text:
Chùa Một Cột
Chùa Một Cột hay Chùa Mật (gọi theo Hán-Việt là Nhất Trụ tháp 一柱塔), còn có tên khác là Diên Hựu tự (延祐寺) hoặc Liên Hoa Đài (蓮花臺, "đài hoa sen"), là một ngôi chùa nằm giữa lòng thủ đô Hà Nội. Đây là ngôi chùa có kiến trúc độc đáo ở Việt Nam.
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Chùa Diên Hựu được vua Lý Thái Tông cho khởi công xây dựng vào mùa đông tháng mười (âm lịch) năm Kỷ Sửu 1049, niên hiệu Sùng Hưng Đại Bảo thứ nhất.[1]
Nhưng theo cuốn Hà Nội-di tích lịch sử và danh thắng, nhóm các nhà sử học Đinh Xuân Lâm, Doãn Đoan Trinh, Dương Trung Quốc, Nguyễn Quang Ân, Nguyễn Thanh Mai, Đàm Tái Hưng tiến hành nghiên cứu văn bia dựng tại chùa năm Cảnh Trị thứ 3 (1665), đời vua Lê Huyền Tông, do Tỳ Khưu Lê Tất Đạt khắc ghi, thì thấy rằng: tại vị trí chùa Một Cột ngày nay, vào thời nhà Đường (năm Hàm Thống thứ nhất) một cột đá trên có ngôi lầu ngọc (với tượng Phật Quan Âm ở trong) đã được dựng giữa một hồ nước vuông. Vua Lý Thái Tông thường đến cầu nguyện, được hoàng tử nối dõi, liền tu sửa lại thành chùa, xây thêm một ngôi chùa bên cạnh chùa Một Cột (cách 10 m về phía Tây Nam) và đặt tên cả quần thể chùa này là Diên Hựu tự (với nghĩa là "phúc lành dài lâu" hay "Phước bền dài lâu").[2]
Năm 1954, quân đội Viễn chinh Pháp trước khi rút khỏi Hà Nội đã cho đặt mìn để phá chùa Một Cột. Báo Tia sáng ngày 10-9-1954 đưa tin "..., chùa Một Cột di tích liệt hạng của Hà Thành đã sụp đổ sau một tiếng nổ long trời lở đất..." Sau khi tiếp quản thủ đô, Bộ Văn hóa Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã tiến hành trùng tu lớn chùa Một Cột (chùa Diên Hựu), xây dựng lại chùa Một Cột theo kiến trúc cũ.
Chùa Một Cột chỉ có một gian nằm trên một cột đá ở giữa hồ Linh Chiểu nhỏ có trồng hoa sen. Truyền thuyết kể lại rằng, chùa được xây dựng theo giấc mơ của vua Lý Thái Tông (1028-1054) và theo gợi ý thiết kế của nhà sư Thiền Tuệ. Vào năm 1049, vua đã mơ thấy được Phật bà Quan Âm ngồi trên tòa sen dắt vua lên toà. Khi tỉnh dậy, nhà vua kể chuyện đó lại với bày tôi và được nhà sư Thiền Tuệ khuyên dựng chùa, dựng cột đá như trong chiêm bao, làm toà sen của Phật bà Quan Âm đặt trên cột như đã thấy trong mộng và cho các nhà sư đi vòng xung quanh tụng kinh cầu kéo dài sự phù hộ, vì thế chùa mang tên Diên Hựu.
Hằng năm cứ đến ngày 8 tháng 4 Âm lịch, vua lại tới chùa làm lễ tắm Phật. Các nhà sư và nhân dân khắp Kinh thành Thăng Long cùng dự lễ. Sau lễ tắm Phật là lễ phóng sinh, vua đứng trên một đài cao trước chùa thả một con chim bay đi, rồi nhân dân cùng tung chim bay theo trong tiếng reo vui của một ngày hội lớn.
Đến năm 1105, vua Lý Nhân Tông cho sửa ngôi chùa và cho dựng trước sân hai tháp lợp sứ trắng. Năm 1108, Nguyên phi Ỷ Lan sai bày tôi đúc một cái chuông rất to, nặng den một vạn hai nghìn cân, đặt tên là "Giác thế chung" (Quả chuông thức tỉnh người đời). Đây được xem là một trong tứ đại khí - bốn công trình lớn của Việt Nam thời đó - là: tháp Báo Thiên, chuông Quy Điền, vạc Phổ Minh và tượng Quỳnh Lâm. "Giác thế chung" đúc xong nặng quá không treo lên được, để dưới mặt đất thì đánh không kêu. Người ta đành bỏ chuông xuống một thửa ruộng sâu bên chùa Nhất Trụ, ruộng này có nhiều rùa, do đó có tên la Quy Điền chuông (chuông ruộng rùa). Đến thế kỷ 15, giặc Minh xâm lược, chiếm thành Đông Quan (Hà Nội). Năm 1426 Lê Lợi đem nghĩa quân Lam Sơn ra đánh, vây thành rất gấp. Quân Minh thiếu thốn vũ khí đạn dược, tướng Minh là Vương Thông bèn sai người đem phá chuông Quy Điền lấy đồng. Quân Minh thua trận, nhưng chuông Quy Điền thì không còn nữa.
Văn bia tháp Sùng thiện diên linh (chùa Đọi, Hà Nam), năm 1121 viết: "Do lòng sùng kính đức Phật và dốc lòng mộ đạo nhân quả (đạo Phật) nên hướng về vườn Tây Cấm nổi danh (Ngôi vườn ở phía tây cấm thành Thăng Long đời Lý) mà xây ngôi chùa sáng Diên Hựu theo dấu vết chế độ cũ, cùng với ý mưu mới của nhà vua (ý nói: theo dấu vết lề lối xây dựng chùa đời Lý Thánh Tông, có thêm ý mới của Lý Nhân Tông mà chữa lại chùa đẹp hơn trước)".
Đến thời nhà Trần, chùa đã không phải là ngôi chùa nhà Lý nữa vì sách cũ đã ghi: Năm 1249, "...mùa xuân, tháng giêng, sửa lại chùa Diên Hựu, xuống chiếu vẫn làm ở nền cũ...".
Chùa Một Cột được trùng tu vào khoảng những năm 1840-1850 và vào năm 1922. Đài Liên Hoa chúng ta thấy hiện nay được sửa chữa lại năm 1955 do kiến trúc sư Nguyễn Bá Lăng đảm nhiệm, sau khi bị đặt mìn giật sập bởi toán lính công giáo của linh mục Lê Hữu Từ và Hoàng Quỳnh vào ngày 10 tháng 9 năm 1954[3].
Thiền sư Huyền Quang (1254-1334) có một bài thơ về chùa Một Cột như sau:
Cạnh chùa Một Cột ngày nay còn có một ngôi chùa có cổng tam quan, với bức hoành phi ba chữ "Diên hựu tự", nguyên là công trình được dựng lần đầu tiên năm 1049, để mở rộng quy mô cho chùa Một Cột trong việc thờ cúng, tụng kinh Phật và sinh hoạt của các tăng ni (trong quần thể chùa Diên Hựu lúc đó). Kiến trúc còn lưu đến hiện nay của công trình này có niên đại khoảng nửa đầu thế kỷ 18[2] (đợt trùng tu năm 1847), phụ vào với chùa Một Cột.
Chùa Một Cột ngày nay cùng chùa Diên Hựu hiện đại (tức là quần thể chùa Diên Hựu xưa) được công nhận là Di tích lịch sử-văn hóa cấp quốc gia đợt đầu tiên năm 1962[4].[2]
Ngày 4 tháng 5 năm 2006, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam đã xác lập chùa là "Kỷ lục Việt Nam" và đề cử đến Tổ chức Kỷ lục châu Á. Sau thời gian thẩm định để xác lập, ngày 10 tháng 10 năm 2012, tại Faridabad (Ấn Độ)[5], Tổ chức Kỷ lục châu Á đã xác lập kỷ lục châu Á: "Ngôi chùa có kiến trúc độc đáo nhất" cho chùa Một Cột[4].
Kiến trúc[sửa | sửa mã nguồn]
Theo tài liệu lịch sử, lối kiến trúc một cột có từ trước đời nhà Lý. Ở Hoa Lư, Ninh Bình trong ngôi chùa Nhất Trụ mà con gái vua Đinh Tiên Hoàng tu hành, có một cây cột đá cao, tám cạnh, khắc bài kinh Lăng Nghiêm, đề niên hiệu thời Lê Hoàn (981–1005). Phía trên cột là tòa sen chạm. Năm Long Thụy Thái Bình thứ năm đời Lý Thánh Tông (1058) có xây điện Linh Quang ở Thăng Long, phía trước điện dựng lầu chuông, một cột tám cạnh hình bông sen. Như vậy, trước khi xây chùa Một Cột, lối kiến trúc đó đã là một thực tế nghệ thuật cổ truyền.
Ngôi chùa có kết cấu bằng gỗ, trong chùa đặt tượng Phật bà Quan Âm để thờ. Năm 1105, vua Lý Nhân Tông cho mở rộng kiến trúc khu chùa có thêm hồ Linh Chiểu. Về sau, quy mô chùa Một Cột chỉ còn lại ngôi chùa nhỏ trên cột đá như hình ảnh hiện nay. Thực dân Pháp trước khi rút khỏi Hà Nội đã cho nổ mìn phá chùa. Tuy nhiên, chùa đã được trùng tu cơ bản như trước. Chùa Một Cột hiện nay bao gồm đài Liên Hoa hình vuông, chiều dài mỗi cạnh 3 m, mái cong, dựng trên cột cao 4 m (không kể phần chìm dưới đất), đường kính 1,20 m có cột đá là 2 khúc chồng lên nhau thành một khối. Tầng trên của cột là hệ thống những đòn gỗ làm giá đỡ cho ngôi đài ở trên. Đài Liên Hoa có mái ngói, bốn góc uốn cong, trên có Lưỡng long chầu nguyệt. Trong quan niệm người Việt, rồng luôn là con vật linh thiêng, biểu tượng cho quyền uy, sức mạnh. Và hình ảnh "Lưỡng long chầu nguyệt" trên các mái đình đền, chùa chiền, không chỉ biểu tượng cho sức mạnh thần thánh mà còn ẩn trong đó những giá trị nhân văn, phản chiếu trí tuệ, ước vọng của con người và nền văn minh cổ xưa. Ngày nay không có những cánh sen trên cột đá như đã nói đến trong bia văn thời nhà Lý, nhưng ngôi chùa dựng trên cột vươn lên khỏi mặt nước vẫn là kiến trúc độc đáo, gợi hình tượng một bông sen vươn thẳng lên khỏi ao. Ao được bao bọc bởi hàng lan can làm bằng những viên gạch sành tráng men xanh. Kiến trúc chùa xây dựng gần với kiến trúc nhà Hậu Lê.
Trong vườn chùa hiện có một cây bồ đề sum xuê từ đất Phật, do tổng thống Rajendra Prasad tặng nhân dịp Chủ tịch Hồ Chí Minh qua thăm Ấn Độ năm 1958.
Ngày này, chùa Một Cột là một trong những điểm tham quan du lịch được rất nhiều du khách ghé thăm khi đặt chân đến Hà Nội.
Biểu tượng chùa Một Cột[sửa | sửa mã nguồn]
Chùa Một Cột đã được chọn làm một trong những biểu tượng của thủ đô Hà Nội, ngoài ra biểu tượng chùa Một Cột còn được thấy ở mặt sau đồng tiền kim loại 5000 đồng của Việt Nam. Tại quận Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh cũng có một phiên bản chùa Một Cột. Ngoài ra, tại thủ đô Moskva của Nga cũng có một phiên bản chùa Một Cột được xây lắp tại Tổ hợp Trung tâm Văn Hóa - Thương mại và Khách Sạn "Hà Nội - Matxcova", là công trình lớn nhất của người Việt Nam tại nước ngoài hiện nay.[cần dẫn nguồn]
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Đại Việt sử ký toàn thư, bản kỷ toàn thư, quyển 2
- ^ a ă â Hà Nội-di tích lịch sử và danh thắng của Doãn Đoan Trinh, chùa Một Cột (Diên Hựu tự), trang 420-426.
- ^ Nguyễn Mạnh Quang. “Giáo hội La Mã: Lịch sử và hồ sơ tội ác - Chương 8: Hủy diệt nền văn minh nhân loại và những thành tích tàn sát lương dân.”. Sách Hiếm. Truy cập 12 tháng 10, 2014.
- ^ a ă Chùa Một Cột được xác lập kỷ lục châu Á, Trang vov.
- ^ Chùa Một Cột - ngôi chùa có kiến trúc độc đáo nhất châu Á, Dân trí.

markdown:
# Chùa Một Cột
[Chùa Một Cột (định hướng)](/wiki/Ch%C3%B9a_M%E1%BB%99t_C%E1%BB%99t_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)).
|Chùa Một Cột
|
Chùa Mật
延祐寺 (Diên Hựu tự)
|
|**Chùa Một Cột**nhìn từ phía sau [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) ![ Việt Nam](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/23px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
![ Việt Nam](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/23px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
[Ba Đình](/wiki/Ba_%C4%90%C3%ACnh), TP. [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) [Tông phái](/wiki/C%C3%A1c_t%C3%B4ng_ph%C3%A1i_Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) **Giáo hội Phật giáo Việt Nam** [1049](/wiki/1049) [Hoàng đế](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF) [Lý Thái Tông](/wiki/L%C3%BD_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng)( [1000](/wiki/1000)- [1054](/wiki/1054)) **Thích Tâm Kiên** ![ Dharma Wheel.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Dharma_Wheel.svg/20px-Dharma_Wheel.svg.png)
[Chủ đề:Phật giáo](/wiki/Ch%E1%BB%A7_%C4%91%E1%BB%81:Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) **Chùa Một Cột** hay **Chùa Mật** (gọi theo [Hán-Việt](/wiki/T%E1%BB%AB_H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t) là Nhất Trụ tháp 一柱塔), còn có tên khác là **Diên Hựu tự** (延祐寺) hoặc **Liên Hoa Đài** (蓮花臺, "đài hoa sen"), là một ngôi chùa nằm giữa lòng thủ đô [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i). Đây là ngôi chùa có kiến trúc độc đáo ở Việt Nam.
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%B9a_M%E1%BB%99t_C%E1%BB%99t&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%B9a_M%E1%BB%99t_C%E1%BB%99t&action=edit§ion=1)]
Chùa Diên Hựu được vua
[Lý Thái Tông](/wiki/L%C3%BD_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng) cho khởi công xây dựng vào mùa đông tháng mười ( [âm lịch](/wiki/%C3%82m_l%E1%BB%8Bch)) năm [Kỷ Sửu](/wiki/K%E1%BB%B7_S%E1%BB%ADu) [1049](/wiki/1049), [niên hiệu](/wiki/Ni%C3%AAn_hi%E1%BB%87u_Vi%E1%BB%87t_Nam) Sùng Hưng Đại Bảo thứ nhất. [[1]](#cite_note-1)
Nhưng theo cuốn
*Hà Nội-di tích lịch sử và danh thắng*, nhóm các nhà sử học [Đinh Xuân Lâm](/wiki/%C4%90inh_Xu%C3%A2n_L%C3%A2m), Doãn Đoan Trinh, [Dương Trung Quốc](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Trung_Qu%E1%BB%91c), Nguyễn Quang Ân, Nguyễn Thanh Mai, Đàm Tái Hưng tiến hành nghiên cứu văn bia dựng tại chùa năm [Cảnh Trị](/w/index.php?title=C%E1%BA%A3nh_Tr%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1) thứ 3 (1665), đời vua [Lê Huyền Tông](/wiki/L%C3%AA_Huy%E1%BB%81n_T%C3%B4ng), do Tỳ Khưu Lê Tất Đạt khắc ghi, thì thấy rằng: tại vị trí chùa Một Cột ngày nay, vào thời [nhà Đường](/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng) (năm [Hàm Thống](/w/index.php?title=H%C3%A0m_Th%E1%BB%91ng&action=edit&redlink=1) thứ nhất) một cột đá trên có ngôi lầu ngọc (với tượng [Phật](/wiki/Ph%E1%BA%ADt) [Quan Âm](/wiki/Quan_%C3%82m) ở trong) đã được dựng giữa một hồ nước vuông. Vua Lý Thái Tông thường đến cầu nguyện, được hoàng tử nối dõi, liền tu sửa lại thành chùa, xây thêm một ngôi chùa bên cạnh chùa Một Cột (cách 10 m về phía Tây Nam) và đặt tên cả quần thể chùa này là Diên Hựu tự (với nghĩa là "phúc lành dài lâu" hay "Phước bền dài lâu"). [[2]](#cite_note-H.C3.A0_N.E1.BB.99i-di_tich-2)
Năm 1954, quân đội Viễn chinh Pháp trước khi rút khỏi Hà Nội đã cho đặt mìn để phá chùa Một Cột. Báo Tia sáng ngày 10-9-1954 đưa tin "
*..., chùa Một Cột di tích liệt hạng của Hà Thành đã sụp đổ sau một tiếng nổ long trời lở đất...*" Sau khi tiếp quản thủ đô, Bộ Văn hóa Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã tiến hành trùng tu lớn chùa Một Cột (chùa Diên Hựu), xây dựng lại chùa Một Cột theo kiến trúc cũ.
Chùa Một Cột chỉ có một gian nằm trên một cột đá ở giữa
[hồ Linh Chiểu](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Linh_Chi%E1%BB%83u&action=edit&redlink=1) nhỏ có trồng hoa [sen](/wiki/Sen). Truyền thuyết kể lại rằng, chùa được xây dựng theo giấc mơ của vua [Lý Thái Tông](/wiki/L%C3%BD_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng) ( [1028](/wiki/1028)- [1054](/wiki/1054)) và theo gợi ý thiết kế của nhà sư [Thiền Tuệ](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%81n_Tu%E1%BB%87&action=edit&redlink=1). Vào năm [1049](/wiki/1049), vua đã mơ thấy được [Phật bà Quan Âm](/wiki/Quan_%C3%82m) ngồi trên tòa sen dắt vua lên toà. Khi tỉnh dậy, nhà vua kể chuyện đó lại với bày tôi và được nhà sư [Thiền Tuệ](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%81n_Tu%E1%BB%87&action=edit&redlink=1) khuyên dựng chùa, dựng cột [đá](/wiki/%C4%90%C3%A1) như trong chiêm bao, làm toà [sen](/wiki/Sen) của Phật bà Quan Âm đặt trên cột như đã thấy trong mộng và cho các nhà sư đi vòng xung quanh tụng kinh cầu kéo dài sự phù hộ, vì thế chùa mang tên Diên Hựu.
Hằng năm cứ đến ngày
[8 tháng 4](/wiki/8_th%C3%A1ng_4) Âm lịch, vua lại tới chùa làm lễ tắm [Phật](/wiki/Ph%E1%BA%ADt). Các nhà sư và nhân dân khắp Kinh thành [Thăng Long](/wiki/Th%C4%83ng_Long) cùng dự lễ. Sau lễ tắm Phật là lễ phóng sinh, vua đứng trên một đài cao trước chùa thả một con chim bay đi, rồi nhân dân cùng tung chim bay theo trong tiếng reo vui của một ngày hội lớn.
Đến năm
[1105](/wiki/1105), vua [Lý Nhân Tông](/wiki/L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng) cho sửa ngôi chùa và cho dựng trước sân hai tháp lợp [sứ](/wiki/S%E1%BB%A9) trắng. Năm [1108](/wiki/1108), [Nguyên phi Ỷ Lan](/wiki/%E1%BB%B6_Lan) sai bày tôi đúc một cái chuông rất to, nặng den một vạn hai nghìn [cân](/wiki/C%C3%A2n), đặt tên là "Giác thế chung" (Quả chuông thức tỉnh người đời). Đây được xem là một trong tứ đại khí - bốn công trình lớn của Việt Nam thời đó - là: tháp Báo Thiên, chuông Quy Điền, vạc Phổ Minh và tượng Quỳnh Lâm. "Giác thế chung" đúc xong nặng quá không treo lên được, để dưới mặt đất thì đánh không kêu. Người ta đành bỏ chuông xuống một thửa ruộng sâu bên chùa Nhất Trụ, ruộng này có nhiều [rùa](/wiki/B%E1%BB%99_R%C3%B9a), do đó có tên la Quy Điền chuông (chuông ruộng rùa). Đến [thế kỷ 15](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_15), giặc Minh xâm lược, chiếm thành [Đông Quan](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#Th.C4.83ng_Long.2C_.C4.90.C3.B4ng_.C4.90.C3.B4.2C_.C4.90.C3.B4ng_Quan.2C_.C4.90.C3.B4ng_Kinh) ( [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)). Năm [1426](/wiki/1426) [Lê Lợi](/wiki/L%C3%AA_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) đem nghĩa quân Lam Sơn ra đánh, vây thành rất gấp. Quân Minh thiếu thốn vũ khí đạn dược, tướng Minh là Vương Thông bèn sai người đem phá chuông Quy Điền lấy [đồng](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng). Quân Minh thua trận, nhưng chuông Quy Điền thì không còn nữa.
Văn bia tháp Sùng thiện diên linh (
[chùa Đọi](/w/index.php?title=Ch%C3%B9a_%C4%90%E1%BB%8Di&action=edit&redlink=1), [Hà Nam](/wiki/H%C3%A0_Nam)), năm [1121](/wiki/1121) viết: " *Do lòng sùng kính đức Phật và dốc lòng mộ đạo nhân quả (đạo Phật) nên hướng về vườn Tây Cấm nổi danh (Ngôi vườn ở phía tây cấm thành Thăng Long đời Lý) mà xây ngôi chùa sáng Diên Hựu theo dấu vết chế độ cũ, cùng với ý mưu mới của nhà vua (ý nói: theo dấu vết lề lối xây dựng chùa đời Lý Thánh Tông, có thêm ý mới của Lý Nhân Tông mà chữa lại chùa đẹp hơn trước)*".
Đến thời
[nhà Trần](/wiki/Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n), chùa đã không phải là ngôi chùa [nhà Lý](/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%BD) nữa vì sách cũ đã ghi: Năm [1249](/wiki/1249), " *...mùa xuân, tháng giêng, sửa lại chùa Diên Hựu, xuống chiếu vẫn làm ở nền cũ...*".
Chùa Một Cột được trùng tu vào khoảng những năm
[1840](/wiki/1840)- [1850](/wiki/1850) và vào năm [1922](/wiki/1922). Đài Liên Hoa chúng ta thấy hiện nay được sửa chữa lại năm [1955](/wiki/1955) do kiến trúc sư Nguyễn Bá Lăng đảm nhiệm, sau khi bị đặt mìn giật sập bởi toán lính công giáo của linh mục Lê Hữu Từ và Hoàng Quỳnh vào ngày 10 tháng 9 năm 1954 . [3]
Thiền sư
[Huyền Quang](/wiki/Huy%E1%BB%81n_Quang) ( [1254](/wiki/1254)- [1334](/wiki/1334)) có một bài thơ về chùa Một Cột như sau:
|
||
||
|
Cạnh chùa Một Cột ngày nay còn có một ngôi chùa có cổng tam quan, với bức hoành phi ba chữ "Diên hựu tự", nguyên là công trình được dựng lần đầu tiên năm 1049, để mở rộng quy mô cho chùa Một Cột trong việc thờ cúng, tụng kinh Phật và sinh hoạt của các tăng ni (trong quần thể chùa Diên Hựu lúc đó). Kiến trúc còn lưu đến hiện nay của công trình này có niên đại khoảng nửa đầu thế kỷ 18
(đợt trùng tu năm 1847), phụ vào với chùa Một Cột. [2]
Chùa Một Cột ngày nay cùng chùa Diên Hựu hiện đại (tức là quần thể chùa Diên Hựu xưa) được công nhận là Di tích lịch sử-văn hóa cấp quốc gia đợt đầu tiên năm 1962
. [4] [[2]](#cite_note-H.C3.A0_N.E1.BB.99i-di_tich-2)
Ngày
[4 tháng 5](/wiki/4_th%C3%A1ng_5) năm [2006](/wiki/2006), Tổ chức Kỷ lục [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) đã xác lập chùa là *"Kỷ lục Việt Nam"* và đề cử đến Tổ chức Kỷ lục [châu Á](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81). Sau thời gian thẩm định để xác lập, ngày [10 tháng 10](/wiki/10_th%C3%A1ng_10) năm [2012](/wiki/2012), tại [Faridabad](/wiki/Faridabad) ( [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)) , Tổ chức Kỷ lục [5] [châu Á](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81)đã xác lập kỷ lục [châu Á](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81): *"Ngôi chùa có kiến trúc độc đáo nhất"*cho chùa Một Cột . [[4]](#cite_note-vov-4)
## Kiến trúc[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%B9a_M%E1%BB%99t_C%E1%BB%99t&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%B9a_M%E1%BB%99t_C%E1%BB%99t&action=edit§ion=2)]
Theo tài liệu lịch sử, lối kiến trúc một cột có từ trước đời
[nhà Lý](/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%BD). Ở [Hoa Lư](/wiki/Hoa_L%C6%B0), [Ninh Bình](/wiki/Ninh_B%C3%ACnh) trong ngôi [chùa Nhất Trụ](/wiki/Ch%C3%B9a_Nh%E1%BA%A5t_Tr%E1%BB%A5) mà con gái vua [Đinh Tiên Hoàng](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng) tu hành, có một cây cột đá cao, tám cạnh, khắc bài [kinh Lăng Nghiêm](/wiki/L%C4%83ng-nghi%C3%AAm_kinh), đề niên hiệu thời [Lê Hoàn](/wiki/L%C3%AA_%C4%90%E1%BA%A1i_H%C3%A0nh) ( [981](/wiki/981)– [1005](/wiki/1005)). Phía trên cột là tòa sen chạm. Năm Long Thụy Thái Bình thứ năm đời [Lý Thánh Tông](/wiki/L%C3%BD_Th%C3%A1nh_T%C3%B4ng) ( [1058](/wiki/1058)) có xây [điện Linh Quang](/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%87n_Linh_Quang&action=edit&redlink=1) ở Thăng Long, phía trước điện dựng lầu chuông, một cột tám cạnh hình bông sen. Như vậy, trước khi xây chùa Một Cột, lối kiến trúc đó đã là một thực tế nghệ thuật cổ truyền.
Ngôi chùa có kết cấu bằng
[gỗ](/wiki/G%E1%BB%97), trong chùa đặt tượng Phật bà Quan Âm để thờ. Năm [1105](/wiki/1105), vua Lý Nhân Tông cho mở rộng kiến trúc khu chùa có thêm hồ Linh Chiểu. Về sau, quy mô chùa Một Cột chỉ còn lại ngôi chùa nhỏ trên cột đá như hình ảnh hiện nay. Thực dân [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) trước khi rút khỏi Hà Nội đã cho nổ mìn phá chùa. Tuy nhiên, chùa đã được trùng tu cơ bản như trước. Chùa Một Cột hiện nay bao gồm đài Liên Hoa hình vuông, chiều dài mỗi cạnh 3 [m](/wiki/M%C3%A9t), mái cong, dựng trên cột cao 4 m (không kể phần chìm dưới đất), đường kính 1,20 m có cột đá là 2 khúc chồng lên nhau thành một khối. Tầng trên của cột là hệ thống những đòn gỗ làm giá đỡ cho ngôi đài ở trên. Đài Liên Hoa có mái ngói, bốn góc uốn cong, trên có Lưỡng long chầu nguyệt. Trong quan niệm người Việt, rồng luôn là con vật linh thiêng, biểu tượng cho quyền uy, sức mạnh. Và hình ảnh "Lưỡng long chầu nguyệt" trên các mái đình đền, chùa chiền, không chỉ biểu tượng cho sức mạnh thần thánh mà còn ẩn trong đó những giá trị nhân văn, phản chiếu trí tuệ, ước vọng của con người và nền văn minh cổ xưa. Ngày nay không có những cánh sen trên cột đá như đã nói đến trong [bia văn](/w/index.php?title=Bia_v%C4%83n&action=edit&redlink=1) thời [nhà Lý](/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%BD), nhưng ngôi chùa dựng trên cột vươn lên khỏi mặt nước vẫn là kiến trúc độc đáo, gợi hình tượng một bông sen vươn thẳng lên khỏi ao. Ao được bao bọc bởi hàng lan can làm bằng những viên [gạch sành](/w/index.php?title=G%E1%BA%A1ch_s%C3%A0nh&action=edit&redlink=1) tráng [men](/wiki/Men) xanh. Kiến trúc chùa xây dựng gần với kiến trúc [nhà Hậu Lê](/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BA%ADu_L%C3%AA).
Trong vườn chùa hiện có một cây
[bồ đề](/wiki/B%E1%BB%93_%C4%91%E1%BB%81_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)) sum xuê từ đất Phật, do tổng thống [Rajendra Prasad](/wiki/Rajendra_Prasad) tặng nhân dịp Chủ tịch [Hồ Chí Minh](/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) qua thăm [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) năm [1958](/wiki/1958).
Ngày này, chùa Một Cột là một trong những điểm tham quan du lịch được rất nhiều du khách ghé thăm khi đặt chân đến Hà Nội.
## Biểu tượng chùa Một Cột[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%B9a_M%E1%BB%99t_C%E1%BB%99t&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%B9a_M%E1%BB%99t_C%E1%BB%99t&action=edit§ion=3)]
Chùa Một Cột đã được chọn làm một trong những biểu tượng của thủ đô
[Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), ngoài ra biểu tượng chùa Một Cột còn được thấy ở mặt sau đồng tiền kim loại 5000 [đồng](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_(ti%E1%BB%81n)) của [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). Tại quận [Thủ Đức](/wiki/Th%E1%BB%A7_%C4%90%E1%BB%A9c), [Thành phố Hồ Chí Minh](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) cũng có một phiên bản chùa Một Cột. Ngoài ra, tại thủ đô [Moskva](/wiki/Moskva) của Nga cũng có một phiên bản chùa Một Cột được xây lắp tại Tổ hợp Trung tâm Văn Hóa - Thương mại và Khách Sạn "Hà Nội - Matxcova", là công trình lớn nhất của người Việt Nam tại nước ngoài hiện nay. [ [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%B9a_M%E1%BB%99t_C%E1%BB%99t&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%B9a_M%E1%BB%99t_C%E1%BB%99t&action=edit§ion=4)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%B9a_M%E1%BB%99t_C%E1%BB%99t&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%B9a_M%E1%BB%99t_C%E1%BB%99t&action=edit§ion=5)] [^](#cite_ref-1) [Đại Việt sử ký toàn thư](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_k%C3%BD_to%C3%A0n_th%C6%B0), bản kỷ toàn thư, quyển 2
- ^
**a** **ă** **â** *Hà Nội-di tích lịch sử và danh thắng*của Doãn Đoan Trinh, chùa Một Cột (Diên Hựu tự), trang 420-426. **Nguyễn Mạnh Quang.** [^](#cite_ref-3) [“Giáo hội La Mã: Lịch sử và hồ sơ tội ác - Chương 8: Hủy diệt nền văn minh nhân loại và những thành tích tàn sát lương dân.”](http://sachhiem.net/NMQ/HOSOTOIAC/CH08.php#_edn7). *Sách Hiếm*. Truy cập 12 tháng 10, 2014.
- ^
**a** **ă** [Chùa Một Cột được xác lập kỷ lục châu Á](http://vov.vn/Van-hoa/Chua-Mot-Cot-duoc-xac-lap-ky-luc-chau-A/228677.vov), Trang vov. [^](#cite_ref-dt_5-0) [Chùa Một Cột - ngôi chùa có kiến trúc độc đáo nhất châu Á](http://dantri.com.vn/c20/s20-652340/chua-mot-cot-ngoi-chua-co-kien-truc-doc-dao-nhat-chau-a.htm), Dân trí.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%B9a_M%E1%BB%99t_C%E1%BB%99t&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%B9a_M%E1%BB%99t_C%E1%BB%99t&action=edit§ion=6)]
|
|![]()
[Chùa Một Cột](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:One_Pillar_Pagoda?uselang=vi) [10 kỷ lục văn hóa Phật giáo Việt Nam](http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=136000&ChannelID=10) [Chùa Hà Nội](http://www.thuvienhoasen.org/tmd-tongiaovadantoc3-02.htm) [Đừng để Chùa Một Cột lỡ hẹn Đại lễ 1.000 năm](http://buildtimes.com/tuong-tac/goc-nhin/396-dung-de-chua-mot-cot-lo-hen-dai-le-1000-nam.html) [Phim tài liệu chùa Một Cột ở Hà Nội trên kênh H1](http://www1.vtc.com.vn/view/130/54391/phim_tai_lieu__chua_mot_cot_-_bieu_tuong_cua_thu_do_ha_noi.aspx#/)
|
|
|Bảo tàng
||Làng nghề
||Một số công trình khác
|

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


text:
Cornus alba
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Cornus alba là một loài thực vật có hoa trong họ Cornaceae. Loài này được L. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1767.[1]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ The Plant List (2010). “Cornus alba”. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2013.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Phương tiện liên quan tới Cornus alba tại Wikimedia Commons
- Dữ liệu liên quan tới Cornus alba tại Wikispecies
- Vườn thực vật hoàng gia Kew; Đại học Harvard; Australian Plant Name Index (biên tập). “Cornus alba”. International Plant Names Index. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2013.

markdown:
*Cornus alba*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Cornus alba
|
|[Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Eudicots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m_th%E1%BA%ADt_s%E1%BB%B1) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Cornales](/wiki/B%E1%BB%99_S%C6%A1n_th%C3%B9_du) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Cornaceae](/wiki/Cornaceae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Cornus](/wiki/Cornus) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **C. alba** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Cornus alba*
L., 1767
* là một loài Cornus alba* [thực vật có hoa](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa)trong họ [Cornaceae](/wiki/Cornaceae). Loài này được L. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1767. [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Cornus_alba&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cornus_alba&action=edit§ion=1)] **The Plant List (2010).** [^](#cite_ref-1) [“](http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-47268). Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2013. *Cornus alba*”
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Cornus_alba&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cornus_alba&action=edit§ion=2)]
Phương tiện liên quan tới
[Cornus alba](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Cornus_alba)tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)
Dữ liệu liên quan tới
[Cornus alba](//species.wikimedia.org/wiki/Cornus_alba)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies) [Vườn thực vật hoàng gia Kew](/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_ho%C3%A0ng_gia_Kew); [Đại học Harvard](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Harvard); [Australian Plant Name Index](/wiki/Australian_Plant_Name_Index)(biên tập). [“Cornus alba”](http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=330224-2). *. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2013.* [International Plant Names Index](/wiki/International_Plant_Names_Index)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1053 hit (1), cp1066 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=31-Jul-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Tue, 01 Sep 2015 12:00:00 GMT


text:
Hawaii (định hướng)
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Hawaii hoặc Hawaiʻi có thể là:
- Hawaii, một tiểu bang của Hoa Kỳ tại Thái Bình Dương
- Quần đảo Hawaii, một chuỗi dài các đảo bao gồm các đảo thuộc tiểu bang Hawaii và những đảo khác, tổng cộng khoảng 137 đảo và rạn san hô vòng
- Đảo Hawaii, đảo lớn nhất trong quần đảo Hawaii
- Vương quốc Hawaii, Cộng hòa Hawaii và Lãnh thổ Hawaii, tất cả là tên gọi trước của tiểu bang Hawaii
- USS Hawaii, tên của hai tàu chiến của Hải quân Hoa Kỳ
- Tiểu thuyết Hawaiii của James Michener
- Phim Hawaii dựa vào tiểu thuyết trên
- Ban nhạc Hawaii
- Hawaii Five-O, một chương trình TV nổi tiếng được phát từ 1968 đến 1980.

markdown:
# Hawaii (định hướng)
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
**Hawaii** hoặc **Hawaiʻi** có thể là: **, một tiểu bang của** [Hawaii](/wiki/Hawaii) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)tại [Thái Bình Dương](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng) **, một chuỗi dài các đảo bao gồm các đảo thuộc tiểu bang Hawaii và những đảo khác, tổng cộng khoảng 137** [Quần đảo Hawaii](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Hawaii) [đảo](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o)và [rạn san hô vòng](/wiki/R%E1%BA%A1n_san_h%C3%B4_v%C3%B2ng) **, đảo lớn nhất trong quần đảo Hawaii** [Đảo Hawaii](/wiki/Hawaii_(%C4%91%E1%BA%A3o)) **,** [Vương quốc Hawaii](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Hawaii) **và** [Cộng hòa Hawaii](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Hawaii) **, tất cả là tên gọi trước của tiểu bang Hawaii** [Lãnh thổ Hawaii](/wiki/L%C3%A3nh_th%E1%BB%95_Hawaii) *, tên của hai tàu chiến của* [USS Hawaii](/w/index.php?title=USS_Hawaii&action=edit&redlink=1) [Hải quân Hoa Kỳ](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3) **Tiểu thuyết**của [Hawaiii](/w/index.php?title=Hawaii_(ti%E1%BB%83u_thuy%E1%BA%BFt)&action=edit&redlink=1) [James Michener](/w/index.php?title=James_Michener&action=edit&redlink=1) **Phim**dựa vào tiểu thuyết trên [Hawaii](/w/index.php?title=Hawaii_(phim)&action=edit&redlink=1) **Ban nhạc** [Hawaii](/w/index.php?title=Hawaii_(ban_nh%E1%BA%A1c)&action=edit&redlink=1) **, một chương trình TV nổi tiếng được phát từ 1968 đến 1980.** [Hawaii Five-O](/w/index.php?title=Hawaii_Five-O&action=edit&redlink=1)

X-Cache: cp1052 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


text:
Somma Vesuviana
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Somma Vesuviana là một đô thị của Ý. Đô thị này thuộc tỉnh Napoli trong vùng Campania. Somma Vesuviana có diện tích 30,74 km2, dân số theo ước tính năm 2001 của Viện thống kê quốc gia Ý là 32.838 người. Các đơn vị dân cư: Somma, Mercato Vecchio, Casamale, Rione Trieste, Santa Maria del Pozzo, Starza della Regina, San Sossio. Đô thị Somma Vesuviana giáp với các đô thị:

markdown:
# Somma Vesuviana
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Bài viết này cần thêm
|
|Somma Vesuviana|
|—
| —
|Comune di Somma Vesuviana|
|
|![]()
[40°52′21″B 14°26′13″Đ / 40,8725°B 14,43694°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Somma_Vesuviana¶ms=40_52_21_N_14_26_13_E_type:city(32838)_region:) [Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [40°52′21″B 14°26′13″Đ / 40,8725°B 14,43694°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Somma_Vesuviana¶ms=40_52_21_N_14_26_13_E_type:city(32838)_region:) [Italia](/wiki/Italia) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_%C3%9D) [Campania](/wiki/Campania) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_%C3%9D) [tỉnh Napoli](/wiki/T%E1%BB%89nh_Napoli)(NA) [Frazioni](/w/index.php?title=Frazione&action=edit&redlink=1) 2(1,187 mi 2) [Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(28/mi 2) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_H%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [Mã quay](/w/index.php?title=M%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_%C3%9D&action=edit&redlink=1) [St. Januarius](/w/index.php?title=St._Januarius&action=edit&redlink=1) [Website chính thức](http://www.comune-castellodicisterna.it) **Somma Vesuviana** là một [đô thị](/wiki/Comune) của [Ý](/wiki/%C3%9D). Đô thị này thuộc [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(%C3%9D)) [Napoli](/w/index.php?title=Napoli_(t%E1%BB%89nh)&action=edit&redlink=1) trong [vùng](/wiki/V%C3%B9ng_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_(%C3%9D)) [Campania](/wiki/Campania). Somma Vesuviana có diện tích 30,74 km2, dân số theo ước tính năm 2001 của [Viện thống kê quốc gia Ý](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_qu%E1%BB%91c_gia_%C3%9D&action=edit&redlink=1) là 32.838 người. Các đơn vị dân cư: Somma, Mercato Vecchio, Casamale, Rione Trieste, Santa Maria del Pozzo, Starza della Regina, San Sossio. Đô thị Somma Vesuviana giáp với các đô thị:

X-Cache: cp1068 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


text:
Taronik, Armavir
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Taronik là một đô thị thuộc tỉnh Armavir, Armenia. Dân số ước tính năm 2011 là 2242 người.[1]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Armenia: largest cities and towns and statistics of their population”. World Gazetteer. Truy cập ngày 13 tháng 11 năm 2012.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- “2011 Population Census of the Republic of Armenia”. Cơ quan Thống kê Cộng hòa Armenia. Truy cập ngày 13 tháng 11 năm 2012.

markdown:
# Taronik, Armavir
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Taronik|
|— Đô thị —|
|Tọa độ:
|[Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) ![ Armenia](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Flag_of_Armenia.svg/23px-Flag_of_Armenia.svg.png)
![ Armenia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Flag_of_Armenia.svg/23px-Flag_of_Armenia.svg.png)
[Armenia](/wiki/Armenia) [Tỉnh](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Armenia) [Armavir](/wiki/Armavir_(t%E1%BB%89nh)) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [UTC+4](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [UTC+5](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) **Taronik** là một [đô thị](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Armenia) thuộc tỉnh [Armavir](/wiki/Armavir_(t%E1%BB%89nh)), [Armenia](/wiki/Armenia). Dân số ước tính năm 2011 là 2242 người. [[1]](#cite_note-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Taronik,_Armavir&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Taronik,_Armavir&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Armenia: largest cities and towns and statistics of their population”](http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-17&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=x). World Gazetteer. Truy cập ngày 13 tháng 11 năm 2012.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Taronik,_Armavir&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Taronik,_Armavir&action=edit§ion=2)] [“2011 Population Census of the Republic of Armenia”](http://www.armstat.am/en/?nid=337). Cơ quan Thống kê Cộng hòa Armenia. Truy cập ngày 13 tháng 11 năm 2012.


text:
Thể loại:Lý thuyết khoa học
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Thể loại con
Thể loại này gồm 6 thể loại con sau, trên tổng số 6 thể loại con.
L
- ► Lý thuyết chính trị học (3 t.l., 3 tr.)
- ► Lý thuyết thống kê (3 t.l., 9 tr.)
- ► Lý thuyết xã hội học (3 t.l., 6 tr.)
S
- ► Lý thuyết sinh học (1 t.l.)
T
- ► Thuyết hấp dẫn (3 t.l., 4 tr.)
V
- ► Các sự kiện va chạm (1 t.l., 4 tr.)
Các trang trong thể loại “Lý thuyết khoa học”
2 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 2 trang.

markdown:
# Thể loại:Lý thuyết khoa học
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
## Thể loại con
Thể loại này gồm 6 thể loại con sau, trên tổng số 6 thể loại con.
### L
- ►
[Lý thuyết chính trị học](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%C3%BD_thuy%E1%BA%BFt_ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_h%E1%BB%8Dc) (3 t.l., 3 tr.)
- ►
[Lý thuyết thống kê](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%C3%BD_thuy%E1%BA%BFt_th%E1%BB%91ng_k%C3%AA) (3 t.l., 9 tr.)
- ►
[Lý thuyết xã hội học](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%C3%BD_thuy%E1%BA%BFt_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_h%E1%BB%8Dc) (3 t.l., 6 tr.)
### S
- ►
[Lý thuyết sinh học](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%C3%BD_thuy%E1%BA%BFt_sinh_h%E1%BB%8Dc) (1 t.l.)
### T
- ►
[Thuyết hấp dẫn](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Thuy%E1%BA%BFt_h%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn) (3 t.l., 4 tr.)
### V
- ►
[Các sự kiện va chạm](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%C3%A1c_s%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_va_ch%E1%BA%A1m) (1 t.l., 4 tr.)
## Các trang trong thể loại “Lý thuyết khoa học”
2 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 2 trang.

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


text:
Trợ giúp
Thể loại:Mất điện
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới:
menu
,
tìm kiếm
Các trang trong thể loại “Mất điện”
3 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 3 trang.
M
Mất điện
Mất điện tại Ấn Độ tháng 7 năm 2012
S
Sự cố mất điện miền Nam Việt Nam 2013
Lấy từ “
https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thể_loại:Mất_điện&oldid=14147358
”
Thể loại
:
Vấn đề kỹ thuật
Mạng lưới điện
Khủng hoảng năng lượng
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Thể loại
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Đọc
Sửa đổi
Sửa mã nguồn
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Xem nhanh
Trang Chính
Nội dung chọn lọc
Tin tức
Bài viết ngẫu nhiên
Thay đổi gần đây
Quyên góp
Tương tác
Hướng dẫn
Giới thiệu Wikipedia
Cộng đồng
Thảo luận chung
Giúp sử dụng
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Khoản mục Wikidata
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản để in ra
Ngôn ngữ khác
Deutsch
English
Español
Euskara
فارسی
Français
한국어
עברית
日本語
Português
Русский
Svenska
Türkçe
中文
Sửa liên kết
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 20:19 ngày 9 tháng 10 năm 2013.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công/Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Wikipedia® là thương hiệu đã đăng ký của
Wikimedia Foundation, Inc.
, một tổ chức phi lợi nhuận.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wikipedia
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Phiên bản di động

X-Cache: cp1065 hit (1), cp1066 frontend miss (0)


text:
Thể loại:Podargus
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bài chính thể loại: Podargus
Danh sách dưới đây được xếp theo tên khoa học của chúng.
Các trang trong thể loại “Podargus”
5 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 5 trang.
Danh sách dưới đây được xếp theo tên khoa học của chúng.
5 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 5 trang.

markdown:
# Thể loại:Podargus
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
*Bài chính thể loại:* [Podargus](/wiki/Podargus)
|
|![]()
[Podargus](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Podargus?uselang=vi)
|
|![]()
**có thông tin sinh học về** [Wikispecies](/wiki/Wikispecies) [Podargus](//species.wikimedia.org/wiki/Podargus?uselang=vi)
Danh sách dưới đây được xếp theo tên khoa học của chúng.
|
|
Mục lục
## Các trang trong thể loại “Podargus”
5 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 5 trang.