markdown:
# Mã wiki
[Wikipedia:Từ điển thuật ngữ](/wiki/Wikipedia:T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_thu%E1%BA%ADt_ng%E1%BB%AF), [Wikipedia:Cẩm nang về văn phong](/wiki/Wikipedia:C%E1%BA%A9m_nang_bi%C3%AAn_so%E1%BA%A1n).
|
|![]()
|Wikiversity tiếng Anh có tài liệu giáo dục và khoa học kỹ thuật về:
|**Mã wiki** hay **văn bản wiki** ( [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *wikitext* hay *wiki markup*) là một [ngôn ngữ đánh dấu](/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_%C4%91%C3%A1nh_d%E1%BA%A5u) đưa ra [thay thế đơn giản](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_%C4%91%C3%A1nh_d%E1%BA%A5u_nh%E1%BB%8F_g%E1%BB%8Dn&action=edit&redlink=1) cho [HTML](/wiki/HTML) và được dùng để viết các trang trong những website [wiki](/wiki/Wiki) như [Wikipedia](/wiki/Wikipedia).
Hiện không có một ngôn ngữ mã wiki tiêu chuẩn được chấp nhận rộng rãi. Ngữ pháp, cấu trúc, tính năng, từ khóa, v.v. tùy thuộc vào những
[phần mền wiki](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A7n_m%E1%BB%81n_wiki&action=edit&redlink=1) cụ thể do từng [website](/wiki/Website) sử dụng. Ví dụ, tất cả những ngôn ngữ đánh dấu mã wiki đều có cách [siêu liên kết](/wiki/Si%C3%AAu_li%C3%AAn_k%E1%BA%BFt) đơn giản đến các trang khác trong cùng site, nhưng có một số quy ước cú pháp khác nhau cho các liên kết này. Nhiều wiki, đặc biệt là các wiki xưa, sử dụng [CamelCase](/w/index.php?title=CamelCase&action=edit&redlink=1) để đánh dấu những từ nên được tự động tạo liên kết. Với một số wiki (như [Wikipedia](/wiki/Wikipedia) và các wiki dựa trên [MediaWiki](/wiki/MediaWiki)) quy ước này bị cấm, thay vào đó là mã đánh dấu rõ ràng, mà Wikipedia gọi là "liên kết tự do" , lấy ví dụ là [[…]]. [1]
Nhiều chương trình
[Wiki](/wiki/Wiki) cho phép tùy chọn sử dụng nhiều [yếu tố HTML](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFu_t%E1%BB%91_HTML&action=edit&redlink=1) bên trong mã wiki, những wiki khác thì cho phép ít hơn, và vẫn có wiki khác không được phép dùng HTML. Có trường hợp, những hạn chế về HTML còn tùy thuộc vào từng site sử dụng chương trình. [MediaWiki](/wiki/MediaWiki), phần mềm hiện đang chạy Wikipedia, có ngôn ngữ đánh dấu wiki cho phép sử dụng nhiều thẻ HTML phổ biến; phần mềm nhằm cung cấp một cú pháp thay thế cho phép một số người dùng sử dụng chúng mà không cần phải biết HTML.
## Chuẩn hóa[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%A3_wiki&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%A3_wiki&action=edit§ion=1)] * là một nỗ lực để có một "ngôn ngữ đánh dấu wiki chung dùng trên các Wiki khác nhau" Creole* . Có một số [[2]](#cite_note-2) [bộ máy wiki](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A7n_m%E1%BB%81m_wiki&action=edit&redlink=1)đã hiện thực Creole . Bản chi tiết kỹ thuật phiên bản 1.0 đã được phát hành vào tháng 7 năm 2007 [[3]](#cite_note-3) . [[4]](#cite_note-4)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%A3_wiki&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%A3_wiki&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-1) [“Wikipedia:Free links”](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Free_links). Wikipedia, the Free Encyclopedia. Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2008. [^](#cite_ref-2) [“WikiCreole: Home”](http://www.wikicreole.org/). Wikicreole.org. Truy cập ngày 26 tháng 11 năm 2008. [^](#cite_ref-3) [“WikiCreole: Engines”](http://www.wikicreole.org/wiki/Engines). Wikicreole.org. Truy cập ngày 26 tháng 11 năm 2008. [^](#cite_ref-4) [“WikiCreole: Creole 1.0”](http://www.wikicreole.org/wiki/Creole1.0). Wikicreole.org. Truy cập ngày 26 tháng 11 năm 2008.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%A3_wiki&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%A3_wiki&action=edit§ion=3)] [Meta](/wiki/Wikipedia:Meta)có thông tin liên quan tại: [What you see is Wiki - Questioning WYSIWYG in the Internet Age](http://www.i3g.hs-heilbronn.de/attach/Ver%C3%B6ffentlichungen/What+you+see+is+Wiki.pdf) [Media Wiki alternative parsers](http://www.mediawiki.org/wiki/Alternative_parsers) [Discussions about MediaWiki alternative parsers](http://www.mediawiki.org/wiki/Talk:Alternative_parsers)

X-Cache: cp1066 hit/1, cp1052 miss


markdown:
*Triết núi*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ
[Mustela altaica](/w/index.php?title=Mustela_altaica&redirect=no))
|
|Mustela altaica
|
|![]()
[Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Mammalia](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Carnivora](/wiki/B%E1%BB%99_%C4%82n_th%E1%BB%8Bt) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Mustelidae](/wiki/H%E1%BB%8D_Ch%E1%BB%93n) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Mustela](/wiki/Mustela) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **M. altaica** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Mustela altaica* [Pallas](/wiki/Peter_Simon_Pallas), [1811](/wiki/1811) [[2]](#cite_note-msw3-2) ![ Phân bố](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/Mountain_Weasel_area.png/280px-Mountain_Weasel_area.png)
![ Phân bố](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/Mountain_Weasel_area.png/280px-Mountain_Weasel_area.png)
Phân bố
* là một loài Mustela altaica* [động vật có vú](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA)trong [họ Chồn](/wiki/H%E1%BB%8D_Ch%E1%BB%93n), [bộ Ăn thịt](/wiki/B%E1%BB%99_%C4%82n_th%E1%BB%8Bt). Loài này được Pallas mô tả năm 1811. [[2]](#cite_note-msw3-2)
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Tri%E1%BA%BFt_n%C3%BAi&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tri%E1%BA%BFt_n%C3%BAi&action=edit§ion=1)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Tri%E1%BA%BFt_n%C3%BAi&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tri%E1%BA%BFt_n%C3%BAi&action=edit§ion=2)] **Abramov, A., Wozencraft, C. & Ying-xiang, W. (2008).** [^](#cite_ref-iucn_1-0) [.](http://www.iucnredlist.org/details/41653) *Mustela altaica* *2008*. [IUCN Red List of Threatened Species](/wiki/S%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%8F) [IUCN](/wiki/IUCN)2008. Truy cập ngày ngày 21 tháng 3 năm 2009. Database entry includes a brief justification of why this species is of near threatened
- ^
**a** [Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005). “](#cite_ref-msw3_2-1) **ă** *Mustela altaica*”. [. Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang).](http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?id=14001329) *Mammal Species of the World* [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-8018-8221-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-8018-8221-0). [OCLC](/wiki/OCLC) [62265494](//www.worldcat.org/oclc/62265494).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Tri%E1%BA%BFt_n%C3%BAi&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tri%E1%BA%BFt_n%C3%BAi&action=edit§ion=3)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Tri%E1%BA%BFt_n%C3%BAi&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tri%E1%BA%BFt_n%C3%BAi&action=edit§ion=4)]
Phương tiện liên quan tới
[Mustela](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Mustela) tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)
|
|
|Phân họ
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.04:-77.49:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1068 miss, cp1052 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes


markdown:
# Nepenthes macrophylla
|
|Nepenthes macrophylla
|
|![]()
*N. macrophylla* [Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiosperms](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Eudicots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m_th%E1%BA%ADt_s%E1%BB%B1) [Core eudicots](/w/index.php?title=Core_eudicots&action=edit&redlink=1) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Caryophyllales](/wiki/B%E1%BB%99_C%E1%BA%A9m_ch%C6%B0%E1%BB%9Bng) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Nepenthaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_N%E1%BA%AFp_%E1%BA%A5m) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Nepenthes](/wiki/H%E1%BB%8D_N%E1%BA%AFp_%E1%BA%A5m) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **N. macrophylla** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Nepenthes macrophylla*
(
[Marabini](/w/index.php?title=Johannes_Marabini&action=edit&redlink=1)) [Jebb](/w/index.php?title=Matthew_Jebb&action=edit&redlink=1)& [Cheek](/w/index.php?title=Martin_Cheek&action=edit&redlink=1)(1997) [[1]](#cite_note-J.26C-1) [Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/T%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)) * ( Nepenthes macrophylla* ![ phát](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/Loudspeaker.svg/11px-Loudspeaker.svg.png)
[/](//en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA_for_English) [n](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) ~~ɪ~~ [ˈ](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [p](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ɛ](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [n](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [θ](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [iː](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [z](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ˌ](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [m](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [æ](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [k](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [r](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ɵ](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ˈ](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [f](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ɪ](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [l](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ə](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [/](//en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA_for_English)), **Cây nắp ấm lá lớn**, là một loài [[3]](#cite_note-P.26L-3) [cây nắp ấm](/wiki/C%C3%A2y_n%E1%BA%AFp_%E1%BA%A5m)nhiệt đới chỉ được biết đến ở một độ cao rất hạn chế trên [núi Trus Madi](/w/index.php?title=N%C3%BAi_Trus_Madi&action=edit&redlink=1)ở [Sabah](/wiki/Sabah), [Borneo Malaysia](/w/index.php?title=Borneo_Malaysia&action=edit&redlink=1). Tên chi tiết *macrophylla*lấy từ tiếng [Latin](/wiki/Latinh) *macro*(lớn) và *phylla*(lá). *Nepenthes macrophylla* đã từng được cho là một [phân loài](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%C3%A0i) của *, nhưng khác loài đó ở nhiều khía cạnh của bình ấm và lá. N. edwardsiana* Một nghiên cứu năm 2010 cho thấy rằng hình dạng và kích cỡ của lỗ bình của loài [[4]](#cite_note-Clarke-4) *N. macrophylla*phù hợp chính xác với kích cỡ của loài [chuột chù núi](/wiki/Chu%E1%BB%99t_ch%C3%B9_n%C3%BAi)( *), hai loài hỗ sinh nhau, chuột ị phân vào bình ấm cấp cho cây dinh dưỡng còn cây cung cấp cho chuột dịch ngọt tiết ra trên nắp ấm.* [Tupaia montana](/wiki/Tupaia_montana) [[5]](#cite_note-CMC2010-5) Một sự thích nghi tương tự cũng được tìm thấy ở các loài nắp ấm [[6]](#cite_note-Walker-6) *và* [N. lowii](/wiki/Nepenthes_lowii) *, và cũng hiện diện ở* [N. rajah](/wiki/Nepenthes_rajah) *.* [N. ephippiata](/wiki/Nepenthes_ephippiata) [[6]](#cite_note-Walker-6) [[7]](#cite_note-7) [[8]](#cite_note-Rattus-8) [[9]](#cite_note-9) [[10]](#cite_note-10)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Nepenthes_macrophylla&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nepenthes_macrophylla&action=edit§ion=1)] **Jebb, M.H.P. & M.R. Cheek 1997.** [^](#cite_ref-J.26C_1-0) [A skeletal revision of](/w/index.php?title=A_skeletal_revision_of_Nepenthes_(Nepenthaceae)&action=edit&redlink=1). *Nepenthes*(Nepenthaceae) *Blumea* **42**(1): 1–106. **Marabini, J. 1987.** [^](#cite_ref-Marabini1987_2-0) [Eine neue Unterart von](http://biodiversitylibrary.org/page/15683425). *Nepenthes edwardsiana*Hook.fil. sowie Anmerkungen zur Taxonomie der Gattung *Nepenthes*L. *Mitteilungen der Botanischen Staatssammlung München* **23**: 423–429. **Phillipps, A. & A. Lamb 1996.** [^](#cite_ref-P.26L_3-0) *. Natural History Publications (Borneo), Kota Kinabalu.* [Pitcher-Plants of Borneo](/w/index.php?title=Pitcher-Plants_of_Borneo&action=edit&redlink=1) **Clarke, C.M. 1997.** [^](#cite_ref-Clarke_4-0) *. Natural History Publications (Borneo), Kota Kinabalu.* [Nepenthes of Borneo](/w/index.php?title=Nepenthes_of_Borneo&action=edit&redlink=1) **Chin, L., J.A. Moran & C. Clarke 2010. Trap geometry in three giant montane pitcher plant species from Borneo is a function of tree shrew body size.** [^](#cite_ref-CMC2010_5-0) *New Phytologist* **186**(2): 461–470.
- ^
**a** [Walker, M. 2010.](#cite_ref-Walker_6-1) **ă** [Giant meat-eating plants prefer to eat tree shrew poo](http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8552000/8552157.stm). *BBC Earth News*, ngày 10 tháng 3 năm 2010. **Clarke, C., J.A. Moran & L. Chin 2010. Mutualism between tree shrews and pitcher plants: perspectives and avenues for future research.** [^](#cite_ref-7) *Plant Signaling & Behavior* **5**(10): 1187–1189. **Greenwood, M., C. Clarke, C.C. Lee, A. Gunsalam & R.H. Clarke 2011. A unique resource mutualism between the giant Bornean pitcher plant,** [^](#cite_ref-Rattus_8-0) *Nepenthes rajah*, and members of a small mammal community. *PLoS ONE* **6**(6): e21114. **Wells, K., M.B. Lakim, S. Schulz & M. Ayasse 2011. Pitchers of** [^](#cite_ref-9) *Nepenthes rajah*collect faecal droppings from both diurnal and nocturnal small mammals and emit fruity odour. *Journal of Tropical Ecology* **27**(4): 347–353. **Clarke, C. & J.A. Moran 2011. Incorporating ecological context: a revised protocol for the preservation of** [^](#cite_ref-10) *Nepenthes*pitcher plant specimens (Nepenthaceae). *Blumea* **56**(3): 225–228.

X-Cache: cp1052 miss, cp1052 miss


markdown:
# Phương pháp Ziegler–Nichols
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
**Phương pháp Ziegler–Nichols** là một phương pháp điều chỉnh [bộ điều khiển PID](/wiki/B%E1%BB%99_%C4%91i%E1%BB%81u_khi%E1%BB%83n_PID) được phát triển bởi [John G. Ziegler](/w/index.php?title=John_G._Ziegler&action=edit&redlink=1) và [Nathaniel B. Nichols](/w/index.php?title=Nathaniel_B._Nichols&action=edit&redlink=1). Phương pháp này được thực hiện bằng cách thiết lập thông số độ lợi khâu *I* (tích phân) và khâu *D* (vi phân) về không (0,zero). Độ lợi khâu *P* (tỷ lệ, khuếch đại), độ lợi được tăng lên từ không (0) cho đến khi nó đạt đến độ lợi tối đa, mà đầu ra của vòng điều khiển [dao động](/wiki/Dao_%C4%91%E1%BB%99ng) với [biên độ](/wiki/Bi%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%99) không đổi. và [chu kỳ](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3) dao động được sử dụng để thiết lập độ lợi *P*, *I*, và *D* tùy thuộc vào loại điều khiển được sử dụng:
|Phương pháp Ziegler–Nichols
|
|
|Loại điều khiển
|
|P |-||-|
|
|PI |-|
|
|classic PID
|
|Pessen Integral Rule
|
|some overshoot
|
|no overshoot
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C6%B0%C6%A1ng_ph%C3%A1p_Ziegler%E2%80%93Nichols&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C6%B0%C6%A1ng_ph%C3%A1p_Ziegler%E2%80%93Nichols&action=edit§ion=1)] **Ziegler, J.G and Nichols, N. B. (1942).** [^](#cite_ref-1) [“Optimum settings for automatic controllers”](http://www2.eie.ucr.ac.cr/~valfaro/docs/Ziegler%26Nichols.pdf)(PDF). Transactions of the ASME **64**. tr. 759–768.
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Ziegler-Nichols Tuning Rules for PID](http://www.mstarlabs.com/control/znrule.html), Microstar Laboratories

X-Cache: cp1068 hit/1, cp1052 miss


markdown:
# Sandro Botticelli
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Sandro Botticelli|
|
|![]()
[Florence](/wiki/Florence), [Ý](/wiki/%C3%9D) [17 tháng 5](/wiki/17_th%C3%A1ng_5), [1510](/wiki/1510)(66 tuổi) [Florence](/wiki/Florence), [Ý](/wiki/%C3%9D) [Ý](/wiki/%C3%9D) [Hội họa](/wiki/H%E1%BB%99i_h%E1%BB%8Da) [Filippo Lippi](/w/index.php?title=Filippo_Lippi&action=edit&redlink=1) [Andrea del Verrocchio](/wiki/Andrea_del_Verrocchio) [Phục Hưng](/wiki/Ph%E1%BB%A5c_H%C6%B0ng) *Primavera (Mùa xuân)* *Ngày sinh của thần Vệ Nữ (Botticelli)* **Alessandro di Mariano di Vanni Filipepi (1445 - 1510)**, hay **Sandro Botticelli hoặc Il Botticello** hoặc ngắn gọn là **Botticelli**, là một họa sĩ người [Ý](/wiki/%C3%9D) nổi tiếng thời kỳ tiền [Phục Hưng](/wiki/Ph%E1%BB%A5c_H%C6%B0ng).
Botticelli sinh tại
[Florence](/wiki/Florence), ông học nghề kim hoàn, nhưng sau đó lại theo [Filippo Lippi](/w/index.php?title=Filippo_Lippi&action=edit&redlink=1) học vẽ. Đến năm 1465, ông bắt đầu sáng tác bức tranh đầu tiên. Botticelli vẽ tôn giáo, nhưng cũng bẽ rất nhiều tranh về thần thoại. Mặc dù về tuổi tác, Botticelli và [Leonardo da Vinci](/wiki/Leonardo_da_Vinci) ngang bằng nhau, nhưng do phong cách tác tác, Botticelli được xếp vào tiền Phục Hưng, còn Leonardo da Vinci được xếp là họa sĩ Phục Hưng. Tranh của Botticelli qua 500 năm vẫn được công chúng hâm mộ và các họa sĩ học hỏi. [[1]](#cite_note-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Sandro_Botticelli&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sandro_Botticelli&action=edit§ion=1)] **Lịch sử mỹ thuật thế giới của Phạm Thị Chỉnh, trang 88 đến 92. Nhà xuất bản Đại học Sư phạm năm 2008** [^](#cite_ref-1)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Sandro_Botticelli&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sandro_Botticelli&action=edit§ion=2)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|[Sandro Botticelli in "A World History of Art"](http://www.all-art.org/early_renaissance/botticelli1.html) [Sandro Botticelli's paintings at PaintingDb](http://paintingdb.com/artists.pl?artist=4) [Botticelli at Panopticon Virtual Art Gallery](http://www.aiwaz.net/gallery/botticelli-sandro/gc122) [World of Dante](http://www.worldofdante.org/)Botticelli's Dante illustrations and interactive version of Chart of Hell [www.SandroBotticelli.net](http://www.sandrobotticelli.net)200 works by Sandro Botticelli [Web Gallery of Art Biography of Sandro Botticelli](http://www.wga.hu/frames-e.html?/bio/b/botticel/biograph.html) [Tác phẩm của Sandro Botticelli](http://www.owlstand.com/exhibition/room/690ca08a-f675-432d-adbc-f8dc16da0ae6)


markdown:
# Douglas TBD Devastator
[TBD Devastator](/w/index.php?title=TBD_Devastator&redirect=no))
|TBD Devastator|
|
|![]()
[USS Enterprise (CV-6)](/wiki/USS_Enterprise_(CV-6)), 1938. [Máy bay ném ngư lôi](/w/index.php?title=M%C3%A1y_bay_n%C3%A9m_ng%C6%B0_l%C3%B4i&action=edit&redlink=1) [Hãng sản xuất](/wiki/H%C3%A3ng_ch%E1%BA%BF_t%E1%BA%A1o_h%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5) [Douglas Aircraft](/w/index.php?title=Douglas_Aircraft&action=edit&redlink=1) [tháng 4](/wiki/Th%C3%A1ng_t%C6%B0)năm [1935](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1935) [1937](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1937) [Hải quân Hoa Kỳ](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3) [1937](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1937)– [1939](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1939)
Chiếc
** (Kẻ Phá Hủy) là một kiểu Douglas TBD Devastator** [máy bay ném ngư lôi](/w/index.php?title=M%C3%A1y_bay_n%C3%A9m_ng%C6%B0_l%C3%B4i&action=edit&redlink=1)của [Hải quân Hoa Kỳ](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3), đặt hàng năm [1934](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1934), bay lần đầu năm [1935](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1935)và đưa vào hoạt động năm [1937](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1937). Vào thời điểm đó, nó là chiếc máy bay tiên tiến nhất của Hải quân Hoa Kỳ và có thể là của hải quân toàn thế giới. Tuy nhiên, tốc độ phát triển máy bay đã nhanh chóng bắt kịp nó, cho đến khi [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)tấn công [Trân Châu Cảng](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Tr%C3%A2n_Ch%C3%A2u_C%E1%BA%A3ng)TBD đã lỗi thời. Nó hoạt động khá trong vài trận chiến ban đầu, nhưng trong [trận Midway](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Midway)những chiếc Devastator tham gia tấn công hạm đội Nhật gần như bị tiêu diệt toàn bộ. Kiểu này được nhanh chóng rút khỏi phục vụ ngoài mặt trận, và được thay bằng [Grumman](/w/index.php?title=Grumman&action=edit&redlink=1) [TBF Avenger](/wiki/Grumman_TBF_Avenger).
## Mục lục
## Thiết kế và phát triển[
[sửa](/w/index.php?title=Douglas_TBD_Devastator&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Douglas_TBD_Devastator&action=edit§ion=1)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/TBD_T-5_VT-8_CV-8_15May42.jpg/220px-TBD_T-5_VT-8_CV-8_15May42.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/TBD_T-5_VT-8_CV-8_15May42.jpg/220px-TBD_T-5_VT-8_CV-8_15May42.jpg)
[CV-8](/wiki/USS_Hornet_(CV-8))trong khoảng 15 tháng 5 năm 1942. Máy bay này được trang bị 2 súng máy 0,30 in và mang ngư lôi. ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/4/43/Vt8-g-gay-may42.jpg/220px-Vt8-g-gay-may42.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/4/43/Vt8-g-gay-may42.jpg/220px-Vt8-g-gay-may42.jpg)
[George Gay](/w/index.php?title=George_Gay&action=edit&redlink=1)(phải), người sống sót duy nhất của Phi Đội VT-8 [USS Hornet (CV-8)](/wiki/USS_Hornet_(CV-8))tại [Midway](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Midway), đứng cạnh chiếc TBD vào ngày 4 tháng 6 năm 1942.
TBD Devastator ghi dấu như là kiểu máy bay có nhiều cái "nhất" trong Hải quân Hoa Kỳ. Đây là
[máy bay cánh đơn](/w/index.php?title=M%C3%A1y_bay_c%C3%A1nh_%C4%91%C6%A1n&action=edit&redlink=1) đầu tiên dùng rộng rãi trên tàu sân bay, cũng là máy bay đầu tiên chế tạo toàn bằng kim loại, chiếc đầu tiên có [buồng lái](/w/index.php?title=Bu%E1%BB%93ng_l%C3%A1i&action=edit&redlink=1) hoàn toàn kín, chiếc đầu tiên với càng đáp xếp được bằng thủy lực; công bằng mà nói TBD là một cuộc cách mạng. Trang bị bộ bánh đáp xếp được một phần, các bánh thu gọn 25 cm (10 inches) bên dưới cánh cho phép hạ cánh bụng với tổn hại tối thiểu.
Đội bay 3 người bố trí bên dưới nóc khoang lái "nhà kính" lớn kéo dài gần nữa chiều dài máy bay. Phi công, đương nhiên, ngồi phía trước; điện tín viên kiêm xạ thủ súng máy ngồi sau cùng, trong khi sĩ quan thả bom ngồi ghế giữa. Khi thả bom, sĩ quan thả bom nằm sấp chui vào vị trí bên dưới ghế phi công để ngắm qua một cửa sổ dưới thân máy bay, sử dụng
[thiết bị ngắm ném bom Norden](/w/index.php?title=Thi%E1%BA%BFt_b%E1%BB%8B_ng%E1%BA%AFm_n%C3%A9m_bom_Norden&action=edit&redlink=1). Vũ khí tấn công được thả có thể là 1 [ngư lôi Mark XIII](/w/index.php?title=Ng%C6%B0_l%C3%B4i_Mark_XIII&action=edit&redlink=1) hoặc 1 bom 450 kg (1000 lb). Vũ khí phòng thủ gồm 1 súng máy 7,62 mm (.30 cal) hay 12,7 mm (.50 cal) bắn ra trước, và 1 súng máy 7,62 mm (.30 cal) cho xạ thủ phía sau.
Động cơ trang bị là kiểu
[Pratt & Whitney R-1830](/w/index.php?title=Pratt_%26_Whitney_R-1830&action=edit&redlink=1)-64 Twin Wasp [bố trí vòng tròn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_c%C6%A1_b%E1%BB%91_tr%C3%AD_v%C3%B2ng_tr%C3%B2n&action=edit&redlink=1), công suất 900 mã lực (671 kW).
129 chiếc kiểu này được đặt mua bởi Cơ quan Hàng không (BuAer: Bureau of Aeronautics) Hải quân Mỹ để trang bị cho các tàu sân bay
[, Saratoga](/wiki/USS_Saratoga_(CV-3)) [,](/wiki/USS_Enterprise_(CV-6)) *Enterprise* [,](/wiki/USS_Lexington_(CV-2)) *Lexington* [,](/wiki/USS_Wasp_(CV-7)) *Wasp* [,](/wiki/USS_Hornet_(CV-8)) *Hornet* [và](/wiki/USS_Yorktown_(CV-5)) *Yorktown* [.](/wiki/USS_Ranger_(CV-4)) *Ranger*
Hải quân Mỹ ý thức vào năm
[1940](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1940) rằng chiếc TBD đã bị các kiểu máy bay tiêm kích và ném bom các nước khác vượt qua, nên đang chuẩn bị kiểu thay thế (chiếc [TBF Avenger](/wiki/Grumman_TBF_Avenger)), nhưng nó chưa đưa vào sử dụng khi [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) bước vào [Thế Chiến II](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai). Đến lúc đó, hao hụt trong huấn luyện đã làm giảm số máy bay chỉ còn hơn 100 chiếc. Devastator trở nên cái bẫy chết người của đội bay; bay chậm và kém cơ động, vũ khí tự vệ kém và vỏ giáp yếu so với vũ khí thời đó. Tốc độ của nó khi lướt tiếp cận thả bom chỉ khoảng 200 dặm mỗi giờ, làm nó trở nên con mồi dễ dàng cho máy bay tiêm kích và súng phòng không.
Hải quân Mỹ bắt đầu đặt tên thông dụng cho những máy bay của họ từ cuối năm
[1941](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1941), và TBD mang tên "Devastator".
## Lịch sử hoạt động[
[sửa](/w/index.php?title=Douglas_TBD_Devastator&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Douglas_TBD_Devastator&action=edit§ion=2)]
Những ngày đầu của chiến cuộc Thái Bình Dương, TBD làm tốt phận sự của nó trong tháng 2 và tháng 3 năm
[1942](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1942) và tại [trận chiến Biển San Hô](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_chi%E1%BA%BFn_bi%E1%BB%83n_Coral), trong đó Devastator giúp đánh chìm tàu sân bay [Shōhō](/wiki/Sh%C5%8Dh%C5%8D_(t%C3%A0u_s%C3%A2n_bay_Nh%E1%BA%ADt)) của Nhật.
Những sự cố xảy ra cho kiểu ngư lôi Mark XIII vào lúc này. Nhiều trái đánh trúng mục tiêu nhưng không nổ; lại có xu hướng lặn sâu hơn độ sâu quy định. Phải mất hơn một năm để khắc phục những vấn đề này.
Những vấn đề trên chưa khắc phục được vào thời điểm
[trận Midway](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Midway), [4 tháng 6](/wiki/4_th%C3%A1ng_6) năm [1942](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1942). 41 chiếc Devastator xuất kích từ các tàu sân bay [USS Hornet](/wiki/USS_Hornet_(CV-8)), [USS](/wiki/USS_Enterprise_(CV-6))và *Enterprise* [USS](/wiki/USS_Yorktown_(CV-5))để tấn công hạm đội Nhật. Những chiếc máy bay tiêm kích hộ tống cho nó bị mất liên lạc, và TBD khởi sự tấn công mà không được bảo vệ đầy đủ. Phóng ngư lôi đòi hỏi phải bay đường bay thẳng kéo dài, làm cho máy bay trở nên chỗ yếu, cùng tốc độ bay thấp là mồi ngon cho những chiếc *Yorktown* [Mitsubishi Zero](/wiki/Mitsubishi_A6M_Zero). Chỉ có 4 chiếc quay trở lại Enterprise, không chiếc nào quay về Hornet hay Yorktown. Tệ nhất, không trái ngư lôi nào trúng. Dù sao, sự hy sinh của chúng không vô nghĩa; những hành động tự sát anh hùng của của các đội bay Devastator hôm đó đã thu hút lực lượng tiêm kích cảnh vệ trên không Nhật ra khỏi vị trí, trong khi các tàu sân bay Nhật đang tiếp dầu và vũ khí cho máy bay ném bom, một cơ hội được khai thác bởi những chiếc máy bay ném bom bổ nhào [SBD Dauntless](/wiki/Douglas_SBD_Dauntless)chỉ huy bởi Trung tá [C. Wade McClusky](/w/index.php?title=C._Wade_McClusky&action=edit&redlink=1).
Hải quân lập tức rút TBD khỏi các đơn vị tiền tuyến sau trận Midway. Chỉ còn 39 máy bay tiếp tục phục vụ ngắn hạn tại Đại Tây Dương và trong các phi đội huấn luyện cho đến năm
[1944](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1944). Chiếc TBD cuối cùng của Hải quân được dùng bởi Chỉ huy trưởng Không lực Hạm đội Bờ Tây, và không còn chiếc nào khi chiếc TBD của ông bị tháo bỏ vào [tháng 11](/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_m%E1%BB%99t) năm [1944](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1944). . Không chiếc nào còn lại sau chiến tranh. [1]
Một cách sòng phẳng, thảm họa của trận Midway phần lớn là do tính mong manh của loại máy bay ném bom/ngư lôi trước hỏa lực pháo phòng không và máy bay tiêm kích phòng ngự. Không có máy bay tiêm kích hộ tống để kìm chân Zero và thu hút pháo phòng không hạm đội, ngay cả TBF Avenger cũng chịu tổn thất nặng tương đương như vậy.
## Các nước sử dụng[
[sửa](/w/index.php?title=Douglas_TBD_Devastator&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Douglas_TBD_Devastator&action=edit§ion=3)]
## Đặc điểm kỹ thuật (TBD-1 Devastator)[
[sửa](/w/index.php?title=Douglas_TBD_Devastator&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Douglas_TBD_Devastator&action=edit§ion=4)]
### Đặc điểm chung[
[sửa](/w/index.php?title=Douglas_TBD_Devastator&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Douglas_TBD_Devastator&action=edit§ion=5)]
- Đội bay: 03 người (phi công, sĩ quan thủy lôi/hoa tiêu, điện báo viên/xạ thủ súng máy)
- Chiều dài: 10,67 m (35 ft 0 in)
[Sải cánh](/wiki/S%E1%BA%A3i_c%C3%A1nh): 15,24 m (50 ft 0 in)
- Chiều cao: 4,60 m (15 ft 1 in)
- Diện tích bề mặt cánh: 39,2 m² (422 ft²)
- Trọng lượng không tải: 2.804 kg (6.182 lb)
- Trọng lượng có tải: 4.473 kg (9.862 lb)
[Trọng lượng cất cánh lớn nhất](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Dng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_c%E1%BA%A5t_c%C3%A1nh_l%E1%BB%9Bn_nh%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1): 4.623 kg (10.194 lb)
- Động cơ: 1 x động cơ
[Pratt & Whitney R-1830](/w/index.php?title=Pratt_%26_Whitney_R-1830&action=edit&redlink=1)-64 Twin Wasp-86 [bố trí hình tròn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_c%C6%A1_b%E1%BB%91_tr%C3%AD_h%C3%ACnh_tr%C3%B2n&action=edit&redlink=1), công suất 900 mã lực (671 kW)
### Đặc tính bay[
[sửa](/w/index.php?title=Douglas_TBD_Devastator&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Douglas_TBD_Devastator&action=edit§ion=6)] [Tốc độ lớn nhất](/w/index.php?title=T%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BB%99_l%E1%BB%9Bn_nh%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1): 331 km/h (206 mph) [Tầm bay tối đa](/w/index.php?title=T%E1%BA%A7m_bay_t%E1%BB%91i_%C4%91a&action=edit&redlink=1): 700 km (435 mi) [Trần bay](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_bay&action=edit&redlink=1): 6.000 m (19.700 ft) [Tốc độ lên cao](/w/index.php?title=T%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BB%99_l%C3%AAn_cao&action=edit&redlink=1): 3,7 m/s (720 ft/min)
### Vũ khí[
[sửa](/w/index.php?title=Douglas_TBD_Devastator&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Douglas_TBD_Devastator&action=edit§ion=7)]
- 1 x súng máy
[M1919 Browning](/w/index.php?title=M1919_Browning&action=edit&redlink=1)7,62 mm (.30 cal) hướng trước.
- 1 x súng máy 7,62 mm (.30 cal) ở buồng lái sau (sau này tăng lên 2 súng)
- 1 x bom 453 kg (1.000 lb), hoặc
- 1 x ngư lôi Mark XIII 544 kg (1.200 lb)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Douglas_TBD_Devastator&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Douglas_TBD_Devastator&action=edit§ion=8)] **Jackson & Doll 1973, p. 43.** [^](#cite_ref-Jackson_and_Doll_TBD-1_1-0)
- Adcock, Al.
*TBD Devastator in Action, Aircraft Number 97*. Carrollton, TX, Squadron/Signal Publications Inc., 1989. [ISBN 0-89747-231-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0897472314).
- Doll, Thomas E.
*The Douglas TBD Devastator, Aircraft in Profile Number 171*. Leatherhead, Surrey, Profile Publications Ltd., 1967. No ISBN.
- Drendel, Lou.
*U.S. Navy Carrier Bombers of World War II*. Carrollton, TX, Squadron/Signal Publications Inc., 1987. [ISBN 0-89747-195-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0897471954).
- Ginter, Steve.
*Douglas TBD-1 Devastator, Naval Fighters Number Seventy-one*. Simi Valley, California, Ginter Publishing Company, 2006. [ISBN 0-942612-71-X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/094261271X).
- Jackson, B.R. and Doll, Thomas E.
*Douglas TBD-1 "Devastator", Aero Series 23*. Fallbrook, CA, Aero Publishers, 1973. [ISBN 0-8168-0586-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0816805865).
- Lawson, Robert and Tillman, Barrett.
*U.S. Navy Dive and Torpedo Bombers of WWII*. St. Paul, MN, MBI Publishing Company, 2001. [ISBN 0-7603-0959-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0760309590).
- Tillman, Barrett.
*TBD Devastator Units of the U.S. Navy, Combat Aircraft Vol. 20*. Oxford, Osprey Publishing, 2000. [ISBN 1-84176-025-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1841760250).
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Douglas_TBD_Devastator&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Douglas_TBD_Devastator&action=edit§ion=9)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
## Nội dung liên quan[
[sửa](/w/index.php?title=Douglas_TBD_Devastator&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Douglas_TBD_Devastator&action=edit§ion=10)]
### Máy bay tương tự[
[sửa](/w/index.php?title=Douglas_TBD_Devastator&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Douglas_TBD_Devastator&action=edit§ion=11)]
### Danh sách liên quan[
[sửa](/w/index.php?title=Douglas_TBD_Devastator&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Douglas_TBD_Devastator&action=edit§ion=12)] [Danh sách máy bay chiến đấu](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_m%C3%A1y_bay_chi%E1%BA%BFn_%C4%91%E1%BA%A5u) [Danh sách máy bay quân sự Hoa Kỳ](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_m%C3%A1y_bay_qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) [Danh sách máy bay quân sự giữa hai cuộc chiến tranh thế giới](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_m%C3%A1y_bay_qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_gi%E1%BB%AFa_hai_cu%E1%BB%99c_chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) [Danh sách máy bay trong Chiến tranh Thế giới II](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_m%C3%A1y_bay_trong_Chi%E1%BA%BFn_tranh_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_II)
|
|
|
|
|
|

X-Cache: cp1054 miss, cp1052 miss


markdown:
# Thể loại:Đại học Virginia
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|*Bài chính thể loại:* [Đại học Virginia](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Virginia)
## Các trang trong thể loại “Đại học Virginia”
Thể loại này gồm trang sau.
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
Thể loại này gồm trang sau.

X-Cache: cp1055 miss, cp1052 miss


markdown:
# Thể loại:Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Tám
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
## Các trang trong thể loại “Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Tám”
13 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 13 trang.

X-Cache: cp1065 miss, cp1052 miss


markdown:
# Vandavasi
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [12°30′B 79°36′Đ / 12,5°B 79,6°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Vandavasi¶ms=12.5_N_79.6_E_)
|
|Vandavasi
|
|
-
|
|
-
[Tọa độ](/wiki/T%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99) [12.5° B 79.62° Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Vandavasi¶ms=12.5_N_79.62_E_region:IN_type:city) [Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)
-
[Độ cao](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_cao)
- 74 m
[Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [IST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)( [UTC+5:30](/wiki/UTC%2B5:30)) **(** [Dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91) [2001](/wiki/2001))
-
[Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)
-
**Vandavasi** là một thành phố và khu đô thị của [quận Tiruvanamalai](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Tiruvanamalai&action=edit&redlink=1) thuộc [bang](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) [Tamil Nadu](/wiki/Tamil_Nadu), [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99).
## Địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=Vandavasi&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vandavasi&action=edit§ion=1)]
Vandavasi có vị trí
[12.5° B 79.62° Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Vandavasi¶ms=12.5_N_79.62_E_) Nó có độ cao trung bình là 74 [1] [mét](/wiki/M%C3%A9t)(242 [feet](/wiki/Foot)).
## Nhân khẩu[
[sửa](/w/index.php?title=Vandavasi&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vandavasi&action=edit§ion=2)]
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ
, Vandavasi có dân số 29.612 người. Phái nam chiếm 49% tổng số dân và phái nữ chiếm 51%. Vandavasi có tỷ lệ 75% [2] [biết đọc biết viết](/wiki/Bi%E1%BA%BFt_ch%E1%BB%AF), cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 81%, và tỷ lệ cho phái nữ là 68%. Tại Vandavasi, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Vandavasi&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vandavasi&action=edit§ion=3)] [^](#cite_ref-geoloc_1-0) [“Vandavasi”](http://www.fallingrain.com/world/IN/25/Vandavasi.html). *Falling Rain Genomics, Inc*. Truy cập 6 tháng 4 năm 2008. [^](#cite_ref-2) [“Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns. (Provisional)”](http://web.archive.org/web/20040616075334/www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999). Census Commission of India. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2007.

X-Cache: cp1066 miss, cp1052 miss


markdown:
# Xung đột biên giới Ấn Độ-Bangladesh 2001
[Xung đột biên giới Bangladesh-Ấn Độ 2001](/w/index.php?title=Xung_%C4%91%E1%BB%99t_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_Bangladesh-%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_2001&redirect=no))
|
|
![]()
|Chỉ huy|
|
|[Lực lượng An ninh Biên giới](/w/index.php?title=L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_An_ninh_Bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1)số 118) [[1]](#cite_note-bn-1) [Lực lượng Vũ trang Súng trường Bangladesh](/w/index.php?title=L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_V%C5%A9_trang_S%C3%BAng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Bangladesh&action=edit&redlink=1)) [[2]](#cite_note-tribune-2) [[3]](#cite_note-trib2-3) [[4]](#cite_note-isqh-4) **Xung đột biên giới Ấn Độ-Bangladesh năm 2001** diễn ra khi [quân đội Ấn Độ](/wiki/L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_V%C5%A9_trang_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) và [Bangladesh](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Bangladesh) đấu súng dọc đường biên giới vốn có nhiều kẽ hở của họ, một dấu hiệu cho thấy tình hình ngày một căng thẳng giữa lực lượng quân đội hai quốc gia [Nam Á](/wiki/Nam_%C3%81) láng giềng này.
## Mở màn[
[sửa](/w/index.php?title=Xung_%C4%91%E1%BB%99t_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99-Bangladesh_2001&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Xung_%C4%91%E1%BB%99t_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99-Bangladesh_2001&action=edit§ion=1)]
Hành động của Ấn Độ xuất phát từ việc Bangladesh đưa quân đến bao vây làng
[Pyrdiwah](/w/index.php?title=Pyrdiwah&action=edit&redlink=1). Các quan chức Bangladesh tuyên bố ngôi làng thuộc chủ quyền của mình. Trước đó, hai nước đã có một số cuộc họp nhằm giải quyết tranh chấp lãnh thổ, nhưng đều thất bại. [5]
Căng thẳng dọc biên giới hai nước, ngày 18 tháng 4, đã biến thành xung đột bạo lực khiến binh lính cả hai bên thiệt mạng.
## Giao tranh[
[sửa](/w/index.php?title=Xung_%C4%91%E1%BB%99t_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99-Bangladesh_2001&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Xung_%C4%91%E1%BB%99t_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99-Bangladesh_2001&action=edit§ion=2)]
Cuộc đụng độ nổ ra sau khi lính biên phòng Ấn Độ vượt qua biên giới thuộc địa phận huyện
[Kurigram](/w/index.php?title=Kurigram&action=edit&redlink=1), tấn công hai chốt biên phòng để truy đuổi những kẻ buôn lậu [gia súc](/wiki/Gia_s%C3%BAc) từ phía bên kia biên giới trở về Ấn Độ khiến các binh sĩ Bangladesh nổ súng. Thiếu tướng [Fazlur Rahman](/w/index.php?title=Fazlur_Rahman&action=edit&redlink=1), chỉ huy lực lượng biên phòng Bangladesh, nói quân đội Ấn Độ sử dụng súng cối tấn công làm hai lính Bangladesh thiệt mạng. Phía Ấn Độ cũng chịu tổn thất; 16 binh lính chết. [[4]](#cite_note-isqh-4)
Khoảng 200 người phải sơ tán khỏi nhà của họ ở khu vực biên giới thuộc bang
[Tây Bengal](/wiki/T%C3%A2y_Bengal) (Ấn Độ) khi nổ ra cuộc đấu súng. Hai bên đã bắn khoảng 300 phát đạn. Vụ việc xảy ra chưa đầy hai tuần sau khi Bangladesh tố cáo binh lính Ấn Độ giết hại 4 dân làng của nước này. [[4]](#cite_note-isqh-4)
Bangladesh và Ấn Độ luôn cáo buộc lẫn nhau về các vụ nổ súng ở dọc đường biên giới chung. Trận đấu súng này, cùng với các vụ đụng độ thường xuyên giữa binh sĩ hai nước, đã làm xấu đi quan hệ giữa hai nước láng giềng có chung đường biên giới dài 4.000 km.
[[6]](#cite_note-border_talks-6)
Đêm ngày 19 tháng 4, một binh sĩ của họ bị thiệt mạng vì trúng
[súng cối](/wiki/S%C3%BAng_c%E1%BB%91i). Một dân thường của Ấn Độ bị thương. Vào Thứ Sáu, 20 tháng 4 tiếng súng đã dịu bớt và Dacca chuẩn bị trao trả xác các binh lính Ấn Độ thiệt mạng trong cuộc đọ súng. [[5]](#cite_note-nautilus-5)
## Phản ứng[
[sửa](/w/index.php?title=Xung_%C4%91%E1%BB%99t_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99-Bangladesh_2001&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Xung_%C4%91%E1%BB%99t_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99-Bangladesh_2001&action=edit§ion=3)]
Ngày 19 tháng 4,
[Matxcơva](/wiki/Moskva) đã kêu gọi hai nước tìm biện pháp chấm dứt những bất đồng đối với vấn đề biên giới và xây dựng lòng tin thông qua các biện pháp chính trị và hoà bình. [[5]](#cite_note-nautilus-5)
Theo phát ngôn viên của
[Bộ Ngoại giao Nga](/wiki/B%E1%BB%99_Ngo%E1%BA%A1i_giao_Nga) [Alexander Yakovenko](/w/index.php?title=Alexander_Yakovenko&action=edit&redlink=1), Matxcơva lo ngại về tình hình an ninh ở khu vực biên giới chung giữa hai nước, đặc biệt sau vụ 16 lính biên phòng Ấn Độ, 2 nhân viên an ninh Bangladesh bị thiệt mạng và nhiều người khác bị thương. Ông Yakovenko cho rằng đây không phải là cuộc đụng độ đầu tiên trên vùng biên giới giữa Ấn Độ và Bangladesh, nhưng nó trầm trọng hơn các lần trước. [Nga](/wiki/Nga) hy vọng [Dacca](/wiki/Dhaka) và [Tân Delhi](/wiki/New_Delhi) sẽ chung sức tìm biện pháp thích hợp chấm dứt xung đột và duy trì mối quan hệ truyền thống tốt đẹp giữa hai bên. [[5]](#cite_note-nautilus-5)
## Chấm dứt[
[sửa](/w/index.php?title=Xung_%C4%91%E1%BB%99t_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99-Bangladesh_2001&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Xung_%C4%91%E1%BB%99t_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99-Bangladesh_2001&action=edit§ion=4)]
Sau đụng độ, ngày 19 tháng 4, Ấn Độ và Bangladesh đã cùng kiềm chế và tránh va chạm. Cả hai nước đều bày tỏ sự hối tiếc trước những cái chết của binh sĩ và mong muốn phục hồi mối quan hệ láng giếng vốn thân thiện xưa nay.
[[7]](#cite_note-historyguy-7)
Quân đội Bangladesh đã rút khỏi làng
[Pydrwah](/w/index.php?title=Pydrwah&action=edit&redlink=1), nằm trên bang [Meghalaya](/wiki/Meghalaya) của Ấn Độ. Chính phủ hai nước nhất trí rút quân khỏi các chốt biên phòng và Tân Delhi giành lại quyền kiểm soát làng Pydrwah, sau khi lính Bangladesh rút đi. [[8]](#cite_note-border_fence-8)
Đụng độ khiến người dân hai bờ biên giới phải chạy sang các khu vực khác. Sau đó, Ấn Độ và Bangladesh vẫn tồn tại những tranh chấp về chủ quyền một số ngôi làng dọc biên giới.
[[9]](#cite_note-9)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Xung_%C4%91%E1%BB%99t_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99-Bangladesh_2001&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Xung_%C4%91%E1%BB%99t_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99-Bangladesh_2001&action=edit§ion=5)] [^](#cite_ref-bn_1-0) [Lính biên bị tra tấn và bắn](http://www.tribuneindia.com/2001/20010422/main1.htm) [^](#cite_ref-tribune_2-0) [Ấn Độ nhận 15 thi thể lính biên phòng](http://www.tribuneindia.com/2001/20010421/main2.htm) [^](#cite_ref-trib2_3-0) [Lực lượng biên phòng tử trận](http://www.tribuneindia.com/2001/20010422/main1.htm#2)
- ^
**a** **ă** **â** [Nam Á](http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/1283068.stm)
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Hạt nhân Nam Á](http://www.nautilus.org/archives/sand/Updates2001/V2N17.html) [^](#cite_ref-border_talks_6-0) [Bangladesh và Ấn Độ thảo luận biên giới](http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/1889458.stm) [^](#cite_ref-historyguy_7-0) [http://www.historyguy.com/india-bangladesh_2001.htm](http://www.historyguy.com/india-bangladesh_2001.htm) [^](#cite_ref-border_fence_8-0) [Lối sống tại biên giới Ấn Độ](http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/4622317.stm) [^](#cite_ref-9) [“The Tribune, Chandigarh, India”](http://www.tribuneindia.com/2003/20030217/edit.htm#3Problem).

X-Cache: cp1067 miss, cp1052 miss