text:
Tác giả bài viết: Minh Hạnh
Nguồn tin: KHỐI TRUYỀN THÔNG GĐPT TP,HCM:
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Những tin mới hơn
Những tin cũ hơn

Cache-Control: no-cache, pre-check=0, post-check=0

Set-Cookie: nv4c_j7JJ8_statistic_vi=lpeVlZZkaZRsnQ%2C%2C; expires=Wed, 15-Aug-2018 15:11:28 GMT; Max-Age=1800; path=/; domain=.giadinhphattu.vn; HttpOnly

Keep-Alive: timeout=2, max=100

Connection: Keep-Alive

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
Trang thông tin về du học đại học,cao học tại Nhật JPSS > Tìm nơi du học từ Saga Đại học
Saga là nơi được biết với hình ảnh một vùng quê êm ả với những cánh đồng. Là tỉnh nằm cạnh tỉnh Fukuoka, nơi có sân bay Fukuoka, và có thể đi đến Fukuoka bằng tàu điện nên có thể nói là nơi có giao thông tiện lợi với du học sinh. Du học ở đây bạn có thể biết được nhiều lịch sử của vùng qua những thắng cảnh như Dấu tích Yoshinogasato hay Thành Karatsu. Ngoài ra đây cũng là vùng giáp biển Ariake, biển Genkai, nên cũng có thể tận hưởng được cuộc sống của thành phố biển. Ngoài việc học hành, khi muốn thay đổi không khí thì bạn có thể tới thăm đảo Iki từ Karatsu bằng tàu phà.
Có thể tìm kiếm Đại học đang tuyển sinh du học sinh theo bản đồ hoặc dựa vào điều kiện tuyển sinh theo ngành học.
Tổng cộng 1 trường Trang thứ 1

markdown:
[Trang thông tin về du học đại học,cao học tại Nhật JPSS](/)
>
Tìm nơi du học từ Saga Đại học
Saga là nơi được biết với hình ảnh một vùng quê êm ả với những cánh đồng. Là tỉnh nằm cạnh tỉnh Fukuoka, nơi có sân bay Fukuoka, và có thể đi đến Fukuoka bằng tàu điện nên có thể nói là nơi có giao thông tiện lợi với du học sinh. Du học ở đây bạn có thể biết được nhiều lịch sử của vùng qua những thắng cảnh như Dấu tích Yoshinogasato hay Thành Karatsu. Ngoài ra đây cũng là vùng giáp biển Ariake, biển Genkai, nên cũng có thể tận hưởng được cuộc sống của thành phố biển. Ngoài việc học hành, khi muốn thay đổi không khí thì bạn có thể tới thăm đảo Iki từ Karatsu bằng tàu phà.
Có thể tìm kiếm Đại học đang tuyển sinh du học sinh theo bản đồ hoặc dựa vào điều kiện tuyển sinh theo ngành học.
**Tổng cộng 1 trường Trang thứ 1**

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: Apache

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

X-Crawler-Content-Encoding: gzip


text:
Thông tin chi tiết
Điện thoại di động The First Years
Ưu điểm:
Làm bằng chất liệu vải cao cấp, an toàn.
Thiết kế có tay cầm tiện lợi, bé dễ cầm nắm hoặc trở thành cắn nướu khi bé trong giai đoạn mọc răng.
Kèm theo chiếc gương nhỏ xinh, bé có thể thấy mình trong gương.
Chiếc điện thoại nhỏ xinh sẽ phát ra những âm thanh vui nhộn kích thích thính giác của bé phát triển.
Với cách thiết kế độc đáo, nhiều màu sắc, kích thích thị giác của bé phát triển toàn diện.
Thiết kế kiểu dáng ngộ nghĩnh giống những chiếc điện thoại di động đời đầu với nắp gập và các nút bấm.
Thông tin sản phẩm:
Dành cho bé từ 3 tháng trở lên.
Kích thước: 12,7 x 5,08 x 17,8 cm.
Khối lượng: 0,2kg
Thương hiệu: The First Year.
Nhập khẩu Mỹ
Thông tin thương hiệu
Khởi đầu làm bố mẹ là quãng thời gian đáng nhớ của tất cả mọi người. Do vậy, nhằm giúp giúp các bố mẹ có thể tận hưởng quãng thời gian hạnh phúc này, The First Years® đã cho ra đời những dòng sản phẩm chăm sóc bé toàn diện từ khi mới chào đời như: bình sữa, các loại đồ dùng chăm sóc bé, đồ dùng cho trẻ ăn dặm và các món đồ chơi bổ ích khác. Ngoài ra, The First Years® cũng có dòng sản phẩm The First Years® giúp bà mẹ kéo dài thời gian cho trẻ bú sữa mẹ và dòng xe đẩy được đánh gá 5 sao có thể giúp cho việc giữ an toàn cho bé khi đi ra ngoài trở nên đơn giản hơn. Thông qua các tất cả các sản phẩm cho bé từ khi mới cất tiếng khóc đầu tiên khi chào đời đến khi bé chập chững bước những bước đi đầu đời, The First Years® tin tưởng rằng, chúng tôi đã cung cấp những sản phẩm giúp cho các bố mẹ tin rằng việc nuôi con là một trãi nghiệm thật thú vị trong cuộc sống.
Gọi mua hàng: 1800.6608 - (miễn phí)
Câu hỏi thường gặp
- Chào chị Nguyễn Thanh Huyền, chị vui lòng liên hệ qua email: contact@kidsplaza.vn chị nhé
30-10-2017 15:35:32-
- làm đại lý
01-10-2017 15:57:56-
- Hợp Tác Bán Hàng TMĐT
03-08-2017 09:24:40-

markdown:
### Thông tin chi tiết
**Điện thoại di động The First Years** **Ưu điểm:**
Làm bằng chất liệu vải cao cấp, an toàn.
Thiết kế có tay cầm tiện lợi, bé dễ cầm nắm hoặc trở thành cắn nướu khi bé trong giai đoạn mọc răng.
Kèm theo chiếc gương nhỏ xinh, bé có thể thấy mình trong gương.
Chiếc điện thoại nhỏ xinh sẽ phát ra những âm thanh vui nhộn kích thích thính giác của bé phát triển.
Với cách thiết kế độc đáo, nhiều màu sắc, kích thích thị giác của bé phát triển toàn diện.
Thiết kế kiểu dáng ngộ nghĩnh giống những chiếc điện thoại di động đời đầu với nắp gập và các nút bấm.
**Thông tin sản phẩm:**
Dành cho bé từ 3 tháng trở lên.
Kích thước: 12,7 x 5,08 x 17,8 cm.
Khối lượng: 0,2kg
Thương hiệu: The First Year.
Nhập khẩu Mỹ
### Thông tin thương hiệu
![ The First Years](http://kidsplaza-1.cdn.vccloud.vn/media/wysiwyg/150x150/The_First_Years.jpg)
Khởi đầu làm bố mẹ là quãng thời gian đáng nhớ của tất cả mọi người. Do vậy, nhằm giúp giúp các bố mẹ có thể tận hưởng quãng thời gian hạnh phúc này, The First Years® đã cho ra đời những dòng sản phẩm chăm sóc bé toàn diện từ khi mới chào đời như: bình sữa, các loại đồ dùng chăm sóc bé, đồ dùng cho trẻ ăn dặm và các món đồ chơi bổ ích khác. Ngoài ra, The First Years® cũng có dòng sản phẩm The First Years® giúp bà mẹ kéo dài thời gian cho trẻ bú sữa mẹ và dòng xe đẩy được đánh gá 5 sao có thể giúp cho việc giữ an toàn cho bé khi đi ra ngoài trở nên đơn giản hơn. Thông qua các tất cả các sản phẩm cho bé từ khi mới cất tiếng khóc đầu tiên khi chào đời đến khi bé chập chững bước những bước đi đầu đời, The First Years® tin tưởng rằng, chúng tôi đã cung cấp những sản phẩm giúp cho các bố mẹ tin rằng việc nuôi con là một trãi nghiệm thật thú vị trong cuộc sống.
Gọi mua hàng:
** - 1800.6608** *(miễn phí)* [Câu hỏi thường gặp](#)
-
[Chào chị Nguyễn Thanh Huyền, chị vui lòng liên hệ qua email: contact@kidsplaza.vn chị nhé](#)
30-10-2017 15:35:32-
-
[làm đại lý](#)
01-10-2017 15:57:56-
-
[Hợp Tác Bán Hàng TMĐT](#)
03-08-2017 09:24:40-
[click](#medical_warning)

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: Apache/2.4.6 (CentOS) OpenSSL/1.0.1e-fips PHP/7.0.21

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate

Set-Cookie: is_logged_in=0; expires=Wed, 22-Aug-2018 07:41:24 GMT; Max-Age=604800; path=/; domain=.kidsplaza.vn

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Thanks! Share it with your friends!
You disliked this video. Thanks for the feedback!
8 điều Tuyệt Đối Không Được Nói với bất kỳ ai.

Set-Cookie: watched_video_list=MjUxMw%3D%3D; expires=Thu, 16-Aug-2018 07:12:27 GMT; Max-Age=86400; path=/

Keep-Alive: timeout=5, max=100

X-Crawler-Transfer-Encoding: chunked


text: Sống khỏe 4 món ngon từ tôm giúp nàng hưng phấn Những món ăn từ tôm không chỉ dễ làm, nhiều dưỡng chất mà còn giúp chị em thăng hoa khi “yêu”. Phương pháp ăn uống như thế nào cho phù …

Cache-Control: public, max-age=0

Vary: Accept-Encoding,Accept-Encoding

Accept-Ranges: bytes

Server: LiteSpeed


text:
Quảng cáo
eMagazine
Đời Sống
Khéo Tay
Khỏe Đẹp
Đời Sống
Hài Hước
Showbiz
MENU
Dinh dưỡng
Sức khỏe
Yêu - Hôn nhân
Làm đẹp
Nuôi dạy con
Đời sống
Giải trí
Video
eMagazine
Dinh dưỡng
Chọn thực phẩm
Nấu gì hôm nay
Chuyên gia nói gì
Mẹo vặt trong bếp
Ăn gì - Ở đâu
Sức khỏe
Luyện tập
Sức khỏe gia đình
Sống khỏe
Yêu - Hôn nhân
Chuyện vợ chồng
Tâm sự gia đình
Tâm linh - Tử vi
Tư vấn hôn nhân
Phụ nữ yêu
Làm đẹp
Thời trang
Làm đẹp cùng chuyên gia
Trang điểm
Chăm sóc da
Nuôi dạy con
Bài học làm mẹ
Ngắm con yêu mỗi ngày
Chăm sóc con
Mẹ bầu
Đời sống
Tin nóng
Xã hội
Thế giới
Du lịch
Giải trí
Âm nhạc
Phim ảnh
Hậu trường
Video
Khéo Tay
Khỏe Đẹp
Đời Sống
Hài Hước
Showbiz
Đời Sống
Khéo Tay
Khỏe Đẹp
Hài Hước
Showbiz
Đời Sống
Du khách nước ngoài háo hức xem đua thuyền rồng ở Hồ Tây
Video mới
Tất cả
Nam thanh niên 'cẩn thận' lựa quần áo để trộm
Xem chi tiết
Không vội vã như những tên trộm khác, nam thanh niên trong đoạn clip tỏ ra rất bình tĩnh khi lựa chọn kỹ càng từng bộ đồ trước khi ra tay.
Chia sẻ
https://www.phunuvagiadinh.vn//doi-song-191/nam-thanh-nien-can-than-lua-quan-ao-de-trom-293781
Lập quỹ đen bị vợ phát hiện và cái kết không thể nhịn cười
Xem chi tiết
Anh chồng lập quỹ đen đã chuẩn bị kỹ lưỡng bí kíp chống chế nếu bị vợ phát hiện nhưng không ngờ vợ còn cao tay hơn...
Chia sẻ
https://www.phunuvagiadinh.vn//doi-song-191/lap-quy-den-bi-vo-phat-hien-va-cai-ket-khong-the-nhin-cuoi-293773
Clip: Lời khai của nghi phạm thảm sát gia đình vợ rúng động Tiền Giang
Xem chi tiết
Công an tỉnh Tiền Giang đã bắt được nghi phạm giết 3 người ở xã Tam Hiệp (huyện Châu Thành) khi đối tượng này đang lẩn trốn cách hiện trường khoảng 40 km, lời khai ban đầu của nghi phạm này cũng hé lộ nguyên nhân của vụ thảm án.
Chia sẻ
https://www.phunuvagiadinh.vn//doi-song-191/clip-loi-khai-cua-nghi-pham-tham-sat-gia-dinh-vo-rung-dong-tien-giang-293717
Xe phân khối lớn đâm ngã cụ bà rồi bỏ chạy trên phố Hà Nội
Xem chi tiết
Cộng đồng mạng đang truy tìm xe phân khối lớn đâm ngã cụ bà đi xe đạp rồi bỏ chạy trên đường Láng Hạ, quận Đống Đa, Hà Nội sáng 14/8.
Chia sẻ
https://www.phunuvagiadinh.vn//doi-song-191/xe-phan-khoi-lon-dam-nga-cu-ba-roi-bo-chay-tren-pho-ha-noi-293713
Trộm đột nhập nhà dân, lấy xe trong đêm ở Hà Nội
Xem chi tiết
Tên trộm nhân lúc đêm khuya, đột nhập vào nhà người dân ở khu tập thể ngõ Đào Duy Từ, trộm lấy chiếc xe đạp điện, rồi rời khỏi hiện trường.
Chia sẻ
https://www.phunuvagiadinh.vn//doi-song-191/trom-dot-nhap-nha-dan-lay-xe-trong-dem-o-ha-noi-293668
Người mẹ chạy nhanh, gác chân lên xe khi chở trẻ em
Xem chi tiết
Không những thế, người phụ nữ trong đoạn clip còn thoải mái gác chân lên xe khiến nhiều người sững sờ.
Chia sẻ
https://www.phunuvagiadinh.vn//doi-song-191/nguoi-me-chay-nhanh-gac-chan-len-xe-khi-cho-tre-em-293666
Chung cư Carina đang sửa chữa sau 5 tháng của đám cháy
Xem chi tiết
Dù đã 5 tháng trôi qua, việc sửa chữa, phục hồi chung cư Carina vẫn chưa hoàn thành.
Chia sẻ
https://www.phunuvagiadinh.vn//doi-song-191/chung-cu-carina-dang-sua-chua-sau-5-thang-cua-dam-chay-293665
Clip bé trai 2 tuổi tập đi thu hút hơn 23 triệu lượt xem
Xem chi tiết
Roman đã truyền cảm hứng cho nhiều người bằng sự nỗ lực và vẻ đáng yêu của mình khi tập đi với nạng.
Chia sẻ
https://www.phunuvagiadinh.vn//doi-song-191/clip-be-trai-2-tuoi-tap-di-thu-hut-hon-23-trieu-luot-xem-293593
'Hung thần' xe buýt hất văng xe máy khi đột ngột quay đầu
Xem chi tiết
Xe buýt đang đi thẳng bỗng đột ngột quay đầu, hất văng người đi xe máy bên cạnh trên một con đường tại Hà Nội.
Chia sẻ
https://www.phunuvagiadinh.vn//doi-song-191/hung-than-xe-buyt-hat-vang-xe-may-khi-dot-ngot-quay-dau-293589
Bé gái chạy băng qua quốc lộ, suýt bị xe khách cán trúng khiến nhiều người thất kinh
Xem chi tiết
Trên quốc lộ 1A đông đúc xe cộ qua lại, bé gái chạy nhanh băng qua đường, chiếc xe khách may mắn xử lý kịp nên không tông trúng. Sự việc khiến nhiều người chứng kiến 1 phen hoảng sợ.
Chia sẻ
https://www.phunuvagiadinh.vn//doi-song-191/be-gai-chay-bang-qua-quoc-lo-suyt-bi-xe-khach-can-trung-khien-nhieu-nguoi-that-kinh-293588
Các chị đi lấy chồng, nhớ lời em trai dặn đây này!
Xem chi tiết
Các chị đi lấy chồng nhớ lời Cún dặn nè. Nghe em trai dặn dò chị mà thấy thương và nhớ vô cùng. Có ai giống vậy không?
Chia sẻ
https://www.phunuvagiadinh.vn//doi-song-191/cac-chi-di-lay-chong-nho-loi-em-trai-dan-day-nay-293540
Chồng dùng 'thủ đoạn' khiến vợ mất lý trí để yêu sớm trước ngày cưới
Xem chi tiết
Tại chương trình "Vợ chồng son" số 260, cặp Nguyễn Đức - Nguyễn Hằng mang lại nhiều tiếng cười cho khán giả khi kể lại quá trình hẹn hò và "thủ đoạn" yêu sớm trước ngày cưới.
Chia sẻ
https://www.phunuvagiadinh.vn//doi-song-191/chong-dung-thu-doan-khien-vo-mat-ly-tri-de-yeu-som-truoc-ngay-cuoi-293537
Hiện trường 3 người trong gia đình ở Tiền Giang bị sát hại
Xem chi tiết
Chị Ngân cùng con trai và mẹ ruột ngụ ở xã Tam Hiệp, huyện Châu Thành, Tiền Giang, bị sát hại tại nhà riêng.
Chia sẻ
https://www.phunuvagiadinh.vn//doi-song-191/hien-truong-3-nguoi-trong-gia-dinh-o-tien-giang-bi-sat-hai-293534
Khoảnh khắc tài xế đánh lái tránh xe đầu kéo lấn làn
Xem chi tiết
Chiều 12/8, tại Quốc lộ 18 thuộc huyện Quế Võ (Bắc Ninh), một tài xế ôtô con đã phải lao xe xuống ruộng để tránh xe đầu kéo đi ngược chiều lấn làn.
Chia sẻ
https://www.phunuvagiadinh.vn//doi-song-191/khoanh-khac-tai-xe-danh-lai-tranh-xe-dau-keo-lan-lan-293528
Ôtô tải leo lên con lươn, đâm trực diện xe máy
Xem chi tiết
Chiếc ôtô tải đang lưu thông trên đường, bổng nhiên mất lái, leo thẳng lên con lươn, đâm trực diện xe máy, đang dừng đỗ để sang đường.
Chia sẻ
https://www.phunuvagiadinh.vn//doi-song-191/oto-tai-leo-len-con-luon-dam-truc-dien-xe-may-293468
Hơn chục bảo vệ đánh gục 2 công nhân ở Sài Gòn
Xem chi tiết
Nhóm bảo vệ cầm mũ bảo hiểm, dùi cui đánh gục 2 nam công nhân tại một công trình ở quận 2, TP.HCM.
Chia sẻ
https://www.phunuvagiadinh.vn//doi-song-191/hon-chuc-bao-ve-danh-guc-2-cong-nhan-o-sai-gon-293461
Xem thêm
Dinh dưỡng
Chọn thực phẩm
Nấu gì hôm nay
Chuyên gia nói gì
Mẹo vặt trong bếp
Ăn gì - Ở đâu
Sức khỏe
Luyện tập
Sức khỏe gia đình
Sống khỏe
Yêu - Hôn nhân
Chuyện vợ chồng
Tâm sự gia đình
Tâm linh - Tử vi
Tư vấn hôn nhân
Phụ nữ yêu
Làm đẹp
Thời trang
Làm đẹp cùng chuyên gia
Trang điểm
Chăm sóc da
Nuôi dạy con
Bài học làm mẹ
Ngắm con yêu mỗi ngày
Chăm sóc con
Mẹ bầu
Đời sống
Tin nóng
Xã hội
Thế giới
Du lịch
Giải trí
Âm nhạc
Phim ảnh
Hậu trường
Video
Khéo Tay
Khỏe Đẹp
Đời Sống
Hài Hước
Showbiz
Chịu trách nhiệm nội dung: Đào Trọng Nhân
© Cơ quan chủ quản: Mercury Media & Entertainment Co., Ltd
Trụ sở: 27 đường A4, phường 12, quận Tân Bình, thành phố Hồ Chí Minh
Điện thoại: (028) 22369999 Fax: (028) 62680458
Email: info@phunuvagiadinh.vn
Giấy phép số 76/GP-TTĐT do Sở Thông Tin và Truyền Thông Tp.HCM cấp ngày 29/12/2014
Bảng báo giá
Liên hệ Thông tin quảng cáo
Điện thoại: 0909 750 307
Email: quangcao@phunuvagiadinh.vn

markdown:
-
[Dinh dưỡng](/dinh-duong-2)
-
[Sức khỏe](/suc-khoe-5)
-
[Yêu - Hôn nhân](/yeu-hon-nhan-6)
-
[Làm đẹp](/lam-dep-8)
-
[Nuôi dạy con](/nuoi-day-con-68)
-
[Đời sống](/doi-song-165)
-
[Giải trí](/giai-tri-172)
-
[Video](/video-185)

Cache-Control: private

Vary: Accept-Encoding


text: Thanh Thúy - Một Chuyến Bay Đêm- Song Ngọc & Hoài Linh by BachHongVien on Smule

Connection: keep-alive

Content-Security-Policy: default-src * data: blob:; script-src 'unsafe-inline' 'unsafe-eval' https://boards.greenhouse.io/embed/job_board/js https://js.stripe.com/v2/ https://js.stripe.com/v3/ http://*.smule.com:* http://*.facebook.net http://*.google-analytics.com http://*.google.com http://*.googleapis.com http://*.gstatic.com https://*.smule.com:* https://*.facebook.net https://*.accountkit.com https://*.google-analytics.com https://*.google.com https://*.googleapis.com https://*.gstatic.com http://www.apple.com/library/quicktime/scripts/ac_quicktime.js https://www.apple.com/library/quicktime/scripts/ac_quicktime.js platform.twitter.comhttps://optimize.google.com; style-src 'unsafe-inline' data: http://*.smule.com:* https://*.smule.com:* yui.yahooapis.com https://optimize.google.com https://fonts.googleapis.com; report-uri /s/csp-log; worker-src blob:;

Cache-Control: max-age=0, private, must-revalidate

X-Rack-Cache: miss


text:
Tranh phòng khách
-
Hoa rum tone màu xanh nhạt M0012.000.000 ₫
-
Hoa rum tone màu tím M0022.800.000 ₫
-
Hoa rum tone màu rực rỡ M0032.500.000 ₫
-
Hoa rum tone màu rực rỡ M0042.500.000 ₫
-
Hoa rum tone màu rực rỡ M0052.000.000 ₫
-
Hoa rum tone màu tối M0061.800.000 ₫
-
Hoa rum tone màu lãng mạng M0071.350.000 ₫
-
Hoa rum tone màu xanh nhạt M0081.800.000 ₫
-
Hoa rum tone màu xanh M0091.500.000 ₫
-
Hoa rum tone màu xanh M0102.000.000 ₫
-
Hoa rum tone màu lãng mạn M0111.500.000 ₫
-
Hoa rum tone màu xanh M0122.500.000 ₫
-
Hoa rum tone màu rực rỡ M0132.000.000 ₫
-
Hoa rum tone màu êm dịu M0141.800.000 ₫
-
Hoa rum tone màu ấm M0152.000.000 ₫
-
Hoa rum tone màu rực rỡ M0161.800.000 ₫
-
Hoa rum tone màu xanh nhạt M0171.500.000 ₫
-
Hoa rum tone màu rực rỡ M0182.000.000 ₫
-
Mã đáo thành công M0203.500.000 ₫
-
Mã đáo thành công M0212.300.000 ₫
-
Mã đáo thành công M0221.600.000 ₫
-
Mã đáo thành công M0232.600.000 ₫
-
Hoa rum tone màu vàng M0242.600.000 ₫
-
Hoa rum tone màu lãng mạn M0251.800.000 ₫

markdown:
# Tranh phòng khách
-
[Hoa rum tone màu xanh nhạt M001](https://www.vantien.com/tranh-trang-tri/tranh-phong-khach/hoa-rum-tone-mau-xanh-nhat-m001.html)2.000.000 ₫
-
[Hoa rum tone màu tím M002](https://www.vantien.com/tranh-trang-tri/tranh-phong-khach/hoa-rum-tone-mau-tim-m002.html)2.800.000 ₫
-
[Hoa rum tone màu rực rỡ M003](https://www.vantien.com/tranh-trang-tri/tranh-phong-khach/hoa-rum-tone-mau-ruc-ro-m003.html)2.500.000 ₫
-
[Hoa rum tone màu rực rỡ M004](https://www.vantien.com/tranh-trang-tri/tranh-phong-khach/hoa-rum-tone-mau-ruc-ro-m004.html)2.500.000 ₫
-
[Hoa rum tone màu rực rỡ M005](https://www.vantien.com/tranh-trang-tri/tranh-phong-khach/hoa-rum-tone-mau-ruc-ro-m005.html)2.000.000 ₫
-
[Hoa rum tone màu tối M006](https://www.vantien.com/tranh-trang-tri/tranh-phong-khach/hoa-rum-tone-mau-toi-m006.html)1.800.000 ₫
-
[Hoa rum tone màu lãng mạng M007](https://www.vantien.com/tranh-trang-tri/tranh-phong-khach/hoa-rum-tone-mau-lang-mang-m007.html)1.350.000 ₫
-
[Hoa rum tone màu xanh nhạt M008](https://www.vantien.com/tranh-trang-tri/tranh-phong-khach/hoa-rum-tone-mau-xanh-nhat-m008.html)1.800.000 ₫
-
[Hoa rum tone màu xanh M009](https://www.vantien.com/tranh-trang-tri/tranh-phong-khach/hoa-rum-tone-mau-xanh-m009.html)1.500.000 ₫
-
[Hoa rum tone màu xanh M010](https://www.vantien.com/tranh-trang-tri/tranh-phong-khach/hoa-rum-tone-mau-xanh-m010.html)2.000.000 ₫
-
[Hoa rum tone màu lãng mạn M011](https://www.vantien.com/tranh-trang-tri/tranh-phong-khach/hoa-rum-tone-mau-lang-man-m011.html)1.500.000 ₫
-
[Hoa rum tone màu xanh M012](https://www.vantien.com/tranh-trang-tri/tranh-phong-khach/hoa-rum-tone-mau-xanh-m012.html)2.500.000 ₫
-
[Hoa rum tone màu rực rỡ M013](https://www.vantien.com/tranh-trang-tri/tranh-phong-khach/hoa-rum-tone-mau-ruc-ro-m013.html)2.000.000 ₫
-
[Hoa rum tone màu êm dịu M014](https://www.vantien.com/tranh-trang-tri/tranh-phong-khach/hoa-rum-tone-mau-em-diu-m014.html)1.800.000 ₫
-
[Hoa rum tone màu ấm M015](https://www.vantien.com/tranh-trang-tri/tranh-phong-khach/hoa-rum-tone-mau-am-m015.html)2.000.000 ₫
-
[Hoa rum tone màu rực rỡ M016](https://www.vantien.com/tranh-trang-tri/tranh-phong-khach/hoa-rum-tone-mau-ruc-ro-m016.html)1.800.000 ₫
-
[Hoa rum tone màu xanh nhạt M017](https://www.vantien.com/tranh-trang-tri/tranh-phong-khach/hoa-rum-tone-mau-xanh-nhat-m017.html)1.500.000 ₫
-
[Hoa rum tone màu rực rỡ M018](https://www.vantien.com/tranh-trang-tri/tranh-phong-khach/hoa-rum-tone-mau-ruc-ro-m018.html)2.000.000 ₫
-
[Mã đáo thành công M020](https://www.vantien.com/tranh-trang-tri/tranh-phong-khach/ma-dao-thanh-cong-m020.html)3.500.000 ₫
-
[Mã đáo thành công M021](https://www.vantien.com/tranh-trang-tri/tranh-phong-khach/ma-dao-thanh-cong-m021.html)2.300.000 ₫
-
[Mã đáo thành công M022](https://www.vantien.com/tranh-trang-tri/tranh-phong-khach/ma-dao-thanh-cong-m022.html)1.600.000 ₫
-
[Mã đáo thành công M023](https://www.vantien.com/tranh-trang-tri/tranh-phong-khach/ma-dao-thanh-cong-m023.html)2.600.000 ₫
-
[Hoa rum tone màu vàng M024](https://www.vantien.com/tranh-trang-tri/tranh-phong-khach/hoa-rum-tone-mau-vang-m024.html)2.600.000 ₫
-
[Hoa rum tone màu lãng mạn M025](https://www.vantien.com/tranh-trang-tri/tranh-phong-khach/hoa-rum-tone-mau-lang-man-m025.html)1.800.000 ₫

Server: nginx

Set-Cookie: frontend_cid=s1q2T44XZMXk0QQt; expires=Wed, 15-Aug-2018 07:47:41 GMT; Max-Age=3600; path=/; domain=www.vantien.com; secure; httponly

X-XSS-Protection: 1; mode=block

X-Content-Type-Options: nosniff


text:
Đánh giá một nhà phê bình, người ta hay tập trung vào chỗ người ấy thích ai và không thích ai. Tuy nhiên, người ta quên: nhà phê bình, trước hết, là một người đọc, và là người đọc, hắn cũng có quyền yêu thích hay không yêu thích một tác giả hay một tác phẩm nào đó. Trước đây, khi viết cuốn Thi Nhân Việt Nam, Hoài Thanh tỏ vẻ yêu thích đặc biệt đối với một số nhà thơ như Xuân Diệu, Huy Cận, Chế Lan Viên, v.v... Đó là cái quyền của ông. Sau này, trong cuốn Thơ Miền Nam 1954-75, Võ Phiến cũng tỏ vẻ yêu thích đặc biệt đối với một số người như Tô Thuỳ Yên, Phạm Thiên Thư, Nguyễn Đức Sơn, Nguyễn Bắc Sơn, thậm chí, Giản Chi, Đỗ Tấn, Trần Bích Tiên, v.v... Đó cũng là cái quyền của ông. Những cái quyền ấy cần phải được tôn trọng.
Những cái quyền ấy đầy tính chủ quan. Mà phê bình thì không thể không chủ quan. Donald A. Stauffer có lần khẳng định: "Nhà phê bình không thể là một nhà phê bình lý tưởng nếu hắn tự cho mình là tiếng nói vô ngã của chân lý; hắn cũng không thể là nhà phê bình lý tưởng nếu mối quan tâm hàng đầu của hắn không phải là tác phẩm nghệ thuật." Không phải ai cũng đồng ý với quan điểm ấy. Một số người, như Northrop Frye, muốn loại trừ tính chất chủ quan bằng cách loại trừ các loại phán đoán giá trị ra khỏi phê bình. Nhưng người ta không có cách nào loại hết các phán đoán giá trị được: nó hiện diện ngay ở việc chọn lựa đề tài và chọn lựa tư liệu. Đó là số mệnh của phê bình.
Tính chất chủ quan làm phê bình vĩnh viễn không thể là một lời phán quyết chung thẩm cho bất cứ một hiện tượng văn học nào cả. Mọi hành động phê bình đều là những hành động cô đơn và bất định, ở đó, người ta biết là không có gì bảo hiểm chắc chắn cho việc phát ngôn của mình, trừ kiến thức, kinh nghiệm và quan trọng hơn, trực giác thẩm mỹ của mình.
Có lẽ đây là điểm khác biệt chủ yếu giữa một phán đoán thẩm mỹ và các loại phán đoán khác. Đánh giá ai đó có tội hay không có tội, chúng ta căn cứ vào điều khoản này hay điều khoản nọ trong luật pháp, hoặc, đơn giản hơn, căn cứ vào những nguyên tắc đạo lý phổ quát trong xã hội. Đánh giá một nhận định nào đó có chính xác hay không, chúng ta có thể căn cứ vào luận lý học hoặc các dữ kiện thu thập được từ thực nghiệm hay thực tế.
Còn đánh giá cái hay, cái đẹp của một tác phẩm văn học?
Chúng ta không có một căn cứ nào vững chắc cả. Không thể căn cứ vào các nguyên lý, các quy luật hay các khuôn mẫu trong lịch sử văn học bởi vì chúng chỉ hiện hữu trong một không gian và một thời gian giới hạn nào đó mà thôi. Cũng không thể căn cứ vào các thành tựu và các giá trị được xem là vĩ đại trong quá khứ và được xem là những điển phạm trong lịch sử vì lý do đơn giản là, những thành tựu, những giá trị và những điển phạm ấy là những gì mọi người cầm bút chân chính đều muốn phủ nhận hoặc muốn vượt qua trong cuộc hành trình sáng tạo của chính họ.
Thành ra, trong thế giới văn học, chúng ta không thể nhân danh ai khác ngoài chính mình. Nhân danh mình, chúng ta yêu tác phẩm này và ghét bỏ tác phẩm nọ. Trong cuốn Thi nhân Việt Nam, khi cho bài "Ông đồ" là kiệt tác của Vũ Đình Liên, "Gửi Trương Tửu" là kiệt tác của Nguyễn Vỹ, "Màu thời gian" là kiệt tác của Đoàn Phú Tứ, hay khi cho lời văn của Xuân Diệu có cái gì như chơi vơi, đằng sau câu thơ của Nguyễn Nhược Pháp dường như có một tiếng cười khúc khích, đằng sau câu thơ của Huy Cận có một nỗi buồn rười rượi và đằng sau câu thơ của Thâm Tâm thấp thoáng những nỗi bâng khuâng khó hiểu của thời đại, v.v... Hoài Thanh cũng không nhân danh cái gì khác ngoài trực quan của bản thân ông.
Và chúng ta, khi đồng ý với những nhận định vừa nêu của Hoài Thanh, chúng ta cũng chỉ nhân danh chúng ta mà đồng ý. Bất cứ khi nào chúng ta không nhân danh chính mình mà lại nhân danh một thứ quyền lực nào đó, bất cứ là quyền lực gì, chẳng hạn như danh tiếng hay uy tín của một trào lưu hay một bậc tiền bối, chúng ta đều đi ra ngoài cơ chế sáng tạo và bị rớt vào cơ chế hành chánh của văn học, ở đó, văn học đã bị xơ cứng thành những kiến thức phổ thông, và ở đó, chúng ta không còn là những chủ thể cảm xúc và tư duy nữa mà chỉ là một đơn vị trong một tập thể đã bị điều kiện hoá. Nói cách khác, ở đó, chúng ta hoàn toàn bị tha hoá. Một cách đọc như thế thực chất là một sự phản bội lại bản chất của văn học, một hình thức sinh hoạt văn hoá tồn tại trước hết là để con người trở về với cái tôi của họ, với thế giới riêng tư và thầm kín của họ.
Phê bình là chủ quan. Tuy nhiên, tính chất chủ quan ấy phải có giới hạn thì mới có thể có đối thoại, và do đó, mới có thể có phê bình được. Cái giới hạn ấy chủ yếu xuất phát từ hai yếu tố.
Thứ nhất, đối tượng của phê bình: văn học. Một sự yêu thích chỉ có tính văn học khi tác phẩm được đọc như một công trình văn học chứ không phải như bất cứ một thứ gì khác, từ một phương tiện để tuyên truyền đến một phương tiện để giải trí. Những sự lẫn lộn phạm trù như vậy thực chất là một biểu hiện của tính chất thiếu chuyên nghiệp, nơi mọi ranh giới đều nhoà lẫn vào nhau: nhoà lẫn giữa văn học và phi văn học, giữa phê bình và đàm tiếu.
Thứ hai, mặc dù trong các phán đoán thẩm mỹ, người ta chỉ có thể nhân danh chính mình, nhưng cái "mình" mà người ta nhân danh ấy thực chất bao giờ cũng là một cái "mình" tập thể: nó là kết quả của vô số sự tương tác trong quá trình giáo dục và xã hội hoá của từng cá nhân. Không ai có thể thực sự đọc một mình. Đọc bao giờ cũng là cùng đọc với những người khác, trong đó có vô số những người đã chết. Khi chúng ta đọc Truyện Kiều, chẳng hạn, chúng ta luôn luôn "đọc chung" với Phạm Quý Thích, Chu Mạnh Trinh, Tản Đà, Phạm Quỳnh, Trương Tửu; hơn nữa, chúng ta còn "đọc chung" với cả những tác giả ngoại quốc, từ những lý thuyết gia Nho học ở Trung Hoa đến các lý thuyết gia thuộc các trường phái hiện thực, lãng mạn, phân tâm học, hiện sinh, hiện tượng luận, Mác-xít ở Tây phương, v.v... Chính những mối quan hệ chằng chịt này làm cho bất cứ cái đọc nào cũng có tính lịch sử, và tính lịch sử này, đến lượt nó, trở thành một giới hạn của tính chủ quan trong phán đoán thẩm mỹ: phán đoán ấy có thể được/bị đánh giá trên cơ sở một sự đối chiếu với những ý kiến đã có.
Tính chất chủ quan làm mọi lời phát biểu của nhà phê bình chỉ nên được xem như những lời đề nghị, một hình thức tiến cử với công chúng và với lịch sử những tác phẩm hắn xem là có giá trị và xứng đáng được bảo tồn. Tính chất tương đối trong những sự chủ quan ấy làm nhà phê bình bị buộc phải đối diện với nhu cầu tăng cường sức thuyết phục cho những phán đoán của mình: trong lúc không thể đoan chắc về tính chính xác của những nhận định ấy, hắn phải tự chứng minh những nhận định ấy là đúng đắn, ít nhất so với một phương pháp luận và một quan điểm thẩm mỹ nào đó mà hắn đã lựa chọn. Điều này có nghĩa là nhà phê bình phải bạch hoá quá trình cảm thụ và đánh giá của mình. Hắn không thể là kẻ nói theo kiểu "thánh phán". Hắn phải có bổn phận, dưới hình thức này hoặc hình thức khác, tự chứng minh cho các luận điểm của mình.
Hành động tự chứng minh ấy là một biểu hiện của tinh thần trách nhiệm. Có thể nói nhà phê bình chỉ vượt lên khỏi tư cách độc giả để thực sự trở thành nhà phê bình khi ít nhiều chứng minh được những gì mình cho là hay, là đẹp. Một độc giả bình thường, trong một lúc ngà ngà men rượu hay men tình, có thể cho một bài thơ nào đó của Nguyên Sa là hay nhất Việt Nam, chẳng hạn. Không sao cả. Nhưng một nhà phê bình thì khác. Bằng sự phân tích, nhà phê bình phải mô tả những cái hay trong bài thơ ấy, và bằng sự so sánh, làm cho người đọc thấy được cái hay ấy quả là một cái hay lớn, hơn nữa, lớn hơn hẳn những cái lớn khác.
Gắn liền với những sự yêu thích có tính chất cá nhân, tất cả các công trình phê bình đều, trước hết, là một sự phản ánh khẩu vị văn học (taste) của nhà phê bình, sau đó, may ra, với một mức độ nào đó, mới là một sự phản ánh của tình hình sinh hoạt văn học một thời đại. Gắn liền với tinh thần trách nhiệm, mọi công trình phê bình nghiêm túc đều có tham vọng từ vương quốc chủ quan vươn tới vương quốc khách quan, từ những cảm nhận xuất phát từ trực giác và kinh nghiệm đến những phân tích mang tính khái niệm.
Đánh giá một nhà phê bình, chúng ta không đánh giá ở chỗ hắn giống với những người đọc bình thường, tức ở chỗ hắn thích hay không thích một tác giả, tác phẩm nào đó. Đó là cái quyền của hắn, thuộc phạm vi cá nhân của hắn. Việc đánh giá một nhà phê bình chỉ nên bắt đầu từ chỗ nhà phê bình ấy biến tác phẩm được mình yêu thích thành một mô hình nghệ thuật, hơn nữa, còn có tham vọng thuyết phục người đọc chấp nhận mô hình nghệ thuật ấy là một sự sáng tạo có giá trị; nói cách khác, từ chỗ nhà phê bình biến cái yêu cái ghét của mình thành một thứ quan điểm thẩm mỹ và có tham vọng biến quan điểm thẩm mỹ ấy thành một giá trị thẩm mỹ có tính phổ quát. Lúc ấy, hắn đã vượt ra ngoài phạm vi cá nhân. Hắn đã xuất hiện như một nhân vật công cộng (public figure).
Việc đánh giá ở đây chủ yếu xoay quanh ba nội dung chính:
Thứ nhất, việc phân tích và chứng minh cái hay, cái đẹp của nhà phê bình có đủ sức thuyết phục hay không? Hắn khen một tác phẩm nào đó là hay? Được thôi. Nhưng cái cách hắn chứng minh cái hay ấy ra sao, đó mới là điều quan trọng. Hắn thành công nếu sau khi đọc xong, người đọc thấy tác phẩm ấy tự nhiên hay hơn hẳn, mới hơn hẳn và sâu sắc hẳn; nếu người đọc thấy rằng việc đọc quả là một cuộc khám phá thú vị và bổ ích, ở đó, họ bắt gặp những điều hoàn toàn bất ngờ trong lãnh thổ của nghệ thuật và cái đẹp. Ngược lại, hắn sẽ thất bại thảm hại nếu đọc xong, người đọc thấy tác phẩm ấy vẫn cũ mèm và thế giới thơ văn vẫn không rộng thêm một chút xíu nào cả. Tuy nhiên, ở đây, chúng ta cần cẩn thận: phần lớn những gì có vẻ như giàu sức thuyết phục thường là những cái đã cũ, do đó, chưa chắc đã có giá trị thực sự. Để kiểm tra tính thuyết phục của một luận điểm đôi khi cần khá nhiều thời gian và cần một tầm nhìn rộng, bao quát cả một hay nhiều trào lưu văn học trong một hay nhiều thời đại khác nhau, không những trong quá khứ hay trong hiện tại mà cả trong hướng vận động của văn học từ hiện tại chuyển đến tương lai. Nói cách khác, ở đây, khi đánh giá một sự đánh giá, người ta không những cần kiến thức mà còn cần cả viễn kiến và sự nhạy bén nữa.
Thứ hai, quan điểm thẩm mỹ nào làm nền tảng để dựa theo đó nhà phê bình đánh giá cái hay và cái lớn của văn học? Không có một nhà phê bình nghiêm túc nào lại không xuất phát từ một quan điểm thẩm mỹ nhất định. Chính quan điểm ấy làm cho ý kiến của nhà phê bình tránh được nguy cơ trở thành bất nhất và rỗng tuếch. Quan điểm ấy, một cách tự giác hay tự phát, thể hiện qua hai hình thức khác nhau.
Một, những lời phát biểu trực tiếp dưới dạng khái niệm về văn học. Hình như hiếm có nhà phê bình nào lại không có những lời phát biểu trực tiếp như thế, hoặc thành bài riêng hoặc xen kẽ trong các bài phê bình. Ngay cả ở những nhà phê bình có khuynh hướng hoài nghi lý thuyết hay chống lại lý thuyết như hầu hết các nhà phê bình Việt Nam, chúng ta cũng dễ dàng bắt gặp những đoạn ít nhiều mang tính lý thuyết như thế.
Hai, quan điểm mỹ học thể hiện rõ hơn và đáng tin cậy hơn qua những tác giả hoặc tác phẩm mà nhà phê bình yêu thích. Chắc chắn không phải ngẫu nhiên mà Hoài Thanh lại nhiệt liệt khen ngợi thơ Xuân Diệu, Huy Cận, Chế Lan Viên, Thế Lữ, Lưu Trọng Lư, Vũ Hoàng Chương... hơn hẳn những người khác. Cũng chắc chắn không phải ngẫu nhiên mà Võ Phiến lại cảm thơ của một số người này mà lại không thể cảm nổi thơ của một số người khác. Loại bỏ tất cả những lý do phi văn học, đằng sau những sự lựa chọn ấy là những quan niệm khá nhất quán về thơ, về cái đẹp trong thơ và về chức năng của thơ, cơ sở để tạo nên sự đồng điệu, và từ đó, của sự ưu ái của họ. Đi sâu vào những quan niệm ấy, có khi chúng ta sẽ bắt gặp, chẳng hạn, giữa Hoài Thanh và Võ Phiến, tuy có khá nhiều dị biệt trong văn phong cũng như tư tưởng, lại có những tương đồng khá sâu sắc và bất ngờ khi họ đối diện với thơ: cả hai đều là những nhà lãng mạn chủ nghĩa hồn nhiên và chân thành. Đi sâu vào những quan niệm như thế, công việc phê bình phê bình có nhiều hứa hẹn mở ra những khám phá thú vị hơn và nhất là, có cơ sở hơn: trong khi chúng ta rất khó đánh giá một sự yêu thích thì chúng ta lại dễ dàng đánh giá một quan điểm bởi vì, thứ nhất, nó thuộc phạm trù nhận thức, thứ hai, nó có tính lịch sử, nhờ đó, chúng ta có thể tiến hành việc so sánh để nhận ra tính chất đúng/sai và mới/cũ trong quan điểm ấy.
Cuối cùng, điều chúng ta có thể làm và nên làm là đánh giá xem quan điểm thẩm mỹ của nhà phê bình có gì mới lạ và có làm phong phú thêm cách hiểu của chúng ta về văn học hay không? Chính câu hỏi thứ ba này không chừng mới là câu hỏi quan trọng nhất. Nó phân biệt những công trình phê bình mang tính sáng tạo và những sự nhai lại. Một công trình phê bình chỉ có thể được xem là có đôi chút giá trị khi nó phát hiện một cái gì mới hoặc trong cách đọc hoặc trong tác phẩm được đọc; những phát hiện mà trước đó chưa ai biết hoặc một số người đã biết nhưng lại chưa tự giác hẳn về cái biết của mình. Ví dụ, không có công trình phê bình nào về Truyện Kiều có thể được xem là có giá trị nếu nó chỉ lẩn quẩn với việc chứng minh lại những kiến thức phổ thông; nếu nó không làm cho Truyện Kiều có một diện mạo mới, khác với những gì chúng ta đã quen nghĩ; nếu nó không giúp mở rộng vốn hiểu biết của chúng ta về Truyện Kiều, từ đó, giúp mở rộng, dù chỉ một chút, địa dư của cái gọi là văn học.
Có thể nói tầm vóc của công trình phê bình chủ yếu tuỳ thuộc vào tầm vóc của những phát hiện ấy: phát hiện cái hay ở đơn vị câu, chữ khác với việc phát hiện cái hay ở tổng thể của tác phẩm, và việc phát hiện cái hay của tác phẩm khác với việc phát hiện một cách nhìn hoặc một góc độ nhìn để từ đó không những tác phẩm được đề cập mà còn nhiều tác phẩm khác nữa tự nhiên trở thành khởi sắc và giàu có hẳn.
Nói tóm lại, đánh giá một nhà phê bình, chúng ta không thể không đọc những gì hắn viết. Trong những gì hắn viết, chúng ta cần tôn trọng cái quyền yêu ghét chủ quan, tức cái quyền thích tác giả này và không thích tác giả nọ, yêu tác phẩm này và không yêu tác phẩm kia của hắn. Xâm phạm vào quyền cá nhân ấy bao giờ cũng là một hành động thô bạo. Điều chúng ta cần làm và có thể làm là: thứ nhất, phê bình các luận điểm của hắn; thứ hai, phê bình việc chứng minh các luận điểm ấy của hắn; cuối cùng, thứ ba, phê bình cái hệ mỹ học mà hắn bênh vực hay khen ngợi. Theo tôi, nếu biết dừng lại ở những giới hạn như thế, chúng ta có thể bảo vệ được văn hoá phê bình, giúp phê bình giữ được tính chất trí thức và trách nhiệm của nó, đồng thời, trong đời sống, giảm thiểu được vô số những cuộc cãi cọ lằng nhằng vừa vô duyên vừa vô ích.
* Blog của Tiến sĩ Nguyễn Hưng Quốc là blog cá nhân. Các bài viết trên blog được đăng tải với sự đồng ý của Ðài VOA nhưng không phản ánh quan điểm hay lập trường của Chính phủ Hoa Kỳ.
Ý kiến của bạn
Hiển thị bình luận

markdown:
Đánh giá một nhà phê bình, người ta hay tập trung vào chỗ người ấy thích ai và không thích ai. Tuy nhiên, người ta quên: nhà phê bình, trước hết, là một người đọc, và là người đọc, hắn cũng có quyền yêu thích hay không yêu thích một tác giả hay một tác phẩm nào đó. Trước đây, khi viết cuốn
*Thi Nhân Việt Nam*, Hoài Thanh tỏ vẻ yêu thích đặc biệt đối với một số nhà thơ như Xuân Diệu, Huy Cận, Chế Lan Viên, v.v... Đó là cái quyền của ông. Sau này, trong cuốn *Thơ Miền Nam 1954-75*, Võ Phiến cũng tỏ vẻ yêu thích đặc biệt đối với một số người như Tô Thuỳ Yên, Phạm Thiên Thư, Nguyễn Đức Sơn, Nguyễn Bắc Sơn, thậm chí, Giản Chi, Đỗ Tấn, Trần Bích Tiên, v.v... Đó cũng là cái quyền của ông. Những cái quyền ấy cần phải được tôn trọng.
Những cái quyền ấy đầy tính chủ quan. Mà phê bình thì không thể không chủ quan. Donald A. Stauffer có lần khẳng định: "Nhà phê bình không thể là một nhà phê bình lý tưởng nếu hắn tự cho mình là tiếng nói vô ngã của chân lý; hắn cũng không thể là nhà phê bình lý tưởng nếu mối quan tâm hàng đầu của hắn không phải là tác phẩm nghệ thuật." Không phải ai cũng đồng ý với quan điểm ấy. Một số người, như Northrop Frye, muốn loại trừ tính chất chủ quan bằng cách loại trừ các loại phán đoán giá trị ra khỏi phê bình. Nhưng người ta không có cách nào loại hết các phán đoán giá trị được: nó hiện diện ngay ở việc chọn lựa đề tài và chọn lựa tư liệu. Đó là số mệnh của phê bình.
Tính chất chủ quan làm phê bình vĩnh viễn không thể là một lời phán quyết chung thẩm cho bất cứ một hiện tượng văn học nào cả. Mọi hành động phê bình đều là những hành động cô đơn và bất định, ở đó, người ta biết là không có gì bảo hiểm chắc chắn cho việc phát ngôn của mình, trừ kiến thức, kinh nghiệm và quan trọng hơn, trực giác thẩm mỹ của mình.
Có lẽ đây là điểm khác biệt chủ yếu giữa một phán đoán thẩm mỹ và các loại phán đoán khác. Đánh giá ai đó có tội hay không có tội, chúng ta căn cứ vào điều khoản này hay điều khoản nọ trong luật pháp, hoặc, đơn giản hơn, căn cứ vào những nguyên tắc đạo lý phổ quát trong xã hội. Đánh giá một nhận định nào đó có chính xác hay không, chúng ta có thể căn cứ vào luận lý học hoặc các dữ kiện thu thập được từ thực nghiệm hay thực tế.
Còn đánh giá cái hay, cái đẹp của một tác phẩm văn học?
Chúng ta không có một căn cứ nào vững chắc cả. Không thể căn cứ vào các nguyên lý, các quy luật hay các khuôn mẫu trong lịch sử văn học bởi vì chúng chỉ hiện hữu trong một không gian và một thời gian giới hạn nào đó mà thôi. Cũng không thể căn cứ vào các thành tựu và các giá trị được xem là vĩ đại trong quá khứ và được xem là những điển phạm trong lịch sử vì lý do đơn giản là, những thành tựu, những giá trị và những điển phạm ấy là những gì mọi người cầm bút chân chính đều muốn phủ nhận hoặc muốn vượt qua trong cuộc hành trình sáng tạo của chính họ.
Thành ra, trong thế giới văn học, chúng ta không thể nhân danh ai khác ngoài chính mình. Nhân danh mình, chúng ta yêu tác phẩm này và ghét bỏ tác phẩm nọ. Trong cuốn
*Thi nhân Việt Nam*, khi cho bài "Ông đồ" là kiệt tác của Vũ Đình Liên, "Gửi Trương Tửu" là kiệt tác của Nguyễn Vỹ, "Màu thời gian" là kiệt tác của Đoàn Phú Tứ, hay khi cho lời văn của Xuân Diệu có cái gì như chơi vơi, đằng sau câu thơ của Nguyễn Nhược Pháp dường như có một tiếng cười khúc khích, đằng sau câu thơ của Huy Cận có một nỗi buồn rười rượi và đằng sau câu thơ của Thâm Tâm thấp thoáng những nỗi bâng khuâng khó hiểu của thời đại, v.v... Hoài Thanh cũng không nhân danh cái gì khác ngoài trực quan của bản thân ông.
Và chúng ta, khi đồng ý với những nhận định vừa nêu của Hoài Thanh, chúng ta cũng chỉ nhân danh chúng ta mà đồng ý. Bất cứ khi nào chúng ta không nhân danh chính mình mà lại nhân danh một thứ quyền lực nào đó, bất cứ là quyền lực gì, chẳng hạn như danh tiếng hay uy tín của một trào lưu hay một bậc tiền bối, chúng ta đều đi ra ngoài cơ chế sáng tạo và bị rớt vào cơ chế hành chánh của văn học, ở đó, văn học đã bị xơ cứng thành những kiến thức phổ thông, và ở đó, chúng ta không còn là những chủ thể cảm xúc và tư duy nữa mà chỉ là một đơn vị trong một tập thể đã bị điều kiện hoá. Nói cách khác, ở đó, chúng ta hoàn toàn bị tha hoá. Một cách đọc như thế thực chất là một sự phản bội lại bản chất của văn học, một hình thức sinh hoạt văn hoá tồn tại trước hết là để con người trở về với cái tôi của họ, với thế giới riêng tư và thầm kín của họ.
Phê bình là chủ quan. Tuy nhiên, tính chất chủ quan ấy phải có giới hạn thì mới có thể có đối thoại, và do đó, mới có thể có phê bình được. Cái giới hạn ấy chủ yếu xuất phát từ hai yếu tố.
Thứ nhất, đối tượng của phê bình: văn học. Một sự yêu thích chỉ có tính văn học khi tác phẩm được đọc như một công trình văn học chứ không phải như bất cứ một thứ gì khác, từ một phương tiện để tuyên truyền đến một phương tiện để giải trí. Những sự lẫn lộn phạm trù như vậy thực chất là một biểu hiện của tính chất thiếu chuyên nghiệp, nơi mọi ranh giới đều nhoà lẫn vào nhau: nhoà lẫn giữa văn học và phi văn học, giữa phê bình và đàm tiếu.
Thứ hai, mặc dù trong các phán đoán thẩm mỹ, người ta chỉ có thể nhân danh chính mình, nhưng cái "mình" mà người ta nhân danh ấy thực chất bao giờ cũng là một cái "mình" tập thể: nó là kết quả của vô số sự tương tác trong quá trình giáo dục và xã hội hoá của từng cá nhân. Không ai có thể thực sự đọc một mình. Đọc bao giờ cũng là cùng đọc với những người khác, trong đó có vô số những người đã chết. Khi chúng ta đọc
*Truyện Kiều*, chẳng hạn, chúng ta luôn luôn "đọc chung" với Phạm Quý Thích, Chu Mạnh Trinh, Tản Đà, Phạm Quỳnh, Trương Tửu; hơn nữa, chúng ta còn "đọc chung" với cả những tác giả ngoại quốc, từ những lý thuyết gia Nho học ở Trung Hoa đến các lý thuyết gia thuộc các trường phái hiện thực, lãng mạn, phân tâm học, hiện sinh, hiện tượng luận, Mác-xít ở Tây phương, v.v... Chính những mối quan hệ chằng chịt này làm cho bất cứ cái đọc nào cũng có tính lịch sử, và tính lịch sử này, đến lượt nó, trở thành một giới hạn của tính chủ quan trong phán đoán thẩm mỹ: phán đoán ấy có thể được/bị đánh giá trên cơ sở một sự đối chiếu với những ý kiến đã có.
Tính chất chủ quan làm mọi lời phát biểu của nhà phê bình chỉ nên được xem như những lời đề nghị, một hình thức tiến cử với công chúng và với lịch sử những tác phẩm hắn xem là có giá trị và xứng đáng được bảo tồn. Tính chất tương đối trong những sự chủ quan ấy làm nhà phê bình bị buộc phải đối diện với nhu cầu tăng cường sức thuyết phục cho những phán đoán của mình: trong lúc không thể đoan chắc về tính chính xác của những nhận định ấy, hắn phải tự chứng minh những nhận định ấy là đúng đắn, ít nhất so với một phương pháp luận và một quan điểm thẩm mỹ nào đó mà hắn đã lựa chọn. Điều này có nghĩa là nhà phê bình phải bạch hoá quá trình cảm thụ và đánh giá của mình. Hắn không thể là kẻ nói theo kiểu "thánh phán". Hắn phải có bổn phận, dưới hình thức này hoặc hình thức khác, tự chứng minh cho các luận điểm của mình.
Hành động tự chứng minh ấy là một biểu hiện của tinh thần trách nhiệm. Có thể nói nhà phê bình chỉ vượt lên khỏi tư cách độc giả để thực sự trở thành nhà phê bình khi ít nhiều chứng minh được những gì mình cho là hay, là đẹp. Một độc giả bình thường, trong một lúc ngà ngà men rượu hay men tình, có thể cho một bài thơ nào đó của Nguyên Sa là hay nhất Việt Nam, chẳng hạn. Không sao cả. Nhưng một nhà phê bình thì khác. Bằng sự phân tích, nhà phê bình phải mô tả những cái hay trong bài thơ ấy, và bằng sự so sánh, làm cho người đọc thấy được cái hay ấy quả là một cái hay lớn, hơn nữa, lớn hơn hẳn những cái lớn khác.
Gắn liền với những sự yêu thích có tính chất cá nhân, tất cả các công trình phê bình đều, trước hết, là một sự phản ánh khẩu vị văn học (taste) của nhà phê bình, sau đó, may ra, với một mức độ nào đó, mới là một sự phản ánh của tình hình sinh hoạt văn học một thời đại. Gắn liền với tinh thần trách nhiệm, mọi công trình phê bình nghiêm túc đều có tham vọng từ vương quốc chủ quan vươn tới vương quốc khách quan, từ những cảm nhận xuất phát từ trực giác và kinh nghiệm đến những phân tích mang tính khái niệm.
Đánh giá một nhà phê bình, chúng ta không đánh giá ở chỗ hắn giống với những người đọc bình thường, tức ở chỗ hắn thích hay không thích một tác giả, tác phẩm nào đó. Đó là cái quyền của hắn, thuộc phạm vi cá nhân của hắn. Việc đánh giá một nhà phê bình chỉ nên bắt đầu từ chỗ nhà phê bình ấy biến tác phẩm được mình yêu thích thành một mô hình nghệ thuật, hơn nữa, còn có tham vọng thuyết phục người đọc chấp nhận mô hình nghệ thuật ấy là một sự sáng tạo có giá trị; nói cách khác, từ chỗ nhà phê bình biến cái yêu cái ghét của mình thành một thứ quan điểm thẩm mỹ và có tham vọng biến quan điểm thẩm mỹ ấy thành một giá trị thẩm mỹ có tính phổ quát. Lúc ấy, hắn đã vượt ra ngoài phạm vi cá nhân. Hắn đã xuất hiện như một nhân vật công cộng (public figure).
Việc đánh giá ở đây chủ yếu xoay quanh ba nội dung chính:
Thứ nhất, việc phân tích và chứng minh cái hay, cái đẹp của nhà phê bình có đủ sức thuyết phục hay không? Hắn khen một tác phẩm nào đó là hay? Được thôi. Nhưng cái cách hắn chứng minh cái hay ấy ra sao, đó mới là điều quan trọng. Hắn thành công nếu sau khi đọc xong, người đọc thấy tác phẩm ấy tự nhiên hay hơn hẳn, mới hơn hẳn và sâu sắc hẳn; nếu người đọc thấy rằng việc đọc quả là một cuộc khám phá thú vị và bổ ích, ở đó, họ bắt gặp những điều hoàn toàn bất ngờ trong lãnh thổ của nghệ thuật và cái đẹp. Ngược lại, hắn sẽ thất bại thảm hại nếu đọc xong, người đọc thấy tác phẩm ấy vẫn cũ mèm và thế giới thơ văn vẫn không rộng thêm một chút xíu nào cả. Tuy nhiên, ở đây, chúng ta cần cẩn thận: phần lớn những gì có vẻ như giàu sức thuyết phục thường là những cái đã cũ, do đó, chưa chắc đã có giá trị thực sự. Để kiểm tra tính thuyết phục của một luận điểm đôi khi cần khá nhiều thời gian và cần một tầm nhìn rộng, bao quát cả một hay nhiều trào lưu văn học trong một hay nhiều thời đại khác nhau, không những trong quá khứ hay trong hiện tại mà cả trong hướng vận động của văn học từ hiện tại chuyển đến tương lai. Nói cách khác, ở đây, khi đánh giá một sự đánh giá, người ta không những cần kiến thức mà còn cần cả viễn kiến và sự nhạy bén nữa.
Thứ hai, quan điểm thẩm mỹ nào làm nền tảng để dựa theo đó nhà phê bình đánh giá cái hay và cái lớn của văn học? Không có một nhà phê bình nghiêm túc nào lại không xuất phát từ một quan điểm thẩm mỹ nhất định. Chính quan điểm ấy làm cho ý kiến của nhà phê bình tránh được nguy cơ trở thành bất nhất và rỗng tuếch. Quan điểm ấy, một cách tự giác hay tự phát, thể hiện qua hai hình thức khác nhau.
Một, những lời phát biểu trực tiếp dưới dạng khái niệm về văn học. Hình như hiếm có nhà phê bình nào lại không có những lời phát biểu trực tiếp như thế, hoặc thành bài riêng hoặc xen kẽ trong các bài phê bình. Ngay cả ở những nhà phê bình có khuynh hướng hoài nghi lý thuyết hay chống lại lý thuyết như hầu hết các nhà phê bình Việt Nam, chúng ta cũng dễ dàng bắt gặp những đoạn ít nhiều mang tính lý thuyết như thế.
Hai, quan điểm mỹ học thể hiện rõ hơn và đáng tin cậy hơn qua những tác giả hoặc tác phẩm mà nhà phê bình yêu thích. Chắc chắn không phải ngẫu nhiên mà Hoài Thanh lại nhiệt liệt khen ngợi thơ Xuân Diệu, Huy Cận, Chế Lan Viên, Thế Lữ, Lưu Trọng Lư, Vũ Hoàng Chương... hơn hẳn những người khác. Cũng chắc chắn không phải ngẫu nhiên mà Võ Phiến lại cảm thơ của một số người này mà lại không thể cảm nổi thơ của một số người khác. Loại bỏ tất cả những lý do phi văn học, đằng sau những sự lựa chọn ấy là những quan niệm khá nhất quán về thơ, về cái đẹp trong thơ và về chức năng của thơ, cơ sở để tạo nên sự đồng điệu, và từ đó, của sự ưu ái của họ. Đi sâu vào những quan niệm ấy, có khi chúng ta sẽ bắt gặp, chẳng hạn, giữa Hoài Thanh và Võ Phiến, tuy có khá nhiều dị biệt trong văn phong cũng như tư tưởng, lại có những tương đồng khá sâu sắc và bất ngờ khi họ đối diện với thơ: cả hai đều là những nhà lãng mạn chủ nghĩa hồn nhiên và chân thành. Đi sâu vào những quan niệm như thế, công việc phê bình phê bình có nhiều hứa hẹn mở ra những khám phá thú vị hơn và nhất là, có cơ sở hơn: trong khi chúng ta rất khó đánh giá một sự yêu thích thì chúng ta lại dễ dàng đánh giá một quan điểm bởi vì, thứ nhất, nó thuộc phạm trù nhận thức, thứ hai, nó có tính lịch sử, nhờ đó, chúng ta có thể tiến hành việc so sánh để nhận ra tính chất đúng/sai và mới/cũ trong quan điểm ấy.
Cuối cùng, điều chúng ta có thể làm và nên làm là đánh giá xem quan điểm thẩm mỹ của nhà phê bình có gì mới lạ và có làm phong phú thêm cách hiểu của chúng ta về văn học hay không? Chính câu hỏi thứ ba này không chừng mới là câu hỏi quan trọng nhất. Nó phân biệt những công trình phê bình mang tính sáng tạo và những sự nhai lại. Một công trình phê bình chỉ có thể được xem là có đôi chút giá trị khi nó phát hiện một cái gì mới hoặc trong cách đọc hoặc trong tác phẩm được đọc; những phát hiện mà trước đó chưa ai biết hoặc một số người đã biết nhưng lại chưa tự giác hẳn về cái biết của mình. Ví dụ, không có công trình phê bình nào về
*Truyện Kiều* có thể được xem là có giá trị nếu nó chỉ lẩn quẩn với việc chứng minh lại những kiến thức phổ thông; nếu nó không làm cho *Truyện Kiều* có một diện mạo mới, khác với những gì chúng ta đã quen nghĩ; nếu nó không giúp mở rộng vốn hiểu biết của chúng ta về *Truyện Kiều*, từ đó, giúp mở rộng, dù chỉ một chút, địa dư của cái gọi là văn học.
Có thể nói tầm vóc của công trình phê bình chủ yếu tuỳ thuộc vào tầm vóc của những phát hiện ấy: phát hiện cái hay ở đơn vị câu, chữ khác với việc phát hiện cái hay ở tổng thể của tác phẩm, và việc phát hiện cái hay của tác phẩm khác với việc phát hiện một cách nhìn hoặc một góc độ nhìn để từ đó không những tác phẩm được đề cập mà còn nhiều tác phẩm khác nữa tự nhiên trở thành khởi sắc và giàu có hẳn.
Nói tóm lại, đánh giá một nhà phê bình, chúng ta không thể không đọc những gì hắn viết. Trong những gì hắn viết, chúng ta cần tôn trọng cái quyền yêu ghét chủ quan, tức cái quyền thích tác giả này và không thích tác giả nọ, yêu tác phẩm này và không yêu tác phẩm kia của hắn. Xâm phạm vào quyền cá nhân ấy bao giờ cũng là một hành động thô bạo. Điều chúng ta cần làm và có thể làm là: thứ nhất, phê bình các luận điểm của hắn; thứ hai, phê bình việc chứng minh các luận điểm ấy của hắn; cuối cùng, thứ ba, phê bình cái hệ mỹ học mà hắn bênh vực hay khen ngợi. Theo tôi, nếu biết dừng lại ở những giới hạn như thế, chúng ta có thể bảo vệ được văn hoá phê bình, giúp phê bình giữ được tính chất trí thức và trách nhiệm của nó, đồng thời, trong đời sống, giảm thiểu được vô số những cuộc cãi cọ lằng nhằng vừa vô duyên vừa vô ích.
* Blog của Tiến sĩ Nguyễn Hưng Quốc là blog cá nhân. Các bài viết trên blog được đăng tải với sự đồng ý của Ðài VOA nhưng không phản ánh quan điểm hay lập trường của Chính phủ Hoa Kỳ.
## Ý kiến của bạn
Hiển thị bình luận

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=edge

Cache-Control: public, max-age=295

Set-Cookie: SessionID=2830111660.20480.0000; path=/; Httponly; Secure