text:
Công ty Cổ phần Bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam
Công ty Cổ phần Bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam, tên giao dịch tiếng Anh: The Viet Nam Professional Football Jointstock Company, tên viết tắt: VPF, là một doanh nghiệp chuyên tổ chức, quản lý và điều hành các giải thi đấu bóng đá chuyên nghiệp tại Việt Nam.
Mục lục
Bối cảnh[sửa | sửa mã nguồn]
Mặc dù Quy chế bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam và V-League đã hoạt động được 10 năm, nhưng đối với các Câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp, mô hình tổ chức và cách thức điều hành các giải đấu chuyên nghiệp của Liên đoàn bóng đá Việt Nam (VFF) có quá nhiều bất hợp lý, dẫn đến quyền lợi bất cân đối giữa những người tổ chức giải và những doanh nghiệp bóng đá chuyên nghiệp.
Quả bom bùng nổ tại Hội nghị tổng kết mùa giải 2011 của VFF khi ông bầu Nguyễn Đức Kiên, dù không được mời tham dự, đã bất ngờ phát biểu những yếu kém trong tổ chức và điều hành của VFF trong các giải đấu chuyên nghiệp và tuyên bố sẽ có 7 đội bóng chuyên nghiệp sẽ rút khỏi V-League để hình thành một giải đấu riêng với tên gọi là Super Liga.[1]
Phản ứng trước sự việc này, VFF đã tổ chức Hội nghị Chủ tịch các Câu lạc bộ thay cho Hội nghị bất thường Ban chấp hành VFF do các ông bầu đề xuất hầu tìm cách cải tổ lại cách thức tổ chức và điều hành bóng đá chuyên nghiệp. Ý đồ của VFF chỉ đơn thuần là tìm Trưởng giải mới cho mùa bóng 2012, nhằm xoa dịu những bức xúc của các doanh nghiệp bóng đá.
Tuy nhiên, cách này không thỏa mãn các ông bầu, vốn không muốn thay thế nửa vời. Một đề án thành lập công ty cổ phần tổ chức sự kiện bóng đá do bầu Kiên (Chủ tịch Câu lạc bộ bóng đá Hà Nội) soạn thảo, đã được 6 Câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp ủng hộ và đại diện những đội bóng này cùng ký tên vào. Bản đề án này cũng được phân phát cho giới truyền thông, góp phần gây nên áp lực xã hội đối với VFF.[2]
Mặc dù đã viện dẫn nhiều lý do để ngăn trở, tuy nhiên, dưới áp lực của các ông bầu và giới truyền thông, nhất là trước tuyên bố Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ủng hộ đề án của các ông bầu[3], VFF buộc phải nhượng bộ hoàn toàn và được thông qua tại đại hội thường niên của Liên đoàn bóng đá Việt Nam ngày 4 tháng 11 năm 2011[4].
Hình thành[sửa | sửa mã nguồn]
Ngày 29 tháng 11 năm 2011, tại trụ sở Liên đoàn bóng đá Việt Nam tại Hà Nội, đại diện VFF cùng 25 Câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp, gồm 14 Câu lạc bộ đang thi đấu ở V-League và 10 Câu lạc bộ đang thi đấu ở Giải bóng đá hạng nhất quốc gia Việt Nam, đã họp và đi tới thống nhất ký vào các văn bản theo thủ tục luật định để trình lên Sở Kế hoạch - Đầu tư Hà Nội xin cấp phép hoạt động cho VPF[5]. Đây được xem như Đại hội cổ đông thành lập VPF, với vốn điều lệ ban đầu là 30 tỷ đồng, trong đó Liên đoàn Bóng đá Việt Nam là cổ đông lớn nhất nắm giữ 35,4% vốn điều lệ; 14 câu lạc bộ tham dự Giải V-League đóng góp 54,6% vốn điều lệ và 10 câu lạc bộ bóng đá tham dự Giải hạng Nhất quốc gia đóng góp 10% vốn điều lệ.[6]
Ngày 7 tháng 12 năm 2011, Sở Kế hoạch đầu tư Hà Nội trao giấy phép hoạt động cho VPF.[7] Ngày 14 tháng 12 năm 2011, Đại hội đồng cổ đông lần thứ I của công ty đã bầu ông Võ Quốc Thắng là Chủ tịch Hội đồng quản trị, các ông Lê Hùng Dũng, Nguyễn Đức Kiên và Đoàn Nguyên Đức là Phó Chủ tịch.[8][9] Hội đồng quản trị công ty đã bổ nhiệm ông Phạm Ngọc Viễn làm Tổng giám đốc, hai Phó Tổng giám đốc là các ông Lưu Quang Lãm và Phạm Phú Hòa.
Các cổ đông sáng lập[sửa | sửa mã nguồn]
Các lãnh đạo chủ chốt[sửa | sửa mã nguồn]
- Chủ tịch Hội đồng quản trị: Võ Quốc Thắng (Đồng Tâm Long An)[9]
- Phó chủ tịch Hội đồng quản trị: Lê Hùng Dũng (VFF), Nguyễn Đức Kiên (Hà Nội và trẻ Hà Nội), Đoàn Nguyên Đức (Hoàng Anh Gia Lai)[9]
- Tổng giám đốc: Phạm Ngọc Viễn (VFF)[9]
- Phó tổng giám đốc: Phạm Phú Hòa (Đồng Tâm Long An), Lưu Quang Lãm (Sài Gòn)[9]
- Giám đốc điều hành giải chuyên nghiệp: Trần Duy Ly (VFF)[9]
- Giám đốc điều hành giải hạng nhất: Nguyễn Hữu Bàng (VFF)[9]
- Trưởng ban kiểm soát: Lê Tiến Anh (Khánh Hòa)[9]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ 7 CLB dọa bỏ V-League
- ^ Bầu Kiên và kỹ nghệ "lật kèo" VFF
- ^ Bộ VH-TT&DL ủng hộ thành lập VPF
- ^ Đại hội thường niên của Liên đoàn bóng đá Việt Nam thông qua đề án thành lập Công ty Cổ phần bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam
- ^ Bất đồng quanh kế hoạch thành lập VPF
- ^ Về việc thành lập Công ty cổ phần Bóng đá chuyên nghiệp VN
- ^ Sở Kế hoạch đầu tư Hà Nội trao giấy phép hoạt động cho Công ty cổ phần bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam
- ^ Đại hội đồng cổ đông lần thứ I- Cty cổ phần bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam
- ^ a ă â b c d đ e Mong muốn bóng đá Việt Nam minh bạch hoá Quang Minh, báo Lao Động, 15/12/2011 08:00
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Liên đoàn bóng đá Việt Nam
- Giải bóng đá vô địch quốc gia
- Giải bóng đá hạng nhất quốc gia Việt Nam
- Danh sách câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp tại Việt Nam

markdown:
# Công ty Cổ phần Bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam
|Công ty Cổ phần bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam|
|
|![]()
[Cổ phần](/wiki/C%C3%B4ng_ty_c%E1%BB%95_ph%E1%BA%A7n) [Ngành nghề](/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) [Bóng đá](/wiki/B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1)
chủ chốt
[Võ Quốc Thắng](/wiki/V%C3%B5_Qu%E1%BB%91c_Th%E1%BA%AFng)( [CT](/wiki/Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch)) [Lê Hùng Dũng](/wiki/L%C3%AA_H%C3%B9ng_D%C5%A9ng)(PCT) [Nguyễn Đức Kiên](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%E1%BB%A9c_Ki%C3%AAn)(PCT) [Đoàn Nguyên Đức](/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Nguy%C3%AAn_%C4%90%E1%BB%A9c)(PCT) [Phạm Ngọc Viễn](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A1m_Ng%E1%BB%8Dc_Vi%E1%BB%85n&action=edit&redlink=1)( [TGĐ](/wiki/T%E1%BB%95ng_gi%C3%A1m_%C4%91%E1%BB%91c_%C4%91i%E1%BB%81u_h%C3%A0nh)) [Sản phẩm](/wiki/S%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m) [Giải bóng đá vô địch quốc gia](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_qu%E1%BB%91c_gia) [Website](/wiki/Website) [vnleague.com](http://www.vnleague.com/) **Công ty Cổ phần Bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam**, tên giao dịch tiếng Anh: *The Viet Nam Professional Football Jointstock Company*, tên viết tắt: **VPF**, là một [doanh nghiệp](/wiki/Doanh_nghi%E1%BB%87p) chuyên tổ chức, quản lý và điều hành các giải thi đấu bóng đá chuyên nghiệp tại Việt Nam.
## Mục lục
## Bối cảnh[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ty_C%E1%BB%95_ph%E1%BA%A7n_B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_chuy%C3%AAn_nghi%E1%BB%87p_Vi%E1%BB%87t_Nam&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ty_C%E1%BB%95_ph%E1%BA%A7n_B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_chuy%C3%AAn_nghi%E1%BB%87p_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit§ion=1)]
Mặc dù
[Quy chế bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam](/w/index.php?title=Quy_ch%E1%BA%BF_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_chuy%C3%AAn_nghi%E1%BB%87p_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit&redlink=1) và [V-League](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_qu%E1%BB%91c_gia) đã hoạt động được 10 năm, nhưng đối với các [Câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp](/w/index.php?title=C%C3%A2u_l%E1%BA%A1c_b%E1%BB%99_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_chuy%C3%AAn_nghi%E1%BB%87p&action=edit&redlink=1), mô hình tổ chức và cách thức điều hành các giải đấu chuyên nghiệp của [Liên đoàn bóng đá Việt Nam](/wiki/Li%C3%AAn_%C4%91o%C3%A0n_B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_Vi%E1%BB%87t_Nam) (VFF) có quá nhiều bất hợp lý, dẫn đến quyền lợi bất cân đối giữa những người tổ chức giải và những doanh nghiệp bóng đá chuyên nghiệp.
Quả bom bùng nổ tại Hội nghị tổng kết mùa giải 2011 của VFF khi ông bầu
[Nguyễn Đức Kiên](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%E1%BB%A9c_Ki%C3%AAn), dù không được mời tham dự, đã bất ngờ phát biểu những yếu kém trong tổ chức và điều hành của VFF trong các giải đấu chuyên nghiệp và tuyên bố sẽ có 7 đội bóng chuyên nghiệp sẽ rút khỏi V-League để hình thành một giải đấu riêng với tên gọi là Super Liga. [[1]](#cite_note-1)
Phản ứng trước sự việc này, VFF đã tổ chức Hội nghị Chủ tịch các Câu lạc bộ thay cho Hội nghị bất thường Ban chấp hành VFF do các ông bầu đề xuất hầu tìm cách cải tổ lại cách thức tổ chức và điều hành bóng đá chuyên nghiệp. Ý đồ của VFF chỉ đơn thuần là tìm Trưởng giải mới cho mùa bóng 2012, nhằm xoa dịu những bức xúc của các doanh nghiệp bóng đá.
Tuy nhiên, cách này không thỏa mãn các ông bầu, vốn không muốn thay thế nửa vời. Một đề án thành lập công ty cổ phần tổ chức sự kiện bóng đá do
[bầu Kiên](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%E1%BB%A9c_Ki%C3%AAn) (Chủ tịch [Câu lạc bộ bóng đá Hà Nội](/wiki/C%C3%A2u_l%E1%BA%A1c_b%E1%BB%99_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_H%C3%A0_N%E1%BB%99i)) soạn thảo, đã được 6 Câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp ủng hộ và đại diện những đội bóng này cùng ký tên vào. Bản đề án này cũng được phân phát cho giới truyền thông, góp phần gây nên áp lực xã hội đối với VFF. [[2]](#cite_note-baukien-2)
Mặc dù đã viện dẫn nhiều lý do để ngăn trở, tuy nhiên, dưới áp lực của các ông bầu và giới truyền thông, nhất là trước tuyên bố
[Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch](/wiki/B%E1%BB%99_V%C4%83n_h%C3%B3a,_Th%E1%BB%83_thao_v%C3%A0_Du_l%E1%BB%8Bch_(Vi%E1%BB%87t_Nam)) ủng hộ đề án của các ông bầu , VFF buộc phải nhượng bộ hoàn toàn và được thông qua tại đại hội thường niên của [3] [Liên đoàn bóng đá Việt Nam](/wiki/Li%C3%AAn_%C4%91o%C3%A0n_B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_Vi%E1%BB%87t_Nam)ngày [4 tháng 11](/wiki/4_th%C3%A1ng_11)năm [2011](/wiki/2011) . [[4]](#cite_note-4)
## Hình thành[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ty_C%E1%BB%95_ph%E1%BA%A7n_B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_chuy%C3%AAn_nghi%E1%BB%87p_Vi%E1%BB%87t_Nam&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ty_C%E1%BB%95_ph%E1%BA%A7n_B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_chuy%C3%AAn_nghi%E1%BB%87p_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit§ion=2)]
Ngày
[29 tháng 11](/wiki/29_th%C3%A1ng_11) năm 2011, tại trụ sở Liên đoàn bóng đá Việt Nam tại [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), đại diện VFF cùng 25 Câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp, gồm 14 Câu lạc bộ đang thi đấu ở V-League và 10 Câu lạc bộ đang thi đấu ở [Giải bóng đá hạng nhất quốc gia Việt Nam](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_h%E1%BA%A1ng_nh%E1%BA%A5t_qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam), đã họp và đi tới thống nhất ký vào các văn bản theo thủ tục luật định để trình lên Sở Kế hoạch - Đầu tư Hà Nội xin cấp phép hoạt động cho VPF . Đây được xem như Đại hội cổ đông thành lập VPF, với vốn điều lệ ban đầu là 30 tỷ đồng, trong đó Liên đoàn Bóng đá Việt Nam là cổ đông lớn nhất nắm giữ 35,4% vốn điều lệ; 14 câu lạc bộ tham dự Giải V-League đóng góp 54,6% vốn điều lệ và 10 câu lạc bộ bóng đá tham dự Giải hạng Nhất quốc gia đóng góp 10% vốn điều lệ. [5] [[6]](#cite_note-6)
Ngày
[7 tháng 12](/wiki/7_th%C3%A1ng_12) năm 2011, Sở Kế hoạch đầu tư Hà Nội trao giấy phép hoạt động cho VPF. Ngày [7] [14 tháng 12](/wiki/14_th%C3%A1ng_12)năm 2011, Đại hội đồng cổ đông lần thứ I của công ty đã bầu ông [Võ Quốc Thắng](/wiki/V%C3%B5_Qu%E1%BB%91c_Th%E1%BA%AFng)là Chủ tịch Hội đồng quản trị, các ông [Lê Hùng Dũng](/wiki/L%C3%AA_H%C3%B9ng_D%C5%A9ng), [Nguyễn Đức Kiên](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%E1%BB%A9c_Ki%C3%AAn)và [Đoàn Nguyên Đức](/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Nguy%C3%AAn_%C4%90%E1%BB%A9c)là Phó Chủ tịch. [[8]](#cite_note-8) Hội đồng quản trị công ty đã bổ nhiệm ông [[9]](#cite_note-QM-9) [Phạm Ngọc Viễn](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A1m_Ng%E1%BB%8Dc_Vi%E1%BB%85n&action=edit&redlink=1)làm Tổng giám đốc, hai Phó Tổng giám đốc là các ông Lưu Quang Lãm và Phạm Phú Hòa.
## Các cổ đông sáng lập[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ty_C%E1%BB%95_ph%E1%BA%A7n_B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_chuy%C3%AAn_nghi%E1%BB%87p_Vi%E1%BB%87t_Nam&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ty_C%E1%BB%95_ph%E1%BA%A7n_B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_chuy%C3%AAn_nghi%E1%BB%87p_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit§ion=3)]
## Các lãnh đạo chủ chốt[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ty_C%E1%BB%95_ph%E1%BA%A7n_B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_chuy%C3%AAn_nghi%E1%BB%87p_Vi%E1%BB%87t_Nam&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ty_C%E1%BB%95_ph%E1%BA%A7n_B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_chuy%C3%AAn_nghi%E1%BB%87p_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit§ion=4)] [Chủ tịch](/wiki/Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch) [Hội đồng quản trị](/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_qu%E1%BA%A3n_tr%E1%BB%8B): [Võ Quốc Thắng](/wiki/V%C3%B5_Qu%E1%BB%91c_Th%E1%BA%AFng)( [Đồng Tâm Long An](/wiki/C%C3%A2u_l%E1%BA%A1c_b%E1%BB%99_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_%C4%90%E1%BB%93ng_T%C3%A2m_Long_An)) [[9]](#cite_note-QM-9)
- Phó chủ tịch Hội đồng quản trị:
[Lê Hùng Dũng](/wiki/L%C3%AA_H%C3%B9ng_D%C5%A9ng)(VFF), [Nguyễn Đức Kiên](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%E1%BB%A9c_Ki%C3%AAn)( [Hà Nội](/wiki/C%C3%A2u_l%E1%BA%A1c_b%E1%BB%99_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_H%C3%A0_N%E1%BB%99i)và [trẻ Hà Nội](/wiki/C%C3%A2u_l%E1%BA%A1c_b%E1%BB%99_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_H%C3%A0_N%E1%BB%99i)), [Đoàn Nguyên Đức](/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Nguy%C3%AAn_%C4%90%E1%BB%A9c)( [Hoàng Anh Gia Lai](/wiki/C%C3%A2u_l%E1%BA%A1c_b%E1%BB%99_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_Ho%C3%A0ng_Anh_Gia_Lai)) [[9]](#cite_note-QM-9)
- Phó chủ tịch Hội đồng quản trị:
[Tổng giám đốc](/wiki/T%E1%BB%95ng_gi%C3%A1m_%C4%91%E1%BB%91c_%C4%91i%E1%BB%81u_h%C3%A0nh): [Phạm Ngọc Viễn](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A1m_Ng%E1%BB%8Dc_Vi%E1%BB%85n&action=edit&redlink=1)( [VFF](/wiki/Li%C3%AAn_%C4%91o%C3%A0n_B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_Vi%E1%BB%87t_Nam)) [[9]](#cite_note-QM-9)
- Phó tổng giám đốc:
[Phạm Phú Hòa](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A1m_Ph%C3%BA_H%C3%B2a&action=edit&redlink=1)(Đồng Tâm Long An), [Lưu Quang Lãm](/w/index.php?title=L%C6%B0u_Quang_L%C3%A3m&action=edit&redlink=1)( [Sài Gòn](/wiki/C%C3%A2u_l%E1%BA%A1c_b%E1%BB%99_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_Xi_m%C4%83ng_Xu%C3%A2n_Th%C3%A0nh_S%C3%A0i_G%C3%B2n)) [[9]](#cite_note-QM-9)
- Phó tổng giám đốc:
[Giám đốc điều hành](/wiki/T%E1%BB%95ng_gi%C3%A1m_%C4%91%E1%BB%91c_%C4%91i%E1%BB%81u_h%C3%A0nh) [giải chuyên nghiệp](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_qu%E1%BB%91c_gia): [Trần Duy Ly](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Duy_Ly&action=edit&redlink=1)(VFF) [[9]](#cite_note-QM-9)
- Giám đốc điều hành
[giải hạng nhất](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_h%E1%BA%A1ng_nh%E1%BA%A5t_qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam): [Nguyễn Hữu Bàng](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_H%E1%BB%AFu_B%C3%A0ng&action=edit&redlink=1)(VFF) [[9]](#cite_note-QM-9)
- Trưởng ban kiểm soát:
[Lê Tiến Anh](/w/index.php?title=L%C3%AA_Ti%E1%BA%BFn_Anh&action=edit&redlink=1)( [Khánh Hòa](/wiki/C%C3%A2u_l%E1%BA%A1c_b%E1%BB%99_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_Kh%C3%A1nh_H%C3%B2a)) [[9]](#cite_note-QM-9)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ty_C%E1%BB%95_ph%E1%BA%A7n_B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_chuy%C3%AAn_nghi%E1%BB%87p_Vi%E1%BB%87t_Nam&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ty_C%E1%BB%95_ph%E1%BA%A7n_B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_chuy%C3%AAn_nghi%E1%BB%87p_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit§ion=5)] [^](#cite_ref-1) [7 CLB dọa bỏ V-League](http://nld.com.vn/20110908110142201p0c1125/7-clb-doa-bo-vleague.htm) [^](#cite_ref-baukien_2-0) [Bầu Kiên và kỹ nghệ "lật kèo" VFF](http://vtc.vn/thethao/200-313948/the-thao/bau-kien-va-ky-nghe-lat-keo-vff.htm) [^](#cite_ref-3) [Bộ VH-TT&DL ủng hộ thành lập VPF](http://www.tienphong.vn/The-Thao/553840/Bo-VH-TTDL-ung-ho-thanh-lap-VPF-tpp.html) [^](#cite_ref-4) [Đại hội thường niên của Liên đoàn bóng đá Việt Nam thông qua đề án thành lập Công ty Cổ phần bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam](http://www.vff.org.vn/default.aspx?mod=DetailNews&fNewsID=17027&fCatID=12&fSncID=&fMscID=) [^](#cite_ref-5) [Bất đồng quanh kế hoạch thành lập VPF](http://nongnghiep.vn/nongnghiepvn/72/46/46/87001/Bat-dong-quanh-ke-hoach-thanh-lap-VPF.aspx) [^](#cite_ref-6) [Về việc thành lập Công ty cổ phần Bóng đá chuyên nghiệp VN](http://hanoimoi.com.vn/newsdetail/V-League/530498/ve-viec-thanh-lap-cong-ty-co-phan-bong-da-chuyen-nghiep-vn.htm) [^](#cite_ref-7) [Sở Kế hoạch đầu tư Hà Nội trao giấy phép hoạt động cho Công ty cổ phần bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam](http://thethao.thanhnien.com.vn/pages/20111208/vpf-duoc-cap-phep-hoat-dong.aspx) [^](#cite_ref-8) [Đại hội đồng cổ đông lần thứ I- Cty cổ phần bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam](http://www.vff.org.vn/default.aspx?mod=DetailNews&fNewsID=17287&fCatID=12&fSncID=&fMscID=)
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** **e** [Mong muốn bóng đá Việt Nam minh bạch hoá](http://laodong.com.vn/Bong-da/Mong-muon-bong-da-Viet-Nam-minh-bach-hoa/16373.bld)Quang Minh, [báo Lao Động](/wiki/Lao_%C4%90%E1%BB%99ng_(b%C3%A1o)), 15/12/2011 08:00
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ty_C%E1%BB%95_ph%E1%BA%A7n_B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_chuy%C3%AAn_nghi%E1%BB%87p_Vi%E1%BB%87t_Nam&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ty_C%E1%BB%95_ph%E1%BA%A7n_B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_chuy%C3%AAn_nghi%E1%BB%87p_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit§ion=6)] [Liên đoàn bóng đá Việt Nam](/wiki/Li%C3%AAn_%C4%91o%C3%A0n_B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Giải bóng đá vô địch quốc gia](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_qu%E1%BB%91c_gia) [Giải bóng đá hạng nhất quốc gia Việt Nam](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_h%E1%BA%A1ng_nh%E1%BA%A5t_qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Danh sách câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp tại Việt Nam](/wiki/C%C3%A2u_l%E1%BA%A1c_b%E1%BB%99_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_chuy%C3%AAn_nghi%E1%BB%87p_Vi%E1%BB%87t_Nam)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ty_C%E1%BB%95_ph%E1%BA%A7n_B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_chuy%C3%AAn_nghi%E1%BB%87p_Vi%E1%BB%87t_Nam&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ty_C%E1%BB%95_ph%E1%BA%A7n_B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_chuy%C3%AAn_nghi%E1%BB%87p_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit§ion=7)]
|
|
|
|
|Kết quả chi tiết
||Giải đấu
||Số liệu thống kê
|
và giải thưởng
|Khác
|

X-Cache: cp1067 hit (3), cp1065 frontend miss (0)


text:
Denison, Kansas
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Denison là một thành phố thuộc quận Jackson, tiểu bang Kansas, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 187 người.[1]
Dân số[sửa | sửa mã nguồn]
Dân số các năm:
- Năm 2000: 231 người
- Năm 2010: 187 người
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 14 tháng 10 năm 2012.

markdown:
# Denison, Kansas
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Denison, Kansas
|—
| —
|
|[39°23′36″B 95°37′42″T / 39,3933°B 95,6283°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Denison%2C_Kansas¶ms=39.3933_N_-95.6283_E_type:city(187)_region:US-KS_globe:earth) [Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Kansas](/wiki/Kansas) [Quận](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BA%ADn_%E1%BB%9F_Kansas&action=edit&redlink=1) [Quận Jackson](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Jackson,_Kansas) **Dân số**(2010) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-6](/wiki/UTC-6)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) **CDT**( [UTC-5](/wiki/UTC-5)) **Denison** là một [thành phố](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_t%E1%BA%A1i_Hoa_K%E1%BB%B3) thuộc [quận Jackson](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Jackson,_Kansas), tiểu bang [Kansas](/wiki/Kansas), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Năm 2010, dân số của xã này là 187 người. [[1]](#cite_note-1)
## Dân số[
[sửa](/w/index.php?title=Denison,_Kansas&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Denison,_Kansas&action=edit§ion=1)]
Dân số các năm:
- Năm 2000: 231 người
- Năm 2010: 187 người
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Denison,_Kansas&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Denison,_Kansas&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-1) [“2010 Census Gazetteer Files”](http://www.census.gov/geo/www/gazetteer/gazetteer2010.html). [Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3). Truy cập ngày 14 tháng 10 năm 2012.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Server: Apache

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Content-Encoding: gzip

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Vary: Accept-Encoding,Cookie,X-Use-HHVM

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

Connection: close

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1068 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

X-Analytics: php=zend


text:
Hồi quốc Sulu
Nhà nước Hồi giáo Sulu là một cựu quốc gia đã từng nằm tại phía nam của Philippines. Cũng như Nhà nước Hồi giáo Maguindanao, Nhà nước Hồi giáo Sulu là một trong số rất ít chính thể đã từng được thành lập trên lãnh thổ của Philippines (khi Ferdinand Magellan tới Philippines vào thế kỉ 16, nhiều tộc người sống trên lãnh thổ này còn sống trong tình trạng nguyên thủy). Khi mạnh nhất, Sulu chiếm hàng loạt hải đảo, phía đông giáp với bắc đảo Midanao, và từng cai trị phần lãnh thổ Bắc Borneo và cả quần đảo Palawan nữa.
Thành lập[sửa | sửa mã nguồn]
Vào thập niên 1450, Shari'ful Hashem Syed Abu Bakr, một người Ả Rập sinh tại Johor, đã từ Malacca tới Sulu. Vào năm 1457, ông lập ra nước Sulu và, sau đó, tự đổi tên thành Paduka Maulana Mahasari Sharif Sultan Hashem Abu Bakr. Trước thời điềm này quãng vài chục năm, Nhà nước Hồi giáo Brunei cũng đã được thành lập.
Vào năm 1703 (có tài liệu ghi là 1658), phần đất Bắc Borneo (nay là bang Sabah của Malaysia) trở thành lãnh thổ của Sulu. Vua Brunei sau khi nhận được sự trợ giúp của Sulu để chống lại bạo loạn trong nước và cướp biển, đã tặng cho vua Sulu phần đất này. Tuy vậy, trong cùng năm đó, vua Sulu đem tặng đảo Palawan cho vua Quadarat (1619-1671) của Nhà nước Hồi giáo Maguindanao như một món quà dẫn cưới sau khi ông vua này kết hôn với con gái của vua Sulu và kết thành liên minh Sulu-Maguindanao. Tuy vậy, chỉ hai năm sau, vào năm 1705, vua Maguindanao là Bayan ul-Anwar Maruhom Batua (1702-1736) đã để mất Palawan vào tay người Tây Ban Nha.
Sự can thiệp của ngoại bang[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1865, Claude Lee Moses, lãnh sự Hoa Kỳ tại Brunei, kí được hợp đồng thuê đất Bắc Borneo trong thời hạn 10 năm với Brunei. Tuy vậy, chính phủ thời hậu chiến của Mĩ không muốn đụng chạm nhiều tới các phần thuộc địa Á châu nên Moses đã nhượng lại quyền thuê đất này cho American Trading Company. Do vướng phải những khó khăn tài chính nên sau đó công ty này lại nhượng quyền thuê đất trên cho Nam tước Gustavus von Overbeck. Von Overbeck đã kiếm được một thỏa thuận gia hạn hợp đồng thuê đất thêm 10 năm nữa từ Temenggong của Brunei, và cũng kiếm được một thỏa thuận tương tự từ phía vua Sulu vào ngày 22 tháng 1 năm 1878.
Nhằm trang trải cho kế hoạch trên, von Overbeck tìm kiếm sự hậu thuẫn của anh em nhà Dent - làAlfred và Edward. Dẫu vậy, von Overbeck không thuyết phục nổi chính phủ về những mối lời nhìn thấy được từ dự án này. Kết quả là von Overbeck bỏ cuộc để lại cho Afred Dent quyền cai quản phần đất thuê được. Đó là vào thời điểm năm 1880.
Được sự hậu thuẫn của Sir Rutherford Alcock và Sir Henry Keppel, Đô đốc của Hải quân Hoàng gia Anh, vào tháng 7 năm 1881, anh em nhà Dent lập ra British North Borneo Provisional Association Ltd. Cũng như giấy nhượng đất chính thức của Hoàng gia vào ngày 1 tháng 9 cùng năm, để rồi vào tháng 5 năm 1882, British North Borneo Chartered Company ra đời và chính thức thay thế cho công ty lâm thời đã kể ở trên. Sir Rutherford Alcock trở thành chủ tịch sáng lập, còn Alfred là giám đốc điều hành.
Dù gặp một vài phản đối về mặt ngoại giao từ Hà Lan, Tây Ban Nha và Sarawak (khi này Sarawak chịu sự cai trị của dòng họ Brooke da trắng, những người đã lên ngôi vua từ cách đó khoảng 50 năm), British North Borneo Company vẫn tiến hành tổ chức cái quản và sắp xếp lại mảnh đất này. Sau đó, công ty này nhận được sự thừa nhận về chủ quyền đất đai từ phía nhà vua Brunei và không ngừng mở rộng lãnh thổ.
Năm 1888, Bắc Borneo trở thành đất bảo hộ của Đế quốc Anh. Tuy vậy thì British North Borneo Company vẫn tiếp tục được cai quản trực tiếp, Hoàng gia Anh chỉ can thiệp và chủ trì về sự vụ ngoại giao mà thôi.
Như vậy, cho tới nửa sau thế kỉ 19, Sulu đã từng bước và cuối cùng là hoàn toàn mất phần đất bắc Borneo. Câu chuyện này trùng khít với sự suy sụp không thể ngăn chặn nổi của Vương quốc Hồi giáo này. Cuối cùng, vào năm 1899, sau khi vị vua có thực quyền cuối cùng của Sulu qua đời, vương quốc này trở thành lãnh thổ của Philippines.
Các Sultan của Sulu:
- Sharif ul-Hashim: 1450-1480
- Kamalud-Din: 1480-1505
- Alaud-Din: 1505
- Amirul-Umara: 1505-1527
- Muizzul-Mutawadi: 1527-1548
- Nasirud-Din I: 1548-1568
- Muhammad ul-Halim: 1568-1596
- Batara Shah Tengah: 1596-1608
- Muwallil Wasit I: 1610-1645
- Nasir ud-Din II: 1645-1648
- Salahud-Din Bakhtiar: 1649-1680
- Ali Shah
- Nur Sultan ul-Azam
- Al Haqunu Ibn Wali ul-Ahad
- Shahabud-Din: 1685-1710
- Mustafa Shafi ud-Din: 1710-1718
- Badarud-Din I: 1718-1732
- Nasarud-Din: 1732-1735
- Alimud-Din I: 1735-1748; 1764-1773
- Bantilan Muizzud-Din: 1748-1763
- Mohammad Israel: 1773-1778
- Alimud-Din II: 1763-1764; 1778-1789
- Sharapud-Din: 1789-1808
- Alimud-Din III: 1808
- Aliyud-Din I: 1808-1821
- Shakirul-Lah: 1821-1823
- Jamalul-Kiram I: 1823-1844
- Mohammed Pulalun Kiram: 1844-1862
- Jamalul A'Lam: 1862-1881
- Badarud-Din II: 1881-1884
- Harun Ar-Rashid: 1886-1894
- Jamalul-Kiram II: 1894-1936
- Muwallil Wasit II: 1936
- Amirul Umara I: 1937-1950
- Jainal Abirin: 1937-1950
- Sultan Mohammed Esmail El Kiram I: 1950-1974
- Sultan Moh. Mahakuttah A. Kiram: 1974-1980
- Moh. Punjungan Kiram: 1980-1983
- Abirin Aguimuddin: 1983
- Jamal ul-Kiram III: 1983-1990
- Jamal ul-Kiram III: 1983-1990
Raja Muda Muedzul Lail Tân Kiram: 1986-nay
- Mohammad Akijal Atti: 1990-1999
- Ismael Kiram II: 1999 - nay

markdown:
# Hồi quốc Sulu
|Một phần của
|loạt bài [Lịch sử Philippines](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Philippines) [Tiền sử](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Philippines_(tr%C6%B0%E1%BB%9Bc_900)&action=edit&redlink=1)(trước 900) [Người Tabon](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Tabon&action=edit&redlink=1) [Sự độ bổ của người Negrito](/w/index.php?title=Negrito&action=edit&redlink=1) [Sự bành trướng của các tộc người Nam Đảo](/w/index.php?title=Nh%C3%B3m_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_Nam_%C4%90%E1%BA%A3o&action=edit&redlink=1) [Tranh khắc đá Angono](/w/index.php?title=Tranh_kh%E1%BA%AFc_%C4%91%C3%A1_Angono&action=edit&redlink=1) [Sơ sử](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Philippines_(900-1521)&action=edit&redlink=1)(900–1521) [Vương quốc Tondo](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Tondo&action=edit&redlink=1) [Vương quốc Maynila](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Maynila&action=edit&redlink=1) [Vương quốc Namayan](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Namayan&action=edit&redlink=1) [Vương quốc Butuan](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Butuan&action=edit&redlink=1) [Kalantiao](/w/index.php?title=Kalantiao&action=edit&redlink=1) [Hồi quốc Maguindanao](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o_Maguindanao&action=edit&redlink=1) **Hồi quốc Sulu** [Thuộc](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Philippines_(1521-1898))&action=edit&redlink=1) [địa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Philippines_(1898-1946)&action=edit&redlink=1)(1565–1946) [Đông Ấn thuộc Tây Ban Nha](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4ng_%E1%BA%A4n_thu%E1%BB%99c_T%C3%A2y_Ban_Nha&action=edit&redlink=1)(1565–1898) [Manila thuộc Anh](/w/index.php?title=Anh_chi%E1%BA%BFm_%C4%91%C3%B3ng_Manila&action=edit&redlink=1) [Cộng hòa Zamboanga](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Zamboanga&action=edit&redlink=1)(1899–1903) [Đệ nhất Cộng hòa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%87_nh%E1%BA%A5t_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Philippines&action=edit&redlink=1) [Chính phủ quân sự Hoa Kỳ](/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_Hoa_K%E1%BB%B3_t%E1%BA%A1i_qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Philippines&action=edit&redlink=1)(1898–1902) [Chính phủ Đảo](/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_%C4%90%E1%BA%A3o&action=edit&redlink=1)(1901–35) [Thịnh vượng chung](/w/index.php?title=Th%E1%BB%8Bnh_v%C6%B0%E1%BB%A3ng_chung_Philippines&action=edit&redlink=1)(1935–46) [Đệ nhị Cộng hòa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%87_nh%E1%BB%8B_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Philippine&action=edit&redlink=1)(1943–45) [Đương đại](/wiki/Philippines)(1946–nay) [Đệ tam Cộng hòa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%87_tam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Philippines&action=edit&redlink=1)(1946–65) [Chế độ độc tài Marcos](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%99c_t%C3%A0i_Marcos&action=edit&redlink=1)(1965–86) [Đệ ngũ Cộng hòa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%87_ng%C5%A9_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Philippines&action=edit&redlink=1)(1986–nay) ![ Portal icon](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Portal-puzzle.svg/32px-Portal-puzzle.svg.png)
**Nhà nước Hồi giáo Sulu** là một cựu quốc gia đã từng nằm tại phía nam của [Philippines](/wiki/Philippines). Cũng như [Nhà nước Hồi giáo Maguindanao](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o_Maguindanao&action=edit&redlink=1), Nhà nước Hồi giáo Sulu là một trong số rất ít chính thể đã từng được thành lập trên lãnh thổ của Philippines (khi [Ferdinand Magellan](/wiki/Fern%C3%A3o_de_Magalh%C3%A3es) tới Philippines vào [thế kỉ 16](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16), nhiều tộc người sống trên lãnh thổ này còn sống trong tình trạng nguyên thủy). Khi mạnh nhất, Sulu chiếm hàng loạt hải đảo, phía đông giáp với bắc đảo [Midanao](/w/index.php?title=Midanao&action=edit&redlink=1), và từng cai trị phần lãnh thổ [Bắc Borneo](/wiki/B%E1%BA%AFc_Borneo) và cả quần đảo [Palawan](/wiki/Palawan) nữa.
## Thành lập[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%93i_qu%E1%BB%91c_Sulu&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%93i_qu%E1%BB%91c_Sulu&action=edit§ion=1)]
Vào
[thập niên 1450](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1450), Shari'ful Hashem Syed Abu Bakr, một [người Ả Rập](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) sinh tại [Johor](/wiki/Johor), đã từ [Malacca](/wiki/Melaka) tới Sulu. Vào năm [1457](/wiki/1457), ông lập ra nước Sulu và, sau đó, tự đổi tên thành Paduka Maulana Mahasari Sharif Sultan Hashem Abu Bakr. Trước thời điềm này quãng vài chục năm, [Nhà nước Hồi giáo Brunei](/wiki/Brunei) cũng đã được thành lập.
Vào năm
[1703](/wiki/1703) (có tài liệu ghi là 1658), phần đất Bắc Borneo (nay là bang [Sabah](/wiki/Sabah) của [Malaysia](/wiki/Malaysia)) trở thành lãnh thổ của Sulu. Vua Brunei sau khi nhận được sự trợ giúp của Sulu để chống lại bạo loạn trong nước và cướp biển, đã tặng cho vua Sulu phần đất này. Tuy vậy, trong cùng năm đó, vua Sulu đem tặng đảo Palawan cho vua Quadarat (1619-1671) của Nhà nước Hồi giáo Maguindanao như một món quà dẫn cưới sau khi ông vua này kết hôn với con gái của vua Sulu và kết thành liên minh Sulu-Maguindanao. Tuy vậy, chỉ hai năm sau, vào năm [1705](/wiki/1705), vua Maguindanao là Bayan ul-Anwar Maruhom Batua (1702-1736) đã để mất Palawan vào tay người [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha).
## Sự can thiệp của ngoại bang[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%93i_qu%E1%BB%91c_Sulu&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%93i_qu%E1%BB%91c_Sulu&action=edit§ion=2)]
Năm
[1865](/wiki/1865), Claude Lee Moses, lãnh sự [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) tại Brunei, kí được hợp đồng thuê đất Bắc Borneo trong thời hạn 10 năm với Brunei. Tuy vậy, chính phủ thời hậu chiến của Mĩ không muốn đụng chạm nhiều tới các phần thuộc địa [Á châu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81) nên Moses đã nhượng lại quyền thuê đất này cho [American Trading Company](/w/index.php?title=American_Trading_Company&action=edit&redlink=1). Do vướng phải những khó khăn tài chính nên sau đó công ty này lại nhượng quyền thuê đất trên cho [Nam tước](/wiki/Nam_t%C6%B0%E1%BB%9Bc) [Gustavus von Overbeck](/w/index.php?title=Gustavus_von_Overbeck&action=edit&redlink=1). Von Overbeck đã kiếm được một thỏa thuận gia hạn hợp đồng thuê đất thêm 10 năm nữa từ Temenggong của Brunei, và cũng kiếm được một thỏa thuận tương tự từ phía vua Sulu vào ngày [22 tháng 1](/wiki/22_th%C3%A1ng_1) năm [1878](/wiki/1878).
Nhằm trang trải cho kế hoạch trên, von Overbeck tìm kiếm sự hậu thuẫn của anh em nhà Dent - là
[Alfred](/w/index.php?title=Alfred_Dent&action=edit&redlink=1) và [Edward](/w/index.php?title=Edward_Dent&action=edit&redlink=1). Dẫu vậy, von Overbeck không thuyết phục nổi chính phủ về những mối lời nhìn thấy được từ dự án này. Kết quả là von Overbeck bỏ cuộc để lại cho Afred Dent quyền cai quản phần đất thuê được. Đó là vào thời điểm năm [1880](/wiki/1880).
Được sự hậu thuẫn của Sir
[Rutherford Alcock](/w/index.php?title=Rutherford_Alcock&action=edit&redlink=1) và Sir [Henry Keppel](/w/index.php?title=Henry_Keppel&action=edit&redlink=1), [Đô đốc](/wiki/%C4%90%C3%B4_%C4%91%E1%BB%91c) của [Hải quân Hoàng gia Anh](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Anh), vào tháng 7 năm [1881](/wiki/1881), anh em nhà Dent lập ra British North Borneo Provisional Association Ltd. Cũng như giấy nhượng đất chính thức của Hoàng gia vào ngày [1 tháng 9](/wiki/1_th%C3%A1ng_9) cùng năm, để rồi vào tháng 5 năm [1882](/wiki/1882), [British North Borneo Chartered Company](/w/index.php?title=British_North_Borneo_Chartered_Company&action=edit&redlink=1) ra đời và chính thức thay thế cho công ty lâm thời đã kể ở trên. Sir Rutherford Alcock trở thành chủ tịch sáng lập, còn Alfred là giám đốc điều hành.
Dù gặp một vài phản đối về mặt ngoại giao từ
[Hà Lan](/wiki/H%C3%A0_Lan), [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) và [Sarawak](/wiki/Sarawak) (khi này Sarawak chịu sự cai trị của dòng họ Brooke da trắng, những người đã lên ngôi vua từ cách đó khoảng 50 năm), [British North Borneo Company](/w/index.php?title=British_North_Borneo_Company&action=edit&redlink=1) vẫn tiến hành tổ chức cái quản và sắp xếp lại mảnh đất này. Sau đó, công ty này nhận được sự thừa nhận về chủ quyền đất đai từ phía nhà vua Brunei và không ngừng mở rộng lãnh thổ.
Năm
[1888](/wiki/1888), Bắc Borneo trở thành đất bảo hộ của [Đế quốc Anh](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Anh). Tuy vậy thì British North Borneo Company vẫn tiếp tục được cai quản trực tiếp, Hoàng gia Anh chỉ can thiệp và chủ trì về sự vụ ngoại giao mà thôi.
Như vậy, cho tới nửa sau
[thế kỉ 19](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19), Sulu đã từng bước và cuối cùng là hoàn toàn mất phần đất bắc Borneo. Câu chuyện này trùng khít với sự suy sụp không thể ngăn chặn nổi của Vương quốc Hồi giáo này. Cuối cùng, vào năm [1899](/wiki/1899), sau khi vị vua có thực quyền cuối cùng của Sulu qua đời, vương quốc này trở thành lãnh thổ của Philippines.
Các Sultan của Sulu:
- Sharif ul-Hashim: 1450-1480
- Kamalud-Din: 1480-1505
- Alaud-Din: 1505
- Amirul-Umara: 1505-1527
- Muizzul-Mutawadi: 1527-1548
- Nasirud-Din I: 1548-1568
- Muhammad ul-Halim: 1568-1596
- Batara Shah Tengah: 1596-1608
- Muwallil Wasit I: 1610-1645
- Nasir ud-Din II: 1645-1648
- Salahud-Din Bakhtiar: 1649-1680
- Ali Shah
- Nur Sultan ul-Azam
- Al Haqunu Ibn Wali ul-Ahad
- Shahabud-Din: 1685-1710
- Mustafa Shafi ud-Din: 1710-1718
- Badarud-Din I: 1718-1732
- Nasarud-Din: 1732-1735
- Alimud-Din I: 1735-1748; 1764-1773
- Bantilan Muizzud-Din: 1748-1763
- Mohammad Israel: 1773-1778
- Alimud-Din II: 1763-1764; 1778-1789
- Sharapud-Din: 1789-1808
- Alimud-Din III: 1808
- Aliyud-Din I: 1808-1821
- Shakirul-Lah: 1821-1823
- Jamalul-Kiram I: 1823-1844
- Mohammed Pulalun Kiram: 1844-1862
- Jamalul A'Lam: 1862-1881
- Badarud-Din II: 1881-1884
- Harun Ar-Rashid: 1886-1894
- Jamalul-Kiram II: 1894-1936
- Muwallil Wasit II: 1936
- Amirul Umara I: 1937-1950
- Jainal Abirin: 1937-1950
- Sultan Mohammed Esmail El Kiram I: 1950-1974
- Sultan Moh. Mahakuttah A. Kiram: 1974-1980
- Moh. Punjungan Kiram: 1980-1983
- Abirin Aguimuddin: 1983
- Jamal ul-Kiram III: 1983-1990
- Jamal ul-Kiram III: 1983-1990
Raja Muda Muedzul Lail Tân Kiram: 1986-nay
- Mohammad Akijal Atti: 1990-1999
- Ismael Kiram II: 1999 - nay

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1067 frontend miss (0)


text:
Jim Thorpe, Pennsylvania
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Jim Thorpe là một thị trấn thuộc quận Carbon, tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của thị trấn này là 4781 người.[1]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 22 tháng 10 năm 2012.

markdown:
# Jim Thorpe, Pennsylvania
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Jim Thorpe, Pennsylvania
|—
| —
|
|[40°52′23″B 75°44′11″T / 40,8731°B 75,7364°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Jim_Thorpe%2C_Pennsylvania¶ms=40.8731_N_-75.7364_E_type:city(4781)_region:US-PA_globe:earth) [Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Pennsylvania](/wiki/Pennsylvania) [Quận](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BA%ADn_%E1%BB%9F_Pennsylvania&action=edit&redlink=1) [Quận Carbon](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Carbon,_Pennsylvania) **Dân số**(2010) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [EST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_%C4%90%C3%B4ng_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-5](/wiki/UTC-5)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) **EDT**( [UTC-4](/wiki/UTC-4)) **Jim Thorpe** là một [thị trấn](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%E1%BA%A5n) thuộc [quận Carbon](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Carbon,_Pennsylvania), tiểu bang [Pennsylvania](/wiki/Pennsylvania), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Năm 2010, dân số của thị trấn này là 4781 người. [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Jim_Thorpe,_Pennsylvania&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jim_Thorpe,_Pennsylvania&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“2010 Census Gazetteer Files”](http://www.census.gov/geo/www/gazetteer/gazetteer2010.html). [Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3). Truy cập ngày 22 tháng 10 năm 2012.

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1053 frontend miss (0)


text:
Karahallı
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Karahallı là một huyện thuộc tỉnh Uşak, Thổ Nhĩ Kỳ. Huyện có diện tích 337 km² và dân số thời điểm năm 2007 là 12614 người[1], mật độ 37 người/km².
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Districts of Turkey” (bằng tiếng Anh). statoids.com. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2012.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- “Geonames Database”. Cơ quan Tình báo Địa không gian Quốc gia. Truy cập ngày 11 tháng 5 năm 2011.

markdown:
# Karahallı
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Karahallı
|—
|Huyện —
|Tọa độ:
|[Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Flag_of_Turkey.svg/22px-Flag_of_Turkey.svg.png)
[Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3) [Tỉnh](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3) [Uşak](/wiki/U%C5%9Fak_(t%E1%BB%89nh)) [Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) [km²](/wiki/Ki-l%C3%B4-m%C3%A9t_vu%C3%B4ng)(130,1 [mi²](/wiki/D%E1%BA%B7m_vu%C3%B4ng)) **Dân số**(2007) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [EET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/UTC%2B2)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [EEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8_%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u)( [UTC+3](/wiki/UTC%2B3)) **Karahallı** là một [huyện](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3) thuộc tỉnh [Uşak](/wiki/U%C5%9Fak_(t%E1%BB%89nh)), [Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3). Huyện có diện tích 337 km² và dân số thời điểm năm 2007 là 12614 người , mật độ 37 người/km². [1]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Karahall%C4%B1&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Karahall%C4%B1&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Districts of Turkey”](http://www.statoids.com/ytr.html)(bằng tiếng Anh). statoids.com. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2012.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Karahall%C4%B1&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Karahall%C4%B1&action=edit§ion=2)]
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Karahall%C4%B1&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Karahall%C4%B1&action=edit§ion=3)] [“Geonames Database”](http://geonames.nga.mil/ggmagaz/). [Cơ quan Tình báo Địa không gian Quốc gia](/w/index.php?title=C%C6%A1_quan_T%C3%ACnh_b%C3%A1o_%C4%90%E1%BB%8Ba_kh%C3%B4ng_gian_Qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 11 tháng 5 năm 2011.

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


text:
Myrmarachne formicaria
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Myrmarachne formicaria là một loài nhện nhảy bắt chước con kiến. Nó là một trong số ít loài thuộc chi Myrmarachne được tìm thấy bên ngoài xứ nhiệt đới. Tên loài của nó formicaria trong tiếng Latin nghĩa là "giống kiến". M. formicaria phân bố miền Cổ bắc và đã được du nhập vào Hoa Kỳ.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Platnick, Norman I. (2007): The world spider catalog, version 8.0. American Museum of Natural History.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Picture of M. formicaria (Scroll down)

markdown:
*Myrmarachne formicaria*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Myrmarachne formicaria
|
|![]()
Con đực
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Phân giới](/wiki/Ph%C3%A2n_gi%E1%BB%9Bi)( *subregnum*) [Eumetazoa](/wiki/Eumetazoa) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Arthropoda](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp) [Phân ngành](/wiki/Ph%C3%A2n_ng%C3%A0nh)( *subphylum*) [Chelicerata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_k%C3%ACm) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Arachnida](/wiki/L%E1%BB%9Bp_H%C3%ACnh_nh%E1%BB%87n) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Araneae](/wiki/Nh%E1%BB%87n) [Phân thứ bộ](/wiki/Ph%C3%A2n_th%E1%BB%A9_b%E1%BB%99)( *infraordo*) [Araneomorphae](/wiki/Araneomorphae) [Nhánh động vật](/wiki/Nh%C3%A1nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *zoosectio*) [Dionycha](/wiki/Dionycha) [Liên họ](/wiki/Li%C3%AAn_h%E1%BB%8D)( *superfamilia*) [Salticoidea](/w/index.php?title=Salticoidea&action=edit&redlink=1) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Salticidae](/wiki/Salticidae) [Phân họ](/wiki/Ph%C3%A2n_h%E1%BB%8D)( *subfamilia*) [Myrmarachninae](/w/index.php?title=Myrmarachninae&action=edit&redlink=1) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Myrmarachne](/wiki/Myrmarachne) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **M. formicaria** [Phân loài](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%C3%A0i)( *subspecies*) [M. f. tyrolensis](/wiki/Myrmarachne_formicaria_tyrolensis) [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Myrmarachne formicaria*
(
[de Geer](/w/index.php?title=Charles_De_Geer&action=edit&redlink=1), 1778) [Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/T%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)) *Aranea joblotii*
*Aranea formicaria*
*Attus formicarius*
*Attus formicoides*
*Salticus formicarius*
*Pyrophorus semirufus*
*Pyrophorus helveticus*
*Pyrophorus siciliensis*
*Attus helveticus*
*Pyrophorus austriacus*
*Saltica formicaria*
*Pyrophorus venetiarum*
*Pyrophorus flaviventris*
*Pyroderes formicarius*
*Pyroderes helveticus*
*Pyroderes semirufus*
*Pyroderes venetiarum*
*Pyroderes flaviventris*
*Toxeus formicarius*
*Myrmarachne jobloti* *Myrmarachne joblotii* * là một loài nhện nhảy bắt chước con kiến. Nó là một trong số ít loài thuộc chi Myrmarachne formicaria* *được tìm thấy bên ngoài xứ nhiệt đới. Tên loài của nó* [Myrmarachne](/wiki/Myrmarachne) *formicaria*trong [tiếng Latin](/wiki/Latinh)nghĩa là "giống kiến". *M. formicaria*phân bố [miền Cổ bắc](/w/index.php?title=Mi%E1%BB%81n_C%E1%BB%95_b%E1%BA%AFc&action=edit&redlink=1)và đã được du nhập vào [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Myrmarachne_formicaria&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Myrmarachne_formicaria&action=edit§ion=1)]
- Platnick, Norman I. (2007):
[The world spider catalog](http://research.amnh.org/entomology/spiders/catalog/index.html), version 8.0. *American Museum of Natural History*.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Myrmarachne_formicaria&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Myrmarachne_formicaria&action=edit§ion=2)]
|
|![]()
[Myrmarachne formicaria](//commons.wikimedia.org/wiki/Myrmarachne_formicaria?uselang=vi) [Picture of](http://www.xs4all.nl/~ednieuw/Spiders/Salticidae/Salticidae.htm)(Scroll down) *M. formicaria*

X-Cache: cp1055 miss (0), cp1053 frontend miss (0)


text:
Tupolev
Tupolev (tiếng Nga: Туполев) là một công ty hàng không và quốc phòng Nga. Tên chính thức của Tupolev là Công ty cổ phần công cộng Tupolev. Đây là công ty kế tục của Tupolev OKB hay Văn phòng thiết kế Tupolev nổi tiếng (OKB-156, phòng thiết kế với tiền tố Tu) do kỹ sư hàng không nổi tiếng Xô viết Andrei Tupolev đứng đầu. Công ty này sẽ kỷ niệm sinh nhật lần thứ 84 ngày 22 tháng 10, 2006. Trụ sở chính của nó tại Mátxcơva. Chính phủ Nga hiện có kế hoạch hợp nhất Tupolev với các công ty sản xuất máy bay khác như Mikoyan, Ilyushin, Irkut, Sukhoi, và Yakovlev thành Tập đoàn Hàng không Hợp nhất.[1]
Mục lục
- 1 Giới thiệu
- 2 Lịch sử
- 3 Thời hậu Sô viết
- 4 Các đời lãnh đạo
- 5 Máy bay Tupolev
- 6 Xem thêm
- 7 Tham khảo
- 8 Liên kết ngoài
Giới thiệu[sửa | sửa mã nguồn]
Phạm vi hoạt động của PSC Tupolev gồm phát triển, chế tạo và sửa chữa các sản phẩm hàng không dân dụng và quân sự như máy bay và các hệ thống vũ khí. Nó cũng hoạt động mạnh trong lĩnh vực kỹ thuật tên lửa và hàng không hải quân. Trong suốt thời gian tồn tại của mình, PSC Tupolev đã hoàn thành hơn 300 dự án. Hơn 18.000 máy bay Tupolev đã được sản xuất tại Liên xô và Khối Đông Âu.
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Tupolev OKB do Andrei Nikolayevich Tupolev thành lập năm 1922. Các cơ sở của nó chỉ phục vụ nhu cầu nghiên cứu hàng không và thiết kế máy bay, việc chế tạo được giao cho các công ty khác. Tupolev OKB đã đảm nhiệm nghiên cứu toàn bộ các máy bay kim loại trong thập kỷ 1920.
Trong số những thành quả lớn nhất ở giai đoạn này có loại máy bay ném bom hạng nặng, với thiết kế của Tupolev đạt tới mức tiêu chuẩn trong nhiều năm sau trong phát triển máy bay hạng nặng cho cả mục đích dân sự và quân sự.
Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, chiếc Tu-2 'Bat' bằng kim loại, hai động cơ là một trong những máy bay ném bom mặt trận tốt nhất của Liên xô. Nhiều biến thể của nó đã được sản xuất với số lượng lớn từ năm 1942. Trong chiến tranh, thân máy bay được chế tạo bằng gỗ vì khan hiếm kim loại.
Năm 1945, bốn chiếc Siêu pháo đài bay B-29 của Boeing đã hạ cánh xuống lãnh thổ Sô viết sau một phi vụ tại Nhật Bản. Chúng nhanh chóng được văn phòng thiết kế mô phỏng và hình thành nên loại máy bay ném bom chiến lược liên lục địa đầu tiên của Xô viết, chiếc Tu-4 'Bull' ("Bull" là tên hiệu của NATO), lần đầu tiên cất cánh năm 1947 và được sản xuất với số lượng đáng kể. Tu-4 là kiểu riêng biệt trong giai đoạn phát triển thời hậu chiến của Tupolev, nhiều chiếc máy bay quan trọng thời gian sau này có đặc tính kỹ thuật trái ngược với máy bay của Boeing.
Tiếp sau loại máy bay này, Tupolev phát triển máy bay ném bom động cơ phản lực Tu-16 'Badger', dựa trên phiên bản phóng to của thân B-29/Tu-4, sử dụng cánh chéo phía sau nhằm có được tính năng hoạt động tốt nhất ở tộc độ thấp hơn tốc độ âm thanh.
Khi máy bay dùng động cơ turbin phản lực không có đủ hiệu suất sử dụng nhiên liệu để hoạt động ở tầm liên lục địa thật sự, người Sô viết quyết định phát triển một máy bay ném bom mới, Tu-20 'Bear', thường được gọi là Tu-95. Cả loại máy bay này cũng dựa trên thân và thiết kế kết cấu của Tu-4, nhưng được trang bị bốn động cơ turbin phản lực cánh quạt Kuznetsov NK-12 khổng lồ khiến nó vừa có tốc độ của máy bay phản lực vừa có tầm hoạt động lớn. Nó hiển nhiên trở thành loại máy bay ném bom liên lục địa của Sô viết, với tầm hoạt động liên lục địa và tính năng tương tự như máy bay phản lực. Ở nhiều khía cạnh, loại máy bay này tương tự với B-52 Stratofortress của Boeing, nó trở thành một máy bay ném bom chiến lược và đảm nhiệm nhiều vai trò khác, gồm cả trinh sát và chống tàu ngầm.
Tu-16 được phát triển thành loại Tu-104 'Camel' dân sự, thỉnh thoảng là loại máy bay phản lực dân sự duy nhất hoạt động sau khi xảy ra vụ tai nạn máy bay De Havilland Comet. Tu-95 đã trở thành cơ sở phát triển cho loại máy bay chở khách tầm trung tới tầm xa duy nhất Tu-114 'Cleat', máy bay động cơ turbin phản lực nhanh nhất thế giới. Một đặc điểm chung ở các loại máy bay Tupolev hạng lớn dưới tốc độ âm thanh là những khoang chứa (pod) lớn phía sau cánh lái đuôi của cánh, giữ thiết bị hạ cánh máy bay. Nó cho phép máy bay sử dụng thiết bị hạ cánh chế tạo từ nhiều lốp áp suất thấp, rất có giá trị khi sử dụng trên những đường băng chất lượng thấp phổ biến ở Liên xô thời đó. Ví dụ máy bay chở khách Tu-154 'Careless' của Liên xô tương đương với chiếc Boeing 727 có 14 lốp, số lượng bằng với loại máy bay 777-200 lớn hơn của Boeing.
Thậm chí trước khi các chuyến bay đầu tiên của Tu-16 và Tu-20/Tu-95 diễn ra, Tupolev đã nghiên cứu các máy bay ném bom hạng năng siêu thanh tốc độ cao, kết quả là loại Tu-98 'Backfin' không thành công. Dù máy bay đó không bao giờ được đưa vào sử dụng, nó đã trở thành cơ sở cho mẫu chiếc Tu-102 (sau này được phát triển thành interceptor Tu-28 'Fiddler') và chiếc Tu-105, sau này phát triển thành máy bay ném bom siêu thanh Tu-22 'Blinder' ở giữa thập kỷ 1960. Với ý định trở thành đối trọng của chiếc Convair B-58 Hustler, Tu-22 'Blinder' đã cho thấy khả năng của nó kém hơn, dù nó có thời gian phục vụ dài hơn loại máy bay Mỹ. Trong lúc ấy Phòng "K" đã được Tupolev lập ra, với nhiệm vụ thiết kế những máy bay trinh sát không người lái như Tu-139 và Tu-143.
Thập kỷ 1960 là thời kỳ vươn lên nắm quyền của con trai A. N. Tupolev, là A. A. Tupolev. Nhiệm vụ của ông gồm phát triển loại máy bay chở khách siêu thanh đầu tiên trên thế giới Tu-144 'Charger', máy bay chở khách thông thường Tu-154 'Careless' và máy bay ném bom chiến lược Tu-22M 'Backfire'. Tất cả những phát triển đó đã cho phép Liên bang Xô viết hoàn thành mục tiêu thiết lập thế quân bằng chiến lược trong hàng không dân sự và quân sự với phương Tây.
Trong thập kỷ 1970, Tupolev tập trung nỗ lực vào việc cải thiện tính năng của máy bay ném bom Tu-22M, các biến thể của nó gồm máy bay hoạt động trên biển. Cũng vì số lượng quá lớn của loại máy bay này dẫn tới các hiệp ước SALT I và SALT II. Hiệu năng và tính năng của Tu-154 đã được cải thiện tới đỉnh cao của nó ở chiếc Tu-154M.
Trong thập kỷ 1980 phòng thiết kế này đã phát triển loại máy bay ném bom siêu thanh chiến lược Tu-160 'Blackjack'. Đặc điểm chính của nó là cánh biến đổi. Ở một số mặt Tu-160 có tính năng tốt hơn so với các đối thủ phương Tây như Rockwell B-1B Lancer, nhưng việc Liên xô tan rã khiến sự phát triển của nó chậm lại và nhiều vấn đề trước đó không bao giờ được sửa chữa ở mức độ thích hợp.
Thời hậu Sô viết[sửa | sửa mã nguồn]
Cùng với sự chấm dứt Chiến tranh lạnh, công việc nghiên cứu tập trung vào máy bay dân sự dưới tốc độ âm thanh, chủ yếu là mức độ kinh tế trong vận hành và các loại nhiên liệu thay thế. Những phát triển gồm fly-by-wire, động cơ turbin cánh quạt phản lực có lỗ phun phụ hiệu suất cao hơn và hình dạng khí động học tiên tiến hơn đáp ứng yêu cầu máy bay vận chuyển thế kỷ 21 như loại Tu-204/Tu-214, Tu-330 và Tu-334.
Những dự án hiện nay của Tupolev:
- phát triển thêm dòng Tu-204/214 và TU-334
- phát triển máy bay vận tải Tu-330, máy bay tầm ngắn (regional) Tu-324
- nghiên cứu những khía cạnh ứng dụng của máy bay dùng nhiên liệu thay thế
- hiện đại hóa Hàng không hải quân và Không quân Nga
Các đời lãnh đạo[sửa | sửa mã nguồn]
- Andrei Nikolayevich Tupolev là người lãnh đạo thiết kế tại Viện Thủy động lực học-Hàng không Trung Tâm tại Mátxcơva (TsAGI) từ năm 1929 tới khi ông mất năm 1972. Văn phòng thiết kế này đã chế tạo hầu như toàn bộ máy bay ném bom và máy bay dân dụng.
- Alexei Tupolev, con trai của Andrei Tupolev, cũng là một nhà thiết kế máy bay tiếng tăm. Bản thiết kế nổi tiếng nhất của ông là chiếc máy bay chở khách siêu thanh Tu-144. Ông đã lãnh đạo Tupolev tới khi mất năm 2001.
Máy bay Tupolev[sửa | sửa mã nguồn]
Văn phòng này đã thực hiện rất nhiều bản thiết kế. Những loại được đưa vào chế tạo hàng loạt có thể lên tới 4.500 chiếc như đối với Tu-2. Tuy nhiên, nhiều chiếc đã chết yểu sau giai đoạn thực nghiệm, với chỉ một số mẫu được chế tạo. Chúng bị từ bỏ vì những thay đổi trong quân sự hay tình hình chính trị. Nhiều biến thể thực nghiệm đó là những nấc thang dẫn tới thành công của những phiên bản chế tạo hàng loạt. Ở phương Tây, máy bay Sô viết thường được biết đến theo tên hiệu của NATO. Chúng được ghi chú ở bất kỳ nơi nào có thể.
Máy bay thời kỳ đầu[sửa | sửa mã nguồn]
- Tàu lượn Tupolev vào năm 1922.
Máy bay dùng động cơ piston thời gian đầu[sửa | sửa mã nguồn]
- ANT-1 - Máy bay đầu tiên của A.N.T. và là máy bay đầu tiên do Liên xô chế tạo. Thiết kế dùng nhiều loại vật liệu. Công việc đã bắt đầu từ năm 1911. Lắp ráp từ năm 1922. Thử nghiệm đã bị bãi bỏ vì trục trặc động cơ.
- ANT-2 - Máy bay chở hai hành khách. Loại máy bay hoàn toàn kim loại đầu tiên của Sô viết.
- ANT-3/R-3 - Máy bay trinh sát hai tầng cánh, hai ghế ngồi. 1925. Khoảng 100 chiếc đã được sản xuất.
- ANT-3 Pervenets - tàu phóng ngư lôi (không phải là máy bay!). Nó được đưa xuống nước ngày 14 tháng 3, 1928.
- ANT-4/TB-1 - Máy bay ném bom hạng nặng một tầng cánh hoàn toàn kim loại, hai động cơ (M-17B). 1929. 212 đã được sản xuất. Có phiêm bản chở hàng G-1.
- ANT-5 - Mẫu của máy bay chiến đấu I-4. Máy bay đầu tiên do Pavel Sukhoi thiết kế. 1927. 369 chiếc đã được sản xuất. I-4 đưa vào sử dụng năm 1928-1933.
- ANT-6/TB-3 - Phát triển bốn động cơ của TB-1. 1930. Có hai phiên bản chở hàng G-2.
- ANT-7/R-6/KR-6/MR-6 - Phát triển của TB-1 cho nhiệm vụ trình sát (R-6), "tuần tiễu" (máy bay chiến đấu hộ tống, KR-6), và tuần tra trên biển/máy bay phóng ngư lôi (MR-6). 1929.
- ANT-8/MDR-2 - Thủy phi cơ trinh sát tầm xa. 1931.
- ANT-9/PS-9: Máy bay chở khách 3 động cơ, 1929.
- ANT-10/R-7: Mẫu thử máy bay ném bom/trinh sát hạng nhẹ, 1930.
- ANT-11/MTBT: Đề án tàu bay, 1929.
- ANT-12/I-5: Mẫu thử máy bay tiêm kích hai tầng cánh, 1930. Sau chế tạo với tên Polikarpov I-5.
- ANT-13/I-8: Mẫu thử tiêm kích/tiêm kích đánh chặn, phát triển từ ANT-12, 1930.
- ANT-14 Pravda - Máy bay tuyên truyền hạng lớn một tầng cánh, một động cơ.
- ANT-15/DI-3: Đề án máy bay tiêm kích hai chỗ, 1930.
- ANT-16/TB-4 - Phiên bản sáu động cơ của TB-3, thế hệ sau của ANT-20.
- ANT-17/TShB: Mẫu thử máy bay cường kích, 1933.
- ANT-18/TShB: Máy bay cường kích 2 động cơ, phát triển từ ANT-7.
- ANT-19: Đề án máy bay chở khách.
- ANT-20 Maxim Gorky - Máy bay chở hàng hạng nặng tám động cơ/máy bay tuyên truyền.
- ANT-21/MI-3 - Máy bay chiến đấu nhiều chỗ ngồi. Phát triển của R-6. 1932.
- ANT-22/MK-1 - Thủy phi cơ trinh sát bọc thép sáu động cơ. 1934.
- ANT-23/I-12 - Máy bay chiến đấu hai động cơ thử nghiệm được trang bị hai súng không giật 75mm. 1931.
- ANT-24/TB-4: Mẫu thử máy bay ném bom 4 chỗ được phát triển từ ANT-16, thế hệ trước của ANT-26, 1931.
- ANT-25 - Máy bay ném bom một tầng cánh, một động cơ tầm xa. Do Pavel Sukhoi thiết kế. ANT-25RD (RD viết tắt của "Rekord Dalnosty", ví dụ "Range Record") được sử dụng để ghi lại chuyến bay từ Mátxcơva tới San Jacinto, California, USA qua Bắc Cực - 10148 km. 1933.
- ANT-26/TB-6: Đề án máy bay ném bom hạng nặng 12 động cơ, 1932.
- ANT-27/MDR-4/MTB-1: Tàu bay tuần tra cho Hải quân Liên Xô, 1934.
- ANT-28: Phiên bản chở hàng của ANT-26.
- ANT-29/DIP-1: Tiêm kích 2 động cơ. Phát triển từ ANT-21, 1935.
- ANT-29 (II): Phiên bản chở khách của MTB-1.
- ANT-30/SK-1: Máy bay ném bom tốc đọcao/tiêm kích hộ tống hai động cơ, được phát triển từ R-6 và MI-3, 1933.
- ANT-31/I-14: Máy bay tiêm kích cánh đơn, 1935.
- ANT-32/I-13: Đề án tiêm kích 1 chỗ.
- ANT-33: Đề án máy bay chở khách.
- ANT-34/MI-4: Đề án máy bay tiêm kích nhiều chỗ.
- ANT-35/PS-35:
- ANT-36/DB-1:
- ANT-37/DB-2:
- ANT-38/VSB-1:
- ANT-39:
- ANT-40/SB/PS-40/PS-41:
- ANT-41/T-1/LK-1:
- ANT-42/TB-7:
- ANT-43:
- ANT-44/MTB-2:
- ANT-45/DIP:
- ANT-46/DI-8:
- ANT-47/I-20:
- ANT-48/SS:
- ANT-49:
- ANT-50:
- ANT-51:
- ANT-53:
- ANT-56/SRB:
- ANT-57/PB:
- ANT-58:
- ANT-59:
- Tu-2 "Bat" (ANT-60):
- Tu-4 "Bull" (còn gọi là ANT-68):
B-4
Máy bay thử nghiệm[sửa | sửa mã nguồn]
- Tu-1 (ANT-63P):
- Tu-6 (ANT-64):
- Tu-8 (ANT-69):
- Tu-10 "Frosty" (ANT-68):
- Tu-12 (còn gọi là Tu-77):
- Tu-18 (còn gọi là Tu-72):
- Tu-24:
- Tu-26:
- Tu-30:
- Tu-54:
- Tu-64:
- Tu-70 "Cart":
- Tu-71:
- Tu-73 (I):
- Tu-73 (II):
- Tu-74 (còn gọi là Tu-73R):
- Tu-75:
- Tu-76 (I):
- Tu-76 (II):
- Tu-76 (III) (còn gọi là Tu-4D):
- Tu-78:
- Tu-79 (I):
- Tu-79 (II):
- Tu-80:
- Tu-81 (I):
- Tu-81 (II):
- Tu-82 "Butcher":
- Tu-83:
- Tu-84:
- Tu-85 "Barge":
- Tu-86:
- Tu-87:
- Tu-88:
- Tu-89 (còn gọi là Tu-14R):
- Tu-90:
- Tu-91 "Boot":
- Tu-92:
- Tu-93:
- Tu-94:
- Tu-95LAL:
- Tu-96:
- Tu-97:
- Tu-98 "Backfin" (còn gọi là Tu-24):
- Tu-99:
- Tu-100:
- Tu-101:
- Tu-102:
- Tu-103:
- Tu-105:
- Tu-106:
- Tu-107:
- Tu-108:
- Tu-109:
- Tu-110 "Cooker":
- Tu-111:
- Tu-112:
- Tu-114:
- Tu-115 (còn gọi là Tu-114VTA):
- Tu-116:
- Tu-117:
- Tu-118:
- Tu-119:
- Tu-120:
- Tu-122:
- Tu-124:
- Tu-125:
- Tu-127 (I):
- Tu-127 (II):
- Tu-129:
- Tu-130:
- Tu-132:
- Tu-134:
- Tu-135 (I):
- Tu-135 (II):
- Tu-136 Zvezda:
- Tu-136 (II):
- Tu-136 (III):
- Tu-137 Sputnik:
- Tu-137 (II):
- Tu-138:
- Tu-148:
- Tu-155:
- Tu-156:
- Tu-161:
- Tu-164:
- Tu-174:
- Tu-184:
- Tu-194 (I):
- Tu-194 (II):
- Tu-206:
- Tu-216:
- Tu-244:
- Tu-334:
- Tu-2000:
Máy bay ném bom và các kiểu quân sự khác[sửa | sửa mã nguồn]
- Tu-14 "Bosun" (còn gọi là Tu-81)
- Tu-16 "Badger"
- Tu-20/Tu-95 "Bear"
- Tu-22 "Blinder"
- Tu-22M/Tu-26 "Backfire"
- Tu-126 "Moss"
- Tu-160 "Blackjack"
Máy bay tiêm kích đánh chặn[sửa | sửa mã nguồn]
Máy bay chở khách/vận tải[sửa | sửa mã nguồn]
- Tu-104 "Camel"
- Tu-114 Rossiya "Cleat"
- Tu-124 "Cookpot"
- Tu-134 "Crusty"
- Tu-144 "Charger"
- Tu-154 "Careless"
- Tu-204
- Tu-214
- Tu-234
Máy bay không người lái[sửa | sửa mã nguồn]
- Tu-121
- Tu-123 Yastreb-1, 1961
- Tu-139 Yastreb-2
- Tu-141 Yastreb-P
- Tu-141 Strizh
- Tu-143 Reis
- Tu-243 Reis-D
- Tu-300 Korshun
Đề án máy bay[sửa | sửa mã nguồn]
Aerosledge[sửa | sửa mã nguồn]
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ "Ngành công nghiệp hàng không của Nga tìm kiếm sự phục hồi bằng cách hợp nhất." Bài trên tờ Thời báo New York, ngày 22 tháng 2 năm 2006.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Tupolev company website
- Tupolev company website (tiếng Nga)

markdown:
# Tupolev
|Công ty Cổ phần Tupolev|
|
|[Thể loại](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i) [1922](/wiki/1922) [Moskva](/wiki/Moskva), [Nga](/wiki/Nga) [Website](/wiki/Website) [Tupolev.ru](http://www.tupolev.ru) **Tupolev** ( [tiếng Nga](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga): **Туполев**) là một công ty hàng không và quốc phòng [Nga](/wiki/Nga). Tên chính thức của Tupolev là **Công ty cổ phần công cộng Tupolev**. Đây là công ty kế tục của Tupolev OKB hay Văn phòng thiết kế Tupolev nổi tiếng ( **OKB-156**, phòng thiết kế với tiền tố **Tu**) do kỹ sư hàng không nổi tiếng [Xô viết](/wiki/X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt) [Andrei Tupolev](/wiki/Andrei_Nikolayevich_Tupolev) đứng đầu. Công ty này sẽ kỷ niệm sinh nhật lần thứ 84 ngày [22 tháng 10](/wiki/22_th%C3%A1ng_10), [2006](/wiki/2006). Trụ sở chính của nó tại [Mátxcơva](/wiki/Moskva). [Chính phủ Nga](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Nga) hiện có kế hoạch hợp nhất Tupolev với các công ty sản xuất máy bay khác như [Mikoyan](/wiki/Mikoyan), [Ilyushin](/wiki/Ilyushin), [Irkut](/wiki/S%C3%B4ng_Irkut), [Sukhoi](/wiki/Sukhoi), và [Yakovlev](/wiki/Yakovlev) thành [Tập đoàn Hàng không Hợp nhất](/wiki/T%E1%BA%ADp_%C4%91o%C3%A0n_s%E1%BA%A3n_xu%E1%BA%A5t_m%C3%A1y_bay_th%E1%BB%91ng_nh%E1%BA%A5t). [[1]](#cite_note-nyt_united_aircraft-1)
## Mục lục
[1 Giới thiệu](#Gi.E1.BB.9Bi_thi.E1.BB.87u) [2 Lịch sử](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [3 Thời hậu Sô viết](#Th.E1.BB.9Di_h.E1.BA.ADu_S.C3.B4_vi.E1.BA.BFt) [4 Các đời lãnh đạo](#C.C3.A1c_.C4.91.E1.BB.9Di_l.C3.A3nh_.C4.91.E1.BA.A1o) [5 Máy bay Tupolev](#M.C3.A1y_bay_Tupolev) [6 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [7 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [8 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Giới thiệu[
[sửa](/w/index.php?title=Tupolev&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tupolev&action=edit§ion=1)]
Phạm vi hoạt động của PSC Tupolev gồm phát triển, chế tạo và sửa chữa các sản phẩm hàng không dân dụng và quân sự như máy bay và các hệ thống vũ khí. Nó cũng hoạt động mạnh trong lĩnh vực kỹ thuật
[tên lửa](/wiki/T%C3%AAn_l%E1%BB%ADa) và [hàng không hải quân](/w/index.php?title=H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_h%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n&action=edit&redlink=1). Trong suốt thời gian tồn tại của mình, PSC Tupolev đã hoàn thành hơn 300 dự án. Hơn 18.000 máy bay Tupolev đã được sản xuất tại [Liên xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) và [Khối Đông Âu](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u).
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Tupolev&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tupolev&action=edit§ion=2)]
Tupolev OKB do
[Andrei Nikolayevich Tupolev](/wiki/Andrei_Nikolayevich_Tupolev) thành lập năm [1922](/wiki/1922). Các cơ sở của nó chỉ phục vụ nhu cầu nghiên cứu [hàng không](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng) và thiết kế máy bay, việc chế tạo được giao cho các công ty khác. Tupolev OKB đã đảm nhiệm nghiên cứu toàn bộ các máy bay kim loại trong thập kỷ [1920](/wiki/1920). ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/39/ANT-20.jpg/250px-ANT-20.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/39/ANT-20.jpg/250px-ANT-20.jpg)
[Tupolev ANT-20 Maxim Gorky](/wiki/Tupolev_ANT-20), máy bay lớn nhất [thập kỷ 1930](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1930), được dùng trong [chiến dịch tuyên truyền](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_tuy%C3%AAn_truy%E1%BB%81n&action=edit&redlink=1)của [Stalin](/wiki/Iosif_Vissarionovich_Stalin)và thường bay trên bầu trời [Moskva](/wiki/Moskva).
Trong số những thành quả lớn nhất ở giai đoạn này có loại máy bay ném bom hạng nặng, với thiết kế của Tupolev đạt tới mức tiêu chuẩn trong nhiều năm sau trong phát triển máy bay hạng nặng cho cả mục đích dân sự và quân sự.
Trong
[Chiến tranh thế giới thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), chiếc [Tu-2 'Bat'](/w/index.php?title=Tu-2&action=edit&redlink=1) bằng kim loại, hai động cơ là một trong những máy bay ném bom mặt trận tốt nhất của Liên xô. Nhiều biến thể của nó đã được sản xuất với số lượng lớn từ năm [1942](/wiki/1942). Trong chiến tranh, thân máy bay được chế tạo bằng gỗ vì khan hiếm kim loại.
Năm
[1945](/wiki/1945), bốn chiếc [Siêu pháo đài bay B-29](/wiki/Boeing_B-29_Superfortress) của [Boeing](/wiki/Boeing) đã hạ cánh xuống lãnh thổ Sô viết sau một phi vụ tại [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n). Chúng nhanh chóng được văn phòng thiết kế mô phỏng và hình thành nên loại máy bay ném bom chiến lược liên lục địa đầu tiên của Xô viết, chiếc [Tu-4 'Bull'](/wiki/Tupolev_Tu-4) ("Bull" là [tên hiệu của NATO](/wiki/T%C3%AAn_k%C3%BD_hi%E1%BB%87u_c%E1%BB%A7a_NATO)), lần đầu tiên cất cánh năm [1947](/wiki/1947) và được sản xuất với số lượng đáng kể. Tu-4 là kiểu riêng biệt trong giai đoạn phát triển thời hậu chiến của Tupolev, nhiều chiếc máy bay quan trọng thời gian sau này có đặc tính kỹ thuật trái ngược với máy bay của [Boeing](/wiki/Boeing).
Tiếp sau loại máy bay này, Tupolev phát triển máy bay ném bom động cơ phản lực
[Tu-16 'Badger'](/wiki/Tupolev_Tu-16), dựa trên phiên bản phóng to của thân B-29/Tu-4, sử dụng cánh chéo phía sau nhằm có được tính năng hoạt động tốt nhất ở tộc độ thấp hơn tốc độ âm thanh.
Khi máy bay dùng
[động cơ turbin phản lực](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_c%C6%A1_tu%E1%BB%91c_bin_ph%E1%BA%A3n_l%E1%BB%B1c) không có đủ hiệu suất sử dụng nhiên liệu để hoạt động ở tầm [liên lục địa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_l%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba&action=edit&redlink=1) thật sự, người Sô viết quyết định phát triển một máy bay ném bom mới, [Tu-20 'Bear'](/wiki/Tupolev_Tu-95), thường được gọi là Tu-95. Cả loại máy bay này cũng dựa trên thân và thiết kế kết cấu của Tu-4, nhưng được trang bị bốn động cơ [turbin phản lực cánh quạt](/w/index.php?title=Turbin_ph%E1%BA%A3n_l%E1%BB%B1c_c%C3%A1nh_qu%E1%BA%A1t&action=edit&redlink=1) [Kuznetsov NK-12](/w/index.php?title=Kuznetsov_NK-12&action=edit&redlink=1) khổng lồ khiến nó vừa có tốc độ của máy bay phản lực vừa có tầm hoạt động lớn. Nó hiển nhiên trở thành loại máy bay ném bom liên lục địa của Sô viết, với tầm hoạt động liên lục địa và tính năng tương tự như máy bay phản lực. Ở nhiều khía cạnh, loại máy bay này tương tự với [B-52 Stratofortress](/wiki/Boeing_B-52_Stratofortress) của Boeing, nó trở thành một [máy bay ném bom chiến lược](/wiki/M%C3%A1y_bay_n%C3%A9m_bom_chi%E1%BA%BFn_l%C6%B0%E1%BB%A3c) và đảm nhiệm nhiều vai trò khác, gồm cả [trinh sát](/w/index.php?title=Trinh_s%C3%A1t&action=edit&redlink=1) và [chống tàu ngầm](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%91ng_t%C3%A0u_ng%E1%BA%A7m&action=edit&redlink=1).
Tu-16 được phát triển thành loại
[Tu-104 'Camel'](/w/index.php?title=Tu-104&action=edit&redlink=1) dân sự, thỉnh thoảng là loại máy bay phản lực dân sự duy nhất hoạt động sau khi xảy ra vụ tai nạn máy bay [De Havilland Comet](/w/index.php?title=De_Havilland_Comet&action=edit&redlink=1). Tu-95 đã trở thành cơ sở phát triển cho loại máy bay chở khách tầm trung tới tầm xa duy nhất [Tu-114 'Cleat'](/w/index.php?title=Tu-114&action=edit&redlink=1), máy bay động cơ turbin phản lực nhanh nhất thế giới. Một đặc điểm chung ở các loại máy bay Tupolev hạng lớn dưới tốc độ âm thanh là những khoang chứa (pod) lớn phía sau [cánh lái đuôi](/w/index.php?title=C%C3%A1nh_l%C3%A1i_%C4%91u%C3%B4i&action=edit&redlink=1) của cánh, giữ [thiết bị hạ cánh](/w/index.php?title=Thi%E1%BA%BFt_b%E1%BB%8B_h%E1%BA%A1_c%C3%A1nh&action=edit&redlink=1) máy bay. Nó cho phép máy bay sử dụng thiết bị hạ cánh chế tạo từ nhiều [lốp](/w/index.php?title=L%E1%BB%91p&action=edit&redlink=1) áp suất thấp, rất có giá trị khi sử dụng trên những [đường băng](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_b%C4%83ng) chất lượng thấp phổ biến ở Liên xô thời đó. Ví dụ máy bay chở khách [Tu-154 'Careless'](/wiki/Tupolev_Tu-154) của Liên xô tương đương với chiếc [Boeing 727](/wiki/Boeing_727) có 14 lốp, số lượng bằng với loại máy bay [777-200](/wiki/Boeing_777) lớn hơn của Boeing.
Thậm chí trước khi các chuyến bay đầu tiên của Tu-16 và Tu-20/Tu-95 diễn ra, Tupolev đã nghiên cứu các máy bay ném bom hạng năng siêu thanh tốc độ cao, kết quả là loại
[Tu-98 'Backfin'](/w/index.php?title=Tu-98&action=edit&redlink=1) không thành công. Dù máy bay đó không bao giờ được đưa vào sử dụng, nó đã trở thành cơ sở cho mẫu chiếc [Tu-102](/wiki/Tupolev_Tu-28) (sau này được phát triển thành [interceptor](/wiki/M%C3%A1y_bay_ti%C3%AAm_k%C3%ADch_%C4%91%C3%A1nh_ch%E1%BA%B7n) [Tu-28 'Fiddler'](/wiki/Tupolev_Tu-28)) và chiếc [Tu-105](/wiki/Tupolev_Tu-22), sau này phát triển thành máy bay ném bom siêu thanh [Tu-22 'Blinder'](/wiki/Tupolev_Tu-22) ở giữa thập kỷ [1960](/wiki/1960). Với ý định trở thành đối trọng của chiếc [Convair](/w/index.php?title=Convair&action=edit&redlink=1) [B-58 Hustler](/wiki/B-58_Hustler), Tu-22 'Blinder' đã cho thấy khả năng của nó kém hơn, dù nó có thời gian phục vụ dài hơn loại máy bay Mỹ. Trong lúc ấy Phòng "K" đã được Tupolev lập ra, với nhiệm vụ thiết kế những máy bay trinh sát không người lái như Tu-139 và Tu-143.
Thập kỷ 1960 là thời kỳ vươn lên nắm quyền của con trai A. N. Tupolev, là
[A. A. Tupolev](/wiki/Aleksey_Andreyevich_Tupolev). Nhiệm vụ của ông gồm phát triển loại máy bay chở khách siêu thanh đầu tiên trên thế giới [Tu-144 'Charger'](/wiki/Tupolev_Tu-144), máy bay chở khách thông thường [Tu-154 'Careless'](/wiki/Tupolev_Tu-154) và [máy bay ném bom chiến lược](/wiki/M%C3%A1y_bay_n%C3%A9m_bom_chi%E1%BA%BFn_l%C6%B0%E1%BB%A3c) [Tu-22M 'Backfire'](/wiki/Tupolev_Tu-22M). Tất cả những phát triển đó đã cho phép Liên bang Xô viết hoàn thành mục tiêu thiết lập thế quân bằng chiến lược trong hàng không dân sự và quân sự với phương Tây.
Trong thập kỷ
[1970](/wiki/1970), Tupolev tập trung nỗ lực vào việc cải thiện tính năng của máy bay ném bom Tu-22M, các biến thể của nó gồm máy bay hoạt động trên biển. Cũng vì số lượng quá lớn của loại máy bay này dẫn tới các hiệp ước [SALT I](/w/index.php?title=SALT_I&action=edit&redlink=1) và [SALT II](/w/index.php?title=SALT_II&action=edit&redlink=1). Hiệu năng và tính năng của Tu-154 đã được cải thiện tới đỉnh cao của nó ở chiếc Tu-154M.
Trong thập kỷ
[1980](/wiki/1980) phòng thiết kế này đã phát triển loại máy bay ném bom siêu thanh chiến lược [Tu-160 'Blackjack'](/wiki/Tupolev_Tu-160). Đặc điểm chính của nó là [cánh biến đổi](/w/index.php?title=C%C3%A1nh_bi%E1%BA%BFn_%C4%91%E1%BB%95i&action=edit&redlink=1). Ở một số mặt Tu-160 có tính năng tốt hơn so với các đối thủ phương Tây như [Rockwell](/w/index.php?title=Rockwell&action=edit&redlink=1) [B-1B Lancer](/wiki/B-1_Lancer), nhưng việc Liên xô tan rã khiến sự phát triển của nó chậm lại và nhiều vấn đề trước đó không bao giờ được sửa chữa ở mức độ thích hợp.
## Thời hậu Sô viết[
[sửa](/w/index.php?title=Tupolev&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tupolev&action=edit§ion=3)]
Cùng với sự chấm dứt
[Chiến tranh lạnh](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_L%E1%BA%A1nh), công việc nghiên cứu tập trung vào máy bay dân sự dưới tốc độ âm thanh, chủ yếu là mức độ kinh tế trong vận hành và các loại nhiên liệu thay thế. Những phát triển gồm [fly-by-wire](/wiki/C%C3%A1c_h%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_ki%E1%BB%83m_so%C3%A1t_bay), động cơ [turbin cánh quạt phản lực](/w/index.php?title=Turbin_c%C3%A1nh_qu%E1%BA%A1t_ph%E1%BA%A3n_l%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1) có lỗ phun phụ hiệu suất cao hơn và hình dạng khí động học tiên tiến hơn đáp ứng yêu cầu máy bay vận chuyển thế kỷ 21 như loại [Tu-204](/wiki/Tupolev_Tu-204)/ [Tu-214](/wiki/Tupolev_Tu-204), [Tu-330](/w/index.php?title=Tu-330&action=edit&redlink=1) và [Tu-334](/wiki/Tupolev_Tu-334).
Những dự án hiện nay của Tupolev:
- phát triển thêm dòng Tu-204/214 và TU-334
- phát triển máy bay vận tải Tu-330, máy bay tầm ngắn (regional) Tu-324
- nghiên cứu những khía cạnh ứng dụng của máy bay dùng nhiên liệu thay thế
- hiện đại hóa Hàng không hải quân và Không quân Nga
## Các đời lãnh đạo[
[sửa](/w/index.php?title=Tupolev&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tupolev&action=edit§ion=4)] [Andrei Nikolayevich Tupolev](/wiki/Andrei_Nikolayevich_Tupolev)là người lãnh đạo thiết kế tại Viện Thủy động lực học-Hàng không Trung Tâm tại Mátxcơva ( [TsAGI](/w/index.php?title=TsAGI&action=edit&redlink=1)) từ năm [1929](/wiki/1929)tới khi ông mất năm [1972](/wiki/1972). Văn phòng thiết kế này đã chế tạo hầu như toàn bộ [máy bay ném bom](/wiki/M%C3%A1y_bay_n%C3%A9m_bom)và [máy bay dân dụng](/w/index.php?title=M%C3%A1y_bay_d%C3%A2n_d%E1%BB%A5ng&action=edit&redlink=1). [Alexei Tupolev](/wiki/Aleksey_Andreyevich_Tupolev), con trai của Andrei Tupolev, cũng là một nhà thiết kế máy bay tiếng tăm. Bản thiết kế nổi tiếng nhất của ông là chiếc máy bay chở khách siêu thanh [Tu-144](/wiki/Tupolev_Tu-144). Ông đã lãnh đạo Tupolev tới khi mất năm 2001.
## Máy bay Tupolev[
[sửa](/w/index.php?title=Tupolev&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tupolev&action=edit§ion=5)]
Văn phòng này đã thực hiện rất nhiều bản thiết kế. Những loại được đưa vào chế tạo hàng loạt có thể lên tới 4.500 chiếc như đối với Tu-2. Tuy nhiên, nhiều chiếc đã chết yểu sau giai đoạn thực nghiệm, với chỉ một số mẫu được chế tạo. Chúng bị từ bỏ vì những thay đổi trong quân sự hay tình hình chính trị. Nhiều biến thể thực nghiệm đó là những nấc thang dẫn tới thành công của những phiên bản chế tạo hàng loạt. Ở phương Tây, máy bay Sô viết thường được biết đến theo tên hiệu của NATO. Chúng được ghi chú ở bất kỳ nơi nào có thể.
### Máy bay thời kỳ đầu[
[sửa](/w/index.php?title=Tupolev&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tupolev&action=edit§ion=6)]
- Tàu lượn Tupolev vào năm 1922.
### Máy bay dùng động cơ piston thời gian đầu[
[sửa](/w/index.php?title=Tupolev&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tupolev&action=edit§ion=7)] [ANT-1](/wiki/Tupolev_ANT-1)- Máy bay đầu tiên của A.N.T. và là máy bay đầu tiên do Liên xô chế tạo. Thiết kế dùng nhiều loại vật liệu. Công việc đã bắt đầu từ năm 1911. Lắp ráp từ năm 1922. Thử nghiệm đã bị bãi bỏ vì trục trặc động cơ. [ANT-2](/wiki/Tupolev_ANT-2)- Máy bay chở hai hành khách. Loại máy bay hoàn toàn kim loại đầu tiên của Sô viết. [ANT-3/R-3](/wiki/Tupolev_ANT-3)- Máy bay trinh sát hai tầng cánh, hai ghế ngồi. 1925. Khoảng 100 chiếc đã được sản xuất. [ANT-3 Pervenets](/w/index.php?title=T%C3%A0u_Tupolev_ANT-3&action=edit&redlink=1)- tàu phóng ngư lôi ( *không phải là máy bay!*). Nó được đưa xuống nước ngày 14 tháng 3, 1928. [ANT-4/TB-1](/wiki/Tupolev_TB-1)- Máy bay ném bom hạng nặng một tầng cánh hoàn toàn kim loại, hai động cơ (M-17B). 1929. 212 đã được sản xuất. Có phiêm bản chở hàng G-1. [ANT-5](/wiki/Tupolev_I-4)- Mẫu của máy bay chiến đấu I-4. Máy bay đầu tiên do [Pavel Sukhoi](/wiki/Pavel_Osipovich_Sukhoi)thiết kế. 1927. 369 chiếc đã được sản xuất. I-4 đưa vào sử dụng năm 1928-1933. [ANT-6/TB-3](/wiki/Tupolev_TB-3)- Phát triển bốn động cơ của TB-1. 1930. Có hai phiên bản chở hàng G-2. [ANT-7/R-6/KR-6/MR-6](/wiki/Tupolev_ANT-7)- Phát triển của TB-1 cho nhiệm vụ trình sát (R-6), "tuần tiễu" (máy bay chiến đấu hộ tống, KR-6), và tuần tra trên biển/máy bay phóng ngư lôi (MR-6). 1929. [ANT-8/MDR-2](/wiki/Tupolev_ANT-8)- Thủy phi cơ trinh sát tầm xa. 1931. [ANT-9/PS-9](/wiki/Tupolev_ANT-9): Máy bay chở khách 3 động cơ, 1929. [ANT-10/R-7](/wiki/Tupolev_ANT-10): Mẫu thử máy bay ném bom/trinh sát hạng nhẹ, 1930. [ANT-11/MTBT](/w/index.php?title=Tupolev_ANT-11&action=edit&redlink=1): Đề án tàu bay, 1929. [ANT-12/I-5](/wiki/Polikarpov_I-5): Mẫu thử máy bay tiêm kích hai tầng cánh, 1930. Sau chế tạo với tên Polikarpov I-5. [ANT-13/I-8](/wiki/Tupolev_I-8): Mẫu thử tiêm kích/tiêm kích đánh chặn, phát triển từ ANT-12, 1930. [ANT-14 Pravda](/wiki/Tupolev_ANT-14)- Máy bay tuyên truyền hạng lớn một tầng cánh, một động cơ. [ANT-15/DI-3](/w/index.php?title=Tupolev_ANT-15&action=edit&redlink=1): Đề án máy bay tiêm kích hai chỗ, 1930. [ANT-16/TB-4](/wiki/Tupolev_ANT-16)- Phiên bản sáu động cơ của TB-3, thế hệ sau của ANT-20. [ANT-17/TShB](/w/index.php?title=Tupolev_ANT-17&action=edit&redlink=1): Mẫu thử máy bay cường kích, 1933. [ANT-18/TShB](/w/index.php?title=Tupolev_ANT-18&action=edit&redlink=1): Máy bay cường kích 2 động cơ, phát triển từ ANT-7. [ANT-19](/w/index.php?title=Tupolev_ANT-19&action=edit&redlink=1): Đề án máy bay chở khách. [ANT-20 Maxim Gorky](/wiki/Tupolev_ANT-20)- Máy bay chở hàng hạng nặng tám động cơ/máy bay tuyên truyền. [ANT-21/MI-3](/wiki/Tupolev_ANT-21)- Máy bay chiến đấu nhiều chỗ ngồi. Phát triển của R-6. 1932. [ANT-22/MK-1](/wiki/Tupolev_ANT-22)- Thủy phi cơ trinh sát bọc thép sáu động cơ. 1934. [ANT-23/I-12](/wiki/Tupolev_I-12)- Máy bay chiến đấu hai động cơ thử nghiệm được trang bị hai súng không giật 75mm. 1931. [ANT-24/TB-4](/wiki/Tupolev_ANT-16): Mẫu thử máy bay ném bom 4 chỗ được phát triển từ ANT-16, thế hệ trước của ANT-26, 1931. [ANT-25](/wiki/Tupolev_ANT-25)- Máy bay ném bom một tầng cánh, một động cơ tầm xa. Do Pavel Sukhoi thiết kế. ANT-25RD (RD viết tắt của "Rekord Dalnosty", ví dụ "Range Record") được sử dụng để ghi lại chuyến bay từ Mátxcơva tới San Jacinto, California, USA qua Bắc Cực - 10148 km. 1933. [ANT-26/TB-6](/wiki/Tupolev_TB-6): Đề án máy bay ném bom hạng nặng 12 động cơ, 1932. [ANT-27/MDR-4/MTB-1](/wiki/Tupolev_MTB-1): Tàu bay tuần tra cho Hải quân Liên Xô, 1934. [ANT-28](/wiki/Tupolev_TB-6): Phiên bản chở hàng của ANT-26. [ANT-29/DIP-1](/wiki/Tupolev_ANT-29): Tiêm kích 2 động cơ. Phát triển từ ANT-21, 1935. [ANT-29 (II)](/wiki/Tupolev_MTB-1): Phiên bản chở khách của MTB-1. [ANT-30/SK-1](/w/index.php?title=Tupolev_ANT-30&action=edit&redlink=1): Máy bay ném bom tốc đọcao/tiêm kích hộ tống hai động cơ, được phát triển từ R-6 và MI-3, 1933. [ANT-31/I-14](/wiki/Tupolev_I-14): Máy bay tiêm kích cánh đơn, 1935. [ANT-32/I-13](/w/index.php?title=Tupolev_I-13&action=edit&redlink=1): Đề án tiêm kích 1 chỗ. [ANT-33](/w/index.php?title=Tupolev_ANT-33&action=edit&redlink=1): Đề án máy bay chở khách. [ANT-34/MI-4](/w/index.php?title=Tupolev_ANT-34&action=edit&redlink=1): Đề án máy bay tiêm kích nhiều chỗ. [ANT-35/PS-35](/wiki/Tupolev_ANT-35): [ANT-36/DB-1](/wiki/Tupolev_DB-1): [ANT-37/DB-2](/wiki/Tupolev_ANT-37): [ANT-38/VSB-1](/w/index.php?title=Tupolev_ANT-38&action=edit&redlink=1): [ANT-39](/w/index.php?title=Tupolev_ANT-39&action=edit&redlink=1): [ANT-40/SB/PS-40/PS-41](/wiki/Tupolev_SB): [ANT-41/T-1/LK-1](/wiki/Tupolev_ANT-41): [ANT-42/TB-7](/wiki/Petlyakov_Pe-8): [ANT-43](/w/index.php?title=Tupolev_ANT-43&action=edit&redlink=1): [ANT-44/MTB-2](/wiki/Tupolev_MTB-2): [ANT-45/DIP](/w/index.php?title=Tupolev_ANT-45&action=edit&redlink=1): [ANT-46/DI-8](/wiki/Tupolev_SB): [ANT-47/I-20](/w/index.php?title=Tupolev_I-20&action=edit&redlink=1): [ANT-48/SS](/w/index.php?title=Tupolev_ANT-48&action=edit&redlink=1): [ANT-49](/w/index.php?title=Tupolev_ANT-49&action=edit&redlink=1): [ANT-50](/w/index.php?title=Tupolev_ANT-50&action=edit&redlink=1): [ANT-51](/wiki/Sukhoi_Su-2): [ANT-53](/w/index.php?title=Tupolev_ANT-53&action=edit&redlink=1): [ANT-56/SRB](/w/index.php?title=Tupolev_ANT-56&action=edit&redlink=1): [ANT-57/PB](/w/index.php?title=Tupolev_ANT-57&action=edit&redlink=1): [ANT-58](/wiki/Tupolev_Tu-2): [ANT-59](/wiki/Tupolev_Tu-2): [Tu-2 "Bat"](/wiki/Tupolev_Tu-2)(ANT-60): [Tu-4 "Bull"](/wiki/Tupolev_Tu-4)(còn gọi là **ANT-68**): **B-4**
### Máy bay thử nghiệm[
[sửa](/w/index.php?title=Tupolev&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tupolev&action=edit§ion=8)] [Tu-1](/wiki/Tupolev_Tu-1)(ANT-63P): [Tu-6](/wiki/Tupolev_Tu-2)(ANT-64): [Tu-8](/wiki/Tupolev_Tu-8)(ANT-69): [Tu-10 "Frosty"](/wiki/Tupolev_Tu-2)(ANT-68): [Tu-12](/wiki/Tupolev_Tu-12)(còn gọi là **Tu-77**): [Tu-18](/wiki/Tupolev_Tu-8)(còn gọi là **Tu-72**): [Tu-24](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-24&action=edit&redlink=1): [Tu-26](/wiki/Tupolev_Tu-22M): [Tu-30](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-30&action=edit&redlink=1): [Tu-54](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-54&action=edit&redlink=1): [Tu-64](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-64&action=edit&redlink=1): [Tu-70 "Cart"](/wiki/Tupolev_Tu-70): [Tu-71](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-71&action=edit&redlink=1): [Tu-73 (I)](/wiki/Tupolev_Tu-73): [Tu-73 (II)](/wiki/Tupolev_Tu-73): [Tu-74](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-74&action=edit&redlink=1)(còn gọi là **Tu-73R**): [Tu-75](/wiki/Tupolev_Tu-75): [Tu-76 (I)](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-76&action=edit&redlink=1): [Tu-76 (II)](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-76&action=edit&redlink=1): [Tu-76 (III)](/wiki/Tupolev_Tu-4)(còn gọi là **Tu-4D**): [Tu-78](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-78&action=edit&redlink=1): [Tu-79 (I)](/wiki/Tupolev_Tu-4): [Tu-79 (II)](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-79&action=edit&redlink=1): [Tu-80](/wiki/Tupolev_Tu-80): [Tu-81 (I)](/wiki/Tupolev_Tu-81): [Tu-81 (II)](/wiki/Tupolev_Tu-14): [Tu-82 "Butcher"](/wiki/Tupolev_Tu-82): [Tu-83](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-83&action=edit&redlink=1): [Tu-84](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-84&action=edit&redlink=1): [Tu-85 "Barge"](/wiki/Tupolev_Tu-85): [Tu-86](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-86&action=edit&redlink=1): [Tu-87](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-87&action=edit&redlink=1): [Tu-88](/wiki/Tupolev_Tu-88): [Tu-89](/wiki/Tupolev_Tu-14)(còn gọi là **Tu-14R**): [Tu-90](/wiki/Tupolev_Tu-16): [Tu-91 "Boot"](/wiki/Tupolev_Tu-91): [Tu-92](/wiki/Tupolev_Tu-16): [Tu-93](/wiki/Tupolev_Tu-14): [Tu-94](/wiki/Tupolev_Tu-4): [Tu-95LAL](/wiki/Tupolev_Tu-95LAL): [Tu-96](/wiki/Tupolev_Tu-95): [Tu-97](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-97&action=edit&redlink=1): [Tu-98 "Backfin"](/wiki/Tupolev_Tu-98)(còn gọi là **Tu-24**): [Tu-99](/wiki/Tupolev_Tu-95): [Tu-100](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-100&action=edit&redlink=1): [Tu-101](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-101&action=edit&redlink=1): [Tu-102](/wiki/Tupolev_Tu-102): [Tu-103](/wiki/Tupolev_Tu-16): [Tu-105](/wiki/Tupolev_Tu-22): [Tu-106](/wiki/Tupolev_Tu-22M): [Tu-107](/wiki/Tupolev_Tu-107): [Tu-108](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-108&action=edit&redlink=1): [Tu-109](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-109&action=edit&redlink=1): [Tu-110 "Cooker"](/wiki/Tupolev_Tu-110): [Tu-111](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-111&action=edit&redlink=1): [Tu-112](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-112&action=edit&redlink=1): [Tu-114](/wiki/Tupolev_Tu-114): [Tu-115](/wiki/Tupolev_Tu-114)(còn gọi là **Tu-114VTA**): [Tu-116](/wiki/Tupolev_Tu-114): [Tu-117](/wiki/Tupolev_Tu-110): [Tu-118](/wiki/Tupolev_Tu-104): [Tu-119](/wiki/Tupolev_Tu-95LAL): [Tu-120](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-120&action=edit&redlink=1): [Tu-122](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-122&action=edit&redlink=1): [Tu-124](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-124_(1957)&action=edit&redlink=1): [Tu-125](/wiki/Tupolev_Tu-125): [Tu-127 (I)](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-127&action=edit&redlink=1): [Tu-127 (II)](/wiki/Tupolev_Tu-124): [Tu-129](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-129&action=edit&redlink=1): [Tu-130](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-130&action=edit&redlink=1): [Tu-132](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-132&action=edit&redlink=1): [Tu-134](/wiki/Tupolev_Tu-134): [Tu-135 (I)](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-135&action=edit&redlink=1): [Tu-135 (II)](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-135&action=edit&redlink=1): [Tu-136 Zvezda](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-136&action=edit&redlink=1): [Tu-136 (II)](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-136&action=edit&redlink=1): [Tu-136 (III)](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-136&action=edit&redlink=1): [Tu-137 Sputnik](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-137&action=edit&redlink=1): [Tu-137 (II)](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-137&action=edit&redlink=1): [Tu-138](/wiki/Tupolev_Tu-28): [Tu-148](/wiki/Tupolev_Tu-28): [Tu-155](/wiki/Tupolev_Tu-155): [Tu-156](/wiki/Tupolev_Tu-155): [Tu-161](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-161&action=edit&redlink=1): [Tu-164](/wiki/Tupolev_Tu-154): [Tu-174](/wiki/Tupolev_Tu-154): [Tu-184](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-184&action=edit&redlink=1): [Tu-194 (I)](/wiki/Tupolev_Tu-154): [Tu-194 (II)](/w/index.php?title=Tupolev_Tu-194&action=edit&redlink=1): [Tu-206](/wiki/Tupolev_Tu-204): [Tu-216](/wiki/Tupolev_Tu-204): [Tu-244](/wiki/Tupolev_Tu-244): [Tu-334](/wiki/Tupolev_Tu-334): [Tu-2000](/wiki/Tupolev_Tu-2000):
### Máy bay ném bom và các kiểu quân sự khác[
[sửa](/w/index.php?title=Tupolev&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tupolev&action=edit§ion=9)] [Tu-14 "Bosun"](/wiki/Tupolev_Tu-14)(còn gọi là **Tu-81**) [Tu-16 "Badger"](/wiki/Tupolev_Tu-16) [Tu-20/Tu-95 "Bear"](/wiki/Tupolev_Tu-95) [Tu-22 "Blinder"](/wiki/Tupolev_Tu-22) [Tu-22M/Tu-26 "Backfire"](/wiki/Tupolev_Tu-22M) [Tu-126 "Moss"](/wiki/Tupolev_Tu-126) [Tu-160 "Blackjack"](/wiki/Tupolev_Tu-160)
### Máy bay tiêm kích đánh chặn[
[sửa](/w/index.php?title=Tupolev&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tupolev&action=edit§ion=10)]
### Máy bay chở khách/vận tải[
[sửa](/w/index.php?title=Tupolev&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tupolev&action=edit§ion=11)] [Tu-104 "Camel"](/wiki/Tupolev_Tu-104) [Tu-114 Rossiya "Cleat"](/wiki/Tupolev_Tu-114) [Tu-124 "Cookpot"](/wiki/Tupolev_Tu-124) [Tu-134 "Crusty"](/wiki/Tupolev_Tu-134) [Tu-144 "Charger"](/wiki/Tupolev_Tu-144) [Tu-154 "Careless"](/wiki/Tupolev_Tu-154) [Tu-204](/wiki/Tupolev_Tu-204) [Tu-214](/wiki/Tupolev_Tu-204#Variants) [Tu-234](/wiki/Tupolev_Tu-204#Variants)
### Máy bay không người lái[
[sửa](/w/index.php?title=Tupolev&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tupolev&action=edit§ion=12)] [Tu-121](/wiki/Tupolev_Tu-121) [Tu-123](/wiki/Tupolev_Tu-123), 1961 *Yastreb-1* [Tu-139](/wiki/Tupolev_Tu-123) *Yastreb-2* [Tu-141](/wiki/Tupolev_Tu-141) *Yastreb-P* [Tu-141](/wiki/Tupolev_Tu-141) *Strizh* [Tu-143](/wiki/Tupolev_Tu-143) *Reis* [Tu-243](/wiki/Tupolev_Tu-143) *Reis-D* [Tu-300](/wiki/Tupolev_Tu-143) *Korshun*
### Đề án máy bay[
[sửa](/w/index.php?title=Tupolev&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tupolev&action=edit§ion=13)]
### Aerosledge[
[sửa](/w/index.php?title=Tupolev&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tupolev&action=edit§ion=14)]
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Tupolev&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tupolev&action=edit§ion=15)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Tupolev&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tupolev&action=edit§ion=16)] **"** [^](#cite_ref-nyt_united_aircraft_1-0) [Ngành công nghiệp hàng không của Nga tìm kiếm sự phục hồi bằng cách hợp nhất](http://www.nytimes.com/2006/02/22/business/worldbusiness/22air.html?_r=1&oref=login)." Bài trên tờ *, ngày* [Thời báo New York](/wiki/The_New_York_Times) [22 tháng 2](/wiki/22_th%C3%A1ng_2)năm [2006](/wiki/2006).
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Tupolev&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tupolev&action=edit§ion=17)]
|
|![]()
[Tupolev](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Tupolev?uselang=vi) [Tupolev company website](http://www.tupolev.ru/English/) [Tupolev company website](http://www.tupolev.ru/Russian/) **(tiếng Nga)**
|
|
|
|
|
|

X-Cache: cp1053 hit (2), cp1054 frontend miss (0)


text:
cosmogonic
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Tiếng Anh
[
sửa
]
Tính từ
[
sửa
]
cosmogonic
Xem
cosmogony
.
Tham khảo
[
sửa
]
Hồ Ngọc Đức,
Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí
(
chi tiết
)
Lấy từ “
http://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=cosmogonic&oldid=1517716
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Anh
Tính từ
Tính từ tiếng Anh
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Bản in được
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
English
Eesti
Magyar
Polski
Română
Русский
தமிழ்
Sửa đổi lần cuối lúc 11:50, ngày 21 tháng 5 năm 2014.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Phiên bản di động

X-Cache: cp1068 miss (0), cp1054 frontend miss (0)


text:
cost of living
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Mục lục
1
Tiếng Anh
1.1
Cách phát âm
1.2
Danh từ
1.3
Tham khảo
Tiếng Anh
[
sửa
]
Cách phát âm
[
sửa
]
IPA
:
/ ˈlɪ.viɳ/
Danh từ
[
sửa
]
cost of living
/ ˈlɪ.viɳ/
(
Kinh tế học
)
Chi
phí
cho
sinh hoạt
;
Giá
sinh hoạt
.
Tham khảo
[
sửa
]
Hồ Ngọc Đức,
Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí
(
chi tiết
)
Lấy từ “
http://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=cost_of_living&oldid=1412974
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Anh
Danh từ
Kinh tế học
Danh từ tiếng Anh
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Bản in được
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
English
Eesti
Suomi
ಕನ್ನಡ
Kiswahili
தமிழ்
Sửa đổi lần cuối lúc 13:40, ngày 29 tháng 1 năm 2012.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Phiên bản di động

markdown:
# cost of living
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **cost of living** [/ ˈlɪ.viɳ/](/wiki/Wiktionary:IPA)
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP)) **cost of living** [/ ˈlɪ.viɳ/](/wiki/Wiktionary:IPA)

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1055 frontend miss (0)