text:
Cỏ biển
Cỏ biển là những loài thực vật có hoa mọc trong môi trường nước mặn và thuộc một trong bốn họ là họ Cỏ biển (Posidoniaceae), họ Rong lá lớn (Zosteraceae), họ Thủy thảo (Hydrocharitaceae) và họ Cỏ kiệu (Cymodoceaceae); tất cả đều nằm trong bộ Trạch tả (Alismatales).
Mục lục
Sinh thái[sửa | sửa mã nguồn]
Sở dĩ những loài thực vật có hoa đặc biệt này được gọi là cỏ biển là do lá của nhiều loài trong số này thì dài và mảnh như cỏ, đồng thời chúng lại hay mọc thành từng "cánh đồng" lớn trông giống như đồng cỏ. Nói cách khác thì vẻ bề ngoài của nhiều loài cỏ biển trông giống với những loài cỏ mọc trên cạn thuộc họ Hòa thảo.
Do cỏ biển cũng có nhu cầu quang hợp tương tự như các loài thực vật tự dưỡng khác nên chúng chỉ sống được ở đới sáng (photic zone) và thường mọc trên các đáy cát hay bùn ở vùng nước nông ven bờ được che chắn. Đa số cỏ biển thụ phấn và hoàn tất vòng đời dưới nước. Trên thế giới có cỡ 60 loài cỏ biển.
Cỏ biển mọc thành từng bãi lớn đơn loài (chỉ gồm một loài cỏ) hoặc đa loài (gồm nhiều loài cỏ). Tại các khu vực ôn đới thì thường chỉ có một hay vài loài hợp thành bãi cỏ (ví dụ loài Zostera marina ở bắc Đại Tây Dương), trong khi tại các vùng nhiệt đới thì thành phần loài cỏ trong bãi đa dạng hơn nhiều; người ta từng ghi nhận bãi cỏ biển ở Philippines gồm đến 13 loài khác nhau.
Các bãi cỏ biển là những hệ sinh thái hết sức đa dạng và có năng suất sinh học cao. Tại đó có thể có đến hàng trăm loài sinh vật khác sinh sống như cá (non và trưởng thành), thực vật biểu sinh, rong biển, vi tảo, động vật thân mềm, giun nhiều tơ và giun tròn. Trước đây người ta cho rằng chỉ có rất ít loài sinh vật sống dựa vào nguồn lá cỏ biển bởi vì hàm lượng dinh dưỡng của lá không cao. Tuy vậy, các nghiên cứu khoa học về sau chỉ ra rằng các loài động vật ăn cỏ biển là mắt xích quan trọng trong chuỗi thức ăn, và thực tế thì có đến hàng trăm loài ăn cỏ biển trên phạm vi toàn cầu như đồi mồi dứa, cá cúi, lợn biển, cá, ngỗng, thiên nga, cầu gai và cua.
Một số loài cá - chỉ viếng thăm bãi cỏ hay dùng cỏ làm thức ăn - nuôi cá con trong đám thực vật ngập mặn và rạn san hô gần bãi cỏ. Cỏ biển còn có tác dụng giữ lại trầm tích và làm chậm tốc độ dòng chảy, từ đó khiến trầm tích huyền phù lắng xuống. Điều này có lợi cho san hô nhờ tải lượng trầm tích trong nước được kéo giảm.[1]
Dịch vụ hệ sinh thái[sửa | sửa mã nguồn]
Thỉnh thoảng cỏ biển được gắn mác là "các kỹ sư hệ sinh thái" do chúng tự tạo lập một phần môi trường sống của riêng mình. Điều này thể hiện ở chỗ lá cỏ biển làm chậm dòng chảy giúp đẩy mạnh quá trình lắng đọng trầm tích, đồng thời rễ và thân rễ của cỏ còn giúp ổn định đáy biển. Cỏ biển mang tầm quan trọng đối với các loài sinh vật chủ yếu là vì (1) chúng cung cấp nơi trú ngụ cho các sinh vật đó, đồng thời (2) cỏ biển có năng suất sơ cấp rất cao. Chính vì thế mà cỏ biển mang đến cho vùng bờ biển nhiều hàng hóa hệ sinh thái và dịch vụ hệ sinh thái như cung cấp bãi đánh bắt cá, giúp chắn sóng biển, cung cấp khí ôxy và giúp chống xói mòn ven biển. Các bãi cỏ biển chiếm 15% tổng lượng dự trữ cacbon của đại dương. Mỗi hecta cỏ biển có thể giữ một lượng cacbon điôxít (CO2) gấp đôi so với mỗi hecta rừng mưa. Hàng năm cỏ biến cô lập được 27,4 triệu tấn CO2. Tuy nhiên, hiện tượng ấm lên toàn cầu khiến một số loài cỏ biển rơi vào nguy cơ tuyệt chủng; dự báo loài Posidonia oceanica sẽ biến mất vào khoảng năm 2050. Tác hại của điều này là sự giải phóng CO2.[2][3]
Sử dụng[sửa | sửa mã nguồn]
Trong quá khứ, con người từng khai thác cỏ biển làm phân bón cho đất cát. Đây từng là hoạt động quan trọng ở vùng đầm phá Aveiro (ría de Aveiro, Bồ Đào Nha) - nơi mà cỏ biển thu hoạch được gọi là moliço.
Vào đầu thế kỉ 20, ở Pháp và ở một vùng nhỏ thuộc quần đảo Eo Biển, người ta phơi khô cỏ biển rồi dùng chúng để nhồi nệm (paillasse). Quân đội Pháp thời Chiến tranh thế giới thứ nhất có nhu cầu cao về loại sản phẩm này. Cỏ biển còn được dùng làm băng y tế và dùng cho các mục đích khác.
Ngày nay, cỏ biển được sử dụng nhiều trong ngành hàng nội thất. Chúng là nguyên liệu để đan, tương tự như mây.
Mối đe dọa[sửa | sửa mã nguồn]
Các tác động từ thiên nhiên như bão, sự ăn cỏ, sự cào phá của các tảng băng và sự khử nước là những tác động cố hữu đối với hệ sinh thái cỏ biển. Cỏ biển thể hiện tính co giãn kiểu hình (phenotypic plasticity) rất cao và thích nghi nhanh chóng với sự thay đổi của môi trường.
Hiện cỏ biển đang suy giảm trên phạm vi toàn cầu. Trong những thập niên gần đây, có khoảng 30.000 km² cỏ biển đã biến mất. Nguyên nhân chủ yếu là do tác động bất lợi từ phía con người, nhất là tình trạng phú dưỡng (thừa chất hữu cơ), phá huỷ cơ giới và đánh cá quá mức.
Thứ nhất, nạn dư thừa chất dinh dưỡng hữu cơ như nitơ, phốtpho gây đầu độc cỏ biển[4], nhưng quan trọng hơn là chúng kích thích sự tăng trưởng của thực vật biểu sinh, rong biển trôi tự do và vi tảo trong nước, kết quả là làm giảm lượng bức xạ Mặt Trời đến với cỏ biển và gây hại cho quá trình quang hợp của cây. Lá cỏ biển thối rữa làm gia tăng hiện tượng nước nở hoa, từ đó tạo ra phản hồi dương.[5] Điều này làm gây nên hiện tượng chuyển dịch chế độ (regime shift), nghĩa là tảo biển có thể phát triển lấn át hoàn toàn cỏ biển.
Thứ hai, các bằng chứng thu thập được cho thấy rằng hoạt động đánh bắt quá mức các loài săn mồi bậc trên của chuỗi thức ăn (tức cá ăn thịt cỡ lớn) làm gia tăng số lượng cá ăn thịt cỡ nhỏ, từ đó gây sút giảm số lượng các loài ăn tảo như động vật giáp xác và chân bụng. Hậu quả của việc này là sự phát triển mạnh của tảo.
Thứ ba, cỏ biển bị phá huỷ cơ giới khi chân vịt của tàu thuyền cào vào bãi cỏ khi chúng đi qua vùng nước nông.
Những phương pháp được áp dụng nhiều nhất để bảo vệ và khôi phục bãi cỏ biển là: làm giảm lượng chất hữu cơ dư thừa, giảm ô nhiễm môi trường, lập các khu bảo tồn biển và cấy lại cỏ biển.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Thư mục[sửa | sửa mã nguồn]
- den Hartog, C. 1970. The Sea-grasses of the World. Verhandl. der Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, Afd. Natuurkunde, No. 59(1).
- Duarte, Carlos M. and Carina L. Chiscano "Seagrass biomass and production: a reassessment" Aquatic Botany Volume 65, Issues 1-4, November 1999, Pages 159-174.
- Green, E.P. & Short, F.T.(eds). 2003. World Atlas of Seagrasses. University of California Press, Berkeley, CA. 298 pp.
- Hemminga, M.A. & Duarte, C. 2000. Seagrass Ecology. Cambridge University Press, Cambridge. 298 pp.
- Hogarth, Peter The Biology of Mangroves and Seagrasses (Oxford University Press, 2007)
- Larkum, Anthony W.D., Robert J. Orth, and Carlos M. Duarte (Editors) Seagrasses: Biology, Ecology and Conservation (Springer, 2006)
- Orth, Robert J. et al. "A Global Crisis for Seagrass Ecosystems" BioScience December 2006 / Vol. 56 No. 12, Pages 987-996.
- Short, F.T. & Coles, R.G.(eds). 2001. Global Seagrass Research Methods. Elsevier Science, Amsterdam. 473 pp.
- A.W.D. Larkum, R.J. Orth, and C.M. Duarte (eds). Seagrass Biology: A Treatise. CRC Press, Boca Raton, FL, in press.
- A. Schwartz; M. Morrison; I. Hawes; J. Halliday. 2006. Physical and biological characteristics of a rare marine habitat: sub-tidal seagrass beds of offshore islands. Science for Conservation 269. 39 pp. [1]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Seagrass-Watch: What is seagrass? Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2012.
- ^ Tạp chí EOS, tháng 7-8 năm 2012
- ^ Laffoley, Dan (26 tháng 12 năm 2009). “To Save the Planet, Save the Seas”. The New York Times. Truy cập ngày 16 tháng 5 năm 2013.
- ^ Anthony W. D. Larkum, Robert J. Orth, Carlos Duarte biên tập (2006). Seagrasses: Biology, Ecology and Conservation. Springer. tr. 572.
- ^ Cơ quan Quản trị Đại dương và Khí quyển Quốc gia (Hoa Kỳ). “Seagrass Meadows and Nutrients”. Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2013.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Tiếng Anh
- Nature Geoscience article describing the locations of the seagrass meadows around the world
- Seagrass-Watch - the largest scientific, non-destructive, seagrass assessment and monitoring program in the world
- Restore-A-Scar - a non-profit campaign to restore seagrass meadows damaged by boat props
- SeagrassNet - global seagrass monitoring program
- The Seagrass Fund at The Ocean Foundation
- Taxonomy of seagrasses
- World Seagrass Association
- SeagrassLI
- Seagrass Science and Management in the South China Sea and Gulf of Thailand
- Marine Ecology (December 2006) - special issue on seagrasses
- Cambodian Seagrasses
- Seagrass Productivity - COST Action ES0906
- fishing/fact sheets/fact sheet seagrasses.pdf Fisheries Western Australia - Seagrass Fact Sheet

markdown:
# Cỏ biển
|Cỏ biển|
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Alismatales](/wiki/B%E1%BB%99_Tr%E1%BA%A1ch_t%E1%BA%A3) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Hydrocharitaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_Th%E1%BB%A7y_th%E1%BA%A3o) [Cymodoceaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_C%E1%BB%8F_ki%E1%BB%87u) [tông](/wiki/T%C3%B4ng_(sinh_h%E1%BB%8Dc)) **Cỏ biển** là những loài [thực vật có hoa](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) mọc trong môi trường nước mặn và thuộc một trong bốn họ là [họ Cỏ biển](/wiki/H%E1%BB%8D_C%E1%BB%8F_bi%E1%BB%83n) (Posidoniaceae), [họ Rong lá lớn](/wiki/H%E1%BB%8D_Rong_l%C3%A1_l%E1%BB%9Bn) (Zosteraceae), [họ Thủy thảo](/wiki/H%E1%BB%8D_Th%E1%BB%A7y_th%E1%BA%A3o) (Hydrocharitaceae) và [họ Cỏ kiệu](/wiki/H%E1%BB%8D_C%E1%BB%8F_ki%E1%BB%87u) (Cymodoceaceae); tất cả đều nằm trong [bộ Trạch tả](/wiki/B%E1%BB%99_Tr%E1%BA%A1ch_t%E1%BA%A3) (Alismatales).
## Mục lục
## Sinh thái[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%8F_bi%E1%BB%83n&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%8F_bi%E1%BB%83n&action=edit§ion=1)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Strombus_gigas_Rice_Bay.jpg/200px-Strombus_gigas_Rice_Bay.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Strombus_gigas_Rice_Bay.jpg/200px-Strombus_gigas_Rice_Bay.jpg)
*dày và một con ốc xà cừ nữ hoàng chưa trưởng thành (* [Thalassia testudinum](/wiki/Thalassia_testudinum) *), vịnh Rice, đảo San Salvador, Bahamas* [Eustrombus gigas](/w/index.php?title=Eustrombus_gigas&action=edit&redlink=1)
Sở dĩ những loài thực vật có hoa đặc biệt này được gọi là
*cỏ biển* là do lá của nhiều loài trong số này thì dài và mảnh như cỏ, đồng thời chúng lại hay mọc thành từng " [cánh đồng](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_c%E1%BB%8F)" lớn trông giống như đồng cỏ. Nói cách khác thì vẻ bề ngoài của nhiều loài cỏ biển trông giống với những loài [cỏ](/wiki/C%E1%BB%8F) mọc trên cạn thuộc [họ Hòa thảo](/wiki/H%E1%BB%8D_H%C3%B2a_th%E1%BA%A3o).
Do cỏ biển cũng có nhu cầu
[quang hợp](/wiki/Quang_h%E1%BB%A3p) tương tự như các loài thực vật [tự dưỡng](/w/index.php?title=T%E1%BB%B1_d%C6%B0%E1%BB%A1ng&action=edit&redlink=1) khác nên chúng chỉ sống được ở [đới sáng](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%9Bi_s%C3%A1ng&action=edit&redlink=1) ( *photic zone*) và thường mọc trên các đáy cát hay bùn ở vùng nước nông ven bờ được che chắn. Đa số cỏ biển [thụ phấn](/wiki/Th%E1%BB%A5_ph%E1%BA%A5n) và hoàn tất vòng đời dưới nước. Trên thế giới có cỡ 60 loài cỏ biển.
Cỏ biển mọc thành từng bãi lớn đơn loài (chỉ gồm một loài cỏ) hoặc đa loài (gồm nhiều loài cỏ). Tại các khu vực
[ôn đới](/wiki/%C3%94n_%C4%91%E1%BB%9Bi) thì thường chỉ có một hay vài loài hợp thành bãi cỏ (ví dụ loài * ở bắc Zostera marina* [Đại Tây Dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng)), trong khi tại các vùng [nhiệt đới](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%9Bi)thì thành phần loài cỏ trong bãi đa dạng hơn nhiều; người ta từng ghi nhận bãi cỏ biển ở [Philippines](/wiki/Philippines)gồm đến 13 loài khác nhau.
Các bãi cỏ biển là những
[hệ sinh thái](/wiki/H%E1%BB%87_sinh_th%C3%A1i) hết sức đa dạng và có năng suất sinh học cao. Tại đó có thể có đến hàng trăm loài sinh vật khác sinh sống như [cá](/wiki/C%C3%A1) (non và trưởng thành), [thực vật biểu sinh](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_bi%E1%BB%83u_sinh), [rong biển](/wiki/Rong_bi%E1%BB%83n), [vi tảo](/wiki/Vi_t%E1%BA%A3o), [động vật thân mềm](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_th%C3%A2n_m%E1%BB%81m), [giun nhiều tơ](/w/index.php?title=Giun_nhi%E1%BB%81u_t%C6%A1&action=edit&redlink=1) và [giun tròn](/wiki/Giun_tr%C3%B2n). Trước đây người ta cho rằng chỉ có rất ít loài sinh vật sống dựa vào nguồn [lá](/wiki/L%C3%A1) cỏ biển bởi vì hàm lượng dinh dưỡng của lá không cao. Tuy vậy, các nghiên cứu khoa học về sau chỉ ra rằng các loài [động vật ăn cỏ](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_%C4%83n_c%E1%BB%8F) biển là mắt xích quan trọng trong chuỗi thức ăn, và thực tế thì có đến hàng trăm loài ăn cỏ biển trên phạm vi toàn cầu như [đồi mồi dứa](/wiki/%C4%90%E1%BB%93i_m%E1%BB%93i_d%E1%BB%A9a), [cá cúi](/wiki/C%C3%A1_c%C3%BAi), [lợn biển](/wiki/L%E1%BB%A3n_bi%E1%BB%83n), cá, [ngỗng](/wiki/Ng%E1%BB%97ng), [thiên nga](/wiki/Thi%C3%AAn_nga), [cầu gai](/wiki/C%E1%BA%A7u_gai) và [cua](/wiki/Ph%C3%A2n_th%E1%BB%A9_b%E1%BB%99_Cua).
Một số loài cá - chỉ viếng thăm bãi cỏ hay dùng cỏ làm thức ăn - nuôi cá con trong đám
[thực vật ngập mặn](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_ng%E1%BA%ADp_m%E1%BA%B7n) và [rạn san hô](/wiki/R%E1%BA%A1n_san_h%C3%B4) gần bãi cỏ. Cỏ biển còn có tác dụng giữ lại trầm tích và làm chậm tốc độ dòng chảy, từ đó khiến trầm tích [huyền phù](/wiki/Huy%E1%BB%81n_ph%C3%B9) lắng xuống. Điều này có lợi cho san hô nhờ tải lượng trầm tích trong nước được kéo giảm. [[1]](#cite_note-1)
## Dịch vụ hệ sinh thái[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%8F_bi%E1%BB%83n&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%8F_bi%E1%BB%83n&action=edit§ion=2)]
Thỉnh thoảng cỏ biển được gắn mác là "các
[kỹ sư hệ sinh thái](/w/index.php?title=K%E1%BB%B9_s%C6%B0_h%E1%BB%87_sinh_th%C3%A1i&action=edit&redlink=1)" do chúng tự tạo lập một phần môi trường sống của riêng mình. Điều này thể hiện ở chỗ lá cỏ biển làm chậm dòng chảy giúp đẩy mạnh quá trình [lắng đọng trầm tích](/w/index.php?title=L%E1%BA%AFng_%C4%91%E1%BB%8Dng_tr%E1%BA%A7m_t%C3%ADch&action=edit&redlink=1), đồng thời [rễ](/wiki/R%E1%BB%85) và thân rễ của cỏ còn giúp ổn định đáy biển. Cỏ biển mang tầm quan trọng đối với các loài sinh vật chủ yếu là vì (1) chúng cung cấp nơi trú ngụ cho các sinh vật đó, đồng thời (2) cỏ biển có [năng suất sơ cấp](/w/index.php?title=N%C4%83ng_su%E1%BA%A5t_s%C6%A1_c%E1%BA%A5p&action=edit&redlink=1) rất cao. Chính vì thế mà cỏ biển mang đến cho vùng [bờ biển](/wiki/B%E1%BB%9D_bi%E1%BB%83n) nhiều [hàng hóa hệ sinh thái](/w/index.php?title=H%C3%A0ng_h%C3%B3a_h%E1%BB%87_sinh_th%C3%A1i&action=edit&redlink=1) và [dịch vụ hệ sinh thái](/w/index.php?title=D%E1%BB%8Bch_v%E1%BB%A5_h%E1%BB%87_sinh_th%C3%A1i&action=edit&redlink=1) như cung cấp [bãi đánh bắt cá](/wiki/Th%E1%BB%A7y_s%E1%BA%A3n), giúp chắn [sóng biển](/wiki/S%C3%B3ng_bi%E1%BB%83n), cung cấp khí [ôxy](/wiki/%C3%94xy) và giúp chống [xói mòn](/wiki/X%C3%B3i_m%C3%B2n) ven biển. Các bãi cỏ biển chiếm 15% tổng lượng dự trữ cacbon của đại dương. Mỗi hecta cỏ biển có thể giữ một lượng [cacbon điôxít](/wiki/Cacbon_%C4%91i%C3%B4x%C3%ADt) (CO 2) gấp đôi so với mỗi hecta [rừng mưa](/wiki/R%E1%BB%ABng_m%C6%B0a). Hàng năm cỏ biến cô lập được 27,4 triệu tấn CO 2. Tuy nhiên, hiện tượng [ấm lên toàn cầu](/wiki/%E1%BA%A4m_l%C3%AAn_to%C3%A0n_c%E1%BA%A7u) khiến một số loài cỏ biển rơi vào nguy cơ tuyệt chủng; dự báo loài * sẽ biến mất vào khoảng năm 2050. Tác hại của điều này là sự giải phóng CO Posidonia oceanica* 2. [[2]](#cite_note-2) [[3]](#cite_note-3)
## Sử dụng[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%8F_bi%E1%BB%83n&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%8F_bi%E1%BB%83n&action=edit§ion=3)]
Trong quá khứ, con người từng khai thác cỏ biển làm
[phân bón](/wiki/Ph%C3%A2n_b%C3%B3n) cho đất cát. Đây từng là hoạt động quan trọng ở vùng [đầm phá Aveiro](/w/index.php?title=Ph%C3%A1_Aveiro&action=edit&redlink=1) ( *ría de Aveiro*, Bồ Đào Nha) - nơi mà cỏ biển thu hoạch được gọi là [moliço](/w/index.php?title=Moli%C3%A7o&action=edit&redlink=1).
Vào đầu thế kỉ 20, ở Pháp và ở một vùng nhỏ thuộc
[quần đảo Eo Biển](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Eo_Bi%E1%BB%83n), người ta phơi khô cỏ biển rồi dùng chúng để nhồi nệm ( *paillasse*). Quân đội Pháp thời [Chiến tranh thế giới thứ nhất](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t) có nhu cầu cao về loại sản phẩm này. Cỏ biển còn được dùng làm băng y tế và dùng cho các mục đích khác.
Ngày nay, cỏ biển được sử dụng nhiều trong ngành hàng nội thất. Chúng là nguyên liệu để đan, tương tự như
[mây](/wiki/M%C3%A2y_(th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt)).
## Mối đe dọa[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%8F_bi%E1%BB%83n&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%8F_bi%E1%BB%83n&action=edit§ion=4)]
Các tác động từ thiên nhiên như
[bão](/wiki/B%C3%A3o), sự ăn cỏ, sự cào phá của các tảng băng và sự khử nước là những tác động cố hữu đối với hệ sinh thái cỏ biển. Cỏ biển thể hiện tính [co giãn kiểu hình](/w/index.php?title=Co_gi%C3%A3n_ki%E1%BB%83u_h%C3%ACnh&action=edit&redlink=1) ( *phenotypic plasticity*) rất cao và thích nghi nhanh chóng với sự thay đổi của môi trường.
Hiện cỏ biển đang suy giảm trên phạm vi toàn cầu. Trong những thập niên gần đây, có khoảng 30.000 km² cỏ biển đã biến mất. Nguyên nhân chủ yếu là do tác động bất lợi từ phía con người, nhất là tình trạng
[phú dưỡng](/wiki/Ph%C3%BA_d%C6%B0%E1%BB%A1ng) (thừa chất hữu cơ), phá huỷ cơ giới và [đánh cá quá mức](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1nh_c%C3%A1_qu%C3%A1_m%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1).
Thứ nhất, nạn dư thừa chất dinh dưỡng hữu cơ như
[nitơ](/wiki/Nit%C6%A1), [phốtpho](/wiki/Ph%E1%BB%91tpho) gây đầu độc cỏ biển , nhưng quan trọng hơn là chúng kích thích sự tăng trưởng của thực vật biểu sinh, rong biển trôi tự do và vi tảo trong nước, kết quả là làm giảm lượng [4] [bức xạ Mặt Trời](/wiki/B%E1%BB%A9c_x%E1%BA%A1_M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di)đến với cỏ biển và gây hại cho quá trình quang hợp của cây. Lá cỏ biển thối rữa làm gia tăng hiện tượng [nước nở hoa](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_n%E1%BB%9F_hoa), từ đó tạo ra [phản hồi](/wiki/Th%C3%B4ng_tin_ph%E1%BA%A3n_h%E1%BB%93i)dương. Điều này làm gây nên hiện tượng [[5]](#cite_note-5) [chuyển dịch chế độ](/w/index.php?title=Chuy%E1%BB%83n_d%E1%BB%8Bch_ch%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BB%99&action=edit&redlink=1)( *regime shift*), nghĩa là tảo biển có thể phát triển lấn át hoàn toàn cỏ biển.
Thứ hai, các bằng chứng thu thập được cho thấy rằng hoạt động đánh bắt quá mức các loài
[săn mồi](/wiki/S%C4%83n_m%E1%BB%93i) bậc trên của chuỗi thức ăn (tức cá ăn thịt cỡ lớn) làm gia tăng số lượng cá ăn thịt cỡ nhỏ, từ đó gây sút giảm số lượng các loài ăn tảo như [động vật giáp xác](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_gi%C3%A1p_x%C3%A1c) và [chân bụng](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Ch%C3%A2n_b%E1%BB%A5ng). Hậu quả của việc này là sự phát triển mạnh của tảo.
Thứ ba, cỏ biển bị phá huỷ cơ giới khi chân vịt của tàu thuyền cào vào bãi cỏ khi chúng đi qua vùng nước nông.
Những phương pháp được áp dụng nhiều nhất để bảo vệ và khôi phục bãi cỏ biển là: làm giảm lượng chất hữu cơ dư thừa, giảm
[ô nhiễm môi trường](/wiki/%C3%94_nhi%E1%BB%85m_m%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng), lập các [khu bảo tồn biển](/w/index.php?title=Khu_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n_bi%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1) và cấy lại cỏ biển.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%8F_bi%E1%BB%83n&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%8F_bi%E1%BB%83n&action=edit§ion=5)]
## Thư mục[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%8F_bi%E1%BB%83n&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%8F_bi%E1%BB%83n&action=edit§ion=6)]
- den Hartog, C. 1970.
*The Sea-grasses of the World*. *Verhandl. der Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, Afd. Natuurkunde*, No. 59(1).
- Duarte, Carlos M. and Carina L. Chiscano "Seagrass biomass and production: a reassessment" Aquatic Botany Volume 65, Issues 1-4, November 1999, Pages 159-174.
- Green, E.P. & Short, F.T.(eds). 2003.
*World Atlas of Seagrasses*. University of California Press, Berkeley, CA. 298 pp.
- Hemminga, M.A. & Duarte, C. 2000.
*Seagrass Ecology*. Cambridge University Press, Cambridge. 298 pp.
- Hogarth, Peter
*The Biology of Mangroves and Seagrasses*(Oxford University Press, 2007)
- Larkum, Anthony W.D., Robert J. Orth, and Carlos M. Duarte (Editors)
*Seagrasses: Biology, Ecology and Conservation*(Springer, 2006)
- Orth, Robert J. et al. "A Global Crisis for Seagrass Ecosystems"
*BioScience*December 2006 / Vol. 56 No. 12, Pages 987-996.
- Short, F.T. & Coles, R.G.(eds). 2001.
*Global Seagrass Research Methods*. Elsevier Science, Amsterdam. 473 pp.
- A.W.D. Larkum, R.J. Orth, and C.M. Duarte (eds). Seagrass Biology: A Treatise. CRC Press, Boca Raton, FL, in press.
- A. Schwartz; M. Morrison; I. Hawes; J. Halliday. 2006. Physical and biological characteristics of a rare marine habitat: sub-tidal seagrass beds of offshore islands.
*Science for Conservation 269.*39 pp. [[1]](http://www.doc.govt.nz/upload/documents/science-and-technical/sfc269.pdf)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%8F_bi%E1%BB%83n&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%8F_bi%E1%BB%83n&action=edit§ion=7)] [^](#cite_ref-1) [Seagrass-Watch: What is seagrass?](http://www.seagrasswatch.org/seagrass.html)Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2012. **Tạp chí EOS, tháng 7-8 năm 2012** [^](#cite_ref-2) **Laffoley, Dan (26 tháng 12 năm 2009).** [^](#cite_ref-3) [“To Save the Planet, Save the Seas”](http://www.nytimes.com/2009/12/27/opinion/27lafolley.html?ref=opinion). *The New York Times*. Truy cập ngày 16 tháng 5 năm 2013. **Anthony W. D. Larkum, Robert J. Orth, Carlos Duarte biên tập (2006).** [^](#cite_ref-4) [. Springer. tr. 572.](http://books.google.com/books?id=emkDvfazY2UC&pg=PA572&lpg=PA572&dq=toxic+nutrient+seagrass&source=bl&ots=K6rN0Xo4uO&sig=oUvyxlfV9Xw07nGowjhg7Y31m7Q&hl=en&sa=X&ei=rm2ZUfr0FcraigLzyIHwAQ&ved=0CDQQ6AEwAQ#v=onepage&q=toxic%20nutrient%20seagrass&f=false) *Seagrasses: Biology, Ecology and Conservation* **Cơ quan Quản trị Đại dương và Khí quyển Quốc gia (Hoa Kỳ).** [^](#cite_ref-5) [“Seagrass Meadows and Nutrients”](http://floridakeys.noaa.gov/scisummaries/seagrassnut.pdf). Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2013.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%8F_bi%E1%BB%83n&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%8F_bi%E1%BB%83n&action=edit§ion=8)]
- Tiếng Anh
[Nature Geoscience article describing the locations of the seagrass meadows around the world](http://www.nature.com/ngeo/journal/v5/n7/abs/ngeo1477.html) [Seagrass-Watch - the largest scientific, non-destructive, seagrass assessment and monitoring program in the world](http://www.seagrasswatch.org/) [Restore-A-Scar - a non-profit campaign to restore seagrass meadows damaged by boat props](http://www.restoreascar.org/) [SeagrassNet - global seagrass monitoring program](http://www.seagrassnet.org/) [The Seagrass Fund at The Ocean Foundation](http://www.oceanfdn.org/index.php?ht=d/sp/i/378/pid/378/) [Taxonomy of seagrasses](http://www.fiu.edu/~seagrass/class/bot5647/maureen.htm) [World Seagrass Association](http://wsa.seagrassonline.org/) [SeagrassLI](http://www.seagrassli.org/) [Seagrass Science and Management in the South China Sea and Gulf of Thailand](http://www.unepscs.org/index.php?option=com_content&task=view&id=52&Itemid=84) [- special issue on seagrasses](http://www.blackwell-synergy.com/toc/mae/27/4) *Marine Ecology*(December 2006) [Cambodian Seagrasses](http://www.marineconservationcambodia.org/Marine-Species-Photographic-Database/Cambodian-Marine-Life/Cambodian-Marine-Plants/Seagrasses.html/) [Seagrass Productivity - COST Action ES0906](http://www.seagrassproductivity.com/) [fishing/fact sheets/fact sheet seagrasses.pdf Fisheries Western Australia - Seagrass Fact Sheet](http://www.fish.wa.gov.au/Documents/recreational)

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


text:
Guaratuba
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Guaratuba là một đô thị thuộc bang Paraná, Brasil. Đô thị này có diện tích 1325,883 km², dân số năm 2007 là 32315 người, mật độ 25,7 người/km².[1][2]
Guaratuba là một đô thị thuộc bang Paraná, Brasil. Đô thị này có diện tích 1325,883 km², dân số năm 2007 là 32315 người, mật độ 25,7 người/km².[1][2]

markdown:
# Guaratuba
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Guaratuba|
|— Đô thị —|
|
|
Hiệu kỳ
|Quốc gia||
|![]()
|
|[Paraná](/wiki/Paran%C3%A1_(bang)) [Vùng thuộc bang](/w/index.php?title=V%C3%B9ng_thu%E1%BB%99c_bang_Brasil&action=edit&redlink=1) [Metropolitana de Curitiba](/w/index.php?title=Metropolitana_de_Curitiba&action=edit&redlink=1) [Tiểu vùng](/w/index.php?title=Ti%E1%BB%83u_v%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Brasil&action=edit&redlink=1) [Paranaguá](/wiki/Paranagu%C3%A1_(ti%E1%BB%83u_v%C3%B9ng)) 2(511.926 mi 2) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(67/mi 2) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [BRT](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Brasil)( [UTC-3](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [BRST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Brasil)( [UTC-2](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) **Guaratuba** là một [đô thị](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B_Brasil&action=edit&redlink=1) thuộc bang [Paraná](/wiki/Paran%C3%A1_(bang)), [Brasil](/wiki/Brasil). Đô thị này có diện tích 1325,883 km², dân số năm 2007 là 32315 người, mật độ 25,7 người/km². [[1]](#cite_note-1) [[2]](#cite_note-2)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1065 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=01-Jul-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Sun, 02 Aug 2015 00:00:00 GMT


text:
Mahathir bin Mohamad
- Đây là một tên người Mã Lai. Theo tập quán Mã Lai, tên gọi hay được sử dụng hơn. Tên gọi của người này là Mahathir.
Tun Mahathir bin Mohamad (sinh ngày 20 tháng 12 năm 1925) là Tiến sỹ, một cựu chính trị gia quan trọng và là Thủ tướng thứ tư của Malaysia. Ông đã giữ cương vị Thủ tướng Malaysia từ năm 1981 đến năm 2003. Trong thời gian cầm quyền, ông đã có công vạch ra quá trình hiện đại hóa nhanh chóng cho Malaysia và đề xướng "các giá trị châu Á". Ông cũng bị chỉ trích là có phong cách chuyên quyền và đưa nhiều bạn bè vào làm việc dưới trướng mình. Dù tước hiệu chính thức của ông là "Yang Amat Berbahagia Tun Dr. Mahathir bin Mohamad", Mahathir được những người ủng hộ gọi trìu mến là "Tiến sĩ M" và cách gọi này cũng được các phương tiện truyền thông sử dụng.
Mục lục
- 1 Thời trẻ của Mahathir bin Mohamad
- 2 Sự nghiệp chính trị
- 3 Thủ tướng
- 4 Chính sách của Mahathir bin Mohamad
- 5 Vấn đề sức khỏe của Mahathir
- 6 Phong tặng và tôn vinh
- 7 Tham khảo
- 8 Liên kết ngoài
Thời trẻ của Mahathir bin Mohamad[sửa | sửa mã nguồn]
Mahathir bin Mohamad, sinh ngày 20 tháng 12 năm 1925 tại Alor Sta, thủ phủ bang Kedah ở miền bắc Malaysia. Mahathir là con út trong gia đình có 9 anh em ruột. Thân sinh ông là thầy giáo Mohamad Iskandar (có cha là tín đồ Đạo hồi Malaysia gốc Ấn di cư từ Kerala, Ấn Độ). Mẹ của Mahathir bin Mohamad là bà Wan Tampawan, người Malaysia.
Trong thế chiến thứ II, ông phụ giúp gia đình. Mahathir học tại Trường Trung học Sultan Abdul Hamid, Alor Star. Sau đó, theo học Đại học Y khoa King Edward VII Singapore (nay là Đại học Quốc gia Singapore). Tốt nghiệp đại học y khoa năm 1953, Mahathir tham gia chính phủ với tư cách là chuyên viên y tế.
Ngày 5 tháng 8 năm 1956, Mahathir bin Mohamad kết hôn với bà Siti Hasmah Mohd Ali, bác sỹ và là bạn cùng đại học. Vợ chồng Mahathir bin Mohamad sinh được ba con trai và hai con gái.
Sự nghiệp chính trị[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1964, Mahathir bin Mohamad là ứng cử viên hạ viện của Đảng Kota Setar Selatan thắng cử với đa số phiếu 60,2%.
Năm 1970, Mahathir bin Mohamad đã viết tác phẩm "Thế khó của Malaysia", trong đó, ông tìm cách lý giải nguyên nhân của cuộc xung đột đẫm máu ngày 13 tháng 5 ở Kuala Lumpur và lý do trì trệ kinh tế của Malaysia. Mahathir cũng đề xuất một giải pháp kinh tế - chính trị dưới hình thức "bảo vệ kiến thiết", vạch ra tỉ mỉ sau khi cân nhắc kỹ lưỡng các yếu tố di truyền và ảnh hưởng của môi trường đến chủng tộc Mã Lai. Ngay khi xuất bản, lập tức sách bị chính quyền Tunku Abdul Rahman cấm lưu hành. Thế nhưng, Thủ tướng kế nhiệm Tun Abdul Razak đã đưa một số đề xuất của sách vào "Chính sách kinh tế mới" (NEP). Đến năm 1981, khi Mahathir bin Mohamad trở thành Thủ tướng, lệnh cấm đối với quyển sách này mới được bãi bỏ.
Ngày 7 tháng 3 năm 1972, Mahathir bin Mohamad tái gia nhập Đảng UMNO và được chỉ định vào Thượng nghị viện năm 1973. Một năm sau, Mahathir rời thượng viện, tham gia cuộc tổng tuyển cử và tái đắc cử không đối thủ trong khu vực bầu cử bang Kubang Pasu, được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Bộ Giáo dục.
Năm 1975, Mahathir bin Mohamad là một trong ba Phó Chủ tịch của Đảng UMNO, sau khi thắng cử với 47 phiếu.
Ngày 15 tháng 9 năm 1978, Tun Hussein Onn bổ nhiệm Mahathir bin Mohamad làm Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Công Thương.
Thủ tướng[sửa | sửa mã nguồn]
Ngày 16 tháng 7 năm 1981, Mahathir bin Mohamad trở thành Thủ tướng thứ tư khi ông Hussein Onn nghỉ hưu vì vấn đề sức khỏe. Mahathir là Thủ tướng Malaysia đầu tiên xuất thân từ tầng lớp bình dân, trong khi đó cả ba vị tiền nhiệm đều là thành viên Hoàng tộc hoặc dòng dõi ưu tú.
Năm 2002, Mahathir thông báo một cách bất ngờ trong cuộc họp thường niên của Đảng cầm quyền UMNO là ông sẽ chính thức từ nhiệm Thủ tướng Malaysia. Được thuyết phục, ông giữ chức Thủ tướng thêm 18 tháng.
Ngày 31 tháng 10 năm 2003, Mahathir bin Mohamad từ chức sau 22 năm nắm quyền, trở thành một nhà lãnh đạo lâu nhất châu Á, ông đã bàn giao nhiệm vụ của mình một cách kỹ lưỡng. Cùng lúc, Mahathir được trao tặng huân chương danh dự cao nhất của Chính phủ Malaysia và được Quốc vương Malaysia phong tước "Tun" - tước hiệu cao quý nhất dành cho công dân Malaysia.
Sau khi mãn nhiệm Thủ tướng, Mahathir tham gia vào Chính phủ với vai trò Cố vấn cho Công ty Dầu khí Quốc gia Petronas và Công ty Xe hơi Quốc gia Malaysia Proton - đó cũng là một trong những dự án trọng điểm được đưa ra từ khi ông tại chức. Mặc dù rút lui khỏi chính trường, Mahathir vẫn thẳng thắn phê phán các vấn đề chính trị trong nước của Malaysia.
Chính sách của Mahathir bin Mohamad[sửa | sửa mã nguồn]
Sửa đổi hiến pháp[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1983 và 1991, Mahathir bin Mohamad nắm quyền nền quân chủ quốc gia và liên bang, xóa bỏ quyền phủ quyết và miễn truy tố của Hoàng gia. Trước đó, bất cứ dự luật nào cũng phải được triều đình phê chuẩn mới có thể đưa vào luật. Thay đổi này khiến cho phê chuẩn của Nghị viện sau 30 ngày sẽ mang tính hợp pháp như của triều đình, bất chấp thái độ của Quốc vương. Tuy nhiên, nó chỉ áp dụng cho các đạo luật ngoài tín ngưỡng trong khi nhiều Tiểu vương vẫn tiếp tục đưa ra các giáo luật đạo Hồi trong quyền hạn của mình.
Năm 1988, Tòa Thượng thẩm xóa tên Đảng cầm quyền UMNO do không đủ tư cách pháp lý, số phận của UMNO lúc này phụ thuộc vào quyết định của Tòa án Tối cao. Mahathir bin Mohamad đã thu xếp vụ ra đi của Chánh án Tòa án Tối cao Salleh Abas cùng với một vài vị Thẩm phán Tòa án Tối cao, nhằm ngăn chặn các cuộc điều trần xung quanh vụ việc này. Đây là chuỗi sự kiện đặt dấu chấm hết cho sự độc lập của bộ máy tư pháp khỏi tổ chức hành pháp.
Chính sách kinh tế[sửa | sửa mã nguồn]
Trong 22 năm cầm quyền, Mahathir bin Mohamad đã biến Malaysia thành trung tâm viễn thông, tài chính và sản xuất công nghệ cao trong khu vực Asean và châu Á. Dựa trên chủ nghĩa dân tộc tự trị, chính sách kinh tế của Mahathir gồm nhiều "Kế hoạch Malaysia" đưa ra các kế hoạch trung hạn của Chính phủ Malaysia - Các chính sách này mang đậm dấu ấn kinh tế vĩ mô Keynesian và thực tế vẫn duy trì cho đến khi Mahathir kết thúc nhiệm kỳ của mình. Những dự án ưa thích của Mahathir gồm: Công ty Thép Perwaja - một nỗ lực cạnh tranh với Hàn Quốc, Nhật bản; Công ty Xe hơi Proton, Dịch vụ truyền hình Astro.
Mahathir có công dẫn dắt Malaysia qua những bước phát triển thần kỳ, trở thành một trong những nền kinh tế mạnh nhất Khu vực các nước Asean. Từ năm 1988 đến 1997, tốc độ tăng trưởng trung bình hơn 10%, tiêu chuẩn sống tăng gấp 20 lần, nạn đói gần như được quyét sạch hoàn toàn, các chỉ số phúc lợi xã hội như tỷ lệ biết chữ và tỷ lệ tử vong trẻ em đạt ngang hàng các nước phát triển.
Mahathir phát động nhiều dự án quốc gia có quy mô lớn. Tiêu biểu là Đường Siêu tốc Bắc - Nam, Siêu hành lang Truyền thông đa phương tiện, Thủ đô Putrajaya, Sân bay quốc tế Kuala Lumpur, Đập Thủy điện BaKun ở Sarawak, Thành phố Cảng Tanjung Pelepas ở Johor, Tòa Cao ốc Petronas. Các dự án này có lợi ích rõ ràng, nhưng đòi chi phí quá cao khiến nhiều người Malaysia không sẵn lòng mạo hiểm, họ mong muốn chính phủ nên đầu tư vào các lĩnh vực phát triển khác. Tuy vậy, Mahathir luôn thuyết phục rằng những dự án này sẽ trực tiếp mang lại nguồn lợi ích kinh tế chứ không chỉ bộ mặt quốc gia - Đầu tư của Chính phủ sẽ tạo công ăn việc làm với hiệu quả theo cấp số nhân.
Chính sách giáo dục[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1974, mahathir được chỉ định làm Bộ trưởng Bộ Giáo dục. Ông chủ trương xây dựng một "nền giáo dục dành cho nhân dân" ở trình độ trung học phổ thông, đề cao toán học và khoa học công nghệ. Mơ ước về một đất nước Malaysia phát triển, suốt thời kỳ đương nhiệm Thủ tướng, Mahathir tiếp tục xúc tiến mạnh mẽ nghị trình giáo dục bậc cao kể cả về số lượng, lẫn chất lượng.
Mahathir chỉ thị soạn một giáo án trong đó tiếng Mã Lai là môn học bắt buộc tại các trường phổ thông; trong lúc đó các trường học nói tiếng Anh, tiếng Hoa và tiếng Tamil đều thuộc về các tổ chức truyền giáo hoặc tư thục. Học sinh tốt nghiệp ở đây sẽ được dự các kỳ thi tương ứng ở nước ngoài, do các hội đồng và ủy ban do trường lập ra. Sau đó, những kỳ thi ở nước ngoài lần lượt bị hủy bỏ. Những trường chuyển sang công lập nhận được tài trợ lớn từ Chính phủ Malaysia. Sijil Pelajaran Malaysia (SPM) và Sijil Rendah Pelajaran (SRP) được đưa vào thành các kỳ thi quốc gia.
Các trường nội trú được xây dựng và khuyến khích để phục vụ cho cộng đồng bản xứ có thu nhập thấp. Dùng các học bổng Chính phủ, hàng năm Mahathir đưa hàng chục ngàn học sinh đi đào tạo đại học tại Hoa Kỳ, Anh, Úc và các nước phương Tây mà ông muốn phát triển ngang bằng. Mahathir thúc đẩy tự do hóa việc thành lập các trường đại học, dẫn đến việc xây dựng các trường đại học chi nhánh hoặc tạo ra các mối liên kết ràng buộc với các trường đại học có uy tín trên thế giới (Đại học Nottingham, Anh; Đại học MIT, Hoa Kỳ; Đại học Monash, Đại học Công nghệ Curtin, Úc,...).
Các công ty tư nhân có lịch sử lâu dài hoạt động tại Malaysia cũng được khuyến khích thành lập, xây dựng quan hệ hợp tác hoặc mở các trung tâm giáo dục bậc cao và trung tâm tài năng.
Chính sách ngoại giao[sửa | sửa mã nguồn]
Thời kỳ Mahathir đương nhiệm Thủ tướng, mối quan hệ giữa Malaysia với các nước phương Tây phát triển tốt, dù ông là người thẳng thắn bày tỏ quan điểm của mình với các nước này. Trong thời kỳ này, có một bất đồng nhỏ với Vương quốc Anh và Bắc Ai Len về học phí đại học đã khiến Mahathir châm ngòi phong trào tẩy chay hàng hóa của Anh. Chiến dịch này trở nên nổi tiếng với tên gọi: "Mua hàng Anh quốc sau cùng" (Buy British Last). Nó cũng dẫn đến sự tìm kiếm mô hình phát triển ở châu Á, đáng chú ý nhất là Nhật Bản, mở đầu cho chính sách "hướng về phương Đông" nổi tiếng của Mahathir. Sau đó, Thủ tướng Anh Margaret Thatcher đã giải quyết tranh chấp, nhưng Mahathir vẫn đề cao các mô hình châu Á này so với các mô hình phương Tây cùng thời.
Quan hệ với Hoa Kỳ[sửa | sửa mã nguồn]
Mahathir là người luôn là người phê phán không khoan nhượng với Hoa Kỳ, nhưng ông vẫn coi Hoa Kỳ là nguồn vốn đầu tư nước ngoài lớn nhất và là khách hàng lớn nhất của Malaysia dưới thời đương nhiệm Thủ tướng của mình. Các sỹ quan quân đội Malaysia vẫn tham gia Chương trình huấn luyện quân sự quốc tế IMET.
Al Gore và Chính phủ Hoa Kỳ phê phán vụ xét xử Anwar Ibrahim. Tuy nhiên, Mahathir đã cố thủ vững vàng quan điểm cá nhân mình về sự kiện này. Tại Hội nghị Asean năm 1997, Mahathir đã lên án Bản Tuyên ngôn nhân quyền quốc tế của Hoa Kỳ, rằng Hoa Kỳ và các nước khác sử dụng nó như một công cụ đàn áp để áp đặt các giá trị Tây phương lên châu Á. Mahathir cho rằng các nước châu Á cần sự ổn định và phát triển hơn là quyền tự do dân chủ. Mặc dù vậy, Malaysia vẫn có quan hệ vững chắc với Hoa Kỳ.
Quan hệ với Úc[sửa | sửa mã nguồn]
Mối quan hệ của Mahathir đối với Úc, cũng như với các nhà lãnh đạo chính trị Úc không được vững chắc. Mahathir thường bất bình về hình ảnh của Malaysia trên phương tiện truyền thông Úc (thường xuyên chỉ trích sự hằn học và thẳng thắn của Mahathir) và yêu cầu sự can thiệp của Chính phủ Úc. Mối quan hệ của Mahathir và cá nhà lãnh đạo Úc đã đi xuống mức thấp nhất vào năm 1993 khi Paul Keating mô tả Mahathir là "ngoan cố" lúc tham dự Hội nghị Apec. Mahathir, cũng như nhiều nhà lãnh đạo khác của Malaysia và châu Á cũng đã chỉ trích nặng nề John Howard (người kế nhiệm Paul Keating), người mà ông cho rằng đã ủng hộ Pauline Hanson (bị châu Á và Úc xem như người phân biệt chủng tộc). Mahathir nhấn mạnh quyền một quốc gia được làm bất cứ thứ gì mà quốc gia đó muốn trong lãnh thổ của mình - "Chủ quyền".
Quan hệ với Khu vực Trung Đông[sửa | sửa mã nguồn]
Đối với khu vực Trung Đông, Mahathir ủng hộ sự nghiệp đấu tranh vì đất nước Palestine và lập quan hệ ngoại giao với Tổ chức Giải phóng Palestine (công dân Israel vẫn bị cấm nhập cảnh vào Malaysia và ngược lại nếu không được sự cho phép đặc biệt từ Chính phủ hai nước). Cuộc khủng hoảng tài chính năm 1997, Mahathir quy trách nhiệm làm sụp đổ đồng ringgit cho âm mưu của Israel chống lại cộng đồng thịnh vượng Hồi giáo. Mahathir phát biểu: "Người Israel đã cướp lấy tất cả của người Palestine, nhưng ở đất nước Malaysia họ không thể làm được điều đó, vì vậy họ đã làm điều này: giảm giá đồng ringgit".
Quan hệ với Singapore[sửa | sửa mã nguồn]
Quan hệ với Singapore dưới thời Mahathir làm Thủ tướng đầy sóng gió. Rất nhiều vấn đề tranh chấp trong suốt thời kỳ ông đương nhiệm vẫn chưa được giải quyết, và thực ra trở nên căng thẳng hơn. Trong thời kỳ này, Malaysia và Singapore kiên quyết từ chối thỏa hiệp với kết quả là quan hệ song phương chuyển sang giai đoạn đóng băng.
Quan hệ với các nước đang phát triển[sửa | sửa mã nguồn]
Trong số các nước phát triển và các quốc gia Hồi giáo, Mahathir được tôn trọng vì sức phát triển mạnh mẽ cũng như sự ủng hộ dành cho các giá trị giải phóng cộng đồng Hồi giáo. Các nhà lãnh đạo nước ngoài, như Tổng thống Kazakhstan Nursultan Nazarbayev, đã hết lời ca ngợi Mahathir và cố gắng học theo mô hình phát triển của Mahathir. Mahathir là một trong những người phát ngôn nổi tiếng nhất về các vấn đề của Thế giới thứ 3, và ông cũng là người ủng hộ mạnh mẽ sự hàn gắn chiến tranh chia cắt Nam - Bắc, cũng như thúc đẩy sự phát triển của các quốc gia Hồi giáo. Ông đóng góp tận tụy cho sự phát triển của khối thế giới thứ 3 như Asean, G77, Phong trào không liên kết, Tổ chức các Quốc gia Hồi giáo và Nhóm G22 tại cuộc thảo luận WTO tại Cancun.
Vấn đề sức khỏe của Mahathir[sửa | sửa mã nguồn]
Mahathir bin Mohamad có tiền sử bệnh tim nhẹ. Ông đã trải qua một cuộc giải phẫu tạo đường tắt năm 1989. Ngày 9 tháng 11 năm 2006, ông được đưa vào cấp cứu vào Viện Tim Quốc gia ở Kuala Lumpur sau khi bị tắc nghẽn động mạch vành. Tháng 9 năm 2007, Mahathir phải trải qua một cuộc phẫu thuật tim lần thứ hai (về động mạch vành), khi ở tuổi 82.
Phong tặng và tôn vinh[sửa | sửa mã nguồn]
- Hình ảnh của Thủ tướng Mahathir bin Mohamad được chiếu lên mặt tiền của Tháp Telekom ở Kuala Lumpur trong ngày lễ kỷ niệm quốc gia năm 2004.
- Tước hiệu Bapa Pemodenan (Người cha của sự hiện đại hóa).
- Tước hiệu Tun.
- Dinh thự Sri Perdana của Mahathir, nơi ông sống được xây dựng thành Viện Bảo tàng Sri Galeria Perdana (thiết kế và bố trí ban đầu của Sri Perdana đã được bảo tồn theo các nguyên tắc bảo tồn di sản).
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- BBC News: Malaysia defends speech on Jews
- Mahathir hospitalised after heart attack
- BBC Profile: Mahathir Mohamad
- Turkish Daily News, from Mahathir's final days in office
- Islam the Misunderstood Religion by Dr. Mahathir Mohamad
- Perdana Leadership Foundation website on Malaysia’s past Prime Ministers.
- BBC News: Mahathir in his own words
- BBC News: In Pictures: Mahathir steps down
- Asiaweek: Al Gore's rebuke of APEC host Mahathir
- Text of Dr Mahathir's speech to the OIC on Oct 16, 2003
- Dr M slams Pak Lah but BN leaders rally behind the PM
- Dr Mahathir uses YouTube to speak out about the dangers of war

markdown:
# Mahathir bin Mohamad
*Đây là một* [tên người Mã Lai](/wiki/T%C3%AAn_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%C3%A3_Lai). Theo tập quán Mã Lai, tên gọi hay được sử dụng hơn. Tên gọi của người này là **Mahathir**.
|
|Mahathir bin Mohamad
Thủ tướng
|
|![]()
**Mahathir bin Mohamad** **Sinh** [20 tháng 12](/wiki/20_th%C3%A1ng_12)năm [1925](/wiki/1925) **Nơi sinh** [Alor Star](/w/index.php?title=Alor_Star&action=edit&redlink=1), [Kedah Darul Aman](/wiki/Kedah) ![ Flag of Kedah.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cc/Flag_of_Kedah.svg/22px-Flag_of_Kedah.svg.png)
![ Flag of Kedah.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cc/Flag_of_Kedah.svg/22px-Flag_of_Kedah.svg.png)
**Mất** **Quốc gia** [,](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Flag_of_Malaysia.svg) ![ Flag of Malaysia.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Flag_of_Malaysia.svg/22px-Flag_of_Malaysia.svg.png)
![ Flag of Malaysia.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Flag_of_Malaysia.svg/22px-Flag_of_Malaysia.svg.png)
[Malaysia](/wiki/Malaysia) **Quốc tịch** **Tôn giáo** **Vợ** [Siti Hasmah](/w/index.php?title=Siti_Hasmah&action=edit&redlink=1) **Bắt đầu nhiệm kỳ thủ tướng** [16 tháng 7](/wiki/16_th%C3%A1ng_7)năm 1981 **Kết thúc nhiệm kỳ thủ tướng** [31 tháng 10](/wiki/31_th%C3%A1ng_10)năm 2003 **Tiền nhiệm** [Tun Hussein Onn](/w/index.php?title=Tun_Hussein_Onn&action=edit&redlink=1) **Kế nhiệm** [Abdullah Ahmad Badawi](/wiki/Abdullah_bin_Ahmad_Badawi) **Cấp phó** [Musa Hitam](/w/index.php?title=Musa_Hitam&action=edit&redlink=1)(1981-1986), [Ghafar Baba](/w/index.php?title=Ghafar_Baba&action=edit&redlink=1)(1986-1993), [Anwar Ibrahim](/wiki/Anwar_Ibrahim)(1993-1998), [Abdullah Ahmad Badawi](/wiki/Abdullah_bin_Ahmad_Badawi)(1998 – 2003)
** (sinh ngày Tun Mahathir bin Mohamad** [20 tháng 12](/wiki/20_th%C3%A1ng_12)năm [1925](/wiki/1925)) là Tiến sỹ, một cựu chính trị gia quan trọng và là Thủ tướng thứ tư của [Malaysia](/wiki/Malaysia). Ông đã giữ cương vị Thủ tướng Malaysia từ năm [1981](/wiki/1981)đến năm [2003](/wiki/2003). Trong thời gian cầm quyền, ông đã có công vạch ra quá trình hiện đại hóa nhanh chóng cho [Malaysia](/wiki/Malaysia)và đề xướng *"các giá trị châu Á"*. Ông cũng bị chỉ trích là có phong cách chuyên quyền và đưa nhiều bạn bè vào làm việc dưới trướng mình. Dù tước hiệu chính thức của ông là *"Yang Amat Berbahagia Tun Dr. Mahathir bin Mohamad"*, Mahathir được những người ủng hộ gọi trìu mến là *"Tiến sĩ M"*và cách gọi này cũng được các phương tiện truyền thông sử dụng.
## Mục lục
[1 Thời trẻ của Mahathir bin Mohamad](#Th.E1.BB.9Di_tr.E1.BA.BB_c.E1.BB.A7a_Mahathir_bin_Mohamad) [2 Sự nghiệp chính trị](#S.E1.BB.B1_nghi.E1.BB.87p_ch.C3.ADnh_tr.E1.BB.8B) [3 Thủ tướng](#Th.E1.BB.A7_t.C6.B0.E1.BB.9Bng) [4 Chính sách của Mahathir bin Mohamad](#Ch.C3.ADnh_s.C3.A1ch_c.E1.BB.A7a_Mahathir_bin_Mohamad) [5 Vấn đề sức khỏe của Mahathir](#V.E1.BA.A5n_.C4.91.E1.BB.81_s.E1.BB.A9c_kh.E1.BB.8Fe_c.E1.BB.A7a_Mahathir) [6 Phong tặng và tôn vinh](#Phong_t.E1.BA.B7ng_v.C3.A0_t.C3.B4n_vinh) [7 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [8 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Thời trẻ của Mahathir bin Mohamad[
[sửa](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&action=edit§ion=1)] **Mahathir bin Mohamad**, sinh ngày [20 tháng 12](/wiki/20_th%C3%A1ng_12) năm [1925](/wiki/1925) tại Alor Sta, thủ phủ bang Kedah ở miền bắc Malaysia. Mahathir là con út trong gia đình có 9 anh em ruột. Thân sinh ông là thầy giáo Mohamad Iskandar (có cha là tín đồ Đạo hồi Malaysia gốc Ấn di cư từ Kerala, Ấn Độ). Mẹ của Mahathir bin Mohamad là bà Wan Tampawan, người Malaysia.
Trong thế chiến thứ II, ông phụ giúp gia đình. Mahathir học tại Trường Trung học Sultan Abdul Hamid, Alor Star. Sau đó, theo học Đại học Y khoa King Edward VII Singapore (nay là
[Đại học Quốc gia Singapore](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Qu%E1%BB%91c_gia_Singapore)). Tốt nghiệp đại học y khoa năm 1953, Mahathir tham gia chính phủ với tư cách là chuyên viên y tế.
Ngày 5 tháng 8 năm 1956, Mahathir bin Mohamad kết hôn với bà Siti Hasmah Mohd Ali, bác sỹ và là bạn cùng đại học. Vợ chồng Mahathir bin Mohamad sinh được ba con trai và hai con gái.
## Sự nghiệp chính trị[
[sửa](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&action=edit§ion=2)]
Năm 1964, Mahathir bin Mohamad là ứng cử viên hạ viện của Đảng Kota Setar Selatan thắng cử với đa số phiếu 60,2%.
Năm 1970, Mahathir bin Mohamad đã viết tác phẩm "Thế khó của Malaysia", trong đó, ông tìm cách lý giải nguyên nhân của cuộc xung đột đẫm máu ngày 13 tháng 5 ở Kuala Lumpur và lý do trì trệ kinh tế của Malaysia. Mahathir cũng đề xuất một giải pháp kinh tế - chính trị dưới hình thức "bảo vệ kiến thiết", vạch ra tỉ mỉ sau khi cân nhắc kỹ lưỡng các yếu tố di truyền và ảnh hưởng của môi trường đến chủng tộc Mã Lai. Ngay khi xuất bản, lập tức sách bị chính quyền Tunku Abdul Rahman cấm lưu hành. Thế nhưng, Thủ tướng kế nhiệm Tun Abdul Razak đã đưa một số đề xuất của sách vào "Chính sách kinh tế mới" (NEP). Đến năm 1981, khi Mahathir bin Mohamad trở thành Thủ tướng, lệnh cấm đối với quyển sách này mới được bãi bỏ.
Ngày
[7 tháng 3](/wiki/7_th%C3%A1ng_3) năm [1972](/wiki/1972), Mahathir bin Mohamad tái gia nhập Đảng UMNO và được chỉ định vào Thượng nghị viện năm 1973. Một năm sau, Mahathir rời thượng viện, tham gia cuộc tổng tuyển cử và tái đắc cử không đối thủ trong khu vực bầu cử bang Kubang Pasu, được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Bộ Giáo dục.
Năm 1975, Mahathir bin Mohamad là một trong ba Phó Chủ tịch của Đảng UMNO, sau khi thắng cử với 47 phiếu.
Ngày
[15 tháng 9](/wiki/15_th%C3%A1ng_9) năm [1978](/wiki/1978), Tun Hussein Onn bổ nhiệm Mahathir bin Mohamad làm Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Công Thương.
## Thủ tướng[
[sửa](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&action=edit§ion=3)]
Ngày
[16 tháng 7](/wiki/16_th%C3%A1ng_7) năm [1981](/wiki/1981), Mahathir bin Mohamad trở thành Thủ tướng thứ tư khi ông Hussein Onn nghỉ hưu vì vấn đề sức khỏe. Mahathir là Thủ tướng Malaysia đầu tiên xuất thân từ tầng lớp bình dân, trong khi đó cả ba vị tiền nhiệm đều là thành viên Hoàng tộc hoặc dòng dõi ưu tú.
Năm 2002, Mahathir thông báo một cách bất ngờ trong cuộc họp thường niên của Đảng cầm quyền UMNO là ông sẽ chính thức từ nhiệm Thủ tướng Malaysia. Được thuyết phục, ông giữ chức Thủ tướng thêm 18 tháng.
Ngày
[31 tháng 10](/wiki/31_th%C3%A1ng_10) năm [2003](/wiki/2003), Mahathir bin Mohamad từ chức sau 22 năm nắm quyền, trở thành một nhà lãnh đạo lâu nhất châu Á, ông đã bàn giao nhiệm vụ của mình một cách kỹ lưỡng. Cùng lúc, Mahathir được trao tặng huân chương danh dự cao nhất của Chính phủ Malaysia và được Quốc vương Malaysia phong tước **" Tun"** - tước hiệu cao quý nhất dành cho công dân Malaysia.
Sau khi mãn nhiệm Thủ tướng, Mahathir tham gia vào Chính phủ với vai trò Cố vấn cho
[Công ty Dầu khí Quốc gia Petronas](/wiki/Petronas) và Công ty Xe hơi Quốc gia Malaysia Proton - đó cũng là một trong những dự án trọng điểm được đưa ra từ khi ông tại chức. Mặc dù rút lui khỏi chính trường, Mahathir vẫn thẳng thắn phê phán các vấn đề chính trị trong nước của Malaysia.
## Chính sách của Mahathir bin Mohamad[
[sửa](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&action=edit§ion=4)]
### Sửa đổi hiến pháp[
[sửa](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&action=edit§ion=5)]
Năm 1983 và 1991, Mahathir bin Mohamad nắm quyền nền quân chủ quốc gia và liên bang, xóa bỏ quyền phủ quyết và miễn truy tố của Hoàng gia. Trước đó, bất cứ dự luật nào cũng phải được triều đình phê chuẩn mới có thể đưa vào luật. Thay đổi này khiến cho phê chuẩn của Nghị viện sau 30 ngày sẽ mang tính hợp pháp như của triều đình, bất chấp thái độ của Quốc vương. Tuy nhiên, nó chỉ áp dụng cho các đạo luật ngoài tín ngưỡng trong khi nhiều Tiểu vương vẫn tiếp tục đưa ra các giáo luật đạo Hồi trong quyền hạn của mình.
Năm 1988, Tòa Thượng thẩm xóa tên Đảng cầm quyền UMNO do không đủ tư cách pháp lý, số phận của UMNO lúc này phụ thuộc vào quyết định của Tòa án Tối cao. Mahathir bin Mohamad đã thu xếp vụ ra đi của Chánh án Tòa án Tối cao Salleh Abas cùng với một vài vị Thẩm phán Tòa án Tối cao, nhằm ngăn chặn các cuộc điều trần xung quanh vụ việc này. Đây là chuỗi sự kiện đặt dấu chấm hết cho sự độc lập của bộ máy tư pháp khỏi tổ chức hành pháp.
### Chính sách kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&action=edit§ion=6)]
Trong 22 năm cầm quyền, Mahathir bin Mohamad đã biến Malaysia thành trung tâm viễn thông, tài chính và sản xuất công nghệ cao trong khu vực Asean và châu Á. Dựa trên chủ nghĩa dân tộc tự trị, chính sách kinh tế của Mahathir gồm nhiều
*"Kế hoạch Malaysia"* đưa ra các kế hoạch trung hạn của Chính phủ Malaysia - Các chính sách này mang đậm dấu ấn [kinh tế vĩ mô Keynesian](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_h%E1%BB%8Dc_Keynes) và thực tế vẫn duy trì cho đến khi Mahathir kết thúc nhiệm kỳ của mình. Những dự án ưa thích của Mahathir gồm: Công ty Thép Perwaja - một nỗ lực cạnh tranh với [Hàn Quốc](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c), [Nhật bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n); Công ty Xe hơi Proton, Dịch vụ truyền hình Astro.
Mahathir có công dẫn dắt Malaysia qua những bước phát triển thần kỳ, trở thành một trong những nền kinh tế mạnh nhất
[Khu vực các nước Asean](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81). Từ năm 1988 đến 1997, tốc độ tăng trưởng trung bình hơn 10%, tiêu chuẩn sống tăng gấp 20 lần, nạn đói gần như được quyét sạch hoàn toàn, các chỉ số phúc lợi xã hội như tỷ lệ biết chữ và tỷ lệ tử vong trẻ em đạt ngang hàng các nước phát triển.
Mahathir phát động nhiều dự án quốc gia có quy mô lớn. Tiêu biểu là Đường Siêu tốc Bắc - Nam, Siêu hành lang Truyền thông đa phương tiện,
[Thủ đô Putrajaya](/wiki/Putrajaya), [Sân bay quốc tế Kuala Lumpur](/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Kuala_Lumpur), [Đập Thủy điện BaKun](/wiki/S%C3%B4ng_Rajang) ở [Sarawak](/wiki/Sarawak), Thành phố Cảng Tanjung Pelepas ở [Johor](/wiki/Johor), [Tòa Cao ốc Petronas](/wiki/Th%C3%A1p_%C4%91%C3%B4i_Petronas). Các dự án này có lợi ích rõ ràng, nhưng đòi chi phí quá cao khiến nhiều người Malaysia không sẵn lòng mạo hiểm, họ mong muốn chính phủ nên đầu tư vào các lĩnh vực phát triển khác. Tuy vậy, Mahathir luôn thuyết phục rằng những dự án này sẽ trực tiếp mang lại nguồn lợi ích kinh tế chứ không chỉ bộ mặt quốc gia - Đầu tư của Chính phủ sẽ tạo công ăn việc làm với hiệu quả theo cấp số nhân.
### Chính sách giáo dục[
[sửa](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&action=edit§ion=7)]
Năm 1974, mahathir được chỉ định làm Bộ trưởng Bộ Giáo dục. Ông chủ trương xây dựng một
*"nền giáo dục dành cho nhân dân"* ở trình độ trung học phổ thông, đề cao toán học và khoa học công nghệ. Mơ ước về một đất nước Malaysia phát triển, suốt thời kỳ đương nhiệm Thủ tướng, Mahathir tiếp tục xúc tiến mạnh mẽ nghị trình giáo dục bậc cao kể cả về số lượng, lẫn chất lượng.
Mahathir chỉ thị soạn một giáo án trong đó tiếng Mã Lai là môn học bắt buộc tại các trường phổ thông; trong lúc đó các trường học nói tiếng Anh, tiếng Hoa và tiếng Tamil đều thuộc về các tổ chức truyền giáo hoặc tư thục. Học sinh tốt nghiệp ở đây sẽ được dự các kỳ thi tương ứng ở nước ngoài, do các hội đồng và ủy ban do trường lập ra. Sau đó, những kỳ thi ở nước ngoài lần lượt bị hủy bỏ. Những trường chuyển sang công lập nhận được tài trợ lớn từ Chính phủ Malaysia. Sijil Pelajaran Malaysia (SPM) và Sijil Rendah Pelajaran (SRP) được đưa vào thành các kỳ thi quốc gia.
Các trường nội trú được xây dựng và khuyến khích để phục vụ cho cộng đồng bản xứ có thu nhập thấp. Dùng các học bổng Chính phủ, hàng năm Mahathir đưa hàng chục ngàn học sinh đi đào tạo đại học tại
[Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), [Anh](/wiki/Anh), [Úc](/wiki/%C3%9Ac) và các nước phương Tây mà ông muốn phát triển ngang bằng. Mahathir thúc đẩy tự do hóa việc thành lập các trường đại học, dẫn đến việc xây dựng các trường đại học chi nhánh hoặc tạo ra các mối liên kết ràng buộc với các trường đại học có uy tín trên thế giới ( [Đại học Nottingham, Anh](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Nottingham); [Đại học MIT, Hoa Kỳ](/wiki/H%E1%BB%8Dc_vi%E1%BB%87n_C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_Massachusetts); [Đại học Monash, Đại học Công nghệ Curtin, Úc](/w/index.php?title=Top_100_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%91%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_tr%C3%AAn_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1),...).
Các công ty tư nhân có lịch sử lâu dài hoạt động tại Malaysia cũng được khuyến khích thành lập, xây dựng quan hệ hợp tác hoặc mở các trung tâm giáo dục bậc cao và trung tâm tài năng.
### Chính sách ngoại giao[
[sửa](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&action=edit§ion=8)]
Thời kỳ Mahathir đương nhiệm Thủ tướng, mối quan hệ giữa Malaysia với các nước phương Tây phát triển tốt, dù ông là người thẳng thắn bày tỏ quan điểm của mình với các nước này. Trong thời kỳ này, có một bất đồng nhỏ với Vương quốc Anh và Bắc Ai Len về học phí đại học đã khiến Mahathir châm ngòi phong trào tẩy chay hàng hóa của Anh. Chiến dịch này trở nên nổi tiếng với tên gọi:
*"Mua hàng Anh quốc sau cùng"* (Buy British Last). Nó cũng dẫn đến sự tìm kiếm mô hình phát triển ở châu Á, đáng chú ý nhất là Nhật Bản, mở đầu cho chính sách "hướng về phương Đông" nổi tiếng của Mahathir. Sau đó, Thủ tướng Anh [Margaret Thatcher](/wiki/Margaret_Thatcher) đã giải quyết tranh chấp, nhưng Mahathir vẫn đề cao các mô hình châu Á này so với các mô hình phương Tây cùng thời.
#### Quan hệ với
[Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)[ [sửa](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&action=edit§ion=9)]
Mahathir là người luôn là người phê phán không khoan nhượng với Hoa Kỳ, nhưng ông vẫn coi Hoa Kỳ là nguồn vốn đầu tư nước ngoài lớn nhất và là khách hàng lớn nhất của Malaysia dưới thời đương nhiệm Thủ tướng của mình. Các sỹ quan quân đội Malaysia vẫn tham gia Chương trình huấn luyện quân sự quốc tế IMET.
[Al Gore](/wiki/Al_Gore) và Chính phủ Hoa Kỳ phê phán vụ xét xử [Anwar Ibrahim](/wiki/Anwar_Ibrahim). Tuy nhiên, Mahathir đã cố thủ vững vàng quan điểm cá nhân mình về sự kiện này. Tại Hội nghị Asean năm 1997, Mahathir đã lên án Bản Tuyên ngôn nhân quyền quốc tế của Hoa Kỳ, rằng Hoa Kỳ và các nước khác sử dụng nó như một công cụ đàn áp để áp đặt các giá trị Tây phương lên châu Á. Mahathir cho rằng *các nước châu Á cần sự ổn định và phát triển hơn là quyền tự do dân chủ*. Mặc dù vậy, Malaysia vẫn có quan hệ vững chắc với Hoa Kỳ.
#### Quan hệ với
[Úc](/wiki/%C3%9Ac)[ [sửa](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&action=edit§ion=10)]
Mối quan hệ của Mahathir đối với Úc, cũng như với các nhà lãnh đạo chính trị Úc không được vững chắc. Mahathir thường bất bình về hình ảnh của Malaysia trên phương tiện truyền thông Úc (
*thường xuyên chỉ trích sự hằn học và thẳng thắn của Mahathir*) và yêu cầu sự can thiệp của Chính phủ Úc. Mối quan hệ của Mahathir và cá nhà lãnh đạo Úc đã đi xuống mức thấp nhất vào năm 1993 khi [Paul Keating](/wiki/Paul_Keating) mô tả Mahathir là *"ngoan cố"* lúc tham dự [Hội nghị Apec](/wiki/Di%E1%BB%85n_%C4%91%C3%A0n_H%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_Kinh_t%E1%BA%BF_ch%C3%A2u_%C3%81_-_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng). Mahathir, cũng như nhiều nhà lãnh đạo khác của Malaysia và châu Á cũng đã chỉ trích nặng nề John Howard (người kế nhiệm Paul Keating), người mà ông cho rằng đã ủng hộ [Pauline Hanson](/w/index.php?title=Pauline_Hanson&action=edit&redlink=1) (bị châu Á và Úc xem như người [phân biệt chủng tộc](/wiki/Ph%C3%A2n_bi%E1%BB%87t_ch%E1%BB%A7ng_t%E1%BB%99c)). Mahathir nhấn mạnh quyền một quốc gia được làm bất cứ thứ gì mà quốc gia đó muốn trong lãnh thổ của mình - "Chủ quyền".
#### Quan hệ với Khu vực
[Trung Đông](/wiki/Trung_%C4%90%C3%B4ng)[ [sửa](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&action=edit§ion=11)]
Đối với khu vực
[Trung Đông](/wiki/Trung_%C4%90%C3%B4ng), Mahathir ủng hộ sự nghiệp đấu tranh vì đất nước [Palestine](/wiki/Palestine) và lập quan hệ ngoại giao với [Tổ chức Giải phóng Palestine](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Palestine) (công dân [Israel](/wiki/Israel) vẫn bị cấm nhập cảnh vào Malaysia và ngược lại nếu không được sự cho phép đặc biệt từ Chính phủ hai nước). [Cuộc khủng hoảng tài chính năm 1997](/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_ho%E1%BA%A3ng_t%C3%A0i_ch%C3%ADnh_ch%C3%A2u_%C3%81_1997), Mahathir quy trách nhiệm làm sụp đổ [đồng ringgit](/wiki/Ringgit) cho âm mưu của Israel chống lại cộng đồng thịnh vượng [Hồi giáo](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o). Mahathir phát biểu: *"Người Israel đã cướp lấy tất cả của người Palestine, nhưng ở đất nước Malaysia họ không thể làm được điều đó, vì vậy họ đã làm điều này: giảm giá đồng ringgit"*.
#### Quan hệ với
[Singapore](/wiki/Singapore)[ [sửa](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&action=edit§ion=12)]
Quan hệ với
[Singapore](/wiki/Singapore) dưới thời Mahathir làm Thủ tướng đầy sóng gió. Rất nhiều vấn đề tranh chấp trong suốt thời kỳ ông đương nhiệm vẫn chưa được giải quyết, và thực ra trở nên căng thẳng hơn. Trong thời kỳ này, Malaysia và Singapore kiên quyết từ chối thỏa hiệp với kết quả là quan hệ song phương chuyển sang giai đoạn đóng băng.
#### Quan hệ với
[các nước đang phát triển](/wiki/C%C3%A1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_%C4%91ang_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n)[ [sửa](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&action=edit§ion=13)]
Trong số các nước phát triển và các quốc gia Hồi giáo, Mahathir được tôn trọng vì sức phát triển mạnh mẽ cũng như sự ủng hộ dành cho các giá trị giải phóng cộng đồng Hồi giáo. Các nhà lãnh đạo nước ngoài, như
[Tổng thống Kazakhstan Nursultan Nazarbayev](/wiki/Kazakhstan), đã hết lời ca ngợi Mahathir và cố gắng học theo mô hình phát triển của Mahathir. Mahathir là một trong những người phát ngôn nổi tiếng nhất về các vấn đề của [Thế giới thứ 3](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_kh%C3%B4ng_li%C3%AAn_k%E1%BA%BFt), và ông cũng là người ủng hộ mạnh mẽ sự hàn gắn chiến tranh chia cắt Nam - Bắc, cũng như thúc đẩy sự phát triển của các quốc gia Hồi giáo. Ông đóng góp tận tụy cho sự phát triển của khối thế giới thứ 3 như Asean, G77, Phong trào không liên kết, Tổ chức các Quốc gia Hồi giáo và Nhóm G22 tại cuộc thảo luận [WTO](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) tại Cancun.
## Vấn đề sức khỏe của Mahathir[
[sửa](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&action=edit§ion=14)]
Mahathir bin Mohamad có tiền sử bệnh tim nhẹ. Ông đã trải qua một cuộc giải phẫu tạo đường tắt năm 1989. Ngày 9 tháng 11 năm 2006, ông được đưa vào cấp cứu vào Viện Tim Quốc gia ở Kuala Lumpur sau khi bị tắc nghẽn động mạch vành. Tháng 9 năm 2007, Mahathir phải trải qua một cuộc phẫu thuật tim lần thứ hai (về động mạch vành), khi ở tuổi 82.
## Phong tặng và tôn vinh[
[sửa](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&action=edit§ion=15)]
- Hình ảnh của Thủ tướng Mahathir bin Mohamad được chiếu lên mặt tiền của
[Tháp Telekom](/wiki/Menara_Telekom)ở Kuala Lumpur trong ngày lễ kỷ niệm quốc gia năm 2004.
- Tước hiệu Bapa Pemodenan (Người cha của sự hiện đại hóa).
- Tước hiệu
[Tun](/wiki/Tun).
- Dinh thự Sri Perdana của Mahathir, nơi ông sống được xây dựng thành Viện Bảo tàng Sri Galeria Perdana (thiết kế và bố trí ban đầu của Sri Perdana đã được bảo tồn theo các nguyên tắc bảo tồn di sản).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&action=edit§ion=16)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mahathir_bin_Mohamad&action=edit§ion=17)] [BBC News: Malaysia defends speech on Jews](http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/3196234.stm) [Mahathir hospitalised after heart attack](http://www.channelnewsasia.com/stories/southeastasia/view/240324/1/.html) [BBC Profile: Mahathir Mohamad](http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/2059518.stm) [Turkish Daily News, from Mahathir's final days in office](http://www.turkishdailynews.com/old_editions/10_30_03/feature.htm#f3) [Islam the Misunderstood Religion by Dr. Mahathir Mohamad](http://www.aseannewsnetwork.com/2005/04/islam-misunderstood-religion-by-dr.html) [Perdana Leadership Foundation website on Malaysia’s past Prime Ministers.](http://www.perdana.org.my) [BBC News: Mahathir in his own words](http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3198105.stm) [BBC News: In Pictures: Mahathir steps down](http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/photo_gallery/3230431.stm) [Asiaweek: Al Gore's rebuke of APEC host Mahathir](http://www.asiaweek.com/asiaweek/98/1127/nat1.html) [Text of Dr Mahathir's speech to the OIC on Oct 16, 2003](http://www.garnetchaney.com/dr_mahathir_speech.shtml) [Dr M slams Pak Lah but BN leaders rally behind the PM](http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2006/6/8/nation/14473163&sec=nation&focus=1) [Dr Mahathir uses YouTube to speak out about the dangers of war](http://www.youtube.com/watch?v=P4YvF8JiA7M)
|
|![]()
[Mahathir bin Mohamad](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Mahathir_Mohamad?uselang=vi)
|
|

X-Cache: cp1068 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


text:
Moussy, Marne
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Tọa độ: 49°00′55″B 3°55′22″Đ / 49,0152777778°B 3,92277777778°Đ
Moussy là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Champagne-Ardenne đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 75 mét trên mực nước biển.

markdown:
# Moussy, Marne
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [49°00′55″B 3°55′22″Đ / 49,0152777778°B 3,92277777778°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Moussy%2C_Marne¶ms=49.0152777778_N_3.92277777778_E_region:FR-51_type:city(725))
|
|
|Hành chính|
|
| ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Champagne-Ardenne](/wiki/Champagne-Ardenne) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Marne](/wiki/Marne) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Quận Épernay](/wiki/%C3%89pernay_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Tổng Épernay-2](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_%C3%89pernay-2&action=edit&redlink=1) [Xã (thị) trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng) [Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) 1 2(1,08 sq mi) [Nhân khẩu](/wiki/Nh%C3%A2n_kh%E1%BA%A9u_Ph%C3%A1p) 2 [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(670 /sq mi) [INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [51390](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=51390-COM)/ [51530](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1) 1Dữ liệu địa chính Pháp loại trừ các hồ và ao lớn hơn 1 km² (0.386 dặm vuông hoặc 247 [acre](/wiki/Acre)) cũng như các cửa sông. 2 *Dân số không tính hai lần*: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần. **Moussy** là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) thuộc [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Ph%C3%A1p)) [Marne](/wiki/Marne_(t%E1%BB%89nh)) trong [vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Champagne-Ardenne](/wiki/Champagne-Ardenne) đông nam nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p). Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 75 [mét](/wiki/M%C3%A9t) trên [mực nước biển](/wiki/M%E1%BB%B1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_bi%E1%BB%83n).


text:
Người Nhện (phim 2002)
Người Nhện là một bộ phim siêu anh hùng năm 2002 của Mỹ, là phim đầu tiên trong loạt phim Người Nhện dựa trên các nhân vật hư cấu Người Nhện của Marvel Comics. Phim được đạo diễn bởi Sam Raimi và kịch bản viết bởi David Koepp. Nhân vật chính Người Nhện là Peter Parker do Tobey Maguire thủ vai, Peter Parker là một học sinh trung học đã chuyển thành người chống lại tội phạm sau khi phát triển các khả năng như nhện, cùng với Willem Dafoe trong vai Norman Osborn (Goblin Xanh), Kirsten Dunst trong vai người yêu của Peter Mary-Jane Watson, và James Franco trong vai người bạn tốt nhất của ông Harry Osborn.
Bộ phim đã được cấp phép cho một bản phát hành trên toàn thế giới bởi Sony Pictures Entertainment vào năm 1999 sau khi mua lại theo hợp đồng tùy chọn từ MGM trên tất cả các kịch bản trước đây được phát triển bởi Cannon Phim, Carolco và Cannon mới. Đạo diễn: Sam Raimi
- Năm phát hành: Đang cập nhật
- Diễn viên: Tobey Maguire, Kirsten Dunst, JK Simmons, Alfred Molina, Rosemary Harris, James Franco,...
- Nhà Sản Xuất: Columbia Pictures.
Nội dung phim[sửa | sửa mã nguồn]
Bộ phim có sự tham gia của các diễn viên Tobey Maguire, Willem Dafoe, Kirsten Dunst, James Franco, Cliff Robertson...

markdown:
*Người Nhện* (phim 2002) [Người Nhện (phim)](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Nh%E1%BB%87n_(phim)&redirect=no)) [Người Nhện (định hướng)](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Nh%E1%BB%87n_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)).
|Spider-Man|
|
|![]()
[Sam Raimi](/w/index.php?title=Sam_Raimi&action=edit&redlink=1) [Laura Ziskin](/w/index.php?title=Laura_Ziskin&action=edit&redlink=1) [Ian Bryce](/w/index.php?title=Ian_Bryce&action=edit&redlink=1) [Grant Curtis](/w/index.php?title=Grant_Curtis&action=edit&redlink=1) [Avi Arad](/w/index.php?title=Avi_Arad&action=edit&redlink=1) [Stan Lee](/wiki/Stan_Lee) [David Koepp](/w/index.php?title=David_Koepp&action=edit&redlink=1) [Stan Lee](/wiki/Stan_Lee) [Steve Ditko](/w/index.php?title=Steve_Ditko&action=edit&redlink=1) [Tobey Maguire](/wiki/Tobey_Maguire) [Willem Dafoe](/w/index.php?title=Willem_Dafoe&action=edit&redlink=1) [Kirsten Dunst](/wiki/Kirsten_Dunst) [James Franco](/wiki/James_Franco) [Cliff Robertson](/w/index.php?title=Cliff_Robertson&action=edit&redlink=1) [Rosemary Harris](/w/index.php?title=Rosemary_Harris&action=edit&redlink=1) [J. K. Simmons](/w/index.php?title=J._K._Simmons&action=edit&redlink=1) [Danny Elfman](/wiki/Danny_Elfman) [Don Burgess](/w/index.php?title=Don_Burgess_(cinematographer)&action=edit&redlink=1) [Bob Murawski](/w/index.php?title=Bob_Murawski&action=edit&redlink=1) [Marvel Enterprises](/w/index.php?title=Marvel_Studios&action=edit&redlink=1)
Laura Ziskin Productions
[Columbia Pictures](/wiki/Columbia_Pictures) **Người Nhện** là một bộ phim siêu anh hùng năm 2002 của Mỹ, là phim đầu tiên trong loạt phim Người Nhện dựa trên các nhân vật hư cấu [Người Nhện](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_nh%E1%BB%87n) của [Marvel Comics](/wiki/Marvel_Comics). Phim được đạo diễn bởi Sam Raimi và kịch bản viết bởi David Koepp. Nhân vật chính Người Nhện là Peter Parker do [Tobey Maguire](/wiki/Tobey_Maguire) thủ vai, Peter Parker là một học sinh trung học đã chuyển thành người chống lại tội phạm sau khi phát triển các khả năng như nhện, cùng với Willem Dafoe trong vai Norman Osborn (Goblin Xanh), Kirsten Dunst trong vai người yêu của Peter Mary-Jane Watson, và James Franco trong vai người bạn tốt nhất của ông Harry Osborn.
Bộ phim đã được cấp phép cho một bản phát hành trên toàn thế giới bởi Sony Pictures Entertainment vào năm 1999 sau khi mua lại theo hợp đồng tùy chọn từ MGM trên tất cả các kịch bản trước đây được phát triển bởi Cannon Phim, Carolco và Cannon mới.
[Đạo diễn](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_di%E1%BB%85n): [Sam Raimi](/w/index.php?title=Sam_Raimi&action=edit&redlink=1)
- Năm phát hành:
**Đang cập nhật** [Diễn viên](/wiki/Di%E1%BB%85n_vi%C3%AAn): [Tobey Maguire](/wiki/Tobey_Maguire), [Kirsten Dunst](/wiki/Kirsten_Dunst), [JK Simmons](/w/index.php?title=JK_Simmons&action=edit&redlink=1), [Alfred Molina](/w/index.php?title=Alfred_Molina&action=edit&redlink=1), [Rosemary Harris](/w/index.php?title=Rosemary_Harris&action=edit&redlink=1), [James Franco](/wiki/James_Franco),... **Nhà Sản Xuất**: [Columbia Pictures](/wiki/Columbia_Pictures).
## Nội dung phim[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Nh%E1%BB%87n_(phim_2002)&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Nh%E1%BB%87n_(phim_2002)&action=edit§ion=1)]
Bộ phim có sự tham gia của các diễn viên
[Tobey Maguire](/wiki/Tobey_Maguire), [Willem Dafoe](/w/index.php?title=Willem_Dafoe&action=edit&redlink=1), [Kirsten Dunst](/wiki/Kirsten_Dunst), [James Franco](/wiki/James_Franco), [Cliff Robertson](/w/index.php?title=Cliff_Robertson&action=edit&redlink=1)...

X-Cache: cp1067 hit (1), cp1065 frontend miss (0)


text:
Orthophytum lanuginosum
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Orthophytum lanuginosum là một loài thực vật có hoa trong họ Bromeliaceae. Loài này được Leme & C.C.Paula mô tả khoa học đầu tiên năm 2005.[1]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ The Plant List (2010). “Orthophytum lanuginosum”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Phương tiện liên quan tới Orthophytum lanuginosum tại Wikimedia Commons
- Dữ liệu liên quan tới Orthophytum lanuginosum tại Wikispecies
- Vườn thực vật hoàng gia Kew; Đại học Harvard; Australian Plant Name Index (biên tập). “Orthophytum lanuginosum”. International Plant Names Index. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.

markdown:
*Orthophytum lanuginosum*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Orthophytum lanuginosum
|
|[Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Monocots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_m%E1%BB%99t_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m) [Commelinids](/wiki/Nh%C3%A1nh_Th%C3%A0i_l%C3%A0i) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Poales](/wiki/Poales) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Bromeliaceae](/wiki/Bromeliaceae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Orthophytum](/wiki/Orthophytum) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **O. lanuginosum** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Orthophytum lanuginosum* [Leme](/w/index.php?title=Elton_Martinez_Carvalho_Leme&action=edit&redlink=1)& C.C.Paula * là một loài Orthophytum lanuginosum* [thực vật có hoa](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa)trong họ [Bromeliaceae](/wiki/Bromeliaceae). Loài này được Leme & C.C.Paula mô tả khoa học đầu tiên năm 2005. [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Orthophytum_lanuginosum&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Orthophytum_lanuginosum&action=edit§ion=1)] **The Plant List (2010).** [^](#cite_ref-1) [“](http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-347659). Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013. *Orthophytum lanuginosum*”
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Orthophytum_lanuginosum&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Orthophytum_lanuginosum&action=edit§ion=2)]
Phương tiện liên quan tới
[Orthophytum lanuginosum](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Orthophytum_lanuginosum)tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)
Dữ liệu liên quan tới
[Orthophytum lanuginosum](//species.wikimedia.org/wiki/Orthophytum_lanuginosum)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies) [Vườn thực vật hoàng gia Kew](/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_ho%C3%A0ng_gia_Kew); [Đại học Harvard](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Harvard); [Australian Plant Name Index](/wiki/Australian_Plant_Name_Index)(biên tập). [“Orthophytum lanuginosum”](http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=77078397-1). *. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.* [International Plant Names Index](/wiki/International_Plant_Names_Index)

X-Cache: cp1053 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


text:
Phương trình Slutsky
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Phương trình Slutsky là một biểu diễn bằng đại số sự tác động của thay đổi mức giá hàng hóa tới lượng cầu hàng hóa bao gồm tác động thay thế và tác động thu nhập. Phương trình mang tên nhà toán học, thống kê học và kinh tế học người Liên Xô Eugen Slutsky (1880-1948). Phương trình Slutsky còn cho thấy sự liên hệ giữa đường cầu Marshall và đường cầu Hicks, trong đó tác động tổng cộng của giá cả tới lượng cầu chính là đường cầu Marshall, còn tác động thay thế chính là đường cầu Hicks.

markdown:
# Phương trình Slutsky
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
**Phương trình Slutsky** là một biểu diễn bằng [đại số](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_s%E1%BB%91) sự tác động của thay đổi mức [giá](/wiki/Gi%C3%A1_c%E1%BA%A3) [hàng hóa](/wiki/H%C3%A0ng_h%C3%B3a) tới [lượng cầu](/wiki/Nguy%C3%AAn_l%C3%BD_cung_-_c%E1%BA%A7u) hàng hóa bao gồm [tác động thay thế](/wiki/T%C3%A1c_%C4%91%E1%BB%99ng_thay_th%E1%BA%BF) và [tác động thu nhập](/wiki/Hi%E1%BB%87u_%E1%BB%A9ng_thu_nh%E1%BA%ADp). Phương trình mang tên nhà [toán học](/wiki/To%C3%A1n_h%E1%BB%8Dc), [thống kê học](/wiki/Khoa_h%E1%BB%8Dc_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA) và [kinh tế học](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_h%E1%BB%8Dc) người [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) [Eugen Slutsky](/w/index.php?title=Eugen_Slutsky&action=edit&redlink=1) ( [1880](/wiki/1880)- [1948](/wiki/1948)). Phương trình Slutsky còn cho thấy sự liên hệ giữa [đường cầu Marshall](/wiki/H%C3%A0m_c%E1%BA%A7u_Marshall) và [đường cầu Hicks](/wiki/H%C3%A0m_c%E1%BA%A7u_Hicks), trong đó tác động tổng cộng của giá cả tới lượng cầu chính là đường cầu Marshall, còn tác động thay thế chính là đường cầu Hicks.

X-Cache: cp1052 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


text:
Rê thứ
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Chất liệu sáng tác âm nhạc với cung chính là nốt Re và thuộc thể thứ hoà âm.
Vị trí âm giai Re thứ hòa âm trên phím Dương cầm
Tác phẩm cổ điển viết ở cung này[sửa | sửa mã nguồn]
- Giao hưởng số 9 - Ludwig Van Beethoven
- Concerto cho piano số 3 - Sergei Rachmaninoff
- "Der Tod und das Mädchen", D.810 - Franz Schubert
- Giao hưởng số 9 - Anton Bruckner
- Der Hölle Rache kocht in meinem Herzen - Wolfgang Amadeus Mozart (từ The Magic Flute)
- Concerto cho piano số 20 - Wolfgang Amadeus Mozart
- Toccata và Fugue cung Rê thứ - Johann Sebastian Bach
- Czardas - Vittorio Monti
- Giao hưởng số 5 - Dmitri Shostakovich
- Carmina Burana - Carl Orff
Các tác phẩm ở cung này[sửa | sửa mã nguồn]
- The Devil Went Down to Georgia - Charlie Daniels Band
- The Wind Cries Mary - Jimi Hendrix
- Jolene - Dolly Parton
- Sultans of Swing - Dire Straits
- Oh My God - Michael Franti
- Lay All Your Love On Me - ABBA
- Gimme! Gimme! Gimme! (A Man After Midnight) - ABBA
- The Living Daylights - A-ha
- Like A Prayer - Madonna
- The Call of Ktulu - Metallica
- From Russia with Love - Matt Monro
- Another Brick in the Wall - Pink Floyd
- Schism - Tool
- Pieces - Sum 41
- Smooth Operator - Sade
- Rosalinda - Thalía
- Home Alone theme - John Williams
- Khúc hát người Hà Nội - Trần Hoàn
- Tình yêu Hà Nội - Hoàng Vân
- Chiều Hà Nội - Vũ Quang Trung
- Mùa xuân, làng lúa, làng hoa - Ngọc Khuê
- Hà Nội, trái tim hồng - Nguyễn Đức Toàn
- Tiếng đàn balalaika trên sông Đà - An Thuyên

markdown:
# Rê thứ
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Bộ khóa: |
|![]()
**Âm giai:** ![ D minor scale.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/f/f0/D_minor_scale.png/200px-D_minor_scale.png)
![ D minor scale.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/f/f0/D_minor_scale.png/200px-D_minor_scale.png)
**Hợp âm:** ![ D minor chord.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/0/0a/D_minor_chord.png/200px-D_minor_chord.png)
![ D minor chord.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/0/0a/D_minor_chord.png/200px-D_minor_chord.png)
Chất liệu sáng tác âm nhạc với cung chính là
[nốt Re](/w/index.php?title=N%E1%BB%91t_Re&action=edit&redlink=1) và thuộc [thể thứ hoà âm](/wiki/%C3%82m_giai_Th%E1%BB%A9_h%C3%B2a_%C3%A2m). **Vị trí âm giai Re thứ hòa âm trên phím Dương cầm**
## Tác phẩm cổ điển viết ở cung này[
[sửa](/w/index.php?title=R%C3%AA_th%E1%BB%A9&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=R%C3%AA_th%E1%BB%A9&action=edit§ion=1)] *-* [Giao hưởng số 9](/wiki/Giao_h%C6%B0%E1%BB%9Fng_s%E1%BB%91_9_(Beethoven)) [Ludwig Van Beethoven](/wiki/Ludwig_van_Beethoven) *-* [Concerto cho piano số 3](/w/index.php?title=Concerto_s%E1%BB%91_3_cho_piano_(Rachmaninoff)&action=edit&redlink=1) [Sergei Rachmaninoff](/wiki/Sergei_Vasilievich_Rachmaninoff) *"*- [Der Tod und das Mädchen](/w/index.php?title=Der_Tod_und_das_M%C3%A4dchen&action=edit&redlink=1)", D.810 [Franz Schubert](/wiki/Franz_Schubert) *-* [Giao hưởng số 9](/w/index.php?title=Giao_h%C6%B0%E1%BB%9Fng_s%E1%BB%91_9_(Bruckner)&action=edit&redlink=1) [Anton Bruckner](/wiki/Anton_Bruckner) *-* [Der Hölle Rache kocht in meinem Herzen](/w/index.php?title=Der_H%C3%B6lle_Rache_kocht_in_meinem_Herzen&action=edit&redlink=1) [Wolfgang Amadeus Mozart](/wiki/Wolfgang_Amadeus_Mozart)(từ [The Magic Flute](/wiki/The_Magic_Flute)) *-* [Concerto cho piano số 20](/w/index.php?title=Concerto_s%E1%BB%91_20_cho_piano_(Mozart)&action=edit&redlink=1) [Wolfgang Amadeus Mozart](/wiki/Wolfgang_Amadeus_Mozart) *-* [Toccata và Fugue cung Rê thứ](/w/index.php?title=Toccata_v%C3%A0_Fugue_cung_R%C3%AA_th%E1%BB%A9&action=edit&redlink=1) [Johann Sebastian Bach](/wiki/Johann_Sebastian_Bach) *-* [Czardas](/w/index.php?title=Czardas&action=edit&redlink=1) [Vittorio Monti](/w/index.php?title=Vittorio_Monti&action=edit&redlink=1) *-* [Giao hưởng số 5](/wiki/Giao_h%C6%B0%E1%BB%9Fng_s%E1%BB%91_5_(Shostakovich)) [Dmitri Shostakovich](/wiki/Dmitri_Shostakovich) *-* [Carmina Burana](/wiki/Carmina_Burana_(Orff)) [Carl Orff](/wiki/Carl_Orff)
## Các tác phẩm ở cung này[
[sửa](/w/index.php?title=R%C3%AA_th%E1%BB%A9&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=R%C3%AA_th%E1%BB%A9&action=edit§ion=2)] *-* [The Devil Went Down to Georgia](/w/index.php?title=The_Devil_Went_Down_to_Georgia&action=edit&redlink=1) [Charlie Daniels Band](/w/index.php?title=Charlie_Daniels_Band&action=edit&redlink=1) *-* [The Wind Cries Mary](/w/index.php?title=The_Wind_Cries_Mary&action=edit&redlink=1) [Jimi Hendrix](/wiki/Jimi_Hendrix) *-* [Jolene](/w/index.php?title=Jolene_(b%C3%A0i_h%C3%A1t)&action=edit&redlink=1) [Dolly Parton](/wiki/Dolly_Parton) *-* [Sultans of Swing](/wiki/Sultans_of_Swing) [Dire Straits](/wiki/Dire_Straits) *-* [Oh My God](/w/index.php?title=Oh_My_God_(Michael_Franti_song)&action=edit&redlink=1) [Michael Franti](/w/index.php?title=Michael_Franti&action=edit&redlink=1) *-* [Lay All Your Love On Me](/w/index.php?title=Lay_All_Your_Love_On_Me&action=edit&redlink=1) [ABBA](/wiki/ABBA) *-* [Gimme! Gimme! Gimme! (A Man After Midnight)](/w/index.php?title=Gimme!_Gimme!_Gimme!_(A_Man_After_Midnight)&action=edit&redlink=1) [ABBA](/wiki/ABBA) *-* [The Living Daylights](/w/index.php?title=The_Living_Daylights&action=edit&redlink=1) [A-ha](/w/index.php?title=A-ha&action=edit&redlink=1) *-* [Like A Prayer](/wiki/Like_a_Prayer_(b%C3%A0i_h%C3%A1t)) [Madonna](/wiki/Madonna_(ca_s%C4%A9)) *The Call of Ktulu*- [Metallica](/wiki/Metallica) *-* [From Russia with Love](/w/index.php?title=From_Russia_with_Love&action=edit&redlink=1) [Matt Monro](/w/index.php?title=Matt_Monro&action=edit&redlink=1) *-* [Another Brick in the Wall](/w/index.php?title=Another_Brick_in_the_Wall&action=edit&redlink=1) [Pink Floyd](/wiki/Pink_Floyd) *-* [Schism](/w/index.php?title=Schism_(b%C3%A0i_h%C3%A1t)&action=edit&redlink=1) [Tool](/wiki/Tool) *-* [Pieces](/w/index.php?title=Pieces&action=edit&redlink=1) [Sum 41](/w/index.php?title=Sum_41&action=edit&redlink=1) *Smooth Operator*- [Sade](/w/index.php?title=Sade&action=edit&redlink=1) *-* [Rosalinda](/w/index.php?title=Rosalinda_(b%C3%A0i_h%C3%A1t)&action=edit&redlink=1) [Thalía](/w/index.php?title=Thal%C3%ADa&action=edit&redlink=1) *-* [Home Alone](/wiki/Home_Alone)theme [John Williams](/wiki/John_Williams) *Khúc hát người Hà Nội*- [Trần Hoàn](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ho%C3%A0n) *Tình yêu Hà Nội*- [Hoàng Vân](/wiki/Ho%C3%A0ng_V%C3%A2n) *Chiều Hà Nội*- [Vũ Quang Trung](/w/index.php?title=V%C5%A9_Quang_Trung&action=edit&redlink=1) *-* [Mùa xuân, làng lúa, làng hoa](/w/index.php?title=M%C3%B9a_xu%C3%A2n,_l%C3%A0ng_l%C3%BAa,_l%C3%A0ng_hoa&action=edit&redlink=1) [Ngọc Khuê](/w/index.php?title=Ng%E1%BB%8Dc_Khu%C3%AA_(nh%E1%BA%A1c_s%C4%A9)&action=edit&redlink=1) *-* [Hà Nội, trái tim hồng](/w/index.php?title=H%C3%A0_N%E1%BB%99i,_tr%C3%A1i_tim_h%E1%BB%93ng&action=edit&redlink=1) [Nguyễn Đức Toàn](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%E1%BB%A9c_To%C3%A0n) *Tiếng đàn* [balalaika](/wiki/Balalaika)trên [sông Đà](/wiki/S%C3%B4ng_%C4%90%C3%A0)- [An Thuyên](/wiki/An_Thuy%C3%AAn)
|
|![]()
**Thể nhạc** **Cổ điển** [Trưởng tự nhiên](/wiki/%C3%82m_giai_Tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn) [Trưởng hòa âm](/wiki/%C3%82m_giai_Tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_h%C3%B2a_%C3%A2m) [Trưởng giai điệu](/wiki/%C3%82m_giai_Tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_giai_%C4%91i%E1%BB%87u) [Thứ tự nhiên](/wiki/%C3%82m_giai_Th%E1%BB%A9_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn) [Thứ hòa âm](/wiki/%C3%82m_giai_Th%E1%BB%A9_h%C3%B2a_%C3%A2m) [Thứ giai điệu](/wiki/%C3%82m_giai_Th%E1%BB%A9_giai_%C4%91i%E1%BB%87u) **Trung cổ** [Ionian](/wiki/%C3%82m_giai_Tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn) [Dorian](/wiki/%C3%82m_giai_Dorian) [Phrygian](/wiki/%C3%82m_giai_Phrygian) [Lydian](/wiki/%C3%82m_giai_Lydian) [Mixolidian](/wiki/%C3%82m_giai_Mixolidian) [Aeolian](/wiki/%C3%82m_giai_Th%E1%BB%A9_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn) **Hiện đại** [Bán cung](/wiki/%C3%82m_giai_B%C3%A1n_cung) [Toàn cung](/wiki/%C3%82m_giai_To%C3%A0n_cung) [Blues](/w/index.php?title=%C3%82m_giai_Blues&action=edit&redlink=1) **Ngũ cung** [Trung hoa](/w/index.php?title=%C3%82m_giai_Trung_hoa&action=edit&redlink=1) [Nhật bản](/w/index.php?title=%C3%82m_giai_Nh%E1%BA%ADt_b%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1) [Tây nguyên VN](/w/index.php?title=%C3%82m_giai_T%C3%A2y_nguy%C3%AAn_VN&action=edit&redlink=1)
|
|Nốt nhạc chính của bản nhạc hoặc đoạn nhạc, rơi vào một âm thanh trong 12 âm của phím Cung chính của tác phẩm âm nhạc.
|Vì có sự
|
Nốt nhạc chính cũng là


text:
Thể loại:Khoa đo lường
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bài chính thể loại: Đo lường
Thể loại con
Thể loại này gồm 18 thể loại con sau, trên tổng số 18 thể loại con.
C
- ► Các đơn vị đo (25 t.l., 15 tr.)
- ► Chỉ số (4 t.l., 16 tr.)
D
- ► Dụng cụ đo lường (9 t.l., 31 tr., 1 t.t.)
Đ
- ► Đại lượng vật lý (12 t.l., 65 tr.)
- ► Đo lường hình học (1 t.l., 1 tr.)
H
- ► Hằng số vật lý (15 tr.)
- ► Hệ thống đo lường (9 t.l., 7 tr.)
K
- ► Kiểm chuẩn máy tính (1 tr.)
- ► Kiểm tra và thử nghiệm (1 t.l.)
P
- ► Phổ học (4 t.l., 12 tr.)
T
- ► Tâm lý lượng học (1 tr.)
- ► Thang điểm (4 tr.)
- ► Thang đo (4 t.l., 3 tr.)
- ► Thuật đo thời gian (7 tr.)
- ► Tổ chức tiêu chuẩn (2 t.l., 27 tr., 1 t.t.)
- ► Trắc địa (3 t.l., 26 tr.)
V
- ► Viễn thám (2 t.l., 4 tr.)
X
- ► Xác suất và thống kê (5 t.l., 7 tr.)
Các trang trong thể loại “Khoa đo lường”
25 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 25 trang.

markdown:
# Thể loại:Khoa đo lường
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
*Bài chính thể loại:* [Đo lường](/wiki/%C4%90o_l%C6%B0%E1%BB%9Dng)
|
|![]()
[Khoa đo lường](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Measurement?uselang=vi)
## Thể loại con
Thể loại này gồm 18 thể loại con sau, trên tổng số 18 thể loại con.
### C
- ►
[Các đơn vị đo](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%C3%A1c_%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B_%C4%91o) (25 t.l., 15 tr.)
- ►
[Chỉ số](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91) (4 t.l., 16 tr.)
### D
- ►
[Dụng cụ đo lường](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:D%E1%BB%A5ng_c%E1%BB%A5_%C4%91o_l%C6%B0%E1%BB%9Dng) (9 t.l., 31 tr., 1 t.t.)
### Đ
- ►
[Đại lượng vật lý](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%A1i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD) (12 t.l., 65 tr.)
- ►
[Đo lường hình học](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90o_l%C6%B0%E1%BB%9Dng_h%C3%ACnh_h%E1%BB%8Dc) (1 t.l., 1 tr.)
### H
- ►
[Hằng số vật lý](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD) (15 tr.)
- ►
[Hệ thống đo lường](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_%C4%91o_l%C6%B0%E1%BB%9Dng) (9 t.l., 7 tr.)
### K
- ►
[Kiểm chuẩn máy tính](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ki%E1%BB%83m_chu%E1%BA%A9n_m%C3%A1y_t%C3%ADnh) (1 tr.)
- ►
[Kiểm tra và thử nghiệm](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ki%E1%BB%83m_tra_v%C3%A0_th%E1%BB%AD_nghi%E1%BB%87m) (1 t.l.)
### P
- ►
[Phổ học](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ph%E1%BB%95_h%E1%BB%8Dc) (4 t.l., 12 tr.)
### T
- ►
[Tâm lý lượng học](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%A2m_l%C3%BD_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_h%E1%BB%8Dc) (1 tr.)
- ►
[Thang điểm](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Thang_%C4%91i%E1%BB%83m) (4 tr.)
- ►
[Thang đo](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Thang_%C4%91o) (4 t.l., 3 tr.)
- ►
[Thuật đo thời gian](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Thu%E1%BA%ADt_%C4%91o_th%E1%BB%9Di_gian) (7 tr.)
- ►
[Tổ chức tiêu chuẩn](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_ti%C3%AAu_chu%E1%BA%A9n) (2 t.l., 27 tr., 1 t.t.)
- ►
[Trắc địa](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tr%E1%BA%AFc_%C4%91%E1%BB%8Ba) (3 t.l., 26 tr.)
### V
- ►
[Viễn thám](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Vi%E1%BB%85n_th%C3%A1m) (2 t.l., 4 tr.)
### X
- ►
[Xác suất và thống kê](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:X%C3%A1c_su%E1%BA%A5t_v%C3%A0_th%E1%BB%91ng_k%C3%AA) (5 t.l., 7 tr.)
## Các trang trong thể loại “Khoa đo lường”
25 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 25 trang.

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


text:
Thể loại:Sinh 1753
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Thể loại này liệt kê những người sinh năm 1753 . Xem thêm những người qua đời năm 1753 .
Các trang trong thể loại “Sinh 1753”
10 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 10 trang.
Thể loại này liệt kê những người sinh năm 1753 . Xem thêm những người qua đời năm 1753 .
10 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 10 trang.

markdown:
# Thể loại:Sinh 1753
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|[1750](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1750)– [1751](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1751)– [1752](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1752)– **1753**– [1754](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1754) [1755](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1755)– [1756](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1756)– [1757](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1757)– [1758](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1758)– [1759](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1759)
Thể loại này liệt kê những
**người sinh năm 1753** . Xem thêm [những người qua đời năm 1753](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1753). **Về đầu trang** [A](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1753&from=A) [B](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1753&from=B) [C](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1753&from=C) [D](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1753&from=D) [E](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1753&from=E) [F](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1753&from=F) [G](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1753&from=G) [H](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1753&from=H) [I](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1753&from=I) [J](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1753&from=J) [K](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1753&from=K) [L](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1753&from=L) [M](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1753&from=M) [N](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1753&from=N) [O](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1753&from=O) [P](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1753&from=P) [Q](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1753&from=Q) [R](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1753&from=R) [S](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1753&from=S) [T](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1753&from=T) [U](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1753&from=U) [V](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1753&from=V) [W](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1753&from=W) [X](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1753&from=X) [Y](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1753&from=Y) [Z](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1753&from=Z)
|
|![]()
[Sinh 1753](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:1753_births?uselang=vi)
## Các trang trong thể loại “Sinh 1753”
10 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 10 trang.

X-Cache: cp1054 hit (1), cp1065 frontend miss (0)