text:
Biểu tượng thất truyền
Biểu tượng thất truyền (The Lost Symbol), được viết với tên mã Chìa khóa Solomon, là tiểu thuyết xuất bản năm 2009 của tác giả người Mỹ Dan Brown.[2][3] Đây là một tiểu thuyết kịch tính diễn ra ở Washington, D.C.
Được phát hành vào ngày 15 tháng 9 năm 2009, đây là tiểu thuyết thứ ba có sự xuất hiện của nhân vật Robert Langdon - một nhà nghiên cứu biểu tượng của trường Đại học Harvard, trước đó là các cuốn Thiên thần và Ác quỷ xuất bản năm 2000 và Mật mã Da Vinci xuất bản năm 2003.[2] Với 6.5 triệu ấn phẩm trong lần phát hành đầu tiên (5 triệu tại Bắc Mỹ và 1.5 triệu tại Anh Quốc, đây là tác phẩm có số lượng xuất bản lớn nhất trong lịch sử của nhà xuất bản Doubleday. Ngày đầu tiên, đầu sách dã bán được 1 triệu bản bìa cứng và sách điện tử trên thị trường Mỹ, Anh quốc và Canada và trở thành sách bán nhanh nhất trong lịch sử tiểu thuyết dành cho người lớn.[4] Tính đến ngày 25 tháng 9, cuốn sách dẫn đầu danh sách New York Times Best Seller list về tiểu thuyết bìa cứng.[5]
Mục lục
Cốt truyện[sửa | sửa mã nguồn]
Toàn bộ câu chuyện xảy ra trong khoảng thời gian 12 tiếng tại Washington, D.C., và tập trung vào Hội Tam điểm.[6] Robert Langdon được mời đến thuyết giảng tại National Statuary Hall thuộc United States Capitol, với một giấy mời từ thầy giáo của mình, một thành viên Đẳng cấp 33 trong hội Mason tên là Peter Solomon, đông thời cũng là trưởng Hiệp hội Smithsonian. Solomon đã yêu cầu Langdon mang theo một gói nhỏ mà ông ta đã nhờ Langdon lưu giữ vài năm trước đó. Tuy nhiên, khi đến khán phòng, thay vì gặp khán giả, Langdon nhận được một cú điện thoại từ người mà ông ta cho là thuộc văn phòng của Solomon và sau đó nghe thấy tiếng hét ở Capitol Rotunda. Khi chạy tới nơi, Langdon nhìn thấy tay phải của Peter Solomon đã bị chặt đứt ở giữa phòng. Bàn tay có các vết xăm trên các ngón và Langdon nhận ra đấy là biểu tượng của 'Mật thủ', dường như ngón tay chỉ thẳng lên bức họa The Apotheosis of Washington trên vòm mái của nhà Capitol. Langdon nhận ra rằng bạn mình đã bị bắt cóc và chặt đứt tay và kẻ bắt cóc muốn Langdon tìm ra Kim tự tháp Mason và theo tín ngưỡng của những người Mason, kim tự tháp này được cất giấu ở đâu đó tại Washington D.C và tìm ra từ bị thất lạc mà kẻ bắt cóc đã quyết định tìm kiếm.
Ngay sau đó, trưởng cảnh sát của Capitol xuất hiện và ngay sau đó là giám đốc Văn phòng An ninh CIA Inoue Sato. Khi Langdon bắt đầu phân tích các hình xăm trên ngón tay, ông nói với Sato là nếu di chuyển các ngón đang khép lại, các vắt xăm mới có thể được phát hiện. Bà Sato mở ngón tay ra và phát hiện một dấu hiệu mới và họ nhận ra rằng cần phải xoay ngược tay xuống. Cả nhóm đi theo hướng dẫn trên tay tới một khu bỏ hoang tại hầm của nhà Capitol và tới một phòng nhỏ trong đó có phòng thờ Mason của Peter Solomon. Trong phòng thờ có một sọ người và nhiều đồ vật trang trí khác. Tuy vậy, khi thắp nến lên, nhóm phát hiện ra có một bức màn và sau khi vén sang một bên, họ phát hiện ra một kim tự tháp nhỏ không có chóp trên đó có khắc chữ cho phép Langdon có thể di tiếp tới bước tiếp theo để cứu bạn.
Trong khi đó, Sato đã yêu cầu cảnh sát tòa nhà Capitol xét lại hình chụp X-quang đồ vật của Langdon khi vào tòa nhà và hình X-quang cho thấy gói Langdon cầm theo chứa một kim tự tháp nhỏ. Bà yêu cầu Langdon giải thích về điều này nhưng Langdon vì không biết trong gói có gì nên nói là không hiểu ý Sato. Sato cho rằng Langdon cố tình che giấu và định bắt Langdon về trụ sở CIA để thẩm vấn. Tại thời điểm này Warren Bellamy, Giám đốc tòa nhà Capitol và cũng thuộc hiệp hội Freemason, xuất hiện ở phòng trong hầm, đánh gục cảnh sát trưởng và giám đốc CIA sau đó dẫn Langdon di theo lên phía trên tòa nhà Capitol.
Kẻ bắt cóc hóa ra là Mal'akh, một tên khá thông minh và xăm toàn thân mình với các hình xăm. Mục tiêu của hắn là có được nguồn sức mạnh cổ xưa.[7]. Hắn đòi Langdon giải mã các Bí ẩn cổ xưa để đổi lấy mạng Peter. Trong một vụ nổ khủng khiếp, hắn đã phá hủy phòng thí nghiệm do hiệp hội Smithson tài trợ của Tiến sĩ Katherine Solomon, em gái Peter vì với phòng thí nghiệm này, Katherine đã thử nghiệm thành công việc linh hồn người có khả năng ảnh hưởng tới vật chất. Thêm vào đó, CIA cũng đang ráo riết truy lùng Mal'akh vì An ninh quốc gia.
Trước khi xảy ra vụ nổ, Langdon đã phát hiện ra thủ phạm muốn giết Katherine và đã gọi điện cho bà, nhờ vậy mà Katherine đã may mắn thoát chết sau khi chui qua một cái lỗ nhỏ ở phòng thí nghiệm. Bà gọi cho 911 yêu cầu họ tới khám nhà Mal'akh mà bà đã từng tới đó khi bị hắn lừa là bác sĩ riêng của anh trai mình. Bà không hề biết rằng nhân viên 911 khi tới nhà đã bị Mal'akh bắt. Trước khi giết nhân viên này, hắn yêu cầu nhân viên gọi cho Katherine và đánh lừa Katherine là đã tìm thấy Peter trong nhà.
Khi Katherine gặp lại Langdon tại tòa nhà Capitol, cả hai đã cố gắng nỗ lực chạy trốn khỏi CIA nhưng sau đó đã bị bắt lại. Lúc đó Langdon đã giải mã được các bí ẩn trong kim tự tháp sử dụng các bảng giải mã cấp 4, Mal'alk đã giao hẹn gặp tại địa điểm chỉ ra sau khi đã giải mã. Sato đồng ý để Langdon, Katherine và một nhân viên CIA khác lái xe tới nhà Mal'alk để gặp Peter còn CIA tổ chức giăng bẫy bắt Mal'akh tại điểm hẹn. Tuy vậy, Mal'akh không bao giờ xuất hiện tại điểm hẹn mà thay vào đó giăng bẫy để giết nhân viên CIA và bắt Langdon và Katherine.
Mal'akh đặt Langdon vào một bình chứa nước có ô xy và Langdon tưởng mình sắp chết đuối, trong lúc đó sử dụng hết minh mẫn để giải phần cuối của mật mã bằng bảng giải mã cấp 8 của Franklin. Mal'akh sau khi có được lời giải cuối cùng đem theo Peter và để Katherine chảy máu tới chết còn Langdon vẫn chìm trong bình nước. Tuy vậy, CIA đã tới kịp thời và giải thoát cho 2 người. Langdon cũng đoán được địa điểm của Mal'akh và chỉ cho CIA.
Sử dụng các băng Video quay lén khi Mal'akh được kết nạp và từng bước leo lên cấp cao nhất của Mason, Mal'akh dọa sẽ công bố cho thế giới bằng cách email cho các phương tiện truyền thông qua điện thoại và máy tính xách tay và ép Peter phải nói ra từ bị thất lạc để xăm lên phần còn lại duy nhất ở trên đầu. Mal'akh lúc đó mới thể hiện chính mình là Zachary Solomon, con trai của Peter. Trước đó, mọi người đã tưởng Zachary chết trong một nhà tù của Thổ Nhĩ Kỳ sau khi bị bắt vì buôn lậu ma túy.
Sau đó Zachary buộc Peter phải hiến mình vì hắn tin rằng đó là cách để có được quyền lực của Bóng tối. Peter mặc dù bị ép buộc nhưng vẫn không nỡ giết con. Lúc đó, máy bay trực thăng chở Sato sử dụng súng siêu âm để phá hủy máy tính trước khi truyền khi email được gửi xong đã vô tình văng cánh quạt vào kính và một mảnh kính đã đâm vào Zachary. Trước khi Zachary chết, Peter có nói là từ mà Zachary xăm không phải là từ đúng mà đó là cách hiểu sai.
Tuy vậy, Peter khẳng định với Langdon là từ bị thất lạc có tồn tại. Peter bịt mắt Langdon và dẫn tới một nơi mà Sato đã sắp xếp để cả hai có thể vào trong ít lâu. Khi mở mắt ra, Langdon nhìn thấy tòa nhà Capitol trước mặt và biết mình đang ở trên phòng trên đỉnh Đài tưởng niệm Washingon
Nhìn vào thành phố từ bốn cửa sổ tại đó, Langdon được biết là từ bị mất nằm dưới hàng trăm bậc thang dưới khối đá lớn dưới chân kim tự tháp. Langdon nhận ra rằng biểu tượng đó là chữ Laus Deo tiếng La tinh nghĩa là Ca ngợi Chúa. Các từ này, Langdon biết là được viết bằng chữ nhỏ ở trên chóp bằng nhôm của kim tự tháp trên đỉnh nhà tưởng niệm. Khi họ đi xuống các bậc thang, Solomon giải thích là phía dưới chính là một bản gốc của Kinh Thánh và bí mật được ẩn giấu trong những hình ảnh bình thường. Theo Kinh thánh, con người là một phần của chúa.
Nhân vật[sửa | sửa mã nguồn]
- Robert Langdon, Nhà nghiên cứu biểu tượng đại học Harvard
- Mal'akh, thủ phạm chính thông minh và có nhiều vết xăm trên người
- Peter Solomon, Tổng thư ký của hiệp hội Smithsonian, là tỉ phú, một thành viên Hội Tam điểm cấp 33 và là huynh trưởng
- Katherine Solomon, nhà khoa học về Noetic, em gái của Peter Solomon
- Isabel Solomon, mẹ Peter và Katherine Solomon, bà của Zachary Solomon, bị giết 10 năm trước vào đêm Giáng sinh. Nạn nhân nữ đầu tiên của Mal'akh.
- Trish Dunne, trợ lý của Katherine Solomon và là nạn nhân nữ thứ hai của Mal'akh
- Mark Zoubianis, hacker bạn của Trish
- Warren Bellamy, Giám đốc tòa nhà Capitol, một thành viên Hội Tam điểm
- Inoue Sato, Giám đốc Văn phòng An ninh CIA
- Nola Kaye, chuyên viên phân tích CIA
- Rick Parrish, chuyên viên an ninh CIA
- Turner Simkins, trưởng nhóm hiện trường CIA
- Reverend Colin Galloway, Tổng giám mục Nhà thờ Washington Cathedral, một thành viên Hội Tam điểm
- Trent Anderson, Cảnh sát trưởng phụ trách tòa nhà Capitol
- Alfonso Nuñez, lính gác tại tòa nhà Capitol
- Jonas Faukman, Tông biên tộc báo New York Times, bạn của Langdon và Peter
- Omar Amirana, tài xế taxi ở Washington DC
- Sĩ quan Paige Montgomery, sĩ quan trong Đội Ưu tiên, người phát hiện Peter Solomon ở nhà Mal'akh và bị giết sau đó bởi Mal'akh.
- Đặc vụ Hartmann, mật vụ CIA, bị Mal'akh giết
Địa điểm[sửa | sửa mã nguồn]
Các địa điểm trong truyện xảy ra ở nhiều địa điểm, có địa điểm do tác giả tự xây dựng nhưng cũng có nhiều địa điểm thật ở Washington D.C và vùng phụ cận. Một số điểm chính gồm.
- House of the Temple,trụ sở của nhánh Scottish Rite của hiệp hội Freemasonry. Đây là bối cảnh cho phần mở đầu và kết thúc kịch tính của tác phẩm (chương 121-122)
- United States Capitol. Tòa nhà này bao gồm sảnh Dotunda, vòm Dome, và các lối đi và phòng lưu trữ ở tầng hầm là bối cảnh cho nhiều hành động của truyện
- Washington Monument. Là bối cảnh cho kịch tính của truyện(Chương 131).
Quá trình viết truyện[sửa | sửa mã nguồn]
Cuốn truyện được viết trong nhiều năm; ban đầu dự kiến xuất bản năm 2006. Tuy vậy ngày xuất bản đã hoãn lại nhiều lần.[1] Cuốn truyện được xuất bản vào ngày 15 tháng 9 năm 2009 với số lượng ban đầu là 6.5 triệu bản, số bản in lớn nhất trong lịch sử xuất bản của Random House.[8][9] Sách điện tử eBook[10] và sách nói[11] cũng được ra mắt trong cùng ngày.[12]
Doanh thu[sửa | sửa mã nguồn]
Biểu tượng thất truyền phá vỡ các kỷ lục về doanh thu và trở thành sách người lớn bán chạy nhất trong lịch sử với hơn 1 triệu bản được bán trong ngày phát hành đầu tiên. Sau tuần đầu tiên, tại Mỹ, Canada và Anh Quốc, hai triệu bản đã được bán ra.[13] Sách bìa cứng đã được đặt hàng trước hàng tháng trước khi phát hành và được đặt hàng với khối lượng lớn tại Mỹ và Canada.[14][15] According to the publisher, on its first day the book sold 1 million in hardcover and e-book versions in the U.S., the UK and Canada, prompting the printing of an additional 600.000 hardcover copies to the 5 million initially printed.[4]
Ngày đầu tiên phát hành, sách cũng đứng đầu danh sách của amazon.com,[16] và bản mềm Amazon Kindle trở thành mặt hàng bán chạy nhất trên toàn Amazon.com, vượt qua cả doanh số của bản bìa cứng. Bản mềm cũng đứng thứ 6 về xếp hạng các sách được đặt hàng trước khi xuất bản.[17] Biểu tượng thất truyền cũng đứng đầu danh sách bán chạy nhất ở các website Canada và Anh quốc của Amazon.[18][19] Cả Barnes & Noble và Waterstone's cũng thông báo cuốn sách phá vỡ mọi kỷ lục trước đó về tiểu thuyết nguoiwf lớn tại Anh.[20][21] Theo số liệu của Nielsen BookScan, 550.946 bản Biểu tượng thất truyền được bán trong tuần đầu tiên với doanh số 4.6 triệu bảng Anh. Kết thúc tuần thứ 2, Transworld đặt mục tiêu in tới 1.5 triệu bản.[22] Tới 25 tháng September, cuốn sách đứng thứ nhất trong danh sách New York Times Best Seller đối với tiểu thuyết bìa cứng.[5]
Tiếp nhận[sửa | sửa mã nguồn]
The New York Times ca ngợi cuốn sách "không thể đặt xuống" và cho rằng Brown đã "mang lại sự hấp dẫn cho một thể loại đã chết từ lâu". Tuy vậy, tạp chí này cũng nêu lên việc sử dụng quá nhiều các câu cửa miệng và dùng chữ in nghiêng cộng với thiếu logic về động cơ của các nhân vật. Thêm vào đó, tạp chí cũng cho là có nhân vật giống với nhân vật Jar Jar Binks.[23] Los Angeles Times viết "Cách tường thuật của Brown quá nhanh trừ một vài thời điểm mà ai đó trở thành từ điển bách khoa toàn thư. "[24] Newsweek cho rằng kết cục của cuốn sách "có thể đoán trước" và để có thể chấp nhận "Biểu tượng thất truyền" cũng như "Mật mã Da Vinci", độc giả phải thừa nhận nhiều trùng hợp ngẫu nhiên. Tuy vậy đây vẫn là một cuốn sách lôi cuốn và Brown "là một người xây dựng mê cung và sau đó hướng dẫn bạn đi qua mê cung đó. Ông ta có tài trong việc phát hiện các sự thật kỳ lạ cũng như áp đặt lịch sử và hòa trộn sự thật với lịch sử để tạo ra một món hầm rồi đặt câu hỏi nếu thực sự thế thì sao?"[25] The National Post gọi là một tác phẩm được xử lý nặng nề nhưng ít kịch tính và nhân vật phản diện chính (Mal'akh) "có nét tương đồng khó chịu" với nhân vật Francis Dolarhyde trong tác phẩm viết năm 1981 của Thomas Harris với tựa đề Red Dragon.[26] Daily Telegraph viết rằng cuốn tiểu thuyết "không hẳn là một thảm kịch văn chương như đã dự đoán"[27] TIME cho rằng nội dung cũng khá thú vị nhưng "Sẽ là vô trách nhiệm nếu không chỉ ra cảm giác chung, nếu không nói từng chi tiết, của lịch sử văn chương của Brown là đúng. Ông ta luôn chỉ ra nơi mà ranh giới về văn hóa của chúng ta thực sự là hỗn loạn."[28] Bài phê bình của tiểu thuyết gia William Sutcliffe trên Financial Times bình luận đây là "một tiểu thuyết không lấy đi của độc giả cái gì nhưng cũng chẳng mang lại cho độc giả điều gì".[29]
Chuyển thể[sửa | sửa mã nguồn]
Tác phẩm dự kiến được Columbia Pictures chuyển thể thành phim,[30] sẽ công chiếu vào năm 2012.[31]
Liên quan[sửa | sửa mã nguồn]
Tham chiếu[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ a ă Italie, Hillel (20 tháng 4 năm 2009). “New Dan Brown novel coming in September”. Associated Press. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 4 năm 2009. Truy cập ngày 20 tháng 4 năm 2009.
- ^ a ă Carbone, Gina (20 tháng 4 năm 2009). “Dan Brown announces new book, 'The Lost Symbol'”. Boston Herald. Truy cập ngày 20 tháng 4 năm 2009.
- ^ "ET Breaks News: Dan Brown Has Finished New Book" ETonline, 12 tháng 2 năm 2009
- ^ a ă “Dan Brown’s ‘Lost Symbol’ Sells 1 Million Copies in the First Day”. The New York Times. 16 tháng 9 năm 2009. Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2009.
- ^ a ă “Best Selles: Hardcover Fiction”. New York Times. 25 tháng 9 năm 2009. Truy cập ngày 26 tháng 9 năm 2009.
- ^ “Keys to Dan Brown's Solomon Key”. Truy cập ngày 20 tháng 12 năm 2008.
- ^ De Vera, Ruel S. (15 tháng 9 năm 2009). “Dan Brown's 'Lost' is no 'Da Vinci Code'”. Philippine Daily Inquirer. Truy cập 14 tháng 9 năm 2009.
- ^ “A New World: Scheduling E-Books”. New York Times. 15 tháng 7 năm 2009. Truy cập ngày 15 tháng 7 năm 2009.
- ^ “Dan Brown moves to Washington for new thriller”. Reuters. 8 tháng 7 năm 2009. Truy cập ngày 15 tháng 7 năm 2009.
- ^ “The Lost Symbol eBook (Kindle Version)”. Amazon.com. 17 tháng 8 năm 2009. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2009.
- ^ “Download The Lost Symbol - Preorder”. audible.com. 12 tháng 9 năm 2009. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2009.
- ^ Irvine, Chris (14 tháng 9 năm 2009). “Dan Brown's The Lost Symbol 'will be biggest selling adult fiction novel of the decade'”. The Telegraph. Truy cập 14 tháng 9 năm 2009.
- ^ . Associated Press. 23 tháng 9 năm 2009 http://www.nydailynews.com/entertainment/music/2009/09/23/2009-09-23_clinton_book_record_beaten_by_da_vinci_scribe_brown.html. Truy cập 23 tháng 9 năm 2009.
|tựa đề=trống hay bị thiếu (trợ giúp)
- ^ “Dan Brown returns with Da Vinci Code sequel, The Lost Symbol”. The Guardian. 20 tháng 1 năm 2009. Truy cập ngày 20 tháng 4 năm 2009.
- ^ “New Dan Brown book offers industry hope”. The Sydney Morning Herald. 21 tháng 4 năm 2009. Truy cập ngày 21 tháng 4 năm 2009.
- ^ Amazon's Bestsellers in Books (accessdate 2009-09-16)
- ^ “Dan Brown's The Lost Symbol on Kindle is Amazon top seller”. The Daily Telegraph. 16 tháng 9 năm 2009. Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2009.
- ^ Amazon.ca Bestsellers in Books (accessdate 2009-09-16)
- ^ Amazon.co.uk Bestsellers in Books (accessdate 2009-09-16)
- ^ “To No One’s Surprise, Dan Brown Books Are Flying Off Bookshelves”. The New York Times. 15 tháng 9 năm 2009. Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2009.
- ^ “Dan Brown's Lost Symbol sets adult fiction sales record”. The Guardian. 17 tháng 9 năm 2009. Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2009.
- ^ Stone, Philip (22 tháng 9 năm 2009). “Dan Brown sells 550.000 in first week”. theBookseller.com. Truy cập ngày 22 tháng 9 năm 2009.
- ^ Maslin, Janet (13 tháng 9 năm 2009). “Fasten Your Seat Belts, There’s Code to Crack”. The New York Times. Truy cập ngày 13 tháng 9 năm 2009.
- ^ Owchar, Nick (14 tháng 9 năm 2009). “Book Review: 'The Lost Symbol'”. Los Angeles Times. Truy cập 13 tháng 9 năm 2009.
- ^ Jones, Malcolm (15 tháng 9 năm 2009). “Book Review: Dan Brown's 'The Lost Symbol'”. Newsweek. Truy cập 18 tháng 9 năm 2009.
- ^ Wiersema, Robert (17 tháng 9 năm 2009). “Review: Dan Brown's The Lost Symbol”. National Post. Truy cập 18 tháng 9 năm 2009.
- ^ Jehu, Jeremy (15 tháng 9 năm 2009). “Dan Brown's The Lost Symbol, review”. The Telegraph. Truy cập 18 tháng 9 năm 2009.
- ^ Grossman, Lev (15 tháng 9 năm 2009). “How Good Is Dan Brown's The Lost Symbol?”. TIME. Truy cập 18 tháng 9 năm 2009.
- ^ Sutcliffe, William (19 tháng 9 năm 2009). “The Lost Symbol”. Financial Times. Truy cập 22 tháng 9 năm 2009.
- ^ “Columbia moves on 'Symbol'”. Variety.com. 20 tháng 4 năm 2009. Truy cập ngày 1 tháng 9 năm 2009.
- ^ “The Mystery of Dan Brown”. The Guardian. Tháng 9 năm 2009. Truy cập 22 tháng 9 năm 2009.
Tham khảo thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Brown, Jeffrey, "Decoding the Hidden Secrets of Dan Brown's D.C.", The NewsHour with Jim Lehrer, 24 tháng 9 năm 2009. Transcript.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Author Dan Brown's Official Website
- Official The Lost Symbol Website
- Official UK Website for Dan Brown
- [1]
- Official Spanish The Lost Symbol Website
- Official Australian The Lost Symbol Website
- The Keys to Dan Brown's The Lost Symbol
- The Lost Symbol's ISBN decoded
- Washington Post, 1 tháng 11 năm 2005, "The man who's riding Dan Brown's 'code' tails"
- Brown, Dan (13 tháng 9 năm 2009). “Excerpts from Prologue and Chapter 1 of The Lost Symbol”. The Parade. Truy cập 13 tháng 9 năm 2009.

markdown:
*Biểu tượng thất truyền*
|Biểu tượng thất truyền|
|
|![]()
*Biểu tượng thất truyền* [Dan Brown](/wiki/Dan_Brown) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Anh Quốc](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland) [Tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) [Crime](/w/index.php?title=Crime_fiction&action=edit&redlink=1), [Mystery](/w/index.php?title=Mystery_(fiction)&action=edit&redlink=1), [Thriller](/w/index.php?title=Thriller_(genre)&action=edit&redlink=1) [novel](/w/index.php?title=Novel&action=edit&redlink=1) [Doubleday](/w/index.php?title=Doubleday_Publishing_Group&action=edit&redlink=1)(US) [Transworld](/w/index.php?title=Transworld_(company)&action=edit&redlink=1)(UK)
Hội Nhà văn (VN)
[[1]](#cite_note-Bookseller1-1) [hardcover](/w/index.php?title=Hardcover&action=edit&redlink=1)), eBook, audio book [ISBN](/wiki/ISBN) [The Da Vinci Code](/wiki/M%E1%BA%ADt_m%C3%A3_Da_Vinci) * ( Biểu tượng thất truyền* *The Lost Symbol*), được viết với tên mã *, là tiểu thuyết xuất bản năm* **Chìa khóa Solomon** [2009](/wiki/2009)của tác giả người Mỹ [Dan Brown](/wiki/Dan_Brown). [[2]](#cite_note-bostonheraldannounce-2) Đây là một tiểu thuyết kịch tính diễn ra ở [[3]](#cite_note-ETSolomon-3) [Washington, D.C.](/wiki/Washington,_D.C.)
Được phát hành vào ngày 15 tháng 9 năm 2009, đây là tiểu thuyết thứ ba có sự xuất hiện của nhân vật
[Robert Langdon](/wiki/Robert_Langdon) - một nhà nghiên cứu biểu tượng của trường [Đại học Harvard](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Harvard), trước đó là các cuốn [Thiên thần và Ác quỷ](/wiki/Thi%C3%AAn_th%E1%BA%A7n_v%C3%A0_%C3%A1c_qu%E1%BB%B7) xuất bản năm 2000 và [Mật mã Da Vinci](/wiki/M%E1%BA%ADt_m%C3%A3_Da_Vinci) xuất bản năm 2003. Với 6.5 triệu ấn phẩm trong lần phát hành đầu tiên (5 triệu tại [2] [Bắc Mỹ](/wiki/B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9)và 1.5 triệu tại [Anh Quốc](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland), đây là tác phẩm có số lượng xuất bản lớn nhất trong lịch sử của nhà xuất bản [Doubleday](/w/index.php?title=Doubleday_Publishing_Group&action=edit&redlink=1). Ngày đầu tiên, đầu sách dã bán được 1 triệu bản bìa cứng và sách điện tử trên thị trường Mỹ, Anh quốc và Canada và trở thành sách bán nhanh nhất trong lịch sử tiểu thuyết dành cho người lớn. Tính đến ngày 25 tháng 9, cuốn sách dẫn đầu danh sách [[4]](#cite_note-Onemillion-4) [về tiểu thuyết bìa cứng.](/w/index.php?title=New_York_Times_Best_Seller_list&action=edit&redlink=1) *New York Times*Best Seller list [[5]](#cite_note-NYTbooks-5)
## Mục lục
## Cốt truyện[
[sửa](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%E1%BA%A5t_truy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%E1%BA%A5t_truy%E1%BB%81n&action=edit§ion=1)]
Toàn bộ câu chuyện xảy ra trong khoảng thời gian 12 tiếng tại
[Washington, D.C.](/wiki/Washington,_D.C.), và tập trung vào [Hội Tam điểm](/wiki/H%E1%BB%99i_Tam_%C4%90i%E1%BB%83m). [[6]](#cite_note-6) **Robert Langdon** được mời đến thuyết giảng tại [National Statuary Hall](/w/index.php?title=National_Statuary_Hall&action=edit&redlink=1) thuộc [United States Capitol](/w/index.php?title=United_States_Capitol&action=edit&redlink=1), với một giấy mời từ thầy giáo của mình, một thành viên [Đẳng cấp 33 trong](/w/index.php?title=Scottish_Rite&action=edit&redlink=1) hội [Mason](/w/index.php?title=Freemasonry&action=edit&redlink=1) tên là **Peter Solomon**, đông thời cũng là trưởng [Hiệp hội Smithsonian](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_Smithsonian&action=edit&redlink=1). Solomon đã yêu cầu Langdon mang theo một gói nhỏ mà ông ta đã nhờ Langdon lưu giữ vài năm trước đó. Tuy nhiên, khi đến khán phòng, thay vì gặp khán giả, Langdon nhận được một cú điện thoại từ người mà ông ta cho là thuộc văn phòng của Solomon và sau đó nghe thấy tiếng hét ở **Capitol Rotunda**. Khi chạy tới nơi, Langdon nhìn thấy tay phải của Peter Solomon đã bị chặt đứt ở giữa phòng. Bàn tay có các vết xăm trên các ngón và Langdon nhận ra đấy là biểu tượng của ' **Mật thủ'**, dường như ngón tay chỉ thẳng lên bức họa * trên vòm mái của nhà Capitol. Langdon nhận ra rằng bạn mình đã bị bắt cóc và chặt đứt tay và kẻ bắt cóc muốn Langdon tìm ra Kim tự tháp Mason và theo tín ngưỡng của những người Mason, kim tự tháp này được cất giấu ở đâu đó tại Washington D.C và tìm ra từ bị thất lạc mà kẻ bắt cóc đã quyết định tìm kiếm. The Apotheosis of Washington*
Ngay sau đó, trưởng cảnh sát của Capitol xuất hiện và ngay sau đó là giám đốc Văn phòng An ninh CIA
**Inoue Sato**. Khi Langdon bắt đầu phân tích các hình xăm trên ngón tay, ông nói với Sato là nếu di chuyển các ngón đang khép lại, các vắt xăm mới có thể được phát hiện. Bà Sato mở ngón tay ra và phát hiện một dấu hiệu mới và họ nhận ra rằng cần phải xoay ngược tay xuống. Cả nhóm đi theo hướng dẫn trên tay tới một khu bỏ hoang tại hầm của nhà Capitol và tới một phòng nhỏ trong đó có phòng thờ Mason của Peter Solomon. Trong phòng thờ có một sọ người và nhiều đồ vật trang trí khác. Tuy vậy, khi thắp nến lên, nhóm phát hiện ra có một bức màn và sau khi vén sang một bên, họ phát hiện ra một kim tự tháp nhỏ không có chóp trên đó có khắc chữ cho phép Langdon có thể di tiếp tới bước tiếp theo để cứu bạn.
Trong khi đó, Sato đã yêu cầu cảnh sát tòa nhà Capitol xét lại hình chụp X-quang đồ vật của Langdon khi vào tòa nhà và hình X-quang cho thấy gói Langdon cầm theo chứa một kim tự tháp nhỏ. Bà yêu cầu Langdon giải thích về điều này nhưng Langdon vì không biết trong gói có gì nên nói là không hiểu ý Sato. Sato cho rằng Langdon cố tình che giấu và định bắt Langdon về trụ sở CIA để thẩm vấn. Tại thời điểm này
**Warren Bellamy**, Giám đốc tòa nhà Capitol và cũng thuộc hiệp hội Freemason, xuất hiện ở phòng trong hầm, đánh gục cảnh sát trưởng và giám đốc CIA sau đó dẫn Langdon di theo lên phía trên tòa nhà Capitol.
Kẻ bắt cóc hóa ra là
**Mal'akh**, một tên khá thông minh và xăm toàn thân mình với các hình xăm. Mục tiêu của hắn là có được nguồn sức mạnh cổ xưa. . Hắn đòi Langdon giải mã các Bí ẩn cổ xưa để đổi lấy mạng Peter. Trong một vụ nổ khủng khiếp, hắn đã phá hủy phòng thí nghiệm do hiệp hội Smithson tài trợ của Tiến sĩ Katherine Solomon, em gái Peter vì với phòng thí nghiệm này, Katherine đã thử nghiệm thành công việc linh hồn người có khả năng ảnh hưởng tới vật chất. Thêm vào đó, CIA cũng đang ráo riết truy lùng Mal'akh vì An ninh quốc gia. [7]
Trước khi xảy ra vụ nổ, Langdon đã phát hiện ra thủ phạm muốn giết Katherine và đã gọi điện cho bà, nhờ vậy mà Katherine đã may mắn thoát chết sau khi chui qua một cái lỗ nhỏ ở phòng thí nghiệm. Bà gọi cho 911 yêu cầu họ tới khám nhà Mal'akh mà bà đã từng tới đó khi bị hắn lừa là bác sĩ riêng của anh trai mình. Bà không hề biết rằng nhân viên 911 khi tới nhà đã bị Mal'akh bắt. Trước khi giết nhân viên này, hắn yêu cầu nhân viên gọi cho Katherine và đánh lừa Katherine là đã tìm thấy Peter trong nhà.
Khi Katherine gặp lại Langdon tại tòa nhà Capitol, cả hai đã cố gắng nỗ lực chạy trốn khỏi CIA nhưng sau đó đã bị bắt lại. Lúc đó Langdon đã giải mã được các bí ẩn trong kim tự tháp sử dụng các bảng giải mã cấp 4, Mal'alk đã giao hẹn gặp tại địa điểm chỉ ra sau khi đã giải mã. Sato đồng ý để Langdon, Katherine và một nhân viên CIA khác lái xe tới nhà Mal'alk để gặp Peter còn CIA tổ chức giăng bẫy bắt Mal'akh tại điểm hẹn. Tuy vậy, Mal'akh không bao giờ xuất hiện tại điểm hẹn mà thay vào đó giăng bẫy để giết nhân viên CIA và bắt Langdon và Katherine.
Mal'akh đặt Langdon vào một bình chứa nước có ô xy và Langdon tưởng mình sắp chết đuối, trong lúc đó sử dụng hết minh mẫn để giải phần cuối của mật mã bằng bảng giải mã cấp 8 của Franklin. Mal'akh sau khi có được lời giải cuối cùng đem theo Peter và để Katherine chảy máu tới chết còn Langdon vẫn chìm trong bình nước. Tuy vậy, CIA đã tới kịp thời và giải thoát cho 2 người. Langdon cũng đoán được địa điểm của Mal'akh và chỉ cho CIA.
Sử dụng các băng Video quay lén khi Mal'akh được kết nạp và từng bước leo lên cấp cao nhất của Mason, Mal'akh dọa sẽ công bố cho thế giới bằng cách email cho các phương tiện truyền thông qua điện thoại và máy tính xách tay và ép Peter phải nói ra từ bị thất lạc để xăm lên phần còn lại duy nhất ở trên đầu. Mal'akh lúc đó mới thể hiện chính mình là Zachary Solomon, con trai của Peter. Trước đó, mọi người đã tưởng Zachary chết trong một nhà tù của Thổ Nhĩ Kỳ sau khi bị bắt vì buôn lậu ma túy.
Sau đó Zachary buộc Peter phải hiến mình vì hắn tin rằng đó là cách để có được quyền lực của Bóng tối. Peter mặc dù bị ép buộc nhưng vẫn không nỡ giết con. Lúc đó, máy bay trực thăng chở Sato sử dụng súng siêu âm để phá hủy máy tính trước khi truyền khi email được gửi xong đã vô tình văng cánh quạt vào kính và một mảnh kính đã đâm vào Zachary. Trước khi Zachary chết, Peter có nói là từ mà Zachary xăm không phải là từ đúng mà đó là cách hiểu sai.
Tuy vậy, Peter khẳng định với Langdon là từ bị thất lạc có tồn tại. Peter bịt mắt Langdon và dẫn tới một nơi mà Sato đã sắp xếp để cả hai có thể vào trong ít lâu. Khi mở mắt ra, Langdon nhìn thấy tòa nhà Capitol trước mặt và biết mình đang ở trên phòng trên đỉnh
[Đài tưởng niệm Washingon](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0i_t%C6%B0%E1%BB%9Fng_ni%E1%BB%87m_Washingon&action=edit&redlink=1)
Nhìn vào thành phố từ bốn cửa sổ tại đó, Langdon được biết là từ bị mất nằm dưới hàng trăm bậc thang dưới khối đá lớn dưới chân kim tự tháp. Langdon nhận ra rằng biểu tượng đó là chữ
*Laus Deo* tiếng La tinh nghĩa là *Ca ngợi Chúa*. Các từ này, Langdon biết là được viết bằng chữ nhỏ ở trên chóp bằng nhôm của kim tự tháp trên đỉnh nhà tưởng niệm. Khi họ đi xuống các bậc thang, Solomon giải thích là phía dưới chính là một bản gốc của Kinh Thánh và bí mật được ẩn giấu trong những hình ảnh bình thường. Theo Kinh thánh, con người là một phần của chúa.
## Nhân vật[
[sửa](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%E1%BA%A5t_truy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%E1%BA%A5t_truy%E1%BB%81n&action=edit§ion=2)] [Robert Langdon](/wiki/Robert_Langdon), Nhà nghiên cứu biểu tượng đại học Harvard
- Mal'akh, thủ phạm chính thông minh và có nhiều vết xăm trên người
- Peter Solomon, Tổng thư ký của hiệp hội Smithsonian, là tỉ phú, một thành viên Hội Tam điểm cấp 33 và là huynh trưởng
- Katherine Solomon, nhà khoa học về
[Noetic](/w/index.php?title=Noetic&action=edit&redlink=1), em gái của Peter Solomon
- Isabel Solomon, mẹ Peter và Katherine Solomon, bà của Zachary Solomon, bị giết 10 năm trước vào đêm Giáng sinh. Nạn nhân nữ đầu tiên của Mal'akh.
- Trish Dunne, trợ lý của Katherine Solomon và là nạn nhân nữ thứ hai của Mal'akh
- Mark Zoubianis, hacker bạn của Trish
- Warren Bellamy, Giám đốc tòa nhà Capitol, một thành viên Hội Tam điểm
- Inoue Sato, Giám đốc Văn phòng An ninh CIA
- Nola Kaye, chuyên viên phân tích CIA
- Rick Parrish, chuyên viên an ninh CIA
- Turner Simkins, trưởng nhóm hiện trường CIA
- Reverend Colin Galloway, Tổng giám mục Nhà thờ Washington Cathedral, một thành viên Hội Tam điểm
- Trent Anderson, Cảnh sát trưởng phụ trách tòa nhà Capitol
- Alfonso Nuñez, lính gác tại tòa nhà Capitol
- Jonas Faukman, Tông biên tộc báo New York Times, bạn của Langdon và Peter
- Omar Amirana, tài xế taxi ở Washington DC
- Sĩ quan Paige Montgomery, sĩ quan trong Đội Ưu tiên, người phát hiện Peter Solomon ở nhà Mal'akh và bị giết sau đó bởi Mal'akh.
- Đặc vụ Hartmann, mật vụ CIA, bị Mal'akh giết
## Địa điểm[
[sửa](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%E1%BA%A5t_truy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%E1%BA%A5t_truy%E1%BB%81n&action=edit§ion=3)]
Các địa điểm trong truyện xảy ra ở nhiều địa điểm, có địa điểm do tác giả tự xây dựng nhưng cũng có nhiều địa điểm thật ở Washington D.C và vùng phụ cận. Một số điểm chính gồm.
[House of the Temple](/w/index.php?title=House_of_the_Temple&action=edit&redlink=1),trụ sở của nhánh [Scottish Rite](/w/index.php?title=Scottish_Rite&action=edit&redlink=1)của hiệp hội [Freemasonry](/w/index.php?title=Freemasonry&action=edit&redlink=1). Đây là bối cảnh cho phần mở đầu và kết thúc kịch tính của tác phẩm (chương 121-122) [United States Capitol](/w/index.php?title=United_States_Capitol&action=edit&redlink=1). Tòa nhà này bao gồm sảnh Dotunda, vòm Dome, và các lối đi và phòng lưu trữ ở tầng hầm là bối cảnh cho nhiều hành động của truyện [Washington Monument](/wiki/T%C6%B0%E1%BB%A3ng_%C4%91%C3%A0i_Washington). Là bối cảnh cho kịch tính của truyện(Chương 131).
## Quá trình viết truyện[
[sửa](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%E1%BA%A5t_truy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%E1%BA%A5t_truy%E1%BB%81n&action=edit§ion=4)]
Cuốn truyện được viết trong nhiều năm; ban đầu dự kiến xuất bản năm 2006. Tuy vậy ngày xuất bản đã hoãn lại nhiều lần.
Cuốn truyện được xuất bản vào ngày 15 tháng 9 năm 2009 với số lượng ban đầu là 6.5 triệu bản, số bản in lớn nhất trong lịch sử xuất bản của [1] [Random House](/w/index.php?title=Random_House&action=edit&redlink=1). [[8]](#cite_note-8) Sách điện tử eBook [[9]](#cite_note-9) và sách nói [[10]](#cite_note-10) cũng được ra mắt trong cùng ngày. [[11]](#cite_note-11) [[12]](#cite_note-12)
### Doanh thu[
[sửa](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%E1%BA%A5t_truy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%E1%BA%A5t_truy%E1%BB%81n&action=edit§ion=5)] *Biểu tượng thất truyền* phá vỡ các kỷ lục về doanh thu và trở thành sách người lớn bán chạy nhất trong lịch sử với hơn 1 triệu bản được bán trong ngày phát hành đầu tiên. Sau tuần đầu tiên, tại Mỹ, Canada và Anh Quốc, hai triệu bản đã được bán ra. Sách bìa cứng đã được đặt hàng trước hàng tháng trước khi phát hành và được đặt hàng với khối lượng lớn tại Mỹ và Canada. [13] [[14]](#cite_note-14) According to the publisher, on its first day the book sold 1 million in hardcover and e-book versions in the U.S., the UK and Canada, prompting the printing of an additional 600.000 hardcover copies to the 5 million initially printed. [[15]](#cite_note-15) [[4]](#cite_note-Onemillion-4)
Ngày đầu tiên phát hành, sách cũng đứng đầu danh sách của
[amazon.com](/wiki/Amazon.com), và bản mềm [16] [Amazon Kindle](/wiki/Amazon_Kindle)trở thành mặt hàng bán chạy nhất trên toàn [Amazon.com](/wiki/Amazon.com), vượt qua cả doanh số của bản bìa cứng. Bản mềm cũng đứng thứ 6 về xếp hạng các sách được đặt hàng trước khi xuất bản. [[17]](#cite_note-17) *Biểu tượng thất truyền*cũng đứng đầu danh sách bán chạy nhất ở các website Canada và Anh quốc của Amazon. [[18]](#cite_note-18) Cả [[19]](#cite_note-19) [Barnes & Noble](/w/index.php?title=Barnes_%26_Noble&action=edit&redlink=1)và [Waterstone's](/w/index.php?title=Waterstone%27s&action=edit&redlink=1)cũng thông báo cuốn sách phá vỡ mọi kỷ lục trước đó về tiểu thuyết nguoiwf lớn tại Anh. [[20]](#cite_note-20) Theo số liệu của [[21]](#cite_note-21) [Nielsen BookScan](/w/index.php?title=Nielsen_BookScan&action=edit&redlink=1), 550.946 bản *Biểu tượng thất truyền*được bán trong tuần đầu tiên với doanh số 4.6 triệu bảng Anh. Kết thúc tuần thứ 2, Transworld đặt mục tiêu in tới 1.5 triệu bản. Tới 25 tháng September, cuốn sách đứng thứ nhất trong danh sách [[22]](#cite_note-22) [New York Times Best Seller](/w/index.php?title=New_York_Times_Best_Seller&action=edit&redlink=1)đối với tiểu thuyết bìa cứng. [[5]](#cite_note-NYTbooks-5)
### Tiếp nhận[
[sửa](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%E1%BA%A5t_truy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%E1%BA%A5t_truy%E1%BB%81n&action=edit§ion=6)] * ca ngợi cuốn sách "không thể đặt xuống" và cho rằng Brown đã "mang lại sự hấp dẫn cho một thể loại đã chết từ lâu". Tuy vậy, tạp chí này cũng nêu lên việc sử dụng quá nhiều các câu cửa miệng và dùng chữ in nghiêng cộng với thiếu logic về động cơ của các nhân vật. Thêm vào đó, tạp chí cũng cho là có nhân vật giống với nhân vật The New York Times* [Jar Jar Binks](/w/index.php?title=Jar_Jar_Binks&action=edit&redlink=1). [[23]](#cite_note-NYT-23) *viết "Cách tường thuật của Brown quá nhanh trừ một vài thời điểm mà ai đó trở thành từ điển bách khoa toàn thư. "* [Los Angeles Times](/wiki/Los_Angeles_Times) [[24]](#cite_note-24) *cho rằng kết cục của cuốn sách "có thể đoán trước" và để có thể chấp nhận "Biểu tượng thất truyền" cũng như "Mật mã Da Vinci", độc giả phải thừa nhận nhiều trùng hợp ngẫu nhiên. Tuy vậy đây vẫn là một cuốn sách lôi cuốn và Brown "là một người xây dựng mê cung và sau đó hướng dẫn bạn đi qua mê cung đó. Ông ta có tài trong việc phát hiện các sự thật kỳ lạ cũng như áp đặt lịch sử và hòa trộn sự thật với lịch sử để tạo ra một món hầm rồi đặt câu hỏi* [Newsweek](/wiki/T%E1%BA%A1p_ch%C3%AD_Newsweek) *nếu thực sự thế thì sao?*" The [[25]](#cite_note-25) *gọi là một tác phẩm được xử lý nặng nề nhưng ít kịch tính và nhân vật phản diện chính (Mal'akh) "có nét tương đồng khó chịu" với nhân vật* [National Post](/w/index.php?title=National_Post&action=edit&redlink=1) [Francis Dolarhyde](/w/index.php?title=Francis_Dolarhyde&action=edit&redlink=1)trong tác phẩm viết năm 1981 của [Thomas Harris](/w/index.php?title=Thomas_Harris&action=edit&redlink=1)với tựa đề *.* [Red Dragon](/w/index.php?title=Red_Dragon_(novel)&action=edit&redlink=1) [[26]](#cite_note-26) *viết rằng cuốn tiểu thuyết "không hẳn là một thảm kịch văn chương như đã dự đoán"* [Daily Telegraph](/wiki/Daily_Telegraph) [[27]](#cite_note-27) *cho rằng nội dung cũng khá thú vị nhưng "Sẽ là vô trách nhiệm nếu không chỉ ra cảm giác chung, nếu không nói từng chi tiết, của lịch sử văn chương của Brown là đúng. Ông ta luôn chỉ ra nơi mà ranh giới về văn hóa của chúng ta thực sự là hỗn loạn."* [TIME](/wiki/Time_(t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD)) Bài phê bình của tiểu thuyết gia [[28]](#cite_note-28) [William Sutcliffe](/w/index.php?title=William_Sutcliffe&action=edit&redlink=1)trên *bình luận đây là "một tiểu thuyết không lấy đi của độc giả cái gì nhưng cũng chẳng mang lại cho độc giả điều gì".* [Financial Times](/wiki/Financial_Times) [[29]](#cite_note-29)
## Chuyển thể[
[sửa](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%E1%BA%A5t_truy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%E1%BA%A5t_truy%E1%BB%81n&action=edit§ion=7)]
Tác phẩm dự kiến được
[Columbia Pictures](/wiki/Columbia_Pictures) chuyển thể thành phim, sẽ công chiếu vào năm 2012. [30] [[31]](#cite_note-31)
## Liên quan[
[sửa](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%E1%BA%A5t_truy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%E1%BA%A5t_truy%E1%BB%81n&action=edit§ion=8)]
## Tham chiếu[
[sửa](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%E1%BA%A5t_truy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%E1%BA%A5t_truy%E1%BB%81n&action=edit§ion=9)]
- ^
**a** [Italie, Hillel (20 tháng 4 năm 2009).](#cite_ref-Bookseller1_1-1) **ă** [“New Dan Brown novel coming in September”](http://web.archive.org/web/20090424013621/news.yahoo.com/s/ap/20090420/ap_en_ot/books_dan_brown). [Associated Press](/wiki/Associated_Press). [Bản gốc](http://news.yahoo.com/s/ap/20090420/ap_en_ot/books_dan_brown)lưu trữ ngày 24 tháng 4 năm 2009. Truy cập ngày 20 tháng 4 năm 2009.
- ^
**a** [Carbone, Gina (20 tháng 4 năm 2009).](#cite_ref-bostonheraldannounce_2-1) **ă** [“Dan Brown announces new book, 'The Lost Symbol'”](http://bostonherald.com/entertainment/books/view/2009_04_20_Dan_Brown_announces_new_book___The_Lost_Symbol_/srvc=home&position=recent). [Boston Herald](/w/index.php?title=Boston_Herald&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 20 tháng 4 năm 2009. [^](#cite_ref-ETSolomon_3-0) ["ET Breaks News: Dan Brown Has Finished New Book" ETonline, 12 tháng 2 năm 2009](http://www.etonline.com/news/2009/02/70741/)
- ^
**a** **ă** [“Dan Brown’s ‘Lost Symbol’ Sells 1 Million Copies in the First Day”](http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2009/09/16/dan-browns-lost-symbol-sells-1-million-copies-in-the-first-day/?scp=3&sq=Dan%20Brown&st=cse). *. 16 tháng 9 năm 2009. Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2009.* [The New York Times](/wiki/The_New_York_Times)
- ^
**a** **ă** [“Best Selles: Hardcover Fiction”](http://www.nytimes.com/2009/10/04/books/bestseller/besthardfiction.html?_r=1&ref=books). [New York Times](/wiki/The_New_York_Times). 25 tháng 9 năm 2009. Truy cập ngày 26 tháng 9 năm 2009. [^](#cite_ref-6) [“Keys to Dan Brown's Solomon Key”](http://community.middlebury.edu/~beyer/sk/index.htm). Truy cập ngày 20 tháng 12 năm 2008. **De Vera, Ruel S. (15 tháng 9 năm 2009).** [^](#cite_ref-7) [“Dan Brown's 'Lost' is no 'Da Vinci Code'”](http://showbizandstyle.inquirer.net/lifestyle/lifestyle/view/20090915-225264/Dan-Browns-Lost-is-no-Da-Vinci-Code). *. Truy cập 14 tháng 9 năm 2009.* [Philippine Daily Inquirer](/w/index.php?title=Philippine_Daily_Inquirer&action=edit&redlink=1) [^](#cite_ref-8) [“A New World: Scheduling E-Books”](http://www.nytimes.com/2009/07/15/books/15ebooks.html?_r=1&hpw). [New York Times](/wiki/The_New_York_Times). 15 tháng 7 năm 2009. Truy cập ngày 15 tháng 7 năm 2009. [^](#cite_ref-9) [“Dan Brown moves to Washington for new thriller”](http://www.reuters.com/article/entertainmentNews/idUSTRE5670T120090708). [Reuters](/wiki/Reuters). 8 tháng 7 năm 2009. Truy cập ngày 15 tháng 7 năm 2009. [^](#cite_ref-10) [“The Lost Symbol eBook (Kindle Version)”](http://www.amazon.com/exec/obidos/ASIN/B002KQ6BT6/16041987-20). *. 17 tháng 8 năm 2009. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2009.* [Amazon.com](/wiki/Amazon.com) [^](#cite_ref-11) [“Download The Lost Symbol - Preorder”](http://www.audible.com/adbl/site/products/ProductDetail.jsp?productID=OD_RAND_001953&BV_UseBVCookie=Yes). *. 12 tháng 9 năm 2009. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2009.* [audible.com](/w/index.php?title=Audible.com&action=edit&redlink=1) **Irvine, Chris (14 tháng 9 năm 2009).** [^](#cite_ref-12) [“Dan Brown's The Lost Symbol 'will be biggest selling adult fiction novel of the decade'”](http://www.telegraph.co.uk/culture/books/booknews/6182628/Dan-Browns-The-Lost-Symbol-will-be-biggest-selling-adult-fiction-novel-of-the-decade.html). *The Telegraph*. Truy cập 14 tháng 9 năm 2009. **. Associated Press. 23 tháng 9 năm 2009** [^](#cite_ref-13) [http://www.nydailynews.com/entertainment/music/2009/09/23/2009-09-23_clinton_book_record_beaten_by_da_vinci_scribe_brown.html](http://www.nydailynews.com/entertainment/music/2009/09/23/2009-09-23_clinton_book_record_beaten_by_da_vinci_scribe_brown.html). Truy cập 23 tháng 9 năm 2009.
|tựa đề=trống hay bị thiếu (
[trợ giúp](//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#citation_missing_title)) [^](#cite_ref-14) [“Dan Brown returns with Da Vinci Code sequel, The Lost Symbol”](http://mediadecoder.blogs.nytimes.com/2009/09/16/dan-browns-lost-symbol-sells-1-million-copies-in-the-first-day/). *. 20 tháng 1 năm 2009. Truy cập ngày 20 tháng 4 năm 2009.* [The Guardian](/wiki/The_Guardian) [^](#cite_ref-15) [“New Dan Brown book offers industry hope”](http://www.smh.com.au/news/entertainment/books/dan-brown-the-great-white-hope/2009/04/21/1240079665360.html). *. 21 tháng 4 năm 2009. Truy cập ngày 21 tháng 4 năm 2009.* [The Sydney Morning Herald](/wiki/The_Sydney_Morning_Herald) [^](#cite_ref-16) [Amazon's Bestsellers in Books (accessdate 2009-09-16)](http://www.amazon.com/gp/bestsellers/books) [^](#cite_ref-17) [“Dan Brown's The Lost Symbol on Kindle is Amazon top seller”](http://www.telegraph.co.uk/technology/news/6198072/Dan-Browns-The-Lost-Symbol-on-Kindle-is-Amazon-top-seller.html). *. 16 tháng 9 năm 2009. Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2009.* [The Daily Telegraph](/wiki/The_Daily_Telegraph) [^](#cite_ref-18) [Amazon.ca Bestsellers in Books (accessdate 2009-09-16)](http://www.amazon.ca/gp/bestsellers/books/ref=pd_dp_ts_b_1) [^](#cite_ref-19) [Amazon.co.uk Bestsellers in Books (accessdate 2009-09-16)](http://www.amazon.co.uk/gp/bestsellers/books/ref=pd_dp_ts_b_1) [^](#cite_ref-20) [“To No One’s Surprise, Dan Brown Books Are Flying Off Bookshelves”](http://mediadecoder.blogs.nytimes.com/2009/09/15/to-no-ones-surprise-dan-brown-books-are-flying-off-bookshelves/). *. 15 tháng 9 năm 2009. Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2009.* [The New York Times](/wiki/The_New_York_Times) [^](#cite_ref-21) [“Dan Brown's Lost Symbol sets adult fiction sales record”](http://www.guardian.co.uk/culture/2009/sep/17/dan-brown-lost-symbol-sets-sales-record). *. 17 tháng 9 năm 2009. Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2009.* [The Guardian](/wiki/The_Guardian) **Stone, Philip (22 tháng 9 năm 2009).** [^](#cite_ref-22) [“Dan Brown sells 550.000 in first week”](http://www.thebookseller.com/news/97456-dan-brown-sells-550000-in-first-week.html). theBookseller.com. Truy cập ngày 22 tháng 9 năm 2009. **Maslin, Janet (13 tháng 9 năm 2009).** [^](#cite_ref-NYT_23-0) [“Fasten Your Seat Belts, There’s Code to Crack”](http://www.nytimes.com/2009/09/14/books/14maslin.html?hp). *The New York Times*. Truy cập ngày 13 tháng 9 năm 2009. **Owchar, Nick (14 tháng 9 năm 2009).** [^](#cite_ref-24) [“Book Review: 'The Lost Symbol'”](http://www.latimes.com/entertainment/news/la-et-lost-symbol14-2009sep14,0,5481048.story). *Los Angeles Times*. Truy cập 13 tháng 9 năm 2009. **Jones, Malcolm (15 tháng 9 năm 2009).** [^](#cite_ref-25) [“Book Review: Dan Brown's 'The Lost Symbol'”](http://blog.newsweek.com/blogs/popvox/archive/2009/09/15/book-review-dan-brown-s-the-lost-symbol.aspx). *. Truy cập 18 tháng 9 năm 2009.* [Newsweek](/wiki/T%E1%BA%A1p_ch%C3%AD_Newsweek) **Wiersema, Robert (17 tháng 9 năm 2009).** [^](#cite_ref-26) [“Review: Dan Brown's The Lost Symbol”](http://network.nationalpost.com/np/blogs/afterword/archive/2009/09/17/review-dan-brown-s-the-lost-symbol.aspx). *. Truy cập 18 tháng 9 năm 2009.* [National Post](/w/index.php?title=National_Post&action=edit&redlink=1) **Jehu, Jeremy (15 tháng 9 năm 2009).** [^](#cite_ref-27) [“Dan Brown's The Lost Symbol, review”](http://www.telegraph.co.uk/culture/books/fictionreviews/6193943/Dan-Browns-The-Lost-Symbol-review.html). *. Truy cập 18 tháng 9 năm 2009.* [The Telegraph](/wiki/The_Daily_Telegraph) **Grossman, Lev (15 tháng 9 năm 2009).** [^](#cite_ref-28) [“How Good Is Dan Brown's The Lost Symbol?”](http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1923182,00.html). *. Truy cập 18 tháng 9 năm 2009.* [TIME](/wiki/Time_(t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD)) **Sutcliffe, William (19 tháng 9 năm 2009).** [^](#cite_ref-29) [“The Lost Symbol”](http://www.ft.com/cms/s/2/42ef53aa-a3e2-11de-9fed-00144feabdc0.html). *. Truy cập 22 tháng 9 năm 2009.* [Financial Times](/wiki/Financial_Times) [^](#cite_ref-30) [“Columbia moves on 'Symbol'”](http://www.variety.com/article/VR1118002603.html?categoryid=13&cs=1). *. 20 tháng 4 năm 2009. Truy cập ngày 1 tháng 9 năm 2009.* [Variety.com](/wiki/Variety_(t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD)) [^](#cite_ref-31) [“The Mystery of Dan Brown”](http://www.guardian.co.uk/books/gallery/2009/sep/14/dan-brown-the-lost-symbol?picture=352915411). *The Guardian*. Tháng 9 năm 2009. Truy cập 22 tháng 9 năm 2009.
## Tham khảo thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%E1%BA%A5t_truy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%E1%BA%A5t_truy%E1%BB%81n&action=edit§ion=10)] [Brown, Jeffrey](/w/index.php?title=Jeffrey_Brown_(journalist)&action=edit&redlink=1), ["Decoding the Hidden Secrets of Dan Brown's D.C."](http://www.pbs.org/newshour/bb/entertainment/july-dec09/danbrown_09-24.html), [The NewsHour with Jim Lehrer](/w/index.php?title=The_NewsHour_with_Jim_Lehrer&action=edit&redlink=1), 24 tháng 9 năm 2009. Transcript.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%E1%BA%A5t_truy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%E1%BA%A5t_truy%E1%BB%81n&action=edit§ion=11)]
|
|![]()
[Wikiquote](/wiki/Wikiquote)có sưu tập danh ngôn về: [Author Dan Brown's Official Website](http://www.danbrown.com) [Official The Lost Symbol Website](http://www.thelostsymbol.com/) [Official UK Website for Dan Brown](http://www.danbrownofficial.co.uk) [[1]](http://keystolostsymbol.wetpaint.com) [Official Spanish The Lost Symbol Website](http://www.elsimboloperdido.com) [Official Australian The Lost Symbol Website](http://www.thelostsymbol.com.au) [The Keys to Dan Brown's](http://community.middlebury.edu/~beyer/sk/index.htm) *The Lost Symbol* [The Lost Symbol's ISBN decoded](http://roman-numerals.inrebus.com/2009/09/the-lost-symbol---decoding-the-isbn.html) *, 1 tháng 11 năm 2005,* [Washington Post](/wiki/The_Washington_Post) ["The man who's riding Dan Brown's 'code' tails"](http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/11/01/AR2005110101906.html)
- Brown, Dan (13 tháng 9 năm 2009).
[“Excerpts from Prologue and Chapter 1 of](http://www.parade.com/news/2009/09/13-dan-brown-the-lost-symbol.html). *The Lost Symbol*” *The Parade*. Truy cập 13 tháng 9 năm 2009.
|
|

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1054 frontend miss (0)


text:
Chiến Quốc tứ công tử
Chiến Quốc tứ công tử (chữ Hán: 战国四公子) là bốn vị công tử nổi tiếng trong các nước chư hầu Sơn Đông thời Chiến Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Hoạt động của cả 4 vị công tử đều liên quan tới tình hình chính trị, quân sự cuối thời Chiến Quốc.
Bốn vị công tử có đóng góp nhất định cho sự tồn vong của các quốc gia Sơn Đông trước sự xâm thực của nước Tần lớn mạnh phía tây khi đó.
Mục lục
Thân thế và quan hệ[sửa | sửa mã nguồn]
Bốn vị công tử gồm có:
- Mạnh Thường quân Điền Văn nước Tề
- Bình Nguyên quân Triệu Thắng nước Triệu
- Tín Lăng quân Ngụy Vô Kỵ nước Ngụy
- Xuân Thân quân Hoàng Yết nước Sở
Trong 4 công tử, ba người kể trên đều là con cháu vua chư hầu, chỉ có Hoàng Yết không phải dòng dõi quý tộc nhưng cũng là dòng dõi thế gia nước Sở[1].
Trong các công tử, Mạnh Thường quân Điền Văn hoạt động sớm nhất, vào thời Tề Mẫn vương (319 - 282 TCN). Ông là con của Điền Anh, họ hàng của vua Tề Mẫn vương.
Sau Mạnh Thường quân một chút là Bình Nguyên quân Triệu Thắng nước Triệu, con của Triệu Vũ Linh Vương, em của Triệu Huệ Văn vương. Bình Nguyên quân làm Tướng Quốc nước Triệu trên 30 năm dưới 3 đời vua Vũ Linh vương, Huệ Văn vương, Hiếu Thành vương.
Tín Lăng quân Ngụy Vô Kỵ là con út của Ngụy Chiêu Vương, và là em cùng cha khác mẹ với Ngụy An Hi Vương (276-243 TCN), trẻ nhất trong số 4 công tử, nên xuất hiện trên chính trường muộn hơn so với hai vị kể trên.
Giữa Mạnh Thường quân cùng Bình Nguyên và Tín Lăng quân từng có quan hệ qua lại. Mạnh Thường quân sang Tần rồi trở về đã đến ở nhà Bình Nguyên quân. Đến khi cuối đời, ông lại tá túc với Tín Lăng quân. Còn Phu nhân của Bình Nguyên quân là chị của Tín Lăng quân.
Bắt đầu hoạt động muộn hơn cả là Xuân Thân quân nước Sở, sau khi được Sở Khảo Liệt vương (262-238 TCN) trọng dụng phong làm thừa tướng. Mối quan hệ giữa ông và các vị công tử kia chủ yếu trên lĩnh vực ngoại giao nhằm tương trợ nhau chống lại nước Tần mà không có những giao du, quan hệ cá nhân.
Nuôi thực khách[sửa | sửa mã nguồn]
Các công tử đều gây uy tín và thanh thế bằng việc nuôi các thực khách trong phủ. Số thực khách ăn ngủ ở nhà các công tử khi đông có đến hàng ngàn. Sử ký Tư Mã Thiên ghi nhận Mạnh Thường quân, Bình Nguyên quân và Tín Lăng quân đều có đến 3000 thực khách trong nhà. Họ đến ở nhờ một thời gian và có thể ra đi, không có sự ràng buộc như các thủ hạ dưới quyền các vị công tử này.
Đối với các vị công tử, việc nuôi thực khách hoàn toàn tự nguyện và vô điều kiện, không hề đòi hỏi những người khách phải đáp ứng điều gì mới được đến ăn ở nhà mình. Tất nhiên, chế độ đối đãi với các thực khách cũng khác nhau. Người có đóng góp hoặc chứng tỏ được ít nhiều tài năng được hưởng ưu đãi hơn: ăn ngon hơn, mặc đẹp hơn, đi lại có xe. Ngược lại người chưa có đóng góp gì hoặc chưa chứng tỏ được khả năng gì thì hưởng đối đãi kém hơn.
Thực chất thời Chiến Quốc, không chỉ có 4 công tử này mới nuôi thực khách trong nhà làm chỗ nhờ cậy và khuếch trương danh tiếng. Sử ký cũng nêu trường hợp tướng quân nước Triệu là Liêm Pha nuôi thực khách, danh sĩ Trương Nhĩ (sau còn sống qua thời nhà Tần, làm vua chư hầu thời Hán Sở tranh hùng) nuôi thực khách[2] nhưng những người khách này không giúp được gì cho ông trong sự nghiệp như các vị công tử kia.
Thực khách trong nhà các công tử, cũng như các nhà quyền quý khác, có ăn ngon thì đến, không có ăn ngon thì đi; hoặc chủ đắc sủng thì tới, chủ thất sủng thì bỏ. Hoàn cảnh đó Mạnh Thường quân đã nếm trải, tương tự như tướng Liêm Pha nước Triệu. Mạnh Thường quân từng rất thất vọng và giận dữ vì sự bạc bẽo của các tân khách, khi ông được phục chức thì họ lại kéo về. Nhưng ông đành chấp nhận sự thực như vậy, sau khi được sự phân tích của Phùng Hoan. Trong một trường hợp tương tự, Liêm Pha còn được một người khách nói thẳng:
- Sao ngài thấy việc muộn thế? Đạo bạn bè trong thiên hạ, kết bạn với nhau như lối con buôn, trò giao dịch ngoài chợ. Khi ngài có thế thì chúng tôi theo, ngài không có thế thì chúng tôi đi, cái đó là lẽ dĩ nhiên chứ có gì đáng giận!
Tuy nhiên không phải tất cả các tân khách đều sống ăn bám và bạc bẽo như vậy. Nhiều thực khách trở thành mạng lưới tình báo hữu hiệu cho các công tử Mạnh Thường quân, Tín Lăng quân. Người có nhiều thực khách ngưỡng vọng và trung thành hơn cả trong tứ công tử là Ngụy Vô Kỵ và Triệu Thắng. Không thấy sử chép những trường hợp thực khách bỏ các vị công tử này đi khi họ gặp khó khăn, thậm chí với Nguỵ Vô Kỵ, hàng ngàn thực khách còn khảng khái đi đầu ra mặt trận đánh Tần để liều chết báo đáp.
Sự trả ơn của các thực khách đối với các công tử thường chỉ thực hiện khi có sự vụ liên quan đến quốc gia của vị công tử hoặc liên quan tới chính cá nhân vị công tử.
Sự nghiệp[sửa | sửa mã nguồn]
Khi nhiều vua chư hầu bạc nhược trước sự hung hãn của nước Tần và lại mang tính đố kỵ chẳng những với các tướng sĩ dưới quyền mà ngay cả với người thân thích, việc lập công trạng của các công tử không phải bao giờ cũng được ủng hộ và suôn sẻ. Sợ hãi sức mạnh của Tần, nhiều vua chư hầu phản ứng tiêu cực, ra quân cầm chừng, họ không nhận ra lợi ích của việc tương trợ giữa các chư hầu chẳng những nhằm cứu người mà còn cứu chính mình, họ lại lo sợ việc cứu nước bạn làm mất lòng Tần. Điển hình trong các vị vua đó là Nguỵ An Ly vương (anh của Vô Kỵ) và Sở Khảo Liệt Vương (vua của Hoàng Yết). Đây cũng chính là một trong những lý do khiến việc hợp tung chống Tần rất khó thành công.
Trong bối cảnh đó, vai trò của tứ công tử trong việc thúc đẩy hợp tung, tự vệ trước sự xâm lăng của nước Tần là rất quan trọng. Bản thân các công tử cũng không thể tự mình làm ra những công trạng đó mà chính các thực khách có những đóng góp đáng kể.
Sự hậu đãi các thực khách của các công tử được họ đền đáp. Những chuyến đi sứ mạo hiểm sang nước Tần của Mạnh Thường quân, đi sang nước Sở kêu gọi hợp tung của Bình Nguyên quân hoặc cướp binh phù đi cứu nước Triệu trong trận Hàm Đan của Tín Lăng quân Vô Kỵ đều có vai trò đóng góp của các thực khách mà thành công. Tên tuổi những người khách nổi tiếng nhất của Mạnh Thường quân là Phùng Hoan, của Bình Nguyên quân là Mao Toại, của Tín Lăng quân là Hầu Doanh và Chu Hợi.
Về mặt quân sự, Ngụy Vô Kỵ lập nhiều công trạng nhất. Ông hai lần phá được quân Tần ở trận Hàm Đan và trận Hà Ngoại, cứu nguy cho nước Triệu và chính nước Nguỵ khỏi nguy cơ sớm diệt vong, góp phần kéo dài cục diện Thất hùng thời Chiến Quốc. Câu chuyện Tín Lăng quân trộm binh phù của Nguỵ An Ly vương để cứu nước Triệu là một trong những chiến dịch được tác phẩm Đông Chu Liệt Quốc mô tả ly kỳ, hấp dẫn nhất. Nước Triệu nhờ vào sự mạo hiểm và dũng cảm của Vô Kỵ đã qua được cơn hiểm nghèo sau thất bại kinh hoàng ở trận Trường Bình.
Thành tựu chủ yếu của các vị công tử nước Tề, Triệu, Sở chủ yếu trên lĩnh vực ngoại giao để khiến quốc gia giàu mạnh hay chí ít là qua cơn hiểm nghèo. Mạnh Thường quân nhờ các thực khách mà trốn thoát qua cửa ải Hàm Cốc của nước Tần và được vua Tề phục chức thừa tướng sau một thời gian bị thất sủng. Bình Nguyên quân khuyên vua Triệu thu nhận Thượng Đảng của Phùng Đình khiến nước Triệu bị cuốn vào cuộc chiến thảm khốc với Tần ở Trường Bình nhưng sau đó chính ông cứu vãn được đại cục bằng việc lôi kéo được nước Sở hợp tung và cầu được viện binh của Tín Lăng quân đến để đẩy lui quân Tần, giải vây cho kinh thành Hàm Đan.
Trong tứ công tử, Xuân Thân quân nổi lên sau cùng, thực chất ông cũng chỉ là người học theo cách làm của các công tử 3 nước kia và trong tứ công tử, ông cũng là người ít thành tựu nhất về chính trị, quân sự trong mối quan hệ giữa các nước Thất hùng.
Kết cục[sửa | sửa mã nguồn]
Uy tín rất cao của các vị công tử đã vượt ra ngoài phạm vi biên giới quốc gia và chính điều này khiến một số vị gặp phải sự nghi ngờ, đố kỵ của các quân vương.
Mạnh Thường quân, Tín Lăng quân tuy từng được vua Tề, vua Ngụy dùng nhưng cuối cùng các vua Tề, Ngụy đều sợ các công tử giành mất ngôi mà đoạt chức. Mạnh Thường quân về cuối đời phải bỏ nước Tề sang nước Nguỵ, ở nhờ Tín Lăng quân. Khoảng 40 năm sau, tới lượt Tín Lăng quân bị mất chức, chán nản sa vào tửu sắc và qua đời năm 243 TCN[3].
Trái lại, Bình Nguyên quân và Xuân Thân quân được hoàn cảnh thuận lợi hơn, không bị sự ngờ vực của vua, mặc dù danh tiếng của các công tử này cũng rất cao. Tuy nhiên, chỉ có Bình Nguyên quân có kết cục trọn vẹn và là người may mắn hơn cả trong tứ công tử. Ông mất năm 251 TCN.
Xuân Thân quân Hoàng Yết nuôi chí làm Lã Bất Vi ở nước Sở, nhân vua Sở hiếm muộn, bèn dâng người thiếp là Lý thị đã có mang cho Sở Khảo Liệt Vương, muốn thay con mình làm vua Sở. Nhưng thủ hạ của Hoàng Yết là Lý Viên, anh của Lý thị dã tâm còn cao hơn, nhân có em được vua Sở sủng ái, đã lọt vào giữ quyền trong cung cấm. Đúng lúc vua Sở chết (238 TCN), Xuân Thân quân vào cung liền bị Lý Viên phục binh giết chết. Con Hoàng Yết tuy trở thành Sở U Vương nhưng người đóng vai Lã Bất Vi nước Sở là Lý Viên.
Sự thất sủng hoặc cái chết của tứ công tử Chiến Quốc ít nhiều ảnh hưởng đến sức mạnh của nước chư hầu mà họ phục vụ. Sau khi Mạnh Thường quân chạy sang Nguỵ, Tề Mẫn vương bị liên quân 5 nước (Tần, Nguỵ, Hàn, Triệu) kết hợp tung theo nước Yên đánh. Mẫn vương bỏ chạy và bị giết. Nước Tề suýt bị diệt vong và sau này nhờ tài năng của Điền Đan mới khôi phục được.
Sau khi Bình Nguyên quân qua đời, nước Triệu không còn người tài bên cạnh vua Triệu. Vua Triệu tin dùng gian thần Quách Khai, bỏ danh tướng Liêm Pha và giết tướng tài Lý Mục, nên hơn 20 năm sau thì nước Triệu bị Tần diệt.
Về Nguỵ Vô Kỵ, Sử ký chép:
- "Tần nghe tin công tử đã chết, bèn sai Mông Ngao đánh Ngụy lấy hai mươi thành, bắt đầu đặt Đông Quận. Sau đó Tần dần dần nuốt Ngụy như tằm ăn lá dâu, được mười tám năm thì bắt Ngụy Vương, làm cỏ dân thành Đại Lương."
Nước Sở thời Xuân Thân quân cầm quyền trở nên giàu mạnh, bành trướng diệt nước Lỗ (256 TCN), nhưng từ khi Hoàng Yết chết, thế nước đi xuống và hơn 10 năm sau cũng bị Tần tiêu diệt.
Mặc dù sự sức mạnh của nước Tần ngày càng áp đảo các chư hầu và xu thế thống nhất của quốc gia này là khó đảo ngược, song thực tế cho thấy sự hiện diện trên chính trường của bốn vị công tử góp phần duy trì, kéo dài cục diện Thất hùng thời Chiến Quốc.
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Sử ký Tư Mã Thiên, các thiên:
- Mạnh Thường quân liệt truyện (孟嘗君列傳)
- Bình Nguyên quân Ngu Khanh liệt truyện (平原君虞卿列傳)
- Ngụy công tử liệt truyện (魏公子列傳)
- Xuân Thân quân liệt truyện (春申君列傳)
- Cát Kiếm Hùng chủ biên (2005), Bước thịnh suy của các triều đại phong kiến Trung Quốc, NXB Văn hoá thông tin
- Lê Đông Phương, Vương Tử Kim (2007), Kể chuyện Tần Hán, NXB Đà Nẵng

markdown:
# Chiến Quốc tứ công tử
**Chiến Quốc tứ công tử** ( [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n): 战国四公子) là bốn vị [công tử](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_t%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) nổi tiếng trong các nước [chư hầu](/wiki/Ch%C6%B0_h%E1%BA%A7u) Sơn Đông thời [Chiến Quốc](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c) trong [lịch sử Trung Quốc](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Trung_Qu%E1%BB%91c). Hoạt động của cả 4 vị công tử đều liên quan tới tình hình [chính trị](/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B), [quân sự](/wiki/Qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1) cuối thời [Chiến Quốc](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c).
Bốn vị công tử có đóng góp nhất định cho sự tồn vong của các quốc gia Sơn Đông trước sự xâm thực của
[nước Tần](/wiki/T%E1%BA%A7n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) lớn mạnh phía tây khi đó.
## Mục lục
## Thân thế và quan hệ[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BB%A9_c%C3%B4ng_t%E1%BB%AD&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BB%A9_c%C3%B4ng_t%E1%BB%AD&action=edit§ion=1)]
Bốn vị công tử gồm có:
[Mạnh Thường quân](/wiki/M%E1%BA%A1nh_Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%C3%A2n) **Điền Văn** [nước Tề](/wiki/T%E1%BB%81_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) [Bình Nguyên quân](/wiki/B%C3%ACnh_Nguy%C3%AAn_qu%C3%A2n) **Triệu Thắng** [nước Triệu](/wiki/Tri%E1%BB%87u_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) [Tín Lăng quân](/wiki/T%C3%ADn_L%C4%83ng_qu%C3%A2n) **Ngụy Vô Kỵ** [nước Ngụy](/wiki/Ng%E1%BB%A5y_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) [Xuân Thân quân](/wiki/Xu%C3%A2n_Th%C3%A2n_qu%C3%A2n) **Hoàng Yết** [nước Sở](/wiki/S%E1%BB%9F_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc))
Trong 4 công tử, ba người kể trên đều là con cháu vua chư hầu, chỉ có Hoàng Yết không phải dòng dõi quý tộc nhưng cũng là dòng dõi thế gia nước Sở
. [1]
Trong các công tử, Mạnh Thường quân Điền Văn hoạt động sớm nhất, vào thời Tề Mẫn vương (319 - 282 TCN). Ông là con của Điền Anh, họ hàng của vua Tề Mẫn vương.
Sau Mạnh Thường quân một chút là Bình Nguyên quân Triệu Thắng nước Triệu, con của Triệu Vũ Linh Vương, em của Triệu Huệ Văn vương. Bình Nguyên quân làm Tướng Quốc nước Triệu trên 30 năm dưới 3 đời vua Vũ Linh vương, Huệ Văn vương, Hiếu Thành vương.
Tín Lăng quân
[Ngụy Vô Kỵ](/wiki/T%C3%ADn_L%C4%83ng_qu%C3%A2n) là con út của Ngụy Chiêu Vương, và là em cùng cha khác mẹ với Ngụy An Hi Vương (276-243 TCN), trẻ nhất trong số 4 công tử, nên xuất hiện trên chính trường muộn hơn so với hai vị kể trên.
Giữa Mạnh Thường quân cùng Bình Nguyên và Tín Lăng quân từng có quan hệ qua lại. Mạnh Thường quân sang Tần rồi trở về đã đến ở nhà Bình Nguyên quân. Đến khi cuối đời, ông lại tá túc với Tín Lăng quân. Còn Phu nhân của Bình Nguyên quân là chị của Tín Lăng quân.
Bắt đầu hoạt động muộn hơn cả là Xuân Thân quân nước Sở, sau khi được Sở Khảo Liệt vương (262-238 TCN) trọng dụng phong làm
[thừa tướng](/wiki/T%E1%BB%83_t%C6%B0%E1%BB%9Bng). Mối quan hệ giữa ông và các vị công tử kia chủ yếu trên lĩnh vực ngoại giao nhằm tương trợ nhau chống lại nước Tần mà không có những giao du, quan hệ cá nhân.
## Nuôi thực khách[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BB%A9_c%C3%B4ng_t%E1%BB%AD&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BB%A9_c%C3%B4ng_t%E1%BB%AD&action=edit§ion=2)]
Các công tử đều gây uy tín và thanh thế bằng việc nuôi các thực khách trong phủ. Số thực khách ăn ngủ ở nhà các công tử khi đông có đến hàng ngàn.
[Sử ký Tư Mã Thiên](/wiki/S%E1%BB%AD_k%C3%BD_T%C6%B0_M%C3%A3_Thi%C3%AAn) ghi nhận Mạnh Thường quân, Bình Nguyên quân và Tín Lăng quân đều có đến 3000 thực khách trong nhà. Họ đến ở nhờ một thời gian và có thể ra đi, không có sự ràng buộc như các thủ hạ dưới quyền các vị công tử này.
Đối với các vị công tử, việc nuôi thực khách hoàn toàn tự nguyện và vô điều kiện, không hề đòi hỏi những người khách phải đáp ứng điều gì mới được đến ăn ở nhà mình. Tất nhiên, chế độ đối đãi với các thực khách cũng khác nhau. Người có đóng góp hoặc chứng tỏ được ít nhiều tài năng được hưởng ưu đãi hơn: ăn ngon hơn, mặc đẹp hơn, đi lại có xe. Ngược lại người chưa có đóng góp gì hoặc chưa chứng tỏ được khả năng gì thì hưởng đối đãi kém hơn.
Thực chất thời
[Chiến Quốc](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c), không chỉ có 4 công tử này mới nuôi thực khách trong nhà làm chỗ nhờ cậy và khuếch trương danh tiếng. *Sử ký* cũng nêu trường hợp tướng quân nước Triệu là [Liêm Pha](/wiki/Li%C3%AAm_Pha) nuôi thực khách, danh sĩ [Trương Nhĩ](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_Nh%C4%A9) (sau còn sống qua thời [nhà Tần](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BA%A7n), làm vua [chư hầu](/wiki/Ch%C6%B0_h%E1%BA%A7u) thời [Hán Sở tranh hùng](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_H%C3%A1n-S%E1%BB%9F)) nuôi thực khách nhưng những người khách này không giúp được gì cho ông trong sự nghiệp như các vị công tử kia. [2]
Thực khách trong nhà các công tử, cũng như các nhà quyền quý khác, có ăn ngon thì đến, không có ăn ngon thì đi; hoặc chủ đắc sủng thì tới, chủ thất sủng thì bỏ. Hoàn cảnh đó Mạnh Thường quân đã nếm trải, tương tự như tướng Liêm Pha nước Triệu. Mạnh Thường quân từng rất thất vọng và giận dữ vì sự bạc bẽo của các tân khách, khi ông được phục chức thì họ lại kéo về. Nhưng ông đành chấp nhận sự thực như vậy, sau khi được sự phân tích của Phùng Hoan. Trong một trường hợp tương tự, Liêm Pha còn được một người khách nói thẳng:
*Sao ngài thấy việc muộn thế? Đạo bạn bè trong thiên hạ, kết bạn với nhau như lối con buôn, trò giao dịch ngoài chợ. Khi ngài có thế thì chúng tôi theo, ngài không có thế thì chúng tôi đi, cái đó là lẽ dĩ nhiên chứ có gì đáng giận!*
Tuy nhiên không phải tất cả các tân khách đều sống ăn bám và bạc bẽo như vậy. Nhiều thực khách trở thành mạng lưới tình báo hữu hiệu cho các công tử Mạnh Thường quân, Tín Lăng quân. Người có nhiều thực khách ngưỡng vọng và trung thành hơn cả trong tứ công tử là Ngụy Vô Kỵ và Triệu Thắng. Không thấy sử chép những trường hợp thực khách bỏ các vị công tử này đi khi họ gặp khó khăn, thậm chí với Nguỵ Vô Kỵ, hàng ngàn thực khách còn khảng khái đi đầu ra mặt trận đánh Tần để liều chết báo đáp.
Sự trả ơn của các thực khách đối với các công tử thường chỉ thực hiện khi có sự vụ liên quan đến quốc gia của vị công tử hoặc liên quan tới chính cá nhân vị công tử.
## Sự nghiệp[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BB%A9_c%C3%B4ng_t%E1%BB%AD&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BB%A9_c%C3%B4ng_t%E1%BB%AD&action=edit§ion=3)]
Khi nhiều vua chư hầu bạc nhược trước sự hung hãn của nước Tần và lại mang tính đố kỵ chẳng những với các tướng sĩ dưới quyền mà ngay cả với người thân thích, việc lập công trạng của các công tử không phải bao giờ cũng được ủng hộ và suôn sẻ. Sợ hãi sức mạnh của Tần, nhiều vua chư hầu phản ứng tiêu cực, ra quân cầm chừng, họ không nhận ra lợi ích của việc tương trợ giữa các chư hầu chẳng những nhằm cứu người mà còn cứu chính mình, họ lại lo sợ việc cứu nước bạn làm mất lòng Tần. Điển hình trong các vị vua đó là Nguỵ An Ly vương (anh của Vô Kỵ) và Sở Khảo Liệt Vương (vua của Hoàng Yết). Đây cũng chính là một trong những lý do khiến việc hợp tung chống Tần rất khó thành công.
Trong bối cảnh đó, vai trò của tứ công tử trong việc thúc đẩy hợp tung, tự vệ trước sự xâm lăng của nước Tần là rất quan trọng. Bản thân các công tử cũng không thể tự mình làm ra những công trạng đó mà chính các thực khách có những đóng góp đáng kể.
Sự hậu đãi các thực khách của các công tử được họ đền đáp. Những chuyến đi sứ mạo hiểm sang nước Tần của Mạnh Thường quân, đi sang
[nước Sở](/wiki/S%E1%BB%9F_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) kêu gọi [hợp tung](/wiki/H%E1%BB%A3p_tung) của Bình Nguyên quân hoặc cướp binh phù đi cứu nước Triệu trong [trận Hàm Đan](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_H%C3%A0m_%C4%90an) của Tín Lăng quân Vô Kỵ đều có vai trò đóng góp của các thực khách mà thành công. Tên tuổi những người khách nổi tiếng nhất của Mạnh Thường quân là Phùng Hoan, của Bình Nguyên quân là Mao Toại, của Tín Lăng quân là Hầu Doanh và Chu Hợi.
Về mặt quân sự, Ngụy Vô Kỵ lập nhiều công trạng nhất. Ông hai lần phá được quân Tần ở trận Hàm Đan và
[trận Hà Ngoại](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_H%C3%A0_Ngo%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1), cứu nguy cho nước Triệu và chính nước Nguỵ khỏi nguy cơ sớm diệt vong, góp phần kéo dài cục diện Thất hùng thời [Chiến Quốc](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c). Câu chuyện Tín Lăng quân trộm binh phù của Nguỵ An Ly vương để cứu nước Triệu là một trong những chiến dịch được tác phẩm [Đông Chu Liệt Quốc](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Chu_li%E1%BB%87t_qu%E1%BB%91c) mô tả ly kỳ, hấp dẫn nhất. Nước Triệu nhờ vào sự mạo hiểm và dũng cảm của Vô Kỵ đã qua được cơn hiểm nghèo sau thất bại kinh hoàng ở [trận Trường Bình](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_B%C3%ACnh).
Thành tựu chủ yếu của các vị công tử nước Tề, Triệu, Sở chủ yếu trên lĩnh vực ngoại giao để khiến quốc gia giàu mạnh hay chí ít là qua cơn hiểm nghèo. Mạnh Thường quân nhờ các thực khách mà trốn thoát qua cửa ải Hàm Cốc của nước Tần và được vua Tề phục chức thừa tướng sau một thời gian bị thất sủng. Bình Nguyên quân khuyên vua Triệu thu nhận Thượng Đảng của Phùng Đình khiến nước Triệu bị cuốn vào cuộc chiến thảm khốc với Tần ở Trường Bình nhưng sau đó chính ông cứu vãn được đại cục bằng việc lôi kéo được nước Sở hợp tung và cầu được viện binh của Tín Lăng quân đến để đẩy lui quân Tần, giải vây cho kinh thành Hàm Đan.
Trong tứ công tử, Xuân Thân quân nổi lên sau cùng, thực chất ông cũng chỉ là người học theo cách làm của các công tử 3 nước kia và trong tứ công tử, ông cũng là người ít thành tựu nhất về chính trị, quân sự trong mối quan hệ giữa các nước Thất hùng.
## Kết cục[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BB%A9_c%C3%B4ng_t%E1%BB%AD&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BB%A9_c%C3%B4ng_t%E1%BB%AD&action=edit§ion=4)]
Uy tín rất cao của các vị công tử đã vượt ra ngoài phạm vi biên giới quốc gia và chính điều này khiến một số vị gặp phải sự nghi ngờ, đố kỵ của các quân vương.
Mạnh Thường quân, Tín Lăng quân tuy từng được vua Tề, vua Ngụy dùng nhưng cuối cùng các vua Tề, Ngụy đều sợ các công tử giành mất ngôi mà đoạt chức. Mạnh Thường quân về cuối đời phải bỏ nước Tề sang nước Nguỵ, ở nhờ Tín Lăng quân. Khoảng 40 năm sau, tới lượt Tín Lăng quân bị mất chức, chán nản sa vào tửu sắc và qua đời năm 243 TCN
. [3]
Trái lại, Bình Nguyên quân và Xuân Thân quân được hoàn cảnh thuận lợi hơn, không bị sự ngờ vực của vua, mặc dù danh tiếng của các công tử này cũng rất cao. Tuy nhiên, chỉ có Bình Nguyên quân có kết cục trọn vẹn và là người may mắn hơn cả trong tứ công tử. Ông mất năm 251 TCN.
Xuân Thân quân Hoàng Yết nuôi chí làm
[Lã Bất Vi](/wiki/L%C3%A3_B%E1%BA%A5t_Vi) ở nước Sở, nhân vua Sở hiếm muộn, bèn dâng người thiếp là Lý thị đã có mang cho [Sở Khảo Liệt Vương](/wiki/S%E1%BB%9F_Kh%E1%BA%A3o_Li%E1%BB%87t_v%C6%B0%C6%A1ng), muốn thay con mình làm vua Sở. Nhưng thủ hạ của Hoàng Yết là [Lý Viên](/w/index.php?title=L%C3%BD_Vi%C3%AAn&action=edit&redlink=1), anh của Lý thị dã tâm còn cao hơn, nhân có em được vua Sở sủng ái, đã lọt vào giữ quyền trong cung cấm. Đúng lúc vua Sở chết (238 TCN), Xuân Thân quân vào cung liền bị Lý Viên phục binh giết chết. Con Hoàng Yết tuy trở thành [Sở U Vương](/wiki/S%E1%BB%9F_U_v%C6%B0%C6%A1ng) nhưng người đóng vai Lã Bất Vi nước Sở là Lý Viên.
Sự thất sủng hoặc cái chết của tứ công tử Chiến Quốc ít nhiều ảnh hưởng đến sức mạnh của nước chư hầu mà họ phục vụ. Sau khi Mạnh Thường quân chạy sang Nguỵ, Tề Mẫn vương bị liên quân 5 nước (Tần, Nguỵ, Hàn, Triệu) kết hợp tung theo nước Yên đánh. Mẫn vương bỏ chạy và bị giết. Nước Tề suýt bị diệt vong và sau này nhờ tài năng của
[Điền Đan](/wiki/%C4%90i%E1%BB%81n_%C4%90an) mới khôi phục được.
Sau khi Bình Nguyên quân qua đời, nước Triệu không còn người tài bên cạnh vua Triệu. Vua Triệu tin dùng gian thần Quách Khai, bỏ danh tướng
[Liêm Pha](/wiki/Li%C3%AAm_Pha) và giết tướng tài [Lý Mục](/wiki/L%C3%BD_M%E1%BB%A5c), nên hơn 20 năm sau thì nước Triệu bị Tần diệt.
Về Nguỵ Vô Kỵ,
*Sử ký* chép: *"Tần nghe tin công tử đã chết, bèn sai Mông Ngao đánh Ngụy lấy hai mươi thành, bắt đầu đặt Đông Quận. Sau đó Tần dần dần nuốt Ngụy như tằm ăn lá dâu, được mười tám năm thì bắt Ngụy Vương, làm cỏ dân thành Đại Lương."* [Nước Sở](/wiki/S%E1%BB%9F_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) thời Xuân Thân quân cầm quyền trở nên giàu mạnh, bành trướng diệt [nước Lỗ](/wiki/L%E1%BB%97_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) (256 TCN), nhưng từ khi Hoàng Yết chết, thế nước đi xuống và hơn 10 năm sau cũng bị Tần tiêu diệt.
Mặc dù sự sức mạnh của nước Tần ngày càng áp đảo các chư hầu và xu thế thống nhất của quốc gia này là khó đảo ngược, song thực tế cho thấy sự hiện diện trên chính trường của bốn vị công tử góp phần duy trì, kéo dài cục diện Thất hùng thời
[Chiến Quốc](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c).
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BB%A9_c%C3%B4ng_t%E1%BB%AD&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BB%A9_c%C3%B4ng_t%E1%BB%AD&action=edit§ion=5)]
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BB%A9_c%C3%B4ng_t%E1%BB%AD&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BB%A9_c%C3%B4ng_t%E1%BB%AD&action=edit§ion=6)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BB%A9_c%C3%B4ng_t%E1%BB%AD&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BB%A9_c%C3%B4ng_t%E1%BB%AD&action=edit§ion=7)] *, các thiên:* [Sử ký Tư Mã Thiên](/wiki/S%E1%BB%AD_k%C3%BD_T%C6%B0_M%C3%A3_Thi%C3%AAn) *Mạnh Thường quân liệt truyện (孟嘗君列傳)* *Bình Nguyên quân Ngu Khanh liệt truyện (平原君虞卿列傳)* *Ngụy công tử liệt truyện (魏公子列傳)* *Xuân Thân quân liệt truyện (春申君列傳)*
-
- Cát Kiếm Hùng chủ biên (2005),
*Bước thịnh suy của các triều đại phong kiến Trung Quốc*, NXB Văn hoá thông tin
- Lê Đông Phương, Vương Tử Kim (2007),
*Kể chuyện Tần Hán*, NXB Đà Nẵng

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1055 miss (0), cp1054 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=31-Aug-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Fri, 02 Oct 2015 00:00:00 GMT


text:
Thanh yên (chi Cam chanh)
Thanh yên hay chanh yên (danh pháp hai phần: Citrus limonimedica hay Citrus medica ssp. bajoura hoặc Citrus medica L. var. ethrog Engl., Citrus medica L. cv. Ethrog)[1] là cây ăn quả thuộc chi Cam chanh. Thanh yên là loài bản địa của Ấn Độ, Mianma và vùng Địa Trung Hải. Tại Việt Nam, cây này được trồng từ Lạng Sơn đến Lâm Đồng. Tên tiếng Anh của loài này là Citron.
Đặc điểm[sửa | sửa mã nguồn]
Cây thanh yên là cây gỗ nhỏ, cao từ 2,5 m đến 5 m. Hoa thơm, màu trắng pha tím đỏ. Quả ra vào tháng 6, khá to, kích thước (12 - 20) x (8 - 12)cm, màu vàng chanh khi chín, vỏ sần sùi, dày, mùi dịu và thơm; cùi trắng, dịu, nạc, tạo thành phần chính của quả; thịt quả ít, màu trắng và hơi chua.
Cây chịu lạnh kém (trên 7 độ C), nhân giống bằng hom.
Sử dụng[sửa | sửa mã nguồn]
- Vỏ quả dùng làm mứt hoặc lấy tinh dầu và làm thuốc trị ho.
- Dịch quả làm thuốc chống nôn, trị giun, chống hoại huyết...
- Phật thủ: Một giống thanh yên để bày mâm ngũ quả.
Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Nguyễn Tiến Bân (chủ biên). Danh lục các loài thực vật Việt Nam. Tập II. Nhà xuất bản Nông nghiệp. Hà Nội:2003. Trang 966.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
Phương tiện liên quan tới Citrus medica tại Wikimedia Commons

markdown:
# Thanh yên (chi Cam chanh)
[Citrus limonimedica](/w/index.php?title=Citrus_limonimedica&redirect=no)) [Thanh yên](/wiki/Thanh_y%C3%AAn).
|
|Citrus medica
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *divisio*) [Magnoliophyta](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Magnoliopsida](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m) [Phân lớp](/wiki/Ph%C3%A2n_l%E1%BB%9Bp)( *subclass*) [Rosidae](/wiki/Rosidae) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Sapindales](/wiki/B%E1%BB%99_B%E1%BB%93_h%C3%B2n) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Rutaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_C%E1%BB%ADu_l%C3%BD_h%C6%B0%C6%A1ng) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Citrus](/wiki/Citrus) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **C. medica** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Citrus medica* [L.](/wiki/Carl_Linnaeus) **Thanh yên** hay **chanh yên** ( [danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n): *Citrus limonimedica* hay * ssp. Citrus medica* *bajoura*hoặc *Citrus medica*L. var. *ethrog*Engl., *Citrus medica*L. cv. *Ethrog*) là cây ăn quả thuộc [[1]](#cite_note-Pl-1) [chi Cam chanh](/wiki/Chi_Cam_chanh). Thanh yên là loài bản địa của [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Mianma](/wiki/Myanma)và vùng [Địa Trung Hải](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i). Tại [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), cây này được trồng từ Lạng Sơn đến Lâm Đồng. Tên tiếng Anh của loài này là **Citron**.
## Đặc điểm[
[sửa](/w/index.php?title=Thanh_y%C3%AAn_(chi_Cam_chanh)&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thanh_y%C3%AAn_(chi_Cam_chanh)&action=edit§ion=1)]
Cây thanh yên là cây gỗ nhỏ, cao từ 2,5 m đến 5 m. Hoa thơm, màu trắng pha tím đỏ. Quả ra vào tháng 6, khá to, kích thước (12 - 20) x (8 - 12)cm, màu vàng chanh khi chín, vỏ sần sùi, dày, mùi dịu và thơm; cùi trắng, dịu, nạc, tạo thành phần chính của quả; thịt quả ít, màu trắng và hơi chua.
Cây chịu lạnh kém (trên 7 độ C), nhân giống bằng hom.
## Sử dụng[
[sửa](/w/index.php?title=Thanh_y%C3%AAn_(chi_Cam_chanh)&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thanh_y%C3%AAn_(chi_Cam_chanh)&action=edit§ion=2)]
- Vỏ quả dùng làm mứt hoặc lấy tinh dầu và làm thuốc trị ho.
- Dịch quả làm thuốc chống nôn, trị giun, chống hoại huyết...
[Phật thủ](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_th%E1%BB%A7): Một giống thanh yên để bày mâm ngũ quả.
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Thanh_y%C3%AAn_(chi_Cam_chanh)&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thanh_y%C3%AAn_(chi_Cam_chanh)&action=edit§ion=3)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Thanh_y%C3%AAn_(chi_Cam_chanh)&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thanh_y%C3%AAn_(chi_Cam_chanh)&action=edit§ion=4)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Thanh_y%C3%AAn_(chi_Cam_chanh)&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thanh_y%C3%AAn_(chi_Cam_chanh)&action=edit§ion=5)]
- Nguyễn Tiến Bân (chủ biên).
*Danh lục các loài thực vật Việt Nam*. Tập II. Nhà xuất bản Nông nghiệp. Hà Nội:2003. Trang 966.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Thanh_y%C3%AAn_(chi_Cam_chanh)&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thanh_y%C3%AAn_(chi_Cam_chanh)&action=edit§ion=6)]
Phương tiện liên quan tới
[Citrus medica](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Citrus_medica) tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)
|
|
|Những
||Các chủ đề khác
|
|
|

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1054 frontend miss (0)


text:
Europa Universalis
Europa Universalis (EU) là trò chơi máy tính thuộc thể loại đại chiến lược do hãng Paradox Development Studio phát triển và Strategy First phát hành ở Bắc Mỹ vào ngày 14 tháng 3 năm 2000.[1] Ban đầu dựa trên một trò board game cùng tên của Pháp của Philippe Thibault, Europa Universalis cho phép người chơi kiểm soát của một trong bảy quốc gia châu Âu (số khác có thể chơi được trong các màn kịch bản khác nhau) lấy mốc thời gian từ năm 1492 đến năm 1792, trong game người chơi mở rộng quyền lực của mình thông qua sức mạnh quân sự, ngoại giao, và sự giàu có của thuộc địa. Trò chơi diễn ra trên một bản đồ chia thành khoảng 1.500 tỉnh và diễn ra trong một định dạng thời gian thực có thể tạm ngưng được. Trưởng nhóm lập trình của game là Johan Andersson.
Europa Universalis đã trở thành một công bất ngờ vì chiều sâu và chiến lược của mình. Paradox đã sử dụng thành công bất ngờ này để làm điểm tựa cho những tựa game khác như Victoria, Crusader Kings và Hearts of Iron. Sau khi phiên bản đầu tiên được phát hành, nhà sản xuất đã lần lượt tung ra các bản kế tiếp gồm Europa Universalis II, Europa Universalis III, Europa Universalis: Rome và Europa Universalis IV.[2]
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Trò chơi Windows
- Trò chơi máy tính năm 2000
- Trò chơi điện tử năm 2000
- Trò chơi về Thời kỳ Khám phá
- Trò chơi đại chiến lược
- Trò chơi Paradox Interactive
- Trò chơi chiến lược thời gian thực
- Trò chơi lấy bối cảnh thế kỷ 16
- Trò chơi lấy bối cảnh thế kỷ 17
- Trò chơi lấy bối cảnh thế kỷ 18
- Trò chơi lấy bối cảnh tại Đế quốc Nga
- Trò chơi máy tính

markdown:
*Europa Universalis*
|Europa Universalis|
|
|![]()
[Paradox Development Studio](/wiki/Paradox_Development_Studio) [Microsoft Windows](/wiki/Microsoft_Windows) [Đại chiến lược](/w/index.php?title=Tr%C3%B2_ch%C6%A1i_%C4%91%E1%BA%A1i_chi%E1%BA%BFn_l%C6%B0%E1%BB%A3c&action=edit&redlink=1) [Chơi đơn](/wiki/Ch%C6%A1i_%C4%91%C6%A1n) [Chơi mạng](/wiki/Ch%C6%A1i_m%E1%BA%A1ng) [ESRB](/wiki/Entertainment_Software_Rating_Board): E (Everyone) [OFLC](/w/index.php?title=C%C6%A1_quan_ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_%C4%90i%E1%BB%87n_%E1%BA%A3nh_v%C3%A0_V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc_(%C3%9Ac)&action=edit&redlink=1): G8+ [CD-ROM](/wiki/CD-ROM)
- 64
[MB](/wiki/Megabyte) [RAM](/w/index.php?title=Random_access_memory&action=edit&redlink=1), 2X CD-ROM drive, [DirectX](/wiki/DirectX)7.0, [Windows 95](/wiki/Windows_95) * ( Europa Universalis* *) là* **EU** [trò chơi máy tính](/wiki/Tr%C3%B2_ch%C6%A1i_m%C3%A1y_t%C3%ADnh)thuộc thể loại [đại chiến lược](/w/index.php?title=Tr%C3%B2_ch%C6%A1i_%C4%91%E1%BA%A1i_chi%E1%BA%BFn_l%C6%B0%E1%BB%A3c&action=edit&redlink=1)do hãng [Paradox Development Studio](/wiki/Paradox_Development_Studio)phát triển và [Strategy First](/wiki/Strategy_First)phát hành ở [Bắc Mỹ](/wiki/B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9)vào ngày [14 tháng 3](/wiki/14_th%C3%A1ng_3)năm [2000](/wiki/2000). Ban đầu dựa trên một trò [[1]](#cite_note-ParadoxRelease-1) [board game](/w/index.php?title=Board_game&action=edit&redlink=1) [cùng tên](/wiki/Europa_Universalis_(board_game))của [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p)của [Philippe Thibault](/w/index.php?title=Philippe_Thibault&action=edit&redlink=1), *Europa Universalis*cho phép người chơi kiểm soát của một trong bảy quốc gia [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u)(số khác có thể chơi được trong các màn kịch bản khác nhau) lấy mốc thời gian từ năm [1492](/wiki/1492)đến năm [1792](/wiki/1792), trong game người chơi mở rộng quyền lực của mình thông qua sức mạnh [quân sự](/wiki/Qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1), [ngoại giao](/wiki/Ngo%E1%BA%A1i_giao), và sự giàu có của [thuộc địa](/wiki/Thu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BB%8Ba). Trò chơi diễn ra trên một bản đồ chia thành khoảng 1.500 tỉnh và diễn ra trong một định dạng thời gian thực có thể tạm ngưng được. Trưởng nhóm lập trình của game là [Johan Andersson](/wiki/Johan_Andersson_(l%E1%BA%ADp_tr%C3%ACnh_game)). *Europa Universalis* đã trở thành một công bất ngờ vì chiều sâu và chiến lược của mình. Paradox đã sử dụng thành công bất ngờ này để làm điểm tựa cho những tựa game khác như *, Victoria* *và* [Crusader Kings](/w/index.php?title=Crusader_Kings_(tr%C3%B2_ch%C6%A1i_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AD)&action=edit&redlink=1) *. Sau khi phiên bản đầu tiên được phát hành, nhà sản xuất đã lần lượt tung ra các bản kế tiếp gồm* [Hearts of Iron](/wiki/Hearts_of_Iron) *,* [Europa Universalis II](/wiki/Europa_Universalis_II) *,* [Europa Universalis III](/wiki/Europa_Universalis_III) *và* [Europa Universalis: Rome](/wiki/Europa_Universalis:_Rome) *.* [Europa Universalis IV](/wiki/Europa_Universalis_IV) [[2]](#cite_note-EU_IV_Release-2)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Europa_Universalis&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Europa_Universalis&action=edit§ion=1)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Europa_Universalis&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Europa_Universalis&action=edit§ion=2)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Europa_Universalis&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Europa_Universalis&action=edit§ion=3)]
|
|
[Thể loại](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Trò chơi Windows](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tr%C3%B2_ch%C6%A1i_Windows) [Trò chơi máy tính năm 2000](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tr%C3%B2_ch%C6%A1i_m%C3%A1y_t%C3%ADnh_n%C4%83m_2000) [Trò chơi điện tử năm 2000](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tr%C3%B2_ch%C6%A1i_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AD_n%C4%83m_2000) [Trò chơi về Thời kỳ Khám phá](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tr%C3%B2_ch%C6%A1i_v%E1%BB%81_Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_Kh%C3%A1m_ph%C3%A1&action=edit&redlink=1) [Trò chơi đại chiến lược](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tr%C3%B2_ch%C6%A1i_%C4%91%E1%BA%A1i_chi%E1%BA%BFn_l%C6%B0%E1%BB%A3c&action=edit&redlink=1) [Trò chơi Paradox Interactive](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tr%C3%B2_ch%C6%A1i_Paradox_Interactive&action=edit&redlink=1) [Trò chơi chiến lược thời gian thực](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tr%C3%B2_ch%C6%A1i_chi%E1%BA%BFn_l%C6%B0%E1%BB%A3c_th%E1%BB%9Di_gian_th%E1%BB%B1c) [Trò chơi lấy bối cảnh thế kỷ 16](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tr%C3%B2_ch%C6%A1i_l%E1%BA%A5y_b%E1%BB%91i_c%E1%BA%A3nh_th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16&action=edit&redlink=1) [Trò chơi lấy bối cảnh thế kỷ 17](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tr%C3%B2_ch%C6%A1i_l%E1%BA%A5y_b%E1%BB%91i_c%E1%BA%A3nh_th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_17&action=edit&redlink=1) [Trò chơi lấy bối cảnh thế kỷ 18](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tr%C3%B2_ch%C6%A1i_l%E1%BA%A5y_b%E1%BB%91i_c%E1%BA%A3nh_th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_18&action=edit&redlink=1) [Trò chơi lấy bối cảnh tại Đế quốc Nga](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tr%C3%B2_ch%C6%A1i_l%E1%BA%A5y_b%E1%BB%91i_c%E1%BA%A3nh_t%E1%BA%A1i_%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nga&action=edit&redlink=1) [Trò chơi máy tính](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tr%C3%B2_ch%C6%A1i_m%C3%A1y_t%C3%ADnh)


text:
Populus balsamifera
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Populus balsamifera là một loài thực vật có hoa trong họ Liễu. Loài này được Carl von Linné miêu tả khoa học đầu tiên năm 1753.[2]
Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “USDA GRIN taxonomy”.
- ^ The Plant List (2010). “Populus balsamifera”. Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2013.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Phương tiện liên quan tới Populus balsamifera tại Wikimedia Commons
- Dữ liệu liên quan tới Populus balsamifera tại Wikispecies

markdown:
*Populus balsamifera*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Populus balsamifera
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Eudicots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m_th%E1%BA%ADt_s%E1%BB%B1) [Rosids](/wiki/Nh%C3%A1nh_hoa_H%E1%BB%93ng) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Malpighiales](/wiki/B%E1%BB%99_S%C6%A1_ri) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Salicaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_Li%E1%BB%85u) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Populus](/wiki/Populus) [Đoạn](/w/index.php?title=%C4%90o%E1%BA%A1n_(th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)&action=edit&redlink=1)( *section*) [Tacamahaca](/w/index.php?title=Populus_sect._Tacamahaca&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **P. balsamifera** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Populus balsamifera* [L.](/wiki/Carl_Linnaeus) ![ Populus balsamifera range map 1.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/Populus_balsamifera_range_map_1.png/272px-Populus_balsamifera_range_map_1.png)
![ Populus balsamifera range map 1.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/Populus_balsamifera_range_map_1.png/272px-Populus_balsamifera_range_map_1.png)
[Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/T%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)) [[1]](#cite_note-GRIN-1) *Populus tacamahacca* [Mill.](/w/index.php?title=Philip_Miller&action=edit&redlink=1) *Populus candicans*Aiton * là một loài Populus balsamifera* [thực vật có hoa](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa)trong [họ Liễu](/wiki/H%E1%BB%8D_Li%E1%BB%85u). Loài này được [Carl von Linné](/wiki/Carl_von_Linn%C3%A9)miêu tả khoa học đầu tiên năm 1753. [[2]](#cite_note-2)
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Populus_balsamifera&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Populus_balsamifera&action=edit§ion=1)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Populus_balsamifera&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Populus_balsamifera&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-GRIN_1-0) [“USDA GRIN taxonomy”](http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?29365). **The Plant List (2010).** [^](#cite_ref-2) [“](http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/tro-28300003). Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2013. *Populus balsamifera*”
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Populus_balsamifera&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Populus_balsamifera&action=edit§ion=3)]
Phương tiện liên quan tới
[Populus balsamifera](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Populus_balsamifera)tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)
Dữ liệu liên quan tới
[Populus balsamifera](//species.wikimedia.org/wiki/Populus_balsamifera)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies)

X-Cache: cp1053 miss (0), cp1054 frontend miss (0)


text:
Ptychella ochracea
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ Ptychella)
Ptychella là một chi nấm trong họ Bolbitiaceae. Đây là chi đơn loài, chứa một loài Ptychella ochracea.
Ptychella là một chi nấm trong họ Bolbitiaceae. Đây là chi đơn loài, chứa một loài Ptychella ochracea.

markdown:
# Ptychella ochracea
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ
[Ptychella](/w/index.php?title=Ptychella&redirect=no))
|
|Ptychella
|
|[Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Fungi](/wiki/N%E1%BA%A5m) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *divisio*) [Basidiomycota](/wiki/Basidiomycota) [Phân ngành](/wiki/Ph%C3%A2n_ng%C3%A0nh)( *subdivisio*) [Agaricomycotina](/wiki/Agaricomycotina) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Agaricomycetes](/wiki/Agaricomycetes) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Agaricales](/wiki/Agaricales) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Bolbitiaceae](/wiki/Bolbitiaceae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) **Ptychella**
Roze & Boud.
[Loài điển hình](/wiki/Sinh_v%E1%BA%ADt_%C4%91i%E1%BB%83n_h%C3%ACnh) **Ptychella ochracea**
Boud.
* là một Ptychella* [chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc)) [nấm](/wiki/N%E1%BA%A5m)trong họ [Bolbitiaceae](/wiki/Bolbitiaceae). Đây là chi đơn loài, chứa một loài *.* **Ptychella ochracea**

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1054 frontend miss (0)