markdown:
TRUY MÔN CẢNH HUẤN
-Thích-Tâm-Châu
dịch
chữ Hán ra chữ Việt
1.- QUY-SƠN ĐẠI-VIÊN
THIỀN-SƯ CẢNH-SÁCH
Phù, nghiệp hệ thụ thân, vị miễn hình
lụy. Bẩm phụ mẫu chi di thể, giả chúng duyên nhi cộng thành. Tuy nãi, tứ
đại phù trì, thường tương vi bội. Vô thường, lão, bệnh, bất dữ nhân kỳ,
triêu tồn tịch vong, sát na dị thế. Thí như, xuân sương hiểu lộ, thúc
hốt tức vô, ngạn thụ tỉnh đằng, khởi năng trường cửu. Niệm niệm tấn tốc,
nhất sát-na gian. Chuyển tức tức thị lai sinh, hà nãi yến nhiên không
quá?
VĂN CẢNH SÁCH
Của Thiền-Sư Đại-Viên, núi Quy-Sơn (1)
Ôi, nghiệp ràng buộc, phải nhận thân này,
nên chưa thoát khỏi sự vướng bận về hình-hài. Thân này do bẩm-thụ di-thể
của cha mẹ và nhờ mọi duyên mà thành. Tuy thân này được bốn đại (2) nâng
đỡ, giữ gìn, nhưng, chúng thường chống trái lẫn nhau. Vô thường, lão,
bệnh không hẹn cùng ai. Buổi sớm còn, buổi chiều mất, trong giây phút đã
chuyển sang đời khác. Ví như, giọt sương mùa xuân, hạt móc ban mai, chốc
lát thành không. Ví như, cây mọc trên bờ nước, giây leo trên miệng
giếng, đâu được dài lâu! Niệm niệm nhanh chóng, trong một sát-na. Hơi
thở chuyển, thành đời sau, sao cứ an nhiên qua ngày một cách rỗng không
như vậy?
Phụ mẫu bất cung cam chỉ,
lục thân cố dĩ khí ly. Bất năng an quốc an quốc trị bang, gia-nghiệp đốn
quyên kế tự. Miến ly hương đảng, thế phát bẩm sư. Nội cần khắc niệm chi
công, ngoại hoằng bất tranh chi đức. Quýnh thoát trần thế, ký kỳ xuất
ly!
Đối với cha mẹ không cung cấp được những vị
ngon ngọt. Đối với sáu bề thân (3) quyết phải bỏ lìa. Đối với đất nước,
không giúp giữ việc trị an. Đối với gia-nghiệp, dứt bỏ việc kế-tự. Xa
rời làng xóm, cắt tóc theo thầy. Trong tâm, siêng năng về công phu
khắc-phục vọng-niệm. Ngoài cảnh, mở rộng về đức-tính không tranh đua.
Thoát hẳn trần thế, mong khỏi luân hồi!
Hà nãi, tài đăng giới
phẩm, tiện ngôn ngã thị Tỷ-Khưu. Đàn việt sở tu, khiết dụng thường trụ.
Bất giải thổn tư lai xứ, vị ngôn pháp nhĩ hợp cung. Khiết liễu tụ đầu
huyên huyên, đãn thuyết nhân gian tạp thoại. Nhiên tắc, nhất kỳ sấn lạc,
bất tri lạc thị khổ nhân. Nẵng kiếp tuẫn trần, vị thường phản tỉnh. Thời
quang yểm một, tuế nguyệt tha-đà. Thụ dụng ân phiền, thí lợi nung hậu.
Động kinh niên tải, bất nghĩ khí ly, tích tụ tư đa, bảo-trì huyễn-chất.
Đạo-sư hữu sắc, giới húc Tỷ-Khưu: tiến đạo nghiêm thân, tam thường bất
túc. Nhân đa ư thử, đam vị bất hưu, nhật vãng nguyệt lai, táp nhiên bạch
thủ. Hậu học vị văn chỉ thú, ưng tu bác vấn tiên tri. Tương vị xuất gia,
quý cầu y thực!
Tại sao, vừa lên giới-phẩm đã cho ta là bậc
Tỷ-Khưu! Dùng của đàn-việt, ăn của thường-trụ, không biết suy nghĩ những
phẩm vật ấy từ nơi nào đem lại, lại cho rằng, đó là hợp pháp cúng-dường!
Khi ăn uống xong, chụm đầu nói chuyện huyên thuyên thuần nói những
chuyện nhảm nhí của thế-gian. Như thế, đeo đuổi một kỳ vui sướng, nhưng
không biết rằng, vui sướng ấy là nhân khổ cho mai sau. Nhiều kiếp hùa
theo trần-cảnh, nay chưa lúc nào tỉnh lại. Thời-quang (4) chìm lặn, năm
tháng lần lữa. Thụ dụng quá nhiều, thí lợi đầy dẫy. Trải qua, năm này
năm khác, không nghĩ đến việc vứt bỏ, lại còn, chứa góp thêm nhiều, để
bảo-trì cái thể-chất giả dối này vậy! Đức Đạo-sư có chỉ thị, răn dạy các
vị Tỳ-Khưu rằng: “Tiến đạo, nghiêm thân, ba việc thường dùng hàng ngày
(5) không cần đầy đủ”! Người đời, đối với vấn đề ấy, phần nhiều là ham
đắm không ngừng. Ngày qua tháng lại, vụt vậy, bạc đầu. Các vị hậu-học
chưa nghe được những chỉ-thú của Phật-pháp, cần nên hỏi rộng nơi các bậc
tiên-tri. Chả lẽ, cho rằng, người đi xuất-gia, quý cầu việc ăn mặc ư!
Phật tiên chế luật, khải sáng phát mông.
Quỹ tắc, uy nghi tịnh như băng tuyết. Chỉ, trì, tác, phạm, thúc liễm sơ
tâm, vi tế điều chương, cách chư ổi tệ. Tỳ-ni pháp tịch tằng vị thao
bồi, liễu nghĩa thượng thừa, khởi năng yên biệt. Khả tích, nhất sinh
không quá, hậu hối nan truy. Giáo lý vị thường thố hoài, huyền đạo vô
nhân khế ngộ.
Đầu tiên, đức Phật chế ra luật, để mở tỏ
cho con người còn mờ tối. Khuôn phép, uy nghi, làm cho trong sạch như
băng tuyết. Những pháp: chỉ (ngưng), trì (giữ), tác (làm), và phạm, để
giữ gìn (bó buộc) cho kẻ sơ-tâm. Những điều, những chương vi-tế, làm
thay đổi những sự xấu xa, hèn kém. Chưa từng tham-dự, gần gũi những nơi
giảng pháp, giảng luật, làm sao phân biệt được liễu nghĩa của kinh-giáo
thượng-thừa? Đáng tiếc, để cho một đời luống qua, sau ăn năn khó kịp!
Giáo-lý chưa từng để dạ, đạo nhiệm mầu, nhân đâu mà khế-ngộ được!
Cập chí niên cao lạp
trưởng, không phúc cao tâm, bất khẳng thân phụ lương bằng, duy tri cứ
ngạo. Vị am pháp luật, tập liễm toàn vô. Hoặc đại ngữ cao thanh, xuất
ngôn vô độ. Bất kính thượng, trung, hạ tọa, Bà-la-môn tụ hội vô thù.
Uyển bát tác thanh, thực tất tiên khởi. Khứ tựu quai dác, tăng-thể toàn
vô. Khởi tọa chung chư, động tha tâm niệm. Bất tồn ta ta quỹ tắc, tiểu
tiểu uy nghi. Tương hà thúc liễm hậu côn, tân học vô nhân phỏng hiệu.
Tài tương giác sát, tiện ngôn ngã thị sơn tăng. Vị văn Phật giáo hành
trì, nhất hướng tình tồn thô tháo. Như tư tri kiến, cái vị sở tâm dung
nọa, thao thiết nhân tuần. Nhẫm nhiễm nhân gian, toại thành sơ dã. Bất
giác, lung chung lão hủ, xúc sự diện tường. Hậu học tư tuân, vô ngôn
tiếp dẫn. Túng hữu đàm thuyết, bất thiệp điển chương. Hoặc bị khinh
ngôn, tiện trách hậu sinh vô lễ. Sân tâm phẫn khởi, ngôn ngữ cai nhân!
Đến lúc, tuổi cao, hạ nhiều, bụng rỗng,
lòng cao, không chịu gần gũi bạn lành, chỉ biết ngông nghênh, cao ngạo.
Chưa quen pháp-luật, không chút ràng buộc. Hoặc cao tiếng, nói to, nói
không chừng mực. Không kính bậc thượng, trung, hạ-tọa, không khác gì
những người Bà-la-môn tụ họp. Khi ăn, chén bát chạm nhau thành tiếng. Ăn
xong, dậy trước. Lui tới trái phép, không còn chi là thể-thống của vị
Tăng. Ngồi, dậy lăng xăng, động tâm niệm người khác. Không còn chút síu
khuôn phép, không giữ chút síu uy-nghi, đem gì để thúc-liễm cho kẻ
hậu-côn và, kẻ tân-học nhân đâu mà bắt chước! Vừa có người định đem lời
thức tỉnh, liền nói ngay, ta là bậc sơn-tăng. Chưa nghe biết được sự
hành-trì của Phật dạy, một chiều, giữ theo tính tình thô-tháo. Tri kiến
như thế, hẳn vì sự lười biếng lúc sơ tâm, ham muốn đủ thứ, nhân đó dần
tăng. Lẫn lữa theo đời, trở thành quê-kệch. Không hay, già yếu lẫm-chẫm
vụt đến, chạm tới việc như quay mặt vào tường. Kẻ hậu-học thưa hỏi gì,
không có lời nào tiếp dẫn. Dù có nói bàn gì, không dính đến sách vở.
Hoặc bị những lời khinh chê, liền trách hậu-sinh vô lễ. Tâm sân bốc lên,
nói năng trùm người!
Nhất triêu ngọa tật tại
sàng, chúng khổ oanh triền bức bách. Hiểu tịch tư thổn, tâm lý hồi
hoàng. Tiền lộ mang mang, vị tri hà vãng. Tòng tư thủy tri hối quá, lâm
khát quật tỉnh hề vi! Tự hận tảo bất dự tu, niên vãng đa chư quá cữu.
Lâm hành huy hoắc, phạ bố chương hoàng. Hộc xuyên tước phi, thức tâm tùy
nghiệp. Như nhân phụ trái, cường giả tiên khiên. Tâm tự đa đoan, trọng
xứ thiên trụy! Vô thường sát quỷ, niệm niệm bất đình. Mệnh bất khả diên,
thời bất khả đãi. Nhân thiên tam hữu, ưng vị miễn chi. Như thị thụ thân,
phi luận kiếp số.
Một mai, đau nằm trên giường, mọi khổ buộc
ràng, bức bách. Sớm chiều suy nghĩ, lòng dạ hồi hộp. Đường trước mờ mịt,
chưa biết đi đâu. Từ đây, mới biết hối lỗi, khát rồi, đào giếng làm chi!
Tự hận, sớm chẳng dự tu, tuổi chiều, lắm điều tội lỗi! Khi sắp đi sang
thế giới khác, tâm hồn tan tác, lo sợ hãi hùng. Lụa thủng, sẻ bay,
thức-tâm theo nghiệp. Như người mang nợ, ai mạnh kéo trước. Tơ lòng
nhiều mối, chỗ nặng đổ xuống. Vô thường, con quỷ giết người, niệm niệm
không ngừng. Mệnh không thể dài, thời không thể đợi. Trời hay người ở
trong ba cõi hữu lậu (6) này, chưa ai tránh khỏi việc ấy. Cứ như thế,
nhận lấy tấm thân khác, mà kiếp số không thể bàn tính được!
Cảm thương thán nhã. Ai
tai thiết tâm. Khởi khả giam ngôn, đệ tương cảnh sách! Sở hận đồng sinh
tượng quý, khứ Thánh thời dao. Phật-pháp sinh sơ, nhân đa giải đãi! Lược
thân quản kiến, dĩ hiểu hậu lai. Nhược bất quyên căng, thành nan luân
hoán!
Cảm thương, than thở. Thảm thay, tâm đau
như cắt. Nỡ nào buộc miệng, không nói ra những lời cảnh sách cùng nhau!
Tủi hận, cùng sinh vào thời tượng-quý, cách Phật đã xa. Phật-pháp lưa
thưa, người nhiều lười biếng! Bởi vậy, tôi xin trình bày sự thấy biết sơ
lược của tôi, như lấy ống dòm trời, để răn tỉnh kẻ hậu-lai. Nếu ai không
loại bỏ được tính kiêu-căng, thực khó đem lại sự thay đổi cho nhau được!
Phù xuất gia giả, phát túc
siêu phương, tâm hình dị tục. Thiệu long Phật-chủng, chấn nhiếp ma quân.
Dụng báo tứ ân, bạt tế tam hữu. Nhược bất như thử, lạm xí Tăng luân.
Ngôn hành hoang sơ, hư triêm tín thí. Tích niên hành xử, thốn bộ bất di.
Hoảng hốt nhất sinh, tương hà bằng thị. Huống nãi, đường đường Tăng
tướng, dung mạo khả quan. Giai thị túc thực thiện căn, cảm tư dị báo.
Tiện nghĩ, đoan nhiên củng thủ, bất quý thốn âm. Sự nghiệp bất cần, công
quả vô nhân khắc tựu. Khởi khả nhất sinh không quá, ức diệc lai nghiệp
vô tỳ!
Ôi, người xuất-gia, cất bước
chân đi phải có ý-niệm siêu việt phương sở, tâm hình khác tục. Nối tiếp
Phật-chủng một cách rạng rỡ, làm cho ma-quân rúng động, khuất phục. Báo
đáp bốn ơn (7), cứu vớt ba cõi. Nếu
không được như thế. Chỉ là lạm dự hàng Tăng! Nói, làm hời hợt, dùng của
tín-thí một cách uổng phí! Chỗ hành-xử của những năm xưa, một tấc, một
bước không dời đổi. Một đời hoảng hốt, lấy gì nương cậy! Huống là, đường
đường Tăng-tướng, dung mạo khả quan, đều do căn lành trồng trước, cảm
được quả báo tốt lạ ấy. Thế mà, chỉ nghĩ đến việc ngồi thẳng, khoanh
tay, không quý tấc bóng thời-gian. Sự-nghiệp không siêng, công quả nhân
đâu thành-tựu. Há để một đời luống qua, cũng không ích gì cho nghiệp
ngày sau này vậy!
Từ thân quyết chí phi
truy, ý dục đẳng siêu hà sở? Hiểu tịch tư thổn, khởi khả thiên diên quá
thờí! Tâm kỳ Phật pháp đống lương, dụng tác hậu lai quy kính. Thường dĩ
như thử, vị năng thiểu phận tương ứng. Xuất ngôn tu thiệp ư điển chương,
đàm thuyết nãi bàng ư kê cổ. Hình nghi đĩnh đặc, ý khí cao nhàn. Viễn
hành yếu giả lương bằng, sác sác thanh ư nhĩ mục. Trụ chỉ tất tu trạch
bạn, thời thời văn ư vị văn. Cố vân: “Sinh ngã giả phụ mẫu, thành ngã
giả bằng hữu”. Thân phụ thiện giả, như vộ trung hành, tuy bất thấp y,
thời thời hữu nhuận. Hiệp tập ác giả, trưởng ác tri kiến. Hiểu tịch tạo
ác, tức mục giao báo, một hậu trầm luân. Nhất thất nhân thân, vạn kiếp
bất phục! Trung ngôn nghịch nhĩ, khả bất minh tâm giả tai! Tiệm năng tảo
tâm dục đức, hối tích thao danh, uẩn tố tinh thần, huyên hiêu chỉ tuyệt!
Quyết chí, từ người thân, mặc áo thâm (hoại
sắc), ý muốn vượt lên nơi nào? Sớm chiều suy nghĩ, đừng để rỗi rãi qua
thời! Tâm mong làm rường cột cho Phật-pháp, tác-dụng làm quy-kính cho
hậu lai. Thường mong như thế, chưa hẳn đã có thể ứng-hợp phần nhỏ nào
trong ý nghĩa xuất-gia! Khi nói ra điều gì phải hợp với sách vở. Khi bàn
bạc điều gì, phải dựa vào chỗ nghiên-cứu của người xưa. Là vị Tăng, hình
nghi đĩnh-đặc, ý khí cao nhàn! Đi xa cần nhờ bạn lành, luôn luôn làm cho
tai, mắt mình trong sạch. Ở đâu cũng cần chọn bạn, thời thời được nghe
những điều chưa nghe. Cho nên có chỗ nói rằng: “Sinh ra ta là cha mẹ,
tác thành ta là bầu bạn”. Thân người thiện, như người đi trong sương,
tuy không ướt áo, nhưng dần dần có thấm. Gần gũi và tập nhiễm người ác,
tri kiến ác càng lớn. Sớm chiều tạo ác, bị quả báo ngay trước mắt và,
sau khi mất phải bị trầm luân. Một khi mất thân này rồi. Muôn kiếp không
trở lại được!
Nói thẳng trái tai, há không ghi khắc vào
tâm vậy thay! Sớm nên rửa tâm, nuôi đức, mờ dấu vết, dấu tên tuổi, chứa
góp tinh thần, dứt tuyệt nhộn nhịp!
Như dục tham thiền học
đạo, đốn siêu phương tiện chi môn, tâm khế huyền tân, nghiên cơ tinh
yếu, quyết trạch thâm áo, khải ngộ chân-nguyên, bác vấn tiên tri, thân
cận thiện hữu. Thử tông nan đắc kỳ diệu, thiết tu tử tế dụng tâm. Khả
trung đốn ngộ chính nhân, tiện thị xuất trần giai tiệm. Thử tắc, phá tam
giới, nhị thập ngũ hữu. Nội, ngoại chư pháp, tận tri bất thực, tòng tâm
biến khởi, tất thị giả danh. Bất dụng tương tâm tấu bạc! Đãn tình bất
phụ vật, vật khởi ngại nhân. Nhậm tha pháp tính chu lưu, mạc đoạn, mạc
tục. Văn thanh kiến sắc, cái thị tầm thường; giá biên, ná biên, ứng dụng
bất khuyết. Như tư hành chỉ, thực bất uổng phi pháp phục, diệc nãi thù
báo tứ ân, bạt tế tam hữu. Sinh sinh nhược năng bất thoái, Phật giai
quyết định khả kỳ. Vãng lai tam giới chi tân, xuất một vị tha tác tắc.
Thử chi nhất học, tối diệu tối huyền. Đãn biện khẳng tâm, tất bất tương
trám!
Như muốn tham thiền, học đạo, sớm vượt qua
cửa ngõ phương tiện, tâm hợp bờ bến huyền-diệu, xét kỹ cơ duyên
tinh-yếu, quyết chọn lý sâu nhiệm để tỏ ngộ nguồn chân, cần phải rộng
hỏi bậc biết trước, gần gũi những bạn lành. Nếu còn khó thấy được lý
vi-diệu của tông chỉ này, cần phải dụng tâm kỹ càng hơn. Khi trong ấy,
khả dĩ, đốn ngộ được chính-nhân, thì đó là thềm bậc xuất trần. Thế là,
phá được hai mươi lăm hữu (8) trong ba cõi. Và biết, các pháp trong,
ngoài, đều là không thực. Chúng biến khởi từ tâm, đều là giả-danh. Biết
vậy, không nên dụng tâm ghé đỗ vào bến nào! Tình không dựa vào vật, vật
há ngại người. Pháp-tính tha hồ chu lưu, không dứt, không nối. Nghe
tiếng, thấy sắc là việc tầm thường, bên này bên kia, ứng-dụng không
thiếu! Hành chỉ như thế, thực không uổng mặc áo pháp, lại còn, đền trả
bốn ơn, cứu giúp ba cõi. Đời đời nếu không thoái chuyển, ngôi Phật quyết
đạt kỳ vọng. Khi đó, là khách đi lại trong ba cõi, ẩn hiện làm khuôn
phép cho người. Đó là một môn học rất diệu, rất huyền. Chỉ cần quyết
tâm, quyết không bị lừa gạt!
Nhược hữu trung lưu chi sĩ, vị năng đốn
siêu, thả ư giáo pháp lưu tâm, ôn tầm bối diệp. Tinh sưu nghĩa lý,
truyền xướng phu dương. Tiếp dẫn hậu lai, báo Phật ân đức. Thời quang
diệc bất hư khí, tất tu dĩ thử phù trì. Trụ chỉ uy nghi, tiện thị Tăng
trung pháp-khí.
Khởi bất kiến ỷ tùng chi cát, thượng
tủng thiên tầm. Phụ thác thắng nhân, phương năng quảng ích. Khẩn tu trai
giới, mạc mạn khuy du. Thế thế sinh sinh, thù diệu nhân quả.
Bất khả đẳng nhàn quá
nhật, ngột ngột độ thời. Khả tích quang âm, bất cầu thăng tiến! Đồ tiêu
thập phương tín thí, diệc nãi cô phụ tứ ân. Tích lũy chuyển thâm, tâm
trần dị úng. Xúc đồ thành trệ, nhân sở khinh khi. Cố vân: “Bỉ ký trượng
phu ngã diệc nhĩ, bất ưng tự khinh nhi thoái khuất”!
Nhược bất như thử, đồ tại truy môn, nhẩm
nhiễm nhất sinh, thù vô sở ích!
Nếu có vị nào còn thuộc vào bậc trung-lưu,
chưa thể siêu việt một cách nhanh chóng được, nên lưu tâm vào giáo pháp,
ôn tìm kinh sách. Tìm tòi nghĩa lý tinh-vi, truyền xướng Phật pháp rộng
rãi. Tiếp dẫn người sau, báo ơn đức Phật. Thời-quang không nên bỏ trống,
quyết nên dùng thời-gian ấy làm việc phù trì chính-pháp. Khi trụ, khi
chỉ giữ trọn uy-nghi, mới là bậc pháp-khí trong Tăng-đoàn.
Các vị, há chẳng thấy, giây sắn nương vào
cây tùng, leo cao đến nghìn tầm. Nương tựa vào thắng-nhân, mới có thể
đem lại sự lợi ích rộng lớn. Phải gấp tu trai giới, chớ có kiêu-mạn, chớ
có thiếu sót và vượt bậc. Đời đời kiếp kiếp sẽ được những nhân quả
thù-diệu.
Không nên để rỗi rãi qua ngày, trơ trơ qua
thời. Nên tiếc bóng sáng, không cầu tiến lên sao! Tiêu uổng của tín thí
mười phương và cũng là cô phụ công ơn của bốn bậc có ơn. Lỗi lầm chứa
mãi thành sâu, lòng trần dễ bị ngăn lấp. Chạm tới đường nào cũng thành
ngưng đọng và bị người đời khinh khi. Cổ-nhân nói: “Người ta là bậc
trượng-phu, ta cũng như thế, không nên tự khinh mà lùi khuất!” Nếu không
được như thế, tạm ở chốn truy-môn, lần lữa một đời, thực không ích gì!
Phục vọng, hưng quyết liệt chi chí, khai
đặc đạt chi hoài. Cử thổ khán tha thượng lưu, mạc thiện tùy ư dung bỉ.
Kim sinh tiện tu quyết đoán, tưởng liệu bất do biệt nhân. Tức ý vong
duyên, bất dữ chư trần tác đối, tâm không cảm tịch, chỉ vị cửu trệ bất
thông.
Thục lãm tư văn, thời thời cảnh sách.
Cưỡng tác chủ tể, mạc tuẫn nhân tình. Nghiệp quả sở khiên, thành nan đào
tỵ. Thanh hòa hưởng thuận, hình trực ảnh đoan. Nhân quả lịch nhiên, khởi
vô ưu cụ.
Cố kinh vân: “Giả sử bách thiên kiếp, sở
tác nghiệp bất vong. Nhân duyên hội ngộ thời, quả báo hoàn tự thụ”. Cố
tri, tam giới hình phạt, oanh bạn sát nhân. Nỗ lực cần tu, mạc không quá
nhật!
Thậm tri quá hoạn, phương nãi tương
khuyến hành trì. Nguyện bách kiếp thiên sinh, xứ xứ đồng vi pháp-lữ!
Cúi mong các vị làm nổi bật chí khí
quyết-liệt, mở rộng lòng dạ hướng thượng. Làm việc gì phải xem bậc
thượng-lưu, đừng chuyên theo người tầm thường thô tục. Đời nay mình phải
quyết đoán, định liệu không do người khác. Dứt ý quên duyên, không đối
đãi với các cảnh trần. Tâm không cảnh lặng, chỉ vì đọng lâu không thông.
Các vị, xem kỹ văn này, luôn luôn cảnh
sách. Gượng làm chủ-tể, đừng theo tình người. Nghiệp quả kéo lôi, thực
khó trốn tránh. Tiếng hòa vang thuận, hình thẳng bóng ngay. Nhân quả rõ
ràng, há không lo sợ!
Cho nên trong kinh có nói: “Giả sử, trăm
nghìn kiếp, nghiệp tạo ra không mất. Khi nhân duyên hội-ngộ, quả báo
mình tự chịu”. Nên biết, hình phạt trong ba cõi, ràng buộc, giết người.
Gắng sức siêng tu, đừng để qua ngày một cách rỗng không vô ích!
Biết rõ lỗi lầm, nên mới khuyên nhau hành
trì. Nguyện trăm kiếp nghìn đời, nơi nơi cùng làm bạn pháp!
Nãi vi minh viết:
Huyễn thân mộng trạch,
Không trung vật sắc.
Tiền tế vô cùng,
Hậu tế ninh khắc.
Xuất thử một bỉ,
Thăng trầm bì cực.
Vị miễn tam luân,
Hà thời hưu tức.
Tham luyến thế gian,
Ấm duyên thành chất.
Tòng sinh chí lão,
Nhất vô sở đắc.
Căn bản vô minh,
Nhân tư bị hoặc.
Quang âm khả tích,
Sát na bất trắc.
Kim sinh không quá,
Lai thế chất tắc.
Tòng mê chí mê,
Giai nhân lục tặc.
Lục đạo vãng hoàn,
Tam giới bồ bặc.
Tảo phỏng minh sư,
Thân cận cao đức.
Quyết trạch thân tâm,
Khử kỳ kinh cức.
Thế tự phù hư,
Chúng duyên khởi bức.
Nghiên cùng pháp lý,
Dĩ ngộ vi tắc.
Tâm cảnh câu quyên,
Mạc ký mạc ức.
Lục căn di nhiên,
Hành trụ tịch mặc.
Nhất tâm bất sinh,
Vạn pháp câu tức.
Liền làm bài minh rằng:
Thân huyễn, nhà mộng,
Vật sắc giữa không.
Thuở trước không cùng,
Thuở sau sao cản.
Sinh đây chết kia,
Lên xuống nhọc mệt.
Chưa khỏi ba vòng (9),
Thời nào ngừng nghỉ?
Tham luyến thế gian,
Ấm, duyên (10) thành chất.
Từ sinh đến già,
Một chút không được.
Căn bản vô minh,
Do đây lầm lạc.
Quang âm đáng tiếc,
Sát na (11) không lường.
Đời nay qua không,
Đời sau ngăn lấp.
Từ mê đến mê,
Đều do sáu giặc (12).
Sáu đạo (13) đi về,
Ba cõi lê lết.
Sớm theo minh-sư,
Gần bậc cao đức.
Quyết chọn thân tâm,
Vứt bỏ gai góc.
Đời tự phù hư (14),
Duyên sao ép được.
Xét cùng pháp-lý,
Ngộ làm quy tắc.
Tâm cảnh đều quên,
Không ghi, không nhớ.
Sáu căn thảnh thơi,
Đi, đứng vẳng lặng.
Nhất tâm không sinh,
Muôn pháp đều dứt.
2.- MINH-GIÁO-TUNG THIỀN-SƯ TÔN TĂNG
THIÊN
Giáo tất tôn Tăng. Hà vị
dã? Tăng dã giả, dĩ Phật vi tính, dĩ Như-lai vi gia, dĩ Pháp vi thân, dĩ
tuệ vi mệnh, dĩ Thiền-duyệt vi thực. Cố, bất thị tục-nhân, bất doanh thế
gia, bất tu hình-hài, bất tham sinh, bất cụ tử, bất nhục ngũ vị. Kỳ
phòng thân hữu giới, nhiếp tâm hữu định, biện minh hữu tuệ. Ngữ kỳ giới
dã, khiết thanh tam hoặc, như tất thân bất ô. Ngữ kỳ định dã, điềm tư lự
chính, thần minh, nhi chung nhật bất loạn. Ngữ kỳ tuệ dã, sùng đức biện
hoặc nhi tất nhiên. Dĩ thử tu chi chi vị nhân. Dĩ thử thành chi chi vị
quả.
CHƯƠNG: TÔN TĂNG
Của thiền-Sư Minh-Giáo-Tung (15)
Phật-Giáo quyết định phải tôn-kính Tăng.
Sao vậy? Vị Tăng, lấy Phật làm tính, lấy Như-Lai làm nhà, lấy Pháp làm
thân, lấy Tuệ làm mệnh, lấy Thiền-duyệt làm thức ăn. Cho nên, vị Tăng,
không nương nhờ vào người trần-tục, không mưu tính gì nơi nhà thế-gian,
không sửa sang hình-hài, không tham sống, không sợ chết và không ham đắm
năm vị (16) ngon tốt. Vị Tăng ngăn ngừa thân nhờ có giới, thu nhiếp tâm
nhờ có định, biện tỏ chân-lý nhờ có tuệ. Nói về giới, làm trong sạch ba
hoặc, toàn thân không bị ô nhiễm. Nói về định, suy nghĩ điềm-chính,
thần-khí sáng suốt, trọn ngày tâm không tán loạn. Nói về tuệ, ưa chuộng
đức thực, biện giải mê lầm, đem lại lẽ tất nhiên của chân-lý. Dùng những
pháp đó để tu là “nhân”. Đạt thành những pháp đó là “quả”.
Kỳ ư vật dã, hữu từ, hữu
bi, hữu đại thệ, hữu đại huệ. Từ dã giả, đương dục an vạn vật. Bi dã
giả, thường dục chửng chúng khổ. Thệ dã giả, thệ dữ thiên hạ kiến
chân-đế. Huệ dã giả, huệ quần sinh dĩ chính pháp. Thần nhi thông chi,
thiên địa bất năng yểm. Mật nhi hành chi, quỷ thần bất năng trắc.
Vị Tăng, đối với người và vật, có tâm từ,
có tâm bi, có thệ nguyện rộng lớn, có ân huệ bao la. Tâm từ, muốn vạn
vật thường an lành. Tâm bi, muốn cứu vớt mọi nỗi khổ. Thệ-nguyện, nguyện
cùng mọi người thấy rõ chân-lý cao siêu. Ân-huệ, đem lại ơn lành cho
quần sinh bằng chính-pháp. Thần-khí thông suốt, sự vật trong trời đất
đều thấy rõ, không thể che dấu được. Làm việc trong vòng ẩn-mật, quỷ
thần không sao lường được.
Kỳ diễn pháp dã, biện
thuyết bất trệ. Kỳ hộ pháp dã, phấn bất cố thân. Năng nhẫn, nhân chi bất
khả nhẫn. Năng hành, nhân chi bất năng hành. Kỳ chính mệnh dã, cái thực
nhi thực nhi bất vi sỉ. Kỳ quả dục dã, phẩn y chuyết bát nhi bất vi bần.
Kỳ vô tranh dã, khả nhục nhi bất khả khinh. Kỳ vô oán dã, khả đồng nhi
bất khả tổn.
Vị Tăng, khi diễn giải giáo-pháp, biện
thuyết trôi chảy không chút ngưng trệ. Khi phải hộ vệ đạo-pháp, hăng hái
không nghĩ đến thân. Nhẫn nhịn những điều người ta không thể nhẫn được.
Làm được những việc người ta không thể làm được. Nuôi sống thân-mệnh
mình một cách chân-chính bằng sự đi xin ăn mà không cho là xấu hổ. Giữ
gìn hạnh ít ham muốn, mặc áo phẩn-tảo, mang bát mẻ vá mà không cho là
nghèo. Không ưa tranh cãi, có thể bị nhục nhưng không thể để bị khinh.
Không oán hận ai, có thể hòa đồng nhưng không thể để bị tổn đức.
Dĩ thực tướng đãi vật. Dĩ
chí từ tu kỷ. Cố, kỳ ư thiên hạ dã, năng tất hòa, năng phổ kính. Kỳ ngữ
vô vọng, cố, kỳ vi tín dã chí. Kỳ pháp vô ngã, cố, kỳ vi nhượng dã
thành. Hữu uy khả cảnh, hữu nghi khả tắc. Thiên, nhân vọng nhi nghiễm
nhiên. Năng phúc ư thế, năng đạo ư tục. Kỳ vong hình dã, ủy cầm thú nhi
bất quái. Kỳ độc tụng dã, mạo hàn thử nhi bất phế.
Vị Tăng, đem tướng chân thực tiếp đãi
người. Lấy hạnh chí-từ tu sửa mình. Cho nên, đối với xã-hội luôn luôn
hòa-ái và luôn luôn kính cả. Với lời nói không dối trá, nên đặt sự tin
tưởng đến chỗ rất mực. Với sự vật coi vô ngã, nên đặt sự kính nhường hết
sức thành thực. Có uy-đức đáng răn sợ, có dung-nghi đang bắt chước. Trời
và người chiêm ngưỡng vào, thấy vẻ nghiêm-trang đáng sợ. Luôn luôn đem
lại hạnh phúc cho đời và luôn luôn dắt dẫn cho hàng thế-tục. Khi bỏ thân
hình mình cho loài cầm thú mà không coi là quái gở. Khi tụng kinh ngồi
thiền, gội nắng rét vẫn không bao giờ biếng bỏ.
Dĩ pháp nhi xuất dã, du
nhân gian, biến tụ lạc. Thị danh nhược cốc hưởng, thị lợi nhược du trần,
thị vật sắc nhược dương diệm. Hú ẩu bần bệnh, ngõa hợp dư đài nhi bất vi
ty. Dĩ đạo nhi xử dã, tuy thâm sơn cùng cốc, thảo kỳ y, mộc kỳ thực, yến
nhiên tự đắc. Bất khả dĩ lợi dụ, bất khả dĩ thế khuất. Tạ thiên tử chư
hầu nhi bất vi cao. Kỳ độc lập dã, dĩ đạo tự thắng. Tuy hình ảnh tương
điếu nhi bất vi cô. Kỳ quần cư dã, dĩ pháp vi thuộc. Hội tứ hải chi nhân
nhi bất vi hỗn.
Đem giáo-pháp ra đời hoằng hóa, trải khắp
cả nhân gian và cùng khắp nơi thôn xóm. Coi danh-vọng như tiếng vang qua
cửa hang, coi lợi lộc như hạt bụi bay lãng-đãng, coi vật sắc như nắng
mùa hè. Ấm áp với sự nghèo, bệnh, chắp vá với những vật thường, mà không
cảm là thấp hèn. Xử sự theo đạo-lý, dù ở nơi núi sâu hang cùng, mặc áo
cỏ, ăn vỏ cây vẫn an nhiên tự-đắc. Không thể đem lợi lộc dụ dỗ, không
thể dùng quyền-thế khuất phục. Tạ từ sự thỉnh mời của thiên-tử, chư hầu
mà không lấy thế để cao ngạo. Giữ tinh-thần độc-lập, tự thắng mình bằng
đạo. Dù nhìn hình-ảnh coi như đáng thương, nhưng không cho là cô đơn.
Khi ở chỗ đông người, lấy đạo-pháp làm quyến-thuộc. Gặp gỡ những người
xa lạ từ bốn biển tới vẫn không bị hỗn-tạp.
Kỳ khả học dã, tuy tam tạng, thập nhị
bộ, bách gia dị đạo chi thư, vô bất tri dã. Tha phương thù tục chi ngôn,
vô bất thông dã. Tổ thuật kỳ pháp tắc, hữu văn hữu chương dã. Hành kỳ
trung đạo, tắc bất không bất hữu dã. Kỳ tuyệt học dã, ly niệm
thanh-tịnh, thuần chân nhất như, bất phục hữu sở phân biệt dã.
Tăng hồ kỳ vi nhân chí, kỳ vi tâm phổ,
kỳ vi đức bị, kỳ vi đại đạo, kỳ vi hiền, phi thế chi sở vị hiền dã, kỳ
vi thánh, phi thế chi sở vị thánh dã. Xuất thế thù thắng chi hiền thánh
dã. Tăng dã, như thử khả bất tôn hồ!
Về học vấn, vị Tăng, tuy đã lầu thông ba
tạng kinh, luật, luận và mười hai bộ phận giáo (17), nhưng các sách của
bách gia chư tử và của đạo khác cũng đều biết hết. Những ngôn ngữ, những
phong-tục xa lạ của các phương khác cũng đều thông suốt. Luôn luôn noi
theo pháp tắc của các bậc xa xưa, có văn có chương. Thực hành theo
trung-đạo, không nghiêng về “không” và không nghiêng về “hữu”. Chỗ học
tuyệt vời của vị Tăng là “ly niệm thanh tịnh, thuần chân nhất như” (18)
(lìa bỏ vọng-niệm, đạt tới chỗ thanh-tịnh, thuần một màu chân-thật và
như nhất), không còn chút phân biệt nào.
Tăng là con người vượt bậc hơn con người,
có tâm rộng rãi, có đức đầy đủ, có đạo lớn lao. Là bậc hiền, nhưng không
phải bậc hiền của thế-gian. Là bậc thánh, nhưng không phải là bậc thánh
của thế-gian. Là bậc hiền thánh thù-thắng xuất thế-gian.
Vị Tăng như thế há không tôn
kính sao!
3.- CÔ-SƠN VIÊN-PHÁP-SƯ THỊ HỌC-ĐỒ
Ư hí (ô hô), đại-pháp hạ
suy, khứ thánh du viễn. Phi truy tuy chúng, mưu đạo vi hưu. Cạnh thanh
lợi vi kỷ năng, thị lưu thông vi nhi hí. Toại sử, pháp môn hãn tịch,
giáo võng tương đồi. Thực lại hậu-côn, khắc hạ tư đạo.
LỜI GỢI BẢO HỌC-ĐỒ
Của Viên-Pháp-Sư núi Cô-Sơn (19)
Than ôi, đại-pháp xuống thấp, cách Thánh
càng xa. Người mặc áo hoại sắc tuy đông, nhưng những người lo toan cho
đạo càng ít. Đua tranh thanh-danh lợi-dưỡng là khả năng của mình, coi
việc lưu thông Phật-pháp là trò đùa của con trẻ. Khiến cho, cửa
chính-pháp ít mở ra, lưới giáo-lý hầu mục rách. Thực sự phải nhờ vào
những người sau, gánh vác cho công việc của đạo!
Nhử tào, hư tâm thỉnh
pháp, khiết kỷ y sư. Cận kỳ ư lập thân dương danh, viễn ký ư cách phàm
thành thánh. Phát huy tượng pháp, xả tử nhi thùy? Cố tu, tu thân tiễn
ngôn, thận chung như thủy. Cần nhĩ học vấn, cẩn nhĩ hành tàng. Tỵ ác-hữu
như tỵ hổ lang, sự lương bằng như sự phụ-mẫu. Phụng sự tận lễ, vị pháp
vong khu. Hữu thiện vô tự căng, khởi quá vụ tốc cải. Thủ nhân nghĩa nhi
sác hồ bất bạt, xử bần tiện tắc lạc dĩ vong ưu. Tự nhiên, dữ họa tư vi,
dữ phúc tư hội!
Các ông, để tâm rỗng lặng mà nghe pháp, giữ
mình trong sạch mà nương thầy. Kỳ vọng gần là xây dựng cho mình được nổi
tiếng, mong mỏi xa là đổi thân phàm thành thân thánh. Phát huy giáo pháp
trong đời tượng này, nếu bỏ các ông đi thì còn ai! Cho nên, các ông cần
phải sửa mình đúng theo lời nói, phải cẩn-thận, trước sau như một. Siêng
năng học vấn, cẩn thận hành-tàng. Tránh né bạn ác như tránh né hùm beo,
phụng sự bạn lành như phụng sự cha mẹ. Thờ thầy hết lễ, vì pháp quên
mình. Có điều gì tốt không được tự khoe, gây lỗi lầm gì quyết nhanh hối
cải. Giữ nhân nghĩa bền chắc, không thể nhổ được, ở trong cảnh nghèo
thiếu, vui đạo quên lo. Tự nhiên, họa hoạn lánh đi, phúc lộc đưa tới!
Khởi giả tướng hình, vấn
mệnh siểm cầu vinh đạt chi kỳ, trạch nhật tuyển thời, cẩu miễn bĩ truân
chi vận. Thử khởi sa-môn chi viễn-thức, thực duy tục-tử chi vọng-tình.
Nghi hồ, kiến hiền tư tề, đương nhân bất nhượng. Mộ Tuyết-Sơn chi cầu
pháp, học Thiện-Tài chi tầm sư. Danh lợi bất túc động ư hoài, tử sinh
bất túc ưu kỳ lự.
Như thế, há phải nhờ vào việc xem hình
tướng, đoán mệnh, nịnh cầu có thời kỳ vinh-đạt, chọn ngày kén giờ, tạm
mong khỏi vận hội xui xẻo. Việc đó, há là viễn thức của bậc sa-môn, thực
là vọng-tình của người thế-tục. Nên vậy, thấy người hiền phải nghĩ sao
bằng, thấy điều nhân không nên từ chối. Mến chuộng việc cầu pháp của
ngài Tuyết-Sơn (20), học hỏi việc tìm thầy của ngài Thiện-Tài (21).
Danh-lợi không đủ làm lay động nơi lòng dạ của mình, sống chết không đủ
làm lo buồn sự tư lự của mình.
Thảng công thành nhi sự
toại, tất tự nhĩ nhi thiệp hà. Bất cô danh nhi danh tự dương, bất triệu
chúng nhi chúng tự chí. Trí túc dĩ chiếu hoặc, từ túc dĩ nhiếp nhân.
Cùng tắc độc thiện kỳ thân, đạt tắc kiêm thiện thiên hạ. Sử, chân-phong
tức nhi tái chấn, tuệ-cự diệt nhi phục minh. Khả vị đại-trượng-phu yên!
Khả vị Như-lai-sứ hỹ!
Ví, công thành việc được, nên từ gần lần
xa. Không mua danh mà danh tự nổi, không mời chúng mà chúng tự tới.
Trí-tuệ đủ, soi tỏ mê lầm, lòng từ đủ, tiếp dắt chúng nhân. Khi cùng,
làm việc tốt cho riêng một mình, khi đạt làm việc tốt cho cả thiên hạ.
Khiến cho, chân-phong bị ngưng nay lại trỗi dậy, đuốc tuệ đã tắt nay lại
sáng lên. Như thế, đáng là bậc đại-trượng-phu chăng! Như thế, đáng là
sứ-giả Như-lai chăng!
Khởi đắc thân thê giảng tứ, tích hỗn
thường đồ. Tại uế ác tắc vô sở gián nhiên, ư hành giải tắc bất kiến khả
úy. Dĩ chí, tích tập thành tính, tự diệt kỳ thân. Thủy giáo, mộ bỉ
thượng hiền, chung kiến, luân ư hạ ác. Như tư chi bối, thành khả bi tai!
Thi vân: “Mỵ bất hữu sơ, tiễn khắc hữu chung”, tư chi vị hỹ!
Trung nhân dĩ thượng, khả bất giới dư!
Há được, thân thể ngồi trong nhà giảng,
bóng hình lẫn với bọn thường. Nơi uế ác, không nơi nào bỏ sót, phần giải
hành, dù thấy vẫn không kinh. Đến nỗi, tập lâu thành tích, tự diệt thân
mình. Trước kia, mến mộ bậc thượng-hiền, sau lại, chìm sâu nơi hạ ác.
Những bọn như thế, thực đáng thương thay! Kinh thi nói: “Nếu không có
trước, sao lại có sau”. Đúng với ý nghĩa ấy!
Những người thuộc bậc trung trở lên, há
không lấy đó làm răn sao!
Ức hựu, giới tuệ phân
tông, đại tiểu dị học. Tất tự Phật-tâm nhi phái xuất, ý tồn pháp-giới dĩ
đồng quy. Ký nhi vị hiểu đại-du, ư thị các quyền sở cứ. Tập kinh luận
tắc dĩ giới-học vi khí vật, tông luật-bộ tắc dĩ kinh luận vi bằng hư.
Tập đại-pháp giả tắc diệt một tiểu-thừa, thính tiểu-thừa giả tắc khinh
hủy đại pháp. Đản kiến nhân-sư thiên tán, toại chấp chi nhi hỗ tương thị
phi. Khởi tri Phật-ý thường dung, cẩu đạt chi nhi bất kiến bỉ thử. Ưng
đương, hỗ tương thành tế, cộng thục cơ duyên, kỳ do vạn phái triều tông,
vô phi đáo hải. Bách quan lỵ sự, hàm viết cần vương. Vị kiến, hộ nhất
phái nhi nghĩ tắc chúng lưu, thủ nhất quan nhi dục phế thứ tích.
Lại nữa, giới và tuệ chia ra từng tông, đại
và tiểu có môn học khác. Tất cả đều từ Phật-tâm chia ra, có ý niệm, giữ
pháp giới cùng quay về một gốc. Chưa hiểu được kế lớn, đó đều là sự
quyền biến có sở cứ. Nhưng, tập kinh luận, cho giới-học là đồ bỏ, chuộng
luật-bộ, cho kinh luận là vô bằng. Tập đại-pháp, muốn diệt hẳn
tiểu-thừa, nghe tiểu-thừa lại khinh hủy đại-pháp. Thấy thầy nào khen
ngợi thiên lệch, liền chấp lấy, gây nên sự thị phi lẫn nhau. Há biết, ý
Phật thường dung-thông, nếu đạt tới, sẽ không thấy bỉ, thử. Cần nên giúp
nhau đạt thành, cùng tới cơ-duyên thuần-thục. Khi ấy, khác gì muôn nhánh
sông triều về gốc, nhánh sông nào cũng tới biển cả. Trăm quan coi việc,
đều nói là cần vương (siêng năng giúp việc cho nhà vua). Chưa thấy, giúp
một nhánh sông làm ngưng lấp cả mọi dòng nước chảy, giữ một quan-chức
lại, làm phế bỏ công lao của nhiều người.
Nguyên phù, Pháp-vương chi
thùy hóa dã, thống nhiếp quần phẩm, các hữu tư tồn. Tiểu luật tỷ lễ hình
chi quyền, đại thừa loại quân hành chi nhậm. Doanh phúc như tư ư tào
vãn, chế soạn nhược chưởng ư vương ngôn. Tại quốc gia chi bách lại hàm
tu, loại ngã giáo chi quần tông cạnh diễn. Quả minh thử chỉ, khởi chấp
dị đoan.
Nguyên là, đấng Pháp-vương đem giáo pháp
giáo hóa cho đời, thống nhiếp mọi loại, mong mỗi loại đều được tự chủ và
tồn tại. Tiểu-luật ví như cái hình về lễ hình, đại thừa giống như trách
nhiệm về cán cân. Mưu tìm phúc lợi, như coi về việc chuyên chở, chế soạn
công hàm, như nắm lời nói của vua. Trong quốc gia thì trăm quan tu sửa,
trong giáo ta thì mọi tông tranh diễn. Thực rõ ý ấy, há chấp dị đoan.
Đương tu, lượng kỷ tài
năng, tùy lực diễn bố. Tính mẫn tắc kiêm học vi thiện, thức thiển tắc
chuyên môn thị nghi. Nhược nhiên giả, tuy các bá phong-du, nhi cộng
thành từ tế. Đồng quy hòa hợp chi hải, cộng tọa giải thoát chi sàng. Phù
như thị tắc chân mê-đồ chi chỉ-nam, giáo-môn chi mộc đạc dã. Cư hồ, sư
vị lượng vô tàm đức, thú hồ, Phật-quả quyết định bất nghi. Nhữ vô căng
phạt tiểu tiểu tri-kiến, thụ lập đại đại ngã-mạn. Khinh vu tiên-
giác, huỳnh-hoặc hậu-sinh.
Tuy vân, thính tầm vị bổ quá cữu, ngôn
hoặc hữu trung. Nhữ tào tư chi!
Cần nên lượng tài-năng mình, tùy sức diễn
rộng. Tính tình linh lợi thì kiêm học là tốt, kiến thức nông cạn thì
chuyên môn là hợp. Được như thế, tuy mỗi người đem truyền rộng
phong-thái của lẽ đạo, theo khả năng của mình, nhưng nó sẽ trở thành
luồng gió từ-bi cứu giúp chúng sinh. Cùng suôi về nơi biển cả hòa-hợp,
cùng ngồi trên giường tòa giải-thoát. Như thế, thực là kim chỉ nam của
đường mê, là mộc đạc (cái mõ gỗ) của giáo-môn. Ở trên ngôi sư, thực
không hổ thẹn đức mình, đi đến quả Phật, quyết không ngờ vực chi nữa.
Các ông không nên khoe khoang những tri-kiến nhỏ mọn, xây dựng tính
ngã-mạn lớn lao, để khinh chê các bậc tiên-giác và lòe bịp những kẻ
hậu-sinh!
Tuy vậy, trong đây, những lời
nói trong sự nghe, tìm được, chưa hẳn bổ túc được những lỗi lầm khó
tránh. Các ông nên suy nghĩ!
4.- MIỄN HỌC
(THƯỢNG)
Trung-nhân chi tính, tri vu học nhi hoặc
đọa ư học, nãi tác miễn học.
Ô hô, học bất khả tu-du đãi. Đạo bất khả
tu-du ly. Đạo do học nhi minh. Học khả đãi hồ! Thánh hiền chi vực, do
đạo nhi chí. Đạo khả ly hồ! Tứ phàm dân chi học bất đãi, khả dĩ chí ư
hiền. Hiền nhân chi học bất đãi, khả dĩ chí ư thánh. Nhiễm-Cầu chi học
khả dĩ chí ư Nhan-Uyên, nhi bất đãi cụ thể giả, trung-tâm đãi nhĩ. Cố
viết: “ Phi bất duyệt tử chi đạo, lực bất túc dã”. Tử viết: “Hoạn lực
bất túc giả, trung đạo phế. Kim nhữ họa, Nhan-Uyên chi học khả dĩ ư
Phu-tử nhi bất tề ư thánh-sư giả, đoản mệnh tử nhĩ. Như bất tử, an tri
kỳ bất như Trọng-Ni tai. Dĩ kỳ học chi bất đãi dã”. Cố viết: “Hữu
Nhan-thị-tử hiếu học, bất hạnh đoản mệnh tử hỹ. Kim dã tắc vong”!
VĂN KHUYẾN GẮNG HỌC
(Bài Trên)
Tính tình của người bậc trung biết chuyên
về viêc học vấn, nhưng sợ họ sa-đọa, nên tôi làm bài văn khuyến gắng học
này.
Than ôi, học không thể chốc lát rồi sinh
lười biếng. Đạo không thể chốc lát rồi liền lìa bỏ. Đạo do sự học mà
sáng suốt, há nên lười biếng ư! Cõi thánh hiền do đạo mà đến, vậy đạo
nên lìa bỏ sao! Thả cho người dân thường gắng học không lười biếng, có
thể tiến đến bậc hiền. Người hiền gắng học không lười biếng, có thể tiến
tới bậc thánh. Sự học của ông Nhiễm-Cầu có thể tiến bằng ông Nhan-Uyên,
nhưng ông không theo kịp một cách cụ thể, trung tâm của vấn đề ấy là
lười biếng. Cho nên có chỗ nói rằng: “ Không phải là không thích đạo của
bậc thánh, nhưng vì sức không đủ vậy”. Đức Khổng-Tử nói rằng: “Chỉ lo
sức không đủ, nửa đường bỏ dở. Nay ông thử hoạch định ra coi: Sở học của
ông Nhan-Uyên có thể sánh bằng bậc Phu-tử. Nhưng, ông ấy không bằng bậc
thánh-sư, vì ông ấy đoản mệnh. Nếu ông ấy không đoản mệnh, há ông ấy
không bằng Trọng-Ni này sao! Vì sự học của ông ấy không lười biếng vậy”.
Cho nên có chỗ nói rằng: “Có người họ Nhan ham học, không may chết sớm,
nay thời mất vậy!”.
Hoặc vấn: “Thánh-nhân học
da?” – Viết: “Thị hà ngôn dư! Thị hà ngôn dư! Phàm dân dữ hiền do tri
học, khởi thánh-nhân đãi ư học da?” Phù, thiên chi cương dã, nhi năng
học nhu ư địa, cố, bất can tứ thời yên! Địa chi nhu dã, nhi năng học
cương ư thiên, cố, năng xuất kim thạch yên! Dương chi phát sinh dã, nhi
diệc học túc sát ư âm, cố, mỹ thảo tự yên! Âm chi túc sát dã, nhi diệc
học phát sinh ư đương, cố, tề mạch sinh yên! Phù, vi thiên hồ, địa hồ,
đương hồ, âm hồ, giao tương học nhi bất đãi, sở dĩ thành vạn vật. Thiên
bất học nhu, tắc vô dĩ phú. Địa bất học cương, tắc vô dĩ tái. Dương bất
học âm, tắc vô dĩ khải. Âm bất học đương, tắc vô dĩ bế. Thánh-nhân vô
tha dã. Tắc thiên địa âm dương nhi hành giả, tứ giả học bất đãi.
Thánh-nhân ố hồ đãi.
Hoặc có người hỏi rằng: “Thánh nhân còn học
ư? – “Hỏi điều ấy làm chi vậy! Hỏi điều ấy làm chi vậy! Người thường và
bậc hiền còn biết học, há là bậc thánh-nhân lại lười học ư? Trời cứng
mạnh còn học sự nhu hòa của đất, khiến cho bốn mùa không bị can-hệ. Đất
còn học sự cứng mạnh của trời, mới sản xuất ra được vàng, đá. Khí dương
phát sinh cần học sự nghiêm-ngặt của khí âm, khiến cho thảo mộc lướt qua
sự chết. Khí âm nghiêm-ngặt cũng học sự phát sinh của khí dương, khiến
cho rau lúa được nẩy nở. Trời, đất, âm, dương học lẫn nhau không lười
biếng, nên vạn vật thành. Trời không học nhu hòa thì không che rợp được.
Đất không học cứng mạnh thì không gánh chịu được. Dương không học âm thì
không mở tỏ được. Âm không học dương thì không ngăn giữ được.Thánh nhân
không có gì khác người. Học theo bốn loại: trời, đất, âm, dương ấy một
cách không lười biếng mà thôi. Thánh nhân ghét sự lười biếng!
Hoặc giả, Tị-Tịch viết:
“Dư chi cô lậu dã, hạnh tử phát kỳ mông, nguyện văn thánh-nhân chi học”.
Trung-Dung-Tử viết: “Phục tọa, ngô ngữ nhữ, Thư bất vân hồ: “Duy cuồng
khắc niệm tác thánh, duy thánh võng niệm tác cuồng”. Thị cố thánh-nhân,
tháo thứ điên bái, vị thường bất niệm chính-đạo, nhi học chi dã. Phu-tử
đại-thánh-nhân dã. Bạt hồ kỳ tụy, xuất hồ kỳ loại. Tự sinh dân dĩ lai,
vị hữu như Phu-tử giả! Nhập thái miếu mỗi sự vấn. Tắc thị học ư miếu
nhân dã. Tam nhân hành, trạch kỳ thiện giả nhi tòng chi. Tắc thị học ư
giai hành dã. Nhập
Chu
tắc vấn lễ ư Lão-tử. Tắc thị học ư trụ sử dã. Khởi Trọng-Ni chi thánh,
bất nhược miếu-nhân, hành-nhân, trụ-sử da! Cái thánh-nhân cụ phù bất
niệm chính-đạo nhi học chi, tắc chí ư cuồng dã hỹ! Cố viết: “Tất hữu như
Khâu chi trung tín yên. Tất bất như Khâu chi hiếu học dã”.
Hoặc giả như Tị-Tịch viết
rằng: “Tôi là người cô-lậu, may được bậc thánh-nhân mở tỏ sự mê mờ của
tôi, tôi nguyện theo cái học của Ngài”. Trung-Dung-Tử cũng viết: “Ông
hãy ngồi lại, ta dạy cho ông điều này: kinh Thư nói: “Kẻ cuồng dại khắc
phục được vọng niệm là bậc thánh. Bậc thánh quên khắc phục vọng niệm là
kẻ cuồng dại”. Cho nên, dù gặp khi hoảng hốt, khi nghiêng ngả, bậc thánh
nhân vẫn thường không quên chính-đạo để học hỏi. Đức Khổng-phu-tử là bậc
đại-thánh-nhân. Ngài là bậc cao tột, vượt ra khỏi đồng đàn, đồng loại.
Từ khi có dân-chúng đến nay, chưa có ai hiếu học như đức Phu-tử. Vào nhà
thái-miếu, mỗi việc ngài đều hỏi, đó là ngài học những người trong
thái-miếu. Ba người cùng đi với nhau, học theo người thiện, đó là học
những điều của những người cùng đi. Ngài vào triều đình nhà
Chu,
hỏi lễ nơi đức Lão-tử, đó là học những điều cột-trụ của lịch-sử vậy. Há,
ngài Trọng-Ni là bậc thánh lại không bằng những người trong thái-miếu,
những người đi đường, cùng những điều cột-trụ trong lịch-sử sao? Hẳn là,
bậc thánh-nhân sợ không niệm được chính-đạo nên phải học, để khỏi đi đến
chỗ như kẻ cuồng dại vậy. Cho nên có chỗ nói: “Quyết phải có sự
trung-tín như Khổng-Khâu, nhưng, hẳn không bằng sự hiếu học của
Khổng-Khâu”!
- Viết: “Thánh-nhân sinh
nhi tri chi hà tất học vi?” – Viết: “Tri nhi học, thánh-nhân dã. Học nhi
tri, thường nhân dã”. Tuy thánh-nhân, thường nhân, mạc hữu bất do ư học
yên. Khổng-tử viết: “Quân-tử bất khả bất học”. Tử- Lộ viết: “Nam
sơn hữu trúc, bất nhu tự trực, chảm nhi dụng chi, đạt hồ tê cách. Dĩ thử
ngôn chi, hà học chi hữu?” Khổng-tử viết: “Quát nhi vũ chi, thốc nhi lệ
chi, kỳ nhập chi bất diệc thâm hồ!” Tử-Lộ tái bái viết: “Kính thụ giáo
hỹ”. Y, Thánh-nhân chi học, vô nãi quát, vũ, thốc, lệ sử thâm nhập hồ!
Khởi sinh nhi tri chi giả, ngột nhiên bất học da!
Có người hỏi rằng: “Bậc
thánh-nhân sinh ra đã biết, hà tất còn phải học? – Đáp rằng: “Biết mà
còn học là bậc thánh. Học mới biết là người thường. Bậc thánh và người
thường, ai cũng do nơi học cả”. Đức Khổng-tử nói rằng: “Người quân tử
không thể không học”. Ông Tử-Lộ nói rằng: “Nam-sơn có loại trúc, thân
không mềm, mọc thẳng, chặt nó đem về dùng, đạt tới chỗ bền chắc. Đem cây
trúc mà ví, đâu cần phải học”? Đức Khổng-tử nói: “Đẽo nhọn, thêm cánh,
bịt sắt, mài sắc, đóng vào cái gì lại không sâu, chắc hơn hay sao!” Ông
Tử-Lộ nói: “ Con xin kính vâng lời Thầy dạy”. À, cái học của bậc
thánh-nhân, tuy đã biết rồi, nhưng còn phải đẽo nhọn, thêm cánh, bịt
sắt, mài sắc, khiến cho nó càng thâm nhập thêm. Như vậy, há sinh ra đã
biết, ngất ngưởng vậy mà không học nữa ư!
5.- MIỄN HỌC
(HẠ)
Phù, thánh thả hiền, tất
vụ ư học. Thánh hiền dĩ hạ, an hữu bất học, nhi thành nhân tai! Học do
ẩm thực, y phục dã. Nhân hữu thánh hồ, hiền hồ, chúng thứ hồ. Tuy tam
giả dị, nhi cơ sách thực, khát sách ẩm, hàn sách y, tắc bất dị hồ! Học
dã, khởi đắc dị hồ! Duy cầm thú thổ mộc bất tất học dã!
Ô hô, ngu phu thị ẩm thực
nhi bất đãi, mạo hóa lợi nhi bất hưu. Nãi tựu ư học, triêu học nhi tịch
đãi giả, hữu hỹ. Phù hữu xuân học, nhi đông đãi giả, hữu hỹ. Phù, cẩu
như thị ẩm thực, mạo hóa lợi chi bất tri đãi giả, hà hoạn ư bất vi bác
văn hồ, bất vi quân tử hồ? – Viết: thế hữu chí ngu giả, bất biện thúc
mạch chi dị, bất tri hàn thử chi biến, khởi linh học da, khởi khả giáo
da! – Viết: chí ngu do bất giáo dã, do bất học dã. Cẩu
sư giáo chi bất quyện, bỉ tâm chi bất đãi giả, thánh vực khả tê nhi
thăng hồ. Hà ưu thúc mạch chi bất biện hồ. Thả ngu giả, khát nhi tri ẩm,
cơ nhi tri thực, hàn nhi tri y, ký tri tư tam giả, tắc dữ thảo mộc thù
hỹ. Ô hô, bất khả học dã, bất khả giáo dã!
VĂN KHUYÊN GẮNG HỌC
(Bài Dưới)
Ôi, thánh và hiền quyết định phải chuyên về
việc học. Từ bậc thánh hiền trở xuống, có ai không học mà thành người
được ư? Học ví như ăn cơm, áo mặc. Loài người có thánh, hiền và những
người thường. Tuy ba bậc ấy có khác nhau, nhưng đói tìm thức ăn, khát
tìm nước uống, lạnh tìm áo mặc, có gì khác nhau đâu. Há việc học lại
khác được chăng. Chỉ có chim muông, cây cỏ không cần học mà thôi! Than
ôi, kẻ ngu-phu ham ăn uống không lười biếng, tham hóa-lợi không ngừng
nghỉ. Nhưng, nói đến việc học thì có người buổi sớm học, buổi chiều
lười, mùa xuân học, mùa đông nghỉ. Nếu như, ham ăn uống, tham hóa-lợi,
không biết lười biếng, thì lo gì không làm người nghe rộng, làm bậc quân
tử ư? Có người nói: “Ở đời có người chí ngu, không rõ lúa thúc, lúa mạch
khác nhau ra sao, không biết lạnh nóng thay đổi ra sao, làm sao khiến
người ấy học và làm sao dạy họ được?” Đáp: “Người chí ngu do không dạy,
do không học. Nếu thầy giáo không mỏi mệt, tâm người kia không lười
biếng thì cõi thánh có thể đi đến và lên tới được. Như vậy, lo gì không
biện rõ được lúa thúc, lúa mạch. Vả lại, người ngu, khát biết uống, đói
biết ăn, lạnh biết tìm áo. Đã biết được ba vấn đề ấy, tức là đã khác
loài thảo mộc rồi, sao lại không thể học được, sao lại không thể dạy
được!”
Nhân chi chí ngu, khởi bất
năng nhật ký nhất ngôn da! Tích nhật chí nguyệt, tắc ký tam thập ngôn
hỹ. Tích nguyệt chi niên, tắc ký tam bách lục thập ngôn hỹ. Tích chi sổ
niên nhi bất đãi giả, bất diệc cơ ư quân tử hồ. Vi ngu, vi tiểu nhân nhi
bất biến giả, do bất học nhĩ. Trung-Dung-Tử vị nhiên thán viết: “Ngô
thường kiến sỉ, trí chi bất đãi, tài chi bất mẫn, nhi chuyết ư học giả;
vị kiến sỉ ẩm thực bất như tha nhân chi đa, nhi chuyết ẩm thực giả.
Chuyết ẩm thực tắc vẫn kỳ mệnh, hà tất sỉ ư bất đa da. Chuyết học vấn
tắc đồng phù cầm thú thảo mộc, hà tất sỉ tài trí chi bất như tha nhân
da. Cẩu sỉ tài trí bất như, tắc bất học, tắc diệc ưng sỉ ẩm thực bất như
tha nhân, tắc phế ẩm thực. Dĩ thị quán chi, khởi bất đại ngộ hồ!
Người chí-ngu, chả lẽ, mỗi ngày không ghi
nhớ được một lời nói hay sao? Gom góp từng ngày cho đến hết tháng, đã
ghi nhớ được ba mươi lời. Gom góp từng tháng cho đến hết năm, tức là đã
ghi nhớ được ba trăm sáu mươi lời. Không lười biếng, chỉ gom góp vài
năm, hẳn là đã gần với những người nghe rộng rồi! Lại nữa, mỗi ngày chỉ
giữ lấy và vừa học, vừa làm một điều thiện nhỏ, gom góp từng ngày đến
hết tháng, thân đã có ba mươi điều thiện. Gom góp từng tháng đến hết
năm, tức là thân đã có ba trăm sáu mươi điều thiện. Không lười biếng,
gom góp trong vài năm, hẳn là đã gần với bậc quân-tử vậy. Người ngu, kẻ
tiểu nhân không thay đổi được, bởi vì họ không chịu học. Trung-Dung-Tử
bùi ngùi mà than rằng: “Tôi thường hổ thẹn, trí không kịp người, tài
không lanh lẹ, mà lại bỏ dở việc học”! Chưa thấy ai hổ thẹn về việc ăn
uống không nhiều bằng người, mà lại ngưng ăn uống. Ngưng ăn uống thì
thân-mệnh mất, hà tất lại hổ thẹn không ăn nhiều bằng người. Ngưng học
vấn thì cùng như chim muông, cây cỏ, hà tất hổ thẹn là tài trí không
bằng người. Nếu biết hổ thẹn là tài trí không bằng người mà không học,
thì cũng như người hổ thẹn về việc ăn uống không bằng người rồi bỏ ăn
uống. Lấy những việc đó mà xem xét, há chẳng lầm lắm vậy ư!
Ngô diệc chí ngu dã. Mỗi
sủy tài dữ trí bất đãi tha nhân giả viễn hỹ, do tri ẩm thực chi bất khả
chuyết, nhi bất cảm đãi ư học dã. hành niên tứ thập hữu tứ hỹ, tuy bệnh
thả khốn, nhi thủ vị thường thích quyển. Sở dĩ cụ đồng ư thổ mộc cẩm thú
nhĩ. Phi cảm cầu trăn thánh vực dã, diệc phi cầu hồ văn đạt dã. Tuy hoặc
bàng dương hộ đình, di do nguyên dã, dĩ tạm di dưỡng, mục quan tâm tư,
diệc vị thường cảm phế ư học dã. Do thị, đăng sơn tắc tư học ký cao, lâm
thủy tắc tư học kỳ thanh, tọa thạch tắc tư học kỳ kiên, khán tùng tắc tư
học kỳ trinh, đối nguyệt tắc tư học kỳ minh. Vạn cảnh xâm liệt các hữu
sở trường, ngô tất đắc sư nhi học chi.
Vạn cảnh vô ngôn nhi
thượng khả học. Nhân chi năng ngôn, tuy vạn ác tất hữu nhất thiện dã. Sư
nhất thiện dĩ học chi, kỳ thùy viết bất nhiên hồ.
Tôi cũng là người rất ngu. Mỗi khi tôi so
sánh tài và trí của tôi cách người khá xa, không theo kịp được, tôi liền
nghĩ rằng, việc ăn uống không thể ngưng được, thì việc học của tôi cũng
không dám lười biếng. Năm nay tôi bốn mươi tư tuổi. Tuy đau yếu, mỏi
mệt, nhưng tay tôi chưa từng rời quyển sách. Vì tôi sợ rằng, không khéo,
tôi sẽ sa xuống cùng với chim muông, cây cỏ vậy. Tôi không dám cầu tới
cõi thánh. Tôi cũng không dám cầu là người thông đạt. Tôi chỉ quanh co
trong sân cỏ, lẩn thẩn nơi đồng nội, để tạm di dưỡng. Mắt xem, tâm nghĩ,
nhưng tôi vẫn chưa từng dám bỏ việc học. Do vậy, khi lên núi, tôi nghĩ
đến cái học về cao siêu. Khi xuống nước tôi nghĩ đến cái học về trong
sạch. Ngồi trên tảng đá tôi nghĩ đến cái học về bền vững. Xem cây tùng
tôi nghĩ đến cái học về trinh-tiết. Ngắm bóng trăng tôi nghĩ cái học về
sáng suốt. Vạn cảnh um tùm, mỗi thứ đều có sở trường, đều có thể tìm
được thầy ở trong đó mà học. Vạn cảnh không nói, ta còn có thể học được,
huống chi, con người hay nói, muôn điều ác phải có một điều thiện. Một
điều thiện làm thầy, để cho ta học, ai dám bảo rằng là không được!
Trung-Dung-Tử viết: “Thế hữu cầu chi nhi
hoặc bất đắc giả dã. Thế hữu cầu chi nhi tất đắc giả dã. Cầu chi nhi
hoặc bất đắc giả, lợi dã. Cầu chi nhi tất đắc giả, đạo dã. Tiểu nhân chi
ư lợi dã. Tuy hoặc vạn cầu nhi vạn bất đắc, nhi cầu chi di dũng. Quân tử
chi ư đạo dã, cầu chi tất đắc, nhi vọng đồ hoài khiếp, tự niệm lực bất
túc giả. Thử cầu lợi tiểu nhân chi tội nhĩ”. Trọng-Ni viết: “Nhân viễn
hồ tai, ngã dục nhân tư nhân chí hỹ”. Ngôn cầu chi nhi tất đắc dã.
Trung-Dung-Tử nói: “Ở đời, có
thứ cầu không được. Ở đời, có thứ cầu quyết được. Cầu không được, là
lợi. Cầu quyết được, là đạo. Tiểu-nhân ưa cầu lợi. Tuy vạn lần cầu, vạn
lần không được, nhưng sự mong cầu vẫn mạnh. Người quân-tử hướng tâm vào
đạo, cầu là quyết được, nhưng, trông vào đường đi, mang lòng khiếp sợ,
tự nghĩ sức không đủ, thì đó thuộc về cái tội, như kẻ tiểu-nhân cầu lợi
vậy. Ngài Trọng-Ni nói: “Điều nhân rất xa, nhưng, ta muốn làm điều nhân,
điều nhân ấy tự đến”. Đó nói là cầu quyết được vậy.
Chú thích:
______________
1. Đại-Viên Thiền-Sư ở núi Quy-Sơn, tên là
Linh-Hựu, sinh ở Trường-Khê, Phúc-Châu. Ngài xuất gia năm 15 tuổi,
nghiên cứu giáo lý tại chùa Hưng-Long, Hàng-Châu. Năm 25 tuổi, ngài tham
học nơi ngài Bách-Trượng. Sau về dựng chùa tại núi Quy-Sơn. Ngài mất năm
83 tuổi, nhà vua sắc phong cho tên thụy là Đại-viên Thiền-Sư.
2. Bốn đại: Đất, nước, lửa, gió.
3. 6 bề thân tức là cha, mẹ, anh, em, vợ,
con...
4. Thời quang là chỉ cho ánh sáng của thời
gian.
5. Ba việc thường dùng tức là cơm ăn, áo
mặc, nơi ở.
6. Ba cõi hữu lậu (tam hữu) tức là dục hữu,
sắc hữu và vô sắc hữu.
7. Bốn ơn: ơn cha mẹ, sư trưởng, ơn quốc
gia, ơn xã hội và ơn Tam Bảo.
8. 25 hữu tức là 25 cảnh hữu tình. “Hữu”
nghĩa là có nhân, có quả. Nơi ấy chúnh sinh sinh ra do quả báo của mình.
25 hữu trong ba cõi (dục giới, sắc giới, vô sắc giới): địa ngục, ngã
quỷ, súc sinh, a tu la, Đông thắng thần châu, Tây ngưu hóa châu, Bắc câu
lư châu, Nam thiệm bộ châu, Tứ thiên vương thiên, Đao lợi thiên, Diệm ma
thiên, Đâu suất thiên, Hóa lạc thiên, Tha hóa tự tại thiên, Sơ thiền
thiên, Đại phạm thiên, Nhị thiền thiên, Tam thiền thiên, Tứ thiền thiên,
Vô tưởng thiên, Tịnh cư (A na hàm) thiên, Không vô biên xứ, Thức vô biên
xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ.
9. Ba vòng (tam luân) tức là vòng quanh
trong ba cõi: dục giới sắc giới, vô sắc giới. Tam luân còn chỉ cho hoặc,
nghiệp, khổ.
10. Ấm duyên
11. Sát na: chỉ cho thời gian rất nhanh.
12. Sáu giặc (lục tặc) chỉ cho 6 căn (mắt,
tai, mũi, lưỡi, thân, ý) dính líu với 6 trần (sắc, thanh, hương, vị,
xúc, pháp) cướp đoạt mất những công đức pháp tài.
13. Sáu đạo (lục đạo): Trời, người, a tu
la, địa ngục, ngã quỷ, súc sinh.
14. Đời tự phù hư: có nghĩa là đời đã có
tính chất trôi nổi, giả dối không thực.
15. Ngài Minh-Giáo-Tung tức Phật-Nhật
Khế-Tung Thiền-Sư, tự Trọng-Linh, hiệu Tiền-Tử ở Hàng-Châu. Ngài họ Lý ở
Đàm-Tân, Đằng-Châu. Ngài nối pháp Động-Sơn, Hiểu-Thông Thiền-Sư, thuộc
đời thứ 10 của phái Thanh-Nguyên. Ngài xuất gia năm 7 tuổi, 13 tuổi đắc
độ, 19 tuổi đi tham học các nơi. Ngài thường đem theo tượng Quán-Âm và
mỗi ngày niệm danh hiệu Bồ tát một vạn lần. Ngài làm bộ luận Nguyên-Giáo
để chống lại sự bài bác của Hàn-Dũ. Vua Tống-Nhân-Tôn ban cho ngài bảo
hiệu là “Minh-Giáo”.
16. Năm vị: Hương vị trong thức ăn có: mặn,
đắng, chua, cay, ngọt. Nhưng 5 vị nơi đây, Thiền-Sư chỉ cho 5 trần là
sắc, thanh, hương, vị, xúc.
17. 12 bộ kinh: Tức là 12 thể loại trong
kinh: 1) Tu đa la (Sùtra): Khế kinh hay Trường hàng. 2) Kỳ dạ (Geya):
Ứng tụng hay Trùng tụng. 3) Già đà (Gàtha): Phúng tụng hay Cô khởi tụng.
4) Ni đà na (Nidàna): Nhân duyên. 5) Y đế mục đa (Itivrtaka): Bản sự. 6)
Xà đa già (Jàtaka): Bản sinh. 7) A tỳ đạt ma (Adbhuta-dharma): Vị tằng
hữu. 8) A ba đà na (Avadàna): Thí dụ. 9) Ưu bà đề xá (Upadesa): Luận
nghĩa. 10) Ưu đà na (Udàna): Tự thuyết. 11) Tỳ phật lược (Vaipulya):
Phương quảng. 12) Hòa già la (Vyàkarana): Thụ ký.
18. Ly niệm thanh tịnh: Chỉ cho bậc A la
hán.
19. Cô-Sơn-Viên Pháp-Sư, tức
Thích-Trí-Viên, tự Vô-Ngoại, tự hiệu là Trung-Dung-Tử. Ngài tu học nơi
Phụng-Tiên, Thanh-Nguyên. Sau ngài ở Tây-Hồ, Cô-Sơn viết sách, tiếp
chúng tới học. Ngài viên tịch năm 47 tuổi. Vua Tống-Thần-Tôn ban
pháp-thụy cho ngài là “Pháp-Tuệ Đại-Sư”.
20. Tuyết-Sơn cầu pháp: Tiền thân của đức
Thích-Tôn, tu hạnh Bồ Tát tại Tuyết Sơn gieo mình cho quỉ la sát ăn để
cầu nửa bài kệ.
21. Thiện-Tài tầm sư: Ngài
Thiện-Tài cần cầu tham học nơi 53 bậc thiện-tri-thức.
---o0o---
Nguồn: www.anlac.ca
Trình bày: Nhị Tường
Cập nhật: 1-7-2007
TRUY MÔN CẢNH HUẤN
-Thích-Tâm-Châu
dịch
chữ Hán ra chữ Việt
1.- QUY-SƠN ĐẠI-VIÊN
THIỀN-SƯ CẢNH-SÁCH
Phù, nghiệp hệ thụ thân, vị miễn hình
lụy. Bẩm phụ mẫu chi di thể, giả chúng duyên nhi cộng thành. Tuy nãi, tứ
đại phù trì, thường tương vi bội. Vô thường, lão, bệnh, bất dữ nhân kỳ,
triêu tồn tịch vong, sát na dị thế. Thí như, xuân sương hiểu lộ, thúc
hốt tức vô, ngạn thụ tỉnh đằng, khởi năng trường cửu. Niệm niệm tấn tốc,
nhất sát-na gian. Chuyển tức tức thị lai sinh, hà nãi yến nhiên không
quá?
VĂN CẢNH SÁCH
Của Thiền-Sư Đại-Viên, núi Quy-Sơn (1)
Ôi, nghiệp ràng buộc, phải nhận thân này,
nên chưa thoát khỏi sự vướng bận về hình-hài. Thân này do bẩm-thụ di-thể
của cha mẹ và nhờ mọi duyên mà thành. Tuy thân này được bốn đại (2) nâng
đỡ, giữ gìn, nhưng, chúng thường chống trái lẫn nhau. Vô thường, lão,
bệnh không hẹn cùng ai. Buổi sớm còn, buổi chiều mất, trong giây phút đã
chuyển sang đời khác. Ví như, giọt sương mùa xuân, hạt móc ban mai, chốc
lát thành không. Ví như, cây mọc trên bờ nước, giây leo trên miệng
giếng, đâu được dài lâu! Niệm niệm nhanh chóng, trong một sát-na. Hơi
thở chuyển, thành đời sau, sao cứ an nhiên qua ngày một cách rỗng không
như vậy?
Phụ mẫu bất cung cam chỉ,
lục thân cố dĩ khí ly. Bất năng an quốc an quốc trị bang, gia-nghiệp đốn
quyên kế tự. Miến ly hương đảng, thế phát bẩm sư. Nội cần khắc niệm chi
công, ngoại hoằng bất tranh chi đức. Quýnh thoát trần thế, ký kỳ xuất
ly!
Đối với cha mẹ không cung cấp được những vị
ngon ngọt. Đối với sáu bề thân (3) quyết phải bỏ lìa. Đối với đất nước,
không giúp giữ việc trị an. Đối với gia-nghiệp, dứt bỏ việc kế-tự. Xa
rời làng xóm, cắt tóc theo thầy. Trong tâm, siêng năng về công phu
khắc-phục vọng-niệm. Ngoài cảnh, mở rộng về đức-tính không tranh đua.
Thoát hẳn trần thế, mong khỏi luân hồi!
Hà nãi, tài đăng giới
phẩm, tiện ngôn ngã thị Tỷ-Khưu. Đàn việt sở tu, khiết dụng thường trụ.
Bất giải thổn tư lai xứ, vị ngôn pháp nhĩ hợp cung. Khiết liễu tụ đầu
huyên huyên, đãn thuyết nhân gian tạp thoại. Nhiên tắc, nhất kỳ sấn lạc,
bất tri lạc thị khổ nhân. Nẵng kiếp tuẫn trần, vị thường phản tỉnh. Thời
quang yểm một, tuế nguyệt tha-đà. Thụ dụng ân phiền, thí lợi nung hậu.
Động kinh niên tải, bất nghĩ khí ly, tích tụ tư đa, bảo-trì huyễn-chất.
Đạo-sư hữu sắc, giới húc Tỷ-Khưu: tiến đạo nghiêm thân, tam thường bất
túc. Nhân đa ư thử, đam vị bất hưu, nhật vãng nguyệt lai, táp nhiên bạch
thủ. Hậu học vị văn chỉ thú, ưng tu bác vấn tiên tri. Tương vị xuất gia,
quý cầu y thực!
Tại sao, vừa lên giới-phẩm đã cho ta là bậc
Tỷ-Khưu! Dùng của đàn-việt, ăn của thường-trụ, không biết suy nghĩ những
phẩm vật ấy từ nơi nào đem lại, lại cho rằng, đó là hợp pháp cúng-dường!
Khi ăn uống xong, chụm đầu nói chuyện huyên thuyên thuần nói những
chuyện nhảm nhí của thế-gian. Như thế, đeo đuổi một kỳ vui sướng, nhưng
không biết rằng, vui sướng ấy là nhân khổ cho mai sau. Nhiều kiếp hùa
theo trần-cảnh, nay chưa lúc nào tỉnh lại. Thời-quang (4) chìm lặn, năm
tháng lần lữa. Thụ dụng quá nhiều, thí lợi đầy dẫy. Trải qua, năm này
năm khác, không nghĩ đến việc vứt bỏ, lại còn, chứa góp thêm nhiều, để
bảo-trì cái thể-chất giả dối này vậy! Đức Đạo-sư có chỉ thị, răn dạy các
vị Tỳ-Khưu rằng: “Tiến đạo, nghiêm thân, ba việc thường dùng hàng ngày
(5) không cần đầy đủ”! Người đời, đối với vấn đề ấy, phần nhiều là ham
đắm không ngừng. Ngày qua tháng lại, vụt vậy, bạc đầu. Các vị hậu-học
chưa nghe được những chỉ-thú của Phật-pháp, cần nên hỏi rộng nơi các bậc
tiên-tri. Chả lẽ, cho rằng, người đi xuất-gia, quý cầu việc ăn mặc ư!
Phật tiên chế luật, khải sáng phát mông.
Quỹ tắc, uy nghi tịnh như băng tuyết. Chỉ, trì, tác, phạm, thúc liễm sơ
tâm, vi tế điều chương, cách chư ổi tệ. Tỳ-ni pháp tịch tằng vị thao
bồi, liễu nghĩa thượng thừa, khởi năng yên biệt. Khả tích, nhất sinh
không quá, hậu hối nan truy. Giáo lý vị thường thố hoài, huyền đạo vô
nhân khế ngộ.
Đầu tiên, đức Phật chế ra luật, để mở tỏ
cho con người còn mờ tối. Khuôn phép, uy nghi, làm cho trong sạch như
băng tuyết. Những pháp: chỉ (ngưng), trì (giữ), tác (làm), và phạm, để
giữ gìn (bó buộc) cho kẻ sơ-tâm. Những điều, những chương vi-tế, làm
thay đổi những sự xấu xa, hèn kém. Chưa từng tham-dự, gần gũi những nơi
giảng pháp, giảng luật, làm sao phân biệt được liễu nghĩa của kinh-giáo
thượng-thừa? Đáng tiếc, để cho một đời luống qua, sau ăn năn khó kịp!
Giáo-lý chưa từng để dạ, đạo nhiệm mầu, nhân đâu mà khế-ngộ được!
Cập chí niên cao lạp
trưởng, không phúc cao tâm, bất khẳng thân phụ lương bằng, duy tri cứ
ngạo. Vị am pháp luật, tập liễm toàn vô. Hoặc đại ngữ cao thanh, xuất
ngôn vô độ. Bất kính thượng, trung, hạ tọa, Bà-la-môn tụ hội vô thù.
Uyển bát tác thanh, thực tất tiên khởi. Khứ tựu quai dác, tăng-thể toàn
vô. Khởi tọa chung chư, động tha tâm niệm. Bất tồn ta ta quỹ tắc, tiểu
tiểu uy nghi. Tương hà thúc liễm hậu côn, tân học vô nhân phỏng hiệu.
Tài tương giác sát, tiện ngôn ngã thị sơn tăng. Vị văn Phật giáo hành
trì, nhất hướng tình tồn thô tháo. Như tư tri kiến, cái vị sở tâm dung
nọa, thao thiết nhân tuần. Nhẫm nhiễm nhân gian, toại thành sơ dã. Bất
giác, lung chung lão hủ, xúc sự diện tường. Hậu học tư tuân, vô ngôn
tiếp dẫn. Túng hữu đàm thuyết, bất thiệp điển chương. Hoặc bị khinh
ngôn, tiện trách hậu sinh vô lễ. Sân tâm phẫn khởi, ngôn ngữ cai nhân!
Đến lúc, tuổi cao, hạ nhiều, bụng rỗng,
lòng cao, không chịu gần gũi bạn lành, chỉ biết ngông nghênh, cao ngạo.
Chưa quen pháp-luật, không chút ràng buộc. Hoặc cao tiếng, nói to, nói
không chừng mực. Không kính bậc thượng, trung, hạ-tọa, không khác gì
những người Bà-la-môn tụ họp. Khi ăn, chén bát chạm nhau thành tiếng. Ăn
xong, dậy trước. Lui tới trái phép, không còn chi là thể-thống của vị
Tăng. Ngồi, dậy lăng xăng, động tâm niệm người khác. Không còn chút síu
khuôn phép, không giữ chút síu uy-nghi, đem gì để thúc-liễm cho kẻ
hậu-côn và, kẻ tân-học nhân đâu mà bắt chước! Vừa có người định đem lời
thức tỉnh, liền nói ngay, ta là bậc sơn-tăng. Chưa nghe biết được sự
hành-trì của Phật dạy, một chiều, giữ theo tính tình thô-tháo. Tri kiến
như thế, hẳn vì sự lười biếng lúc sơ tâm, ham muốn đủ thứ, nhân đó dần
tăng. Lẫn lữa theo đời, trở thành quê-kệch. Không hay, già yếu lẫm-chẫm
vụt đến, chạm tới việc như quay mặt vào tường. Kẻ hậu-học thưa hỏi gì,
không có lời nào tiếp dẫn. Dù có nói bàn gì, không dính đến sách vở.
Hoặc bị những lời khinh chê, liền trách hậu-sinh vô lễ. Tâm sân bốc lên,
nói năng trùm người!
Nhất triêu ngọa tật tại
sàng, chúng khổ oanh triền bức bách. Hiểu tịch tư thổn, tâm lý hồi
hoàng. Tiền lộ mang mang, vị tri hà vãng. Tòng tư thủy tri hối quá, lâm
khát quật tỉnh hề vi! Tự hận tảo bất dự tu, niên vãng đa chư quá cữu.
Lâm hành huy hoắc, phạ bố chương hoàng. Hộc xuyên tước phi, thức tâm tùy
nghiệp. Như nhân phụ trái, cường giả tiên khiên. Tâm tự đa đoan, trọng
xứ thiên trụy! Vô thường sát quỷ, niệm niệm bất đình. Mệnh bất khả diên,
thời bất khả đãi. Nhân thiên tam hữu, ưng vị miễn chi. Như thị thụ thân,
phi luận kiếp số.
Một mai, đau nằm trên giường, mọi khổ buộc
ràng, bức bách. Sớm chiều suy nghĩ, lòng dạ hồi hộp. Đường trước mờ mịt,
chưa biết đi đâu. Từ đây, mới biết hối lỗi, khát rồi, đào giếng làm chi!
Tự hận, sớm chẳng dự tu, tuổi chiều, lắm điều tội lỗi! Khi sắp đi sang
thế giới khác, tâm hồn tan tác, lo sợ hãi hùng. Lụa thủng, sẻ bay,
thức-tâm theo nghiệp. Như người mang nợ, ai mạnh kéo trước. Tơ lòng
nhiều mối, chỗ nặng đổ xuống. Vô thường, con quỷ giết người, niệm niệm
không ngừng. Mệnh không thể dài, thời không thể đợi. Trời hay người ở
trong ba cõi hữu lậu (6) này, chưa ai tránh khỏi việc ấy. Cứ như thế,
nhận lấy tấm thân khác, mà kiếp số không thể bàn tính được!
Cảm thương thán nhã. Ai
tai thiết tâm. Khởi khả giam ngôn, đệ tương cảnh sách! Sở hận đồng sinh
tượng quý, khứ Thánh thời dao. Phật-pháp sinh sơ, nhân đa giải đãi! Lược
thân quản kiến, dĩ hiểu hậu lai. Nhược bất quyên căng, thành nan luân
hoán!
Cảm thương, than thở. Thảm thay, tâm đau
như cắt. Nỡ nào buộc miệng, không nói ra những lời cảnh sách cùng nhau!
Tủi hận, cùng sinh vào thời tượng-quý, cách Phật đã xa. Phật-pháp lưa
thưa, người nhiều lười biếng! Bởi vậy, tôi xin trình bày sự thấy biết sơ
lược của tôi, như lấy ống dòm trời, để răn tỉnh kẻ hậu-lai. Nếu ai không
loại bỏ được tính kiêu-căng, thực khó đem lại sự thay đổi cho nhau được!
Phù xuất gia giả, phát túc
siêu phương, tâm hình dị tục. Thiệu long Phật-chủng, chấn nhiếp ma quân.
Dụng báo tứ ân, bạt tế tam hữu. Nhược bất như thử, lạm xí Tăng luân.
Ngôn hành hoang sơ, hư triêm tín thí. Tích niên hành xử, thốn bộ bất di.
Hoảng hốt nhất sinh, tương hà bằng thị. Huống nãi, đường đường Tăng
tướng, dung mạo khả quan. Giai thị túc thực thiện căn, cảm tư dị báo.
Tiện nghĩ, đoan nhiên củng thủ, bất quý thốn âm. Sự nghiệp bất cần, công
quả vô nhân khắc tựu. Khởi khả nhất sinh không quá, ức diệc lai nghiệp
vô tỳ!
Ôi, người xuất-gia, cất bước
chân đi phải có ý-niệm siêu việt phương sở, tâm hình khác tục. Nối tiếp
Phật-chủng một cách rạng rỡ, làm cho ma-quân rúng động, khuất phục. Báo
đáp bốn ơn (7), cứu vớt ba cõi. Nếu
không được như thế. Chỉ là lạm dự hàng Tăng! Nói, làm hời hợt, dùng của
tín-thí một cách uổng phí! Chỗ hành-xử của những năm xưa, một tấc, một
bước không dời đổi. Một đời hoảng hốt, lấy gì nương cậy! Huống là, đường
đường Tăng-tướng, dung mạo khả quan, đều do căn lành trồng trước, cảm
được quả báo tốt lạ ấy. Thế mà, chỉ nghĩ đến việc ngồi thẳng, khoanh
tay, không quý tấc bóng thời-gian. Sự-nghiệp không siêng, công quả nhân
đâu thành-tựu. Há để một đời luống qua, cũng không ích gì cho nghiệp
ngày sau này vậy!
Từ thân quyết chí phi
truy, ý dục đẳng siêu hà sở? Hiểu tịch tư thổn, khởi khả thiên diên quá
thờí! Tâm kỳ Phật pháp đống lương, dụng tác hậu lai quy kính. Thường dĩ
như thử, vị năng thiểu phận tương ứng. Xuất ngôn tu thiệp ư điển chương,
đàm thuyết nãi bàng ư kê cổ. Hình nghi đĩnh đặc, ý khí cao nhàn. Viễn
hành yếu giả lương bằng, sác sác thanh ư nhĩ mục. Trụ chỉ tất tu trạch
bạn, thời thời văn ư vị văn. Cố vân: “Sinh ngã giả phụ mẫu, thành ngã
giả bằng hữu”. Thân phụ thiện giả, như vộ trung hành, tuy bất thấp y,
thời thời hữu nhuận. Hiệp tập ác giả, trưởng ác tri kiến. Hiểu tịch tạo
ác, tức mục giao báo, một hậu trầm luân. Nhất thất nhân thân, vạn kiếp
bất phục! Trung ngôn nghịch nhĩ, khả bất minh tâm giả tai! Tiệm năng tảo
tâm dục đức, hối tích thao danh, uẩn tố tinh thần, huyên hiêu chỉ tuyệt!
Quyết chí, từ người thân, mặc áo thâm (hoại
sắc), ý muốn vượt lên nơi nào? Sớm chiều suy nghĩ, đừng để rỗi rãi qua
thời! Tâm mong làm rường cột cho Phật-pháp, tác-dụng làm quy-kính cho
hậu lai. Thường mong như thế, chưa hẳn đã có thể ứng-hợp phần nhỏ nào
trong ý nghĩa xuất-gia! Khi nói ra điều gì phải hợp với sách vở. Khi bàn
bạc điều gì, phải dựa vào chỗ nghiên-cứu của người xưa. Là vị Tăng, hình
nghi đĩnh-đặc, ý khí cao nhàn! Đi xa cần nhờ bạn lành, luôn luôn làm cho
tai, mắt mình trong sạch. Ở đâu cũng cần chọn bạn, thời thời được nghe
những điều chưa nghe. Cho nên có chỗ nói rằng: “Sinh ra ta là cha mẹ,
tác thành ta là bầu bạn”. Thân người thiện, như người đi trong sương,
tuy không ướt áo, nhưng dần dần có thấm. Gần gũi và tập nhiễm người ác,
tri kiến ác càng lớn. Sớm chiều tạo ác, bị quả báo ngay trước mắt và,
sau khi mất phải bị trầm luân. Một khi mất thân này rồi. Muôn kiếp không
trở lại được!
Nói thẳng trái tai, há không ghi khắc vào
tâm vậy thay! Sớm nên rửa tâm, nuôi đức, mờ dấu vết, dấu tên tuổi, chứa
góp tinh thần, dứt tuyệt nhộn nhịp!
Như dục tham thiền học
đạo, đốn siêu phương tiện chi môn, tâm khế huyền tân, nghiên cơ tinh
yếu, quyết trạch thâm áo, khải ngộ chân-nguyên, bác vấn tiên tri, thân
cận thiện hữu. Thử tông nan đắc kỳ diệu, thiết tu tử tế dụng tâm. Khả
trung đốn ngộ chính nhân, tiện thị xuất trần giai tiệm. Thử tắc, phá tam
giới, nhị thập ngũ hữu. Nội, ngoại chư pháp, tận tri bất thực, tòng tâm
biến khởi, tất thị giả danh. Bất dụng tương tâm tấu bạc! Đãn tình bất
phụ vật, vật khởi ngại nhân. Nhậm tha pháp tính chu lưu, mạc đoạn, mạc
tục. Văn thanh kiến sắc, cái thị tầm thường; giá biên, ná biên, ứng dụng
bất khuyết. Như tư hành chỉ, thực bất uổng phi pháp phục, diệc nãi thù
báo tứ ân, bạt tế tam hữu. Sinh sinh nhược năng bất thoái, Phật giai
quyết định khả kỳ. Vãng lai tam giới chi tân, xuất một vị tha tác tắc.
Thử chi nhất học, tối diệu tối huyền. Đãn biện khẳng tâm, tất bất tương
trám!
Như muốn tham thiền, học đạo, sớm vượt qua
cửa ngõ phương tiện, tâm hợp bờ bến huyền-diệu, xét kỹ cơ duyên
tinh-yếu, quyết chọn lý sâu nhiệm để tỏ ngộ nguồn chân, cần phải rộng
hỏi bậc biết trước, gần gũi những bạn lành. Nếu còn khó thấy được lý
vi-diệu của tông chỉ này, cần phải dụng tâm kỹ càng hơn. Khi trong ấy,
khả dĩ, đốn ngộ được chính-nhân, thì đó là thềm bậc xuất trần. Thế là,
phá được hai mươi lăm hữu (8) trong ba cõi. Và biết, các pháp trong,
ngoài, đều là không thực. Chúng biến khởi từ tâm, đều là giả-danh. Biết
vậy, không nên dụng tâm ghé đỗ vào bến nào! Tình không dựa vào vật, vật
há ngại người. Pháp-tính tha hồ chu lưu, không dứt, không nối. Nghe
tiếng, thấy sắc là việc tầm thường, bên này bên kia, ứng-dụng không
thiếu! Hành chỉ như thế, thực không uổng mặc áo pháp, lại còn, đền trả
bốn ơn, cứu giúp ba cõi. Đời đời nếu không thoái chuyển, ngôi Phật quyết
đạt kỳ vọng. Khi đó, là khách đi lại trong ba cõi, ẩn hiện làm khuôn
phép cho người. Đó là một môn học rất diệu, rất huyền. Chỉ cần quyết
tâm, quyết không bị lừa gạt!
Nhược hữu trung lưu chi sĩ, vị năng đốn
siêu, thả ư giáo pháp lưu tâm, ôn tầm bối diệp. Tinh sưu nghĩa lý,
truyền xướng phu dương. Tiếp dẫn hậu lai, báo Phật ân đức. Thời quang
diệc bất hư khí, tất tu dĩ thử phù trì. Trụ chỉ uy nghi, tiện thị Tăng
trung pháp-khí.
Khởi bất kiến ỷ tùng chi cát, thượng
tủng thiên tầm. Phụ thác thắng nhân, phương năng quảng ích. Khẩn tu trai
giới, mạc mạn khuy du. Thế thế sinh sinh, thù diệu nhân quả.
Bất khả đẳng nhàn quá
nhật, ngột ngột độ thời. Khả tích quang âm, bất cầu thăng tiến! Đồ tiêu
thập phương tín thí, diệc nãi cô phụ tứ ân. Tích lũy chuyển thâm, tâm
trần dị úng. Xúc đồ thành trệ, nhân sở khinh khi. Cố vân: “Bỉ ký trượng
phu ngã diệc nhĩ, bất ưng tự khinh nhi thoái khuất”!
Nhược bất như thử, đồ tại truy môn, nhẩm
nhiễm nhất sinh, thù vô sở ích!
Nếu có vị nào còn thuộc vào bậc trung-lưu,
chưa thể siêu việt một cách nhanh chóng được, nên lưu tâm vào giáo pháp,
ôn tìm kinh sách. Tìm tòi nghĩa lý tinh-vi, truyền xướng Phật pháp rộng
rãi. Tiếp dẫn người sau, báo ơn đức Phật. Thời-quang không nên bỏ trống,
quyết nên dùng thời-gian ấy làm việc phù trì chính-pháp. Khi trụ, khi
chỉ giữ trọn uy-nghi, mới là bậc pháp-khí trong Tăng-đoàn.
Các vị, há chẳng thấy, giây sắn nương vào
cây tùng, leo cao đến nghìn tầm. Nương tựa vào thắng-nhân, mới có thể
đem lại sự lợi ích rộng lớn. Phải gấp tu trai giới, chớ có kiêu-mạn, chớ
có thiếu sót và vượt bậc. Đời đời kiếp kiếp sẽ được những nhân quả
thù-diệu.
Không nên để rỗi rãi qua ngày, trơ trơ qua
thời. Nên tiếc bóng sáng, không cầu tiến lên sao! Tiêu uổng của tín thí
mười phương và cũng là cô phụ công ơn của bốn bậc có ơn. Lỗi lầm chứa
mãi thành sâu, lòng trần dễ bị ngăn lấp. Chạm tới đường nào cũng thành
ngưng đọng và bị người đời khinh khi. Cổ-nhân nói: “Người ta là bậc
trượng-phu, ta cũng như thế, không nên tự khinh mà lùi khuất!” Nếu không
được như thế, tạm ở chốn truy-môn, lần lữa một đời, thực không ích gì!
Phục vọng, hưng quyết liệt chi chí, khai
đặc đạt chi hoài. Cử thổ khán tha thượng lưu, mạc thiện tùy ư dung bỉ.
Kim sinh tiện tu quyết đoán, tưởng liệu bất do biệt nhân. Tức ý vong
duyên, bất dữ chư trần tác đối, tâm không cảm tịch, chỉ vị cửu trệ bất
thông.
Thục lãm tư văn, thời thời cảnh sách.
Cưỡng tác chủ tể, mạc tuẫn nhân tình. Nghiệp quả sở khiên, thành nan đào
tỵ. Thanh hòa hưởng thuận, hình trực ảnh đoan. Nhân quả lịch nhiên, khởi
vô ưu cụ.
Cố kinh vân: “Giả sử bách thiên kiếp, sở
tác nghiệp bất vong. Nhân duyên hội ngộ thời, quả báo hoàn tự thụ”. Cố
tri, tam giới hình phạt, oanh bạn sát nhân. Nỗ lực cần tu, mạc không quá
nhật!
Thậm tri quá hoạn, phương nãi tương
khuyến hành trì. Nguyện bách kiếp thiên sinh, xứ xứ đồng vi pháp-lữ!
Cúi mong các vị làm nổi bật chí khí
quyết-liệt, mở rộng lòng dạ hướng thượng. Làm việc gì phải xem bậc
thượng-lưu, đừng chuyên theo người tầm thường thô tục. Đời nay mình phải
quyết đoán, định liệu không do người khác. Dứt ý quên duyên, không đối
đãi với các cảnh trần. Tâm không cảnh lặng, chỉ vì đọng lâu không thông.
Các vị, xem kỹ văn này, luôn luôn cảnh
sách. Gượng làm chủ-tể, đừng theo tình người. Nghiệp quả kéo lôi, thực
khó trốn tránh. Tiếng hòa vang thuận, hình thẳng bóng ngay. Nhân quả rõ
ràng, há không lo sợ!
Cho nên trong kinh có nói: “Giả sử, trăm
nghìn kiếp, nghiệp tạo ra không mất. Khi nhân duyên hội-ngộ, quả báo
mình tự chịu”. Nên biết, hình phạt trong ba cõi, ràng buộc, giết người.
Gắng sức siêng tu, đừng để qua ngày một cách rỗng không vô ích!
Biết rõ lỗi lầm, nên mới khuyên nhau hành
trì. Nguyện trăm kiếp nghìn đời, nơi nơi cùng làm bạn pháp!
Nãi vi minh viết:
Huyễn thân mộng trạch,
Không trung vật sắc.
Tiền tế vô cùng,
Hậu tế ninh khắc.
Xuất thử một bỉ,
Thăng trầm bì cực.
Vị miễn tam luân,
Hà thời hưu tức.
Tham luyến thế gian,
Ấm duyên thành chất.
Tòng sinh chí lão,
Nhất vô sở đắc.
Căn bản vô minh,
Nhân tư bị hoặc.
Quang âm khả tích,
Sát na bất trắc.
Kim sinh không quá,
Lai thế chất tắc.
Tòng mê chí mê,
Giai nhân lục tặc.
Lục đạo vãng hoàn,
Tam giới bồ bặc.
Tảo phỏng minh sư,
Thân cận cao đức.
Quyết trạch thân tâm,
Khử kỳ kinh cức.
Thế tự phù hư,
Chúng duyên khởi bức.
Nghiên cùng pháp lý,
Dĩ ngộ vi tắc.
Tâm cảnh câu quyên,
Mạc ký mạc ức.
Lục căn di nhiên,
Hành trụ tịch mặc.
Nhất tâm bất sinh,
Vạn pháp câu tức.
Liền làm bài minh rằng:
Thân huyễn, nhà mộng,
Vật sắc giữa không.
Thuở trước không cùng,
Thuở sau sao cản.
Sinh đây chết kia,
Lên xuống nhọc mệt.
Chưa khỏi ba vòng (9),
Thời nào ngừng nghỉ?
Tham luyến thế gian,
Ấm, duyên (10) thành chất.
Từ sinh đến già,
Một chút không được.
Căn bản vô minh,
Do đây lầm lạc.
Quang âm đáng tiếc,
Sát na (11) không lường.
Đời nay qua không,
Đời sau ngăn lấp.
Từ mê đến mê,
Đều do sáu giặc (12).
Sáu đạo (13) đi về,
Ba cõi lê lết.
Sớm theo minh-sư,
Gần bậc cao đức.
Quyết chọn thân tâm,
Vứt bỏ gai góc.
Đời tự phù hư (14),
Duyên sao ép được.
Xét cùng pháp-lý,
Ngộ làm quy tắc.
Tâm cảnh đều quên,
Không ghi, không nhớ.
Sáu căn thảnh thơi,
Đi, đứng vẳng lặng.
Nhất tâm không sinh,
Muôn pháp đều dứt.
2.- MINH-GIÁO-TUNG THIỀN-SƯ TÔN TĂNG
THIÊN
Giáo tất tôn Tăng. Hà vị
dã? Tăng dã giả, dĩ Phật vi tính, dĩ Như-lai vi gia, dĩ Pháp vi thân, dĩ
tuệ vi mệnh, dĩ Thiền-duyệt vi thực. Cố, bất thị tục-nhân, bất doanh thế
gia, bất tu hình-hài, bất tham sinh, bất cụ tử, bất nhục ngũ vị. Kỳ
phòng thân hữu giới, nhiếp tâm hữu định, biện minh hữu tuệ. Ngữ kỳ giới
dã, khiết thanh tam hoặc, như tất thân bất ô. Ngữ kỳ định dã, điềm tư lự
chính, thần minh, nhi chung nhật bất loạn. Ngữ kỳ tuệ dã, sùng đức biện
hoặc nhi tất nhiên. Dĩ thử tu chi chi vị nhân. Dĩ thử thành chi chi vị
quả.
CHƯƠNG: TÔN TĂNG
Của thiền-Sư Minh-Giáo-Tung (15)
Phật-Giáo quyết định phải tôn-kính Tăng.
Sao vậy? Vị Tăng, lấy Phật làm tính, lấy Như-Lai làm nhà, lấy Pháp làm
thân, lấy Tuệ làm mệnh, lấy Thiền-duyệt làm thức ăn. Cho nên, vị Tăng,
không nương nhờ vào người trần-tục, không mưu tính gì nơi nhà thế-gian,
không sửa sang hình-hài, không tham sống, không sợ chết và không ham đắm
năm vị (16) ngon tốt. Vị Tăng ngăn ngừa thân nhờ có giới, thu nhiếp tâm
nhờ có định, biện tỏ chân-lý nhờ có tuệ. Nói về giới, làm trong sạch ba
hoặc, toàn thân không bị ô nhiễm. Nói về định, suy nghĩ điềm-chính,
thần-khí sáng suốt, trọn ngày tâm không tán loạn. Nói về tuệ, ưa chuộng
đức thực, biện giải mê lầm, đem lại lẽ tất nhiên của chân-lý. Dùng những
pháp đó để tu là “nhân”. Đạt thành những pháp đó là “quả”.
Kỳ ư vật dã, hữu từ, hữu
bi, hữu đại thệ, hữu đại huệ. Từ dã giả, đương dục an vạn vật. Bi dã
giả, thường dục chửng chúng khổ. Thệ dã giả, thệ dữ thiên hạ kiến
chân-đế. Huệ dã giả, huệ quần sinh dĩ chính pháp. Thần nhi thông chi,
thiên địa bất năng yểm. Mật nhi hành chi, quỷ thần bất năng trắc.
Vị Tăng, đối với người và vật, có tâm từ,
có tâm bi, có thệ nguyện rộng lớn, có ân huệ bao la. Tâm từ, muốn vạn
vật thường an lành. Tâm bi, muốn cứu vớt mọi nỗi khổ. Thệ-nguyện, nguyện
cùng mọi người thấy rõ chân-lý cao siêu. Ân-huệ, đem lại ơn lành cho
quần sinh bằng chính-pháp. Thần-khí thông suốt, sự vật trong trời đất
đều thấy rõ, không thể che dấu được. Làm việc trong vòng ẩn-mật, quỷ
thần không sao lường được.
Kỳ diễn pháp dã, biện
thuyết bất trệ. Kỳ hộ pháp dã, phấn bất cố thân. Năng nhẫn, nhân chi bất
khả nhẫn. Năng hành, nhân chi bất năng hành. Kỳ chính mệnh dã, cái thực
nhi thực nhi bất vi sỉ. Kỳ quả dục dã, phẩn y chuyết bát nhi bất vi bần.
Kỳ vô tranh dã, khả nhục nhi bất khả khinh. Kỳ vô oán dã, khả đồng nhi
bất khả tổn.
Vị Tăng, khi diễn giải giáo-pháp, biện
thuyết trôi chảy không chút ngưng trệ. Khi phải hộ vệ đạo-pháp, hăng hái
không nghĩ đến thân. Nhẫn nhịn những điều người ta không thể nhẫn được.
Làm được những việc người ta không thể làm được. Nuôi sống thân-mệnh
mình một cách chân-chính bằng sự đi xin ăn mà không cho là xấu hổ. Giữ
gìn hạnh ít ham muốn, mặc áo phẩn-tảo, mang bát mẻ vá mà không cho là
nghèo. Không ưa tranh cãi, có thể bị nhục nhưng không thể để bị khinh.
Không oán hận ai, có thể hòa đồng nhưng không thể để bị tổn đức.
Dĩ thực tướng đãi vật. Dĩ
chí từ tu kỷ. Cố, kỳ ư thiên hạ dã, năng tất hòa, năng phổ kính. Kỳ ngữ
vô vọng, cố, kỳ vi tín dã chí. Kỳ pháp vô ngã, cố, kỳ vi nhượng dã
thành. Hữu uy khả cảnh, hữu nghi khả tắc. Thiên, nhân vọng nhi nghiễm
nhiên. Năng phúc ư thế, năng đạo ư tục. Kỳ vong hình dã, ủy cầm thú nhi
bất quái. Kỳ độc tụng dã, mạo hàn thử nhi bất phế.
Vị Tăng, đem tướng chân thực tiếp đãi
người. Lấy hạnh chí-từ tu sửa mình. Cho nên, đối với xã-hội luôn luôn
hòa-ái và luôn luôn kính cả. Với lời nói không dối trá, nên đặt sự tin
tưởng đến chỗ rất mực. Với sự vật coi vô ngã, nên đặt sự kính nhường hết
sức thành thực. Có uy-đức đáng răn sợ, có dung-nghi đang bắt chước. Trời
và người chiêm ngưỡng vào, thấy vẻ nghiêm-trang đáng sợ. Luôn luôn đem
lại hạnh phúc cho đời và luôn luôn dắt dẫn cho hàng thế-tục. Khi bỏ thân
hình mình cho loài cầm thú mà không coi là quái gở. Khi tụng kinh ngồi
thiền, gội nắng rét vẫn không bao giờ biếng bỏ.
Dĩ pháp nhi xuất dã, du
nhân gian, biến tụ lạc. Thị danh nhược cốc hưởng, thị lợi nhược du trần,
thị vật sắc nhược dương diệm. Hú ẩu bần bệnh, ngõa hợp dư đài nhi bất vi
ty. Dĩ đạo nhi xử dã, tuy thâm sơn cùng cốc, thảo kỳ y, mộc kỳ thực, yến
nhiên tự đắc. Bất khả dĩ lợi dụ, bất khả dĩ thế khuất. Tạ thiên tử chư
hầu nhi bất vi cao. Kỳ độc lập dã, dĩ đạo tự thắng. Tuy hình ảnh tương
điếu nhi bất vi cô. Kỳ quần cư dã, dĩ pháp vi thuộc. Hội tứ hải chi nhân
nhi bất vi hỗn.
Đem giáo-pháp ra đời hoằng hóa, trải khắp
cả nhân gian và cùng khắp nơi thôn xóm. Coi danh-vọng như tiếng vang qua
cửa hang, coi lợi lộc như hạt bụi bay lãng-đãng, coi vật sắc như nắng
mùa hè. Ấm áp với sự nghèo, bệnh, chắp vá với những vật thường, mà không
cảm là thấp hèn. Xử sự theo đạo-lý, dù ở nơi núi sâu hang cùng, mặc áo
cỏ, ăn vỏ cây vẫn an nhiên tự-đắc. Không thể đem lợi lộc dụ dỗ, không
thể dùng quyền-thế khuất phục. Tạ từ sự thỉnh mời của thiên-tử, chư hầu
mà không lấy thế để cao ngạo. Giữ tinh-thần độc-lập, tự thắng mình bằng
đạo. Dù nhìn hình-ảnh coi như đáng thương, nhưng không cho là cô đơn.
Khi ở chỗ đông người, lấy đạo-pháp làm quyến-thuộc. Gặp gỡ những người
xa lạ từ bốn biển tới vẫn không bị hỗn-tạp.
Kỳ khả học dã, tuy tam tạng, thập nhị
bộ, bách gia dị đạo chi thư, vô bất tri dã. Tha phương thù tục chi ngôn,
vô bất thông dã. Tổ thuật kỳ pháp tắc, hữu văn hữu chương dã. Hành kỳ
trung đạo, tắc bất không bất hữu dã. Kỳ tuyệt học dã, ly niệm
thanh-tịnh, thuần chân nhất như, bất phục hữu sở phân biệt dã.
Tăng hồ kỳ vi nhân chí, kỳ vi tâm phổ,
kỳ vi đức bị, kỳ vi đại đạo, kỳ vi hiền, phi thế chi sở vị hiền dã, kỳ
vi thánh, phi thế chi sở vị thánh dã. Xuất thế thù thắng chi hiền thánh
dã. Tăng dã, như thử khả bất tôn hồ!
Về học vấn, vị Tăng, tuy đã lầu thông ba
tạng kinh, luật, luận và mười hai bộ phận giáo (17), nhưng các sách của
bách gia chư tử và của đạo khác cũng đều biết hết. Những ngôn ngữ, những
phong-tục xa lạ của các phương khác cũng đều thông suốt. Luôn luôn noi
theo pháp tắc của các bậc xa xưa, có văn có chương. Thực hành theo
trung-đạo, không nghiêng về “không” và không nghiêng về “hữu”. Chỗ học
tuyệt vời của vị Tăng là “ly niệm thanh tịnh, thuần chân nhất như” (18)
(lìa bỏ vọng-niệm, đạt tới chỗ thanh-tịnh, thuần một màu chân-thật và
như nhất), không còn chút phân biệt nào.
Tăng là con người vượt bậc hơn con người,
có tâm rộng rãi, có đức đầy đủ, có đạo lớn lao. Là bậc hiền, nhưng không
phải bậc hiền của thế-gian. Là bậc thánh, nhưng không phải là bậc thánh
của thế-gian. Là bậc hiền thánh thù-thắng xuất thế-gian.
Vị Tăng như thế há không tôn
kính sao!
3.- CÔ-SƠN VIÊN-PHÁP-SƯ THỊ HỌC-ĐỒ
Ư hí (ô hô), đại-pháp hạ
suy, khứ thánh du viễn. Phi truy tuy chúng, mưu đạo vi hưu. Cạnh thanh
lợi vi kỷ năng, thị lưu thông vi nhi hí. Toại sử, pháp môn hãn tịch,
giáo võng tương đồi. Thực lại hậu-côn, khắc hạ tư đạo.
LỜI GỢI BẢO HỌC-ĐỒ
Của Viên-Pháp-Sư núi Cô-Sơn (19)
Than ôi, đại-pháp xuống thấp, cách Thánh
càng xa. Người mặc áo hoại sắc tuy đông, nhưng những người lo toan cho
đạo càng ít. Đua tranh thanh-danh lợi-dưỡng là khả năng của mình, coi
việc lưu thông Phật-pháp là trò đùa của con trẻ. Khiến cho, cửa
chính-pháp ít mở ra, lưới giáo-lý hầu mục rách. Thực sự phải nhờ vào
những người sau, gánh vác cho công việc của đạo!
Nhử tào, hư tâm thỉnh
pháp, khiết kỷ y sư. Cận kỳ ư lập thân dương danh, viễn ký ư cách phàm
thành thánh. Phát huy tượng pháp, xả tử nhi thùy? Cố tu, tu thân tiễn
ngôn, thận chung như thủy. Cần nhĩ học vấn, cẩn nhĩ hành tàng. Tỵ ác-hữu
như tỵ hổ lang, sự lương bằng như sự phụ-mẫu. Phụng sự tận lễ, vị pháp
vong khu. Hữu thiện vô tự căng, khởi quá vụ tốc cải. Thủ nhân nghĩa nhi
sác hồ bất bạt, xử bần tiện tắc lạc dĩ vong ưu. Tự nhiên, dữ họa tư vi,
dữ phúc tư hội!
Các ông, để tâm rỗng lặng mà nghe pháp, giữ
mình trong sạch mà nương thầy. Kỳ vọng gần là xây dựng cho mình được nổi
tiếng, mong mỏi xa là đổi thân phàm thành thân thánh. Phát huy giáo pháp
trong đời tượng này, nếu bỏ các ông đi thì còn ai! Cho nên, các ông cần
phải sửa mình đúng theo lời nói, phải cẩn-thận, trước sau như một. Siêng
năng học vấn, cẩn thận hành-tàng. Tránh né bạn ác như tránh né hùm beo,
phụng sự bạn lành như phụng sự cha mẹ. Thờ thầy hết lễ, vì pháp quên
mình. Có điều gì tốt không được tự khoe, gây lỗi lầm gì quyết nhanh hối
cải. Giữ nhân nghĩa bền chắc, không thể nhổ được, ở trong cảnh nghèo
thiếu, vui đạo quên lo. Tự nhiên, họa hoạn lánh đi, phúc lộc đưa tới!
Khởi giả tướng hình, vấn
mệnh siểm cầu vinh đạt chi kỳ, trạch nhật tuyển thời, cẩu miễn bĩ truân
chi vận. Thử khởi sa-môn chi viễn-thức, thực duy tục-tử chi vọng-tình.
Nghi hồ, kiến hiền tư tề, đương nhân bất nhượng. Mộ Tuyết-Sơn chi cầu
pháp, học Thiện-Tài chi tầm sư. Danh lợi bất túc động ư hoài, tử sinh
bất túc ưu kỳ lự.
Như thế, há phải nhờ vào việc xem hình
tướng, đoán mệnh, nịnh cầu có thời kỳ vinh-đạt, chọn ngày kén giờ, tạm
mong khỏi vận hội xui xẻo. Việc đó, há là viễn thức của bậc sa-môn, thực
là vọng-tình của người thế-tục. Nên vậy, thấy người hiền phải nghĩ sao
bằng, thấy điều nhân không nên từ chối. Mến chuộng việc cầu pháp của
ngài Tuyết-Sơn (20), học hỏi việc tìm thầy của ngài Thiện-Tài (21).
Danh-lợi không đủ làm lay động nơi lòng dạ của mình, sống chết không đủ
làm lo buồn sự tư lự của mình.
Thảng công thành nhi sự
toại, tất tự nhĩ nhi thiệp hà. Bất cô danh nhi danh tự dương, bất triệu
chúng nhi chúng tự chí. Trí túc dĩ chiếu hoặc, từ túc dĩ nhiếp nhân.
Cùng tắc độc thiện kỳ thân, đạt tắc kiêm thiện thiên hạ. Sử, chân-phong
tức nhi tái chấn, tuệ-cự diệt nhi phục minh. Khả vị đại-trượng-phu yên!
Khả vị Như-lai-sứ hỹ!
Ví, công thành việc được, nên từ gần lần
xa. Không mua danh mà danh tự nổi, không mời chúng mà chúng tự tới.
Trí-tuệ đủ, soi tỏ mê lầm, lòng từ đủ, tiếp dắt chúng nhân. Khi cùng,
làm việc tốt cho riêng một mình, khi đạt làm việc tốt cho cả thiên hạ.
Khiến cho, chân-phong bị ngưng nay lại trỗi dậy, đuốc tuệ đã tắt nay lại
sáng lên. Như thế, đáng là bậc đại-trượng-phu chăng! Như thế, đáng là
sứ-giả Như-lai chăng!
Khởi đắc thân thê giảng tứ, tích hỗn
thường đồ. Tại uế ác tắc vô sở gián nhiên, ư hành giải tắc bất kiến khả
úy. Dĩ chí, tích tập thành tính, tự diệt kỳ thân. Thủy giáo, mộ bỉ
thượng hiền, chung kiến, luân ư hạ ác. Như tư chi bối, thành khả bi tai!
Thi vân: “Mỵ bất hữu sơ, tiễn khắc hữu chung”, tư chi vị hỹ!
Trung nhân dĩ thượng, khả bất giới dư!
Há được, thân thể ngồi trong nhà giảng,
bóng hình lẫn với bọn thường. Nơi uế ác, không nơi nào bỏ sót, phần giải
hành, dù thấy vẫn không kinh. Đến nỗi, tập lâu thành tích, tự diệt thân
mình. Trước kia, mến mộ bậc thượng-hiền, sau lại, chìm sâu nơi hạ ác.
Những bọn như thế, thực đáng thương thay! Kinh thi nói: “Nếu không có
trước, sao lại có sau”. Đúng với ý nghĩa ấy!
Những người thuộc bậc trung trở lên, há
không lấy đó làm răn sao!
Ức hựu, giới tuệ phân
tông, đại tiểu dị học. Tất tự Phật-tâm nhi phái xuất, ý tồn pháp-giới dĩ
đồng quy. Ký nhi vị hiểu đại-du, ư thị các quyền sở cứ. Tập kinh luận
tắc dĩ giới-học vi khí vật, tông luật-bộ tắc dĩ kinh luận vi bằng hư.
Tập đại-pháp giả tắc diệt một tiểu-thừa, thính tiểu-thừa giả tắc khinh
hủy đại pháp. Đản kiến nhân-sư thiên tán, toại chấp chi nhi hỗ tương thị
phi. Khởi tri Phật-ý thường dung, cẩu đạt chi nhi bất kiến bỉ thử. Ưng
đương, hỗ tương thành tế, cộng thục cơ duyên, kỳ do vạn phái triều tông,
vô phi đáo hải. Bách quan lỵ sự, hàm viết cần vương. Vị kiến, hộ nhất
phái nhi nghĩ tắc chúng lưu, thủ nhất quan nhi dục phế thứ tích.
Lại nữa, giới và tuệ chia ra từng tông, đại
và tiểu có môn học khác. Tất cả đều từ Phật-tâm chia ra, có ý niệm, giữ
pháp giới cùng quay về một gốc. Chưa hiểu được kế lớn, đó đều là sự
quyền biến có sở cứ. Nhưng, tập kinh luận, cho giới-học là đồ bỏ, chuộng
luật-bộ, cho kinh luận là vô bằng. Tập đại-pháp, muốn diệt hẳn
tiểu-thừa, nghe tiểu-thừa lại khinh hủy đại-pháp. Thấy thầy nào khen
ngợi thiên lệch, liền chấp lấy, gây nên sự thị phi lẫn nhau. Há biết, ý
Phật thường dung-thông, nếu đạt tới, sẽ không thấy bỉ, thử. Cần nên giúp
nhau đạt thành, cùng tới cơ-duyên thuần-thục. Khi ấy, khác gì muôn nhánh
sông triều về gốc, nhánh sông nào cũng tới biển cả. Trăm quan coi việc,
đều nói là cần vương (siêng năng giúp việc cho nhà vua). Chưa thấy, giúp
một nhánh sông làm ngưng lấp cả mọi dòng nước chảy, giữ một quan-chức
lại, làm phế bỏ công lao của nhiều người.
Nguyên phù, Pháp-vương chi
thùy hóa dã, thống nhiếp quần phẩm, các hữu tư tồn. Tiểu luật tỷ lễ hình
chi quyền, đại thừa loại quân hành chi nhậm. Doanh phúc như tư ư tào
vãn, chế soạn nhược chưởng ư vương ngôn. Tại quốc gia chi bách lại hàm
tu, loại ngã giáo chi quần tông cạnh diễn. Quả minh thử chỉ, khởi chấp
dị đoan.
Nguyên là, đấng Pháp-vương đem giáo pháp
giáo hóa cho đời, thống nhiếp mọi loại, mong mỗi loại đều được tự chủ và
tồn tại. Tiểu-luật ví như cái hình về lễ hình, đại thừa giống như trách
nhiệm về cán cân. Mưu tìm phúc lợi, như coi về việc chuyên chở, chế soạn
công hàm, như nắm lời nói của vua. Trong quốc gia thì trăm quan tu sửa,
trong giáo ta thì mọi tông tranh diễn. Thực rõ ý ấy, há chấp dị đoan.
Đương tu, lượng kỷ tài
năng, tùy lực diễn bố. Tính mẫn tắc kiêm học vi thiện, thức thiển tắc
chuyên môn thị nghi. Nhược nhiên giả, tuy các bá phong-du, nhi cộng
thành từ tế. Đồng quy hòa hợp chi hải, cộng tọa giải thoát chi sàng. Phù
như thị tắc chân mê-đồ chi chỉ-nam, giáo-môn chi mộc đạc dã. Cư hồ, sư
vị lượng vô tàm đức, thú hồ, Phật-quả quyết định bất nghi. Nhữ vô căng
phạt tiểu tiểu tri-kiến, thụ lập đại đại ngã-mạn. Khinh vu tiên-
giác, huỳnh-hoặc hậu-sinh.
Tuy vân, thính tầm vị bổ quá cữu, ngôn
hoặc hữu trung. Nhữ tào tư chi!
Cần nên lượng tài-năng mình, tùy sức diễn
rộng. Tính tình linh lợi thì kiêm học là tốt, kiến thức nông cạn thì
chuyên môn là hợp. Được như thế, tuy mỗi người đem truyền rộng
phong-thái của lẽ đạo, theo khả năng của mình, nhưng nó sẽ trở thành
luồng gió từ-bi cứu giúp chúng sinh. Cùng suôi về nơi biển cả hòa-hợp,
cùng ngồi trên giường tòa giải-thoát. Như thế, thực là kim chỉ nam của
đường mê, là mộc đạc (cái mõ gỗ) của giáo-môn. Ở trên ngôi sư, thực
không hổ thẹn đức mình, đi đến quả Phật, quyết không ngờ vực chi nữa.
Các ông không nên khoe khoang những tri-kiến nhỏ mọn, xây dựng tính
ngã-mạn lớn lao, để khinh chê các bậc tiên-giác và lòe bịp những kẻ
hậu-sinh!
Tuy vậy, trong đây, những lời
nói trong sự nghe, tìm được, chưa hẳn bổ túc được những lỗi lầm khó
tránh. Các ông nên suy nghĩ!
4.- MIỄN HỌC
(THƯỢNG)
Trung-nhân chi tính, tri vu học nhi hoặc
đọa ư học, nãi tác miễn học.
Ô hô, học bất khả tu-du đãi. Đạo bất khả
tu-du ly. Đạo do học nhi minh. Học khả đãi hồ! Thánh hiền chi vực, do
đạo nhi chí. Đạo khả ly hồ! Tứ phàm dân chi học bất đãi, khả dĩ chí ư
hiền. Hiền nhân chi học bất đãi, khả dĩ chí ư thánh. Nhiễm-Cầu chi học
khả dĩ chí ư Nhan-Uyên, nhi bất đãi cụ thể giả, trung-tâm đãi nhĩ. Cố
viết: “ Phi bất duyệt tử chi đạo, lực bất túc dã”. Tử viết: “Hoạn lực
bất túc giả, trung đạo phế. Kim nhữ họa, Nhan-Uyên chi học khả dĩ ư
Phu-tử nhi bất tề ư thánh-sư giả, đoản mệnh tử nhĩ. Như bất tử, an tri
kỳ bất như Trọng-Ni tai. Dĩ kỳ học chi bất đãi dã”. Cố viết: “Hữu
Nhan-thị-tử hiếu học, bất hạnh đoản mệnh tử hỹ. Kim dã tắc vong”!
VĂN KHUYẾN GẮNG HỌC
(Bài Trên)
Tính tình của người bậc trung biết chuyên
về viêc học vấn, nhưng sợ họ sa-đọa, nên tôi làm bài văn khuyến gắng học
này.
Than ôi, học không thể chốc lát rồi sinh
lười biếng. Đạo không thể chốc lát rồi liền lìa bỏ. Đạo do sự học mà
sáng suốt, há nên lười biếng ư! Cõi thánh hiền do đạo mà đến, vậy đạo
nên lìa bỏ sao! Thả cho người dân thường gắng học không lười biếng, có
thể tiến đến bậc hiền. Người hiền gắng học không lười biếng, có thể tiến
tới bậc thánh. Sự học của ông Nhiễm-Cầu có thể tiến bằng ông Nhan-Uyên,
nhưng ông không theo kịp một cách cụ thể, trung tâm của vấn đề ấy là
lười biếng. Cho nên có chỗ nói rằng: “ Không phải là không thích đạo của
bậc thánh, nhưng vì sức không đủ vậy”. Đức Khổng-Tử nói rằng: “Chỉ lo
sức không đủ, nửa đường bỏ dở. Nay ông thử hoạch định ra coi: Sở học của
ông Nhan-Uyên có thể sánh bằng bậc Phu-tử. Nhưng, ông ấy không bằng bậc
thánh-sư, vì ông ấy đoản mệnh. Nếu ông ấy không đoản mệnh, há ông ấy
không bằng Trọng-Ni này sao! Vì sự học của ông ấy không lười biếng vậy”.
Cho nên có chỗ nói rằng: “Có người họ Nhan ham học, không may chết sớm,
nay thời mất vậy!”.
Hoặc vấn: “Thánh-nhân học
da?” – Viết: “Thị hà ngôn dư! Thị hà ngôn dư! Phàm dân dữ hiền do tri
học, khởi thánh-nhân đãi ư học da?” Phù, thiên chi cương dã, nhi năng
học nhu ư địa, cố, bất can tứ thời yên! Địa chi nhu dã, nhi năng học
cương ư thiên, cố, năng xuất kim thạch yên! Dương chi phát sinh dã, nhi
diệc học túc sát ư âm, cố, mỹ thảo tự yên! Âm chi túc sát dã, nhi diệc
học phát sinh ư đương, cố, tề mạch sinh yên! Phù, vi thiên hồ, địa hồ,
đương hồ, âm hồ, giao tương học nhi bất đãi, sở dĩ thành vạn vật. Thiên
bất học nhu, tắc vô dĩ phú. Địa bất học cương, tắc vô dĩ tái. Dương bất
học âm, tắc vô dĩ khải. Âm bất học đương, tắc vô dĩ bế. Thánh-nhân vô
tha dã. Tắc thiên địa âm dương nhi hành giả, tứ giả học bất đãi.
Thánh-nhân ố hồ đãi.
Hoặc có người hỏi rằng: “Thánh nhân còn học
ư? – “Hỏi điều ấy làm chi vậy! Hỏi điều ấy làm chi vậy! Người thường và
bậc hiền còn biết học, há là bậc thánh-nhân lại lười học ư? Trời cứng
mạnh còn học sự nhu hòa của đất, khiến cho bốn mùa không bị can-hệ. Đất
còn học sự cứng mạnh của trời, mới sản xuất ra được vàng, đá. Khí dương
phát sinh cần học sự nghiêm-ngặt của khí âm, khiến cho thảo mộc lướt qua
sự chết. Khí âm nghiêm-ngặt cũng học sự phát sinh của khí dương, khiến
cho rau lúa được nẩy nở. Trời, đất, âm, dương học lẫn nhau không lười
biếng, nên vạn vật thành. Trời không học nhu hòa thì không che rợp được.
Đất không học cứng mạnh thì không gánh chịu được. Dương không học âm thì
không mở tỏ được. Âm không học dương thì không ngăn giữ được.Thánh nhân
không có gì khác người. Học theo bốn loại: trời, đất, âm, dương ấy một
cách không lười biếng mà thôi. Thánh nhân ghét sự lười biếng!
Hoặc giả, Tị-Tịch viết:
“Dư chi cô lậu dã, hạnh tử phát kỳ mông, nguyện văn thánh-nhân chi học”.
Trung-Dung-Tử viết: “Phục tọa, ngô ngữ nhữ, Thư bất vân hồ: “Duy cuồng
khắc niệm tác thánh, duy thánh võng niệm tác cuồng”. Thị cố thánh-nhân,
tháo thứ điên bái, vị thường bất niệm chính-đạo, nhi học chi dã. Phu-tử
đại-thánh-nhân dã. Bạt hồ kỳ tụy, xuất hồ kỳ loại. Tự sinh dân dĩ lai,
vị hữu như Phu-tử giả! Nhập thái miếu mỗi sự vấn. Tắc thị học ư miếu
nhân dã. Tam nhân hành, trạch kỳ thiện giả nhi tòng chi. Tắc thị học ư
giai hành dã. Nhập
Chu
tắc vấn lễ ư Lão-tử. Tắc thị học ư trụ sử dã. Khởi Trọng-Ni chi thánh,
bất nhược miếu-nhân, hành-nhân, trụ-sử da! Cái thánh-nhân cụ phù bất
niệm chính-đạo nhi học chi, tắc chí ư cuồng dã hỹ! Cố viết: “Tất hữu như
Khâu chi trung tín yên. Tất bất như Khâu chi hiếu học dã”.
Hoặc giả như Tị-Tịch viết
rằng: “Tôi là người cô-lậu, may được bậc thánh-nhân mở tỏ sự mê mờ của
tôi, tôi nguyện theo cái học của Ngài”. Trung-Dung-Tử cũng viết: “Ông
hãy ngồi lại, ta dạy cho ông điều này: kinh Thư nói: “Kẻ cuồng dại khắc
phục được vọng niệm là bậc thánh. Bậc thánh quên khắc phục vọng niệm là
kẻ cuồng dại”. Cho nên, dù gặp khi hoảng hốt, khi nghiêng ngả, bậc thánh
nhân vẫn thường không quên chính-đạo để học hỏi. Đức Khổng-phu-tử là bậc
đại-thánh-nhân. Ngài là bậc cao tột, vượt ra khỏi đồng đàn, đồng loại.
Từ khi có dân-chúng đến nay, chưa có ai hiếu học như đức Phu-tử. Vào nhà
thái-miếu, mỗi việc ngài đều hỏi, đó là ngài học những người trong
thái-miếu. Ba người cùng đi với nhau, học theo người thiện, đó là học
những điều của những người cùng đi. Ngài vào triều đình nhà
Chu,
hỏi lễ nơi đức Lão-tử, đó là học những điều cột-trụ của lịch-sử vậy. Há,
ngài Trọng-Ni là bậc thánh lại không bằng những người trong thái-miếu,
những người đi đường, cùng những điều cột-trụ trong lịch-sử sao? Hẳn là,
bậc thánh-nhân sợ không niệm được chính-đạo nên phải học, để khỏi đi đến
chỗ như kẻ cuồng dại vậy. Cho nên có chỗ nói: “Quyết phải có sự
trung-tín như Khổng-Khâu, nhưng, hẳn không bằng sự hiếu học của
Khổng-Khâu”!
- Viết: “Thánh-nhân sinh
nhi tri chi hà tất học vi?” – Viết: “Tri nhi học, thánh-nhân dã. Học nhi
tri, thường nhân dã”. Tuy thánh-nhân, thường nhân, mạc hữu bất do ư học
yên. Khổng-tử viết: “Quân-tử bất khả bất học”. Tử- Lộ viết: “Nam
sơn hữu trúc, bất nhu tự trực, chảm nhi dụng chi, đạt hồ tê cách. Dĩ thử
ngôn chi, hà học chi hữu?” Khổng-tử viết: “Quát nhi vũ chi, thốc nhi lệ
chi, kỳ nhập chi bất diệc thâm hồ!” Tử-Lộ tái bái viết: “Kính thụ giáo
hỹ”. Y, Thánh-nhân chi học, vô nãi quát, vũ, thốc, lệ sử thâm nhập hồ!
Khởi sinh nhi tri chi giả, ngột nhiên bất học da!
Có người hỏi rằng: “Bậc
thánh-nhân sinh ra đã biết, hà tất còn phải học? – Đáp rằng: “Biết mà
còn học là bậc thánh. Học mới biết là người thường. Bậc thánh và người
thường, ai cũng do nơi học cả”. Đức Khổng-tử nói rằng: “Người quân tử
không thể không học”. Ông Tử-Lộ nói rằng: “Nam-sơn có loại trúc, thân
không mềm, mọc thẳng, chặt nó đem về dùng, đạt tới chỗ bền chắc. Đem cây
trúc mà ví, đâu cần phải học”? Đức Khổng-tử nói: “Đẽo nhọn, thêm cánh,
bịt sắt, mài sắc, đóng vào cái gì lại không sâu, chắc hơn hay sao!” Ông
Tử-Lộ nói: “ Con xin kính vâng lời Thầy dạy”. À, cái học của bậc
thánh-nhân, tuy đã biết rồi, nhưng còn phải đẽo nhọn, thêm cánh, bịt
sắt, mài sắc, khiến cho nó càng thâm nhập thêm. Như vậy, há sinh ra đã
biết, ngất ngưởng vậy mà không học nữa ư!
5.- MIỄN HỌC
(HẠ)
Phù, thánh thả hiền, tất
vụ ư học. Thánh hiền dĩ hạ, an hữu bất học, nhi thành nhân tai! Học do
ẩm thực, y phục dã. Nhân hữu thánh hồ, hiền hồ, chúng thứ hồ. Tuy tam
giả dị, nhi cơ sách thực, khát sách ẩm, hàn sách y, tắc bất dị hồ! Học
dã, khởi đắc dị hồ! Duy cầm thú thổ mộc bất tất học dã!
Ô hô, ngu phu thị ẩm thực
nhi bất đãi, mạo hóa lợi nhi bất hưu. Nãi tựu ư học, triêu học nhi tịch
đãi giả, hữu hỹ. Phù hữu xuân học, nhi đông đãi giả, hữu hỹ. Phù, cẩu
như thị ẩm thực, mạo hóa lợi chi bất tri đãi giả, hà hoạn ư bất vi bác
văn hồ, bất vi quân tử hồ? – Viết: thế hữu chí ngu giả, bất biện thúc
mạch chi dị, bất tri hàn thử chi biến, khởi linh học da, khởi khả giáo
da! – Viết: chí ngu do bất giáo dã, do bất học dã. Cẩu
sư giáo chi bất quyện, bỉ tâm chi bất đãi giả, thánh vực khả tê nhi
thăng hồ. Hà ưu thúc mạch chi bất biện hồ. Thả ngu giả, khát nhi tri ẩm,
cơ nhi tri thực, hàn nhi tri y, ký tri tư tam giả, tắc dữ thảo mộc thù
hỹ. Ô hô, bất khả học dã, bất khả giáo dã!
VĂN KHUYÊN GẮNG HỌC
(Bài Dưới)
Ôi, thánh và hiền quyết định phải chuyên về
việc học. Từ bậc thánh hiền trở xuống, có ai không học mà thành người
được ư? Học ví như ăn cơm, áo mặc. Loài người có thánh, hiền và những
người thường. Tuy ba bậc ấy có khác nhau, nhưng đói tìm thức ăn, khát
tìm nước uống, lạnh tìm áo mặc, có gì khác nhau đâu. Há việc học lại
khác được chăng. Chỉ có chim muông, cây cỏ không cần học mà thôi! Than
ôi, kẻ ngu-phu ham ăn uống không lười biếng, tham hóa-lợi không ngừng
nghỉ. Nhưng, nói đến việc học thì có người buổi sớm học, buổi chiều
lười, mùa xuân học, mùa đông nghỉ. Nếu như, ham ăn uống, tham hóa-lợi,
không biết lười biếng, thì lo gì không làm người nghe rộng, làm bậc quân
tử ư? Có người nói: “Ở đời có người chí ngu, không rõ lúa thúc, lúa mạch
khác nhau ra sao, không biết lạnh nóng thay đổi ra sao, làm sao khiến
người ấy học và làm sao dạy họ được?” Đáp: “Người chí ngu do không dạy,
do không học. Nếu thầy giáo không mỏi mệt, tâm người kia không lười
biếng thì cõi thánh có thể đi đến và lên tới được. Như vậy, lo gì không
biện rõ được lúa thúc, lúa mạch. Vả lại, người ngu, khát biết uống, đói
biết ăn, lạnh biết tìm áo. Đã biết được ba vấn đề ấy, tức là đã khác
loài thảo mộc rồi, sao lại không thể học được, sao lại không thể dạy
được!”
Nhân chi chí ngu, khởi bất
năng nhật ký nhất ngôn da! Tích nhật chí nguyệt, tắc ký tam thập ngôn
hỹ. Tích nguyệt chi niên, tắc ký tam bách lục thập ngôn hỹ. Tích chi sổ
niên nhi bất đãi giả, bất diệc cơ ư quân tử hồ. Vi ngu, vi tiểu nhân nhi
bất biến giả, do bất học nhĩ. Trung-Dung-Tử vị nhiên thán viết: “Ngô
thường kiến sỉ, trí chi bất đãi, tài chi bất mẫn, nhi chuyết ư học giả;
vị kiến sỉ ẩm thực bất như tha nhân chi đa, nhi chuyết ẩm thực giả.
Chuyết ẩm thực tắc vẫn kỳ mệnh, hà tất sỉ ư bất đa da. Chuyết học vấn
tắc đồng phù cầm thú thảo mộc, hà tất sỉ tài trí chi bất như tha nhân
da. Cẩu sỉ tài trí bất như, tắc bất học, tắc diệc ưng sỉ ẩm thực bất như
tha nhân, tắc phế ẩm thực. Dĩ thị quán chi, khởi bất đại ngộ hồ!
Người chí-ngu, chả lẽ, mỗi ngày không ghi
nhớ được một lời nói hay sao? Gom góp từng ngày cho đến hết tháng, đã
ghi nhớ được ba mươi lời. Gom góp từng tháng cho đến hết năm, tức là đã
ghi nhớ được ba trăm sáu mươi lời. Không lười biếng, chỉ gom góp vài
năm, hẳn là đã gần với những người nghe rộng rồi! Lại nữa, mỗi ngày chỉ
giữ lấy và vừa học, vừa làm một điều thiện nhỏ, gom góp từng ngày đến
hết tháng, thân đã có ba mươi điều thiện. Gom góp từng tháng đến hết
năm, tức là thân đã có ba trăm sáu mươi điều thiện. Không lười biếng,
gom góp trong vài năm, hẳn là đã gần với bậc quân-tử vậy. Người ngu, kẻ
tiểu nhân không thay đổi được, bởi vì họ không chịu học. Trung-Dung-Tử
bùi ngùi mà than rằng: “Tôi thường hổ thẹn, trí không kịp người, tài
không lanh lẹ, mà lại bỏ dở việc học”! Chưa thấy ai hổ thẹn về việc ăn
uống không nhiều bằng người, mà lại ngưng ăn uống. Ngưng ăn uống thì
thân-mệnh mất, hà tất lại hổ thẹn không ăn nhiều bằng người. Ngưng học
vấn thì cùng như chim muông, cây cỏ, hà tất hổ thẹn là tài trí không
bằng người. Nếu biết hổ thẹn là tài trí không bằng người mà không học,
thì cũng như người hổ thẹn về việc ăn uống không bằng người rồi bỏ ăn
uống. Lấy những việc đó mà xem xét, há chẳng lầm lắm vậy ư!
Ngô diệc chí ngu dã. Mỗi
sủy tài dữ trí bất đãi tha nhân giả viễn hỹ, do tri ẩm thực chi bất khả
chuyết, nhi bất cảm đãi ư học dã. hành niên tứ thập hữu tứ hỹ, tuy bệnh
thả khốn, nhi thủ vị thường thích quyển. Sở dĩ cụ đồng ư thổ mộc cẩm thú
nhĩ. Phi cảm cầu trăn thánh vực dã, diệc phi cầu hồ văn đạt dã. Tuy hoặc
bàng dương hộ đình, di do nguyên dã, dĩ tạm di dưỡng, mục quan tâm tư,
diệc vị thường cảm phế ư học dã. Do thị, đăng sơn tắc tư học ký cao, lâm
thủy tắc tư học kỳ thanh, tọa thạch tắc tư học kỳ kiên, khán tùng tắc tư
học kỳ trinh, đối nguyệt tắc tư học kỳ minh. Vạn cảnh xâm liệt các hữu
sở trường, ngô tất đắc sư nhi học chi.
Vạn cảnh vô ngôn nhi
thượng khả học. Nhân chi năng ngôn, tuy vạn ác tất hữu nhất thiện dã. Sư
nhất thiện dĩ học chi, kỳ thùy viết bất nhiên hồ.
Tôi cũng là người rất ngu. Mỗi khi tôi so
sánh tài và trí của tôi cách người khá xa, không theo kịp được, tôi liền
nghĩ rằng, việc ăn uống không thể ngưng được, thì việc học của tôi cũng
không dám lười biếng. Năm nay tôi bốn mươi tư tuổi. Tuy đau yếu, mỏi
mệt, nhưng tay tôi chưa từng rời quyển sách. Vì tôi sợ rằng, không khéo,
tôi sẽ sa xuống cùng với chim muông, cây cỏ vậy. Tôi không dám cầu tới
cõi thánh. Tôi cũng không dám cầu là người thông đạt. Tôi chỉ quanh co
trong sân cỏ, lẩn thẩn nơi đồng nội, để tạm di dưỡng. Mắt xem, tâm nghĩ,
nhưng tôi vẫn chưa từng dám bỏ việc học. Do vậy, khi lên núi, tôi nghĩ
đến cái học về cao siêu. Khi xuống nước tôi nghĩ đến cái học về trong
sạch. Ngồi trên tảng đá tôi nghĩ đến cái học về bền vững. Xem cây tùng
tôi nghĩ đến cái học về trinh-tiết. Ngắm bóng trăng tôi nghĩ cái học về
sáng suốt. Vạn cảnh um tùm, mỗi thứ đều có sở trường, đều có thể tìm
được thầy ở trong đó mà học. Vạn cảnh không nói, ta còn có thể học được,
huống chi, con người hay nói, muôn điều ác phải có một điều thiện. Một
điều thiện làm thầy, để cho ta học, ai dám bảo rằng là không được!
Trung-Dung-Tử viết: “Thế hữu cầu chi nhi
hoặc bất đắc giả dã. Thế hữu cầu chi nhi tất đắc giả dã. Cầu chi nhi
hoặc bất đắc giả, lợi dã. Cầu chi nhi tất đắc giả, đạo dã. Tiểu nhân chi
ư lợi dã. Tuy hoặc vạn cầu nhi vạn bất đắc, nhi cầu chi di dũng. Quân tử
chi ư đạo dã, cầu chi tất đắc, nhi vọng đồ hoài khiếp, tự niệm lực bất
túc giả. Thử cầu lợi tiểu nhân chi tội nhĩ”. Trọng-Ni viết: “Nhân viễn
hồ tai, ngã dục nhân tư nhân chí hỹ”. Ngôn cầu chi nhi tất đắc dã.
Trung-Dung-Tử nói: “Ở đời, có
thứ cầu không được. Ở đời, có thứ cầu quyết được. Cầu không được, là
lợi. Cầu quyết được, là đạo. Tiểu-nhân ưa cầu lợi. Tuy vạn lần cầu, vạn
lần không được, nhưng sự mong cầu vẫn mạnh. Người quân-tử hướng tâm vào
đạo, cầu là quyết được, nhưng, trông vào đường đi, mang lòng khiếp sợ,
tự nghĩ sức không đủ, thì đó thuộc về cái tội, như kẻ tiểu-nhân cầu lợi
vậy. Ngài Trọng-Ni nói: “Điều nhân rất xa, nhưng, ta muốn làm điều nhân,
điều nhân ấy tự đến”. Đó nói là cầu quyết được vậy.
Chú thích:
______________
1. Đại-Viên Thiền-Sư ở núi Quy-Sơn, tên là
Linh-Hựu, sinh ở Trường-Khê, Phúc-Châu. Ngài xuất gia năm 15 tuổi,
nghiên cứu giáo lý tại chùa Hưng-Long, Hàng-Châu. Năm 25 tuổi, ngài tham
học nơi ngài Bách-Trượng. Sau về dựng chùa tại núi Quy-Sơn. Ngài mất năm
83 tuổi, nhà vua sắc phong cho tên thụy là Đại-viên Thiền-Sư.
2. Bốn đại: Đất, nước, lửa, gió.
3. 6 bề thân tức là cha, mẹ, anh, em, vợ,
con...
4. Thời quang là chỉ cho ánh sáng của thời
gian.
5. Ba việc thường dùng tức là cơm ăn, áo
mặc, nơi ở.
6. Ba cõi hữu lậu (tam hữu) tức là dục hữu,
sắc hữu và vô sắc hữu.
7. Bốn ơn: ơn cha mẹ, sư trưởng, ơn quốc
gia, ơn xã hội và ơn Tam Bảo.
8. 25 hữu tức là 25 cảnh hữu tình. “Hữu”
nghĩa là có nhân, có quả. Nơi ấy chúnh sinh sinh ra do quả báo của mình.
25 hữu trong ba cõi (dục giới, sắc giới, vô sắc giới): địa ngục, ngã
quỷ, súc sinh, a tu la, Đông thắng thần châu, Tây ngưu hóa châu, Bắc câu
lư châu, Nam thiệm bộ châu, Tứ thiên vương thiên, Đao lợi thiên, Diệm ma
thiên, Đâu suất thiên, Hóa lạc thiên, Tha hóa tự tại thiên, Sơ thiền
thiên, Đại phạm thiên, Nhị thiền thiên, Tam thiền thiên, Tứ thiền thiên,
Vô tưởng thiên, Tịnh cư (A na hàm) thiên, Không vô biên xứ, Thức vô biên
xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ.
9. Ba vòng (tam luân) tức là vòng quanh
trong ba cõi: dục giới sắc giới, vô sắc giới. Tam luân còn chỉ cho hoặc,
nghiệp, khổ.
10. Ấm duyên
11. Sát na: chỉ cho thời gian rất nhanh.
12. Sáu giặc (lục tặc) chỉ cho 6 căn (mắt,
tai, mũi, lưỡi, thân, ý) dính líu với 6 trần (sắc, thanh, hương, vị,
xúc, pháp) cướp đoạt mất những công đức pháp tài.
13. Sáu đạo (lục đạo): Trời, người, a tu
la, địa ngục, ngã quỷ, súc sinh.
14. Đời tự phù hư: có nghĩa là đời đã có
tính chất trôi nổi, giả dối không thực.
15. Ngài Minh-Giáo-Tung tức Phật-Nhật
Khế-Tung Thiền-Sư, tự Trọng-Linh, hiệu Tiền-Tử ở Hàng-Châu. Ngài họ Lý ở
Đàm-Tân, Đằng-Châu. Ngài nối pháp Động-Sơn, Hiểu-Thông Thiền-Sư, thuộc
đời thứ 10 của phái Thanh-Nguyên. Ngài xuất gia năm 7 tuổi, 13 tuổi đắc
độ, 19 tuổi đi tham học các nơi. Ngài thường đem theo tượng Quán-Âm và
mỗi ngày niệm danh hiệu Bồ tát một vạn lần. Ngài làm bộ luận Nguyên-Giáo
để chống lại sự bài bác của Hàn-Dũ. Vua Tống-Nhân-Tôn ban cho ngài bảo
hiệu là “Minh-Giáo”.
16. Năm vị: Hương vị trong thức ăn có: mặn,
đắng, chua, cay, ngọt. Nhưng 5 vị nơi đây, Thiền-Sư chỉ cho 5 trần là
sắc, thanh, hương, vị, xúc.
17. 12 bộ kinh: Tức là 12 thể loại trong
kinh: 1) Tu đa la (Sùtra): Khế kinh hay Trường hàng. 2) Kỳ dạ (Geya):
Ứng tụng hay Trùng tụng. 3) Già đà (Gàtha): Phúng tụng hay Cô khởi tụng.
4) Ni đà na (Nidàna): Nhân duyên. 5) Y đế mục đa (Itivrtaka): Bản sự. 6)
Xà đa già (Jàtaka): Bản sinh. 7) A tỳ đạt ma (Adbhuta-dharma): Vị tằng
hữu. 8) A ba đà na (Avadàna): Thí dụ. 9) Ưu bà đề xá (Upadesa): Luận
nghĩa. 10) Ưu đà na (Udàna): Tự thuyết. 11) Tỳ phật lược (Vaipulya):
Phương quảng. 12) Hòa già la (Vyàkarana): Thụ ký.
18. Ly niệm thanh tịnh: Chỉ cho bậc A la
hán.
19. Cô-Sơn-Viên Pháp-Sư, tức
Thích-Trí-Viên, tự Vô-Ngoại, tự hiệu là Trung-Dung-Tử. Ngài tu học nơi
Phụng-Tiên, Thanh-Nguyên. Sau ngài ở Tây-Hồ, Cô-Sơn viết sách, tiếp
chúng tới học. Ngài viên tịch năm 47 tuổi. Vua Tống-Thần-Tôn ban
pháp-thụy cho ngài là “Pháp-Tuệ Đại-Sư”.
20. Tuyết-Sơn cầu pháp: Tiền thân của đức
Thích-Tôn, tu hạnh Bồ Tát tại Tuyết Sơn gieo mình cho quỉ la sát ăn để
cầu nửa bài kệ.
21. Thiện-Tài tầm sư: Ngài
Thiện-Tài cần cầu tham học nơi 53 bậc thiện-tri-thức.
---o0o---
Nguồn: www.anlac.ca
Trình bày: Nhị Tường
Cập nhật: 1-7-2007
TRUY MÔN CẢNH HUẤN
TRUY MÔN CẢNH HUẤN
-Thích-Tâm-Châu
dịch
chữ Hán ra chữ Việt
1.- QUY-SƠN ĐẠI-VIÊN
THIỀN-SƯ CẢNH-SÁCH
Phù, nghiệp hệ thụ thân, vị miễn hình
lụy. Bẩm phụ mẫu chi di thể, giả chúng duyên nhi cộng thành. Tuy nãi, tứ
đại phù trì, thường tương vi bội. Vô thường, lão, bệnh, bất dữ nhân kỳ,
triêu tồn tịch vong, sát na dị thế. Thí như, xuân sương hiểu lộ, thúc
hốt tức vô, ngạn thụ tỉnh đằng, khởi năng trường cửu. Niệm niệm tấn tốc,
nhất sát-na gian. Chuyển tức tức thị lai sinh, hà nãi yến nhiên không
quá?
VĂN CẢNH SÁCH
Của Thiền-Sư Đại-Viên, núi Quy-Sơn (1)
Ôi, nghiệp ràng buộc, phải nhận thân này,
nên chưa thoát khỏi sự vướng bận về hình-hài. Thân này do bẩm-thụ di-thể
của cha mẹ và nhờ mọi duyên mà thành. Tuy thân này được bốn đại (2) nâng
đỡ, giữ gìn, nhưng, chúng thường chống trái lẫn nhau. Vô thường, lão,
bệnh không hẹn cùng ai. Buổi sớm còn, buổi chiều mất, trong giây phút đã
chuyển sang đời khác. Ví như, giọt sương mùa xuân, hạt móc ban mai, chốc
lát thành không. Ví như, cây mọc trên bờ nước, giây leo trên miệng
giếng, đâu được dài lâu! Niệm niệm nhanh chóng, trong một sát-na. Hơi
thở chuyển, thành đời sau, sao cứ an nhiên qua ngày một cách rỗng không
như vậy?
Phụ mẫu bất cung cam chỉ,
lục thân cố dĩ khí ly. Bất năng an quốc an quốc trị bang, gia-nghiệp đốn
quyên kế tự. Miến ly hương đảng, thế phát bẩm sư. Nội cần khắc niệm chi
công, ngoại hoằng bất tranh chi đức. Quýnh thoát trần thế, ký kỳ xuất
ly!
Đối với cha mẹ không cung cấp được những vị
ngon ngọt. Đối với sáu bề thân (3) quyết phải bỏ lìa. Đối với đất nước,
không giúp giữ việc trị an. Đối với gia-nghiệp, dứt bỏ việc kế-tự. Xa
rời làng xóm, cắt tóc theo thầy. Trong tâm, siêng năng về công phu
khắc-phục vọng-niệm. Ngoài cảnh, mở rộng về đức-tính không tranh đua.
Thoát hẳn trần thế, mong khỏi luân hồi!
Hà nãi, tài đăng giới
phẩm, tiện ngôn ngã thị Tỷ-Khưu. Đàn việt sở tu, khiết dụng thường trụ.
Bất giải thổn tư lai xứ, vị ngôn pháp nhĩ hợp cung. Khiết liễu tụ đầu
huyên huyên, đãn thuyết nhân gian tạp thoại. Nhiên tắc, nhất kỳ sấn lạc,
bất tri lạc thị khổ nhân. Nẵng kiếp tuẫn trần, vị thường phản tỉnh. Thời
quang yểm một, tuế nguyệt tha-đà. Thụ dụng ân phiền, thí lợi nung hậu.
Động kinh niên tải, bất nghĩ khí ly, tích tụ tư đa, bảo-trì huyễn-chất.
Đạo-sư hữu sắc, giới húc Tỷ-Khưu: tiến đạo nghiêm thân, tam thường bất
túc. Nhân đa ư thử, đam vị bất hưu, nhật vãng nguyệt lai, táp nhiên bạch
thủ. Hậu học vị văn chỉ thú, ưng tu bác vấn tiên tri. Tương vị xuất gia,
quý cầu y thực!
Tại sao, vừa lên giới-phẩm đã cho ta là bậc
Tỷ-Khưu! Dùng của đàn-việt, ăn của thường-trụ, không biết suy nghĩ những
phẩm vật ấy từ nơi nào đem lại, lại cho rằng, đó là hợp pháp cúng-dường!
Khi ăn uống xong, chụm đầu nói chuyện huyên thuyên thuần nói những
chuyện nhảm nhí của thế-gian. Như thế, đeo đuổi một kỳ vui sướng, nhưng
không biết rằng, vui sướng ấy là nhân khổ cho mai sau. Nhiều kiếp hùa
theo trần-cảnh, nay chưa lúc nào tỉnh lại. Thời-quang (4) chìm lặn, năm
tháng lần lữa. Thụ dụng quá nhiều, thí lợi đầy dẫy. Trải qua, năm này
năm khác, không nghĩ đến việc vứt bỏ, lại còn, chứa góp thêm nhiều, để
bảo-trì cái thể-chất giả dối này vậy! Đức Đạo-sư có chỉ thị, răn dạy các
vị Tỳ-Khưu rằng: “Tiến đạo, nghiêm thân, ba việc thường dùng hàng ngày
(5) không cần đầy đủ”! Người đời, đối với vấn đề ấy, phần nhiều là ham
đắm không ngừng. Ngày qua tháng lại, vụt vậy, bạc đầu. Các vị hậu-học
chưa nghe được những chỉ-thú của Phật-pháp, cần nên hỏi rộng nơi các bậc
tiên-tri. Chả lẽ, cho rằng, người đi xuất-gia, quý cầu việc ăn mặc ư!
Phật tiên chế luật, khải sáng phát mông.
Quỹ tắc, uy nghi tịnh như băng tuyết. Chỉ, trì, tác, phạm, thúc liễm sơ
tâm, vi tế điều chương, cách chư ổi tệ. Tỳ-ni pháp tịch tằng vị thao
bồi, liễu nghĩa thượng thừa, khởi năng yên biệt. Khả tích, nhất sinh
không quá, hậu hối nan truy. Giáo lý vị thường thố hoài, huyền đạo vô
nhân khế ngộ.
Đầu tiên, đức Phật chế ra luật, để mở tỏ
cho con người còn mờ tối. Khuôn phép, uy nghi, làm cho trong sạch như
băng tuyết. Những pháp: chỉ (ngưng), trì (giữ), tác (làm), và phạm, để
giữ gìn (bó buộc) cho kẻ sơ-tâm. Những điều, những chương vi-tế, làm
thay đổi những sự xấu xa, hèn kém. Chưa từng tham-dự, gần gũi những nơi
giảng pháp, giảng luật, làm sao phân biệt được liễu nghĩa của kinh-giáo
thượng-thừa? Đáng tiếc, để cho một đời luống qua, sau ăn năn khó kịp!
Giáo-lý chưa từng để dạ, đạo nhiệm mầu, nhân đâu mà khế-ngộ được!
Cập chí niên cao lạp
trưởng, không phúc cao tâm, bất khẳng thân phụ lương bằng, duy tri cứ
ngạo. Vị am pháp luật, tập liễm toàn vô. Hoặc đại ngữ cao thanh, xuất
ngôn vô độ. Bất kính thượng, trung, hạ tọa, Bà-la-môn tụ hội vô thù.
Uyển bát tác thanh, thực tất tiên khởi. Khứ tựu quai dác, tăng-thể toàn
vô. Khởi tọa chung chư, động tha tâm niệm. Bất tồn ta ta quỹ tắc, tiểu
tiểu uy nghi. Tương hà thúc liễm hậu côn, tân học vô nhân phỏng hiệu.
Tài tương giác sát, tiện ngôn ngã thị sơn tăng. Vị văn Phật giáo hành
trì, nhất hướng tình tồn thô tháo. Như tư tri kiến, cái vị sở tâm dung
nọa, thao thiết nhân tuần. Nhẫm nhiễm nhân gian, toại thành sơ dã. Bất
giác, lung chung lão hủ, xúc sự diện tường. Hậu học tư tuân, vô ngôn
tiếp dẫn. Túng hữu đàm thuyết, bất thiệp điển chương. Hoặc bị khinh
ngôn, tiện trách hậu sinh vô lễ. Sân tâm phẫn khởi, ngôn ngữ cai nhân!
Đến lúc, tuổi cao, hạ nhiều, bụng rỗng,
lòng cao, không chịu gần gũi bạn lành, chỉ biết ngông nghênh, cao ngạo.
Chưa quen pháp-luật, không chút ràng buộc. Hoặc cao tiếng, nói to, nói
không chừng mực. Không kính bậc thượng, trung, hạ-tọa, không khác gì
những người Bà-la-môn tụ họp. Khi ăn, chén bát chạm nhau thành tiếng. Ăn
xong, dậy trước. Lui tới trái phép, không còn chi là thể-thống của vị
Tăng. Ngồi, dậy lăng xăng, động tâm niệm người khác. Không còn chút síu
khuôn phép, không giữ chút síu uy-nghi, đem gì để thúc-liễm cho kẻ
hậu-côn và, kẻ tân-học nhân đâu mà bắt chước! Vừa có người định đem lời
thức tỉnh, liền nói ngay, ta là bậc sơn-tăng. Chưa nghe biết được sự
hành-trì của Phật dạy, một chiều, giữ theo tính tình thô-tháo. Tri kiến
như thế, hẳn vì sự lười biếng lúc sơ tâm, ham muốn đủ thứ, nhân đó dần
tăng. Lẫn lữa theo đời, trở thành quê-kệch. Không hay, già yếu lẫm-chẫm
vụt đến, chạm tới việc như quay mặt vào tường. Kẻ hậu-học thưa hỏi gì,
không có lời nào tiếp dẫn. Dù có nói bàn gì, không dính đến sách vở.
Hoặc bị những lời khinh chê, liền trách hậu-sinh vô lễ. Tâm sân bốc lên,
nói năng trùm người!
Nhất triêu ngọa tật tại
sàng, chúng khổ oanh triền bức bách. Hiểu tịch tư thổn, tâm lý hồi
hoàng. Tiền lộ mang mang, vị tri hà vãng. Tòng tư thủy tri hối quá, lâm
khát quật tỉnh hề vi! Tự hận tảo bất dự tu, niên vãng đa chư quá cữu.
Lâm hành huy hoắc, phạ bố chương hoàng. Hộc xuyên tước phi, thức tâm tùy
nghiệp. Như nhân phụ trái, cường giả tiên khiên. Tâm tự đa đoan, trọng
xứ thiên trụy! Vô thường sát quỷ, niệm niệm bất đình. Mệnh bất khả diên,
thời bất khả đãi. Nhân thiên tam hữu, ưng vị miễn chi. Như thị thụ thân,
phi luận kiếp số.
Một mai, đau nằm trên giường, mọi khổ buộc
ràng, bức bách. Sớm chiều suy nghĩ, lòng dạ hồi hộp. Đường trước mờ mịt,
chưa biết đi đâu. Từ đây, mới biết hối lỗi, khát rồi, đào giếng làm chi!
Tự hận, sớm chẳng dự tu, tuổi chiều, lắm điều tội lỗi! Khi sắp đi sang
thế giới khác, tâm hồn tan tác, lo sợ hãi hùng. Lụa thủng, sẻ bay,
thức-tâm theo nghiệp. Như người mang nợ, ai mạnh kéo trước. Tơ lòng
nhiều mối, chỗ nặng đổ xuống. Vô thường, con quỷ giết người, niệm niệm
không ngừng. Mệnh không thể dài, thời không thể đợi. Trời hay người ở
trong ba cõi hữu lậu (6) này, chưa ai tránh khỏi việc ấy. Cứ như thế,
nhận lấy tấm thân khác, mà kiếp số không thể bàn tính được!
Cảm thương thán nhã. Ai
tai thiết tâm. Khởi khả giam ngôn, đệ tương cảnh sách! Sở hận đồng sinh
tượng quý, khứ Thánh thời dao. Phật-pháp sinh sơ, nhân đa giải đãi! Lược
thân quản kiến, dĩ hiểu hậu lai. Nhược bất quyên căng, thành nan luân
hoán!
Cảm thương, than thở. Thảm thay, tâm đau
như cắt. Nỡ nào buộc miệng, không nói ra những lời cảnh sách cùng nhau!
Tủi hận, cùng sinh vào thời tượng-quý, cách Phật đã xa. Phật-pháp lưa
thưa, người nhiều lười biếng! Bởi vậy, tôi xin trình bày sự thấy biết sơ
lược của tôi, như lấy ống dòm trời, để răn tỉnh kẻ hậu-lai. Nếu ai không
loại bỏ được tính kiêu-căng, thực khó đem lại sự thay đổi cho nhau được!
Phù xuất gia giả, phát túc
siêu phương, tâm hình dị tục. Thiệu long Phật-chủng, chấn nhiếp ma quân.
Dụng báo tứ ân, bạt tế tam hữu. Nhược bất như thử, lạm xí Tăng luân.
Ngôn hành hoang sơ, hư triêm tín thí. Tích niên hành xử, thốn bộ bất di.
Hoảng hốt nhất sinh, tương hà bằng thị. Huống nãi, đường đường Tăng
tướng, dung mạo khả quan. Giai thị túc thực thiện căn, cảm tư dị báo.
Tiện nghĩ, đoan nhiên củng thủ, bất quý thốn âm. Sự nghiệp bất cần, công
quả vô nhân khắc tựu. Khởi khả nhất sinh không quá, ức diệc lai nghiệp
vô tỳ!
Ôi, người xuất-gia, cất bước
chân đi phải có ý-niệm siêu việt phương sở, tâm hình khác tục. Nối tiếp
Phật-chủng một cách rạng rỡ, làm cho ma-quân rúng động, khuất phục. Báo
đáp bốn ơn (7), cứu vớt ba cõi. Nếu
không được như thế. Chỉ là lạm dự hàng Tăng! Nói, làm hời hợt, dùng của
tín-thí một cách uổng phí! Chỗ hành-xử của những năm xưa, một tấc, một
bước không dời đổi. Một đời hoảng hốt, lấy gì nương cậy! Huống là, đường
đường Tăng-tướng, dung mạo khả quan, đều do căn lành trồng trước, cảm
được quả báo tốt lạ ấy. Thế mà, chỉ nghĩ đến việc ngồi thẳng, khoanh
tay, không quý tấc bóng thời-gian. Sự-nghiệp không siêng, công quả nhân
đâu thành-tựu. Há để một đời luống qua, cũng không ích gì cho nghiệp
ngày sau này vậy!
Từ thân quyết chí phi
truy, ý dục đẳng siêu hà sở? Hiểu tịch tư thổn, khởi khả thiên diên quá
thờí! Tâm kỳ Phật pháp đống lương, dụng tác hậu lai quy kính. Thường dĩ
như thử, vị năng thiểu phận tương ứng. Xuất ngôn tu thiệp ư điển chương,
đàm thuyết nãi bàng ư kê cổ. Hình nghi đĩnh đặc, ý khí cao nhàn. Viễn
hành yếu giả lương bằng, sác sác thanh ư nhĩ mục. Trụ chỉ tất tu trạch
bạn, thời thời văn ư vị văn. Cố vân: “Sinh ngã giả phụ mẫu, thành ngã
giả bằng hữu”. Thân phụ thiện giả, như vộ trung hành, tuy bất thấp y,
thời thời hữu nhuận. Hiệp tập ác giả, trưởng ác tri kiến. Hiểu tịch tạo
ác, tức mục giao báo, một hậu trầm luân. Nhất thất nhân thân, vạn kiếp
bất phục! Trung ngôn nghịch nhĩ, khả bất minh tâm giả tai! Tiệm năng tảo
tâm dục đức, hối tích thao danh, uẩn tố tinh thần, huyên hiêu chỉ tuyệt!
Quyết chí, từ người thân, mặc áo thâm (hoại
sắc), ý muốn vượt lên nơi nào? Sớm chiều suy nghĩ, đừng để rỗi rãi qua
thời! Tâm mong làm rường cột cho Phật-pháp, tác-dụng làm quy-kính cho
hậu lai. Thường mong như thế, chưa hẳn đã có thể ứng-hợp phần nhỏ nào
trong ý nghĩa xuất-gia! Khi nói ra điều gì phải hợp với sách vở. Khi bàn
bạc điều gì, phải dựa vào chỗ nghiên-cứu của người xưa. Là vị Tăng, hình
nghi đĩnh-đặc, ý khí cao nhàn! Đi xa cần nhờ bạn lành, luôn luôn làm cho
tai, mắt mình trong sạch. Ở đâu cũng cần chọn bạn, thời thời được nghe
những điều chưa nghe. Cho nên có chỗ nói rằng: “Sinh ra ta là cha mẹ,
tác thành ta là bầu bạn”. Thân người thiện, như người đi trong sương,
tuy không ướt áo, nhưng dần dần có thấm. Gần gũi và tập nhiễm người ác,
tri kiến ác càng lớn. Sớm chiều tạo ác, bị quả báo ngay trước mắt và,
sau khi mất phải bị trầm luân. Một khi mất thân này rồi. Muôn kiếp không
trở lại được!
Nói thẳng trái tai, há không ghi khắc vào
tâm vậy thay! Sớm nên rửa tâm, nuôi đức, mờ dấu vết, dấu tên tuổi, chứa
góp tinh thần, dứt tuyệt nhộn nhịp!
Như dục tham thiền học
đạo, đốn siêu phương tiện chi môn, tâm khế huyền tân, nghiên cơ tinh
yếu, quyết trạch thâm áo, khải ngộ chân-nguyên, bác vấn tiên tri, thân
cận thiện hữu. Thử tông nan đắc kỳ diệu, thiết tu tử tế dụng tâm. Khả
trung đốn ngộ chính nhân, tiện thị xuất trần giai tiệm. Thử tắc, phá tam
giới, nhị thập ngũ hữu. Nội, ngoại chư pháp, tận tri bất thực, tòng tâm
biến khởi, tất thị giả danh. Bất dụng tương tâm tấu bạc! Đãn tình bất
phụ vật, vật khởi ngại nhân. Nhậm tha pháp tính chu lưu, mạc đoạn, mạc
tục. Văn thanh kiến sắc, cái thị tầm thường; giá biên, ná biên, ứng dụng
bất khuyết. Như tư hành chỉ, thực bất uổng phi pháp phục, diệc nãi thù
báo tứ ân, bạt tế tam hữu. Sinh sinh nhược năng bất thoái, Phật giai
quyết định khả kỳ. Vãng lai tam giới chi tân, xuất một vị tha tác tắc.
Thử chi nhất học, tối diệu tối huyền. Đãn biện khẳng tâm, tất bất tương
trám!
Như muốn tham thiền, học đạo, sớm vượt qua
cửa ngõ phương tiện, tâm hợp bờ bến huyền-diệu, xét kỹ cơ duyên
tinh-yếu, quyết chọn lý sâu nhiệm để tỏ ngộ nguồn chân, cần phải rộng
hỏi bậc biết trước, gần gũi những bạn lành. Nếu còn khó thấy được lý
vi-diệu của tông chỉ này, cần phải dụng tâm kỹ càng hơn. Khi trong ấy,
khả dĩ, đốn ngộ được chính-nhân, thì đó là thềm bậc xuất trần. Thế là,
phá được hai mươi lăm hữu (8) trong ba cõi. Và biết, các pháp trong,
ngoài, đều là không thực. Chúng biến khởi từ tâm, đều là giả-danh. Biết
vậy, không nên dụng tâm ghé đỗ vào bến nào! Tình không dựa vào vật, vật
há ngại người. Pháp-tính tha hồ chu lưu, không dứt, không nối. Nghe
tiếng, thấy sắc là việc tầm thường, bên này bên kia, ứng-dụng không
thiếu! Hành chỉ như thế, thực không uổng mặc áo pháp, lại còn, đền trả
bốn ơn, cứu giúp ba cõi. Đời đời nếu không thoái chuyển, ngôi Phật quyết
đạt kỳ vọng. Khi đó, là khách đi lại trong ba cõi, ẩn hiện làm khuôn
phép cho người. Đó là một môn học rất diệu, rất huyền. Chỉ cần quyết
tâm, quyết không bị lừa gạt!
Nhược hữu trung lưu chi sĩ, vị năng đốn
siêu, thả ư giáo pháp lưu tâm, ôn tầm bối diệp. Tinh sưu nghĩa lý,
truyền xướng phu dương. Tiếp dẫn hậu lai, báo Phật ân đức. Thời quang
diệc bất hư khí, tất tu dĩ thử phù trì. Trụ chỉ uy nghi, tiện thị Tăng
trung pháp-khí.
Khởi bất kiến ỷ tùng chi cát, thượng
tủng thiên tầm. Phụ thác thắng nhân, phương năng quảng ích. Khẩn tu trai
giới, mạc mạn khuy du. Thế thế sinh sinh, thù diệu nhân quả.
Bất khả đẳng nhàn quá
nhật, ngột ngột độ thời. Khả tích quang âm, bất cầu thăng tiến! Đồ tiêu
thập phương tín thí, diệc nãi cô phụ tứ ân. Tích lũy chuyển thâm, tâm
trần dị úng. Xúc đồ thành trệ, nhân sở khinh khi. Cố vân: “Bỉ ký trượng
phu ngã diệc nhĩ, bất ưng tự khinh nhi thoái khuất”!
Nhược bất như thử, đồ tại truy môn, nhẩm
nhiễm nhất sinh, thù vô sở ích!
Nếu có vị nào còn thuộc vào bậc trung-lưu,
chưa thể siêu việt một cách nhanh chóng được, nên lưu tâm vào giáo pháp,
ôn tìm kinh sách. Tìm tòi nghĩa lý tinh-vi, truyền xướng Phật pháp rộng
rãi. Tiếp dẫn người sau, báo ơn đức Phật. Thời-quang không nên bỏ trống,
quyết nên dùng thời-gian ấy làm việc phù trì chính-pháp. Khi trụ, khi
chỉ giữ trọn uy-nghi, mới là bậc pháp-khí trong Tăng-đoàn.
Các vị, há chẳng thấy, giây sắn nương vào
cây tùng, leo cao đến nghìn tầm. Nương tựa vào thắng-nhân, mới có thể
đem lại sự lợi ích rộng lớn. Phải gấp tu trai giới, chớ có kiêu-mạn, chớ
có thiếu sót và vượt bậc. Đời đời kiếp kiếp sẽ được những nhân quả
thù-diệu.
Không nên để rỗi rãi qua ngày, trơ trơ qua
thời. Nên tiếc bóng sáng, không cầu tiến lên sao! Tiêu uổng của tín thí
mười phương và cũng là cô phụ công ơn của bốn bậc có ơn. Lỗi lầm chứa
mãi thành sâu, lòng trần dễ bị ngăn lấp. Chạm tới đường nào cũng thành
ngưng đọng và bị người đời khinh khi. Cổ-nhân nói: “Người ta là bậc
trượng-phu, ta cũng như thế, không nên tự khinh mà lùi khuất!” Nếu không
được như thế, tạm ở chốn truy-môn, lần lữa một đời, thực không ích gì!
Phục vọng, hưng quyết liệt chi chí, khai
đặc đạt chi hoài. Cử thổ khán tha thượng lưu, mạc thiện tùy ư dung bỉ.
Kim sinh tiện tu quyết đoán, tưởng liệu bất do biệt nhân. Tức ý vong
duyên, bất dữ chư trần tác đối, tâm không cảm tịch, chỉ vị cửu trệ bất
thông.
Thục lãm tư văn, thời thời cảnh sách.
Cưỡng tác chủ tể, mạc tuẫn nhân tình. Nghiệp quả sở khiên, thành nan đào
tỵ. Thanh hòa hưởng thuận, hình trực ảnh đoan. Nhân quả lịch nhiên, khởi
vô ưu cụ.
Cố kinh vân: “Giả sử bách thiên kiếp, sở
tác nghiệp bất vong. Nhân duyên hội ngộ thời, quả báo hoàn tự thụ”. Cố
tri, tam giới hình phạt, oanh bạn sát nhân. Nỗ lực cần tu, mạc không quá
nhật!
Thậm tri quá hoạn, phương nãi tương
khuyến hành trì. Nguyện bách kiếp thiên sinh, xứ xứ đồng vi pháp-lữ!
Cúi mong các vị làm nổi bật chí khí
quyết-liệt, mở rộng lòng dạ hướng thượng. Làm việc gì phải xem bậc
thượng-lưu, đừng chuyên theo người tầm thường thô tục. Đời nay mình phải
quyết đoán, định liệu không do người khác. Dứt ý quên duyên, không đối
đãi với các cảnh trần. Tâm không cảnh lặng, chỉ vì đọng lâu không thông.
Các vị, xem kỹ văn này, luôn luôn cảnh
sách. Gượng làm chủ-tể, đừng theo tình người. Nghiệp quả kéo lôi, thực
khó trốn tránh. Tiếng hòa vang thuận, hình thẳng bóng ngay. Nhân quả rõ
ràng, há không lo sợ!
Cho nên trong kinh có nói: “Giả sử, trăm
nghìn kiếp, nghiệp tạo ra không mất. Khi nhân duyên hội-ngộ, quả báo
mình tự chịu”. Nên biết, hình phạt trong ba cõi, ràng buộc, giết người.
Gắng sức siêng tu, đừng để qua ngày một cách rỗng không vô ích!
Biết rõ lỗi lầm, nên mới khuyên nhau hành
trì. Nguyện trăm kiếp nghìn đời, nơi nơi cùng làm bạn pháp!
Nãi vi minh viết:
Huyễn thân mộng trạch,
Không trung vật sắc.
Tiền tế vô cùng,
Hậu tế ninh khắc.
Xuất thử một bỉ,
Thăng trầm bì cực.
Vị miễn tam luân,
Hà thời hưu tức.
Tham luyến thế gian,
Ấm duyên thành chất.
Tòng sinh chí lão,
Nhất vô sở đắc.
Căn bản vô minh,
Nhân tư bị hoặc.
Quang âm khả tích,
Sát na bất trắc.
Kim sinh không quá,
Lai thế chất tắc.
Tòng mê chí mê,
Giai nhân lục tặc.
Lục đạo vãng hoàn,
Tam giới bồ bặc.
Tảo phỏng minh sư,
Thân cận cao đức.
Quyết trạch thân tâm,
Khử kỳ kinh cức.
Thế tự phù hư,
Chúng duyên khởi bức.
Nghiên cùng pháp lý,
Dĩ ngộ vi tắc.
Tâm cảnh câu quyên,
Mạc ký mạc ức.
Lục căn di nhiên,
Hành trụ tịch mặc.
Nhất tâm bất sinh,
Vạn pháp câu tức.
Liền làm bài minh rằng:
Thân huyễn, nhà mộng,
Vật sắc giữa không.
Thuở trước không cùng,
Thuở sau sao cản.
Sinh đây chết kia,
Lên xuống nhọc mệt.
Chưa khỏi ba vòng (9),
Thời nào ngừng nghỉ?
Ấm, duyên (10) thành chất.
Từ sinh đến già,
Một chút không được.
Do đây lầm lạc.
Quang âm đáng tiếc,
Sát na (11) không lường.
Đời nay qua không,
Đời sau ngăn lấp.
Từ mê đến mê,
Đều do sáu giặc (12).
Sáu đạo (13) đi về,
Ba cõi lê lết.
Sớm theo minh-sư,
Gần bậc cao đức.
Quyết chọn thân tâm,
Vứt bỏ gai góc.
Đời tự phù hư (14),
Duyên sao ép được.
Xét cùng pháp-lý,
Ngộ làm quy tắc.
Tâm cảnh đều quên,
Không ghi, không nhớ.
Sáu căn thảnh thơi,
Đi, đứng vẳng lặng.
Nhất tâm không sinh,
Muôn pháp đều dứt.
2.- MINH-GIÁO-TUNG THIỀN-SƯ TÔN TĂNG
THIÊN
Giáo tất tôn Tăng. Hà vị
dã? Tăng dã giả, dĩ Phật vi tính, dĩ Như-lai vi gia, dĩ Pháp vi thân, dĩ
tuệ vi mệnh, dĩ Thiền-duyệt vi thực. Cố, bất thị tục-nhân, bất doanh thế
gia, bất tu hình-hài, bất tham sinh, bất cụ tử, bất nhục ngũ vị. Kỳ
phòng thân hữu giới, nhiếp tâm hữu định, biện minh hữu tuệ. Ngữ kỳ giới
dã, khiết thanh tam hoặc, như tất thân bất ô. Ngữ kỳ định dã, điềm tư lự
chính, thần minh, nhi chung nhật bất loạn. Ngữ kỳ tuệ dã, sùng đức biện
hoặc nhi tất nhiên. Dĩ thử tu chi chi vị nhân. Dĩ thử thành chi chi vị
quả.
CHƯƠNG: TÔN TĂNG
Của thiền-Sư Minh-Giáo-Tung (15)
Phật-Giáo quyết định phải tôn-kính Tăng.
Sao vậy? Vị Tăng, lấy Phật làm tính, lấy Như-Lai làm nhà, lấy Pháp làm
thân, lấy Tuệ làm mệnh, lấy Thiền-duyệt làm thức ăn. Cho nên, vị Tăng,
không nương nhờ vào người trần-tục, không mưu tính gì nơi nhà thế-gian,
không sửa sang hình-hài, không tham sống, không sợ chết và không ham đắm
năm vị (16) ngon tốt. Vị Tăng ngăn ngừa thân nhờ có giới, thu nhiếp tâm
nhờ có định, biện tỏ chân-lý nhờ có tuệ. Nói về giới, làm trong sạch ba
hoặc, toàn thân không bị ô nhiễm. Nói về định, suy nghĩ điềm-chính,
thần-khí sáng suốt, trọn ngày tâm không tán loạn. Nói về tuệ, ưa chuộng
đức thực, biện giải mê lầm, đem lại lẽ tất nhiên của chân-lý. Dùng những
pháp đó để tu là “nhân”. Đạt thành những pháp đó là “quả”.
Kỳ ư vật dã, hữu từ, hữu
bi, hữu đại thệ, hữu đại huệ. Từ dã giả, đương dục an vạn vật. Bi dã
giả, thường dục chửng chúng khổ. Thệ dã giả, thệ dữ thiên hạ kiến
chân-đế. Huệ dã giả, huệ quần sinh dĩ chính pháp. Thần nhi thông chi,
thiên địa bất năng yểm. Mật nhi hành chi, quỷ thần bất năng trắc.
Vị Tăng, đối với người và vật, có tâm từ,
có tâm bi, có thệ nguyện rộng lớn, có ân huệ bao la. Tâm từ, muốn vạn
vật thường an lành. Tâm bi, muốn cứu vớt mọi nỗi khổ. Thệ-nguyện, nguyện
cùng mọi người thấy rõ chân-lý cao siêu. Ân-huệ, đem lại ơn lành cho
quần sinh bằng chính-pháp. Thần-khí thông suốt, sự vật trong trời đất
đều thấy rõ, không thể che dấu được. Làm việc trong vòng ẩn-mật, quỷ
thần không sao lường được.
Kỳ diễn pháp dã, biện
thuyết bất trệ. Kỳ hộ pháp dã, phấn bất cố thân. Năng nhẫn, nhân chi bất
khả nhẫn. Năng hành, nhân chi bất năng hành. Kỳ chính mệnh dã, cái thực
nhi thực nhi bất vi sỉ. Kỳ quả dục dã, phẩn y chuyết bát nhi bất vi bần.
Kỳ vô tranh dã, khả nhục nhi bất khả khinh. Kỳ vô oán dã, khả đồng nhi
bất khả tổn.
Vị Tăng, khi diễn giải giáo-pháp, biện
thuyết trôi chảy không chút ngưng trệ. Khi phải hộ vệ đạo-pháp, hăng hái
không nghĩ đến thân. Nhẫn nhịn những điều người ta không thể nhẫn được.
Làm được những việc người ta không thể làm được. Nuôi sống thân-mệnh
mình một cách chân-chính bằng sự đi xin ăn mà không cho là xấu hổ. Giữ
gìn hạnh ít ham muốn, mặc áo phẩn-tảo, mang bát mẻ vá mà không cho là
nghèo. Không ưa tranh cãi, có thể bị nhục nhưng không thể để bị khinh.
Không oán hận ai, có thể hòa đồng nhưng không thể để bị tổn đức.
Dĩ thực tướng đãi vật. Dĩ
chí từ tu kỷ. Cố, kỳ ư thiên hạ dã, năng tất hòa, năng phổ kính. Kỳ ngữ
vô vọng, cố, kỳ vi tín dã chí. Kỳ pháp vô ngã, cố, kỳ vi nhượng dã
thành. Hữu uy khả cảnh, hữu nghi khả tắc. Thiên, nhân vọng nhi nghiễm
nhiên. Năng phúc ư thế, năng đạo ư tục. Kỳ vong hình dã, ủy cầm thú nhi
bất quái. Kỳ độc tụng dã, mạo hàn thử nhi bất phế.
Vị Tăng, đem tướng chân thực tiếp đãi
người. Lấy hạnh chí-từ tu sửa mình. Cho nên, đối với xã-hội luôn luôn
hòa-ái và luôn luôn kính cả. Với lời nói không dối trá, nên đặt sự tin
tưởng đến chỗ rất mực. Với sự vật coi vô ngã, nên đặt sự kính nhường hết
sức thành thực. Có uy-đức đáng răn sợ, có dung-nghi đang bắt chước. Trời
và người chiêm ngưỡng vào, thấy vẻ nghiêm-trang đáng sợ. Luôn luôn đem
lại hạnh phúc cho đời và luôn luôn dắt dẫn cho hàng thế-tục. Khi bỏ thân
hình mình cho loài cầm thú mà không coi là quái gở. Khi tụng kinh ngồi
thiền, gội nắng rét vẫn không bao giờ biếng bỏ.
Dĩ pháp nhi xuất dã, du
nhân gian, biến tụ lạc. Thị danh nhược cốc hưởng, thị lợi nhược du trần,
thị vật sắc nhược dương diệm. Hú ẩu bần bệnh, ngõa hợp dư đài nhi bất vi
ty. Dĩ đạo nhi xử dã, tuy thâm sơn cùng cốc, thảo kỳ y, mộc kỳ thực, yến
nhiên tự đắc. Bất khả dĩ lợi dụ, bất khả dĩ thế khuất. Tạ thiên tử chư
hầu nhi bất vi cao. Kỳ độc lập dã, dĩ đạo tự thắng. Tuy hình ảnh tương
điếu nhi bất vi cô. Kỳ quần cư dã, dĩ pháp vi thuộc. Hội tứ hải chi nhân
nhi bất vi hỗn.
Đem giáo-pháp ra đời hoằng hóa, trải khắp
cả nhân gian và cùng khắp nơi thôn xóm. Coi danh-vọng như tiếng vang qua
cửa hang, coi lợi lộc như hạt bụi bay lãng-đãng, coi vật sắc như nắng
mùa hè. Ấm áp với sự nghèo, bệnh, chắp vá với những vật thường, mà không
cảm là thấp hèn. Xử sự theo đạo-lý, dù ở nơi núi sâu hang cùng, mặc áo
cỏ, ăn vỏ cây vẫn an nhiên tự-đắc. Không thể đem lợi lộc dụ dỗ, không
thể dùng quyền-thế khuất phục. Tạ từ sự thỉnh mời của thiên-tử, chư hầu
mà không lấy thế để cao ngạo. Giữ tinh-thần độc-lập, tự thắng mình bằng
đạo. Dù nhìn hình-ảnh coi như đáng thương, nhưng không cho là cô đơn.
Khi ở chỗ đông người, lấy đạo-pháp làm quyến-thuộc. Gặp gỡ những người
xa lạ từ bốn biển tới vẫn không bị hỗn-tạp.
Kỳ khả học dã, tuy tam tạng, thập nhị
bộ, bách gia dị đạo chi thư, vô bất tri dã. Tha phương thù tục chi ngôn,
vô bất thông dã. Tổ thuật kỳ pháp tắc, hữu văn hữu chương dã. Hành kỳ
trung đạo, tắc bất không bất hữu dã. Kỳ tuyệt học dã, ly niệm
thanh-tịnh, thuần chân nhất như, bất phục hữu sở phân biệt dã.
Tăng hồ kỳ vi nhân chí, kỳ vi tâm phổ,
kỳ vi đức bị, kỳ vi đại đạo, kỳ vi hiền, phi thế chi sở vị hiền dã, kỳ
vi thánh, phi thế chi sở vị thánh dã. Xuất thế thù thắng chi hiền thánh
dã. Tăng dã, như thử khả bất tôn hồ!
Về học vấn, vị Tăng, tuy đã lầu thông ba
tạng kinh, luật, luận và mười hai bộ phận giáo (17), nhưng các sách của
bách gia chư tử và của đạo khác cũng đều biết hết. Những ngôn ngữ, những
phong-tục xa lạ của các phương khác cũng đều thông suốt. Luôn luôn noi
theo pháp tắc của các bậc xa xưa, có văn có chương. Thực hành theo
trung-đạo, không nghiêng về “không” và không nghiêng về “hữu”. Chỗ học
tuyệt vời của vị Tăng là “ly niệm thanh tịnh, thuần chân nhất như” (18)
(lìa bỏ vọng-niệm, đạt tới chỗ thanh-tịnh, thuần một màu chân-thật và
như nhất), không còn chút phân biệt nào.
Tăng là con người vượt bậc hơn con người,
có tâm rộng rãi, có đức đầy đủ, có đạo lớn lao. Là bậc hiền, nhưng không
phải bậc hiền của thế-gian. Là bậc thánh, nhưng không phải là bậc thánh
của thế-gian. Là bậc hiền thánh thù-thắng xuất thế-gian.
Vị Tăng như thế há không tôn
kính sao!
3.- CÔ-SƠN VIÊN-PHÁP-SƯ THỊ HỌC-ĐỒ
Ư hí (ô hô), đại-pháp hạ
suy, khứ thánh du viễn. Phi truy tuy chúng, mưu đạo vi hưu. Cạnh thanh
lợi vi kỷ năng, thị lưu thông vi nhi hí. Toại sử, pháp môn hãn tịch,
giáo võng tương đồi. Thực lại hậu-côn, khắc hạ tư đạo.
LỜI GỢI BẢO HỌC-ĐỒ
Của Viên-Pháp-Sư núi Cô-Sơn (19)
Than ôi, đại-pháp xuống thấp, cách Thánh
càng xa. Người mặc áo hoại sắc tuy đông, nhưng những người lo toan cho
đạo càng ít. Đua tranh thanh-danh lợi-dưỡng là khả năng của mình, coi
việc lưu thông Phật-pháp là trò đùa của con trẻ. Khiến cho, cửa
chính-pháp ít mở ra, lưới giáo-lý hầu mục rách. Thực sự phải nhờ vào
những người sau, gánh vác cho công việc của đạo!
Nhử tào, hư tâm thỉnh
pháp, khiết kỷ y sư. Cận kỳ ư lập thân dương danh, viễn ký ư cách phàm
thành thánh. Phát huy tượng pháp, xả tử nhi thùy? Cố tu, tu thân tiễn
ngôn, thận chung như thủy. Cần nhĩ học vấn, cẩn nhĩ hành tàng. Tỵ ác-hữu
như tỵ hổ lang, sự lương bằng như sự phụ-mẫu. Phụng sự tận lễ, vị pháp
vong khu. Hữu thiện vô tự căng, khởi quá vụ tốc cải. Thủ nhân nghĩa nhi
sác hồ bất bạt, xử bần tiện tắc lạc dĩ vong ưu. Tự nhiên, dữ họa tư vi,
dữ phúc tư hội!
Các ông, để tâm rỗng lặng mà nghe pháp, giữ
mình trong sạch mà nương thầy. Kỳ vọng gần là xây dựng cho mình được nổi
tiếng, mong mỏi xa là đổi thân phàm thành thân thánh. Phát huy giáo pháp
trong đời tượng này, nếu bỏ các ông đi thì còn ai! Cho nên, các ông cần
phải sửa mình đúng theo lời nói, phải cẩn-thận, trước sau như một. Siêng
năng học vấn, cẩn thận hành-tàng. Tránh né bạn ác như tránh né hùm beo,
phụng sự bạn lành như phụng sự cha mẹ. Thờ thầy hết lễ, vì pháp quên
mình. Có điều gì tốt không được tự khoe, gây lỗi lầm gì quyết nhanh hối
cải. Giữ nhân nghĩa bền chắc, không thể nhổ được, ở trong cảnh nghèo
thiếu, vui đạo quên lo. Tự nhiên, họa hoạn lánh đi, phúc lộc đưa tới!
Khởi giả tướng hình, vấn
mệnh siểm cầu vinh đạt chi kỳ, trạch nhật tuyển thời, cẩu miễn bĩ truân
chi vận. Thử khởi sa-môn chi viễn-thức, thực duy tục-tử chi vọng-tình.
Nghi hồ, kiến hiền tư tề, đương nhân bất nhượng. Mộ Tuyết-Sơn chi cầu
pháp, học Thiện-Tài chi tầm sư. Danh lợi bất túc động ư hoài, tử sinh
bất túc ưu kỳ lự.
Như thế, há phải nhờ vào việc xem hình
tướng, đoán mệnh, nịnh cầu có thời kỳ vinh-đạt, chọn ngày kén giờ, tạm
mong khỏi vận hội xui xẻo. Việc đó, há là viễn thức của bậc sa-môn, thực
là vọng-tình của người thế-tục. Nên vậy, thấy người hiền phải nghĩ sao
bằng, thấy điều nhân không nên từ chối. Mến chuộng việc cầu pháp của
ngài Tuyết-Sơn (20), học hỏi việc tìm thầy của ngài Thiện-Tài (21).
Danh-lợi không đủ làm lay động nơi lòng dạ của mình, sống chết không đủ
làm lo buồn sự tư lự của mình.
Thảng công thành nhi sự
toại, tất tự nhĩ nhi thiệp hà. Bất cô danh nhi danh tự dương, bất triệu
chúng nhi chúng tự chí. Trí túc dĩ chiếu hoặc, từ túc dĩ nhiếp nhân.
Cùng tắc độc thiện kỳ thân, đạt tắc kiêm thiện thiên hạ. Sử, chân-phong
tức nhi tái chấn, tuệ-cự diệt nhi phục minh. Khả vị đại-trượng-phu yên!
Khả vị Như-lai-sứ hỹ!
Ví, công thành việc được, nên từ gần lần
xa. Không mua danh mà danh tự nổi, không mời chúng mà chúng tự tới.
Trí-tuệ đủ, soi tỏ mê lầm, lòng từ đủ, tiếp dắt chúng nhân. Khi cùng,
làm việc tốt cho riêng một mình, khi đạt làm việc tốt cho cả thiên hạ.
Khiến cho, chân-phong bị ngưng nay lại trỗi dậy, đuốc tuệ đã tắt nay lại
sáng lên. Như thế, đáng là bậc đại-trượng-phu chăng! Như thế, đáng là
sứ-giả Như-lai chăng!
Khởi đắc thân thê giảng tứ, tích hỗn
thường đồ. Tại uế ác tắc vô sở gián nhiên, ư hành giải tắc bất kiến khả
úy. Dĩ chí, tích tập thành tính, tự diệt kỳ thân. Thủy giáo, mộ bỉ
thượng hiền, chung kiến, luân ư hạ ác. Như tư chi bối, thành khả bi tai!
Thi vân: “Mỵ bất hữu sơ, tiễn khắc hữu chung”, tư chi vị hỹ!
Trung nhân dĩ thượng, khả bất giới dư!
Há được, thân thể ngồi trong nhà giảng,
bóng hình lẫn với bọn thường. Nơi uế ác, không nơi nào bỏ sót, phần giải
hành, dù thấy vẫn không kinh. Đến nỗi, tập lâu thành tích, tự diệt thân
mình. Trước kia, mến mộ bậc thượng-hiền, sau lại, chìm sâu nơi hạ ác.
Những bọn như thế, thực đáng thương thay! Kinh thi nói: “Nếu không có
trước, sao lại có sau”. Đúng với ý nghĩa ấy!
Những người thuộc bậc trung trở lên, há
không lấy đó làm răn sao!
Ức hựu, giới tuệ phân
tông, đại tiểu dị học. Tất tự Phật-tâm nhi phái xuất, ý tồn pháp-giới dĩ
đồng quy. Ký nhi vị hiểu đại-du, ư thị các quyền sở cứ. Tập kinh luận
tắc dĩ giới-học vi khí vật, tông luật-bộ tắc dĩ kinh luận vi bằng hư.
Tập đại-pháp giả tắc diệt một tiểu-thừa, thính tiểu-thừa giả tắc khinh
hủy đại pháp. Đản kiến nhân-sư thiên tán, toại chấp chi nhi hỗ tương thị
phi. Khởi tri Phật-ý thường dung, cẩu đạt chi nhi bất kiến bỉ thử. Ưng
đương, hỗ tương thành tế, cộng thục cơ duyên, kỳ do vạn phái triều tông,
vô phi đáo hải. Bách quan lỵ sự, hàm viết cần vương. Vị kiến, hộ nhất
phái nhi nghĩ tắc chúng lưu, thủ nhất quan nhi dục phế thứ tích.
Lại nữa, giới và tuệ chia ra từng tông, đại
và tiểu có môn học khác. Tất cả đều từ Phật-tâm chia ra, có ý niệm, giữ
pháp giới cùng quay về một gốc. Chưa hiểu được kế lớn, đó đều là sự
quyền biến có sở cứ. Nhưng, tập kinh luận, cho giới-học là đồ bỏ, chuộng
luật-bộ, cho kinh luận là vô bằng. Tập đại-pháp, muốn diệt hẳn
tiểu-thừa, nghe tiểu-thừa lại khinh hủy đại-pháp. Thấy thầy nào khen
ngợi thiên lệch, liền chấp lấy, gây nên sự thị phi lẫn nhau. Há biết, ý
Phật thường dung-thông, nếu đạt tới, sẽ không thấy bỉ, thử. Cần nên giúp
nhau đạt thành, cùng tới cơ-duyên thuần-thục. Khi ấy, khác gì muôn nhánh
sông triều về gốc, nhánh sông nào cũng tới biển cả. Trăm quan coi việc,
đều nói là cần vương (siêng năng giúp việc cho nhà vua). Chưa thấy, giúp
một nhánh sông làm ngưng lấp cả mọi dòng nước chảy, giữ một quan-chức
lại, làm phế bỏ công lao của nhiều người.
Nguyên phù, Pháp-vương chi
thùy hóa dã, thống nhiếp quần phẩm, các hữu tư tồn. Tiểu luật tỷ lễ hình
chi quyền, đại thừa loại quân hành chi nhậm. Doanh phúc như tư ư tào
vãn, chế soạn nhược chưởng ư vương ngôn. Tại quốc gia chi bách lại hàm
tu, loại ngã giáo chi quần tông cạnh diễn. Quả minh thử chỉ, khởi chấp
dị đoan.
Nguyên là, đấng Pháp-vương đem giáo pháp
giáo hóa cho đời, thống nhiếp mọi loại, mong mỗi loại đều được tự chủ và
tồn tại. Tiểu-luật ví như cái hình về lễ hình, đại thừa giống như trách
nhiệm về cán cân. Mưu tìm phúc lợi, như coi về việc chuyên chở, chế soạn
công hàm, như nắm lời nói của vua. Trong quốc gia thì trăm quan tu sửa,
trong giáo ta thì mọi tông tranh diễn. Thực rõ ý ấy, há chấp dị đoan.
Đương tu, lượng kỷ tài
năng, tùy lực diễn bố. Tính mẫn tắc kiêm học vi thiện, thức thiển tắc
chuyên môn thị nghi. Nhược nhiên giả, tuy các bá phong-du, nhi cộng
thành từ tế. Đồng quy hòa hợp chi hải, cộng tọa giải thoát chi sàng. Phù
như thị tắc chân mê-đồ chi chỉ-nam, giáo-môn chi mộc đạc dã. Cư hồ, sư
vị lượng vô tàm đức, thú hồ, Phật-quả quyết định bất nghi. Nhữ vô căng
phạt tiểu tiểu tri-kiến, thụ lập đại đại ngã-mạn. Khinh vu tiên-
giác, huỳnh-hoặc hậu-sinh.
Tuy vân, thính tầm vị bổ quá cữu, ngôn
hoặc hữu trung. Nhữ tào tư chi!
Cần nên lượng tài-năng mình, tùy sức diễn
rộng. Tính tình linh lợi thì kiêm học là tốt, kiến thức nông cạn thì
chuyên môn là hợp. Được như thế, tuy mỗi người đem truyền rộng
phong-thái của lẽ đạo, theo khả năng của mình, nhưng nó sẽ trở thành
luồng gió từ-bi cứu giúp chúng sinh. Cùng suôi về nơi biển cả hòa-hợp,
cùng ngồi trên giường tòa giải-thoát. Như thế, thực là kim chỉ nam của
đường mê, là mộc đạc (cái mõ gỗ) của giáo-môn. Ở trên ngôi sư, thực
không hổ thẹn đức mình, đi đến quả Phật, quyết không ngờ vực chi nữa.
Các ông không nên khoe khoang những tri-kiến nhỏ mọn, xây dựng tính
ngã-mạn lớn lao, để khinh chê các bậc tiên-giác và lòe bịp những kẻ
hậu-sinh!
Tuy vậy, trong đây, những lời
nói trong sự nghe, tìm được, chưa hẳn bổ túc được những lỗi lầm khó
tránh. Các ông nên suy nghĩ!
4.- MIỄN HỌC
(THƯỢNG)
Trung-nhân chi tính, tri vu học nhi hoặc
đọa ư học, nãi tác miễn học.
Ô hô, học bất khả tu-du đãi. Đạo bất khả
tu-du ly. Đạo do học nhi minh. Học khả đãi hồ! Thánh hiền chi vực, do
đạo nhi chí. Đạo khả ly hồ! Tứ phàm dân chi học bất đãi, khả dĩ chí ư
hiền. Hiền nhân chi học bất đãi, khả dĩ chí ư thánh. Nhiễm-Cầu chi học
khả dĩ chí ư Nhan-Uyên, nhi bất đãi cụ thể giả, trung-tâm đãi nhĩ. Cố
viết: “ Phi bất duyệt tử chi đạo, lực bất túc dã”. Tử viết: “Hoạn lực
bất túc giả, trung đạo phế. Kim nhữ họa, Nhan-Uyên chi học khả dĩ ư
Phu-tử nhi bất tề ư thánh-sư giả, đoản mệnh tử nhĩ. Như bất tử, an tri
kỳ bất như Trọng-Ni tai. Dĩ kỳ học chi bất đãi dã”. Cố viết: “Hữu
Nhan-thị-tử hiếu học, bất hạnh đoản mệnh tử hỹ. Kim dã tắc vong”!
VĂN KHUYẾN GẮNG HỌC
(Bài Trên)
Tính tình của người bậc trung biết chuyên
về viêc học vấn, nhưng sợ họ sa-đọa, nên tôi làm bài văn khuyến gắng học
này.
Than ôi, học không thể chốc lát rồi sinh
lười biếng. Đạo không thể chốc lát rồi liền lìa bỏ. Đạo do sự học mà
sáng suốt, há nên lười biếng ư! Cõi thánh hiền do đạo mà đến, vậy đạo
nên lìa bỏ sao! Thả cho người dân thường gắng học không lười biếng, có
thể tiến đến bậc hiền. Người hiền gắng học không lười biếng, có thể tiến
tới bậc thánh. Sự học của ông Nhiễm-Cầu có thể tiến bằng ông Nhan-Uyên,
nhưng ông không theo kịp một cách cụ thể, trung tâm của vấn đề ấy là
lười biếng. Cho nên có chỗ nói rằng: “ Không phải là không thích đạo của
bậc thánh, nhưng vì sức không đủ vậy”. Đức Khổng-Tử nói rằng: “Chỉ lo
sức không đủ, nửa đường bỏ dở. Nay ông thử hoạch định ra coi: Sở học của
ông Nhan-Uyên có thể sánh bằng bậc Phu-tử. Nhưng, ông ấy không bằng bậc
thánh-sư, vì ông ấy đoản mệnh. Nếu ông ấy không đoản mệnh, há ông ấy
không bằng Trọng-Ni này sao! Vì sự học của ông ấy không lười biếng vậy”.
Cho nên có chỗ nói rằng: “Có người họ Nhan ham học, không may chết sớm,
nay thời mất vậy!”.
Hoặc vấn: “Thánh-nhân học
da?” – Viết: “Thị hà ngôn dư! Thị hà ngôn dư! Phàm dân dữ hiền do tri
học, khởi thánh-nhân đãi ư học da?” Phù, thiên chi cương dã, nhi năng
học nhu ư địa, cố, bất can tứ thời yên! Địa chi nhu dã, nhi năng học
cương ư thiên, cố, năng xuất kim thạch yên! Dương chi phát sinh dã, nhi
diệc học túc sát ư âm, cố, mỹ thảo tự yên! Âm chi túc sát dã, nhi diệc
học phát sinh ư đương, cố, tề mạch sinh yên! Phù, vi thiên hồ, địa hồ,
đương hồ, âm hồ, giao tương học nhi bất đãi, sở dĩ thành vạn vật. Thiên
bất học nhu, tắc vô dĩ phú. Địa bất học cương, tắc vô dĩ tái. Dương bất
học âm, tắc vô dĩ khải. Âm bất học đương, tắc vô dĩ bế. Thánh-nhân vô
tha dã. Tắc thiên địa âm dương nhi hành giả, tứ giả học bất đãi.
Thánh-nhân ố hồ đãi.
Hoặc có người hỏi rằng: “Thánh nhân còn học
ư? – “Hỏi điều ấy làm chi vậy! Hỏi điều ấy làm chi vậy! Người thường và
bậc hiền còn biết học, há là bậc thánh-nhân lại lười học ư? Trời cứng
mạnh còn học sự nhu hòa của đất, khiến cho bốn mùa không bị can-hệ. Đất
còn học sự cứng mạnh của trời, mới sản xuất ra được vàng, đá. Khí dương
phát sinh cần học sự nghiêm-ngặt của khí âm, khiến cho thảo mộc lướt qua
sự chết. Khí âm nghiêm-ngặt cũng học sự phát sinh của khí dương, khiến
cho rau lúa được nẩy nở. Trời, đất, âm, dương học lẫn nhau không lười
biếng, nên vạn vật thành. Trời không học nhu hòa thì không che rợp được.
Đất không học cứng mạnh thì không gánh chịu được. Dương không học âm thì
không mở tỏ được. Âm không học dương thì không ngăn giữ được.Thánh nhân
không có gì khác người. Học theo bốn loại: trời, đất, âm, dương ấy một
cách không lười biếng mà thôi. Thánh nhân ghét sự lười biếng!
Hoặc giả, Tị-Tịch viết:
“Dư chi cô lậu dã, hạnh tử phát kỳ mông, nguyện văn thánh-nhân chi học”.
Trung-Dung-Tử viết: “Phục tọa, ngô ngữ nhữ, Thư bất vân hồ: “Duy cuồng
khắc niệm tác thánh, duy thánh võng niệm tác cuồng”. Thị cố thánh-nhân,
tháo thứ điên bái, vị thường bất niệm chính-đạo, nhi học chi dã. Phu-tử
đại-thánh-nhân dã. Bạt hồ kỳ tụy, xuất hồ kỳ loại. Tự sinh dân dĩ lai,
vị hữu như Phu-tử giả! Nhập thái miếu mỗi sự vấn. Tắc thị học ư miếu
nhân dã. Tam nhân hành, trạch kỳ thiện giả nhi tòng chi. Tắc thị học ư
giai hành dã. Nhập
Chu
tắc vấn lễ ư Lão-tử. Tắc thị học ư trụ sử dã. Khởi Trọng-Ni chi thánh,
bất nhược miếu-nhân, hành-nhân, trụ-sử da! Cái thánh-nhân cụ phù bất
niệm chính-đạo nhi học chi, tắc chí ư cuồng dã hỹ! Cố viết: “Tất hữu như
Khâu chi trung tín yên. Tất bất như Khâu chi hiếu học dã”.
Hoặc giả như Tị-Tịch viết
rằng: “Tôi là người cô-lậu, may được bậc thánh-nhân mở tỏ sự mê mờ của
tôi, tôi nguyện theo cái học của Ngài”. Trung-Dung-Tử cũng viết: “Ông
hãy ngồi lại, ta dạy cho ông điều này: kinh Thư nói: “Kẻ cuồng dại khắc
phục được vọng niệm là bậc thánh. Bậc thánh quên khắc phục vọng niệm là
kẻ cuồng dại”. Cho nên, dù gặp khi hoảng hốt, khi nghiêng ngả, bậc thánh
nhân vẫn thường không quên chính-đạo để học hỏi. Đức Khổng-phu-tử là bậc
đại-thánh-nhân. Ngài là bậc cao tột, vượt ra khỏi đồng đàn, đồng loại.
Từ khi có dân-chúng đến nay, chưa có ai hiếu học như đức Phu-tử. Vào nhà
thái-miếu, mỗi việc ngài đều hỏi, đó là ngài học những người trong
thái-miếu. Ba người cùng đi với nhau, học theo người thiện, đó là học
những điều của những người cùng đi. Ngài vào triều đình nhà
Chu,
hỏi lễ nơi đức Lão-tử, đó là học những điều cột-trụ của lịch-sử vậy. Há,
ngài Trọng-Ni là bậc thánh lại không bằng những người trong thái-miếu,
những người đi đường, cùng những điều cột-trụ trong lịch-sử sao? Hẳn là,
bậc thánh-nhân sợ không niệm được chính-đạo nên phải học, để khỏi đi đến
chỗ như kẻ cuồng dại vậy. Cho nên có chỗ nói: “Quyết phải có sự
trung-tín như Khổng-Khâu, nhưng, hẳn không bằng sự hiếu học của
Khổng-Khâu”!
- Viết: “Thánh-nhân sinh
nhi tri chi hà tất học vi?” – Viết: “Tri nhi học, thánh-nhân dã. Học nhi
tri, thường nhân dã”. Tuy thánh-nhân, thường nhân, mạc hữu bất do ư học
yên. Khổng-tử viết: “Quân-tử bất khả bất học”. Tử- Lộ viết: “Nam
sơn hữu trúc, bất nhu tự trực, chảm nhi dụng chi, đạt hồ tê cách. Dĩ thử
ngôn chi, hà học chi hữu?” Khổng-tử viết: “Quát nhi vũ chi, thốc nhi lệ
chi, kỳ nhập chi bất diệc thâm hồ!” Tử-Lộ tái bái viết: “Kính thụ giáo
hỹ”. Y, Thánh-nhân chi học, vô nãi quát, vũ, thốc, lệ sử thâm nhập hồ!
Khởi sinh nhi tri chi giả, ngột nhiên bất học da!
Có người hỏi rằng: “Bậc
thánh-nhân sinh ra đã biết, hà tất còn phải học? – Đáp rằng: “Biết mà
còn học là bậc thánh. Học mới biết là người thường. Bậc thánh và người
thường, ai cũng do nơi học cả”. Đức Khổng-tử nói rằng: “Người quân tử
không thể không học”. Ông Tử-Lộ nói rằng: “Nam-sơn có loại trúc, thân
không mềm, mọc thẳng, chặt nó đem về dùng, đạt tới chỗ bền chắc. Đem cây
trúc mà ví, đâu cần phải học”? Đức Khổng-tử nói: “Đẽo nhọn, thêm cánh,
bịt sắt, mài sắc, đóng vào cái gì lại không sâu, chắc hơn hay sao!” Ông
Tử-Lộ nói: “ Con xin kính vâng lời Thầy dạy”. À, cái học của bậc
thánh-nhân, tuy đã biết rồi, nhưng còn phải đẽo nhọn, thêm cánh, bịt
sắt, mài sắc, khiến cho nó càng thâm nhập thêm. Như vậy, há sinh ra đã
biết, ngất ngưởng vậy mà không học nữa ư!
5.- MIỄN HỌC
(HẠ)
Phù, thánh thả hiền, tất
vụ ư học. Thánh hiền dĩ hạ, an hữu bất học, nhi thành nhân tai! Học do
ẩm thực, y phục dã. Nhân hữu thánh hồ, hiền hồ, chúng thứ hồ. Tuy tam
giả dị, nhi cơ sách thực, khát sách ẩm, hàn sách y, tắc bất dị hồ! Học
dã, khởi đắc dị hồ! Duy cầm thú thổ mộc bất tất học dã!
Ô hô, ngu phu thị ẩm thực
nhi bất đãi, mạo hóa lợi nhi bất hưu. Nãi tựu ư học, triêu học nhi tịch
đãi giả, hữu hỹ. Phù hữu xuân học, nhi đông đãi giả, hữu hỹ. Phù, cẩu
như thị ẩm thực, mạo hóa lợi chi bất tri đãi giả, hà hoạn ư bất vi bác
văn hồ, bất vi quân tử hồ? – Viết: thế hữu chí ngu giả, bất biện thúc
mạch chi dị, bất tri hàn thử chi biến, khởi linh học da, khởi khả giáo
da! – Viết: chí ngu do bất giáo dã, do bất học dã. Cẩu
sư giáo chi bất quyện, bỉ tâm chi bất đãi giả, thánh vực khả tê nhi
thăng hồ. Hà ưu thúc mạch chi bất biện hồ. Thả ngu giả, khát nhi tri ẩm,
cơ nhi tri thực, hàn nhi tri y, ký tri tư tam giả, tắc dữ thảo mộc thù
hỹ. Ô hô, bất khả học dã, bất khả giáo dã!
VĂN KHUYÊN GẮNG HỌC
(Bài Dưới)
Ôi, thánh và hiền quyết định phải chuyên về
việc học. Từ bậc thánh hiền trở xuống, có ai không học mà thành người
được ư? Học ví như ăn cơm, áo mặc. Loài người có thánh, hiền và những
người thường. Tuy ba bậc ấy có khác nhau, nhưng đói tìm thức ăn, khát
tìm nước uống, lạnh tìm áo mặc, có gì khác nhau đâu. Há việc học lại
khác được chăng. Chỉ có chim muông, cây cỏ không cần học mà thôi! Than
ôi, kẻ ngu-phu ham ăn uống không lười biếng, tham hóa-lợi không ngừng
nghỉ. Nhưng, nói đến việc học thì có người buổi sớm học, buổi chiều
lười, mùa xuân học, mùa đông nghỉ. Nếu như, ham ăn uống, tham hóa-lợi,
không biết lười biếng, thì lo gì không làm người nghe rộng, làm bậc quân
tử ư? Có người nói: “Ở đời có người chí ngu, không rõ lúa thúc, lúa mạch
khác nhau ra sao, không biết lạnh nóng thay đổi ra sao, làm sao khiến
người ấy học và làm sao dạy họ được?” Đáp: “Người chí ngu do không dạy,
do không học. Nếu thầy giáo không mỏi mệt, tâm người kia không lười
biếng thì cõi thánh có thể đi đến và lên tới được. Như vậy, lo gì không
biện rõ được lúa thúc, lúa mạch. Vả lại, người ngu, khát biết uống, đói
biết ăn, lạnh biết tìm áo. Đã biết được ba vấn đề ấy, tức là đã khác
loài thảo mộc rồi, sao lại không thể học được, sao lại không thể dạy
được!”
Nhân chi chí ngu, khởi bất
năng nhật ký nhất ngôn da! Tích nhật chí nguyệt, tắc ký tam thập ngôn
hỹ. Tích nguyệt chi niên, tắc ký tam bách lục thập ngôn hỹ. Tích chi sổ
niên nhi bất đãi giả, bất diệc cơ ư quân tử hồ. Vi ngu, vi tiểu nhân nhi
bất biến giả, do bất học nhĩ. Trung-Dung-Tử vị nhiên thán viết: “Ngô
thường kiến sỉ, trí chi bất đãi, tài chi bất mẫn, nhi chuyết ư học giả;
vị kiến sỉ ẩm thực bất như tha nhân chi đa, nhi chuyết ẩm thực giả.
Chuyết ẩm thực tắc vẫn kỳ mệnh, hà tất sỉ ư bất đa da. Chuyết học vấn
tắc đồng phù cầm thú thảo mộc, hà tất sỉ tài trí chi bất như tha nhân
da. Cẩu sỉ tài trí bất như, tắc bất học, tắc diệc ưng sỉ ẩm thực bất như
tha nhân, tắc phế ẩm thực. Dĩ thị quán chi, khởi bất đại ngộ hồ!
Người chí-ngu, chả lẽ, mỗi ngày không ghi
nhớ được một lời nói hay sao? Gom góp từng ngày cho đến hết tháng, đã
ghi nhớ được ba mươi lời. Gom góp từng tháng cho đến hết năm, tức là đã
ghi nhớ được ba trăm sáu mươi lời. Không lười biếng, chỉ gom góp vài
năm, hẳn là đã gần với những người nghe rộng rồi! Lại nữa, mỗi ngày chỉ
giữ lấy và vừa học, vừa làm một điều thiện nhỏ, gom góp từng ngày đến
hết tháng, thân đã có ba mươi điều thiện. Gom góp từng tháng đến hết
năm, tức là thân đã có ba trăm sáu mươi điều thiện. Không lười biếng,
gom góp trong vài năm, hẳn là đã gần với bậc quân-tử vậy. Người ngu, kẻ
tiểu nhân không thay đổi được, bởi vì họ không chịu học. Trung-Dung-Tử
bùi ngùi mà than rằng: “Tôi thường hổ thẹn, trí không kịp người, tài
không lanh lẹ, mà lại bỏ dở việc học”! Chưa thấy ai hổ thẹn về việc ăn
uống không nhiều bằng người, mà lại ngưng ăn uống. Ngưng ăn uống thì
thân-mệnh mất, hà tất lại hổ thẹn không ăn nhiều bằng người. Ngưng học
vấn thì cùng như chim muông, cây cỏ, hà tất hổ thẹn là tài trí không
bằng người. Nếu biết hổ thẹn là tài trí không bằng người mà không học,
thì cũng như người hổ thẹn về việc ăn uống không bằng người rồi bỏ ăn
uống. Lấy những việc đó mà xem xét, há chẳng lầm lắm vậy ư!
Ngô diệc chí ngu dã. Mỗi
sủy tài dữ trí bất đãi tha nhân giả viễn hỹ, do tri ẩm thực chi bất khả
chuyết, nhi bất cảm đãi ư học dã. hành niên tứ thập hữu tứ hỹ, tuy bệnh
thả khốn, nhi thủ vị thường thích quyển. Sở dĩ cụ đồng ư thổ mộc cẩm thú
nhĩ. Phi cảm cầu trăn thánh vực dã, diệc phi cầu hồ văn đạt dã. Tuy hoặc
bàng dương hộ đình, di do nguyên dã, dĩ tạm di dưỡng, mục quan tâm tư,
diệc vị thường cảm phế ư học dã. Do thị, đăng sơn tắc tư học ký cao, lâm
thủy tắc tư học kỳ thanh, tọa thạch tắc tư học kỳ kiên, khán tùng tắc tư
học kỳ trinh, đối nguyệt tắc tư học kỳ minh. Vạn cảnh xâm liệt các hữu
sở trường, ngô tất đắc sư nhi học chi.
Vạn cảnh vô ngôn nhi
thượng khả học. Nhân chi năng ngôn, tuy vạn ác tất hữu nhất thiện dã. Sư
nhất thiện dĩ học chi, kỳ thùy viết bất nhiên hồ.
Tôi cũng là người rất ngu. Mỗi khi tôi so
sánh tài và trí của tôi cách người khá xa, không theo kịp được, tôi liền
nghĩ rằng, việc ăn uống không thể ngưng được, thì việc học của tôi cũng
không dám lười biếng. Năm nay tôi bốn mươi tư tuổi. Tuy đau yếu, mỏi
mệt, nhưng tay tôi chưa từng rời quyển sách. Vì tôi sợ rằng, không khéo,
tôi sẽ sa xuống cùng với chim muông, cây cỏ vậy. Tôi không dám cầu tới
cõi thánh. Tôi cũng không dám cầu là người thông đạt. Tôi chỉ quanh co
trong sân cỏ, lẩn thẩn nơi đồng nội, để tạm di dưỡng. Mắt xem, tâm nghĩ,
nhưng tôi vẫn chưa từng dám bỏ việc học. Do vậy, khi lên núi, tôi nghĩ
đến cái học về cao siêu. Khi xuống nước tôi nghĩ đến cái học về trong
sạch. Ngồi trên tảng đá tôi nghĩ đến cái học về bền vững. Xem cây tùng
tôi nghĩ đến cái học về trinh-tiết. Ngắm bóng trăng tôi nghĩ cái học về
sáng suốt. Vạn cảnh um tùm, mỗi thứ đều có sở trường, đều có thể tìm
được thầy ở trong đó mà học. Vạn cảnh không nói, ta còn có thể học được,
huống chi, con người hay nói, muôn điều ác phải có một điều thiện. Một
điều thiện làm thầy, để cho ta học, ai dám bảo rằng là không được!
Trung-Dung-Tử viết: “Thế hữu cầu chi nhi
hoặc bất đắc giả dã. Thế hữu cầu chi nhi tất đắc giả dã. Cầu chi nhi
hoặc bất đắc giả, lợi dã. Cầu chi nhi tất đắc giả, đạo dã. Tiểu nhân chi
ư lợi dã. Tuy hoặc vạn cầu nhi vạn bất đắc, nhi cầu chi di dũng. Quân tử
chi ư đạo dã, cầu chi tất đắc, nhi vọng đồ hoài khiếp, tự niệm lực bất
túc giả. Thử cầu lợi tiểu nhân chi tội nhĩ”. Trọng-Ni viết: “Nhân viễn
hồ tai, ngã dục nhân tư nhân chí hỹ”. Ngôn cầu chi nhi tất đắc dã.
Trung-Dung-Tử nói: “Ở đời, có
thứ cầu không được. Ở đời, có thứ cầu quyết được. Cầu không được, là
lợi. Cầu quyết được, là đạo. Tiểu-nhân ưa cầu lợi. Tuy vạn lần cầu, vạn
lần không được, nhưng sự mong cầu vẫn mạnh. Người quân-tử hướng tâm vào
đạo, cầu là quyết được, nhưng, trông vào đường đi, mang lòng khiếp sợ,
tự nghĩ sức không đủ, thì đó thuộc về cái tội, như kẻ tiểu-nhân cầu lợi
vậy. Ngài Trọng-Ni nói: “Điều nhân rất xa, nhưng, ta muốn làm điều nhân,
điều nhân ấy tự đến”. Đó nói là cầu quyết được vậy.
Chú thích:
______________
1. Đại-Viên Thiền-Sư ở núi Quy-Sơn, tên là
Linh-Hựu, sinh ở Trường-Khê, Phúc-Châu. Ngài xuất gia năm 15 tuổi,
nghiên cứu giáo lý tại chùa Hưng-Long, Hàng-Châu. Năm 25 tuổi, ngài tham
học nơi ngài Bách-Trượng. Sau về dựng chùa tại núi Quy-Sơn. Ngài mất năm
83 tuổi, nhà vua sắc phong cho tên thụy là Đại-viên Thiền-Sư.
2. Bốn đại: Đất, nước, lửa, gió.
3. 6 bề thân tức là cha, mẹ, anh, em, vợ,
con...
4. Thời quang là chỉ cho ánh sáng của thời
gian.
5. Ba việc thường dùng tức là cơm ăn, áo
mặc, nơi ở.
6. Ba cõi hữu lậu (tam hữu) tức là dục hữu,
sắc hữu và vô sắc hữu.
7. Bốn ơn: ơn cha mẹ, sư trưởng, ơn quốc
gia, ơn xã hội và ơn Tam Bảo.
8. 25 hữu tức là 25 cảnh hữu tình. “Hữu”
nghĩa là có nhân, có quả. Nơi ấy chúnh sinh sinh ra do quả báo của mình.
25 hữu trong ba cõi (dục giới, sắc giới, vô sắc giới): địa ngục, ngã
quỷ, súc sinh, a tu la, Đông thắng thần châu, Tây ngưu hóa châu, Bắc câu
lư châu, Nam thiệm bộ châu, Tứ thiên vương thiên, Đao lợi thiên, Diệm ma
thiên, Đâu suất thiên, Hóa lạc thiên, Tha hóa tự tại thiên, Sơ thiền
thiên, Đại phạm thiên, Nhị thiền thiên, Tam thiền thiên, Tứ thiền thiên,
Vô tưởng thiên, Tịnh cư (A na hàm) thiên, Không vô biên xứ, Thức vô biên
xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ.
9. Ba vòng (tam luân) tức là vòng quanh
trong ba cõi: dục giới sắc giới, vô sắc giới. Tam luân còn chỉ cho hoặc,
nghiệp, khổ.
10. Ấm duyên
11. Sát na: chỉ cho thời gian rất nhanh.
12. Sáu giặc (lục tặc) chỉ cho 6 căn (mắt,
tai, mũi, lưỡi, thân, ý) dính líu với 6 trần (sắc, thanh, hương, vị,
xúc, pháp) cướp đoạt mất những công đức pháp tài.
13. Sáu đạo (lục đạo): Trời, người, a tu
la, địa ngục, ngã quỷ, súc sinh.
14. Đời tự phù hư: có nghĩa là đời đã có
tính chất trôi nổi, giả dối không thực.
15. Ngài Minh-Giáo-Tung tức Phật-Nhật
Khế-Tung Thiền-Sư, tự Trọng-Linh, hiệu Tiền-Tử ở Hàng-Châu. Ngài họ Lý ở
Đàm-Tân, Đằng-Châu. Ngài nối pháp Động-Sơn, Hiểu-Thông Thiền-Sư, thuộc
đời thứ 10 của phái Thanh-Nguyên. Ngài xuất gia năm 7 tuổi, 13 tuổi đắc
độ, 19 tuổi đi tham học các nơi. Ngài thường đem theo tượng Quán-Âm và
mỗi ngày niệm danh hiệu Bồ tát một vạn lần. Ngài làm bộ luận Nguyên-Giáo
để chống lại sự bài bác của Hàn-Dũ. Vua Tống-Nhân-Tôn ban cho ngài bảo
hiệu là “Minh-Giáo”.
16. Năm vị: Hương vị trong thức ăn có: mặn,
đắng, chua, cay, ngọt. Nhưng 5 vị nơi đây, Thiền-Sư chỉ cho 5 trần là
sắc, thanh, hương, vị, xúc.
17. 12 bộ kinh: Tức là 12 thể loại trong
kinh: 1) Tu đa la (Sùtra): Khế kinh hay Trường hàng. 2) Kỳ dạ (Geya):
Ứng tụng hay Trùng tụng. 3) Già đà (Gàtha): Phúng tụng hay Cô khởi tụng.
4) Ni đà na (Nidàna): Nhân duyên. 5) Y đế mục đa (Itivrtaka): Bản sự. 6)
Xà đa già (Jàtaka): Bản sinh. 7) A tỳ đạt ma (Adbhuta-dharma): Vị tằng
hữu. 8) A ba đà na (Avadàna): Thí dụ. 9) Ưu bà đề xá (Upadesa): Luận
nghĩa. 10) Ưu đà na (Udàna): Tự thuyết. 11) Tỳ phật lược (Vaipulya):
Phương quảng. 12) Hòa già la (Vyàkarana): Thụ ký.
18. Ly niệm thanh tịnh: Chỉ cho bậc A la
hán.
19. Cô-Sơn-Viên Pháp-Sư, tức
Thích-Trí-Viên, tự Vô-Ngoại, tự hiệu là Trung-Dung-Tử. Ngài tu học nơi
Phụng-Tiên, Thanh-Nguyên. Sau ngài ở Tây-Hồ, Cô-Sơn viết sách, tiếp
chúng tới học. Ngài viên tịch năm 47 tuổi. Vua Tống-Thần-Tôn ban
pháp-thụy cho ngài là “Pháp-Tuệ Đại-Sư”.
20. Tuyết-Sơn cầu pháp: Tiền thân của đức
Thích-Tôn, tu hạnh Bồ Tát tại Tuyết Sơn gieo mình cho quỉ la sát ăn để
cầu nửa bài kệ.
21. Thiện-Tài tầm sư: Ngài
Thiện-Tài cần cầu tham học nơi 53 bậc thiện-tri-thức.
---o0o---
Nguồn: www.anlac.ca
Trình bày: Nhị Tường
Cập nhật: 1-7-2007
---o0o---
Nguồn: www.anlac.ca
Trình bày: Nhị Tường
Cập nhật: 1-7-2007
---o0o---
Nguồn: www.anlac.ca
Trình bày: Nhị Tường
Cập nhật: 1-7-2007
---o0o---
Nguồn: www.anlac.ca
Trình bày: Nhị Tường
Cập nhật: 1-7-2007
---o0o---
Nguồn: www.anlac.ca
Trình bày: Nhị Tường
Cập nhật: 1-7-2007
---o0o---
Nguồn: www.anlac.ca
Trình bày: Nhị Tường
Cập nhật: 1-7-2007
---o0o---
Nguồn: www.anlac.ca
Trình bày: Nhị Tường
Cập nhật: 1-7-2007
---o0o---
Nguồn: www.anlac.ca
Trình bày: Nhị Tường
Cập nhật: 1-7-2007
---o0o---
Nguồn: www.anlac.ca
Trình bày: Nhị Tường
Cập nhật: 1-7-2007
---o0o---
Nguồn: www.anlac.ca
Nguồn: www.anlac.ca
Trình bày: Nhị Tường
Trình bày: Nhị Tường
Cập nhật: 1-7-2007