text:
Nhà Chu
Nhà Chu (tiếng Trung: 周朝; bính âm: Zhōu Cháo; Wade–Giles: Chou Ch'ao [tʂóʊ tʂʰɑ̌ʊ]) là triều đại phong kiến trong lịch sử Trung Quốc, triều đại này nối tiếp sau nhà Thương và trước nhà Tần ở Trung Quốc.
Nhà Chu tồn tại lâu hơn bất cứ một triều đại nào khác trong lịch sử Trung Quốc, khoảng 800 năm. Việc sử dụng đồ sắt cũng đã xuất hiện ở Trung Quốc trong thời kỳ này. Nhà Chu cũng là khoảng thời gian khi hệ thống chữ viết cổ xuất hiện trên các đỉnh đồng thời Tây Chu bắt đầu chuyển sang giai đoạn hiện đại, dưới hình thức những văn bản ghi chép cổ cuối thời Chiến Quốc.
Mục lục
- 1 Nguồn gốc
- 2 Cai trị
- 3 Chư hầu nhà Chu
- 4 Chế độ tông pháp
- 5 Mệnh Trời (Thiên Mệnh)
- 6 Nhà Đông Chu
- 7 Suy tàn
- 8 Các vua nhà Chu
- 9 Chú thích
- 10 Xem thêm
- 11 Tham khảo
- 12 Liên kết ngoài
Nguồn gốc[sửa | sửa mã nguồn]
Nhà Chu khởi nguồn ở sông Vị (Wei), phía tây nền văn minh Thương. Tổ tiên bộ tộc Chu khởi nghiệp từ đất Thai (nay thuộc tây Vũ Công, Thiểm Tây), tương truyền có tên là Khí, còn gọi là Hậu Tắc, sống vào đời vua Thuấn, được ban cho họ Cơ.
Qua nhiều đời di cư, Chu phát triển thành một bộ lạc lớn và bắt đầu di cư về đất Mân (nay thuộc tây nam huyện Tuần Ấp, Thiểm Tây). Tại đây, bộ lạc Chu bắt đầu mở rộng ảnh hưởng và trở thành thủ lĩnh một liên minh gồm các bộ lạc gần nền văn minh Thương, đóng đô tại đất Kỳ (nay là Kỳ Sơn, Thiểm Tây). Truyền 15 đời từ Cơ Hậu Tắc tới đời Tây bá Cơ Xương, liên minh bộ lạc này phát triển thành một tiểu quốc Chu hùng mạnh, với kinh đô tại đất Phong (nay thuộc tây Trường An, Thiểm Tây), uy hiếp mạnh mẽ sự tồn tại của nhà Thương.
Cơ Xương mất, con là Cơ Phát lên thay, tiếp tục ý định diệt Thương. Vị vua Thương, Đế Tân hay Trụ Tân (Zhouxin) tàn bạo và mất lòng dân. Cơ Phát đã tranh thủ sự ủng hộ của các chư hầu oán ghét nhà Thương, tập hợp lực lượng chống lại. Cơ Phát cầm đầu 800 chư hầu nổi dậy - mỗi chư hầu thời đó có lẽ chỉ là một bộ lạc, và vào năm 1123 TCN (Một thuyết khác cho rằng thời điểm bắt đầu nhà Chu là 1046 TCN) họ chiến thắng vua nhà Thương là Trụ trong trận Mục Dã (Mu-ye). Vua Trụ thua trận, nhảy vào lửa tự thiêu. Từ đó, vương triều Chu bắt đầu cai trị ở vùng đất trước đó thuộc nền văn minh Thương. Cơ Phát lên làm Thiên tử, tức là Chu Vũ Vương.
Cai trị[sửa | sửa mã nguồn]
Lãnh thổ[sửa | sửa mã nguồn]
Nhà Chu coi tất cả đất đai thuộc về thần thánh, và họ là những đứa con của thần thánh vì vậy tất cả đất đai và dân cư đều thuộc về họ. Thấy rằng đất đai mình chinh phục được quá rộng lớn để một người có thể cai trị, các vua nhà Chu đã chia đất đai thành những vùng và chỉ định một người nào đó để cai trị vùng đó dưới danh nghĩa của mình (chư hầu), lựa chọn một người thân trong họ, một người có thể tin tưởng trong bè cánh, hay vị thủ lĩnh một bộ lạc đã cùng họ chống lại nhà Thương.
Chính sách của nhà Chu khá tương đồng với mô hình chính trị Âu châu thời Trung cổ, trong đó có rất nhiều tiểu quốc được thành lập, và phần lớn đều do con cháu của thiên tử làm lãnh đạo. Các lãnh đạo, hay lãnh chúa của các tiểu quốc đó đều nhận tước hiệu của nhà Chu.
Tuyệt đại đa số các nước chư hầu đều được thành lập và thụ phong tước Hầu hay tước Tử trong thời Tây Chu, xem như họ đều là cánh tay nối dài của gia đình Chu Văn Vương. Chỉ trừ một số ít chư hầu khác là được thành lập dưới tiền triều Thương, như nước Trần và Tống.
Mỗi vị thủ lĩnh địa phương có quyền sắp đặt mọi vùng đất quanh mình và có lực lượng dân phòng riêng. Và nhà Chu ban cho họ những quà tặng như xe ngựa, vũ khí bằng đồng, người hầu và súc vật. Các vị tù trưởng này được phong các tước vị và cai quản vùng lãnh địa của mình như một tiểu quốc thần phục nhà Chu. Những vị vua địa phương này truyền ngôi cho con trai mình và tước vị của họ là cha truyền con nối. Và để cai trị vùng đất của mình tốt hơn, vị chư hầu đó lại phong những tước nhỏ hơn cho những người đã từng cầm đầu các nhóm dân ở nơi đó trước khi họ đến. Một hệ thống thứ bậc địa vị và trách nhiệm xuất hiện giữa và bên trong các gia đình, với việc anh lớn thì có quyền cao hơn em, với quy tắc kế tục theo đó những người đàn ông sẽ làm chủ gia đình. Nếu một người quý tộc đã có gia đình mà lại thích một người đàn bà khác, thay vì đuổi vợ khỏi nhà, ông ta có thể đưa người đàn bà kia vào trong gia đình với tư cách vợ lẽ, với cấp bậc thấp hơn vợ mình.
Các vị vua sáng lập nhà Chu đã tuyên truyền với những người bị mình chinh phục rằng nhà Chu đã đuổi tiền nhân các vua nhà Thương khỏi thiên đường và thiên đường đã bị vị thần tối cao của họ chiếm, vị thần mà họ gọi là "Thượng đế", người, theo họ nói, đã ra lệnh cho sự sụp đổ của nhà Thương. Giống như ở vùng Tây Á, các vua Chu tuyên bố rằng họ cai trị bằng quyền lực thần thánh. Họ tuyên bố mình là Thiên Tử, hiện thân trên mặt đất của "Thượng đế" và nhiệm vụ của họ là làm trung gian với Thượng đế, để thực hiện các cuộc hiến tế thích đáng và giữ gìn quan hệ tốt giữa thiên đường và thần dân của họ. Họ tuyên bố rằng bất kỳ một sự chống đối nào với sự cai trị của họ là chống đối lại ý muốn của trời.
Phong kiến phân quyền[sửa | sửa mã nguồn]
Vua Chu chỉ nắm quyền trung ương ở Cảo Kinh (gần Tây An ngày nay), còn thì chia đất cho các chư hầu. Phong kiến có nghĩa là vua phong tước cho một bầy tôi (hoặc là một người trong họ nhà vua, hoặc là một công thần...) và cho người đó một khu đất để người đó kiến quốc (lập nước). Người đó thành một chư hầu của vua.
Theo nguyên tắc thì đất của vua (vương) tức thiên tử được vạn dặm vuông và có vạn cỗ chiến xa (vạn thặng); dưới vương có năm tước: công, hầu, bá, tử, nam. Đất phong của hai bậc công và hầu được ngàn dặm vuông, có ngàn cỗ chiến xa (thiên thặng); bậc bá được bảy chục dặm vuông, có trăm cỗ chiến xa; hai bậc tử, nam được năm chục dặm vuông, năm chục cỗ chiến xa. Tất cả những nước nhỏ đó gọi chung là chư hầu; mỗi chư hầu sau lại sáp nhập thêm một hay nhiều nước nhỏ, gọi là phụ dung, tức là chư hầu của chư hầu.
Tất cả các nước đó đều làm phiên dậu cho nhà Chu, và dựng một hay nhiều đồn trên đất của mình. Mỗi đồn lớn hay nhỏ là một thị trấn có luỹ bằng đất bao quanh, và hai đường chữ thập cắt ngang từ đông sang tây và từ bắc xuống nam. Chung quanh đồn là nhà của dân chúng mà người ta gọi là "lê dân" (dân tóc đen); còn giới quý tộc sống trong đồn thì gọi là "bách tính" (trăm họ); danh từ bách tính thời sau mới có nghĩa là dân thường. Thời Chu, chỉ giới quý tộc mới có tên họ vì tổ tiên thuộc một thị tộc nào đó; thường dân thường không có tên họ, lấy tên nghề làm tên họ, như tổ tiên làm đồ gốm thì lấy họ là Đào, tổ tiên đánh giặc, thì lấy họ là Tư Mã.
Nguyên tắc là vậy, nhưng thời đó đo đạc chưa thống nhất, những số trăm dặm, bảy chục dặm chỉ là phỏng chừng, thiên tử muốn giữ bao nhiêu đất cũng được, và những công, hầu mạnh lên muốn mở mang bờ cõi cũng được. Vả lại, trừ những biên giới thiên nhiên như sông, núi, còn trong rừng và cánh đồng thì làm sao vạch được biên giới, chỉ đắp một mô đất (gọi là phong 封) để đánh dấu mà thôi. Cho nên uy quyền của một chư hầu lan tới đâu thì đó là biên giới.
Bổn phận của chư hầu là 1-2 năm một lần phải lại triều cống thiên tử - cống phẩm là sản vật trong nước - trình bày về tình hình cai trị trong nước; có sự xích mích gì với lân bang thì không được tự giải quyết lấy bằng vũ lực mà phải để thiên tử xử; khi chư hầu chết, truyền ngôi lại cho con thì phải được thiên tử chấp nhận. Ngược lại bổn phận của thiên tử là phải che chở, giúp đỡ các chư hầu: nước nào bị ngoại tộc xâm lăng thì đem quân lại cứu; nước nào mất mùa thiên tử cũng phải cứu trợ. Và 5 năm một lần, thiên tử đi thăm hết các chư hầu một lượt, dĩ nhiên là chỉ tới những nước lớn rồi bảo các nước nhỏ tới họp để cùng tế lễ thần núi (ngũ nhạc) và nghe các nguyện vọng của họ.
Tới đâu thiên tử cũng cho mời các bô lão cao tuổi nhất lại chúc mừng và thăm hỏi về dân tình. Dân tộc Trung Hoa đã có tục trọng người già vào thời đó. Thiên tử lại quan sát các sản phẩm trong nước, nghe các bản nhạc, các bài hát trong các cuộc tế, lễ ở mỗi triều đình, các bài ca dao trong dân gian và sai người chép lại, để biết phong tục mỗi nơi, đời sống, nguyện vọng của dân. Những bài hát trong dân gian đó được Khổng Tử sau này sưu tập thành bộ Kinh Thi, nhờ vậy đời sau biết được khá đúng những tục lệ, nỗi vui buồn, lo lắng, oán thán và tình yêu giữa nam nữ Trung Hoa của 3.000 năm trước.
Thời kỳ Tây Chu, chế độ phong kiến đó có nhiều điểm tốt:
- Nó giúp nhà Chu cai trị được một lãnh thổ rộng gấp mười đất của tộc Chu mà không phải dùng nhiều quân đội, không tốn sức;
- Nó lập được một tổ chức có trật tự, trên dưới đều có quyền lợi và bổn phận, mà bổn phận của trên (thiên tử) nặng hơn của dưới,
- Nó cho mỗi nước độc lập trong một liên hiệp, do đó vừa tạo được tinh thần quốc gia, vừa tạo được tinh thần tứ hải giai huynh đệ. Tinh thần quốc gia nhờ nó mà không hẹp hòi vì "đất nào cũng là đất của Thiên tử, người nào cũng là dân của Thiên tử"
- Nó giúp nhà Chu đem văn minh truyền bá khắp các chư hầu; danh từ Trung Hoa (xứ văn minh ở trung tâm) có thể xuất hiện từ hồi đó;
- Nó trọng ý dân và hoà bình, giải quyết được những mâu thuãn giữa các nước nhỏ mà không phải dùng đến vũ lực. Nó tạo ra một hình thức chiến tranh "lễ độ", "quân tử" rất đặc biệt, khắp thế giới không thấy ở đâu cả.
Lý thuyết thì như vậy, nhưng trên thực tế sự tốt đẹp được non 300 năm, rồi sau đó suy tàn dần, hoá ra vô hiệu khi quyền lực Thiên tử suy yếu vào thời Đông Chu.
Bộ máy quan lại[sửa | sửa mã nguồn]
Đời Chu, triều đình đã có bốn chức như chức thượng thư đời sau: tư mã coi việc binh, tư khấu coi việc hình, tư đồ coi về canh nông, tư không coi về dân sự, ruộng đất, đê điều, đường sá... (tức như bộ công thời sau). Chưa có hai bộ: bộ lại và bộ hộ, vì chưa cần thiết, có thể giao cho những quan nhỏ.
Ngoài ra có một chức coi về việc riêng của vua (trủng tế); một chức coi về việc ăn uống của vua (thiện phu); một chức coi về kho lẫm (truyền phủ); một chức dạy thái tử (sư phó); có một quan coi các hoạn quan nữa.
Ở triều đình có ba chức quan nhỏ: Chức coi về thiên sự, tế lễ, lịch; Thái bốc coi về bói...; và Sử coi về nhân sự, chép lại việc các đế vương đời trước, để lưu truyền những điều các tiên vương đã đặt ra. Những Kinh, Thi, Thư, Lễ, Nhạc đều do sử quan làm ra. Thời đó, không dân tộc nào chép sử kỹ như Trung Hoa.
Ngoài kinh đô, nước chia ra làm châu, rồi tới quận, lý (làng), giao cho đại phu hoặc kẻ sĩ cai trị.
Nông nghiệp[sửa | sửa mã nguồn]
Nông nghiệp thời nhà Chu đã rất tập trung và trong nhiều trường hợp được chỉ đạo từ nhà nước. Tất cả đất đai trồng trọt đều thuộc sở hữu quý tộc, các quý tộc trao lại đất đai cho các nông nô của mình. Ví dụ, một mảnh đất được chia làm chín miếng vuông, hình chữ tỉnh (井), gọi là phép tỉnh điền, thu hoạch từ mảnh đất nằm chính giữa thuộc về nhà nước, ở những mảnh xung quanh thuộc về các nông dân.
Theo cách này, nhà nước có thể tích trữ lương thực thặng dư (như gạo) và phân phối chúng ở thời đói kém hay mất mùa. Một số lĩnh vực sản xuất quan trọng thời kỳ này gồm chế tạo đồng, vũ khí và công cụ sản xuất nông nghiệp. Những ngành này thuộc quyền quản lý của tầng lớp quý tộc.
Binh chế[sửa | sửa mã nguồn]
Nhà Chu cho phép trưng binh. Lính, chiến xa, ngựa, bò, dân phải nộp cho nhà nước theo định số. Quân đội chia làm ngũ (năm người lính), lượng (năm ngũ) do một tư mã cai quản, tốt (bốn lượng), lữ (năm tốt), sư (năm lữ) do một đại phu làm suý cai quản, quân (năm sư) do một viên tướng cai quản. Theo nguyên tắc, thiên tử có sáu quân, chư hầu có ba hoặc hai, một tuỳ theo lớn nhỏ. Nguyên tắc đó ít khi được tuân theo.
Pháp chế[sửa | sửa mã nguồn]
Pháp chế của thời đó phân biệt hai giai cấp: quý tộc (đại phu) và dân thường (thứ dân). Quý tộc mà phạm tội thì xử theo lễ, nghĩa là theo tục lệ của giới quý tộc; dân thường mà phạm tội mới bị triều đinh xét theo hình luật, tội nặng nhất thì bị nhục hình khắc chữ trên trán, cắt mũi, chặt chân, thiến, xử tử, xé thây, lăng trì, tru di tam tộc (họ cha, họ mẹ, họ vợ). Tội nhẹ hơn thì bị gọt đầu, hay đồ (đày đi xa).
Hình luật mới đầu không được ban bố trong dân gian, như vậy triều đình muốn áp dụng ra sao tùy ý, dân không được biết; dần dần về sau, mới được khắc lên đỉnh đồng cũng chỉ để ở trong cung thôi, rồi khắc lên gỗ treo ở kinh đô và các thị tứ.
Giáo dục[sửa | sửa mã nguồn]
Từ đời Thương, Trung Hoa đã có chữ viết, mới đầu khắc trên giáp cốt, lên đồ đồng; rồi sau, từ đầu đời Chu khắc bằng dao hoặc viết bằng sơn lên thẻ tre; su nữa lại viết bằng sơn trên lụa.
Có chữ viết thì có trường học, chia làm hai cấp: tiểu học cho những trẻ từ 8 đến 14 tuổi, đại học cho thiếu niên từ 15 đến 20 tuổi. Tiểu học dạy cho trẻ cách ứng đối, kính nhường và học một số chữ. Đại học dạy lục nghệ tức lễ, nhạc, xạ (bắn cung), ngự (đánh xe), thư (viết chữ), số (toán học).
Con nhà bình dân thì học ở hương học (trường ở làng), con nhà quý tộc học ở trường quốc học (kinh đô). Sử chép như vậy, nhưng đầu đời Chu có lẽ chỉ con nhà quý tộc mới được học cấp đại học, biết lục nghệ để sau ra làm quan, còn con bình dân thì may lắm một số rất ít được học vài năm ở tiểu học thôi.
Tới gần cuối đời Xuân Thu, Khổng Tử là người đầu tiên mở trường tư thục để dạy trẻ em và thanh niên bất kỳ thuộc giai cấp nào. Có thể ông cũng dạy lục nghệ, nhưng ông chú trọng nhất tới sự đào tạo một số thanh niên ưu tú, dạy họ Kinh Thi, Kinh Thư, Kinh Lễ, Kinh Nhạc (có thể cả Kinh Dịch nữa), để họ thành những người tài đức thay giai cấp quý tộc mà giúp vua chúa. Một số môn sinh của ông đã giúp các vua và đại phu đương thời, thành những kẻ sĩ có danh vọng.
Sau ông, môn đệ của ông gần thì như Tăng Tử, xa thì như Mạnh Tử (học trò của cháu nội ông, Tử Tư), Tuân Tử và nhiều nhà khác như Mặc Tử, Trang Tử... noi gương ông mở trường dạy học, đào tạo được giai cấp kẻ sĩ; giai cấp này càng ngày càng đông, uy tín càng tăn, chiếm được những địa vị cao trong chính quyền, qua đời Hán thì gần như thay thế hẳn giai cấp quý tộc ở triều đình, trong dân gian.
Vì vậy chế độ huyết thống sớm chuyển qua quý tộc trí thức 2.000 năm trước phương Tây, khiến người phương Tây rất ngạc nhiên và rất phục, khen văn minh Trung Hoa là vô cùng độc sáng. Người có công đầu là Khổng Tử; ông được xưng tụng danh hiệu Vạn thế Sư biểu.
Tôn giáo[sửa | sửa mã nguồn]
Bắt đầu từ thời các vua nhà Chu, các vị thủ lĩnh địa phương nhận được quyền hành động như các thầy tế: để thực hiện hiến tế, để cho phép hát một số loại bài hát và một số điệu nhảy, quyền cúng tế các vị thần núi sông ở địa phương, các dòng suối và đất và mùa màng. Tuy nhiên, các quý tộc địa phương tiếp tục đi theo di sản của ông cha để lại. Họ lấy vợ bằng những nghi thức tôn giáo và sự ghi chép gia phả, trong khi dân thường vẫn tiếp tục kiểu lấy vợ thời cổ, không có họ hay có gia phả. Họ chỉ đơn giản sống với nhau và được công nhận là một cặp bởi những người hàng xóm.
Giống như ở Ấn Độ và Tây Á, cùng với thời gian có một sự pha trộn giữa các tôn giáo của kẻ chinh phục và kẻ bị chinh phục. Những vị cai trị nhà Chu chấp nhận vào danh sách thần thánh của mình một số vị thần của nền văn minh Thương. Sự cúng tế nhiều vị thần từ thời nhà Thương vẫn được tiếp tục, gồm cả vị thần mùa màng, mưa và nông nghiệp - một trong những vị thần này được tin rằng được sinh ra từ một bà mẹ trinh trắng. Trong số các vị thần đó có vị thần sông Hoàng Hà, người có thân cá nhưng có mặt người. Trong nền văn minh Chu, con người tiếp tục cố gắng làm dịu các vị thần bằng cách cúng tế. Những người có khả năng thì hiến tế bằng gia súc, cừu, lợn hay ngựa.
Việc hiến tế bằng người giảm bớt so với thời nhà Thương, nhưng nhà Chu có cả vợ và bạn bè ở trong mộ, và mỗi năm một cô gái trẻ bị cúng làm cô dâu cho thần sông. Việc hiến tế này bắt đầu bằng việc những bà đồng cốt lựa chọn một cô gái đẹp nhất có thể. Mặc cho cô ta đồ satin, tơ và đeo trang sức và đặt lên một cái giường cưới trên một cái bè. Họ tống cái bè xuống sông. Cái bè sẽ chìm và cô gái chết đuối, coi như là một đồ hiến tế cho thế giới vô hình của vị thần sông.
Chư hầu nhà Chu[sửa | sửa mã nguồn]
Bản đồ các nước chư hầu của Nhà Chu.
Chế độ tông pháp[sửa | sửa mã nguồn]
Chế độ lập đích tử từ đó được Chu Công, em của Vũ Vương, quy định, rồi dần dần ngày càng được hoàn thiện, bổ sung; trong sử gọi là tôn (cũng đọc là tông) pháp: (宗法).
Vua (thiên tử hay chư hầu) lựa một người con mà truyền ngôi cho - theo nguyên tắc đích tử là con trưởng của hoàng hậu - chỉ người đó được làm thiên tử hay vương còn những người khác thì lãnh những tước nhỏ hơn, lãnh địa cũng nhỏ hơn, hoặc làm chư hầu, hoặc làm khanh, đại phu. Người con kế vị đó được gọi là tự vương hay tự quân, làm chủ tế trong tôn miếu; những người con khác chỉ làm bồi tế. Sự tiếm vị bị coi là một tội nặng.
Các gia đình đại phu cũng vậy: người con kế nghiệp làm chủ tế, gọi là "đại tôn", những người khác làm tiểu tế, gọi là "tiểu tôn". Có những thể chế quy định từng chi tiết trong các cuộc tế đó. Trong gia đình thường dân, người con trưởng luôn luôn được hưởng gia tài, giữ việc hương khói. Địa vị người đó quan trọng nhất trong nhà nhưng trách nhiệm cũng lớn nhất: lo cho mọi người trong nhà đủ ăn đủ mặc, dạy bảo người dưới, chịu sự chê trách của dòng họ, xã hội nếu trong gia đình có kẻ nghèo đói hoặc hư hỏng, làm nhục tổ tiên.
Ngược lại, người đó và cả vợ nữa, được người trên nể, người dưới tuân lời. Khi em còn nhỏ, ở chung nhà thì anh có quyền thay cha (đã mất); em lớn rồi, ra ở riêng, may mà giàu có, sang trọng hơn anh thì về nhà vẫn phải lễ phép với anh, có bổn phận giúp đỡ anh, mà không được khoe giàu sang trước mặt anh.
Con gái không được quyền thừa kế, ra ở riêng rồi thì không còn địa vị gì trong nhà nữa, thành người của gia đình bên chồng (nữ nhân ngoại tộc), do vậy có câu "nhất nam viết hữu, thập nữ viết vô".
Tổ chức đại gia đình đó rất thích hợp với chế độ nông nghiệp để đất đai của gia đình không bị phân tán vào tay người ngoài, mà sự khai thác chung được dễ dàng, sự tiêu pha đỡ tốn kém. Nó tạo nên tinh thần gia tộc: giúp đỡ lẫn nhau, giữ danh dự chung cho nhau. Nhưng nó cũng gây nhiều sự bất công, bất bình nếu người gia trưởng tư cách không đàng hoàng, ăn bám.
Muốn cho chế độ tôn pháp được vững, nhà Chu rất đề cao hiếu đễ: con phải hiếu với cha mẹ, kẻ dưới phải tôn kính người trên. Nhờ vậy ai cũng nhận rằng dân tộc Trung Hoa là dân tộc coi trọng chữ hiếu nhất. Vì trọng chữ hiếu, nên họ chú trọng đến tang lễ, tế tự. Sự thờ cúng tổ tiên gần thành một tôn giáo.
Mệnh Trời (Thiên Mệnh)[sửa | sửa mã nguồn]
Nhà Chu cũng phải tranh đấu với tính hợp thức về sự cai trị của họ. Để thuyết phục thần dân, đặc biệt là các quý tộc, về tính chính đáng của quyền lực của mình, nhà Chu lập ra một hệ thống quyền lực mới mà họ gọi là "Thiên mệnh" (t’ien ming), hay "Sự uỷ nhiệm của Trời". Khái niệm này vẫn là một phần trong bề ngoài của những lý thuyết về quyền lực ở Trung Quốc. Nhà Chu định nghĩa quyền làm vua như một vị trí trung gian giữa trời và đất; đặc tính của vua hay chúa tể, "vương" thể hiện hùng hồn điều này. Chữ biểu ý của nghĩa này gồm ba đường ngang và một nét sổ dọc. Điều này thể hiện sự kết nỗi giữa trời (ở trên) và đất (ở dưới).
Mối quan hệ này được thể hiện gián tiếp bởi chúa tể hay nhà vua (đường ngang ở giữa). Trời ("thiên") muốn rằng con người sẽ có được mọi thứ nhu cầu của mình, và vị vua, theo ý của "thiên mệnh" được chỉ định bởi trời để coi sóc sự thịnh vượng của mọi người dân. Đây là một "Chiếu chỉ" hay "Sự uỷ nhiệm" của trời. Nếu vị vua chúa trở nên ích kỷ hay không thể chấp nhận được, không thể chăm sóc người dân, trời bãi bỏ sự uỷ nhiệm của mình và trao cho người khác.
Cách duy nhất để biết được sự uỷ nhiệm đã được thông qua là lật đổ vị vua chúa đó; nếu việc lật đổ thành công, thì sự uỷ nhiệm đã được trao cho người kia, nhưng nếu thất bại, thì sự uỷ nhiệm vẫn thuộc về nhà vua. Mệnh Trời có thể là khái niệm về mặt chính trị và xã hội bị chỉ trích nhiều nhất trong văn hoá Trung Quốc. Nó giải thích những thay đổi trong lịch sử, nhưng cũng cung cấp một lý thuyết đạo đức sâu sắc về triều đình dựa trên sự vị tha cống hiến của người cai trị đối với lợi ích đại chúng. Quan niệm này cũng tái tạo lại quan niệm Trung Quốc về Trời, vốn bắt nguồn từ khái niệm trước đó về một "Thượng đế", ("Shang-Ti") thành một lực lượng cai trị vũ trụ đạo đức. Chính khía cạnh đạo đức này của Trời và "Mệnh Trời", đã ảnh hưởng đến khuynh hướng chung của văn hoá và triết học Trung Quốc, có lẽ chú trọng tới đạo đức và các vấn đề xã hội – hơn là những nền văn hoá cổ khác.
Nhà Đông Chu[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 771 TCN, khi Chu U Vương phế truất Thân hậu để đưa Bao Tự lên thay thế, kinh đô nhà Chu đã bị các lực lượng du mục phía đông bắc tràn vào cướp phá do sự xúi giục của Thân Hầu (cha Thân hậu). U vương bị giết và con cả là thái tử Nghi Cữu được các quý tộc chư hầu Trịnh, Tấn, Tần đưa lên làm vua, tức là Chu Bình Vương, dời đô về phía đông năm 771 TCN tới Lạc Dương, tỉnh Hà Nam hiện nay. Từ đây bắt đầu giai đoạn Đông Chu, và chỉ kết thúc khi bị nhà Tần lật đổ vào năm 256 trước Công Nguyên; trong lịch sử Trung Quốc, giai đoạn này được gọi là "Thời Xuân Thu" (771-403 TCN) và "Thời chiến quốc" (403-256 TCN).
Sự phân chia này dựa trên một bộ sử biên niên của Khổng Tử, bộ Kinh Xuân Thu. Bộ này chép sử nước Lỗ từ năm thứ nhất đời Lỗ Ấn Công (722 TCN) đến năm thứ 14 đời Lỗ Ai Công (481 TrCN), gồm 240 năm, năm 479 là năm Khổng Tử mất. Nhiều học giả thấy năm 722 và năm 480 (hoặc năm 479) không đánh dấu một biến cố lớn lao nào trong lịch sử, nên đã chia lại như sau:
- Thời Xuân Thu: 770-403 TCN, từ đời Chu Bình Vương tới cuối đời Chu Uy Liệt Vương.
- Thời Chiến Quốc: 403-221 TCN, từ đời Chu An Vương đến khi nước Tần diệt được Tề và thống nhất Trung Quốc.
Thời kỳ này của nhà Đông Chu cũng được coi là giai đoạn phát triển mạnh mẽ nhất của tư tưởng và văn hoá Trung Quốc trong lịch sử. Chính trong giai đoạn cai trị này của nhà Đông Chu mà những nhà tư tưởng lớn nhất đã sáng tạo ra những quan niệm khởi đầu về triết học, đạo đức, học thuyết chính trị và văn hoá Trung Quốc.
Ở giai đoạn Xuân Thu (771-403 TCN), Trung Quốc gồm phần lớn là một nhóm các tiểu vương quốc; chính nhà Chu cũng không bao giờ có đủ quyền lực quân sự và chính trị để tái chiếm phía tây hay thậm chí là giữ được quyền kiểm soát các tiểu quốc của mình. Nhược điểm của phong kiến phân quyền phát tác:
- Nó không thể vững lâu được vì phải dựa vào quyền của thiên tử nhà Chu. Mà nhà Chu thì phải cắt dần đất đai phong cho các vương hầu công khanh nên mỗi ngày một hẹp lại, trông vào sự cống hiến của chư hầu thì không được bao nhiêu, do đó quyền lực Thiên tử càng ngày càng yếu đi.
- Chư hầu trái lại, ở xa kinh đô nhà Chu, tự ý mở mang đất đai, thôn tính kẻ yếu ở chung quanh, hùng cứ một phương. Vì vậy số bộ lạc cứ giảm dần từ 1600 xuống 1000, 500... 100, mà các chư hầu hùng cường đất đai mỗi ngày một rộng, hơn cả thiên tử. Những chư hầu nhỏ bị chư hầu lớn ức hiếp, cầu cứu với thiên tử, thiên tử không cứu nổi, thế là chế độ chỉ còn có cái danh mà không có cái thực.
Bởi vì sự không ổn định của các tiểu quốc đó, và bởi vì sự xâm lấn lãnh thổ của các rợ du mục phía nam, các tiểu quốc phải liên minh với nhau và chấp nhận một số vị bá chủ trên "lãnh thổ" của họ. Vì vậy thời Xuân Thu là một giai đoạn nguy hiểm và không chắc chắn nhất, trong đó lãnh thổ bị chuyển dịch tới lui, các cuộc xâm lấn thường xuyên xảy ra và các liên minh được lập lên rồi lại giải tán với sự nhanh chóng đáng kinh ngạc.
Suy tàn[sửa | sửa mã nguồn]
Từ khi dời đô sang phía Đông, quyền lực của triều đình Chu dần giảm sút: tốc độ tan rã các vương quốc tăng lên. Từ thời Bình Vương về sau, các vua nhà Chu chỉ còn cai trị trên danh nghĩa, quyền lực thực sự nằm trong tay các chư hầu hùng mạnh. Các chư hầu đánh nhau để giành lấy ngôi bá chủ, điều khiển các chư hầu khác thay vai trò của nhà Chu, dù trên danh nghĩa họ vẫn mượn tiếng nhà Chu để điều khiển các chư hầu khuất phục. Trong thời Xuân Thu xuất hiện các chư hầu mạnh nối nhau làm bá chủ, gọi là Ngũ Bá (có vài thuyết khác nhau quan niệm về Ngũ Bá).
Tới cuối thời nhà Chu, các chư hầu thậm chí còn không cần biết tới sự cai trị chỉ mang tính biểu tượng của các vua Chu và tự xưng vương (như nhà Chu). Chiến tranh giữa các chư hầu tàn khốc hơn, quy mô lớn hơn vì một loạt nước nhỏ thời Xuân Thu đã bị tiêu diệt, còn lại chỉ khoảng 10 nước, trong đó có 7 nước lớn gọi là Thất hùng: Tề, Yên, Tần, Sở, Hàn, Triệu, Nguỵ. Nhà Chu khi đó chỉ còn cai quản vùng đất nhỏ bé như các nước chư hầu bé khác còn sót lại chưa bị diệt như Lỗ, Vệ. Các chư hầu lớn muốn trở thành Vua của những ông vua.
Tới thời Chiến Quốc, Tần có lần đòi Cửu đỉnh của Chu, Triệu lấy tế điền (ruộng mà hoa lợi dùng vào việc tế lễ) của Chu; và khi các chư hầu đều tự xưng vương cả - tức tự coi mình ngang hàng với vua Chu - thì vua Chu cũng phải khép nép tâng họ lên là vương mà tự xưng là tiểu quốc.
Tới thế kỷ III TCN, một nhà Chu nhỏ bé cũng lại nảy sinh lục đục. Hai nước Hàn và Triệu mang quân can thiệp, chia lãnh thổ nhỏ bé làm đôi, giao cho hai vị tông thất cai quản, gọi là Tây Chu công và Đông Chu công. "Thiên tử" nhà Chu ở chung với Tây Chu công. Từ đây Tây Chu và Đông Chu chỉ mang nghĩa phân chia trong phạm vi hẹp của vùng đất nhà Đông Chu xung quanh Lạc Dương mà thôi, không phải địa phận nhà Tây Chu xưa kia, lúc đó đã thuộc về Tần.
Tới năm 257 TCN, hưởng ứng phong trào "hợp tung" do Sở và Yên phát động để chống nước Tần hùng mạnh và hung hãn đang lấn đất chư hầu như tằm ăn lá, thiên tử nhà Chu cũng mộ binh đánh Tần. Nhưng lúc đó nhà Chu đã kiệt quệ tới mức thiên tử không có đủ tiền chiêu binh mà phải đi vay. Tây Chu công tự làm tướng cùng hợp binh với quân Yên và quân Sở. Thế nhưng, phong trào hợp tung cũng như những lần trước, đúng như đánh giá của Trương Nghi:"hợp tung như đống cát, dễ hợp mà dễ tan", chưa đánh Tần trận nào ra trò mà hợp tung lại tan rã vì quân các nước khác không tới. Hàn đang bị Tần vây, không cựa quậy được, Triệu vừa thua trận Trường Bình mất gần hết nhân sự và sinh khí, còn Tề lại thông hiếu với Tần không ra quân. Quân Sở và Yên cô thế đành tự rút. Lấy cớ nhà Chu gây hấn, năm 256 TCN, Tần Chiêu Tương vương sai Trương Đường mang quân đánh vào đất Tây Chu, bắt Chu Noãn vương đem về Hàm Dương.
Năm 250 TCN, Tần Chiêu Tương Vương chết, liền sau đó con là Hiếu Văn vương lên ngôi 3 ngày cũng chết. Cháu là Tử Sở lên ngôi, tức là Trang Tương vương. Đông Chu quân thấy nước Tần mất liền 2 vua, lại sai người đi bàn với các nước hợp tung đánh Tần lần nữa, thành ra chọc giận nước Tần. Năm 249 TCN, vua Tần bèn sai Lã Bất Vi mang 10 vạn quân đi đánh Đông Chu, bắt nốt Đông Chu quân mang về. Từ đó nhà Chu mất hẳn.
Nhà Chu tính từ Chu Vũ vương đến Đông Chu quân có 37 vua, nếu tính từ năm 1122 TCN thì kéo dài 873 năm, nếu tính từ 1046 TCN thì kéo dài 777 năm. Dù là con số nào, nhà Chu vẫn là triều đại tồn tại lâu nhất trong lịch sử Trung Quốc.
Các vua nhà Chu[sửa | sửa mã nguồn]
Các thủ lĩnh bộ tộc từ thời vua Thuấn đến Hạ, Thương[sửa | sửa mã nguồn]
Theo Sử ký Tư Mã Thiên, Chu bản kỷ, có ghi lại 15 đời thủ lĩnh bộ tộc Chu:
Các vua Chu làm thiên tử[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
- Chu bản kỷ

markdown:
# Nhà Chu
[Tây Chu](/w/index.php?title=T%C3%A2y_Chu&redirect=no))
|Bài viết này
|cần thêm .
|Nhà Chu|
|Vương quốc|
|
|
1122 TCN–249 TCN ![]()
|
|
Nhà Chu, khoảng thế kỷ X TCN
|
|Thủ đô |Hạo Kinh,
|**Ngôn ngữ** **Tôn giáo** [Bách Gia Chư Tử](/wiki/B%C3%A1ch_Gia_Ch%C6%B0_T%E1%BB%AD) **Chính quyền** **Vua** [Chu Vũ Vương](/wiki/Chu_V%C5%A9_v%C6%B0%C6%A1ng) [Chu Noãn Vương](/wiki/Chu_No%E1%BA%A3n_V%C6%B0%C6%A1ng) **Lịch sử** [Trận Mục Dã](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_M%E1%BB%A5c_D%C3%A3) [Dân số](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) **Tiền tệ**
|Nhà Chu|
|
|
|Phiên âm|
|
|[Bính âm Hán ngữ](/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m_H%C3%A1n_ng%E1%BB%AF) [Wade–Giles](/wiki/Wade%E2%80%93Giles) [Tiếng Mân](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_M%C3%A2n) [Bạch thoại tự](/wiki/B%E1%BA%A1ch_tho%E1%BA%A1i_t%E1%BB%B1) [tiếng Mân Tuyền Chương](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_M%C3%A2n_Tuy%E1%BB%81n_Ch%C6%B0%C6%A1ng) [Tiếng Ngô](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ng%C3%B4) [Bính âm](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ng%C3%B4) [Tiếng Quảng Đông](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng) [Việt bính](/wiki/Vi%E1%BB%87t_b%C3%ADnh) 1Ciu 4 *Đừng nhầm lẫn với*. [Tây Chu (nước)](/wiki/T%C3%A2y_Chu_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc))hoặc [Đông Chu (nước)](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Chu_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) [Võ Tắc Thiên](/wiki/V%C3%B5_T%E1%BA%AFc_Thi%C3%AAn), người cũng lập ra một triều đại Chu trong giai đoạn cai trị ngắn của mình từ 690 đến 705. **Nhà Chu** ( [tiếng Trung](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Trung): 周朝; [bính âm](/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m): *Zhōu Cháo*; [Wade–Giles](/wiki/Wade%E2%80%93Giles): Chou Ch'ao [tʂóʊ tʂʰɑ̌ʊ]) là [triều đại](/wiki/Tri%E1%BB%81u_%C4%91%E1%BA%A1i) [phong kiến](/wiki/Phong_ki%E1%BA%BFn) trong [lịch sử Trung Quốc](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Trung_Qu%E1%BB%91c), triều đại này nối tiếp sau [nhà Thương](/wiki/Nh%C3%A0_Th%C6%B0%C6%A1ng) và trước [nhà Tần](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BA%A7n) ở [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c).
Nhà Chu tồn tại lâu hơn bất cứ một triều đại nào khác trong
[lịch sử Trung Quốc](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Trung_Qu%E1%BB%91c), khoảng 800 năm. [Việc sử dụng đồ sắt](/wiki/Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_s%E1%BA%AFt) cũng đã xuất hiện ở Trung Quốc trong thời kỳ này. Nhà Chu cũng là khoảng thời gian khi hệ thống [chữ viết](/wiki/Ch%E1%BB%AF_vi%E1%BA%BFt) cổ xuất hiện trên các đỉnh đồng thời Tây Chu bắt đầu chuyển sang giai đoạn hiện đại, dưới hình thức những văn bản ghi chép cổ cuối thời [Chiến Quốc](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c).
## Mục lục
[1 Nguồn gốc](#Nguồn_gốc) [2 Cai trị](#Cai_trị) [3 Chư hầu nhà Chu](#Chư_hầu_nhà_Chu) [4 Chế độ tông pháp](#Chế_độ_tông_pháp) [5 Mệnh Trời (Thiên Mệnh)](#Mệnh_Trời_(Thiên_Mệnh)) [6 Nhà Đông Chu](#Nhà_Đông_Chu) [7 Suy tàn](#Suy_tàn) [8 Các vua nhà Chu](#Các_vua_nhà_Chu) [9 Chú thích](#Chú_thích) [10 Xem thêm](#Xem_thêm) [11 Tham khảo](#Tham_khảo) [12 Liên kết ngoài](#Liên_kết_ngoài)
## Nguồn gốc[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&action=edit§ion=1)]
Nhà Chu khởi nguồn ở
[sông Vị](/wiki/S%C3%B4ng_V%E1%BB%8B) (Wei), phía tây nền văn minh Thương. Tổ tiên bộ tộc Chu khởi nghiệp từ đất Thai (nay thuộc tây Vũ Công, [Thiểm Tây](/wiki/Thi%E1%BB%83m_T%C3%A2y)), tương truyền có tên là Khí, còn gọi là [Hậu Tắc](/wiki/H%E1%BA%ADu_T%E1%BA%AFc), sống vào đời vua [Thuấn](/wiki/Thu%E1%BA%A5n), được ban cho họ Cơ.
Qua nhiều đời di cư, Chu phát triển thành một bộ lạc lớn và bắt đầu di cư về đất Mân (nay thuộc tây nam huyện Tuần Ấp,
[Thiểm Tây](/wiki/Thi%E1%BB%83m_T%C3%A2y)). Tại đây, bộ lạc Chu bắt đầu mở rộng ảnh hưởng và trở thành thủ lĩnh một liên minh gồm các bộ lạc gần nền văn minh Thương, đóng đô tại đất Kỳ (nay là Kỳ Sơn, Thiểm Tây). Truyền 15 đời từ [Cơ Hậu Tắc](/wiki/C%C6%A1_H%E1%BA%ADu_T%E1%BA%AFc) tới đời Tây bá [Cơ Xương](/wiki/Chu_V%C4%83n_V%C6%B0%C6%A1ng), liên minh bộ lạc này phát triển thành một tiểu quốc Chu hùng mạnh, với kinh đô tại đất Phong (nay thuộc tây [Trường An](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_An), [Thiểm Tây](/wiki/Thi%E1%BB%83m_T%C3%A2y)), uy hiếp mạnh mẽ sự tồn tại của [nhà Thương](/wiki/Nh%C3%A0_Th%C6%B0%C6%A1ng). [Cơ Xương](/wiki/Chu_V%C4%83n_V%C6%B0%C6%A1ng) mất, con là [Cơ Phát](/wiki/Chu_V%C5%A9_v%C6%B0%C6%A1ng) lên thay, tiếp tục ý định diệt Thương. Vị vua Thương, [Đế Tân](/wiki/Tr%E1%BB%A5_V%C6%B0%C6%A1ng) hay Trụ Tân (Zhouxin) tàn bạo và mất lòng dân. Cơ Phát đã tranh thủ sự ủng hộ của các chư hầu oán ghét nhà Thương, tập hợp lực lượng chống lại. Cơ Phát cầm đầu 800 [chư hầu](/wiki/Ch%C6%B0_h%E1%BA%A7u) nổi dậy - mỗi chư hầu thời đó có lẽ chỉ là một bộ lạc, và vào năm 1123 TCN (Một thuyết khác cho rằng thời điểm bắt đầu nhà Chu là 1046 TCN) họ chiến thắng vua nhà Thương là Trụ trong [trận Mục Dã](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_M%E1%BB%A5c_D%C3%A3) (Mu-ye). Vua Trụ thua trận, nhảy vào lửa tự thiêu. Từ đó, vương triều Chu bắt đầu cai trị ở vùng đất trước đó thuộc nền văn minh Thương. Cơ Phát lên làm **Thiên tử**, tức là [Chu Vũ Vương](/wiki/Chu_V%C5%A9_v%C6%B0%C6%A1ng).
## Cai trị[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&action=edit§ion=2)]
### Lãnh thổ[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&action=edit§ion=3)]
Nhà Chu coi tất cả đất đai thuộc về
[thần thánh](/wiki/Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh), và họ là những đứa con của thần thánh vì vậy tất cả đất đai và dân cư đều thuộc về họ. Thấy rằng đất đai mình chinh phục được quá rộng lớn để một người có thể cai trị, các vua nhà Chu đã chia đất đai thành những vùng và chỉ định một người nào đó để cai trị vùng đó dưới danh nghĩa của mình (chư hầu), lựa chọn một người thân trong họ, một người có thể tin tưởng trong bè cánh, hay vị thủ lĩnh một [bộ lạc](/wiki/B%E1%BB%99_l%E1%BA%A1c) đã cùng họ chống lại nhà Thương.
Chính sách của nhà Chu khá tương đồng với mô hình chính trị Âu châu thời Trung cổ, trong đó có rất nhiều tiểu quốc được thành lập, và phần lớn đều do con cháu của thiên tử làm lãnh đạo. Các lãnh đạo, hay lãnh chúa của các tiểu quốc đó đều nhận tước hiệu của nhà Chu.
Tuyệt đại đa số các nước chư hầu đều được thành lập và thụ phong tước Hầu hay tước Tử trong thời Tây Chu, xem như họ đều là cánh tay nối dài của gia đình
[Chu Văn Vương](/wiki/Chu_V%C4%83n_V%C6%B0%C6%A1ng). Chỉ trừ một số ít chư hầu khác là được thành lập dưới tiền triều Thương, như [nước Trần](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) và Tống.
Mỗi vị thủ lĩnh địa phương có quyền sắp đặt mọi vùng đất quanh mình và có lực lượng dân phòng riêng. Và nhà Chu ban cho họ những quà tặng như xe ngựa, vũ khí bằng đồng, người hầu và súc vật. Các vị tù trưởng này được phong các tước vị và cai quản vùng lãnh địa của mình như một tiểu quốc thần phục nhà Chu. Những vị vua địa phương này truyền ngôi cho con trai mình và tước vị của họ là cha truyền con nối. Và để cai trị vùng đất của mình tốt hơn, vị chư hầu đó lại phong những tước nhỏ hơn cho những người đã từng cầm đầu các nhóm dân ở nơi đó trước khi họ đến. Một hệ thống thứ bậc địa vị và trách nhiệm xuất hiện giữa và bên trong các gia đình, với việc anh lớn thì có quyền cao hơn em, với quy tắc kế tục theo đó những người đàn ông sẽ làm chủ gia đình. Nếu một người quý tộc đã có gia đình mà lại thích một người đàn bà khác, thay vì đuổi vợ khỏi nhà, ông ta có thể đưa người đàn bà kia vào trong gia đình với tư cách vợ lẽ, với cấp bậc thấp hơn vợ mình.
Các vị vua sáng lập nhà Chu đã tuyên truyền với những người bị mình chinh phục rằng nhà Chu đã đuổi tiền nhân các vua nhà Thương khỏi thiên đường và thiên đường đã bị vị thần tối cao của họ chiếm, vị thần mà họ gọi là "
[Thượng đế](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_%C4%91%E1%BA%BF)", người, theo họ nói, đã ra lệnh cho sự sụp đổ của nhà Thương. Giống như ở vùng Tây Á, các vua Chu tuyên bố rằng họ cai trị bằng quyền lực thần thánh. Họ tuyên bố mình là **Thiên Tử**, hiện thân trên mặt đất của "Thượng đế" và nhiệm vụ của họ là làm trung gian với Thượng đế, để thực hiện các cuộc hiến tế thích đáng và giữ gìn quan hệ tốt giữa thiên đường và thần dân của họ. Họ tuyên bố rằng bất kỳ một sự chống đối nào với sự cai trị của họ là chống đối lại ý muốn của trời.
#### Phong kiến phân quyền[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&action=edit§ion=4)]
Vua Chu chỉ nắm quyền trung ương ở
[Cảo Kinh](/w/index.php?title=C%E1%BA%A3o_Kinh&action=edit&redlink=1) (gần [Tây An](/wiki/T%C3%A2y_An) ngày nay), còn thì chia đất cho các [chư hầu](/wiki/Ch%C6%B0_h%E1%BA%A7u). [Phong kiến](/wiki/Phong_ki%E1%BA%BFn) có nghĩa là vua phong tước cho một bầy tôi (hoặc là một người trong họ nhà vua, hoặc là một công thần...) và cho người đó một khu đất để người đó kiến quốc (lập nước). Người đó thành một chư hầu của vua.
Theo nguyên tắc thì đất của vua (vương) tức
**thiên tử** được vạn dặm vuông và có vạn cỗ chiến xa (vạn thặng); dưới vương có năm tước: *công, hầu, bá, tử, nam*. Đất phong của hai bậc công và hầu được ngàn dặm vuông, có ngàn cỗ chiến xa (thiên thặng); bậc bá được bảy chục dặm vuông, có trăm cỗ chiến xa; hai bậc tử, nam được năm chục dặm vuông, năm chục cỗ chiến xa. Tất cả những nước nhỏ đó gọi chung là chư hầu; mỗi chư hầu sau lại sáp nhập thêm một hay nhiều nước nhỏ, gọi là phụ dung, tức là chư hầu của chư hầu.
Tất cả các nước đó đều làm phiên dậu cho nhà Chu, và dựng một hay nhiều đồn trên đất của mình. Mỗi đồn lớn hay nhỏ là một thị trấn có luỹ bằng đất bao quanh, và hai đường chữ thập cắt ngang từ đông sang tây và từ bắc xuống nam. Chung quanh đồn là nhà của dân chúng mà người ta gọi là
*"lê dân"* (dân tóc đen); còn giới quý tộc sống trong đồn thì gọi là *"bách tính"* (trăm họ); danh từ bách tính thời sau mới có nghĩa là dân thường. Thời Chu, chỉ giới quý tộc mới có tên [họ](/wiki/H%E1%BB%8D_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa) vì tổ tiên thuộc một thị tộc nào đó; thường dân thường không có tên họ, lấy tên nghề làm tên họ, như tổ tiên làm đồ gốm thì lấy họ là Đào, tổ tiên đánh giặc, thì lấy họ là Tư Mã.
Nguyên tắc là vậy, nhưng thời đó đo đạc chưa thống nhất, những số trăm dặm, bảy chục dặm chỉ là phỏng chừng, thiên tử muốn giữ bao nhiêu đất cũng được, và những công, hầu mạnh lên muốn mở mang bờ cõi cũng được. Vả lại, trừ những biên giới thiên nhiên như sông, núi, còn trong rừng và cánh đồng thì làm sao vạch được biên giới, chỉ đắp một mô đất (gọi là phong 封) để đánh dấu mà thôi. Cho nên uy quyền của một
[chư hầu](/wiki/Ch%C6%B0_h%E1%BA%A7u) lan tới đâu thì đó là biên giới.
Bổn phận của
[chư hầu](/wiki/Ch%C6%B0_h%E1%BA%A7u) là 1-2 năm một lần phải lại triều cống thiên tử - cống phẩm là sản vật trong nước - trình bày về tình hình cai trị trong nước; có sự xích mích gì với lân bang thì không được tự giải quyết lấy bằng vũ lực mà phải để thiên tử xử; khi chư hầu chết, truyền ngôi lại cho con thì phải được thiên tử chấp nhận. Ngược lại bổn phận của thiên tử là phải che chở, giúp đỡ các chư hầu: nước nào bị ngoại tộc xâm lăng thì đem quân lại cứu; nước nào mất mùa thiên tử cũng phải cứu trợ. Và 5 năm một lần, thiên tử đi thăm hết các chư hầu một lượt, dĩ nhiên là chỉ tới những nước lớn rồi bảo các nước nhỏ tới họp để cùng tế lễ thần núi (ngũ nhạc) và nghe các nguyện vọng của họ.
Tới đâu thiên tử cũng cho mời các bô lão cao tuổi nhất lại chúc mừng và thăm hỏi về dân tình. Dân tộc Trung Hoa đã có tục trọng người già vào thời đó. Thiên tử lại quan sát các sản phẩm trong nước, nghe các bản nhạc, các bài hát trong các cuộc tế, lễ ở mỗi triều đình, các bài ca dao trong dân gian và sai người chép lại, để biết phong tục mỗi nơi, đời sống, nguyện vọng của dân. Những bài hát trong dân gian đó được
[Khổng Tử](/wiki/Kh%E1%BB%95ng_T%E1%BB%AD) sau này sưu tập thành bộ [Kinh Thi](/wiki/Kinh_Thi), nhờ vậy đời sau biết được khá đúng những tục lệ, nỗi vui buồn, lo lắng, oán thán và tình yêu giữa nam nữ Trung Hoa của 3.000 năm trước.
Thời kỳ Tây Chu, chế độ phong kiến đó có nhiều điểm tốt:
- Nó giúp nhà Chu cai trị được một lãnh thổ rộng gấp mười đất của tộc Chu mà không phải dùng nhiều quân đội, không tốn sức;
- Nó lập được một tổ chức có trật tự, trên dưới đều có quyền lợi và bổn phận, mà bổn phận của trên (thiên tử) nặng hơn của dưới,
- Nó cho mỗi nước độc lập trong một liên hiệp, do đó vừa tạo được tinh thần quốc gia, vừa tạo được tinh thần tứ hải giai huynh đệ. Tinh thần quốc gia nhờ nó mà không hẹp hòi vì
*"đất nào cũng là đất của Thiên tử, người nào cũng là dân của Thiên tử"*
- Nó giúp nhà Chu đem văn minh truyền bá khắp các chư hầu; danh từ
[Trung Hoa](/wiki/T%C3%AAn_g%E1%BB%8Di_Trung_Qu%E1%BB%91c)(xứ văn minh ở trung tâm) có thể xuất hiện từ hồi đó;
- Nó trọng ý dân và hoà bình, giải quyết được những mâu thuãn giữa các nước nhỏ mà không phải dùng đến vũ lực. Nó tạo ra một hình thức chiến tranh "lễ độ", "
[quân tử](/wiki/Qu%C3%A2n_t%E1%BB%AD)" rất đặc biệt, khắp thế giới không thấy ở đâu cả.
Lý thuyết thì như vậy, nhưng trên thực tế sự tốt đẹp được non 300 năm, rồi sau đó suy tàn dần, hoá ra vô hiệu khi quyền lực Thiên tử suy yếu vào thời Đông Chu.
#### Bộ máy quan lại[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&action=edit§ion=5)]
Đời Chu, triều đình đã có bốn chức như chức
[thượng thư](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%C6%B0) đời sau: [tư mã](/w/index.php?title=T%C6%B0_m%C3%A3&action=edit&redlink=1) coi việc binh, [tư khấu](/w/index.php?title=T%C6%B0_kh%E1%BA%A5u&action=edit&redlink=1) coi việc hình, [tư đồ](/wiki/T%C6%B0_%C4%91%E1%BB%93) coi về canh nông, [tư không](/w/index.php?title=T%C6%B0_kh%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) coi về dân sự, ruộng đất, đê điều, đường sá... (tức như bộ công thời sau). Chưa có hai bộ: [bộ lại](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_l%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) và [bộ hộ](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_h%E1%BB%99&action=edit&redlink=1), vì chưa cần thiết, có thể giao cho những quan nhỏ.
Ngoài ra có một chức coi về việc riêng của vua
*(trủng tế)*; một chức coi về việc ăn uống của vua *(thiện phu)*; một chức coi về kho lẫm *(truyền phủ)*; một chức dạy [thái tử](/wiki/Th%C3%A1i_t%E1%BB%AD) *(sư phó)*; có một quan coi các hoạn quan nữa.
Ở triều đình có ba chức quan nhỏ: Chức coi về thiên sự, tế lễ, lịch;
[Thái bốc](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_b%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) coi về bói...; và Sử coi về nhân sự, chép lại việc các đế vương đời trước, để lưu truyền những điều các tiên vương đã đặt ra. Những Kinh, Thi, Thư, Lễ, Nhạc đều do sử quan làm ra. Thời đó, không dân tộc nào chép sử kỹ như Trung Hoa.
Ngoài kinh đô, nước chia ra làm châu, rồi tới quận, lý (làng), giao cho đại phu hoặc kẻ sĩ cai trị.
#### Nông nghiệp[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&action=edit§ion=6)]
Nông nghiệp thời nhà Chu đã rất tập trung và trong nhiều trường hợp được chỉ đạo từ nhà nước. Tất cả đất đai trồng trọt đều thuộc sở hữu quý tộc, các quý tộc trao lại đất đai cho các nông nô của mình. Ví dụ, một mảnh đất được chia làm chín miếng vuông, hình chữ tỉnh (井), gọi là phép tỉnh điền, thu hoạch từ mảnh đất nằm chính giữa thuộc về nhà nước, ở những mảnh xung quanh thuộc về các nông dân.
Theo cách này, nhà nước có thể tích trữ lương thực thặng dư (như gạo) và phân phối chúng ở thời đói kém hay mất mùa. Một số lĩnh vực sản xuất quan trọng thời kỳ này gồm chế tạo
[đồng](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng), vũ khí và công cụ sản xuất nông nghiệp. Những ngành này thuộc quyền quản lý của tầng lớp quý tộc.
#### Binh chế[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&action=edit§ion=7)]
Nhà Chu cho phép trưng binh. Lính, chiến xa, ngựa, bò, dân phải nộp cho nhà nước theo định số. Quân đội chia làm ngũ (năm người lính), lượng (năm ngũ) do một tư mã cai quản, tốt (bốn lượng), lữ (năm tốt), sư (năm lữ) do một đại phu làm suý cai quản, quân (năm sư) do một viên tướng cai quản. Theo nguyên tắc, thiên tử có sáu quân, chư hầu có ba hoặc hai, một tuỳ theo lớn nhỏ. Nguyên tắc đó ít khi được tuân theo.
#### Pháp chế[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&action=edit§ion=8)]
Pháp chế của thời đó phân biệt hai giai cấp: quý tộc (đại phu) và dân thường (thứ dân). Quý tộc mà phạm tội thì xử theo lễ, nghĩa là theo tục lệ của giới quý tộc; dân thường mà phạm tội mới bị triều đinh xét theo hình luật, tội nặng nhất thì bị nhục hình khắc chữ trên trán, cắt mũi, chặt chân,
[thiến](/wiki/Thi%E1%BA%BFn), [xử tử](/wiki/T%E1%BB%AD_h%C3%ACnh), xé thây, [lăng trì](/wiki/T%C3%B9ng_x%E1%BA%BBo), [tru di tam tộc](/wiki/Tru_di_tam_t%E1%BB%99c) (họ cha, họ mẹ, họ vợ). Tội nhẹ hơn thì bị gọt đầu, hay đồ (đày đi xa).
Hình luật mới đầu không được ban bố trong dân gian, như vậy triều đình muốn áp dụng ra sao tùy ý, dân không được biết; dần dần về sau, mới được khắc lên đỉnh đồng cũng chỉ để ở trong cung thôi, rồi khắc lên gỗ treo ở kinh đô và các thị tứ.
#### Giáo dục[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&action=edit§ion=9)]
Từ đời Thương, Trung Hoa đã có chữ viết, mới đầu khắc trên giáp cốt, lên đồ đồng; rồi sau, từ đầu đời Chu khắc bằng dao hoặc viết bằng sơn lên thẻ tre; su nữa lại viết bằng sơn trên lụa.
Có chữ viết thì có trường học, chia làm hai cấp: tiểu học cho những trẻ từ 8 đến 14 tuổi, đại học cho thiếu niên từ 15 đến 20 tuổi. Tiểu học dạy cho trẻ cách ứng đối, kính nhường và học một số chữ. Đại học dạy lục nghệ tức lễ, nhạc, xạ (bắn cung), ngự (đánh xe), thư (viết chữ), số (toán học).
Con nhà bình dân thì học ở hương học (trường ở làng), con nhà quý tộc học ở trường quốc học (kinh đô). Sử chép như vậy, nhưng đầu đời Chu có lẽ chỉ con nhà quý tộc mới được học cấp đại học, biết lục nghệ để sau ra làm quan, còn con bình dân thì may lắm một số rất ít được học vài năm ở tiểu học thôi.
Tới gần cuối đời Xuân Thu,
[Khổng Tử](/wiki/Kh%E1%BB%95ng_T%E1%BB%AD) là người đầu tiên mở trường tư thục để dạy trẻ em và thanh niên bất kỳ thuộc giai cấp nào. Có thể ông cũng dạy lục nghệ, nhưng ông chú trọng nhất tới sự đào tạo một số thanh niên ưu tú, dạy họ [Kinh Thi](/wiki/Kinh_Thi), [Kinh Thư](/wiki/Kinh_Th%C6%B0), [Kinh Lễ](/wiki/Kinh_L%E1%BB%85), [Kinh Nhạc](/w/index.php?title=Kinh_Nh%E1%BA%A1c&action=edit&redlink=1) (có thể cả [Kinh Dịch](/wiki/Kinh_D%E1%BB%8Bch) nữa), để họ thành những người tài đức thay giai cấp quý tộc mà giúp vua chúa. Một số môn sinh của ông đã giúp các vua và đại phu đương thời, thành những kẻ sĩ có danh vọng.
Sau ông, môn đệ của ông gần thì như
[Tăng Tử](/wiki/T%C4%83ng_T%E1%BB%AD), xa thì như [Mạnh Tử](/wiki/M%E1%BA%A1nh_T%E1%BB%AD) (học trò của cháu nội ông, Tử Tư), [Tuân Tử](/wiki/Tu%C3%A2n_T%E1%BB%AD) và nhiều nhà khác như [Mặc Tử](/wiki/M%E1%BA%B7c_T%E1%BB%AD), [Trang Tử](/wiki/Trang_T%E1%BB%AD)... noi gương ông mở trường dạy học, đào tạo được giai cấp kẻ sĩ; giai cấp này càng ngày càng đông, uy tín càng tăn, chiếm được những địa vị cao trong chính quyền, qua đời Hán thì gần như thay thế hẳn giai cấp quý tộc ở triều đình, trong dân gian.
Vì vậy chế độ huyết thống sớm chuyển qua quý tộc trí thức 2.000 năm trước phương Tây, khiến người phương Tây rất ngạc nhiên và rất phục, khen
[văn minh Trung Hoa](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_Trung_Qu%E1%BB%91c) là vô cùng độc sáng. Người có công đầu là [Khổng Tử](/wiki/Kh%E1%BB%95ng_T%E1%BB%AD); ông được xưng tụng danh hiệu **Vạn thế Sư biểu**.
### Tôn giáo[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&action=edit§ion=10)]
Bắt đầu từ thời các vua nhà Chu, các vị thủ lĩnh địa phương nhận được quyền hành động như các
[thầy tế](/wiki/Th%E1%BA%A7y_t%E1%BA%BF): để thực hiện [hiến tế](/w/index.php?title=Hi%E1%BA%BFn_t%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1), để cho phép hát một số loại bài hát và một số điệu nhảy, quyền cúng tế các vị thần núi sông ở địa phương, các dòng suối và đất và mùa màng. Tuy nhiên, các quý tộc địa phương tiếp tục đi theo di sản của ông cha để lại. Họ lấy vợ bằng những nghi thức tôn giáo và sự ghi chép [gia phả](/wiki/Gia_ph%E1%BA%A3), trong khi dân thường vẫn tiếp tục kiểu lấy vợ thời cổ, không có họ hay có [gia phả](/wiki/Gia_ph%E1%BA%A3). Họ chỉ đơn giản sống với nhau và được công nhận là một cặp bởi những người hàng xóm.
Giống như ở
[Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) và [Tây Á](/wiki/T%C3%A2y_Nam_%C3%81), cùng với thời gian có một sự pha trộn giữa các tôn giáo của kẻ chinh phục và kẻ bị chinh phục. Những vị cai trị nhà Chu chấp nhận vào danh sách thần thánh của mình một số vị thần của nền văn minh Thương. Sự cúng tế nhiều vị thần từ thời nhà Thương vẫn được tiếp tục, gồm cả vị thần [mùa màng](/w/index.php?title=M%C3%B9a_m%C3%A0ng&action=edit&redlink=1), [mưa](/wiki/M%C6%B0a) và [nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) - một trong những vị thần này được tin rằng được sinh ra từ một bà mẹ trinh trắng. Trong số các vị thần đó có vị thần sông [Hoàng Hà](/wiki/Ho%C3%A0ng_H%C3%A0), người có thân cá nhưng có mặt người. Trong nền văn minh Chu, con người tiếp tục cố gắng làm dịu các vị thần bằng cách cúng tế. Những người có khả năng thì hiến tế bằng gia súc, cừu, lợn hay ngựa.
Việc hiến tế bằng người giảm bớt so với thời
[nhà Thương](/wiki/Nh%C3%A0_Th%C6%B0%C6%A1ng), nhưng nhà Chu có cả vợ và bạn bè ở trong mộ, và mỗi năm một cô gái trẻ bị cúng làm cô dâu cho thần sông. Việc hiến tế này bắt đầu bằng việc những bà đồng cốt lựa chọn một cô gái đẹp nhất có thể. Mặc cho cô ta đồ [satin](/wiki/Satin), [tơ](/w/index.php?title=T%C6%A1&action=edit&redlink=1) và đeo trang sức và đặt lên một cái giường cưới trên một cái bè. Họ tống cái bè xuống sông. Cái bè sẽ chìm và cô gái chết đuối, coi như là một đồ hiến tế cho thế giới vô hình của vị thần sông.
## Chư hầu nhà Chu[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&action=edit§ion=11)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/4/49/Phi%C3%AAn_bang_Nh%C3%A0_Chu.png/500px-Phi%C3%AAn_bang_Nh%C3%A0_Chu.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/4/49/Phi%C3%AAn_bang_Nh%C3%A0_Chu.png/500px-Phi%C3%AAn_bang_Nh%C3%A0_Chu.png)
Bản đồ các nước chư hầu của Nhà Chu.
## Chế độ tông pháp[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&veaction=edit§ion=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&action=edit§ion=12)]
Chế độ lập đích tử từ đó được
[Chu Công](/wiki/Chu_C%C3%B4ng_%C4%90%C3%A1n), em của Vũ Vương, quy định, rồi dần dần ngày càng được hoàn thiện, bổ sung; trong sử gọi là tôn (cũng đọc là tông) pháp: (宗法).
Vua (
[thiên tử](/wiki/Thi%C3%AAn_t%E1%BB%AD) hay [chư hầu](/wiki/Ch%C6%B0_h%E1%BA%A7u)) lựa một người con mà truyền ngôi cho - theo nguyên tắc đích tử là con trưởng của [hoàng hậu](/wiki/Ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu) - chỉ người đó được làm thiên tử hay vương còn những người khác thì lãnh những tước nhỏ hơn, lãnh địa cũng nhỏ hơn, hoặc làm chư hầu, hoặc làm khanh, đại phu. Người con kế vị đó được gọi là tự vương hay tự quân, làm chủ tế trong [tôn miếu](/w/index.php?title=T%C3%B4n_mi%E1%BA%BFu&action=edit&redlink=1); những người con khác chỉ làm bồi tế. Sự tiếm vị bị coi là một tội nặng.
Các gia đình đại phu cũng vậy: người con kế nghiệp làm chủ tế, gọi là
*"đại tôn"*, những người khác làm tiểu tế, gọi là "tiểu tôn". Có những thể chế quy định từng chi tiết trong các cuộc tế đó. Trong gia đình thường dân, người con trưởng luôn luôn được hưởng gia tài, giữ việc hương khói. Địa vị người đó quan trọng nhất trong nhà nhưng trách nhiệm cũng lớn nhất: lo cho mọi người trong nhà đủ ăn đủ mặc, dạy bảo người dưới, chịu sự chê trách của [dòng họ](/w/index.php?title=D%C3%B2ng_h%E1%BB%8D&action=edit&redlink=1), [xã hội](/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i) nếu trong gia đình có kẻ nghèo đói hoặc hư hỏng, làm nhục tổ tiên.
Ngược lại, người đó và cả vợ nữa, được người trên nể, người dưới tuân lời. Khi em còn nhỏ, ở chung nhà thì anh có quyền thay cha (đã mất); em lớn rồi, ra ở riêng, may mà giàu có, sang trọng hơn anh thì về nhà vẫn phải lễ phép với anh, có bổn phận giúp đỡ anh, mà không được khoe giàu sang trước mặt anh.
Con gái không được quyền thừa kế, ra ở riêng rồi thì không còn địa vị gì trong nhà nữa, thành người của gia đình bên chồng (nữ nhân ngoại tộc), do vậy có câu
*"nhất nam viết hữu, thập nữ viết vô"*.
Tổ chức đại gia đình đó rất thích hợp với chế độ nông nghiệp để đất đai của gia đình không bị phân tán vào tay người ngoài, mà sự khai thác chung được dễ dàng, sự tiêu pha đỡ tốn kém. Nó tạo nên tinh thần gia tộc: giúp đỡ lẫn nhau, giữ danh dự chung cho nhau. Nhưng nó cũng gây nhiều sự bất công, bất bình nếu người gia trưởng tư cách không đàng hoàng, ăn bám.
Muốn cho chế độ tôn pháp được vững, nhà Chu rất đề cao
**hiếu đễ**: con phải hiếu với cha mẹ, kẻ dưới phải tôn kính người trên. Nhờ vậy ai cũng nhận rằng dân tộc Trung Hoa là dân tộc coi trọng chữ hiếu nhất. Vì trọng chữ hiếu, nên họ chú trọng đến tang lễ, tế tự. Sự [thờ cúng tổ tiên](/wiki/T%C3%ADn_ng%C6%B0%E1%BB%A1ng_th%E1%BB%9D_c%C3%BAng_t%E1%BB%95_ti%C3%AAn) gần thành một tôn giáo.
## Mệnh Trời (Thiên Mệnh)[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&veaction=edit§ion=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&action=edit§ion=13)]
Nhà Chu cũng phải tranh đấu với tính hợp thức về sự cai trị của họ. Để thuyết phục thần dân, đặc biệt là các quý tộc, về tính chính đáng của quyền lực của mình, nhà Chu lập ra một hệ thống quyền lực mới mà họ gọi là "
[Thiên mệnh](/wiki/Thi%C3%AAn_m%E1%BB%87nh)" (t’ien ming), hay "Sự uỷ nhiệm của Trời". Khái niệm này vẫn là một phần trong bề ngoài của những lý thuyết về quyền lực ở Trung Quốc. Nhà Chu định nghĩa quyền làm vua như một vị trí trung gian giữa trời và đất; đặc tính của vua hay chúa tể, "vương" thể hiện hùng hồn điều này. Chữ biểu ý của nghĩa này gồm ba đường ngang và một nét sổ dọc. Điều này thể hiện sự kết nỗi giữa trời (ở trên) và đất (ở dưới).
Mối quan hệ này được thể hiện gián tiếp bởi chúa tể hay nhà vua (đường ngang ở giữa). Trời ("thiên") muốn rằng con người sẽ có được mọi thứ nhu cầu của mình, và vị vua, theo ý của "thiên mệnh" được chỉ định bởi trời để coi sóc sự thịnh vượng của mọi người dân. Đây là một "Chiếu chỉ" hay "Sự uỷ nhiệm" của trời. Nếu vị vua chúa trở nên ích kỷ hay không thể chấp nhận được, không thể chăm sóc người dân, trời bãi bỏ sự uỷ nhiệm của mình và trao cho người khác.
Cách duy nhất để biết được sự uỷ nhiệm đã được thông qua là lật đổ vị vua chúa đó; nếu việc lật đổ thành công, thì sự uỷ nhiệm đã được trao cho người kia, nhưng nếu thất bại, thì sự uỷ nhiệm vẫn thuộc về nhà vua. Mệnh Trời có thể là khái niệm về mặt chính trị và xã hội bị chỉ trích nhiều nhất trong văn hoá Trung Quốc. Nó giải thích những thay đổi trong lịch sử, nhưng cũng cung cấp một lý thuyết đạo đức sâu sắc về triều đình dựa trên sự vị tha cống hiến của người cai trị đối với lợi ích đại chúng. Quan niệm này cũng tái tạo lại quan niệm Trung Quốc về Trời, vốn bắt nguồn từ khái niệm trước đó về một "Thượng đế", ("Shang-Ti") thành một lực lượng cai trị vũ trụ đạo đức. Chính khía cạnh đạo đức này của Trời và "Mệnh Trời", đã ảnh hưởng đến khuynh hướng chung của văn hoá và triết học Trung Quốc, có lẽ chú trọng tới đạo đức và các vấn đề xã hội – hơn là những nền văn hoá cổ khác.
## Nhà Đông Chu[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&veaction=edit§ion=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&action=edit§ion=14)]
Năm
[771 TCN](/w/index.php?title=771_TCN&action=edit&redlink=1), khi [Chu U Vương](/wiki/Chu_U_v%C6%B0%C6%A1ng) phế truất Thân hậu để đưa [Bao Tự](/wiki/Bao_T%E1%BB%B1) lên thay thế, kinh đô nhà Chu đã bị các lực lượng du mục phía đông bắc tràn vào cướp phá do sự xúi giục của Thân Hầu (cha Thân hậu). U vương bị giết và con cả là [thái tử](/wiki/Th%C3%A1i_t%E1%BB%AD) Nghi Cữu được các quý tộc chư hầu [Trịnh](/wiki/Tr%E1%BB%8Bnh_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)), [Tấn](/wiki/T%E1%BA%A5n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)), [Tần](/wiki/T%E1%BA%A7n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) đưa lên làm vua, tức là [Chu Bình Vương](/wiki/Chu_B%C3%ACnh_V%C6%B0%C6%A1ng), dời đô về phía đông năm [771 TCN](/w/index.php?title=771_TCN&action=edit&redlink=1) tới [Lạc Dương](/wiki/L%E1%BA%A1c_D%C6%B0%C6%A1ng), tỉnh [Hà Nam](/wiki/H%C3%A0_Nam_(Trung_Qu%E1%BB%91c)) hiện nay. Từ đây bắt đầu giai đoạn Đông Chu, và chỉ kết thúc khi bị nhà Tần lật đổ vào năm 256 trước Công Nguyên; trong lịch sử Trung Quốc, giai đoạn này được gọi là " [Thời Xuân Thu](/wiki/Xu%C3%A2n_Thu)" (771-403 TCN) và " [Thời chiến quốc](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c)" (403-256 TCN).
Sự phân chia này dựa trên một bộ sử biên niên của Khổng Tử, bộ
[Kinh Xuân Thu](/wiki/Kinh_Xu%C3%A2n_Thu). Bộ này chép sử [nước Lỗ](/wiki/L%E1%BB%97_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) từ năm thứ nhất đời [Lỗ Ấn Công](/w/index.php?title=L%E1%BB%97_%E1%BA%A4n_C%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) (722 TCN) đến năm thứ 14 đời [Lỗ Ai Công](/wiki/L%E1%BB%97_Ai_c%C3%B4ng) (481 TrCN), gồm 240 năm, năm 479 là năm Khổng Tử mất. Nhiều học giả thấy năm 722 và năm 480 (hoặc năm 479) không đánh dấu một biến cố lớn lao nào trong lịch sử, nên đã chia lại như sau:
- Thời Xuân Thu: 770-403 TCN, từ đời
[Chu Bình Vương](/wiki/Chu_B%C3%ACnh_V%C6%B0%C6%A1ng)tới cuối đời [Chu Uy Liệt Vương](/wiki/Chu_Uy_Li%E1%BB%87t_V%C6%B0%C6%A1ng).
- Thời Chiến Quốc: 403-221 TCN, từ đời
[Chu An Vương](/wiki/Chu_An_V%C6%B0%C6%A1ng)đến khi [nước Tần](/wiki/T%E1%BA%A7n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc))diệt được Tề và thống nhất Trung Quốc.
Thời kỳ này của nhà Đông Chu cũng được coi là giai đoạn phát triển mạnh mẽ nhất của tư tưởng và văn hoá Trung Quốc trong lịch sử. Chính trong giai đoạn cai trị này của nhà Đông Chu mà những nhà tư tưởng lớn nhất đã sáng tạo ra những quan niệm khởi đầu về
[triết học](/wiki/Tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc), [đạo đức](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%A9c), [học thuyết chính trị](/w/index.php?title=H%E1%BB%8Dc_thuy%E1%BA%BFt_ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1) và văn hoá Trung Quốc.
Ở giai đoạn Xuân Thu (771-403 TCN), Trung Quốc gồm phần lớn là một nhóm các tiểu vương quốc; chính nhà Chu cũng không bao giờ có đủ quyền lực quân sự và chính trị để tái chiếm phía tây hay thậm chí là giữ được quyền kiểm soát các tiểu quốc của mình. Nhược điểm của
[phong kiến phân quyền](/wiki/Phong_ki%E1%BA%BFn_ph%C3%A2n_quy%E1%BB%81n) phát tác:
- Nó không thể vững lâu được vì phải dựa vào quyền của thiên tử nhà Chu. Mà nhà Chu thì phải cắt dần đất đai phong cho các vương hầu công khanh nên mỗi ngày một hẹp lại, trông vào sự cống hiến của
[chư hầu](/wiki/Ch%C6%B0_h%E1%BA%A7u)thì không được bao nhiêu, do đó quyền lực Thiên tử càng ngày càng yếu đi. [Chư hầu](/wiki/Ch%C6%B0_h%E1%BA%A7u)trái lại, ở xa kinh đô nhà Chu, tự ý mở mang đất đai, thôn tính kẻ yếu ở chung quanh, hùng cứ một phương. Vì vậy số bộ lạc cứ giảm dần từ 1600 xuống 1000, 500... 100, mà các chư hầu hùng cường đất đai mỗi ngày một rộng, hơn cả thiên tử. Những chư hầu nhỏ bị chư hầu lớn ức hiếp, cầu cứu với thiên tử, thiên tử không cứu nổi, thế là chế độ chỉ còn có cái danh mà không có cái thực.
Bởi vì sự không ổn định của các tiểu quốc đó, và bởi vì sự xâm lấn lãnh thổ của các rợ du mục phía nam, các tiểu quốc phải liên minh với nhau và chấp nhận một số vị bá chủ trên "lãnh thổ" của họ. Vì vậy thời Xuân Thu là một giai đoạn nguy hiểm và không chắc chắn nhất, trong đó lãnh thổ bị chuyển dịch tới lui, các cuộc xâm lấn thường xuyên xảy ra và các liên minh được lập lên rồi lại giải tán với sự nhanh chóng đáng kinh ngạc.
## Suy tàn[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&veaction=edit§ion=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&action=edit§ion=15)]
Từ khi dời đô sang phía Đông, quyền lực của triều đình Chu dần giảm sút: tốc độ tan rã các vương quốc tăng lên. Từ thời Bình Vương về sau, các vua nhà Chu chỉ còn cai trị trên danh nghĩa, quyền lực thực sự nằm trong tay các chư hầu hùng mạnh. Các chư hầu đánh nhau để giành lấy ngôi bá chủ, điều khiển các chư hầu khác thay vai trò của nhà Chu, dù trên danh nghĩa họ vẫn mượn tiếng nhà Chu để điều khiển các chư hầu khuất phục. Trong thời
[Xuân Thu](/wiki/Xu%C3%A2n_Thu) xuất hiện các chư hầu mạnh nối nhau làm bá chủ, gọi là [Ngũ Bá](/wiki/Ng%C5%A9_B%C3%A1) (có vài thuyết khác nhau quan niệm về Ngũ Bá).
Tới cuối thời nhà Chu, các chư hầu thậm chí còn không cần biết tới sự cai trị chỉ mang tính biểu tượng của các vua Chu và tự xưng vương (như nhà Chu). Chiến tranh giữa các chư hầu tàn khốc hơn, quy mô lớn hơn vì một loạt nước nhỏ thời Xuân Thu đã bị tiêu diệt, còn lại chỉ khoảng 10 nước, trong đó có 7 nước lớn gọi là Thất hùng: Tề, Yên, Tần, Sở, Hàn, Triệu, Nguỵ. Nhà Chu khi đó chỉ còn cai quản vùng đất nhỏ bé như các nước chư hầu bé khác còn sót lại chưa bị diệt như
[Lỗ](/wiki/L%E1%BB%97_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)), [Vệ](/wiki/V%E1%BB%87_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)). Các chư hầu lớn muốn trở thành Vua của những ông vua.
Tới thời
[Chiến Quốc](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c), Tần có lần đòi [Cửu đỉnh](/wiki/C%E1%BB%ADu_%C4%91%E1%BB%89nh) của Chu, Triệu lấy tế điền (ruộng mà hoa lợi dùng vào việc tế lễ) của Chu; và khi các chư hầu đều tự xưng vương cả - tức tự coi mình ngang hàng với vua Chu - thì vua Chu cũng phải khép nép tâng họ lên là vương mà tự xưng là tiểu quốc.
Tới thế kỷ III TCN, một nhà Chu nhỏ bé cũng lại nảy sinh lục đục. Hai nước Hàn và Triệu mang quân can thiệp, chia lãnh thổ nhỏ bé làm đôi, giao cho hai vị tông thất cai quản, gọi là Tây Chu công và Đông Chu công. "Thiên tử" nhà Chu ở chung với Tây Chu công. Từ đây
[Tây Chu](/wiki/T%C3%A2y_Chu_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) và [Đông Chu](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Chu_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) chỉ mang nghĩa phân chia trong phạm vi hẹp của vùng đất nhà Đông Chu xung quanh [Lạc Dương](/wiki/L%E1%BA%A1c_D%C6%B0%C6%A1ng) mà thôi, không phải địa phận nhà Tây Chu xưa kia, lúc đó đã thuộc về Tần.
Tới năm 257 TCN, hưởng ứng phong trào "
[hợp tung](/wiki/H%E1%BB%A3p_tung)" do Sở và Yên phát động để chống nước Tần hùng mạnh và hung hãn đang lấn đất chư hầu như tằm ăn lá, thiên tử nhà Chu cũng mộ binh đánh Tần. Nhưng lúc đó nhà Chu đã kiệt quệ tới mức thiên tử không có đủ tiền chiêu binh mà phải đi vay. Tây Chu công tự làm tướng cùng hợp binh với quân Yên và quân Sở. Thế nhưng, phong trào hợp tung cũng như những lần trước, đúng như đánh giá của [Trương Nghi](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_Nghi):" *hợp tung như đống cát, dễ hợp mà dễ tan*", chưa đánh Tần trận nào ra trò mà hợp tung lại tan rã vì quân các nước khác không tới. Hàn đang bị Tần vây, không cựa quậy được, Triệu vừa thua [trận Trường Bình](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_B%C3%ACnh) mất gần hết nhân sự và sinh khí, còn Tề lại thông hiếu với Tần không ra quân. Quân Sở và Yên cô thế đành tự rút. Lấy cớ nhà Chu gây hấn, năm 256 TCN, Tần Chiêu Tương vương sai Trương Đường mang quân đánh vào đất Tây Chu, bắt Chu Noãn vương đem về Hàm Dương.
Năm 250 TCN,
[Tần Chiêu Tương Vương](/wiki/T%E1%BA%A7n_Chi%C3%AAu_T%C6%B0%C6%A1ng_v%C6%B0%C6%A1ng) chết, liền sau đó con là Hiếu Văn vương lên ngôi 3 ngày cũng chết. Cháu là Tử Sở lên ngôi, tức là Trang Tương vương. Đông Chu quân thấy nước Tần mất liền 2 vua, lại sai người đi bàn với các nước *hợp tung* đánh Tần lần nữa, thành ra chọc giận nước Tần. Năm 249 TCN, vua Tần bèn sai [Lã Bất Vi](/wiki/L%C3%A3_B%E1%BA%A5t_Vi) mang 10 vạn quân đi đánh Đông Chu, bắt nốt Đông Chu quân mang về. Từ đó nhà Chu mất hẳn.
Nhà Chu tính từ Chu Vũ vương đến Đông Chu quân có 37 vua, nếu tính từ năm 1122 TCN thì kéo dài 873 năm, nếu tính từ 1046 TCN thì kéo dài 777 năm. Dù là con số nào, nhà Chu vẫn là triều đại tồn tại lâu nhất trong
[lịch sử Trung Quốc](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Trung_Qu%E1%BB%91c).
## Các vua nhà Chu[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&veaction=edit§ion=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&action=edit§ion=16)]
### Các thủ lĩnh bộ tộc từ thời vua Thuấn đến Hạ, Thương[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&veaction=edit§ion=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&action=edit§ion=17)]
Theo
[Sử ký Tư Mã Thiên](/wiki/S%E1%BB%AD_k%C3%BD_T%C6%B0_M%C3%A3_Thi%C3%AAn), *Chu bản kỷ*, có ghi lại 15 đời thủ lĩnh bộ tộc Chu:
|Thứ tự||Tên||Quan hệ với người trước||Ghi chú|
|1||
|[Đế Cốc](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_Kh%E1%BB%91c)và bà [Khương Nguyên](/wiki/Kh%C6%B0%C6%A1ng_Nguy%C3%AAn_(v%E1%BB%A3_c%E1%BA%A3_%C4%91%E1%BA%BF_C%E1%BB%91c)) [Thuấn](/wiki/Thu%E1%BA%A5n) [nhà Hạ](/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BA%A1) [Công Lưu](/wiki/C%C3%B4ng_L%C6%B0u) [Cổ Công Đản Phủ](/wiki/C%E1%BB%95_C%C3%B4ng_%C4%90%E1%BA%A3n_Ph%E1%BB%A7)(Cơ Đản Phủ, tức Chu Thái Vương) [Quý Lịch](/wiki/Qu%C3%BD_L%E1%BB%8Bch)) [Ngô Thái Bá](/wiki/Ng%C3%B4_Th%C3%A1i_B%C3%A1)và [Ngô Trọng Ung](/wiki/Ng%C3%B4_Tr%E1%BB%8Dng_Ung)) [nhà Thương](/wiki/Nh%C3%A0_Th%C6%B0%C6%A1ng) [Cơ Xương](/wiki/Chu_V%C4%83n_V%C6%B0%C6%A1ng)) [Đế Tân](/wiki/Tr%E1%BB%A5_V%C6%B0%C6%A1ng)nhà Thương
### Các vua Chu làm thiên tử[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&veaction=edit§ion=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&action=edit§ion=18)]
|Tên riêng||
|1 [Cơ Phát](/wiki/Chu_V%C5%A9_v%C6%B0%C6%A1ng)
姬發
[Chu Vũ Vương](/wiki/Chu_V%C5%A9_v%C6%B0%C6%A1ng)
武王
[1046 TCN](/wiki/1046_TCN)- [1043 TCN](/w/index.php?title=1043_TCN&action=edit&redlink=1) 1
姬誦
[Chu Thành Vương](/wiki/Chu_Th%C3%A0nh_v%C6%B0%C6%A1ng)
成王
[1042 TCN](/w/index.php?title=1042_TCN&action=edit&redlink=1)- [1021 TCN](/w/index.php?title=1021_TCN&action=edit&redlink=1) 1
姬釗
[Chu Khang Vương](/wiki/Chu_Khang_v%C6%B0%C6%A1ng)
康王
[1020 TCN](/w/index.php?title=1020_TCN&action=edit&redlink=1)- [996 TCN](/w/index.php?title=996_TCN&action=edit&redlink=1) 1
姬瑕
[Chu Chiêu Vương](/wiki/Chu_Chi%C3%AAu_v%C6%B0%C6%A1ng)
昭王
[995 TCN](/w/index.php?title=995_TCN&action=edit&redlink=1)- [977 TCN](/w/index.php?title=977_TCN&action=edit&redlink=1) 1
姬滿
[Chu Mục Vương](/wiki/Chu_M%E1%BB%A5c_v%C6%B0%C6%A1ng)
穆王
[976 TCN](/w/index.php?title=976_TCN&action=edit&redlink=1)- [922 TCN](/w/index.php?title=922_TCN&action=edit&redlink=1) 1
姬繄扈
[Chu Cung Vương](/wiki/Chu_Cung_v%C6%B0%C6%A1ng)
共王
[922 TCN](/w/index.php?title=922_TCN&action=edit&redlink=1)- [900 TCN](/wiki/900_TCN) 1
姬囏
[Chu Ý Vương](/wiki/Chu_%C3%9D_v%C6%B0%C6%A1ng)
懿王
[899 TCN](/w/index.php?title=899_TCN&action=edit&redlink=1)- [892 TCN](/w/index.php?title=892_TCN&action=edit&redlink=1) 1
姬辟方
[Chu Hiếu Vương](/wiki/Chu_Hi%E1%BA%BFu_v%C6%B0%C6%A1ng)
孝王
[891 TCN](/w/index.php?title=891_TCN&action=edit&redlink=1)- [886 TCN](/w/index.php?title=886_TCN&action=edit&redlink=1) 1
姬燮
[Chu Di Vương](/wiki/Chu_Di_v%C6%B0%C6%A1ng)
夷王
[885 TCN](/w/index.php?title=885_TCN&action=edit&redlink=1)- [878 TCN](/w/index.php?title=878_TCN&action=edit&redlink=1) 1
姬胡
[Chu Lệ Vương](/wiki/Chu_L%E1%BB%87_v%C6%B0%C6%A1ng)
厲王
[877 TCN](/w/index.php?title=877_TCN&action=edit&redlink=1)- [842 TCN](/w/index.php?title=842_TCN&action=edit&redlink=1) 1 [Chu Triệu cộng hòa](/wiki/Chu_Tri%E1%BB%87u_c%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)
共和
*nhiếp chính*) [841 TCN](/w/index.php?title=841_TCN&action=edit&redlink=1)- [828 TCN](/w/index.php?title=828_TCN&action=edit&redlink=1)
姬靜
[Chu Tuyên Vương](/wiki/Chu_Tuy%C3%AAn_v%C6%B0%C6%A1ng)
宣王
[827 TCN](/w/index.php?title=827_TCN&action=edit&redlink=1)- [782 TCN](/w/index.php?title=782_TCN&action=edit&redlink=1)
姬宮湦
[Chu U Vương](/wiki/Chu_U_v%C6%B0%C6%A1ng)
幽王
[781 TCN](/w/index.php?title=781_TCN&action=edit&redlink=1)- [771 TCN](/w/index.php?title=771_TCN&action=edit&redlink=1)
姬宜臼
[Chu Bình Vương](/wiki/Chu_B%C3%ACnh_V%C6%B0%C6%A1ng)
平王
[770 TCN](/w/index.php?title=770_TCN&action=edit&redlink=1)- [720 TCN](/w/index.php?title=720_TCN&action=edit&redlink=1)
姬林
[Chu Hoàn Vương](/wiki/Chu_Ho%C3%A0n_v%C6%B0%C6%A1ng)
桓王
[719 TCN](/w/index.php?title=719_TCN&action=edit&redlink=1)- [697 TCN](/w/index.php?title=697_TCN&action=edit&redlink=1)
姬佗
[Chu Trang Vương](/wiki/Chu_Trang_V%C6%B0%C6%A1ng)
莊王
[696 TCN](/w/index.php?title=696_TCN&action=edit&redlink=1)- [682 TCN](/w/index.php?title=682_TCN&action=edit&redlink=1)
姬胡齊
[Chu Ly Vương](/wiki/Chu_Ly_V%C6%B0%C6%A1ng)
釐王
[681 TCN](/w/index.php?title=681_TCN&action=edit&redlink=1)- [677 TCN](/w/index.php?title=677_TCN&action=edit&redlink=1)
姬閬
[Chu Huệ Vương](/wiki/Chu_Hu%E1%BB%87_v%C6%B0%C6%A1ng)
惠王
[676 TCN](/w/index.php?title=676_TCN&action=edit&redlink=1)- [652 TCN](/w/index.php?title=652_TCN&action=edit&redlink=1)
姬鄭
[Chu Tương Vương](/wiki/Chu_T%C6%B0%C6%A1ng_v%C6%B0%C6%A1ng)
襄王
[651 TCN](/w/index.php?title=651_TCN&action=edit&redlink=1)- [619 TCN](/w/index.php?title=619_TCN&action=edit&redlink=1)
姬壬臣
[Chu Khoảnh Vương](/wiki/Chu_Kho%E1%BA%A3nh_v%C6%B0%C6%A1ng)
頃王
[618 TCN](/w/index.php?title=618_TCN&action=edit&redlink=1)- [613 TCN](/w/index.php?title=613_TCN&action=edit&redlink=1)
姬班
[Chu Khuông Vương](/wiki/Chu_Khu%C3%B4ng_v%C6%B0%C6%A1ng)
匡王
[612 TCN](/w/index.php?title=612_TCN&action=edit&redlink=1)- [607 TCN](/w/index.php?title=607_TCN&action=edit&redlink=1)
姬瑜
[Chu Định Vương](/wiki/Chu_%C4%90%E1%BB%8Bnh_v%C6%B0%C6%A1ng)
定王
[606 TCN](/w/index.php?title=606_TCN&action=edit&redlink=1)- [586 TCN](/w/index.php?title=586_TCN&action=edit&redlink=1)
姬夷
[Chu Giản Vương](/wiki/Chu_Gi%E1%BA%A3n_v%C6%B0%C6%A1ng)
簡王
[585 TCN](/w/index.php?title=585_TCN&action=edit&redlink=1)- [572 TCN](/w/index.php?title=572_TCN&action=edit&redlink=1)
姬泄心
[Chu Linh Vương](/wiki/Chu_Linh_v%C6%B0%C6%A1ng)
靈王
[571 TCN](/w/index.php?title=571_TCN&action=edit&redlink=1)- [545 TCN](/w/index.php?title=545_TCN&action=edit&redlink=1)
姬貴
[Chu Cảnh Vương](/wiki/Chu_C%E1%BA%A3nh_v%C6%B0%C6%A1ng)
景王
[544 TCN](/w/index.php?title=544_TCN&action=edit&redlink=1)- [521 TCN](/w/index.php?title=521_TCN&action=edit&redlink=1)
姬猛
[Chu Điệu Vương](/wiki/Chu_%C4%90i%E1%BB%87u_V%C6%B0%C6%A1ng)
悼王
[520 TCN](/w/index.php?title=520_TCN&action=edit&redlink=1)
姬丐
[Chu Kính Vương](/wiki/Chu_K%C3%ADnh_V%C6%B0%C6%A1ng)
敬王
[519 TCN](/w/index.php?title=519_TCN&action=edit&redlink=1)- [476 TCN](/wiki/476_TCN)
姬仁
[Chu Nguyên Vương](/wiki/Chu_Nguy%C3%AAn_V%C6%B0%C6%A1ng)
元王
[475 TCN](/wiki/475_TCN)- [469 TCN](/wiki/469_TCN)
姬介
[Chu Trinh Định Vương](/wiki/Chu_Trinh_%C4%90%E1%BB%8Bnh_V%C6%B0%C6%A1ng)
貞定王
[468 TCN](/wiki/468_TCN)- [442 TCN](/wiki/442_TCN)
姬去疾
[Chu Ai Vương](/wiki/Chu_Ai_V%C6%B0%C6%A1ng)
哀王
[441 TCN](/wiki/441_TCN)
姬叔
[Chu Tư Vương](/wiki/Chu_T%C6%B0_V%C6%B0%C6%A1ng)
思王
[441 TCN](/wiki/441_TCN)
姬嵬
[Chu Khảo Vương](/wiki/Chu_Kh%E1%BA%A3o_V%C6%B0%C6%A1ng)
考王
[440 TCN](/wiki/440_TCN)- [426 TCN](/wiki/426_TCN)
姬午
[Chu Uy Liệt Vương](/wiki/Chu_Uy_Li%E1%BB%87t_V%C6%B0%C6%A1ng)
威烈王
[425 TCN](/wiki/425_TCN)- [402 TCN](/wiki/402_TCN)
姬驕
[Chu An Vương](/wiki/Chu_An_V%C6%B0%C6%A1ng)
安王
[401 TCN](/wiki/401_TCN)- [376 TCN](/wiki/376_TCN)
姬喜
[Chu Liệt Vương](/wiki/Chu_Li%E1%BB%87t_V%C6%B0%C6%A1ng)
烈王
[375 TCN](/wiki/375_TCN)- [369 TCN](/wiki/369_TCN)
姬扁
[Chu Hiển Vương](/wiki/Chu_Hi%E1%BB%83n_v%C6%B0%C6%A1ng)
顯王
[368 TCN](/wiki/368_TCN)- [321 TCN](/wiki/321_TCN)
姬定
[Chu Thận Tịnh Vương](/wiki/Chu_Th%E1%BA%ADn_T%E1%BB%8Bnh_V%C6%B0%C6%A1ng)
慎靚王
[320 TCN](/wiki/320_TCN)- [315 TCN](/wiki/315_TCN)
姬延
[Chu Noãn Vương](/wiki/Chu_No%C3%A3n_v%C6%B0%C6%A1ng)
赧王
[314 TCN](/wiki/314_TCN)- [256 TCN](/wiki/256_TCN)
姬根
[Đông Chu quân](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Chu_qu%C3%A2n)hay Chu Huệ Công
惠公
2 [255 TCN](/wiki/255_TCN)- [249 TCN](/wiki/249_TCN) **1**Niên đại bắt đầu lịch sử Trung Quốc được chấp nhận chung là năm [841 TCN](/w/index.php?title=841_TCN&action=edit&redlink=1), khởi đầu thời nhiếp chính Cộng Hòa. Tất cả niên đại trước đó đều còn gây nhiều tranh cãi. Những niên đại ở đây lấy theo *Dự án Biên niên Hạ-Thương-Chu*, của các học giả do chính phủ Trung Quốc tài trợ và hoàn thành năm 2000. Chúng chỉ có tính tham khảo. **2**Các quý tộc họ Cơ cho rằng Huệ Công là người kế vị Noãn Vương sau khi kinh đô [Lạc Dương](/wiki/L%E1%BA%A1c_D%C6%B0%C6%A1ng)bị các quân Tần chiếm năm [256 TCN](/wiki/256_TCN). Tuy nhiên danh vị nhà Chu không kéo dài thêm được bao lâu và Huệ Công cũng không dám xưng vương, vì thế số đông cho rằng Noãn Vương là vua cuối cùng nhà Chu.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&veaction=edit§ion=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&action=edit§ion=19)]
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&veaction=edit§ion=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&action=edit§ion=20)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&veaction=edit§ion=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&action=edit§ion=21)] [Sử ký Tư Mã Thiên](/wiki/S%E1%BB%AD_k%C3%BD_T%C6%B0_M%C3%A3_Thi%C3%AAn), thiên: *Chu bản kỷ*
-
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&veaction=edit§ion=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Chu&action=edit§ion=22)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
|
|
|
|

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache-Status: hit-local

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

X-Cache: cp1054 hit/6, cp1067 miss

X-Content-Type-Options: nosniff

Via: 1.1 varnish (Varnish/5.1), 1.1 varnish (Varnish/5.1)

X-UA-Compatible: IE=Edge

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Link: </static/images/project-logos/viwiki.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiki-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiki-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)

Content-Language: vi


text:
sagittal
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Mục lục
1
Tiếng Anh
1.1
Cách phát âm
1.2
Tính từ
1.3
Danh từ
1.4
Tham khảo
Tiếng Anh
[
sửa
]
Cách phát âm
[
sửa
]
IPA
:
/ˈsæ.dʒə.tᵊl/
Tính từ
[
sửa
]
sagittal
/ˈsæ.dʒə.tᵊl/
Dạng
mũi
mác
,
dạng
mũi tên
.
Đối
xứng
dọc
.
Danh từ
[
sửa
]
sagittal
/ˈsæ.dʒə.tᵊl/
Mặt cắt
thẳng đứng
dọc
ở
chính
giữa
;
mặt
đối
xứng
dọc
.
Tham khảo
[
sửa
]
Hồ Ngọc Đức,
Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí
(
chi tiết
)
Lấy từ “
https://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=sagittal&oldid=1910379
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Anh
Tính từ
Danh từ
Danh từ tiếng Anh
Tính từ tiếng Anh
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Chưa đăng nhập
Thảo luận
Đóng góp
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản in được
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
Deutsch
English
Eesti
Français
Magyar
Ido
한국어
Kurdî
Malagasy
မြန်မာဘာသာ
Polski
Русский
Slovenčina
தமிழ்
తెలుగు
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 15:10 ngày 10 tháng 5 năm 2017.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Tuyên bố về cookie
Phiên bản di động

markdown:
# sagittal
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Tính từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adj-&action=edit§ion=T-1)] **sagittal** [/ˈsæ.dʒə.tᵊl/](/wiki/Wiktionary:IPA)
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **sagittal** [/ˈsæ.dʒə.tᵊl/](/wiki/Wiktionary:IPA)
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wiktionary.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache-Status: miss

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wiktionary.org

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-Cache: cp1053 miss, cp1066 miss

Connection: close

Accept-Ranges: bytes

Link: </static/images/project-logos/viwiktionary.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiktionary-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiktionary-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)


text:
Cổng xếp tự động là cách thiết kế thông minh cho cửa ra vào của tòa nhà bạn đang muốn sở hữu. Cửa xếp tự động là thiết bị rào chắn bố trí ngoài cổng ra vào của khu nhà. Trước khi lắp đặt hệ thống, hẳn bạn còn có những điều băn khoăn. Dưới dây là những câu hỏi thường gặp liên quan đến cổng xếp tự động.
Cổng xếp tự động có bền không?
Cửa xếp tự động là một lựa chọn hoàn hảo cho các công ty hay xí nghiệp lớn. Bởi nó đảm bảo về mĩ quan cũng như tính chuyên nghiệp của công trình. Hơn nữa, còn một lý do mà nhà đầu tư công trình tìm đến loại cửa này vì tính tiện lợi và bền đẹp của cửa.
Nếu chúng ta nắm được kĩ thuật sử dụng cũng như bảo quản cửa thì đảm bảo công trình sẽ bền đẹp theo ý muốn. Bạn cần lưu ý congxepdtc thường được thiết kế bằng chất liệu inox hay hợp kim nhôm nên có độ bền đẹp cao. Dưới cổng được lắp bằng bánh xe vững chắc, trải đều trọng lượng của cửa nên không lo đứt gãy. Hệ thống dây điện và bộ điều khiển được lắp đặt cẩn thận nên không lo hở hay làm mất mĩ quan của cổng.
Từng chi tiết của cổng được thiết kế một cách tỉ mỉ nên trong quá trình sử dụng bạn hoàn toàn yên tâm.
Cổng xếp tự động có an toàn không?
Hẳn bạn nghĩ rằng hệ thống chạy tự động nên nếu gặp sự cố như cổng đang đóng vào thì có trẻ con bị kẹt hoặc gặp chướng ngại vật? Bạn hoàn toàn yên tâm một điều: Cửa sử dụng hệ thống cảm biến bằng tia hồng ngoại nên khi có chướng ngại vật trước mặt, cửa sẽ tự động lùi lại. Vì thế nên nó tuyệt đối an toàn cho người sử dụng.
Những lỗi hỏng nào thường gặp khi sử dụng cổng xếp tự động:
Hỏng bánh xe cổng xếp
Bạn có thể gặp những lỗi hỏng của cổng xếp khi sử dụng lâu ngày đó là mòn bánh xe. Đối với cổng xếp chất lượng, bánh xe thường làm bằng cao xu có độ bền cao. Nhưng nếu tần suất sử dụng nhiều thì bánh vẫn có thể mòn đế. Nếu gặp trường hợp như vậy, bạn cần liên hệ với nhà cung cấp để thay bánh xe mới.
Hỏng motor cổng xếp
Motor cổng xếp nếu hoạt động liên tục trong thời gian dài, để trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt thì có thể bị hỏng hóc: motor không chạy, motor hoạt động có tiếng kêu lớn, thân motor nóng ran… Với những vấn đề hỏng hóc này, bạn có thể liên hệ với đơn vị đã lắp đặt cổng xếp tự động hoặc đơn vị chuyên sửa chữa cổng xếp tự động để được sửa chữa nhanh chóng.
Nên mua cổng xếp tự động ở đâu thì uy tín?
Trên thị trường hiện nay có rất nhiều đơn vị cung cấp cửa xếp tự động. Là một nhà tiêu dùng thông minh, bạn nên tìm một nơi uy tín để đảm bảo thiết bị tốt. Ở đây, chúng tôi xin giới thiệu với bạn một nơi chuyên cung cấp cửa xếp các loại uy tín chất lượng. Đó là Công ty Cổ phần Ứng dụng Kĩ thuật cao DTC, địa chỉ: 130 Tam Trinh, Hoàng Mai, Hà Nội. Website: http://congxepdtc.vn/. Cổng xếp dtc chuyên tư vấn và cung cấp các dịch vụ lắp đặt thiết bị cổng uy tín chất lượng. Chế độ bảo hành đảm bảo, thiết bị được dùng chuyên dụng. Bạn sẽ hoàn toàn yên tâm vì đây là nơi cugn cấp cửa xếp chất lượng, uy tín và độ an toàn cao. Hãy gọi cho chúng tôi để được tư vấn miễn phí.

markdown:
**là cách thiết kế thông minh cho cửa ra vào của tòa nhà bạn đang muốn sở hữu. Cửa xếp tự động là thiết bị rào chắn bố trí ngoài cổng ra vào của khu nhà. Trước khi lắp đặt hệ thống, hẳn bạn còn có những điều băn khoăn. Dưới dây là những câu hỏi thường gặp liên quan đến cổng xếp tự động. Cổng xếp tự động **
## Cổng xếp tự động có bền không?
Cửa xếp tự động là một lựa chọn hoàn hảo cho các công ty hay xí nghiệp lớn. Bởi nó đảm bảo về mĩ quan cũng như tính chuyên nghiệp của công trình. Hơn nữa, còn một lý do mà nhà đầu tư công trình tìm đến loại cửa này vì tính tiện lợi và bền đẹp của cửa.
Nếu chúng ta nắm được kĩ thuật sử dụng cũng như bảo quản cửa thì đảm bảo công trình sẽ bền đẹp theo ý muốn. Bạn cần lưu ý
** thường được thiết kế bằng chất liệu inox hay hợp kim nhôm nên có độ bền đẹp cao. Dưới cổng được lắp bằng bánh xe vững chắc, trải đều trọng lượng của cửa nên không lo đứt gãy. Hệ thống dây điện và bộ điều khiển được lắp đặt cẩn thận nên không lo hở hay làm mất mĩ quan của cổng. congxepdtc**
Từng chi tiết của cổng được thiết kế một cách tỉ mỉ nên trong quá trình sử dụng bạn hoàn toàn yên tâm.
## Cổng xếp tự động có an toàn không?
Hẳn bạn nghĩ rằng hệ thống chạy tự động nên nếu gặp sự cố như cổng đang đóng vào thì có trẻ con bị kẹt hoặc gặp chướng ngại vật? Bạn hoàn toàn yên tâm một điều: Cửa sử dụng hệ thống cảm biến bằng tia hồng ngoại nên khi có chướng ngại vật trước mặt, cửa sẽ tự động lùi lại. Vì thế nên nó tuyệt đối an toàn cho người sử dụng.
## Những lỗi hỏng nào thường gặp khi sử dụng cổng xếp tự động:
**Hỏng bánh xe cổng xếp**
Bạn có thể gặp những lỗi hỏng của cổng xếp khi sử dụng lâu ngày đó là mòn bánh xe. Đối với cổng xếp chất lượng, bánh xe thường làm bằng cao xu có độ bền cao. Nhưng nếu tần suất sử dụng nhiều thì bánh vẫn có thể mòn đế. Nếu gặp trường hợp như vậy, bạn cần liên hệ với nhà cung cấp để thay bánh xe mới.
**Hỏng motor cổng xếp**
Motor cổng xếp nếu hoạt động liên tục trong thời gian dài, để trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt thì có thể bị hỏng hóc: motor không chạy, motor hoạt động có tiếng kêu lớn, thân motor nóng ran… Với những vấn đề hỏng hóc này, bạn có thể liên hệ với đơn vị đã lắp đặt cổng xếp tự động hoặc đơn vị chuyên sửa chữa cổng xếp tự động để được sửa chữa nhanh chóng.
## Nên mua cổng xếp tự động ở đâu thì uy tín?
Trên thị trường hiện nay có rất nhiều đơn vị cung cấp cửa xếp tự động. Là một nhà tiêu dùng thông minh, bạn nên tìm một nơi uy tín để đảm bảo thiết bị tốt. Ở đây, chúng tôi xin giới thiệu với bạn một nơi chuyên cung cấp cửa xếp các loại uy tín chất lượng. Đó là Công ty Cổ phần Ứng dụng Kĩ thuật cao DTC, địa chỉ: 130 Tam Trinh, Hoàng Mai, Hà Nội. Website:
**. ** [http://congxepdtc.vn/](http://congxepdtc.vn/) **Cổng xếp dtc**chuyên tư vấn và cung cấp các dịch vụ lắp đặt thiết bị cổng uy tín chất lượng. Chế độ bảo hành đảm bảo, thiết bị được dùng chuyên dụng. Bạn sẽ hoàn toàn yên tâm vì đây là nơi cugn cấp cửa xếp chất lượng, uy tín và độ an toàn cao. Hãy gọi cho chúng tôi để được tư vấn miễn phí.

Server: cloudflare

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0


text:
Như mọi người cũng được biết, châu âu là một trong những quốc gia có nền kinh tế phát triển nhất thị trường thế giới hiện nay. Các loại máy bơm có xuất xứ từ Châu Âu luôn được nhiều người trên thế giới tin dùng và quan tâm nhất. Trong số đó tại thị trường máy bơm nước tại thị trường máy bơm của Việt Nam hiện nay là các sản phẩm đến từ Quốc Gia Italia. Đây là Quốc gia có nền công nghiệp phát triển bậc nhất thị trường máy bơm hiện nay. Các loại máy bơm được các công trình, cụm công nghiệp như: Ebara, Pentax, Pedrollo, Zenit, Dab, Saer,...
Máy bơm ly tâm trục ngang Ebara
Máy bơm nước Italia kể trên thường được lắp đặt nhiều và gần như không thể thiếu tại các công ty, các khu công nghiệp, nhà xưởng, công ty sản xuất, nhà máy chế biến…rất nhiều ngành nghề liên quan đến công nghiệp đều phải sử dụng máy bơm này. Bởi máy bơm công nghiệp được áp dụng rất rộng rãi tại các hệ thống nước trong công nghiệp. Một số ứng dụng của máy bơm công nghiệp Italia được ứng dụng trong công nghiệp như: bơm xử lý nước thải, bơm cấp nước sạch sử dụng, bơm dự phòng, bơm phòng cháy chữa cháy, bơm hỏa tiễn giếng khoan, bơm bù áp, bơm tuần hoàn nước…Bởi ứng dụng rất nhiều kèm với chất lượng của máy bơm công nghiệp Italia nên được rất nhiều chủ đầu tư tin dùng.
Máy bơm ly tâm trục inox Ebara ( Italia )
Italia là một trong những nhà sản xuất máy bơm mạnh nhất của nền công nghiệp sản xuất Máy bơm nước G7 ( Các quốc gia G7 gồm: Pháp, Đức, Nhật, Ý, Anh, Hoa Kỳ, Canada ).
Máy bơm công nghiệp Italia nói chung và các hãng máy bơm vừa kể trên nói riêng với sự hình thành và phát triển lâu đời của mình kèm với chất lượng mà các hãng sản xuất kể trên tạo nên đã giúp cho người tiêu dùng biết đến các loại máy bơm công nghiệp italia nhiều hơn.
Tuy những sản phẩm máy bơm italia được phân phối tại nước ta rất nhiều với chất lượng rất tốt. Nhưng nếu không có được những kinh nghiệm khi đi mua hàng thì người tiêu dùng sẽ rất dễ bị đánh lừa bởi những sản phẩm giống tương tự được sản xuất tại Trung Quốc. Người tiêu dùng nên mua các sản phẩm máy bơm công nghiệp Italia tại các nhà phân phối chính thức của các loại máy bơm đó hoặc các đại lý ủy quyền khác để có được những sản phẩm chất lượng nhất.
Đăng nhập tài khoản
Email của bạn đã được đăng ký trước rồi.
Đăng ký tài khoản
Email của bạn đã được đăng ký trước rồi.
Hoặc

markdown:
Như mọi người cũng được biết, châu âu là một trong những quốc gia có nền kinh tế phát triển nhất thị trường thế giới hiện nay. Các loại máy bơm có xuất xứ từ
**Châu Âu** luôn được nhiều người trên thế giới tin dùng và quan tâm nhất. Trong số đó tại thị trường máy bơm nước tại thị trường máy bơm của Việt Nam hiện nay là các sản phẩm đến từ Quốc Gia Italia. Đây là Quốc gia có nền công nghiệp phát triển bậc nhất thị trường máy bơm hiện nay. Các loại máy bơm được các công trình, cụm công nghiệp như: E **bara, Pentax, Pedrollo, Zenit, Dab, Saer,**... ** Máy bơm ly tâm trục ngang Ebara** **Máy bơm nước Italia** kể trên thường được lắp đặt nhiều và gần như không thể thiếu tại các công ty, các khu công nghiệp, nhà xưởng, công ty sản xuất, nhà máy chế biến…rất nhiều ngành nghề liên quan đến công nghiệp đều phải sử dụng máy bơm này. Bởi máy bơm công nghiệp được áp dụng rất rộng rãi tại các hệ thống nước trong công nghiệp. Một số ứng dụng của máy bơm công nghiệp Italia được ứng dụng trong công nghiệp như: bơm xử lý nước thải, bơm cấp nước sạch sử dụng, bơm dự phòng, bơm phòng cháy chữa cháy, bơm hỏa tiễn giếng khoan, bơm bù áp, bơm tuần hoàn nước…Bởi ứng dụng rất nhiều kèm với chất lượng của máy bơm công nghiệp Italia nên được rất nhiều chủ đầu tư tin dùng. [Máy bơm ly tâm trục inox Ebara](http://bomchinhhang.com/may-bom/may-bom-ly-tam-truc-ngang-dau-inox-Ebara-817) ( Italia )
Italia là một trong những nhà sản xuất máy bơm mạnh nhất của nền công nghiệp sản xuất
**Máy bơm nước G7** ( Các quốc gia G7 gồm: Pháp, Đức, Nhật, Ý, Anh, Hoa Kỳ, Canada ).
Máy bơm công nghiệp Italia nói chung và các hãng máy bơm vừa kể trên nói riêng với sự hình thành và phát triển lâu đời của mình kèm với chất lượng mà các hãng sản xuất kể trên tạo nên đã giúp cho người tiêu dùng biết đến các loại máy bơm công nghiệp italia nhiều hơn.
Tuy những sản phẩm máy bơm italia được phân phối tại nước ta rất nhiều với chất lượng rất tốt. Nhưng nếu không có được những kinh nghiệm khi đi mua hàng thì người tiêu dùng sẽ rất dễ bị đánh lừa bởi những sản phẩm giống tương tự được sản xuất tại Trung Quốc. Người tiêu dùng nên mua các sản phẩm máy bơm công nghiệp Italia tại các nhà phân phối chính thức của các loại máy bơm đó hoặc các đại lý ủy quyền khác để có được những sản phẩm chất lượng nhất.
Đăng nhập tài khoản
Email của bạn đã được đăng ký trước rồi.
Đăng ký tài khoản
Email của bạn đã được đăng ký trước rồi.
**Hoặc**

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding

X-XSS-Protection: 1; mode=block


text:
04/01/2016/0
0
Vitalk.vn
seven7//3 giờ
buôn chuyện//4 giờ
Hiệu Nguyễn//4 giờ
Quang Anh SV//4 giờ
Mai Hương2402
//
5 giờ
0
Viên kẹo cay//5 giờ
ngocloan1992//5 giờ
linh nguyen//9 giờ
linh nguyen//10 giờ
Hà Lý
//
10 giờ
0
Lelubu
//0
PTTech
//0
thanhchem
//0
Đăng nhập tài khoản
Email của bạn đã được đăng ký trước rồi.
Đăng ký
Quên mật khẩu?
Hoặc
Đăng ký tài khoản

Set-Cookie: thread_watched=%5B%222240346%22%5D; expires=Wed, 23-May-2018 19:29:13 GMT; Max-Age=86400; path=/; secure; HttpOnly


text:
Ghost Windows 17 – Bản ghost Windows 10 nhanh nhất cho máy tính của bạn!
Ghost Windows 17 – Bản ghost Windows 10 nhanh nhất cho máy tính của bạn!
Thông tin bản ghost windows 17 này:
- Nguồn làm từ Windows 10 Version 1703 Build 15063 với 1 số thay đổi để windows đạt tốc độ nhanh nhất nhưng vẫn phù hợp với mọi đối tượng người dùng.
- Mình lấy tên Windows 17 vì gốc là Windows 10 nhưng giao diện mang phong cách của Windows 7. Windows Apps, Windows Defender, Cortana, Store đã được xóa bỏ hoàn toàn.
- Mang thanh Start truyền thống quay trở lại với nhiều tùy biến hơn.
- Giao diện Explorer cũng được thay đổi để tiện thao tác và quản lý windows hơn.
- Bản ghost đã tích hợp Full soft cơ bản bao gồm Office 2016, Fullfont, Chrome, Flash, Winrar, Unikey, IDM,VC++ Enable .Net 3.5, Windows Photo Viewer và rất nhiều tinh chỉnh để windows nhanh và nhẹ, khắc phục lỗi Fulldisk 100%.
- Windows, Office và các phần mềm đều đã được kích hoạt và mình không cá nhân hóa bất cứ thông tin nào trong bản ghost này.
Hình ảnh bản ghost
Checksum:
File: 17X64FSKM.GHO
Size: 4387124267 bytes
Modified: Wednesday, September 06, 2017, 6:57:03 PM
MD5: F8494E9114B242A2CCE654B9E3989C20
SHA1: 68CC8F6370D4BCD706D29AC92A8C41288D4EFA68
CRC32: 3E18F2BA
File: 17X64FSKM.iso
Size: 3304751104 bytes
Modified: Wednesday, September 06, 2017, 4:45:30 PM
MD5: 011931D67366F647935153D701877F4B
SHA1: E3D0A23691139F15ECE97B0394C8C6C3FC118F9A
CRC32: 12435A9A
File: 17X64FSKM.tib
Size: 4247240192 bytes
Modified: Wednesday, September 06, 2017, 5:53:36 PM
MD5: 7E904DD7BBB3D08E53EA53D43860A1C3
SHA1: A8FC29640743C46CC1A3CA21FCB8BF18625361F3
CRC32: EFB1CEB9
File: 17X86FSKM.GHO
Size: 3218313333 bytes
Modified: Wednesday, September 06, 2017, 9:01:09 PM
MD5: 06A50013784428F4F66227DAF8325C53
SHA1: 3509CA88044B2D4DBFDE362FEF09E857769D4558
CRC32: 17201F9B
– Bản ghost dành cho những bạn đã quen với Windows 7, muốn có 1 bản windows 10 nhanh nhất có thể. Mình đã xóa bỏ toàn bộ Windows Apps, Store, Defender, Cortana, nếu muốn dùng những thứ này, vui lòng tải bản 10 Full khác.
– Windows Update đã tắt, muốn bật lại vui lòng bật lại Services Windows Update. Bản Ghost không tích hợp thêm Driver. Vui lòng cài đặt thêm driver sau khi ghost nếu còn thiếu.
– Do công việc khá bận rộn, mình không thể trả lời được hết bình luận, thắc mắc mong các bạn thông cảm.
– Update 1 số thông tin, hình ảnh.
– Fix lỗi yêu cầu đặt mật khẩu mới
– Tích hợp thêm Old Calculator
– Gỡ bỏ IDM

markdown:
# Ghost Windows 17 – Bản ghost Windows 10 nhanh nhất cho máy tính của bạn!
**Ghost Windows 17 – Bản ghost Windows 10 nhanh nhất cho máy tính của bạn!**
Thông tin bản ghost windows 17 này:
Thông tin bản ghost windows 17 này:
- Nguồn làm từ Windows 10 Version 1703 Build 15063 với 1 số thay đổi để windows đạt tốc độ nhanh nhất nhưng vẫn phù hợp với mọi đối tượng người dùng.
- Mình lấy tên Windows 17 vì gốc là Windows 10 nhưng giao diện mang phong cách của Windows 7. Windows Apps, Windows Defender, Cortana, Store đã được xóa bỏ hoàn toàn.
- Mang thanh Start truyền thống quay trở lại với nhiều tùy biến hơn.
- Giao diện Explorer cũng được thay đổi để tiện thao tác và quản lý windows hơn.
- Bản ghost đã tích hợp Full soft cơ bản bao gồm Office 2016, Fullfont, Chrome, Flash, Winrar, Unikey, IDM,VC++ Enable .Net 3.5, Windows Photo Viewer và rất nhiều tinh chỉnh để windows nhanh và nhẹ, khắc phục lỗi Fulldisk 100%.
- Windows, Office và các phần mềm đều đã được kích hoạt và mình không cá nhân hóa bất cứ thông tin nào trong bản ghost này.
- Quảng Cáo -
**Hình ảnh bản ghost** **Download Ghost Windows 17 – Bản**
[ghost Windows 10](https://win10.vn/ghost-win/ghost-win-10)nhanh nhất cho máy tính của bạn!
- Quảng Cáo -
**Checksum:**
File: 17X64FSKM.GHO
Size: 4387124267 bytes
Modified: Wednesday, September 06, 2017, 6:57:03 PM
MD5: F8494E9114B242A2CCE654B9E3989C20
SHA1: 68CC8F6370D4BCD706D29AC92A8C41288D4EFA68
CRC32: 3E18F2BA
File: 17X64FSKM.iso
Size: 3304751104 bytes
Modified: Wednesday, September 06, 2017, 4:45:30 PM
MD5: 011931D67366F647935153D701877F4B
SHA1: E3D0A23691139F15ECE97B0394C8C6C3FC118F9A
CRC32: 12435A9A
File: 17X64FSKM.tib
Size: 4247240192 bytes
Modified: Wednesday, September 06, 2017, 5:53:36 PM
MD5: 7E904DD7BBB3D08E53EA53D43860A1C3
SHA1: A8FC29640743C46CC1A3CA21FCB8BF18625361F3
CRC32: EFB1CEB9
File: 17X86FSKM.GHO
Size: 3218313333 bytes
Modified: Wednesday, September 06, 2017, 9:01:09 PM
MD5: 06A50013784428F4F66227DAF8325C53
SHA1: 3509CA88044B2D4DBFDE362FEF09E857769D4558
CRC32: 17201F9B
**Lưu ý:**– Bản ghost dành cho những bạn đã quen với Windows 7, muốn có 1 bản windows 10 nhanh nhất có thể. Mình đã xóa bỏ toàn bộ Windows Apps, Store, Defender, Cortana, nếu muốn dùng những thứ này, vui lòng tải bản 10 Full khác.
– Windows Update đã tắt, muốn bật lại vui lòng bật lại Services Windows Update. Bản Ghost không tích hợp thêm Driver. Vui lòng cài đặt thêm driver sau khi ghost nếu còn thiếu.
– Do công việc khá bận rộn, mình không thể trả lời được hết bình luận, thắc mắc mong các bạn thông cảm.
– Update 1 số thông tin, hình ảnh.
– Fix lỗi yêu cầu đặt mật khẩu mới
– Tích hợp thêm Old Calculator
– Gỡ bỏ IDM

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

X-Turbo-Charged-By: LiteSpeed


text:
Xuất xứ » Đài Loan
Mã hàng : SAT-113-0242
Mã hàng : SAT-113-0243
Mã hàng : SAT-113-1296
Mã hàng : SAT-113-1294
Mã hàng : SAT-113-0244
Mã hàng : SAT-405-0377
Mã hàng : SAT-405-0378
Mã hàng : CRM-405-0881
Mã hàng : KTO-405-0599
Mã hàng : KTO-405-0600

markdown:
![](/images/line.jpg)
**Xuất xứ**» Đài Loan
Mã hàng : SAT-113-0242
Mã hàng : SAT-113-0243
Mã hàng : SAT-113-1296
Mã hàng : SAT-113-1294
Mã hàng : SAT-113-0244
Mã hàng : SAT-405-0377
Mã hàng : SAT-405-0378
Mã hàng : CRM-405-0881
Mã hàng : KTO-405-0599
Mã hàng : KTO-405-0600

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Content-Type: text/html


text:
Xuất xứ » Mỹ
Mã hàng : STL-116-2197
Mã hàng : STL-116-2997
Mã hàng : STL-116-2206
Mã hàng : STL-116-2205
Mã hàng : STL-116-2199
Mã hàng : STL-116-2198
Mã hàng : CRM-116-0938
Mã hàng : CRM-116-0961
Mã hàng : CRM-116-0939
Mã hàng : CRM-116-0942

markdown:
![](/images/line.jpg)
**Xuất xứ**» Mỹ
Mã hàng : STL-116-2197
Mã hàng : STL-116-2997
Mã hàng : STL-116-2206
Mã hàng : STL-116-2205
Mã hàng : STL-116-2199
Mã hàng : STL-116-2198
Mã hàng : CRM-116-0938
Mã hàng : CRM-116-0961
Mã hàng : CRM-116-0939
Mã hàng : CRM-116-0942


text:
Xuất xứ » Nhật Bản
Mã hàng : MTU-407-1086
Mã hàng : MTU-410-0071
Mã hàng : MTU-413-0160
Mã hàng : MTU-413-0554
Mã hàng : MTU-410-0978
Mã hàng : MTU-410-0977
Mã hàng : MTU-410-0979
Mã hàng : MTU-410-1157
Mã hàng : MTU-410-0068
Mã hàng : MTU-410-0070

markdown:
![](/images/line.jpg)
**Xuất xứ**» Nhật Bản
Mã hàng : MTU-407-1086
Mã hàng : MTU-410-0071
Mã hàng : MTU-413-0160
Mã hàng : MTU-413-0554
Mã hàng : MTU-410-0978
Mã hàng : MTU-410-0977
Mã hàng : MTU-410-0979
Mã hàng : MTU-410-1157
Mã hàng : MTU-410-0068
Mã hàng : MTU-410-0070


text: Đăng tin

markdown: Đăng tin

X-Cache: ZIP

Server: Chotot

Vary: User-Agent

render: client

Content-Type: text/html; charset=utf-8

X-Powered-By: Chotot


text:
7h30 → 21h
HCM
7h30 → 21h
Hồ Chí Minh HCM
La Residence Phou Vao
{{text}}
{{totalSearch}}
24-05-2018
Thứ năm
{{DateCheckinStr}}
{{DayOfWeekCheckinStr}}
25-05-2018
Thứ sáu
{{DateCheckoutStr}}
{{DayOfWeekCheckoutStr}}
2 người lớn, 0 trẻ em
1 Phòng
{{AdultsTotalStr}} người lớn, {{ChildTotalStr}} trẻ em
{{RoomNumber.value}} Phòng
Độ tuổi trẻ em
CSKH: 1900 1870
Từ 7h30 - 21h hằng ngày
DKKD: 0312788481, Ngày cấp: 21/05/2014, Sở kế hoạch đầu tư thành phố Hồ Chí Minh
HCM: Lầu 2, Tòa nhà Anh Đăng, 215 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Phường 7, Quận 3, Tp. Hồ Chí Minh
(Xem bản đồ)
HN: Tầng 12, 70-72 Bà Triệu, Quận Hoàn Kiếm, Hà Nội
(Xem bản đồ)
Cần Thơ: 166B Trần Hưng Đạo, P. An Nghiệp, Quận Ninh Kiều, Tp Cần Thơ
(Xem bản đồ)

Server: nginx

Cache-Control: private

Access-Control-Allow-Methods: GET, PUT, POST, DELETE, OPTIONS

X-Cache: MISS from VV-ViVu04

X-Cache-Lookup: MISS from VV-ViVu04:82


text:
7h30 → 21h
HCM
7h30 → 21h
Hồ Chí Minh HCM
Comfort Inn Stephens City
{{text}}
{{totalSearch}}
24-05-2018
Thứ năm
{{DateCheckinStr}}
{{DayOfWeekCheckinStr}}
25-05-2018
Thứ sáu
{{DateCheckoutStr}}
{{DayOfWeekCheckoutStr}}
2 người lớn, 0 trẻ em
1 Phòng
{{AdultsTotalStr}} người lớn, {{ChildTotalStr}} trẻ em
{{RoomNumber.value}} Phòng
Độ tuổi trẻ em
CSKH: 1900 1870
Từ 7h30 - 21h hằng ngày
DKKD: 0312788481, Ngày cấp: 21/05/2014, Sở kế hoạch đầu tư thành phố Hồ Chí Minh
HCM: Lầu 2, Tòa nhà Anh Đăng, 215 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Phường 7, Quận 3, Tp. Hồ Chí Minh
(Xem bản đồ)
HN: Tầng 12, 70-72 Bà Triệu, Quận Hoàn Kiếm, Hà Nội
(Xem bản đồ)
Cần Thơ: 166B Trần Hưng Đạo, P. An Nghiệp, Quận Ninh Kiều, Tp Cần Thơ
(Xem bản đồ)


text:
Xuất hành là lần đi ra khỏi nhà đầu tiên trong năm, thường được thực hiện vào ngày tốt đầu tiên của năm mới để đi tìm may mắn cho bản thân và gia đình. Trước khi xuất hành, người ta phải chọn ngày Hoàng đạo, giờ Hoàng đạo và các phương hướng tốt để mong gặp được các quý thần, tài thần, hỉ thần...
Mùng 1 Tết (Ngày Đinh Mùi 10/2/2013):
Là ngày: Hoàng Đạo (Ngọc Đường)
Tiết: Lập xuân - Trực: Chấp (Bình)
Bảo nhật (can sinh chi - đại cát); ;
Cát tinh: Thiên đức;Tam hợp;
Hung tinh: Đại hao;Tử khí;Quan phù;Hoả tai;
Giờ hoàng đạo: Tuất (19 - 21h); Hợi (21 - 23h); Dần (3 - 5h); Mão (5 - 7h); Tỵ (9 - 11h); Thân (15 - 17h);
Mùng 2 Tết (Ngày Mậu Thân 11/2/2013):
Là ngày: Hắc Đạo (Thiên Lao)
Tiết: Lập xuân - Trực: Phá (Hung)
Bảo nhật (can sinh chi - đại cát); ;
Cát tinh: Thiên giải;Thiên quí;Lộc mã;Giải thần;
Hung tinh:
Giờ hoàng đạo: Tý (23 - 1h); Sửu (1 - 3h); Thìn (7 - 9h); Tỵ (9 - 11h); Mùi (13 - 15h); Tuất (19 - 21h);
Mùng 3 Tết (Ngày Kỷ Dậu 12/2/2013):
Là ngày: Hắc Đạo (Huyền Vũ)
Tiết: Lập xuân - Trực: Nguy (Hung)
Bảo nhật (can sinh chi - đại cát); Can chi xung mệnh tháng (hung); ;
Cát tinh: Thiên thành;
Hung tinh: Địa hoả;
Giờ hoàng đạo: Dần (3 - 5h); Mão (5 - 7h); Ngọ (11 - 13h); Mùi (13 - 15h); Dậu (17 - 19h); Tý (23 - 1h);
Mùng 4 Tết (Ngày Canh Tuất 13/2/2013):
Là ngày: Hoàng Đạo (Tư Mệnh)
Tiết: Lập xuân - Trực: Thành (Cát)
Thoa nhật (chi sinh can - tiểu cát); ;
Cát tinh: Nguyệt đức;
Hung tinh: Nguyệt phá;
Giờ hoàng đạo: Thìn (7 - 9h); Tỵ (9 - 11h); Thân (15 - 17h); Dậu (17 - 19h); Hợi (21 - 23h); Dần (3 - 5h);
Mùng 5 Tết (Ngày Tân Hợi 14/2/2013):
Là ngày: Hắc Đạo (Câu Trần)
Tiết: Lập xuân - Trực: Thu (Bình)
Bảo nhật (can sinh chi - đại cát); ; Nguyệt Kỵ;
Cát tinh: Thiên hỷ;
Hung tinh: Thổ cấm;Cô thần;Trùng phục;
Giờ hoàng đạo: Ngọ (11 - 13h); Mùi (13 - 15h); Tuất (19 - 21h); Hợi (21 - 23h); Sửu (1 - 3h); Thìn (7 - 9h);

markdown:
Xuất hành là lần đi ra khỏi nhà đầu tiên trong năm, thường được thực hiện vào ngày tốt đầu tiên của năm mới để đi tìm may mắn cho bản thân và gia đình. Trước khi xuất hành, người ta phải chọn ngày Hoàng đạo, giờ Hoàng đạo và các phương hướng tốt để mong gặp được các quý thần, tài thần, hỉ thần...
**Mùng 1 Tết (Ngày Đinh Mùi 10/2/2013):**
Là ngày: Hoàng Đạo (Ngọc Đường)
Tiết: Lập xuân - Trực: Chấp (Bình)
Bảo nhật (can sinh chi - đại cát); ;
Cát tinh: Thiên đức;Tam hợp;
Hung tinh: Đại hao;Tử khí;Quan phù;Hoả tai;
Giờ hoàng đạo: Tuất (19 - 21h); Hợi (21 - 23h); Dần (3 - 5h); Mão (5 - 7h); Tỵ (9 - 11h); Thân (15 - 17h);
**Mùng 2 Tết (Ngày Mậu Thân 11/2/2013):**
Là ngày: Hắc Đạo (Thiên Lao)
Tiết: Lập xuân - Trực: Phá (Hung)
Bảo nhật (can sinh chi - đại cát); ;
Cát tinh: Thiên giải;Thiên quí;Lộc mã;Giải thần;
Hung tinh:
Giờ hoàng đạo: Tý (23 - 1h); Sửu (1 - 3h); Thìn (7 - 9h); Tỵ (9 - 11h); Mùi (13 - 15h); Tuất (19 - 21h);
**Mùng 3 Tết (Ngày Kỷ Dậu 12/2/2013):**
Là ngày: Hắc Đạo (Huyền Vũ)
Tiết: Lập xuân - Trực: Nguy (Hung)
Bảo nhật (can sinh chi - đại cát); Can chi xung mệnh tháng (hung); ;
Cát tinh: Thiên thành;
Hung tinh: Địa hoả;
Giờ hoàng đạo: Dần (3 - 5h); Mão (5 - 7h); Ngọ (11 - 13h); Mùi (13 - 15h); Dậu (17 - 19h); Tý (23 - 1h);
**Mùng 4 Tết (Ngày Canh Tuất 13/2/2013):**
Là ngày: Hoàng Đạo (Tư Mệnh)
Tiết: Lập xuân - Trực: Thành (Cát)
Thoa nhật (chi sinh can - tiểu cát); ;
Cát tinh: Nguyệt đức;
Hung tinh: Nguyệt phá;
Giờ hoàng đạo: Thìn (7 - 9h); Tỵ (9 - 11h); Thân (15 - 17h); Dậu (17 - 19h); Hợi (21 - 23h); Dần (3 - 5h);
**Mùng 5 Tết (Ngày Tân Hợi 14/2/2013):**
Là ngày: Hắc Đạo (Câu Trần)
Tiết: Lập xuân - Trực: Thu (Bình)
Bảo nhật (can sinh chi - đại cát); ; Nguyệt Kỵ;
Cát tinh: Thiên hỷ;
Hung tinh: Thổ cấm;Cô thần;Trùng phục;
Giờ hoàng đạo: Ngọ (11 - 13h); Mùi (13 - 15h); Tuất (19 - 21h); Hợi (21 - 23h); Sửu (1 - 3h); Thìn (7 - 9h);


text: Bảng giá Ấm siêu tốc Goldsun liên tục cập nhật hàng ngày. Tìm nơi bán Ấm siêu tốc Goldsun ưu đãi nhất được thu thập từ các website mua sắm trực tuyến số một Lotte, Adayroi, AeonEshop, Yes24, Tiki,...và các siêu thị điện máy khắp cả nước HC, Trần Anh, Phan Khang, Thiên Hòa,.... Các sản phẩm Ấm siêu tốc Goldsun phổ biến nhất tháng 5/2018 như: Ấm siêu tốc Goldsun EK-GF15SP 1.5L, Ấm siêu tốc Goldsun GS EK-GF1836S/SG/SR, Ấm siêu tốc Goldsun EK-GBB1218S5 1.8L

Strict-Transport-Security: max-age=31536000; includeSubdomains