text:
Antonov An-2
Antonov An-2 (nickname tiếng Nga: кукуру́зник kukuruznik - một nông trang viên trồng ngô (kế thừa từ Polikarpov Po-2) cũng được gọi là Annushka; tên hiệu NATO Colt) là một loại máy bay hai tầng cánh nhẹ, một động cơ, có độ tin cậy rất cao, cất cánh lần đầu năm 1947 và là máy bay đầu tiên được thiết kế bởi Antonov. Nó được sử dụng như một máy bay vận tải hạng nhẹ, có thể chở 12 hành khách, và để chở các đơn vị lính dù cũng như hoạt động trong nông nghiệp. Khả năng bay rất chậm và cất hạ cánh đường băng ngắn của nó khiến nó rất thích hợp để hoạt động tại các đường băng ngắn và dã chiến, và một số biến thể đặc biệt của nó đã được chế tạo để hoạt động tại các điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Sách Kỷ lục Guinness đã ghi kỷ lục An-2 là máy bay được chế tạo với thời gian lâu nhất - 45 năm.
Mục lục
- 1 Sử dụng và đặc điểm
- 2 Biến thể
- 3 Hoạt động chiến đấu
- 4 Bên sử dụng
- 5 Thông số kỹ thuật (An-2)
- 6 Chú thích
- 7 Liên kết ngoài
- 8 Chủ đề liên quan
Sử dụng và đặc điểm[sửa | sửa mã nguồn]
An-2 là loại máy bay hai tầng cánh một động cơ lớn nhất từng được chế tạo. Nó được sản xuất với số lượng lớn; tới năm 1960 hơn 5.000 chiếc đã được sản xuất tại Liên bang Xô viết. Từ năm 1960, đa số An-2 được sản xuất tại nhà máy WSK của Ba Lan tại Mielec, với hơn 13.000 nghìn chiếc đã được chế tạo trước khi hoạt động này chấm dứt năm 1991. Chế tạo hạn chế từ các chi tiết tồn và chi tiết dành cho bảo dưỡng vẫn tiếp tục. An-2 cũng được chế tạo theo giấy phép tại Trung Quốc với tên gọi Shijiazhuang Y-5. Đây là loại máy bay hai tầng cánh lớn nhất vẫn hoạt động.
An-2 được thiết kế như một máy bay đa dụng để sử dụng tại các lâm trường và nông trường nhà nước. Tuy nhiên, khung sườn căn bản rất dễ thích nghi và nhiều biến thể khác đã được phát triển. Chúng gồm cả các phiên bản phun thuốc trừ sâu, các phiên bản khoa học để lấy mẫu khí quyển, chữa cháy rừng, bay cứu thương, các phiên bản dạng thủy phi cơ, phiên bản quân sự trang bị nhẹ để đổ quân dù, và tất nhiên cả phiên bản An-2T thường thấy, là loại máy bay chở khách 12 chỗ ngồi. Tất cả các phiên bản (ngoài loại An-3) có công suất động cơ 1000 sức ngựa với động cơ xuyên tâm 9 xi lanh siêu nạp Shvetsov ASh-62 được phát triển từ loại Wright R-1820.
An-2 có các đặc tính thiết kế khiến nó thích hợp hoạt động tại các vùng xa xôi với các đường băng đất:
- Nó có một hệ thống phanh khí (tương tự như hệ thống được sử dụng trên các ô tô tải nặng) cho phép dừng trên đường băng ngắn.
- Nó có một air line tích hợp vào máy nén, vì thế áp suất trong lốp và những giảm chấn có thể được xử lý mà không cần thiết bị đặc biệt khác.
- Các ắc quy lớn và dễ tháo lắp, có nghĩa chiếc máy bay không cần máy phát điện phụ dưới mặt đất.
- Không cần bơm ngoài để nạp nhiên liệu cho máy bay, bởi nó có sẵn một bơm trong khoang cho phép nạp nhiên liệu từ các bình chứa thông thường.
- Nó có các hệ thống được đơn giản hóa tối đa. Tấm đầu mút cánh giúp máy bay hoạt động ở tốc độ tối thiểu hoàn toàn tự động, được dòng khí giữ chặt vào cánh. Khi tốc độ giảm dưới 64 km/h (40 mph) các tấm sẽ mở ra bởi chúng được lắp trên những thanh cao su đàn hồi.
- Chạy đà cất cánh: 170 m, chạy đà hạ cánh: 215 m (có thể khác biệt tùy theo trọng lượng).
Một dòng ghi chú đáng lưu ý trong sổ tay của phi công viết: "Nếu động cơ ngừng hoạt động khi bạn đang bay trong điều kiện chỉ điều khiển máy bay nhờ dụng cụ (bay mù khi bạn không nhìn thấy mặt đất) hay vào ban đêm, phi công cần kéo cần điều khiển hết cỡ về phía sau (máy bay sẽ không chòng chành) và giữ vững tư thế cánh. Những tấm đầu mút cánh sẽ nhả ra ở tốc độ khoảng 64 km/h (40 mph), và khi máy bay chỉ còn bay với tốc độ khoảng 40 km/h [25 mph], nó sẽ rơi xuống với tốc độ tương đương hạ cánh bằng dù cho tới khi chạm đất."
Trong sổ tay hướng dẫn của An-2 không ghi tốc độ chòng chành (stall speed) (tốc độ chòng chành là tốc độ ở đó máy bay bay quá chậm khiến dòng không khí không thể giữ nó trên cao). Các phi công An-2 nói rằng máy bay có thể hoạt động ở tình trạng hoàn toàn điều khiển được ở tốc độ 30 dặm trên giờ (trái lại, một chiếc Cessna hiện đại 4 chỗ có tốc độ chòng chành khoảng 55 dặm trên giờ). Tốc độ chòng chành thấp này cho phép máy bay có thể bay lùi (nếu máy bay hướng về một luồng không khí nóng, có tốc độ 35 dặm trên giờ, nó sẽ bay lùi với tốc độ 5 dặm trên giờ và vẫn ở tình trạng hoàn toàn điều khiển được). (Điều này tất nhiên cũng đúng với hầu như tất cả các loại máy bay cất hạ cánh đường băng ngắn (STOL).)
Từ khi Liên bang Xô viết và các nước Đông Âu tan rã, đa số các hãng hàng không tại các nước này đã cho những chiếc An-2 của họ ngừng hoạt động (một số chiếc đã hơn 40 năm tuổi). Những chiếc máy bay này vẫn được một số tư nhân sử dụng. Sự ổn định, khả năng và tốc độ bay thấp của nó khiến An-2 rất thích hợp làm máy bay thả dù.
Đầu thập niên 1980 Antonov đã thử nghiệm một phiên bản An-2 mới được trang bị động cơ tuốc bin cánh quạt hiện đại. Với động cơ Glushenkov 1450 sức ngựa này, chiếc máy bay có thể hoạt động xa hơn. Xem bài viết về Antonov An-3 để biết thêm chi tiết.
Tuy có độ ồn cao, chi phí bảo dưỡng và tiêu thụ nhiên liệu lớn, nhưng sự đơn giản (thời gian kiểm tra trước khi bay chỉ mất 30 đến 40 phút) khiến chúng không thích hợp hoạt động ở châu Âu, số lượng máy bay chế tạo lớn đồng nghĩa với giá thấp (chỉ 30.000 USD cho một chiếc có thể hoạt động). Điều này biến nó trở thành loại máy bay lý tưởng cho thế giới đang phát triển, nơi khả năng chở nặng và hoạt động trên những đường băng ngắn được nhiều hãng hàng không giá rẻ khai thác. Nhiều chiếc An-2 cũ của Aeroflot hiện được dùng làm máy bay chở khách tầm ngắn tại châu Phi, Trung và Nam Mỹ, Cuba và tiểu lục địa Ấn Độ.
Bắc Triều Tiên có một số chiếc máy bay loại này.[1] Mọi người tin rằng cánh quạt gỗ cộng cánh vải trên những biến thể An-2 (phiên bản Y-5 sản xuất theo giấy phép tại Trung Quốc) khiến chúng có diện tích phản hồi radar nhỏ, và vì thế tăng khả năng tàng hình.[2] Trong cuộc chiến chúng có thể được dùng để thả lực lượng dù tinh nhuệ phục vụ các chiến dịch phá hoại sau giới tuyến.
Khả năng của An-2, cùng các đặc tính ngoại hình và bay, và vị thế là 'Máy bay hai tầng cánh lớn nhất thế giới' đồng nghĩa nhu cầu với loại máy bay này đang gia tăng tại Hoa Kỳ và châu Âu. Điều này khiến An-2 thường xuyên xuất hiện tại các cuộc triển lãm hàng không. Tuy nhiên, hầu như tại tất cả các nước phương Tây (Hoa Kỳ, Canada, Anh Quốc, Pháp, Đức vân vân) An-2 không thể được sử dụng trong thương mại (dù tiềm năng rõ ràng của nó trong hoạt động như một bush plane và máy bay thả dù). Điều này bởi vì chiếc máy bay chưa hề được cấp chứng nhận bởi cơ quan hữu trách tại các quốc gia có hạn chế sử dụng nó. Các quy định này khác biệt theo từng nước, nhưng tất cả đều không chấp nhận cho sử dụng An-2 vào mục đích 'thu lợi nhuận'. Tại Hoa Kỳ, những chiếc An-2 đã được nhập khẩu từ năm 1993 không được bay quá 300 dặm từ sân bay xuất phát, và chúng chỉ có thể quay về hạ cánh trên sân bay cất cánh; tuy nhiên, những chiếc An-2 do PZL chế tạo là ngoại lệ bởi một thỏa thuận song phương với Ba Lan.
Biến thể[sửa | sửa mã nguồn]
Phiên bản Xô viết/Nga[sửa | sửa mã nguồn]
- SKh-1 — tên định danh đầu tiên của An-2
- An-2F — máy bay thực nghiệm quan sát pháo binh với cánh đuôi kép, vị trí người quan sát dưới thân và súng máy bảo vệ đặt trên lưng [7]
- An-2L — máy bay cứu hỏa bằng hóa chất
- An-2LV — Lesnoj Vodnyj (thủy phi cơ), chữa cháy
- An-2P — passazhirskij, phiên bản chở khách
- An-2P — protivopozharnij, chữa cháy bằng nước
- An-2S — cứu thương
- An-2V — phiên bản hoạt động trên biển, cũng được gọi là An-4[8]
- An-2VA — thả nước
- An-2ZA — Zondirovanie Atmosfery (thu thập mẫu khí quyền), nghiên cứu thời tiết trên độ cao lớn (cũng được gọi là An-6 Meteo)[9]
- An-2E — Ekranoplan cải tiến (tiếng Nga: Ан-2Э) [10] [11]
Phiên bản Nga/Ukraine[sửa | sửa mã nguồn]
- An-3 — Loại mới sản xuất với động cơ tuốc binh cánh quạt phát triển từ An-2.
Phiên bản Ba Lan[sửa | sửa mã nguồn]
- An-2 Geofiz — mô hình địa vật lý Geofiz
- An-2D5 — phiên bản chở VlP 5 chỗ
- An-2D6 — phiên bản chở VlP 6 chỗ
- An-2T — Phiên bản Ba Lan của kiểu An-2 đầu tiên
- An-2M hay An-2W — Phiên bản Ba Lan của kiểu An-2V thủy phi cơ [12]
- An-2P — phiên bản chở khách với hệ thống cách âm tốt hơn
- An-2PK — Chở VlP 5 chỗ
- An-2P-Photo — sửa đổi để làm nhiệm vụ chụp ảnh
- An-2PR hay An-2PRTV — tiếp sóng TV
- An-2PF — Phiên bản chụp ảnh
- An-2R — phiên bản nông nghiệp
- An-2S — cứu thương với 6 chỗ
- An-2TD — phiên bản nhảy dù 12 chỗ
- An-2TP — chở khách/hàng hoá, được sửa đổi từ An-2TD
- An-2TPS — phiê bản cứu thương xuất phát từ An-2TP vào năm 1974
- An-3M — nguyên mẫu với động cơ phản lực cánh quạt TWD-20 (1054 kW/1432 KM) chế tạo với một số bộ phận của PZL-106 Kruk
- Lala-1 — phiên bản thực nghiệm với các chi tiết được sửa đổi, được dùng làm kiểu phát triển cho máy bay nông nghiệp M-15 Belphegor.[13] [14] Pictures [15] [16] [17]
Phiên bản Trung Quốc[sửa | sửa mã nguồn]
- Y-5 — Phiên bản Trung Quốc của An-2, ban đầu được chế tạo theo kế hoạch và dưới sự giám sát của cố vấn Xô viết.[18]
- Y-5A — Phiên bản được sản xuất với số lượng lớn đầu tiên tại Trung Quốc, chở khách hạng nhẹ [19]
- Y-5B — Phiên bản cải tiến với hệ thống điện tử đã được nâng cấp và một động cơ mới, được chế tạo để chở quân dù [20]
- Y-5C — Phiên bản hoạt động cả trên mặt đất và mặt nước của Y-5A [21]
- Y-5D — Huấn luyện phi công ném bom
Antonov An-4[sửa | sửa mã nguồn]
Antonov An-4 là tên gọi của phòng thiết kế cho An-2ZA, một phiên bản của An-2 dự định cho vai trò đặc biệt là nghiên cứu khí tượng học trên cao với một vị trí bọc kính ngay sau đuôi đứng cho một người theo dõi. Hậu tố ZA có nghĩa là Zondirovanie Atmosfery - air sampling. Động cơ ASh-62IR có một bộ phận tăng áp TK được đặt trên mạn phải của nắp đặy động cơ. Cách bố trí này cho phép An-4 giữ được công suất trên độ cao hơn 10.000 m. Mũ cánh quạt theo tiêu chuẩn mẫu của An-2 đã bị loại bỏ để giúp làm mát động cơ.
Antonov An-6[sửa | sửa mã nguồn]
Antonov An-6 "Meteo" (Tên hiệu NATO Colt) là một máy bay trinh sát thời tiết trên độ cao lớn của Xô viết dựa trên An-2. Nó có một buồng lái kính rất lớn ngay gần bộ phận ổn định đuôi.
Hoạt động chiến đấu[sửa | sửa mã nguồn]
Trong thập niên 1960, một số chiếc An-2 đã được Không quân Nhân dân Việt Nam sử dụng tham chiến với các đơn vị hải quân Hoa Kỳ, một chiếc trong số đó đã bị một chiếc F-4 Phantom II của Mỹ bắn hạ.
An-2 đã được dùng trong chiến tranh Việt Nam với vai trò đánh chặn hải quân. Biến thể này có hai ngư lôi "Skvall" bên dưới cánh [cần dẫn nguồn] và rất khó bị phát hiện bởi độ cao bay thấp. Thậm chí khi bị phát hiện cũng khó ngăn chặn nó bởi tốc độ bay chòng chành của nó chỉ là 135–160 km trên giờ (thấp hơn tốc độ hạ cánh của một chiếc máy bay phản lực rất nhiều). 23h ngày 7/3/1966, biên đội 2 chiếc An-2 của Trung đoàn 919, tổ số 1 mang số hiệu 670 gồm Phan Như Cẩn - Lái chính, Phạm Thanh Tâm - Lái phụ, Trần Sỹ Tiêu - Thông tin trên không và Loan Thế Minh - thợ máy. Tổ thứ 2 trên chiếc máy bay số hiệu 666 gồm các phi công Ngoan, Thoan, Kiều Oa, Bừng. 23h47, 2 máy bay vào khu vực chiến đấu. Ở độ cao 300 mét, lái chính Phan Như Cẩn phát hiện 3 tàu tuần tra của Mỹ, họ quyết đánh chiếc thứ 3 chạy sau. Cách tàu địch 300 mét, chiếc An-2 nổ súng khiến chiếc tàu Mỹ bốc cháy. Sau khi đánh chìm tàu biệt kích Mỹ, do bị thương vì trúng đạn súng máy từ tàu Mỹ, chiếc An-2 mang số hiệu 670 của Không quân Nhân dân Việt Nam phải hạ cánh khẩn cấp xuống bờ biển Sầm Sơn và được đưa về xưởng sửa chữa.
5 chiếc An-2 đã được Không quân Nhân dân Việt Nam cải tiến để mang được rocket (32 quả) và 22 quả đạn cối (gắn dưới bụng để thả giống như bom) đã tấn công bất ngờ trạm radar Pha Thí của Mỹ. Tháng 8/1966, Mỹ bắt đầu lắp đặt hệ thống dẫn đường vô tuyến hàng không chiến thuật (TACAN) nằm tại đỉnh núi Pa Thí (Mỹ gọi là căn cứ điểm cao 85-Lima Site 85), ở độ cao khoảng 1.700m. Xung quanh căn cứ bố phòng bảo vệ chặt chẽ với 1.000 lính người Hmong do sĩ quan CIA chỉ huy. 11h43 ngày 12/1/1968, biên đội AN-2 xuất kích từ sân bay Gia Lâm hướng về phía Hòa Bình. Cả biên đội tiếp tục tiến vào mục tiêu ở độ cao thấp, qua Mường Hàm, Mường Út rồi lên độ cao 2.200m. Lúc này, cả biên đội đã nhìn thấy rõ mục tiêu. Ngay sau đó, chiếc An-2 số hiệu 664 do Phan Như Cẩn đưa mục tiêu vào vòng ngắm phóng một loạt 32 quả đạn rocket. Nối đuôi 664 là 3 An-2 còn lại đồng loạt công kích. Toàn bộ trạm radar dẫn đường địch rung chuyển, khói lửa trùm lên toàn căn cứ. Sau khi hoàn tất nhiệm vụ, toàn biên đội thoát ly trở về. Tuy nhiên, do không thông thuộc địa hình, thời tiết nhiều mây, trên đường về hai máy bay An-2 số hiệu 664 và 665 sau khi ra khỏi một khe núi đã đâm vào nhau. Cả hai tổ bay đã anh dũng hi sinh, trong đó có người chỉ huy biên đội dạn dày kinh nghiệm Phan Như Cẩn – sau này được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Trận đánh được đánh giá là khá thành công khi 12 lính Mỹ cùng 42 lính Hmong và lính của Vàng Pao bị tiêu diệt, trạm ra đa bị phá hủy hoàn toàn.[1]
Trong Chiến tranh giành độc lập Croatia năm 1991, một số chiếc Antonov An-2 cũ dùng rải hóa chất đã được chuyển đổi để mang bom và sử dụng trong các nhiệm vụ hỗ trợ bao vây thành phố Vukovar.
Bên sử dụng[sửa | sửa mã nguồn]
Ngoài Aeroflot, Không quân Xô viết, và các lực lượng quân sự thuộc Khối Đông Âu, hàng chục quốc gia và hãng hàng không đã sử dụng An-2 trong vai trò dân sự và quân sự.
Quân sự[sửa | sửa mã nguồn]
- Không quân Afghan: Afghanistan có trên 12 chiếc An-2, bắt đầu hoạt động năm 1957. Một số hiện nay vẫn có thể sử dụng được.
- Không quân Albania: Albania có 13 chiếc bao gồm một số chiếc là phiên bản của Trung Quốc (Y-5). Hiện nay hầu hết đang bảo quan trong nhà kho.
- Không quân Bulgaria: Phi đội HQ - 2 An-2.
- Không quân Croatia:
- 27 Eskadrila Transportnih Zrakoplova: Sử dụng 7 An-2DT đến năm 2004 sau đó chuyển cho các câu lạc bộ hàng không.
- Không quân Cách mạng Cuba: Mọi An-2 đều ngừng hoạt động.
- 15. Regimiento de Transporte
- 25. Regimiento de Transporte
- 35. Regimiento de Transporte
- Không quân Đông Đức: An-2 được chuyển cho Đức sau khi nước Đức thống nhất.
- Không quân Estonia: Sử dụng 2 An-2
- Liên đoàn Phòng thủ Estonia: Sử dụng 1 An-2
- Luftwaffe: Đức thừa hưởng các phi đội An-2 từ Đông Đức.
- Vệ binh Quốc gia Latvia (Zemessardze):
- 1. Transporta Posms
- 2. Transporta Posms
- 3. Transporta Posms
- Không quân Lithuania:
- Transporto Eskadrile - hiện sử dụng 5 An-.
- Quân đội Cộng hòa Macedonia:
- 501 Padobranski Diverzantski Odred: Hiện nay chỉ có 1 chiếc An-2 sử dụng để huấn luyện lính dù.
- Không quân Nicaragua:
- Escuadrón de Transporte
BBC thông báo rằng Bắc Triều Tiên có trên 300 chiếc hiện đang tạm ngừng sử dụng do thiếu nhiên liệu.[2]
- Không quân Serbia:
- 119. MHE: 1 hay 2 chiếc An-2TD được sử dụng để huấn luyện Tiểu đoàn dù 63.
- Không quân Xô viết: Phi đội An-2 quân sự được chia cho các quốc gia độc lập sau khi Liên Xô tan rã.
- Không quân Nhân dân Việt Nam:Sử dụng từ Chiến tranh Việt Nam trong vai trò máy bay vận tải.Hiện nay dùng làm máy bay do thám,chụp ảnh môi trường.
Phi đội An-2 thừa kế từ Bắc Yemen sau khi thống nhất.
- Không quân SFR Nam Tư:
- 676. TRAE
- 677. TRAE
- 333. AE
Dân sự[sửa | sửa mã nguồn]
Xấp xỉ 10 chiếc An-2 được hãng Turk Hava Kurumu mua vào đầu thập niên 1980. Hiện nay vẫn đang hoạt động trong vận tải và nhảy dù
Thông số kỹ thuật (An-2)[sửa | sửa mã nguồn]
Đặc điểm riêng[sửa | sửa mã nguồn]
- Phi đoàn: 1-2
- Sức chứa: 12 hành khách
- Chiều dài: 12.4 m (40 ft 8 in)
- Sải cánh:
- Cánh trên: 18.2 m (59 ft 8 in)
- Cánh dưới: 14.2 m (46 ft 9 in)
- Chiều cao: 4.1 m (13 ft)
- Diện tích cánh: 71.52 m² (ft²)
- Trọng lượng rỗng: 3.300 kg (7.300 lb)
- Trọng lượng cất cánh: 5.500 kg (12.000 lb)
- Trọng lượng cất cánh tối đa: n/a
- Động cơ: 1× động cơ bố trí tròn tăng nạp Shvetsov ASh-62R, 1.000 hp (750 kW)
Hiệu suất bay[sửa | sửa mã nguồn]
- Vận tốc cực đại: 258 km/h (139 knots, 160 mph)
- Vận tốc hành trình: 190 km/h (100 knots, 120 mph)
- Vận tốc tròng trành: ~50 km/h (26 knots, 30 mph)
- Tầm bay: 845 km (456 nm, 525 mi)
- Trần bay: 4.500 m (14.750 ft)
- Vận tốc lên cao: 3.5 m/s (700 ft/min)
- Lực nâng của cánh: n/a
- Lực đẩy/trọng lượng: 140 W/kg (0.83 hp/lb)
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- An2plane.ru (Russian)
- www.aviation.ru
- www.bush-planes.com
Chủ đề liên quan[sửa | sửa mã nguồn]
Máy bay có cùng sự phát triển[sửa | sửa mã nguồn]
Máy bay có tính năng tương đương[sửa | sửa mã nguồn]
Trình tự thiết kế[sửa | sửa mã nguồn]
A-40 - An-2 - An-3 - An-4 - An-6 - An-8

markdown:
# Antonov An-2
|An-2 / Y-5|
|
|![]()
[Không quân Ba Lan](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Ba_Lan&action=edit&redlink=1) [Máy bay nông nghiệp](/w/index.php?title=M%C3%A1y_bay_n%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p&action=edit&redlink=1)và [đa dụng](/w/index.php?title=M%C3%A1y_bay_%C4%91a_d%E1%BB%A5ng&action=edit&redlink=1) [cất hạ cánh đường băng ngắn](/w/index.php?title=C%E1%BA%A5t_h%E1%BA%A1_c%C3%A1nh_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_b%C4%83ng_ng%E1%BA%AFn&action=edit&redlink=1) [máy bay ném bom](/wiki/M%C3%A1y_bay_n%C3%A9m_bom) [Hãng sản xuất](/wiki/H%C3%A3ng_ch%E1%BA%BF_t%E1%BA%A1o_h%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5) [Antonov](/wiki/Antonov)
WSK
[PZL-Mielec](/w/index.php?title=PZL-Mielec&action=edit&redlink=1) [Shijiazhuang](/w/index.php?title=Shijiazhuang&action=edit&redlink=1) [31 tháng 8](/wiki/31_th%C3%A1ng_8)- [1947](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1947) [1949](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1949) [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)với tên gọi Y-5 ![ Flag of the Soviet Union.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Flag_of_the_Soviet_Union.svg/22px-Flag_of_the_Soviet_Union.svg.png)
![ Flag of the Soviet Union.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Flag_of_the_Soviet_Union.svg/22px-Flag_of_the_Soviet_Union.svg.png)
[Không quân Xô viết](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt) ![ Flag of Russia.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Flag_of_Russia.svg/22px-Flag_of_Russia.svg.png)
![ Flag of Russia.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Flag_of_Russia.svg/22px-Flag_of_Russia.svg.png)
[Aeroflot](/wiki/Aeroflot) ![ Flag of North Korea.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Flag_of_North_Korea.svg/22px-Flag_of_North_Korea.svg.png)
![ Flag of North Korea.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Flag_of_North_Korea.svg/22px-Flag_of_North_Korea.svg.png)
[Không quân Bắc Triều Tiên](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_B%E1%BA%AFc_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn&action=edit&redlink=1) ![ Flag of Vietnam.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/22px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
![ Flag of Vietnam.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/22px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
[Không quân Nhân dân Việt Nam](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam)
Và nhiều quốc gia khác
[Antonov An-3](/wiki/Antonov_An-3) ** (nickname Antonov An-2** [tiếng Nga](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga): кукуру́зник *- một* [kukuruznik](/w/index.php?title=Kukuruznik&action=edit&redlink=1) [nông trang viên](/w/index.php?title=N%C3%B4ng_trang_vi%C3%AAn&action=edit&redlink=1) [trồng ngô](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%93ng_ng%C3%B4&action=edit&redlink=1)(kế thừa từ [Polikarpov Po-2](/wiki/Polikarpov_Po-2)) cũng được gọi là Annushka; tên hiệu [NATO](/wiki/NATO) **Colt**) là một loại [máy bay hai tầng cánh](/w/index.php?title=M%C3%A1y_bay_hai_t%E1%BA%A7ng_c%C3%A1nh&action=edit&redlink=1)nhẹ, một động cơ, có độ tin cậy rất cao, cất cánh lần đầu năm [1947](/wiki/1947)và là máy bay đầu tiên được thiết kế bởi Antonov. Nó được sử dụng như một máy bay vận tải hạng nhẹ, có thể chở 12 hành khách, và để chở các đơn vị [lính dù](/wiki/Binh_ch%E1%BB%A7ng_nh%E1%BA%A3y_d%C3%B9)cũng như hoạt động trong nông nghiệp. Khả năng bay rất chậm và [cất hạ cánh đường băng ngắn](/w/index.php?title=C%E1%BA%A5t_h%E1%BA%A1_c%C3%A1nh_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_b%C4%83ng_ng%E1%BA%AFn&action=edit&redlink=1)của nó khiến nó rất thích hợp để hoạt động tại các đường băng ngắn và dã chiến, và một số biến thể đặc biệt của nó đã được chế tạo để hoạt động tại các điều kiện thời tiết khắc nghiệt. [Sách Kỷ lục Guinness](/wiki/S%C3%A1ch_K%E1%BB%B7_l%E1%BB%A5c_Guinness)đã ghi kỷ lục An-2 là máy bay được chế tạo với thời gian lâu nhất - 45 năm.
## Mục lục
[1 Sử dụng và đặc điểm](#S.E1.BB.AD_d.E1.BB.A5ng_v.C3.A0_.C4.91.E1.BA.B7c_.C4.91i.E1.BB.83m) [2 Biến thể](#Bi.E1.BA.BFn_th.E1.BB.83) [3 Hoạt động chiến đấu](#Ho.E1.BA.A1t_.C4.91.E1.BB.99ng_chi.E1.BA.BFn_.C4.91.E1.BA.A5u) [4 Bên sử dụng](#B.C3.AAn_s.E1.BB.AD_d.E1.BB.A5ng) [5 Thông số kỹ thuật (An-2)](#Th.C3.B4ng_s.E1.BB.91_k.E1.BB.B9_thu.E1.BA.ADt_.28An-2.29) [6 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [7 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i) [8 Chủ đề liên quan](#Ch.E1.BB.A7_.C4.91.E1.BB.81_li.C3.AAn_quan)
## Sử dụng và đặc điểm[
[sửa](/w/index.php?title=Antonov_An-2&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Antonov_An-2&action=edit§ion=1)]
An-2 là loại máy bay hai tầng cánh một động cơ lớn nhất từng được chế tạo. Nó được sản xuất với số lượng lớn; tới năm 1960 hơn 5.000 chiếc đã được sản xuất tại
[Liên bang Xô viết](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4). Từ năm [1960](/wiki/1960), đa số An-2 được sản xuất tại nhà máy [WSK](/w/index.php?title=PZL-Mielec&action=edit&redlink=1) của [Ba Lan](/wiki/Ba_Lan) tại [Mielec](/wiki/Mielec), với hơn 13.000 nghìn chiếc đã được chế tạo trước khi hoạt động này chấm dứt năm [1991](/wiki/1991). Chế tạo hạn chế từ các chi tiết tồn và chi tiết dành cho bảo dưỡng vẫn tiếp tục. An-2 cũng được chế tạo theo giấy phép tại [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) với tên gọi **Shijiazhuang Y-5**. Đây là loại [máy bay hai tầng cánh](/w/index.php?title=M%C3%A1y_bay_hai_t%E1%BA%A7ng_c%C3%A1nh&action=edit&redlink=1) lớn nhất vẫn hoạt động.
An-2 được thiết kế như một máy bay đa dụng để sử dụng tại các lâm trường và nông trường nhà nước. Tuy nhiên, khung sườn căn bản rất dễ thích nghi và nhiều biến thể khác đã được phát triển. Chúng gồm cả các phiên bản phun thuốc trừ sâu, các phiên bản khoa học để lấy mẫu khí quyển, chữa cháy rừng, bay cứu thương, các phiên bản dạng thủy phi cơ, phiên bản quân sự trang bị nhẹ để đổ quân dù, và tất nhiên cả phiên bản
**An-2T** thường thấy, là loại máy bay chở khách 12 chỗ ngồi. Tất cả các phiên bản (ngoài loại [An-3](/wiki/Antonov_An-3)) có công suất động cơ 1000 sức ngựa với động cơ xuyên tâm 9 xi lanh siêu nạp [Shvetsov ASh-62](/w/index.php?title=Shvetsov_ASh-62&action=edit&redlink=1) được phát triển từ loại [Wright R-1820](/w/index.php?title=Wright_Cyclone&action=edit&redlink=1).
An-2 có các đặc tính thiết kế khiến nó thích hợp hoạt động tại các vùng xa xôi với các đường băng đất:
- Nó có một hệ thống phanh khí (tương tự như hệ thống được sử dụng trên các ô tô tải nặng) cho phép dừng trên đường băng ngắn.
- Nó có một air line tích hợp vào máy nén, vì thế áp suất trong lốp và những giảm chấn có thể được xử lý mà không cần thiết bị đặc biệt khác.
- Các ắc quy lớn và dễ tháo lắp, có nghĩa chiếc máy bay không cần máy phát điện phụ dưới mặt đất.
- Không cần bơm ngoài để nạp nhiên liệu cho máy bay, bởi nó có sẵn một bơm trong khoang cho phép nạp nhiên liệu từ các bình chứa thông thường.
- Nó có các hệ thống được đơn giản hóa tối đa. Tấm đầu mút cánh giúp máy bay hoạt động ở tốc độ tối thiểu hoàn toàn tự động, được dòng khí giữ chặt vào cánh. Khi tốc độ giảm dưới 64 km/h (40 mph) các tấm sẽ mở ra bởi chúng được lắp trên những thanh cao su đàn hồi.
- Chạy đà cất cánh: 170 m, chạy đà hạ cánh: 215 m (có thể khác biệt tùy theo trọng lượng).
Một dòng ghi chú đáng lưu ý trong sổ tay của phi công viết:
*"Nếu động cơ ngừng hoạt động khi bạn đang bay trong điều kiện chỉ điều khiển máy bay nhờ dụng cụ (bay mù khi bạn không nhìn thấy mặt đất) hay vào ban đêm, phi công cần kéo cần điều khiển hết cỡ về phía sau (máy bay sẽ không chòng chành) và giữ vững tư thế cánh. Những tấm đầu mút cánh sẽ nhả ra ở tốc độ khoảng 64 km/h (40 mph), và khi máy bay chỉ còn bay với tốc độ khoảng 40 km/h [25 mph], nó sẽ rơi xuống với tốc độ tương đương hạ cánh bằng dù cho tới khi chạm đất."*
Trong sổ tay hướng dẫn của An-2 không ghi tốc độ chòng chành (stall speed) (tốc độ chòng chành là tốc độ ở đó máy bay bay quá chậm khiến dòng không khí không thể giữ nó trên cao). Các phi công An-2 nói rằng máy bay có thể hoạt động ở tình trạng hoàn toàn điều khiển được ở tốc độ 30 dặm trên giờ (trái lại, một chiếc
[Cessna](/wiki/Cessna) hiện đại 4 chỗ có tốc độ chòng chành khoảng 55 dặm trên giờ). Tốc độ chòng chành thấp này cho phép máy bay có thể bay lùi (nếu máy bay hướng về một luồng không khí nóng, có tốc độ 35 dặm trên giờ, nó sẽ bay lùi với tốc độ 5 dặm trên giờ và vẫn ở tình trạng hoàn toàn điều khiển được). (Điều này tất nhiên cũng đúng với hầu như tất cả các loại máy bay cất hạ cánh đường băng ngắn (STOL).)
Từ khi
[Liên bang Xô viết](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) và các nước Đông Âu tan rã, đa số các hãng hàng không tại các nước này đã cho những chiếc An-2 của họ ngừng hoạt động (một số chiếc đã hơn 40 năm tuổi). Những chiếc máy bay này vẫn được một số tư nhân sử dụng. Sự ổn định, khả năng và tốc độ bay thấp của nó khiến An-2 rất thích hợp làm máy bay thả dù.
Đầu thập niên 1980 Antonov đã thử nghiệm một phiên bản An-2 mới được trang bị động cơ
[tuốc bin cánh quạt](/w/index.php?title=Tu%E1%BB%91c_bin_c%C3%A1nh_qu%E1%BA%A1t&action=edit&redlink=1) hiện đại. Với động cơ Glushenkov 1450 sức ngựa này, chiếc máy bay có thể hoạt động xa hơn. Xem bài viết về [Antonov An-3](/wiki/Antonov_An-3) để biết thêm chi tiết.
Tuy có độ ồn cao, chi phí bảo dưỡng và tiêu thụ nhiên liệu lớn, nhưng sự đơn giản (thời gian kiểm tra trước khi bay chỉ mất 30 đến 40 phút) khiến chúng không thích hợp hoạt động ở châu Âu, số lượng máy bay chế tạo lớn đồng nghĩa với giá thấp (chỉ 30.000 USD cho một chiếc có thể hoạt động). Điều này biến nó trở thành loại máy bay lý tưởng cho thế giới đang phát triển, nơi khả năng chở nặng và hoạt động trên những đường băng ngắn được nhiều hãng hàng không giá rẻ khai thác. Nhiều chiếc An-2 cũ của
[Aeroflot](/wiki/Aeroflot) hiện được dùng làm máy bay chở khách tầm ngắn tại châu Phi, Trung và Nam Mỹ, Cuba và tiểu lục địa Ấn Độ. [Bắc Triều Tiên](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) có một số chiếc máy bay loại này. [[1]](http://www.globalsecurity.org/military/world/dprk/airforce.htm) Mọi người tin rằng cánh quạt gỗ cộng cánh vải trên những biến thể An-2 (phiên bản Y-5 sản xuất theo giấy phép tại Trung Quốc) khiến chúng có diện tích phản hồi radar nhỏ, và vì thế tăng khả năng [tàng hình](/wiki/M%C3%A1y_bay_t%C3%A0ng_h%C3%ACnh). [[2]](http://www.fas.org/man/dod-101/sys/ac/row/fwair.htm) Trong cuộc chiến chúng có thể được dùng để thả lực lượng dù tinh nhuệ phục vụ các chiến dịch phá hoại sau giới tuyến.
Khả năng của An-2, cùng các đặc tính ngoại hình và bay, và vị thế là '
[Máy bay hai tầng cánh](/w/index.php?title=M%C3%A1y_bay_hai_t%E1%BA%A7ng_c%C3%A1nh&action=edit&redlink=1) lớn nhất thế giới' đồng nghĩa nhu cầu với loại máy bay này đang gia tăng tại Hoa Kỳ và châu Âu. Điều này khiến An-2 thường xuyên xuất hiện tại các cuộc triển lãm hàng không. Tuy nhiên, hầu như tại tất cả các nước phương Tây ( [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), [Canada](/wiki/Canada), [Anh Quốc](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p), [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) vân vân) An-2 không thể được sử dụng trong thương mại (dù tiềm năng rõ ràng của nó trong hoạt động như một [bush plane](/w/index.php?title=Bush_plane&action=edit&redlink=1) và máy bay thả dù). Điều này bởi vì chiếc máy bay chưa hề được cấp chứng nhận bởi cơ quan hữu trách tại các quốc gia có hạn chế sử dụng nó. Các quy định này khác biệt theo từng nước, nhưng tất cả đều không chấp nhận cho sử dụng An-2 vào mục đích 'thu lợi nhuận'. Tại Hoa Kỳ, những chiếc An-2 đã được nhập khẩu từ năm 1993 không được bay quá 300 dặm từ sân bay xuất phát, và chúng chỉ có thể quay về hạ cánh trên sân bay cất cánh; tuy nhiên, những chiếc An-2 do PZL chế tạo là ngoại lệ bởi một [thỏa thuận song phương](/w/index.php?title=Th%E1%BB%8Fa_thu%E1%BA%ADn_song_ph%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) với Ba Lan.
## Biến thể[
[sửa](/w/index.php?title=Antonov_An-2&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Antonov_An-2&action=edit§ion=2)]
### Phiên bản Xô viết/Nga[
[sửa](/w/index.php?title=Antonov_An-2&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Antonov_An-2&action=edit§ion=3)] **SKh-1**— tên định danh đầu tiên của An-2 **An-2F**— máy bay thực nghiệm quan sát pháo binh với cánh đuôi kép, vị trí người quan sát dưới thân và súng máy bảo vệ đặt trên lưng [[7]](http://www.aeronautics.ru/a/an2f0001.jpg) **An-2L**— máy bay cứu hỏa bằng hóa chất **An-2LV**— *(thủy phi cơ),* **L**esnoj **V**odnyj [chữa cháy](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%AFa_ch%C3%A1y&action=edit&redlink=1) **An-2P**— *, phiên bản chở khách* **p**assazhirskij **An-2P**— *, chữa cháy bằng nước* **p**rotivopozharnij **An-2S**— cứu thương **An-2V**— phiên bản [hoạt động trên biển](/w/index.php?title=M%C3%A1y_bay_ho%E1%BA%A1t_%C4%91%E1%BB%99ng_tr%C3%AAn_bi%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1), cũng được gọi là **An-4** [[8]](http://www.airwar.ru/enc/craft/an4.html) **An-2VA**— thả nước **An-2ZA**— *(thu thập mẫu khí quyền), nghiên cứu thời tiết trên độ cao lớn (cũng được gọi là* **Z**ondirovanie **A**tmosfery **An-6**) *Meteo* [[9]](http://www.aviation.ru/An/) **An-2E**— [Ekranoplan](/wiki/Ekranoplan)cải tiến ( [tiếng Nga](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga): Ан-2Э) [[10]](http://mysite.wanadoo-members.co.uk/visits_pages/maks2003_files/an-2e_01.jpg) [[11]](http://mysite.wanadoo-members.co.uk/visits_pages/maks2003_files/an-2e_02.jpg)
### Phiên bản Nga/Ukraine[
[sửa](/w/index.php?title=Antonov_An-2&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Antonov_An-2&action=edit§ion=4)] **— Loại mới sản xuất với động cơ tuốc binh cánh quạt phát triển từ An-2.** [An-3](/wiki/Antonov_An-3)
### Phiên bản Ba Lan[
[sửa](/w/index.php?title=Antonov_An-2&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Antonov_An-2&action=edit§ion=5)] **An-2 Geofiz**— mô hình địa vật lý Geofiz **An-2D5**— phiên bản chở VlP 5 chỗ **An-2D6**— phiên bản chở VlP 6 chỗ **An-2T**— Phiên bản Ba Lan của kiểu An-2 đầu tiên **An-2M**hay **An-2W**— Phiên bản Ba Lan của kiểu An-2V thủy phi cơ [[12]](http://www.airwar.ru/enc/craft/an4.html) **An-2P**— phiên bản chở khách với hệ thống cách âm tốt hơn **An-2PK**— Chở VlP 5 chỗ **An-2P-Photo**— sửa đổi để làm nhiệm vụ chụp ảnh **An-2PR**hay **An-2PRTV**— tiếp sóng TV **An-2PF**— Phiên bản chụp ảnh **An-2R**— phiên bản nông nghiệp **An-2S**— cứu thương với 6 chỗ **An-2TD**— phiên bản nhảy dù 12 chỗ **An-2TP**— chở khách/hàng hoá, được sửa đổi từ An-2TD **An-2TPS**— phiê bản cứu thương xuất phát từ An-2TP vào năm [1974](/wiki/1974) **— nguyên mẫu với động cơ phản lực cánh quạt TWD-20 (1054 kW/1432 KM) chế tạo với một số bộ phận của** [An-3M](/wiki/Antonov_An-3) [PZL-106 Kruk](/w/index.php?title=PZL-106_Kruk&action=edit&redlink=1) **Lala-1**— phiên bản thực nghiệm với các chi tiết được sửa đổi, được dùng làm kiểu phát triển cho máy bay nông nghiệp [M-15 Belphegor](/w/index.php?title=M-15_Belphegor&action=edit&redlink=1). [[13]](http://www.aeronautics.ru/an2.htm) [[14]](http://www.vectorsite.net/avan2.html)Pictures [[15]](http://www.suchoj.com/andere/An-2/images/Lala-1_25.jpg) [[16]](http://www.suchoj.com/andere/An-2/images/Lala-1_12.jpg) [[17]](http://www.suchoj.com/andere/An-2/riss/Lala-1_07.jpg)
### Phiên bản Trung Quốc[
[sửa](/w/index.php?title=Antonov_An-2&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Antonov_An-2&action=edit§ion=6)] **Y-5**— Phiên bản Trung Quốc của An-2, ban đầu được chế tạo theo kế hoạch và dưới sự giám sát của cố vấn Xô viết. [[18]](http://www.sinodefence.com/airforce/airlift/y5.asp) **Y-5A**— Phiên bản được sản xuất với số lượng lớn đầu tiên tại Trung Quốc, chở khách hạng nhẹ [[19]](http://www.sinodefence.com/airforce/airlift/y5.asp) **Y-5B**— Phiên bản cải tiến với hệ thống điện tử đã được nâng cấp và một động cơ mới, được chế tạo để chở quân dù [[20]](http://www.sinodefence.com/airforce/airlift/y5.asp) **Y-5C**— Phiên bản hoạt động cả trên mặt đất và mặt nước của Y-5A [[21]](http://www.sinodefence.com/airforce/airlift/y5.asp) **Y-5D**— Huấn luyện phi công ném bom
### Antonov An-4[
[sửa](/w/index.php?title=Antonov_An-2&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Antonov_An-2&action=edit§ion=7)] ** là tên gọi của phòng thiết kế cho An-2ZA, một phiên bản của An-2 dự định cho vai trò đặc biệt là nghiên cứu khí tượng học trên cao với một vị trí bọc kính ngay sau đuôi đứng cho một người theo dõi. Hậu tố ZA có nghĩa là Antonov An-4** *Zondirovanie Atmosfery - air sampling*. Động cơ ASh-62IR có một bộ phận tăng áp TK được đặt trên mạn phải của nắp đặy động cơ. Cách bố trí này cho phép An-4 giữ được công suất trên độ cao hơn 10.000 m. Mũ cánh quạt theo tiêu chuẩn mẫu của An-2 đã bị loại bỏ để giúp làm mát động cơ.
### Antonov An-6[
[sửa](/w/index.php?title=Antonov_An-2&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Antonov_An-2&action=edit§ion=8)] ** ( Antonov An-6 "Meteo"** [Tên hiệu NATO](/wiki/T%C3%AAn_k%C3%BD_hi%E1%BB%87u_c%E1%BB%A7a_NATO) **Colt**) là một máy bay trinh sát thời tiết trên độ cao lớn của Xô viết dựa trên An-2. Nó có một buồng lái kính rất lớn ngay gần [bộ phận ổn định đuôi](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_ph%E1%BA%ADn_%E1%BB%95n_%C4%91%E1%BB%8Bnh_%C4%91u%C3%B4i&action=edit&redlink=1).
## Hoạt động chiến đấu[
[sửa](/w/index.php?title=Antonov_An-2&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Antonov_An-2&action=edit§ion=9)]
|
|![]()
|
|Xin hãy
Nếu bài viết đã được phát triển, hãy gỡ bản mẫu này.
Trong
[thập niên 1960](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1960), một số chiếc An-2 đã được [Không quân Nhân dân Việt Nam](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) sử dụng tham chiến với các đơn vị [hải quân Hoa Kỳ](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3), một chiếc trong số đó đã bị một chiếc [F-4 Phantom II](/wiki/McDonnell_Douglas_F-4_Phantom_II) của Mỹ bắn hạ.
An-2 đã được dùng trong chiến tranh Việt Nam với vai trò đánh chặn hải quân. Biến thể này có hai ngư lôi "Skvall" bên dưới cánh
[ và rất khó bị phát hiện bởi độ cao bay thấp. Thậm chí khi bị phát hiện cũng khó ngăn chặn nó bởi tốc độ bay chòng chành của nó chỉ là 135–160 km trên giờ (thấp hơn tốc độ hạ cánh của một chiếc máy bay phản lực rất nhiều). 23h ngày 7/3/1966, biên đội 2 chiếc An-2 của Trung đoàn 919, tổ số 1 mang số hiệu 670 gồm Phan Như Cẩn - Lái chính, Phạm Thanh Tâm - Lái phụ, Trần Sỹ Tiêu - Thông tin trên không và Loan Thế Minh - thợ máy. Tổ thứ 2 trên chiếc máy bay số hiệu 666 gồm các phi công Ngoan, Thoan, Kiều Oa, Bừng. 23h47, 2 máy bay vào khu vực chiến đấu. Ở độ cao 300 mét, lái chính [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [Phan Như Cẩn](/w/index.php?title=Phan_Nh%C6%B0_C%E1%BA%A9n&action=edit&redlink=1)phát hiện 3 tàu tuần tra của Mỹ, họ quyết đánh chiếc thứ 3 chạy sau. Cách tàu địch 300 mét, chiếc An-2 nổ súng khiến chiếc tàu Mỹ bốc cháy. Sau khi đánh chìm tàu biệt kích Mỹ, do bị thương vì trúng đạn súng máy từ tàu Mỹ, chiếc An-2 mang số hiệu 670 của Không quân Nhân dân Việt Nam phải hạ cánh khẩn cấp xuống bờ biển Sầm Sơn và được đưa về xưởng sửa chữa.
5 chiếc An-2 đã được
[Không quân Nhân dân Việt Nam](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) cải tiến để mang được rocket (32 quả) và 22 quả đạn cối (gắn dưới bụng để thả giống như bom) đã tấn công bất ngờ trạm radar Pha Thí của Mỹ. Tháng 8/1966, Mỹ bắt đầu lắp đặt hệ thống dẫn đường vô tuyến hàng không chiến thuật (TACAN) nằm tại đỉnh núi Pa Thí (Mỹ gọi là căn cứ điểm cao 85-Lima Site 85), ở độ cao khoảng 1.700m. Xung quanh căn cứ bố phòng bảo vệ chặt chẽ với 1.000 lính người Hmong do sĩ quan [CIA](/wiki/C%C6%A1_quan_T%C3%ACnh_b%C3%A1o_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_(Hoa_K%E1%BB%B3)) chỉ huy. 11h43 ngày 12/1/1968, biên đội AN-2 xuất kích từ [sân bay Gia Lâm](/wiki/S%C3%A2n_bay_Gia_L%C3%A2m) hướng về phía Hòa Bình. Cả biên đội tiếp tục tiến vào mục tiêu ở độ cao thấp, qua Mường Hàm, Mường Út rồi lên độ cao 2.200m. Lúc này, cả biên đội đã nhìn thấy rõ mục tiêu. Ngay sau đó, chiếc An-2 số hiệu 664 do Phan Như Cẩn đưa mục tiêu vào vòng ngắm phóng một loạt 32 quả đạn rocket. Nối đuôi 664 là 3 An-2 còn lại đồng loạt công kích. Toàn bộ trạm [radar](/wiki/Ra_%C4%91a) dẫn đường địch rung chuyển, khói lửa trùm lên toàn căn cứ. Sau khi hoàn tất nhiệm vụ, toàn biên đội thoát ly trở về. Tuy nhiên, do không thông thuộc địa hình, thời tiết nhiều mây, trên đường về hai máy bay An-2 số hiệu 664 và 665 sau khi ra khỏi một khe núi đã đâm vào nhau. Cả hai tổ bay đã anh dũng hi sinh, trong đó có người chỉ huy biên đội dạn dày kinh nghiệm Phan Như Cẩn – sau này được Nhà nước truy tặng danh hiệu [Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân](/wiki/Anh_h%C3%B9ng_l%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_v%C5%A9_trang_nh%C3%A2n_d%C3%A2n). Trận đánh được đánh giá là khá thành công khi 12 lính [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) cùng 42 lính Hmong và lính của [Vàng Pao](/wiki/V%C3%A0ng_Pao) bị tiêu diệt, trạm [ra đa](/wiki/Ra_%C4%91a) bị phá hủy hoàn toàn. [[1]](#cite_note-1)
Trong Chiến tranh giành độc lập Croatia năm 1991, một số chiếc Antonov An-2 cũ dùng rải hóa chất đã được chuyển đổi để mang bom và sử dụng trong các nhiệm vụ hỗ trợ bao vây thành phố Vukovar.
## Bên sử dụng[
[sửa](/w/index.php?title=Antonov_An-2&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Antonov_An-2&action=edit§ion=10)]
Ngoài
[Aeroflot](/wiki/Aeroflot), [Không quân Xô viết](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt), và các lực lượng quân sự thuộc [Khối Đông Âu](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u), hàng chục quốc gia và hãng hàng không đã sử dụng An-2 trong vai trò dân sự và quân sự.
### Quân sự[
[sửa](/w/index.php?title=Antonov_An-2&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Antonov_An-2&action=edit§ion=11)] [Không quân Afghan](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Afghan&action=edit&redlink=1): Afghanistan có trên 12 chiếc An-2, bắt đầu hoạt động năm 1957. Một số hiện nay vẫn có thể sử dụng được. [Không quân Albania](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Albania&action=edit&redlink=1): Albania có 13 chiếc bao gồm một số chiếc là phiên bản của Trung Quốc (Y-5). Hiện nay hầu hết đang bảo quan trong nhà kho. [Không quân Bulgaria](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Bulgaria&action=edit&redlink=1): Phi đội HQ - 2 An-2. [Không quân Croatia](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Croatia&action=edit&redlink=1):
- 27 Eskadrila Transportnih Zrakoplova: Sử dụng 7 An-2DT đến năm
[2004](/wiki/2004)sau đó chuyển cho các câu lạc bộ hàng không.
- 27 Eskadrila Transportnih Zrakoplova: Sử dụng 7 An-2DT đến năm
[Không quân Cách mạng Cuba](/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Cuba&action=edit&redlink=1): Mọi An-2 đều ngừng hoạt động.
- 15. Regimiento de Transporte
- 25. Regimiento de Transporte
- 35. Regimiento de Transporte
[Không quân Đông Đức](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4ng_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1): An-2 được chuyển cho Đức sau khi nước Đức thống nhất. [Không quân Estonia](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Estonia&action=edit&redlink=1): Sử dụng 2 An-2 [Liên đoàn Phòng thủ Estonia](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_%C4%91o%C3%A0n_Ph%C3%B2ng_th%E1%BB%A7_Estonia&action=edit&redlink=1): Sử dụng 1 An-2 [Luftwaffe](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_%C4%90%E1%BB%A9c): Đức thừa hưởng các phi đội An-2 từ Đông Đức. [Vệ binh Quốc gia Latvia](/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Latvia&action=edit&redlink=1)(Zemessardze):
- 1. Transporta Posms
- 2. Transporta Posms
- 3. Transporta Posms
[Không quân Lithuania](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Lithuania&action=edit&redlink=1):
- Transporto Eskadrile - hiện sử dụng 5 An-.
[Quân đội Cộng hòa Macedonia](/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Macedonia&action=edit&redlink=1):
- 501 Padobranski Diverzantski Odred: Hiện nay chỉ có 1 chiếc An-2 sử dụng để huấn luyện lính dù.
[Không quân Nicaragua](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Nicaragua&action=edit&redlink=1):
- Escuadrón de Transporte
BBC thông báo rằng Bắc Triều Tiên có trên 300 chiếc hiện đang tạm ngừng sử dụng do thiếu nhiên liệu.
[[2]](#cite_note-2) [Không quân Serbia](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Serbia&action=edit&redlink=1):
- 119. MHE: 1 hay 2 chiếc An-2TD được sử dụng để huấn luyện
[Tiểu đoàn dù 63](/w/index.php?title=Ti%E1%BB%83u_%C4%91o%C3%A0n_d%C3%B9_63&action=edit&redlink=1).
- 119. MHE: 1 hay 2 chiếc An-2TD được sử dụng để huấn luyện
[Không quân Xô viết](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt): Phi đội An-2 quân sự được chia cho các quốc gia độc lập sau khi Liên Xô tan rã. [Không quân Nhân dân Việt Nam](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam):Sử dụng từ [Chiến tranh Việt Nam](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam)trong vai trò máy bay vận tải.Hiện nay dùng làm máy bay do thám,chụp ảnh môi trường.
Phi đội An-2 thừa kế từ
[Bắc Yemen](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_Yemen) sau khi thống nhất. [Không quân SFR Nam Tư](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_SFR_Nam_T%C6%B0&action=edit&redlink=1):
- 676. TRAE
- 677. TRAE
- 333. AE
### Dân sự[
[sửa](/w/index.php?title=Antonov_An-2&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Antonov_An-2&action=edit§ion=12)]
Xấp xỉ 10 chiếc An-2 được hãng Turk Hava Kurumu mua vào đầu thập niên 1980. Hiện nay vẫn đang hoạt động trong vận tải và nhảy dù
## Thông số kỹ thuật (An-2)[
[sửa](/w/index.php?title=Antonov_An-2&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Antonov_An-2&action=edit§ion=13)]
### Đặc điểm riêng[
[sửa](/w/index.php?title=Antonov_An-2&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Antonov_An-2&action=edit§ion=14)] **Phi đoàn**: 1-2 **Sức chứa**: 12 hành khách **Chiều dài**: 12.4 m (40 ft 8 in) **:** [Sải cánh](/wiki/S%E1%BA%A3i_c%C3%A1nh) **Cánh trên**: 18.2 m (59 ft 8 in) **Cánh dưới**: 14.2 m (46 ft 9 in)
-
**Chiều cao**: 4.1 m (13 ft) **Diện tích cánh**: 71.52 m² (ft²) **Trọng lượng rỗng**: 3.300 kg (7.300 lb) **Trọng lượng cất cánh**: 5.500 kg (12.000 lb) **: n/a** [Trọng lượng cất cánh tối đa](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Dng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_c%E1%BA%A5t_c%C3%A1nh_t%E1%BB%91i_%C4%91a&action=edit&redlink=1) **Động cơ**: 1× động cơ bố trí tròn tăng nạp [Shvetsov ASh-62](/w/index.php?title=Shvetsov_ASh-62&action=edit&redlink=1)R, 1.000 hp (750 kW)
### Hiệu suất bay[
[sửa](/w/index.php?title=Antonov_An-2&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Antonov_An-2&action=edit§ion=15)] **: 258 km/h (139 knots, 160 mph)** [Vận tốc cực đại](/wiki/V%E1%BA%ADn_t%E1%BB%91c_V) **Vận tốc hành trình**: 190 km/h (100 knots, 120 mph) **Vận tốc tròng trành**: ~50 km/h (26 knots, 30 mph) **: 845 km (456 nm, 525 mi)** [Tầm bay](/w/index.php?title=T%E1%BA%A7m_bay&action=edit&redlink=1) **: 4.500 m (14.750 ft)** [Trần bay](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_bay&action=edit&redlink=1) **: 3.5 m/s (700 ft/min)** [Vận tốc lên cao](/w/index.php?title=V%E1%BA%ADn_t%E1%BB%91c_l%C3%AAn_cao&action=edit&redlink=1) **: n/a** [Lực nâng của cánh](/w/index.php?title=L%E1%BB%B1c_n%C3%A2ng_c%E1%BB%A7a_c%C3%A1nh&action=edit&redlink=1) **: 140 W/kg (0.83 hp/lb)** [Lực đẩy/trọng lượng](/w/index.php?title=T%E1%BB%B7_l%E1%BB%87_l%E1%BB%B1c_%C4%91%E1%BA%A9y-tr%E1%BB%8Dng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Antonov_An-2&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Antonov_An-2&action=edit§ion=16)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Antonov_An-2&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Antonov_An-2&action=edit§ion=17)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|[An2plane.ru](http://www.an2plane.ru/an2/an2.htm)(Russian) [www.aviation.ru](http://www.aviation.ru/An/) [www.bush-planes.com](http://www.bush-planes.com/Antonov-An-2.html)
## Chủ đề liên quan[
[sửa](/w/index.php?title=Antonov_An-2&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Antonov_An-2&action=edit§ion=18)]
### Máy bay có cùng sự phát triển[
[sửa](/w/index.php?title=Antonov_An-2&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Antonov_An-2&action=edit§ion=19)]
### Máy bay có tính năng tương đương[
[sửa](/w/index.php?title=Antonov_An-2&veaction=edit&vesection=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Antonov_An-2&action=edit§ion=20)]
### Trình tự thiết kế[
[sửa](/w/index.php?title=Antonov_An-2&veaction=edit&vesection=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Antonov_An-2&action=edit§ion=21)] [A-40](/wiki/Antonov_A-40) - **An-2** - [An-3](/wiki/Antonov_An-3) - An-4 - An-6 - [An-8](/wiki/Antonov_An-8)
### Danh sách[
[sửa](/w/index.php?title=Antonov_An-2&veaction=edit&vesection=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Antonov_An-2&action=edit§ion=22)] [Danh sách máy bay nông nghiệp](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_m%C3%A1y_bay_n%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p&action=edit&redlink=1) [Danh sách máy bay dân sự Liên bang Xô viết và CSI](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_m%C3%A1y_bay_d%C3%A2n_s%E1%BB%B1_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_v%C3%A0_CSI&action=edit&redlink=1) [Danh sách máy bay đa dụng](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_m%C3%A1y_bay_%C4%91a_d%E1%BB%A5ng&action=edit&redlink=1)
|
|
|
|
|
|
* = Đang phát triển •
In nghiêng = Thải loại hoặc hủy bỏ •
|
|

X-Cache: cp1066 hit/1, cp1068 miss


text:
Cernay, Haut-Rhin
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Cernay là một xã trong tỉnh Haut-Rhin, thuộc vùng hành chính Alsace của nước Pháp, có dân số là 10.446 người (thời điểm 1999).
Cernay là một xã trong tỉnh Haut-Rhin, thuộc vùng hành chính Alsace của nước Pháp, có dân số là 10.446 người (thời điểm 1999).

markdown:
# Cernay, Haut-Rhin
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|
|Hành chính|
|
| ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Alsace](/wiki/Alsace) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Haut-Rhin](/wiki/Haut-Rhin) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Thann](/wiki/Thann_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Cernay](/w/index.php?title=Cernay_(t%E1%BB%95ng)&action=edit&redlink=1) [Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99)
(bình quân 295 m/968 ft)
[INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [68063](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=68063-COM)/ [68700](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p) **Cernay** là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) trong tỉnh [Haut-Rhin](/wiki/Haut-Rhin), thuộc vùng hành chính [Alsace](/wiki/Alsace) của nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p), có dân số là 10.446 người (thời điểm [1999](/wiki/1999)).
## Thông tin nhân khẩu[
[sửa](/w/index.php?title=Cernay,_Haut-Rhin&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cernay,_Haut-Rhin&action=edit§ion=1)]
|
|[1968](/wiki/1968) [1975](/wiki/1975) [1982](/wiki/1982) [1990](/wiki/1990) [1999](/wiki/1999)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Cernay,_Haut-Rhin&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cernay,_Haut-Rhin&action=edit§ion=2)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.04:-77.49:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1052 miss, cp1068 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes


text:
Minh Thế Tông
Minh Thế Tông (chữ Hán: 明世宗, 16 tháng 9, 1507 - 23 tháng 1, 1567), là vị Hoàng đế thứ 12 của nhà Minh trong lịch sử Trung Quốc. Ông cai trị tổng cộng 45 năm, từ năm 1521 tới năm 1567, trở thành một trong những vị Hoàng đế Trung Quốc tại vị trên ngai vàng lâu nhất. Trong suốt thời gian trị vì, ông chỉ dùng một niên hiệu là Gia Tĩnh (嘉靖), nên chính sử cũng gọi ông là Gia Tĩnh Đế (嘉靖帝).
Trong quản thời gian nhiều năm đầu cai trị, Thế Tông Gia Tĩnh hoàng đế tiến hành cải cách, chăm lo quốc sự, chính sách quyết đoán, dẹp trừ hoạn quan, củng cố biên cương, xuất hiện 1 giai đoạn Trung hưng cục diện (中兴局面), đưa Đại Minh quốc đi lên. Nhưng 18 năm cuối cùng trị vì, Thế Tông dần dần bỏ phê chính sự, không buồn thiết triều, pháp kỷ quốc gia cũng dần bị bãi bỏ.
Mục lục
Thân thế[sửa | sửa mã nguồn]
Thế Tông Gia Tĩnh hoàng đế tên thật là Chu Hậu Thông (朱厚熜), sinh ngày 16 tháng 9, năm 1507, là con trưởng của Hưng vương Chu Hữu Nguyên, mẹ là Hưng Vương phi Tưởng thị. Xét theo vai vế, Chu Hậu Thông là em họ của Minh Vũ Tông. Chu Hậu Thông hồi nhỏ tính tình nhanh nhẹn, thông minh và biết tiết kiệm, lúc đó đã được vào hoàng cung nhà Minh vài lần để biết mặt Hoàng đế.
Năm 1519, Hưng vương Chu Hữu Nguyên mất, truy thụy là Hưng Hiến vương (兴献王). Minh Vũ Tông đưa Chu Hậu Thông vào cung sống và Chu Hậu Thông đã thay Chu Hữu Nguyên làm Hưng vương (兴王).
Trong thời gian Minh Vũ Tông trị vì, tuy phi tần rất nhiều nhưng chẳng ai sinh con. Đến năm 1521, khi sắp chết thì Vũ Tông đã nói chuyện với thủ phụ Dương Đình Hòa để chỉ định em họ mình là Chu Hậu Thông lên kế vị. Năm 1521, Chu Hậu Thông được Dương Đình Hòa triệu về kinh và lên ngôi, lấy niên hiệu là Gia Tĩnh.
Sau khi Gia Tĩnh Đế kế vị, triều đình xảy ra sự kiện Đại lễ nghị (大礼议), xoay quanh việc truy tôn thụy hiệu cho cha của Gia Tĩnh là Hưng Hiến vương làm Hưng Hiến đế (兴献帝). Cuối cùng, Gia Tĩnh Đế có thể truy tôn cho Hưng Hiến vương làm Duệ Tông Hiến hoàng đế (睿宗獻皇帝), tôn mẫu thân Tưởng phi làm Hưng Quốc hoàng thái hậu (興國皇太后). Phụng thờ bài vị Duệ Tông được ở tại Thái miếu, đứng trên bài vị của Vũ Tông quá thế.
Trị vì[sửa | sửa mã nguồn]
Tuy Gia Tĩnh lên ngôi lúc mới 15 tuổi và chưa có nhiều kinh nghiệm nhưng nhờ có Dương Đình Hòa làm nhiếp chính, Gia Tĩnh Đế đã vạch ra tới 20 tội lỗi của Minh Vũ Tông, có ý chê anh họ mình bạc nhược, không biết cai trị đất nước. Ngay sau đó, Gia Tĩnh đã thực hiện hàng loạt những cải cách mới, sử xưng Gia Tĩnh tân chánh (嘉靖新政). Nghiêm minh dùng hình, điều chỉnh quan lại, chỉnh đốn luật lệ triều cương, đại xá thiên hạ, nghiêm cấm hoạn quan can dự triều chính, hoàn thiện khoa cử chế độ, giảm kinh phú dịch, thẩm tra hoàng thân quốc thích trang viên, công bằng chia cho dân chúng, củng cố quân đội đẩy lùi ngoại ban.
Mâu thuẫn xã hội dần dần được xoa dịu. Triều chính đổi mới, quốc khố được tăng dần, dân chúng ấm no, hạnh phúc. Thời đại này gọi là Gia Tĩnh trung hưng (嘉靖中兴), rất được các sử gia hậu Minh đánh giá cao.
Chính trị chỉnh đốn[sửa | sửa mã nguồn]
Từ thời Minh Tuyên Tông Tuyên Đức hoàng đế, chính trị rơi vào hình tam giác thế lực: Hoàng đế, văn quan và hoạn quan. Đặc biệt là văn quan, nắm trong tay nhiều quyền lực thông qua sử sách, quy củ, dùng pháp chế để khống chế hoàng đế ngai vị, cũng vì đó mà căn bản khiến các ngôn quan hình thành nên thế lực can chánh trọng yếu.
Từ khi Gia Tĩnh Đế kế vị, đả áp hoạn quan, nghiêm cấm hoạn quan can chính, triệt đi nhiều quyền hành. Đối với văn quan, qua cuộc đại lễ nghị về việc danh vị cho cha mẹ, Gia Tĩnh Đế đả kích tập đoàn văn quan, dần dần bãi trừ đi sự ảnh hưởng của Dương Đình Hòa, vốn thuộc phe phái văn quan. Cuối cùng, Gia Tĩnh Đế thành lập nên cho mình các viên quan mới, đảm bảo hoàng quyền của mình. Từ thời Minh Thành Tổ Vĩnh Lạc Đế, vì dùng hoạn quan để giành hoàng vị nên bãi bỏ nhiều quy chế của Minh Thái Tổ Hồng Vũ Đế, để hoạn quan lạm quyền, đến nay Gia Tĩnh Đế nhất theo Hồng Vũ tổ chế, triệt giải hoàn toàn nhân lực gian nịnh tích lũy nhiều đời, mở ra cục bộ cải cách toàn diện.
Chỉnh đốn Hàn lâm viện tiêu cực tích lũy nhiều năm, Gia Tĩnh Đế đề cao năng lực thực thụ của Nội các Đại học sĩ, hành chỉnh lại thực quyền, đề cao hoàng quyền trung tâm của hoàng đế. Đối với ngoại thích, Gia Tĩnh phế đi thế lực Trương thị của dòng họ Hiếu Thành Kính hoàng hậu, dẹp trừ nạn ngoại thích.
Khoa cử và Văn học[sửa | sửa mã nguồn]
Đối với chế độ Khoa cử, lấy Khoa bảng làm gốc, Gia Tĩnh Đế sau khi lên ngôi rất xem trọng việc này, nên đã ra sức cải cách và hoàn thiện chế độ khoa cử của nhà Minh. Ông trọng dụng những người ngay thẳng, khích lệ sĩ khí, phát triển giáo dục công năng.
Thời kỳ Gia Tĩnh, tác phẩm văn học lớn xuất hiện, Tam quốc diễn nghĩa và Thủy hử chính là thời kỳ này tạo nên. Lý Thời Trân (李时珍), Lý Khai Tiên (李开先), Từ Văn Trưởng (徐文长) các văn sĩ nổi danh, tạo nên một thời kỳ văn hóa tự do phóng bút thịnh thế.
Đương thời, Gia Tĩnh Đế thập phần coi trọng Vĩnh Lạc đại điển (永乐大典), do bị đốt mất, Gia Tĩnh Đế tiến hành làm bản sao để cất giữ trong cung, ghi chép lại thời kỳ Vĩnh Lạc Đế trị vì cách thức chính trị.
Nam uy Bắc lỗ[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1550, thủ lĩnh Yểm Đáp nhà Bắc Nguyên đem quân làm loạn ở biên giới nhà Minh. Chúng đã chiếm Đại Đồng, Kỳ Châu và Thông Châu, xông thẳng vào Yên Kinh. Gia Tĩnh lệnh cho Nghiêm Tung (严嵩) đem 2 vạn quân giao cho Đinh Nhữ Quỳ đánh dẹp. Sau 8 lần tấn công nhà Minh, bị quân Minh chống cự quyết liệt, lại bị tổn thất nặng, Yểm Đáp đành cầu hòa với nhà Minh và rút lui.
Sau khi dẹp được Loạn Yểm Đáp, Gia Tĩnh lại phải lo đến Nhật Bản đang hoành hành ở bờ biển miền Đông Trung Quốc từ cuối năm 1551. Đây là một cuộc nổi loạn của bọn cướp biển người Nhật gồm mấy ngàn tên cầm đầu. Chúng còn có hơn 10 vạn quân thiện chiến bao quanh để hộ tống đoàn cướp biển. Đám quân này từng đi quấy rối nhiều nước như Triều Tiên, Nga.
Năm 1554, quân Nhật đổ bộ vào đất Trung Quốc, đánh tan 5 vạn thủy quân nhà Minh ở bờ biển Hoàng Hải, chiếm được Thanh Đảo và tấn công dân chúng rất tàn bạo. Gia Tĩnh vô cùng lo lắng, phái quân đàn áp mãi nhưng không tiêu diệt được. Năm 1555, quân Nhật lại tấn công Tế Nam, quân giặc hung hãn tấn công ào ạt như sóng dữ, giết chết hơn 2 vạn người dân. Nhà Minh lại phái quân đàn áp, cũng bị chúng đánh tan. Năm 1556, thành Trịnh Châu thất thủ. Xác quân nhà Minh nằm ngổn ngang, tướng giữ đất Trịnh Châu là Chu Cao Tuấn phải tự tử. Quân Nhật thừa thắng, tấn công thành Lạc Dương.
Thực chất quân Nhật tới đây là chỉ có ý muốn cướp bóc của cải chứ không hề muốn xâm lược nhà Minh. Lúc giặc Nhật Bản chưa dẹp yên thì trong quân đội triều Minh xuất hiện danh tướng lừng danh Thích Kế Quang. Ông ta huấn luyện quân lính nghiêm khắc và rất có tài thao lược, lại yêu thương quân sĩ hết lòng, Gia Tĩnh cho phép ông làm tổng chỉ huy. Từ khi có Thích Kế Quang, quân Minh liên tục chiếm ưu thế nên mấy lần đánh quân Nhật đều thắng. Đầu năm 1557, quân Minh đánh thắng quân Nhật ở Thanh Đảo và đốt cháy thuyền chiến của chúng ở Hoàng Hải, tiêu diệt tổng cộng hơn mấy ngàn tên cướp.
Sùng phụng đạo giáo[sửa | sửa mã nguồn]
Gia Tĩnh Đế sau nhiều năm trị vì, vào tuổi trung niên đâm ra mê đắm Đạo giáo, lạm dụng nhân sĩ, tôn sùng Đạo giáo trong cung, luyện đơn dược để mong trường sinh bất lão. Nhân sĩ Đào Trọng Văn (陶仲文) và nịnh thần Cố Khải Học (顾可学) do yêu mị chiều chuộng Gia Tĩnh, dần được cấc nhắc chức vị. Vì luyện đơn dược, Gia Tĩnh hành hạ cung nữ, dẫn đến Nhâm dần cung biến (壬寅宮變) xém nữa giết chết ông.
Thủ phụ Nghiêm Tung (严嵩) chuyên chánh nhiều năm, tàn hại trong lương như Dương Kế Thịnh (楊繼盛) và Thẩm Luyện (沈鍊). Chính trị dần dần đi xuống, xảy ra Sơn Đông khoáng công khởi nghĩa (山東礦工起義), Trần Khanh khởi nghĩa (陳卿起義), Thái Bá Quán khởi nghĩa (蔡伯貫起義).
Diệt họ Nghiêm[sửa | sửa mã nguồn]
Đầu năm 1560, Vĩnh Thọ cung nơi Gia Tĩnh Đế ở bị hỏa hoạn, ông đành chuyển qua sống ở Điện Ngọc Hy. Điện này vừa nhỏ vừa thấp, lại thiết kế sơ sài, không chắc chắn. Gia Tĩnh hỏi Nghiêm Tung, Nghiêm Tung khuyên Gia Tĩnh Đế đừng xây lại Vĩnh Thọ cung mà qua ở tạm tại Thành Nam cung (nơi mà Minh Anh Tông ở lúc trước). Thành Nam cung tuy nguy nga tráng lệ, nhưng Gia Tĩnh lại vốn không thích sử dùng đồ vật cũ nên tỏ ra không hài lòng điều này. Gia Tĩnh lại hỏi Từ Giai (徐階), y khuyên Gia Tĩnh nên cố chịu sống tạm ở Ngọc Hy điện một năm để lấy thời gian đó mà xây dựng lại cung Vĩnh Thọ. Gia Tĩnh thấy rất có lí nên bằng lòng. Năm 1561, Vĩnh Thọ cung đã hoàn thành, Gia Tĩnh đã đổi tên nó thành Vạn Thọ cung, ban thưởng rất hậu cho Từ Giai và trách Nghiêm Tung là kẻ tối dạ. Nghiêm Tung bắt đầu lo lắng cho địa vị sau này của mình.
Sự xuất hiện của một hàng loạt nhân tài khiến Gia Tĩnh thay đổi thái độ với Nghiêm Tung. Một lần Gia Tĩnh bí mật đi theo Nghiêm Tung khi hắn dự triều nhưng hắn ta không biết chữ nên không đọc nổi bản tấu chương nào, chỉ ngồi uống rượu và dâm dục cung nữ. Quan lại thì chán nản ra về. Gia Tĩnh rất tức giận, liền cắt chức Nghiêm Tung vào tháng 4 năm 1562. Sau Gia Tĩnh hỏi đại học sỹ Từ Giai, Thích Kế Quang và các đại thần cách trừng trị Nghiêm Tung, họ đồng thanh đáp: "Tội ác của cha con họ Nghiêm nhiều không kể xiết, bệ hạ nên xử lí thật đúng đắn và dứt khoát, làm sao để họ Nghiêm không có mặt trong triều đình là được rồi".
Gia Tĩnh làm theo lời Từ Giai, ép Nghiêm Tung phải từ quan về quê, đồng thời tống Nghiêm Thế Phan vào ngục, sau đày hắn tới bán đảo Lôi Châu, Quảng Đông. Gia Tĩnh còn bắt hơn 50000 người họ Nghiêm đem tống vào ngục để chờ lệnh xét xử. Như vậy, Gia Tĩnh đã trừng trị hết dòng họ Nghiêm. Sau khi lật đổ cha con Nghiêm Tung, đại học sỹ Từ Giai nắm triều chính, với tài năng xuất chúng của Từ Giai, triều Gia Tĩnh đã khởi sắc trong 5 năm cuối cùng.
Qua đời[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1567, Gia Tĩnh uống rất nhiều thuốc kim thạch để trường thọ nhưng sau đó trúng độc rất nặng, nhiều ngự y bó tay vì ông uống quá liều. Cuối cùng, vào ngày 23 tháng 1, thì một tuần trước Tết Nguyên Đán, Gia Tĩnh Đế lâm bệnh nặng và qua đời ở Cung Vạn Thọ, thọ 60 tuổi.
Gia Tĩnh được dâng miếu hiệu là Thế Tông (世宗), thụy hiệu là Khâm Thiên Lí Đạo Anh Nghị Thần Thánh Tuyên Văn Nghiễm Vũ Hồng Nhân Đại Hiếu Túc Hoàng Đế (欽天履道英毅聖神宣文廣武洪仁大孝肅皇帝), được an táng ở Vĩnh Lăng (永陵) trong Minh Thập Tam Lăng.
Thái tử Chu Tái Hậu lên kế vị, tức Minh Mục Tông.
Gia quyến[sửa | sửa mã nguồn]
- Thân phụ: Hưng Hiến vương Chu Hữu Nguyên, sau truy tôn làm Duệ Tông Hiến hoàng đế (睿宗獻皇帝).
- Thân mẫu: Từ Hiếu Hiến hoàng hậu Tưởng thị (慈孝獻皇后, ? - 1538), người Đại Hưng, con gái của Trung binh mã Chỉ huy sứ Ngọc Điền bá Tưởng Ninh (蔣斅), chính thất của Hưng vương.Sau khi Gia Tĩnh Đế kế vị, tấn tôn Hưng Quốc hoàng thái hậu (興國皇太后).
- Hoàng hậu:
- Hiếu Khiết Túc hoàng hậu Trần thị (孝洁肃皇后陈氏, 1508 - 1528), người Nguyên Thành, con gái của Tú tài Trần Vạn Ngôn (陳萬言). Tư sắc mỹ lệ, nhưng bị sẩy thai liên tục khiến Gia Tĩnh Đế ghét bỏ, có ý phế đi, nhưng quần thần can ngăn. Sau khi qua đời, sơ thụy Điệu Linh hoàng hậu (悼灵皇后), táng ở chỗ của Hoàng quý phi. Về sau Minh Mục Tông cải lại, an táng Trần hoàng hậu theo đúng lễ nghi, cải thụy thành Hiếu Khiết (孝洁).
- Phế hoàng hậu Trương thị (廢后張氏, ? - 1537), nhập cung cùng với Trần hoàng hậu và Cung phi Văn thị, lập làm Thuận phi (顺妃). Sau khi Trần Hoàng hậu băng được 3 tháng, được lập làm Hoàng hậu, đến năm 1534 thì bị phế. Có thuyết vì Trương hoàng hậu nói giúp em trai của Hiếu Thành Kính hoàng hậu, khiến Gia Tĩnh Đế đại nộ.
- Hiếu Liệt hoàng hậu Phương thị (孝烈圣皇后方氏, 1516 - 1547), người Gianh Ninh, cha là Phương Thái (方泰). Năm 1531, Phương thị cùng 8 người nữa nhập cung, sách phong Đức tần (德嫔), đứng đầu Cửu tần. Sau khi Trương hoàng hậu bị phế, bà được lập làm Kế hoàng hậu, ra mắt tông miếu yết lễ.
- Hiếu Khác hoàng hậu Đỗ thị (孝恪皇后杜氏, ? - 1554), nhập cung làm Khang tần (康嫔), sau phong Khang phi (康妃). Khi mất, truy phong Vinh Thục Khang phi (荣淑康妃). Sinh mẫu của Minh Mục Tông. Mục Tông kế vị truy phong làm Hiếu Khác hoàng hậu.
- Phi tần:
- Trang Thuận Hoàng quý phi Thẩm thị (莊順皇貴妃沈氏, 1520 - 1581), nhập cung năm 1531, sách phong Hy tần (僖嫔). Năm 1534, được tấn phong làm Thần phi (宸妃), rồi Quý phi (贵妃). Năm 1540, cùng Vương Quý phi đồng tấn thăng làm Hoàng quý phi. Năm 1542, Đoan phi Tào thị bị xử lăng trì, bà nhận nuôi con gái của Đoan phi là Ninh An công chúa đến khi Công chúa xuất giá. Qua đời thọ 60 tuổi, thụy đầy đủ là Trang Thuận An Vinh Trinh Tĩnh Hoàng quý phi (庄顺安荣贞静皇貴妃).
- Vinh An Hoàng quý phi Diêm thị (榮安皇貴妃阎氏, ? - 1541), người Sơn Tây. Nhập cung năm 1531, Diêm thị được phong Lệ tần (丽嫔). Năm 1534, tấn phong Lệ phi (丽妃), vài năm sau tấn phong Quý phi (贵妃), khi chết truy tặng Hoàng quý phi. Sinh ra Ai Trùng Thái tử.
- Đoan Hòa Hoàng quý phi Vương thị (端和皇貴妃王氏, ? - 1553), nhập cung năm 1531, sách phong Trang tần (莊嫔). Năm 1536, sách phong Chiêu phi (昭妃). Năm 1540, cùng Thẩm thị sách phong Hoàng quý phi. Bà sinh ra Trang Kính Thái tử.
- Cung Hi Trinh Tĩnh Quý phi Văn thị (恭僖貞靖貴妃文氏), cung nữ của Tưởng Thái hậu. Sau khi Thái hậu qua đời, Gia Tĩnh Đế lập làm Kính phi (敬妃), sau tấn phong Quý phi (貴妃). Sau khi mất, táng ở Điệu lăng.
- Vinh An Quý phi Mã thị (榮安貴妃馬氏).
- Quý phi Chu thị (貴妃周氏).
- Điệu Ẩn Cung phi Văn thị (悼隱恭妃文氏, ? - 1532), cha là Văn Vinh (文荣), do Văn thị được sủng ái bèn được thăng làm Tứ phẩm Cẩm y vệ Đới bổng Chỉ huy thiêm sự, mẹ là Quách thị. Năm 1522, nhập cung cùng Hiếu Khiết Túc hoàng hậu Trần thị và Thế Tông Trương hoàng hậu, sách phong Cung phi (恭妃). Sau bị tội mà bị giam trong cung, qua đời khi hơn 20 tuổi, bị đưa tang theo lễ Tần vị. Không có con.
- Hoài Vinh Hiền phi Trịnh thị (懷榮賢妃鄭氏, ? - 1536), nhập cung làm Hiền tần (贤嫔). Mất sớm, truy phong Hiền phi.
- Vinh Chiêu Đức phi Trương thị (榮昭德妃張氏).
- Đoan Tĩnh Cung Huệ Thục phi Trương thị (端靜恭惠淑妃張氏) .
- Cung Thục An Hy Vinh phi Dương thị (恭淑安僖荣妃楊氏, ? - 1566).
- Cung Hy Lệ phi Vương thị (恭僖麗妃王氏, ? - 1553).
- Đoan Huệ Vĩnh phi Từ thị (端惠永妃徐氏).
- Tào Đoan phi (曹端妃, ? - 1542), bị xử lăng trì do thông đồng trong vụ Nhâm Dần cung biến (壬寅宮變). Sinh ra Thường An công chúa và Ninh An công chúa.
- Lư Tĩnh phi (盧靖妃. ? - 1588), xuất thân bình dân. Lư thị nhập cung năm 1531 sách phong Hòa tần (和嫔), sau phong Tĩnh phi. Sinh ra Tứ hoàng tử Cảnh Cung vương Chu Tái Quyến.
- Giang Túc phi (江肅妃), cha là Cẩm y vệ Đô chỉ huy thiêm sự Giang Dương (江洋). Sơ phong Cung tần (恭嫔)Bà sinh ra Ngũ hoàng tử Dĩnh Thương vương Chu Tái Lữ.
- Triệu Ý phi (趙懿妃, ? - 1569).
- Triệu Vinh phi (趙荣妃).
- Trần Ung phi (陳雍妃, ? - 1586).
- Trần Tĩnh phi (陳靜妃, ? - 1550).
- Vương Ninh tần (王宁嫔, ? - 1542), bị xử lăng trì cùng Tào Đoan phi.
- Vương Dụ tần (王裕嫔).
- Tống Lệ tần (宋丽嫔).
- Dư Vinh tần (余榮嬪).
- Quách Ninh tần (郭寧嬪).
Hậu duệ[sửa | sửa mã nguồn]
- Hoàng tử:
- Ai Trùng Thái tử Chu Tái Cơ [哀沖太子朱载基, 1533], mẹ là Vinh An Hoàng quý phi.
- Trang Kính Thái tử Chu Tái Duệ [莊敬太子朱载壡, 1536 - 1552], mẹ là Đoan Hòa Hoàng quý phi.
- Chu Tái Hậu [朱載垕], tức Mục Tông Trang hoàng đế (穆宗莊皇帝), mẹ là Hiếu Khác Hoàng hậu.
- Cảnh Cung vương Chu Tái Quyến [景恭王朱載圳, 29 tháng 3, 1537 - 9 tháng 2, 1565], mẹ là Lư Tĩnh phi.
- Dĩnh Thương vương Chu Tái Lữ [颍殇王朱載𪉖, 8 tháng 9, 1537 - 9 tháng 9, 1538], mẹ là Giang Túc phi.
- Thích Hoài vương Chu Tái Kiết [戚怀王朱載戞, 1 tháng 10, 1537 - 5 tháng 8, 1538], mẹ là Triệu Ý phi.
- Kế Ai vương Chu Tái Quỵ [蓟哀朱載王㙺, 1538], mẹ là Trần Ung phi.
- Quân Tư vương Chu Tái Khang [均思王朱载康, 23 tháng 8, 1539 - 16 tháng 4, 1540], mẹ là Triệu Vinh phi.
- Hoàng nữ:
- Thường An công chúa (常安公主, 1536 - 1549), mẹ là Tào Đoan phi.
- Tư Nhu công chúa (思柔公主, 1538 - 1549), mẹ là Vương Huy phi.
- Ninh An công chúa (宁安公主), mẹ là Tào Đoan phi.
- Quy Thiện công chúa (歸善公主, 1541 - 1544), mẹ là Trần Ung phi.
- Gia Thiện công chúa (嘉善公主), mẹ là Vinh An Đức phi.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Ghi chú chung: Ngày tháng ở đây được lấy theo lịch Julius. Nó không phải là lịch Gregory đón trước.

markdown:
# Minh Thế Tông
|Minh Thế Tông|
|
| ![ 明世宗像.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/%E6%98%8E%E4%B8%96%E5%AE%97%E5%83%8F.jpg/300px-%E6%98%8E%E4%B8%96%E5%AE%97%E5%83%8F.jpg)
![ 明世宗像.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/%E6%98%8E%E4%B8%96%E5%AE%97%E5%83%8F.jpg/300px-%E6%98%8E%E4%B8%96%E5%AE%97%E5%83%8F.jpg)
[Hoàng đế](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF) [nhà Minh](/wiki/Nh%C3%A0_Minh) [27 tháng 5](/wiki/27_th%C3%A1ng_5), [1521](/wiki/1521)– [23 tháng 1](/wiki/23_th%C3%A1ng_1), [1567](/wiki/1567)
( 45 năm, 241 ngày)
[[1]](#cite_note-1) [Minh Vũ Tông](/wiki/Minh_V%C5%A9_T%C3%B4ng) [Minh Mục Tông](/wiki/Minh_M%E1%BB%A5c_T%C3%B4ng) [28 tháng 1](/wiki/28_th%C3%A1ng_1), [1522](/wiki/1522)- [8 tháng 2](/wiki/8_th%C3%A1ng_2), [1567](/wiki/1567)
( 45 năm, 11 ngày)
欽天履道英毅聖神宣文廣武洪仁大孝肅皇帝
[Thế Tông](/wiki/Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng)(世宗) [Nhà Minh](/wiki/Nh%C3%A0_Minh)(明) [Minh Duệ Tông](/wiki/Chu_H%E1%BB%AFu_Nguy%C3%AAn) [Từ Hiếu Hiến hoàng hậu](/w/index.php?title=T%E1%BB%AB_Hi%E1%BA%BFu_Hi%E1%BA%BFn_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu&action=edit&redlink=1) [16 tháng 9](/wiki/16_th%C3%A1ng_9), [1507](/wiki/1507)
Hưng vương phủ đệ,
[Bắc Kinh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) [23 tháng 1](/wiki/23_th%C3%A1ng_1), [1567](/wiki/1567)(59 tuổi) [Tử Cấm Thành](/wiki/T%E1%BB%AD_C%E1%BA%A5m_Th%C3%A0nh), [Bắc Kinh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) **Minh Thế Tông** ( [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n): 明世宗, [16 tháng 9](/wiki/16_th%C3%A1ng_9), [1507](/wiki/1507) - [23 tháng 1](/wiki/23_th%C3%A1ng_1), [1567](/wiki/1567)), là vị Hoàng đế thứ 12 của [nhà Minh](/wiki/Nh%C3%A0_Minh) trong [lịch sử Trung Quốc](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Trung_Qu%E1%BB%91c). Ông cai trị tổng cộng 45 năm, từ năm [1521](/wiki/1521) tới năm [1567](/wiki/1567), trở thành một trong những vị Hoàng đế Trung Quốc tại vị trên ngai vàng lâu nhất. Trong suốt thời gian trị vì, ông chỉ dùng một [niên hiệu](/wiki/Ni%C3%AAn_hi%E1%BB%87u) là **Gia Tĩnh** (嘉靖), nên chính sử cũng gọi ông là **Gia Tĩnh Đế** (嘉靖帝).
Trong quản thời gian nhiều năm đầu cai trị, Thế Tông Gia Tĩnh hoàng đế tiến hành cải cách, chăm lo quốc sự, chính sách quyết đoán, dẹp trừ hoạn quan, củng cố biên cương, xuất hiện 1 giai đoạn
*Trung hưng cục diện* (中兴局面), đưa Đại Minh quốc đi lên. Nhưng 18 năm cuối cùng trị vì, Thế Tông dần dần bỏ phê chính sự, không buồn thiết triều, pháp kỷ quốc gia cũng dần bị bãi bỏ.
## Mục lục
## Thân thế[
[sửa](/w/index.php?title=Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng&action=edit§ion=1)]
Thế Tông Gia Tĩnh hoàng đế tên thật là
**Chu Hậu Thông** (朱厚熜), sinh ngày [16 tháng 9](/wiki/16_th%C3%A1ng_9), năm [1507](/wiki/1507), là con trưởng của Hưng vương [Chu Hữu Nguyên](/wiki/Chu_H%E1%BB%AFu_Nguy%C3%AAn), mẹ là [Hưng Vương phi](/w/index.php?title=T%E1%BB%AB_Hi%E1%BA%BFu_Hi%E1%BA%BFn_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu&action=edit&redlink=1) Tưởng thị. Xét theo vai vế, Chu Hậu Thông là em họ của [Minh Vũ Tông](/wiki/Minh_V%C5%A9_T%C3%B4ng). Chu Hậu Thông hồi nhỏ tính tình nhanh nhẹn, thông minh và biết tiết kiệm, lúc đó đã được vào hoàng cung nhà Minh vài lần để biết mặt Hoàng đế.
Năm
[1519](/wiki/1519), Hưng vương Chu Hữu Nguyên mất, truy thụy là *Hưng Hiến vương* (兴献王). Minh Vũ Tông đưa Chu Hậu Thông vào cung sống và Chu Hậu Thông đã thay Chu Hữu Nguyên làm *Hưng vương* (兴王).
Trong thời gian Minh Vũ Tông trị vì, tuy phi tần rất nhiều nhưng chẳng ai sinh con. Đến năm
[1521](/wiki/1521), khi sắp chết thì Vũ Tông đã nói chuyện với thủ phụ [Dương Đình Hòa](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%ACnh_H%C3%B2a&action=edit&redlink=1) để chỉ định em họ mình là Chu Hậu Thông lên kế vị. Năm [1521](/wiki/1521), Chu Hậu Thông được Dương Đình Hòa triệu về kinh và lên ngôi, lấy niên hiệu là **Gia Tĩnh**.
Sau khi Gia Tĩnh Đế kế vị, triều đình xảy ra sự kiện
[Đại lễ nghị](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_l%E1%BB%85_ngh%E1%BB%8B) (大礼议), xoay quanh việc truy tôn thụy hiệu cho cha của Gia Tĩnh là Hưng Hiến vương làm *Hưng Hiến đế* (兴献帝). Cuối cùng, Gia Tĩnh Đế có thể truy tôn cho Hưng Hiến vương làm *Duệ Tông Hiến hoàng đế* (睿宗獻皇帝), tôn mẫu thân Tưởng phi làm *Hưng Quốc hoàng thái hậu* (興國皇太后). Phụng thờ bài vị Duệ Tông được ở tại [Thái miếu](/wiki/Th%C3%A1i_mi%E1%BA%BFu), đứng trên bài vị của Vũ Tông quá thế.
## Trị vì[
[sửa](/w/index.php?title=Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng&action=edit§ion=2)]
Tuy Gia Tĩnh lên ngôi lúc mới 15 tuổi và chưa có nhiều kinh nghiệm nhưng nhờ có
[Dương Đình Hòa](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%ACnh_H%C3%B2a&action=edit&redlink=1) làm [nhiếp chính](/wiki/Nhi%E1%BA%BFp_ch%C3%ADnh), Gia Tĩnh Đế đã vạch ra tới 20 tội lỗi của [Minh Vũ Tông](/wiki/Minh_V%C5%A9_T%C3%B4ng), có ý chê anh họ mình bạc nhược, không biết cai trị đất nước. Ngay sau đó, Gia Tĩnh đã thực hiện hàng loạt những cải cách mới, sử xưng *Gia Tĩnh tân chánh* (嘉靖新政). Nghiêm minh dùng hình, điều chỉnh quan lại, chỉnh đốn luật lệ triều cương, đại xá thiên hạ, nghiêm cấm hoạn quan can dự triều chính, hoàn thiện khoa cử chế độ, giảm kinh phú dịch, thẩm tra hoàng thân quốc thích trang viên, công bằng chia cho dân chúng, củng cố quân đội đẩy lùi ngoại ban.
Mâu thuẫn xã hội dần dần được xoa dịu. Triều chính đổi mới, quốc khố được tăng dần, dân chúng ấm no, hạnh phúc. Thời đại này gọi là
*Gia Tĩnh trung hưng* (嘉靖中兴), rất được các sử gia hậu Minh đánh giá cao.
### Chính trị chỉnh đốn[
[sửa](/w/index.php?title=Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng&action=edit§ion=3)]
Từ thời
[Minh Tuyên Tông](/wiki/Minh_Tuy%C3%AAn_T%C3%B4ng) Tuyên Đức hoàng đế, chính trị rơi vào hình tam giác thế lực: Hoàng đế, văn quan và [hoạn quan](/wiki/Ho%E1%BA%A1n_quan). Đặc biệt là văn quan, nắm trong tay nhiều quyền lực thông qua sử sách, quy củ, dùng pháp chế để khống chế hoàng đế ngai vị, cũng vì đó mà căn bản khiến các [ngôn quan](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_quan&action=edit&redlink=1) hình thành nên thế lực can chánh trọng yếu.
Từ khi Gia Tĩnh Đế kế vị, đả áp hoạn quan, nghiêm cấm hoạn quan can chính, triệt đi nhiều quyền hành. Đối với văn quan, qua cuộc đại lễ nghị về việc danh vị cho cha mẹ, Gia Tĩnh Đế đả kích tập đoàn văn quan, dần dần bãi trừ đi sự ảnh hưởng của
[Dương Đình Hòa](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%ACnh_H%C3%B2a&action=edit&redlink=1), vốn thuộc phe phái văn quan. Cuối cùng, Gia Tĩnh Đế thành lập nên cho mình các viên quan mới, đảm bảo hoàng quyền của mình. Từ thời [Minh Thành Tổ](/wiki/Minh_Th%C3%A0nh_T%E1%BB%95) Vĩnh Lạc Đế, vì dùng hoạn quan để giành hoàng vị nên bãi bỏ nhiều quy chế của [Minh Thái Tổ](/wiki/Minh_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) Hồng Vũ Đế, để hoạn quan lạm quyền, đến nay Gia Tĩnh Đế nhất theo *Hồng Vũ tổ chế*, triệt giải hoàn toàn nhân lực gian nịnh tích lũy nhiều đời, mở ra cục bộ cải cách toàn diện.
Chỉnh đốn
[Hàn lâm viện](/w/index.php?title=H%C3%A0n_l%C3%A2m_vi%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1) tiêu cực tích lũy nhiều năm, Gia Tĩnh Đế đề cao năng lực thực thụ của [Nội các](/wiki/N%E1%BB%99i_c%C3%A1c) [Đại học sĩ](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_s%C4%A9), hành chỉnh lại thực quyền, đề cao hoàng quyền trung tâm của hoàng đế. Đối với [ngoại thích](/wiki/Ngo%E1%BA%A1i_th%C3%ADch), Gia Tĩnh phế đi thế lực Trương thị của dòng họ [Hiếu Thành Kính hoàng hậu](/wiki/Hi%E1%BA%BFu_Th%C3%A0nh_K%C3%ADnh_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu), dẹp trừ nạn ngoại thích.
### Khoa cử và Văn học[
[sửa](/w/index.php?title=Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng&action=edit§ion=4)]
Đối với chế độ
[Khoa cử](/w/index.php?title=Khoa_c%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1), lấy Khoa bảng làm gốc, Gia Tĩnh Đế sau khi lên ngôi rất xem trọng việc này, nên đã ra sức cải cách và hoàn thiện chế độ khoa cử của nhà Minh. Ông trọng dụng những người ngay thẳng, khích lệ sĩ khí, phát triển giáo dục công năng.
Thời kỳ Gia Tĩnh, tác phẩm văn học lớn xuất hiện,
[Tam quốc diễn nghĩa](/wiki/Tam_qu%E1%BB%91c_di%E1%BB%85n_ngh%C4%A9a) và [Thủy hử](/wiki/Th%E1%BB%A7y_h%E1%BB%AD) chính là thời kỳ này tạo nên. [Lý Thời Trân](/wiki/L%C3%BD_Th%E1%BB%9Di_Tr%C3%A2n) (李时珍), [Lý Khai Tiên](/w/index.php?title=L%C3%BD_Khai_Ti%C3%AAn&action=edit&redlink=1) (李开先), [Từ Văn Trưởng](/w/index.php?title=T%E1%BB%AB_V%C4%83n_Tr%C6%B0%E1%BB%9Fng&action=edit&redlink=1) (徐文长) các văn sĩ nổi danh, tạo nên một thời kỳ văn hóa tự do phóng bút thịnh thế.
Đương thời, Gia Tĩnh Đế thập phần coi trọng
[Vĩnh Lạc đại điển](/wiki/V%C4%A9nh_L%E1%BA%A1c_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91i%E1%BB%83n) (永乐大典), do bị đốt mất, Gia Tĩnh Đế tiến hành làm bản sao để cất giữ trong cung, ghi chép lại thời kỳ Vĩnh Lạc Đế trị vì cách thức chính trị.
### Nam uy Bắc lỗ[
[sửa](/w/index.php?title=Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng&action=edit§ion=5)]
Năm
[1550](/wiki/1550), thủ lĩnh [Yểm Đáp](/w/index.php?title=Y%E1%BB%83m_%C4%90%C3%A1p&action=edit&redlink=1) nhà [Bắc Nguyên](/wiki/B%E1%BA%AFc_Nguy%C3%AAn) đem quân làm loạn ở biên giới nhà Minh. Chúng đã chiếm [Đại Đồng](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%90%E1%BB%93ng), [Kỳ Châu](/wiki/K%E1%BB%B3_Ch%C3%A2u) và [Thông Châu](/wiki/Th%C3%B4ng_Ch%C3%A2u), xông thẳng vào [Yên Kinh](/w/index.php?title=Y%C3%AAn_Kinh&action=edit&redlink=1). Gia Tĩnh lệnh cho [Nghiêm Tung](/w/index.php?title=Nghi%C3%AAm_Tung&action=edit&redlink=1) (严嵩) đem 2 vạn quân giao cho [Đinh Nhữ Quỳ](/w/index.php?title=%C4%90inh_Nh%E1%BB%AF_Qu%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) đánh dẹp. Sau 8 lần tấn công nhà Minh, bị quân Minh chống cự quyết liệt, lại bị tổn thất nặng, Yểm Đáp đành cầu hòa với nhà Minh và rút lui.
Sau khi dẹp được
*Loạn Yểm Đáp*, Gia Tĩnh lại phải lo đến Nhật Bản đang hoành hành ở bờ biển miền Đông Trung Quốc từ cuối năm [1551](/wiki/1551). Đây là một cuộc nổi loạn của bọn [cướp biển](/wiki/C%C6%B0%E1%BB%9Bp_bi%E1%BB%83n) người Nhật gồm mấy ngàn tên cầm đầu. Chúng còn có hơn 10 vạn quân thiện chiến bao quanh để hộ tống đoàn cướp biển. Đám quân này từng đi quấy rối nhiều nước như [Triều Tiên](/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn), [Nga](/wiki/Nga).
Năm
[1554](/wiki/1554), quân Nhật đổ bộ vào đất Trung Quốc, đánh tan 5 vạn thủy quân nhà Minh ở bờ biển [Hoàng Hải](/wiki/Ho%C3%A0ng_H%E1%BA%A3i), chiếm được [Thanh Đảo](/wiki/Thanh_%C4%90%E1%BA%A3o) và tấn công dân chúng rất tàn bạo. Gia Tĩnh vô cùng lo lắng, phái quân đàn áp mãi nhưng không tiêu diệt được. Năm [1555](/wiki/1555), quân Nhật lại tấn công [Tế Nam](/wiki/T%E1%BA%BF_Nam), quân giặc hung hãn tấn công ào ạt như sóng dữ, giết chết hơn 2 vạn người dân. Nhà Minh lại phái quân đàn áp, cũng bị chúng đánh tan. Năm [1556](/wiki/1556), thành [Trịnh Châu](/wiki/Tr%E1%BB%8Bnh_Ch%C3%A2u) thất thủ. Xác quân nhà Minh nằm ngổn ngang, tướng giữ đất Trịnh Châu là [Chu Cao Tuấn](/w/index.php?title=Chu_Cao_Tu%E1%BA%A5n&action=edit&redlink=1) phải tự tử. Quân Nhật thừa thắng, tấn công thành [Lạc Dương](/wiki/L%E1%BA%A1c_D%C6%B0%C6%A1ng).
Thực chất quân Nhật tới đây là chỉ có ý muốn cướp bóc của cải chứ không hề muốn xâm lược nhà Minh. Lúc giặc Nhật Bản chưa dẹp yên thì trong quân đội triều Minh xuất hiện danh tướng lừng danh
[Thích Kế Quang](/wiki/Th%C3%ADch_K%E1%BA%BF_Quang). Ông ta huấn luyện quân lính nghiêm khắc và rất có tài thao lược, lại yêu thương quân sĩ hết lòng, Gia Tĩnh cho phép ông làm tổng chỉ huy. Từ khi có Thích Kế Quang, quân Minh liên tục chiếm ưu thế nên mấy lần đánh quân Nhật đều thắng. Đầu năm [1557](/wiki/1557), quân Minh đánh thắng quân Nhật ở Thanh Đảo và đốt cháy thuyền chiến của chúng ở Hoàng Hải, tiêu diệt tổng cộng hơn mấy ngàn tên cướp.
### Sùng phụng đạo giáo[
[sửa](/w/index.php?title=Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng&action=edit§ion=6)]
Gia Tĩnh Đế sau nhiều năm trị vì, vào tuổi trung niên đâm ra mê đắm
[Đạo giáo](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o), lạm dụng nhân sĩ, tôn sùng Đạo giáo trong cung, luyện đơn dược để mong trường sinh bất lão. Nhân sĩ [Đào Trọng Văn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0o_Tr%E1%BB%8Dng_V%C4%83n&action=edit&redlink=1) (陶仲文) và nịnh thần [Cố Khải Học](/w/index.php?title=C%E1%BB%91_Kh%E1%BA%A3i_H%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1) (顾可学) do yêu mị chiều chuộng Gia Tĩnh, dần được cấc nhắc chức vị. Vì luyện đơn dược, Gia Tĩnh hành hạ cung nữ, dẫn đến [Nhâm dần cung biến](/w/index.php?title=Nh%C3%A2m_d%E1%BA%A7n_cung_bi%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1) (壬寅宮變) xém nữa giết chết ông.
Thủ phụ
[Nghiêm Tung](/w/index.php?title=Nghi%C3%AAm_Tung&action=edit&redlink=1) (严嵩) chuyên chánh nhiều năm, tàn hại trong lương như [Dương Kế Thịnh](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_K%E1%BA%BF_Th%E1%BB%8Bnh&action=edit&redlink=1) (楊繼盛) và [Thẩm Luyện](/w/index.php?title=Th%E1%BA%A9m_Luy%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1) (沈鍊). Chính trị dần dần đi xuống, xảy ra [Sơn Đông khoáng công khởi nghĩa](/w/index.php?title=S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng_kho%C3%A1ng_c%C3%B4ng_kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a&action=edit&redlink=1) (山東礦工起義), [Trần Khanh khởi nghĩa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Khanh_kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a&action=edit&redlink=1) (陳卿起義), [Thái Bá Quán khởi nghĩa](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_B%C3%A1_Qu%C3%A1n_kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a&action=edit&redlink=1) (蔡伯貫起義).
### Diệt họ Nghiêm[
[sửa](/w/index.php?title=Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng&action=edit§ion=7)]
Đầu năm
[1560](/wiki/1560), Vĩnh Thọ cung nơi Gia Tĩnh Đế ở bị hỏa hoạn, ông đành chuyển qua sống ở Điện Ngọc Hy. Điện này vừa nhỏ vừa thấp, lại thiết kế sơ sài, không chắc chắn. Gia Tĩnh hỏi Nghiêm Tung, Nghiêm Tung khuyên Gia Tĩnh Đế đừng xây lại Vĩnh Thọ cung mà qua ở tạm tại [Thành Nam cung](/w/index.php?title=Th%C3%A0nh_Nam_cung&action=edit&redlink=1) (nơi mà [Minh Anh Tông](/wiki/Minh_Anh_T%C3%B4ng) ở lúc trước). Thành Nam cung tuy nguy nga tráng lệ, nhưng Gia Tĩnh lại vốn không thích sử dùng đồ vật cũ nên tỏ ra không hài lòng điều này. Gia Tĩnh lại hỏi [Từ Giai](/w/index.php?title=T%E1%BB%AB_Giai&action=edit&redlink=1) (徐階), y khuyên Gia Tĩnh nên cố chịu sống tạm ở [Ngọc Hy điện](/w/index.php?title=Ng%E1%BB%8Dc_Hy_%C4%91i%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1) một năm để lấy thời gian đó mà xây dựng lại cung Vĩnh Thọ. Gia Tĩnh thấy rất có lí nên bằng lòng. Năm [1561](/wiki/1561), Vĩnh Thọ cung đã hoàn thành, Gia Tĩnh đã đổi tên nó thành [Vạn Thọ cung](/w/index.php?title=V%E1%BA%A1n_Th%E1%BB%8D_cung&action=edit&redlink=1), ban thưởng rất hậu cho Từ Giai và trách Nghiêm Tung là kẻ tối dạ. Nghiêm Tung bắt đầu lo lắng cho địa vị sau này của mình.
Sự xuất hiện của một hàng loạt nhân tài khiến Gia Tĩnh thay đổi thái độ với Nghiêm Tung. Một lần Gia Tĩnh bí mật đi theo Nghiêm Tung khi hắn dự triều nhưng hắn ta không biết chữ nên không đọc nổi bản tấu chương nào, chỉ ngồi uống rượu và dâm dục cung nữ. Quan lại thì chán nản ra về. Gia Tĩnh rất tức giận, liền cắt chức Nghiêm Tung vào
[tháng 4](/wiki/Th%C3%A1ng_4) năm [1562](/wiki/1562). Sau Gia Tĩnh hỏi đại học sỹ [Từ Giai](/w/index.php?title=T%E1%BB%AB_Giai&action=edit&redlink=1), [Thích Kế Quang](/wiki/Th%C3%ADch_K%E1%BA%BF_Quang) và các đại thần cách trừng trị Nghiêm Tung, họ đồng thanh đáp: *"Tội ác của cha con họ Nghiêm nhiều không kể xiết, bệ hạ nên xử lí thật đúng đắn và dứt khoát, làm sao để họ Nghiêm không có mặt trong triều đình là được rồi"*.
Gia Tĩnh làm theo lời Từ Giai, ép Nghiêm Tung phải từ quan về quê, đồng thời tống
[Nghiêm Thế Phan](/w/index.php?title=Nghi%C3%AAm_Th%E1%BA%BF_Phan&action=edit&redlink=1) vào ngục, sau đày hắn tới bán đảo [Lôi Châu](/wiki/L%C3%B4i_Ch%C3%A2u), [Quảng Đông](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng). Gia Tĩnh còn bắt hơn 50000 người họ Nghiêm đem tống vào ngục để chờ lệnh xét xử. Như vậy, Gia Tĩnh đã trừng trị hết dòng họ Nghiêm. Sau khi lật đổ cha con Nghiêm Tung, đại học sỹ Từ Giai nắm triều chính, với tài năng xuất chúng của Từ Giai, triều Gia Tĩnh đã khởi sắc trong 5 năm cuối cùng.
## Qua đời[
[sửa](/w/index.php?title=Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng&action=edit§ion=8)]
Năm
[1567](/wiki/1567), Gia Tĩnh uống rất nhiều thuốc kim thạch để trường thọ nhưng sau đó trúng độc rất nặng, nhiều ngự y bó tay vì ông uống quá liều. Cuối cùng, vào ngày [23 tháng 1](/wiki/23_th%C3%A1ng_1), thì một tuần trước [Tết Nguyên Đán](/wiki/T%E1%BA%BFt_Nguy%C3%AAn_%C4%90%C3%A1n), Gia Tĩnh Đế lâm bệnh nặng và qua đời ở Cung Vạn Thọ, thọ 60 tuổi.
Gia Tĩnh được dâng
[miếu hiệu](/wiki/Mi%E1%BA%BFu_hi%E1%BB%87u) là [Thế Tông](/wiki/Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng) (世宗), [thụy hiệu](/wiki/Th%E1%BB%A5y_hi%E1%BB%87u) là **Khâm Thiên Lí Đạo Anh Nghị Thần Thánh Tuyên Văn Nghiễm Vũ Hồng Nhân Đại Hiếu Túc Hoàng Đế** (欽天履道英毅聖神宣文廣武洪仁大孝肅皇帝), được an táng ở [Vĩnh Lăng](/w/index.php?title=V%C4%A9nh_L%C4%83ng&action=edit&redlink=1) (永陵) trong [Minh Thập Tam Lăng](/w/index.php?title=Minh_Th%E1%BA%ADp_Tam_L%C4%83ng&action=edit&redlink=1).
Thái tử Chu Tái Hậu lên kế vị, tức
[Minh Mục Tông](/wiki/Minh_M%E1%BB%A5c_T%C3%B4ng).
## Gia quyến[
[sửa](/w/index.php?title=Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng&action=edit§ion=9)]
- Thân phụ: Hưng Hiến vương
[Chu Hữu Nguyên](/wiki/Chu_H%E1%BB%AFu_Nguy%C3%AAn), sau truy tôn làm **Duệ Tông Hiến hoàng đế**(睿宗獻皇帝).
- Thân mẫu:
[Từ Hiếu Hiến hoàng hậu](/w/index.php?title=T%E1%BB%AB_Hi%E1%BA%BFu_Hi%E1%BA%BFn_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu&action=edit&redlink=1)Tưởng thị (慈孝獻皇后, ? - 1538), người [Đại Hưng](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_H%C6%B0ng), con gái của Trung binh mã Chỉ huy sứ Ngọc Điền bá [Tưởng Ninh](/w/index.php?title=T%C6%B0%E1%BB%9Fng_Ninh&action=edit&redlink=1)(蔣斅), chính thất của Hưng vương.Sau khi Gia Tĩnh Đế kế vị, tấn tôn *Hưng Quốc hoàng thái hậu*(興國皇太后).
- Hoàng hậu:
[Hiếu Khiết Túc hoàng hậu](/wiki/Hi%E1%BA%BFu_Khi%E1%BA%BFt_T%C3%BAc_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu)Trần thị (孝洁肃皇后陈氏, 1508 - 1528), người [Nguyên Thành](/wiki/Nguy%C3%AAn_Th%C3%A0nh), con gái của Tú tài [Trần Vạn Ngôn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_V%E1%BA%A1n_Ng%C3%B4n&action=edit&redlink=1)(陳萬言). Tư sắc mỹ lệ, nhưng bị sẩy thai liên tục khiến Gia Tĩnh Đế ghét bỏ, có ý phế đi, nhưng quần thần can ngăn. Sau khi qua đời, sơ thụy *Điệu Linh hoàng hậu*(悼灵皇后), táng ở chỗ của Hoàng quý phi. Về sau [Minh Mục Tông](/wiki/Minh_M%E1%BB%A5c_T%C3%B4ng)cải lại, an táng Trần hoàng hậu theo đúng lễ nghi, cải thụy thành *Hiếu Khiết*(孝洁). [Phế hoàng hậu](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu_(Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng)&action=edit&redlink=1)Trương thị (廢后張氏, ? - 1537), nhập cung cùng với Trần hoàng hậu và Cung phi Văn thị, lập làm *Thuận phi*(顺妃). Sau khi Trần Hoàng hậu băng được 3 tháng, được lập làm Hoàng hậu, đến năm [1534](/wiki/1534)thì bị phế. Có thuyết vì Trương hoàng hậu nói giúp em trai của [Hiếu Thành Kính hoàng hậu](/wiki/Hi%E1%BA%BFu_Th%C3%A0nh_K%C3%ADnh_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu), khiến Gia Tĩnh Đế đại nộ. [Hiếu Liệt hoàng hậu](/w/index.php?title=Hi%E1%BA%BFu_Li%E1%BB%87t_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu&action=edit&redlink=1)Phương thị (孝烈圣皇后方氏, 1516 - 1547), người [Gianh Ninh](/w/index.php?title=Gianh_Ninh&action=edit&redlink=1), cha là [Phương Thái](/w/index.php?title=Ph%C6%B0%C6%A1ng_Th%C3%A1i&action=edit&redlink=1)(方泰). Năm [1531](/wiki/1531), Phương thị cùng 8 người nữa nhập cung, sách phong *Đức tần*(德嫔), đứng đầu [Cửu tần](/wiki/Phi_t%E1%BA%A7n). Sau khi Trương hoàng hậu bị phế, bà được lập làm Kế hoàng hậu, ra mắt tông miếu yết lễ. [Hiếu Khác hoàng hậu](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_khang_phi_(Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng))Đỗ thị (孝恪皇后杜氏, ? - 1554), nhập cung làm *Khang tần*(康嫔), sau phong *Khang phi*(康妃). Khi mất, truy phong *Vinh Thục Khang phi*(荣淑康妃). Sinh mẫu của [Minh Mục Tông](/wiki/Minh_M%E1%BB%A5c_T%C3%B4ng). Mục Tông kế vị truy phong làm *Hiếu Khác hoàng hậu*.
- Phi tần:
[Trang Thuận Hoàng quý phi](/w/index.php?title=Trang_Thu%E1%BA%ADn_Ho%C3%A0ng_qu%C3%BD_phi&action=edit&redlink=1)Thẩm thị (莊順皇貴妃沈氏, 1520 - 1581), nhập cung năm [1531](/wiki/1531), sách phong *Hy tần*(僖嫔). Năm [1534](/wiki/1534), được tấn phong làm *Thần phi*(宸妃), rồi *Quý phi*(贵妃). Năm [1540](/wiki/1540), cùng Vương Quý phi đồng tấn thăng làm [Hoàng quý phi](/wiki/Ho%C3%A0ng_qu%C3%BD_phi). Năm [1542](/wiki/1542), Đoan phi Tào thị bị xử [lăng trì](/wiki/L%C4%83ng_tr%C3%AC), bà nhận nuôi con gái của Đoan phi là [Ninh An công chúa](/w/index.php?title=Ninh_An_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)đến khi Công chúa xuất giá. Qua đời thọ 60 tuổi, thụy đầy đủ là *Trang Thuận An Vinh Trinh Tĩnh Hoàng quý phi*(庄顺安荣贞静皇貴妃). [Vinh An Hoàng quý phi](/w/index.php?title=Vinh_An_Ho%C3%A0ng_qu%C3%BD_phi&action=edit&redlink=1)Diêm thị (榮安皇貴妃阎氏, ? - 1541), người [Sơn Tây](/wiki/S%C6%A1n_T%C3%A2y). Nhập cung năm [1531](/wiki/1531), Diêm thị được phong *Lệ tần*(丽嫔). Năm [1534](/wiki/1534), tấn phong *Lệ phi*(丽妃), vài năm sau tấn phong *Quý phi*(贵妃), khi chết truy tặng [Hoàng quý phi](/wiki/Ho%C3%A0ng_qu%C3%BD_phi). Sinh ra [Ai Trùng Thái tử](/w/index.php?title=Ai_Tr%C3%B9ng_Th%C3%A1i_t%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1). [Đoan Hòa Hoàng quý phi](/w/index.php?title=%C4%90oan_H%C3%B2a_Ho%C3%A0ng_qu%C3%BD_phi&action=edit&redlink=1)Vương thị (端和皇貴妃王氏, ? - 1553), nhập cung năm [1531](/wiki/1531), sách phong *Trang tần*(莊嫔). Năm [1536](/wiki/1536), sách phong *Chiêu phi*(昭妃). Năm [1540](/wiki/1540), cùng Thẩm thị sách phong [Hoàng quý phi](/wiki/Ho%C3%A0ng_qu%C3%BD_phi). Bà sinh ra [Trang Kính Thái tử](/w/index.php?title=Trang_K%C3%ADnh_Th%C3%A1i_t%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1). [Cung Hi Trinh Tĩnh Quý phi](/w/index.php?title=Cung_Hi_Trinh_T%C4%A9nh_Qu%C3%BD_phi&action=edit&redlink=1)Văn thị (恭僖貞靖貴妃文氏), cung nữ của Tưởng Thái hậu. Sau khi Thái hậu qua đời, Gia Tĩnh Đế lập làm *Kính phi*(敬妃), sau tấn phong *Quý phi*(貴妃). Sau khi mất, táng ở [Điệu lăng](/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%87u_l%C4%83ng&action=edit&redlink=1). [Vinh An Quý phi](/w/index.php?title=Vinh_An_Qu%C3%BD_phi&action=edit&redlink=1)Mã thị (榮安貴妃馬氏). [Quý phi Chu thị](/w/index.php?title=Qu%C3%BD_phi_Chu_th%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1)(貴妃周氏). [Điệu Ẩn Cung phi](/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%87u_%E1%BA%A8n_Cung_phi&action=edit&redlink=1)Văn thị (悼隱恭妃文氏, ? - 1532), cha là [Văn Vinh](/w/index.php?title=V%C4%83n_Vinh&action=edit&redlink=1)(文荣), do Văn thị được sủng ái bèn được thăng làm *Tứ phẩm Cẩm y vệ Đới bổng Chỉ huy thiêm sự*, mẹ là Quách thị. Năm [1522](/wiki/1522), nhập cung cùng Hiếu Khiết Túc hoàng hậu Trần thị và Thế Tông Trương hoàng hậu, sách phong *Cung phi*(恭妃). Sau bị tội mà bị giam trong cung, qua đời khi hơn 20 tuổi, bị đưa tang theo lễ Tần vị. Không có con. [Hoài Vinh Hiền phi](/w/index.php?title=Ho%C3%A0i_Vinh_Hi%E1%BB%81n_phi&action=edit&redlink=1)Trịnh thị (懷榮賢妃鄭氏, ? - 1536), nhập cung làm *Hiền tần*(贤嫔). Mất sớm, truy phong *Hiền phi*. [Vinh Chiêu Đức phi](/w/index.php?title=Vinh_Chi%C3%AAu_%C4%90%E1%BB%A9c_phi&action=edit&redlink=1)Trương thị (榮昭德妃張氏). [Đoan Tĩnh Cung Huệ Thục phi](/w/index.php?title=%C4%90oan_T%C4%A9nh_Cung_Hu%E1%BB%87_Th%E1%BB%A5c_phi&action=edit&redlink=1)Trương thị (端靜恭惠淑妃張氏) . [Cung Thục An Hy Vinh phi](/w/index.php?title=Cung_Th%E1%BB%A5c_An_Hy_Vinh_phi&action=edit&redlink=1)Dương thị (恭淑安僖荣妃楊氏, ? - 1566). [Cung Hy Lệ phi](/w/index.php?title=Cung_Hy_L%E1%BB%87_phi&action=edit&redlink=1)Vương thị (恭僖麗妃王氏, ? - 1553). [Đoan Huệ Vĩnh phi](/w/index.php?title=%C4%90oan_Hu%E1%BB%87_V%C4%A9nh_phi&action=edit&redlink=1)Từ thị (端惠永妃徐氏). [Tào Đoan phi](/w/index.php?title=T%C3%A0o_%C4%90oan_phi&action=edit&redlink=1)(曹端妃, ? - 1542), bị xử [lăng trì](/wiki/L%C4%83ng_tr%C3%AC)do thông đồng trong vụ [Nhâm Dần cung biến](/w/index.php?title=Nh%C3%A2m_D%E1%BA%A7n_cung_bi%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1)(壬寅宮變). Sinh ra [Thường An công chúa](/w/index.php?title=Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_An_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)và [Ninh An công chúa](/w/index.php?title=Ninh_An_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1). [Lư Tĩnh phi](/w/index.php?title=L%C6%B0_T%C4%A9nh_phi&action=edit&redlink=1)(盧靖妃. ? - 1588), xuất thân bình dân. Lư thị nhập cung năm [1531](/wiki/1531)sách phong *Hòa tần*(和嫔), sau phong *Tĩnh phi*. Sinh ra Tứ hoàng tử Cảnh Cung vương [Chu Tái Quyến](/w/index.php?title=Chu_T%C3%A1i_Quy%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1). [Giang Túc phi](/w/index.php?title=Giang_T%C3%BAc_phi&action=edit&redlink=1)(江肅妃), cha là Cẩm y vệ Đô chỉ huy thiêm sự [Giang Dương](/wiki/Giang_D%C6%B0%C6%A1ng)(江洋). Sơ phong *Cung tần*(恭嫔)Bà sinh ra Ngũ hoàng tử Dĩnh Thương vương [Chu Tái Lữ](/w/index.php?title=Chu_T%C3%A1i_L%E1%BB%AF&action=edit&redlink=1). [Triệu Ý phi](/w/index.php?title=Tri%E1%BB%87u_%C3%9D_phi&action=edit&redlink=1)(趙懿妃, ? - 1569). [Triệu Vinh phi](/w/index.php?title=Tri%E1%BB%87u_Vinh_phi&action=edit&redlink=1)(趙荣妃). [Trần Ung phi](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Ung_phi&action=edit&redlink=1)(陳雍妃, ? - 1586). [Trần Tĩnh phi](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_T%C4%A9nh_phi&action=edit&redlink=1)(陳靜妃, ? - 1550). [Vương Ninh tần](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_Ninh_t%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1)(王宁嫔, ? - 1542), bị xử [lăng trì](/wiki/L%C4%83ng_tr%C3%AC)cùng Tào Đoan phi. [Vương Dụ tần](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_D%E1%BB%A5_t%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1)(王裕嫔). [Tống Lệ tần](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_L%E1%BB%87_t%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1)(宋丽嫔). [Dư Vinh tần](/w/index.php?title=D%C6%B0_Vinh_t%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1)(余榮嬪). [Quách Ninh tần](/w/index.php?title=Qu%C3%A1ch_Ninh_t%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1)(郭寧嬪).
### Hậu duệ[
[sửa](/w/index.php?title=Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng&action=edit§ion=10)]
- Hoàng tử:
[Ai Trùng Thái tử](/w/index.php?title=Ai_Tr%C3%B9ng_Th%C3%A1i_t%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1)Chu Tái Cơ [哀沖太子朱载基, 1533], mẹ là [Vinh An Hoàng quý phi](/w/index.php?title=Vinh_An_Ho%C3%A0ng_qu%C3%BD_phi&action=edit&redlink=1). [Trang Kính Thái tử](/w/index.php?title=Trang_K%C3%ADnh_Th%C3%A1i_t%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1)Chu Tái Duệ [莊敬太子朱载壡, 1536 - 1552], mẹ là [Đoan Hòa Hoàng quý phi](/w/index.php?title=%C4%90oan_H%C3%B2a_Ho%C3%A0ng_qu%C3%BD_phi&action=edit&redlink=1). [Chu Tái Hậu](/wiki/Chu_T%C3%A1i_H%E1%BA%ADu)[朱載垕], tức **Mục Tông Trang hoàng đế**(穆宗莊皇帝), mẹ là [Hiếu Khác Hoàng hậu](/w/index.php?title=Hi%E1%BA%BFu_Kh%C3%A1c_Ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu&action=edit&redlink=1). [Cảnh Cung vương](/w/index.php?title=C%E1%BA%A3nh_Cung_v%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1)Chu Tái Quyến [景恭王朱載圳, [29 tháng 3](/wiki/29_th%C3%A1ng_3), [1537](/wiki/1537)- [9 tháng 2](/wiki/9_th%C3%A1ng_2), [1565](/wiki/1565)], mẹ là [Lư Tĩnh phi](/w/index.php?title=L%C6%B0_T%C4%A9nh_phi&action=edit&redlink=1). [Dĩnh Thương vương](/w/index.php?title=D%C4%A9nh_Th%C6%B0%C6%A1ng_v%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1)Chu Tái Lữ [颍殇王朱載𪉖, [8 tháng 9](/wiki/8_th%C3%A1ng_9), [1537](/wiki/1537)- [9 tháng 9](/wiki/9_th%C3%A1ng_9), [1538](/wiki/1538)], mẹ là [Giang Túc phi](/w/index.php?title=Giang_T%C3%BAc_phi&action=edit&redlink=1). [Thích Hoài vương](/w/index.php?title=Th%C3%ADch_Ho%C3%A0i_v%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1)Chu Tái Kiết [戚怀王朱載戞, [1 tháng 10](/wiki/1_th%C3%A1ng_10), [1537](/wiki/1537)- [5 tháng 8](/wiki/5_th%C3%A1ng_8), [1538](/wiki/1538)], mẹ là [Triệu Ý phi](/w/index.php?title=Tri%E1%BB%87u_%C3%9D_phi&action=edit&redlink=1). [Kế Ai vương](/w/index.php?title=K%E1%BA%BF_Ai_v%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1)Chu Tái Quỵ [蓟哀朱載王㙺, 1538], mẹ là [Trần Ung phi](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Ung_phi&action=edit&redlink=1). [Quân Tư vương](/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_T%C6%B0_v%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1)Chu Tái Khang [均思王朱载康, [23 tháng 8](/wiki/23_th%C3%A1ng_8), [1539](/wiki/1539)- [16 tháng 4](/wiki/16_th%C3%A1ng_4), [1540](/wiki/1540)], mẹ là [Triệu Vinh phi](/w/index.php?title=Tri%E1%BB%87u_Vinh_phi&action=edit&redlink=1).
- Hoàng nữ:
[Thường An công chúa](/w/index.php?title=Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_An_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)(常安公主, 1536 - 1549), mẹ là [Tào Đoan phi](/w/index.php?title=T%C3%A0o_%C4%90oan_phi&action=edit&redlink=1). [Tư Nhu công chúa](/w/index.php?title=T%C6%B0_Nhu_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)(思柔公主, 1538 - 1549), mẹ là [Vương Huy phi](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_Huy_phi&action=edit&redlink=1). [Ninh An công chúa](/w/index.php?title=Ninh_An_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)(宁安公主), mẹ là Tào Đoan phi. [Quy Thiện công chúa](/w/index.php?title=Quy_Thi%E1%BB%87n_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)(歸善公主, 1541 - 1544), mẹ là [Trần Ung phi](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Ung_phi&action=edit&redlink=1). [Gia Thiện công chúa](/w/index.php?title=Gia_Thi%E1%BB%87n_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)(嘉善公主), mẹ là [Vinh An Đức phi](/w/index.php?title=Vinh_An_%C4%90%E1%BB%A9c_phi&action=edit&redlink=1).
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng&action=edit§ion=11)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng&action=edit§ion=12)] [^](#cite_ref-1) *Ghi chú chung*: Ngày tháng ở đây được lấy theo [lịch Julius](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Julius). Nó không phải là [lịch Gregory đón trước](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory_%C4%91%C3%B3n_tr%C6%B0%E1%BB%9Bc).
|
|

X-Cache: cp1067 miss, cp1068 miss


text:
Moodle
Moodle (viết tắt của Modular Object-Oriented Dynamic Learning Environment) là một phần mềm nền cho một hệ quản trị đào tạo (LMS). Moodle được sáng lập năm 1999 bởi Martin Dougiamas, người tiếp tục điều hành và phát triển chính của dự án. Moodle hiện là phần mềm được sử dụng rộng rãi với 38.896 trang web đã đăng ký và 16.927.590 người dùng trong 1.713.438 khóa học (tính đến tháng 1 năm 2008) [1].
Moodle được thiết kế với mục đích tạo ra những khóa học trực tuyến với sự tương tác cao. Tính mã mở cùng độ linh hoạt cao của nó giúp người phát triển có khả năng thêm vào các mô đun cần thiết một cách dễ dàng. Moodle được đăng ký theo bản quyền GNU GPL.
Tính năng[sửa | sửa mã nguồn]
Moodle có các tính năng cần thiết cho một hệ thống đào tạo trực tuyến, ngoài ra còn có thêm một số tính năng độc đáo (ví dụ như có thêm bộ lọc,...)
Moodle được xây dựng theo phân đoạn, và nó dễ dàng được mở rộng bằng cách thêm các thành phần phụ. Cấu trúc cơ bản của Moodle hỗ trợ các thành phần phụ sau:
- Các hoạt động
- Các nguồn tài nguyên
- Các kiểu câu hỏi
- Các trường dữ liệu (dùng cho các hoạt động liên quan đến cơ sở dữ liệu)
- Giao diện đồ họa
- Phương thức chứng thực
- Phương thức ghi danh
Lưu ý: Moodle là hệ thống quản lý đào tạo trực tuyến, không có phần tạo bài giảng trực tiếp (Authoring tool). Điều này cũng tốt vì nó cho phép bạn khai thác nhiều authoring tool trên thế giới. Các Authoring tool tuân thủ SCORM, AICC là:
- Adobe Presenter (rất tiện, gọn nhẹ) và Adobe Captivate, Adobe Authoware
- Ariculate Presenter
- Microsoft LCDS và Producer. (Miễn phí)
- Active Presenter (đầy đủ các công cụ)
Các hệ thống tương tự[sửa | sửa mã nguồn]
Ngoài Moodle, hiện có một số các phần mềm có tính năng đào tạo trực tuyến tương tự, cả miễn phí lẫn thương mại:
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Moodle.org – trang chính thức của cộng đồng Moodle (tiếng Anh, Việt,...)
- MoodleDocs – tài liệu cho Moodle (tiếng Anh, Tây Ban Nha)
- Moodle.com – cung cấp dịch vụ và hỗ trợ thương mại chính thức của Moodle (tiếng Anh)
- Moodle Việt Nam – cộng đồng Moodle Việt Nam (tiếng Việt)

markdown:
# Moodle
|Moodle|
|
|![]()
![ Moodle-vi.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/4/41/Moodle-vi.png/300px-Moodle-vi.png)
![ Moodle-vi.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/4/41/Moodle-vi.png/300px-Moodle-vi.png)
[Firefox](/wiki/Mozilla_Firefox) [Phát triển bởi](/wiki/Nh%C3%A0_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_ph%E1%BA%A7n_m%E1%BB%81m) [Martin Dougiamas](/wiki/Martin_Dougiamas) [Bản ổn định](/wiki/V%C3%B2ng_%C4%91%E1%BB%9Di_ph%C3%A1t_h%C3%A0nh_ph%E1%BA%A7n_m%E1%BB%81m) [Tháng mười hai](/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai) [2011](/wiki/2011) [Hệ điều hành](/wiki/H%E1%BB%87_%C4%91i%E1%BB%81u_h%C3%A0nh) [Cross-platform](/wiki/%C4%90a_n%E1%BB%81n_t%E1%BA%A3ng) [Thể loại](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i_ph%E1%BA%A7n_m%E1%BB%81m&action=edit&redlink=1) [Course Management System](/w/index.php?title=Course_Management_System&action=edit&redlink=1) [Giấy phép](/wiki/Gi%E1%BA%A5y_ph%C3%A9p_ph%E1%BA%A7n_m%E1%BB%81m) [GPL](/wiki/Gi%E1%BA%A5y_ph%C3%A9p_C%C3%B4ng_c%E1%BB%99ng_GNU) [moodle.org](http://moodle.org) **Moodle** (viết tắt của Modular Object-Oriented Dynamic Learning Environment) là một phần mềm nền cho một [hệ quản trị đào tạo](/wiki/H%E1%BB%87_qu%E1%BA%A3n_tr%E1%BB%8B_%C4%91%C3%A0o_t%E1%BA%A1o) (LMS). Moodle được sáng lập năm 1999 bởi Martin Dougiamas, người tiếp tục điều hành và phát triển chính của dự án. Moodle hiện là phần mềm được sử dụng rộng rãi với 38.896 trang web đã đăng ký và 16.927.590 người dùng trong 1.713.438 khóa học (tính đến tháng 1 năm 2008) [[1]](http://moodle.org/stats).
Moodle được thiết kế với mục đích tạo ra những khóa học trực tuyến với sự tương tác cao. Tính mã mở cùng độ linh hoạt cao của nó giúp người phát triển có khả năng thêm vào các mô đun cần thiết một cách dễ dàng. Moodle được đăng ký theo bản quyền
[GNU GPL](/wiki/Gi%E1%BA%A5y_ph%C3%A9p_C%C3%B4ng_c%E1%BB%99ng_GNU).
## Tính năng[
[sửa](/w/index.php?title=Moodle&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Moodle&action=edit§ion=1)]
Moodle có các tính năng cần thiết cho một hệ thống đào tạo trực tuyến, ngoài ra còn có thêm một số tính năng độc đáo (ví dụ như có thêm bộ lọc,...)
Moodle được xây dựng theo phân đoạn, và nó dễ dàng được mở rộng bằng cách thêm các thành phần phụ. Cấu trúc cơ bản của Moodle hỗ trợ các thành phần phụ sau:
- Các hoạt động
- Các nguồn tài nguyên
- Các kiểu câu hỏi
- Các trường dữ liệu (dùng cho các hoạt động liên quan đến cơ sở dữ liệu)
- Giao diện đồ họa
- Phương thức chứng thực
- Phương thức ghi danh
Lưu ý: Moodle là hệ thống quản lý đào tạo trực tuyến, không có phần tạo bài giảng trực tiếp (Authoring tool). Điều này cũng tốt vì nó cho phép bạn khai thác nhiều authoring tool trên thế giới. Các Authoring tool tuân thủ SCORM, AICC là:
- Adobe Presenter (rất tiện, gọn nhẹ) và Adobe Captivate, Adobe Authoware
- Ariculate Presenter
- Microsoft LCDS và Producer. (Miễn phí)
- Active Presenter (đầy đủ các công cụ)
## Các hệ thống tương tự[
[sửa](/w/index.php?title=Moodle&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Moodle&action=edit§ion=2)]
Ngoài Moodle, hiện có một số các phần mềm có tính năng đào tạo trực tuyến tương tự, cả miễn phí lẫn thương mại:
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Moodle&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Moodle&action=edit§ion=3)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Moodle&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Moodle&action=edit§ion=4)] [Moodle.org](http://moodle.org/)– trang chính thức của cộng đồng Moodle (tiếng Anh, [Việt](http://moodle.org/index.php?lang=vi_utf8),...) [MoodleDocs](http://docs.moodle.org/)– tài liệu cho Moodle (tiếng Anh, Tây Ban Nha) [Moodle.com](http://moodle.com/)– cung cấp dịch vụ và hỗ trợ thương mại chính thức của Moodle (tiếng Anh) [Moodle Việt Nam](http://moodle.org/course/view.php?id=45)– cộng đồng Moodle Việt Nam (tiếng Việt)
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|

X-Cache: cp1068 miss, cp1068 miss