markdown:
Draven là một trong những tướng chủ lực có độ khó cao bậc nhất trong Liên Minh Huyền Thoại. Để đảm bảo lượng sát thương khủng khiếp của mình, người chơi cần di chuyển liên tục để nhặt những chiếc rìu của Draven và đây là lí do khiến cho không nhiều người chơi có thể sử dụng thuần thục vị tướng này. Hãy cùng tìm hiểu cách chơi Draven qua bài viết dưới đây.
|
|![]()
|
|
Lưỡi Đao Độc Địa: Khả năng đánh chí mạng của Draven sẽ gây thêm sát thương vật lí theo thời gian. Rìu Xoay cũng gây ra cả các hiệu ứng ngay cả khi nó không gây Chí mạng.
Nội tại của Draven khiến cho những cú rỉa máu của vị tướng này trở nên kinh khủng hơn rất nhiều. Tuy nhiên, sát thương của kĩ năng này tăng lên theo cấp độ của Draven nên sẽ đạt nhiều hiệu quả nhất với bộ ngọc tăng khả năng xuyên giáp.
|
|![]()
|
|
Rìu Xoay: Đòn đánh kế tiếp của Draven sẽ gây thêm sát thương vật lí. Chiếc rìu sẽ nảy ra khỏi mục tiêu văng lên không trung. Nếu Draven bắt được nó, hắn sẽ tự động sẵn sàng để tung ra chiêu Rìu Xoay lần nữa. Draven có thể sẵn sàng cho tối đa hai chiếc Rìu Xoay.
Rìu Xoay là kĩ năng gây sát thương rất lớn, tuy nhiên Draven phải kích hoạt kĩ năng này qua những đòn tấn công thường. Đây cũng là kĩ năng cần phải luyện tập rất nhiều bởi để bắt được những lưỡi rìu khi đang tham gia giao tranh là một điều không hề đơn giản. Ngoài ra, Draven còn có thể có đến ba rìu xoay cùng lúc: hai trên tay và một trên không với điều kiện chúng ta phải có tốc độ tấn công vật lí đủ cao.
|
|![]()
|
|
Xung Huyết: Draven nhận thêm tốc độ di chuyển và tốc độ đánh. Lượng tốc độ di chuyển cộng thêm sẽ giảm dần theo thời gian. Bắt lại chiếc Rìu Xoay sẽ hoàn thành thời gian hồi chiêu Xung Huyết.
Xung Huyết kết hợp với Rìu Xoay khiến Draven trở thành một trong những tướng có khả năng "rỉa trộm" tốt bậc nhất trong Liên Minh Huyền Thoại. Sử dụng Xung Huyết, sau đó kích hoạt Rìu Xoay và tấn công đối phương rồi nhanh chóng lùi về, Draven sẽ gây được lượng sát thương tương đối khá. Khả năng hồi chiêu lập tức của kĩ năng này cũng khiến Draven truy đuổi tốt.
|
|![]()
|
|
Dạt Ra: Draven quẳng chiếc rìu ra, gây sát thương vật lí lên những mục tiêu bị trúng phải và hất chúng sang một bên. Ngoài ra nạn nhân cũng bị làm chậm.
Đây là kĩ năng giúp Draven có thể cầm chân đối phương để tung thêm vài phát Rìu Xoay khi cần thiết. Ngoài ra, Dạt Ra cũng khá hiệu quả trong các pha chạy trốn.
|
|![]()
|
|
Lốc Xoáy Tử Vong: Draven ném hai chiếc rìu đi gây sát thương vật lí lên những đơn vị trúng phải. Lốc Xoáy Tử Vong sẽ từ từ đổi hướng quay ngược lại về Draven sau khi đã trúng phải một tướng địch. Draven có thể kích hoạt kĩ năng này khi chiếc rìu còn đang trên đường bay để buộc nó quay lại sớm hơn. Gây giảm sát thương lên mỗi đơn vị trúng phải và tự động trở lại mức sát thương gốc sau khi đảo hướng.
Một kĩ năng rất bá đạo khác của Draven với khả năng gây sát thương bá đạo đồng thời cũng rất khó sử dụng. Đối với đa số người chơi, Lốc Xoáy Tử Vong chỉ có thể trúng mục tiêu một lần khi phi đến tuy nhiên sức mạnh của kĩ năng này sẽ đạt hiệu quả nhất khi mục tiêu bị ăn hai lần sát thương.
Với tất cả các kĩ năng đều gây sát thương vật lí, Draven có thể lựa chọn bộ ngọc tăng sát thương vật lí/xuyên giáp để tối ưu hóa khả năng gây sát thương. Nếu tự tin vào khả năng ăn lính của mình, các bạn hoàn toàn có thể dùng bộ ngọc xuyên 19 giáp vật lí. Bộ ngọc gợi ý cho Draven sẽ là:
Về bảng bổ trợ, 21/0/9 là bảng đang phổ biến với các tướng ở vị trí tướng chủ lực, đây cũng là bảng bổ trợ phù hợp với Draven.
Ở thời điểm hiện tại, Tốc Biến + Thanh Tẩy/Lá Chắn là những lựa chọn phù hợp với tướng chủ lực. Nếu đối phương có nhiều kĩ năng vô hiệu hóa như làm choáng, làm chậm... thì Thanh Tẩy sẽ là lựa chọn an toàn hơn; trong trường hợp đối phương có những tướng dồn sát thương thì Lá Chắn sẽ giúp chúng ta bảo vệ mạng khi bị tấn công.
Không có gì khác biệt nhiều so với những vị tướng chủ lực khác, những trang bị phù hợp với Draven là những trang bị gia tăng khả năng gây sát thương vật lí tuy nhiên chúng ta cũng cần ít nhất một đồ giúp tăng khả năng sống sót. Các bạn có thể cân nhắc:
Ngoài ra các bạn cũng có thể thử các trang bị khác trên Draven, chỉ cần sử dụng hiệu quả là được.
Các kĩ năng của Draven tương đối đơn giản, tuy nhiên lối chơi của vị tướng này chủ yếu nằm ở khả năng nhặt Rìu Xoay và sử dụng liên tục. Hãy nhớ chỉ giao tranh/trao đổi chiêu thức với đối phương khi bạn có Rìu Xoay đồng thời phải lập tức di chuyển sau khi lưỡi rìu chạm vào đối phương để có thể tiếp tục tấn công. Dưới đây là một ví dụ về Rìu Xoay của Draven.
Trong trường hợp trên, Draven chỉ cần di chuyển một quãng ngắn để có thể nhặt lại lưỡi rìu của mình; lí do là khi bởi tấn công Sivir, Draven đang đứng yên để tung ra đòn đánh của mình. Trong trường hợp chúng ta đang di chuyển, vị trí rơi của Rìu Xoay sẽ phụ thuộc vào hướng cũng gồm tốc độ di chuyển của Draven. Các bạn hãy tham khảo hai trường hợp sau để dễ dàng hình dung:
Trường hợp 1: đây là các tình huống rỉa máu thường thấy của Draven bằng Rìu Xoay và lập tức lùi về. Khi đó, vị trí rơi của lưỡi rìu sẽ ở phía sau để chúng ta có thể nhặt rìu một cách thuận tiện.
Trường hợp 2: đây lại là một pha truy đuổi khi Draven liên tục tiến lên phía trước. Ở tình huống này, vị trí rơi của lưỡi rìu nằm ở trước mặt Draven giúp cho quá trình truy đuổi trở nên dễ dàng hơn.
Hãy nhớ rằng Draven có thể có hai Rìu Xoay cùng lúc, điều này sẽ khiến cho lượng sát thương của chúng ta được tăng lên rất nhiều tuy nhiên lúc này, việc nhặt rìu sẽ trở nên khó khăn hơn nhiều bởi chúng ta phải để ý không chỉ một mà hai lưỡi rìu cùng lúc. Dưới đây là hình ảnh của một Draven với hai lưỡi Rìu Xoay trên tay.
Chiêu cuối Lốc Xoáy Tử Vong có thể dùng để tấn công đối phương từ xa, tuy nhiên nếu không thể nhắm trúng mục tiêu thì chúng ta hoàn toàn có thể sử dụng để ăn lính. Nhìn chung, kĩ năng này sẽ đạt hiệu quả tối ưu khi chúng ta sử dụng ở khoảng cách gần, điều này sẽ giúp mục tiêu khó né tránh hơn cũng như tăng cao khả năng trúng hai lần rìu.
Nhìn chung, cách chơi của Draven không có gì phức tạp, chỉ cần chúng ta luyện tập khả năng nhặt Rìu Xoay chuẩn xác là có thể sử dụng vị tướng này khá tốt rồi.
Là một tướng chủ lực có khả năng dồn sát thương tương đối tốt, những đồng đội phù hợp với Draven sẽ là những tướng hỗ trợ có khả năng giữ chân đối phương và tăng khả năng tấn công cho Draven. Chúng ta có thể kể đến Leona với bộ kĩ năng làm choáng, Nunu với khả năng gia tăng tốc độ tấn công/tốc độ di chuyển hay Taric với khả năng cầm chân đối phương.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Connection: close

Server: Apache

Pragma: no-cache

Vary: Accept-Encoding

P3P: CP="NOI ADM DEV PSAi COM NAV OUR OTRo STP IND DEM"

Content-Type: text/html; charset=utf-8


markdown:
CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM
KIẾNTHỨC ĐIỀU LỆ - NGHI THỨC ĐỘI TNTP HỒ CHÍ MINH
-----------------
1. Điều lệ Đội TNTP Hồ Chí Minh đã được sửa đổi vào ngày, tháng, năm nào ?
Hội nghị lần thứ 3 Ban chấp hành Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh khóa IX thông qua ngày 23/7/2008
2. Điều lệ Đội TNTP Hồ Chí Minh sửa đổi và ban hành năm 2008 gồm mấy chương và bao nhiêu điều ?
19 điều – 07 chương
3. Đội TNTP Hồ Chí Minh là tổ chức của thiếu nhi Việt Nam do ai sáng lập và phụ trách ?
Do Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập và do Đoàn TNCS Hồ Chí Minh phụ trách
4. Đội TNTP Hồ Chí Minh là…?
Là trường học giáo dục thiếu nhi Việt Nam trong và ngoài nhà trường
Là đội dự bị của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh
Lực lượng nòng cốt trong các phong trào thiếu nhi
5. Mục tiêu phấn đấu của tổ chức Đội TNTP Hồ Chí Minh là:
05 điều Bác Hồ dạy
6. Đội TNTP Hồ Chí Minh được thành lập vào ngày, tháng, năm nào ?
15/5/1941
7. Quy định về cờ Đội TNTP Hồ Chí Minh ?
Nền đỏ
Hình chữ nhật, chiều rộng bằng hai phần ba chiều dài
Ở giữa có hình huy hiệu Đội
Đường kính huy hiệu bằng hai phần năm chiều rộng cờ .
8. Quy định về huy hiệu Đội TNTP Hồ Chí Minh ?
Hình tròn, ở trong có hình Măng non trên nền cờ đỏ sao vàng; ở dưới có băng chữ “Sẵn sàng”
9. Quy định về khăn quàng đỏ ?
Bằng vải màu đỏ (gọi là khăn quàng đỏ), hình tam giác cân, đường cao bằng một phần tư cạnh đáy
10. Bài hát Đội ca ?
Cùng nhau ta đi lên - Nhạc và lời: Phong Nhã
11. Khẩu hiệu Đội TNTP Hồ Chí Minh ?
Vì Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, Vì lý tưởng của Bác Hồ vĩ đại - Sẵn sàng
12. Độ tuổi kết nạp Đội viên ?
Từ 09 đến 15 tuổi
13. Một người Đội viên được kết nạp Đội phải được sự đồng ý của bao nhiêu đội viên trong Chi đội đồng ý ?
Được quá nửa số Đội viên trong Chi đội đồng ý
14. Người Đội viên Đội TNTP Hồ Chí Minh có bao nhiêu lời hứa ?
03 lời hứa
Thực hiện tốt 05 điều Bá c Hồ dạy thiếu niên, nhi đồng
Tuân theo điều lệ Đội TNTP Hồ Chí Minh
Giữ gìn danh dự Đội TNTP Hồ Chí Minh
15. Người Đội viên Đội TNTP Hồ Chí Minh có bao nhiêu quyền - nhiệm vụ ?
03 quyền – 03 nhiệm vụ
16. Cấp cơ sở của tổ chức Đội TNTP Hồ Chí Minh là ?
Liên đội và Chi đội
17. Hệ thống tổ chức của Hội đồng Đội gồm mấy cấp ?
04 cấp - Cấp xã, Cấp Huyện; Cấp Tỉnh và Cấp Trung ương
18. Đội TNTP Hồ Chí Minh hoạt động theo nguyên tắc nào ?
Tự nguyện, tự quản có sự hướng dẫn của phụ trách Đội
19. Có bao nhiêu đội viên thì có thể thành lập Chi Đội ?
Có từ 3 đội viên trở lên
20. Chi Đội có bao nhiêu đội viên thì có thể thành lập Phân Đội ?
Có từ 9 đội viên trở lên thì có thể thành lập Phân Đội (mỗi Phân Đội có ít nhất 03 đội viên)
21. Có bao nhiêu Chi đội thì có thể thành lập Liên Đội ?
Có từ 02 Chi đội trở lên
22. Nhiệm kỳ Đại hội Chi đội – Liên đội là bao nhiêu năm ?
01 năm
23. Ban chỉ huy Chi đội do ai bầu ra ?
Do Đại hội Chi đội bầu ra
24. Ban chỉ huy Liên đội do ai bầu ra ?
Do Đại hội Liên đội bầu ra
25. Quy định độ tuổi Nhi đồng là bao nhiêu ?
Từ 06 đến 08 tuổi
26. Vai trò của Nhi đồng đối với tổ chức Đội TNTP Hồ Chí Minh là:
Là lớp dự bị
27. Hình thức sinh hoạt của Nhi đồng là ?
Sao nhi đồng
28. Có bao nhiêu em nhi đồng thì có thể thành lập Sao nhi đồng ?
Tối thiểu 05 em nhi đồng
29. Sao nhi đồng do ai thành lập ?
Do Liên đội thành lập
30. Điều lệ Đội TNTP Hồ Chí Minh do ai sửa đổi ?
Do Ban chấp hành Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh
31. H ình thức bầu Ban chỉ huy Đội (Liên đội/Chi đội) ?
Bỏ phiếu kín hoặc biểu quyết công khai, do đại hội lựa chọn
32. Quy đinh số lượng thành viên Ban chỉ huy Chi đội là bao nhiêu ?
Tối thiểu có 03 thành viên, tối đa không quá 07 thành viên
33. Quy đinh số lượng thành viên Ban chỉ huy Liên đội là bao nhiêu ?
Tối thiểu có 05 thành viên, tối đa không quá 21 thành viên
34. Quy đinh thời gian tổ chức Đại hội Cháu ngoan Bác Hồ cấp cơ sở (Liên đội/Chi đội) là ?
Mỗi năm một lần
35. Quy đinh thời gian tổ chức Đại hội Cháu ngoan Bác Hồ cấp Tỉnh, cấp Huyện là ?
Năm năm tổ chức từ một đến hai lần
36. Quy đinh thời gian tổ chức Đại hội Cháu ngoan Bác Hồ cấp Trung ương là ?
Năm năm tổ chức từ một lần
37. Khăn quàng đội viên có kích thước tối thiểu ?
Đường cao: 0,25m
Cạnh đáy: 1,00m
38. Khăn quàng phụ trách có kích thước tối thiểu ?
Đường cao: 0,30m
Cạnh đáy: 1,20m
39. Quy định cấp hiệu Liên đội trưởng là ?
Hai sao ba vạch
40. Quy định cấp hiệu Liên đội phó là ?
Một sao ba vạch
41. Quy định cấp hiệu thành viên Ban chỉ huy Liên đội là ?
Ba vạch
42. Quy định cấp hiệu Chi đội trưởng là ?
Hai sao hai vạch
43. Quy định cấp hiệu Chi đội phó là ?
Một sao hai vạch
44. Quy định cấp hiệu thành viên Ban chỉ huy Chi đội là ?
Hai vạch
45. Quy định cấp hiệu Phân đội trưởng là ?
Hai sao một vạch
46. Quy định cấp hiệu Phân đội phó là ?
Một sao một vạch
47. Quy định một bộ trống Đội gồm ?
01 trống cái và ít nhất 02 trống con
48. Quy định 05 bài trống bắt buộc người đội viên phải biết là ?
Trống chào cờ, hành tiến, chào mừng, trống đệm Quốc ca, Đội ca
49. Quy định nghi thức Đội; có bao nhiêu đội hình ?
04 đội hình: hàng dọc, hàng ngang, chữ U và vòng tròn
50. Quy định nghi thức Đội; cấp hiệu Chỉ huy Đội đeo như thế nào ?
Đeo cấp hiệu ở tay trái, dưới cầu vai 05cm
51. Quy định nghi thức Đội; sau khi nghe chỉ huy hô khẩu hiệu Đội, toàn đơn vị đáp lại “sẳn sàng ” như thế nào ?
Đáp một lần, không giơ tay
52. Quy định nghi thức Đội; tư thế đứng nghỉ như thế nào ?
Hai tay để thẳng thoải mái, chân trái hơi chùng xuống, trọng tâm dồn vào chân phải, khi mỏi có thể đổi chân.
53. Quy định nghi thức Đội; tư thế nghiêm như thế nào ?
Người đứng thẳng, hai tay thẳng khép sát thân người, bàn tay nắm tự nhiên, lòng bàn tay hướng vào thân người, hai chân thẳng, khép sát, hai bàn chân tạo thành chữ V (góc khoảng 60O)
54. Quy định nghi thức Đội; sau khi nghe chỉ huy hô khẩu lệnh, tư thế quay bên trái như thế nào ?
Người đứng nghiêm, lấy gót chân trái làm trụ, mũi chân phải làm điểm đỡ, quay người sang trái một góc 90O, sau đó chân phải về, trở về tư thế đứng nghiêm.
55. Quy định nghi thức Đội; khẩu lệnh quay bên trái như thế nào ?
Bên trái – Quay
56. Quy định nghi thức Đội; sau khi nghe chỉ huy hô khẩu lệnh, tư thế quay bên phải như thế nào ?
Người đứng nghiêm, lấy gót chân phải làm trụ, mũi chân trái làm điểm đỡ, quay người sang phải một góc 90O, sau đó chân trái về, trở về tư thế đứng nghiêm.
57. Quy định nghi thức Đội; khẩu lệnh quay bên phải như thế nào ?
Bên phải – Quay
58. Quy định nghi thức Đội; sau khi nghe chỉ huy hô khẩu lệnh, tư thế quay đằng sau như thế nào ?
Lấy gót chân phải làm trụ, mũi chân trái làm điểm đỡ, quay người sang bên phải một góc 180O, sau đó chân trái về, trở về tư thế đứng nghiêm.
59. Quy định nghi thức Đội; khẩu lệnh quay đằng sau như thế nào ?
Đằng sau – Quay
60. Quy định nghi thức Đội; sau khi nghe chỉ huy hô khẩu lệnh, tư thế dậm chân tại chỗ như thế nào ?
Bắt đầu bằng chân trái, dậm theo nhịp hô hoặc còi, nhưng không di chuyển. Khi đặt chân xuống đất, mũi chân đặt trước rồi đến gót chân, tay phải vung về phía trước, bàn tay cao ngang thắt lưng, tay trái vung thẳng về phía sau.
61. Quy định nghi thức Đội; khẩu lệnh dậm chân tại chỗ như thế nào ?
Dậm chân – Dậm
62. Quy định nghi thức Đội; trong tư thế dậm chân tại chỗ, sau khi nghe chỉ huy hô khẩu lệnh, tư thế dứng lại như thế nào ?
Đội viên dậm chân thêm một nhịp, kéo chân phải về tư thế nghiêm
63. Quy định nghi thức Đội; trong tư thế dậm chân tại chỗ, khẩu lệnh đứng lại như thế nào ?
Đứng lại – Đứng (động lệnh “đứng” rơi vaò chân phải).
64. Quy định nghi thức Đội; sau khi nghe chỉ huy hô khẩu lệnh, tư thế chạy tại chỗ như thế nào ?
Bắt đầu bằng chân trái, chạy đều theo nhịp hô hoặc còi, nhưng không di chuyển vị trí. Hai cánh tay co tự nhiên, lòng bàn tay hướng vào thân người, bàn tay nắm, đánh nhẹ ở thư thế thoải mái và vung dọc theo hướng chạy.
65. Quy định nghi thức Đội; khẩu lệnh chạy tại chỗ như thế nào ?
Chạy tại chỗ – Chạy
66. Quy định nghi thức Đội; trong tư thế chạy tại chỗ, sau khi nghe chỉ huy hô khẩu lệnh, tư thế dứng lại như thế nào ?
Đội viên chạy thêm ba nhịp nữa, dậm chân phải, về tư thế nghiêm
67. Quy định nghi thức Đội; trong tư thế chạy tại chỗ, khẩu lệnh đứng lại như thế nào ?
Đứng lại – Đứng (động lệnh “đứng” rơi vaò chân phải).
68. Quy định nghi thức Đội; sau khi nghe chỉ huy hô khẩu lệnh, tư thế tiến như thế nào ?
Người đứng thẳng, mắt nhìn thẳng, bắt đầu bằng chân trái bước lên trước liên tục theo số bước người chỉ huy hô, khoảng cách bằng một bàn chân, bước xong trở về thư thế nghiêm.
69. Quy định nghi thức Đội; khẩu lệnh tiến như thế nào ?
Tiến …bước – Bước
70. Quy định nghi thức Đội; sau khi nghe chỉ huy hô khẩu lệnh, tư thế lùi như thế nào ?
Người đứng thẳng, mắt nhìn thẳng, bắt đầu bằng chân trái bước liên tục về phía sau theo số bước người chỉ huy hô, khoảng cách bằng một bước chân, bước xong trở về thư thế nghiêm.
71. Quy định nghi thức Đội; khẩu lệnh lùi như thế nào ?
Lùi…bước – Bước
72. Quy định nghi thức Đội; sau khi nghe chỉ huy hô khẩu lệnh, tư thế bước sang trái như thế nào ?
Người đứng thẳng, mắt nhìn thẳng, chân trái bước sang trái, chân phải bước theo kiểu sâu đo, cứ như vậy cho đến hết số bước người chỉ huy hô, mỗi bước rộng khoảng bằng vai, bước xong, trở về thư thế nghiêm.
73. Quy định nghi thức Đội; khẩu lệnh bưốc sang trái như thế nào ?
Sang trái…bước – Bước
74. Quy định nghi thức Đội; sau khi nghe chỉ huy hô khẩu lệnh, tư thế bước sang phải như thế nào ?
Người đứng thẳng, mắt nhìn thẳng, chân phải bước sang phải, chân trái bước theo kiểu sâu đo, cứ như vậy cho đến hết số bước người chỉ huy hô, mỗi bước rộng khoảng bằng vai, bước xong, trở về thư thế nghiêm.
75. Quy định nghi thức Đội; khẩu lệnh bước sang phải như thế nào ?
Sang phải…bước – Bước
76. Quy định nghi thức Đội; sau khi nghe chỉ huy hô khẩu lệnh, tư thế đi đều như thế nào ?
Bắt đầu bước bằng chân trái, bước theo nhịp hô hoặc còi, tay phải đánh ra trước thắt lưng, tay trái vung thẳng ra sau đưa dọc theo người, bàn tay nắm tự nhiên, bước đều đặn, người thẳng, mắt nhìn thẳng, đầu gối không nhấc cao, gót chân xuống trước, mũi chân xuống sau, không đá hất chân về phía trước hoặc giật ra phía sau.
77. Quy định nghi thức Đội; khẩu lệnh đi đều như thế nào ?
Đi đều – Bước
78. Quy định nghi thức Đội; trong đi đều, sau khi nghe chỉ huy hô khẩu lệnh, tư thế dứng lại như thế nào ?
Chân trái bước thêm một bước, rùi đưa chân phải lên, trở về tư thế nghiêm
79. Quy định nghi thức Đội; trong đi đều, khẩu lệnh đứng lại như thế nào ?
Đứng lại – Đứng (động lệnh “đứng” rơi vào chân phải).
80. Quy định nghi thức Đội; sau khi nghe chỉ huy hô khẩu lệnh, tư thế chạy đều như thế nào ?
Bắt đầu chạy bằng chân trái theo nhịp hô hoặc còi, đầu gối không nhấc cao, không đá chân, hai cánh tay co tự nhiên, lòng bàn tay hướng vào thân người, bàn tay nắm, đánh nhẹ ở thư thế thoải mái và vung dọc theo hướng chạy, người hơi đổ về phía trước.
81. Quy định nghi thức Đội; khẩu lệnh chạy đều như thế nào ?
Chạy đều – Chạy
82. Quy định nghi thức Đội; trong tư thế chạy đều, sau khi nghe chỉ huy hô khẩu lệnh, tư thế đứng lại như thế nào ?
Đội viên chạy thêm ba nhịp nữa rồi kéo chân phải về tư thế nghiêm
83. Quy định nghi thức Đội; trong tư thế chạy đều, khẩu lệnh đứng lại như thế nào ?
Đứng lại – Đứng (động lệnh “đứng” rơi vào chân phải).
84. Quy định nghi thức Đội; động tác chỉ định đội hình của Chỉ huy Đội như thế nào ?
Chỉ huy dùng tay trái chỉ định đội hình tập hợp
85. Quy định nghi thức Đội; động tác chỉ định đội hình hàng dọc của Chỉ huy Đội như thế nào ?
Tay trái giơ thẳng lên cao, các ngón tay khép kín, lòng bàn tay hướng về thân người
86. Quy định nghi thức Đội; động tác chỉ định đội hình hàng ngang của Chỉ huy Đội như thế nào ?
Tay trái giơ sang ngang tạo với thân người 1 góc 90O, các ngón tay khép kín, lòng bàn tay úp xuống.
87. Quy định nghi thức Đội; động tác chỉ định đội hình chữ U của Chỉ huy Đội như thế nào?
Tay trái đưa ngang, cánh tay trên vuông góc với cánh tay dưới, bàn tay nắm kín, lòng bàn tay hướng về phía thân người.
88. Quy định nghi thức Đội; động tác chỉ định đội hình vòng tròn của Chỉ huy Đội như thế nào ?
Hai tay vòng lên đầu, bàn tay mở, các ngón ta khép kín, lòng bàn úp xuống, ngón giữ hai bàn tay trái chạm nhau.
89. Nghi lễ là những hình thức hoạt động tổng hợp của nghi thức Đội bởi trong những phần thực hiện nghi lễ có sự vận dụng các động tác nghi thức để thực hiện đội hình, chỉnh đốn hàng ngũ, đánh trống chào cờ… đúng hay sai ?
90. Có mấy hình thức Nghi lễ Đội TNTP Hồ Chí Minh
8 hình thức
91. Về nguyên tác hoạt động và tổ chức nghi lễ của Đội trong điều lệ Đội TNTP Hồ Chí Minh được thực hiện thông qua các điều sau:
Điều 5 . 6 . 7 . 8 . 9
92. Trưởng thành Đội cho đội viên TNTP Hồ Chí Minh có ý nghĩa là:
Công nhận của tổ chức Đội về quá trình phấn đấu , rèn luyện và cống hiến của Đội viên sau thời gian sinh hoạt tổ chức Đội .
CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM KIẾNTHỨC TỔNG HỢP
![]()
[Trang chủ](/site/nk20112012/home) > [Chỉ huy đội](/site/nk20112012/home/bcsk1) >

WARC-Truncated: length

X-Robots-Tag: noarchive

Server: GSE

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: public, max-age=5

X-Frame-Options: SAMEORIGIN


markdown:
[Tất cả các khách sạn tại Roma, Ý](/search.do?destination-id=712491&q-room-0-adults=2&q-rooms=1&q-room-0-children=0)
# Al Centro di Roma B&B - Rome
**Cách Campo de' Fiori chỉ vài bước**
- Bữa sáng buffet miễn phí và Wifi miễn phí
### Tiện nghi, dịch vụ nổi bật
- 3 khu phòng
- Dịch vụ phòng
- Xe đưa đón sân bay
- Dịch vụ trông trẻ tại phòng
- Máy điều hòa nhiệt độ
- Dịch vụ dọn phòng hàng ngày
- Két an toàn ở quầy tiếp tân
- Máy giặt tự động
- Dịch vụ trông giữ/bảo quản hành lý
- Dịch vụ hỗ trợ tour/vé du lịch
### Tiện nghi, dịch vụ
- Nôi/cũi/giường cho trẻ sơ sinh miễn phí
- Trông trẻ tại phòng (phụ phí)
- Tủ lạnh
- Phòng tắm riêng
- TV
- Đồ dùng nhà tắm miễn phí
### Lân cận
- Tại khu vực Navona
- Campo de' Fiori (0,3 km)
- Piazza Navona (0,4 km)
- Pantheon (0,5 km)
- Piazza Venezia (0,7 km)
- Nhà tưởng niệm Cittorio Emanuele (0,7 km)
[Xem tất cả 49 nhận xét tại Hotels.com](/ho317909-tr/) ![](https://www.tripadvisor.com/img/cdsi/partner/transparent_pixel-11419-1.gif)
## Al Centro di Roma B&B - Rometừ
**2.987.710 ₫**
- Phòng đôi
### Khách sạn được đề xuất
[Xem theo danh sách](/search.do?destination-id=712491&q-room-0-adults=2&q-rooms=1&q-room-0-children=0) [Xem trên bản đồ](/search/searchmap.html?destination-id=712491&q-room-0-adults=2&q-rooms=1&q-room-0-children=0)
## Tổng quan
### Thông tin cần biết
#### Quy mô khách sạn
- Khách sạn này có 3 phòng
- Khách sạn này gồm 1 tầng
#### Nhận phòng/Trả phòng
- Giờ nhận phòng: 2:00 PM-21:00
- Giờ trả phòng là 11:00
Dịch vụ đưa đón sân bay phục vụ theo yêu cầu. Vui lòng liên hệ khách sạn trước để sắp xếp.
#### Giấy tờ cần có khi nhận phòng
- Đặt cọc bằng thẻ tín dụng hoặc tiền mặt
- Phải có giấy tờ tùy thân (ID) có ảnh hợp lệ
### Đồng hành
#### Trẻ em
- 1 trẻ 18 tuổi trở xuống lưu trú miễn phí cùng cha mẹ hoặc người giám hộ nếu sử dụng giường có sẵn
#### Vật nuôi
- Không được mang theo vật nuôi
### Internet
- Wifi
*miễn phí*tại các khu vực chung
- Wifi
*miễn phí*trong phòng
### Đi lại
#### Đưa đón
- Dịch vụ đưa đón sân bay (phục vụ theo yêu cầu) *
## Tại khách sạn
- Trông trẻ tại phòng (phụ phí)
- Bữa sáng buffet miễn phí hàng ngày
- Dịch vụ phòng
- Dịch vụ hỗ trợ tour/vé du lịch
- Trang thiết bị giặt ủi
- Trông giữ/bảo quản hành lý
- Số lượng tòa nhà: 1
- Thang máy
- Két an toàn tại quầy tiếp tân
## Tại phòng
- Hệ thống điều hòa tại phòng (máy điều hòa)
- Máy điều hòa
- Bàn ủi quần áo (theo yêu cầu)
- Máy giặt/máy sấy
- Chăn lông vũ
- Phòng cách âm
- Nệm có lớp đệm bông
- Thiết kế riêng biệt
- Phòng tắm riêng
- Chỉ có buồng tắm vòi sen
- Đồ dùng nhà tắm miễn phí
- Máy sấy tóc
- TV
- Wifi miễn phí
- Điện thoại nội vùng miễn phí
- Tủ lạnh
- Nước đóng chai miễn phí
- Dọn phòng hàng ngày
- Két an toàn tại phòng
## Ghi chú của Al Centro di Roma B&B - Rome
### Tên gọi khác
- Al Centro di Roma
- Al Centro di Roma B&B
- Al Centro di Roma B&B Rome
- Al Centro di Roma Rome
- B&B Roma Centro
- Centro Roma
- Roma B&B Centro
- Al Centro Di Roma Bed And Breakfast
- Al Centro Di Roma Hotel Rome
### Chính sách
Tất cả khách, kể cả trẻ em, phải có mặt khi làm thủ tục nhận phòng và xuất trình giấy tờ tùy thân có ảnh hợp lệ hoặc hộ chiếu.
Theo quy định quốc gia, khách sạn này không nhận giao dịch tiền mặt trên 2999.99 EUR. Để biết thêm chi tiết, vui lòng liên hệ khách sạn qua thông tin được cung cấp trong xác nhận đặt phòng.
### Phí bắt buộc
Bạn sẽ thanh toán các khoản phí sau khi nhận hoặc trả phòng:
- Thuế do thành phố quy định: 3 EUR mỗi người, mỗi đêm, tối đa 10 đêm. Thuế này không áp dụng đối với trẻ em dưới 10 tuổi.
### Các tùy chọn khác
Có
**bãi đậu xe** gần khách sạn và khách có thể sử dụng với khoản phí 40 EUR mỗi 24 giờ
Với khoản phụ phí 25,00 EUR mỗi đêm, khách có thể yêu cầu thêm
**giường gấp/giường phụ**
Dịch vụ
**đưa đón sân bay** được cung cấp với khoản phụ phí 50 EUR mỗi xe (hai chiều)
Phí dịch vụ
**đưa đón sân bay** áp dụng cho trẻ từ 0 đến 2 tuổi là 0 EUR
Chúng tôi đã liệt kê mọi khoản phí được khách sạn thông báo với mình. Tuy nhiên, phí cụ thể có thể khác biệt, ví dụ như phụ thuộc vào thời gian lưu trú hoặc loại phòng của bạn.
## Nhận xét gần đây
Tuyệt vời 4,5 /5 from 49 reviews
I would definitely stay here again. It's location makes it easy to walk to most areas of Rome. It's an easy walk to sites such as the Pantheon, Trevi fountain, the Colosseum, etc. There was a nice continental breakfast included. Enjoyed the cappuccinos very much.
This was excellent value for money. Convenient, clean, comfortable. Daniel was good host. Breakfast was great. Good view from aircon room with double glazing, so no noise from street at night. Mattress was a little hard for us but would certainly stay here again.
The location was great as was the hospitality. The shower was much larger than in most other inns in the region and was, thus, very pleasant. We chose this B&B based upon online reviews and location and really only were needing a place to sleep. However, the mattress was very uncomfortable and, although there was air conditioning in the room, it was very underpowered and designed to run for only short periods of time. Take into consideration that I am definitely NOT one of those folks who has his/her AC cranked to keep my house icy cold either and I actually prefer it to be warm. Yet, the heat and stuffiness coupled with the mattress made it tough to get a good nights sleep. The location was fantastic though, so consider a stay here outside of the hot summer months.
Daniel was a great host and was very accommodating to our needs. I would recommend this Bed & Breakfast to anyone and look forward to staying here again. The location is perfect and I felt very safe at all times.
We were in Rome for two nights to see all the major tourist attractions. We were walking distance from Vatican City, the Colosseum, Forum, and a great shopping/eating area near the Parthenon and Trevi Fountain. We thoroughly enjoyed the centrality of the location, the security of our rooms, the clean and simple Italian style of the hotel and the kindness and hospitality of Daniel. There are three rooms in this bed and breakfast, so it's small but we enjoyed that. Breakfast was simple but good--fresh fruit, cereal, pastries, yogurt, coffee, tea, juices, and milk. It overlooks a small square and main street in Rome but was a great location for our sightseeing. It was not loud at night. We slept well.
[Mô tả khách sạn này không chính xác? Hãy cho chúng tôi biết!](https://secure.opinionlab.com/ccc01/o.asp?id=InPecsCs&custom_var=32b62b4b-d296-4817-8616-073a9ebb7dc5%7CHCOM_VN%7Cvi_VN%7C317909&referer=http%3A%2F%2Fhotelinfo.hotels.com%2Fvi.hotels.com%2Fho317909%2Fal-centro-di-roma-b-b-rome-y%2F) ![ ](https://a1.cdn-hotels.com/da/assets/s/48.1/images/common/pages/pda/trust-you-reviews-credit.png)

Content-Language: vi-VN

Server: Application-Server

Cache-Control: max-age=0, no-cache, no-store


markdown:
# Albader Parad
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Albader Parad
|Tiểu sử|
|Mất||
|
|Binh nghiệp|
|Tham chiến||
|**Albader Parad** là một chỉ huy cao cấp của phiến quân [Abu Sayyaf](/wiki/Abu_Sayyaf), lực lượng nổi dậy [Hồi giáo](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) tại [Philippines](/wiki/Philippines) có liên hệ với [al-Qaeda](/wiki/Al-Qaeda). Ông từng cầm đầu cuộc bắt cóc ba nhân viên [1] [Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế](/wiki/%E1%BB%A6y_ban_Ch%E1%BB%AF_th%E1%BA%ADp_%C4%91%E1%BB%8F_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)vào năm 2009. Tổ chức [[2]](#cite_note-2) [Abu Sayyaf](/wiki/Abu_Sayyaf)được lập vào thập niên 1990 với sự trợ giúp của tổ chức khủng bố [al-Qaeda](/wiki/Al-Qaeda)của [Osama bin Laden](/wiki/Osama_bin_Laden). Khi đó, Parad chỉ là một du kích quân cấp thấp thường hay che mặt. Đến cuối thập niên 2000, ông lên chức lãnh đạo quan trọng của Abu Sayyaf sau khi nhiều cấp chỉ huy thâm niên hơn bị hạ sát hoặc bị bắt. Parad chỉ huy một đơn vị Abu Sayyaf hoạt động trên đảo [Jolo](/w/index.php?title=Jolo&action=edit&redlink=1), [Philippines](/wiki/Philippines). Ngày 20 tháng 2, 2010, quân chính phủ Philippines tấn công Abu Sayyaf trên đảo Jolo và hạ sát Parad ngày 21 tháng 2 năm 2010. [[3]](#cite_note-3)

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.04:-77.49:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

X-Cache-Status: miss

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1066 miss, cp1067 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes


markdown:
# Giáp Ngọ
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Bài viết này
|cần thêm . **Giáp Ngọ** ( [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n): 甲午) là kết hợp thứ 31 trong hệ thống đánh số [Can Chi](/wiki/Can_Chi) của người [Á Đông](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%81). Nó được kết hợp từ thiên can *Giáp* (Mộc dương) và địa chi *Ngọ* ( [ngựa](/wiki/Ng%E1%BB%B1a)). Trong chu kỳ của [lịch Trung Quốc](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c), nó xuất hiện trước [Ất Mùi](/wiki/%E1%BA%A4t_M%C3%B9i) và sau [Quý Tỵ](/wiki/Qu%C3%BD_T%E1%BB%B5).
## Các năm Giáp Ngọ[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%A1p_Ng%E1%BB%8D&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%A1p_Ng%E1%BB%8D&action=edit§ion=1)]
Giữa năm
[1700](/wiki/1700) và [2200](/wiki/2200), những năm sau đây là năm Giáp Ngọ (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967): [1714](/wiki/1714) [1774](/wiki/1774) [1834](/wiki/1834) [1894](/wiki/1894) [1954](/wiki/1954)( [3 tháng 2](/wiki/3_th%C3%A1ng_2), 1954 – [24 tháng 1](/wiki/24_th%C3%A1ng_1), 1955) [2014](/wiki/2014)( [31 tháng 1](/wiki/31_th%C3%A1ng_1), 2014 – [19 tháng 2](/wiki/19_th%C3%A1ng_2), 2015) [2074](/wiki/2074)( [27 tháng 1](/wiki/27_th%C3%A1ng_1), 2074 – [15 tháng 2](/wiki/15_th%C3%A1ng_2), 2075) [2134](/w/index.php?title=2134&action=edit&redlink=1) [2194](/w/index.php?title=2194&action=edit&redlink=1)

X-Cache-Status: hit

X-Cache: cp1068 hit/1, cp1067 miss


markdown:
# Phù Nam
|Phù Nam
|नाम ფუნანი Nokor Phnom
|Liên bang|
|
|
![]()
|
|Thủ đô |
|**Ngôn ngữ** [Tiếng Khmer](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Khmer) [Tiếng Phạn](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A1n) **Tôn giáo** [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) [Bà La Môn giáo](/wiki/B%C3%A0_La_M%C3%B4n_gi%C3%A1o) **Chính quyền** [Quân chủ chuyên chế](/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_chuy%C3%AAn_ch%E1%BA%BF) [Vua](/w/index.php?title=Raja&action=edit&redlink=1) **Giai đoạn lịch sử** [Trung Cổ](/wiki/Trung_C%E1%BB%95) [Dân số](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) **Tiền tệ** [Vàng](/wiki/V%C3%A0ng) [Bạc](/wiki/B%E1%BA%A1c) [Ngọc trai](/wiki/Ng%E1%BB%8Dc_trai) [Ngà](/wiki/Ng%C3%A0) **Hiện nay là một phần của** ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Flag_of_Cambodia.svg/23px-Flag_of_Cambodia.svg.png)
[Campuchia](/wiki/Campuchia) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8c/Flag_of_Myanmar.svg/23px-Flag_of_Myanmar.svg.png)
[Myanma](/wiki/Myanmar) ![ Cờ Thái Lan](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Flag_of_Thailand.svg/20px-Flag_of_Thailand.svg.png)
![ Cờ Thái Lan](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Flag_of_Thailand.svg/20px-Flag_of_Thailand.svg.png)
[Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/23px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
[Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) **Phù Nam** ( [tiếng Khmer](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Khmer): នគរវ្នំ, **Phnom**) là một [quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) cổ trong lịch sử [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), xuất hiện khoảng đầu [Công Nguyên](/wiki/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn), ở khu vực hạ lưu và châu thổ [sông](/wiki/S%C3%B4ng) [Mê Kông](/wiki/M%C3%AA_K%C3%B4ng). Theo nhiều thư tịch cổ [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), thì trong thời kỳ hưng thịnh, vương quốc này về [phía Đông](/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_%C4%90%C3%B4ng), đã kiểm soát cả vùng đất phía Nam [Trung Bộ](/wiki/Mi%E1%BB%81n_Trung_(Vi%E1%BB%87t_Nam)) ( [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)), về [phía Tây](/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_T%C3%A2y) đến thung lũng [sông Mê Nam](/wiki/S%C3%B4ng_Chao_Phraya) ( [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan)), về [phía Nam](/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_Nam) đến phần [phía Bắc](/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_B%E1%BA%AFc) [bán đảo Mã Lai](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_M%C3%A3_Lai).
Quốc gia này tồn tại cho đến khoảng nửa
[thế kỷ 7](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7) (sau năm [627](/wiki/627)) thì bị sáp nhập vào lãnh thổ của [Chân Lạp](/wiki/Ch%C3%A2n_L%E1%BA%A1p). Mãi đến [thế kỷ 17](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_17)- [thế kỷ 18](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_18), phần lãnh thổ xưa kia được coi là trung tâm của Phù Nam, tách khỏi [Chân Lạp](/wiki/Ch%C3%A2n_L%E1%BA%A1p) để trở thành một bộ phận của lãnh thổ Việt Nam, tức [Nam Bộ](/wiki/Nam_B%E1%BB%99_Vi%E1%BB%87t_Nam) ngày nay.
Yếu tố sắc tộc-ngôn ngữ của cư dân Phù Nam vẫn còn đang được tranh luận, chưa thể đưa ra được kết luận cụ thể từ các bằng chứng hiện có. Một số giả thuyết cho rằng đa phần dân cư Phù Nam nói các tiếng thuộc
[nhóm ngôn ngữ Môn-Khmer](/wiki/Nh%C3%B3m_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_M%C3%B4n-Khmer), một số khác cho là [ngữ hệ Nam Đảo](/wiki/Ng%E1%BB%AF_h%E1%BB%87_Nam_%C4%90%E1%BA%A3o), giả thuyết khác cho rằng Phù Nam là một xã hội đa sắc tộc.
## Mục lục
[1 Tên gọi](#T.C3.AAn_g.E1.BB.8Di) [2 Lịch sử](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [3 Văn hóa](#V.C4.83n_h.C3.B3a) [4 Di chỉ](#Di_ch.E1.BB.89) [5 Phù Nam & Chân Lạp](#Ph.C3.B9_Nam_.26_Ch.C3.A2n_L.E1.BA.A1p) [6 Bí ẩn về sự tiêu vong](#B.C3.AD_.E1.BA.A9n_v.E1.BB.81_s.E1.BB.B1_ti.C3.AAu_vong) [7 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [8 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [9 Tham khảo chính](#Tham_kh.E1.BA.A3o_ch.C3.ADnh) [10 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Tên gọi[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&action=edit§ion=1)]
Được biết đến trong các ngôn ngữ ngày nay của khu vực như là វ្នំ
*Vnom* ( [Khmer](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Khmer)) hay នគរភ្ *Nokor Phnom* ( [Khmer](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Khmer)), ฟูนาน ( [tiếng Thái](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i)), [tiếng Trung](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Trung): 扶南; [bính âm](/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m): *Fúnán*, tên gọi *Phù Nam* không được tìm thấy trong bất kỳ văn bản nào có nguồn gốc tại khu vực này trong thời kỳ đó, và người ta cũng không rõ người Phù Nam dùng tên gọi gì để nói tới [chính thể](/w/index.php?title=Mandala_(m%C3%B4_h%C3%ACnh_ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81)&action=edit&redlink=1) của mình. Tên gọi Phù Nam trong tiếng Việt có lẽ là phiên dịch từ tên gọi tiếng Trung, do tên gọi 扶南 xuất hiện trong các thư tịch Trung Hoa khi mô tả về vương quốc này, và phần lớn các mô tả đó chủ yếu dựa trên báo cáo của hai sứ giả Trung Hoa là Khang Thái (康泰) và Chu Ứng (朱應) đã từng sống tại đây trong khoảng giữa thế kỷ 3 cho vua [Đông Ngô](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Ng%C3%B4) ở Nam Kinh.
Chung quanh tên gọi Phù Nam hiện vẫn còn nhiều tranh cãi. Ý kiến được nhiều người tán đồng, đó là Phù Nam do chữ
*Fou Nan* mà ra (gọi theo cách phát phát âm của người [Trung Hoa](/wiki/T%C3%AAn_g%E1%BB%8Di_Trung_Qu%E1%BB%91c)). Từ ngữ này xuất phát từ ngôn ngữ Môn- [Khmer](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Khmer) cổ: **bnam** hay **vnam**, mà ngày nay được đọc là *phnom*, có nghĩa là *núi* hoặc *đồi*. Tuy nhiên, nhà nghiên cứu văn khắc Claude Jacques chỉ ra rằng diễn giải này dựa trên sự phiên âm sai từ tiếng Phạn [1] *parvatabùpála*trong các văn khắc cổ như là tương đương với từ Khmer *bnaṃ*và đồng nhất hóa sai lệch vua [Bhavavarman I](/wiki/Bhavavarman_I)đề cập trong các văn khắc này như là người chinh phục Phù Nam. Jacques cũng đề xuất loại bỏ việc sử dụng tên gọi Funan trong các ngôn ngữ phương Tây và thay vì thế sử dụng các tên gọi như [[2]](#cite_note-2) *Bhavapura*, *Aninditapura*, *Shresthapura*hay *Vyadhapura*, được biết đến từ các văn khắc đã từng được sử dụng vào thời gian đó để chỉ các đô thị trong khu vực và cung cấp ý tưởng chính xác hơn về địa lý của các khu vực Khmer cổ so với các tên gọi như *Funan*hay *Zhenla*(Chân Lạp), những tên gọi không được biết đến trong tiếng Khmer cổ. [[3]](#cite_note-3)
Theo tác giả Lương Ninh thì một danh từ chung chỉ núi non không thể là nguồn gốc của tên đất nước, mà phải là cái khác, quý báu hơn: tên tộc người bản địa:
*Bnam*. . Theo đó các vua Phù Nam là những người thuộc dòng [4] *Vua Núi*- *Kurung bnam* . [[5]](#cite_note-5)
Kinh đô của Phù Nam, theo sách
[Lương thư](/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_th%C6%B0) và [Tân Đường thư](/wiki/T%C3%A2n_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_th%C6%B0) là thành *Đặc Mục* (特牧). Học giả G.Coedes cho đó là phiên âm của từ trong [tiếng Phạn](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A1n) là Vyadhapura (pura: *thành phố/kinh đô*, Vyadha: *người đi săn*), và thành này ở gần ngọn núi Ba Phnom ở làng Banam, thuộc tỉnh [Prey Veng](/wiki/Prey_Veng_(th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91)) ( [Campuchia](/wiki/Campuchia)) ngày nay [[1]](#cite_note-Coedes-1) . Ngược lại, một số tác giả như Paul Pelliot (1903) [6] , P. Dupont (1955), L. Malleret (1962) không tán thành thuyết đó, họ cho rằng kinh đô của Phù Nam có thể là [[7]](#cite_note-7) [Angkor Borei](/wiki/Angkor_Borei)do nhiều hiện vật khảo cổ có niên đại và phong cách Phù Nam tìm thấy ở đây. [[8]](#cite_note-8)
|Loạt bài
||
|![]()
|
|**Phù Nam**(1 - 630) [Chăm Pa](/wiki/Ch%C4%83m_Pa)(192 - 1832) [Thủy Chân Lạp](/wiki/Th%E1%BB%A7y_Ch%C3%A2n_L%E1%BA%A1p)(717 - 877) [Xơ Đăng](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_X%C6%A1_%C4%90%C4%83ng)(1888 - 1890) [Bồn Man](/wiki/B%E1%BB%93n_Man)(1369 - 1478) [Việt Thường](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Th%C6%B0%E1%BB%9Dng)(? TCN - ? TCN) [Tiểu quốc Jarai](/wiki/Ti%E1%BB%83u_qu%E1%BB%91c_Jarai)(TK 15- TK 19) [Tiểu quốc Mạ](/wiki/Ti%E1%BB%83u_qu%E1%BB%91c_M%E1%BA%A1)(TK 15 - TK 17) [Hà Tiên](/wiki/H%C3%A0_Ti%C3%AAn) [Tiểu quốc Adham](/wiki/Ti%E1%BB%83u_qu%E1%BB%91c_Adham)(TK 18 - TK 19)
|
|
|
|
|
|Phù Nam (thế kỷ 1- 550)
|
|[Đế quốc Khmer](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Khmer)(802-1432) [Thời kỳ hậu Angkor](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Campuchia_(1431-1863))(1432-1863) [Campuchia thuộc Pháp](/wiki/Campuchia_thu%E1%BB%99c_Ph%C3%A1p)(1863-1946) [Campuchia thuộc Nhật](/wiki/Campuchia_thu%E1%BB%99c_Nh%E1%BA%ADt)(1945) [Vương quốc Campuchia](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Campuchia_(1946-53))(1946-1953) [Vương quốc Campuchia](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Campuchia_(1953-70))(1953-1970) [Cộng hòa Khmer](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Khmer)(1970-1975) [Campuchia Dân chủ](/wiki/Campuchia_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7)(1975-1979) [Cộng hòa Nhân dân Campuchia](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Campuchia)(1979-1993) [Vương quốc Campuchia](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Campuchia)(1993-nay)
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&action=edit§ion=2)]
### Huyền thoại lập quốc[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&action=edit§ion=3)]
Theo Khang thịnh sứ giả của Ngô
[Tôn Quyền](/wiki/T%C3%B4n_Quy%E1%BB%81n) thời [Tam Quốc](/wiki/Tam_Qu%E1%BB%91c) chép trong sách *Phù Nam thổ tục* thì ông vua đầu tiên của nước Phù Nam, có lẽ là một quý tộc người [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) hay là một tăng lữ [Bà-la-môn](/wiki/B%C3%A0-la-m%C3%B4n) tên là Hỗn Điền. Một số học giả phương Tây cho rằng truyền thuyết Hỗn Điền là dị bản của truyền thuyết Ấn Độ về Kaundinya. [9] [[10]](#cite_note-NVD2009p15-10)
Vương triều của Kaundinya tồn tại khoảng hơn 150 năm, trải qua 3 đời vua. Các thư tịch cổ của Trung Quốc phiên âm tên 3 vị vua này là Hỗn Điền, Hỗn Bàn (127-217), và Hỗn Bàn Bàn (217-220).
[[10]](#cite_note-NVD2009p15-10)
### Hưng thịnh[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&action=edit§ion=4)]
Ngô Văn Doanh (2009) dẫn
[Lương thư](/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_th%C6%B0) cho biết rằng quốc vương cuối cùng của vương triều Kaundinya làm vua được 3 năm thì mất. Một vị tướng của Phù Nam mà Lương thư của Trung Quốc phiên âm là Phạm Mạn lên làm vua, lập ra vương triều họ Phạm. Theo Lương thư, làm vua được 3 năm thì Phạm Mạn mất. Con ông là Phạm Kinh Sinh nối ngôi, làm vua được khoảng 5 năm, đến năm 245 thì bị người anh họ tên Phạm Chiên giết chết để đoạt ngôi. Một người con khác của Phạm Mạn là Phạm Trường đã nổi dậy lật đổ được Phạm Chiên, nhưng cũng lập tức bị tướng của Chiên là Phạm Tầm giết. Phạm Tầm lên làm vua. Phù Nam dưới vương triều họ Phạm trở nên hùng mạnh. Phạm Mạn đã đem quân đi chinh phạt được tới hơn 10 nước, mở rộng đáng kể lãnh thổ. Phạm Chiên đã thúc đẩy quan hệ ngoại giao với Ấn Độ. Còn Phạm Tầm đã thúc đẩy quan hệ ngoại giao với [nhà Tấn](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BA%A5n) ở Trung Quốc. Người Phù Nam đã có chữ viết, kiểu chữ viết có nguồn gốc Ấn Độ. [[11]](#cite_note-11)
Cho đến giờ chưa phát hiện được tư liệu nào nói về thời kỳ tiếp sau Phạm Tầm. Các nhà khoa học cho rằng vào khoảng giữa thế kỷ 4, quyền cai trị Phù Nam một lần nữa lại vào tay người Ấn Độ. Lương thư và
[Tấn thư](/wiki/T%E1%BA%A5n_th%C6%B0) có nhắc tới một người là Thiên Trúc Thiên Đàn đã triều cống [Mục Đế](/wiki/M%E1%BB%A5c_%C4%90%E1%BA%BF). Các nhà khoa học sau này cho đó là người Ấn Độ tên là Chandan hoặc Chandana. [[12]](#cite_note-12)
Đến đầu hoặc giữa
[thế kỷ 5](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_5), vẫn là người [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) nắm quyền cai trị Phù Nam. Lương thư cho biết một người Thiên Trúc là Kiều Chân Như mà các nhà khoa học sau này cho rằng đó có thể là một người Brahman Ấn Độ cũng lại tên là Kaudinya đã thay đổi chế độ nhà nước Phù Nam sang theo kiểu Ấn Độ. Kiều Trần Như ở ngôi khoảng năm 470 đến 514, tự xưng là Người bảo vệ thánh kinh Vê đa. Vào thời kỳ này, nhiều thương gia Phù Nam sang buôn bán ở [13] [Quảng Châu](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ch%C3%A2u)(Trung Quốc). [[14]](#cite_note-14)
Khi Kaundinya mất, con là Sri Indravarman (Lương thư phiên âm là Tri Lê Đà Bạt Ma) lên thay, và đã cho sứ sang triều cống
[Tống Văn Đế](/wiki/L%C6%B0u_T%E1%BB%91ng_V%C4%83n_%C4%90%E1%BA%BF) (nhà [Lưu Tống](/wiki/L%C6%B0u_T%E1%BB%91ng)) vào những năm 438, 453 và 438. Cũng theo Lương thư, thì năm 431-432, nước [Lâm Ấp](/wiki/L%C3%A2m_%E1%BA%A4p) muốn đánh [Giao Châu](/wiki/Giao_Ch%C3%A2u) của [người Việt](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t), nên có nên yêu cầu vua Phù Nam giúp sức, nhưng Phù Nam đã từ chối.
Khi Sri Indravarman mất, người nối ngôi là Jayavarman (Lương thư phiên âm là Đồ Tà Bạt Ma). Jayavarman đã phái một nhà sư Ấn Độ tên Nagasena đem lễ vật sang tặng vua
[Nam Tề](/wiki/Nam_T%E1%BB%81) năm 484, và yêu cầu nhà vua giúp mình đánh Lâm Ấp nhưng bị từ chối khéo. Các nhà khoa học đã phát hiện bia ký viết bằng [chữ Sanskrit](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%AF_Sanskrit&action=edit&redlink=1) cho hay dưới thời Jayavarman Phù Nam đã xây dựng nhiều công trình [thủy lợi](/wiki/Th%E1%BB%A7y_l%E1%BB%A3i), biến nhiều vùng đầm lầy rộng lớn ở hạ lưu sông Mê Kông thành những vùng đồng bằng phì nhiêu, trù phú. Năm 514, Jayavarman mất.
Kế vị ngôi là Rudravarman (Lương thư phiên âm là Lưu Đà Bạt Ma), con cả của Jayavarman. Đây là ông vua cuối cùng của Phù Nam. Vào năm 517 và 539, nhà vua đều có sai sứ sang Trung Quốc triều cống.
### Diệt vong[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&action=edit§ion=5)]
Giữa thế kỷ 5, Chân Lạp nổi lên, chiếm thành Đặc Mục - kinh đô của Phù Nam, hợp nhất lãnh thổ Phù Nam với Chân Lạp. Nhà vua Phù Nam phải bỏ chạy và lập triều đình lưu vong tại Na Phất Na (vùng Angkor Borei). Phù Nam diệt vong.
Sách
*Lược sử vùng đất Nam Bộ Việt Nam* (tr. 20) viết: *Sau một thời rực rỡ, đế quốc Phù Nam bắt đầu suy thoái vào cuối* [thế kỷ thứ 6](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_6). Nước Cát Miệt , một thuộc quốc của Phù Nam, đến thế kỷ này đã nhanh chóng phát triển thành một vương quốc độc lập và hùng mạnh. Nhân sự suy yếu của Phù Nam, Chân Lạp đã tấn công & chiếm lấy một phần lãnh thổ (tương đương với vùng đất [[15]](#cite_note-15) [Nam Bộ](/wiki/Nam_B%E1%BB%99_Vi%E1%BB%87t_Nam)ngày nay) của đế chế này vào đầu [thế kỷ 7](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7)...
Sách
* chép tương tự: Tùy thư* *Nước Chân Lạp ở về phía Tây Nam nước Lâm Ấp, nguyên là một chư hầu của Phù Nam. Vua nước ấy là Ksatriya Citrasena đánh chiếm và tiêu diệt Phù Nam.* [[16]](#cite_note-16)
Sách
*Tân Đường thư* do [Âu Dương Tu](/wiki/%C3%82u_D%C6%B0%C6%A1ng_Tu) & [Tống Ký](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_K%C3%BD&action=edit&redlink=1) biên soạn cũng đã cho biết đầu niên hiệu Trinh Quán [nhà Đường](/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng) (627-649); *trong nước Phù Nam có thay đổi lớn. Nhà vua đóng đô ở thành Đặc Mục, thình lình bị nước Chân Lạp đánh chiếm, phải chạy trốn về Na Phất Na.* [[17]](#cite_note-17)
Căn cứ năm 627, sứ giả Phù Nam còn đến tiến cống nhà Đường, nên có thể suy ra nước Phù Nam bị tiêu diệt phải sau năm này.
[[18]](#cite_note-18)
Sau khi Chân Lạp đánh bại Phù Nam, trong sách Trung Quốc đã xuất hiện tên gọi
*Thủy Chân Lạp* để chỉ phần lãnh thổ Phù Nam trên vùng đất Nam Bộ (Việt Nam); và cũng để phân biệt với vùng đất *Lục Chân Lạp*, tức là vùng đất gốc của Vương quốc Chân Lạp. [[19]](#cite_note-19)
Mặc dầu chiếm đoạt được, nhưng trên thực tế, việc cai quản vùng lãnh thổ mới này đối với Chân Lạp gặp rất nhiều khó khăn. Trước hết, với truyền thống quen khai thác các vùng đất cao, dân số còn ít ỏi, người Khmer khi đó khó có khả năng tổ chức khai thác trên quy mô lớn một vùng đồng bằng mới bồi lấp, còn ngập nước và sình lầy. Hơn nữa, việc khai khẩn đất đai trên lãnh thổ của Lục Chân Lạp đòi hỏi rất nhiều thời gian và sức lực. Việc cai trị xứ Thủy Chân Lạp vì vậy vẫn phải giao cho những người thuộc dòng dõi Vua Phù Nam.
Theo những tài liệu bi kí còn lại có thể thấy rằng, vào thế kỷ thứ 8 tại vùng trung tâm của Phù Nam trước đây vẫn còn tồn tại một tiểu quốc tên là Aninditapura, do một người thuộc dòng dõi vua Phù Nam tên là Baladitya trị vì. Và khi Phù Nam tan rã là lúc nhiều
[vương quốc](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c) nhỏ ở [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) nổi lên thay thế vai trò đế quốc hàng hải của vương quốc này, mà nổi bật là vương quốc [Srivijaya](/wiki/Srivijaya) ở đảo [Sumatra](/wiki/Sumatra) và vương quốc [Sailendra](/wiki/Sailendra) ở đảo [Java](/wiki/Java), thuộc [Indonesia](/wiki/Indonesia) ngày nay.
Từ cuối
[thế kỷ 8](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_8), [vương quốc Sailendra](/wiki/Sailendra) hùng mạnh đã xâm chiếm toàn bộ [Thủy Chân Lạp](/wiki/Ch%C3%A2n_L%E1%BA%A1p) đồng thời đưa [Lục Chân Lạp](/wiki/Ch%C3%A2n_L%E1%BA%A1p) vào vị trí chư hầu của mình, tới đầu [thế kỷ 9](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_9), [Sailendra](/wiki/Sailendra) suy yếu mới từ bỏ vùng đất Thủy Chân Lạp.
## Văn hóa[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&action=edit§ion=6)]
Từ tháng 2 đến tháng 4 năm 1944, nhà
[khảo cổ học](/wiki/Kh%E1%BA%A3o_c%E1%BB%95_h%E1%BB%8Dc) [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Louis Malleret](/wiki/Louis_Malleret) cho khai quật khảo cổ ở [Óc Eo](/wiki/%C3%93c_Eo) , và đã tìm thấy nhiều di vật quý, có niên đại phù hợp với thời kỳ quốc gia Phù Nam tồn tại ở đây. [20]
Tại di chỉ Bình Tả (xã Đức Hòa, huyện Đức Hòa, tỉnh
[Long An](/wiki/Long_An)), trong đợt khai quật vào tháng 2 năm 1987 do [Lê Trung Khá](/w/index.php?title=L%C3%AA_Trung_Kh%C3%A1&action=edit&redlink=1) chủ trì, đã phát hiện một di vật có tên [Bhavavarman](/w/index.php?title=Bhavavarman&action=edit&redlink=1) (tên một hoàng thân Phù Nam) viết bằng chữ Phạn cổ. Đây là một cứ liệu chính xác cho phép gắn liền văn hóa khảo cổ Óc Eo với Vương quốc Phù Nam trong lịch sử. [[21]](#cite_note-21)
Sau năm
[1975](/wiki/1975), thêm nhiều lần khai quật khảo cổ ở Óc Eo và nhiều nơi khác nữa, thì thấy nền văn hóa này phân bố rất phong phú trên địa bàn các tỉnh như [Long An](/wiki/Long_An), [Đồng Tháp](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_Th%C3%A1p), An Giang, [Kiên Giang](/wiki/Ki%C3%AAn_Giang), [Thành phố Hồ Chí Minh](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)... . Tất cả theo sách [22] *Lược sử vùng đất Nam Bộ Việt Nam*, đã khẳng định rằng Óc Eo là một nền văn hóa có nguồn gốc bản địa, mà chủ nhân của nó là những cư dân Phù Nam. Nền văn hóa này phát triển trên nền tảng văn hóa Đồng Nai, có quan hệ mật thiết với nền [văn hóa Sa Huỳnh](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_Sa_Hu%E1%BB%B3nh)ở [miền Trung](/wiki/Mi%E1%BB%81n_Trung), và có quan hệ giao lưu rộng rãi với các nước ở bên ngoài (qua dấu tích [vật chất](/wiki/V%E1%BA%ADt_ch%E1%BA%A5t), cho thấy có sự liên hệ khá mật thiết với [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Tây Á](/wiki/T%C3%A2y_Nam_%C3%81)và [Địa Trung Hải](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i)). [[23]](#cite_note-23) *Từ điển Văn hóa Đông Nam Á* cho biết chi tiết: *Ở di chỉ Óc Eo đã phát hiện ra nhiều di chỉ khác nhau như di chỉ cư trú, di chỉ kiến trúc* [tôn giáo](/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o), di chỉ mộ táng... cùng rất nhiều hiện vật quý như tượng thờ, linh vật, phù điêu, con dấu, [tiền tệ](/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87), di vật bằng [vàng](/wiki/V%C3%A0ng), đồ trang sức bằng [đá quý](/wiki/Ng%E1%BB%8Dc), vật dụng bằng đá, [đồ gốm](/wiki/%C4%90%E1%BB%93_g%E1%BB%91m), vật dụng bằng gỗ, cốt động vật, cốt thực vật... *Qua phân tích các mẫu vật, đã xác định được niên đại của di chỉ Óc Eo là cuối* [thế kỷ 2](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_2)đến [thế kỷ 5](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_5). Các hiện vật khảo cổ đã nói lên tầm quan trọng rất lớn trong nền văn hóa được mang tên là Óc Eo ở Đông Nam Á. Theo các nhà nghiên cứu, Óc Eo đã từng là một cảng quan trọng của nhà nước Phù Nam. [[24]](#cite_note-24)
Và qua kết quả xét nghiệm những cốt sọ cùng nhiều hiện vật quý của cư dân Phù Nam, phần lớn các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đã đưa ra một số ý kiến, có thể tóm tắt vào mấy điểm chính như sau
: [25]
- Hai nhà nghiên cứu là Võ Sĩ Khải & Lê Trung Khá, sau khi tìm thấy hai sọ cổ (cư dân của nền văn hóa Phù Nam) ở Gò Tháp (
[Đồng Tháp](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_Th%C3%A1p)) & Óc Eo năm 1984, đã cho biết rằng: "Hai sọ cổ này mang những đặc điểm thường gặp phải ở số đông người Thượng hiện nay; và thường được xếp vào tiểu chủng hay loại hình nhân chủng Indonésien. . Trong quá trình phát triển, có sự tiếp xúc và cộng cư với những yếu tố nhân chủng khác. [[26]](#cite_note-26)
- Chế độ nhà nước là chế độ phong kiến. Vương quyền được kết hợp chặt chẽ với thần quyền, tôn giáo được sử dụng như một công cụ hữu hiệu của giai cấp thống trị.
- Xã hội đã có sự phân hóa giàu nghèo thành các tầng lớp quý tộc, bình dân và nô lệ.
- Thuế là nguồn thu nhập chính của quốc gia. Thuế có thể đóng bằng vàng, bạc, châu ngọc, hương liệu...
- Pháp luật được thi hành theo quan niệm "thần đoán" (xem đoạn trích sử Nam Tề ở phần
*Trong thư tịch cổ*).
- Về tín ngưỡng chủ yếu là
[đạo Bà-la-môn](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o)và [đạo Phật](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o).
- Đặc điểm hình thể và cách ăn mặc của cư dân Phù Nam có những nét giống với các dân tộc bản địa ở miền
[cao nguyên](/wiki/Cao_nguy%C3%AAn) [Đông Dương](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng).
- Chữ viết là loại
[chữ Phạn](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A1n)(Sanskrit) có nguồn gốc từ bộ chữ cái của [người Pallava](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Pallava&action=edit&redlink=1), ở [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99). . [[27]](#cite_note-27)
- Có 2 giả thuyết về ngôn ngữ của dân cư Phù Nam, có thể là
[nhóm ngôn ngữ Mã Lai-Đa Đảo](/w/index.php?title=Nh%C3%B3m_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_M%C3%A3_Lai-%C4%90a_%C4%90%E1%BA%A3o&action=edit&redlink=1)thuộc ngữ hệ Nam Đảo hoặc là [[28]](#cite_note-28) [nhóm ngôn ngữ Môn-Khmer](/wiki/Nh%C3%B3m_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_M%C3%B4n-Khmer) . [[29]](#cite_note-29)
- Có 2 giả thuyết về ngôn ngữ của dân cư Phù Nam, có thể là
- Ăn ở: Lương thực chính là lúa gạo. Cất nhà trên cọc gỗ, mái lợp bằng lá
[thốt nốt](/wiki/Chi_Th%E1%BB%91t_n%E1%BB%91t)hoặc ngói. Louis Malleret khi đã tiến hành khai quật ở Óc Eo đã nhận xét rằng: *phần lớn kiến trúc ở đây được lợp mái bằng ngói, một kiểu khác hẳn ở Angkor*. [[30]](#cite_note-30)
- Tang lễ: người chết được chôn cất theo 4 cách: thủy táng, hỏa táng, điểu táng và chôn cất. Theo
*Tấn thư*thì tang lễ và hôn lễ của Phù Nam gần giống với Lâm Ấp (tức Chămpa).
- Nhiều ngành nghề khá phát triển, như: luyện kim, nấu thủy tinh, chế tác ngọc, gốm màu, gạch, kim hoàn, xây dựng, tạc tượng, nghề cá, trồng lúa nước (lúa sạ), đóng tàu lớn, dệt vải, thêu thùa, làm muối, làm giấy (bằng bông gòn)...
- Có kinh nghiệm & tài nghệ trong việc làm thủy lợi để cải tạo đất đai.
- Có nền thương nghiệp, đặc biệt là ngoại thương khá phát triển.
- Giỏi săn bắt & chăn nuôi (biết thuần dưỡng cả voi).
- Thú tiêu khiển: Ca múa (loại hình nghệ thuật này rất phát triển), săn bắt, chọi gà...
Đúc kết lại, sách
*Lịch sử Campuchia* viết: *Trên đây là những nét phát họa của một nền văn minh xuất hiện sớm nhất ở miền Nam bán đảo Inđôchina. Văn minh đó của Phù Nam tiếp thu những tinh hoa của nền văn minh Ấn Độ. Nhưng tất cả những điều mà chúng ta biết đều chứng tỏ rằng ngay từ thuở ban đầu, văn minh Ấn Dộ chỉ là đến ghép trên miếng đất cũ của nền văn hóa Đông Nam Á bản địa vốn có sẵn, để hình thành một nền văn minh và một nền nghệ thuật hết sức độc đáo.* [[31]](#cite_note-31)
### Trong thư tịch cổ[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&action=edit§ion=7)]
Quyển sách đầu tiên đề cập đến Vương quốc Phù Nam là
*Dị vật chí* của Dương Phù thời [Đông Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n#S.E1.BB.B1_tr.E1.BB.97i_d.E1.BA.ADy_v.C3.A0_s.E1.BB.A5p_.C4.91.E1.BB.95_c.E1.BB.A7a_nh.C3.A0_.C4.90.C3.B4ng_H.C3.A1n) (25-220).
Kế đến là
*Ngô thư* thời [Tam Quốc](/wiki/Tam_Qu%E1%BB%91c) (220-280). Theo sách này thì vào [tháng Chạp](/wiki/Th%C3%A1ng_ch%E1%BA%A1p) năm Xích Ô thứ 6 (243), vua Phù Nam là Phạm Chiên có sai sứ đến dâng nhạc công và phương vật cho vua Ngô là [Tôn Quyền](/wiki/T%C3%B4n_Quy%E1%BB%81n) (182 – 252).
Thời gian sau, khi đánh chiếm
[Giao Châu](/wiki/Giao_Ch%C3%A2u) và [Cửu Chân](/wiki/C%E1%BB%ADu_Ch%C3%A2n), vua Ngô cũng đã sai người đến các nước phương Nam; thì các nước là Phù Nam, [Lâm Ấp](/wiki/L%C3%A2m_%E1%BA%A4p) ( [Chămpa](/wiki/Ch%C4%83m_Pa)), [Minh Đường](/w/index.php?title=Minh_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng&action=edit&redlink=1) thảy đều sai sứ đến dâng cống. [[32]](#cite_note-32) *Lương thư* còn cho biết vua Ngô là Tôn Quyền đã sai Chu Ứng (Tchou Ying) và Khang Thái (Kang Tai) đi sứ các nước phía Nam, trong số đó có Phù Nam. Sau khi đi sứ về, Khang Thái có viết quyển *Phù Nam thổ tục* còn gọi là *Phù Nam truyện*.
Các sách có niên đại muộn hơn vào các thế kỷ 6 và 7 như
*Trần thư, Tùy thư, Thông điển, Tân Đường thư*... đều có ghi chép về đất nước Phù Nam. Trích một vài đoạn:
- Nam Tề thư
*Người Phù Nam thường buôn vàng bạc, tơ lụa. Con cái nhà quý tộc thường mặc xà-rông bằng lụa the. Đàn bà thì mặc một thứ áo vải luồn qua đầu. Người nghèo thì quấn một mảnh vải thô quanh mình. Họ đúc nhẫn và vòng đeo tay bằng vàng, làm bát đĩa bằng ngọc. Họ đốn cây lấy gỗ làm nhà và rào vườn tược chung quanh nhà. Nhà vua ở trong một nhà lầu có tầng gác. Dọc bờ biển, người ta trồng cây* [thốt nốt](/wiki/Chi_Th%E1%BB%91t_n%E1%BB%91t)lá dài dùng để lợp nhà. Người ta đóng những chiếc thuyền dài tám, chín [trượng](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%A3ng)(tức hơn 20m), rộng sáu, bảy phần mười trượng. Mũi thuyền và lái thuyền giống như đầu và đuôi cá. Nhà vua ngự trên mình voi. Đàn bà có thể cưỡi voi đi. Họ thích chơi chọi gà. Họ không có nhà tù. Khi có kiện cáo, tranh chấp, họ vứt nhẫn vàng hoặc trứng vào nước sôi. Ai dúng tay lấy ra mà không bị bỏng thì người ấy được kiện. Hoặc người ta bắt cầm ở tay một chiếc xích nung đỏ rồi đi bảy bước. Ai có tội thì bàn tay bị cháy bỏng, người vô tội thì chẳng có việc gì. Cũng có khi người ta nhận những người kiện xuống nước. Người có tội thì chìm hẳn dưới nước, người vô tội thì nổi lên... *Dưới đời vua Kaunđinya Giayavacman, phong tục của đất nước này là tôn thờ thần Mahaxvara. Thần luôn xuống ngự trên đỉnh Mộtan.* [[33]](#cite_note-33)
- Lương thư
*Nước Phù Nam ở phía Nam quận* [Nhật Nam](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_Nam), trong một vịnh lớn ở phía Tây biển. Nước cách Nhật Nam chừng 7.000 [lý](/wiki/H%E1%BB%87_%C4%91o_l%C6%B0%E1%BB%9Dng_c%E1%BB%95_Vi%E1%BB%87t_Nam)và cách Lâm Ấp hơn 3.000 lý về phía Tây Nam. Đô thành cách biển 500 lý. Một con sông lớn từ Tây Bắc chảy về phía Đông và đổ ra biển. Nước rộng hơn 3.000 lý. Đất thấp và bằng phẳng. Khí hậu và phong tục đại để giống Lâm Ấp... *...Họ (cư dân Phù Nam) không đào giếng gần nhà ở. Mấy chục gia đình chung nhau xây một cái bể chứa nước để dùng. Họ có tục sùng bái các vị thần trên trời. Họ đúc tượng thần để thờ, tượng có một mặt bốn tay hay tượng bốn mặt tám tay; mỗi tay cầm một vật gì đó, hoặc một đứa bé con, hoặc một con chim, một con thú nào đó, hoặc một hình mặt trời hay Mặt Trăng. Nhà vua thường ngự giá trên mình voi, các cung phi và đình thần cũng vậy. Khi vua ngồi, đầu gối chân phải gấp thẳng đứng, đầu gối chân trái gấp bằng sát đất (tư thế thường thấy ở các pho tượng thần Khơ-me và Ấn Độ). Trước mặt vua, người ta trải một tấm vải trên đặt những lọ bằng vàng và những lư hương. Khi có tang, người ta có tục cạo râu và cạo đầu. Về mai táng có bốn cách: hoặc vứt xác chết xuống dòng sông, hoặc hỏa táng, hoặc đào huyệt chôn, hoặc vứt ngoài đồng nội cho quạ chim mổ xẻ.* [[34]](#cite_note-34)
- Tấn thư
*Đất rộng 3.000 lý, có những thành phố xây tường, có lâu đài và nhà ở. Đàn ông Phù Nam xấu và đen, quấn tóc, ở truồng và đi chân không. Tính đơn giản và không trộm cắp. Họ chăm công việc nhà nông, gieo 1 năm gặt 3 năm. Họ thích trang trí bằng điêu khắc, chạm trổ; nộp thuế bằng vàng, bạc, hạt châu, hương liệu. Họ có sách vở, thư viện và nhiều vật khác. Chữ viết giống người Hồ. Ma chay cưới hỏi đại để giống Lâm Ấp*. [[35]](#cite_note-35)
- Phù Nam thổ tục
*Vương Quốc Phù Nam bề ngang rộng 399 lý, có nhiều đô thị, có tường cao bao quanh và bên trong có nhà ở... Nước da người dân màu đen, tóc quăn, xấu xí...Đàn ông đóng khố, đàn bà mặc cái chăn tròng từ cổ tới chân, xỏ lỗ tai để đeo bông tòn ten.* *Nếp sống tuy rất đơn giản nhưng họ không trộm cắp. Họ làm nghề nông theo lối cổ, gieo trồng một lần gặt hái luôn trong 3 năm. Họ thích điêu khắc và dùng đục chạm trổ rất khéo; nhiều món đồ dùng để ăn cơm như chén đĩa đều làm bằng bạc. Dân chúng đóng thuế bằng vàng bạc, trân châu & dầu thơm...Họ biết đọc sách & có văn khố. Văn tự của họ giống như nét chữ của dân Hồ, một sắc dân ở Trung Á dùng Ấn tự...Cảnh vật trong xứ rất đẹp...*
## Di chỉ[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&action=edit§ion=8)]
### Di chỉ Gò Cây Thị (Óc Eo)[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&action=edit§ion=9)]
Di chỉ Gò Cây Thị thuộc xã Vọng Thê, huyện
[Thoại Sơn](/wiki/Tho%E1%BA%A1i_S%C6%A1n,_An_Giang), tỉnh An Giang; là một di chỉ cung đình mang tính tôn giáo, gồm tiền điện, chính điện và 4 ô ngăn; đã được nhà khảo cổ Pháp Louis Malleret khai quật đầu tiên vào năm 1944 (từ tháng 2 đến tháng 4). Di chỉ có diện tích 488,8m2, có dạng gần vuông, quay mặt về hướng Đông, nằm trên cánh đồng Óc Eo, cách di tích [khu di tích Nam Linh Sơn](/wiki/Ch%C3%B9a_Linh_S%C6%A1n_(Ba_Th%C3%AA)) (núi Ba Thê) khoảng 1600m về phía Đông. Ở quanh khu di chỉ này, Louis Malleret còn tìm được 8 ngôi mộ táng. Hiện vật tìm thấy trong mộ hoặc xung quanh mộ, gồm những thỏi đất nung, mảnh gốm mịm, hạt chuỗi, đá quý, vàng lá, xương răng lợn, xương trâu bò, sừng hươu, than củi…
### Di chỉ Gò Tháp[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&action=edit§ion=10)]
Di chỉ Gò Tháp thuộc huyện
[Tháp Mười](/wiki/Th%C3%A1p_M%C6%B0%E1%BB%9Di), tỉnh Đồng Tháp, được thám sát vào năm 1931, 1943 và 1984. Đây là khu di chỉ có các loại hình: cư trú, mộ táng và kiến trúc.
### Di chỉ Gò Thành[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&action=edit§ion=11)]
Di chỉ Gò Thành thuộc ấp Tân Thành (xã Tân Thuận Bình, huyện
[Chợ Gạo](/wiki/Ch%E1%BB%A3_G%E1%BA%A1o), tỉnh [Tiền Giang](/wiki/Ti%E1%BB%81n_Giang)), được L. Malleret phát hiện năm [1941](/wiki/1941). Trong nhiều lần khai quật tiếp theo vào những năm: 1979, 1988, 1989, 1990, đã phát hiện ở độ sâu khoảng 1,5 đến 3 [m](/wiki/M), có nhiều gốm cổ bị vỡ; nhiều vòi bình; nhiều di cốt trâu bò, heo và xương cá; nhiều dấu vết tro, than, vỏ trái cây, lá dừa nước; cùng với vài cọc gỗ có dấu vết gia công.
Nơi đây, cũng đã phát hiện được 5 kiến trúc bằng gạch và 12 ngôi mộ xây bằng gạch có kích thước lớn nhỏ khác nhau. Trong và quanh mộ, ngoài những hiện vật bằng vàng, bằng gốm, đất nung còn có hai tượng thần Visnu bằng đá có kích cỡ khá lớn...Bằng kỹ thuật chuyên ngành, các nhà khảo cổ đã phân tích một số mẫu vật & kết luận rằng khu di tích khảo cổ Gò Thành có niên đại từ thế kỷ 4 đến thế kỷ 8. Đây là một khu di chỉ đặc biệt vì nó còn lưu giữ khá nguyên vẹn và phong phú về nhiều loại hình di chỉ như: di chỉ cư trú, di chỉ mộ táng, và nhất là di chỉ kiến trúc với nhiều đền tháp ở cạnh nhau có quy mô khác nhau, rất hoành tráng, tuy chỉ còn phần nền...
### Di chỉ Gò Cây Tung[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&action=edit§ion=12)]
Di chỉ Gò Cây Tung thuộc ấp Thới Thuận, xã Thới Sơn, huyện
[Tịnh Biên](/wiki/T%E1%BB%8Bnh_Bi%C3%AAn), tỉnh An Giang, được phát hiện và khai quật vào năm 1994 và 1995. Tại đây, người ta đã phát hiện nhiều ngôi mộ cổ với 23 bộ xương người, trong đó có 9 nam, 7 nữ, còn 7 cá thể chưa rõ giới tính... Ngoài ra, người ta còn tìm được nhiều hiện vật phong phú, bao gồm đồ gốm có vẻ màu, hơn 40 chiếc rìu đá (có hình tứ giác) cùng bàn mài, chày nghiền...
Cùng với những di chỉ trên, những di vật và mộ táng được phát hiện rất nhiều ở nơi khác như: Bình Tả (
[Long An](/wiki/Long_An)), Gò Cây Duối-Thanh Điền, Tây Ninh, Đá Nổi ( [Kiên Giang](/wiki/Ki%C3%AAn_Giang)), ND 11 ( [Khu kinh tế mới Lê Minh Xuân](/w/index.php?title=Khu_kinh_t%E1%BA%BF_m%E1%BB%9Bi_L%C3%AA_Minh_Xu%C3%A2n&action=edit&redlink=1), huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh), Di chỉ Cây Gáo ( [Đồng Nai](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_Nai)) v.v...đã khẳng định rằng *Óc Eo là một nền văn hóa có nguồn gốc bản địa, mà chủ nhân của nó là những cư dân Phù Nam*.
## Phù Nam & Chân Lạp[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&action=edit§ion=13)]
Sách
*Lịch sử Campuchia* viết: Cho tới nay, vẫn còn không ít người cho rằng nước Phù Nam là tiền thân của nước Chân Lạp. Quan điểm nhầm lẫn này được nêu ra đầu tiên trong các công trình nghiên cứu của các học giả của [Trường Viễn Đông bác cổ](/wiki/Vi%E1%BB%87n_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng_B%C3%A1c_c%E1%BB%95) từ nửa đầu [thế kỷ 20](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20).
Sau, nhờ những nguồn thư tịch cổ của Trung Quốc và các cuộc khai quật khảo cổ
, các nhà nghiên cứu mới có đủ bằng chứng để xác định hai quốc gia này không phải là một. [36] *Tùy thư* chép: *Chân Lạp ở về phía* [Tây Nam](/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_T%C3%A2y_Nam)nước Lâm Ấp. Nguyên trước là thuộc quốc của Phù Nam. Sau họ ngày một hùng cường, vua Chân Lạp là Ksatriya Citrasena chiếm được Phù Nam và bắt thần phục... [[37]](#cite_note-37)
Sử
[nhà Lương](/wiki/Nh%C3%A0_L%C6%B0%C6%A1ng) chép: *Nước Phù Nam ở phía Nam quận Nhật Nam, trong một vịnh lớn ở phía Tây biển. Nước cách Nhật Nam chừng 7.000 lý và cách Lâm Ấp hơn 3.000 lý về phía Tây Nam. Đô thành cách biển 500 lý...* *Tân Đường thư* mô tả tương tự: *Nước Phù Nam ở cách quận Nhật Nam bảy ngàn lý về phía Nam…, đất thấp như Hoàn Xương, có thói quen lập những thành phố bọc tường…Vua của họ đóng đô ở thành Đặc Mục. Thành ấy bị Chân Lạp đánh bất ngờ, phải dời đến thành phố Na Phất Na ở phía Nam...* [[38]](#cite_note-38)
Từ đó, rút ra được hai điểm chính:
- Vị trí của mỗi nước đều đã được xác định khá rõ ràng, tuy hai nước này có những mối quan hệ với nhau về nhiều mặt.
- Ban đầu, nước Chân Lạp là một thuộc quốc của Phù Nam, sau dần lớn mạnh, không những cởi bỏ được ách thống trị và còn bắt Phù Nam thần phục lại mình. Sự kiện này xảy ra vào khoảng nửa
[thế kỷ 7](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7)(sau năm 627). Từ đấy trở đi, có thể nói Phù Nam đã bị diệt vong và đất nước của họ bị sát nhập vào lãnh thổ của Chân Lạp.
Mãi sang tới
[thế kỷ 17](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_17) - [thế kỷ 18](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_18), phần lãnh thổ xưa kia được coi là trung tâm của Phù Nam, tách khỏi *đế quốc Ăngco* (tức Chân Lạp) để trở thành một bộ phận của lãnh thổ Việt Nam, tức Nam Bộ ngày nay. [[39]](#cite_note-39)
## Bí ẩn về sự tiêu vong[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&action=edit§ion=14)]
Chu Đạt Quan, một sứ thần
[nhà Nguyên](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn) trên đường sang kinh đô Ăngkor vào khoảng tháng 7 năm [Bính Thân](/wiki/B%C3%ADnh_Th%C3%A2n) (1296), đã miêu tả cảnh Thủy Chân Lạp trong sách *Chân Lạp phong thổ ký* như sau: *Từ chỗ vào Chân Bồ*. trở đi, hầu hết là rừng thấp cây rậm. [[40]](#cite_note-40) [Sông](/wiki/S%C3%B4ng)dài cảng rộng, kéo dài mấy trăm dặm cổ thụ rậm rạp, mây leo um tùm, tiếng chim muông chen lẫn nhau ở trong đó. Đến nửa cảng mới thấy ruộng đồng rộng rãi, tuyệt không có một tấc cây. Nhìn xa chỉ thấy cây lúa rờn rờn mà thôi. [Trâu](/wiki/Tr%C3%A2u)rừng họp nhau thành từng đàn trăm ngàn con, tụ tập ở đấy. Lại có giồng đất đầy [tre](/wiki/Tre)dài dằng dặc mấy trăm dặm. Loại tre đó, đốt có gai, măng rất đắng [[41]](#cite_note-41)
Vì sao nền văn hoá đa sắc và rực rỡ này biến mất, hiện vẫn chưa có lời giải thích nào có tính thuyết phục cao. Tuy nhiên, một vài ý kiến sau đây đang được người quan tâm chú ý:
Bài
*Phế đô của vương quốc Phù Nam*, đã đăng trên *báo Tuổi Trẻ* nêu ba giả thuyết: [42]
- Thứ nhất: do thiên tai (một trận hồng thủy). Nhưng theo nhiều nhà khoa học thế giới thì kỷ tan rã băng hà cuối cùng cách đây ít ra cũng đã 8.000 năm. Những trận động đất hay những cơn sóng thần cục bộ như xảy ra ở Nam Á vừa rồi khó có khả năng xóa được cả một vương quốc như Phù Nam.
- Thứ hai: do đại dịch bệnh. Nhưng qua các cuộc khai quật, thì thấy những bộ hài cốt cổ, không có dấu hiệu bị nhiễm dịch bệnh và đều được táng đàng hoàng trong mộ.
- Thứ ba: do những cuộc ngoại xâm tàn sát. Và nghi vấn ngoại ban ấy chính là người Java (Mã Lai). Nhưng thư tịch cổ không thấy ghi như thế và cũng chưa tìm được chứng cứ để xác định...
Theo nhóm tác giả sách
*Lịch sử Campuchia*, thì: *Vào khoảng giữa* [thế kỷ 6](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_6), nước Phù nam nhanh chóng bước vào thời kỳ tàn tạ. Nền [văn minh](/wiki/V%C4%83n_minh)Phù Nam cổ kính trước sau chỉ được nảy nở ở một số đô thị lớn tập trung dân cư, còn ở các vùng nông thôn rộng lớn thì cuộc sống ở đây không có ai quan tâm đến. Công tác thủy nông không được coi trọng nữa, khiến cho những vụ lũ lụt của sông Mê Kông gây những tai họa khủng khiếp cho các cánh đồng ruộng trũng, biến những vùng đồng bằng vốn phì nhiêu thành những vùng đồng lầy vô dụng ở miền hạ lưu sông Mê Kông; và làng mạc tiêu điều, cư dân xơ xác phải di cư đến những rẻo cao. Ngoài ra, việc Ruđravacman lên ngôi bất hợp pháp khiến xuất hiện nhiều nhóm phái chống đối, ly khai cát cứ thành những vùng độc lập. Để rồi, Phù Nam bị [Chân Lạp](/wiki/Ch%C3%A2n_L%E1%BA%A1p)chinh phục, và hợp nhất tạo thành quốc gia Khmer, mà Bhavaraman I có thể coi là người sáng lập. [[43]](#cite_note-43)
Trích ý kiến của Võ Sĩ Khải:
*Những chuyển biến trong cơ cấu cư dân (Phù Nam), sự không thích ứng với những điều kiện chính trị, kinh tế và văn hóa dưới thời (lệ thuộc) Chân Lạp, tình trạng chiến tranh triền miên giữ Chân Lạp (trong đó có Phù Nam) trên địa bàn Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ, và những ảnh hưởng của các cuộc tấn công của đế quốc Nguyên Mông vào các nước* [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81)vào [thế kỷ 13](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_13)đã là "những nguyên nhân trực tiếp và gián tiếp đưa quá trình hoang hoá của vùng đất [Gia Định](/wiki/Gia_%C4%90%E1%BB%8Bnh)và đồng bằng [Nam Bộ](/wiki/Nam_B%E1%BB%99_Vi%E1%BB%87t_Nam)nói chung". Các cộng đồng dân tộc bản địa (Phù Nam) sinh sống trên đồng bằng châu thổ từ nhiều thế kỷ đã từ từ rút về sống co thủ ở miền cao trong những điều kiện hoang sơ, chỉ giữ lại trong ký ức hình ảnh của biển cả và một thời "hoàng kim" mà ngày nay chỉ còn tìm lại được qua một số tập quán, trong huyền thoại và những truyền thuyết dân gian. [[44]](#cite_note-44)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&action=edit§ion=15)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&action=edit§ion=16)]
- ^
**a** [Georges Cœdès, "La Stele de Ta-Prohm", Bulletin de l'Ecole francaise d'Extreme-Orient (BEFEO), Hanoi, VI, 1906, pp.44-81; George Cœdès, Histoire ancienne des États hindouisés d'Extrême-Orient, Hanoi, 1944, pp.44-45; Georges Cœdès, Les états hindouisés d'Indochine et d'Indonésie, Paris, E. de Boccard, 1948, tr. 128.](#cite_ref-Coedes_1-1) **ă** **Claude Jacques, "'Funan', 'Zhenla'. The reality concealed by these Chinese views of Indochina", in R. B. Smith and W. Watson (eds.),** [^](#cite_ref-2) *Early South East Asia: Essays in Archaeology, History, and Historical Geography*, New York, Nhà in Đại học Oxford, 1979, tr. 371–379, tr. 373, 375; Hà Văn Tấn, "Óc Eo: Endogenous and Exogenous Elements", *Viet Nam Social Sciences*, 1-2 (7-8), 1986, tr. 91-101, tr. 91-92. **Claude Jacques, "‘Funan’, ‘Zhenla’: The Reality Concealed by these Chinese Views of Indochina", trong R. B. Smith & W. Watson (chủ biên),** [^](#cite_ref-3) *Early South East Asia: Essays in Archaeology, History and Historical Geography*, New York, Nhà in Đại học Oxford, 1979, tr. 371-379, tr. 378. **Lương Ninh (2006),** [^](#cite_ref-4) *Nước Phù Nam*, Nhà xuất bản. Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, tr. 39 - 40 **Lương Ninh (2006),** [^](#cite_ref-5) *Nước Phù Nam*, Nhà xuất bản. Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, tr. 40 **Lược theo** [^](#cite_ref-6) *Giáo trình du lịch*(tr. 97), *Lịch sử Camphuchia*(tr. 32) [^](#cite_ref-7) *Le Fou-nan*, tr. 248–303 **Lương Ninh (2006),** [^](#cite_ref-8) *Nước Phù Nam*, Nhà xuất bản. Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, tr 43 [^](#cite_ref-9) [Lương thư](/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_th%C6%B0)và [Nam Tề thư](/wiki/Nam_T%E1%BB%81_th%C6%B0)chép tương tự. Ở bài soạn này, xin các bạn đọc lưu ý là tên các vị vua Phù Nam, mỗi sách phiên âm mỗi khác. Và các năm tháng ở trong bài, chỉ có tính tương đối.
- ^
**a** [Ngô Văn Doanh (2009), trang 15.](#cite_ref-NVD2009p15_10-1) **ă** **Ngô Văn Doanh (2009), trang 16-17.** [^](#cite_ref-11) **Ngô Văn Doanh (2009), trang 17-18.** [^](#cite_ref-12) **Dẫn lại từ Ngô Đăng Doanh (2009), trang 18.** [^](#cite_ref-13) **Giáo trình Du lịch.** [^](#cite_ref-14) **Cát Miệt, do người Hoa phiên âm từ Khmer. Về sau quốc gia này có tên gọi là Chân Lạp. (chú thích lấy ở sách Lược sử vùng đất Nam Bộ Việt Nam** [^](#cite_ref-15) *, tr. 19).* [^](#cite_ref-16) *Tùy thư*, Quyển 82, Liệt truyện 47, tờ 5. (Tư liệu khoa Sử, Đại học Quốc gia Hà Nội, H. 1949). [^](#cite_ref-17) *Tân Đường thư*, Quyển 222 hạ, Liệt truyện 147 hạ, tờ 3 (Bản [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n), Tư liệu khoa Sử, Đại học Quốc gia Hà Nội, H. 1948. [^](#cite_ref-18) *Lược sử vùng đất Nam Bộ Việt Nam*, tr. 20. **Mã Đoan Lâm,** [^](#cite_ref-19) *Văn hiến thông khảo*, Quyển 332, Tứ duệ khảo, tờ 9. (Tư liệu khoa Sử, Đại học Quốc gia Hà Nội, H. 875. **Óc Eo: tên một cánh đồng nay thuộc xã Vọng Thê, huyện** [^](#cite_ref-20) [Thoại Sơn](/wiki/Tho%E1%BA%A1i_S%C6%A1n,_An_Giang), tỉnh [An Giang](/wiki/An_Giang). **Theo** [^](#cite_ref-21) *Địa chí văn hóa TP. HCM*, tập I, phần 2, tr. 119. **Cuộc khai quật đầu tiên của Malleret đã tiến hành với 24 điểm. Cho tới nay, trên sườn núi Ba Thê và cánh đồng Óc Eo đã có trên 50 địa điểm có giá trị khảo cổ học đã được ghi nhận và nghiên cứu. Tính đến năm 1975, bộ sưu tập về văn hóa Óc Eo - Ba Thê đã có 3.969 hiện vật. Trong đó bao gồm: 498 đồ vàng, 137 đồ bạc, 4 chì, 83 thiếc, 149 đồ đồng, 2.749 đồ đá màu (trong đó có 2.522 chuỗi hạt, 79 đồ đá khác, 285 đất nung, 7 đồ gỗ và một số hiện vật không xác định rõ)** [^](#cite_ref-22) [^](#cite_ref-23) *Lược sử vùng đất Nam Bộ Việt Nam*, tr. 17. [^](#cite_ref-24) *Từ điển Văn hóa Đông Nam Á*, tr. 305. **Lược theo** [^](#cite_ref-25) *Giáo trình du lịch*(tr. 101-102) và *Lịch sử Campuchia*(tr. 40-44) [^](#cite_ref-26) *Địa chí văn hóa TP. HCM*(tập I, phần 2, tr. 113) & *Giáo trình du lịch*(tr. 99). Sách *Lược sử vùng đất Nam Bộ Việt Nam*ghi cư dân Phù Nam mang đặc điểm nhân chủng Tiền Mã Lai (Protomalais). **Ghi theo** [^](#cite_ref-27) *Lược sử vùng đất Nam Bộ*(tr. 18). *Giáo trình du lịch*cho rằng chữ *Brami*, là thứ chữ đã được dùng ở Ấn Độ từ [thế kỷ 3](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_3)đến [thế kỷ 5](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_5). (tr. 99) **Ngô Văn Doanh (2009), trang 14. Ý kiến này phù hợp với ghi nhận của** [^](#cite_ref-28) *Lương thư*(sử nhà Lương, [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)). [^](#cite_ref-29) *Giáo trình du lịch*(tr. 98) **Louis Malleret.** [^](#cite_ref-30) *L’Archéologie du delta du Mékong*, Tome 3, Paris, 1963, tr. 314. [^](#cite_ref-31) *Lịch sử Campuchia*, tr. 44. [^](#cite_ref-32) *Ngô thư*, Ngô chủ truyện (quyển 47, tờ 31). Dẫn lại theo *Lược sử vùng đất Nam Bộ Việt Nam*, tr. 14. **Mahaxvara, là một trong những tên gọi của thần Civa. Đoạn trích này in trong sách Lịch sử Campuchia, tr.41-42.** [^](#cite_ref-33) [^](#cite_ref-34) *Sử nhà Lương*. Đoạn trích in trong sách *Lịch sử Campuchia*, tr.42. **P.Pelliot,** [^](#cite_ref-35) *Le Fou Nan*, Hanoi, 1903 & *Lược sử vùng đất Nam Bộ Việt Nam*, tr. 18. **Võ Sĩ Khải viết:** [^](#cite_ref-36) *Căn cứ vào những kết quả nghiên cứu gần đây, có thể thấy những di tích khảo cổ học mang dấu ấn Chân Lạp trên đất Nam Bộ trước*Địa chí văn hóa TP. HCM [thế kỳ 16](/w/index.php?title=Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B3_16&action=edit&redlink=1)không nhiều và ảnh hưởng văn minh [Angkor](/wiki/Angkor)ở vùng này cũng không đậm nét. ( *tập I, tr. 183.* **Tùy thư, Quyển 82, Liệt truyện 47, tờ 5. Tư liệu khoa sử, Đại học Quốc Hà Nội, H. 1949.** [^](#cite_ref-37) **Tân Đường thư. (bản chữ Hán). Tư liệu khoa sử, Đại học Quốc Hà Nội, H.1948.** [^](#cite_ref-38) **Lược theo** [^](#cite_ref-39) *Lịch sử Campuchia*, tr. 28-29. **Vùng** [^](#cite_ref-40) [Bà Rịa](/wiki/B%C3%A0_R%E1%BB%8Ba)ngày nay. **Chu Đạt Quan,** [^](#cite_ref-41) *Chân Lạp phong thổ ký.*Nhà xuất bản Thế giới, [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), 2006, tr.45. [^](#cite_ref-42) [Xem Phế đô của vương quốc Phù Nam](http://dulich.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=96300&ChannelID=100) **Lịch sử Campuchia, tr. 47-48.** [^](#cite_ref-43) [^](#cite_ref-44) *Địa chí văn hóa TP. Hồ Chí Minh*, tập I, tr. 118.
## Tham khảo chính[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&action=edit§ion=17)] *Lược sử vùng đất Nam Bộ*(in lần thứ 2) do GS TSKH Vũ Minh Giang chủ biên. Sách của Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam tổ chức biên soạn, Nhà xuất bản thế giới ấn hành, Hà Nội, 2008. *Lịch sử Camphchia*do Phạm Việt Trung, Nguyễn Xuân Kỳ, Đỗ Văn Nhung biên soạn. Nhà xuất bản Đại học & THCN, 1982. *Địa chí văn hóa TP. HCM*, tập I, phần 2 do Võ Sĩ Khải biên soạn. Nhà xuất bản TP. HCM, 1987.
- Ngô Văn Doanh,
*Từ điển Văn hóa Đông Nam Á phổ thông*. Nhà xuất bản VH-TT, 1999.
- Ngô Văn Doanh (2009), "Vương quốc Phù Nam (khái quát những giai đoạn lịch sử)", Nghiên cứu Đông Nam Á, số tháng 3, trang 13-20.
*Kiến thức phục vụ thuyết minh du lịch*(gọi tắt là *Giáo trình du lịch*) giáo trình do Hiệp hội du lịch TP HCM biên soạn, Nhà xuất bản Tp. HCM ấn hành năm 1995.
- Lương Ninh, Vương quó̂c Phù Nam: lịch sử và văn hóa [Fu Nan: history and culture], Hà NộI, Việ̣̂n văn hóa và Nhà xuá̂t bản Văn hóa thông tin, 2005.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%B9_Nam&action=edit§ion=18)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|

X-Cache: cp1065 miss, cp1067 miss


markdown:
*Proechimys trinitatus*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Proechimys trinitatus
|
|[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Mammalia](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Rodentia](/wiki/B%E1%BB%99_G%E1%BA%B7m_nh%E1%BA%A5m) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Echimyidae](/wiki/Echimyidae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Proechimys](/wiki/Proechimys) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **P. trinitatus** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Proechimys trinitatus*
(J. A. Allen &
[Chapman](/w/index.php?title=Frank_Chapman_(nh%C3%A0_nghi%C3%AAn_c%E1%BB%A9u_chim)&action=edit&redlink=1), 1893) [[2]](#cite_note-msw3-2) ![ Proechimys trinitatus distribution (gray).png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Proechimys_trinitatus_distribution_%28gray%29.png/280px-Proechimys_trinitatus_distribution_%28gray%29.png)
![ Proechimys trinitatus distribution (gray).png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Proechimys_trinitatus_distribution_%28gray%29.png/280px-Proechimys_trinitatus_distribution_%28gray%29.png)
* là một loài Proechimys trinitatus* [động vật có vú](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA)trong họ [Echimyidae](/wiki/Echimyidae), [bộ Gặm nhấm](/wiki/B%E1%BB%99_G%E1%BA%B7m_nh%E1%BA%A5m). Loài này được J. A. Allen & Chapman mô tả năm 1893. [[2]](#cite_note-msw3-2)
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Proechimys_trinitatus&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Proechimys_trinitatus&action=edit§ion=1)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Proechimys_trinitatus&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Proechimys_trinitatus&action=edit§ion=2)] **McKnight, M. & Emmons, L. (2008).** [^](#cite_ref-iucn_1-0) [.](http://www.iucnredlist.org/details/18301) *Proechimys trinitatis* *2008*. [IUCN Red List of Threatened Species](/wiki/S%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%8F) [IUCN](/wiki/IUCN)2008. Truy cập ngày ngày 27 tháng 3 năm 2009.
- ^
**a** [Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005). “](#cite_ref-msw3_2-1) **ă** *Proechimys trinitatus*”. [. Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang).](http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?id=13400517) *Mammal Species of the World* [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-8018-8221-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-8018-8221-0). [OCLC](/wiki/OCLC) [62265494](//www.worldcat.org/oclc/62265494).