markdown:
**Bàn về khái niệm chức năng trong khoa học xã hội ** **A. R. RADCLIFFE-BROWN**
Khi áp dụng vào các xã hội con người, khái niệm chức năng được dựa trên sự loại suy giữa đời sống xã hội và đời sống hữu cơ. Việc thừa nhận loại suy và một số những hàm ý của nó không phải là mới. Vào thế kỷ 19, loại suy, khái niệm chức năng, và bản thân chữ này thường xuyên xuất hiện trong triết học xã hội và trong xã hội học. Theo chỗ tôi biết, chính Durkheim là người đầu tiên trình bày có hệ thống khái niệm này vào năm 1895 (
*Règles de la Méthode Sociologique/ Các quy tắc của phương pháp xã hội học*) khi ông áp dụng nó vào nghiên cứu khoa học một cách nghiêm ngặt về xã hội.
Định nghĩa của Durkheim phát biểu rằng “chức năng” của một thiết chế xã hội là sự tương ứng giữa nó với những nhu cầu (t.Pháp: besoins) của cơ thể xã hội (social organism). Trước hết, để tránh tình trạng hàm hồ có thể có và nhất là tránh khả năng của một lý giải mang tính mục đích luận, tôi muốn thế thuật ngữ “nhu cầu” bằng thuật ngữ “những điều kiện tất yếu cho tồn tại”, hay giả như thuật ngữ “nhu cầu” có được sử dụng thì nó cũng chỉ được hiểu theo nghĩa này. Ở đây có một điểm, mà ta sẽ quay trở lại sau, cần lưu ý là bất cứ một nỗ lực nào áp dụng khái niệm “chức năng” này vào khoa học xã hội đều bao hàm giả định rằng các xã hội con người tuân theo, cùng một cách với các cơ thể động vật, những điều kiện tất yếu cho tồn tại và ta có thể phát hiện ra những điều kiện ấy bằng phương cách nghiên cứu khoa học thích hợp.
Để làm sáng tỏ hơn nữa khái niệm này thì ta sử dụng sự loại suy giữa đời sống xã hội với đời sống hữu cơ sẽ thuận tiện hơn. Giống như tất cả mọi loại suy, ta phải sử dụng loại suy này một cách cẩn trọng. Một cơ thể động vật là một quần tụ (agglomeration) các tế bào và các chất lỏng ở khe tế bào (interstitial fluids) được sắp xếp trong quan hệ với nhau như một tổng thể hợp nhất đang sống chứ không phải như một sự hỗn hợp. Với nhà hóa sinh học, nó là một hệ thống được hợp nhất một cách phức tạp của các phân tử phức hợp. Hệ thống các quan hệ qua đó các đơn vị này được quan hệ với nhau là cấu trúc hữu cơ. Theo như các thuật ngữ được dùng ở đây, cơ thể tự nó không phải là cấu trúc; nó là một tập hợp những đơn vị (các tế bào hay các phân tử) được sắp xếp trong một cấu trúc, tức là trong một tập hợp các quan hệ; cơ thể có một cấu trúc. Hai động vật trưởng thành thuộc cùng một loài và cùng một giới tính gồm có các đơn vị giống nhau được kết hợp theo cùng một cấu trúc giống nhau. Cấu trúc vì thế được định nghĩa như là một tập hợp các quan hệ giữa các thực thể. (Cấu trúc của một tế bào theo cùng một cách là tập hợp các quan hệ giữa các phân tử phức hợp, và cấu trúc của một nguyên tử là một tập hợp các quan hệ giữa các hạt electron và proton.) Trong suốt thời gian sống của nó, cơ thể duy trì một sự liên tục nào đó của cấu trúc cho dù nó không bảo tồn toàn bộ tính đồng nhất (identity) của những bộ phận cấu thành của nó. Nó làm mất đi một số các phân tử cấu thành của nó bằng hô hấp và bài tiết; nó thu nhận những thứ khác bằng hô hấp và hấp thụ dưỡng chất. Trong suốt một giai đoạn nào đó, các tế bào cấu thành của nó thay đổi. Quá trình mà sự liên tục cấu trúc của cơ thể được duy trì được gọi là đời sống. Quá trình đời sống gồm những hoạt động và những tương tác của các đơn vị cấu thành của cơ thể, tức các tế bào và các cơ quan trong đó các tế bào được hợp thành.
Từ quan điểm này, đời sống của một cơ thể sinh vật được quan niệm như là sự vận hành (functioning) của cấu trúc của nó. Chính qua tính liên tục và bởi tính liên tục của sự vận hành mà tính liên tục của cấu trúc được duy trì. Nếu ta xem bất cứ bộ phận hoạt động mang tính tái diễn nào của quá trình đời sống như: hô hấp, tiêu hóa, v.v., chức năng (function) của nó là vai trò mà nó đóng, tức sự góp phần của nó, trong đời sống của cơ thể sinh vật như là một toàn thể. Như vậy, một tế bào hay một cơ quan có một sự hoạt động (activity) và sự hoạt động ấy có một chức năng. Đúng là, chúng ta thường nói về sự tiết chất dịch trong dạ dày như là một “chức năng” của dạ dày. Theo ngôn ngữ được dùng ở đây, ta phải nói rằng đấy là một “hoạt động” của dạ dày, chức năng của nó là biến các protein trong thức ăn thành một dạng trong đó các protein này được máu hấp thu và phân phối đến các mô
[[1]](#_ftn1) **.** Ta có thể lưu ý rằng chức năng của một quá trình sinh lý tái diễn vì thế là sự tương ứng giữa nó với những nhu cầu (tức là những điều kiện tất yếu cho tồn tại) của cơ thể.
Nếu ta tiến hành một nghiên cứu có hệ thống về bản tính của các cơ thể và đời sống hữu cơ thì có ba nhóm vấn đề đặt ra cho ta. (Thêm nữa, có những nhóm vấn đề nào đó khác về những phương diện hay những đặc trưng của đời sống hữu cơ mà ở đây ta không cần quan tâm tới). Một là nhóm vấn đề về hình thái học – có những loại hình cấu trúc hữu cơ nào, có những giống nhau và khác nhau nào mà chúng biểu hiện ra, và chúng phải được phân loại như thế nào? Thứ hai là các vấn đề về sinh lý học – nhìn chung, các cấu trúc hữu cơ vận hành như thế nào, do đó cái gì là bản tính của quá trình đời sống? Thứ ba là những vấn đề về sự tiến hóa hay sự phát triển – những loại hình mới của cơ thể sinh vật xuất hiện như thế nào?
Chuyển từ đời sống hữu cơ sang đời sống xã hội, nếu khảo sát một cộng đồng, một bộ lạc châu Mỹ hay châu Úc chẳng hạn, ta có thể nhận thấy sự tồn tại của một cấu trúc xã hội. Những con người cá thể, tức những đơn vị thiết yếu trong trường hợp này, được nối kết lại bởi một tập hợp các quan hệ xã hội xác định thành một tổng thể được hợp nhất. Tính liên tục của cấu trúc xã hội, cũng giống như tính liên tục của một cấu trúc hữu cơ, không bị phá vỡ bởi những thay đổi trong các đơn vị. Những cá thể này có thể tách khỏi xã hội, bằng cái chết hay bằng cách nào khác, thì những cá thể khác có thể nhập vào nó. Tính liên tục của cấu trúc được duy trì bởi quá trình của đời sống xã hội, và quá trình này chính là những hoạt động và những tương tác của những con người cá thể và của những nhóm có tổ chức do những cá thể ấy hợp thành. Đời sống xã hội của cộng đồng được xác định ở đây là sự vận hành của cấu trúc xã hội. Chức năng của bất cứ hoạt động có tính tái diễn nào, như việc trừng phạt một tội phạm, hay một tang lễ, là vai trò mà nó đóng trong đời sống xã hội như là một tổng thể, và do đó là sự đóng góp mà nó mang lại để duy trì tính liên tục cấu trúc.
Khái niệm chức năng như được định nghĩa ở đây vì thế bao hàm quan niệm về một cấu trúc (structure) gồm một tập hợp các quan hệ (set of relations) giữa những thực thể đơn vị (unit entities), sự liên tục của cấu trúc được duy trì bởi quá trình đời sống được tạo thành từ những hoạt động của các đơn vị cấu thành.
Nếu, với sự giúp đỡ của những khái niệm này, tiến hành một nghiên cứu có hệ thống về bản tính tự nhiên của xã hội con người và của đời sống xã hội, ta thấy có ba nhóm vấn đề đặt ra cho ta. Thứ nhất, các vấn đề về hình thái học xã hội – có những loại hình cấu trúc xã hội nào, đâu là những tương đồng và những dị biệt của chúng, chúng được phân loại như thế nào? Thứ hai, các vấn đề về sinh lý học xã hội – các cấu trúc xã hội vận hành như thế nào? Thứ ba, các vấn đề về sự phát triển – những loại hình mới của cấu trúc xã hội nảy sinh như thế nào?
Ta cần phải lưu ý hai điểm quan trọng mà sự loại suy giữa cơ thể sinh vật với xã hội bị phá vỡ. Trong một cơ thể động vật, ta có thể quan sát cấu trúc hữu cơ một cách độc lập ở mức độ nào đó với sự vận hành của nó. Do đó ta có thể tạo nên một hình thái học độc lập với sinh lý học. Nhưng trong xã hội con người, cấu trúc xã hội như là một tổng thể chỉ có thể được quan sát trong sự vận hành của nó. Một số các đặc trưng của cấu trúc xã hội, như sự phân bố địa lý của các cá thể và các nhóm có thể được quan sát trực tiếp, nhưng phần lớn các quan hệ xã hội trong tổng thể của chúng cấu thành cấu trúc, chẳng hạn các quan hệ giữa cha với con, người mua với người bán, người cai trị với người bị trị, là không thể quan sát được ngoại trừ trong các hoạt động xã hội mà các quan hệ đang vận hành. Kết quả là hình thái học xã hội không thể được xác lập một cách độc lập với sinh lý học xã hội.
Điểm thứ hai đó là một cơ thể động vật không làm thay đổi loại hình cấu trúc của nó trong tiến trình đời sống của nó. Một con heo không thể thành một con hà mã. (Sự phát triển của động vật từ lúc phôi thai đến lúc trưởng thành không phải là một sự biến đổi loại hình vì quá trình trong toàn bộ các giai đoạn của nó là có tính chất điển hình cho loài.) Mặt khác, một xã hội trong tiến trình lịch sử của nó có thể và làm thay đổi loại hình cấu trúc của mình mà không có bất cứ sự gián đoạn nào.
Theo định nghĩa được đưa ra ở đây, “chức năng” là sự đóng góp mà một hoạt động bộ phận tạo ra cho hoạt động tổng thể mà nó làm bộ phận. Chức năng của một tập quán xã hội đặc thù là sự đóng góp của nó cho toàn bộ đời sống xã hội như là sự vận hành của toàn thể hệ thống xã hội. Một quan niệm như thế hàm ý rằng một hệ thống xã hội (cấu trúc xã hội tổng thể của một xã hội cũng như tổng thể những tập quán xã hội mà cấu trúc ấy xuất hiện và dựa vào đó sự tồn tại của nó được liên tục) có một loại thống nhất nào đó mà ta có thể gọi là sự thống nhất chức năng. Ta có thể định nghĩa nó là một điều kiện trong đó toàn thể các bộ phận của hệ thống xã hội cùng hoạt động với một mức độ vừa đủ cho sự hài hòa và sự nhất quán nội tại, tức là không tạo ra những xung đột dai dẳng không giải quyết được cũng như không điều hòa được
[[2]](#_ftn2).
Đương nhiên, ý niệm này về sự thống nhất chức năng của một hệ thống xã hội là một giả thuyết. Nhưng với nhà chức năng luận, đó là một giả thuyết dường như đáng để thẩm tra bằng sự khảo sát có hệ thống về các sự kiện.
Ta hãy đề cập một cách ngắn gọn một phương diện khác của lý thuyết chức năng. Trở lại với sự loại suy giữa đời sống xã hội với đời sống hữu cơ, ta thừa nhận rằng một cơ thể có thể vận hành ít nhiều một cách có hiệu quả và vì thế ta đưa ra một khoa học chuyên biệt là bệnh lý học để xử lý tất cả những hiện tượng mất chức năng (disfunction). Ta phân biệt trong một cơ thể cái mà ta gọi là sức khỏe và bệnh tật. Những người Hy Lạp thế kỷ 5tcn nghĩ rằng người ta có thể áp dụng quan niệm như nhau cho xã hội, tức cho thành quốc (city-state), phân biệt tình trạng kỷ cương (eunomia), trật tự tốt, sức khỏe xã hội, với tình trạng mất kỷ cương (dysnomia), sự hỗn loạn, căn bệnh xã hội. Vào thế kỷ 19, khi vận dụng khái niệm chức năng, Durkheim đã tìm cách đặt cơ sở cho môn bệnh học xã hội khoa học, dựa trên hình thái học và sinh lý học
[[3]](#_ftn3).Trong các công trình của mình, nhất là các công trình bàn về sự tự tử và sự phân công lao động, ông cố gắng tìm kiếm một tiêu chuẩn khách quan qua đó để phán đoán xem một xã hội đã cho tại một thời điểm xác định là bình thường hay bệnh lý, kỷ cương hay mất kỷ cương. Chẳng hạn, ông cố chỉ ra rằng sự gia tăng tỉ lệ tự tử ở nhiều nước trong thế kỷ 19 là triệu chứng của một tình trạng xã hội loạn kỷ cương, hay theo hệ thuật ngữ của ông là vô tổ chức. Có lẽ không một nhà xã hội học nào cho rằng Durkheim thực sự thành công trong việc xác lập một cơ sở khách quan cho một khoa học về bệnh học xã hội. [[4]](#_ftn4)
Về các cấu trúc hữu cơ, ta có thể tìm thấy những tiêu chuẩn khách quan một cách nghiêm ngặt để phân biệt bệnh tật với sức khỏe, bệnh lý với bình thường, vì bệnh tật là cái đe dọa cơ thể bằng cái chết (sự phân rã cấu trúc của nó) hay làm cản trở những hoạt động đặc trưng của loại hình hữu cơ. Các xã hội không chết đi theo cùng cách mà các động vật chết và do đó ta không thể định nghĩa mất kỷ cương là cái nếu không được kiềm chế sẽ dẫn đến cái chết của một xã hội. Hơn nữa, một xã hội khác với một cơ thể trong đó nó có thể làm thay đổi loại hình cấu trúc của nó, hay có thể được sáp nhập như là một phần không thể thiếu của một xã hội rộng lớn hơn. Do đó, ta không thể định nghĩa mất kỷ cương là một sự xáo trộn của những hoạt động thường lệ của một loại hình xã hội (như Durkheim cố gắng làm).
Ta hãy quay trở lại một chút với người Hy Lạp. Họ quan niệm sức khỏe của một cơ thể và sự kỷ cương của một xã hội là một điều kiện cho các bộ phận của nó vận hành hài hòa với nhau
[[5]](#_ftn5). Đối với xã hội, đây cũng chính là điều mà ở trên ta đã xét như là sự thống nhất chức năng hay sự nhất quán nội tại của một hệ thống xã hội, và ta có thể xác lập một tiêu chuẩn hoàn toàn khách quan cho cấp độ thống nhất chức năng của một xã hội đặc thù. Phải thừa nhận là điều này không thể thực hiện được vào lúc này; nhưng khoa học về xã hội con người cho đến nay vẫn còn trong trạng thái hết sức ấu thơ. Vì thế ta có thể nói rằng, trong lúc một cơ thể bị một căn bệnh độc hại tấn công, nó sẽ phản ứng lại, và nó sẽ chết nếu phản ứng ấy bị bại, thì xã hội khi rơi vào tình trạng mất thống nhất chức năng (functional disunity) hay không nhất quán (giờ ta tạm thời đồng nhất thuật ngữ này với thuật ngữ “mất kỷ cương”), nó sẽ không chết - ngoại trừ một số trường hợp khá hiếm hoi như một bộ lạc Australia bị vùi chôn bởi sức mạnh hủy diệt của người da trắng – mà sẽ tiếp tục đấu tranh cho một loại kỷ cương nào đó, một loại sức khỏe xã hội nào đó, và vì thế có thể làm thay đổi loại hình cấu trúc của nó. Hiện nay, có vẻ như “nhà chức năng luận” có rất nhiều cơ hội để quan sát quá trình này ở các dân tộc bản địa chịu sự thống trị của các quốc gia văn minh, và trong chính các quốc gia này [[6]](#_ftn6).
Ở đây ta không có chỗ để bàn về một phương diện khác của lý thuyết chức năng, đó là câu hỏi liệu sự thay đổi của loại hình xã hội có phụ thuộc vào chức năng, tức phụ thuộc vào các quy luật sinh lý học xã hội hay không. Quan điểm của tôi là có một sự phụ thuộc như vậy và bản tính của nó phải được nghiên cứu trong sự phát triển của các thiết chế chính trị và pháp luật, các hệ thống kinh tế và các tôn giáo của châu Âu suốt hai mươi lăm thế kỷ qua. Với những xã hội chưa có chữ viết mà nhân loại học quan tâm, ta không thể nào nghiên cứu chi tiết về các quá trình lâu dài của sự thay đổi loại hình. Một loại thay đổi mà nhà nhân loại học có thể quan sát là sự tan rã các cấu trúc xã hội. Thế nhưng ngay ở đây, ta có thể quan sát và so sánh những vận động tự khởi hướng đến sự tái sáp nhập. Chẳng hạn, ta thấy ở châu Phi, ở Oceania, và ở Mỹ có sự xuất hiện những tôn giáo mới có thể được lý giải bằng một giả thuyết chức năng như là những nỗ lực xoa dịu một tình trạng mất kỷ cương xã hội được tạo ra bởi những biến đổi nhanh chóng của đời sống xã hội qua sự tiếp xúc với nền văn minh của người da trắng.
Khái niệm chức năng như được định nghĩa ở trên cấu thành một “giả thuyết làm việc” cho phép ta trình bày có hệ thống một số vấn đề nghiên cứu. Không một nghiên cứu khoa học nào có thể có được nếu không có sự trình bày có hệ thống nào như thế về những giả thuyết làm việc. Ở đây, có hai điểm ta cần lưu ý. Một là giả thuyết không đòi hỏi sự khẳng định giáo điều rằng bất cứ thứ gì trong đời sống của mỗi cộng đồng đều có một chức năng; mà chỉ cần giả định rằng nó có thể có chức năng, và ta được điều chỉnh trong việc tìm cách phát hiện nó. Hai là những tập quán xã hội trong hai xã hội có thể có cùng nội dung nhưng nhất định khác nhau về chức năng. Vì thế thực tiễn cuộc sống độc thân trong Giáo hội Công giáo La Mã ngày nay có chức năng rất khác với thực tiễn cuộc sống độc thân trong Giáo hội Ki tô giáo sơ kỳ. Nói cách khác, để xác định một tập quán xã hội, và do đó để đưa ra một so sánh có căn cứ vững chắc giữa những tập quán của các dân tộc hay các thời kỳ khác nhau thì nhất thiết ta không chỉ đơn thuần xét đến hình thức của tập quán mà còn cả chức năng của nó nữa. Trên cơ sở này, chẳng hạn, niềm tin vào một Hữu thể Tối cao (Supreme Being) trong một xã hội sơ khai là cái gì đó rất khác với một niềm tin như vậy trong một cộng đồng văn minh hiện đại.
Nếu chấp nhận giả thuyết chức năng hay điểm nhìn được phác thảo ở trên thì ta phải thừa nhận nhiều vấn đề mà việc giải quyết chúng đòi hỏi ta phải tiến hành rất nhiều nghiên cứu so sánh trên diện rộng về các xã hội thuộc nhiều loại hình khác nhau và cũng như những nghiên cứu “sâu” về các xã hội riêng lẻ ở mức có thể được. Trong các nghiên cứu thực địa về các dân tộc sơ khai hơn, trước hết nó dẫn đến một nghiên cứu trực tiếp về đời sống xã hội của cộng đồng với tư cách là sự vận hành của một cấu trúc xã hội, và ta có thể tìm thấy nhiều ví dụ về vấn đề này trong văn liệu gần đây. Vì chức năng của một hoạt động xã hội có thể được nhận thấy qua việc khảo sát những tác động của nó lên các cá nhân, và những tác động này được nghiên cứu hoặc ở cá nhân bình thường hoặc ở cả cá nhân bình thường lẫn cá nhân phi thường. Hơn nữa, giả thuyết này dẫn đến những nỗ lực nghiên cứu trực tiếp sự nhất quán hay sự thống nhất chức năng của một hệ thống xã hội và xác định bản tính của sự thống nhất đó trong từng hệ thống ở mức có thể có được. Các nghiên cứu thực địa như thế hiển nhiên là sẽ khác theo nhiều cách với các nghiên cứu được tiến hành từ những quan điểm khác, ví dụ như quan điểm dân tộc học nhấn mạnh đến sự truyền bá (diffusion). Ta không được nói rằng quan điểm này là tốt hơn quan điểm kia, mà chỉ nói rằng chúng khác nhau, và bất cứ một nghiên cứu đặc thù nào sẽ được xét đoán theo mục đích mà nó thực hiện.
Nếu quan niệm được phác thảo ở đây được xem như là một hình thức của “thuyết chức năng”, thì ta có thể mạn phép có đôi nhận xét về bài viết của Ts. Lesser. Ông nói đến một sự khác nhau về “nội dung” trong nhân loại học chức năng và nhân loại học phi-chức năng (non-functional anthropology). Theo quan điểm được trình bày ở đây “nội dung” hay vấn đề của nhân loại học xã hội là toàn bộ đời sống của một dân tộc trong mọi phương diện của nó. Để tiện việc xử lý [nội dung này], thông thường ta dành sự chú ý đặc biệt cho một bộ phận hay một phương diện đặc thù nào đó của đời sống xã hội, nhưng dù thuyết chức năng có bất cứ nghĩa gì thì nó không có nghĩa là cố gắng xem đời sống xã hội của một dân tộc như là một tổng thể, tức như là một sự thống nhất chức năng.
Ts. Lesser nói rằng nhà chức năng luận đề cao “những phương diện tâm lý học của văn hóa”, theo tôi ở đây ông nói đến sự thừa nhận của nhà chức năng luận rằng các tập quán của một xã hội chỉ hoạt động hay “vận hành” qua những tác động của chúng trong đời sống, tức là trong những tư tưởng, những tình cảm, và những hành động của các cá nhân.
Quan điểm của “nhà chức năng luận” được trình bày ở đây do đó không hàm ý rằng ta phải tiến hành nghiên cứu hết mực chu toàn mọi phương diện của đời sống xã hội, xét chúng trong quan hệ với nhau, và một phần thiết yếu của nhiệm vụ là nghiên cứu về cá nhân và về phương cách cá nhân ấy được nhào nặn hay được điều chỉnh để thích ứng với đời sống xã hội.
Chuyển từ nội dung sang phương pháp, hình như Ts. Lesser phát hiện ra một xung đột nào đó giữa quan điểm chức năng với quan điểm lịch sử. Đây là một sự hồi tưởng về những nỗ lực chính thức được tạo ra để xem xét sự xung đột giữa xã hội học và sử học. Trên thực tế, không có sự xung đột nào, mà chỉ có sự khác nhau.
Không có – và không thể có – bất cứ sự xung đột nào giữa giả thuyết chức năng với quan niệm rằng bất cứ nền văn hóa nào, bất cứ hệ thống xã hội nào, cũng là kết quả cuối cùng của một chuỗi thống nhất của những ngẫu nhiên lịch sử. Quá trình phát triển của một chủng ngựa (race-horse) từ tổ tiên có chân năm ngón là một chuỗi thống nhất của những ngẫu nhiên lịch sử. Quan niệm này không xung đột với quan niệm của nhà sinh lý học rằng con ngựa ngày nay và tất cả những hình thức tổ tiên tuân theo hay đã tuân theo các quy luật sinh lý học, tức là tuân theo các điều kiện tất yếu cho sự tồn tại hữu cơ. Ngành cổ sinh vật học và ngành sinh lý học không xung đột nhau. Ta có thể tìm thấy một “giải thích” về chủng ngựa trong lịch sử của nó – chủng này xuất hiện ra làm sao và xuất hiện ở nơi nào. Một giải thích khác, hoàn toàn độc lập, là phải chỉ ra làm thế nào mà ngựa là một minh họa đặc thù cho các quy luật sinh lý học. Cũng vậy, một “giải thích” về một hệ thống xã hội sẽ là lịch sử của nó, ta biết nó ở đâu, tức là sự mô tả chi tiết về việc nó xuất hiện ra làm sao và xuất hiện ở đâu. Một giải thích khác về chính hệ thống ấy được tuân theo bằng cách chỉ ra rằng (như những nỗ lực của nhà chức năng luận) nó là một minh họa điển hình cho các quy luật của sinh lý học xã hội hay sự vận hành xã hội. Cả hai cách giải thích ấy đều không xung đột, mà bổ sung lẫn nhau
[[7]](#_ftn7).
Giả thuyết chức năng xung đột với hai quan niệm được một số nhà dân tộc học bảo vệ, và có lẽ những quan niệm này, như chúng thường được bảo vệ với sự trình bày không chính xác, là nguyên nhân của sự đối kháng với tiếp cận ấy. Quan niệm thứ nhất là lý thuyết “vụn vặt và chắp vá” về văn hóa, như bài viết của Giáo sư Lowie
[[8]](#_ftn8) có nói: “mớ hổ lốn vô kế hoạch ấy, tức cái mớ vụn chắp vá được gọi là nền văn minh”. Việc tập trung sự chú ý vào cái gọi là sự truyền bá những nét văn hóa nhằm tạo ra một quan niệm về văn hóa như là một tập hợp những thực thể tản mạn (cái gọi là những nét đặc điểm) được mang lại với nhau bởi sự ngẫu nhiên lịch sử thuần túy và chỉ có những quan hệ có tính chất ngẫu nhiên với nhau. Quan niệm này hiếm khi được phát biểu và được bảo vệ với bất cứ sự chính xác nào, nhưng với tư cách là một điểm nhìn nửa vô thức (half-unconscious point of view) nó dường như chi phối tư duy của nhiều nhà dân tộc học. Đương nhiên, quan niệm này trực tiếp xung đột với giả thuyết về sự thống nhất chức năng của những hệ thống xã hội.
Quan niệm thứ hai, xung đột trực tiếp với giả thuyết chức năng, là quan niệm rằng ta không thể phát hiện ra những quy luật xã hội học có ý nghĩa nào như nhà chức năng luận đang tìm kiếm. Tôi có biết việc đôi ba nhà dân tộc học nào đó nói rằng họ bảo vệ quan niệm này, nhưng tôi không thể hiểu họ muốn nói gì, và cũng không tìm thấy chứng cứ (duy lý hay duy nghiệm) nào làm căn cứ cho luận điểm của họ. Các khái quát hóa về bất cứ loại chủ đề nào đều có hai loại: những khái quát hóa của ý kiến thông thường (common opinion) và những khái quát hóa được kiểm chứng hay được chứng minh bằng một khảo sát có hệ thống về chứng cứ do những quan sát chính xác được thực hiện có hệ thống mang lại. Những khái quát hóa loại sau được gọi là những quy luật khoa học. Nếu ai đó cho rằng không có quy luật nào trong xã hội con người thì cũng không thể khẳng định rằng không có những khái quát nào về xã hội con người, bởi chính họ bảo vệ những sự khái quát như thế và thậm chí tạo ra những khái quát hóa mới của riêng họ. Do đó họ phải khẳng định rằng, trong diện trường các hiện tượng xã hội, đối lập với các hiện tượng vật lý và sinh học, bất cứ sự nỗ lực nào nhằm thẩm tra có hệ thống về những khái quát hóa hiện có hay hướng đến phát hiện và kiểm chứng những khái quát hóa mới, vì lý do nào đó không thể giải thích được, là vô ích, hay như TS. Radin nói là “đòi ăn gan trời”. Việc tranh luận chống lại một luận điểm như thế là vô ích hay quả thực là không thể được.
ĐINH HỒNG PHÚC dịch
*Dịch xong ngày 31 tháng 8 năm 2009*
Nguồn: A. R. Radcliffe-Brown. 1965.
*Structure and Function in Primitive Society*. New York: The Free Press, pp. 178-187. [[1]](#_ftnref1) Sự nhấn mạnh đến dạng chính xác của hệ thuật ngữ này cũng chỉ nhằm làm bật lên sự loại suy (tương đồng). Tôi không phản đối việc sử dụng thuật ngữ chức năng trong sinh lý học để biểu thị cả sự hoạt động của một cơ quan lẫn những kết quả của hoạt động ấy trong việc duy trì sự sống. [[2]](#_ftnref2) Sự đối lập, tức là sự đối kháng được tổ chức và được điều hành, đương nhiên là một đặc trưng thiết yếu của mọi hệ thống xã hội. [[3]](#_ftnref3) Đối với cái ở đây được gọi là “mất kỷ cương” thì Durkheim dùng thuật ngữ “vô tổ chức” (Latinh: anomia; Pháp: anomie). Điều này, theo tôi, là không thích hợp. Sức khỏe và bệnh tật, kỷ cương và mất kỷ cương, là những thuật ngữ có quan hệ một cách thiết yếu. [[4]](#_ftnref4) Về đại thể, bản thân tôi đồng ý với những phê phán của Roger Lacombe (La Méthode Sociologique de Durkheim/ Phương pháp xã hội học của Durkheim) về lý thuyết tổng quát của Durkheim về bệnh học xã hội, và với những phê phán về cách xử lý của Durkheim về hiện tượng tự tử do Halbwachs trình bày (Les Causes du Suicide / Những nguyên nhân của hiện tượng tự tử). [[5]](#_ftnref5) Chẳng hạn, xem *Nền Cộng hòa* của Plato, quyển IV. [[6]](#_ftnref6) Để tránh hiểu lầm, có lẽ ta cần phải quan sát thấy rằng sự phân biệt này về tình trạng xã hội có kỷ cương với tình trạng xã hội mất kỷ cương không mang lại cho ta bất cứ sự đánh giá nào về các xã hội này như là “tốt” hay “xấu”. Một bộ lạc man dã thực hành chế độ đa thê, tục ăn thịt người và thuật phù thủy có thể cho thấy một mức độ cao của sự thống nhất chức năng hay sự nhất quán hơn so với nước Mỹ năm 1935. Sự phán đoán khách quan này, buộc phải như vậy nếu nó mang tính khoa học, là cái gì đó rất khác với bất cứ phán đoán nào khẳng định rằng với hai hệ thống xã hội ấy, xã hội này là tốt hơn, đáng mong muốn hơn hay dễ chấp thuận hơn xã hội kia. [[7]](#_ftnref7) Tôi không thấy có bất cứ một lý do nào tại sao cả hai loại nghiên cứu – nghiên cứu chức năng và nghiên cứu lịch sử - không thể được triển khai trong sự hài hòa hoàn hảo. Thực vậy, suốt bốn năm, tôi dạy cả môn nghiên cứu lịch sử và địa lý về các dân tộc dưới tên gọi là môn dân tộc học (ethnology) trong sự liên đới gần gũi với khảo cổ học, lẫn môn nghiên cứu chức năng về các hệ thống xã hội dưới tên gọi là nhân loại học xã hội (social anthropology). Tôi nghĩ rằng sẽ có nhiều bất lợi khi trộn lẫn hai bộ môn lại với nhau và lẫn lộn chúng. Xem “The Methodes of Ethnology and Social Anthropology/ Các phương pháp của tộc người học và nhân loại học xã hội” (South African Journal of Science, 1923, tr. 124-47). [[8]](#_ftnref8) *Primitive Society / Xã hội nguyên thủy*, tr. 441. Một phát biểu ngắn gọn về quan điểm này là đoạn văn sau đây trong ‘The Concept of the Guardian Spirit in North America / Khái niệm về Linh hồn Hộ mệnh ở Bắc Mỹ’ (Memoirs, American Anthropology Association, 29, 1923) của TS. Ruth Benedict: “Theo tôi, sự kiện cơ bản của bản tính người chính là con người đã xây dựng nên văn hóa của mình từ những yếu tố rời rạc, bằng cách nối kết và tái nối kết chúng lại; và chừng nào ta còn chưa từ bỏ sự mê tín rằng kết quả [của việc xây dựng ấy] là một cơ thể được quan hệ với nhau về mặt chức năng, ta sẽ không thể nào xem xét đời sống văn hóa của ta một cách khách quan hay kiểm soát những biểu hiện của nó”. Tôi nghĩ rằng có lẽ cả Giáo sư Lowie lẫn TS. Benedict, vào lúc ấy, ắt sẽ không bảo vệ quan niệm này về bản tính của văn hóa.
## Ý KIẾN BẠN ĐỌC


markdown: “Cậu đã không làm hết khả năng của mình.”Có thể cậu ta nói đúng. Tôi ôm chiếc kỉ niệm chương cùng với cái bằng khen giải nhì của mình bước đi cùng với bạn bè, gia đình và cả hai vợ chồng bác Lâm nữa, đi cùng từng ấy con người mà tôi vẫn cảm thấy lạc lõng. Hóa ra cũng có lúc cuộc sống trớ trêu vậy, đi cùng nhiều người nhưng cảm giác lại chẳng khác nào đang đi một mình nhưng khi đi cùng một người thì cảm giác lại giống như bạn đã có tất cả. Vậy đấy, hóa ra cuộc sống nhiều khi cũng thật ngu ngốc.– Thôi con gái, vui lên, giải nhì thì giải nhì có sao đâu, vẫn hơn cả chục đứa rồi. Vui lên. – Bác Lâm vỗ vỗ vai tôi động viên.– Bác Lâm nói đúng đó. Học tài thi phận mà. – Lam cũng khoác lấy vai tôi lảm nhảm như nhà triết học.– Thôi thôi thôi, bây giờ tất cả đi ăn nhé. Giải nhì thì vẫn là có giải, vẫn phải ăn mừng chứ. – Lão anh trai tôi đưa ra một cái đề nghị hợp lí rồi kéo tất cả mọi người đi cùng với tâm trạng hớn hở. Tôi cũng cảm thấy vui lên một chút, tôi đã có thể cười và để tống hết giải thưởng vào một góc. Có những thứ nên tạm thời quên đi, anh cũng có thể coi là một thứ như vậy. Tôi cũng không hỏi bác Lâm và bác Lân lí do tại sao anh không đến, đơn giản vì tôi sợ câu trả lời sẽ là: nó đi chơi với Bảo Khánh rồi. Tôi không dám hỏi cũng không dám nghĩ đến mặc dù nhiều khi cái miệng suýt nữa lại lỡ hỏi. Vì thế tôi chỉ toàn im lặng và nghe chuyện của mọi người, đôi lúc thì lại cười vài cái góp vui khi không thì lại tòm tọp ăn pizza. Tôi ăn từng miếng bánh và nuốt hết chúng cùng với bao nhiêu thắc mắc trong lòng mình xuống dạ dày. Dù đã ăn hết một đống pizza nhưng mớ suy nghĩ và những thắc mắc thì vẫn cứ ngổn ngang trong lòng, bây giờ tôi cảm thấy mình chẳng khác nào một con lợn. Ờ thì ăn hết một đống bánh không thành lợn hơi lạ nhưng mà việc đó có quan trọng không?Mọi người cười nói chuyện trò thêm một lúc nữa rồi tất cả cùng đứng dậy ra về. Tôi hiện tại chẳng nghĩ gì cả cũng không nhớ gì cả chỉ nhớ là mình vừa ăn như một con lợn, ních thật đầy một bụng pizza rồi đứng dậy, chẳng còn nhớ gì nữa. Lúc về do cái chỗ pizza đó gần nhà tôi nên tất cả cùng đi bộ. Tôi đi cùng Linh Trang, nó khoác tay tôi, hai đứa đi song song nhau rồi bỗng nó huých khuỷu tay vào người tôi hỏi nhỏ.– Thầy Quân đâu hả mày?Tôi nhíu mày nhìn nó khó hiểu.– Làm sao mà tao biết được, hôm nay tao còn không nhìn thấy thầy ấy.– Tại lúc ăn tao không thấy thầy ấy đâu cả mà lúc ở chỗ nhà hát thầy ấy còn đi ra đi vào mà. Tao tưởng mày biết?– Thế à? Tao không biết.– Sao mày không gọi hỏi xem?Tôi chỉ nhún vai một cái cho qua chuyện rồi cũng không trả lời.Tôi khởi đầu một ngày với bao nhiêu hy vọng và kết thúc cái ngày hôm đó với một đống thất vọng nhưng rồi tất cả cũng chỉ là những mẩu giấy được vo tròn thành một mớ bòng bong vô nghĩa, tất cả trôi tuột cả vào trong giấc ngủ. Đêm hôm đó tôi mơ thấy mình đứng trên bục cao nhất của một cuộc thi nào đó, thi gì đó, trong tay là chiếc cúp màu vàng và cả giấy khen, ở đó có tên tôi và chữ giải nhất và cả một tấm bảng to đùng ghi gì đó mà du học gì gì đó. Mọi người xung quanh đều vô tay tán thưởng, ai ai cũng tươi cười hớn hở. Tôi thấy mình cũng cười nhưng mà lại là một cái cười điềm đạm, không vui mà cũng chẳng buồn, hoàn toàn bình thản như thể tôi đã chấp nhận được điều gì đó. Anh Quân cũng ngồi ở phía dưới nhìn lên nơi tôi đang đứng nhưng ánh mắt trong veo ấy đượm một màu nâu buồn khó tả còn tôi thì chỉ nhìn ra phía khác. Giấc mơ kì cục đó chẳng còn đọng lại đầu tôi vào sáng hôm sau. Thức giấc, tôi cảm thấy trống rỗng, như thiêu thiếu thứ gì đó nhưng rồi thứ cảm giác đó cũng chẳng tồn tại được lâu.Tôi đến trường, thầy cô, bạn bè cùng khối, khác khối, cùng lớp, khác lớp… ai ai cũng nhìn tôi rồi mỉm cười. Tôi cũng không lấy làm lạ khi mà cái bảng thông báo ngoài cổng trường treo một tấm ảnh tôi ôm hoa cùng với tấm bằng khen được chụp vào buổi tối hôm qua cùng với dòng chữ :”Em Trịnh Tú An đi thi piano đạt giải nhì”. Giải nhì. Tôi thấy khá mỉa mai. Không phải vì tôi thua Hoàng Duy nên tôi cảm thấy vậy, mà là do tôi đã có thể hoàn thành phần thi xuất sắc hơn thế nhưng vì lí-do-nào-đó mà tôi đã không thể làm vậy. Đắng thật. Tôi thua Hoàng Duy, vậy còn vụ cá cược giữa tôi và cậu ta thì sao? Tôi có từ bỏ piano hay không? Có bỏ câu lạc bộ không?Tôi ngồi trong phòng truyền thống, im lặng nhìn mọi người đang hào hứng lên kế hoạch cho một buổi liên hoan ăn mừng cho cái giải hai của tôi. Dường như cái lí do để ăn mừng suy cho cùng cũng chỉ là cái lí do để mọi người tụ tập đi chơi còn tôi thì chỉ là một kẻ ngoài cuộc ké cạnh để được đi cùng. Tôi nghĩ vậy chẳng biết có đúng hay không nhưng sự thật là nãy tới giờ tôi ngồi ở một góc khuất và chẳng ai quan tâm, kể cả thằng nhóc Minh Hoàng. Tôi cũng mặc kệ chẳng nói lời nào cho đến khi mọi người đi hết tôi mới tiến lại gần cây piano đã cũ đặt ở góc phòng. Tôi nhìn quanh phòng, hình ảnh những ngày đầu tiên tôi gắn bó với căn phòng này chạy qua trong đầu tôi. Cái tủ gỉ sắt, cây đàn guitar của Duy Khang và cả thầy tổng phụ trách nữa… Tôi cảm giác ngày đó như mới chỉ hôm qua mà giờ lại xa quá.Tôi ngồi xuống, từng nốt nhạc trong bản To Zanarkand vang lên một cách chậm rãi thê lương. Ai đó từng nói với tôi rằng đây là bản nhạc viết về một câu chuyện tình buồn, ừ công nhận, buồn thật. Buồn tới mức chẳng còn gì có thể buồn hơn được nữa. Buồn tới mức tôi đã không còn buồn vì hôm qua anh không tới. Tôi tự hỏi mình rằng nếu hôm qua mà có anh ở đó thì tôi có thể giành giải nhất không?– Hóa ra là em à.Cánh cửa phòng bật mở, như mọi lần, là Anh Quân. Rốt cục anh cũng chịu xuất hiện.– Tôi nghe thấy tiếng đàn nên đoán là em, không ngờ đúng thật.– Vâng. – Tôi bình thản.– Nghe ổn mà. Giải nhì thôi à?Tôi im lặng thay cho câu trả lời. Tôi đang phân vân giữa hai câu nói ở trong đầu, chọn lựa một hồi im lặng vẫn là tốt nhất.– Vậy là em bỏ piano thật? – Giọng anh hết vẻ bông đùa ung dung, thay vào đó là một câu hỏi khiến cho bản nhạc tôi đang đánh bị ngắt đoạn.Làm sao mà anh biết? Chuyện đó chỉ tôi, nhóc Minh Hoàng và Hoàng Duy biết. Làm sao mà anh biết được?– Hôm qua thầy đã không đến. – Tôi nói một câu chẳng liên quan.– Tôi đang hỏi em.– Thầy đã nói rằng thầy sẽ đến.– Em biết là tôi kì vọng ở em.– Nhưng thầy lại không đến.– Em đang làm tôi bực mình đấy.– Vâng còn em thì thấy thất vọng ạ.Tôi và anh, mỗi người nói một chuyện và chẳng cái gì liên quan đến cái gì. Cuộc trò chuyện ngớ ngẩn kết thúc khi anh thì nổi cáu còn tôi thì tự ái. Phải, tôi thấy tự ái vì ba lần phải chờ đợi anh còn anh thì coi như chẳng có gì xảy ra.– Nhưng có thật là em sẽ từ bỏ piano? – Giọng Anh Quân dịu xuống.– Em cũng không biết nhưng em cảm thấy thất vọng vì không giành được giải nhất nên có lẽ em sẽ từ bỏ.Anh gật gật đầu định nói gì đó rồi lại thôi. Chúng tôi lặng lẽ rời khỏi phòng, từng người một. Tôi cảm giác như có gì đó vừa bị phá vỡ, như một điều tốt đẹp đang tuột khỏi tầm với của tôi. Tôi nhìn theo bóng lưng anh nhỏ dần cuối dãy hành lang, cảm giác giống như một ánh sáng vụt tắt. Giống như Duy Khang, anh cũng bỏ lại tôi một mình trước cửa phòng truyền thống nhưng anh có bỏ đi giống Duy Khang không?Vài ngày trôi qua, cái vụ om sòm giải nhì của tôi cũng lui dần vào dĩ vãng. Kể từ khi tôi xin rút khỏi câu lạc bộ âm nhạc dường như tôi khép kín hơn. Hoặc là tôi khép mình hơn hoặc là người ta cóc thèm quan tâm đến tôi, ngay cả nhóm bạn ở lớp cũng không phải ngoại lệ. Đợt này Dương Thùy, con bạn “nối váy” từ thời quấn tã của tôi đang phải tập trung hết sức vào mấy môn thi học sinh giỏi, nó phải đi học đội tuyển hầu như các tiết trên lớp nên tôi muốn chào nó một cái cũng khó khăn. Lam thì tíu ta tíu tít với anh bạn tên Long bên lớp A3 của nó, Việt Anh thì cũng bận bịu với các trận thi đấu bóng rổ, Mai Chi thì ngồi liệt kê danh sách những thứ cần mua cho sinh nhật của nó. Thấy không, tất cả mọi người đều bận bịu, tôi chỉ muốn chào hoặc tám chuyện đầu giờ với chúng nó như mọi khi mà cũng khó. Nhạt nhẽo tới mức tôi hỏi một câu hỏi mà chẳng có đứa nào thèm trả lời tôi cả. Còn nếu có ai thắc mắc về Anh Quân thì tôi cũng xin nói luôn, tôi nghĩ chắc anh giận vì tôi rời khỏi câu lạc bộ nên anh hầu như chẳng nói một lời nào với tôi cả. Ngoài những buổi học trên lớp và học ở trung tâm ra thì tôi chẳng bao giờ thấy anh nhìn tôi dù chỉ nửa cái. Môn hóa dạo này của tôi cũng đỡ hơn một chút cộng thêm cái lí do trên nên tôi cũng không đến nhà anh nữa. Tôi nhớ căn phòng ấy, căn phòng ngập tràn mùi hương ấm áp mà chỉ ở anh mới có. Tôi nhớ mảnh sân ấy, nhớ cây đàn dương cầm ấy, nhớ cả con người cao ngạo lạnh lùng đến khó hiểu ấy. Cuộc sống của tôi bỗng nhiên thiếu mất một người, rồi tiếp theo đó là cả một đống người, cảm giác thật đáng sợ.Hết giờ, thay vì lượn lờ trà chanh hay đi chơi tụ tập với chúng nó thì tôi lại về nhà đóng cửa nằm xó trong phòng. Mẹ biết tôi rời khỏi câu lạc bộ, biết tôi không đến tập đàn ở nhà Anh Quân nữa cũng không nói gì dù tôi biết mẹ muốn nói gì đó. Tôi còn nhớ hôm về nhà tôi chỉ nói gỏn gọn có mấy câu:” Con ra khỏi câu lạc bộ rồi mẹ ạ.” Nhìn mặt tôi không vui nên mẹ cũng không hỏi mà chỉ ừ một tiếng rồi thôi. Mẹ có trách tôi giống như Anh Quân không?Thấy con gái mấy hôm về sớm hơn mọi ngày mẹ tôi cũng hỏi han. Tôi chui vào phòng, vừa mới đặt lưng xuống giường, nhét được cái headphone vào tai thì mẹ tôi mở cửa vào.– Về sớm thế con.– Vầng. – Tôi đáp lại chán nản rồi bật nhạc, tháo một bên tai nghe ra để có thể vừa nghe nhạc vừa nghe được những điều mẹ nói.– Sao dạo này không đi chơi với mấy đứa nữa à. Mấy đứa cãi nhau à? – Mẹ tôi hỏi như thể hỏi tôi cãi nhau với người yêu không bằng (dù mẹ tôi cũng chẳng ủng hộ chuyện yêu đương khi mà còn đang đi học)– Chúng nó bận hết cả. Đứa thì thi nọ thi kia, đứa thì có cạ rồi… Nói chung là chúng nó bận hết rồi.– Trước mẹ thấy mày hay sang nhà bác Lâm lắm mà. Dạo này không sang nữa à?– Không ạ. Con chẳng biết bây giờ sang đấy làm gì nữa.– Thế không tập piano nữa à?Tôi lắc lắc đầu. Lời hát cứ vang lên trong tai nghe xóa sạch mọi suy nghĩ của tôi.– Lắc đầu là bỏ hay là không bỏ?– Con không biết.– Thế con có muốn tập nữa hay thôi?– Con không biết mà muốn cũng chẳng được. Thầy Quân còn chả thèm nói chuyện với con.– À thằng Quân hả, mày cứ gọi là thầy nên mẹ chẳng biết được là thằng nào. Thằng đó hôm mà con thi nó háo hức lắm, nói liên mồm.– Hôm đấy thầy ấy có đến hả mẹ? – Tôi ngạc nhiên.– Nó đến sớm nhất hay sao ấy chứ. Lúc mẹ đến thì đã thấy nó đứng đấy rồi. Xong rồi một lúc sau thì nó bảo nó chạy đi xem thế nào rồi mẹ với hai bác ngồi đợi ở ngoài, rồi nó quay lại bảo có việc đột xuất phải đi luôn. Một lúc sau thì đám cái Trang cả cái Chi mới đến.Nghĩa là hôm ấy anh đã đến nhưng không ở lại. Tại sao anh không nói gì? Nhưng mà anh đã đến. Tôi thở dài thượt, giờ thì biết cũng có để làm gì, mình buồn cười “ghia”.– Thế ạ. – Tôi đáp lại mẹ với cảm xúc không biết là hụt hẫng hay thở phào.– Ừ. Thế tiếp theo con định làm gì? Piano tập tiếp hay bỏ?– Con bảo là con không biết mà. Cái đó muốn thế nào thì thế ấy.– Lớn rồi, lớp 11 rồi không còn bé bỏng gì đâu, tập suy nghĩ cho tương lai đi, định hướng cho cuộc đời mình đi.– Thì con cũng biết thế, giờ con vẫn đang học đây.– Mẹ chỉ nói thế thôi, tùy con đấy. – Nói rồi mẹ đứng dậy bước ra cửa phòng, trước khi ra khỏi phòng mẹ còn nói thêm. – Hồi con còn nhỏ, bố cũng mong con theo ngành bố. Tuy là mẹ không ủng hộ con gái mà vẽ vời vớ vẩn nhưng nếu con thích thì tùy con.Nói rồi mẹ đóng cửa phòng bỏ lại tôi một mình với Avril Lavigne vẫn đang tiếp tục bài hát của mình trong headphone…“What’s wrong, what’s wrong now?Too many, too many problems.Don’t know where she belongs, where she belongs…”…Hôm nay là sinh nhật Mai Chi, con bé mời tất cả tối nay đến nhà nó để dự tiệc sinh nhật mà nó đã phải cất công chuẩn bị. Ngạc nhiên là tất cả đều rảnh rỗi để đi trong khi tối hôm trước tôi rủ chúng nó đi về chung cũng khó vì đứa này thì phải ở lại tập bóng, đứa kia thì phải đến thư viện mượn sách… Thật sự là không phải tự nhiên mà tôi nghĩ mình bị “tẩy chay” đâu. Mai Chi đang huyến thoắng kể về những gì sẽ diễn ra trong buổi tối hôm nay và cả những gì mà nó và chị Bảo Khánh đã chuẩn bị nữa chứ. Tôi cũng chỉ mỉm cười chen vào một hai câu kiểu như bản thân cũng đang tham gia câu chuyện chẳng mấy thu hút ấy.Hết giờ học tôi với Linh Trang bí mật hẹn nhau mua quà sinh nhật cho Mai Chi. Trang thì mua một cái mũ len có quả bông màu hồng còn tôi thì mua một chiếc đồng hồ cát gắn với ống đựng bút lấp lánh. Sau khi “sờ mó” cả cái cửa hàng thì rốt cục chúng tôi cũng chọn được mấy món đồ đó. Thực ra khi đi mua quà sinh nhật thì chọn quà để tặng thì ít mà xem có gì hay hay để mua cho bản thân thì nhiều, thật đấy. Tôi cũng Linh Trang rủ nhau đến một quán cafe rồi gọi hai cốc cafe sữa rồi hai đứa lại ngồi nhìn nhau thở ngắn thở dài.– Mày ạ. – Tôi chợt lên tiếng. – Tao lại học vẽ đấy.– Thế à, nghe hay đấy. Ra là mày bỏ piano vì mấy cái bút chì à?– Thực ra là tao cũng không biết nữa, do đời đưa đẩy.Nghe tôi nói Linh Trang cười rồi lại khuấy khuấy cái cốc của mình.– Thi xong rồi rảnh rang ghê ha.– Ừ. Mà hôm tao thi piano ý, thầy Quân có đến đấy. Mẹ tao kể là thầy ý đi trước khi bọn mày đến.– Thế à. Sao lại thế?– Chịu. – Tôi nhún vai rồi lại e dè hỏi nó. – Mày thấy tao điên không? Chuyện mà thích ý.– Nói thật nhé, lần cuối nhé, tao thấy bình thường. Mà nhờ có chuyện của mày tao lại thấy tình yêu kiểu này nó dễ thương sao sao ý.– Dễ thương? Đùa tao hả mày =’=– Thật mà, tao nói thật ý. Mày nghĩ như nào chứ tao thấy bình thường. Ở trên lớp, ở trong trường thì là thầy giáo nhưng ở ngoài xã hội thì thầy giáo cũng chỉ là con người bình thường, cũng phải ăn để sống, khi khát cũng phải uống nước, cũng như bao người đàn ông khác thôi. Thế nên là chuyện tình cảm giữa hai người trở thành chuyện bình thường, chỉ là hơn kém nhau nhiều tuổi một chút thôi. Mà chuyện tuổi tác như thế có sao đâu, bố mẹ tao kia kìa, hơn nhau 10 tuổi mà vẫn sống tốt đấy thôi.– Ừ.Tôi đáp lại một cách uể oải nhìn Linh Trang đang ngồi xếp mấy thanh gỗ trong bộ trò chơi rút gỗ mà một số quán cafe hay có.– Thế mày với Việt Anh sao rồi? – Tôi hỏi– Bình thường, bình thường đến nhàm chán luôn ý. Tao nghĩ chắc là “đứt” trong im lặng.– Thế à.– Ừ, mà hôm qua con heo ấy còn mượn tao 20k để làm gì cơ. Chán chả đòi.Tôi nheo mày nhìn nó với vẻ kì thị.– Nhìn cái gì chứ, mày chưa thấy ai bị mối tình đầu nợ 20k à. – Trang gắt.– Sâu đậm phết. Đã là tình đầu lại còn cộng thêm 20k =))Tôi nói rồi cả hai đứa cùng phá lên cười sau đó chúng tôi ngồi chơi rút gỗ. Cái trò này có vẻ dễ nhưng thực sự chỉ là dễ lúc đầu thôi còn về sau nếu không khéo léo và cẩn thận thì chỉ cần chọn rút nhầm một thanh gỗ thôi là tất cả sẽ đổ sập. Có lẽ lựa chọn rời câu lạc bộ của tôi đã khiến cho tất cả những cố gắng trước đây của tôi đổ ụp xuống. Nghĩ đến đây cũng là lúc Linh Trang khiến cho các thanh gỗ rào rào đổ xuống mặt bàn, một vài thanh còn rơi xuống nền nhà nữa. Linh Trang lụi hụi cúi xuống nhặt mấy thanh gỗ rồi kêu lên một tiếng.– Mày ơi trên mấy thanh gỗ này có mấy đứa dở hơi ghi tên nhau lên này. Toàn các cặp yêu nhau ghi tên nhau lên này gớm quá.Tôi nhìn Linh Trang đang đần mặt nhìn mấy thanh gỗ. Nó hết nhìn mấy thanh gỗ chưa viết và mấy thanh chi chít vết mực rồi lại quay sang nhìn tôi.– Đừng bảo là mày định trở thành mấy lũ dở hơi đấy nhé. – Tôi cười rồi nhấp một ngụm cafe. Cafe sữa ngọt hơn cafe đắng rất nhiều.– Kệ chứ. Mày cũng ghi đi, cho vui. Đắng nào cũng chẳng mất cái gì.– Có. Bút của tao sẽ mất mực.– Con bủn xỉn này nữa.Linh Trang nguýt rồi ấn cái bút vào tay tôi. Tôi nhìn thanh gỗ của nó, “Linh Trang ♥ Việt Anh”. Dòng chữ của nó chỉ chiếm một mặt của thanh gỗ, tức là những người khác cũng sẽ có thể ghi nốt lên các mặt còn lại. Ngẫm nghĩ một hồi tôi ghi tên tôi và tên anh lên hai mặt dẹt lớn nhất của thanh gỗ rồi vẽ một nửa hình trái tim ở một mặt ở một mặt của thanh gỗ. Vậy là tôi có thể phi tang nguyên cả thanh gỗ này mà không sợ làm ảnh hưởng đến các cặp đôi khác.– Mày ghi còn nhiều hơn cả tao mà còn bày đặt. – Trang ngó ngó rồi xì một tiếng.– Kệ tao.– Mà sao mày chỉ vẽ có một nửa trái tim thôi?– Đây là nửa của tao, nửa còn lại thì mày biết đấy.Trang cười híp mắt rồi lại xếp đống gỗ đó lên, tôi và nó trở thành hai vị khách ít-bình-thường ngồi đó cười nói gì đó về trò chơi rút gỗ và cái một nửa trái tim ngốc nghếch ấy.…Buổi chiều sau khi ở lớp học vẽ về tôi lại nằm dài trong phòng đợi đến tối đi sinh nhật Mai Chi. Nhìn túi hộp quà được bọc cẩn thận đặt trên bàn, nghĩ tối nay sang nhà Mai Chi sẽ phải gặp Bảo Khánh mà tôi có chút gì đó không được tự nhiên, cảm giác rất gượng ép không hề muốn đi.Đúng 7h tôi có mặt ở nhà Mai Chi. Chẳng cần phải đợi lâu để thấy con bạn của tôi tươi cười hớn hở chạy ra mở cửa. Trong nhà đã có Linh Trang ngồi cắm nến còn chị Bảo Khánh thì gọt hoa quả bày lên đĩa.– Happy BirthdayTôi cười rồi chìa túi quà ra cho Mai Chi. Con bé vui mừng nhận lấy quà rồi ôm tôi một cái. Vừa lúc đó chuông cửa lại reo lên, Mai Chi chạy ra mở cửa còn tôi thì ra phụ chị Khánh và con bé Linh Trang một tay. Việt Anh cùng với một vài thằng con trai bước vào, cái đám ồn ào đó đi tới đâu là cười nói oang oang tới đó. Linh Trang đang cười cười nói nói thấy Việt Anh bước vào thì mặt lạnh như tiền còn chị Khánh thì huých huých tôi rồi hất hất đầu ra hiệu ý như trêu chọc muốn nói rằng “nhìn chúng nó kìa haha”. Tôi nhìn theo rồi cũng chỉ cười một cãi rồi cũng tiếp tục bày hoa quả ra đĩa. Mọi người cũng dần dần ngồi quây vào, Mai Chi vui vẻ cười nói không ngớt, đám con trai thì thi nhau bốc mó, nói là đám con trai nhưng cũng chỉ có khoảng 3 thằng, 3 thằng đó còn ầm hơn cả mấy cái chợ nữa. Còn Linh Trang thì mặt lạnh tỏ ra không có gì, Việt Anh tuy là ngồi cùng con trai nhưng chốc chốc lại liếc ngó Linh Trang một cái khiến con bé nhiều lúc muốn cười mà cứ phải kiềm chế.– Ơ bố mẹ mày đâu hả Chi? – Trang không muốn chú ý đến ánh nhìn của ai kia đành quay sang đánh trống lảng.– Bố mẹ tao đi du lịch Nha Trang rồi, cuối tuần sau mới về cơ.Trang nghe xong rồi gật gù. Chị Bảo Khánh từ trong bếp mang ra hai đĩa khoai tây chiên nóng hổi. Vừa lúc đó tiếng chuông cửa vang lên, chị Khánh vội vàng ra mở cửa, đó là Dương Thùy và cái Lam. Bảo Khánh mời hai đứa nó vào nhà ngồi cùng mọi người rồi lại vào bếp, hình như còn gì đó chưa xong nên chị phải làm nốt. Tôi cũng không quan tâm lắm đến việc đó, tiếp tục tám chuyện với hội bạn. Việt Anh vẫn cố gắng vắt kiệt bộ não mình để tìm đủ mọi cách làm đủ mọi trò để thu hút sự chú ý của Linh Trang nhưng con bạn của tôi thì lại cực kì “lì” trước mấy trò nhảm ruồi như vậy. Việt Anh có phần hơi nhụt chí nhưng vẫn cố gắng tìm cách chuộc lỗi với bạn gái nên sau khi thấy cốc của Linh Trang cạn nước, cu cậu đã vội vàng túm lấy chai coca bên cạnh, chìa ra định rót vào cốc cho Linh Trang. Tôi thật hối hận khi ngồi đây vì ngay khi Việt Anh đổ chai nước thì Linh Trang lại nhấc cốc lên đưa cho Dương Thùy nhờ rót một ít nước Spirte. Và cái đống coca mà đáng lẽ là ở trong cốc của Linh Trang thì giờ lại ở chỗ chân tôi.– Xin lỗi, chết rồi, xin lỗi An, xin lỗi bà nhớ tôi không kịp…Việt Anh thấy đôi tất cùng với một phần gấu quần của tôi bị ướt thì rối rít xin lỗi còn Linh Trang đưa cốc nước lên miệng che nụ cười rồi quay đi. Mặt tôi đang tươi cười chuyển sang một màu đen thui, tôi nhéo Trang một cái rồi quay sang xua xua tay với Việt Anh ý nói là không sao. Sau đó tôi thậm thọt đi vào phía nhà vệ sinh, tôi cời đôi tất rồi gột hết đống coca. Lúc tôi quay ra đã thấy Bảo Khánh ngồi cạnh Mai Chi. Tiếng chuông cửa lại vang lên, Bảo Khánh nhướn người ra nhìn nhìn rồi nói.– Ai đến thế nữa nhỉ. Chi còn mời ai nữa không em?Chi đang nhón tay lấy miếng khoai từ trong đĩa rồi cũng lắc lắc đầu. Bảo Khánh nhìn tôi vừa đi ra vẫn còn đang đứng nhìn tìm đường để vào chỗ ngồi rồi nhẹ nhàng nói.– An ra mở cửa hộ chị nhé, chị đang dở tay.Tôi gật đầu dạ vâng rồi cũng ra mở cửa mà chẳng nghĩ ngợi gì. Cánh cửa sắt lạch xạch mở ra tôi sững người khi nhìn thấy Anh Quân đứng đó, hai tay nhét trong túi quần vẻ mặt khá mệt mỏi. Anh Quân cũng khá bất ngờ khi người mở cửa lại là tôi chứ không phải ai khác.– Em làm gì ở đây?– Em đến sinh nhật Mai Chi. – Tôi lắp bắp.– Ai thế An? – Tiếng Bảo Khánh vọng ra. Tiếp theo sau giọng nói đó Bảo Khánh cũng ra phía ngoài cổng. – Ơ anh Quân. Anh…– Đưa điện thoại cho tôi. – Anh xen ngang.– Anh vào đây đã.Bảo Khánh ôm lấy cánh tay kéo Anh Quân vào nhà nhưng mới đi được đến nửa sân thì anh rút tay ra rồi dõng dạc.– Tôi chỉ đến để lấy điện thoại.Bảo Khánh không tươi cười nữa mà thay vào đó là một cảm xúc như kiểu giận dỗi làm nũng. Bảo Khánh bước vào nhà, Mai Chi với mấy đứa trong nhà thì tò mò nên kéo nhau ra rồi tất cả kéo Anh Quân vào sinh nhật Mai Chi. Vẻ mặt của Anh Quân vô cùng miễn cưỡng, anh cười nhưng đôi mắt nâu đó chẳng giống là đang vui chút nào. Bảo Khánh đi từ trên gác xuống đưa cho Anh Quân chiếc điện thoại của anh, anh cũng lôi trong túi một chiếc rồi đưa cho Bảo Khánh. Chuyện đó chỉ xảy ra trong giây lát nên cũng không thu hút được sự chú ý của đám “to mồm” kia.Mọi chuyện diễn ra như thể tôi không có ở đó, từ khi ở ngoài cổng cho đến khi tôi đã vào nhà. Bề ngoài thì đó là một bữa tiệc sinh nhật vui vẻ và ồn ào nhưng một số người thì lại cảm thấy không thoải mái. Tôi dám chắc rằng trong đấy có tôi và có cả Anh Quân.Tầm 9h thì mọi người lục đục ra về. Tôi đi bộ về nhà phía sau là Anh Quân, lúc này tôi mới nhận ra là anh không đi xe. Chúng tôi cùng nhau đi trên một con đường, người trước kẻ sau và chẳng ai nói điều gì. Tôi thực ra cũng muốn nói gì đó nhưng nghĩ anh sẽ không trả lời đâu nên lại thôi. Ánh đèn đường hiu hắt soi sáng mấy hạt mưa lây phây, chỉ là mưa bụi nhưng tôi vẫn theo thói quen khum khum hai bàn tay mà hứng lấy. Thật ngốc nghếch. Đi đến cột đèn tiếp theo tôi nhìn thấy một chiếc hộp nho nhỏ bằng bìa cac-tông bỏ trống, bên trong có một con mèo nhỏ đang nằm thoi thóp. Tôi cúi xuống vuốt vuốt để chắc chắn rằng con mèo vẫn còn sống rồi quên mất là trời đang mưa mà ngồi đó thương con mèo.– Làm gì đấy? – Con người lạnh lùng đó rốt cục cũng lên tiếng.– Con mèo. – Tôi nói cụt lủn.– Bị bỏ rơi à?– Chắc thế.– Em mang nó về đi, trời lạnh mà không biết ai vứt con mèo ở đây thế này nó dễ chết lắm.Tôi gật gật định bê cái hộp lên thì anh đã làm điều đó hộ tôi. Bây giờ chúng tôi cùng đi song song nốt đoạn đường đó. Anh đi với cái hộp có con mèo còn tôi thì đi và dắt theo một đống suy nghĩ linh tinh đằng sau. Buổi tối hôm đó thật rối ren và chả ra làm sao cả._____________________________________________________________________________Anh Quân đứng ở một góc khuất của hàng ghế khán giả, tự nhiên anh cảm thấy chạnh lòng. Anh đã tới cùng bố mẹ từ sớm, anh thực sự nóng lòng muốn xem hình ảnh của nó khi ngồi trên kia chơi piano bằng cả những đam mê của nó và tâm huyết của anh, anh đã đặt rất nhiều kì vọng vào nó, anh hy vọng nó sẽ hoàn thành được cái ước mơ bị khuyết thiếu của anh. Hồi đó anh rất yêu piano và bây giờ cũng vậy. Anh còn nhớ ngày anh học cấp 3 cũng có một cuộc thi cũng dạng dạng như thế này. Anh định rằng sẽ đăng kí tham gia nhưng rồi lại không đủ tự tin vì trình độ của anh lúc bấy giờ vẫn còn rất chênh vênh, cộng với việc hồi đó anh cũng không muốn bỏ quá nhiều thời gian ra tập luyện bởi làm vậy Anh Quân sẽ không có thời gian giành cho Bảo Khánh bấy giờ đang là bạn gái của anh. Và Anh Quân đã quyết định dẹp ước mơ của mình sang một bên. Vài năm sau anh lại dồn hết nhiệt huyết và hy vọng sang cho Tú An nhưng những gì mà anh nghe được lại đẩy anh quay trở về với những hụt hẫng.Anh tìm hàng ghế còn trống rồi bảo bố mẹ ngồi đó đợi còn mình thì sẽ vào sau cánh gà tìm gặp Tú An để dặn dò nó về những điều nó còn thiếu sót. Anh lách thật nhanh qua mấy người dựng chương trình đi thẳng rồi vào phía trong, anh thấy con bé ngốc ấy đang ngồi cạnh một thằng nhóc. Thằng nhóc này nhìn rất quen, hình như anh đã gặp nó ở đâu rồi nhưng không thể nhớ được, anh chỉ nhớ rằng thằng oắt đó cũng thi cùng với Tú An ở vòng trước và hai đứa nó cũng nói chuyện tự nhiên như thế. Từ chỗ anh đứng có thể nghe thấy cuộc trò chuyện giữa Tú An và thằng nhóc kia, gì gì đó về chuyện Tú An muốn từ bỏ piano, con bé còn ngoắc tay với thăng nhóc kia, hai đứa nó trò chuyện có vẻ khá vui. Anh chợt nhớ đến lời nói của Bảo Khánh, anh thích nó nhưng nó có thích anh không? Đối với anh khoảng cách tuổi tác chẳng là gì, anh có thể đợi đến lúc nó thi đại học nhưng nó thì sao?Lòng tự ái của anh đột nhiên lại dâng cao, cao đến mức ngoài cái tôi của bản thân ra thì anh chẳng còn nhìn thấy gì nữa. Anh xoay người thật mạnh, bước từng bước khẩn trưởng ra ngoài. Anh bảo bố mẹ rằng có chút việc bận đột xuất nên đi trước. Anh ra đến phía ngoài, tiếng xe, tiếng người nói… nhưng âm thanh hỗn tạp ấy tràn ngập khắp nơi. Anh Quân nửa muốn về nhưng nửa lại muốn ở lại, anh ngồi xuống bậc thang dẫn lên chỗ cửa vào. Có thật là Tú An muốn bỏ piano, bỏ cả cái tâm huyết to lớn kia của anh? Vì sao mà nó muốn bỏ chứ, vì thằng nhóc kia à? Hay là do Tú An thích thằng nhóc đó? Hay thật, giờ anh thì cũng chẳng biết anh bỏ ra đây rồi giận dỗi vì điều gì. Vì anh không thể nhớ ra thằng nhóc ngồi cùng với Tú An khi nãy là ai? Vì con-bé-của-anh dám nghĩ đến chuyện bỏ piano? Vì nó làm anh thất vọng? Vì cái tôi đồ sộ của anh? Hay là vì cái suy nghĩ rằng Tú An thích thằng nhóc kia cứ luẩn quẩn trong đầu khiến anh phát bực, rồi những lời Bảo Khánh nói với anh? Có lẽ là vì tất cả những điều ấy.Anh Quân cười buồn, nửa muốn quay vào trong nửa lại muốn rời khỏi chỗ này nhưng rốt cục lý trí vẫn thua con tim. Anh Quân quay vào trong nhưng chỉ đứng ở phía xa chỗ khó bị nhìn thấy nhất. Anh đứng đó, lặng lẽ dõi theo, buổi biểu diễn kết thúc, người ta trao giải còn anh thì quay về. Trong đầu anh hiện lại đoạn hội thoại giữa Tú An và cậu bạn đó, một cảm giác đắng ngắt ở cuống họng. Nhưng mà quái, anh có uống cafe đâu…Suốt mấy ngày sau đó anh không hề uống một giọt cafe nào căn bản bởi họng anh đủ đắng rồi. Hôm nay anh nghe thầy tổng phụ trách nói loáng thoáng rằng Tú An đã xin rời khỏi câu lạc bộ âm nhạc. Vậy là nó bỏ piano thật rồi, bỏ anh thật rồi. Không còn cớ tập đàn anh ở cạnh nó thế nào đây? Nó vứt bỏ đàn piano, vứt bỏ sợi dây vô hình buộc anh với nó, vứt bỏ cả tâm huyết hy vọng của anh. Tại sao nó lại làm thế? Lại là vì thằng nhóc kia à hay là vì cái ngoắc tay lúc ở sau sân khấu? Mà nói chung là dù có vì gì đi nữa thì anh cũng không muốn gặp nó nữa. Lần này anh lại tổn thương nữa rồi.Và thế là những lần chạm mặt giữa hai người ngày càng giảm. Cuộc sống bỗng nhiên thiếu đi một ai đó thật là chống vánh, cảm giác cả thế giới vơi đi một nửa dân số và chẳng còn ai thèm quan tâm bạn là ai, sống chết ra sao. Cả anh và nó, vẻ ngoài bình thản nhưng bên trong thì dậy sóng.Anh thường chuồn xuống văn phòng hoặc về trước mỗi khi không có giờ và hôm nay cũng không phải ngoại lệ. Hết tiết anh xuống văn phòng ngồi chơi điện thoại đợi tiết sau lên lớp dạy tiếp. Tưởng chừng 45′ có thể trôi qua yên bình thanh thản như thế cho đến khi chẳng biết con quỷ nào lại chỉ đường cho Bảo Khánh biết rằng anh đang ngồi ở văn phòng. Cô nhẹ nhàng mỉm cười, mái tóc bồng bềnh cột lệch một bên vai. Nhìn Bảo Khánh dịu dàng trong áo blouse trắng mà lòng anh khẽ dao động rồi lại trở về với vẻ phẳng lặng ban đầu.– Mấy hôm nay nhìn anh có vẻ không vui. – Bảo Khánh cười cợt, nụ cười ấy hoàn toàn không mang lại cảm giác an toàn cho Anh Quân.– Ờ. – Anh vẫ cắm mặt vào cái smartphone của mình.– Em để ý anh dạo gần đây không hay đi với con bé An nữa à?Lần này thì anh chẳng thèm trả lời nữa. Lời nói của Bảo Khánh còn không bằng cả tiếng gió ngang qua.– Em thấy bảo Tú An nó xin rời khỏi câu lạc bộ, vậy là từ nay anh hết được ở cạnh nó nữa rồi.– Là sao? Tôi và em Tú An chẳng có gì cả. Bảo Khánh nói vậy không thấy mình hơi lố bịch sao?Đây là lần đầu tiên anh gọi cô bằng tên. Xa lạ và lạnh lẽo, y hệt cái cảm giác cô đem đến cho anh vào khoảng 5 năm trước, cảm giác đó giờ anh lại đem trả cho cô, thật là éo le mà.– Đừng tự dối lòng nữa, không phải anh thích con bé đó sao. Dù thời gian đã qua đi, anh đã thay đổi nhiều nhưng điều đó không có nghĩa là em không còn hiểu tí gì về anh.Anh Quân đặt điện thoại xuống bàn, đan hai tay vào nhau rồi nhìn thẳng vào mắt Bảo Khánh dõng dạc.– Bảo Khánh, tôi muốn nhắc lại cho Khánh nhớ rằng đó là quá khứ và tôi thì cũng ít quan tâm về những gì trong quá khứ thế nên bây giờ Khánh có muốn làm gì thì tôi cũng chịu thôi. Còn về chuyện kia, đừng hoang đường thế chứ.Bảo Khánh cũng không vừa, cũng đặt điện thoại cầm trong tay nãy giờ xuống bàn, nhìn anh bằng ánh mắt chọc ghẹo, nói với giọng rất tự tin.– Thế thì em cũng nhắc lại cho anh nhớ, em sẽ làm anh yêu em một lần nữa và em nói là em làm được. Đối với em, Tú An chẳng là gì cả.Anh cầm điện thoại đứng thẳng, trước khi đi anh còn nói một câu khiến cô tự ái.– Nếu nghĩ vậy thì em còn ấu trĩ hơn cả con bé Tú An kia rồi.…Dạy xong anh lấy xe về thẳng nhà, anh không muốn chạm trán Bảo Khánh thêm một lần nào nữa, một lần hôm nay đã là quá đủ cho cả tháng anh ăn chay cầu phật rồi. Về tới nhà, sau khi đã giải quyết được một cơ số công việc cần làm, anh ngả người ra ghế và lại lôi điện thoại ra chơi game nhưng đây không phải máy của anh. Chắc là do anh sơ ý cầm nhầm máy lúc hai người nói chuyện ở trong văn phòng. Nghĩ ngợi một hồi may mà máy điện thoại của Anh Quân luôn có đặt mật khẩu nên không ai có thể tùy tiện mở được khóa màn hình nếu không có mã. Ngược lại với Anh Quân, Bảo Khánh lại chẳng bao giờ để mật mã bởi cô cảm thấy quá mất thời gian nếu cứ phải bấm mã rồi mới mở được điện thoại nhưng kể cả có để mã hay không thì anh cũng cóc thèm mở ra xem trong điện thoại cô có những gì. Cùng lúc ấy, Bảo Khánh cầm điện thoại của Anh Quân lên xem, định sẽ vào chơi game hoặc tìm hiểu xem anh với Tú An có gì hay không, vừa ấn nút thì nguyên cả bảng mã yêu cầu nhập mật khẩu hiện ra. Bảo Khánh cụp mắt thở dài rồi dường như nghĩ ra điều gì đó, dùng điện thoại bàn gọi vào máy của mình.– Alo? – Anh Quân biết là Bảo Khánh gọi, nhấc máy rồi lạnh lùng.– Tối nay anh có thể qua đổi điện thoại được không? Em có việc.– Tùy, cũng được.Bảo Khánh nghe tiếng đầu dây bên kia cúp máy cũng đặt lại chiếc điện thoại bàn rồi cười một cái mãn nguyện. Tối nay là sinh nhật Mai Chi, Tú An chắc chắn sẽ đến, biết Anh Quân tránh Tú An giờ cô lại lôi thêm cả Anh Quân tới chẳng phải sẽ rất là hay nếu như hai người họ gặp nhau sao. Cô nói rồi mà, chỉ cần cô muốn thì nhất định sẽ làm được.Anh Quân chiều hôm đó rảnh rỗi quá đà đâm ra muốn đi đâu đó một chút giết thời gian. Anh đi bộ tới một quán cafe, vừa bước vào ngồi thì lại gặp Linh Trang. Con bé thấy anh liền tươi cười ra chào hỏi.– Em chào thầy. Thầy đợi ai ạ?– Không, chỉ định uống gì đó rồi đi luôn. Em vừa hẹn ai à?– Không ạ, chẳng qua là em để quên đồ nên quay lại lấy thôi ạ. Mà dạo này thầy không hay gặp Tú An ạ? Hôm nó biểu diễn em cũng không thấy thầy đâu.Tại sao ai cũng hỏi chuyện nó với anh thế nhỉ mà ai cũng nghĩ là anh không đên sao? Anh Quân cười rồi nhẹ nhàng đáp.– Hôm đó tôi bận đột xuất, đến một lúc rồi phải đi ngay. Mà em hỏi tôi về Tú An có chuyện gì à?– À không ạ, chỉ là hôm nay nó bảo là nó học vẽ lại thôi. Trông nó hơi buồn, chắc là vì cuộc thi vừa rồi không như mong đợi. À thôi chết em muộn rồi, em xin phép đi trước ạ. Em chào thầy.Linh Trang nói một lèo rồi nhìn xuống đồng hồ đeo tay, vội vã chào anh rồi chạy ào ra ngoài cửa. Anh băn khoăn, Tú An học vẽ sao?! Anh nhớ có lần nó nói với anh rằng piano không phải đam mê số một của nó, những cục tẩy và cây bút chì mới mang lại cho nó những giây phút để nó quên mất mình là ai. Lúc ấy cả thế giới chỉ có mình nó và những bức họa. Nghĩa là nó bỏ piano chẳng phải là do thằng con trai kia, chẳng phải vì những gì mà anh đã tự vẽ ra trong đầu. Ai đó đang cảm thấy tội lỗi vì đã lơ đẹp một con nhóc.Anh gọi một cốc trà rồi nhâm nhi nhìn xung quanh, đôi mắt nâu tinh tưởng dừng lại ở bộ trò chơi xếp gỗ. Một vài thanh gỗ chi chít những nét viết nhưng anh lại chỉ nhìn thấy cái tên “Nguyễn Anh Quân” to đùng ở một mặt của thanh gỗ. Anh đứng dậy tiến tới chỗ để bộ trò chơi đó định xem thử nhưng đã có nguời khác lấy bộ trò chơi đó ngay trước mũi anh. Đám học sinh đó cười đùa rồi xếp những thanh gỗ lên bắt đầu chơi, anh cũng ngại nên thôi. Lúc tính tiền, ra về anh còn không quên ngoái lại nhìn tên quán cafe đó: Go Back And Take Away…Tối hôm đó anh đi uống nước với thầy Tùng, dạo này ông bạn này của anh bị vợ giận nên không biết làm gì đành gọi anh đi giãi bày tâm sự. Anh Quân thì ngán tận cổ chuyện vợ chồng nhà này, như cái tuồng chèo vậy, phát chán lên được. Nhìn đồng hồ anh chợt nhớ mình còn phải đi lấy điện thoại nữa, tiện thể đi nhờ ông bạn đến nhà Bảo Khánh. Anh ấn chuông, chưng ra bộ mặt không vui vẻ để chuẩn bị nói chuyện với Bảo Khánh nhưng người mở cửa lại là Tú An.Mọi chuyện diễn ra không giống như dự đoán của anh, anh bị cuốn vào bữa tiệc sinh nhật không biết trước và có Tú An ở đó. Anh không còn muốn tránh mặt nó nữa, muốn trêu chọc bắt nạt nó như trước nhưng lại không thể đột ngột như vậy, nó vẫn nghĩ là anh giận nó cơ mà, làm sao anh có thể lại tươi cười hớn hở bắt nạt nó chứ.Bữa tiệc trôi qua nhanh chóng, mọi người ra về, Bảo Khánh muốn giữ anh lại nói chuyện gì đó nhưng anh đã về trước khi cô định nói anh ở lại. Đi trên con đường vắng chỉ có anh và nó, nó đi trước còn anh thong thả đi sau. Hình dáng bé nhỏ của Tú An dần in đậm vào trong trí nhớ của Anh Quân. Anh tăng tốc muốn đến gần nó còn nó vẫn bước đều đều, khoảng cách được rút gần nhưng vẫn chẳng ai nói với ai câu gì.Tú An đi tới gốc cây đèn đường rồi thò tay vào trong cái hộp, là một con mèo con. Anh nhìn Tú An đang nhìn nó với một ánh mắt đầy thương cảm. Trời tối xương xuống lạnh lại cộng thêm trời bắt đầu giăng phủ một lớp mưa bụi, anh gợi ý Tú An mang mèo con về nhà rồi sau đó nhấc chiếc hộp lên hộ cho Tú An. Hai người đi cạnh nhau, song song, khoảng cách lại gần hơn một chút. Dù không ai nói với ai câu nào nhưng thật sự thì suy nghĩ cũng không còn rối ren như trước. Anh ôm hộp con mèo nhìn Tú An nghịch ngọm thở ra những làn khói mong manh rồi lại khum khum tay lại như để hứng hết những giọt mưa bụi. Anh bật cười khiến nó quay ra nhìn. Con đường vẫn cứ thế dài thẳng tắp, bầu trời đêm đen kịt dường như sáng hơn bởi ánh sáng le lói trong lòng ai đó, sáng bởi những ngọn đèn đường dẫn lối cho họ.“We’re only getting older babyAnd I’ve been thinking about you latelyDoes it ever drive you crazyJust how fast the night changesEverything that you’ve ever dreamed ofDisappearing when you wake upBut there’s nothing to be afraid ofEven when the night changesIt will never change me and you” Chương trướcChương tiếp Báo lỗi chương Bình luậnBạn có thể dùng phím mũi tên hoặc WASD để lùi/sang chương.Truyện Full - Đọc truyện online, đọc truyện chữ, truyện hay. Website luôn cập nhật những bộ truyện mới thuộc các thể loại đặc sắc như truyện tiên hiệp, truyện kiếm hiệp, hay truyện ngôn tình một cách nhanh nhất. Hỗ trợ mọi thiết bị như di động và máy tính bảng.Contact - ToS - Sitemap ma thien ky quan thuat doc ton tam gioi ngon tinh sac linh vu thien ha chua te chi vuong truyen dam my tien nghich quan bang ngon tinh hoan dam my h vu cuc thien ha ngon tinh nguoc ngon tinh sung

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

X-Content-Type-Options: nosniff

Connection: close

Accept-Ranges: bytes

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Cache-Control: max-age=3600, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Content-Type: text/html; charset=UTF-8