markdown:
Trang
tiếng Việt
Trang Nhà Quảng Đức
Trang tiếng Anh
Luận
PHỤ LỤC
YẾU CHỈ TRUNG QUÁN LUẬN
HT
Thích Duy Lực
Mục Lục
Lời nói đầu
Phẩm thứ nhất: Phá Nhân
Duyên
Phẩm thứ nhì: Phá Khứ Lai
Phẩm thứ ba: Phá Lục Tình
Phẩm thứ tư: Phá Ngũ
Aám (Ngũ Uẩn)
Phẩm thứ năm: Phá
Lục Chủng (Sáu Thứ)
Phẩm thứ sáu: Phá
Nhiễm Và Kẻ Nhiễm
Phẩm thứ
bảy: Quán Tam Tướng (Sanh, Trụ, Diệt)
Phẩm thứ
tám: Quán Phá “Pháp Tác” Và “Kẻ Tác”
Phẩm thứ
chín: Phá Bản Trụ (Bản Lai Vốn Đã Có)
Phẩm thứ mười:
Phá "Đốt" Và "Sở Đốt"
Phẩm thứ mười một: Phá Bản Tế (Thực Tế Bản Lai Vốn Sẵn)
Phẩm thứ mười hai: Phá Khổ
Phẩm thứ mười ba: Phá "Hành"
Phẩm thứ mười bốn: Phá "Hợp"
Phẩm thứ mười lăm: Phá
Hữu Vô
Phẩm thứ mười sáu: Quán
Trói Mở
Phẩm thứ mười bảy: Quán
Nghiệp
Phẩm thứ mười tám: Quán
"Pháp"
Phẩm thứ mười chín: Quán
"Thời"
Phẩm thứ hai mươi:
Quán Nhân Quả
Phẩm thứ hai
mươi mốt: Quán Thành Hoại
Phẩm thứ hai mươi
hai: Quán Như Lai
Phẩm thứ hai mươi
ba: Quán "Điên Đảo"
Phẩm thứ hai mươi
bốn: Quán Tứ Đế
Phẩm thứ hai mươi
lăm: Quán Niết Bàn
Phẩm
thứ hai mươi sáu: Quán Thập Nhị Nhân Duyên
Phẩm thứ hai mươi
bảy: Quán Tà Kiến
Lời kết
LỜI NÓI ĐẦU
Có người hỏi: "Phật pháp có
thể chia nhiều tông, tại sao không thể chia nhiều phái?" Nên biết Phật
pháp là để hiển bày bản thể tự tánh bất nhị của Diệu giác nên chẳng
thể chia. Có thể chia là giáo pháp (chẳng phải Phật pháp). Chư Phật
chư Tổ, vì muốn thích ứng căn cơ trình độ của mọi chúng sanh, nên vì
khế hợp đương cơ mà chia nhiều tông, tức là trên phù hợp ý Phật (Phật
pháp chẳng thể chia), dưới khế hợp đương cơ (giáo pháp có thể chia) là
vậy.
Giáo pháp thích hợp với
người phương Ðông được chia làm năm hệ: Thiền, Giáo, Luật, Tịnh, và
Mật. Thiền, Luật, Tịnh, Mật, mỗi hệ có một tông. Giáo môn lại chia
thành bốn tông: Thiên Thai, Hiền Thủ, Tam Luận và Duy Thức, cộng chung
là tám tông đại thừa.
Luận này, vì muốn phá chấp
nhị biên tương đối, nên phương tiện thiết lập Trung Quán. Nguồn gốc
của nhị biên là "hữu" và "vô". "Hữu" bao gồm hữu vi pháp, "vô" bao gồm
vô vi pháp. Nhị biên đã phá thì "Trung" không có chỗ để an lập. Như
thế, đâu có học thuyết cao siêu để cho nghiên cứu mà dựng lập học phái
Trung Quán!
Lục Tổ nói thuyết pháp
chẳng lìa tự tánh, tự tánh là bất nhị. Kinh Ðại Thừa liễu nghĩa do
Phật thuyết đều là bất nhị. Chư Tổ căn cứ theo kinh liễu nghĩa lập
luận sớ giải cũng là bất nhị. Bất nhị thì chẳng có tương đối, chẳng có
tương đối thì chẳng thể dùng bộ não suy nghĩ, chẳng thể dùng lời nói
văn tự diễn đạt, cho nên Ðại Thừa Khởi Tín Luận nói: lìa "tướng tâm
duyên", lìa "tướng danh tự" v.v...
Nên biết, những phương tiện
do chư Phật chư Tổ thiết lập chỉ muốn khiến chúng sanh ngay đó khai
ngộ, chứ chẳng phải muốn chúng sanh nghiên cứu tìm hiểu lý đạo. Do đó
chẳng thể xem như một học thuyết để nghiên cứu mà chia ra nhiều học
phái.
Trung Quán Luận gồm 27
phẩm, mặc dù có quán có phá, kỳ thực quán cũng là phá. Bất cứ hữu vi
pháp, vô vi pháp, tất cả đều phá. Như các phẩm Quán Như Lai, Quán Niết
Bàn là thuộc về phá pháp vô vi, những phẩm Quán Nhân Duyên, Quán Khứ
Lai thuộc về phá pháp hữu vi. Hữu vô tất cả pháp đều phá. Phàm có nhị
biên tương đối đều phá hết.
Chư Phật chư Tổ dùng pháp
phá làm phương tiện để phá sự chấp trước của chúng sanh. Chúng sanh có
cái sở chấp nào, thì phá cái sở chấp nấy. Nếu chúng sanh chẳng có chấp
trước, thì pháp phá cũng thành dư thừa. Nay chúng tôi biên tập yếu chỉ
Trung Quán Luận này, chỉ ở trong mỗi phẩm rút ra vài bài kệ chủ yếu,
để sáng tỏ yếu chỉ về pháp phá của tác giả mà thôi.
Thích Duy Lực
PHẨM THỨ NHẤT:
PHÁ NHÂN DUYÊN
Phẩm thứ nhất là phá tất cả
pháp, bởi vì tất cả pháp đều từ nhân duyên mà sanh.
Bất sanh cũng
bất diệt
Bất thường cũng
bất đoạn
Bất nhất cũng
bất dị
Bất lai cũng
bất xuất
Thường nói là
nhân duyên
Khéo diệt các
hý luận
Tôi kính đảnh
lễ Phật
Trong các
thuyết đệ nhất
Các pháp chẳng
tự sanh
Cũng chẳng từ
tha sanh
Chẳng cộng,
chẳng vô nhân
(không nguyên
nhân mà có)
Cho nên biết vô
sanh
Giải thích. Các pháp từ
nhân duyên mà sanh, duyên sanh thì chẳng có tự tánh (duyên hợp mới có,
duyên lìa thì không) tức là nghĩa vô sanh vậy. Các pháp 27 phẩm trong
luận này đều là nhân duyên tương đối, nên đều có thể dùng bài kệ thứ
hai để phá trừ. Các pháp từ nhân duyên sanh thì chẳng phải tự sanh
(các pháp chẳng tự sanh). Tha cũng có tự thể của nó, nên Tha cũng đồng
như Tự (cũng chẳng từ tha sanh). Vậy Tự với Tha đều chẳng thể thành
lập, thì lấy gì để cộng. Lại pháp đã từ nhân duyên sanh thì chẳng phải
vô nhân (chẳng cộng, chẳng vô nhân), cho nên biết tất cả pháp đều vô
sanh. Người chứng ngộ tức là ngộ cái pháp "vô sanh" này vậy.
PHẨM THỨ NHÌ: PHÁ
KHỨ LAI
Ðã đi chẳng có
đi
Chưa đi cũng
chẳng đi
Lìa đã đi, chưa
đi
Ðang đi cũng
chẳng đi
Giải thích. "Ðang đi cũng
chẳng đi": Lối giải thích trong nguyên văn của luận dùng "kẻ đi" với
"pháp đi" rất khó hiểu. Nay dùng máy quay video để thí dụ thì dễ hiểu
hơn. Ví như kẻ đi bước 10 bước, máy quay phim quay 100 tấm hình, khi
phóng ảnh ra, coi cũng như lúc đang đi, nhưng xét kỹ trong 100 tấm
hình, thì chẳng một tấm hình nào có đi. Như thế thì chứng minh "đang
đi" cũng "chẳng đi". Cũng là nghĩa sát na (1 giây = 60 sát na) vô trụ
vậy.
PHẨM THỨ BA: PHÁ
LỤC TÌNH
Ghi chú. Lục tình: Lục thức
đối với lục căn, lục trần, sanh khởi tình chấp, nên gọi là lục tình
(có cảm tình chấp đó là thực)
Nhãn nhĩ và tỷ
thiệt
Cùng thân ý lục
tình
Nhãn nhĩ ...
lục tình này
Hành sắc thanh
... lục trần
Kiến chẳng thể
có kiến
Phi kiến cũng
chẳng kiến
Nếu đã phá nơi
kiến
Tức là phá
người kiến
Lìa "kiến",
chẳng lìa "kiến"
Người kiến
chẳng thể đắc
Vì chẳng có
người kiến
Ðâu có kiến để
kiến
Giải thích. Kinh Lăng
Nghiêm nói: Lúc thấy sáng, kiến tinh (tánh thấy) chẳng phải là sáng;
lúc thấy tối, kiến tinh chẳng phải là tối; lúc thấy thông, kiến tinh
chẳng phải là thông; lúc thấy nghẽn, kiến tinh chẳng phải là nghẽn.
Bốn nghĩa trên chứng tỏ kiến tinh chẳng theo cảnh trần sanh diệt.
Ngươi còn nên biết "kiến kiến chi thời" (lúc cái bản kiến tự hiện),
"kiến phi thị kiến" (kiến chẳng phải là kiến), "kiến do ly kiến" (kiến
còn phải lìa kiến), "kiến bất năng cập" (vì kiến chẳng thể thấy được
kiến).
Theo cái nhìn của Thiền
Tông
Ấy là Thế Tôn hiển bày đệ
nhứt nghĩa đế, cũng là diệu bồ đề đạo vậy. Kiến và kiến duyên gồm có
năm nghĩa: Sáng, tối, thông, nghẽn (trần) là bốn thứ kiến duyên (sở
kiến), còn kiến tinh là một thứ kiến vọng (năng kiến). Thế Tôn ở đây
phân biệt năng kiến (kiến tinh) và kiến duyên (tướng sáng, tối, thông,
nghẽn). Bản thể của diệu giác gọi là chơn kiến, dụ như đệ nhất nguyệt,
thường chiếu rõ kiến tinh, mà kiến tinh (đệ nhị nguyệt) thì chẳng thể
thấy được chơn kiến. Nên cho kiến tinh là vọng (do dụi mắt sở hiện tức
là vọng). Cái kiến tinh của năng kiến đã là vọng, thì sắc tướng do
kiến tinh thấy được dĩ nhiên cũng là vọng. Năng sở đều vọng, thì chẳng
có "kẻ năng kiến" và sắc tướng của "sở kiến". Theo đó suy luận thì
biết những cảnh trần do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý cảm nhận được cũng như
thế. Nên Kinh Bảo Tích nói: "Pháp thân" chẳng thể dùng kiến văn giác
tri để cầu; chẳng phải sở kiến của nhục nhãn, vì vô sắc; chẳng phải sở
kiến của thiên nhãn, vì vô vọng; chẳng phải sở kiến của huệ nhãn, vì
lìa tướng; chẳng phải sở kiến của pháp nhãn, vì lìa "chư hành" (vô
thường); chẳng phải sở kiến của Phật nhãn, vì lìa "chư thức". Nếu
chẳng cho là có những cái thấy kể trên thì gọi là tri kiến Phật (tức
là diệu giác).
Công án Thiền Tông (chứng
minh những điều trên)
Tăng Văn Thùy ở chùa Báo Từ
có nghiên cứu Kinh Thủ Lăng Nghiêm, gặp thiền sư Pháp Nhãn, trình sở
học của mình, cho là phù hợp ý chỉ trong kinh.
Nhãn hỏi: Lăng Nghiêm há
chẳng phải có nghĩa bát hoàn ư? (tám thứ trả về nguồn gốc)
Thùy đáp: Phải.
Hỏi: Sáng hoàn cái gì?
Ðáp: Sáng hoàn nhật luân
(mặt trời)
Hỏi: Nhật hoàn cái gì?
Văn Thùy ngơ ngác, chẳng
thể trả lời. Từ đó khâm phục thỉnh pháp. Như thế có thể biết "chủ
trong chủ" thực chẳng phải ghi chú, giải thích có thể đến được.
PHẨM THỨ
TƯ: PHÁ NGŨ ẤM (NGŨ UẨN)
Nếu lìa nơi
"sắc nhân" (nhân của sắc tướng)
"Sắc" thì bất
khả đắc
Nếu phải lìa
nơi sắc
Sắc nhân chẳng
thể lìa
Nếu lìa sắc có
nhân
Thì có nhân
không quả
Nếu có nhân
không quả
Thì chẳng có
chỗ đúng
Giải thích. Vũ trụ vạn vật
đều chẳng thể truy cứu nhân đầu tiên, nên Phật nói là vô thỉ (chẳng có
bắt đầu) cũng là nghĩa "vô sanh" (trong phẩm Nhân Duyên đã phá). Sắc
ấm phá như thế, thì thọ, tưởng, hành, thức, bốn ấm kia cũng phá như
sắc ấm.
PHẨM
THỨ NĂM: PHÁ LỤC CHỦNG (SÁU THỨ)
Ghi chú. Ðịa Thủy Hỏa Phong
tứ đại, thêm Không đại và Kiến đại, cộng chung là lục chủng.
Lúc "tướng không" chưa có
Thì chẳng pháp "hư không"
Nếu hư không có trước
Thì hư không "vô tướng"
Vì tướng đã chẳng có
Sở tướng cũng chẳng có
Nếu sở tướng chẳng có
Thì tướng cũng chẳng có
Cho nên biết hư không
Phi hữu cũng phi vô
Phi tướng phi sở tướng
Năm thứ kia cũng thế
Giải thích. Nếu trước đã
"vô tướng" thì sau cũng phải vô tướng. Nếu có tướng, thì tại sao chẳng
có sở tướng (chẳng có tướng sở hữu của hư không). "Sở tướng" chẳng có,
thì "tướng" đương nhiên cũng chẳng có (chẳng có tướng mạo của hư
không). Ðịa, thủy, hỏa, phong, kiến, năm thứ "đại" cũng đồng như hư
không, chẳng thể thành lập.
PHẨM THỨ
SÁU: PHÁ NHIỄM VÀ KẺ NHIỄM
Nếu lìa nơi
pháp nhiễm
Trước tự có kẻ
nhiễm
Thì kẻ bị nhiễm
này
Phải sanh ra
pháp nhiễm
Nếu chẳng có
pháp nhiễm
Tại sao phải có
nhiễm
Có nhiễm hoặc
chẳng nhiễm
Kẻ nhiễm cũng
như thế
Giải thích. Lục trần thuộc
về pháp nhiễm. Chúng sanh ham thích lục trần thuộc về kẻ nhiễm. Nếu
cho rằng lìa pháp nhiễm mà kẻ nhiễm có trước, thì quả thuyết này chẳng
thể lập. Nếu chúng sanh chẳng ham thích lục trần, thì chẳng thành kẻ
nhiễm. Nếu chẳng có kẻ nhiễm, thì làm sao có pháp nhiễm? Nếu pháp
nhiễm với kẻ nhiễm cùng một lúc, thì chẳng có nhân duyên tương đối,
tức là chẳng vì kẻ nhiễm mà có pháp nhiễm, cũng chẳng vì pháp nhiễm mà
có kẻ nhiễm. Thế thì hai thứ "kẻ nhiễm" và "pháp nhiễm" phải là
"thường" (không đoạn). Nếu thế thì chúng sanh vĩnh viễn chẳng có ngày
giải thoát. Nhưng sự thực thì đời đời đều có chúng sanh giải thoát.
PHẨM THỨ BẢY:
QUÁN TAM TƯỚNG (SANH, TRỤ, DIỆT)
Nếu sanh là hữu
vi
Thì phải có tam
tướng
Nếu sanh là vô
vi
Ðâu có tướng
hữu vi
Tam tướng nếu
hợp lìa
Chẳng thể có sở
tướng
Tại sao ở một
chỗ
Ðồng thời có
tam tướng
Giải thích. Sanh, trụ,
diệt, ba tướng thuộc về pháp hữu vi. Nếu hợp thì tam pháp trái ngược
nhau, chẳng thể cùng ở một lúc, nghĩa là lúc sanh thì chẳng có tướng
trụ diệt, lúc trụ thì chẳng có tướng sanh diệt, lúc diệt thì chẳng có
tướng sanh trụ. Nếu lìa thì chẳng có "sở tướng", tức là sanh chẳng có
tướng "sở sanh", trụ chẳng có tướng "sở trụ", diệt chẳng có tướng "sở
diệt". Nếu thuộc về pháp vô vi, thì chẳng có tam tướng.
PHẨM THỨ TÁM:
QUÁN PHÁ “PHÁP TÁC” VÀ “KẺ TÁC”
(pháp làm và kẻ làm)
Quyết định có
kẻ tác
Chẳng tác,
nghiệp "quyết định"
Quyết định
chẳng kẻ tác
Chẳng tác,
chẳng "định nghiệp"
Quyết định
"nghiệp" vô tác
Nghiệp ấy chẳng
kẻ tác
Nếu kẻ tác
chẳng tác
Kẻ tác cũng
chẳng "nghiệp"
Quyết định có
kẻ tác
Thì phải có
nghiệp tác
Kẻ tác và
nghiệp tác
Tức đọa nơi vô
nhân (không có nhân)
Nếu đọa nơi vô
nhân
Thì vô nhân vô
quả
Vô "tác" vô "kẻ
tác"
Pháp tác thành
vô dụng
Chẳng có những
pháp tác (pháp, kẻ, nghiệp)
Thì chẳng có
tội phước
Vì tội phước đã
không
Tội phước báo
cũng không
Nếu chẳng tội
phước báo
Cũng chẳng đại
Niết Bàn
Những việc có
sở tác
Ðều "không",
chẳng có quả
Giải thích. "Pháp tác" với
"kẻ tác" và "nghiệp sở tác". Ba thứ hòa hợp nên có quả báo, ba thứ
trên nếu thuộc hữu vi, thì trong hữu vi đã phá. Nếu thuộc vô vi, thì
trong vô vi đã phá. Kỳ thực pháp phá của mỗi phẩm đều giống nhau, tức
là dùng nghĩa trung đạo để phá nhị biên của tương đối vậy.
PHẨM THỨ
CHÍN: PHÁ BẢN TRỤ (BẢN LAI VỐN ĐÃ CÓ)
Có người nói:
Các căn nhãn
nhĩ tỷ ...
Các pháp khổ
với vui
Thực ai có việc
này
Gọi là pháp bản
trụ
Nếu chẳng có
bản trụ
Ai có nhãn nhĩ
tỷ ...
Do đó nên được
biết
Trước đã có bản
trụ
Phá: Nếu lìa
nhãn nhĩ tỷ ...
Và khổ vui các
pháp
Bản trụ đã có
trước
Thì làm sao
chứng tỏ
Nếu lìa nhãn
nhĩ tỷ ...
Mà có pháp bản
trụ
Thì phải lìa
bản trụ
Mà có nhãn nhĩ
tỷ ...
Do pháp biết có
người
Do người biết
có pháp
Lìa pháp đâu có
người
Lìa người đâu
có pháp
Tất cả nhãn nhĩ
tỷ ...
Thực chẳng có
bản trụ
Nhãn nhĩ tỷ ...
các căn
Tùy theo tướng
phân biệt
Nhãn nhĩ ...
chẳng bản trụ
Sau này cũng
chẳng có
Vì tam thế
chẳng có
Chẳng "hữu"
"vô" phân biệt
Giải thích. Theo sự suy xét
kỹ càng về bản trụ nơi nhãn nhĩ các căn, trước đã không có, thì sau
cũng phải không có. Nếu tam thế (quá khứ, hiện tại, vị lai) đều không,
tức là pháp "vô sanh", thì ở nơi nào mà sanh ra pháp bản trụ?
PHẨM
THỨ MƯỜI: PHÁ "ĐỐT" VÀ "SỞ ĐỐT"
Nếu "đốt" là
"sở đốt"
Tác, kẻ tác
thành một
Nếu đốt khác sở
đốt
Lìa sở đốt có
đốt
Giải thích. Ðốt là lửa, sở
đốt là củi, kẻ tác là người, sở tác là nghiệp. Nếu đốt với sở đốt là
một, thì kẻ tác với sở tác cũng phải là một. Như thợ gốm tác bình, thợ
gốm chẳng phải bình, bình chẳng phải thợ gốm, tác và sở tác chẳng thể
thành một. Nếu nói chẳng thể thành một thì phải khác. Nếu khác thì lìa
sở đốt mà có đốt (lìa củi mà có lửa). Nhưng thực tế thì chẳng thể
được, nên nói khác cũng không được. Thế thì được biết: "đốt" với "sở
đốt" đều chẳng thể thành lập.
PHẨM
THỨ MƯỜI MỘT: PHÁ BẢN TẾ (THỰC TẾ BẢN LAI VỐN SẴN)
Sở thuyết của
đại thánh
Bản tế bất khả
đắc
Sanh tử chẳng
bắt đầu
Cũng chẳng có
cuối cùng
Nếu chẳng có
thỉ chung
Chính giữa làm
sao có
Cho nên ở trong
đó
Trước sau chung
cũng không
(cộng chung
cũng chẳng có)
Giả sử sanh có
trước
Sau mới có già
chết
Không già chết
có sanh
Sanh không có
già chết
Nếu già chết có
trước
Sau mới có kẻ
sanh
Ấy tức là vô
nhân
Không sanh có
già chết
Giải thích. Phật nói bản tế
đầu tiên của sanh tử bất khả đắc, bởi vì sanh với tử đều chẳng thể có
bắt đầu. Chẳng bắt đầu thì chẳng cuối cùng. Nếu sanh có trước rồi mới
có già chết, thì chẳng do già chết mà có sanh. Vậy thì già chết với
sanh mỗi mỗi tự độc lập. Nếu sanh độc lập, thì chẳng có già chết.
Nhưng sự thực thì có sanh phải có chết, sanh với chết chẳng thể lìa
nhau. Nếu già chết có trước, sau mới có sự sanh, thì già chết chẳng có
nhân, tức là chẳng có sanh mà lại có già chết. Cho nên Bát Nhã Tâm
Kinh nói: "Vô lão tử, diệc vô lão tử tận", là đáng tin vậy.
PHẨM THỨ MƯỜI HAI:
PHÁ KHỔ
Tự tác với tha
tác
Cộng tác vô
nhân tác
Thuyết những
khổ như thế
Ðều chẳng thể
thành khổ
Trước hữu chẳng
thành khổ
Trước vô chẳng
thành khổ
Ðịnh hữu đã
chẳng thành
Ðịnh vô cũng
chẳng thành
Cho nên biết
các pháp
Thực tế chẳng
có khổ
Giải thích. Lúc đói chẳng
được ăn, thì phải chịu cái khổ nhịn đói. Lúc lạnh chẳng được áo mặc,
thì phải chịu cái khổ bị lạnh. Người giàu ăn mặc đầy đủ, thì không có
cái khổ chịu lạnh đói. Kẻ nghèo, nếu được người bố thí cũng được đủ ăn
mặc, cũng khỏi chịu cái khổ đói lạnh. Cái khổ nếu trước đã tự có, thì
chẳng vì bị lạnh đói mà lại có khổ lạnh đói (vô lý). Cái khổ nếu trước
đã không có, thì đâu thể có khổ. Khổ nếu nhất định có, thì người nào
cũng phải chịu cái khổ lạnh đói (vô lý). Khổ nếu nhất định không có,
thì đâu thể có khổ. Những khổ về lão, bịnh, tử, cũng có thể y theo
pháp phá kể trên mà suy luận. Nghĩa là tất cả đều chẳng thể thành lập
khổ.
Tự tác, tha tác, cộng tác,
vô nhân tác đã phá trong phẩm thứ nhất.
PHẨM THỨ MƯỜI BA:
PHÁ "HÀNH"
Hỏi: Như kinh
Phật sở thuyết
Hư vọng chấp
lấy tướng
Vì vọng chấp
chư hành
Nên gọi là hư
vọng
Phá: Kẻ hư vọng
chấp lấy
Trong đó lấy
cái gì
Phật thuyết
những việc này
Muốn hiển bày
nghĩa không
Vì các pháp
khác nhau
Biết đều là "vô
tánh"
Tánh vô pháp
cũng vô
Vì tất cả pháp
không
Ðại thánh
thuyết pháp không
Vì lìa chư kiến
chấp
Nếu lại thấy có
không
Phật chẳng thể
giáo hóa
Giải thích. "Hành" là sự
hành vi biến hóa. Hành vi biến hóa là sát na sinh diệt, nên Phật nói
chư hành vô thường. Vô thường thì chẳng thật, chẳng thật nên hư vọng.
Hư vọng thì chẳng thể chấp lấy. Phật nói hư vọng chẳng thể chấp lấy là
muốn hiển bày nghĩa không vậy. Vì các pháp khác nhau thì mỗi mỗi chẳng
có tự tánh. Pháp chẳng tự tánh thì pháp chẳng có, nên nói tất cả pháp
không. Phật thuyết pháp không là dùng để phá 62 thứ kiến chấp và phá
phiền não của nghiệp ái vô minh. "Không" là công cụ dùng để phá chấp,
nếu trở lại chấp "không" thì người ấy chẳng thể giáo hóa. Như có bệnh
mới cần uống thuốc, nếu chấp thuốc thành bệnh, thì chẳng thể trị. Cũng
như lửa từ củi ra, dùng nước có thể diệt lửa. Nếu lửa từ nước ra, thì
phải dùng cái gì để diệt? "Không" dụ cho nước, có thể dẹp tắt những
lửa phiền não. Nếu lại ở nơi "không" mà sanh khởi kiến chấp, hoặc cho
là có cái "không", hoặc cho là chẳng có cái "không", vì tranh chấp
"hữu" "vô" lại sanh khởi phiền não nữa. Nếu dùng "không" để giáo hóa
người này, thì họ nói tôi biết "không" đã lâu. Nếu lìa "không" thì
chẳng có đạo niết bàn. Như kinh nói: Không, vô tướng, vô tác, nơi ba
cửa này được giải thoát. Ðấy chỉ là ngôn thuyết mà thôi. (Không, vô
tướng: thì chẳng thể tu; vô tác: thì không có tu, vậy đâu thể giải
thoát)
PHẨM THỨ MƯỜI BỐN:
PHÁ "HỢP"
"Kiến" "sở
kiến" "kẻ kiến"
Ba thứ này khác
chỗ
Ba pháp khác
như thế
Chẳng lúc nào
hợp được
Khác biệt nên
có hợp
Ba thứ "kiến"
chẳng khác
Vì tướng khác
chẳng thành
Ba kiến làm sao
hợp?
Khác, vì khác
có khác
Khác, lìa khác
chẳng khác
Nếu từ sở nhân
ra
Pháp chẳng khác
với nhân
Trong khác,
chẳng tướng khác
Trong chẳng
khác, cũng không
Vì chẳng có
tướng khác
Cái này chẳng
khác kia
Pháp đồng chẳng
tự hợp
Pháp khác cũng
chẳng hợp
Kẻ hợp với lúc
hợp
Pháp hợp đều
chẳng có
Giải thích. "Kiến" là nhãn
căn, "sở kiến" là sắc trần, "kẻ kiến" là ta, chỗ của ba thứ khác nhau.
Nói khác chỗ là: Nhãn căn ở trong thân, sắc trần ở ngoài thân, còn
"tôi" hoặc nói ở trong thân hoặc nói ở khắp nơi, cho nên chẳng thể hợp
(hợp chẳng được). Tự thể của các pháp chẳng thể hợp, như ngón tay
chẳng thể hợp với ngón tay, mỗi pháp cách biệt ở mỗi nơi, cũng chẳng
thể hợp, nên "pháp hợp" bất khả đắc. "Pháp hợp" đã bất khả đắc, thì
"kẻ hợp" "lúc hợp" đều bất khả đắc.
PHẨM THỨ MƯỜI
LĂM: PHÁ HỮU VÔ
Hữu nếu chẳng
thể thành
Thì vô làm sao
thành
Vì đã có "pháp
hữu"
Hữu hoại gọi là
vô
Nếu người thấy
hữu, vô
Thấy tự tánh,
tha tánh
Như thế thì
chẳng thấy
Phật pháp chân
thật nghĩa
Ðịnh hữu là
chấp thường
Ðịnh vô là chấp
đoạn
Cho nên người
có trí
Chẳng nên chấp
hữu, vô
Giải thích. Nếu pháp là
thực "hữu", thực hữu thì chẳng thể hoại diệt mà thành vô. Nếu thực
"vô", thực vô thì chẳng thể sanh "hữu". Tất cả hiện tượng trong vũ trụ
đều là pháp sanh diệt. Sanh diệt thì chẳng thuộc về hữu vô. Nếu chẳng
sanh diệt là pháp vô vi, lại chẳng dính líu đến sự hữu vô. Cho nên
chấp hữu, chấp vô đều chẳng phải nghĩa chân thật của Phật pháp vậy.
PHẨM THỨ MƯỜI
SÁU: QUÁN TRÓI MỞ
Chư hành có
vãng lai
"Thường" chẳng
có vãng lai
"Vô thường"
chẳng vãng lai
Chúng sanh cũng
như thế
Nếu chúng sanh
vãng lai
Tìm cùng hết
năm thứ
Trong các ấm
giới nghiệp
Ðâu có ai vãng
lai
(Năm thứ: sanh,
tử, ấm, giới, nhập cộng năm thứ)
Nếu từ thân đến
thân
Vãng lai, tức
vô thân
Nếu mà chẳng có
thân
Thì chẳng có
vãng lai
"Chư hành"
tướng sanh diệt
Chẳng trói cũng
chẳng mở
Chúng sanh như
lời trên
Chẳng trói cũng
chẳng mở
Nếu thân gọi là
trói
Có thân thì
chẳng trói
Vô thân cũng
chẳng trói
Vậy nơi nào có
trói
Giải thích: Từ thân hài nhi
đến thân tiểu đồng, cho đến thân thanh niên, thân lão niên, đều cùng
một thân. Từ một thân đến một thân, tức là kẻ vãng lai vô thân (từ nhỏ
tới già chỉ có một thân thì không có thân khác vãng lai). Nếu trước đã
có thân thì chẳng nên còn có từ thân đến thân. Nếu trước chẳng có
thân, làm sao có sanh tử vãng lai? Nếu thân ngũ ấm gọi là trói, chúng
sanh đã có ngũ ấm trước thì chẳng thể trói, vì một người chẳng có hai
thân (trước có thân ngũ ấm, sau lại có thân nữa). Nếu chẳng có thân
thì chẳng có ngũ ấm. Tại sao mà có trói? Chẳng trói thì chẳng mở, nên
trói mở đều chẳng thành lập.
PHẨM THỨ MƯỜI
BẢY: QUÁN NGHIỆP
Người khéo hàng
phục tâm (ác tâm)
Lợi ích cho
chúng sanh
Ấy gọi là thiện
nghiệp
Là chủng tử quả
báo
Ðại thánh
thuyết hai nghiệp (thiện và ác)
"Tư" với "từ
tư" sanh
Nghiệp trong
tướng khác biệt
Mỗi mỗi phân
biệt thuyết
(Ghi chú: "tư"
là suy nghĩ là ý nghiệp,
"từ tư" tức là
sanh ra thân, khẩu nghiệp)
Nghiệp trụ đến
thọ báo
Nghiệp ấy tức
là thường
Nếu diệt tức vô
thường
Ðâu thể sanh
quả báo
Giải thích. Nghiệp nếu từ
trụ cho đến thọ báo, nghiệp ấy tức là thường (thường là pháp vô vi).
Sự thực thì chẳng phải vậy, vì nghiệp là tướng sanh diệt. Nhất niệm
còn chẳng trụ, huống là từ trụ đến quả báo, nếu diệt thì chẳng có
nghiệp. Chẳng nghiệp làm sao sanh ra quả báo.
PHẨM THỨ MƯỜI
TÁM: QUÁN "PHÁP"
Phật thuyết các pháp từ
nhân duyên sanh, thì mỗi mỗi chẳng có tự tánh, tức là vô ngã.
Nếu ngã là ngũ
ấm
Ngã tức là sanh
diệt
Nếu ngã khác
ngũ ấm
Chẳng phải
tướng ngũ ấm
Nếu là chẳng có
ngã
Làm sao có ngã
sở
Vì diệt "ngã"
"ngã sở"
Ðược gọi "vô
ngã trí"
Người đắc vô
ngã trí
Ấy gọi là thực
quán
Giải thích. Thực quán thì
được sáng tỏ "tất cả các pháp vô sanh".
PHẨM THỨ MƯỜI
CHÍN: QUÁN "THỜI"
Nếu do thời quá
khứ
Có vị lai, hiện
tại
Thì vị lai,
hiện tại
Phải ở thời quá
khứ
Nếu trong thời
quá khứ
Chẳng vị lai,
hiện tại
Sao nói do quá
khứ
Chẳng do thời
quá khứ
Thì chẳng thời
vị lai
Cũng chẳng thời
hiện tại
Cho nên chẳng
tam thời
Giải thích. Bởi vì có quá
khứ mới biết có vị lai; do quá khứ, vị lai mới biết có hiện tại. Nếu
thời gian đã quá khứ thì chẳng hiện tại, hiện tại chẳng có, vị lai
cũng chẳng có. Cho nên tam thời đều không có. Cũng như sát na vô trụ,
thì chẳng có hiện tại, quá khứ, vị lai vậy.
PHẨM THỨ HAI
MƯƠI: QUÁN NHÂN QUẢ
Nếu chúng duyên
hòa hợp
Mà có cái "quả"
sanh
Trong hòa hợp
đã có
Ðâu cần hòa hợp
sanh
Nếu chúng duyên
hòa hợp
Trong đó chẳng
có quả
Tại sao từ
chúng duyên
Hòa hợp mà sanh
quả
Nếu chúng duyên
hòa hợp
Mà lại có quả
sanh
Năng sanh với
sở sanh
Thì phải cùng
một thời
Nếu trong nhân
vô quả
Nhân đâu thể
sanh quả
Nếu trong nhân
có quả
Sao lại còn
sanh quả
Giải thích. Trong nhân vô
quả, thì chẳng thể sanh quả. Trong nhân đã có quả, cũng chẳng thể có
thêm quả nữa. Tại sao? Cũng như người chẳng có thai thì làm sao sanh
con? Nếu đã có thai trước, thì đâu thể còn có thai thêm mà sanh con
nữa.
PHẨM
THỨ HAI MƯƠI MỐT: QUÁN THÀNH HOẠI
Pháp nếu lìa
nơi thành
Làm sao mà có
hoại
Nếu pháp lìa
nơi hoại
Thì làm sao có
thành
Thành, hoại
cùng một thời
Làm sao có
thành, hoại
Giải thích. Sanh tức là
"thành", chết tức là "hoại". Nếu chia ra thì mỗi mỗi độc lập. Nghĩa là
sanh chẳng có chết và chẳng cần sanh mà có sự chết. Nếu sanh tử hợp
một, thì sanh với tử đồng thời (vô lý). Do đó, thành với hoại đều
chẳng thể thành lập.
PHẨM THỨ
HAI MƯƠI HAI: QUÁN NHƯ LAI
Phi ấm phi lìa
ấm
Thử bỉ chẳng
tướng tại
(này kia chẳng
có tướng tồn tại)
Như Lai chẳng
có ấm
Nơi nào có Như
Lai
Ấm hợp có Như
Lai
Thì chẳng có tự
tánh
Nếu chẳng có tự
tánh
Do đâu lập sự
có
Nếu chẳng có tự
tánh
Tại sao có tha
tánh
Lìa tự tánh tha
tánh
Gọi gì là Như
Lai
Người tà kiến
thâm sâu
Thì nói chẳng
Như Lai
Tướng Như Lai
tịch diệt
Sao phân biệt
hữu vô
Giải thích. Như Lai tức là
giống như bổn lai, bổn lai thì vô thỉ vô sanh, vô sanh thì chẳng thể
sanh "hữu", cũng chẳng thể sanh "vô", nên có Như Lai hay không có Như
Lai đều sai. Chẳng thể kiến lập nghĩa Như Lai.
PHẨM THỨ
HAI MƯƠI BA: QUÁN "ÐIÊN ĐẢO"
Hỏi: Từ tưởng
nhớ phân biệt
Sanh khởi tham,
sân, si
Tịnh, bất tịnh,
điên đảo
Ðều từ chúng
duyên sanh
Phá: Nếu nhân
tịnh, bất tịnh
Ðiên đảo sanh
tam độc
Tam độc tức vô
tánh
Nên phiền não
chẳng thật
Chẳng do nơi
tướng tịnh
Thì chẳng có
bất tịnh
Do tịnh có bất
tịnh
Cho nên chẳng
bất tịnh
Chẳng do nơi
bất tịnh
Thì cũng chẳng
có tịnh
Do bất tịnh có
tịnh
Cho nên chẳng
có tịnh
Giải thích. Nếu phiền não
do tịnh, bất tịnh, điên đảo tưởng nhớ phân biệt mà sanh, tức chẳng có
tự tánh (do nhân duyên của tưởng nhớ phân biệt mới sanh, chẳng phải tự
sanh, chẳng tự sanh thì chẳng có tự tánh). Cho nên phiền não chẳng
thật. Phiền não đã chẳng thật, thì cái nhân điên đảo cũng phải chẳng
thật.
PHẨM THỨ
HAI MƯƠI BỐN: QUÁN TỨ ĐẾ
Nếu tất cả "bất
không" (khổ, tập, diệt, đạo, nếu mỗi mỗi có tự tánh, tức là bất không)
Thì chẳng có
sanh diệt
Như thế thì
chẳng có
Pháp của Tứ
Thánh Ðế
Nếu "khổ" có
định tánh (tánh nhất định)
Sao lại từ
"tập" sanh
Khổ nếu có định
tánh
Cũng chẳng nên
có "diệt"
Khổ nếu có định
tánh
Thì chẳng có tu
"đạo"
Nếu "đạo" tu
tập được
Thì chẳng có
định tánh
Giải thích. Ðịnh và bất
định đều chẳng thể thành lập, nên pháp Tứ Thánh Ðế cũng chẳng thể
thành lập.
PHẨM THỨ
HAI MƯƠI LĂM: QUÁN NIẾT BÀN
Nếu các pháp
chẳng không
Thì vô sanh vô
diệt (vô Niết Bàn)
Nếu Niết Bàn là
có
Niết Bàn thuộc
hữu vi
"Hữu" còn chẳng
Niết Bàn
Huống là nơi
"vô" ư
Giải thích. Tất cả pháp,
tất cả thời, tất cả chủng tử đều do nhân duyên sanh, nên cứu cánh
không. Trong cứu cánh không, tự tánh tất cả pháp đều bất khả đắc. Do
đó, các pháp có sở hữu đều ngưng, hý luận đều diệt. Hý luận diệt, nên
thông đạt "thực tướng vô tướng" của các pháp.
PHẨM THỨ HAI
MƯƠI SÁU: QUÁN THẬP NHỊ NHÂN DUYÊN
Chúng sanh, si
che lấp (vô minh)
Rồi mới khởi
"tâm hành"
(quá khứ, hiện
tại, vị lai)
Vì từ "hành"
duyên khởi
Tùy "hành" vào
lục đạo
Do nhân duyên
chư "hành"
"Thức" thọ
"thân lục đạo"
Vì có chấp lấy
thức
Tăng trưởng nơi
"danh sắc"
Vì "danh sắc"
tăng trưởng
Do đó sanh "lục
nhập"
Giải thích. Vì có đại khổ
ấm tụ tập, nên phàm phu vô trí, mà sanh khởi cái căn bản chư hành của
sanh tử này, người trí thì chẳng có khởi. Do sự thấy như thực, thì vô
minh diệt, vì vô minh diệt, thì chư hành cũng diệt, vì nhân diệt nên
quả cũng diệt. Tu tập cái trí quán thập nhị nhân duyên sanh diệt như
thế, nên cái sự ấy diệt. Vì sự ấy diệt, cho đến sanh, lão, tử, ưu bi
(ưu sầu, bi thảm), đại khổ ấm đều như thực diệt hết. Nếu pháp có thể
diệt, thì chẳng phải pháp thật, pháp thật thì chẳng có sanh diệt.
PHẨM THỨ
HAI MƯƠI BẢY: QUÁN TÀ KIẾN
Như trong đời
quá khứ
"Hữu ngã" "vô
ngã" "kiến"
Hoặc cộng hoặc
bất cộng
Việc ấy đều
chẳng phải
Ngã nơi đời vị
lai
Hoặc tác hoặc
bất tác
Người có kiến
như thế
Ðều đồng đời
quá khứ
Nếu trời tức là
người
Thì đọa vào bên
"thường"
Nếu trời khác
với người
Thì chẳng có
tương tục
Nếu nửa trời
nửa người
Thì đọa nơi nhị
biên
Pháp nếu định
có "lai"
Và nhất định có
"khứ"
Thì sanh tử
"hữu thỉ"
Thực thì chẳng
việc này
Nếu thế gian
"hữu biên"
Làm sao có "hậu
thế"
Nếu thế gian
"vô biên"
Làm sao có "hậu
thế"
Ngũ ấm thường
tương tục
Cũng như ngọn
tim đèn
Do đó nên thế
gian
Chẳng "hữu
biên" "vô biên"
Vì nhất thiết
pháp không
Những kiến chấp
thế gian
Ở nơi nào lúc
nào
Ai khởi những
kiến chấp
(hữu, vô,
thường, biên v.v...)
Ðức Phật Ðại
thánh chủ
Thương xót
(chúng sanh) thuyết pháp này
Ðoạn tất cả
kiến chấp
Nay tôi đảnh lễ
Phật
Giải thích. Lục đạo luân
hồi là hiện tượng trong chiêm bao, dù có mà chẳng thật, nên người nào
có chấp thật đều thuộc về tà kiến (xin xem thêm trong Yếu Chỉ Phật
Pháp bài "Hai thứ chiêm bao do duy thức biến hiện".)
LỜI KẾT
Pháp sư Diệu Nhân, ngày 22
tháng 12 năm 1983, khi đọc "Nhập Trung Luận", có bút ký rằng:
Các đại luận sư Ấn Ðộ như
Phật Hộ, Thanh Biện, Nguyệt Xưng, Tịnh Mạng, đều kế thừa học thuyết
Trung Quán của Long Thọ. Nhưng vì quan điểm chẳng đồng trong vấn đề
cho với chẳng cho "có ngoại cảnh" mà sanh ra học phái chẳng đồng.
Thanh Biện luận sư phá Duy
Thức Luận, trong danh ngôn kiến lập tông phái cho "có ngoại cảnh".
Phái này gọi là "Kinh Bộ Hạnh Trung Quán Sư".
Tịnh Mạnh luận sư thì lập
cái thuyết "vô ngoại cảnh". Phái này gọi là "Du Già Hạnh Trung Quán
Sư".
Nguyệt Xưng luận sư thì cho
là "Trung Quán Kiến của Phật Hộ luận sư" thù thắng nhất, mà theo phái
Phật Hộ, lại nói đời sau phần nhiều Trung Quán sư đều tùy thuận học
thuyết của Phật Hộ với Nguyệt Xưng. Còn các phái Tát Ca, phái Ca Cử và
phái Cách Lỗ của Phật giáo Tây Tạng cũng theo "Trung Quán Kiến" của
Nguyệt Xưng luận sư, đồng thời kiến lập Nhập Trung Luận Tụng và Giải
Thích, cũng cho biết danh hiệu phái ứng Thành và phái Tự Tục của Trung
Quán v.v...
Than ơi! Tác giả Trung Luận
dùng Trung Quán để phá kiến chấp của nhị biên tương đối. Nếu nhị biên
đã phá thì đâu có cái "trung" để an lập, tại sao các đại luận sư Ấn
Ðộ, mỗi mỗi đều có "Trung Quán Kiến" của họ, mà sanh ra nhiều học phái
chẳng đồng như danh hiệu bốn phái kể trên. Thậm chí ảnh hưởng Phật
giáo Tây Tạng cũng sanh "Trung Quán Kiến". Nếu theo đó suy luận thì
Phật giáo các nước khác, cũng có thể bị truyền nhiễm kiến chấp của họ
mà chẳng tự biết, khiến chư Phật chư Tổ muốn phá mà hơi sức đâu phá
hết!
Trung Luận là vị thuốc để
phá trừ kiến chấp nhị biên. Nếu chấp thuốc thành bệnh thì chẳng thể
trị, như trong phẩm Phá "Hành" đã ghi rõ vậy. Nếu bút ký của pháp sư
Diệu Nhân là thật, thì các đại luận sư kể trên cũng là thuộc về kẻ chư
Phật chẳng thể giáo hóa ư!
---o0o---
Nguồn: thientongvietnam.net
Trình bày: Nhị Tường
Cập nhật: 1-8-2007
PHỤ LỤC
YẾU CHỈ TRUNG QUÁN LUẬN
HT
Thích Duy Lực
HT
Thích Duy Lực
Mục Lục
Lời nói đầu
Phẩm thứ nhất: Phá Nhân
Duyên
Phẩm thứ nhì: Phá Khứ Lai
Phẩm thứ ba: Phá Lục Tình
Phẩm thứ tư: Phá Ngũ
Aám (Ngũ Uẩn)
Phẩm thứ năm: Phá
Lục Chủng (Sáu Thứ)
Phẩm thứ sáu: Phá
Nhiễm Và Kẻ Nhiễm
Phẩm thứ
bảy: Quán Tam Tướng (Sanh, Trụ, Diệt)
Phẩm thứ
tám: Quán Phá “Pháp Tác” Và “Kẻ Tác”
Phẩm thứ
chín: Phá Bản Trụ (Bản Lai Vốn Đã Có)
Phẩm thứ mười:
Phá "Đốt" Và "Sở Đốt"
Phẩm thứ mười một: Phá Bản Tế (Thực Tế Bản Lai Vốn Sẵn)
Phẩm thứ mười hai: Phá Khổ
Phẩm thứ mười ba: Phá "Hành"
Phẩm thứ mười bốn: Phá "Hợp"
Phẩm thứ mười lăm: Phá
Hữu Vô
Phẩm thứ mười sáu: Quán
Trói Mở
Phẩm thứ mười bảy: Quán
Nghiệp
Phẩm thứ mười tám: Quán
"Pháp"
Phẩm thứ mười chín: Quán
"Thời"
Phẩm thứ hai mươi:
Quán Nhân Quả
Phẩm thứ hai
mươi mốt: Quán Thành Hoại
Phẩm thứ hai mươi
hai: Quán Như Lai
Phẩm thứ hai mươi
ba: Quán "Điên Đảo"
Phẩm thứ hai mươi
bốn: Quán Tứ Đế
Phẩm thứ hai mươi
lăm: Quán Niết Bàn
Phẩm
thứ hai mươi sáu: Quán Thập Nhị Nhân Duyên
Phẩm thứ hai mươi
bảy: Quán Tà Kiến
Lời kết
LỜI NÓI ĐẦU
Có người hỏi: "Phật pháp có
thể chia nhiều tông, tại sao không thể chia nhiều phái?" Nên biết Phật
pháp là để hiển bày bản thể tự tánh bất nhị của Diệu giác nên chẳng
thể chia. Có thể chia là giáo pháp (chẳng phải Phật pháp). Chư Phật
chư Tổ, vì muốn thích ứng căn cơ trình độ của mọi chúng sanh, nên vì
khế hợp đương cơ mà chia nhiều tông, tức là trên phù hợp ý Phật (Phật
pháp chẳng thể chia), dưới khế hợp đương cơ (giáo pháp có thể chia) là
vậy.
Giáo pháp thích hợp với
người phương Ðông được chia làm năm hệ: Thiền, Giáo, Luật, Tịnh, và
Mật. Thiền, Luật, Tịnh, Mật, mỗi hệ có một tông. Giáo môn lại chia
thành bốn tông: Thiên Thai, Hiền Thủ, Tam Luận và Duy Thức, cộng chung
là tám tông đại thừa.
Luận này, vì muốn phá chấp
nhị biên tương đối, nên phương tiện thiết lập Trung Quán. Nguồn gốc
của nhị biên là "hữu" và "vô". "Hữu" bao gồm hữu vi pháp, "vô" bao gồm
vô vi pháp. Nhị biên đã phá thì "Trung" không có chỗ để an lập. Như
thế, đâu có học thuyết cao siêu để cho nghiên cứu mà dựng lập học phái
Trung Quán!
Lục Tổ nói thuyết pháp
chẳng lìa tự tánh, tự tánh là bất nhị. Kinh Ðại Thừa liễu nghĩa do
Phật thuyết đều là bất nhị. Chư Tổ căn cứ theo kinh liễu nghĩa lập
luận sớ giải cũng là bất nhị. Bất nhị thì chẳng có tương đối, chẳng có
tương đối thì chẳng thể dùng bộ não suy nghĩ, chẳng thể dùng lời nói
văn tự diễn đạt, cho nên Ðại Thừa Khởi Tín Luận nói: lìa "tướng tâm
duyên", lìa "tướng danh tự" v.v...
Nên biết, những phương tiện
do chư Phật chư Tổ thiết lập chỉ muốn khiến chúng sanh ngay đó khai
ngộ, chứ chẳng phải muốn chúng sanh nghiên cứu tìm hiểu lý đạo. Do đó
chẳng thể xem như một học thuyết để nghiên cứu mà chia ra nhiều học
phái.
Trung Quán Luận gồm 27
phẩm, mặc dù có quán có phá, kỳ thực quán cũng là phá. Bất cứ hữu vi
pháp, vô vi pháp, tất cả đều phá. Như các phẩm Quán Như Lai, Quán Niết
Bàn là thuộc về phá pháp vô vi, những phẩm Quán Nhân Duyên, Quán Khứ
Lai thuộc về phá pháp hữu vi. Hữu vô tất cả pháp đều phá. Phàm có nhị
biên tương đối đều phá hết.
Chư Phật chư Tổ dùng pháp
phá làm phương tiện để phá sự chấp trước của chúng sanh. Chúng sanh có
cái sở chấp nào, thì phá cái sở chấp nấy. Nếu chúng sanh chẳng có chấp
trước, thì pháp phá cũng thành dư thừa. Nay chúng tôi biên tập yếu chỉ
Trung Quán Luận này, chỉ ở trong mỗi phẩm rút ra vài bài kệ chủ yếu,
để sáng tỏ yếu chỉ về pháp phá của tác giả mà thôi.
Thích Duy Lực
PHẨM THỨ NHẤT:
PHÁ NHÂN DUYÊN
Phẩm thứ nhất là phá tất cả
pháp, bởi vì tất cả pháp đều từ nhân duyên mà sanh.
Bất sanh cũng
bất diệt
Bất thường cũng
bất đoạn
Bất nhất cũng
bất dị
Bất lai cũng
bất xuất
Thường nói là
nhân duyên
Khéo diệt các
hý luận
Tôi kính đảnh
lễ Phật
Trong các
thuyết đệ nhất
Các pháp chẳng
tự sanh
Cũng chẳng từ
tha sanh
Chẳng cộng,
chẳng vô nhân
(không nguyên
nhân mà có)
Cho nên biết vô
sanh
Giải thích. Các pháp từ
nhân duyên mà sanh, duyên sanh thì chẳng có tự tánh (duyên hợp mới có,
duyên lìa thì không) tức là nghĩa vô sanh vậy. Các pháp 27 phẩm trong
luận này đều là nhân duyên tương đối, nên đều có thể dùng bài kệ thứ
hai để phá trừ. Các pháp từ nhân duyên sanh thì chẳng phải tự sanh
(các pháp chẳng tự sanh). Tha cũng có tự thể của nó, nên Tha cũng đồng
như Tự (cũng chẳng từ tha sanh). Vậy Tự với Tha đều chẳng thể thành
lập, thì lấy gì để cộng. Lại pháp đã từ nhân duyên sanh thì chẳng phải
vô nhân (chẳng cộng, chẳng vô nhân), cho nên biết tất cả pháp đều vô
sanh. Người chứng ngộ tức là ngộ cái pháp "vô sanh" này vậy.
PHẨM THỨ NHÌ: PHÁ
KHỨ LAI
Ðã đi chẳng có
đi
Chưa đi cũng
chẳng đi
Lìa đã đi, chưa
đi
Ðang đi cũng
chẳng đi
Giải thích. "Ðang đi cũng
chẳng đi": Lối giải thích trong nguyên văn của luận dùng "kẻ đi" với
"pháp đi" rất khó hiểu. Nay dùng máy quay video để thí dụ thì dễ hiểu
hơn. Ví như kẻ đi bước 10 bước, máy quay phim quay 100 tấm hình, khi
phóng ảnh ra, coi cũng như lúc đang đi, nhưng xét kỹ trong 100 tấm
hình, thì chẳng một tấm hình nào có đi. Như thế thì chứng minh "đang
đi" cũng "chẳng đi". Cũng là nghĩa sát na (1 giây = 60 sát na) vô trụ
vậy.
PHẨM THỨ BA: PHÁ
LỤC TÌNH
Ghi chú. Lục tình: Lục thức
đối với lục căn, lục trần, sanh khởi tình chấp, nên gọi là lục tình
(có cảm tình chấp đó là thực)
Nhãn nhĩ và tỷ
thiệt
Cùng thân ý lục
tình
Nhãn nhĩ ...
lục tình này
Hành sắc thanh
... lục trần
Kiến chẳng thể
có kiến
Phi kiến cũng
chẳng kiến
Nếu đã phá nơi
kiến
Tức là phá
người kiến
Lìa "kiến",
chẳng lìa "kiến"
Người kiến
chẳng thể đắc
Vì chẳng có
người kiến
Ðâu có kiến để
kiến
Giải thích. Kinh Lăng
Nghiêm nói: Lúc thấy sáng, kiến tinh (tánh thấy) chẳng phải là sáng;
lúc thấy tối, kiến tinh chẳng phải là tối; lúc thấy thông, kiến tinh
chẳng phải là thông; lúc thấy nghẽn, kiến tinh chẳng phải là nghẽn.
Bốn nghĩa trên chứng tỏ kiến tinh chẳng theo cảnh trần sanh diệt.
Ngươi còn nên biết "kiến kiến chi thời" (lúc cái bản kiến tự hiện),
"kiến phi thị kiến" (kiến chẳng phải là kiến), "kiến do ly kiến" (kiến
còn phải lìa kiến), "kiến bất năng cập" (vì kiến chẳng thể thấy được
kiến).
Theo cái nhìn của Thiền
Tông
Ấy là Thế Tôn hiển bày đệ
nhứt nghĩa đế, cũng là diệu bồ đề đạo vậy. Kiến và kiến duyên gồm có
năm nghĩa: Sáng, tối, thông, nghẽn (trần) là bốn thứ kiến duyên (sở
kiến), còn kiến tinh là một thứ kiến vọng (năng kiến). Thế Tôn ở đây
phân biệt năng kiến (kiến tinh) và kiến duyên (tướng sáng, tối, thông,
nghẽn). Bản thể của diệu giác gọi là chơn kiến, dụ như đệ nhất nguyệt,
thường chiếu rõ kiến tinh, mà kiến tinh (đệ nhị nguyệt) thì chẳng thể
thấy được chơn kiến. Nên cho kiến tinh là vọng (do dụi mắt sở hiện tức
là vọng). Cái kiến tinh của năng kiến đã là vọng, thì sắc tướng do
kiến tinh thấy được dĩ nhiên cũng là vọng. Năng sở đều vọng, thì chẳng
có "kẻ năng kiến" và sắc tướng của "sở kiến". Theo đó suy luận thì
biết những cảnh trần do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý cảm nhận được cũng như
thế. Nên Kinh Bảo Tích nói: "Pháp thân" chẳng thể dùng kiến văn giác
tri để cầu; chẳng phải sở kiến của nhục nhãn, vì vô sắc; chẳng phải sở
kiến của thiên nhãn, vì vô vọng; chẳng phải sở kiến của huệ nhãn, vì
lìa tướng; chẳng phải sở kiến của pháp nhãn, vì lìa "chư hành" (vô
thường); chẳng phải sở kiến của Phật nhãn, vì lìa "chư thức". Nếu
chẳng cho là có những cái thấy kể trên thì gọi là tri kiến Phật (tức
là diệu giác).
Công án Thiền Tông (chứng
minh những điều trên)
Tăng Văn Thùy ở chùa Báo Từ
có nghiên cứu Kinh Thủ Lăng Nghiêm, gặp thiền sư Pháp Nhãn, trình sở
học của mình, cho là phù hợp ý chỉ trong kinh.
Nhãn hỏi: Lăng Nghiêm há
chẳng phải có nghĩa bát hoàn ư? (tám thứ trả về nguồn gốc)
Thùy đáp: Phải.
Hỏi: Sáng hoàn cái gì?
Ðáp: Sáng hoàn nhật luân
(mặt trời)
Hỏi: Nhật hoàn cái gì?
Văn Thùy ngơ ngác, chẳng
thể trả lời. Từ đó khâm phục thỉnh pháp. Như thế có thể biết "chủ
trong chủ" thực chẳng phải ghi chú, giải thích có thể đến được.
PHẨM THỨ
TƯ: PHÁ NGŨ ẤM (NGŨ UẨN)
Nếu lìa nơi
"sắc nhân" (nhân của sắc tướng)
"Sắc" thì bất
khả đắc
Nếu phải lìa
nơi sắc
Sắc nhân chẳng
thể lìa
Nếu lìa sắc có
nhân
Thì có nhân
không quả
Nếu có nhân
không quả
Thì chẳng có
chỗ đúng
Giải thích. Vũ trụ vạn vật
đều chẳng thể truy cứu nhân đầu tiên, nên Phật nói là vô thỉ (chẳng có
bắt đầu) cũng là nghĩa "vô sanh" (trong phẩm Nhân Duyên đã phá). Sắc
ấm phá như thế, thì thọ, tưởng, hành, thức, bốn ấm kia cũng phá như
sắc ấm.
PHẨM
THỨ NĂM: PHÁ LỤC CHỦNG (SÁU THỨ)
Ghi chú. Ðịa Thủy Hỏa Phong
tứ đại, thêm Không đại và Kiến đại, cộng chung là lục chủng.
Lúc "tướng không" chưa có
Thì chẳng pháp "hư không"
Nếu hư không có trước
Thì hư không "vô tướng"
Vì tướng đã chẳng có
Sở tướng cũng chẳng có
Nếu sở tướng chẳng có
Thì tướng cũng chẳng có
Cho nên biết hư không
Phi hữu cũng phi vô
Phi tướng phi sở tướng
Năm thứ kia cũng thế
Giải thích. Nếu trước đã
"vô tướng" thì sau cũng phải vô tướng. Nếu có tướng, thì tại sao chẳng
có sở tướng (chẳng có tướng sở hữu của hư không). "Sở tướng" chẳng có,
thì "tướng" đương nhiên cũng chẳng có (chẳng có tướng mạo của hư
không). Ðịa, thủy, hỏa, phong, kiến, năm thứ "đại" cũng đồng như hư
không, chẳng thể thành lập.
PHẨM THỨ
SÁU: PHÁ NHIỄM VÀ KẺ NHIỄM
Nếu lìa nơi
pháp nhiễm
Trước tự có kẻ
nhiễm
Thì kẻ bị nhiễm
này
Phải sanh ra
pháp nhiễm
Nếu chẳng có
pháp nhiễm
Tại sao phải có
nhiễm
Có nhiễm hoặc
chẳng nhiễm
Kẻ nhiễm cũng
như thế
Giải thích. Lục trần thuộc
về pháp nhiễm. Chúng sanh ham thích lục trần thuộc về kẻ nhiễm. Nếu
cho rằng lìa pháp nhiễm mà kẻ nhiễm có trước, thì quả thuyết này chẳng
thể lập. Nếu chúng sanh chẳng ham thích lục trần, thì chẳng thành kẻ
nhiễm. Nếu chẳng có kẻ nhiễm, thì làm sao có pháp nhiễm? Nếu pháp
nhiễm với kẻ nhiễm cùng một lúc, thì chẳng có nhân duyên tương đối,
tức là chẳng vì kẻ nhiễm mà có pháp nhiễm, cũng chẳng vì pháp nhiễm mà
có kẻ nhiễm. Thế thì hai thứ "kẻ nhiễm" và "pháp nhiễm" phải là
"thường" (không đoạn). Nếu thế thì chúng sanh vĩnh viễn chẳng có ngày
giải thoát. Nhưng sự thực thì đời đời đều có chúng sanh giải thoát.
PHẨM THỨ BẢY:
QUÁN TAM TƯỚNG (SANH, TRỤ, DIỆT)
Nếu sanh là hữu
vi
Thì phải có tam
tướng
Nếu sanh là vô
vi
Ðâu có tướng
hữu vi
Tam tướng nếu
hợp lìa
Chẳng thể có sở
tướng
Tại sao ở một
chỗ
Ðồng thời có
tam tướng
Giải thích. Sanh, trụ,
diệt, ba tướng thuộc về pháp hữu vi. Nếu hợp thì tam pháp trái ngược
nhau, chẳng thể cùng ở một lúc, nghĩa là lúc sanh thì chẳng có tướng
trụ diệt, lúc trụ thì chẳng có tướng sanh diệt, lúc diệt thì chẳng có
tướng sanh trụ. Nếu lìa thì chẳng có "sở tướng", tức là sanh chẳng có
tướng "sở sanh", trụ chẳng có tướng "sở trụ", diệt chẳng có tướng "sở
diệt". Nếu thuộc về pháp vô vi, thì chẳng có tam tướng.
PHẨM THỨ TÁM:
QUÁN PHÁ “PHÁP TÁC” VÀ “KẺ TÁC”
(pháp làm và kẻ làm)
Quyết định có
kẻ tác
Chẳng tác,
nghiệp "quyết định"
Quyết định
chẳng kẻ tác
Chẳng tác,
chẳng "định nghiệp"
Quyết định
"nghiệp" vô tác
Nghiệp ấy chẳng
kẻ tác
Nếu kẻ tác
chẳng tác
Kẻ tác cũng
chẳng "nghiệp"
Quyết định có
kẻ tác
Thì phải có
nghiệp tác
Kẻ tác và
nghiệp tác
Tức đọa nơi vô
nhân (không có nhân)
Nếu đọa nơi vô
nhân
Thì vô nhân vô
quả
Vô "tác" vô "kẻ
tác"
Pháp tác thành
vô dụng
Chẳng có những
pháp tác (pháp, kẻ, nghiệp)
Thì chẳng có
tội phước
Vì tội phước đã
không
Tội phước báo
cũng không
Nếu chẳng tội
phước báo
Cũng chẳng đại
Niết Bàn
Những việc có
sở tác
Ðều "không",
chẳng có quả
Giải thích. "Pháp tác" với
"kẻ tác" và "nghiệp sở tác". Ba thứ hòa hợp nên có quả báo, ba thứ
trên nếu thuộc hữu vi, thì trong hữu vi đã phá. Nếu thuộc vô vi, thì
trong vô vi đã phá. Kỳ thực pháp phá của mỗi phẩm đều giống nhau, tức
là dùng nghĩa trung đạo để phá nhị biên của tương đối vậy.
PHẨM THỨ
CHÍN: PHÁ BẢN TRỤ (BẢN LAI VỐN ĐÃ CÓ)
Có người nói:
Các căn nhãn
nhĩ tỷ ...
Các pháp khổ
với vui
Thực ai có việc
này
Gọi là pháp bản
trụ
Nếu chẳng có
bản trụ
Ai có nhãn nhĩ
tỷ ...
Do đó nên được
biết
Trước đã có bản
trụ
Phá: Nếu lìa
nhãn nhĩ tỷ ...
Và khổ vui các
pháp
Bản trụ đã có
trước
Thì làm sao
chứng tỏ
Nếu lìa nhãn
nhĩ tỷ ...
Mà có pháp bản
trụ
Thì phải lìa
bản trụ
Mà có nhãn nhĩ
tỷ ...
Do pháp biết có
người
Do người biết
có pháp
Lìa pháp đâu có
người
Lìa người đâu
có pháp
Tất cả nhãn nhĩ
tỷ ...
Thực chẳng có
bản trụ
Nhãn nhĩ tỷ ...
các căn
Tùy theo tướng
phân biệt
Nhãn nhĩ ...
chẳng bản trụ
Sau này cũng
chẳng có
Vì tam thế
chẳng có
Chẳng "hữu"
"vô" phân biệt
Giải thích. Theo sự suy xét
kỹ càng về bản trụ nơi nhãn nhĩ các căn, trước đã không có, thì sau
cũng phải không có. Nếu tam thế (quá khứ, hiện tại, vị lai) đều không,
tức là pháp "vô sanh", thì ở nơi nào mà sanh ra pháp bản trụ?
PHẨM
THỨ MƯỜI: PHÁ "ĐỐT" VÀ "SỞ ĐỐT"
Nếu "đốt" là
"sở đốt"
Tác, kẻ tác
thành một
Nếu đốt khác sở
đốt
Lìa sở đốt có
đốt
Giải thích. Ðốt là lửa, sở
đốt là củi, kẻ tác là người, sở tác là nghiệp. Nếu đốt với sở đốt là
một, thì kẻ tác với sở tác cũng phải là một. Như thợ gốm tác bình, thợ
gốm chẳng phải bình, bình chẳng phải thợ gốm, tác và sở tác chẳng thể
thành một. Nếu nói chẳng thể thành một thì phải khác. Nếu khác thì lìa
sở đốt mà có đốt (lìa củi mà có lửa). Nhưng thực tế thì chẳng thể
được, nên nói khác cũng không được. Thế thì được biết: "đốt" với "sở
đốt" đều chẳng thể thành lập.
PHẨM
THỨ MƯỜI MỘT: PHÁ BẢN TẾ (THỰC TẾ BẢN LAI VỐN SẴN)
Sở thuyết của
đại thánh
Bản tế bất khả
đắc
Sanh tử chẳng
bắt đầu
Cũng chẳng có
cuối cùng
Nếu chẳng có
thỉ chung
Chính giữa làm
sao có
Cho nên ở trong
đó
Trước sau chung
cũng không
(cộng chung
cũng chẳng có)
Giả sử sanh có
trước
Sau mới có già
chết
Không già chết
có sanh
Sanh không có
già chết
Nếu già chết có
trước
Sau mới có kẻ
sanh
Ấy tức là vô
nhân
Không sanh có
già chết
Giải thích. Phật nói bản tế
đầu tiên của sanh tử bất khả đắc, bởi vì sanh với tử đều chẳng thể có
bắt đầu. Chẳng bắt đầu thì chẳng cuối cùng. Nếu sanh có trước rồi mới
có già chết, thì chẳng do già chết mà có sanh. Vậy thì già chết với
sanh mỗi mỗi tự độc lập. Nếu sanh độc lập, thì chẳng có già chết.
Nhưng sự thực thì có sanh phải có chết, sanh với chết chẳng thể lìa
nhau. Nếu già chết có trước, sau mới có sự sanh, thì già chết chẳng có
nhân, tức là chẳng có sanh mà lại có già chết. Cho nên Bát Nhã Tâm
Kinh nói: "Vô lão tử, diệc vô lão tử tận", là đáng tin vậy.
PHẨM THỨ MƯỜI HAI:
PHÁ KHỔ
Tự tác với tha
tác
Cộng tác vô
nhân tác
Thuyết những
khổ như thế
Ðều chẳng thể
thành khổ
Trước hữu chẳng
thành khổ
Trước vô chẳng
thành khổ
Ðịnh hữu đã
chẳng thành
Ðịnh vô cũng
chẳng thành
Cho nên biết
các pháp
Thực tế chẳng
có khổ
Giải thích. Lúc đói chẳng
được ăn, thì phải chịu cái khổ nhịn đói. Lúc lạnh chẳng được áo mặc,
thì phải chịu cái khổ bị lạnh. Người giàu ăn mặc đầy đủ, thì không có
cái khổ chịu lạnh đói. Kẻ nghèo, nếu được người bố thí cũng được đủ ăn
mặc, cũng khỏi chịu cái khổ đói lạnh. Cái khổ nếu trước đã tự có, thì
chẳng vì bị lạnh đói mà lại có khổ lạnh đói (vô lý). Cái khổ nếu trước
đã không có, thì đâu thể có khổ. Khổ nếu nhất định có, thì người nào
cũng phải chịu cái khổ lạnh đói (vô lý). Khổ nếu nhất định không có,
thì đâu thể có khổ. Những khổ về lão, bịnh, tử, cũng có thể y theo
pháp phá kể trên mà suy luận. Nghĩa là tất cả đều chẳng thể thành lập
khổ.
Tự tác, tha tác, cộng tác,
vô nhân tác đã phá trong phẩm thứ nhất.
PHẨM THỨ MƯỜI BA:
PHÁ "HÀNH"
Hỏi: Như kinh
Phật sở thuyết
Hư vọng chấp
lấy tướng
Vì vọng chấp
chư hành
Nên gọi là hư
vọng
Phá: Kẻ hư vọng
chấp lấy
Trong đó lấy
cái gì
Phật thuyết
những việc này
Muốn hiển bày
nghĩa không
Vì các pháp
khác nhau
Biết đều là "vô
tánh"
Tánh vô pháp
cũng vô
Vì tất cả pháp
không
Ðại thánh
thuyết pháp không
Vì lìa chư kiến
chấp
Nếu lại thấy có
không
Phật chẳng thể
giáo hóa
Giải thích. "Hành" là sự
hành vi biến hóa. Hành vi biến hóa là sát na sinh diệt, nên Phật nói
chư hành vô thường. Vô thường thì chẳng thật, chẳng thật nên hư vọng.
Hư vọng thì chẳng thể chấp lấy. Phật nói hư vọng chẳng thể chấp lấy là
muốn hiển bày nghĩa không vậy. Vì các pháp khác nhau thì mỗi mỗi chẳng
có tự tánh. Pháp chẳng tự tánh thì pháp chẳng có, nên nói tất cả pháp
không. Phật thuyết pháp không là dùng để phá 62 thứ kiến chấp và phá
phiền não của nghiệp ái vô minh. "Không" là công cụ dùng để phá chấp,
nếu trở lại chấp "không" thì người ấy chẳng thể giáo hóa. Như có bệnh
mới cần uống thuốc, nếu chấp thuốc thành bệnh, thì chẳng thể trị. Cũng
như lửa từ củi ra, dùng nước có thể diệt lửa. Nếu lửa từ nước ra, thì
phải dùng cái gì để diệt? "Không" dụ cho nước, có thể dẹp tắt những
lửa phiền não. Nếu lại ở nơi "không" mà sanh khởi kiến chấp, hoặc cho
là có cái "không", hoặc cho là chẳng có cái "không", vì tranh chấp
"hữu" "vô" lại sanh khởi phiền não nữa. Nếu dùng "không" để giáo hóa
người này, thì họ nói tôi biết "không" đã lâu. Nếu lìa "không" thì
chẳng có đạo niết bàn. Như kinh nói: Không, vô tướng, vô tác, nơi ba
cửa này được giải thoát. Ðấy chỉ là ngôn thuyết mà thôi. (Không, vô
tướng: thì chẳng thể tu; vô tác: thì không có tu, vậy đâu thể giải
thoát)
PHẨM THỨ MƯỜI BỐN:
PHÁ "HỢP"
"Kiến" "sở
kiến" "kẻ kiến"
Ba thứ này khác
chỗ
Ba pháp khác
như thế
Chẳng lúc nào
hợp được
Khác biệt nên
có hợp
Ba thứ "kiến"
chẳng khác
Vì tướng khác
chẳng thành
Ba kiến làm sao
hợp?
Khác, vì khác
có khác
Khác, lìa khác
chẳng khác
Nếu từ sở nhân
ra
Pháp chẳng khác
với nhân
Trong khác,
chẳng tướng khác
Trong chẳng
khác, cũng không
Vì chẳng có
tướng khác
Cái này chẳng
khác kia
Pháp đồng chẳng
tự hợp
Pháp khác cũng
chẳng hợp
Kẻ hợp với lúc
hợp
Pháp hợp đều
chẳng có
Giải thích. "Kiến" là nhãn
căn, "sở kiến" là sắc trần, "kẻ kiến" là ta, chỗ của ba thứ khác nhau.
Nói khác chỗ là: Nhãn căn ở trong thân, sắc trần ở ngoài thân, còn
"tôi" hoặc nói ở trong thân hoặc nói ở khắp nơi, cho nên chẳng thể hợp
(hợp chẳng được). Tự thể của các pháp chẳng thể hợp, như ngón tay
chẳng thể hợp với ngón tay, mỗi pháp cách biệt ở mỗi nơi, cũng chẳng
thể hợp, nên "pháp hợp" bất khả đắc. "Pháp hợp" đã bất khả đắc, thì
"kẻ hợp" "lúc hợp" đều bất khả đắc.
PHẨM THỨ MƯỜI
LĂM: PHÁ HỮU VÔ
Hữu nếu chẳng
thể thành
Thì vô làm sao
thành
Vì đã có "pháp
hữu"
Hữu hoại gọi là
vô
Nếu người thấy
hữu, vô
Thấy tự tánh,
tha tánh
Như thế thì
chẳng thấy
Phật pháp chân
thật nghĩa
Ðịnh hữu là
chấp thường
Ðịnh vô là chấp
đoạn
Cho nên người
có trí
Chẳng nên chấp
hữu, vô
Giải thích. Nếu pháp là
thực "hữu", thực hữu thì chẳng thể hoại diệt mà thành vô. Nếu thực
"vô", thực vô thì chẳng thể sanh "hữu". Tất cả hiện tượng trong vũ trụ
đều là pháp sanh diệt. Sanh diệt thì chẳng thuộc về hữu vô. Nếu chẳng
sanh diệt là pháp vô vi, lại chẳng dính líu đến sự hữu vô. Cho nên
chấp hữu, chấp vô đều chẳng phải nghĩa chân thật của Phật pháp vậy.
PHẨM THỨ MƯỜI
SÁU: QUÁN TRÓI MỞ
Chư hành có
vãng lai
"Thường" chẳng
có vãng lai
"Vô thường"
chẳng vãng lai
Chúng sanh cũng
như thế
Nếu chúng sanh
vãng lai
Tìm cùng hết
năm thứ
Trong các ấm
giới nghiệp
Ðâu có ai vãng
lai
(Năm thứ: sanh,
tử, ấm, giới, nhập cộng năm thứ)
Nếu từ thân đến
thân
Vãng lai, tức
vô thân
Nếu mà chẳng có
thân
Thì chẳng có
vãng lai
"Chư hành"
tướng sanh diệt
Chẳng trói cũng
chẳng mở
Chúng sanh như
lời trên
Chẳng trói cũng
chẳng mở
Nếu thân gọi là
trói
Có thân thì
chẳng trói
Vô thân cũng
chẳng trói
Vậy nơi nào có
trói
Giải thích: Từ thân hài nhi
đến thân tiểu đồng, cho đến thân thanh niên, thân lão niên, đều cùng
một thân. Từ một thân đến một thân, tức là kẻ vãng lai vô thân (từ nhỏ
tới già chỉ có một thân thì không có thân khác vãng lai). Nếu trước đã
có thân thì chẳng nên còn có từ thân đến thân. Nếu trước chẳng có
thân, làm sao có sanh tử vãng lai? Nếu thân ngũ ấm gọi là trói, chúng
sanh đã có ngũ ấm trước thì chẳng thể trói, vì một người chẳng có hai
thân (trước có thân ngũ ấm, sau lại có thân nữa). Nếu chẳng có thân
thì chẳng có ngũ ấm. Tại sao mà có trói? Chẳng trói thì chẳng mở, nên
trói mở đều chẳng thành lập.
PHẨM THỨ MƯỜI
BẢY: QUÁN NGHIỆP
Người khéo hàng
phục tâm (ác tâm)
Lợi ích cho
chúng sanh
Ấy gọi là thiện
nghiệp
Là chủng tử quả
báo
Ðại thánh
thuyết hai nghiệp (thiện và ác)
"Tư" với "từ
tư" sanh
Nghiệp trong
tướng khác biệt
Mỗi mỗi phân
biệt thuyết
(Ghi chú: "tư"
là suy nghĩ là ý nghiệp,
"từ tư" tức là
sanh ra thân, khẩu nghiệp)
Nghiệp trụ đến
thọ báo
Nghiệp ấy tức
là thường
Nếu diệt tức vô
thường
Ðâu thể sanh
quả báo
Giải thích. Nghiệp nếu từ
trụ cho đến thọ báo, nghiệp ấy tức là thường (thường là pháp vô vi).
Sự thực thì chẳng phải vậy, vì nghiệp là tướng sanh diệt. Nhất niệm
còn chẳng trụ, huống là từ trụ đến quả báo, nếu diệt thì chẳng có
nghiệp. Chẳng nghiệp làm sao sanh ra quả báo.
PHẨM THỨ MƯỜI
TÁM: QUÁN "PHÁP"
Phật thuyết các pháp từ
nhân duyên sanh, thì mỗi mỗi chẳng có tự tánh, tức là vô ngã.
Nếu ngã là ngũ
ấm
Ngã tức là sanh
diệt
Nếu ngã khác
ngũ ấm
Chẳng phải
tướng ngũ ấm
Nếu là chẳng có
ngã
Làm sao có ngã
sở
Vì diệt "ngã"
"ngã sở"
Ðược gọi "vô
ngã trí"
Người đắc vô
ngã trí
Ấy gọi là thực
quán
Giải thích. Thực quán thì
được sáng tỏ "tất cả các pháp vô sanh".
PHẨM THỨ MƯỜI
CHÍN: QUÁN "THỜI"
Nếu do thời quá
khứ
Có vị lai, hiện
tại
Thì vị lai,
hiện tại
Phải ở thời quá
khứ
Nếu trong thời
quá khứ
Chẳng vị lai,
hiện tại
Sao nói do quá
khứ
Chẳng do thời
quá khứ
Thì chẳng thời
vị lai
Cũng chẳng thời
hiện tại
Cho nên chẳng
tam thời
Giải thích. Bởi vì có quá
khứ mới biết có vị lai; do quá khứ, vị lai mới biết có hiện tại. Nếu
thời gian đã quá khứ thì chẳng hiện tại, hiện tại chẳng có, vị lai
cũng chẳng có. Cho nên tam thời đều không có. Cũng như sát na vô trụ,
thì chẳng có hiện tại, quá khứ, vị lai vậy.
PHẨM THỨ HAI
MƯƠI: QUÁN NHÂN QUẢ
Nếu chúng duyên
hòa hợp
Mà có cái "quả"
sanh
Trong hòa hợp
đã có
Ðâu cần hòa hợp
sanh
Nếu chúng duyên
hòa hợp
Trong đó chẳng
có quả
Tại sao từ
chúng duyên
Hòa hợp mà sanh
quả
Nếu chúng duyên
hòa hợp
Mà lại có quả
sanh
Năng sanh với
sở sanh
Thì phải cùng
một thời
Nếu trong nhân
vô quả
Nhân đâu thể
sanh quả
Nếu trong nhân
có quả
Sao lại còn
sanh quả
Giải thích. Trong nhân vô
quả, thì chẳng thể sanh quả. Trong nhân đã có quả, cũng chẳng thể có
thêm quả nữa. Tại sao? Cũng như người chẳng có thai thì làm sao sanh
con? Nếu đã có thai trước, thì đâu thể còn có thai thêm mà sanh con
nữa.
PHẨM
THỨ HAI MƯƠI MỐT: QUÁN THÀNH HOẠI
Pháp nếu lìa
nơi thành
Làm sao mà có
hoại
Nếu pháp lìa
nơi hoại
Thì làm sao có
thành
Thành, hoại
cùng một thời
Làm sao có
thành, hoại
Giải thích. Sanh tức là
"thành", chết tức là "hoại". Nếu chia ra thì mỗi mỗi độc lập. Nghĩa là
sanh chẳng có chết và chẳng cần sanh mà có sự chết. Nếu sanh tử hợp
một, thì sanh với tử đồng thời (vô lý). Do đó, thành với hoại đều
chẳng thể thành lập.
PHẨM THỨ
HAI MƯƠI HAI: QUÁN NHƯ LAI
Phi ấm phi lìa
ấm
Thử bỉ chẳng
tướng tại
(này kia chẳng
có tướng tồn tại)
Như Lai chẳng
có ấm
Nơi nào có Như
Lai
Ấm hợp có Như
Lai
Thì chẳng có tự
tánh
Nếu chẳng có tự
tánh
Do đâu lập sự
có
Nếu chẳng có tự
tánh
Tại sao có tha
tánh
Lìa tự tánh tha
tánh
Gọi gì là Như
Lai
Người tà kiến
thâm sâu
Thì nói chẳng
Như Lai
Tướng Như Lai
tịch diệt
Sao phân biệt
hữu vô
Giải thích. Như Lai tức là
giống như bổn lai, bổn lai thì vô thỉ vô sanh, vô sanh thì chẳng thể
sanh "hữu", cũng chẳng thể sanh "vô", nên có Như Lai hay không có Như
Lai đều sai. Chẳng thể kiến lập nghĩa Như Lai.
PHẨM THỨ
HAI MƯƠI BA: QUÁN "ÐIÊN ĐẢO"
Hỏi: Từ tưởng
nhớ phân biệt
Sanh khởi tham,
sân, si
Tịnh, bất tịnh,
điên đảo
Ðều từ chúng
duyên sanh
Phá: Nếu nhân
tịnh, bất tịnh
Ðiên đảo sanh
tam độc
Tam độc tức vô
tánh
Nên phiền não
chẳng thật
Chẳng do nơi
tướng tịnh
Thì chẳng có
bất tịnh
Do tịnh có bất
tịnh
Cho nên chẳng
bất tịnh
Chẳng do nơi
bất tịnh
Thì cũng chẳng
có tịnh
Do bất tịnh có
tịnh
Cho nên chẳng
có tịnh
Giải thích. Nếu phiền não
do tịnh, bất tịnh, điên đảo tưởng nhớ phân biệt mà sanh, tức chẳng có
tự tánh (do nhân duyên của tưởng nhớ phân biệt mới sanh, chẳng phải tự
sanh, chẳng tự sanh thì chẳng có tự tánh). Cho nên phiền não chẳng
thật. Phiền não đã chẳng thật, thì cái nhân điên đảo cũng phải chẳng
thật.
PHẨM THỨ
HAI MƯƠI BỐN: QUÁN TỨ ĐẾ
Nếu tất cả "bất
không" (khổ, tập, diệt, đạo, nếu mỗi mỗi có tự tánh, tức là bất không)
Thì chẳng có
sanh diệt
Như thế thì
chẳng có
Pháp của Tứ
Thánh Ðế
Nếu "khổ" có
định tánh (tánh nhất định)
Sao lại từ
"tập" sanh
Khổ nếu có định
tánh
Cũng chẳng nên
có "diệt"
Khổ nếu có định
tánh
Thì chẳng có tu
"đạo"
Nếu "đạo" tu
tập được
Thì chẳng có
định tánh
Giải thích. Ðịnh và bất
định đều chẳng thể thành lập, nên pháp Tứ Thánh Ðế cũng chẳng thể
thành lập.
PHẨM THỨ
HAI MƯƠI LĂM: QUÁN NIẾT BÀN
Nếu các pháp
chẳng không
Thì vô sanh vô
diệt (vô Niết Bàn)
Nếu Niết Bàn là
có
Niết Bàn thuộc
hữu vi
"Hữu" còn chẳng
Niết Bàn
Huống là nơi
"vô" ư
Giải thích. Tất cả pháp,
tất cả thời, tất cả chủng tử đều do nhân duyên sanh, nên cứu cánh
không. Trong cứu cánh không, tự tánh tất cả pháp đều bất khả đắc. Do
đó, các pháp có sở hữu đều ngưng, hý luận đều diệt. Hý luận diệt, nên
thông đạt "thực tướng vô tướng" của các pháp.
PHẨM THỨ HAI
MƯƠI SÁU: QUÁN THẬP NHỊ NHÂN DUYÊN
Chúng sanh, si
che lấp (vô minh)
Rồi mới khởi
"tâm hành"
(quá khứ, hiện
tại, vị lai)
Vì từ "hành"
duyên khởi
Tùy "hành" vào
lục đạo
Do nhân duyên
chư "hành"
"Thức" thọ
"thân lục đạo"
Vì có chấp lấy
thức
Tăng trưởng nơi
"danh sắc"
Vì "danh sắc"
tăng trưởng
Do đó sanh "lục
nhập"
Giải thích. Vì có đại khổ
ấm tụ tập, nên phàm phu vô trí, mà sanh khởi cái căn bản chư hành của
sanh tử này, người trí thì chẳng có khởi. Do sự thấy như thực, thì vô
minh diệt, vì vô minh diệt, thì chư hành cũng diệt, vì nhân diệt nên
quả cũng diệt. Tu tập cái trí quán thập nhị nhân duyên sanh diệt như
thế, nên cái sự ấy diệt. Vì sự ấy diệt, cho đến sanh, lão, tử, ưu bi
(ưu sầu, bi thảm), đại khổ ấm đều như thực diệt hết. Nếu pháp có thể
diệt, thì chẳng phải pháp thật, pháp thật thì chẳng có sanh diệt.
PHẨM THỨ
HAI MƯƠI BẢY: QUÁN TÀ KIẾN
Như trong đời
quá khứ
"Hữu ngã" "vô
ngã" "kiến"
Hoặc cộng hoặc
bất cộng
Việc ấy đều
chẳng phải
Ngã nơi đời vị
lai
Hoặc tác hoặc
bất tác
Người có kiến
như thế
Ðều đồng đời
quá khứ
Nếu trời tức là
người
Thì đọa vào bên
"thường"
Nếu trời khác
với người
Thì chẳng có
tương tục
Nếu nửa trời
nửa người
Thì đọa nơi nhị
biên
Pháp nếu định
có "lai"
Và nhất định có
"khứ"
Thì sanh tử
"hữu thỉ"
Thực thì chẳng
việc này
Nếu thế gian
"hữu biên"
Làm sao có "hậu
thế"
Nếu thế gian
"vô biên"
Làm sao có "hậu
thế"
Ngũ ấm thường
tương tục
Cũng như ngọn
tim đèn
Do đó nên thế
gian
Chẳng "hữu
biên" "vô biên"
Vì nhất thiết
pháp không
Những kiến chấp
thế gian
Ở nơi nào lúc
nào
Ai khởi những
kiến chấp
(hữu, vô,
thường, biên v.v...)
Ðức Phật Ðại
thánh chủ
Thương xót
(chúng sanh) thuyết pháp này
Ðoạn tất cả
kiến chấp
Nay tôi đảnh lễ
Phật
Giải thích. Lục đạo luân
hồi là hiện tượng trong chiêm bao, dù có mà chẳng thật, nên người nào
có chấp thật đều thuộc về tà kiến (xin xem thêm trong Yếu Chỉ Phật
Pháp bài "Hai thứ chiêm bao do duy thức biến hiện".)
LỜI KẾT
Pháp sư Diệu Nhân, ngày 22
tháng 12 năm 1983, khi đọc "Nhập Trung Luận", có bút ký rằng:
Các đại luận sư Ấn Ðộ như
Phật Hộ, Thanh Biện, Nguyệt Xưng, Tịnh Mạng, đều kế thừa học thuyết
Trung Quán của Long Thọ. Nhưng vì quan điểm chẳng đồng trong vấn đề
cho với chẳng cho "có ngoại cảnh" mà sanh ra học phái chẳng đồng.
Thanh Biện luận sư phá Duy
Thức Luận, trong danh ngôn kiến lập tông phái cho "có ngoại cảnh".
Phái này gọi là "Kinh Bộ Hạnh Trung Quán Sư".
Tịnh Mạnh luận sư thì lập
cái thuyết "vô ngoại cảnh". Phái này gọi là "Du Già Hạnh Trung Quán
Sư".
Nguyệt Xưng luận sư thì cho
là "Trung Quán Kiến của Phật Hộ luận sư" thù thắng nhất, mà theo phái
Phật Hộ, lại nói đời sau phần nhiều Trung Quán sư đều tùy thuận học
thuyết của Phật Hộ với Nguyệt Xưng. Còn các phái Tát Ca, phái Ca Cử và
phái Cách Lỗ của Phật giáo Tây Tạng cũng theo "Trung Quán Kiến" của
Nguyệt Xưng luận sư, đồng thời kiến lập Nhập Trung Luận Tụng và Giải
Thích, cũng cho biết danh hiệu phái ứng Thành và phái Tự Tục của Trung
Quán v.v...
Than ơi! Tác giả Trung Luận
dùng Trung Quán để phá kiến chấp của nhị biên tương đối. Nếu nhị biên
đã phá thì đâu có cái "trung" để an lập, tại sao các đại luận sư Ấn
Ðộ, mỗi mỗi đều có "Trung Quán Kiến" của họ, mà sanh ra nhiều học phái
chẳng đồng như danh hiệu bốn phái kể trên. Thậm chí ảnh hưởng Phật
giáo Tây Tạng cũng sanh "Trung Quán Kiến". Nếu theo đó suy luận thì
Phật giáo các nước khác, cũng có thể bị truyền nhiễm kiến chấp của họ
mà chẳng tự biết, khiến chư Phật chư Tổ muốn phá mà hơi sức đâu phá
hết!
Trung Luận là vị thuốc để
phá trừ kiến chấp nhị biên. Nếu chấp thuốc thành bệnh thì chẳng thể
trị, như trong phẩm Phá "Hành" đã ghi rõ vậy. Nếu bút ký của pháp sư
Diệu Nhân là thật, thì các đại luận sư kể trên cũng là thuộc về kẻ chư
Phật chẳng thể giáo hóa ư!
---o0o---
Nguồn: thientongvietnam.net
Trình bày: Nhị Tường
Cập nhật: 1-8-2007
Mục Lục
Lời nói đầu
Phẩm thứ nhất: Phá Nhân
Duyên
Phẩm thứ nhì: Phá Khứ Lai
Phẩm thứ ba: Phá Lục Tình
Phẩm thứ tư: Phá Ngũ
Aám (Ngũ Uẩn)
Phẩm thứ năm: Phá
Lục Chủng (Sáu Thứ)
Phẩm thứ sáu: Phá
Nhiễm Và Kẻ Nhiễm
Phẩm thứ
bảy: Quán Tam Tướng (Sanh, Trụ, Diệt)
Phẩm thứ
tám: Quán Phá “Pháp Tác” Và “Kẻ Tác”
Phẩm thứ
chín: Phá Bản Trụ (Bản Lai Vốn Đã Có)
Phẩm thứ mười:
Phá "Đốt" Và "Sở Đốt"
Phẩm thứ mười một: Phá Bản Tế (Thực Tế Bản Lai Vốn Sẵn)
Phẩm thứ mười hai: Phá Khổ
Phẩm thứ mười ba: Phá "Hành"
Phẩm thứ mười bốn: Phá "Hợp"
Phẩm thứ mười lăm: Phá
Hữu Vô
Phẩm thứ mười sáu: Quán
Trói Mở
Phẩm thứ mười bảy: Quán
Nghiệp
Phẩm thứ mười tám: Quán
"Pháp"
Phẩm thứ mười chín: Quán
"Thời"
Phẩm thứ hai mươi:
Quán Nhân Quả
Phẩm thứ hai
mươi mốt: Quán Thành Hoại
Phẩm thứ hai mươi
hai: Quán Như Lai
Phẩm thứ hai mươi
ba: Quán "Điên Đảo"
Phẩm thứ hai mươi
bốn: Quán Tứ Đế
Phẩm thứ hai mươi
lăm: Quán Niết Bàn
Phẩm
thứ hai mươi sáu: Quán Thập Nhị Nhân Duyên
Phẩm thứ hai mươi
bảy: Quán Tà Kiến
Lời kết
LỜI NÓI ĐẦU
Có người hỏi: "Phật pháp có
thể chia nhiều tông, tại sao không thể chia nhiều phái?" Nên biết Phật
pháp là để hiển bày bản thể tự tánh bất nhị của Diệu giác nên chẳng
thể chia. Có thể chia là giáo pháp (chẳng phải Phật pháp). Chư Phật
chư Tổ, vì muốn thích ứng căn cơ trình độ của mọi chúng sanh, nên vì
khế hợp đương cơ mà chia nhiều tông, tức là trên phù hợp ý Phật (Phật
pháp chẳng thể chia), dưới khế hợp đương cơ (giáo pháp có thể chia) là
vậy.
Giáo pháp thích hợp với
người phương Ðông được chia làm năm hệ: Thiền, Giáo, Luật, Tịnh, và
Mật. Thiền, Luật, Tịnh, Mật, mỗi hệ có một tông. Giáo môn lại chia
thành bốn tông: Thiên Thai, Hiền Thủ, Tam Luận và Duy Thức, cộng chung
là tám tông đại thừa.
Luận này, vì muốn phá chấp
nhị biên tương đối, nên phương tiện thiết lập Trung Quán. Nguồn gốc
của nhị biên là "hữu" và "vô". "Hữu" bao gồm hữu vi pháp, "vô" bao gồm
vô vi pháp. Nhị biên đã phá thì "Trung" không có chỗ để an lập. Như
thế, đâu có học thuyết cao siêu để cho nghiên cứu mà dựng lập học phái
Trung Quán!
Lục Tổ nói thuyết pháp
chẳng lìa tự tánh, tự tánh là bất nhị. Kinh Ðại Thừa liễu nghĩa do
Phật thuyết đều là bất nhị. Chư Tổ căn cứ theo kinh liễu nghĩa lập
luận sớ giải cũng là bất nhị. Bất nhị thì chẳng có tương đối, chẳng có
tương đối thì chẳng thể dùng bộ não suy nghĩ, chẳng thể dùng lời nói
văn tự diễn đạt, cho nên Ðại Thừa Khởi Tín Luận nói: lìa "tướng tâm
duyên", lìa "tướng danh tự" v.v...
Nên biết, những phương tiện
do chư Phật chư Tổ thiết lập chỉ muốn khiến chúng sanh ngay đó khai
ngộ, chứ chẳng phải muốn chúng sanh nghiên cứu tìm hiểu lý đạo. Do đó
chẳng thể xem như một học thuyết để nghiên cứu mà chia ra nhiều học
phái.
Trung Quán Luận gồm 27
phẩm, mặc dù có quán có phá, kỳ thực quán cũng là phá. Bất cứ hữu vi
pháp, vô vi pháp, tất cả đều phá. Như các phẩm Quán Như Lai, Quán Niết
Bàn là thuộc về phá pháp vô vi, những phẩm Quán Nhân Duyên, Quán Khứ
Lai thuộc về phá pháp hữu vi. Hữu vô tất cả pháp đều phá. Phàm có nhị
biên tương đối đều phá hết.
Chư Phật chư Tổ dùng pháp
phá làm phương tiện để phá sự chấp trước của chúng sanh. Chúng sanh có
cái sở chấp nào, thì phá cái sở chấp nấy. Nếu chúng sanh chẳng có chấp
trước, thì pháp phá cũng thành dư thừa. Nay chúng tôi biên tập yếu chỉ
Trung Quán Luận này, chỉ ở trong mỗi phẩm rút ra vài bài kệ chủ yếu,
để sáng tỏ yếu chỉ về pháp phá của tác giả mà thôi.
Thích Duy Lực
PHẨM THỨ NHẤT:
PHÁ NHÂN DUYÊN
Phẩm thứ nhất là phá tất cả
pháp, bởi vì tất cả pháp đều từ nhân duyên mà sanh.
Bất sanh cũng
bất diệt
Bất thường cũng
bất đoạn
Bất nhất cũng
bất dị
Bất lai cũng
bất xuất
Thường nói là
nhân duyên
Khéo diệt các
hý luận
Tôi kính đảnh
lễ Phật
Trong các
thuyết đệ nhất
Các pháp chẳng
tự sanh
Cũng chẳng từ
tha sanh
Chẳng cộng,
chẳng vô nhân
(không nguyên
nhân mà có)
Cho nên biết vô
sanh
Giải thích. Các pháp từ
nhân duyên mà sanh, duyên sanh thì chẳng có tự tánh (duyên hợp mới có,
duyên lìa thì không) tức là nghĩa vô sanh vậy. Các pháp 27 phẩm trong
luận này đều là nhân duyên tương đối, nên đều có thể dùng bài kệ thứ
hai để phá trừ. Các pháp từ nhân duyên sanh thì chẳng phải tự sanh
(các pháp chẳng tự sanh). Tha cũng có tự thể của nó, nên Tha cũng đồng
như Tự (cũng chẳng từ tha sanh). Vậy Tự với Tha đều chẳng thể thành
lập, thì lấy gì để cộng. Lại pháp đã từ nhân duyên sanh thì chẳng phải
vô nhân (chẳng cộng, chẳng vô nhân), cho nên biết tất cả pháp đều vô
sanh. Người chứng ngộ tức là ngộ cái pháp "vô sanh" này vậy.
PHẨM THỨ NHÌ: PHÁ
KHỨ LAI
Ðã đi chẳng có
đi
Chưa đi cũng
chẳng đi
Lìa đã đi, chưa
đi
Ðang đi cũng
chẳng đi
Giải thích. "Ðang đi cũng
chẳng đi": Lối giải thích trong nguyên văn của luận dùng "kẻ đi" với
"pháp đi" rất khó hiểu. Nay dùng máy quay video để thí dụ thì dễ hiểu
hơn. Ví như kẻ đi bước 10 bước, máy quay phim quay 100 tấm hình, khi
phóng ảnh ra, coi cũng như lúc đang đi, nhưng xét kỹ trong 100 tấm
hình, thì chẳng một tấm hình nào có đi. Như thế thì chứng minh "đang
đi" cũng "chẳng đi". Cũng là nghĩa sát na (1 giây = 60 sát na) vô trụ
vậy.
PHẨM THỨ BA: PHÁ
LỤC TÌNH
Ghi chú. Lục tình: Lục thức
đối với lục căn, lục trần, sanh khởi tình chấp, nên gọi là lục tình
(có cảm tình chấp đó là thực)
Nhãn nhĩ và tỷ
thiệt
Cùng thân ý lục
tình
Nhãn nhĩ ...
lục tình này
Hành sắc thanh
... lục trần
Kiến chẳng thể
có kiến
Phi kiến cũng
chẳng kiến
Nếu đã phá nơi
kiến
Tức là phá
người kiến
Lìa "kiến",
chẳng lìa "kiến"
Người kiến
chẳng thể đắc
Vì chẳng có
người kiến
Ðâu có kiến để
kiến
Giải thích. Kinh Lăng
Nghiêm nói: Lúc thấy sáng, kiến tinh (tánh thấy) chẳng phải là sáng;
lúc thấy tối, kiến tinh chẳng phải là tối; lúc thấy thông, kiến tinh
chẳng phải là thông; lúc thấy nghẽn, kiến tinh chẳng phải là nghẽn.
Bốn nghĩa trên chứng tỏ kiến tinh chẳng theo cảnh trần sanh diệt.
Ngươi còn nên biết "kiến kiến chi thời" (lúc cái bản kiến tự hiện),
"kiến phi thị kiến" (kiến chẳng phải là kiến), "kiến do ly kiến" (kiến
còn phải lìa kiến), "kiến bất năng cập" (vì kiến chẳng thể thấy được
kiến).
Theo cái nhìn của Thiền
Tông
Ấy là Thế Tôn hiển bày đệ
nhứt nghĩa đế, cũng là diệu bồ đề đạo vậy. Kiến và kiến duyên gồm có
năm nghĩa: Sáng, tối, thông, nghẽn (trần) là bốn thứ kiến duyên (sở
kiến), còn kiến tinh là một thứ kiến vọng (năng kiến). Thế Tôn ở đây
phân biệt năng kiến (kiến tinh) và kiến duyên (tướng sáng, tối, thông,
nghẽn). Bản thể của diệu giác gọi là chơn kiến, dụ như đệ nhất nguyệt,
thường chiếu rõ kiến tinh, mà kiến tinh (đệ nhị nguyệt) thì chẳng thể
thấy được chơn kiến. Nên cho kiến tinh là vọng (do dụi mắt sở hiện tức
là vọng). Cái kiến tinh của năng kiến đã là vọng, thì sắc tướng do
kiến tinh thấy được dĩ nhiên cũng là vọng. Năng sở đều vọng, thì chẳng
có "kẻ năng kiến" và sắc tướng của "sở kiến". Theo đó suy luận thì
biết những cảnh trần do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý cảm nhận được cũng như
thế. Nên Kinh Bảo Tích nói: "Pháp thân" chẳng thể dùng kiến văn giác
tri để cầu; chẳng phải sở kiến của nhục nhãn, vì vô sắc; chẳng phải sở
kiến của thiên nhãn, vì vô vọng; chẳng phải sở kiến của huệ nhãn, vì
lìa tướng; chẳng phải sở kiến của pháp nhãn, vì lìa "chư hành" (vô
thường); chẳng phải sở kiến của Phật nhãn, vì lìa "chư thức". Nếu
chẳng cho là có những cái thấy kể trên thì gọi là tri kiến Phật (tức
là diệu giác).
Công án Thiền Tông (chứng
minh những điều trên)
Tăng Văn Thùy ở chùa Báo Từ
có nghiên cứu Kinh Thủ Lăng Nghiêm, gặp thiền sư Pháp Nhãn, trình sở
học của mình, cho là phù hợp ý chỉ trong kinh.
Nhãn hỏi: Lăng Nghiêm há
chẳng phải có nghĩa bát hoàn ư? (tám thứ trả về nguồn gốc)
Thùy đáp: Phải.
Hỏi: Sáng hoàn cái gì?
Ðáp: Sáng hoàn nhật luân
(mặt trời)
Hỏi: Nhật hoàn cái gì?
Văn Thùy ngơ ngác, chẳng
thể trả lời. Từ đó khâm phục thỉnh pháp. Như thế có thể biết "chủ
trong chủ" thực chẳng phải ghi chú, giải thích có thể đến được.
PHẨM THỨ
TƯ: PHÁ NGŨ ẤM (NGŨ UẨN)
Nếu lìa nơi
"sắc nhân" (nhân của sắc tướng)
"Sắc" thì bất
khả đắc
Nếu phải lìa
nơi sắc
Sắc nhân chẳng
thể lìa
Nếu lìa sắc có
nhân
Thì có nhân
không quả
Nếu có nhân
không quả
Thì chẳng có
chỗ đúng
Giải thích. Vũ trụ vạn vật
đều chẳng thể truy cứu nhân đầu tiên, nên Phật nói là vô thỉ (chẳng có
bắt đầu) cũng là nghĩa "vô sanh" (trong phẩm Nhân Duyên đã phá). Sắc
ấm phá như thế, thì thọ, tưởng, hành, thức, bốn ấm kia cũng phá như
sắc ấm.
PHẨM
THỨ NĂM: PHÁ LỤC CHỦNG (SÁU THỨ)
Ghi chú. Ðịa Thủy Hỏa Phong
tứ đại, thêm Không đại và Kiến đại, cộng chung là lục chủng.
Lúc "tướng không" chưa có
Thì chẳng pháp "hư không"
Nếu hư không có trước
Thì hư không "vô tướng"
Vì tướng đã chẳng có
Sở tướng cũng chẳng có
Nếu sở tướng chẳng có
Thì tướng cũng chẳng có
Cho nên biết hư không
Phi hữu cũng phi vô
Phi tướng phi sở tướng
Năm thứ kia cũng thế
Giải thích. Nếu trước đã
"vô tướng" thì sau cũng phải vô tướng. Nếu có tướng, thì tại sao chẳng
có sở tướng (chẳng có tướng sở hữu của hư không). "Sở tướng" chẳng có,
thì "tướng" đương nhiên cũng chẳng có (chẳng có tướng mạo của hư
không). Ðịa, thủy, hỏa, phong, kiến, năm thứ "đại" cũng đồng như hư
không, chẳng thể thành lập.
PHẨM THỨ
SÁU: PHÁ NHIỄM VÀ KẺ NHIỄM
Nếu lìa nơi
pháp nhiễm
Trước tự có kẻ
nhiễm
Thì kẻ bị nhiễm
này
Phải sanh ra
pháp nhiễm
Nếu chẳng có
pháp nhiễm
Tại sao phải có
nhiễm
Có nhiễm hoặc
chẳng nhiễm
Kẻ nhiễm cũng
như thế
Giải thích. Lục trần thuộc
về pháp nhiễm. Chúng sanh ham thích lục trần thuộc về kẻ nhiễm. Nếu
cho rằng lìa pháp nhiễm mà kẻ nhiễm có trước, thì quả thuyết này chẳng
thể lập. Nếu chúng sanh chẳng ham thích lục trần, thì chẳng thành kẻ
nhiễm. Nếu chẳng có kẻ nhiễm, thì làm sao có pháp nhiễm? Nếu pháp
nhiễm với kẻ nhiễm cùng một lúc, thì chẳng có nhân duyên tương đối,
tức là chẳng vì kẻ nhiễm mà có pháp nhiễm, cũng chẳng vì pháp nhiễm mà
có kẻ nhiễm. Thế thì hai thứ "kẻ nhiễm" và "pháp nhiễm" phải là
"thường" (không đoạn). Nếu thế thì chúng sanh vĩnh viễn chẳng có ngày
giải thoát. Nhưng sự thực thì đời đời đều có chúng sanh giải thoát.
PHẨM THỨ BẢY:
QUÁN TAM TƯỚNG (SANH, TRỤ, DIỆT)
Nếu sanh là hữu
vi
Thì phải có tam
tướng
Nếu sanh là vô
vi
Ðâu có tướng
hữu vi
Tam tướng nếu
hợp lìa
Chẳng thể có sở
tướng
Tại sao ở một
chỗ
Ðồng thời có
tam tướng
Giải thích. Sanh, trụ,
diệt, ba tướng thuộc về pháp hữu vi. Nếu hợp thì tam pháp trái ngược
nhau, chẳng thể cùng ở một lúc, nghĩa là lúc sanh thì chẳng có tướng
trụ diệt, lúc trụ thì chẳng có tướng sanh diệt, lúc diệt thì chẳng có
tướng sanh trụ. Nếu lìa thì chẳng có "sở tướng", tức là sanh chẳng có
tướng "sở sanh", trụ chẳng có tướng "sở trụ", diệt chẳng có tướng "sở
diệt". Nếu thuộc về pháp vô vi, thì chẳng có tam tướng.
PHẨM THỨ TÁM:
QUÁN PHÁ “PHÁP TÁC” VÀ “KẺ TÁC”
(pháp làm và kẻ làm)
Quyết định có
kẻ tác
Chẳng tác,
nghiệp "quyết định"
Quyết định
chẳng kẻ tác
Chẳng tác,
chẳng "định nghiệp"
Quyết định
"nghiệp" vô tác
Nghiệp ấy chẳng
kẻ tác
Nếu kẻ tác
chẳng tác
Kẻ tác cũng
chẳng "nghiệp"
Quyết định có
kẻ tác
Thì phải có
nghiệp tác
Kẻ tác và
nghiệp tác
Tức đọa nơi vô
nhân (không có nhân)
Nếu đọa nơi vô
nhân
Thì vô nhân vô
quả
Vô "tác" vô "kẻ
tác"
Pháp tác thành
vô dụng
Chẳng có những
pháp tác (pháp, kẻ, nghiệp)
Thì chẳng có
tội phước
Vì tội phước đã
không
Tội phước báo
cũng không
Nếu chẳng tội
phước báo
Cũng chẳng đại
Niết Bàn
Những việc có
sở tác
Ðều "không",
chẳng có quả
Giải thích. "Pháp tác" với
"kẻ tác" và "nghiệp sở tác". Ba thứ hòa hợp nên có quả báo, ba thứ
trên nếu thuộc hữu vi, thì trong hữu vi đã phá. Nếu thuộc vô vi, thì
trong vô vi đã phá. Kỳ thực pháp phá của mỗi phẩm đều giống nhau, tức
là dùng nghĩa trung đạo để phá nhị biên của tương đối vậy.
PHẨM THỨ
CHÍN: PHÁ BẢN TRỤ (BẢN LAI VỐN ĐÃ CÓ)
Có người nói:
Các căn nhãn
nhĩ tỷ ...
Các pháp khổ
với vui
Thực ai có việc
này
Gọi là pháp bản
trụ
Nếu chẳng có
bản trụ
Ai có nhãn nhĩ
tỷ ...
Do đó nên được
biết
Trước đã có bản
trụ
Phá: Nếu lìa
nhãn nhĩ tỷ ...
Và khổ vui các
pháp
Bản trụ đã có
trước
Thì làm sao
chứng tỏ
Nếu lìa nhãn
nhĩ tỷ ...
Mà có pháp bản
trụ
Thì phải lìa
bản trụ
Mà có nhãn nhĩ
tỷ ...
Do pháp biết có
người
Do người biết
có pháp
Lìa pháp đâu có
người
Lìa người đâu
có pháp
Tất cả nhãn nhĩ
tỷ ...
Thực chẳng có
bản trụ
Nhãn nhĩ tỷ ...
các căn
Tùy theo tướng
phân biệt
Nhãn nhĩ ...
chẳng bản trụ
Sau này cũng
chẳng có
Vì tam thế
chẳng có
Chẳng "hữu"
"vô" phân biệt
Giải thích. Theo sự suy xét
kỹ càng về bản trụ nơi nhãn nhĩ các căn, trước đã không có, thì sau
cũng phải không có. Nếu tam thế (quá khứ, hiện tại, vị lai) đều không,
tức là pháp "vô sanh", thì ở nơi nào mà sanh ra pháp bản trụ?
PHẨM
THỨ MƯỜI: PHÁ "ĐỐT" VÀ "SỞ ĐỐT"
Nếu "đốt" là
"sở đốt"
Tác, kẻ tác
thành một
Nếu đốt khác sở
đốt
Lìa sở đốt có
đốt
Giải thích. Ðốt là lửa, sở
đốt là củi, kẻ tác là người, sở tác là nghiệp. Nếu đốt với sở đốt là
một, thì kẻ tác với sở tác cũng phải là một. Như thợ gốm tác bình, thợ
gốm chẳng phải bình, bình chẳng phải thợ gốm, tác và sở tác chẳng thể
thành một. Nếu nói chẳng thể thành một thì phải khác. Nếu khác thì lìa
sở đốt mà có đốt (lìa củi mà có lửa). Nhưng thực tế thì chẳng thể
được, nên nói khác cũng không được. Thế thì được biết: "đốt" với "sở
đốt" đều chẳng thể thành lập.
PHẨM
THỨ MƯỜI MỘT: PHÁ BẢN TẾ (THỰC TẾ BẢN LAI VỐN SẴN)
Sở thuyết của
đại thánh
Bản tế bất khả
đắc
Sanh tử chẳng
bắt đầu
Cũng chẳng có
cuối cùng
Nếu chẳng có
thỉ chung
Chính giữa làm
sao có
Cho nên ở trong
đó
Trước sau chung
cũng không
(cộng chung
cũng chẳng có)
Giả sử sanh có
trước
Sau mới có già
chết
Không già chết
có sanh
Sanh không có
già chết
Nếu già chết có
trước
Sau mới có kẻ
sanh
Ấy tức là vô
nhân
Không sanh có
già chết
Giải thích. Phật nói bản tế
đầu tiên của sanh tử bất khả đắc, bởi vì sanh với tử đều chẳng thể có
bắt đầu. Chẳng bắt đầu thì chẳng cuối cùng. Nếu sanh có trước rồi mới
có già chết, thì chẳng do già chết mà có sanh. Vậy thì già chết với
sanh mỗi mỗi tự độc lập. Nếu sanh độc lập, thì chẳng có già chết.
Nhưng sự thực thì có sanh phải có chết, sanh với chết chẳng thể lìa
nhau. Nếu già chết có trước, sau mới có sự sanh, thì già chết chẳng có
nhân, tức là chẳng có sanh mà lại có già chết. Cho nên Bát Nhã Tâm
Kinh nói: "Vô lão tử, diệc vô lão tử tận", là đáng tin vậy.
PHẨM THỨ MƯỜI HAI:
PHÁ KHỔ
Tự tác với tha
tác
Cộng tác vô
nhân tác
Thuyết những
khổ như thế
Ðều chẳng thể
thành khổ
Trước hữu chẳng
thành khổ
Trước vô chẳng
thành khổ
Ðịnh hữu đã
chẳng thành
Ðịnh vô cũng
chẳng thành
Cho nên biết
các pháp
Thực tế chẳng
có khổ
Giải thích. Lúc đói chẳng
được ăn, thì phải chịu cái khổ nhịn đói. Lúc lạnh chẳng được áo mặc,
thì phải chịu cái khổ bị lạnh. Người giàu ăn mặc đầy đủ, thì không có
cái khổ chịu lạnh đói. Kẻ nghèo, nếu được người bố thí cũng được đủ ăn
mặc, cũng khỏi chịu cái khổ đói lạnh. Cái khổ nếu trước đã tự có, thì
chẳng vì bị lạnh đói mà lại có khổ lạnh đói (vô lý). Cái khổ nếu trước
đã không có, thì đâu thể có khổ. Khổ nếu nhất định có, thì người nào
cũng phải chịu cái khổ lạnh đói (vô lý). Khổ nếu nhất định không có,
thì đâu thể có khổ. Những khổ về lão, bịnh, tử, cũng có thể y theo
pháp phá kể trên mà suy luận. Nghĩa là tất cả đều chẳng thể thành lập
khổ.
Tự tác, tha tác, cộng tác,
vô nhân tác đã phá trong phẩm thứ nhất.
PHẨM THỨ MƯỜI BA:
PHÁ "HÀNH"
Hỏi: Như kinh
Phật sở thuyết
Hư vọng chấp
lấy tướng
Vì vọng chấp
chư hành
Nên gọi là hư
vọng
Phá: Kẻ hư vọng
chấp lấy
Trong đó lấy
cái gì
Phật thuyết
những việc này
Muốn hiển bày
nghĩa không
Vì các pháp
khác nhau
Biết đều là "vô
tánh"
Tánh vô pháp
cũng vô
Vì tất cả pháp
không
Ðại thánh
thuyết pháp không
Vì lìa chư kiến
chấp
Nếu lại thấy có
không
Phật chẳng thể
giáo hóa
Giải thích. "Hành" là sự
hành vi biến hóa. Hành vi biến hóa là sát na sinh diệt, nên Phật nói
chư hành vô thường. Vô thường thì chẳng thật, chẳng thật nên hư vọng.
Hư vọng thì chẳng thể chấp lấy. Phật nói hư vọng chẳng thể chấp lấy là
muốn hiển bày nghĩa không vậy. Vì các pháp khác nhau thì mỗi mỗi chẳng
có tự tánh. Pháp chẳng tự tánh thì pháp chẳng có, nên nói tất cả pháp
không. Phật thuyết pháp không là dùng để phá 62 thứ kiến chấp và phá
phiền não của nghiệp ái vô minh. "Không" là công cụ dùng để phá chấp,
nếu trở lại chấp "không" thì người ấy chẳng thể giáo hóa. Như có bệnh
mới cần uống thuốc, nếu chấp thuốc thành bệnh, thì chẳng thể trị. Cũng
như lửa từ củi ra, dùng nước có thể diệt lửa. Nếu lửa từ nước ra, thì
phải dùng cái gì để diệt? "Không" dụ cho nước, có thể dẹp tắt những
lửa phiền não. Nếu lại ở nơi "không" mà sanh khởi kiến chấp, hoặc cho
là có cái "không", hoặc cho là chẳng có cái "không", vì tranh chấp
"hữu" "vô" lại sanh khởi phiền não nữa. Nếu dùng "không" để giáo hóa
người này, thì họ nói tôi biết "không" đã lâu. Nếu lìa "không" thì
chẳng có đạo niết bàn. Như kinh nói: Không, vô tướng, vô tác, nơi ba
cửa này được giải thoát. Ðấy chỉ là ngôn thuyết mà thôi. (Không, vô
tướng: thì chẳng thể tu; vô tác: thì không có tu, vậy đâu thể giải
thoát)
PHẨM THỨ MƯỜI BỐN:
PHÁ "HỢP"
"Kiến" "sở
kiến" "kẻ kiến"
Ba thứ này khác
chỗ
Ba pháp khác
như thế
Chẳng lúc nào
hợp được
Khác biệt nên
có hợp
Ba thứ "kiến"
chẳng khác
Vì tướng khác
chẳng thành
Ba kiến làm sao
hợp?
Khác, vì khác
có khác
Khác, lìa khác
chẳng khác
Nếu từ sở nhân
ra
Pháp chẳng khác
với nhân
Trong khác,
chẳng tướng khác
Trong chẳng
khác, cũng không
Vì chẳng có
tướng khác
Cái này chẳng
khác kia
Pháp đồng chẳng
tự hợp
Pháp khác cũng
chẳng hợp
Kẻ hợp với lúc
hợp
Pháp hợp đều
chẳng có
Giải thích. "Kiến" là nhãn
căn, "sở kiến" là sắc trần, "kẻ kiến" là ta, chỗ của ba thứ khác nhau.
Nói khác chỗ là: Nhãn căn ở trong thân, sắc trần ở ngoài thân, còn
"tôi" hoặc nói ở trong thân hoặc nói ở khắp nơi, cho nên chẳng thể hợp
(hợp chẳng được). Tự thể của các pháp chẳng thể hợp, như ngón tay
chẳng thể hợp với ngón tay, mỗi pháp cách biệt ở mỗi nơi, cũng chẳng
thể hợp, nên "pháp hợp" bất khả đắc. "Pháp hợp" đã bất khả đắc, thì
"kẻ hợp" "lúc hợp" đều bất khả đắc.
PHẨM THỨ MƯỜI
LĂM: PHÁ HỮU VÔ
Hữu nếu chẳng
thể thành
Thì vô làm sao
thành
Vì đã có "pháp
hữu"
Hữu hoại gọi là
vô
Nếu người thấy
hữu, vô
Thấy tự tánh,
tha tánh
Như thế thì
chẳng thấy
Phật pháp chân
thật nghĩa
Ðịnh hữu là
chấp thường
Ðịnh vô là chấp
đoạn
Cho nên người
có trí
Chẳng nên chấp
hữu, vô
Giải thích. Nếu pháp là
thực "hữu", thực hữu thì chẳng thể hoại diệt mà thành vô. Nếu thực
"vô", thực vô thì chẳng thể sanh "hữu". Tất cả hiện tượng trong vũ trụ
đều là pháp sanh diệt. Sanh diệt thì chẳng thuộc về hữu vô. Nếu chẳng
sanh diệt là pháp vô vi, lại chẳng dính líu đến sự hữu vô. Cho nên
chấp hữu, chấp vô đều chẳng phải nghĩa chân thật của Phật pháp vậy.
PHẨM THỨ MƯỜI
SÁU: QUÁN TRÓI MỞ
Chư hành có
vãng lai
"Thường" chẳng
có vãng lai
"Vô thường"
chẳng vãng lai
Chúng sanh cũng
như thế
Nếu chúng sanh
vãng lai
Tìm cùng hết
năm thứ
Trong các ấm
giới nghiệp
Ðâu có ai vãng
lai
(Năm thứ: sanh,
tử, ấm, giới, nhập cộng năm thứ)
Nếu từ thân đến
thân
Vãng lai, tức
vô thân
Nếu mà chẳng có
thân
Thì chẳng có
vãng lai
"Chư hành"
tướng sanh diệt
Chẳng trói cũng
chẳng mở
Chúng sanh như
lời trên
Chẳng trói cũng
chẳng mở
Nếu thân gọi là
trói
Có thân thì
chẳng trói
Vô thân cũng
chẳng trói
Vậy nơi nào có
trói
Giải thích: Từ thân hài nhi
đến thân tiểu đồng, cho đến thân thanh niên, thân lão niên, đều cùng
một thân. Từ một thân đến một thân, tức là kẻ vãng lai vô thân (từ nhỏ
tới già chỉ có một thân thì không có thân khác vãng lai). Nếu trước đã
có thân thì chẳng nên còn có từ thân đến thân. Nếu trước chẳng có
thân, làm sao có sanh tử vãng lai? Nếu thân ngũ ấm gọi là trói, chúng
sanh đã có ngũ ấm trước thì chẳng thể trói, vì một người chẳng có hai
thân (trước có thân ngũ ấm, sau lại có thân nữa). Nếu chẳng có thân
thì chẳng có ngũ ấm. Tại sao mà có trói? Chẳng trói thì chẳng mở, nên
trói mở đều chẳng thành lập.
PHẨM THỨ MƯỜI
BẢY: QUÁN NGHIỆP
Người khéo hàng
phục tâm (ác tâm)
Lợi ích cho
chúng sanh
Ấy gọi là thiện
nghiệp
Là chủng tử quả
báo
Ðại thánh
thuyết hai nghiệp (thiện và ác)
"Tư" với "từ
tư" sanh
Nghiệp trong
tướng khác biệt
Mỗi mỗi phân
biệt thuyết
(Ghi chú: "tư"
là suy nghĩ là ý nghiệp,
"từ tư" tức là
sanh ra thân, khẩu nghiệp)
Nghiệp trụ đến
thọ báo
Nghiệp ấy tức
là thường
Nếu diệt tức vô
thường
Ðâu thể sanh
quả báo
Giải thích. Nghiệp nếu từ
trụ cho đến thọ báo, nghiệp ấy tức là thường (thường là pháp vô vi).
Sự thực thì chẳng phải vậy, vì nghiệp là tướng sanh diệt. Nhất niệm
còn chẳng trụ, huống là từ trụ đến quả báo, nếu diệt thì chẳng có
nghiệp. Chẳng nghiệp làm sao sanh ra quả báo.
PHẨM THỨ MƯỜI
TÁM: QUÁN "PHÁP"
Phật thuyết các pháp từ
nhân duyên sanh, thì mỗi mỗi chẳng có tự tánh, tức là vô ngã.
Nếu ngã là ngũ
ấm
Ngã tức là sanh
diệt
Nếu ngã khác
ngũ ấm
Chẳng phải
tướng ngũ ấm
Nếu là chẳng có
ngã
Làm sao có ngã
sở
Vì diệt "ngã"
"ngã sở"
Ðược gọi "vô
ngã trí"
Người đắc vô
ngã trí
Ấy gọi là thực
quán
Giải thích. Thực quán thì
được sáng tỏ "tất cả các pháp vô sanh".
PHẨM THỨ MƯỜI
CHÍN: QUÁN "THỜI"
Nếu do thời quá
khứ
Có vị lai, hiện
tại
Thì vị lai,
hiện tại
Phải ở thời quá
khứ
Nếu trong thời
quá khứ
Chẳng vị lai,
hiện tại
Sao nói do quá
khứ
Chẳng do thời
quá khứ
Thì chẳng thời
vị lai
Cũng chẳng thời
hiện tại
Cho nên chẳng
tam thời
Giải thích. Bởi vì có quá
khứ mới biết có vị lai; do quá khứ, vị lai mới biết có hiện tại. Nếu
thời gian đã quá khứ thì chẳng hiện tại, hiện tại chẳng có, vị lai
cũng chẳng có. Cho nên tam thời đều không có. Cũng như sát na vô trụ,
thì chẳng có hiện tại, quá khứ, vị lai vậy.
PHẨM THỨ HAI
MƯƠI: QUÁN NHÂN QUẢ
Nếu chúng duyên
hòa hợp
Mà có cái "quả"
sanh
Trong hòa hợp
đã có
Ðâu cần hòa hợp
sanh
Nếu chúng duyên
hòa hợp
Trong đó chẳng
có quả
Tại sao từ
chúng duyên
Hòa hợp mà sanh
quả
Nếu chúng duyên
hòa hợp
Mà lại có quả
sanh
Năng sanh với
sở sanh
Thì phải cùng
một thời
Nếu trong nhân
vô quả
Nhân đâu thể
sanh quả
Nếu trong nhân
có quả
Sao lại còn
sanh quả
Giải thích. Trong nhân vô
quả, thì chẳng thể sanh quả. Trong nhân đã có quả, cũng chẳng thể có
thêm quả nữa. Tại sao? Cũng như người chẳng có thai thì làm sao sanh
con? Nếu đã có thai trước, thì đâu thể còn có thai thêm mà sanh con
nữa.
PHẨM
THỨ HAI MƯƠI MỐT: QUÁN THÀNH HOẠI
Pháp nếu lìa
nơi thành
Làm sao mà có
hoại
Nếu pháp lìa
nơi hoại
Thì làm sao có
thành
Thành, hoại
cùng một thời
Làm sao có
thành, hoại
Giải thích. Sanh tức là
"thành", chết tức là "hoại". Nếu chia ra thì mỗi mỗi độc lập. Nghĩa là
sanh chẳng có chết và chẳng cần sanh mà có sự chết. Nếu sanh tử hợp
một, thì sanh với tử đồng thời (vô lý). Do đó, thành với hoại đều
chẳng thể thành lập.
PHẨM THỨ
HAI MƯƠI HAI: QUÁN NHƯ LAI
Phi ấm phi lìa
ấm
Thử bỉ chẳng
tướng tại
(này kia chẳng
có tướng tồn tại)
Như Lai chẳng
có ấm
Nơi nào có Như
Lai
Ấm hợp có Như
Lai
Thì chẳng có tự
tánh
Nếu chẳng có tự
tánh
Do đâu lập sự
có
Nếu chẳng có tự
tánh
Tại sao có tha
tánh
Lìa tự tánh tha
tánh
Gọi gì là Như
Lai
Người tà kiến
thâm sâu
Thì nói chẳng
Như Lai
Tướng Như Lai
tịch diệt
Sao phân biệt
hữu vô
Giải thích. Như Lai tức là
giống như bổn lai, bổn lai thì vô thỉ vô sanh, vô sanh thì chẳng thể
sanh "hữu", cũng chẳng thể sanh "vô", nên có Như Lai hay không có Như
Lai đều sai. Chẳng thể kiến lập nghĩa Như Lai.
PHẨM THỨ
HAI MƯƠI BA: QUÁN "ÐIÊN ĐẢO"
Hỏi: Từ tưởng
nhớ phân biệt
Sanh khởi tham,
sân, si
Tịnh, bất tịnh,
điên đảo
Ðều từ chúng
duyên sanh
Phá: Nếu nhân
tịnh, bất tịnh
Ðiên đảo sanh
tam độc
Tam độc tức vô
tánh
Nên phiền não
chẳng thật
Chẳng do nơi
tướng tịnh
Thì chẳng có
bất tịnh
Do tịnh có bất
tịnh
Cho nên chẳng
bất tịnh
Chẳng do nơi
bất tịnh
Thì cũng chẳng
có tịnh
Do bất tịnh có
tịnh
Cho nên chẳng
có tịnh
Giải thích. Nếu phiền não
do tịnh, bất tịnh, điên đảo tưởng nhớ phân biệt mà sanh, tức chẳng có
tự tánh (do nhân duyên của tưởng nhớ phân biệt mới sanh, chẳng phải tự
sanh, chẳng tự sanh thì chẳng có tự tánh). Cho nên phiền não chẳng
thật. Phiền não đã chẳng thật, thì cái nhân điên đảo cũng phải chẳng
thật.
PHẨM THỨ
HAI MƯƠI BỐN: QUÁN TỨ ĐẾ
Nếu tất cả "bất
không" (khổ, tập, diệt, đạo, nếu mỗi mỗi có tự tánh, tức là bất không)
Thì chẳng có
sanh diệt
Như thế thì
chẳng có
Pháp của Tứ
Thánh Ðế
Nếu "khổ" có
định tánh (tánh nhất định)
Sao lại từ
"tập" sanh
Khổ nếu có định
tánh
Cũng chẳng nên
có "diệt"
Khổ nếu có định
tánh
Thì chẳng có tu
"đạo"
Nếu "đạo" tu
tập được
Thì chẳng có
định tánh
Giải thích. Ðịnh và bất
định đều chẳng thể thành lập, nên pháp Tứ Thánh Ðế cũng chẳng thể
thành lập.
PHẨM THỨ
HAI MƯƠI LĂM: QUÁN NIẾT BÀN
Nếu các pháp
chẳng không
Thì vô sanh vô
diệt (vô Niết Bàn)
Nếu Niết Bàn là
có
Niết Bàn thuộc
hữu vi
"Hữu" còn chẳng
Niết Bàn
Huống là nơi
"vô" ư
Giải thích. Tất cả pháp,
tất cả thời, tất cả chủng tử đều do nhân duyên sanh, nên cứu cánh
không. Trong cứu cánh không, tự tánh tất cả pháp đều bất khả đắc. Do
đó, các pháp có sở hữu đều ngưng, hý luận đều diệt. Hý luận diệt, nên
thông đạt "thực tướng vô tướng" của các pháp.
PHẨM THỨ HAI
MƯƠI SÁU: QUÁN THẬP NHỊ NHÂN DUYÊN
Chúng sanh, si
che lấp (vô minh)
Rồi mới khởi
"tâm hành"
(quá khứ, hiện
tại, vị lai)
Vì từ "hành"
duyên khởi
Tùy "hành" vào
lục đạo
Do nhân duyên
chư "hành"
"Thức" thọ
"thân lục đạo"
Vì có chấp lấy
thức
Tăng trưởng nơi
"danh sắc"
Vì "danh sắc"
tăng trưởng
Do đó sanh "lục
nhập"
Giải thích. Vì có đại khổ
ấm tụ tập, nên phàm phu vô trí, mà sanh khởi cái căn bản chư hành của
sanh tử này, người trí thì chẳng có khởi. Do sự thấy như thực, thì vô
minh diệt, vì vô minh diệt, thì chư hành cũng diệt, vì nhân diệt nên
quả cũng diệt. Tu tập cái trí quán thập nhị nhân duyên sanh diệt như
thế, nên cái sự ấy diệt. Vì sự ấy diệt, cho đến sanh, lão, tử, ưu bi
(ưu sầu, bi thảm), đại khổ ấm đều như thực diệt hết. Nếu pháp có thể
diệt, thì chẳng phải pháp thật, pháp thật thì chẳng có sanh diệt.
PHẨM THỨ
HAI MƯƠI BẢY: QUÁN TÀ KIẾN
Như trong đời
quá khứ
"Hữu ngã" "vô
ngã" "kiến"
Hoặc cộng hoặc
bất cộng
Việc ấy đều
chẳng phải
Ngã nơi đời vị
lai
Hoặc tác hoặc
bất tác
Người có kiến
như thế
Ðều đồng đời
quá khứ
Nếu trời tức là
người
Thì đọa vào bên
"thường"
Nếu trời khác
với người
Thì chẳng có
tương tục
Nếu nửa trời
nửa người
Thì đọa nơi nhị
biên
Pháp nếu định
có "lai"
Và nhất định có
"khứ"
Thì sanh tử
"hữu thỉ"
Thực thì chẳng
việc này
Nếu thế gian
"hữu biên"
Làm sao có "hậu
thế"
Nếu thế gian
"vô biên"
Làm sao có "hậu
thế"
Ngũ ấm thường
tương tục
Cũng như ngọn
tim đèn
Do đó nên thế
gian
Chẳng "hữu
biên" "vô biên"
Vì nhất thiết
pháp không
Những kiến chấp
thế gian
Ở nơi nào lúc
nào
Ai khởi những
kiến chấp
(hữu, vô,
thường, biên v.v...)
Ðức Phật Ðại
thánh chủ
Thương xót
(chúng sanh) thuyết pháp này
Ðoạn tất cả
kiến chấp
Nay tôi đảnh lễ
Phật
Giải thích. Lục đạo luân
hồi là hiện tượng trong chiêm bao, dù có mà chẳng thật, nên người nào
có chấp thật đều thuộc về tà kiến (xin xem thêm trong Yếu Chỉ Phật
Pháp bài "Hai thứ chiêm bao do duy thức biến hiện".)
LỜI KẾT
Pháp sư Diệu Nhân, ngày 22
tháng 12 năm 1983, khi đọc "Nhập Trung Luận", có bút ký rằng:
Các đại luận sư Ấn Ðộ như
Phật Hộ, Thanh Biện, Nguyệt Xưng, Tịnh Mạng, đều kế thừa học thuyết
Trung Quán của Long Thọ. Nhưng vì quan điểm chẳng đồng trong vấn đề
cho với chẳng cho "có ngoại cảnh" mà sanh ra học phái chẳng đồng.
Thanh Biện luận sư phá Duy
Thức Luận, trong danh ngôn kiến lập tông phái cho "có ngoại cảnh".
Phái này gọi là "Kinh Bộ Hạnh Trung Quán Sư".
Tịnh Mạnh luận sư thì lập
cái thuyết "vô ngoại cảnh". Phái này gọi là "Du Già Hạnh Trung Quán
Sư".
Nguyệt Xưng luận sư thì cho
là "Trung Quán Kiến của Phật Hộ luận sư" thù thắng nhất, mà theo phái
Phật Hộ, lại nói đời sau phần nhiều Trung Quán sư đều tùy thuận học
thuyết của Phật Hộ với Nguyệt Xưng. Còn các phái Tát Ca, phái Ca Cử và
phái Cách Lỗ của Phật giáo Tây Tạng cũng theo "Trung Quán Kiến" của
Nguyệt Xưng luận sư, đồng thời kiến lập Nhập Trung Luận Tụng và Giải
Thích, cũng cho biết danh hiệu phái ứng Thành và phái Tự Tục của Trung
Quán v.v...
Than ơi! Tác giả Trung Luận
dùng Trung Quán để phá kiến chấp của nhị biên tương đối. Nếu nhị biên
đã phá thì đâu có cái "trung" để an lập, tại sao các đại luận sư Ấn
Ðộ, mỗi mỗi đều có "Trung Quán Kiến" của họ, mà sanh ra nhiều học phái
chẳng đồng như danh hiệu bốn phái kể trên. Thậm chí ảnh hưởng Phật
giáo Tây Tạng cũng sanh "Trung Quán Kiến". Nếu theo đó suy luận thì
Phật giáo các nước khác, cũng có thể bị truyền nhiễm kiến chấp của họ
mà chẳng tự biết, khiến chư Phật chư Tổ muốn phá mà hơi sức đâu phá
hết!
Trung Luận là vị thuốc để
phá trừ kiến chấp nhị biên. Nếu chấp thuốc thành bệnh thì chẳng thể
trị, như trong phẩm Phá "Hành" đã ghi rõ vậy. Nếu bút ký của pháp sư
Diệu Nhân là thật, thì các đại luận sư kể trên cũng là thuộc về kẻ chư
Phật chẳng thể giáo hóa ư!
---o0o---
Nguồn: thientongvietnam.net
Trình bày: Nhị Tường
Cập nhật: 1-8-2007
LỜI NÓI ĐẦU
Có người hỏi: "Phật pháp có
thể chia nhiều tông, tại sao không thể chia nhiều phái?" Nên biết Phật
pháp là để hiển bày bản thể tự tánh bất nhị của Diệu giác nên chẳng
thể chia. Có thể chia là giáo pháp (chẳng phải Phật pháp). Chư Phật
chư Tổ, vì muốn thích ứng căn cơ trình độ của mọi chúng sanh, nên vì
khế hợp đương cơ mà chia nhiều tông, tức là trên phù hợp ý Phật (Phật
pháp chẳng thể chia), dưới khế hợp đương cơ (giáo pháp có thể chia) là
vậy.
Giáo pháp thích hợp với
người phương Ðông được chia làm năm hệ: Thiền, Giáo, Luật, Tịnh, và
Mật. Thiền, Luật, Tịnh, Mật, mỗi hệ có một tông. Giáo môn lại chia
thành bốn tông: Thiên Thai, Hiền Thủ, Tam Luận và Duy Thức, cộng chung
là tám tông đại thừa.
Luận này, vì muốn phá chấp
nhị biên tương đối, nên phương tiện thiết lập Trung Quán. Nguồn gốc
của nhị biên là "hữu" và "vô". "Hữu" bao gồm hữu vi pháp, "vô" bao gồm
vô vi pháp. Nhị biên đã phá thì "Trung" không có chỗ để an lập. Như
thế, đâu có học thuyết cao siêu để cho nghiên cứu mà dựng lập học phái
Trung Quán!
Lục Tổ nói thuyết pháp
chẳng lìa tự tánh, tự tánh là bất nhị. Kinh Ðại Thừa liễu nghĩa do
Phật thuyết đều là bất nhị. Chư Tổ căn cứ theo kinh liễu nghĩa lập
luận sớ giải cũng là bất nhị. Bất nhị thì chẳng có tương đối, chẳng có
tương đối thì chẳng thể dùng bộ não suy nghĩ, chẳng thể dùng lời nói
văn tự diễn đạt, cho nên Ðại Thừa Khởi Tín Luận nói: lìa "tướng tâm
duyên", lìa "tướng danh tự" v.v...
Nên biết, những phương tiện
do chư Phật chư Tổ thiết lập chỉ muốn khiến chúng sanh ngay đó khai
ngộ, chứ chẳng phải muốn chúng sanh nghiên cứu tìm hiểu lý đạo. Do đó
chẳng thể xem như một học thuyết để nghiên cứu mà chia ra nhiều học
phái.
Trung Quán Luận gồm 27
phẩm, mặc dù có quán có phá, kỳ thực quán cũng là phá. Bất cứ hữu vi
pháp, vô vi pháp, tất cả đều phá. Như các phẩm Quán Như Lai, Quán Niết
Bàn là thuộc về phá pháp vô vi, những phẩm Quán Nhân Duyên, Quán Khứ
Lai thuộc về phá pháp hữu vi. Hữu vô tất cả pháp đều phá. Phàm có nhị
biên tương đối đều phá hết.
Chư Phật chư Tổ dùng pháp
phá làm phương tiện để phá sự chấp trước của chúng sanh. Chúng sanh có
cái sở chấp nào, thì phá cái sở chấp nấy. Nếu chúng sanh chẳng có chấp
trước, thì pháp phá cũng thành dư thừa. Nay chúng tôi biên tập yếu chỉ
Trung Quán Luận này, chỉ ở trong mỗi phẩm rút ra vài bài kệ chủ yếu,
để sáng tỏ yếu chỉ về pháp phá của tác giả mà thôi.
Thích Duy Lực
PHẨM THỨ NHẤT:
PHÁ NHÂN DUYÊN
Phẩm thứ nhất là phá tất cả
pháp, bởi vì tất cả pháp đều từ nhân duyên mà sanh.
Bất sanh cũng
bất diệt
Bất thường cũng
bất đoạn
Bất nhất cũng
bất dị
Bất lai cũng
bất xuất
Thường nói là
nhân duyên
Khéo diệt các
hý luận
Tôi kính đảnh
lễ Phật
Trong các
thuyết đệ nhất
Các pháp chẳng
tự sanh
Cũng chẳng từ
tha sanh
Chẳng cộng,
chẳng vô nhân
(không nguyên
nhân mà có)
Cho nên biết vô
sanh
Giải thích. Các pháp từ
nhân duyên mà sanh, duyên sanh thì chẳng có tự tánh (duyên hợp mới có,
duyên lìa thì không) tức là nghĩa vô sanh vậy. Các pháp 27 phẩm trong
luận này đều là nhân duyên tương đối, nên đều có thể dùng bài kệ thứ
hai để phá trừ. Các pháp từ nhân duyên sanh thì chẳng phải tự sanh
(các pháp chẳng tự sanh). Tha cũng có tự thể của nó, nên Tha cũng đồng
như Tự (cũng chẳng từ tha sanh). Vậy Tự với Tha đều chẳng thể thành
lập, thì lấy gì để cộng. Lại pháp đã từ nhân duyên sanh thì chẳng phải
vô nhân (chẳng cộng, chẳng vô nhân), cho nên biết tất cả pháp đều vô
sanh. Người chứng ngộ tức là ngộ cái pháp "vô sanh" này vậy.
PHẨM THỨ NHÌ: PHÁ
KHỨ LAI
Ðã đi chẳng có
đi
Chưa đi cũng
chẳng đi
Lìa đã đi, chưa
đi
Ðang đi cũng
chẳng đi
Giải thích. "Ðang đi cũng
chẳng đi": Lối giải thích trong nguyên văn của luận dùng "kẻ đi" với
"pháp đi" rất khó hiểu. Nay dùng máy quay video để thí dụ thì dễ hiểu
hơn. Ví như kẻ đi bước 10 bước, máy quay phim quay 100 tấm hình, khi
phóng ảnh ra, coi cũng như lúc đang đi, nhưng xét kỹ trong 100 tấm
hình, thì chẳng một tấm hình nào có đi. Như thế thì chứng minh "đang
đi" cũng "chẳng đi". Cũng là nghĩa sát na (1 giây = 60 sát na) vô trụ
vậy.
PHẨM THỨ BA: PHÁ
LỤC TÌNH
Ghi chú. Lục tình: Lục thức
đối với lục căn, lục trần, sanh khởi tình chấp, nên gọi là lục tình
(có cảm tình chấp đó là thực)
Nhãn nhĩ và tỷ
thiệt
Cùng thân ý lục
tình
Nhãn nhĩ ...
lục tình này
Hành sắc thanh
... lục trần
Kiến chẳng thể
có kiến
Phi kiến cũng
chẳng kiến
Nếu đã phá nơi
kiến
Tức là phá
người kiến
Lìa "kiến",
chẳng lìa "kiến"
Người kiến
chẳng thể đắc
Vì chẳng có
người kiến
Ðâu có kiến để
kiến
Giải thích. Kinh Lăng
Nghiêm nói: Lúc thấy sáng, kiến tinh (tánh thấy) chẳng phải là sáng;
lúc thấy tối, kiến tinh chẳng phải là tối; lúc thấy thông, kiến tinh
chẳng phải là thông; lúc thấy nghẽn, kiến tinh chẳng phải là nghẽn.
Bốn nghĩa trên chứng tỏ kiến tinh chẳng theo cảnh trần sanh diệt.
Ngươi còn nên biết "kiến kiến chi thời" (lúc cái bản kiến tự hiện),
"kiến phi thị kiến" (kiến chẳng phải là kiến), "kiến do ly kiến" (kiến
còn phải lìa kiến), "kiến bất năng cập" (vì kiến chẳng thể thấy được
kiến).
Theo cái nhìn của Thiền
Tông
Ấy là Thế Tôn hiển bày đệ
nhứt nghĩa đế, cũng là diệu bồ đề đạo vậy. Kiến và kiến duyên gồm có
năm nghĩa: Sáng, tối, thông, nghẽn (trần) là bốn thứ kiến duyên (sở
kiến), còn kiến tinh là một thứ kiến vọng (năng kiến). Thế Tôn ở đây
phân biệt năng kiến (kiến tinh) và kiến duyên (tướng sáng, tối, thông,
nghẽn). Bản thể của diệu giác gọi là chơn kiến, dụ như đệ nhất nguyệt,
thường chiếu rõ kiến tinh, mà kiến tinh (đệ nhị nguyệt) thì chẳng thể
thấy được chơn kiến. Nên cho kiến tinh là vọng (do dụi mắt sở hiện tức
là vọng). Cái kiến tinh của năng kiến đã là vọng, thì sắc tướng do
kiến tinh thấy được dĩ nhiên cũng là vọng. Năng sở đều vọng, thì chẳng
có "kẻ năng kiến" và sắc tướng của "sở kiến". Theo đó suy luận thì
biết những cảnh trần do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý cảm nhận được cũng như
thế. Nên Kinh Bảo Tích nói: "Pháp thân" chẳng thể dùng kiến văn giác
tri để cầu; chẳng phải sở kiến của nhục nhãn, vì vô sắc; chẳng phải sở
kiến của thiên nhãn, vì vô vọng; chẳng phải sở kiến của huệ nhãn, vì
lìa tướng; chẳng phải sở kiến của pháp nhãn, vì lìa "chư hành" (vô
thường); chẳng phải sở kiến của Phật nhãn, vì lìa "chư thức". Nếu
chẳng cho là có những cái thấy kể trên thì gọi là tri kiến Phật (tức
là diệu giác).
Công án Thiền Tông (chứng
minh những điều trên)
Tăng Văn Thùy ở chùa Báo Từ
có nghiên cứu Kinh Thủ Lăng Nghiêm, gặp thiền sư Pháp Nhãn, trình sở
học của mình, cho là phù hợp ý chỉ trong kinh.
Nhãn hỏi: Lăng Nghiêm há
chẳng phải có nghĩa bát hoàn ư? (tám thứ trả về nguồn gốc)
Thùy đáp: Phải.
Hỏi: Sáng hoàn cái gì?
Ðáp: Sáng hoàn nhật luân
(mặt trời)
Hỏi: Nhật hoàn cái gì?
Văn Thùy ngơ ngác, chẳng
thể trả lời. Từ đó khâm phục thỉnh pháp. Như thế có thể biết "chủ
trong chủ" thực chẳng phải ghi chú, giải thích có thể đến được.
PHẨM THỨ
TƯ: PHÁ NGŨ ẤM (NGŨ UẨN)
Nếu lìa nơi
"sắc nhân" (nhân của sắc tướng)
"Sắc" thì bất
khả đắc
Nếu phải lìa
nơi sắc
Sắc nhân chẳng
thể lìa
Nếu lìa sắc có
nhân
Thì có nhân
không quả
Nếu có nhân
không quả
Thì chẳng có
chỗ đúng
Giải thích. Vũ trụ vạn vật
đều chẳng thể truy cứu nhân đầu tiên, nên Phật nói là vô thỉ (chẳng có
bắt đầu) cũng là nghĩa "vô sanh" (trong phẩm Nhân Duyên đã phá). Sắc
ấm phá như thế, thì thọ, tưởng, hành, thức, bốn ấm kia cũng phá như
sắc ấm.
PHẨM
THỨ NĂM: PHÁ LỤC CHỦNG (SÁU THỨ)
Ghi chú. Ðịa Thủy Hỏa Phong
tứ đại, thêm Không đại và Kiến đại, cộng chung là lục chủng.
Lúc "tướng không" chưa có
Thì chẳng pháp "hư không"
Nếu hư không có trước
Thì hư không "vô tướng"
Vì tướng đã chẳng có
Sở tướng cũng chẳng có
Nếu sở tướng chẳng có
Thì tướng cũng chẳng có
Cho nên biết hư không
Phi hữu cũng phi vô
Phi tướng phi sở tướng
Năm thứ kia cũng thế
Giải thích. Nếu trước đã
"vô tướng" thì sau cũng phải vô tướng. Nếu có tướng, thì tại sao chẳng
có sở tướng (chẳng có tướng sở hữu của hư không). "Sở tướng" chẳng có,
thì "tướng" đương nhiên cũng chẳng có (chẳng có tướng mạo của hư
không). Ðịa, thủy, hỏa, phong, kiến, năm thứ "đại" cũng đồng như hư
không, chẳng thể thành lập.
PHẨM THỨ
SÁU: PHÁ NHIỄM VÀ KẺ NHIỄM
Nếu lìa nơi
pháp nhiễm
Trước tự có kẻ
nhiễm
Thì kẻ bị nhiễm
này
Phải sanh ra
pháp nhiễm
Nếu chẳng có
pháp nhiễm
Tại sao phải có
nhiễm
Có nhiễm hoặc
chẳng nhiễm
Kẻ nhiễm cũng
như thế
Giải thích. Lục trần thuộc
về pháp nhiễm. Chúng sanh ham thích lục trần thuộc về kẻ nhiễm. Nếu
cho rằng lìa pháp nhiễm mà kẻ nhiễm có trước, thì quả thuyết này chẳng
thể lập. Nếu chúng sanh chẳng ham thích lục trần, thì chẳng thành kẻ
nhiễm. Nếu chẳng có kẻ nhiễm, thì làm sao có pháp nhiễm? Nếu pháp
nhiễm với kẻ nhiễm cùng một lúc, thì chẳng có nhân duyên tương đối,
tức là chẳng vì kẻ nhiễm mà có pháp nhiễm, cũng chẳng vì pháp nhiễm mà
có kẻ nhiễm. Thế thì hai thứ "kẻ nhiễm" và "pháp nhiễm" phải là
"thường" (không đoạn). Nếu thế thì chúng sanh vĩnh viễn chẳng có ngày
giải thoát. Nhưng sự thực thì đời đời đều có chúng sanh giải thoát.
PHẨM THỨ BẢY:
QUÁN TAM TƯỚNG (SANH, TRỤ, DIỆT)
Nếu sanh là hữu
vi
Thì phải có tam
tướng
Nếu sanh là vô
vi
Ðâu có tướng
hữu vi
Tam tướng nếu
hợp lìa
Chẳng thể có sở
tướng
Tại sao ở một
chỗ
Ðồng thời có
tam tướng
Giải thích. Sanh, trụ,
diệt, ba tướng thuộc về pháp hữu vi. Nếu hợp thì tam pháp trái ngược
nhau, chẳng thể cùng ở một lúc, nghĩa là lúc sanh thì chẳng có tướng
trụ diệt, lúc trụ thì chẳng có tướng sanh diệt, lúc diệt thì chẳng có
tướng sanh trụ. Nếu lìa thì chẳng có "sở tướng", tức là sanh chẳng có
tướng "sở sanh", trụ chẳng có tướng "sở trụ", diệt chẳng có tướng "sở
diệt". Nếu thuộc về pháp vô vi, thì chẳng có tam tướng.
PHẨM THỨ TÁM:
QUÁN PHÁ “PHÁP TÁC” VÀ “KẺ TÁC”
(pháp làm và kẻ làm)
Quyết định có
kẻ tác
Chẳng tác,
nghiệp "quyết định"
Quyết định
chẳng kẻ tác
Chẳng tác,
chẳng "định nghiệp"
Quyết định
"nghiệp" vô tác
Nghiệp ấy chẳng
kẻ tác
Nếu kẻ tác
chẳng tác
Kẻ tác cũng
chẳng "nghiệp"
Quyết định có
kẻ tác
Thì phải có
nghiệp tác
Kẻ tác và
nghiệp tác
Tức đọa nơi vô
nhân (không có nhân)
Nếu đọa nơi vô
nhân
Thì vô nhân vô
quả
Vô "tác" vô "kẻ
tác"
Pháp tác thành
vô dụng
Chẳng có những
pháp tác (pháp, kẻ, nghiệp)
Thì chẳng có
tội phước
Vì tội phước đã
không
Tội phước báo
cũng không
Nếu chẳng tội
phước báo
Cũng chẳng đại
Niết Bàn
Những việc có
sở tác
Ðều "không",
chẳng có quả
Giải thích. "Pháp tác" với
"kẻ tác" và "nghiệp sở tác". Ba thứ hòa hợp nên có quả báo, ba thứ
trên nếu thuộc hữu vi, thì trong hữu vi đã phá. Nếu thuộc vô vi, thì
trong vô vi đã phá. Kỳ thực pháp phá của mỗi phẩm đều giống nhau, tức
là dùng nghĩa trung đạo để phá nhị biên của tương đối vậy.
PHẨM THỨ
CHÍN: PHÁ BẢN TRỤ (BẢN LAI VỐN ĐÃ CÓ)
Có người nói:
Các căn nhãn
nhĩ tỷ ...
Các pháp khổ
với vui
Thực ai có việc
này
Gọi là pháp bản
trụ
Nếu chẳng có
bản trụ
Ai có nhãn nhĩ
tỷ ...
Do đó nên được
biết
Trước đã có bản
trụ
Phá: Nếu lìa
nhãn nhĩ tỷ ...
Và khổ vui các
pháp
Bản trụ đã có
trước
Thì làm sao
chứng tỏ
Nếu lìa nhãn
nhĩ tỷ ...
Mà có pháp bản
trụ
Thì phải lìa
bản trụ
Mà có nhãn nhĩ
tỷ ...
Do pháp biết có
người
Do người biết
có pháp
Lìa pháp đâu có
người
Lìa người đâu
có pháp
Tất cả nhãn nhĩ
tỷ ...
Thực chẳng có
bản trụ
Nhãn nhĩ tỷ ...
các căn
Tùy theo tướng
phân biệt
Nhãn nhĩ ...
chẳng bản trụ
Sau này cũng
chẳng có
Vì tam thế
chẳng có
Chẳng "hữu"
"vô" phân biệt
Giải thích. Theo sự suy xét
kỹ càng về bản trụ nơi nhãn nhĩ các căn, trước đã không có, thì sau
cũng phải không có. Nếu tam thế (quá khứ, hiện tại, vị lai) đều không,
tức là pháp "vô sanh", thì ở nơi nào mà sanh ra pháp bản trụ?
PHẨM
THỨ MƯỜI: PHÁ "ĐỐT" VÀ "SỞ ĐỐT"
Nếu "đốt" là
"sở đốt"
Tác, kẻ tác
thành một
Nếu đốt khác sở
đốt
Lìa sở đốt có
đốt
Giải thích. Ðốt là lửa, sở
đốt là củi, kẻ tác là người, sở tác là nghiệp. Nếu đốt với sở đốt là
một, thì kẻ tác với sở tác cũng phải là một. Như thợ gốm tác bình, thợ
gốm chẳng phải bình, bình chẳng phải thợ gốm, tác và sở tác chẳng thể
thành một. Nếu nói chẳng thể thành một thì phải khác. Nếu khác thì lìa
sở đốt mà có đốt (lìa củi mà có lửa). Nhưng thực tế thì chẳng thể
được, nên nói khác cũng không được. Thế thì được biết: "đốt" với "sở
đốt" đều chẳng thể thành lập.
PHẨM
THỨ MƯỜI MỘT: PHÁ BẢN TẾ (THỰC TẾ BẢN LAI VỐN SẴN)
Sở thuyết của
đại thánh
Bản tế bất khả
đắc
Sanh tử chẳng
bắt đầu
Cũng chẳng có
cuối cùng
Nếu chẳng có
thỉ chung
Chính giữa làm
sao có
Cho nên ở trong
đó
Trước sau chung
cũng không
(cộng chung
cũng chẳng có)
Giả sử sanh có
trước
Sau mới có già
chết
Không già chết
có sanh
Sanh không có
già chết
Nếu già chết có
trước
Sau mới có kẻ
sanh
Ấy tức là vô
nhân
Không sanh có
già chết
Giải thích. Phật nói bản tế
đầu tiên của sanh tử bất khả đắc, bởi vì sanh với tử đều chẳng thể có
bắt đầu. Chẳng bắt đầu thì chẳng cuối cùng. Nếu sanh có trước rồi mới
có già chết, thì chẳng do già chết mà có sanh. Vậy thì già chết với
sanh mỗi mỗi tự độc lập. Nếu sanh độc lập, thì chẳng có già chết.
Nhưng sự thực thì có sanh phải có chết, sanh với chết chẳng thể lìa
nhau. Nếu già chết có trước, sau mới có sự sanh, thì già chết chẳng có
nhân, tức là chẳng có sanh mà lại có già chết. Cho nên Bát Nhã Tâm
Kinh nói: "Vô lão tử, diệc vô lão tử tận", là đáng tin vậy.
PHẨM THỨ MƯỜI HAI:
PHÁ KHỔ
Tự tác với tha
tác
Cộng tác vô
nhân tác
Thuyết những
khổ như thế
Ðều chẳng thể
thành khổ
Trước hữu chẳng
thành khổ
Trước vô chẳng
thành khổ
Ðịnh hữu đã
chẳng thành
Ðịnh vô cũng
chẳng thành
Cho nên biết
các pháp
Thực tế chẳng
có khổ
Giải thích. Lúc đói chẳng
được ăn, thì phải chịu cái khổ nhịn đói. Lúc lạnh chẳng được áo mặc,
thì phải chịu cái khổ bị lạnh. Người giàu ăn mặc đầy đủ, thì không có
cái khổ chịu lạnh đói. Kẻ nghèo, nếu được người bố thí cũng được đủ ăn
mặc, cũng khỏi chịu cái khổ đói lạnh. Cái khổ nếu trước đã tự có, thì
chẳng vì bị lạnh đói mà lại có khổ lạnh đói (vô lý). Cái khổ nếu trước
đã không có, thì đâu thể có khổ. Khổ nếu nhất định có, thì người nào
cũng phải chịu cái khổ lạnh đói (vô lý). Khổ nếu nhất định không có,
thì đâu thể có khổ. Những khổ về lão, bịnh, tử, cũng có thể y theo
pháp phá kể trên mà suy luận. Nghĩa là tất cả đều chẳng thể thành lập
khổ.
Tự tác, tha tác, cộng tác,
vô nhân tác đã phá trong phẩm thứ nhất.
PHẨM THỨ MƯỜI BA:
PHÁ "HÀNH"
Hỏi: Như kinh
Phật sở thuyết
Hư vọng chấp
lấy tướng
Vì vọng chấp
chư hành
Nên gọi là hư
vọng
Phá: Kẻ hư vọng
chấp lấy
Trong đó lấy
cái gì
Phật thuyết
những việc này
Muốn hiển bày
nghĩa không
Vì các pháp
khác nhau
Biết đều là "vô
tánh"
Tánh vô pháp
cũng vô
Vì tất cả pháp
không
Ðại thánh
thuyết pháp không
Vì lìa chư kiến
chấp
Nếu lại thấy có
không
Phật chẳng thể
giáo hóa
Giải thích. "Hành" là sự
hành vi biến hóa. Hành vi biến hóa là sát na sinh diệt, nên Phật nói
chư hành vô thường. Vô thường thì chẳng thật, chẳng thật nên hư vọng.
Hư vọng thì chẳng thể chấp lấy. Phật nói hư vọng chẳng thể chấp lấy là
muốn hiển bày nghĩa không vậy. Vì các pháp khác nhau thì mỗi mỗi chẳng
có tự tánh. Pháp chẳng tự tánh thì pháp chẳng có, nên nói tất cả pháp
không. Phật thuyết pháp không là dùng để phá 62 thứ kiến chấp và phá
phiền não của nghiệp ái vô minh. "Không" là công cụ dùng để phá chấp,
nếu trở lại chấp "không" thì người ấy chẳng thể giáo hóa. Như có bệnh
mới cần uống thuốc, nếu chấp thuốc thành bệnh, thì chẳng thể trị. Cũng
như lửa từ củi ra, dùng nước có thể diệt lửa. Nếu lửa từ nước ra, thì
phải dùng cái gì để diệt? "Không" dụ cho nước, có thể dẹp tắt những
lửa phiền não. Nếu lại ở nơi "không" mà sanh khởi kiến chấp, hoặc cho
là có cái "không", hoặc cho là chẳng có cái "không", vì tranh chấp
"hữu" "vô" lại sanh khởi phiền não nữa. Nếu dùng "không" để giáo hóa
người này, thì họ nói tôi biết "không" đã lâu. Nếu lìa "không" thì
chẳng có đạo niết bàn. Như kinh nói: Không, vô tướng, vô tác, nơi ba
cửa này được giải thoát. Ðấy chỉ là ngôn thuyết mà thôi. (Không, vô
tướng: thì chẳng thể tu; vô tác: thì không có tu, vậy đâu thể giải
thoát)
PHẨM THỨ MƯỜI BỐN:
PHÁ "HỢP"
"Kiến" "sở
kiến" "kẻ kiến"
Ba thứ này khác
chỗ
Ba pháp khác
như thế
Chẳng lúc nào
hợp được
Khác biệt nên
có hợp
Ba thứ "kiến"
chẳng khác
Vì tướng khác
chẳng thành
Ba kiến làm sao
hợp?
Khác, vì khác
có khác
Khác, lìa khác
chẳng khác
Nếu từ sở nhân
ra
Pháp chẳng khác
với nhân
Trong khác,
chẳng tướng khác
Trong chẳng
khác, cũng không
Vì chẳng có
tướng khác
Cái này chẳng
khác kia
Pháp đồng chẳng
tự hợp
Pháp khác cũng
chẳng hợp
Kẻ hợp với lúc
hợp
Pháp hợp đều
chẳng có
Giải thích. "Kiến" là nhãn
căn, "sở kiến" là sắc trần, "kẻ kiến" là ta, chỗ của ba thứ khác nhau.
Nói khác chỗ là: Nhãn căn ở trong thân, sắc trần ở ngoài thân, còn
"tôi" hoặc nói ở trong thân hoặc nói ở khắp nơi, cho nên chẳng thể hợp
(hợp chẳng được). Tự thể của các pháp chẳng thể hợp, như ngón tay
chẳng thể hợp với ngón tay, mỗi pháp cách biệt ở mỗi nơi, cũng chẳng
thể hợp, nên "pháp hợp" bất khả đắc. "Pháp hợp" đã bất khả đắc, thì
"kẻ hợp" "lúc hợp" đều bất khả đắc.
PHẨM THỨ MƯỜI
LĂM: PHÁ HỮU VÔ
Hữu nếu chẳng
thể thành
Thì vô làm sao
thành
Vì đã có "pháp
hữu"
Hữu hoại gọi là
vô
Nếu người thấy
hữu, vô
Thấy tự tánh,
tha tánh
Như thế thì
chẳng thấy
Phật pháp chân
thật nghĩa
Ðịnh hữu là
chấp thường
Ðịnh vô là chấp
đoạn
Cho nên người
có trí
Chẳng nên chấp
hữu, vô
Giải thích. Nếu pháp là
thực "hữu", thực hữu thì chẳng thể hoại diệt mà thành vô. Nếu thực
"vô", thực vô thì chẳng thể sanh "hữu". Tất cả hiện tượng trong vũ trụ
đều là pháp sanh diệt. Sanh diệt thì chẳng thuộc về hữu vô. Nếu chẳng
sanh diệt là pháp vô vi, lại chẳng dính líu đến sự hữu vô. Cho nên
chấp hữu, chấp vô đều chẳng phải nghĩa chân thật của Phật pháp vậy.
PHẨM THỨ MƯỜI
SÁU: QUÁN TRÓI MỞ
Chư hành có
vãng lai
"Thường" chẳng
có vãng lai
"Vô thường"
chẳng vãng lai
Chúng sanh cũng
như thế
Nếu chúng sanh
vãng lai
Tìm cùng hết
năm thứ
Trong các ấm
giới nghiệp
Ðâu có ai vãng
lai
(Năm thứ: sanh,
tử, ấm, giới, nhập cộng năm thứ)
Nếu từ thân đến
thân
Vãng lai, tức
vô thân
Nếu mà chẳng có
thân
Thì chẳng có
vãng lai
"Chư hành"
tướng sanh diệt
Chẳng trói cũng
chẳng mở
Chúng sanh như
lời trên
Chẳng trói cũng
chẳng mở
Nếu thân gọi là
trói
Có thân thì
chẳng trói
Vô thân cũng
chẳng trói
Vậy nơi nào có
trói
Giải thích: Từ thân hài nhi
đến thân tiểu đồng, cho đến thân thanh niên, thân lão niên, đều cùng
một thân. Từ một thân đến một thân, tức là kẻ vãng lai vô thân (từ nhỏ
tới già chỉ có một thân thì không có thân khác vãng lai). Nếu trước đã
có thân thì chẳng nên còn có từ thân đến thân. Nếu trước chẳng có
thân, làm sao có sanh tử vãng lai? Nếu thân ngũ ấm gọi là trói, chúng
sanh đã có ngũ ấm trước thì chẳng thể trói, vì một người chẳng có hai
thân (trước có thân ngũ ấm, sau lại có thân nữa). Nếu chẳng có thân
thì chẳng có ngũ ấm. Tại sao mà có trói? Chẳng trói thì chẳng mở, nên
trói mở đều chẳng thành lập.
PHẨM THỨ MƯỜI
BẢY: QUÁN NGHIỆP
Người khéo hàng
phục tâm (ác tâm)
Lợi ích cho
chúng sanh
Ấy gọi là thiện
nghiệp
Là chủng tử quả
báo
Ðại thánh
thuyết hai nghiệp (thiện và ác)
"Tư" với "từ
tư" sanh
Nghiệp trong
tướng khác biệt
Mỗi mỗi phân
biệt thuyết
(Ghi chú: "tư"
là suy nghĩ là ý nghiệp,
"từ tư" tức là
sanh ra thân, khẩu nghiệp)
Nghiệp trụ đến
thọ báo
Nghiệp ấy tức
là thường
Nếu diệt tức vô
thường
Ðâu thể sanh
quả báo
Giải thích. Nghiệp nếu từ
trụ cho đến thọ báo, nghiệp ấy tức là thường (thường là pháp vô vi).
Sự thực thì chẳng phải vậy, vì nghiệp là tướng sanh diệt. Nhất niệm
còn chẳng trụ, huống là từ trụ đến quả báo, nếu diệt thì chẳng có
nghiệp. Chẳng nghiệp làm sao sanh ra quả báo.
PHẨM THỨ MƯỜI
TÁM: QUÁN "PHÁP"
Phật thuyết các pháp từ
nhân duyên sanh, thì mỗi mỗi chẳng có tự tánh, tức là vô ngã.
Nếu ngã là ngũ
ấm
Ngã tức là sanh
diệt
Nếu ngã khác
ngũ ấm
Chẳng phải
tướng ngũ ấm
Nếu là chẳng có
ngã
Làm sao có ngã
sở
Vì diệt "ngã"
"ngã sở"
Ðược gọi "vô
ngã trí"
Người đắc vô
ngã trí
Ấy gọi là thực
quán
Giải thích. Thực quán thì
được sáng tỏ "tất cả các pháp vô sanh".
PHẨM THỨ MƯỜI
CHÍN: QUÁN "THỜI"
Nếu do thời quá
khứ
Có vị lai, hiện
tại
Thì vị lai,
hiện tại
Phải ở thời quá
khứ
Nếu trong thời
quá khứ
Chẳng vị lai,
hiện tại
Sao nói do quá
khứ
Chẳng do thời
quá khứ
Thì chẳng thời
vị lai
Cũng chẳng thời
hiện tại
Cho nên chẳng
tam thời
Giải thích. Bởi vì có quá
khứ mới biết có vị lai; do quá khứ, vị lai mới biết có hiện tại. Nếu
thời gian đã quá khứ thì chẳng hiện tại, hiện tại chẳng có, vị lai
cũng chẳng có. Cho nên tam thời đều không có. Cũng như sát na vô trụ,
thì chẳng có hiện tại, quá khứ, vị lai vậy.
PHẨM THỨ HAI
MƯƠI: QUÁN NHÂN QUẢ
Nếu chúng duyên
hòa hợp
Mà có cái "quả"
sanh
Trong hòa hợp
đã có
Ðâu cần hòa hợp
sanh
Nếu chúng duyên
hòa hợp
Trong đó chẳng
có quả
Tại sao từ
chúng duyên
Hòa hợp mà sanh
quả
Nếu chúng duyên
hòa hợp
Mà lại có quả
sanh
Năng sanh với
sở sanh
Thì phải cùng
một thời
Nếu trong nhân
vô quả
Nhân đâu thể
sanh quả
Nếu trong nhân
có quả
Sao lại còn
sanh quả
Giải thích. Trong nhân vô
quả, thì chẳng thể sanh quả. Trong nhân đã có quả, cũng chẳng thể có
thêm quả nữa. Tại sao? Cũng như người chẳng có thai thì làm sao sanh
con? Nếu đã có thai trước, thì đâu thể còn có thai thêm mà sanh con
nữa.
PHẨM
THỨ HAI MƯƠI MỐT: QUÁN THÀNH HOẠI
Pháp nếu lìa
nơi thành
Làm sao mà có
hoại
Nếu pháp lìa
nơi hoại
Thì làm sao có
thành
Thành, hoại
cùng một thời
Làm sao có
thành, hoại
Giải thích. Sanh tức là
"thành", chết tức là "hoại". Nếu chia ra thì mỗi mỗi độc lập. Nghĩa là
sanh chẳng có chết và chẳng cần sanh mà có sự chết. Nếu sanh tử hợp
một, thì sanh với tử đồng thời (vô lý). Do đó, thành với hoại đều
chẳng thể thành lập.
PHẨM THỨ
HAI MƯƠI HAI: QUÁN NHƯ LAI
Phi ấm phi lìa
ấm
Thử bỉ chẳng
tướng tại
(này kia chẳng
có tướng tồn tại)
Như Lai chẳng
có ấm
Nơi nào có Như
Lai
Ấm hợp có Như
Lai
Thì chẳng có tự
tánh
Nếu chẳng có tự
tánh
Do đâu lập sự
có
Nếu chẳng có tự
tánh
Tại sao có tha
tánh
Lìa tự tánh tha
tánh
Gọi gì là Như
Lai
Người tà kiến
thâm sâu
Thì nói chẳng
Như Lai
Tướng Như Lai
tịch diệt
Sao phân biệt
hữu vô
Giải thích. Như Lai tức là
giống như bổn lai, bổn lai thì vô thỉ vô sanh, vô sanh thì chẳng thể
sanh "hữu", cũng chẳng thể sanh "vô", nên có Như Lai hay không có Như
Lai đều sai. Chẳng thể kiến lập nghĩa Như Lai.
PHẨM THỨ
HAI MƯƠI BA: QUÁN "ÐIÊN ĐẢO"
Hỏi: Từ tưởng
nhớ phân biệt
Sanh khởi tham,
sân, si
Tịnh, bất tịnh,
điên đảo
Ðều từ chúng
duyên sanh
Phá: Nếu nhân
tịnh, bất tịnh
Ðiên đảo sanh
tam độc
Tam độc tức vô
tánh
Nên phiền não
chẳng thật
Chẳng do nơi
tướng tịnh
Thì chẳng có
bất tịnh
Do tịnh có bất
tịnh
Cho nên chẳng
bất tịnh
Chẳng do nơi
bất tịnh
Thì cũng chẳng
có tịnh
Do bất tịnh có
tịnh
Cho nên chẳng
có tịnh
Giải thích. Nếu phiền não
do tịnh, bất tịnh, điên đảo tưởng nhớ phân biệt mà sanh, tức chẳng có
tự tánh (do nhân duyên của tưởng nhớ phân biệt mới sanh, chẳng phải tự
sanh, chẳng tự sanh thì chẳng có tự tánh). Cho nên phiền não chẳng
thật. Phiền não đã chẳng thật, thì cái nhân điên đảo cũng phải chẳng
thật.
PHẨM THỨ
HAI MƯƠI BỐN: QUÁN TỨ ĐẾ
Nếu tất cả "bất
không" (khổ, tập, diệt, đạo, nếu mỗi mỗi có tự tánh, tức là bất không)
Thì chẳng có
sanh diệt
Như thế thì
chẳng có
Pháp của Tứ
Thánh Ðế
Nếu "khổ" có
định tánh (tánh nhất định)
Sao lại từ
"tập" sanh
Khổ nếu có định
tánh
Cũng chẳng nên
có "diệt"
Khổ nếu có định
tánh
Thì chẳng có tu
"đạo"
Nếu "đạo" tu
tập được
Thì chẳng có
định tánh
Giải thích. Ðịnh và bất
định đều chẳng thể thành lập, nên pháp Tứ Thánh Ðế cũng chẳng thể
thành lập.
PHẨM THỨ
HAI MƯƠI LĂM: QUÁN NIẾT BÀN
Nếu các pháp
chẳng không
Thì vô sanh vô
diệt (vô Niết Bàn)
Nếu Niết Bàn là
có
Niết Bàn thuộc
hữu vi
"Hữu" còn chẳng
Niết Bàn
Huống là nơi
"vô" ư
Giải thích. Tất cả pháp,
tất cả thời, tất cả chủng tử đều do nhân duyên sanh, nên cứu cánh
không. Trong cứu cánh không, tự tánh tất cả pháp đều bất khả đắc. Do
đó, các pháp có sở hữu đều ngưng, hý luận đều diệt. Hý luận diệt, nên
thông đạt "thực tướng vô tướng" của các pháp.
PHẨM THỨ HAI
MƯƠI SÁU: QUÁN THẬP NHỊ NHÂN DUYÊN
Chúng sanh, si
che lấp (vô minh)
Rồi mới khởi
"tâm hành"
(quá khứ, hiện
tại, vị lai)
Vì từ "hành"
duyên khởi
Tùy "hành" vào
lục đạo
Do nhân duyên
chư "hành"
"Thức" thọ
"thân lục đạo"
Vì có chấp lấy
thức
Tăng trưởng nơi
"danh sắc"
Vì "danh sắc"
tăng trưởng
Do đó sanh "lục
nhập"
Giải thích. Vì có đại khổ
ấm tụ tập, nên phàm phu vô trí, mà sanh khởi cái căn bản chư hành của
sanh tử này, người trí thì chẳng có khởi. Do sự thấy như thực, thì vô
minh diệt, vì vô minh diệt, thì chư hành cũng diệt, vì nhân diệt nên
quả cũng diệt. Tu tập cái trí quán thập nhị nhân duyên sanh diệt như
thế, nên cái sự ấy diệt. Vì sự ấy diệt, cho đến sanh, lão, tử, ưu bi
(ưu sầu, bi thảm), đại khổ ấm đều như thực diệt hết. Nếu pháp có thể
diệt, thì chẳng phải pháp thật, pháp thật thì chẳng có sanh diệt.
PHẨM THỨ
HAI MƯƠI BẢY: QUÁN TÀ KIẾN
Như trong đời
quá khứ
"Hữu ngã" "vô
ngã" "kiến"
Hoặc cộng hoặc
bất cộng
Việc ấy đều
chẳng phải
Ngã nơi đời vị
lai
Hoặc tác hoặc
bất tác
Người có kiến
như thế
Ðều đồng đời
quá khứ
Nếu trời tức là
người
Thì đọa vào bên
"thường"
Nếu trời khác
với người
Thì chẳng có
tương tục
Nếu nửa trời
nửa người
Thì đọa nơi nhị
biên
Pháp nếu định
có "lai"
Và nhất định có
"khứ"
Thì sanh tử
"hữu thỉ"
Thực thì chẳng
việc này
Nếu thế gian
"hữu biên"
Làm sao có "hậu
thế"
Nếu thế gian
"vô biên"
Làm sao có "hậu
thế"
Ngũ ấm thường
tương tục
Cũng như ngọn
tim đèn
Do đó nên thế
gian
Chẳng "hữu
biên" "vô biên"
Vì nhất thiết
pháp không
Những kiến chấp
thế gian
Ở nơi nào lúc
nào
Ai khởi những
kiến chấp
(hữu, vô,
thường, biên v.v...)
Ðức Phật Ðại
thánh chủ
Thương xót
(chúng sanh) thuyết pháp này
Ðoạn tất cả
kiến chấp
Nay tôi đảnh lễ
Phật
Giải thích. Lục đạo luân
hồi là hiện tượng trong chiêm bao, dù có mà chẳng thật, nên người nào
có chấp thật đều thuộc về tà kiến (xin xem thêm trong Yếu Chỉ Phật
Pháp bài "Hai thứ chiêm bao do duy thức biến hiện".)
LỜI KẾT
Pháp sư Diệu Nhân, ngày 22
tháng 12 năm 1983, khi đọc "Nhập Trung Luận", có bút ký rằng:
Các đại luận sư Ấn Ðộ như
Phật Hộ, Thanh Biện, Nguyệt Xưng, Tịnh Mạng, đều kế thừa học thuyết
Trung Quán của Long Thọ. Nhưng vì quan điểm chẳng đồng trong vấn đề
cho với chẳng cho "có ngoại cảnh" mà sanh ra học phái chẳng đồng.
Thanh Biện luận sư phá Duy
Thức Luận, trong danh ngôn kiến lập tông phái cho "có ngoại cảnh".
Phái này gọi là "Kinh Bộ Hạnh Trung Quán Sư".
Tịnh Mạnh luận sư thì lập
cái thuyết "vô ngoại cảnh". Phái này gọi là "Du Già Hạnh Trung Quán
Sư".
Nguyệt Xưng luận sư thì cho
là "Trung Quán Kiến của Phật Hộ luận sư" thù thắng nhất, mà theo phái
Phật Hộ, lại nói đời sau phần nhiều Trung Quán sư đều tùy thuận học
thuyết của Phật Hộ với Nguyệt Xưng. Còn các phái Tát Ca, phái Ca Cử và
phái Cách Lỗ của Phật giáo Tây Tạng cũng theo "Trung Quán Kiến" của
Nguyệt Xưng luận sư, đồng thời kiến lập Nhập Trung Luận Tụng và Giải
Thích, cũng cho biết danh hiệu phái ứng Thành và phái Tự Tục của Trung
Quán v.v...
Than ơi! Tác giả Trung Luận
dùng Trung Quán để phá kiến chấp của nhị biên tương đối. Nếu nhị biên
đã phá thì đâu có cái "trung" để an lập, tại sao các đại luận sư Ấn
Ðộ, mỗi mỗi đều có "Trung Quán Kiến" của họ, mà sanh ra nhiều học phái
chẳng đồng như danh hiệu bốn phái kể trên. Thậm chí ảnh hưởng Phật
giáo Tây Tạng cũng sanh "Trung Quán Kiến". Nếu theo đó suy luận thì
Phật giáo các nước khác, cũng có thể bị truyền nhiễm kiến chấp của họ
mà chẳng tự biết, khiến chư Phật chư Tổ muốn phá mà hơi sức đâu phá
hết!
Trung Luận là vị thuốc để
phá trừ kiến chấp nhị biên. Nếu chấp thuốc thành bệnh thì chẳng thể
trị, như trong phẩm Phá "Hành" đã ghi rõ vậy. Nếu bút ký của pháp sư
Diệu Nhân là thật, thì các đại luận sư kể trên cũng là thuộc về kẻ chư
Phật chẳng thể giáo hóa ư!
---o0o---
Nguồn: thientongvietnam.net
Trình bày: Nhị Tường
Cập nhật: 1-8-2007
LỜI NÓI ĐẦU
Có người hỏi: "Phật pháp có
thể chia nhiều tông, tại sao không thể chia nhiều phái?" Nên biết Phật
pháp là để hiển bày bản thể tự tánh bất nhị của Diệu giác nên chẳng
thể chia. Có thể chia là giáo pháp (chẳng phải Phật pháp). Chư Phật
chư Tổ, vì muốn thích ứng căn cơ trình độ của mọi chúng sanh, nên vì
khế hợp đương cơ mà chia nhiều tông, tức là trên phù hợp ý Phật (Phật
pháp chẳng thể chia), dưới khế hợp đương cơ (giáo pháp có thể chia) là
vậy.
Giáo pháp thích hợp với
người phương Ðông được chia làm năm hệ: Thiền, Giáo, Luật, Tịnh, và
Mật. Thiền, Luật, Tịnh, Mật, mỗi hệ có một tông. Giáo môn lại chia
thành bốn tông: Thiên Thai, Hiền Thủ, Tam Luận và Duy Thức, cộng chung
là tám tông đại thừa.
Luận này, vì muốn phá chấp
nhị biên tương đối, nên phương tiện thiết lập Trung Quán. Nguồn gốc
của nhị biên là "hữu" và "vô". "Hữu" bao gồm hữu vi pháp, "vô" bao gồm
vô vi pháp. Nhị biên đã phá thì "Trung" không có chỗ để an lập. Như
thế, đâu có học thuyết cao siêu để cho nghiên cứu mà dựng lập học phái
Trung Quán!
Lục Tổ nói thuyết pháp
chẳng lìa tự tánh, tự tánh là bất nhị. Kinh Ðại Thừa liễu nghĩa do
Phật thuyết đều là bất nhị. Chư Tổ căn cứ theo kinh liễu nghĩa lập
luận sớ giải cũng là bất nhị. Bất nhị thì chẳng có tương đối, chẳng có
tương đối thì chẳng thể dùng bộ não suy nghĩ, chẳng thể dùng lời nói
văn tự diễn đạt, cho nên Ðại Thừa Khởi Tín Luận nói: lìa "tướng tâm
duyên", lìa "tướng danh tự" v.v...
Nên biết, những phương tiện
do chư Phật chư Tổ thiết lập chỉ muốn khiến chúng sanh ngay đó khai
ngộ, chứ chẳng phải muốn chúng sanh nghiên cứu tìm hiểu lý đạo. Do đó
chẳng thể xem như một học thuyết để nghiên cứu mà chia ra nhiều học
phái.
Trung Quán Luận gồm 27
phẩm, mặc dù có quán có phá, kỳ thực quán cũng là phá. Bất cứ hữu vi
pháp, vô vi pháp, tất cả đều phá. Như các phẩm Quán Như Lai, Quán Niết
Bàn là thuộc về phá pháp vô vi, những phẩm Quán Nhân Duyên, Quán Khứ
Lai thuộc về phá pháp hữu vi. Hữu vô tất cả pháp đều phá. Phàm có nhị
biên tương đối đều phá hết.
Chư Phật chư Tổ dùng pháp
phá làm phương tiện để phá sự chấp trước của chúng sanh. Chúng sanh có
cái sở chấp nào, thì phá cái sở chấp nấy. Nếu chúng sanh chẳng có chấp
trước, thì pháp phá cũng thành dư thừa. Nay chúng tôi biên tập yếu chỉ
Trung Quán Luận này, chỉ ở trong mỗi phẩm rút ra vài bài kệ chủ yếu,
để sáng tỏ yếu chỉ về pháp phá của tác giả mà thôi.
Thích Duy Lực
PHẨM THỨ NHẤT:
PHÁ NHÂN DUYÊN
Phẩm thứ nhất là phá tất cả
pháp, bởi vì tất cả pháp đều từ nhân duyên mà sanh.
Bất sanh cũng
bất diệt
Bất thường cũng
bất đoạn
Bất nhất cũng
bất dị
Bất lai cũng
bất xuất
Thường nói là
nhân duyên
Khéo diệt các
hý luận
Tôi kính đảnh
lễ Phật
Trong các
thuyết đệ nhất
Các pháp chẳng
tự sanh
Cũng chẳng từ
tha sanh
Chẳng cộng,
chẳng vô nhân
(không nguyên
nhân mà có)
Cho nên biết vô
sanh
Giải thích. Các pháp từ
nhân duyên mà sanh, duyên sanh thì chẳng có tự tánh (duyên hợp mới có,
duyên lìa thì không) tức là nghĩa vô sanh vậy. Các pháp 27 phẩm trong
luận này đều là nhân duyên tương đối, nên đều có thể dùng bài kệ thứ
hai để phá trừ. Các pháp từ nhân duyên sanh thì chẳng phải tự sanh
(các pháp chẳng tự sanh). Tha cũng có tự thể của nó, nên Tha cũng đồng
như Tự (cũng chẳng từ tha sanh). Vậy Tự với Tha đều chẳng thể thành
lập, thì lấy gì để cộng. Lại pháp đã từ nhân duyên sanh thì chẳng phải
vô nhân (chẳng cộng, chẳng vô nhân), cho nên biết tất cả pháp đều vô
sanh. Người chứng ngộ tức là ngộ cái pháp "vô sanh" này vậy.
PHẨM THỨ NHÌ: PHÁ
KHỨ LAI
Ðã đi chẳng có
đi
Chưa đi cũng
chẳng đi
Lìa đã đi, chưa
đi
Ðang đi cũng
chẳng đi
Giải thích. "Ðang đi cũng
chẳng đi": Lối giải thích trong nguyên văn của luận dùng "kẻ đi" với
"pháp đi" rất khó hiểu. Nay dùng máy quay video để thí dụ thì dễ hiểu
hơn. Ví như kẻ đi bước 10 bước, máy quay phim quay 100 tấm hình, khi
phóng ảnh ra, coi cũng như lúc đang đi, nhưng xét kỹ trong 100 tấm
hình, thì chẳng một tấm hình nào có đi. Như thế thì chứng minh "đang
đi" cũng "chẳng đi". Cũng là nghĩa sát na (1 giây = 60 sát na) vô trụ
vậy.
PHẨM THỨ BA: PHÁ
LỤC TÌNH
Ghi chú. Lục tình: Lục thức
đối với lục căn, lục trần, sanh khởi tình chấp, nên gọi là lục tình
(có cảm tình chấp đó là thực)
Nhãn nhĩ và tỷ
thiệt
Cùng thân ý lục
tình
Nhãn nhĩ ...
lục tình này
Hành sắc thanh
... lục trần
Kiến chẳng thể
có kiến
Phi kiến cũng
chẳng kiến
Nếu đã phá nơi
kiến
Tức là phá
người kiến
Lìa "kiến",
chẳng lìa "kiến"
Người kiến
chẳng thể đắc
Vì chẳng có
người kiến
Ðâu có kiến để
kiến
Giải thích. Kinh Lăng
Nghiêm nói: Lúc thấy sáng, kiến tinh (tánh thấy) chẳng phải là sáng;
lúc thấy tối, kiến tinh chẳng phải là tối; lúc thấy thông, kiến tinh
chẳng phải là thông; lúc thấy nghẽn, kiến tinh chẳng phải là nghẽn.
Bốn nghĩa trên chứng tỏ kiến tinh chẳng theo cảnh trần sanh diệt.
Ngươi còn nên biết "kiến kiến chi thời" (lúc cái bản kiến tự hiện),
"kiến phi thị kiến" (kiến chẳng phải là kiến), "kiến do ly kiến" (kiến
còn phải lìa kiến), "kiến bất năng cập" (vì kiến chẳng thể thấy được
kiến).
Theo cái nhìn của Thiền
Tông
Ấy là Thế Tôn hiển bày đệ
nhứt nghĩa đế, cũng là diệu bồ đề đạo vậy. Kiến và kiến duyên gồm có
năm nghĩa: Sáng, tối, thông, nghẽn (trần) là bốn thứ kiến duyên (sở
kiến), còn kiến tinh là một thứ kiến vọng (năng kiến). Thế Tôn ở đây
phân biệt năng kiến (kiến tinh) và kiến duyên (tướng sáng, tối, thông,
nghẽn). Bản thể của diệu giác gọi là chơn kiến, dụ như đệ nhất nguyệt,
thường chiếu rõ kiến tinh, mà kiến tinh (đệ nhị nguyệt) thì chẳng thể
thấy được chơn kiến. Nên cho kiến tinh là vọng (do dụi mắt sở hiện tức
là vọng). Cái kiến tinh của năng kiến đã là vọng, thì sắc tướng do
kiến tinh thấy được dĩ nhiên cũng là vọng. Năng sở đều vọng, thì chẳng
có "kẻ năng kiến" và sắc tướng của "sở kiến". Theo đó suy luận thì
biết những cảnh trần do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý cảm nhận được cũng như
thế. Nên Kinh Bảo Tích nói: "Pháp thân" chẳng thể dùng kiến văn giác
tri để cầu; chẳng phải sở kiến của nhục nhãn, vì vô sắc; chẳng phải sở
kiến của thiên nhãn, vì vô vọng; chẳng phải sở kiến của huệ nhãn, vì
lìa tướng; chẳng phải sở kiến của pháp nhãn, vì lìa "chư hành" (vô
thường); chẳng phải sở kiến của Phật nhãn, vì lìa "chư thức". Nếu
chẳng cho là có những cái thấy kể trên thì gọi là tri kiến Phật (tức
là diệu giác).
Công án Thiền Tông (chứng
minh những điều trên)
Tăng Văn Thùy ở chùa Báo Từ
có nghiên cứu Kinh Thủ Lăng Nghiêm, gặp thiền sư Pháp Nhãn, trình sở
học của mình, cho là phù hợp ý chỉ trong kinh.
Nhãn hỏi: Lăng Nghiêm há
chẳng phải có nghĩa bát hoàn ư? (tám thứ trả về nguồn gốc)
Thùy đáp: Phải.
Hỏi: Sáng hoàn cái gì?
Ðáp: Sáng hoàn nhật luân
(mặt trời)
Hỏi: Nhật hoàn cái gì?
Văn Thùy ngơ ngác, chẳng
thể trả lời. Từ đó khâm phục thỉnh pháp. Như thế có thể biết "chủ
trong chủ" thực chẳng phải ghi chú, giải thích có thể đến được.
PHẨM THỨ
TƯ: PHÁ NGŨ ẤM (NGŨ UẨN)
Nếu lìa nơi
"sắc nhân" (nhân của sắc tướng)
"Sắc" thì bất
khả đắc
Nếu phải lìa
nơi sắc
Sắc nhân chẳng
thể lìa
Nếu lìa sắc có
nhân
Thì có nhân
không quả
Nếu có nhân
không quả
Thì chẳng có
chỗ đúng
Giải thích. Vũ trụ vạn vật
đều chẳng thể truy cứu nhân đầu tiên, nên Phật nói là vô thỉ (chẳng có
bắt đầu) cũng là nghĩa "vô sanh" (trong phẩm Nhân Duyên đã phá). Sắc
ấm phá như thế, thì thọ, tưởng, hành, thức, bốn ấm kia cũng phá như
sắc ấm.
PHẨM
THỨ NĂM: PHÁ LỤC CHỦNG (SÁU THỨ)
Ghi chú. Ðịa Thủy Hỏa Phong
tứ đại, thêm Không đại và Kiến đại, cộng chung là lục chủng.
Lúc "tướng không" chưa có
Thì chẳng pháp "hư không"
Nếu hư không có trước
Thì hư không "vô tướng"
Vì tướng đã chẳng có
Sở tướng cũng chẳng có
Nếu sở tướng chẳng có
Thì tướng cũng chẳng có
Cho nên biết hư không
Phi hữu cũng phi vô
Phi tướng phi sở tướng
Năm thứ kia cũng thế
Giải thích. Nếu trước đã
"vô tướng" thì sau cũng phải vô tướng. Nếu có tướng, thì tại sao chẳng
có sở tướng (chẳng có tướng sở hữu của hư không). "Sở tướng" chẳng có,
thì "tướng" đương nhiên cũng chẳng có (chẳng có tướng mạo của hư
không). Ðịa, thủy, hỏa, phong, kiến, năm thứ "đại" cũng đồng như hư
không, chẳng thể thành lập.
PHẨM THỨ
SÁU: PHÁ NHIỄM VÀ KẺ NHIỄM
Nếu lìa nơi
pháp nhiễm
Trước tự có kẻ
nhiễm
Thì kẻ bị nhiễm
này
Phải sanh ra
pháp nhiễm
Nếu chẳng có
pháp nhiễm
Tại sao phải có
nhiễm
Có nhiễm hoặc
chẳng nhiễm
Kẻ nhiễm cũng
như thế
Giải thích. Lục trần thuộc
về pháp nhiễm. Chúng sanh ham thích lục trần thuộc về kẻ nhiễm. Nếu
cho rằng lìa pháp nhiễm mà kẻ nhiễm có trước, thì quả thuyết này chẳng
thể lập. Nếu chúng sanh chẳng ham thích lục trần, thì chẳng thành kẻ
nhiễm. Nếu chẳng có kẻ nhiễm, thì làm sao có pháp nhiễm? Nếu pháp
nhiễm với kẻ nhiễm cùng một lúc, thì chẳng có nhân duyên tương đối,
tức là chẳng vì kẻ nhiễm mà có pháp nhiễm, cũng chẳng vì pháp nhiễm mà
có kẻ nhiễm. Thế thì hai thứ "kẻ nhiễm" và "pháp nhiễm" phải là
"thường" (không đoạn). Nếu thế thì chúng sanh vĩnh viễn chẳng có ngày
giải thoát. Nhưng sự thực thì đời đời đều có chúng sanh giải thoát.
PHẨM THỨ BẢY:
QUÁN TAM TƯỚNG (SANH, TRỤ, DIỆT)
Nếu sanh là hữu
vi
Thì phải có tam
tướng
Nếu sanh là vô
vi
Ðâu có tướng
hữu vi
Tam tướng nếu
hợp lìa
Chẳng thể có sở
tướng
Tại sao ở một
chỗ
Ðồng thời có
tam tướng
Giải thích. Sanh, trụ,
diệt, ba tướng thuộc về pháp hữu vi. Nếu hợp thì tam pháp trái ngược
nhau, chẳng thể cùng ở một lúc, nghĩa là lúc sanh thì chẳng có tướng
trụ diệt, lúc trụ thì chẳng có tướng sanh diệt, lúc diệt thì chẳng có
tướng sanh trụ. Nếu lìa thì chẳng có "sở tướng", tức là sanh chẳng có
tướng "sở sanh", trụ chẳng có tướng "sở trụ", diệt chẳng có tướng "sở
diệt". Nếu thuộc về pháp vô vi, thì chẳng có tam tướng.
PHẨM THỨ TÁM:
QUÁN PHÁ “PHÁP TÁC” VÀ “KẺ TÁC”
(pháp làm và kẻ làm)
Quyết định có
kẻ tác
Chẳng tác,
nghiệp "quyết định"
Quyết định
chẳng kẻ tác
Chẳng tác,
chẳng "định nghiệp"
Quyết định
"nghiệp" vô tác
Nghiệp ấy chẳng
kẻ tác
Nếu kẻ tác
chẳng tác
Kẻ tác cũng
chẳng "nghiệp"
Thì phải có
nghiệp tác
Kẻ tác và
nghiệp tác
Tức đọa nơi vô
nhân (không có nhân)
Nếu đọa nơi vô
nhân
Thì vô nhân vô
quả
Vô "tác" vô "kẻ
tác"
Pháp tác thành
vô dụng
Chẳng có những
pháp tác (pháp, kẻ, nghiệp)
Thì chẳng có
tội phước
Vì tội phước đã
không
Tội phước báo
cũng không
Nếu chẳng tội
phước báo
Cũng chẳng đại
Niết Bàn
Những việc có
sở tác
Ðều "không",
chẳng có quả
Giải thích. "Pháp tác" với
"kẻ tác" và "nghiệp sở tác". Ba thứ hòa hợp nên có quả báo, ba thứ
trên nếu thuộc hữu vi, thì trong hữu vi đã phá. Nếu thuộc vô vi, thì
trong vô vi đã phá. Kỳ thực pháp phá của mỗi phẩm đều giống nhau, tức
là dùng nghĩa trung đạo để phá nhị biên của tương đối vậy.
PHẨM THỨ
CHÍN: PHÁ BẢN TRỤ (BẢN LAI VỐN ĐÃ CÓ)
Có người nói:
Các căn nhãn
nhĩ tỷ ...
Các pháp khổ
với vui
Thực ai có việc
này
Gọi là pháp bản
trụ
Nếu chẳng có
bản trụ
Ai có nhãn nhĩ
tỷ ...
Do đó nên được
biết
Trước đã có bản
trụ
Phá: Nếu lìa
nhãn nhĩ tỷ ...
Và khổ vui các
pháp
Bản trụ đã có
trước
Thì làm sao
chứng tỏ
Nếu lìa nhãn
nhĩ tỷ ...
Mà có pháp bản
trụ
Thì phải lìa
bản trụ
Mà có nhãn nhĩ
tỷ ...
Do pháp biết có
người
Do người biết
có pháp
Lìa pháp đâu có
người
Lìa người đâu
có pháp
Tất cả nhãn nhĩ
tỷ ...
Thực chẳng có
bản trụ
Nhãn nhĩ tỷ ...
các căn
Tùy theo tướng
phân biệt
Nhãn nhĩ ...
chẳng bản trụ
Sau này cũng
chẳng có
Vì tam thế
chẳng có
Chẳng "hữu"
"vô" phân biệt
Giải thích. Theo sự suy xét
kỹ càng về bản trụ nơi nhãn nhĩ các căn, trước đã không có, thì sau
cũng phải không có. Nếu tam thế (quá khứ, hiện tại, vị lai) đều không,
tức là pháp "vô sanh", thì ở nơi nào mà sanh ra pháp bản trụ?
PHẨM
THỨ MƯỜI: PHÁ "ĐỐT" VÀ "SỞ ĐỐT"
Nếu "đốt" là
"sở đốt"
Tác, kẻ tác
thành một
Nếu đốt khác sở
đốt
Lìa sở đốt có
đốt
Giải thích. Ðốt là lửa, sở
đốt là củi, kẻ tác là người, sở tác là nghiệp. Nếu đốt với sở đốt là
một, thì kẻ tác với sở tác cũng phải là một. Như thợ gốm tác bình, thợ
gốm chẳng phải bình, bình chẳng phải thợ gốm, tác và sở tác chẳng thể
thành một. Nếu nói chẳng thể thành một thì phải khác. Nếu khác thì lìa
sở đốt mà có đốt (lìa củi mà có lửa). Nhưng thực tế thì chẳng thể
được, nên nói khác cũng không được. Thế thì được biết: "đốt" với "sở
đốt" đều chẳng thể thành lập.
PHẨM
THỨ MƯỜI MỘT: PHÁ BẢN TẾ (THỰC TẾ BẢN LAI VỐN SẴN)
Sở thuyết của
đại thánh
Bản tế bất khả
đắc
Sanh tử chẳng
bắt đầu
Cũng chẳng có
cuối cùng
Nếu chẳng có
thỉ chung
Chính giữa làm
sao có
Cho nên ở trong
đó
Trước sau chung
cũng không
(cộng chung
cũng chẳng có)
Giả sử sanh có
trước
Sau mới có già
chết
Không già chết
có sanh
Sanh không có
già chết
Nếu già chết có
trước
Sau mới có kẻ
sanh
Ấy tức là vô
nhân
Không sanh có
già chết
Giải thích. Phật nói bản tế
đầu tiên của sanh tử bất khả đắc, bởi vì sanh với tử đều chẳng thể có
bắt đầu. Chẳng bắt đầu thì chẳng cuối cùng. Nếu sanh có trước rồi mới
có già chết, thì chẳng do già chết mà có sanh. Vậy thì già chết với
sanh mỗi mỗi tự độc lập. Nếu sanh độc lập, thì chẳng có già chết.
Nhưng sự thực thì có sanh phải có chết, sanh với chết chẳng thể lìa
nhau. Nếu già chết có trước, sau mới có sự sanh, thì già chết chẳng có
nhân, tức là chẳng có sanh mà lại có già chết. Cho nên Bát Nhã Tâm
Kinh nói: "Vô lão tử, diệc vô lão tử tận", là đáng tin vậy.
PHẨM THỨ MƯỜI HAI:
PHÁ KHỔ
Tự tác với tha
tác
Cộng tác vô
nhân tác
Thuyết những
khổ như thế
Ðều chẳng thể
thành khổ
Trước hữu chẳng
thành khổ
Trước vô chẳng
thành khổ
Ðịnh hữu đã
chẳng thành
Ðịnh vô cũng
chẳng thành
Cho nên biết
các pháp
Thực tế chẳng
có khổ
Giải thích. Lúc đói chẳng
được ăn, thì phải chịu cái khổ nhịn đói. Lúc lạnh chẳng được áo mặc,
thì phải chịu cái khổ bị lạnh. Người giàu ăn mặc đầy đủ, thì không có
cái khổ chịu lạnh đói. Kẻ nghèo, nếu được người bố thí cũng được đủ ăn
mặc, cũng khỏi chịu cái khổ đói lạnh. Cái khổ nếu trước đã tự có, thì
chẳng vì bị lạnh đói mà lại có khổ lạnh đói (vô lý). Cái khổ nếu trước
đã không có, thì đâu thể có khổ. Khổ nếu nhất định có, thì người nào
cũng phải chịu cái khổ lạnh đói (vô lý). Khổ nếu nhất định không có,
thì đâu thể có khổ. Những khổ về lão, bịnh, tử, cũng có thể y theo
pháp phá kể trên mà suy luận. Nghĩa là tất cả đều chẳng thể thành lập
khổ.
Tự tác, tha tác, cộng tác,
vô nhân tác đã phá trong phẩm thứ nhất.
PHẨM THỨ MƯỜI BA:
PHÁ "HÀNH"
Hỏi: Như kinh
Phật sở thuyết
Hư vọng chấp
lấy tướng
Vì vọng chấp
chư hành
Nên gọi là hư
vọng
Phá: Kẻ hư vọng
chấp lấy
Trong đó lấy
cái gì
Phật thuyết
những việc này
Muốn hiển bày
nghĩa không
Vì các pháp
khác nhau
Biết đều là "vô
tánh"
Tánh vô pháp
cũng vô
Vì tất cả pháp
không
Ðại thánh
thuyết pháp không
Vì lìa chư kiến
chấp
Nếu lại thấy có
không
Phật chẳng thể
giáo hóa
Giải thích. "Hành" là sự
hành vi biến hóa. Hành vi biến hóa là sát na sinh diệt, nên Phật nói
chư hành vô thường. Vô thường thì chẳng thật, chẳng thật nên hư vọng.
Hư vọng thì chẳng thể chấp lấy. Phật nói hư vọng chẳng thể chấp lấy là
muốn hiển bày nghĩa không vậy. Vì các pháp khác nhau thì mỗi mỗi chẳng
có tự tánh. Pháp chẳng tự tánh thì pháp chẳng có, nên nói tất cả pháp
không. Phật thuyết pháp không là dùng để phá 62 thứ kiến chấp và phá
phiền não của nghiệp ái vô minh. "Không" là công cụ dùng để phá chấp,
nếu trở lại chấp "không" thì người ấy chẳng thể giáo hóa. Như có bệnh
mới cần uống thuốc, nếu chấp thuốc thành bệnh, thì chẳng thể trị. Cũng
như lửa từ củi ra, dùng nước có thể diệt lửa. Nếu lửa từ nước ra, thì
phải dùng cái gì để diệt? "Không" dụ cho nước, có thể dẹp tắt những
lửa phiền não. Nếu lại ở nơi "không" mà sanh khởi kiến chấp, hoặc cho
là có cái "không", hoặc cho là chẳng có cái "không", vì tranh chấp
"hữu" "vô" lại sanh khởi phiền não nữa. Nếu dùng "không" để giáo hóa
người này, thì họ nói tôi biết "không" đã lâu. Nếu lìa "không" thì
chẳng có đạo niết bàn. Như kinh nói: Không, vô tướng, vô tác, nơi ba
cửa này được giải thoát. Ðấy chỉ là ngôn thuyết mà thôi. (Không, vô
tướng: thì chẳng thể tu; vô tác: thì không có tu, vậy đâu thể giải
thoát)
PHẨM THỨ MƯỜI BỐN:
PHÁ "HỢP"
"Kiến" "sở
kiến" "kẻ kiến"
Ba thứ này khác
chỗ
Ba pháp khác
như thế
Chẳng lúc nào
hợp được
Khác biệt nên
có hợp
Ba thứ "kiến"
chẳng khác
Vì tướng khác
chẳng thành
Ba kiến làm sao
hợp?
Khác, vì khác
có khác
Khác, lìa khác
chẳng khác
Nếu từ sở nhân
ra
Pháp chẳng khác
với nhân
Trong khác,
chẳng tướng khác
Trong chẳng
khác, cũng không
Vì chẳng có
tướng khác
Cái này chẳng
khác kia
Pháp đồng chẳng
tự hợp
Pháp khác cũng
chẳng hợp
Kẻ hợp với lúc
hợp
Pháp hợp đều
chẳng có
Giải thích. "Kiến" là nhãn
căn, "sở kiến" là sắc trần, "kẻ kiến" là ta, chỗ của ba thứ khác nhau.
Nói khác chỗ là: Nhãn căn ở trong thân, sắc trần ở ngoài thân, còn
"tôi" hoặc nói ở trong thân hoặc nói ở khắp nơi, cho nên chẳng thể hợp
(hợp chẳng được). Tự thể của các pháp chẳng thể hợp, như ngón tay
chẳng thể hợp với ngón tay, mỗi pháp cách biệt ở mỗi nơi, cũng chẳng
thể hợp, nên "pháp hợp" bất khả đắc. "Pháp hợp" đã bất khả đắc, thì
"kẻ hợp" "lúc hợp" đều bất khả đắc.
PHẨM THỨ MƯỜI
LĂM: PHÁ HỮU VÔ
Hữu nếu chẳng
thể thành
Thì vô làm sao
thành
Vì đã có "pháp
hữu"
Hữu hoại gọi là
vô
Nếu người thấy
hữu, vô
Thấy tự tánh,
tha tánh
Như thế thì
chẳng thấy
Phật pháp chân
thật nghĩa
Ðịnh hữu là
chấp thường
Ðịnh vô là chấp
đoạn
Cho nên người
có trí
Chẳng nên chấp
hữu, vô
Giải thích. Nếu pháp là
thực "hữu", thực hữu thì chẳng thể hoại diệt mà thành vô. Nếu thực
"vô", thực vô thì chẳng thể sanh "hữu". Tất cả hiện tượng trong vũ trụ
đều là pháp sanh diệt. Sanh diệt thì chẳng thuộc về hữu vô. Nếu chẳng
sanh diệt là pháp vô vi, lại chẳng dính líu đến sự hữu vô. Cho nên
chấp hữu, chấp vô đều chẳng phải nghĩa chân thật của Phật pháp vậy.
PHẨM THỨ MƯỜI
SÁU: QUÁN TRÓI MỞ
Chư hành có
vãng lai
"Thường" chẳng
có vãng lai
"Vô thường"
chẳng vãng lai
Chúng sanh cũng
như thế
Nếu chúng sanh
vãng lai
Tìm cùng hết
năm thứ
Trong các ấm
giới nghiệp
Ðâu có ai vãng
lai
(Năm thứ: sanh,
tử, ấm, giới, nhập cộng năm thứ)
Nếu từ thân đến
thân
Vãng lai, tức
vô thân
Nếu mà chẳng có
thân
Thì chẳng có
vãng lai
"Chư hành"
tướng sanh diệt
Chẳng trói cũng
chẳng mở
Chúng sanh như
lời trên
Nếu thân gọi là
trói
Có thân thì
chẳng trói
Vô thân cũng
chẳng trói
Vậy nơi nào có
trói
Giải thích: Từ thân hài nhi
đến thân tiểu đồng, cho đến thân thanh niên, thân lão niên, đều cùng
một thân. Từ một thân đến một thân, tức là kẻ vãng lai vô thân (từ nhỏ
tới già chỉ có một thân thì không có thân khác vãng lai). Nếu trước đã
có thân thì chẳng nên còn có từ thân đến thân. Nếu trước chẳng có
thân, làm sao có sanh tử vãng lai? Nếu thân ngũ ấm gọi là trói, chúng
sanh đã có ngũ ấm trước thì chẳng thể trói, vì một người chẳng có hai
thân (trước có thân ngũ ấm, sau lại có thân nữa). Nếu chẳng có thân
thì chẳng có ngũ ấm. Tại sao mà có trói? Chẳng trói thì chẳng mở, nên
trói mở đều chẳng thành lập.
PHẨM THỨ MƯỜI
BẢY: QUÁN NGHIỆP
Người khéo hàng
phục tâm (ác tâm)
Lợi ích cho
chúng sanh
Ấy gọi là thiện
nghiệp
Là chủng tử quả
báo
Ðại thánh
thuyết hai nghiệp (thiện và ác)
"Tư" với "từ
tư" sanh
Nghiệp trong
tướng khác biệt
Mỗi mỗi phân
biệt thuyết
(Ghi chú: "tư"
là suy nghĩ là ý nghiệp,
"từ tư" tức là
sanh ra thân, khẩu nghiệp)
Nghiệp trụ đến
thọ báo
Nghiệp ấy tức
là thường
Nếu diệt tức vô
thường
Ðâu thể sanh
quả báo
Giải thích. Nghiệp nếu từ
trụ cho đến thọ báo, nghiệp ấy tức là thường (thường là pháp vô vi).
Sự thực thì chẳng phải vậy, vì nghiệp là tướng sanh diệt. Nhất niệm
còn chẳng trụ, huống là từ trụ đến quả báo, nếu diệt thì chẳng có
nghiệp. Chẳng nghiệp làm sao sanh ra quả báo.
PHẨM THỨ MƯỜI
TÁM: QUÁN "PHÁP"
Phật thuyết các pháp từ
nhân duyên sanh, thì mỗi mỗi chẳng có tự tánh, tức là vô ngã.
Nếu ngã là ngũ
ấm
Ngã tức là sanh
diệt
Nếu ngã khác
ngũ ấm
Chẳng phải
tướng ngũ ấm
Nếu là chẳng có
ngã
Làm sao có ngã
sở
Vì diệt "ngã"
"ngã sở"
Ðược gọi "vô
ngã trí"
Người đắc vô
ngã trí
Ấy gọi là thực
quán
Giải thích. Thực quán thì
được sáng tỏ "tất cả các pháp vô sanh".
PHẨM THỨ MƯỜI
CHÍN: QUÁN "THỜI"
Nếu do thời quá
khứ
Có vị lai, hiện
tại
Thì vị lai,
hiện tại
Phải ở thời quá
khứ
Nếu trong thời
quá khứ
Chẳng vị lai,
hiện tại
Sao nói do quá
khứ
Chẳng do thời
quá khứ
Thì chẳng thời
vị lai
Cũng chẳng thời
hiện tại
Cho nên chẳng
tam thời
Giải thích. Bởi vì có quá
khứ mới biết có vị lai; do quá khứ, vị lai mới biết có hiện tại. Nếu
thời gian đã quá khứ thì chẳng hiện tại, hiện tại chẳng có, vị lai
cũng chẳng có. Cho nên tam thời đều không có. Cũng như sát na vô trụ,
thì chẳng có hiện tại, quá khứ, vị lai vậy.
PHẨM THỨ HAI
MƯƠI: QUÁN NHÂN QUẢ
Nếu chúng duyên
hòa hợp
Mà có cái "quả"
sanh
Trong hòa hợp
đã có
Ðâu cần hòa hợp
sanh
Trong đó chẳng
có quả
Tại sao từ
chúng duyên
Hòa hợp mà sanh
quả
Mà lại có quả
sanh
Năng sanh với
sở sanh
Thì phải cùng
một thời
Nếu trong nhân
vô quả
Nhân đâu thể
sanh quả
Nếu trong nhân
có quả
Sao lại còn
sanh quả
Giải thích. Trong nhân vô
quả, thì chẳng thể sanh quả. Trong nhân đã có quả, cũng chẳng thể có
thêm quả nữa. Tại sao? Cũng như người chẳng có thai thì làm sao sanh
con? Nếu đã có thai trước, thì đâu thể còn có thai thêm mà sanh con
nữa.
PHẨM
THỨ HAI MƯƠI MỐT: QUÁN THÀNH HOẠI
Pháp nếu lìa
nơi thành
Làm sao mà có
hoại
Nếu pháp lìa
nơi hoại
Thì làm sao có
thành
Thành, hoại
cùng một thời
Làm sao có
thành, hoại
Giải thích. Sanh tức là
"thành", chết tức là "hoại". Nếu chia ra thì mỗi mỗi độc lập. Nghĩa là
sanh chẳng có chết và chẳng cần sanh mà có sự chết. Nếu sanh tử hợp
một, thì sanh với tử đồng thời (vô lý). Do đó, thành với hoại đều
chẳng thể thành lập.
PHẨM THỨ
HAI MƯƠI HAI: QUÁN NHƯ LAI
Phi ấm phi lìa
ấm
Thử bỉ chẳng
tướng tại
(này kia chẳng
có tướng tồn tại)
Như Lai chẳng
có ấm
Nơi nào có Như
Lai
Ấm hợp có Như
Lai
Thì chẳng có tự
tánh
Nếu chẳng có tự
tánh
Do đâu lập sự
có
Tại sao có tha
tánh
Lìa tự tánh tha
tánh
Gọi gì là Như
Lai
Người tà kiến
thâm sâu
Thì nói chẳng
Như Lai
Tướng Như Lai
tịch diệt
Sao phân biệt
hữu vô
Giải thích. Như Lai tức là
giống như bổn lai, bổn lai thì vô thỉ vô sanh, vô sanh thì chẳng thể
sanh "hữu", cũng chẳng thể sanh "vô", nên có Như Lai hay không có Như
Lai đều sai. Chẳng thể kiến lập nghĩa Như Lai.
PHẨM THỨ
HAI MƯƠI BA: QUÁN "ÐIÊN ĐẢO"
Hỏi: Từ tưởng
nhớ phân biệt
Sanh khởi tham,
sân, si
Tịnh, bất tịnh,
điên đảo
Ðều từ chúng
duyên sanh
Phá: Nếu nhân
tịnh, bất tịnh
Ðiên đảo sanh
tam độc
Tam độc tức vô
tánh
Nên phiền não
chẳng thật
Chẳng do nơi
tướng tịnh
Thì chẳng có
bất tịnh
Do tịnh có bất
tịnh
Cho nên chẳng
bất tịnh
Chẳng do nơi
bất tịnh
Thì cũng chẳng
có tịnh
Do bất tịnh có
tịnh
Cho nên chẳng
có tịnh
Giải thích. Nếu phiền não
do tịnh, bất tịnh, điên đảo tưởng nhớ phân biệt mà sanh, tức chẳng có
tự tánh (do nhân duyên của tưởng nhớ phân biệt mới sanh, chẳng phải tự
sanh, chẳng tự sanh thì chẳng có tự tánh). Cho nên phiền não chẳng
thật. Phiền não đã chẳng thật, thì cái nhân điên đảo cũng phải chẳng
thật.
PHẨM THỨ
HAI MƯƠI BỐN: QUÁN TỨ ĐẾ
Nếu tất cả "bất
không" (khổ, tập, diệt, đạo, nếu mỗi mỗi có tự tánh, tức là bất không)
Thì chẳng có
sanh diệt
Như thế thì
chẳng có
Pháp của Tứ
Thánh Ðế
Nếu "khổ" có
định tánh (tánh nhất định)
Sao lại từ
"tập" sanh
Khổ nếu có định
tánh
Cũng chẳng nên
có "diệt"
Thì chẳng có tu
"đạo"
Nếu "đạo" tu
tập được
Thì chẳng có
định tánh
Giải thích. Ðịnh và bất
định đều chẳng thể thành lập, nên pháp Tứ Thánh Ðế cũng chẳng thể
thành lập.
PHẨM THỨ
HAI MƯƠI LĂM: QUÁN NIẾT BÀN
Nếu các pháp
chẳng không
Thì vô sanh vô
diệt (vô Niết Bàn)
Nếu Niết Bàn là
có
Niết Bàn thuộc
hữu vi
"Hữu" còn chẳng
Niết Bàn
Huống là nơi
"vô" ư
Giải thích. Tất cả pháp,
tất cả thời, tất cả chủng tử đều do nhân duyên sanh, nên cứu cánh
không. Trong cứu cánh không, tự tánh tất cả pháp đều bất khả đắc. Do
đó, các pháp có sở hữu đều ngưng, hý luận đều diệt. Hý luận diệt, nên
thông đạt "thực tướng vô tướng" của các pháp.
PHẨM THỨ HAI
MƯƠI SÁU: QUÁN THẬP NHỊ NHÂN DUYÊN
Chúng sanh, si
che lấp (vô minh)
Rồi mới khởi
"tâm hành"
(quá khứ, hiện
tại, vị lai)
Vì từ "hành"
duyên khởi
Tùy "hành" vào
lục đạo
Do nhân duyên
chư "hành"
"Thức" thọ
"thân lục đạo"
Vì có chấp lấy
thức
Tăng trưởng nơi
"danh sắc"
Vì "danh sắc"
tăng trưởng
Do đó sanh "lục
nhập"
Giải thích. Vì có đại khổ
ấm tụ tập, nên phàm phu vô trí, mà sanh khởi cái căn bản chư hành của
sanh tử này, người trí thì chẳng có khởi. Do sự thấy như thực, thì vô
minh diệt, vì vô minh diệt, thì chư hành cũng diệt, vì nhân diệt nên
quả cũng diệt. Tu tập cái trí quán thập nhị nhân duyên sanh diệt như
thế, nên cái sự ấy diệt. Vì sự ấy diệt, cho đến sanh, lão, tử, ưu bi
(ưu sầu, bi thảm), đại khổ ấm đều như thực diệt hết. Nếu pháp có thể
diệt, thì chẳng phải pháp thật, pháp thật thì chẳng có sanh diệt.
PHẨM THỨ
HAI MƯƠI BẢY: QUÁN TÀ KIẾN
Như trong đời
quá khứ
"Hữu ngã" "vô
ngã" "kiến"
Hoặc cộng hoặc
bất cộng
Việc ấy đều
chẳng phải
Ngã nơi đời vị
lai
Hoặc tác hoặc
bất tác
Người có kiến
như thế
Ðều đồng đời
quá khứ
Nếu trời tức là
người
Thì đọa vào bên
"thường"
Nếu trời khác
với người
Thì chẳng có
tương tục
Nếu nửa trời
nửa người
Thì đọa nơi nhị
biên
Pháp nếu định
có "lai"
Và nhất định có
"khứ"
Thì sanh tử
"hữu thỉ"
Thực thì chẳng
việc này
Nếu thế gian
"hữu biên"
Làm sao có "hậu
thế"
Nếu thế gian
"vô biên"
Ngũ ấm thường
tương tục
Cũng như ngọn
tim đèn
Do đó nên thế
gian
Chẳng "hữu
biên" "vô biên"
Vì nhất thiết
pháp không
Những kiến chấp
thế gian
Ở nơi nào lúc
nào
Ai khởi những
kiến chấp
(hữu, vô,
thường, biên v.v...)
Ðức Phật Ðại
thánh chủ
Thương xót
(chúng sanh) thuyết pháp này
Ðoạn tất cả
kiến chấp
Nay tôi đảnh lễ
Phật
Giải thích. Lục đạo luân
hồi là hiện tượng trong chiêm bao, dù có mà chẳng thật, nên người nào
có chấp thật đều thuộc về tà kiến (xin xem thêm trong Yếu Chỉ Phật
Pháp bài "Hai thứ chiêm bao do duy thức biến hiện".)
LỜI KẾT
Pháp sư Diệu Nhân, ngày 22
tháng 12 năm 1983, khi đọc "Nhập Trung Luận", có bút ký rằng:
Các đại luận sư Ấn Ðộ như
Phật Hộ, Thanh Biện, Nguyệt Xưng, Tịnh Mạng, đều kế thừa học thuyết
Trung Quán của Long Thọ. Nhưng vì quan điểm chẳng đồng trong vấn đề
cho với chẳng cho "có ngoại cảnh" mà sanh ra học phái chẳng đồng.
Thanh Biện luận sư phá Duy
Thức Luận, trong danh ngôn kiến lập tông phái cho "có ngoại cảnh".
Phái này gọi là "Kinh Bộ Hạnh Trung Quán Sư".
Tịnh Mạnh luận sư thì lập
cái thuyết "vô ngoại cảnh". Phái này gọi là "Du Già Hạnh Trung Quán
Sư".
Nguyệt Xưng luận sư thì cho
là "Trung Quán Kiến của Phật Hộ luận sư" thù thắng nhất, mà theo phái
Phật Hộ, lại nói đời sau phần nhiều Trung Quán sư đều tùy thuận học
thuyết của Phật Hộ với Nguyệt Xưng. Còn các phái Tát Ca, phái Ca Cử và
phái Cách Lỗ của Phật giáo Tây Tạng cũng theo "Trung Quán Kiến" của
Nguyệt Xưng luận sư, đồng thời kiến lập Nhập Trung Luận Tụng và Giải
Thích, cũng cho biết danh hiệu phái ứng Thành và phái Tự Tục của Trung
Quán v.v...
Than ơi! Tác giả Trung Luận
dùng Trung Quán để phá kiến chấp của nhị biên tương đối. Nếu nhị biên
đã phá thì đâu có cái "trung" để an lập, tại sao các đại luận sư Ấn
Ðộ, mỗi mỗi đều có "Trung Quán Kiến" của họ, mà sanh ra nhiều học phái
chẳng đồng như danh hiệu bốn phái kể trên. Thậm chí ảnh hưởng Phật
giáo Tây Tạng cũng sanh "Trung Quán Kiến". Nếu theo đó suy luận thì
Phật giáo các nước khác, cũng có thể bị truyền nhiễm kiến chấp của họ
mà chẳng tự biết, khiến chư Phật chư Tổ muốn phá mà hơi sức đâu phá
hết!
Trung Luận là vị thuốc để
phá trừ kiến chấp nhị biên. Nếu chấp thuốc thành bệnh thì chẳng thể
trị, như trong phẩm Phá "Hành" đã ghi rõ vậy. Nếu bút ký của pháp sư
Diệu Nhân là thật, thì các đại luận sư kể trên cũng là thuộc về kẻ chư
Phật chẳng thể giáo hóa ư!
---o0o---
Nguồn: thientongvietnam.net
Trình bày: Nhị Tường
Cập nhật: 1-8-2007
Trở về Thư Mục Luận
Đầu trang
Biên tập nội dung: Tỳ Kheo Thích Nguyên Tạng
Xin gởi bài mới và ý kiến đóng
góp đến ban biên tập qua địa chỉ:
quangduc@tpg.com.au
Ghi rõ nguồn "Trang nhà Quảng Đức" khi bạn phát hành lại thông tin từ
website này.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: Apache

Connection: close

Accept-Ranges: bytes

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Content-Type: text/html