markdown:
# Sukhoi Su-30
|Su-30|
|
|![]()
![ Nga](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Flag_of_Russia.svg/23px-Flag_of_Russia.svg.png)
![ Nga](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Flag_of_Russia.svg/23px-Flag_of_Russia.svg.png)
[Nga](/wiki/Nga) [Hãng sản xuất](/wiki/H%C3%A3ng_ch%E1%BA%BF_t%E1%BA%A1o_h%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5) [Sukhoi](/wiki/Sukhoi) [tháng](/wiki/Th%C3%A1ng)- [1989](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1989) [1996](/wiki/1996) ![ Nga](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Flag_of_Russia.svg/23px-Flag_of_Russia.svg.png)
![ Nga](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Flag_of_Russia.svg/23px-Flag_of_Russia.svg.png)
[Không quân Nga](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Nga) ![ Ấn Độ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Flag_of_India.svg/23px-Flag_of_India.svg.png)
![ Ấn Độ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Flag_of_India.svg/23px-Flag_of_India.svg.png)
[Không quân Ấn Độ](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99&action=edit&redlink=1) ![ Algérie](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Flag_of_Algeria.svg/23px-Flag_of_Algeria.svg.png)
![ Algérie](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Flag_of_Algeria.svg/23px-Flag_of_Algeria.svg.png)
[Không quân Algérie](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Alg%C3%A9rie&action=edit&redlink=1) ![ Trung Quốc](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg/23px-Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg.png)
![ Trung Quốc](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg/23px-Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg.png)
[Không quân Quân giải phóng Nhân dân Trung Hoa](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Qu%C3%A2n_gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n&action=edit&redlink=1) ![ Việt Nam](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/23px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
![ Việt Nam](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/23px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
[Không quân Nhân dân Việt Nam](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) ![ Malaysia](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Flag_of_Malaysia.svg/23px-Flag_of_Malaysia.svg.png)
![ Malaysia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Flag_of_Malaysia.svg/23px-Flag_of_Malaysia.svg.png)
[Không quân Hoàng gia Malaysia](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Malaysia&action=edit&redlink=1) [Sukhoi Su-30MKI](/wiki/Sukhoi_Su-30MKI) [Sukhoi Su-30MKK](/wiki/Sukhoi_Su-30MKK) [Sukhoi Su-27](/wiki/Sukhoi_Su-27) ** ( Sukhoi Su-30** [tên ký hiệu của NATO](/wiki/T%C3%AAn_k%C3%BD_hi%E1%BB%87u_c%E1%BB%A7a_NATO): **"Flanker-C"**) là máy bay chiến đấu đa năng được phát triển bởi Công ty hàng không [Sukhoi](/wiki/Sukhoi)của [Nga](/wiki/Nga)và đưa vào hoạt động năm [1996](/wiki/1996). Nó là loại máy bay chiến đấu đa chức năng tốc độ siêu âm có thể đảm nhiệm cả nhiệm vụ chiếm ưu thế trên không và nhiệm vụ cường kích (tấn công mặt đất, mặt biển).
Đây là một phiên bản hiện đại hóa của
[Su-27UB](/wiki/Sukhoi_Su-27) và có vài phiên bản khác. Seri Su-30K và Su-30MK đều có những thành công trong thương mại. Sự khác nhau về tên gọi là do các phiên bản được sản xuất bởi 2 công ty con đang có sự cạnh tranh - ** và KnAAPO** **, cả hai đều nằm dưới sự điều khiển của tập đoàn** [Irkut](/w/index.php?title=Irkut_(c%C3%B4ng_ty)&action=edit&redlink=1) [Sukhoi](/wiki/Sukhoi). KnAAPO sản xuất [Su-30MKK](/wiki/Sukhoi_Su-30MKK)và Su-30MK2, chúng được thiết kế và bán cho [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)và [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). Irkut sản xuất seri Su-30MK tầm xa đa chức năng, mà bao gồm cả [Su-30MKI](/wiki/Sukhoi_Su-30MKI), một mẫu máy bay được phát triển cho [Không quân Ấn Độ](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99&action=edit&redlink=1)và những thiết kế từ Su-30MKI, như Su-30MKM, Su-30MKA được xuất khẩu cho riêng [Malaysia](/wiki/Malaysia), [Algérie](/wiki/Alg%C3%A9rie).
## Mục lục
[1 Phát triển](#Phát_triển) [2 Thiết kế](#Thiết_kế) [3 Thàch tích trong các cuộc tập trận](#Thàch_tích_trong_các_cuộc_tập_trận) [4 Sự kiện và tai nạn](#Sự_kiện_và_tai_nạn) [5 Các phiên bản Su-30](#Các_phiên_bản_Su-30) [6 Các quốc gia sử dụng](#Các_quốc_gia_sử_dụng) [7 Thông số kỹ thuật (Su-27PU/Su-30)](#Thông_số_kỹ_thuật_(Su-27PU/Su-30)) [8 Tham khảo](#Tham_khảo) [9 Liên kết ngoài](#Liên_kết_ngoài) [10 Nội dung liên quan](#Nội_dung_liên_quan)
## Phát triển[
[sửa](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&action=edit§ion=1)]
### Mẫu máy bay tiêm kích đánh chặn tầm xa Su-27PU[
[sửa](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&action=edit§ion=2)]
Trong khi nguyên bản gốc
[Su-27](/wiki/Sukhoi_Su-27) có tầm hoạt động khá tốt, nó vẫn bị coi là không có đủ tầm hoạt động để thực hiện các nhiệm vụ phòng không của [PVO Strany](/wiki/L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_Ph%C3%B2ng_kh%C3%B4ng_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt) (từ viết ngắn cho "Protivovozdushnaya Oborona" — "Phòng Không"), các hoạt động phòng không bao trùm lên toàn bộ lãnh thổ rộng lớn của [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4). Do đó, việc phát triển bắt đầu vào năm [1986](/wiki/1986) đối với Su-27PU, một phiên bản cải tiến của Su-27 có khả năng hoạt động như một [máy bay tiêm kích đánh chặn](/wiki/M%C3%A1y_bay_ti%C3%AAm_k%C3%ADch_%C4%91%C3%A1nh_ch%E1%BA%B7n) tầm xa hay sở chỉ huy trên không. Phiên bản huấn luyện chiến đấu Su-27UB hai chỗ được lựa chọn như một nền tảng cơ sở cho Su-27PU, vì nó có hiệu suất và đặc tính của một chiếc [Su-27](/wiki/Sukhoi_Su-27) một chỗ, và khi thực hiện các nhiêm vụ tầm xa đòi hỏi phải có 2 phi công, điều này giúp cho hiệu suất tác chiến của máy bay tăng lên. Mẫu thuyết trình "chứng minh khái niệm" bay vào ngày [6 tháng 6](/wiki/6_th%C3%A1ng_6) năm [1987](/wiki/1987), và chuyến bay này đã thành công, dẫn đến việc phát triển tiếp theo trên 2 nguyên mẫu Su-27PU. Chiếc Su-27PU đầu tiên bày tại Irkutsk vào ngày [31 tháng 12](/wiki/31_th%C3%A1ng_12) năm [1989](/wiki/1989), và chiếc đầu tiên trong 3 chiếc tiền sản xuất đã bay vào ngày [14 tháng 4](/wiki/14_th%C3%A1ng_4) năm [1992](/wiki/1992).
- Để Su-27UB thích nghi trong vai trò mới, máy bay được trang bị hệ thống tiếp nhiên liệu trên không có thể mở ra thu lại, để tăng thêm tầm hoạt động, cần tiếp nhiên liệu nằm ở bên trái mũi máy bay, để lắp thêm hệ thống này thì hệ thống
[IRST](/wiki/T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm_v%C3%A0_theo_d%C3%B5i_b%E1%BA%B1ng_tia_h%E1%BB%93ng_ngo%E1%BA%A1i)đã phải chuyển sang cạnh phải của máy bay.
- Hệ thống điện tử được thay đổi, được điều chỉnh sử dụng thiết bị truyền đạt thông tin riêng và dẫn đường để chỉ huy đội hình bay của máy bay đánh chặn Su-27 một chỗ. Buồng lái phía sau được trang bị màn hình hiển thị
[CRT](/w/index.php?title=CRT&action=edit&redlink=1)khổ lớn, cung cấp thông tin hướng dẫn với các thông tin chiến thuật về mục tiêu và máy bay đang điều khiển. Hệ thống dẫn đường và [fly-by-wire](/wiki/C%C3%A1c_h%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_ki%E1%BB%83m_so%C3%A1t_bay)đã được nâng cấp. Nó trang bị một radar nâng cấp [NIIP](/w/index.php?title=NIIP&action=edit&redlink=1)N001, cung cấp thông tin cho nhiệm vụ tấn công mặt đất, tìm đường và khả năng theo dõi tấn công nhiều mục tiêu cùng lúc trên không. Su-30 có một phanh hơi đằng sau buồng lái. [Sukhoi](/wiki/Sukhoi)đưa ra Su-27PU được sử dụng như một "máy bay chiến đấu kiểm soát trên không", một loại [AWACS](/w/index.php?title=AWACS&action=edit&redlink=1)mini, với người lái sau sẽ sử dụng radar và hệ thống kết nối dữ liệu đẻ kiểm soát những máy bay chiến đấu khác. Tuy nhiên PVO không quan tâm đến việc mua SU-27PU.
- 5 chiếc Su-27PU đã được chế tạo, với tên gọi mới là "Su-30" cuối cùng được trang bị trong biên chế của PVO với vai trò máy bay huấn luyện. Những máy bay này được chuyển giao cho Trung đoàn không quân tiêm kích đánh chặn số 54 đóng tại căn cứ huấn luyện cao cấp tại Savostleyka bắt đầu vào năm
[1996](/wiki/1996).
Theo một tạp chí nghiên cứu kỹ thuật của Đức, những chiếc Su-30 của
[Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), phiên bản MKI là những máy bay tiêm kích-bom chiến đấu tốt nhất từng được chế tạo trên thế giới trong thập niên 1990-2000, kết hợp rất tốt khả năng thao diễn xuất sắc, tầm bay xa, hệ thống tác chiến hiện đại và tải trọng vũ khí lớn. Máy bay này đã thay đổi mọi sự cân bằng trong bối cảnh Nam Á trong khi giá thành khá rẻ (khoảng 30-45 triệu USD/chiếc, chỉ bằng 40% so với giá một chiếc [F-15](/wiki/F-15) của Mỹ), nhiều quốc gia rất quan tâm đến loại máy bay này. Số lượng Su-30 được Nga xuất khẩu tính đến năm 2014 là gần 400 chiếc, đưa loại máy bay này trở thành máy bay chiến đấu được xuất khẩu nhiều nhất của Nga kể từ thời kỳ hậu Xô viết.
## Thiết kế[
[sửa](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&action=edit§ion=3)]
Một phiên bản Su-30M đa chức năng 2 chỗ đã được đề nghị chuyển cho
[Không quân Nga](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Nga) sử dụng và có thể một vài chiếc khác cũng đã được sản xuất giữa những năm [1990](/wiki/1990) để đánh giá. [Sukhoi](/wiki/Sukhoi)đã được đề nghị một phiên bản xuất khẩu là Su-30MK, "MK" có nghĩa là "Modernizirovannyi Kommercheskiy" (Modernized Commercial - Thương mại hóa). Sukhoi đã mang một chiếc Su-30MK thao diễn đến [Triển lãm hàng không Paris](/wiki/Tri%E1%BB%83n_l%C3%A3m_h%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_Paris)vào năm [1993](/wiki/1993).
- Một chiếc Su-30MK tối ưu hóa khả năng thao diễn, cũng đã được sản xuất lại từ chiếc Su-27PU sản xuất trước đó, nó xuất hiện vào năm
[1994](/wiki/1994).
### Máy bay chiến đấu đa chức năng linh hoạt[
[sửa](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&action=edit§ion=4)]
Su-30MK có khả năng thực hiện các nhiệm vụ đa dạng khác nhau, trong bất kỳ điều kiện thời tiết, môi trường khắc nghiệt, bất kể ngày hay đêm và khoảng cách.
Đây là máy bay đa chức năng được trang bị đầy đủ phù hợp với toàn bộ một chuỗi những kịch bản chiến thuật và hoạt động chiến đấu, nó được thay đổi từ nhiệm vụ không chiến (bao gồm chiếm
[ưu thế trên không](/w/index.php?title=%C6%AFu_th%E1%BA%BF_tr%C3%AAn_kh%C3%B4ng&action=edit&redlink=1), phòng không, tuần tra trên không và hộ tống), thành tấn công mặt đất, chống hệ thống phòng không của địch ( [SEAD](/w/index.php?title=SEAD&action=edit&redlink=1)), ngăn chặn trên không, hỗ trợ mặt đất và tấn công mục tiêu trên biển. Đồng thời, Su-30MK có thể thực hiện chống gây nhiễu điện tử [ECCM](/w/index.php?title=ECCM&action=edit&redlink=1) và cảnh báo sớm trên không, cũng như ra lệnh và điều khiển một nhóm thực hiện nhiệm vụ chung.
### Góc tấn[
[sửa](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&action=edit§ion=5)]
Hình dạng khí động học của Su-30MK cho phép nó dễ dàng thay đổi các động tác khi bay. Để tăng hiệu suất nâng và khả năng bay thao diễn của máy bay,
[cánh mũi](/wiki/C%C3%A1nh_m%C5%A9i) đã được trang bị. Nó có thể tự động điều chỉnh độ lệch để đảm bảo khả năng kiểm soát bay tại những góc tấn lớn. Tuy nhiên, cánh mũi chỉ được trang bị trên một số phiên bản của Su-30 như [Su-30MKI](/wiki/Sukhoi_Su-30MKI).
### Động tác bay rắn hổ mang Pugachev[
[sửa](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&action=edit§ion=6)]
Hình dạng khí động học tổng hợp, được kết hợp với khả năng kiểm soát điều chỉnh hướng phụt của động cơ, đã mang đến những khả năng thao diễn bay chưa từng có và những đặc trưng cất cánh và hạ cánh độc nhất vô nhị. Trang bị với hệ thống lái số fly-by-wire, Su-30MK có khả năng thực hiện vài động tác thao diễn mà chỉ có thể thực hiện được trên những máy bay chiến đấu hiện đại của
[Nga](/wiki/Nga). Bao gồm động tác [rắn hổ mang Pugachev](/w/index.php?title=R%E1%BA%AFn_h%E1%BB%95_mang_Pugachev&action=edit&redlink=1) và biểu diễn quay tròn, máy bay quay 360° trong khi đang bay lên hoặc lao xuống trên một mặt phẳng mà không bị mất độ cao. Trong động tác thao diễn bay bổ nhào quay tròn có điều khiển, máy bay thực hiện vài vòng quay đầy đủ trong mặt phẳng ngang, với tốc độ gần về không, lúc này động cơ bị tắt, sau đó nó được khởi động lại để lấy lại độ cao cho máy bay.
### Động cơ[
[sửa](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&action=edit§ion=7)]
Động cơ của máy bay là 2 động cơ phản lực cánh quạt tỷ lệ vòng thấp
[Saturn AL-31FP](/wiki/Saturn_AL-31). Cung cấp lực đẩy sau khi đốt nhiên liệu lần 2 là 245 kN (25.000 kgf), đạt vận tốc Mach 2, nó có tốc độ 1.350 km/h tại độ cao thấp, và vận tốc leo cao là 230 m/s.
Nó có thể mang thông thường 5.270 kg nhiên liệu trong các thùng chứa (không tính nhiên liệu trong các thùng chứa phụ), Su-30MK có khả năng thực hiện liên tục nhiệm vụ trong 4.5 giờ trong phạm vi 3.000 km. Trong khi bay, nếu được tiếp nhiên liệu trên không thì nó có thể duy trì 10 giờ bay nhiệm vụ với tầm bay là 8.000 km trên độ cao hành trình từ 11 đến 13 km.
Khả năng bay xa đã tăng đáng kể những chọn lựa nhiệm vụ. Những sứ mệnh có thể thay đổi từ tuần tra, hộ tống thành đánh chặn tầm xa và những cuộc tấn công không đối đất.
#### Hệ thống điều khiển hướng phụt động cơ 2D[
[sửa](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&action=edit§ion=8)]
Các miệng ống phụt của động cơ có thể uốn xuống hoặc bẻ lên, thay đổi hướng chênh lệch 15° (với những trục quay được định vị tại vị trí góc 32° ở mỗi động cơ) cho phép điều khiển lực đẩy theo mọi hướng. Phụ thuộc vào động tác thao diễn sẽ được thực hiện, những góc lệch có thể được điều khiển để tạo lực đẩy như ý muốn, những miệng ống động cơ có thể được đồng bộ hóa hoặc khác với những thao tác của cánh đuôi nằm ngang của máy bay. Phiên bản
[Su-30MKI](/wiki/Sukhoi_Su-30MKI) có hệ thống điều khiển hướng phụt động cơ 2D (2D TVC - 2D Thrust Vectoring Control) đầu tiên.
### Phi hành đoàn[
[sửa](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&action=edit§ion=9)]
Phi hành đoàn 2 người đã làm tăng đáng kể những khả năng chiến đấu, do phân công hơp lý công việc giữa các phi công. Trong khi phi công đầu tiên lái máy bay, điều khiển vũ khí và thực hiện các động tác thao diễn dogfight, phi công thứ 2 sử dụng các thiết bị điện tử để xác định mục tiêu cho các vũ khí dẫn đường không đối không và không đối đất tầm xa, theo dõi màn hình chiến thuật để đảm bảo nhận thức về vị trí của máy bay, thực hiện lệnh và điều khiển trong khi thực hiện nhiệm vụ theo nhóm.
### Hệ thống điện tử[
[sửa](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&action=edit§ion=10)] [Radar](/wiki/Ra_%C4%91a): nó có thể lựa chọn một trong số các loại radar xung Doppler sau: N001VE, Phazotron N010 Zhuk-27, N011M BARS (radar quét mảng pha điện tử bị động). N011M BARS có khả năng phát hiện và theo dõi mục tiêu mạnh, lên đến 15 mục tiêu trên không, trong khi có thể đồng thời tấn công 4 mục tiêu trong số đó. [Radar](/wiki/Ra_%C4%91a)N011M BARS có thể dò tìm các mục tiêu lớn trên biển trong khoảng cách lên đến 400 km (248.5 mi), máy bay ném bom cỡ lớn ở cự ly 200 km và các mục tiêu là tiêm kích cỡ nhỏ trong khoảng cách 120 km (74.5 mi). Khả năng này vượt trên radar [APG-63](/w/index.php?title=APG-63&action=edit&redlink=1)V(1) trang bị cho [F-15C/D Eagle](/wiki/McDonnell_Douglas_F-15_Eagle)của Mỹ (tầm phát hiện mục tiêu trên không là 110–160 km tùy kích thước mục tiêu, theo dõi 14 mục tiêu và đồng thời tấn công 4 mục tiêu trong số đó).
- Hệ thống điện tử khác bao gồm một hệ thống ngắm bắn và dẫn đường tích hợp, với một hệ thống dẫn đường con quay laser; hệ thống hiển thị trên mũ phi công, màn hình hiển thị trước buồng lái
[HUD](/w/index.php?title=HUD&action=edit&redlink=1), màn hình [LCD](/wiki/M%C3%A0n_h%C3%ACnh_tinh_th%E1%BB%83_l%E1%BB%8Fng)hiển thị đa chức năng với khả năng hiển thị trộn lẫn hình ảnh; và một hệ thống [GPS](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%8Bnh_v%E1%BB%8B_to%C3%A0n_c%E1%BA%A7u)(tương thích [GLONASS](/wiki/GLONASS)/ [NAVSTAR](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%8Bnh_v%E1%BB%8B_to%C3%A0n_c%E1%BA%A7u)).
- Hệ thống dò tìm tia hồng ngoại và laser để tìm kiếm và điều khiển vũ khí tấn công các mục tiêu kích thước nhỏ. Hệ thống này rất hữu dụng trong việc đối phó với các mục tiêu mà radar khó phát hiện như
[máy bay tàng hình](/wiki/M%C3%A1y_bay_t%C3%A0ng_h%C3%ACnh)(máy bay tàng hình được thiết kế để có mức độ bộc lộ trước radar rất thấp, nhưng mức độ phát ra tia hồng ngoại thì vẫn tương tự như máy bay thường do đều phải sử dụng động cơ phản lực tỏa ra nhiều nhiệt).
- Máy bay được cung cấp phương tiện chống gây nhiễu điện tử
[ECCM](/w/index.php?title=ECCM&action=edit&redlink=1)và đối phó với các thiết bị điện tử quang học của đối phương.
- Máy bay có chế độ lái tự động trong mọi giai đoạn bay, gồm bay thấp trong mọi địa hình, bay riêng và theo nhóm chống lại mục tiêu trên không - mặt đất - trên biển. Hệ thống điều khiển tự động được kết nối với hệ thống dẫn đường để đảm bảo máy bay bay đúng đường, tự động tiếp cận địch, tìm được đường về căn cứ và hạ cánh tự động.
## Thàch tích trong các cuộc tập trận[
[sửa](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&action=edit§ion=11)] [Su-30](/wiki/Su-30) chưa từng tham gia không chiến trong một cuộc chiến tranh thực sự. Tuy nhiên, nó đã chứng tỏ được khả năng trong các cuộc tập trận với tỷ lệ chiến thắng rất cao, ngay cả trước những loại tiêm kích tiên tiến của phương tây như [F-15 Eagle](/wiki/F-15_Eagle), [F-16 Falcon](/wiki/F-16_Falcon), [Eurofighter Typhoon](/wiki/Eurofighter_Typhoon)...
Năm 2002, các chuyên gia tạp chí Mỹ Aviation Week&Space Technology là ông
[David A. Fulghum](/w/index.php?title=David_A._Fulghum&action=edit&redlink=1) và [Douglas Barrie](/w/index.php?title=Douglas_Barrie&action=edit&redlink=1) đã nêu phân tích của mình rằng *“Lần nào Su-30MK cũng đánh bại F-15C (Su-30MK Beats F-15C Every Time)*, trong đó viết rằng, trong các trận tập không chiến diễn ra trên bầu trời St Louis (một cơ sở bay thử nghiệm của công ty Boeing Mỹ), Su-30 đã giành ưu thế trước F-15 nhờ khả năng cơ động cao của mình.
Tại cuộc
[tập trận Cope India 2004](/w/index.php?title=T%E1%BA%ADp_tr%E1%BA%ADn_Cope_India_2004&action=edit&redlink=1), các tiêm kích [Su-30MKI](/wiki/Su-30MKI) của [Không quân Ấn Độ](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99&action=edit&redlink=1) (IAF) đã thực hiện các trận đánh tập kiểm tra chống các tiêm kích F-15C của Không quân Mỹ (USAF). Kết quả đáng kinh ngạc là 9:1 nghiêng về phía các phi công Ấn Độ (1 chiếc Su-30MKI có thể đổi 9 chiếc F-15). Một sĩ quan Không quân Mỹ cho biết: phi công Ấn Độ đã điều khiển chiếc Su-30MKI thực hiện thao tác cơ động “ [Rắn hổ mang Pugachev](/w/index.php?title=R%E1%BA%AFn_h%E1%BB%95_mang_Pugachev&action=edit&redlink=1)”, giảm tốc độ xuống bằng 0 trong khoảng thời gian vài giây khiến radar trên khoang chiến đấu cơ Mỹ bị mất dấu đối thủ, và đó là khoảng thời gian đủ để Su-30 tiêu diệt F-15.
Phía Mỹ lý giải rằng luật chơi hạn chế khả năng thắng của họ. Phía Ấn Độ khi tập trận đã lấy 18 chiếc máy bay (gồm 6 chiếc
[Su-30MKI](/wiki/Su-30MKI) và 12 chiếc [MiG-21](/wiki/MiG-21) Bison) để đấu với 6 chiếc F-15C của Mỹ và phía Ấn Độ cũng yêu cầu Mỹ không được dùng [radar](/wiki/Radar) [AESA](/w/index.php?title=AESA&action=edit&redlink=1). Mỹ cũng không được mô phỏng bắn tên lửa ngoài tầm nhìn (BVR) (do yêu cầu của Ấn Độ không sử dụng tên lửa tầm xa [AMRAAM](/w/index.php?title=AMRAAM&action=edit&redlink=1)) và người Ấn đã gửi các phi công giàu kinh nghiệm nhất của mình để chiến đấu chống lại người Mỹ trong khi phía Mỹ chọn một phi đội tiêu chuẩn có sự kết hợp giữa các phi công có kinh nghiệm và chưa có kinh nghiệm. Phi công Mỹ cũng cho rằng một loại máy bay khác của đối thủ cũng rất ghê gớm với F-15C là [MiG-21](/wiki/MiG-21) Bison, một phiên bản nâng cấp của MiG-21 sản xuất tại Nga, do loại máy bay này có độ bộc lộ radar thấp, vận tốc cao và rất linh hoạt [[1]](#cite_note-theaviationist.com-1)
Cuộc tập trận
[Cope India 2004](/w/index.php?title=Cope_India_2004&action=edit&redlink=1) lần 2 thì có sự tham gia của máy bay **Su-30K**, phiên bản trang bị radar kiểu cũ NIIP N001 dành cho các thế hệ đầu tiên của Su-27/30. Lần này thì cả hai bên đều được mô phỏng bắn tên lửa ngoài tầm nhìn (BVR) để tận dụng mọi khả năng của radar. Mặc dù Su-30K có thông số kỹ chiến thuật thua sút hẳn so với [Su-30MKI](/wiki/Su-30MKI), nhưng máy bay vẫn thể hiện khả năng tác chiến hiệu quả so với các máy bay Mỹ F-15C. Su-30 chiếm ưu thế đến 90% trong các trận cận chiến là điều không gây sự bất ngờ lớn, do các tính năng khí động học của Su-30 hơn hẳn [F-15](/wiki/F-15). Tuy nhiên, Su-30K đã gây sự ngạc nhiên lớn khi nó cũng chiếm ưu thế trong các trận không chiến tầm trung ngoài tầm nhìn (BVR) trước F-15C. Phi công Ấn Độ, sử dụng tất cả những tính năng kỹ thuật của radar N001, đã dành chiến thắng khi quyết định phóng các tên lửa tầm trung trong chế độ dẫn đường tấn công nhiều mục tiêu cùng một lúc. Thất bại trong cả hai nội dung (đánh xa và cận chiến) trước Su-30K đã khiến Mỹ phải đẩy nhanh quá trình chế tạo [F-22 Raptor](/wiki/F-22_Raptor) [[2]](#cite_note-baodat-2)
Năm 2005, Su-30K tiếp tục tập trận với các máy bay tiêm kích hỗn hợp của Pháp bao gồm có
[Mirage 2000](/wiki/Mirage_2000)C, Mirage 2000-5, Mirage 2000N trong khuôn khổ cuộc diễn tập Garuda-II. Theo các nguồn tin từ Pháp, Su-30K thực hiện nhiệm vụ đánh chặn tốt hơn Mirage-2000С và thua sút hơn so với máy bay Mirage-2000-5 mới hơn có sử dụng radar RDY. Trong các trận không chiến tầm gần, Su-30K giành thắng lợi thuyết phục. [[2]](#cite_note-baodat-2)
Trong cuộc
[tập trận Cope India 2005](/w/index.php?title=T%E1%BA%ADp_tr%E1%BA%ADn_Cope_India_2005&action=edit&redlink=1), bản tin Inside Air Force của Không quân Mỹ sau đó đã nêu những số liệu gây kinh ngạc: các máy bay [Su-30MKI](/wiki/Su-30MKI), [MiG-27](/wiki/MiG-27), [MiG-29](/wiki/MiG-29) và thậm chí cả [MiG-21](/wiki/MiG-21) (bản cải tiến Bison) của không quân Ấn Độ đã thắng lợi với tỷ số cao trước các loại máy bay chủ lực của Không quân Mỹ là F-15C/D Eagle và. Trong đó, Su-30MKI đã giành thắng lợi trong đa số các cuộc giao chiến với cả F-16 và F-15 của Không quân Mỹ. Washington ProFile đã gọi thành công của các máy bay Nga là “điều hoàn toàn bất ngờ” đối với các phi công Mỹ.
Trong cuộc diễn tập không quân Anh - Ấn
[Indra Dhanush 2006](/w/index.php?title=Indra_Dhanush_2006&action=edit&redlink=1), có sự tham gia của Su-30MKI và máy bay tiêm kích đánh chặn [Tornado](/w/index.php?title=Tornado&action=edit&redlink=1) F3. Cả hai bên đều thống nhất không công bố kết quả của các cuộc không chiến, nhưng theo nhận xét của phi công Hoàng gia Anh, được phía Ấn Độ cho phép bay thử trên Su-30MKI, loại máy bay này hơn hẳn máy bay của Anh về các tính năng kỹ chiến thuật . [2]
Sau cuộc tập trận không quân
[Red Flag 2008](/w/index.php?title=Red_Flag_2008&action=edit&redlink=1) tại Mỹ, tạp chí hàng không uy tín của Anh Flight đã tổ chức cho các độc giả website của mình bầu chọn loại máy bay tiêm kích tốt nhất thế giới từ một danh sách 3 ứng cử viên hàng đầu là [Su-30MKI](/wiki/Su-30MKI), [F-15](/wiki/F-15) và [F-22 Raptor](/wiki/F-22_Raptor). Kết quả là Su-30MKI đã được bầu chọn là loại máy bay tiêm kích tốt nhất thế giới, hơn cả máy bay tiêm kích thế hệ 4 F-15 và máy bay tiêm kích thế hệ 5 là F-22 khi giành được 59% số phiếu bầu; so với 37% của F-22 và 4% của F-15.
Theo chuyên gia Simha, sự yếu kém của các phi công Mỹ trong tập trận cũng là do các chiến thuật đã cũ kỹ của họ, vốn được sử dụng trong các cuộc không chiến từ thời
[Chiến tranh Lạnh](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_L%E1%BA%A1nh). Trong cuộc tập trận này, một viên đại tá Mỹ đã nhấn mạnh một vài thiếu sót của Su-30 như các vấn đề hiệu suất kém trong không chiến 1 chọi 1 với F-15 khiến chỉ sau một vài ngày, Ấn Độ không muốn "1 vs 1" nữa. Tuy nhiên, viên đại tá Hoa Kỳ này đã nhầm lẫn về một số tuyên bố của ông, bao gồm cả động cơ của Su-30MKI và radar của Mig-21, có lẽ viên đại tá này đã dựa vào những dữ liệu cũ ở trong thư viện [[1]](#cite_note-theaviationist.com-1)
Tháng 4-2012, trong đợt huấn luyện chiến đấu của không quân đa quốc gia tại Malaysia,
[Su-30MKM](/wiki/Su-30MKM) đã giành thắng lợi liên tiếp khi đối đầu với các máy bay khác tham gia huấn luyện không chiến. Trong một tình huống luyện tập, Su-30MKI phải đấu với F-15C của không quân Mỹ cất cánh từ căn cứ Okinawa của Nhật Bản lên đánh chặn. hai loại máy bay tiến hành không chiến và Su-30MKI đã bắn hạ mục tiêu F-15C. Chỉ huy trưởng của liên đội không quân số 18 của Mỹ đã thán phục Su-30MKI vì đã thể hiện tính năng cơ động và khả năng tác chiến tuyệt vời so với các loại máy bay đồng hạng.
Tháng 7/2015, trong đợt tập trận tại Anh, các tiêm kích
[Su-30MKI](/wiki/Su-30MKI) của [Không quân Ấn Độ](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99&action=edit&redlink=1) (IAF) đã thực hiện các trận đánh tập kiểm tra chống các tiêm kích [Eurofighter Typhoon](/wiki/Eurofighter_Typhoon) của [Không quân Anh](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Anh). Tỷ số là 12:0 nghiêng về phía các phi công Ấn Độ (12 chiếc [Eurofighter Typhoon](/wiki/Eurofighter_Typhoon) đã bị "bắn hạ" trong khi Su-30 MKI không có thiệt hại). Trong 1 tình huống không chiến, 1 chiếc Su-30MKI đã đối đầu với 2 chiếc [Eurofighter Typhoon](/wiki/Eurofighter_Typhoon) cùng một lúc, và nó đã bắn hạ cả hai chiếc . [3]
### Lịch sử chiến đấu[
[sửa](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&veaction=edit§ion=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&action=edit§ion=12)]
Ngày 10-19/11/2014, Không quân Uganda điều 4 máy bay Sukhoi Su-30MK2 sang sân bay quốc tế Juba thuộc
[Nam Sudan](/wiki/Nam_Sudan) nhằm hỗ trợ cho Quân đội Giải phóng Nhân dân Sudan (SPLA) chống lại lực lượng nổi dậy. [[4]](#cite_note-4)
Khoảng 21h07 ngày 17/9/2015, một chiến đấu cơ Su-30 của Không quân Venezuela chở theo hai phi công là Ronald Ramirez và Jackson Garcia đã rơi xuống đất gần biên giới với Colombia trong khi đánh chặn máy bay của bọn buôn lậu ma túy.
[[5]](#cite_note-5)
Bộ QP Nga xác nhận ngày 1/10/2015 rằng Nga đã điều Hơn 50 chiến đấu cơ và trực thăng của Không quân Nga trong đó có 4 chiếc Sukhoi Su-30SM đến căn cứ ở
[Latakia](/w/index.php?title=Latakia&action=edit&redlink=1), [Syria](/wiki/Syria) nhằm hỗ trợ quân chính phủ Syria SAA (Syrian Arab Army) chống lại lực lượng [Nhà nước Hồi giáo tự xưng](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o_t%E1%BB%B1_x%C6%B0ng&action=edit&redlink=1) ISIS. Những máy bay Su-30SM của Nga sẽ đảm nhận nhiệm vụ không kích các mục tiêu trên mặt đất, bảo vệ trên không cho các cường kích Su-25, Su-24 không kích và ngăn chặn các máy bay nước ngoài xâm phạm không phận Syria trong bối cảnh cuộc nội chiến ở Syria nổ ra từ năm 2011 giữa quân đội của tổng thống Syria [Bashar Al-Assad](/w/index.php?title=Bashar_Al-Assad&action=edit&redlink=1) (đồng minh của [Nga](/wiki/Nga) ở Trung Đông) và các lực lượng nổi dậy gồm Quân đội tự do Syria (FSA), Al-Nursa (một nhánh của Al-Qeada ở Syria) được Mỹ và phương Tây hậu thuẫn vẫn chưa có dấu hiệu kết thúc. [[6]](#cite_note-6)
## Sự kiện và tai nạn[
[sửa](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&veaction=edit§ion=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&action=edit§ion=13)] [12 tháng 6](/wiki/12_th%C3%A1ng_6)năm [1999](/wiki/1999): Triển lãm hàng không Paris ( [Video](http://www.youtube.com/watch?v=Qd0eV95ipQk)) [10 tháng 6](/wiki/10_th%C3%A1ng_6)năm [2006](/wiki/2006): Le Bourget, Triển lãm hàng không Paris, [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p), một chiếc Su-30MK của Nga bị rơi - cả hai phi công đều nhảy dù an toàn, không ai dưới mặt đất bị thương. [[3]](http://www.aeronautics.ru/nws001/msnbc001.htm) [14 tháng 6](/wiki/14_th%C3%A1ng_6)năm [2016](/wiki/2016): Một máy bay tiêm kích Su-30MK2V của Không quân Việt Nam xuất phát từ sân bay Sao Vàng (Thọ Xuân - Thanh Hóa) để thực tập huấn luyện, sau đó đã mất liên lạc khi cách đất liền ở Diễn Châu (Nghệ An) khoảng 25 km. Một phi công tử nạn. [[7]](#cite_note-7)
Tính từ khi ra đời đến tháng 6/2016, sau 20 năm phục vụ trên khắp thế giới, đã có 17 chiếc Su-30 bị rơi do tai nạn: 6 chiếc của
[Không quân Ấn Độ](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99&action=edit&redlink=1), 3 chiếc của [Không quân Nga](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Nga), 2 chiếc của [Không quân Trung Quốc](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1), 2 chiếc của Uganda, 1 chiếc của Venezuala, 1 chiếc của Malaysia, 1 chiếc của Bolivia và 1 chiếc của Việt Nam . So với 540 chiếc Su-30 được chế tạo thì tỷ lệ rơi do tai nạn là 3,1%, đây là tỷ lệ rất thấp so với những máy bay cùng thời của phương Tây như [8] [F-15 Eagle](/wiki/F-15_Eagle)(tỷ lệ tai nạn là 10,1% ), [[9]](#cite_note-9) [F-16 Fighting Falcon](/wiki/F-16_Fighting_Falcon)(tỷ lệ tai nạn là 14,4% ), [[10]](#cite_note-10) [F/A-18 Hornet](/wiki/F/A-18_Hornet)(tỷ lệ tai nạn là 12% ). [[11]](#cite_note-11)
## Các phiên bản Su-30[
[sửa](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&veaction=edit§ion=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&action=edit§ion=14)]
- Su-27PU
[Máy bay tiêm kích đánh chặn](/wiki/M%C3%A1y_bay_ti%C3%AAm_k%C3%ADch_%C4%91%C3%A1nh_ch%E1%BA%B7n)tầm xa dựa trên Su-27UB huấn luyện hai chỗ. Sau đổi tên thành Su-30. [Su-30](/wiki/Su-30)
- Máy bay thử nghiệm tĩnh với cánh mũi.
- Su-30K
- Phiên bản thương mại của Su-30 cơ bản. 50 chiếc đã được bán cho Ấn Độ và sau đó được nâng cấp thành
[Su-30MKI](/wiki/Sukhoi_Su-30MKI).
- Su-30KI
- Một phiên bản đề nghị của Sukhoi nâng cấp máy bay một chỗ Su-27S của
[Không quân Nga](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Nga). Cũng có một phiên bản xuất khẩu trong kế hoạch cho [Indonesia](/wiki/Indonesia), 24 chiếc được đặt hàng nhưng sau đó hủy bỏ do khủng hoảng tài chính châu á 1997 . [[12]](#cite_note-FLANKER_OPS-12)
- Su-30KN
- Phiên bản nâng cấp chiến đấu 2 chỗ của Su-27UB, Su-30 và Su-30K.
- Su-30M
- Về bản chất là Su-27PU nâng cấp, đây là máy bay đa chức năng đúng nghĩa đầu tiên trong gia đình Su-27.
- Su-30MK
- Phiên bản thương mại của Su-30M, được xuất hiện vào năm
[1993](/wiki/1993). [Su-30MKI](/wiki/Sukhoi_Su-30MKI)
- Hợp tác phát triển với công ty
[Hindustan Aeronautics Limited](/w/index.php?title=Hindustan_Aeronautics_Limited&action=edit&redlink=1)của [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)để sản xuất máy bay Su-30MK cho [Không quân Ấn Độ](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99&action=edit&redlink=1). Nó được trang bị động cơ đẩy vec-tơ (Thrust Vectoring Control (TVC)) và [cánh mũi](/wiki/C%C3%A1nh_m%C5%A9i). Trang bị với một hệ thống điện tử phức hợp đa quốc gia từ [Israel](/wiki/Israel), Ấn Độ, Nga và [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p). [[13]](#cite_note-13) [Su-30MKM](/wiki/Su-30MKM)
- Phiên bản dựa trên MKI, đây là một phiên bản chuyên dụng cho
[Không quân Hoàng gia Malaysia](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Malaysia&action=edit&redlink=1)với một số bộ phận tương tự như MKI, nhưng có hệ thống điện tử kết hợp giữa Pháp, Nam Phi và Nga. Nó có màn hình hiển thị trước mũi (HUD) hiện đại, hệ thống dẫn đường hồng ngoại tiên tiến (NAVFLIR) và thiết bị Damocles Laser Designation (LDP - thiết bị chỉ thị mục tiêu bằng laser) từ Thales Group của Pháp, cảm biến cảnh báo tên lửa MAW-300 (MAWS) và cảm biến cảnh báo laser (LWS) từ SAAB AVITRONICS (Nam Phi) [[4]](http://www.armada.ch/07-6/02_Aircraft_Self_Protection.pdf), cũng như radar NIIP N011M BARS PESA, hệ thống tác chiến điện tử (EW), và buồng lái kính của Nga. [[5]](http://www.irkut.com/en/news/press_release_archives/index.php?id48=252)
- Phiên bản xuất khẩu cho
[Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). [Su-30MKK](/wiki/Su-30MKK)nâng cấp hệ thống điện tử cho phép hỗ trợ tên lửa chống tàu
- Su-30MK2V
- Phiên bản Su-30MK2 xuất khẩu đặc biệt dành riêng cho Việt Nam với những cải tiến phụ cho phù hợp với nhu cầu tác chiến trên biển nhiệt đới và hệ thống điện tử nội địa của không quân nga không dành cho bản xuất khẩu.
- Su-30MK3
[Su-30MKK](/wiki/Su-30MKK)với radar Zhuk MSE và hỗ trợ tên lửa chống tàu [Kh-59](/wiki/Kh-59)MK.
- Su-30MKA
- Phiên bản xuất khẩu cho
[Algérie](/wiki/Alg%C3%A9rie)có nhiều điểm tương tự như MKI, nhưng phần lớn hệ thống điện tử trang bị của Pháp và Nga. Nó sẽ được trang bị các thiết bị hiển thị phía trước buồng lái và đa chức năng từ [Thales Group](/w/index.php?title=Thales_Group&action=edit&redlink=1)và [Sagem](/w/index.php?title=Sagem&action=edit&redlink=1)của Pháp.
- Su-30M2
-
- Phiên bản nâng cấp từ Su-30MK2 dùng cho không quân Nga do KnAAPO chế tạo
[[14]](#cite_note-14) . Hoàn thành thử nghiệm cấp nhà nước lần đầu vào năm 2010 [[15]](#cite_note-15) . Đây được coi là phiên bản Su-30 mạnh nhất hiện nay, trang bị động cơ đẩy vec-tơ (Thrust Vectoring Control (TVC)) giống như [[16]](#cite_note-16) [Su-30MKI](/wiki/Su-30MKI)và radar Irbis-E giống như [Su-35](/wiki/Su-35). Không quân Nga sẽ nhận 16 chiếc nhằm thay thế cho các loại Su-27UB đã cũ, chúng được dùng để huấn luyện phi công Su-35 và Su-30SM.
- Su-30SM
- Phiên bản nâng cấp từ Su-30MKI do tập đoàn Irkut sản xuất cho Không quân Nga.
Một hợp đồng 60 chiếc Su-30SM đã được ký kết vào tháng 3 năm 2012 và dự kiến chúng sẽ được chuyển giao vào năm 2016. [[17]](#cite_note-17) Bay lần đầu tiên vào ngày 21 tháng 9 năm 2012. [[18]](#cite_note-18) [[19]](#cite_note-19) Có hệ thống rađa, liên lạc, phân biệt bạn-thù được cải thiện, ghế phóng thoát hiểm và vũ khí mới. [[20]](#cite_note-20) So với Su-30MKI, Su-30SM thay thế hầu hết các linh kiện nước ngoài bằng các sản phẩm nội địa do Nga sản xuất, tuy nhiên nhiều linh kiện như hệ thống định vị và màn hình hiển thị thì vẫn nhập từ Pháp. [[21]](#cite_note-21) [[22]](#cite_note-22)
## Các quốc gia sử dụng[
[sửa](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&veaction=edit§ion=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&action=edit§ion=15)] [Không quân Algérie](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Alg%C3%A9rie&action=edit&redlink=1)sử dụng 44 chiếc Su-30MKA. [Không quân Quân giải phóng Nhân dân](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Qu%C3%A2n_gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n&action=edit&redlink=1)(PLAAF) có 76 chiếc [Su-30MKK](/wiki/Sukhoi_Su-30MKK)( [tiếng Nga](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga): *Modernizirovannyi Kommercheskiy Kitaya*; Modernized Commercial China; Phiên bản thương mại hóa dành cho Trung Quốc). PLAAF cũng có các phi đội Su-27. Lô đầu tiên trong 38 chiếc được giao vào [20 tháng 12](/wiki/20_th%C3%A1ng_12)năm [2000](/wiki/2000)và kết thúc vào năm 2001. Lô thứ hai trong 38 chiếc được đặt hàng năm 2001 và bắt đầu giao hàng năm 2003. [Không quân Hải quân Quân giải phóng Nhân dân](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Qu%C3%A2n_gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n&action=edit&redlink=1)sử dụng 24 chiếc [Su-30MK2](/wiki/Sukhoi_Su-30MKK). Những máy bay này được đặt mua vào tháng 1 năm 2003 và giao hàng vào tháng 8 năm 2004.
- Không quân Ấn Độ, sau những năm đàm phán đã quyết định đặt mua 50 máy bay Su-30 và giành được giấy phép từ Sukhoi và Nga để sản xuất thêm 140 chiếc
[Su-30MKI](/wiki/Sukhoi_Su-30MKI)nữa tại Ấn Độ. Công ty Hindustan Aeronautics Limited (HAL) của Ấn Độ là hãng sản xuất Sukhoi Su-30 với quy mô lớn trên thế giới. Ấn Độ đang mong chờ sẽ có được 230 chiếc Su-30MKI tính đến cuối năm 2015. [Không quân Indonesia](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Indonesia&action=edit&redlink=1)có 5 chiếc **& 5 chiếc** [Su-27SK](/wiki/Sukhoi_Su-27) **Su-30MK2** [Không quân Hoàng gia Malaysia](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Malaysia&action=edit&redlink=1)sau chuyến tham quan những chiếc [Su-30MKI](/wiki/Sukhoi_Su-30MKI)của Ấn Độ, đã ký một thỏa thuận mua 18 chiếc Sukhoi Su-30MKM (M-Malaysia) vào tháng 5 năm 2003. 2 chiếc Su-30MKM đầu tiên đã được chính thức chấp nhận tại Irkutsk vào [23 tháng 5](/wiki/23_th%C3%A1ng_5) [2007](/wiki/2007), sau đó những máy bay này đã đến căn cứ không quân [Gong Kedak](/w/index.php?title=Gong_Kedak&action=edit&redlink=1)vào ngày 21 tháng 6. Phi đội đầy đủ gồm 18 máy bay đã hoạt động vào cuối năm 2008. Một phần của thỏa thuận, Nga sẽ gửi một phi hành gia của Malaysia đến [ISS](/wiki/Tr%E1%BA%A1m_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF). [Không quân Ugandan](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Ugandan&action=edit&redlink=1)đặt mua 8 chiếc Su-30MK2 với tổng trị giá là 744 triệu USD. [Không quân Nga](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Nga)có ít nhất 100 chiếc đang phục vụ. [Không quân Venezuela](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Venezuela&action=edit&redlink=1)và chính phủ Venezuela vào [14 tháng 6](/wiki/14_th%C3%A1ng_6) [2006](/wiki/2006), đã thông báo đặt mua 24 chiếc [Su-30MK2](/wiki/Sukhoi_Su-30MKK). 2 chiếc [Su-30MK2](/wiki/Sukhoi_Su-30MKK#Su-30MK2)đầu tiên đã được giao vào tháng 12 năm 2006 trong khi 8 chiếc khác được giao trong năm 2007, 10 chiếc khác được giao năm 2008 và 4 chiếc còn lại sẽ theo lịch trình sẽ giao cuối năm 2008. [[23]](#cite_note-23)
- Tới năm 2016,
[Không quân Nhân dân Việt Nam](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam)đã có 36 chiếc [Su-30MK2V](/wiki/Sukhoi_Su-30MKK).
## Thông số kỹ thuật (Su-27PU/Su-30)[
[sửa](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&veaction=edit§ion=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&action=edit§ion=16)] *Dữ liệu lấy từ KNAAPO Su-30MK page,* [[24]](#cite_note-24)Sukhoi Su-30MK page, [[25]](#cite_note-25)Gordon and Davidson [[26]](#cite_note-26)
### Đặc điểm riêng[
[sửa](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&veaction=edit§ion=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&action=edit§ion=17)] **Phi hành đoàn**: 2 **Chiều dài**: 21.935 m (72.97 ft) **: 14.7 m (48.2 ft)** [Sải cánh](/wiki/S%E1%BA%A3i_c%C3%A1nh) **Chiều cao**: 6.36 m (20.85 ft) **Diện tích cánh**: 62.0 m² (667 ft²) **Trọng lượng rỗng**: 17.700 kg (39.021 lb) **Trọng lượng cất cánh**: 24.900 kg (54.900 lb) **Trọng lượng cất cánh tối đa**: 34.500 kg (76.060 lb) **Động cơ**: 2× động cơ phản lực cánh quạt đẩy tỷ lệ đường vòng thấp [AL-31FL](/wiki/Saturn_AL-31) **Lực đẩy**: 7.600 kgf (74.5 kN, 16.750 lbf) mỗi chiếc **Lực đẩy khi đốt nhiên liệu phụ trội**: 12.500 kgf (122.58 kN, 27.560 lbf) mỗi chiếc
-
### Hiệu suất bay[
[sửa](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&veaction=edit§ion=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&action=edit§ion=18)] **: Mach 2.0 (2.120 km/h, 1.320 mph)** [Vận tốc cực đại](/wiki/V%E1%BA%ADn_t%E1%BB%91c_V) **Tầm bay**: 3.000 km (1.620 dặm) **Trần bay**: 17.300 m (56.800 ft) **Vận tốc bay lên**: 230 m/s (45.275 ft/min) **Áp lực lên cánh**: 401 kg/m² (82.3 lb/ft²) **Lực đẩy/trọng lượng**: 0.89
### Vũ khí[
[sửa](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&veaction=edit§ion=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&action=edit§ion=19)]
Su-27PU có 8 giá treo vũ khí, trong khi Su-30MK có 12 giá treo vũ khí: 2 giá treo ở đầu cánh 3 giá treo dưới mỗi cánh, dưới mỗi động cơ có 1, và 2 giá treo tại điểm tiếp giáp giữa động cơ và cánh. Mọi phiên bản có thể mang 8 tấn vũ khí (phiên bản
[Su-30MKK](/wiki/Su-30MKK) được một số nguồn cho rằng có thể mang 12 tấn vũ khí nhờ sử dụng một số bộ phận làm bằng composite khiến khung thân nhẹ hơn).
- 1× pháo
[GSh-30-1](/wiki/GSh-30-1)30 mm 150 viên đạn [Tên lửa không đối không](/wiki/T%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_kh%C3%B4ng_%C4%91%E1%BB%91i_kh%C3%B4ng): 6× [R-27ER1](/wiki/Vympel_R-27)(AA-10C), 2× [R-27ET1](/wiki/Vympel_R-27)(AA-10D), 6× [R-73E](/wiki/Vympel_R-73)(AA-11), 6× [RVV-AE](/wiki/Vympel_R-77)(AA-12) [Tên lửa không đối đất](/wiki/T%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_kh%C3%B4ng_%C4%91%E1%BB%91i_%C4%91%E1%BA%A5t): 6× [Kh-31P/Kh-31A](/wiki/Kh-31)tên lửa chống [radar](/wiki/Ra_%C4%91a), 6× [Kh-29T/L](/wiki/Kh-29)tên lửa dẫn đường bằng laser, 2× [Kh-59ME](/wiki/Kh-59), 1x [Kh-41](/w/index.php?title=Kh-41&action=edit&redlink=1)
- Bom: 6×
[KAB 500KR](/w/index.php?title=KAB-500KR&action=edit&redlink=1), 3× KAB-1500KR, 8× FAB-500T, 28× OFAB-250-270
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&veaction=edit§ion=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&action=edit§ion=20)]
- ^
**a** **ă** [[1]](http://theaviationist.com/2014/05/02/cope-india-2004-results/)
- ^
**a** **ă** **â** [http://baodatviet.vn/quoc-phong/vu-khi/tran-khong-chien-cua-su30mk-voi-chien-dau-co-phuong-tay-2359934/](http://baodatviet.vn/quoc-phong/vu-khi/tran-khong-chien-cua-su30mk-voi-chien-dau-co-phuong-tay-2359934/) [^](#cite_ref-3) [https://www.rt.com/uk/311839-indian-air-force-raf/](https://www.rt.com/uk/311839-indian-air-force-raf/) [^](#cite_ref-4) [Uganda điều Su-30MK2 chống phe đối lập Nam Sudan?](http://kienthuc.net.vn/tin-tuc-quan-su/uganda-dieu-su-30mk2-chong-phe-doi-lap-nam-sudan-421226.html) [^](#cite_ref-5) [Tiêm kích Su-30 Venezuela rơi khi truy đuổi tội phạm ma túy](http://kienthuc.net.vn/tin-tuc-quan-su/tiem-kich-su-30-venezuela-roi-khi-truy-duoi-toi-pham-ma-tuy-560906.html) [^](#cite_ref-6) [Russian's Su-30SM in Syria](http://www.airforceworld.com/a/20150920/2621.html) [^](#cite_ref-7) [Vụ Su-30 MK2: Cứu được một phi công](http://www.bbc.com/vietnamese/vietnam/2016/06/160615_vietnam_su_30_fighter_update), bbc, 15.6.2016 [^](#cite_ref-8) [https://aviation-safety.net/wikibase/dblist.php?AcType=su27](https://aviation-safety.net/wikibase/dblist.php?AcType=su27) [^](#cite_ref-9) [https://aviation-safety.net/wikibase/dblist.php?AcType=f15](https://aviation-safety.net/wikibase/dblist.php?AcType=f15) [^](#cite_ref-10) [https://aviation-safety.net/wikibase/dblist.php?AcType=f16](https://aviation-safety.net/wikibase/dblist.php?AcType=f16) [^](#cite_ref-11) [https://aviation-safety.net/wikibase/dblist.php?AcType=f18](https://aviation-safety.net/wikibase/dblist.php?AcType=f18) [^](#cite_ref-FLANKER_OPS_12-0) [http://www.milavia.net/aircraft/su-27/su-27_ops.htm](http://www.milavia.net/aircraft/su-27/su-27_ops.htm) [^](#cite_ref-13) [SU30MKI](http://www.aircraftinaction.co.uk/2007/Waddington.htm) [^](#cite_ref-14) [Su-30M2: phiên bản Su-30MK2 dành cho nước Nga](http://kienthuc.net.vn/vu-khi/su30m2-phien-ban-su30mk2-danh-cho-nuoc-nga-307516.html?p=2)kienthuc.net [^](#cite_ref-15) [First serial Su-30M2 completed test flights](http://www.sukhoi.org/eng/news/company/?id=3633)Sukhoi Comapny **Годовой отчёт ОКБ Сухого 2010 год. стр.8** [^](#cite_ref-16) **Karnozov, Vladimir.** [^](#cite_ref-17) ["Russian air force orders thrust-vectoring Su-30SM fighters"](http://www.flightglobal.com/articles/2011/07/21/359732/russian-air-force-orders-thrust-vectoring-su-30sm-fighters.html). *Flight International*, ngày 21 tháng 7 năm 2011. [^](#cite_ref-18) [“Russian Military to Get 30 More Su-30SM Fighter Jets”](http://en.ria.ru/military_news/20121219/178264404.html). RIA Novosti. Ngày 19 tháng 12 năm 2012. [^](#cite_ref-19) [“PICTURES: Irkut launches Su”](http://www.flightglobal.com/news/articles/pictures-irkut-launches-su-30sm-test-campaign-376814/). Truy cập 21 tháng 2 năm 2015. [^](#cite_ref-20) [[2]](http://www.sukhoi.org/eng/news/company/?id=4975) [^](#cite_ref-21) [Russian Air Force to Get 21 Su-30 Fighter Jets in 2014](http://en.ria.ru/military_news/20140213/187463225/Russian-Air-Force-to-Get-21-Su-30-Fighter-Jets-in-2014.html)RIA Novosti **Thomas Newdick.** [^](#cite_ref-22) [Russia’s New Air Force Is a Mystery](https://medium.com/war-is-boring/af28abb0be7d) [^](#cite_ref-23) [Air Forces Monthly](/w/index.php?title=Air_Forces_Monthly&action=edit&redlink=1), August issue. [^](#cite_ref-24) [Sukhoi Su-30MK](http://www.knaapo.ru/eng/products/military/su30mk.wbp), KNAAPO. [^](#cite_ref-25) [Su-30MK Aircraft performance page](http://www.sukhoi.org/eng/planes/military/su30mk/lth/), Sukhoi. **Gordon and Davidson 2006, pp. 92, 95-96.** [^](#cite_ref-26)
- Gordon, Yefim and Davidson, Peter.
*Sukhoi Su-27 Flanker*, Specialty Press, 2006. [ISBN 978-1-58007-091-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9781580070911).
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&veaction=edit§ion=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&action=edit§ion=21)] [[6]](http://www.knaapo.ru/eng/) [Su-30MK page on Sukhoi.org](http://www.sukhoi.org/eng/planes/military/su30mk/) [Su-30 page on FAS.org](http://www.fas.org/man/dod-101/sys/ac/row/su-30.htm) [Su-30 page on GlobalSecurity.org](http://www.globalsecurity.org/military/world/russia/su-30.htm) [Su-30 page on Milavia.net](http://www.milavia.net/aircraft/su-30/su-30.htm) [Su-30MK page on Airforce-Technology.com](http://www.airforce-technology.com/projects/su_30mk) [Sukhoi Flankers - The Shifting Balance of Regional Air Power](http://www.ausairpower.net/APA-Flanker.html) [Su-27 Series at Greg Goebel's AIR VECTORS](http://www.vectorsite.net/avsu27.html) [Su-30 page on Veniks Aviation](http://www.aeronautics.ru/archive/vvs/su30-01.htm) [Su-30 page on Fighter Tactics Academy site](http://www.sci.fi/~fta/Su-30.htm) [Asia's Advanced Flankers on ausairpower.net](http://www.ausairpower.net/TE-Flankers-Aug03.pdf) [Sukhoi Su-30 Videos](http://www.flightlevel350.com/aviation_videos.php?airplane=Sukhoi+Su-30) [Video on YouTube](http://youtube.com/watch?v=YwCDP8SJCIk) [Su-30 Videos](http://www.patricksaviation.com/videos/search/?q=su-30) [Malaysian SU-30MKM](http://www.airliners.net/open.file/1300906/L/) [Su-30 bay biểu diễn](http://www.youtube.com/watch?v=-rEIY21y0WI)
## Nội dung liên quan[
[sửa](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&veaction=edit§ion=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&action=edit§ion=22)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
### Máy bay có cùng sự phát triển[
[sửa](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&veaction=edit§ion=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&action=edit§ion=23)]
### Máy bay có tính năng tương đương[
[sửa](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&veaction=edit§ion=24) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&action=edit§ion=24)]
### Danh sách tiếp theo[
[sửa](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&veaction=edit§ion=25) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&action=edit§ion=25)]
|
|Su-30 |-
|[Su-30MKI](/wiki/Sukhoi_Su-30MKI) [Su-30MKK](/wiki/Sukhoi_Su-30MKK)
### Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&veaction=edit§ion=26) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sukhoi_Su-30&action=edit§ion=26)]
|
|
|
|
[Thể loại](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Máy bay Sukhoi](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%C3%A1y_bay_Sukhoi) [Máy bay quân sự Liên Xô thập niên 1980](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%C3%A1y_bay_qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_Li%C3%AAn_X%C3%B4_th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1980) [Máy bay quân sự Nga thập niên 1990](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%C3%A1y_bay_qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_Nga_th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1990&action=edit&redlink=1) [Máy bay tiêm kích Liên Xô và Nga](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%C3%A1y_bay_ti%C3%AAm_k%C3%ADch_Li%C3%AAn_X%C3%B4_v%C3%A0_Nga) [Máy bay tiêm kích đánh chặn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%C3%A1y_bay_ti%C3%AAm_k%C3%ADch_%C4%91%C3%A1nh_ch%E1%BA%B7n&action=edit&redlink=1) [Máy bay cường kích](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%C3%A1y_bay_c%C6%B0%E1%BB%9Dng_k%C3%ADch) [Máy bay tác chiến điện tử](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%C3%A1y_bay_t%C3%A1c_chi%E1%BA%BFn_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) [Tiếp nhiên liệu trên không](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ti%E1%BA%BFp_nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_tr%C3%AAn_kh%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) [Máy bay hai động cơ phản lực](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%C3%A1y_bay_hai_%C4%91%E1%BB%99ng_c%C6%A1_ph%E1%BA%A3n_l%E1%BB%B1c) [Máy bay cánh trên](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%C3%A1y_bay_c%C3%A1nh_tr%C3%AAn) [Máy bay cánh mũi](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%C3%A1y_bay_c%C3%A1nh_m%C5%A9i) [Máy bay chiến đấu Liên Xô và Nga](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%C3%A1y_bay_chi%E1%BA%BFn_%C4%91%E1%BA%A5u_Li%C3%AAn_X%C3%B4_v%C3%A0_Nga)


markdown:
# Thể loại:Thị trường ngoại hối
Bài chính của
[thể loại](/wiki/Wikipedia:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i)này là **.** [Thị trường ngoại hối](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_ngo%E1%BA%A1i_h%E1%BB%91i)
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
## Thể loại con
Thể loại này gồm thể loại con sau.
### T
- ►
[Tỷ giá hối đoái cố định](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%E1%BB%B7_gi%C3%A1_h%E1%BB%91i_%C4%91o%C3%A1i_c%E1%BB%91_%C4%91%E1%BB%8Bnh) (21 tr.)
## Các trang trong thể loại “Thị trường ngoại hối”
17 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 17 trang.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache-Status: miss

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.09:-77.65:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-Cache: cp1052 miss, cp1054 miss

X-Content-Type-Options: nosniff

Connection: close

Via: 1.1 varnish (Varnish/5.1), 1.1 varnish (Varnish/5.1)

Accept-Ranges: bytes

X-UA-Compatible: IE=Edge

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Language: vi

Link: </static/images/project-logos/viwiki.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiki-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiki-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)


markdown:
# Vișeu de Sus
(đổi hướng từ
[Viseu de Sus](/w/index.php?title=Viseu_de_Sus&redirect=no))
|Vișeu de Sus|
|— Thị xã —|
|
|![]()
![ Vị trí của Vișeu de Sus](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Viseu_de_Sus_jud_Maramures.jpg/250px-Viseu_de_Sus_jud_Maramures.jpg)
![ Vị trí của Vișeu de Sus](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Viseu_de_Sus_jud_Maramures.jpg/250px-Viseu_de_Sus_jud_Maramures.jpg)
[Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Flag_of_Romania.svg/23px-Flag_of_Romania.svg.png)
[România](/wiki/Rom%C3%A2nia) [Hạt](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_c%E1%BB%A7a_Rom%C3%A2nia&action=edit&redlink=1) [Maramureș](/w/index.php?title=Maramure%C8%99_(h%E1%BA%A1t)&action=edit&redlink=1) [Vișeu de Sus](https://www.wikidata.org/wiki/Q16898401) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [EET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/UTC%2B2)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [EEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8_%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u)( [UTC+3](/wiki/UTC%2B3)) [Thành phố kết nghĩa](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_k%E1%BA%BFt_ngh%C4%A9a) [Fürstenfeld](https://www.wikidata.org/wiki/Q661272) **Vișeu de Sus** là một [thị xã](/w/index.php?title=Th%E1%BB%8B_x%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Romania&action=edit&redlink=1) thuộc hạt [Maramureș](/w/index.php?title=Maramure%C8%99_(h%E1%BA%A1t)&action=edit&redlink=1), [România](/wiki/Rom%C3%A2nia). Dân số thời điểm năm 2002 là 16887 người. [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Vi%C8%99eu_de_Sus&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vi%C8%99eu_de_Sus&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Communes of Romania”](http://www.statoids.com/yro.html)(bằng tiếng Anh). statoids.com. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2012.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Vi%C8%99eu_de_Sus&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vi%C8%99eu_de_Sus&action=edit§ion=2)]
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Vi%C8%99eu_de_Sus&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vi%C8%99eu_de_Sus&action=edit§ion=3)] [“Geonames Database”](http://geonames.nga.mil/ggmagaz/). [Cơ quan Tình báo Địa không gian Quốc gia](/w/index.php?title=C%C6%A1_quan_T%C3%ACnh_b%C3%A1o_%C4%90%E1%BB%8Ba_kh%C3%B4ng_gian_Qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 11 tháng 5 năm 2011.

X-Cache: cp1066 miss, cp1054 miss


markdown:
### Làm an toàn thông tin thì học gì?
**1 Giới thiệu**
Tôi nhận được thư từ của nhiều bạn hỏi về việc nên học gì và như thế nào để có thể tìm được việc làm và làm được việc trong ngành an toàn thông tin (information security). An toàn thông tin là một ngành rộng lớn với rất nhiều lĩnh vực. Những gì tôi biết và làm được chỉ gói gọn trong một hai lĩnh vực. Có rất nhiều mảng kiến thức cơ bản mà tôi không nắm vững và cũng có nhiều kỹ năng mà tôi không thạo. Hack tài khoản Yahoo! Mail là một trong số đó. Tôi cũng không biết cách tìm địa chỉ IP của bạn chat :-(.
Xét theo
[năm mức ngu dốt](http://www.procul.org/blog/2005/09/01/nnm-m%E1%BB%A9c-ngu-d%E1%BB%91t/)thì tôi nằm ở mức "1OI - thiếu kiến thức" ở hầu hết các lĩnh vực trong an toàn thông tin. Cũng có lĩnh vực tôi nằm ở mức "2OI - thiếu nhận thức". Nhiều lần đọc sách vở hoặc nói chuyện với đồng nghiệp, tôi hay nhận ra rằng có nhiều thứ tôi không biết là tôi không biết. Theo ý của anh Ngô Quang Hưng thì đây là chuyện bình thường:
Dân máy tính thường phải đọc/học rất nhiều để theo kịp sự phát triển với tốc độ ánh sáng của ngành mình. Trong quá trình này, với mỗi vấn đề X của ngành, ta sẽ chuyển dần dần từ 3OI xuống 1OI. Sau đó, nếu X là cái mà ta thật sự thích hoặc cần cho công việc thì sẽ chuyển nó lên 0OI.
Rất nhiều sinh viên và nghiên cứu sinh KHMT ở mức 3OI khi mới bắt đầu đi học. Sau đó họ tìm hiểu về quá trình nghiên cứu, quá trình tìm các vấn đề và hướng nghiên cứu mới, quá trính cập nhật kiến thức về ngành của mình, và chuyển dần các thứ lên 2OI. Để có một quá trình hiệu quả từ 3OI lên 2OI không dễ chút nào. Ví dụ đơn giản: các journals, conference nào trong ngành mình là có giá trị, làm thế nào để tìm đọc các bài trong chúng, phương pháp lọc bài đọc thế nào, vân vân.Tôi thấy anh Hưng nói có lý, nên mục tiêu chính của bài viết này là cung cấp một quá trình hiệu quả để bớt ngu về an toàn thông tin.
**2 Làm an toàn thông tin là làm gì?**
Tôi muốn viết phần này vì nhiều người tưởng tôi làm bảo vệ khi tôi nói tôi làm security. Ngoài ra có lẽ là do thị trường việc làm an toàn thông tin ở Việt Nam không phong phú nên hầu hết đều nghĩ rằng làm an toàn thông tin nghĩa là đảm bảo an toàn hệ thống mạng (network/system security), trong khi thực tế đây chỉ là một trong số rất nhiều công việc trong ngành.
Trong bốn phần nhỏ tiếp theo, tôi sẽ giới thiệu bốn nhóm công việc chính trong ngành. Đối với mỗi nhóm công việc, tôi sẽ bàn một chút về triển vọng nghề nghiệp ở Việt Nam và Mỹ, hai nơi mà tôi có dịp được quan sát. Nếu bạn không biết bạn thích làm gì thì cứ chọn một công việc rồi làm thử. Các công việc này đều có liên quan nhau, nên kiến thức mà bạn học được trong quá trình thử vẫn hữu ích cho những nghề khác.
*2.1 An toàn sản phẩm (product security)*
Công việc chính của nhóm này là làm việc với các đội phát triển sản phẩm để đảm bảo sản phẩm làm ra an toàn cho người dùng và an toàn cho hệ thống của công ty, cụ thể là:
- Kiểm định mã nguồn và thiết kế của sản phẩm
- Phát triển các giải pháp kỹ thuật và quy trình phát triển phần mềm an toàn để phát hiện và ngăn chặn những kỹ thuật tấn công đã biết
- Đào tạo nhân lực để nâng cao nhận thức về an toàn thông tin cũng như kỹ năng viết mã an toàn
- Nghiên cứu các hướng tấn công mới có thể ảnh hưởng hệ thống sản phẩm và dịch vụ của công ty
Tóm gọn lại thì nhóm này chuyên
[tìm lỗ hổng](http://vnhacker.blogspot.com/2011/11/tim-lo-lay-tien.html)và kỹ thuật tấn công mới. Đây là công việc của tôi và tôi thấy đây là công việc thú vị nhất trong ngành :-).
Ở Mỹ thì thông thường thì chỉ có các hãng có phần mềm và dịch vụ lớn như Facebook, Google, Microsoft, Oracle, v.v. hay các tập đoàn tài chính ngân hàng lớn mới có đội ngũ tại chỗ để đảm nhiệm công việc này. Các công ty nhỏ thường chỉ thuê dịch vụ của các công ty tư vấn. IBM và Big Four đều có cung cấp dịch vụ tư vấn này. Dẫu vậy nếu được chọn lựa thì tôi sẽ chọn làm cho các công ty chuyên sâu như Matasano, iSec, Leviathan, Gotham, IOActive, Immunity, v.v.
Ở Việt Nam thì thị trường việc làm cho người làm an toàn sản phẩm có vẻ ảm đạm hơn. Cho đến nay tôi biết chỉ có một vài công ty ở Việt Nam là có nhân viên chuyên trách lĩnh vực này. Các công ty khác (nếu có quan tâm đến an toàn thông tin) thì hầu như chỉ tập trung vào an toàn vận hành. Các công ty tư vấn an toàn thông tin ở Việt Nam cũng không tư vấn an toàn sản phẩm, mà chỉ tập trung tư vấn chung chung về các quy trình và tiêu chuẩn an toàn thông tin.
*2.2 An toàn vận hành (operations security)*
Công việc chính của nhóm này là đảm bảo sự an toàn cho toàn bộ hệ thống thông tin của doanh nghiệp, với ba nhiệm vụ chính:
- Ngăn chặn: đưa ra các chính sách, quy định, hướng dẫn về an toàn vận hành; kiện toàn toàn bộ hệ thống thông tin, từ các vành đai cho đến máy tính của người dùng cuối; cấp và thu hồi quyền truy cập hệ thống; quét tìm lỗ hổng trong hệ thống, theo dõi thông tin lỗ hổng mới và làm việc với các bên liên quan để vá lỗi, v.v.
- Theo dõi và phát hiện:
[giám sát an ninh mạng](http://vnhacker.blogspot.com/2009/12/giam-sat-ninh-mang-hay-la-lam-nao-e.html).
- Xử lý: phản hồi (incident response) và điều tra số (digital forensics) khi xảy ra sự cố an toàn thông tin, từ tài khoản của nhân viên bị đánh cắp, rò rỉ thông tin sản phẩm mới cho đến tấn công từ chối dịch vụ.
[phần thưởng](http://vnhacker.blogspot.com/2007/01/phn-thng-no-dnh-cho-ngi-lm-bo-mt.html)nhất của ngành an toàn thông tin.
Tương tự như trên, chỉ có các hãng lớn của Mỹ mới có đội ngũ tại chỗ để phụ trách toàn bộ khối lượng công việc đồ sộ này, nhất là mảng xử lý và điều tra. Đa số các công ty chỉ tập trung vào ngăn chặn và sử dụng dịch vụ của bên thứ ba cho hai mảng còn lại. Các hãng như Mandiant, Netwitness hay HBGary cung cấp dịch vụ điều tra các vụ xâm nhập và có rất nhiều hãng khác cung cấp dịch vụ giám sát an ninh mạng.
Ở Việt Nam thì thị trường việc làm cho người làm an toàn vận hành tương đối phong phú hơn so với an toàn sản phẩm. Các công ty và tổ chức tài chính lớn đều có một vài vị trí chuyên trách về an toàn vận hành. Đa số người làm về an toàn thông tin ở Việt Nam mà tôi biết là làm trong lĩnh vực này. Dẫu vậy hầu như chưa có ai và công ty tư vấn nào làm về phản hồi và điều tra sự cố.
*2.3 Phát triển công cụ (applied security)*
Công việc chính của nhóm này là phát triển và cung cấp các công cụ, dịch vụ và thư viện phần mềm có liên quan đến an toàn thông tin cho các nhóm phát triển sản phẩm sử dụng lại.
Nhóm này bao gồm các kỹ sư nhiều năm kinh nghiệm và có kiến thức vững chắc về an toàn thông tin, viết mã an toàn và mật mã học. Họ phát triển các thư viện và dịch vụ dùng chung như phân tích mã tĩnh - phân tích mã động (static - dynamic code analysis), hộp cát (sandboxing), xác thực (authentication), kiểm soát truy cập (authorization), mã hóa (encryption) và quản lý khóa (key management), v.v.
Đây là dạng công việc dành cho những ai đang viết phần mềm chuyên nghiệp và muốn chuyển qua làm về an toàn thông tin. Đây cũng là công việc của những người thích làm an toàn sản phẩm nhưng muốn tập trung vào việc xây dựng sản phẩm hơn là tìm lỗ hổng.
Rõ ràng loại công việc này chỉ xuất hiện ở các công ty phần mềm lớn. Ở các công ty phần mềm nhỏ hơn thì các kỹ sư phần mềm thường phải tự cáng đáng công việc này mà ít có sự hỗ trợ từ nguồn nào khác. Ở Việt Nam thì tôi không biết có ai làm dạng công việc này không.
*2.4 Tìm diệt mã độc và các nguy cơ khác (threat analysis)*
Ngoài an toàn sản phẩm ra thì đây là một lĩnh vực mà tôi muốn làm. Công việc chính của nhóm này là phân tích, truy tìm nguồn gốc và tiêu diệt tận gốc mã độc và các tấn công có chủ đích (targeted attack). Mã độc ở đây có thể là virút, sâu máy tính, hay mã khai thác các lỗ hổng đã biết hoặc chưa được biết đến mà phần mềm diệt virút thông thường chưa phát hiện được. Các loại mã độc này thường được sử dụng trong các tấn công có chủ đích vào
[doanh nghiệp](http://googleblog.blogspot.com/2010/01/new-approach-to-china.html).
Tôi nghĩ rằng sau hàng loạt vụ tấn công vừa rồi thì chắc hẳn các công ty lớn với nhiều tài sản trí tuệ giá trị đều muốn có những chuyên gia trong lĩnh vực này trong đội ngũ của họ. Ngoài ra các công ty chuyên về điều tra và xử lý sự cố như Mandiant, HBGary hay Netwitness mà tôi đề cập ở trên đều đang ăn nên làm ra và lúc nào cũng cần người. Các công ty sản xuất phần mềm diệt virút dĩ nhiên cũng là một lựa chọn.
Ở Việt Nam thì tôi nghĩ hầu hết doanh nghiệp vẫn chưa thấy được nguy cơ đến từ các cuộc tấn công có chủ đích, thành ra họ sẽ không tuyển người chuyên trách vấn đề này. Tôi cũng không biết có công ty tư vấn nào ở Việt Nam chuyên về điều tra và xử lý sự cố hay không. Tôi nghĩ lựa chọn khả dĩ nhất cho những người thích mảng công việc này là các công ty phần mềm diệt virút.
Tuy nhiên cũng cần lưu ý rằng trong vài năm gần đây ở
[Việt Nam](http://googleonlinesecurity.blogspot.com/2010/03/chilling-effects-of-malware.html)còn xuất hiện những loại mã độc nhắm vào đông đảo người dùng máy tính bình thường. Vấn nạn này có lẽ sẽ còn kéo dài trong nhiều năm tới và lẽ đương nhiên "phe ta" lúc nào cũng cần thêm những chiến sĩ lành nghề như anh [TQN](http://www.hvaonline.net/hvaonline/posts/list/38818.hva). Thành ra dẫu triển vọng nghề nghiệp không sáng sủa cho lắm, nhưng tôi rất hi vọng sẽ ngày càng nhiều người tham gia vào việc phân tích các mã độc nhắm vào người dùng máy tính ở Việt Nam. Đối với tôi họ là những người hùng thầm lặng, chiến đấu đêm ngày với các "thế lực thù địch" để bảo vệ tất cả chúng ta. **3 Học như thế nào?**
Đa số những bạn viết thư cho tôi đều đang học đại học ngành CNTT và tất cả đều than rằng chương trình học quá chán, không có những thứ mà các bạn muốn học. Tôi nghĩ đây là một ngộ nhận.
Hối tiếc lớn thứ nhì trong sự nghiệp học tập mấy chục năm của tôi là đã không học nghiêm túc khi còn là sinh viên (hối tiếc lớn nhất là tôi đã không nghỉ hẳn, nhưng đó là một câu chuyện dài khác). Tôi cũng đã nghĩ rằng chương trình học ở đại học là lạc hậu và không cần thiết. Bây giờ nhìn lại thì tôi thấy nội dung và cách dạy của từng môn học thì đúng là lạc hậu (chỉ có mấy môn triết học Mác-Lênin là bắt kịp
[ánh sáng thời đại](http://www.ou.edu.vn/dtn/Pages/Moi-ban-tham-gia-cuoc-thi-Anh-sang-thoi-dai-2012.aspx)), nhưng toàn bộ giáo trình đại học vẫn cung cấp được một cái sườn kiến thức rất cần thiết cho một kỹ sư an toàn thông tin.
Ở đại học người ta có cách tiếp cận top-down, nghĩa là dạy từ đầu đến cuối những kiến thức nằm trong chương trình. Điều này dễ dẫn đến tình trạng là người học phải học những kiến thức mà họ không thấy cần thiết. Nếu chương trình học cũ kỹ và không có nhiều thực hành, hoặc người dạy không chỉ ra được bức tranh toàn cảnh, vị trí hiện tại của người học và bước tiếp theo họ nên làm là gì thì người học sẽ dễ cảm thấy rằng họ đang phí thời gian học những kiến thức vô bổ.
Trong khi khi đi làm thì cách tiếp cận là bottom-up, nghĩa là lao vào làm, thấy thiếu kiến thức chỗ nào thì học để bù vào chỗ đó. Lúc này tôi hoàn toàn chủ động trong việc học và tôi cũng hiểu rõ tôi cần học cái gì và tại sao. Điều thú vị là mỗi khi truy ngược lại nguồn gốc của những kiến thức tôi cần phải có, tôi thường thấy chúng nằm trong chương trình đại học.
Ví dụ như tôi muốn luyện kỹ năng dịch ngược mã phần mềm (reverse code engineering - RCE) thì tôi thấy rằng tôi cần phải có kiến thức về tổ chức và cấu trúc máy tính. Hoặc nếu tôi muốn học về mật mã học thì tôi phải học lý thuyết tính toán, mà khởi nguồn là lý thuyết automata. Nhưng tại sao trước đó tôi cũng đi làm nhưng không thấy được những lỗ hổng kiến thức này? Tôi nghĩ là do tôi làm không đủ sâu. Ví dụ như nếu bạn suốt ngày chỉ lập trình PHP thì bạn sẽ không thể hiểu được tại sao phải nắm vững tổ chức và kiến trúc máy tính. Hoặc giả như công việc của bạn là sysadmin thì cũng sẽ rất khó để bạn thấy được tại sao cần phải học lý thuyết automata.
Những gì tôi nói lan man ở trên có thể tóm gọn lại thế này:
- Học dựa theo chương trình đại học. Nếu bạn đang học đại học các ngành công nghệ thông tin, khoa học máy tính hay toán tin thì nên tập trung vào việc học các môn trong trường. Các học liệu trong phần 4 cũng được soạn theo các đại học lớn trên thế giới.
- Học kiến thức căn bản thật vững (cái gì là căn bản thì xem phần 4), những món còn lại khi nào cần (căn cứ vào nhu cầu công việc) thì hẵng học.
- Tìm dự án lề (side project) mà bạn thích để làm để có thể nhanh chóng nhận ra những mảng kiến thức còn thiếu.
- Thời điểm tốt nhất để học một cái gì đó là khi bạn đang là sinh viên. Thời điểm tốt thứ hai là ngay bây giờ!
Các lớp mà tôi liệt kê trong phần 4 đa số là của đại học Stanford. Bạn không cần phải đến tận nơi, ngồi trong lớp mới có thể học được. Tôi thấy trong nhiều trường hợp thì bạn chỉ cần đọc lecture notes, sách giáo khoa mà lớp sử dụng rồi làm bài tập đầy đủ thì vẫn sẽ tiếp thu đủ kiến thức. Một số lớp mà tôi liệt kê dưới đây được dạy miễn phí rộng rãi trên
Bạn có thể tham khảo chương trình
Ngoài Stanford và Coursera ra, bạn cũng có thể tham khảo các lớp trên
[Coursera](https://www.coursera.org/).
Bạn có thể tham khảo chương trình
[SCPD](http://scpd.stanford.edu/)nếu muốn học chung với các sinh viên Stanford khác. Đây là chương trình học từ xa thông qua video. Buổi sáng lớp diễn ra thì buổi chiều bạn đã có video để xem. Thi cử như các sinh viên chính quy khác và điểm phải trên B mới được học tiếp. Đây là chương trình mà tôi theo học. Điểm thú vị là mỗi học kỳ bạn chỉ cần lấy một lớp, nhưng Stanford vẫn sẽ cho bạn xem video của tất cả các lớp khác.
Ngoài Stanford và Coursera ra, bạn cũng có thể tham khảo các lớp trên
[Udacity](http://www.udacity.com/), [OCW](http://ocw.mit.edu/index.htm)và [MITx](http://mitx.mit.edu/). Khi tôi đang viết những dòng này thì MIT và Harvard công bố dự án [edX](http://web.mit.edu/press/2012/mit-harvard-edx-announcement.html). Chúng ta đang sống trong một thời đại cực kỳ thú vị! Bây giờ chỉ cần bạn chịu học thì muốn học cái gì cũng có lớp và học liệu miễn phí. Nhưng mà học cái gì bây giờ? **4 Học cái gì?**
Có ba món quan trọng cần phải học: lập trình, lập trình và lập trình! Để làm việc được trong ngành này, bạn phải yêu thích lập trình. Không có cách nào khác. Thề luôn!
Tôi dành khá nhiều thời gian tìm hiểu giáo trình khoa học máy tính của các trường đại học lớn trên thế giới và tôi thấy tất cả các môn học đều có phần bài tập là lập trình. Học cái gì viết phần mềm cho cái đó. Học về hệ điều hành thì phần bài tập là viết một hệ điều hành. Học về mạng thì viết phần mềm giả lập router, switch hay firewall. Cá nhân tôi cũng thấy rằng lập trình là cách tốt nhất để tiếp thu kiến thức một môn học nào đó, biến nó thành của mình. Nói cách khác, lập trình là một cách
[mã hóa tri thức](http://www.procul.org/blog/2007/06/12/ma-hoa-tri-th%E1%BB%A9c-nh%C6%B0-th%E1%BA%BF-nao/)khá hiệu quả.
Ngoài ra nhìn vào mô tả công việc ở phần 2, bạn cũng có thể thấy kỹ năng lập trình quan trọng đến dường nào, bởi hầu hết các vấn đề và giải pháp của an toàn thông tin là đến từ phần mềm. Rõ ràng muốn tìm lỗi của phần mềm thì bạn phải hiểu được phần mềm thông qua mã nguồn trực tiếp hay trung gian của nó. Rất có thể bạn sẽ không phải lập trình hàng ngày, nhưng bạn phải viết được những công cụ nhỏ hay những thư viện hỗ trợ cho công việc và các lập trình viên khác.
Vậy làm thế nào để lập trình giỏi? Câu hỏi này làm tôi nhớ đến câu chuyện cười về ông lập trình viên không thể ra khỏi phòng tắm vì trên chai dầu gội có ghi hướng dẫn sử dụng là "cho vào tay, xoa lên đầu, xả nước và lập lại". Từ khóa trong câu chuyện này là "lập lại": muốn giỏi lập trình thì cách tốt nhất là lập trình nhiều vô!
Nhưng mà lập trình bằng ngôn ngữ gì bây giờ? Đây là câu hỏi dễ làm cho các lập trình viên oánh nhau nhất ;-). Cá nhân tôi thấy rằng người làm an toàn thông tin bây giờ cần phải thông thạo C, x86 Assembly, Python (hoặc Ruby) và JavaScript. Tôi có nói lý do tại sao trong phần giới thiệu sách tiếp theo.
**Lập trình**
- Brian Kernighan, Dennis Ritchie,
*The C Programming Language (2nd Edition)*: kinh điển và phải-đọc cho tất cả những ai muốn học C! Linus Torvalds từng nói rằng "[...] *all right-thinking people know that (a) K&R are _right_ and (b) K&R are right*". Tôi đã từng rất sợ C (vì nghĩ nó phức tạp), và cuốn này giúp tôi không còn sợ nữa.
- Randal Bryant, David O'Hallaron,
*Computer Systems: A Programmer's Perspective*: cuốn này được dùng cho lớp [CS107](http://cs107.stanford.edu/). Đọc cuốn này và làm bài tập của lớp CS107 sẽ rèn cho bạn kỹ năng lập trình C và x86 Assembly. Sau khi đọc cuốn này, bạn sẽ biết tại sao có lỗi tràn bộ đệm và cách khai thác chúng. Tôi rất thích các chương nói về x86 và sự liên kết giữa các công cụ như preprocessor, compiler và linker.
- David Hanson,
*C Interfaces and Implementations*: muốn mau "lên cơ" bida thì phải thường xuyên xem người khác chơi để mà học "đường" mới. Tương tự, muốn giỏi lập trình thì phải thường xuyên đọc mã của những cao thủ. David Hanson là một cao thủ C và cuốn sách này sẽ chỉ cho bạn nhiều "đường" mới trong việc sử dụng C. Tôi thích các bài tập của cuốn sách này. Tôi nghĩ chỉ cần luyện các bài này là đủ để trở thành một lập trình viên C hạng lông.
- Justin Seitz,
*Gray Hat Python: Python Programming for Hackers and Reverse Engineers*: cuốn này sẽ giúp bạn sử dụng Python để viết những công cụ nho nhỏ mà bất kỳ ai làm an toàn thông tin cũng sẽ phải viết một vài lần trong đời.
- Douglas Crockford,
*JavaScript: The Good Parts*: JavaScript là ngôn ngữ thống trị WWW. Nếu bạn muốn làm an toàn (ứng dụng và trình duyệt) web thì bắt buộc phải thành thạo ngôn ngữ. Cuốn sách rất mỏng này của tác giả JSON giới thiệu đầy đủ những vấn đề mà người làm an toàn ứng dụng cần phải biết về JavaScript. Cuốn này có thể dùng làm sách giáo khoa thay cho cuốn "Javascript: The Definitive Guide" trong lớp [CS142](http://crypto.stanford.edu/cs142/)(xem bên dưới). Đọc cuốn này tôi mới hiểu closure là gì và bản chất prototypal của JavaScript.
- Sẽ đọc: những cuốn được giới thiệu ở
[đây](https://sites.google.com/site/cinterfacesimplementations/recommended-books). **Hệ điều hành**
- Abraham Silberschatz, Peter Galvin, and Greg Gagne,
*Operating System Concepts, 8th Edition Update*: cuốn này là giáo trình của lớp [CS140](http://www.stanford.edu/~ouster/cgi-bin/cs140-winter12/index.php). Tôi nghĩ không cần đọc cuốn này, chỉ cần đọc notes và làm bài tập (viết các phần khác nhau của một hệ điều hành!) là đủ. Đây là một lớp nặng. Tôi theo đuổi lớp CS140 này giữa chừng thì phải dừng lại do không có đủ thời gian.
- Intel Software Developer Manuals: tôi thấy nên đọc tài liệu của
[80386](http://www.scs.stanford.edu/05au-cs240c/lab/i386/toc.htm)trước, rồi sau đó hẵng đọc tài liệu của các [CPU mới hơn](http://www.intel.com/content/www/us/en/processors/architectures-software-developer-manuals.html).
- Red Hat,
*Introduction to System Administration*: tôi rất thích chương nói về "philosophy of sysadmin" của cuốn này và tôi nghĩ kỹ năng quản trị hệ thống là cực kỳ cần thiết khi muốn nghiên cứu các kỹ thuật tấn công/phòng thủ mới. Không thể làm an toàn vận hành nếu không có kỹ năng quản trị hệ thống. **Mạng máy tính**
- Richard Stevens,
*TCP/IP Illustrated Vol I*: cuốn sách này quá nổi tiếng rồi nên tôi nghĩ không cần phải giới thiệu. Tôi chưa đọc Vol II, III nhưng nhất định sẽ tìm đọc trong thời gian tới. Lớp [CS144](http://cs144.stanford.edu/)dùng một cuốn sách khác. Tôi chưa học lớp này, nhưng tôi thấy bài tập của họ khá thú vị.
- Stephen Northcutt, Lenny Zeltser, Scott Winters, Karen Kent, Ronald W. Ritchey,
*Inside Network Perimeter Security, 2nd Edition*: tôi thích cuốn này vì nó viết rất dễ hiểu về các vấn đề và công cụ thường gặp trong an toàn mạng.
- Sẽ đọc: Fyodor,
*Nmap Network Scanning*.
Sau khi đã có những kiến thức cơ bản ở trên, bạn có thể theo đuổi lớp
[CS155](http://cs155.stanford.edu/). Lớp này có trên Coursera với tên [Computer Security](http://www.security-class.org/). Song song với lớp CS155, bạn có thể tìm đọc các sách sau: **Tìm lỗi phầm mềm**
- Mark Dowd, John McDonald, Justin Schuh,
*The Art of Software Security Assessment: Identifying and Preventing Software Vulnerabilities*: Kinh điển và phải-đọc! Cuốn này là kinh thánh của lĩnh vực an ninh ứng dụng. Tôi thích nhất phần nói về tràn số nguyên và những vấn đề của ngôn ngữ C trong cuốn này.
- Dafydd Stuttard, Marcus Pinto,
*The Web Application Hacker's Handbook: Discovering and Exploiting Security Flaws*: cuốn này tập trung vào ứng dụng web. Tôi không đọc cuốn này kỹ lắm, mà chỉ thường dùng nó để tham khảo. Dẫu vậy tôi nghĩ nó là một cuốn giới thiệu tốt cho những ai mới bắt đầu.
- Michal Zalewski,
*The Tangled Web*: cuốn này mới xuất bản gần đây nhưng đã ngay lập tức trở thành kinh điển! Cuốn này đúc kết quá trình nghiên cứu về an ninh web trong vài năm trời của một trong những hacker xuất sắc nhất thế giới. Tôi nghĩ chỉ cần đọc cuốn này là bạn đã có thể bắt đầu tìm lỗ kiếm tiền được rồi. Cuốn này và cuốn ở trên được dùng làm sách giáo khoa của lớp [CS142](http://crypto.stanford.edu/cs142/).
- Sẽ đọc: Tobias Klein,
*A Bug Hunter's Diary: A Guided Tour Through the Wilds of Software Security* **Dịch ngược mã phần mềm**
- Eldad Eilam,
*Reversing: Secrets of Reverse Engineering*: mặc dù có rất nhiều người viết về RCE nhưng tôi thấy đây là cuốn duy nhất hệ thống hóa được các bước quan trọng cần phải làm khi cần dịch ngược mã của một tệp chương trình nào đó.
- Chris Eagle,
*The IDA Pro Book: The Unofficial Guide to the World's Most Popular Disassembler*: IDA Pro là công cụ tốt nhất để làm RCE và đây là cuốn sách tốt nhất về IDA Pro. Nắm vững C và x86 Assembly thì chỉ cần đọc cuốn này là bạn có thể bắt đầu RCE các phần mềm phức tạp.
- Tham khảo các tài liệu về
[dịch ngược mã phần mềm](http://pentest.cryptocity.net/reverse-engineering/)của lớp PenTest của đại học NYU.
- Sẽ đọc: Michael Sikorski, Andrew Honig,
*Practical Malware Analysis: The Hands-On Guide to Dissecting Malicious Software* **Điều tra số (digital forensics)**
- Brian Carrier,
*File System Forensic Analysis*: Brian Carrier là tác giả của bộ công cụ forensic nổi tiếng [The Sleuth Kit](http://www.sleuthkit.org/). Cuốn này đã giúp tôi "khai quật" được một đoạn video bị xóa lưu trong một máy camera quay lén các máy ATM.
- Sẽ đọc: Cory Altheide, Harlan Carvey,
*Digital Forensics with Open Source Tools* **Mật mã hóa**
- Niels Ferguson, Bruce Schneier,
*Practical Cryptography*: tôi có nhiều kỷ niệm đẹp với cuốn này ;-). Hầu hết các kết quả làm việc của tôi trong vài năm vừa rồi là nhờ vào việc đọc cuốn này. Tôi chép lại đây giới thiệu rất hay của một người bạn: " *The best security books, you can read "inside out", taking any recommendation on what to do and looking for people to do the opposite to find flaws. "Firewalls and Internet Security" was like that. So was "Practical Unix Security", and so is TOASSA. This is that book for crypto. It's also the one book on crypto you should allow yourself to read until you start actually finding crypto flaws.*"
- Jonathan Katz, Yehuda Lindell,
*Introduction to Modern Cryptography: Principles and Protocols*: đây là sách giáo khoa của lớp [CS255](http://cs255.stanford.edu/). Lớp này là lớp [Cryptography](https://www.coursera.org/course/crypto)trên Coursera.
Chú ý đây là những cuốn sách tập trung vào công việc hàng ngày và sở thích của tôi -- nói cách khác, còn thiếu nhiều sách của các mảng công việc khác. Dẫu vậy tôi nghĩ những cuốn sách này sẽ giúp bạn có được một kiến thức nền tảng vững chắc để từ đó theo đuổi các nghề nghiệp khác nhau trong ngành an toàn thông tin. Trong thời gian tới tôi sẽ cập nhật thêm những cuốn sách mà tôi đang và sẽ đọc. Nếu bạn biết sách nào hay thì hãy giới thiệu cho tôi.
Ngoài ra trong các sách mà tôi vừa liệt kê không có cuốn sách toán (và lý thuyết khoa học máy tính) nào cả. Tôi nghĩ bạn sẽ tự có câu trả lời cho câu hỏi "Có nên học toán hay không?" khi bắt đầu học mật mã. Về hai mảng này thì tôi rất thích lớp "Great Ideas in Theoretical Computer Science" của
Ngoài ra trong các sách mà tôi vừa liệt kê không có cuốn sách toán (và lý thuyết khoa học máy tính) nào cả. Tôi nghĩ bạn sẽ tự có câu trả lời cho câu hỏi "Có nên học toán hay không?" khi bắt đầu học mật mã. Về hai mảng này thì tôi rất thích lớp "Great Ideas in Theoretical Computer Science" của
[Scott Aaronson](http://www.scottaaronson.com/blog/)và cuốn " [A Computational Introduction to Number Theory and Algebra](http://shoup.net/ntb/)" của Victor Shoup. Thích đến nỗi tôi phải viết đoạn này chỉ để nhắc đến chúng ;-). Tôi cũng đã từng dành ra nhiều tháng để đánh vật với [Introduction to the Theory of Computation](http://www-math.mit.edu/~sipser/)của Michael Sipser. Nhưng thôi, tôi không muốn giới thiệu sách toán nữa vì tôi rất dốt món này! **5 Bắt đầu nói nhảm và hết**
Phew! Không ngờ là tôi cũng viết được cho đến đây (hi vọng là bạn vẫn đang đọc!). Tôi định viết dông dài về thái độ học tập này nọ, nhưng thôi bài đã dài và nhiều thông tin rồi, nên tôi chỉ nói ngắn gọn thế này:
Cái mà tôi vừa "vẽ" ra là một con đường. Thú thật là tôi không biết đích đến của nó là gì -- tôi chỉ biết rằng hành trình mà tôi đã đi qua (và hi vọng là những chặng đường sắp tới) đã mang đến cho tôi rất nhiều niềm vui -- niềm vui của một con người đi khám phá thế giới, chinh phục những thử thách, để rồi chia sẻ những câu chuyện hay ho với tất cả mọi người.
Mỗi ngày tôi đều dành thời gian đọc sách, làm bài tập, viết mã hoặc chứng minh một cái gì đó. Không ai bắt tôi phải làm những chuyện đó. Có những thứ tôi học cũng không (hoặc chưa) có liên quan gì đến công việc. Tôi học chỉ vì tôi thích và tò mò. Tôi học vì tôi muốn hiểu thêm những thứ mà tôi cho là hay ho. Tôi học vì tôi muốn đi mãi, đi mãi, đi đến tận cùng những cái mà người ta viết trong sách, để xem ở đó có gì hay không.
Hôm rồi tôi đọc một mẩu chuyện về Richard Feynman, trong đó có đoạn kể về lúc Feynman bị bệnh gần đất xa trời, ông tâm sự rằng, "[I'm going to die but I'm not as sad as you think because] when you get as old as I am, you start to realize that you've told most of the good stuff you know to other people anyway". Đương nhiên những gì tôi biết làm sao mà "good" bằng những gì Feynman biết, nhưng dẫu sao thì tôi cũng sẽ học theo Feynman: có biết chuyện gì hay ho thì kể cho nhiều người khác cùng biết. Bài này là một chuyện như thế.
Happy hacking!
Cái mà tôi vừa "vẽ" ra là một con đường. Thú thật là tôi không biết đích đến của nó là gì -- tôi chỉ biết rằng hành trình mà tôi đã đi qua (và hi vọng là những chặng đường sắp tới) đã mang đến cho tôi rất nhiều niềm vui -- niềm vui của một con người đi khám phá thế giới, chinh phục những thử thách, để rồi chia sẻ những câu chuyện hay ho với tất cả mọi người.
Mỗi ngày tôi đều dành thời gian đọc sách, làm bài tập, viết mã hoặc chứng minh một cái gì đó. Không ai bắt tôi phải làm những chuyện đó. Có những thứ tôi học cũng không (hoặc chưa) có liên quan gì đến công việc. Tôi học chỉ vì tôi thích và tò mò. Tôi học vì tôi muốn hiểu thêm những thứ mà tôi cho là hay ho. Tôi học vì tôi muốn đi mãi, đi mãi, đi đến tận cùng những cái mà người ta viết trong sách, để xem ở đó có gì hay không.
Hôm rồi tôi đọc một mẩu chuyện về Richard Feynman, trong đó có đoạn kể về lúc Feynman bị bệnh gần đất xa trời, ông tâm sự rằng, "[I'm going to die but I'm not as sad as you think because] when you get as old as I am, you start to realize that you've told most of the good stuff you know to other people anyway". Đương nhiên những gì tôi biết làm sao mà "good" bằng những gì Feynman biết, nhưng dẫu sao thì tôi cũng sẽ học theo Feynman: có biết chuyện gì hay ho thì kể cho nhiều người khác cùng biết. Bài này là một chuyện như thế.
Happy hacking!
*(cảm ơn đại ca M. đã đọc và sửa bản nháp của bài này)*
## Comments
Em rất muốn đọc cuốn "The_C_Programming_Language" nhưng tìm ở đâu Việt Nam thì có ạ? Em tìm mãi không ra ạ. Mọi người biết ở đâu có chỉ giùm em!
Minh chuyen ve java va cung co tiep xuc voi ma hoa kha nhieu va co nhieu hung thu voi ma hoa du lieu va an toan thong tin. Hien gio minh cung dang danh thoi gian hoc python nen co le minh se thu voi Python Programming for Hackers and Reverse Engineers xem the nao.
Minh cung co tham gia mot so khoa hoc online ma Thai da de cap o tren. Cam thay hau het khoa hoc deu rat thu vi. Minh da thu qua Udacity, Coursera va Edx. Co le cach day cua Udacity rat tot voi beginners. Va Coursera thi co kha nhieu khoa hoc tap nham nen cung phai tim kiem kha khi. Edx thi con moi nen rat it khoa hoc. Ngoai ra minh cung thay staford co cung cap mot so khoa hoc mien phi tren trang chu cua ho ma khong public tren coursera.
Anyway, chuc Thai thanh cong trong cong viec va cuoc song.
Vui vì biết đc blog này của a:D
Cũng khá lo bởi vì không biết mình sẽ đi được tới đâu trong cái chặng đường đầy chông gai này :)
Have a good day !
Em cũng học ngành MIS bên đH Kinh tế TP.HCM.
Tương lai thật mù mịch nhưng " Tôi học chỉ vì tôi thích và tò mò. Tôi học vì tôi muốn hiểu thêm những thứ mà tôi cho là hay ho ". NghĨ như vậy có vẻ tốt hơn cho cái đầu e bây giờ!
Một từ về cảm nhận sau khi đọc xong đó là thật sự rất phấn khích :) Mong anh sẽ chia sẻ thêm nhiều kinh nghiệm cho cộng đồng hơn nữa. Chúc anh sức khỏe và thành đạt :)
Liên kết: cách trị rụng tóc ở nữ
Mong anh đừng xóa hay ẩn bài viết này đi nhé! Em còn có cơ hội đọc lại nữa.
Em cảm ơn anh!
Trích:
"Cuốn sách rất mỏng này của tác giả JSON giới thiệu đầy đủ những vấn đề mà người làm an toàn ứng dụng cần phải biết về JavaScript"
....thích....
TÔI ĐỌC CHỈ VÌ TÔI THÍCH VÀ TÒ MÒ
TÔI ĐỌC VÌ TÔI MUỐN HIỂU NHỮNG THỨ TÔI CHO LÀ HAY HO
Và vì nó có liên quan tới ng mà tôi quan tâm...
....thích....
TÔI ĐỌC CHỈ VÌ TÔI THÍCH VÀ TÒ MÒ
TÔI ĐỌC VÌ TÔI MUỐN HIỂU NHỮNG THỨ TÔI CHO LÀ HAY HO
Và vì nó có liên quan tới ng mà tôi quan tâm...
Bạn có thể chia sẻ thêm về các địa chỉ đào tạo An toàn thông tin tại Việt nam được không?
Chắc hẳn các bạn trẻ đam mê An toàn thông tin rất quan tâm đến điều này.
Cảm ơn những dòng chia sẻ của a <3
Bản thân em cũng là một SV an toàn thông tin, nhưng anh có thể cho em biết có thể liên lạc với anh như thế nào được không? Vì e có một số thắc mắc muốn hỏi?

Server: GSE

Cache-Control: private, max-age=0

X-XSS-Protection: 1; mode=block


markdown: QUỐC TẾ Ám ảnh 5 đứa trẻ bị sát hại dã man trong phòng tắm, kẻ tình nghi số 1 lại là…Admin xuất bản lúc 10:49(GMT+7) 12/03/2018 Vụ án giết người tàn bạo rúng động dư luận Đài Loan từ năm 2006 khiến cho 5 đứa trẻ thiệt mạng cho đến tận bây giờ vẫn chưa thể có câu trả lời thỏa đáng. Vào năm 2006, người dân Đài Loan đã rúng động trước thông tin 5 đứa trẻ trong một gia đình bị sát hại dã man. Tuy nhiên, cái chết tức tưởi của 5 đứa trẻ có quá nhiều bí ẩn và nhiều điểm đáng ngờ. Bên cạnh đó, bố mẹ của những đứa trẻ cũng mất tích không dấu vết, khiến họ trở thành nghi phạm số 1 của vụ án. Thế nhưng cho đến tận bây giờ, cảnh sát vẫn chưa thể đưa ra câu trả lời thỏa đáng. Hiện trường 5 đứa trẻ bị sát hại dã man Đầu tháng 9/2006, người dân địa phương phát hiện có mùi hôi thối bốc ra từ căn nhà ở khu Cát An, thành phố Hoa Liên, Đài Loan. Cảnh sát lập tức vào cuộc để khám xét. Căn hộ bị khóa trái từ bên trong nên cảnh sát phải phá cửa mới vào trong được. Tại đây, họ phát hiện 5 thi thể đang phân hủy, bốc mùi nồng nặc trong nhà tắm. Tay và chân của các nạn nhân đều bị trói chặt, mắt và miệng bị dán băng keo bịt kín và đầu bị trùm trong túi ni lông. Thi thể 5 đứa trẻ được tìm thấy trong nhà trong tình trạng đang phân hủy. Được biết, 5 nạn nhân này đều là con của anh Liu Zhiqin và chị Lin Zhen. Trong đó, 3 người con lớn là con của anh Liu với người vợ đầu, còn 2 đứa con nhỏ là con của anh với chị Lin. Tuy nhiên, cả hai anh chị đã biến mất không một dấu vết. Sau đó, cảnh sát phát hiện chiếc xe của hai anh chị tại ga tàu, cho rằng hai người sau khi giết con đã bỏ trốn. Nhưng họ vẫn không thể khẳng định được gì, bởi vụ án có quá nhiều chi tiết khó hiểu và bất thường. Anh Liu và chị Lin đã bỏ trốn. Những tình tiết khiến cảnh sát đau đầu Ngay từ lúc phát hiện ra thi thể 5 đứa trẻ, cảnh sát đã nhận thấy điều bất thường. Căn nhà bị khóa trái từ bên trong, toàn bộ cửa đều là khung sắt, có thể nói là “nội bất xuất, ngoại bất nhập”, làm sao hung thủ có thể thoát ra ngoài được? Tại hiện trường, cảnh sát cũng nhận thấy toàn bộ vật dụng trong ngôi nhà đều rất ngăn nắp, gọn gàng, chứng tỏ không hề xảy ra xô xát. Cảnh sát lại suy luận rằng có thể 5 đứa trẻ bị ngộ độc thuốc, nhưng giám định pháp y cho thấy các nạn nhân không hề có thuốc độc. Từ đó, họ nghi ngờ 5 đứa trẻ đã bị làm cho chết ngạt. Ngoài ra, giám định pháp y cũng cho thấy, 5 nạn nhân không bị sát hại trong cùng một ngày. Tờ tiền có ghi dòng chữ kêu cứu. Bên cạnh đó, cảnh sát còn tìm thấy trong nhà một mẩu giấy có ghi: “Hãy gọi cảnh sát, bọn trẻ đã bị bắt cóc. Chúng tôi đang gặp nguy hiểm, cứu chúng tôi với!“, và một tờ tiền có dòng chữ: “Khu phố 285, số nhà 25, đã bị khống chế. Hãy gọi cho cảnh sát!”. Tuy nhiên, nếu như anh Liu và chị Lin cũng là nạn nhân, thì tại sao họ lại bỏ mặc con? Ngoài ra, cảnh sát cũng tìm thấy một chiếc máy ảnh nhưng không có thẻ nhớ. Phải chăng có điều gì mà anh Liu và chị Lin đang che giấu? Hai chiếc sọ người được tìm thấy trong rừng Tháng 6/2015, một người dân địa phương đã phát hiện 2 chiếc sọ người trong rừng ở núi Hoa Liên. Cảnh sát đã nhanh chóng có mặt để khám xét, đồng thời tìm thấy nhiều vật dụng cá nhân khác như quần áo, giày dép và một lọ thuốc trừ sâu. Qua khám nghiệm, pháp y xác định đây chính là hài cốt của anh Liu và chị Lin. Hai chiếc sọ người được tìm thấy cùng nhiều vật dụng cá nhân và lọ thuốc trừ sâu. Một thời gian sau, cảnh sát đã công bố một bức ảnh được phục hồi từ chiếc máy ảnh, một làn nữa khiến dư luận rúng động. Trong bức ảnh là một người đàn ông đeo bao tay, được chụp từ phía sau, đang trói tay chân 5 đứa trẻ. Dù không thấy rõ nhưng cảnh sát tin rằng, đây chính là anh Liu, còn người chụp ảnh là chị Lin. Hai vợ chồng này vì công việc làm ăn thất bại, sinh ra nghĩ quẩn nên đã giết các con rồi tự sát. Tuy nhiên, cảnh sát vẫn không thể tìm ra bằng chứng chứng minh điều này, khiến cho vụ án bí ẩn vẫn chưa thể có lời giải thích thỏa đáng đến tận bây giờ. Theo Khám Phá CHIA SẺFacebookTwitterGoogleLinkedInPinterest

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: openresty

Vary: Accept-Encoding

Link: <https://vntinhay.com/wp-json/>; rel="https://api.w.org/", <https://wp.me/p8D3SV-5lG>; rel=shortlink


markdown:
[Tin thủy sản](articles/tin-thuy-san-402.html) [](/article/thiet-ke-he-thong-tuan-hoan-nuoc-5aac7d92e4951919218b456c.html) ![ Thiết kế hệ thống tuần hoàn nước](/temp/resize/75x75/upload/news/03-2018/07e2ee9e-5aac6d90e49519e6708b4568.jpg)
![ Thiết kế hệ thống tuần hoàn nước](/temp/resize/75x75/upload/news/03-2018/07e2ee9e-5aac6d90e49519e6708b4568.jpg)
#####
[Thiết kế hệ thống tuần hoàn nước](/article/thiet-ke-he-thong-tuan-hoan-nuoc-5aac7d92e4951919218b456c.html)
Thiết kế hệ thống tuần hoàn nước tối ưu có nhiều thử thách, đòi hỏi các kỹ sư nuôi trồng thủy sản phải có nhiều kinh…
[](/article/co-gi-trong-thuc-an-cho-ca-5aac7b8fe4951903208b456b.html) ![ Có gì trong thức ăn cho cá?](/temp/resize/75x75/upload/news/03-2018/7319232a-5aac6cb9e49519406f8b4568.jpg)
![ Có gì trong thức ăn cho cá?](/temp/resize/75x75/upload/news/03-2018/7319232a-5aac6cb9e49519406f8b4568.jpg)
#####
[Có gì trong thức ăn cho cá?](/article/co-gi-trong-thuc-an-cho-ca-5aac7b8fe4951903208b456b.html)
Thức ăn cho cá bao gồm một loạt các thành phần dinh dưỡng được tạo ra để cung cấp cho cá tất cả các dưỡng chất…
[](/article/nang-cao-nang-suat-chat-luong-nho-nuoi-tom-theo-quy-trinh-vietgap-5aab2bd9e49519a8438b456c.html) ![ Nâng cao năng suất chất lượng nhờ nuôi tôm theo quy trình VietGAP](/temp/resize/75x75/upload/news/03-2018/4c35b484-5aab2bd5e49519a8438b4567.jpg)
![ Nâng cao năng suất chất lượng nhờ nuôi tôm theo quy trình VietGAP](/temp/resize/75x75/upload/news/03-2018/4c35b484-5aab2bd5e49519a8438b4567.jpg)
#####
[Nâng cao năng suất chất lượng nhờ nuôi tôm theo quy trình VietGAP](/article/nang-cao-nang-suat-chat-luong-nho-nuoi-tom-theo-quy-trinh-vietgap-5aab2bd9e49519a8438b456c.html)
Theo đánh giá, việc nuôi tôm theo mô hình VietGAP đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn nhiều so các cách nuôi không theo quy…
[](/article/cach-che-bien-thuc-an-ho-hop-dang-vien-cho-tom-ca-5aab2714e49519d03c8b456e.html) ![ Cách chế biến thức ăn hỗ hợp dạng viên cho tôm, cá](/temp/resize/75x75/upload/news/03-2018/d291ac42-5aab2712e49519d03c8b4569.jpg)
![ Cách chế biến thức ăn hỗ hợp dạng viên cho tôm, cá](/temp/resize/75x75/upload/news/03-2018/d291ac42-5aab2712e49519d03c8b4569.jpg)
#####
[Cách chế biến thức ăn hỗ hợp dạng viên cho tôm, cá](/article/cach-che-bien-thuc-an-ho-hop-dang-vien-cho-tom-ca-5aab2714e49519d03c8b456e.html)
Những loại thức ăn trên cũng chưa đủ chất dinh dưỡng để giúp cá, tôm tăng trưởng nhanh và có được sức đề kháng với bệnh…
[](/article/thuy-san-na-uy-di-dau-the-gioi-5aa9dc50e495199f5d8b456c.html) ![ Thủy sản Na Uy đi đầu thế giới](/temp/resize/75x75/upload/news/03-2018/ef8a17a4-5aa9d71ae4951983578b4567.jpg)
![ Thủy sản Na Uy đi đầu thế giới](/temp/resize/75x75/upload/news/03-2018/ef8a17a4-5aa9d71ae4951983578b4567.jpg)
#####
[Thủy sản Na Uy đi đầu thế giới](/article/thuy-san-na-uy-di-dau-the-gioi-5aa9dc50e495199f5d8b456c.html)
Na Uy là một trong những quốc gia xuất khẩu thủy sản hàng đầu trên thế giới, trong đó có sản phẩm nổi bật là cá…
[](/article/thu-tien-trieu-moi-ngay-tu-danh-bat-tom-hum-giong-5aa88d05e4951972758b456b.html) ![ Thu tiền triệu mỗi ngày từ đánh bắt tôm hùm giống](/temp/resize/75x75/upload/news/03-2018/f1d33d28-5aa888a9e4951910728b4567.jpg)
![ Thu tiền triệu mỗi ngày từ đánh bắt tôm hùm giống](/temp/resize/75x75/upload/news/03-2018/f1d33d28-5aa888a9e4951910728b4567.jpg)
#####
[Thu tiền triệu mỗi ngày từ đánh bắt tôm hùm giống](/article/thu-tien-trieu-moi-ngay-tu-danh-bat-tom-hum-giong-5aa88d05e4951972758b456b.html)
Với giá bán cao, mỗi chuyến đi trong vòng chưa đầy nửa ngày, một tàu thuyền có thể thu được vài triệu đồng.
[](/article/kinh-ne-lao-nong-nghiep-du-nuoi-ca-long-ket-hop-trai-lay-ngoc-thanh-cong-bat-ngo-5aa88a85e4951966738b456c.html) ![ Kính nể lão nông 'nghiệp dư' nuôi cá lồng kết hợp trai lấy ngọc, thành công bất ngờ](/temp/resize/75x75/upload/news/03-2018/2cf13be5-5aa8879de4951957718b4567.jpg)
![ Kính nể lão nông 'nghiệp dư' nuôi cá lồng kết hợp trai lấy ngọc, thành công bất ngờ](/temp/resize/75x75/upload/news/03-2018/2cf13be5-5aa8879de4951957718b4567.jpg)
#####
[Kính nể lão nông 'nghiệp dư' nuôi cá lồng kết hợp trai lấy ngọc, thành công bất ngờ](/article/kinh-ne-lao-nong-nghiep-du-nuoi-ca-long-ket-hop-trai-lay-ngoc-thanh-cong-bat-ngo-5aa88a85e4951966738b456c.html)
Những con trai đã cấy nhân để tạo ngọc được treo bên cạnh lồng cá sẽ giúp thanh lọc nguồn nước tại chỗ.Ông đầu tư hơn…
[](/article/yeu-to-nao-quyet-dinh-chat-luong-tom-giong-5aa88847e4951955718b456b.html) ![ Yếu tố nào quyết định chất lượng tôm giống?](/temp/resize/75x75/upload/news/03-2018/e061960e-5aa88663e4951933708b4567.jpg)
![ Yếu tố nào quyết định chất lượng tôm giống?](/temp/resize/75x75/upload/news/03-2018/e061960e-5aa88663e4951933708b4567.jpg)
#####
[Yếu tố nào quyết định chất lượng tôm giống?](/article/yeu-to-nao-quyet-dinh-chat-luong-tom-giong-5aa88847e4951955718b456b.html)
Xác định được vai trò hết sức quan trọng trong chuỗi sản xuất tôm nước lợ, ngay từ đầu năm 2018, các địa phương triển khai…
[](/article/mot-so-thao-duoc-thay-the-khang-sinh-5aa87ebfe495191b468b4570.html) ![ Một số thảo dược thay thế kháng sinh](/temp/resize/75x75/upload/news/03-2018/4d578802-5aa87ebbe4951915468b4567.jpg)
![ Một số thảo dược thay thế kháng sinh](/temp/resize/75x75/upload/news/03-2018/4d578802-5aa87ebbe4951915468b4567.jpg)
#####
[Một số thảo dược thay thế kháng sinh](/article/mot-so-thao-duoc-thay-the-khang-sinh-5aa87ebfe495191b468b4570.html)
Dưới đây là một số thảo dược tại Việt Nam có thể sử dụng hiệu quả trong điều trị một số bệnh cho động vật thủy…
[](/article/xuat-khau-thuy-san-2-thang-dau-nam-dat-hon-1ty-usd-5aa74241e49519cd348b456b.html) ![ Xuất khẩu thủy sản 2 tháng đầu năm đạt hơn 1tỷ USD](/temp/resize/75x75/upload/news/03-2018/aa0d2163-5aa738dbe495193f7f8b4568.jpg)
![ Xuất khẩu thủy sản 2 tháng đầu năm đạt hơn 1tỷ USD](/temp/resize/75x75/upload/news/03-2018/aa0d2163-5aa738dbe495193f7f8b4568.jpg)
#####
[Xuất khẩu thủy sản 2 tháng đầu năm đạt hơn 1tỷ USD](/article/xuat-khau-thuy-san-2-thang-dau-nam-dat-hon-1ty-usd-5aa74241e49519cd348b456b.html)
Tiếp nối thành công của việc vượt mốc XK 8 tỷ USD trong năm 2017, năm nay, ngành thủy sản đặt ra mục tiêu XK từ…

Server: nginx

Access-Control-Allow-Methods: POST, GET, PUT, DELETE, OPTIONS

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Access-Control-Allow-Credentials: true

Set-Cookie: PHPSESSID=uh99s0ng7fk94r90sd1bnf1gk4; expires=Wed, 13-Mar-2019 19:15:06 GMT; Max-Age=31104000; path=/; domain=.2lua.vn; secure; HttpOnly

Vary: Accept-Encoding,User-Agent


markdown:
Món canh mới Xem thêm 6 loại canh siêu ngọt mát phải có trong thực đơn món ngon ngày Hè Món canh haanhs 120 món ăn 67 chia sẻ Canh cá diêu hồng nấu ngót ngọt mát cho cơm chiều 23 Món canh Dung Nguyen 10 món ăn 3 chia sẻ Nạp năng lượng đầu tuần với canh chua đầu cá hồi ngon tuyệt 9 Món canh lamanhdao 663 món ăn 64 chia sẻ Bạn có công thức món ăn ngon? chia sẻ món ăn
Bạn hãy đăng ký hoặc đăng nhập để có thể bình luận cho chủ đề này nhé.
Bạn hãy đăng ký hoặc đăng nhập để có thể bình luận cho chủ đề này nhé.
Bạn hãy đăng ký hoặc đăng nhập để có thể bình luận cho chủ đề này nhé.

Ringier-Fastcgi-Cache: BYPASS


markdown: Đăng tin

X-Cache: ZIP

Server: Chotot

Vary: User-Agent

render: client

Content-Type: text/html; charset=utf-8

X-Powered-By: Chotot


markdown:
Mr. Khoa
Hotline: 0902 484 798 - 0937 698 798
0905 037 098 - 08 371 71 798
Kinh doanh
http://tongdailyxetai.com/
TỔNG ĐẠI LÝ XE TẢI SUZUKI MIỀN NAM
Ô tô Miền Nam tự hào là tổng đại lý phân phối dòng Xe Tải Suzuki Carry , mẫu Xe Tải Suzuki hạng nhỏ, là một trong những loại Xe tải bán chạy nhất thị trường Việt Nam trong năm 2004, một phần do nhu cầu, một phần do không bị ảnh hưởng bởi luật thuế tiêu thụ đặc biệt.
Kịp thời đáp ứng nhu cầu phát triển mạnh mẽ của thị trường vận chuyển hàng hóa, Công ty Việt Nam Suzuki uỷ quyền cho Ô tô Miền Nam chính thức là tổng đại lý khu vực phía nam tung ra sản phẩm Xe Tải Suzuki nhẹ Super Carry Pro hoàn toàn mới. Xe Tải Suzuki trang bị động cơ dung tích lớn vận hàng mạnh mẽ, hệ thống giảm xốc an toàn khi phanh gấp, bổ sung nhiều tiện ích sử dụng, đặc biệt là thùng chở hàng rộng hơn.
TỔNG CÔNG TY XNK Ô TÔ MIỀN NAM
Văn Phòng Giao Dịch : 13 Quốc Lộ 1A, Phường Thới An, Quận 12, TP. Hồ Chí Minh
Showroom : 68 Quốc Lộ 1A, Phường An Phú Đông, Quận 12, TP Hồ Chí Minh
Showroom: 201 Quốc Lộ 1A, Phường Thới An, Quận 12, TP Hồ Chí Minh
Xưởng Thùng : 113 Đường Thạnh Lộc 37, P. Thạnh Lộc, Quận 12, TP.HCM
CN Đăk Lăk : 90 Nguyễn Chí Thanh, Phường Tân An, TP. Buôn Ma Thuột
Hotline: 0902 48 47 98 - 0937 698 798 - 0905 037 098
Điện thoại : 08 371 71 798 Fax: 08 371 71 899
Email: tongdailyxetai@gmail.com dothanhoto@gmail.com
Website:www.dothanhoto.com www.tongdailyxetai.com

Server: Apache

Content-Type: text/html


markdown:
HOTLINE0977.385.385
Mai Nguyen Luxury Mobile
Miễn phí giao hàng
Công ty TNHH Công nghệ Di động Mai Nguyên - 27 Nguyễn Bỉnh Khiêm, Q.1, TP.HCM
Email: contact@mainguyen.vn
Chịu trách nhiệm quản lý nội dung: Đặng Thị Kim Hương
Giấy phép số 79/GP-ICP-STTTT cấp ngày 8.10.2012 do Sở Thông tin và Truyền thông cấp
Copyrights © 2012 MaiNguyen.vn. All Rights Reserved
CHẤP NHẬN THANH TOÁN

Set-Cookie: CAKEPHP=j9mu3kmok7o1srjb7grbthsb70; expires=Sun, 18-Mar-2018 20:24:06 GMT; Max-Age=3600; path=/; domain=.mainguyen.vn; secure; HttpOnly


Set-Cookie: CAKEPHP=43rea8gfa2a8druamg0gfs43i5; expires=Sun, 18-Mar-2018 20:23:59 GMT; Max-Age=3600; path=/; domain=.mainguyen.vn; secure; HttpOnly


markdown: sveinung

X-Wix-Server-Artifact-Id: wix-public-war

Cache-Control: no-cache

Content-Language: en