text:
Web:
Blog:
Danh Ngôn
Những nhà văn xuất chúng luôn luôn là những nhà phê bình nghiêm khắc nhất đối với chính tác phẩm của mình.
(The best authors are always the severest critics of their own works.)
Lord Chesterfield, chính khách, nhà văn Anh. (1694-1773). Thư gởi con trai, 6 tháng Năm 1751
Tôi có một nhà phê bình đòi hỏi quá quắt hơn các bạn: đấy là cái tôi thứ hai của tôi.
(I have a critic who is more exacting than you: it is my other self.)
Jean Meisonier, họa sĩ Pháp. Trong tuyển tập của Alice Hubbard, An American Bible, tr. 192, 1946
Hỏi một nhà văn đang sáng tác ông ta nghĩ gì về các nhà phê bình cũng giống như hỏi một cột đèn cảm thấy thế nào về các con chó.
(Asking a working writer what he thinks about critics is like asking a lamppost how it feels about dogs.)
Christopher Hampton, nhà soạn kịch sinh tại Bồ Đào Nha 1946 hiện sống tại Anh. Trong Sunday Times, (London), 16 tháng Mười 1977
Ban biên tập
Địa chỉ liên lạc:
1. Thơ
tho.vanviet.vd@gmail.com
2. Văn
vanviet.van14@gmail.com
3. Nghiên cứu Phê Bình
vanviet.ncpb@gmail.com
4. Vấn đề hôm nay
vanviet.vdhn1@gmail.com
5. Thư bạn đọc
vanviet.tbd14@gmail.com
6. Tư liệu
vanviet.tulieu@gmail.com
7. Văn học Miền Nam 54-75
vanhocmiennam5475@gmail.com
Tra cứu theo tên tác giả
- A. Puskin
- Adam Gopnik
- Adonis
- Agi Mishol
- Ajar
- Akiko Miki
- Alain Guillemin
- Alan Phan
- Alexandra Alter
- Alexandre FERON
- Alice Munro
- Allen Ginsberg
- An Nam
- Anatoly Gavrilov
- André Menras Hồ Cương Quyết
- Andrew Postman
- Andy Cao
- Anh Anh
- Anh Hồng
- Ánh Liên
- Anh Văn
- Anika Zeller
- Anna Akhmatova
- Anna Mitchell
- Archimedes L.A. Patti
- Arlette Quỳnh Anh Trần
- Arthur Koestler
- Aurélie Coulon
- Bạch Cúc
- Bạch Hoàn
- Bạch X. Phẻ
- Bakhtin
- Bàn Văn Thòn
- Ban Vận động Văn đoàn Độc lập Việt Nam
- Bảo Nhi Lê
- Bão Vũ
- Bashô
- Batrioldman
- Bauxite Việt Nam
- Bắc Đảo
- Bắc Phong
- Bằng Việt
- Bei Dao
- Benjamin Ramm
- Bertolt Brecht
- Bertrand Russell
- Bettina Rheims
- Bích Ngân
- Biếm họa
- Biên Cương
- Billy Collins
- Bình Nguyên Lộc
- Brahma Chellaney
- Brett Reilly
- Brian Wu
- Brodsky
- Bùi Bảo Trúc
- Bùi Chát
- Bùi Chí Vinh
- Bùi Công Thuấn
- Bùi Giáng
- Bùi Hoàng Tám
- Bùi Hoằng Vị
- Bui Huy Hoi Bui
- Bùi Mai Hạnh
- Bùi Mạnh Hùng
- Bùi Mẫn Hân
- Bùi Minh Quốc
- Bùi Ngọc Tấn
- Bùi Suối Hoa
- Bùi Thanh Hiếu
- Bùi Thanh Tuấn
- Bùi Tiến An
- Bùi Trân Phượng
- Bùi Văn Nam Sơn
- Bùi Việt Sỹ
- Bùi Vĩnh Phúc
- Bulgakov
- Bửu Chỉ
- Cái Trọng Ty
- Cam Ly
- Cao Chi
- Cao Huy Thuần
- Cao Kim Ánh
- Cao La
- Cao Tần
- Cao Thị Hồng
- Cao Thu Cúc
- Cao Việt Dũng
- Cao Xuân Hạo
- Cao Xuân Huy
- Carl Bildt
- Cấn Thị Thêu
- Chan Phuong
- Chanh Tam
- Charles Bukowski
- Chau Doan
- Chân Minh
- Chân Pháp Xa
- Chân Phương
- Chân Xuân Tản Viên
- Châu Diên
- Châu Hồng Thủy
- Châu Hữu Quang
- Chế Diễm Trâm
- Chi Mai
- Chim Trắng
- Chính Tâm
- Chính Vĩ
- Christina Mary Hjortlund
- Christoph Giesen
- Christoph Sator
- Christopher Balding
- Chu Hảo
- Chu Hoạch
- Chu Mộng Long
- Chu Quang Tiềm
- Chu Văn Lễ
- Chu Văn Sơn
- Chu Vĩnh Hải
- Chu Vương Miện
- Chu Xuân Diên
- Chung Le
- Costica Bradatan
- Cù Huy Hà Vũ
- Cung Trầm Tưởng
- Dạ Ngân
- Dạ Thảo Phương
- Dã Tượng
- Dan Bilefsky
- Dana Gioia
- Danh ngôn
- Daniel Halpern
- David Brown
- David Weinberger
- DEUTSCHE WELLE
- Di
- Di Li
- Diêm Liên Khoa
- Diễm Tường
- Diễn đàn Thế kỷ
- Diệp Duy Liêm
- Diệp Huy
- Doãn Mạnh Dũng
- Doãn Quốc Sỹ
- Ðỗ Quang Nghĩa
- Du Tử Lê
- Dũng Vũ
- Duy Thanh
- Duy Thông
- Duyên Anh
- Dư Hoa
- Dư Thu Vũ
- Dương Đình Giao
- Dương Khánh Phương
- Dương Kiền
- Dương Ngạn
- Dương Nghiễm Mậu
- Dương Ngọc Thái
- Dương Phương Vinh
- Dương Thiệu Tước
- Dương Thuấn
- Dương Tường
- Dương Văn Ba
- Đà Văn
- Đào An Khánh
- Đào Anh Kha
- Đào Duy Anh
- Đào Hiếu
- Đào Nguyên
- Đào Nguyễn
- Đào Nguyên Phương Thảo
- Đào Như
- Đào Thị Hương
- Đào Tiến Thi
- Đào Trung Đạo
- Đào Tuấn
- Đào Tuấn Ảnh
- Đào Vũ Anh Hùng
- Đặng Bích Phượng
- Đặng Đình Cung
- Đặng Đình Mạnh
- Đặng Hoàng Giang
- Đặng Hùng Võ
- Đặng Hương Giang
- Đặng Hữu
- Đặng Phùng Quân
- Đặng Thái
- Đăng Thành
- Đặng Thân
- Đặng Thị Hảo
- Đặng Thơ Thơ
- Đặng Tiến
- Đặng Trung Nghĩa
- Đặng Văn Ngữ
- Đặng Văn Sinh
- Đặng Xuân Thảo
- Điểm Thọ
- Đinh Bá Anh
- Đinh Cường
- Đinh Hoàng Thắng
- Đinh Hùng
- Đình Kính
- Đinh Linh
- Đinh Ngọc Thu
- Đinh Phương
- Đinh Phương Thảo
- Đinh Quang Anh Thái
- Đinh Ý Nhi
- Đoàn Ánh Thuận
- Đoàn Bảo Châu
- Đoàn Cầm Thi
- Đoàn Huy Giao
- Đoàn Huyền
- Đoàn Huyến
- Đoàn Khắc Xuyên
- Đoàn Lê Giang
- Đoàn Thanh Liêm
- Đoan Trang
- Đoàn Tử Huyến
- Đỗ Anh Tuấn
- Đỗ Cao Bảo
- Đỗ Duy Ngọc
- Đỗ Đức Đông Ngàn
- Đỗ Hoàng Diệu
- Đỗ Hồng Ngọc
- Đỗ Kh
- Đỗ Khiêm
- Đỗ Lai Thúy
- Đỗ Mạnh Hoàng
- Đỗ Minh Tuấn
- Đỗ Ngọc Thống
- Đỗ Quang Nghĩa
- Đỗ Quý Toàn
- Đỗ Quyên
- Đỗ Thiên Anh Tuấn
- Đỗ Trí Vương
- Đỗ Trọng Khơi
- Đỗ Trung Quân
- Đỗ Trường
- Đồng Chuông Tử
- Đông Ngàn Đỗ Đức
- Đông Nghi
- Đức Ban
- Đức Flying Bay
- Đức Hoàng
- Đức Lê
- Đức Phổ
- Đức Tâm
- Eduardo Galeano
- Edward Hirsch
- Elena Pucillo Truong
- Ellen Bass
- Emmanuelle Jardonnet
- Erik Harms
- Evgheni Dobrenko
- F.N.
- Flanny O’Connor
- Florian Altenhöner
- Francis Fukuyama
- Frank Dikötter
- Frankfurt
- Friedrich Dürrenmatt
- Friedrich Nietzsche
- Fritz J. Raddatz
- Gaither Stewart
- Gặp gỡ và trò chuyện
- Georg Bönisch
- George Burchett
- George Orwell
- Giang Dang
- Giáng Vân
- Giáp Văn Dương
- Graham Allison
- Gyảng Anh Iên
- Hà Duy Phương
- Hà Dương Tuấn
- Hà Dương Tường
- Hà Đình Nguyên
- Hạ Đình Nguyên
- Hà Huy Sơn
- Hà Hương
- Hà Ngọc Hòa
- Hà Nguyên Du
- Hà Phạm Phú
- Hà Sĩ Phu
- Hà Thế
- Hà Thúc Sinh
- Hà Thủy Nguyên
- Hà Văn Thịnh
- Hà Văn Thùy
- Hai An Vu
- Hải Hạc
- Hải Ngọc
- Han Dang
- Hàn Vĩnh Diệp
- Hạnh Nguyên
- Hào Thiện Nhân
- Hân Hương
- Heiko Buschke
- Henry David Thoreau
- Hermann Hesse
- Hiền Trang
- Hiệp Ikaria
- Hiệu Minh
- Hiếu Tân
- Hoa Níp
- Hoài Nam
- Hoàn Nguyễn
- Hoàng Anh Tuấn
- Hoàng Cầm
- Hoàng Cường Long
- Hoàng Dũng
- Hoàng Đức Truật
- Hoàng Hà
- Hoàng Hải Thủy
- Hoàng Hải Vân
- Hoàng Hưng
- Hoàng Khởi Phong
- Hoàng Kim Oanh
- Hoàng Lại Giang
- Hoàng Lan Chi
- Hoàng Lệ
- Hoàng Linh
- Hoàng Long
- Hoàng Minh Trí
- Hoàng Minh Tường
- Hoàng Nam
- Hoàng Nga
- Hoàng Ngọc Tuấn
- Hoàng Nhuận Cầm
- Hoàng Phủ Ngọc Tường
- Hoàng Quốc Hải
- Hoàng Thu Phố
- Hoàng Thúy
- Hoàng Tuấn Công
- Hoàng Tuấn Phổ
- Hoàng Tùng
- Hoàng Văn Sơn
- Hoàng Vũ Thuật
- Hoàng Xuân Phú
- Hoàng Xuân Sơn
- Hồ Anh Thái
- Hồ Bất Khuất
- Hồ Diệu Vân
- Hồ Dzếnh
- Hồ Đình Nghiêm
- Hồ Minh Tâm
- Hồ Ngọc Đại
- Hồ Phú Bông
- Hồ Trường An
- Hồng Anh
- Hồng Hoang
- Huong Nguyen
- Huy Đức
- Huy Tưởng
- Huỳnh Hoa
- Huỳnh Kim Báu
- Huỳnh Lê Nhật Tấn
- Huỳnh Ngọc Chênh
- Huỳnh Như Phương
- Huỳnh Sơn Phước
- Huỳnh Tấn Mẫm
- Huỳnh Thục Vy
- Huỳnh Tuấn Anh
- Hường Thanh
- Hữu Danh
- Hữu Loan
- Hữu Phương
- Ilza Burchett
- Inrasara
- Issa
- Italo Calvino
- J.B Nguyễn Hữu Vinh
- Jacques Attali
- Jake Johnson
- James Borton
- James Grossman
- James Poniewozik
- Jason Lopata
- Jason Morris-Jung
- Jay Nordlinger
- Jaya K.
- Jean d'Ormesson
- Jean Piaget
- Jean-Marc Roberts
- Jean-Paul Sartre
- Jefferson Cowie
- Jeffrey Hanfover
- John Cheever
- John Freeman
- John Keane
- Jonathan London
- Jorge Luis Borges
- Joschka Fischer
- Josh Rogin
- Joshua Rothman
- Juan Pablo Cardenal & Heriberto Araújo
- Julio Cortázar
- Kai Hoàng
- Kale
- Kamel Daoud
- Kate Chopin
- Kerstin Holm
- Kều Jang
- Khái Hưng
- Khánh
- Khánh Bình
- Khánh Ly
- Khánh Mai
- Khanh Nguyen
- Khánh Phương
- Khánh Trâm
- Khánh Trường
- Khế Iêm
- Khiêm Nhu
- Khổng Đức Thiêm
- Khuất Đẩu
- Kiệt Anh Hùng
- Kiệt Tấn
- Kiều Duy Vĩnh
- Kiều Mai Sơn
- Kim Chi
- Kim Dung
- Kim Trần
- Kinh Bắc
- Klaus Wiegerefe
- Kúm
- Kỳ Duyên
- Kyoko Numano
- La Khắc Hòa
- Lã Nguyên
- Lại Nguyên Ân
- Lam Điền
- Lan Nguyên
- Lang Anh
- LAP
- Larry Diamond
- Lars Vargö
- Lâm Duyên
- Lâm Ngân Mai
- Lâm Quang Mỹ
- Leon Trotsky
- Leonard Cohen
- Lê Anh Hoài
- Lê Bá Đảng
- Lê Công Định
- Lê Công Giàu
- Lê Công Tư
- Lê Ðình Nhất Lang
- Lê Dũng
- Lê Duy Nam
- Lê Đăng Doanh
- Lê Đình Cai
- Lê Đình Khẩn
- Lê Đức Dục
- Lê Đức Thôn
- Lê Hải
- Lệ Hằng
- Lê Hoài Nguyên
- Lê Hoàng Diễm Trang
- Lê Hồ Quang
- Lê Hồng Hà
- Lê Hồng Lâm
- Lê Hùng Vọng
- Lê Hữu Khoá
- Lê Hữu Khóa
- Lê Hữu Nam
- Lê Khải
- Lê Kim Duy
- Lê Luân
- Lê Mã Lương
- Lê Mai
- Lê Mạnh Chiến
- Lê Minh Hà
- Lê Minh Khuê
- Lê Ngân Hằng
- Lê Ngọc Luân
- Lê Ngọc Sơn
- Lê Nguyễn
- Lê Nguyễn Duy Hậu
- Lê Nguyễn Hương Trà
- Lê Nguyên Long
- Lê Phan
- Lê Phú Khải
- Lê Quỳnh
- Lê Tất Đạt
- Lê Thân
- Lê Thị Huệ
- Lê Thị Thấm Vân
- Lê Thời Tân
- Lê Thời Thôi
- Lê Trọng Nghĩa
- Lê Trọng Nguyễn
- Lê Trường Thanh
- Lê Tuấn Huy
- Lê Văn Bỉnh
- Lê Văn Sơn
- Lê Văn Tùng
- Lê Vĩnh Tài
- Lê Vũ Trường Giang
- Li Zhongqin
- Liêu Diệc Vũ
- Liêu Thái
- Linh Vân
- Lorca
- Lộc Vàng
- Luân Hoán
- Luke Hunt
- Luke Turner
- Lữ Kiều
- Lữ Quỳnh
- Lương Đào
- Lưu Á Châu
- Lưu Diệu Vân
- Lưu Đức Trung
- Lưu Hà
- Lưu Hiểu Ba
- Lưu Khánh Thơ
- Lưu Mê Lan
- Lưu Na
- Lưu Nhi Dũ
- Lưu Thủy Hương
- Lưu Trọng Văn
- Lý Đợi
- Ly Hoàng Ly
- Lý Tiến Dũng
- Lý Toàn Thắng
- Lý Trực Dũng
- Lydia Davis
- Lynh Bacardi
- Mạc Văn Trang
- Mạch Quang Thắng
- Mai An Nguyễn Anh Tuấn
- Mai Anh Tuấn
- Mai Chanh
- Mai Hiền
- Mai Khôi
- Mai Kim Ngọc
- Mai Ninh
- Mai Quỳnh
- Mai Quỳnh Nam
- Mai Sơn
- Mai Thái Lĩnh
- Mai Thảo
- Mai Tú Ân
- Mai Văn Hoan
- Mai Văn Phấn
- Mai Văn Tính
- Mamleev
- Mạnh Kim
- Marcel Reich-Ranicki
- Marco Ferrarese
- Maria Donovan
- Mario Vargas Llosa
- Mary Morose
- Mary Walsh
- Matthew Clayfield
- Maya Angelou
- Mặc Lâm
- Media Văn Việt
- Michael Burawoy
- Miêng
- Milan Kundera
- Mimmi Diệu Hường Bergström
- Minh Huệ
- Minh Hùng
- Minh Quang – Lê Chiên
- Minh Quang Ho
- Minh Tâm
- Minh Thùy
- Minh Thư
- Mỹ Lan
- N. S. Khrushchev
- Nam Dao
- Nam Dao Nguyễn Mạnh Hùng
- Nam Đông
- Nam Nguyên
- Nam Sơn
- Ngải Vị VỊ
- Ngân Xuyên
- Nghệ thuật
- Nghiêm Lương Thành
- Nghiêm Phương Mai
- Nghiên Cứu Phê Bình
- Ngo Thu
- Ngọc Anh
- Ngọc Duy Phan
- Ngoc Hien Bui
- Ngọc Linh
- Ngô Bảo Châu
- Ngô Đồng
- Ngô Hương Giang
- Ngô Khắc Tài
- Ngô Liêm Khoan
- Ngô Minh
- Ngô Minh Khôi
- Ngô Nguyên Dũng
- Ngô Quốc Phương
- Ngô Thế Vinh
- Ngô Thị Kim Cúc
- Ngô Tùng Phong
- Ngô Tự Lập
- Ngô Văn Giá
- Ngô Viết Nam Sơn
- Ngô Viết Trọng
- Ngô Vĩnh Long
- Ngô Xuân Hội
- Ngô Xuân Phúc
- Ngu Yên
- Nguyen Duc Thanh
- Nguyễn Hải Hoành
- Nguyễn Anh Tuấn
- Nguyễn Anh Tuấn - đạo diễn
- Nguyễn Bá Chung
- Nguyễn Bảo Chân
- Nguyễn Bắc Sơn
- Nguyên Cầm
- Nguyễn Chí Hoan
- Nguyễn Chí Trung
- Nguyễn Cung Thông
- Nguyễn Danh Huế
- Nguyễn Danh Lam
- Nguyễn Duy
- Nguyễn Đạt
- Nguyễn Đắc Xuân
- Nguyễn Đăng Điệp
- Nguyễn Đăng Hưng
- Nguyễn Đăng Khoa
- Nguyễn Đăng Mạnh
- Nguyễn Đăng Na
- Nguyễn Đăng Quang
- Nguyễn Đăng Thường
- Nguyễn Đình Bổn
- Nguyễn Đình Chú
- Nguyễn Đình Cống
- Nguyễn Đình Thắng
- Nguyễn Đổng Chi
- Nguyễn Đông Thức
- Nguyễn Đức
- Nguyễn Đức Dương
- Nguyễn Đức Mậu
- Nguyễn Đức Thắng
- Nguyễn Đức Tùng
- Nguyễn Đức Tường
- Nguyễn Gia Trí
- Nguyên Giác
- Nguyên Giác Phan Tấn Hải
- Nguyễn Hải Hoành
- Nguyễn Hàn Chung
- Nguyễn Hoa Lư
- Nguyễn Hoài Văn
- Nguyễn Hoài Vân
- Nguyễn Hoàn
- Nguyễn Hoàng Anh Thư
- Nguyễn Hoàng Diệu Thúy
- Nguyễn Hoàng Linh
- Nguyễn Hoàng Trung
- Nguyễn Hồng Giao
- Nguyễn Hồng Lam
- Nguyễn Hồng Nhung
- Nguyễn Hồng Thục
- Nguyễn Huệ Chi
- Nguyễn Huy Hoàng
- Nguyễn Huy Thiệp
- Nguyễn Huy Vũ
- Nguyên Hưng
- Nguyễn Hưng Quốc
- Nguyễn Hữu Đễ
- Nguyễn Hữu Liêm
- Nguyễn Hữu Nhật
- Nguyễn Hữu Thiết
- Nguyễn Hữu Việt Hưng
- Nguyễn kc Hậu
- Nguyễn Khải
- Nguyễn Khánh Trường
- Nguyễn Khắc Bình
- Nguyễn Khắc Mai
- Nguyễn Khắc Phê
- Nguyễn Khắc Phục
- Nguyễn Khiêm
- Nguyễn Khôi
- Nguyễn Kiều Hưng
- Nguyên Lạc
- Nguyễn Lãm Thắng
- Nguyễn Lan Phương
- Nguyễn Lân Bình
- Nguyễn Lệ Uyên
- Nguyễn Linh Quang
- Nguyễn Lộ Trạch
- Nguyễn Lương Vỵ
- Nguyễn Man Nhiên
- Nguyễn Mạnh Đẩu
- Nguyễn Mạnh Tiến
- Nguyễn Manh Trinh
- Nguyễn Mạnh Trinh
- Nguyễn Mạnh Tuấn
- Nguyễn Mạnh Tường
- Nguyễn Minh Anh
- Nguyễn Minh Hòa
- Nguyễn Minh Kính
- Nguyễn Minh Nhị
- Nguyễn Minh Nhựt
- Nguyễn Minh Thuyết
- Nguyễn Mộng Giác
- Nguyên Ngọc
- Nguyễn Ngọc Chu
- Nguyễn Ngọc Giao
- Nguyễn Ngọc Hoa
- Nguyễn Ngọc Lanh
- Nguyễn Ngọc Liễm
- Nguyễn Ngọc Tâm
- Nguyễn Ngọc Tư
- Nguyên Nguyên
- Nguyễn Nguyên Bình
- Nguyễn Nhật Tín
- Nguyễn Như Huy
- Nguyễn Phạm Hùng
- Nguyễn Phú Yên
- Nguyễn Phúc Vĩnh Ba
- Nguyễn Phương Đình
- Nguyễn Phương Mai
- Nguyễn Phương Mạnh
- Nguyễn Quang A
- Nguyễn Quang Dy
- Nguyễn Quang Đồng
- Nguyễn Quang Hồng
- Nguyễn Quang Hưng
- Nguyễn Quang Lập
- Nguyễn Quang Thạch
- Nguyễn Quang Thân
- Nguyễn Quang Thiều
- Nguyễn Quang VInh
- Nguyễn Quân
- Nguyễn Quốc Thái
- Nguyễn Quốc Toàn
- Nguyễn Quốc Tuấn
- Nguyên Sa
- Nguyễn Sĩ Dũng
- Nguyễn Sơn Lâm
- Nguyễn Sỹ Phương
- Nguyễn Tài Cẩn
- Nguyễn Tất Nhiên
- Nguyễn Thái Hòa
- Nguyễn Thái Hợp
- Nguyễn Thái Sơn
- Nguyễn Thanh Châu
- Nguyễn Thanh Giang
- Nguyễn Thanh Hiện
- Nguyễn Thanh Huyền
- Nguyễn Thanh Nghị
- Nguyễn Thanh Nguyệt
- Nguyễn Thành Phong
- Nguyễn Thành Thi
- Nguyễn Thanh Tuyền
- Nguyễn Thanh Văn
- Nguyễn Thanh Việt
- Nguyễn Thế Hùng
- Nguyễn Thế Thanh
- Nguyễn Thị Bích Hậu
- Nguyễn Thị Bích Ngà
- Nguyễn Thị Dư Khánh
- Nguyễn Thị Hải
- Nguyễn Thị Hậu
- Nguyễn Thị Hoàng
- Nguyễn Thị Hoàng Bắc
- Nguyễn Thị Khánh Minh
- Nguyễn Thị Khánh Trâm
- Nguyễn Thị Kim Phụng
- Nguyễn Thị Minh Ngọc
- Nguyễn Thị Ngọc Hải
- Nguyễn Thị Oanh
- Nguyễn Thị Thanh Bình
- Nguyễn Thị Thanh Hải
- Nguyễn Thị Thanh Lưu
- Nguyễn Thị Thanh Xuân
- Nguyễn Thị Thanh Yến
- Nguyễn Thị Thảo An
- Nguyễn Thị Thúy Hạnh
- Nguyễn Thị Thùy Linh
- Nguyễn Thị Thụy Vũ
- Nguyễn Thị Tịnh Thy
- Nguyễn Thị Từ Huy
- Nguyễn Thị Vinh
- Nguyễn Thọ
- Nguyễn Thói Đời
- Nguyễn Thông
- Nguyễn Thu Trang
- Nguyễn Thúy Hạnh
- Nguyễn Thụy Long
- Nguyễn Thùy Song Thanh
- Nguyễn Tiến Lập
- Nguyễn Trần Bạt
- Nguyễn Trọng Bình
- Nguyễn Trọng Huân
- Nguyễn Trọng Khôi
- Nguyễn Trọng Tạo
- Nguyễn Trung
- Nguyễn Trung Bảo
- Nguyễn Trung Dân
- Nguyễn Trung Hiếu
- Nguyễn Trung Thuần
- Nguyễn Trường Huy
- Nguyễn Trường Uy
- Nguyễn Tuấn
- Nguyễn Tuyết Lan
- Nguyễn Tuyết Lộc
- Nguyễn Tư Nghiêm
- Nguyễn Tử Siêm
- Nguyễn Tường Thiết
- Nguyễn Tường Thụy
- Nguyễn Vạn Phú
- Nguyễn Văn
- Nguyễn Văn Đài
- Nguyễn Văn Hùng
- Nguyễn Văn Lợi
- Nguyễn Văn Phong
- Nguyễn Văn Phước
- Nguyễn Văn Sâm
- Nguyễn Văn Tao
- Nguyễn Văn Thiệu
- Nguyễn Văn Thọ
- Nguyễn Văn Trọng
- Nguyễn Văn Tuấn
- Nguyễn Văn Vĩnh
- Nguyễn Vi Khải
- Nguyễn Viện
- Nguyễn Việt Anh
- Nguyễn Việt Chiến
- Nguyễn Vĩnh Nguyên
- Nguyễn Vũ Hiệp
- Nguyễn Vũ Tiềm
- Nguyễn Vỹ
- Nguyễn Vy Khanh
- Nguyễn Xuân Diện
- Nguyễn Xuân Hoàng
- Nguyễn Xuân Hưng
- Nguyễn Xuân Khánh
- Nguyễn Xuân Thiệp
- Nguyễn Xuân Tiệp
- Nguyễn Xuân Xanh
- Nguyên Yên
- Nguyệt Chu
- Nguyệt Quỳnh
- Ngự Thuyết
- Người Buôn Gió
- Ngyễn Trung Bảo
- Nhã
- Nhã Ca
- Nhã Thuyên
- Nhật Chiêu
- Nhất Linh
- Nhật Tiến
- Nhật Tuấn
- Nhị Linh
- Nhóm Vì một Hà Nội xanh
- Như Huy
- Như Quỳnh de Prelle
- Như Ý
- Nicolas Casey
- Nina McPherson
- Ninh Kiều
- Nông Hồng Diệu
- NP Phan
- Obama
- Oleg Kashin
- onggiaolang
- Orlando Figes
- Orwell
- Oscar Salemink
- Pablo Neruda
- Palmer
- Patrick Lodge
- Paul Hoover
- Paul Mozur
- Paul-François Paoli
- Paulus Lê Sơn
- Peter Hansen
- Peter Kleiner
- Peter Singer
- Phạm Anh Tuấn
- Phạm Biểu Tâm
- Phạm Cao Hoàng
- Phạm Chí Dũng
- Phạm Công Thiện
- Phạm Công Út
- Phạm Duy
- Phạm Duy Nghĩa
- Phạm Đình Trọng
- Phạm Đình Vy
- Phạm Đoan Trang
- Phạm Hoàng Quân
- Phạm Hồng Sơn
- Phạm Hùng Việt
- Phạm Huy Thông
- Phạm Khiêm Ích
- Phạm Kiều Tùng
- Phạm Kỳ Đăng
- Phạm Lê Vương Các
- Phạm Lưu Vũ
- Phạm Minh Hoàng
- Phạm Minh Ngọc
- Phạm Ngọc Lư
- Phạm Ngọc Thái
- Phạm Ngọc Tiến
- Phạm Nguyên Trường
- Phạm Phú Hải
- Phạm Phú Minh
- Phạm Phúc Thịnh
- Phạm Phương
- Phạm Quang Ái
- Phạm Quang Long
- Phạm Quang Tuấn
- Phạm Sỹ Sáu
- Phạm Tăng
- Phạm Thành
- Phạm Thanh Nghiên
- Phạm Thảo Nguyên
- Phạm Thế Cường
- Phạm Thị Anh Nga
- Phạm Thị Hoài
- Phạm Thị Kiều Ly
- Phạm Thị Ngọc
- Phạm Toàn
- Phạm Trần
- Phạm Trọng Chánh
- Phạm Tường Vân
- Phạm Văn
- Phạm Văn Quang
- Phạm Văn Tình
- Pham Viem Phuong
- Phạm Viết Đào
- Phạm Vũ Lửa Hạ
- Phạm Xuân Đài
- Phạm Xuân Nguyên
- Phan An Sa
- Phan Ba
- Phan Cẩm Thượng
- Phan Cự Đệ
- Phan Đắc Lữ
- Phan Đình Diệu
- Phan Độc Lập
- Phan Huy Đường
- Phan Huy Lê
- Phan Kế Toại
- Phan Khôi
- Phan Ngọc
- Phan Nguyên
- Phan Nhật Nam
- Phan Nhiên Hạo
- Phan Ni Tấn
- Phan Tấn Hải
- Phan Thắng
- Phan Thị Vàng Anh
- Phan Thúy Hà
- Phan Trang Hy
- Phan Trí Đỉnh
- Phan Văn Giưỡng
- Phan Văn Thắng
- Phan Vũ
- Phan Xine
- Phan Xuân Sinh
- Phanxipăng
- Pháp Hoan
- Pháp Vân
- Phapxa Chan
- Philip Roth
- Phong Linh
- Phố Văn
- Phù Sa
- Phùng Anh Kiệt
- Phùng Hoài Ngọc
- Phùng Học Vinh
- Phùng Ngọc Kiên
- Phùng Nguyễn
- Phùng Quán
- Phùng Thành Chủng
- Phùng Thị Hạ Nguyên
- Phùng Thị Như Hà
- Phuong Ta
- Phương Hương
- Phương Thảo
- Phương Uy
- Pierre Lemieux
- Prashanth Parameswaran
- Qladimir Pyljow
- Quách Hạo Nhiên
- Quách Tấn
- Quách Thoại
- Quang Minh
- Quang Phan
- Quốc Dũng
- Quốc Phương
- Quốc Toản
- Quỳnh Vi
- Rainer Maria Rilke
- Rebecca Solnit
- Reiner Traub
- Richard Millet
- Roger Vu
- Romain Rolland
- Ruben David Gonzalez Gallego
- Salman Rushdie
- Sam Dresser
- Sarah Thornton
- Sáu Nghệ
- Sheri Berman
- Shukshin
- Son Kieu Mai
- Song Chi
- Song Hà
- Song Phạm
- Song Thao
- Số đặc biệt
- Sơn Hoàng Liên
- Sơn Kiều Mai
- Sơn Nam
- Stefano Harney
- Stephan Koester
- Susan Sontag
- Sương Nguyệt Minh
- Sương Quỳnh
- Svetlana Alexievich
- Svetlana Alexievitch
- Svetlana Alexiévitch
- T. Đ.
- T.Vấn
- Tạ Anh Thư
- Tạ Chí Đại Trường
- Tạ Duy Anh
- Tạ Tỵ
- Tạ Văn Thông
- Tadeusz Rósewicz
- Tâm Chánh
- Tâm Thường Định
- Tâm Việt
- Tấn An
- Teolinda Gersão
- Teresa Mỹ Chúc
- Thạch Đạt Lang
- Thạch Thảo
- Thái Bá Tân
- Thái Bá Vân
- Thái Bảo
- Thái Hà
- Thái Kế Toại
- Thái Kim Lan
- Thái Ngọc San
- Thái Sinh
- Thái Thanh
- Thái Thăng Long
- Thái Tuấn
- Thái Văn
- Thái Văn Đào
- Thạnh Đà
- Thanh Hằng - Anh Khoa
- Thanh Nam
- Thanh Tâm Tuyền
- Thanh Thảo
- Thanh Thuỷ
- Thanh Trúc
- Thanh Tùng
- Thanh Xuân
- Thao Dinh
- Thảo luận
- Thảo Trường
- Thảo Vy
- Thận Nhiên
- Thân Trọng Sơn
- Thế Dũng
- THẾ THANH
- Thế Uyên
- Thi Hoàng
- Thi Vũ
- Thích Nhất Hạnh
- Thích Nữ Chân Không
- Thích Phước An
- Thiên Di
- Thiền Lâm
- Thiền Nguyễn
- Thiên Thai
- Thiếu Khanh
- Thiều Mai Lâm
- Tho Nguyen
- Thomas Mahler
- Thomas S. Mullaney
- Thơ
- Thu Phong
- Thuận
- Thuần Ngô
- Thuận Paris
- Thuận Thiên
- Thục Quyên
- Thụy Khuê
- Thùy Linh
- Thụy My
- Thư Bạn Đọc
- Thường Quán
- Tịch Ru
- Tiet Hung Thai
- Tiêu Dao Bảo Cự
- Tiểu Tử
- Tillman Miller
- Timothy Garton Ash
- Tina Hà Giang
- Tô Hải
- Tô Hoàng
- Tô Lan Hương
- Tô Ngọc Vân
- Tô Thẩm Huy
- Tô Thùy Yên
- Tô Văn Trường
- Tống Văn Công
- Trà Đóa
- Tran Dinh Dung
- Tran Nam Dung
- Trang Hạ
- Trang Thế Hy
- Trangđài Glassey Trầnguyễn
- Trangđài Glasssey-Trầnguyễn
- Trầm Tử Thiêng
- Trần Bá Đại Dương
- Trần Bang
- Trần Bình Nam
- Trần Cao Lĩnh
- Trần Cao Tường
- Trần Công Tâm
- Trần Công Tín
- Trần Dần
- Trần Doãn Nho
- Trần Duy
- Trần Duy Phiên
- Trần Duy Trung
- Trần Đăng Khoa
- Trần Đăng Tuấn
- Trần Đĩnh
- Trần Đình Bút
- Trần Đình Lương
- Trần Đình Sơn Cước
- Trần Đình Sử
- Trần Đình Triển
- Trần Đình Trợ
- Trần Độ
- Trần Đồng Minh
- Trần Đức Anh Sơn
- Trần Đức Thảo
- Trần Hà Linh
- Trần Hạ Tháp
- Trần Hạnh
- Trần Hoài Thư
- Trần Hoàng Phố
- Trần Hoàng Trúc
- Trần Huy Minh Phương
- Trần Huy Quang
- Trần Huỳnh Duy Thức
- Trần Hữu Khánh
- Trần Hữu Tá
- Trần Hữu Thục
- Trần Khánh Triệu
- Trần Kiêm Đoàn
- Trần Kỳ Trung
- Trần Lam
- Trần Lương
- Trần Mạnh Hảo
- Trần Minh Phi
- Trần Mộng Tú
- Trần Ngân Hà
- Trần Nghi Hoàng
- Trần Ngọc Cư
- Trần Ngọc Hiếu
- Trần Ngọc Tuấn
- Trần Ngọc Vương
- Trần Nguyên Đán
- Trần Nhã Thụy
- Trần Nhương
- Trần Phong Vũ
- Trần Quang Đức
- Trần Quốc Toàn
- Trần Song Hào
- Trần Thành
- Trần Thắng
- Trần Thị Băng Thanh
- Trần Thị Lai Hồng
- Trần Thị Lam
- Trần Thị Thanh Thoả
- Trần Thiện Đạo
- Trần Tiến
- Trần Tiễn Cao Đăng
- Trần Tiễn Khanh
- Trần Trọng Dương
- Trần Trọng Thức
- Trần Trọng Vũ
- Trần Trung Chính
- Trần Trung Đạo
- Trần Tuấn
- Trần Từ Mai
- Trần Vàng Sao
- Trần Văn Chánh
- Trần Văn Khê
- Trần Văn Minh
- Trần Văn Nam
- Trần Văn Thọ
- Trần Vấn Lệ
- Trần Việt Hà
- Trần Vũ
- Trần Vũ Hải
- Trần Vương Thuấn
- Trần Vương Thuận
- Trần Wũ Khang
- Trần Xuân Linh
- Trần Xuân Lĩnh
- Trần Yên Nguyên
- Trên Facebook
- Trên Facebook/Minds
- Trên giá sách
- Trên trang diaCRITICS
- Trí Hiệu Dân
- Trịnh Anh Tuấn
- Trịnh Bách
- Trịnh Chu
- Trịnh Công Sơn
- Trịnh Cung
- Trịnh Duy Kỳ
- Trịnh Hữu Long
- Trịnh Kim Tiến
- Trịnh Lữ
- Trịnh Sơn
- Trịnh Thanh Thủy
- Trịnh Xuân Thuận
- Trịnh Y Thư
- Trọng Phú
- Trọng Thành
- Tru Sa
- Trúc Giang
- Trúc Thông
- Trúc Ty
- Trump
- Trung Bảo
- Trung Dũng Kqd
- Trùng Dương
- Trung Trung Đỉnh
- Trư Sa
- Trương Anh Ngọc
- Trương Anh Thụy
- Trương Chính
- Trương Duy Nhất
- Trương Đình Phượng
- Trương Hồng Quang
- Trương Nguyên
- Trương Nguyện Thành
- Trương Nhân Tuấn
- Trương Quang
- Trương Quang Vĩnh
- Trương Thị Ngọc Hân
- Trương Tửu
- Trương Văn Dân
- Trương Xuân Thiên
- Tù Quốc Hoài
- Tù Sâm
- Tú Trung Hồ
- Tuấn Khanh
- Tuân Nguyễn
- Tuệ Anh
- Tuệ Nguyên
- Tuệ Nhật
- Tuệ Sĩ
- Tùng Dương Cola
- Tung Nguyen
- Turner
- Túy Hồng
- Tuyết Nghi
- Tư
- Tư liệu
- Tử Linh
- Từ Mai Trần Huy Bích
- Từ Quốc Hoài
- Từ Sâm
- Từ Thức
- Tương Lai
- Uông Tăng Kỳ
- Uông Triều
- Uyên Nguyễn
- Uyên Thao
- Uyên Vũ
- V. Erofiev
- Varlam Shalamov
- Vasco Gargalo
- Vasily Makarovich
- Văn
- Văn Chinh
- Văn Công Hùng
- Văn Giá
- Văn học
- Văn học Miền Nam 54-75
- Văn Như Cương
- Vấn đề hôm nay
- Vận Động Ứng Cử Đại Biểu Quốc Hội 2016
- Velcrow Ripper
- Vi Lãng
- Vi Trần
- Vi Yên
- Viên Linh
- Việt Bách
- Việt Dzũng
- Việt Khang
- Việt Phương
- Viktor Maslov
- Vinh Anh
- Vinh Quyền
- Vĩnh Quyền
- Virginia Woolf
- Vladimir Nabokov
- Võ An Đôn
- Võ Anh Thơ
- Võ Bá Cường
- Võ Đắc Danh
- Võ Định Hình
- Võ Hồng
- Võ Kỳ Điền
- Võ Phiến
- Võ Thị Hảo
- Võ Thị Thu Hằng
- Võ Tiến Cường
- Võ Trí Hảo
- Võ Văn Tạo
- Võ Văn Thôn
- Võ Xuân Sơn
- Vũ Bằng
- Vũ Biện Điền
- Vũ Cao Đàm
- Vũ Đình Hòe
- Vũ Đình Huỳnh
- Vũ Đình Phòng
- Vũ Hà Văn
- Vũ Hạnh
- Vũ Hoàng Chương
- Vũ Hoàng Thư
- Vũ Huy Ngọc
- Vũ Huy Quang
- Vũ Khắc Hoè
- Vũ Khắc Khoan
- Vũ Kim Hạnh
- Vũ Lâm
- Vũ Lập Nhật
- Vũ Ngọc Hoàng
- Vũ Ngọc Tiến
- Vũ Nho
- Vũ Oanh
- Vũ Quang Việt
- Vũ Quí Hạo Nhiên
- Vũ Quốc Ngữ
- Vũ Thành Sơn
- Vũ Thanh Tùng
- Vũ Thành Tự Anh
- Vũ Thế Khôi
- Vũ Thị Hải
- Vũ Thị Nhuận
- Vũ Thị Phương Anh
- Vũ Thị Thanh Mai
- Vũ Thư Hiên
- Vũ Trọng Khải
- Vũ Từ Trang
- Vũ Xuân Tửu
- Vương Bích Ngọc
- Vương Ngọc Minh
- Vương Trí Nhàn
- Vương Trọng
- Walt Whitman
- Walter Isaacson
- Wells
- Will Nguyen
- William Nee
- Wislawa Szymborska
- Wolf Biermann
- Wolfgang Borchert
- Wynn Gadkar Wilcox
- Xie Tao
- Xuân Dương
- Xuân Thọ
- Xương Văn
- Ý Nhi
- Yên San
- Yên San Thụy Miên
- Yiyun Li
- Yōko Ogawa
- Zac Herman
Văn học miền Nam 54-75 (325): Nhã Ca (16)
Giải khăn sô cho Huế (kỳ 3)
Chương 2
Nhà thờ dòng Chúa Cứu thế
Những tiếng khóc tấm tức đã rời rạc, nhạt nhẽo dần. Tất cả các ngọn đèn cầy cháy đã lụi tàn, nhưng bên trong nhà thờ không còn đủ không khí để thở. Thái đã cố gắng dồn được cho má tôi một chỗ nằm khá thoải mái. Dĩ nhiên được một chỗ nằm như thế là đương đầu với sự nguy hiểm nhiều hơn. Tôi và em Thái cũng chọn một chỗ nằm trên hàng ghế nguyện. Mọi người khác chiếm những chỗ kín đáo, như chui giữa các dãy ghế trống, hoặc dưới chân bàn, chân ghế. Họ hy vọng những vật chặn mảnh mai đó sẽ chống đỡ phần nào bom đạn cho họ. Chúng tôi chọn hai chiếc ghế dài gần nhau, nhờ vậy hai chị em có thể thì thầm trò chuyện. Bầu trời bên ngoài gần như yên tĩnh, lâu lâu, điểm vài tiếng nổ xé nát. Gạch đá, kính vỡ lại loảng xoảng rơi. Tôi lo lắng:
“Hay mình xuống đất nằm đi.”
Thái cản:
“Cứ nằm đây. Trái bom nếu nó trúng thì đất cũng tung lên, mấy cái bàn, cái ghế nhằm nhò chi. Nằm ở đây dù gì cũng còn dễ thở, chị. Không can chi mô!”
Bây giờ thì thấy chưa can chi. Nhưng khi can chi thì... Nhưng trong lúc hoảng sợ, còn nghe tiếng người trấn an, cũng đỡ nhiều lắm. Mà xuống sàn, chắc tôi cũng không chịu đựng với hơi người, tiếng rên rỉ kêu la của người bị thương chưa được băng bó. Cứ nghe tiếng nổ là má tôi chồm dậy:
“Xuống đất. Xuống đất hết đi bây.”
Thấy kêu hoài mà không nghe con cháu trả lời, má tôi càu nhàu rồi cũng chịu phép. Tôi nằm thẳng, mắt mở lớn nhìn lên trần nhà mà mái đã bị vạt nhiều góc, thỉnh thoảng thấy những ánh sáng xanh lè xẹt qua rồi tiếp theo tiếng nổ long trời lở đất. Qua khung kính đủ màu trên vòm nhà thờ, có những ánh sáng lù mù mà tôi đoán là của hỏa châu, vì đó là thứ ánh sáng chỉ chập chờn, chập chờn rồi tắt ngúm, điểm vào những tia lửa xẹt và những tiếng nổ lớn gầm thét.
Tôi cố nằm thật im, cố ôn lại những phút kinh hoàng đầu tiên của thành phố Huế và cũng để quen dần với biến cố khủng khiếp đang kéo dài. Mới chưa qua một ngày mà thời gian dài như cả tháng, cả năm. Ðã có lúc, hy vọng có bừng lên. Ðó là lúc ngồi ở bệ đá, tôi nghe lời bàn tán của các người chạy loạn:
“Chắc một hai bữa rồi về. Mấy người lính giải phóng nói họ chỉ ở chơi ăn Tết với đồng bào bảy ngày rồi họ đi.”
Mới ngày thứ nhất đã bao nhiêu người chết, máu đổ. Chúng tôi chỉ mới chịu được có một ngày. Còn những ngày tới...
Tôi đang nghĩ mông lung để dằn nén cơn sợ hãi thì bỗng bàn chân tôi bị ai nắm lấy, kéo một cái. Tôi rụt chân lại, không dám la, chỉ ú ớ rồi ngồi rột dậy. Thái nghe tiếng động, bên ghế kia cũng bật ngồi dậy theo.
“Chi rứa chị. Chi rứa?”
Giọng Thái nhỏ nhưng đầy sự lo âu. Tôi há miệng mà không nói ra lời, quai hàm tôi cứng ngắc. Trước mặt tôi, Trúc cũng đã ngồi dậy tự bao giờ, rên khẽ:
“Chị ngó coi. Ai nơi a tề?”
Nó nhào qua, bấu chặt lấy vai tôi. Hai mắt tôi mở trừng trừng. Chỉ một màn đen. Bàn tay của ai đó đã buông chân tôi ra. Nếu không có ánh hỏa châu bên ngoài vừa xẹt sáng thì tôi không nhận ra cái bóng đen đang chồm tới phía chúng tôi.
“Em...em...”
Giọng Thái:
“Chị đừng sợ.”
Cái bóng vấp vào chân ghế, rồi một giọng nói yếu ớt:
“Cho em ngủ chung với, em sợ quá chị ơi.”
Nhận ra giọng nói của Thu, cô em họ, tôi vẫn chưa hoàn hồn. Nhưng tôi đã mở miệng được:
“Nói nho nhỏ. Sợ chi vậy?”
Thu thì thầm:
“Em nằm bên cạnh cái bà mà khi chiều mình thấy đó. Bà đó ôm cái bọc nhỏ trước ngực. Nằm mà cũng ôm khư khư không rời...”
“Thì kệ bà nớ. Có chi mà sợ chớ.”
“Em ngửi thấy mùi hôi, hôi lắm.”
Tôi nạt nhỏ:
“Nhiều chuyện. Chạy cả ngày, có người sợ đái trong quần. Hôi chớ răng không hôi. Mai mốt em cũng hôi như cú.”
“Không phải. Em nằm sát bên cạnh, thấy ghê ghê. Bà cứ khóc rỉ rả như con dế kêu, rồi cứ nói lầm bầm trong miệng như điên, mà cái mùi... nó kỳ lỳ... Em sợ lắm.”
Thái phải co chân lại, nằm sát một đầu ghế để nhường chỗ cho Thu ghé vào.
Ðêm đầu tiên xa nhà, ngủ ở một nơi hoàn toàn xa lạ với sự sợ hãi giày vò, không biết thân mạng mình sẽ ra sao, gần hai giờ sáng mà tôi vẫn không chợp mắt được mặc dù quá mệt mỏi. Bỗng nhiên tôi nghe một tiếng kêu rú thất thanh và tiếng rú không ngừng, vẫn tiếp tục. Tôi hoảng sợ đứng bật dậy, và trong khi đứng dậy, tôi đạp nhầm một người nào đó đang nằm giữa lòng ghế. Tức thì bắp đùi tôi bị véo một cái đau điếng buốt lên tận đầu, nhưng cũng nhờ đó mà tôi tỉnh táo được. Nhiều tiếng kêu, tiếng lào xào bàn tán, rồi đột ngột rơi vào sự im lặng, như mọi người đã biến mất hết trong bóng tối. Rồi mọi người lại hiện ra, toàn những đầu là đầu khi một que diêm lóe lên và một ngọn đuốc trên bục được thắp sáng. Cha Sở đang bước lên cái bục gỗ nhỏ, giọng lo lắng hỏi:
“Có chuyện chi rứa, bà con? Có ai bị thương?”
Có tiếng khóc từ một góc xa, tiếng một người già rụt rè lẫn trong tiếng rên rỉ của ai đó.
“Dạ thưa cha, có người... có người đau bụng... đẻ.”
Nhiều tiếng thở ra. Nhiều tiếng bầu bầu khó chịu. Trong hoàn cảnh này không ai còn đủ sức lo cho ai, thương cho ai ngoài thân mình. Nhiều cái đầu ngã xuống, nhiều người nằm ngủ trở lại. Cha Sở càng lộ vẻ lo lắng:
“Có ai biết đỡ đẻ không? Có ai là y tá không?”
Im lặng.
Cha Sở lớn tiếng hơn, nhắc lại:
“Ai biết đỡ đẻ, xin giúp... Tôi yêu cầu quí vị...”
Không có ai trả lời hết. Tiếng xì xào cũng ngưng bặt và giọng cha Sở hoàn toàn rơi vào im vắng. Ánh đuốc lung linh chiếu lờ mờ khuôn mặt đầy tuyệt vọng của cha. Cha Sở đốt một ngọn đèn cầy rồi cố mở đường đi xuống giữa hai hàng ghế.
“Có ai không? Có ai không?”
Tiếng cha Sở càng lúc càng lạc lõng, vô vọng.
Cha Sở vẫn cố gắng len lỏi đi xuống thêm những dãy ghế cuối. Buổi chiều người ta đã giành nhau quay ghế thành từng khu riêng cho từng gia đình. Những người đến sau, chịu thiệt thòi, nằm tràn ra sàn nhà, chỗ nào lọt được để nằm hoặc ngồi là họ tranh giành nhau.
“Có ai làm ơn. Xin Chúa chúc phúc cho người hiền lương, xin bà con rủ lòng thương xót...”
Sự tận tụy của cha Sở rồi cũng được một vài người đáp ứng khi cha xuống đến cuối phòng. Vài bóng người đi theo cha, tôi không nhìn rõ họ nhưng tôi biết trong đám đó có Thái.
Người ta khiêng người đàn bà chuyển bụng đẻ lên căn gác lửng nơi dành cho ban nhạc trong các buổi lễ hoặc buổi giảng. Căn gác này hoàn toàn trống, nó gần mái nhà và được coi là nơi nguy hiểm nhất, không ai can đảm lên đó để núp bom đạn.
“Lên đó dễ sợ lắm, dễ ăn bom...”
Một giọng nói xì xầm, không chút xót thương người mà gần như còn mừng cho mình kiếm được chỗ tốt hơn. Tôi âm thầm cầu nguyện, năn nỉ bom đạn ngoài kia, xin ngừng lại một lúc cho người đàn bà qua cơn hoạn nạn.
Trên căn gác lửng, tiếng rên la của người đàn bà bắt đầu thảm thiết hơn, rền rĩ hơn. Con Thu bạo dạn nghểnh đầu nghe ngóng, nó phê một câu:
“Chị ơi, cái bà ni không biết dị chi hết. Ðẻ mà la quá trời...”
Con Thu chưa làm mẹ, nó làm sao hiểu được cảnh người đàn bà qua biển mồ côi một mình. Tôi đã sinh đẻ, tôi biết cơn đau đẻ hành hạ người đàn bà như thế nào, nhưng lúc này tôi cũng không thể chia sẻ gì được cho bà ta. Tôi đã mệt quá, cơn đau đẻ của bà làm cho tôi càng mệt thêm. Không khí như từ đâu tràn vào, xông tới và tôi thở phào, nhẹ nhõm khi nghe tiếng con nít khóc oa oa chào đời. Tiếng khóc mạnh mẽ, bất chấp, không biết có đem sự tin tưởng, hy vọng, sức lực tiếp cho ai không, nhưng với tôi thì có. Cám ơn tiếng khóc chào đời trong cảnh khốn cùng tuyệt vọng.
“Khỏe re. Hết mệt cái lỗ tai. Bà nớ đẻ rồi.”
Giọng Thu có chút vui vẻ mà dửng dưng. Tiếng khóc của đứa trẻ lại nổi lên, mạnh dạn, như thi đua với tiếng bom, tiếng đạn bên ngoài đang hứng dậïy. Tôi nhớ một câu trong Thánh Kinh: Mừng rằng mình đã sanh một người cho thế gian... Ðêm nay, đâu chỉ ở trong cái góc tả tơi, trong sự sống sự chết này có một con người mới tới, mà trong thành phố Huế, trong ly loạn, vẫn còn có những tiếng khóc khác nữa, đang lăn xả vào đời. Tiếng khóc sơ sinh trong căn nhà đang bắt lửa cháy, trong lúc viên đạn đã đi đến nửa chừng. Tiếng khóc ra đời để kết thúc những đau đớn vết thương trên thân thể người mẹ đang giờ hấp hối... Tiếng con nít khóc càng làm tôi nhớ tới các con tôi lúc này đang ở Sài Gòn. Có chuyện gì xẩy ra nơi đó không? Có không? Nếu có chuyện gì thì ruột mẹ sẽ đau, sẽ đứt, nếu có chuyện gì xẩy ra cho mẹ, ruột của các con cũng đau, cũng đứt...
Ngọn đuốc trên bệ đá đã được thổi tắt, nhưng trên căn gác vẫn còn chút ánh sáng rọi xuống. Nguời mẹ đã hết rên đau. Ðứa bé đã hết khóc. Tôi hình dung chị đàn bà đang ngủ. Hài nhi cũng ngủ. Hai giấc ngủ hòa hợp bình yên mặc kệ giông bão, bom đạn của cuộc đời đang ào ạt tới.
Nhưng đêm cũng bắt con người ngừng bớt sự giết chóc. Tiếng bom thưa thớt hơn và những tràng súng lâu lâu mới điểm để không có sự trống trải của đêm dài. Tôi chợp mắt được.
Gần sáng, tôi bỗng thức tỉnh. Quên là đang ngủ trên cái ghế dài, hẹp, tôi ngồi bật dậy như khi còn ở nhà mình. Tôi chao đảo muốn té. Vừa lúc đó tôi cũng chợt nhận ra hoàn cảnh của mình lúc này. Trước hết tôi đảo mắt tìm má tôi. Bà vẫn nằm co quắp, đầu gối lên cái giỏ đựng quần áo. Thu và Thái nằm ngược chiều, đầu châu vào nhau, cũng co quắp người mới đủ chỗ. Còn sớm lắm, bầu trời chưa sáng hẳn nhưng bên ngoài vẫn chiếu vào những luồng sáng của hỏa châu. Không còn tiếng bom, không còn tiếng súng. Bên ngoài im vắng đến ngột ngạt và không hiểu chuyện gì đã xẩy ra? Tôi định qua đánh thức má tôi dậy. Nhưng vừa bỏ chân xuống chưa tới mặt sàn, người tôi như bị điện giựt. Rõ ràng tôi đạp lên một thân người, nhưng cái thân cứng như cây củi, mà lạnh ngắt. Hỏa châu lại chiếu vào, lại cho tôi nhìn thấy một xác chết nằm giữa hai hàng ghế, mắt vẫn còn mở trừng trừng như hướng lên những lỗ hổng trên mái nhà để thấy ánh sáng. Không biết tôi đã dùng bao nhiêu sức lực, hay cái thân tôi biến thành cái lò xo nhảy bắn tới chỗ Thái nằm, chồm lên đầu Thái và Thu. Hai đứa em bừng tỉnh, cuống quíu ôm chặt tôi:
“Chi rứa chị? Chi rứa?”
Tôi ú ớ. Hai đứa em ngơ ngác nhìn quanh. Mọi người vẫn còn ngủ say. Lúc này ánh sáng ngoài trời khá tỏ, đã chui vào từ những lỗ hổng trên mái nên có thể thấy toàn cảnh tuy không được rõ ràng. Thái vẫn chưa thấy xác chết nằm dưới đất nên hỏi:
“Chuyện chi rứa chị. Có chi mà chị sợ?”
Không dám lên tiếng, chỉ đưa tay chỉ. Con Thu rụt đầu, bưng tai:
“Trời đất. Coi tề. Dễ sợ quá, sợ quá...”
Thái ra dấu cho chúng tôi im lặng. Thái đã từng là một cán bộ xây dựng nông thôn nên thấy người chết cũng đã nhiều, nó không sợ hãi.
“Chị và Thu ngồi yên ở đây. Ngồi bỏ chân lên ghế. Ðể em...”
Thái bỏ đi, nói là tìm cha Sở. Mấy chị em tôi ngồi co rút người, ôm chặt lấy nhau. Phía bên kia, má tôi quá mệt mỏi, còn ngủ nhừ. Một lát sau xác chết được khiêng ra ngoài. Nơi chỗ nằm của xác chết vừa được mang đi, còn để lại một vũng nước vàng bầy nhầy máu mủ chảy ra từ vết thương. Thái lấy khăn mùi soa cột ngang miệng mũi rồi đi dọn dẹp. Xong xuôi, Thái đổi chỗ cho tôi:
“Chị nằm đó nghỉ đi. Em qua bên ghế kia.”
Thái nhướng mắt, lắng tai nghe ngóng:
“Bên ngoài im rơ. Khi hồi em khiêng xác chết ra ngoài cũng thấy lặng như tờ. Chắc yên rồi. Chờ sáng coi ra răng rồi mình về nhà.”
Tôi vẫn không tin tưởng:
“Biết ra răng mà dám về. Ðợi coi người ta răng thì mình theo....”
“Rứa chị nằm ngủ đi. Coi con mắt chị đỏ kè tề...”
Nhưng chưa kịp nằm xuống, Thu đã kéo giật tôi:
“Chị ơi, chị...”
“Chi nữa?”
“Coi cái bà đó tề. Bà đó khi túi nằm gần em, răng chừ mò tới gần đây rồi nì. I, chi coi...”
Từ dưới nền đất, cách chừng hai dãy ghế, một người đàn bà lồm cồm bò dậy. Chị đứng thẳng, tay vẫn ôm cái bọc khư khư. Lúc này trời sáng, tôi nhận ra được cái bọc bằng vải, bên trong là gì? Một đứa bé? Sao không thấy cựa quậy nhúc nhích ? Ðứa bé bịnh nặng? Thiếu ăn? Hết hơi sức? Ðôi mắt của chị đàn bà không còn chút thần sắc. Chị liếc nhìn chúng tôi bằng ánh mắt khờ khạo rồi cúi xuống đung đưa cái bọc vải, giọng rền rĩ:
“À... ơi! Con ngủ đi con... À ơi... Ru hời ru hỡi là ru... Bên cạn thì chống, bên su (sâu) thì chèo... Ngủ đi con... Con ngoan... con ơi là con!”
Giọng chị rít lên:
“Con ơi là con. Con ơi!”
Chị đàn bà bật khóc. Tôi không hiểu tại sao chị ru con mà khóc? Chắc hôm qua nhà chị bị cháy, chồng chị chết rồi, chị bồng đứa con chạy thoát? Thái nằm day mặt về phía chị đàn bà, hỏi:
“Con chị đó há?”
Chị đàn bà gật đầu. Gật tới mấy cái liên tiếp.
“Nó mần răng mà chị khóc? Nó đau ốm chi không?”
Chị đàn bà ôm chặt cái bọc vải hơn, hơi quay người như sợ người ta giành mất:
“Không răng. Không răng hết.”
“Gia đình chị mô hết rồi?”
“Chết. Chết hết. Chết. Chết hết, còn mô nữa...”
Chị ngưng lại. Nước mắt đã nhòe nhoẹt trên gương mặt xanh xao. Tôi không dám nhìn khuôn mặt méo mó khổ đau đó. Con Thu nói nhỏ:
“Chắc mụ nớ điên. Ngó cặp mắt lờ đờ... dễ sợ...”
Lắc đầu, nghiêm mặt. Cũng không thể la đứa em. Nhiều người đã trở dậy. Nhiều người bạo gan đi ra ngoài tìm nước súc miệng, rửa mặt. Cha Sở trở lại, yêu cầu thân nhân phải khiêng những kẻ bị thương ra khu nhà ngang. Ở đó có một số thanh niên tình nguyện giúp đỡ, săn sóc, băng bó cho người bị thương. Nhưng không ai nghe lời, họ nghĩ dù người bị thương, được ở bên trong nhà thờ, gần gụi thân nhân vẫn an toàn hơn. Cha Sở phải cùng số thanh niên đi len lỏi vào các dãy ghế. Nhiều người được khiêng ra ngoài. Thái cũng hăng hái cùng đám thanh niên giúp cha Sở. Má tôi cũng đã dậy từ lúc nào, và Thái đã tìm được nước, dấp ướt khăn đem tới cho má tôi lau mặt. Tôi lần tới bên má, ngồi giữa má tôi và một bà cụ già khác.
“Má”.
Tôi nắm chặt tay bà. Hơi ấm. Thân thuộc. Êm ái. Tôi hơi tựa người vào mẹ:
“Má. Má có ngủ được không?”
“Gần sáng thì mệt quá, má ngủ mất hồi mô không hay. Họ có bắn nhau nhiều không?”
“ Ít thôi, má.”
“Ừa. Hèn chi ngủ yên, không bị giật mình.”
Tôi không kể cho má tôi nghe vài chuyện đã chứng kiến hồi nửa đêm về sáng. Má tôi lại hỏi:
“Liệu có yên không con. Mần răng mà về coi nhà cửa. Còn gia đình anh con trên Từ Ðàm nữa, bặt vô âm tín như ri làm má lo trong bụng quá. Chị nờ, tui còn thằng con trai, vợ nó, con nó đang kẹt trên Từ Ðàm...”
Má tôi lại bật khóc. Bà cụ ngồi bên cạnh an ủi:
“Ai cũng chịu chớ riêng chi mình chị. Khóc cũng không làm chi được. Tui, thằng con trai bị họ bắt từ bữa đầu, mấy đứa cháu chạy lạc mô không thấy, chết sống ra răng cũng không biết... Tui cũng bấy trong bụng chị nờ...”
Khuyên nhủ người đồng cảnh ngộ lại làm động mối thương tâm, bà cụ cũng ứa nước mắt. Bà đưa tay chỉ ông cụ đang ngồi phía đầu ghế đối diện, tay ôm bọc quần áo, nói:
“Ông nhà tui đó tề. Chừ chỉ còn hai cái mạng già với nhau còn con cháu trẻ không thấy mô... Ai cũng khổ hết.”
Chút tĩnh lặng trong nhà thờ bị quấy động. Mọi người đã trở dậy. Tiếng ồn ào như ong vỡ. Mấy cánh cửa gỗ lim chắc chắn được hé mở, ánh sáng lùa vào. Thái bỏ đi ra ngoài. Một lát sau Thái trở vào cho biết bên ngoài yên lắm. Nhiều người cũng đi ra nghe ngóng, có người còn ra tận đường phố đứng nhìn lui nhìn tới rồi trở vào thông tin cho mọi người. Lát sau, ngay trong sân nhà thờ, đã có nhiều nhóm tụm năm tụm ba nhìn ra con đường vắng ngắt như đã hoang phế từ bao lâu rồi.
“Lợi dụng đang yên, mình ra ngoài kiếm nước, chị.”
Mấy chị em dè dặt đi theo sau lưng Thái ra ngoài, tới giếng nước. Mọi người đã tới đây đông nghẹt và đang giành giựt nhau với chỉ một cái gàu múc nước. Giếng nước nằm cạnh một dãy nhà bếp nối liền với dãy nhà ngang nằm mé một khu vườn rộng trồng đủ loại cây trái. Qua một ngày một đêm tù túng bên trong nhà thờ, lúc này tôi mới hít thở được khí trời, nhìn thấy gốc cây ngọn cỏ và mặt đất còn bình yên.
Bầu trời nặng trĩu màu xám và bắt đầu rơi xuống những hạt mưa nhỏ như bụi. Tôi kéo vạt áo măng tô lại và cài nút kín cổ vì không khí bên ngoài giá lạnh. Cả đêm qua bên trong nhà thờ, đầy hơi người, đầy lo âu, tôi đã không thấy lạnh mà còn nóng bức. Lúc này đứng bên giếng nước, nhìn cỏ cây, mưa bụi, không khí trong lành, tôi thở hít không ngừng, thở hít ham hố như sợ ngày mai, ngày mốt sẽ không còn được thở trong bầu không khí như vậy nữa.
Một lúc sau tôi cũng phải rời giếng nước và vườn cây xanh um. Thu bỏ vào bên trong nhà thờ trước. Nó đã lấy được một lon bơ đầy nước. Thái rủ tôi ra đường coi có gì lạ không. Con đường như dài, rộng hơn ngày thường, trống vắng và đầy bí hiểm hơn ngày thường. Chúng tôi vòng lại phía sau, chỗ có một con đường tráng nhựa chạy thẳng, dẫn tới một bờ sông. Cũng có một vài người ra đến đó. Chúng tôi hỏi nhau, cũng không ai biết gì hơn chúng tôi cả.
Sau cùng, hai chị em tôi đi vào một xóm nhỏ. Mọi nhà đều cửa đóng then gài giữa những khu vườn nhỏ tắm mưa. Cũng còn vài nhà có người. Thấy chúng tôi, họ thò đầu ra ở những cánh cửa hé và hỏi thăm:
“Mấy người ở mô. Thấy ra răng rồi? Họ còn đó hay đã đi chưa?”
Chúng tôi còn biết gì hơn họ? Chúng tôi lắc đầu. Con đường phía trước không biết chuyện gì đang chờ đợi? Lúc đó, có một toán người từ bờ sông chạy ngược lên, họ ra dấu cho chúng tôi trở lại. Và rồi đám đông cùng theo chân chúng tôi, tụ trong sân nhà thờ. Họ cho biết họ ở phía bên kia cầu, họ đã chạy loạn và muốn trở về. Nhưng ở bên kia cầu lính Việt cộng đang canh giữ.
“Thấy chúng tôi, họ đuổi trở lại nhà. Chúng tôi chạy đại bất kể, họ đưa súng lên nhắm bắn. Rứa là tụi tôi chạy bán sống bán chết. Họ còn bắn đuổi theo dọa làm chúng tôi chạy té xấp té ngửa...”
Ðám người này vẫn chưa chịu vào bên trong nhà thờ để cha Sở xếp đặt chỗ ở. Họ cứ lớ ngớ nhìn ra đường, mỏi mắt ngóng chờ một người nào đó chạy tới để hỏi thăm tin tức nhà cửa của mình. Nhiều người còn có người nhà ở lại.
Và lạ lùng thay, không biết ở đâu chui ra, trong sân nhà thờ xuất hiện nhiều bộ mặt lạ. Họ như đã ở sẵn đây từ đêm rồi. Họ tản mát đâu phía sau khu vườn rộng, hay chính cả bên trong nhà thờ, lẫn trong dân chúng. Thái kéo tay tôi:
“Mình đừng đứng đây. Mấy người này sao thấy nghi quá.”
Hai chị em đi vào trong. Má tôi và bà cụ bên cạnh đều ngước mặt lên chờ đợi và nôn nóng hỏi:
“Có thấy chi không? Có nghe chi không?”
Tôi lắc đầu:
“Không thấy chi hết má. Bên ngoài yên lặng như thành phố ma vậy đó.”
Má tôi cắn môi, nuốt nước miếng, nhăn nhó:
“Biết rứa cứ ở nhà. Thà chết ở nhà còn hơn chết bờ chết bụi.”
Tôi còn biết lời gì để an ủi má tôi. Thu tới ngồi bên cạnh, thì thầm:
“Chị. Em biết có con đường tắt đi về nhà mình.”
“Họ gác ở hai đầu cầu. Không qua về được.”
“Ðường ni không phải qua cầu. Mình đi tới bờ sông, may ra có đò. Chỗ ni vắng lắm chị.”
“Không được. Ðừng có đi ẩu. Ðể coi người ta làm răng thì mình làm rứa.”
Ðến chín giờ sáng vẫn không nghe một tiếng súng nổ. Bên ngoài im lặng như tờ. Thình lình, có vài người chạy vào báo tin:
“Ðường đi được rồi. Bên kia sông, người ta đang tràn qua, nhiều lắm.”
Mọi người ùa ra. Tôi và Thái cũng chen chúc trong đám người cố ra khỏi cửa nhà thờ. Giữa sân, tụ tập tới mấy nhóm chạy loạn tới. Ðàn ông, đàn bà, bà già, con nít. Người đang hoa tay chỉ chỏ, kể chuyện, người khóc thút thít. Trẻ con nắm chặt áo người lớn với mặt mũi còn kinh hoảng thất sắc. Tôi chen mãi mới vào được bên trong, đứng gần một chị đàn bà:
“Chị ở mô chạy tới đây?”
“Tui ở dưới sân vận động. Nhà tui cháy rụi rồi.”
“Mới cháy?”
“Không. Cháy từ bữa qua lận. Không còn chi hết. Tui chừ tứ cố vô thân. Trời ơi là trời...”
Chị đàn bà khóc. Tôi hỏi tiếp:
“Ði đường thấy chi lạ không? Răng lại chạy tới đây?”
Chị đàn bà hỉ mũi, đưa tay quẹt nước mắt:
“Bữa qua dưới tui nhà ni cháy thì chạy qua nhà nọ. Họ tới đông lắm, không cho ai đi ra khỏi xóm. Sáng ni thấy có người chạy ngoài đường, mới chạy đại theo...”
“Họ để cho đi?”
“Họ chỉ bắt thanh niên thiếu nữ tập họp rồi đi khiêng người bị thương. Nghe nói có nhiều xác chết, phải đem chôn. Có rút đi mô hết, đang như kiến rồi biến như ma rứa đó. Giữa đường, thấy xác chết bất loạn.”
Ðang nói, thấy một người quen trong nhóm bên cạnh, chị nhào tới ôm chầm lấy, khóc bù lu bù loa:
“O ơi là o. Tan nát hết rồi o ơi...”
Người đàn bà lớn tuổi mắt rưng rưng, nhưng cố gắng an ủi hàng xóm:
“Khóc chi tào lao rứa. Có người ta có mình chớ. Mấy đứa nhỏ mô mà không thấy?”
Chị đàn bà lúc này mới nhìn quanh. Mấy đứa nhỏ con chị đang ngơ ngơ ngác ngác nhìn mấy người lớn khóc lóc, bàn tán. Chị túm mấy đứa con lại:
“Biểu đứng một chỗ không thì lại lạc. Nói không nghe... O ơi, tụi nó đây nì o. Từ bữa qua tới giờ chưa đứa nào có cái chi nhét vô miệng... Mà nhà cửa, bàn thờ ông bà ông vải cháy rụi rồi o ơi...”
“Còn thằng? Mô không thấy?”
“Tụi nó bắt rồi. Ði theo mấy người kia, không biết ra răng...”
“Con cháu tui cũng bị bắt đi. Nghe nói chỉ đi khiêng tải người bị thương rồi về. Hết việc thì về chớ giữ lại mần chi. Mình cứ cầu trời khấn Phật đi o nờ...”
Chị đàn bà vẫn khóc. Mấy đứa nhỏ níu chặt áo mẹ. Mưa phùn cùng nước mắt ướt đẫm mặt tôi. Tôi cần một chút không khí để thở. Lách ra ngoài, tôi gặp Thái đang nói chuyện với một người đàn ông cùng với gia đình của ông ta. Nhiều bọc lớn nhỏ, một đôi thúng gính đựng đầy đồ đạc lỉnh kỉnh. Người đàn bà chắc mới sinh, đứa bé còn nhỏ lắm, bọc trong một cái chăn cũ. Bà ta thở mệt nhọc, đứa con gái chừng mười một tuổi ôm đứa em trên tay, hết nhìn cha đến nhìn mẹ.
“Bác ở mô chạy về đây?” Thái hỏi.
“Tui ở trên Phú Cam. Trên đó tụi nó còn đông lắm.”
“Rứa răng bác chạy được?”
“Liều. Liều cậu ơi. Nhờ Chúa che mắt nên mới thoát được tới đây. Tụi nó đông lắm, chỗ mô cũng thấy tụi nó...”
“Bác có nghe tin tức chi không?”
“Cũng có nghe sơ sơ. Họ nói tụi giải phóng chiếm hết thành phố Huế rồi. Vài ba bữa nữa ông Hồ vô thăm ăn mừng chiến thắng. Họ nói ông Hồ mà vô đây, bà con được Bác phát gạo ăn không hết...”
“Ở đó mà có gạo. Cứt khô cũng không có. Từ bữa qua tới chừ gia đình tui mười một mạng chưa có hột cơm hột cháo mô trong bụng nì... Phách tấu...”
Người đàn ông vừa chen câu nói đeo kính cận. Xung quanh ông ta có năm sáu đứa nhỏ, đứa nắm áo, đứa nắm quần, kêu cha cha, con đói, mặt mũi méo xẹo, tèm nhem. Thái lại hỏi:
“Rứa chớ bác ở mô chạy tới đây rứa?”
“Bên tê sông.”
“Bên đó ra răng, bác?”
“Mấy ông vô tới nơi là khổ rồi. Bét mắt đã thấy họ đầy nhà, đầy vườn. Cha nào cũng ốm cà tong cà teo, đói đeo vàng hai con mắt mà toàn nói phách tấu không rứa. Người sống bấn loạn, người chết, người bị thương cũng bấn loạn, khiêng vất trong sân nhà người ta rồi vô nhà thấy chi cũng vơ cũng vét. Con trai con gái mới lớn bắt đi tải thương, chôn xác. Vô nhà kêu gọi nấu cơm cho quân giải phóng, mượn gạo, mượn mắm muối. Nói là mượn chớ cướp của dân thôi mấy ông mấy bà ơi... Nhà tui con đông, khi mô cũng trữ gạo, đồ khô, cá mắm. Rứa mà họ chở đi hết không chừa cho tui một nạm, còn nói phách, bữa mô Bác vô, gạo phát không cho dân... Ở nhà cũng chết đói, thôi liều mạng chạy qua đây xin cha gạo cứu mấy đứa con nít trước đã...”
“Dân bên đó chết nhiều không bác?”
“Thì bữa đầu đạn ở mô bắn như mưa. Chết chớ răng không chết. Sơ sơ tới sáng mùng hai, có mấy nhà chung quanh tui cũng mất sáu mạng...”
Thình lình một người đàn ông mặc áo măng tô đen đi tới. Cái áo măng tô thì dài mà người hắn thì ngắn nên cứ kéo phệt đất. Chắc chắn cái áo này cũng là của mượn thôi. Hắn hỏi:
“Bác từ đâu tới đây?”
Giọng ông ta lơ lớ không phải miền Bắc, cũng không phải miền Trung, khi thì như Quảng Bình hay Hà Tĩnh. Ông ta nhìn người đàn ông đeo kính gằm gằm. Người đàn ông đeo kính tránh luồng mắt của ông ta, cúi đầu. Mấy đứa nhỏ bíu chặt lấy người cha, sợ sệt. Thái bấm tay tôi. Chúng tôi lảng xa ra. Thái thì thầm:
“Thằng cha đó thấy khả nghi quá. Thôi đừng hỏi thăm nữa.”
Bây giờ trong các nhóm khác chạy vô sân nhà thờ, có những người bị thương được khiêng theo. Thái đẩy vai tôi:
“Chị đi vô trong đi. Ðứng đây cũng không làm chi được. Ðể em ở lại coi một lúc rồi vô sau.”
Tôi thấy nhiều người từ phía trong đang đi ra. Tôi tìm băng ghế của mình và ngồi xuống. Má tôi vẫn ngồi bó gối. Bà cụ già bên cạnh đang têm trầu. Những lá trầu đã héo, vôi đã khô. Ðứa em dâu đưa con cho tôi bế để ra ngoài tìm cách nấu cơm. Mấy đứa em tôi khi chạy loạn, bỏ lại hết, mỗi đứa đem theo một túi gạo. Nhưng tới trưa, đứa em tôi vẫn chưa thổi cơm được vì không có nước. Người ta bu quanh miệng giếng không còn chỗ chen chân, và vì nhiều người dùng quá nên các mạch nước rỉ ra không đủ cho những chiếc gàu chờ chực múc. Thái nhanh nhẹn ra xóm kiếm được mấy ổ bánh mì nguội đâu từ nhiều ngày và thịt hộp. Chưa bao giờ chúng tôi thấy những hộp thịt gà, hộp bơ, đồ viện trợ Mỹ quí giá tới như vậy. Ngày thường tôi không nuốt nổi mấy thứ này.
Trời đánh còn tránh bữa ăn. Tôi nhớ một câu các cụ thường nói. Vậy mà đang ăn nửa chừng thì tiếng súng lại nổ, nổ rất ròn rã ở phía bờ sông. Khu nhà thờ quay mặt ra đường lớn, phía trước mặt nhà thờ, bên kia đường là ruộng. Khu ruộng khá lớn, chạy dài tới tận con đường dẫn ra nhà dây thép. Phía sau lưng nhà thờ, cách một xóm nhỏ là bờ sông. Một nhánh của sông Hương, chảy từ Cầu Lòn, về tới Ga Huế, qua Bến Ngự, Phủ Cam, tới An Cựu và còn chảy dài xuôi về đâu nữa, tôi không biết. Càng về chiều tiếng súng thưa dần và vợ Bé nấu được nồi cơm. Chúng tôi không đem theo chén bát nên mỗi người phải lấy tay mình nắm cơm chia cho nhau. Nhưng khi nồi cơm vừa bày ra, thì cả chục bàn tay, cả chục miếng miểng, chén sứt mẻ chìa ra. Một lũ trẻ con đói ùa tới. Nồi cơm nhỏ phải chia năm xẻ mười... Phần còn lại chẳng được bao nhiêu, chúng tôi lại cứ nhường qua nhường lại. Rồi mỗi người cũng chia nhau ăn một ít. Hèn chi má tôi thường mắng chúng tôi mỗi khi hoang phí: hạt cơm là hạt ngọc của trời. Vợ Bé cạo nồi đưa thêm cho tôi một miếng cơm cháy nhỏ. Nhưng miếng cháy bị giựt và một đứa nhỏ chạy biến, lẫn vào đám đông nằm ngồi nghiêng ngửa.
Nhìn theo thằng bé, tôi chợt bắt gặp chị đàn bà ôm bọc vải. Chị ngồi dựa vào chân ghế, đôi mắt ngơ ngác thất thần thỉnh thoảng nhìn người này người kia rồi cúi xuống ôm chặt cái bọc vải. Chị ru con, ru hời ru hỡi.
Hai ông bà cụ già đem theo nhiều bánh tét và mức. Họ cũng gìn giữ kín đáo, và đang ăn với nhau. Ông cụ lén đưa cho tôi một khoanh bánh tét. Tôi định từ chối thì Thái đã vội cầm lấy, cám ơn. Một miếng ăn lúc này còn hơn cả vàng bạc, châu báu. Nào vàng bạc châu báu có bỏ vào miệng nhai được cho đỡ cơn đói đâu! Vừa cắn một miếng bánh, tôi bỗng dựng người lại. Hình như có người nào trong đám đông đem theo được cái radio chạy pin. Họ vặn âm thanh nhỏ lắm nhưng tôi cũng ráng nghe lõm bõm. Ðài Phát thanh Huế lọt vào tay họ. Tin loan báo Sài Gòn đã thuộc quân giải phóng...
“Miền Nam đã thua. Giải phóng toàn quốc.”
Giọng một thanh niên trẻ. Tiếng nói phát ra từ chiếc radio biến mất. Một giọng khác:
“Cất đi. Trời ơi là trời. Khổ lắm, đừng nghe, đừng nghe...”
Tôi chợt nhớ là lúc soạn đồ đem đi, tiện tay tôi có bỏ vào túi vải một cái radio nhỏ xíu. Nhưng hiện nó nằm trong túi vải nào thì tôi không nhớ. Ðã đánh thắng toàn quốc. Miếng cơm trong miệng tôi nghẹn cứng lại.
Ðêm thứ hai ở nhà thờ không khí và quang cảnh đã gần quen thuộc hơn. Một vài ngọn đèn dầu tim lửa thật nhỏ và đuốc chỉ được đốt một ngọn, mà tới 9 giờ tối phải tắt. Cả đèn dầu nhỏ cũng phải tắt hết.
Ðêm nay, mọi người xì xào nói chuyện nhiều hơn. Thái kể cho tôi nghe về những điều đã thấy được trong ngày. Ngay dưới sàn nhà thờ, phía dưới có một phần hầm thấp. Ở dưới đó người ta chen chúc nhau để giành chút an toàn, nhưng bẩn thỉu và hôi hám lắm. Ngay ở phía trên, nhà nguyện và nhà giảng, trần cao, thoáng mà chúng tôi còn không chịu nổi hơi người ta. Trẻ con ỉa đái tùm lum, cũng đã nặng mùi lắm rồi. Trong đêm, có thêm mấy người đàn bà chuyển bụng đẻ, chúng tôi nghe thêm được vài tiếng khóc vào đời. Tiếng khóc con trẻ làm tôi nhớ tới mấy đứa con tôi. Lúc này chúng đang ở Sài Gòn. Theo tin tức phát thanh của họ thì Sài Gòn cũng đã mất. Chồng con tôi ra sao? Có chạy loạn? Có ly tán? Trái tim tôi có lúc như bị bóp nghẹn, không thở nổi.
Cũng có lúc quá mệt mỏi, tôi ngủ thiếp đi. Nhưng cơn ngủ quá ngắn. Tôi bị đánh thức dậy bằng một tiếng la hoảng hốt, thất thanh:
“Chết tôi. Chết tôi rồi. Bà con ơi!”
Nhiều tiếng đồ vật rơi loảng xoảng. Vài tiếng kêu rú theo. Giọng kêu lúc đầu lại lớn hơn, khủng khiếp hơn:
“Việt cộng tới. Việt cộng tới. Ám sát. Giết người. Chúng nó tới.”
“Ðâu? Ðâu? Trời đất ơi, Việt cộng.”
Người ta chồm dậy, nhảy xuống đất, bám chặt nhau. Hốt hoảng, lá ó, kêu gào....
“Cha ơi, cứu chúng con. Chúa ơi!”
Ngọn đuốc trên bệ cao được đốt lên, chiếu lung linh hình bóng cha Sở.
“Bà con yên lặng. Chuyện chi? Chuyện chi xẩy ra?”
“Dạ thưa cha...”
“Dạ nghe la... Dạ có người la... Việt cộng tới.”
“Ai la. Ở đâu?”
“Dạ thưa cha. Ở đây. Dạ ông ni nì. Ông la quá.”
Vài ngọn đèn nhỏ được đốt thêm. Mọi người nhìn về hướng có tiếng nói. Chẳng thấy gì ngoài những chiếc đầu cao thấp lố nhố. Cha Sở kêu:
“Ai vừa la đó. Ðứng dậy coi.”
Một người đàn ông bị đẩy đứng lên trên ghế. Ánh đuốc chiếu tới, một khuôn mặt còn thất thần, giọng lập cập:
“Dạ con, cha ơi. Con nằm mơ, dễ sợ quá.”
“Thằng cha mắc dịch.”
Nhiều tiếng nguyền rủa. Người đàn ông nói tiếp:
“Nằm mơ thấy Việt cộng...”
“Trời đất. Thấy Việt cộng mà làm như thấy ma quỷ.”
“Còn hơn nữa tề.”
Ai đó nói. Một giọng cáu kỉnh:
“Mả cha cái thằng vô duyên. Mả cha thằng nào đạp vào bụng ông muốn phòi mỡ.”
“Tui cũng bị đạp trúng mắt.”
“Tui nì. Tui bị chân đá vô mặt. Tổ cha thằng mô con mô, tao biết tao bẻ cẳng.”
Một giọng đàn bà:
“Cha ơi! Nó còn la nữa. Cha đuổi nó ra ngoài.”
“Cho nó ra ngoài để nó thấy Việt cộng, cha. Làm người ta hết hồn.”
Nhiều giọng phụ họa. Nhưng cha Sở chỉ bảo mọi người im lặng và nên nằm xuống ngủ tiếp để lấy sức vì chưa biết chuyện gì còn xẩy ra nữa. Mọi người nghe lời. Nhưng cha Sở vừa đi thì thằng cha ngủ mớ làm người ta sợ đái ra quần không biết thấm thía chuyện gì mà bỗng ré lên cười. Tiếng chửi rủa lại nổi lên. Người đàn ông im bặt. Bên ngoài lạnh lắm, làm quá dám cái đám đông kia khiêng hắn vứt ra ngoài mưa đêm.
Nhưng không ai ngủ yên được. Trời chưa tảng sáng dã nghe tiếng quát tháo giận dữ của cha Sở. Lại ngồi dậy, lại lắng nghe. Từ bệ đá, cha Sở và đám thanh niên trật tự đang lôi ra một cô một cậu. Một thanh niên chỉ vào mặt hai cô cậu, có lẽ họ đang run.
“Chưa biết sống chết ra răng, còn làm chuyện tồi bại.”
Mọi người chen nhau đứng cả trên ghế để nhìn cho rõ mặt cặp thanh niên nam nữ. Một giọng nói phát ra từ đám đông:
“Ðánh chết chúng nó đi.”
“Ðuổi ra ngoài.”
“Ðừng trả áo cho nó.”
Cha Sở lại phải dàn xếp, làm đám đông dịu lại và đưa cặp nam nữ xuống nhà ngang. Cha sợ để ở lại đây cặp nam nữ kia sẽ không yên với đám đông đang căng thẳng. Mà xuống nhà ngang cũng là một hình phạt quá nặng rồi, ở đó, họ phải ngồi chung với những xác chết, may ra thì còn được ở chung với những người bị thương.
Cả một xã hội bát nháo đang thu nhỏ lại trong khu vực Dòng Chúa Cứu thế. Có kẻ sinh, người chết, có ganh ghét, phẫn nộ, hằn học mà cũng có thương yêu. Trẻ sơ sinh được cho nằm trên căn gác nhỏ. Người nào bị thương, bệnh, chết được khiêng xuống phía sân sau, trong dãy nhà thấp. Sự chung đụng gây ra nhiều vụ cãi vã, kiện tụng, kể cả đánh lộn. Nhiều người chạy loạn đã cạn lương thực. Cha Sở phải lấy gạo dự trữ của nhà thờ phân phát. Dù đã có một số thanh niên tình nguyện xung vào đội trật tự, cũng không sao ngăn cản nổi người ta giành giựt, đánh nhau lỗ đầu chảy máu để tranh bát gạo, miếng thức ăn. Giọng cha Sở không còn thanh, lớn như trước mà khản đặc lại. Cha đã hò hét, can thiệp, lo lắng quá nhiều cho đám đông chạy vào nhà Dòng. Gạo chắc cũng không còn bao nhiêu để phát tiếp...
Có một người không hề để ý tới gạo, tới thức ăn. Không xếp hàng, chìa tay lĩnh gì hết. Ðó là chị đàn bà ôm cái bọc vải, ngồi yên lặng ở một góc, chăm chỉ ru đứa con ngủ. Cả mẹ không ăn, cả con không bú. Cha Sở đem tới cho chị một vắt cơm, chị ăn cầm chừng, hình như rứt rứt từng hột cơm bỏ vô miệng nhai sẽ đỡ bớt cho chị một chút ray rứt chứ không phải để mưu cầu sự sống? Riết rồi người ta cũng mặc kệ chị, không ai thèm chú ý.
Ngoài đường cũng không còn người chạy loạn. Cả thành phố như chìm ngủ trong mưa phùn và giá lạnh. Cha Sở đã đóng cửa nhà thờ, chừng này người đã thiếu không khí để thở.
(tiếp chương 2)
Qua ngày thứ ba, mọi người đang có chút hy vọng là mọi chuyện sẽ khá hơn thì ngay lúc gần sáng, mọi người đang ngủ bị dựng cổ dậy vì tiếng súng. Nhiều người đang nằm trên băng ghế lăn đại xuống đất, bất kể đè lên trên người khác. Tiếng súng nhỏ, rồi súng lớn. Ðoàng. Ðùng. Ðùng. Nhà thờ rung lên.
Ánh chớp của bom đạn, của lửa. Và choang, ầm, choang. Vài tấm kiếng trêm vòm nhà thờ vỡ. Lúc này thì không đủ gan lì để nằm ráng trên băng ghế được nữa. Tôi cũng lăn hay té xuống giữa những hàng ghế. Người nằm phải lồm cồm ngồi dậy để khỏi phải chồng lên nhau. Thái đã kéo má tôi lọt vào giữa. Bom đạn bên ngoài càng ngày càng bắn rát, dữ dội. Chúng tôi cứ ngồi khít lên nhau, ôm chầm lấy nhau, cận kề cái chết cho tới sáng thì biết còn sống vì tiếng đạn thưa thớt dần rồi dứt.
Nghe ngóng, chờ đợi một lúc, tôi và Thái cùng vài người nữa bạo gan đi ra ngoài. Con đường dẫn ra bờ sông hôm nay đầy rác rưởi, dơ bẩn như một cánh tay của một tử thi đã rữa nát dưới mưa gió, còn muốn chuồi tới bến sông để rửa ráy. Nhiều ngôi nhà sập, nhiều nhà cửa, cây cối cháy rụi.
Ði vào một xóm nhỏ. Nhà cháy, nhà bay nóc, mất cửa. Vài xác chó xác mèo nằm trơ trong sân. Không có bóng người. Tôi lặng lẽ kéo Thái trở về nhà thờ. Có lẽ chỗ này là còn yên ổn, ít nhứt trong thời điểm này.
Khi chúng tôi trở về thì có một số người còn đi nữa. Họ tìm tòi trong những nhà bỏ trống ít gạo, ít bánh chưng bánh tét trên những bàn thờ còn nguyên. Họ cũng đem về xác vài con gà con vịt đã chết. Ba bốn người khiêng được xác một con heo. Họ đưa ra giếng, mượn đồ nhà bếp của nhà thờ, cạo lông, làm thịt. Bé cũng phụ làm heo, được chia phần. Thịt được cắt nhỏ, kho với muối. Nhà thờ chẳng còn gì ngoài muối.
Tiếng súng chỉ ngưng được một lúc rồi lại bắt đầu. Nhưng không dồn dập mà từng chặp, từng chặp, cho tới trưa. Cô em dâu của tôi cũng ra giếng lấy nước nấu một nồi cơm nhỏ. Nhưng khi đem vào, chúng tôi không dám bày ra mà dấu dưới gầm ghế, lâu lâu thò tay vắt một vắt nhỏ chia nhau ăn. Ðám trẻ con đói nhiều quá. Tôi đổi mấy vắt cơm lấy nửa đòn bánh tét của bà cụ “hàng xóm”. Không cầm lòng đặng, Thái cắt mỏng từng lát bánh tét chia cho lũ trẻ con, nhưng cũng không thấm đủ gì.
Buổi trưa tiếng súng bỗng nhiên im bặt. Trong mắt mọi người có hy vọng. Nhưng chút hy vọng đó tan biến như mây khói khi từng loạt đạn dấy lên. Ðạn bắn đâu gần lắm, như từ phía ruộng trước mặt, từ hai bên hông nhà thờ, từ phía sau. Nhà thờ rung lên và vòm kính trên nóc tiếp tục vỡ. Mỗi lần một tiếng nổ lớn, một tiếng kêu choang là kính rơi xuống như mưa đá. Má tôi lấy cái mền bung ra, trùm kín đầu con cháu, sợ miểng kính rơi trúng tét đầu. Nhưng Thái bị tới mấy mảnh kính cứa cổ tay, cứa vai, máu chảy thấm áo đỏ lòm. Thuốc thang không có, má tôi lấy mớ thuốc rê đem theo để ăn trầu rịt vào vết thương cho Thái. Cũng may em Thái khỏe mạnh, quen dãi dầu mưa nắng nên vết thương cũng chỉ làm đau rát chút đỉnh mà thôi.
Chừng hai tiếng đồng hồ sau, tiếng súng dồn dữ dội về phía sau nhà thờ, ở bên kia sông. Thái thì thầm cho tôi biết đó là loại súng A-ka của Liên Xô mà Việt Cộng thường dùng. Tiếng đạn A-ka sắc, ngọt, giết người cũng lẹ làng. Hai chị em tôi co quắp bíu chặt nhau. Tấm mền má tôi trùm đầu làm nghẹt thở quá. Nếu lúc đó tiếng súng không ngớt bớt, tôi không thò đầu ra khỏi, chắc cũng chết ngộp.
“Có vẻ yên hơn, chị. Ðể em ra ngoài.”
Thu cản:
“Ê Thái. Ðừng. Ðừng vội. Nghe hình như...Nghe đã tề...”
Phía bên ngoài cánh cửa nhà thờ, có nhiều tiếng ồn ào. Tiếng đập cửa, tiếng kêu cứu:
“Cha ơi. Cứu chúng con. Cứu chúng con...”
“Cứu người. Cứu người...”
“Ðừng mở. Chật quá rồi cha ơi.”
Cha Sở đang bế một đứa nhỏ bị thương vì miểng kính, nghe kêu, cha đưa đứa nhỏ cho một thanh niên trật tự đứng bên, mở cửa, chạy băng ra ngoài.
Người ta ở bên ngoài tràn vào như giòng nước lũ. Ðâu mà nhiều thế. Hết chỗ. Họ đứng sát vào nhau. Nhiều người bị thương vô tới là ngã lăn ra đất. Ðám đông cũ bị bắt buộc dồn cục lại, nén chặt lui phía sau. Cha sở lại phải hô hào, dàn xếp. Rồi đâu cũng vào đó. Cả cái bệ để cây đuốc, nay cũng có người leo lên nằm ngồi. Sát bệ đặt tượng Chúa và Thánh giá, con nít bò lổn ngổn.
“Khóa cửa lại. Hết chỗ chứa rồi.”
Ðám người cũ, đám người mới hỏi han nhau. Chỉ biết được là Việt cộng tới đông lắm. Bên kia sông bắn nhau dữ lắm. Nghe nói quân lính mình đã tới... Nghe nói đánh nhau ác liệt nhưng có lính mình và lính Mỹ, ai cũng mừng, đã có tiếng hoan hô reo vui.
Cha Sở lại đẩy cửa bước vào. Theo sau lưng cha có hai người lạ. Một nam một nữ, họ là người da trắng. Ðám đông lại xôn xao:
“Mỹ tề. Mỹ phải không?”
“Mỹ chi mà lùn tịt. Thằng Tây ni lùn tịt. Tây đó.”
Người đàn ông đứng tuổi quần áo sốc sếch, râu ria xồm xoàm như con đười ươi trong rừng chạy lạc về phố. Tay họ cầm cờ trắng có viết chữ “báo chí”. Cha Sở nói chuyện với họ bằng tiếng Pháp. Thì ra, đây là hai phóng viên của một tờ báo ngoại quốc. Người đàn ông còn có chút bình tĩnh, nhưng người nữ phóng viên thì trên mặt còn đầy nét sợ hãi. Mọi người bu tới coi. Con nít chui dưới chân người lớn, kêu réo với nhau:
“Bây ơi! Tới coi ông tây bà đầm.”
Bọn trẻ nít này đâu khác gì tôi hồi còn thơ ấu. Những người da trắng tới xứ sở Việt Nam, coi như là người rớt từ trên mặt trăng xuống. Tôi cũng có mặt trong đám con nít đi coi ông tây bà đầm. Nhưng ông tây bà đầm hồi đó oai hơn nhiều, đâu có nhếch nhác như hai người chạy loạn này. Cha Sở nói chuyện nhiều lắm. Một lúc sau người nữ phóng viên đã bớt sợ, cô ta đưa máy ảnh lên bấm lia lịa:
“Ê, coi nó chụp hình. Chụp hình.”
Con nít thích chí chui tới đứng dàn ngang. Nhiều người lớn che mặt.
“Báo chí đó. Nó đăng báo có cái mặt mình...”
Chụp đám đông. Chụp người bị thương. Chụp con nít. Người đàn bà có đôi mắt chưa hết thất thần chăm chăm vào ống ảnh. Những đứa con nít nhay nhay vú mẹ mãi mà không có sữa, ngó cái ống ảnh, nhả vú mẹ ra rồi khóc ré lên... Ống máy ảnh đưa về phía tôi. Thái đứng dậy dùng cả cái lưng che khuất, lớn giọng:
“Còn chụp với chiếc gì...”
Nó đưa tay ra dấu muốn đập bể cái máy ảnh. Cô nữ phóng viên cười muốn làm thân. Họ đi lên gác chụp tiếp mấy sản phụ và hài nhi rồi xuống nhà giảng, đưa máy ảnh bấm liên tiếp.
Cũng liên tiếp lúc đó có tiếng súng nổ. Mọi người lúc đó mới nhận ra nguy hiểm của sự có mặt hai người này. Việt cộng sắp tới đây rồi. Chúng thấy hai người da trắng sẽ nghĩ là Mỹ và sẽ ra tay tàn sát. Vậy là họ nhao nhao đòi cha Sở phải đuổi hai người này ra khỏi nhà thờ.
“Cha ơi. Ðuổi chúng đi.”
“Lấy máy ảnh của nó.”
“ Không cho chụp nữa. Ði đi.”
Cha Sở biết được sức mạnh của đám đông, nên đưa hai người ra khỏi khu nhà nguyện, kiếm một chỗ khác cho họ. Nhiều tiếng thở phào nhẹ nhõm.
“Nó đi rồi.”
“Chết tới nơi không lo, còn đưa máy hình bám lia bấm lịa...”
Tiếng nói chưa dứt thì một tiếng rú nổi lên. Chị đàn bà ôm cái bọc ngồi trong góc. Một đứa nhỏ đã nghịch kéo cái bọc vải của chị ta. Chắc nó nghĩ có đồ ăn trong đó. Chị giằng lại được cái bọc.
“Con ơi là con ơi!”
Chị rờ rẫm cái bọc:
“Con ơi, con có đau lắm không? Con đừng... Con đừng bỏ mạ... con ơi! Ngủ đi, ngủ đi mạ ru nì... Ầu ơ... Người ta đi có đôi có bạn, mạ đi một mình chạng vạng tới nửa đêm...”
Chị ta nói ra miệng câu gì cũng là thơ hết. Cái bọc gì trong tay chị ta vậy? Sao không rời khỏi tay? Nó là bọc quần áo, là con búp bê, là...?
Nhưng rõ ràng chị ta là người không còn tỉnh trí nữa.
Buổi chiều cha Sở trở lại. Cha bảo mọi người im lặng, giọng nghiêm trọng:
“Bà con đừng có chộn rộn. Tình hình không khá như mình tưởng mô. Có tin quân Mỹ kéo lên ở quốc lộ 1. Nhiều nơi đang đánh lớn.”
“Cha ơi, chừ chạy đi mô, cha?”
“Không chạy đi mô hết. Nhưng phải lo phòng bị, lúc nào cũng sẵn sàng. Bắt đầu từ bây giờ phải dọn chỗ lại sạch sẽ, thứ tự. Mình sẽ chia ra nhiều ô để ở, để săn sóc giúp đỡ nhau... Nghe tôi nói đây. Bà con lúc này phải thương xót nhau, đùm bọc nhau để cùng thoát hoạn nạn..”
Cha Sở nói là làm liền. Những hàng ghế được quây lại làm hàng rào từng khu. Mỗi khu gồm mười gia đình. Cha sở sẽ lấy kho gạo sau cùng phát vào ngày mai. Cha cũng kêu gọi thanh niên nam nữ, những người còn sức lực tổ chức đội trật tự, đội cứu thương. Chị đàn bà ôm cái bọc được đưa tới trong khu cùng gia đình tôi. Ai cũng còn gia đình, nhưng chị thì lẻ loi. Chị ngồi sát bên Thu. Mấy đêm rồi chị đâu có ngủ nghê gì nhưng sao chị không ngã gục? Chị ta đã điên? Cũng không sao, chị ta điên và hiền lành.
Nhờ tài tổ chức của cha Sở mà chúng tôi có chỗ riêng, thoáng hơn. Có thể đi lui đi tới chứ không bị bó chân bó cẳng như trước. Mỗi ngày chỗ ăn ở được phát chổi để quét dọn, trẻ con được đưa vào kỷ luật cũng bớt phá phách nghịch ngợm. Tuy mùi nước tiểu trẻ con không thể tẩy được nhưng mọi người cũng đã quen, không khó chịu tới muốn ói mửa.
Có lúc tôi rủ Thái đi xuống nhà ngang. Nhưng gặp nhiều xác chết mới đặt ở đây vì chỗ chứa xác đã kín đầy. Trong mấy khu chia nhau ở bên trong nhà thờ, cũng có vài người bỏ mạng vì vết thương, vì bệnh mà không có thuốc.
Buổi tối lại có người bệnh nặng ngay sát khu bên cạnh. Một người đàn ông nằm quằn quại dưới đất. Tôi chồm qua dãy ghế nhìn. Mới hồi chiều tôi thấy ông ta còn tỉnh táo, còn ngồi ăn mấy miếng bánh mì khô mà. Bây giờ ông ta trợn mắt, chỉ thấy tròng trắng, lăn lộn, sùi bọt mép, nhưng khuôn mặt biến đổi bất chừng, khi như kéo một nụ cười, khi như kéo một cái mếu.
“Chị ơi, ông nớ mầm răng rứa?”. Thái hỏi.
“Khi không ba hắn nổi điên. Ai mà biết.”
“Ðiên khi mô. Hồi chiều em thấy ông ngồi ăn bánh mì khô mà.”
“Thì vậy. Hắn chạy tới đây với thằng con trai bị thương. Hồi chiều thằng con chết rồi, xác còn để ngoài nớ tề...”
Một người kể:
“Hắn nói nhà hắn giàu, có nhà lầu xe hơi. Vợ hắn chết ngay bữa đầu. Hắn ôm thằng con chạy. Mấy bữa ni hắn tiếc của cứ than hoài. Chừ con hắn chết luôn nên hắn nổi điên.”
“Tội nghiệp quá hỉ?”
“Mạng người không tiếc, còn tiếc của cải. Ðiên chi mà ngu rứa trời.”
Người đàn ông đang lăn lộn, bỗng kêu lên:
“Lạy mấy ông đồng chí....Dạ...không phải, dạ giải phóng. Xin đừng đốt nhà, đừng đốt xe...Lửa. Lửa dễ sợ quá… Lạy các đồng chí... tha cho cái nhà, cái nhà...”
“Thằng cha kỳ khôi chưa. Răng không xin cho vợ, cho con mà cứ cái xe, cái nhà...Thiệt là quả báo chi đây...”
“Lấy khăn bịt miệng thằng cha lại. Tụi nó vô mà nghe được là chết hết đó...”
Thái kéo tôi về chỗ:
“Chị ngủ sớm đi. Em kiếm được chiếc chiếu, dấu dưới ni nì...”
Thái lôi chiếc chiếu dưới gầm ghế ra trải. Má tôi yên lòng ngả lưng. Mấy đêm rồi, bà cứ dựa lưng vào tường, vào ghế mà ngủ gà ngủ gật. Mắt má tôi sâu hoắm và có quầng thâm thật đậm.
Người đàn ông đã hết chịu đựng, điên luôn rồi. Ðêm, ông ta cứ la như cháy nhà. Nhưng mọi người quá mệt mỏi, cũng đã quen dần không thấy còn chi lạ để coi. May mà ai cũng chợp mắt được một lúc, vì gần sáng, tiếng súng lại nổ inh tai. Tôi muốn nhỏm dậy, má đè đầu tôi xuống:
“Súng đó tề. Ðừng trồi đầu lên nó trúng.”
Tôi nghe rõ rồi. Tiếng đại bác ở đâu câu tới rất gần. Lâu lâu điểm một vài tràng súng nhỏ. Rồi có tiếng xe chạy ngoài đường. Thái nằm sát tai xuống sàn nhà, nghe ngóng:
“Tiếng xe thiết giáp đó chị. A... có xe tăng. Xe tăng nữa...”
Mặt đất rung chuyển mỗi khi có đoàn xe chạy qua. Mỗi lần có tiếng xe là có tiếng súng nổ liên hồi. Chúng tôi ôm chặt lấy nhau. Má tôi không ngớt cầu nguyện....
Buổi tối hôm trước tôi chỉ ăn có một lát cơm vắt nhỏ nên sáng hôm sau, bụng đã đói cồn cào. Bé và Thái đi lĩnh gạo. Vợ Bé và Thu lo đi nấu cơm. Phải nấu cho sớm, chớ ai biết lúc nào bom đạn tới. Thái còn đùa được:
“Mấy bà nấu cơm, nếu có đánh nhau chạy cũng mang theo nồi cơm mà chạy nghe.”
Cố mà đùa để kiếm vui, nhưng ai mà cười nổi. Nấu được một nồi cơm cũng không phải dễ. Có gạo nhưng kiếm củi ở đâu. Có mấy ngày mà củi trong nhà thờ hết sạch. Người ta bẻ cả cành khô, vơ cả lá rụng, bẻ cả thân cây còn tươi, nhưng với chừng đó người, mọi thứ trong nhà thờ không cung cấp nổi. Thái tính đi ra ngoài xóm kiếm củi thì tiếng súng bên kia sông bắt đầu nổ lớn. Mọi người vội bỏ của chạy lấy người vào trốn bên trong nhà thờ. Chờ ngớt bớt tiếng súng, Thái liều lĩnh đi ra xóm kiếm được mớ củi. Vợ Bé và Thu lại dè dặt ra ngoài nấu cơm. Ðạn lúc này đã bắn vào phía nhà thờ. Má tôi lo lắng:
“Ra kêu mấy đứa vô. Còn nấu nướng chi nữa.”
Rồi nồi cơm cũng chín. Vợ Bé như đã phải chạy một mạch với nồi cơm vào bên trong, thở hổn hển:
“Dễ sợ quá. Từ bếp chạy vô đây mà đạn nó rượt sau lưng nè.”
Nó nhỏ giọng:
“Bác. Con nghe nói bên An Cựu nhà con, nhà Bác họ tràn vô chiếm ở hết rồi. Mà bác ơi, nghe nói Việt cộng cũng ở đầy xung quanh chỗ ni rồi.”
“Trời ơi là trời!”
Tôi biết má tôi đang lo lắng về nhà cửa. Bàn thờ ba tôi vừa bày xong những ngày cuối năm còn mới toanh, nằm lạnh lẽo không nhang không khói. Lòng người vợ hay chồng già dù cách biệt âm dương vẫn nặng nghĩa tình với hương khói phụng thờ. Thấy má tôi sụt sùi, Thái ôm vai:
“Bác. Thôi ăn miếng cơm cho chắc bụng đã bác ơi. Con cũng sốt ruột quá nì bác. Mạ con, em con đang ở dưới Bao Vinh không biết ra răng.”
Rồi nó tiếp:
“Ðể con coi yên yên con về dưới nớ.”
Má tôi mếu máo:
“Chưa yên mô con ơi. Súng đạn mô có con mắt con nờ. Ðừng bỏ bác nghe con.”
Thái ứa nước mắt:
“Con mô biết chuyện tọa họa như ri. Con mà có súng con nhứt định chạy ra ngoài đường, tìm lính mình để cùng đánh nhau với tụi nó.”
Bé kêu nhỏ:
“Thái. Mi đừng nói ẩu. Ở đây... không phải là không có... Bụi tre có lỗ tai nghe, lỡ miệng là khổ...”
“Thôi ăn đi.”
Cũng không ăn được. Ðúng lúc đó lại ầm ầm tiếng súng. Kính lại rơi vỡ loảng xoảng. Mọi người nằm sát xuống đất. Thái dúi tôi vào dưới hàng ghế rồi đưa cả cái lưng đỡ cho má tôi. Nhưng may mắn, chỉ một lần kính vỡ, chưa kịp làm ai bị thương thì tiếng súng đã hướng về phía khác. Tôi ngạc nhiên khi nhận ra có cả tiếng súng như từ trong sân, sau dãy hàng rào nhà thờ bắn ra nữa. Vậy là họ đã tới nơi!
Chúng tôi chịu đựng sự kinh hoàng như vậy chừng nửa tiếng đồng hồ. Chỉ nửa tiếng thôi sao? Nó dài như cả thế kỷ, nó làm tất cả mạch máu căng kéo ra, bao lần muốn đứt. Rồi cũng còn sống!
Chúng tôi đã mở mắt, đã nhìn thấy nhau. Người đàn ông điên cơn sợ đã làm bớt điên, ngồi co ro. Bà cụ già dựa vào người chồng già hồng hộc thở. Coi chị đàn bà ôm cái bọc vải kìa. Chị nép sát vào tôi từ lúc nào vậy? Một mùi hôi thối xông lên làm tôi muốn nôn ọe. Cái mùi hôi này sao bây giờ tôi mới nhận ra. Cái mùi hôi thối kinh hoàng quá. Nó là mùi thịt rữa, mùi chuột chết, mùi mồ hôi... mùi mắm thúi? Không phải, hình như tất cả các thứ mùi đó hỗn hợp lại! Không phải chỉ riêng tôi, mà má tôi, mà Thái, mà mọi người cũng vừa nhận ra cái mùi nồng nặc đó rồi. Thái chồm người muốn kéo cái bọc. Người đàn bà né tránh đưa cái bọc sang bên. Có lẽ vì mạnh tay quá, cái bọc tung ra, trong cái bọc thò ra một bàn chân trẻ con nhỏ xíu, nứt nẻ, bầy nhầy. Một dây nước vàng sền sệt rơi xuống sàn thành một vũng nhỏ. Mùi thối xông lên nồng nặc hơn, khủng khiếp hơn. Tôi hoa cả mắt, choáng váng muốn xỉu. Bỗng nhiên tôi la lớn một tiếng. Tôi cũng không hiểu vì sao tôi la.
Người đàn bà cũng la lên một tiếng lớn hơn, ngay sau tiếng la của tôi. Tiếng la của bà ta giống tiếng kêu của một con thú bị giết. Tiếng gầm rú của con thú tuyệt vọng cùng với tiếng súng nổi lên bên ngoài làm tôi tỉnh người. Mặc tiếng súng. Mọi người đổ dồn về người đàn bà, về mùi hôi thối, về cái xác chết trẻ con đã quá lâu. Một người đàn ông tiến tới trước mặt bà ta:
“Ðưa đây.”
Con thú đã hết sức hết hơi, đã thôi không vật vã mà yếu xìu:
“Ðừng. Ðừng mấy ông ơi. Con tui. Nó còn sống, còn thở. Con tui mà... Con ơi... ngủ đi con, ngủ đi con...”
Người đàn bà cố đưa đưa cái bọc, nhưng nhấc tay không lên. Tiếng hát cũng đứt quãng vì tiếng thở gấp gáp. Bà ra đã đói quá.
“Ðưa đây.”
Một người đàn ông đưa tay, chưa kịp đụng tới thì cái bọc tụt mép vải. Một vật rơi lăn theo tấm vải bung, mép vải vẫn còn giữ chặt trong tay chị. Xác một hài nhi rơi xuống nền nhà. Ðứa bé đã chết từ lâu, không còn hình hài nguyên vẹn mà chỉ là một đống thịt đang rữa nát, rịn nước mủ.
Những người xung quanh kêu rú lên. Thu lùi lại ôm lấy mặt. Má tôi quay đi. Nhưng chị đàn bà thì khác, như vừa sắp ngã vật xuống vì đói, vì hết hơi sức, chị bỗng nhào tới xác đứa bé. Chị dùng cả tấm thân chị chồm lên thân hình đứa trẻ. Ðôi mắt lạc thần bỗng như rực ánh, chị như chồm hổm như sẵn sàng vồ, cắn xé nếu ai đụng đến đứa con đã chết của chị.
“Lấy đứa nhỏ đi. Thúi quá.”
Người ta kéo chị ra. Chị vùng vằng, nhe răng. Nhưng chị có bao sức nữa. Miệng thì thào:
“Ðừng mà. Con tui. Con của tui mà.”
Người đàn bà bị kéo ra một góc và nằm bẹp dí. Nhưng bà ta đưa cặp mắt nhìn mọi người như van xin, lạy lục, rồi bà lết tới, lết tới. Bàn tay của bà đã đụng được bàn chân của xác đứa con. Rồi chị ôm chặt cái chân nhỏ bé nhầy nhụa, hôi hám, chị rên lên:
“Con đây rồi. Con mô có bỏ mạ.”
Cái miệng chị méo xẹo. Khóc hay cười? Chị nhìn lên nóc nhà thờ, đôi mắt lại đờ đẫn, thất thần, lạc điệu, như không nhìn thấy gì nữa hết, mà đã lọt ra ngoài vòm trời bên ngoài.
“Kéo mụ ta ra đi. Trời ơi, coi tề...”
“Con ơi. Mạ ôm con nì. Răng mà con dơ quá rứa. Ðể mẹ chùi cho con...”
Cái miệng của bà đưa tới ngón chân nhỏ xíu, lở lói. Cái lưỡi chị đàn bà đưa ra, liếm láp ngón chân, bàn chân. Tôi muốn xỉu. Thái đỡ tôi:
“Chị đừng nhìn nữa. Chị đi ra chỗ khác đi.”
Tôi không cất bước được. Sự thống khổ quá mức của người đàn bà cũng làm tê liệt thần kinh tôi.
“Ði kêu cha. Báo cho cha biết.”
“Kéo con mụ ra. Mấy chuyện ni không cần cha phải lo. Mấy anh em trật tự mô hết rồi?”
Hai người giữ chặt chị đàn bà. Mấy thanh niên lấy một cái áo cũ bọc kín xác đứa bé. Giọng chị đàn bà òng ọc như con heo bị cắt tiết.
“Con ơi, con không bỏ mạ mà. Con ơi, con khóc đi, khóc lớn đi cho mạ dỗ... Khóc đi, khóc đi con ơi! Trả lại cho tui, trả lại con tui cho tui... trả lại... trả lại...”
Ðứa nhỏ đã được đem đi. Người ta không giữ chị nữa. Vừa được thả ra là chị bò, chị lết, chị khóc, chị kêu. Cha Sở lại tới:
“Ðóng chặt cửa. Không ai được ra ngoài. Ðang đánh nhau dữ lắm.”
Lúc đó cái điệp khúc “trả con tui lại cho tui, trả lại cho tui, trả lại con tui” mới lùi xa trong đầu tôi, và tôi như choàng tỉnh vì tiếng súng bao quanh bốn bề. Người đàn bà lết theo dưới chân cha Sở mà không ai để ý. Khi cha ra ngoài, đóng cửa lại thì chị cũng lết ra ngoài luôn rồi.
Ra đến ngoài như có không khí, thở được nhiều, cơn đói bị đẩy lui bớt hay sao mà giọng chị gào thét lại thi đua được với bom đạn. Chị chạy đi đâu? Chị ra sao rồi? Chỉ thoáng một cái, tiếng của chị hoàn toàn im bặt trong tiếng súng càng lúc càng hỗn loạn.
Tôi vẫn còn bị chôn chân ở chỗ đứng đó. Ðứa bé không còn. Người mẹ khốn khổ cũng không còn? Nước mắt tôi chảy ràn rụa trên mặt tự lúc nào. Tôi lại nghe vang trong đầu điệp khúc đòi con của người mẹ. Bom đạn nuốt bà mất rồi sao? Nuốt giùm bà đi, vì bà đã gửi sự sống theo đứa con rồi. Chúc mẹ con sớm gặp nhau.
Người ta quên chị đàn bà ngay sau đó. Bây giờ không chỉ súng nhỏ nổ rền mà cả súng lớn cũng tới tấp nữa. Ðại bác. Bom chơm. B 40. Aka. Mọi tiếng súng dữ dằn nhất dùng để hủy diệt con người đang dồn tới thành phố Huế nhỏ bé, hiền lành, đang đổ xô vào khu nhà thờ mọi người dùng cầu nguyện. Choang. Choang. Mấy miếng kính màu trên vòm nóc nhà thờ còn sót lại, vỡ tan, rơi xuống làm một trận mưa kính bên trong.
“Ở đây nguy quá rồi, bà con ơi!”
Ai đó la thất thanh. Cảnh hỗn loạn tìm nơi trốn núp. Tiếng xô đẩy, tiếng chửi rủa nhau. Có nhiều người chui xuống dưới lớp người khác đang nằm đè nhau để núp trốn. Có người kéo một người khác dưới ghế nguyện để lấy chỗ cho mình. Nhưng đâu cũng không yên nữa. Cả khu nhà thờ rung rinh, trêm vòm rực lửa, cả gạch, ngói, bụi khói như một tấm lưới dày chụp xuống.
“Chạy. Chạy bà con ơi.”
“Mạ ơi, con bị rồi...”
“Anh ơi, con nó...”
“Trời ơi, chồng tui... Bà con ơi, cứu, cứu...”
Tiếng kêu khóc nổi lên bốn phía. Người ta xô đẩy nhau, níu kéo nhau. Dồn góc này, chui nhủi góc kia. Ầm. Ầm. Kêu la. Nhắm mắt. Chết thật. Chết giả. Sợ tới chết. Cây thánh giá gỗ từ trên tường bay xuống. Cây thánh giá đã có máu của chúa, không thấm thêm máu của ai. Nhưng kính, gạch, đá, bắn tứ tung, gây nhiều thương tích. Một người đàn ông dựa đầu vào cây thánh giá đã nằm yên dưới nền nhà, cái đầu bể nát vì gạch đá nghẹo sang một bên. Anh ta mở đôi mắt an nhiên nhìn mọi người.
Tôi có bị thương ở đâu trên người không? Má tôi, Thái, các em tôi có đứa nào bị thương không? Trên quần áo mọi người đầy máu, máu của mình, máu của người. Một tia máu bắn cả vào mặt tôi, vào mắt tôi làm tôi phải nhắm mắt lại. Tôi bị rơi vào bóng tối và như thấy tử thần đang giang tay ra, đòi dắt đi.
“Chị bị rồi, Thái ơi!”
“Không phải chị mô. Máu của người ta.”
Thái xé vạt áo sơ mi để lau mặt cho tôi.
“Con ơi. Con mô rồi?”
“Má, má mô? Mô rồi?”
Tôi quờ quạng. Tay tôi đụng cổ má tôi. Da bà còn mềm, còn ấm. Thái vẫn cố quệt lau tiếp trên mặt tôi. Dù hai mí mắt rít chịt, tôi cũng cố mở, và bám áo Thái để bước theo.
Không biết hai cánh cửa gỗ dày chắc chắn có khóa chặt hay không, mà chỉ cần đoàn người vừa ùa tới là đã bị đẩy tung, rệu rạo. Hình như không cần phải bước, thoáng cái chúng tôi đã bị đẩy ra tới sân. Nhưng ra tới sân, chúng tôi lại lạc vào giữa cơn bom đạn. Bầu trời đầy những lằn sáng như sấm sét, bốn phía tiếng rít của đạn, trên đầu tiếng dội của bom. Nhiều người ngã xuống. Tiếng kêu khóc như ri.
“Trở lại. Trở lại.”
Xô đẩy, chen chúc, đạp lên nhau để trở vào bên trong còn vất vả, khó nhọc hơn lúc đẩy cánh cửa gỗ mà ra ngoài. Chúng tôi cứ bị xô dạt lui xô dạt tới, và nhà thờ ba phía cửa mở toang hoác, bên trong trống hốc in cả một khoảng trời.
Chúng tôi tìm được một khoảng tường. Nhưng chưa định hồn, đám người đã ùn tới, lại xô, lại đẩy, uýnh lộn, giằng kéo. Chúng tôi lại phải chạy, nhắm mắt nhắm mũi mà chạy. Khi mở mắt ra, chúng tôi lại trở vào được bên trong nhà thờ. Bây giờ cũng chỉ còn mấy mảnh tường sụp đổ, một nửa mái nhà thờ đã mất tiêu. Thấy không an toàn, nhiều người lại kéo nhau chạy ra, họ tràn xuống nhà ngang, nhà bếp, phía sau vườn, bên giếng nước. Ở đâu chỉ cần có một vật chắn là có người ẩn núp. Không còn ai có thể cứu ai, lo cho ai lúc này nữa.
“Ở đây là chết. Bác, mình phải chạy.”
“Còn chạy đi mô chừ con ơi!”
Má tôi rên lên rồi òa khóc. Một tiếng rú. Một người ngã. Một tiếng kêu cha kêu mẹ. Một người nữa bị thương. Cứ vậy, bên này bên kia, góc này góc nọ. Ầm. Một tiếng nổ ngay trên đầu chúng tôi. Không biết chúng tôi đã chạy hay bị ném ra ngoài. Chỉ biết cắm đầu chạy giữa các lằn đạn xé trời, đổ rạp cây cối, xớt ngọt con người.
Cũng có lúc súng đạn biết mệt, biết nghỉ ngơi. Tôi ngồi phệt xuống. Ụt ụt ụt. Tôi ngồi lên một con heo bị thương và con heo đau đớn chửi lại tôi, hất tôi xuống đất. Lúc đó tôi mới có chút thời gian coi lại mình. Quần áo tôi ướt đẫm máu đỏ. Má tôi, Thái và mấy đứa em áo quần cũng nhuộm máu đỏ nhiều hơn đất cát. Nhưng may mắn chưa ai bị vết thương nào đáng kể. Thái bị thêm vài mảnh kiếng cắt ở cổ, ở cánh tay. Còn tôi, một ngón chân bị bị sướt, dập. Nhưng chút đau rát đâu có thấm thía gì với cảnh chết chóc đau đớn xung quanh. Tôi đã mất luôn đôi dép lúc nào không biết. Chẳng ai còn một đôi dép trong chân, kể cả má tôi. Nhưng Thái vẫn ôm ghì bọc gạo và bình nước. Má tôi vẫn còn cái bọc quần áo.
“Còn bọc quần áo của chị và của em đâu? Há? Ðâu?”
Tôi đã thả rơi ở đâu. Lúc nào. Nhớ gì nổi. Thây kệ. Không được. Thái chạy trở lại và tìm ra.
Súng đạn nghỉ lấy hơi xong rồi lại bắt đầu lẻ tẻ lên tiếng. Mọi người bàn nhau, cứ chạy ra phía bờ sông. Còn nguồn tin Mỹ và lính Cộng hòa đã ở bên kia cầu. Bên kia cầu mới là hy vọng. Thì cứ đi tới.
Quả là phía bên kia sông có yên tĩnh hơn. Súng nổ ran nhiều ở phía ruộng. Có nhiều đoàn người di tản đi ngược đi xuôi, loạn xạ vì họ chẳng biết nơi nào yên ổn, nơi nào không yên! Biết hỏi han cũng không được tin tức gì, mà người ta cũng không có thì giờ kể cả cái gật đầu hay lắc đầu nữa.
“Thôi kệ con ơi, phó cái mạng cho trời đất.”
“Dạ. Rứa thì mình cứ theo người ta mà chạy.”
Gia đình chú tôi có nhiều con cháu. Mấy đứa con nít thật quá tội nghiệp. Chúng nó vừa đói, vừa mệt, lại còn bị kéo lê đi, mặc kệ chân đụng đá, cây cành giữa đường. Chạy qua mấy cái lăng cổ, cung An Ðịnh đã thấp thoáng hiện ra giữa một vườn rộng cây cối rậm rịt. Cung An Ðịnh hiện nay là nơi ở của Bà Từ Cung. Trong sân cũng đã lố nhố người. Chúng tôi theo vào và cũng vội vàng tìm chỗ tránh đạn. Bên trong đã khá đông, chúng tôi bị dồn vào phía sau, sát bể nước lớn. Ở đây, tiếng súng xa hơn. Có vẻ vững tâm, Thái sắp đặt đồ đạc và chỗ nghỉ ngơi. Vợ Bé lấy mấy miếng cơm vắt đưa cho má tôi và bầy con nít trước. Lúc này tôi mới để ý không thấy hai ông bà cụ già ngồi sát cạnh trong nhà thờ đâu. Lúc chạy, họ bám theo áo chúng tôi mà. Thấy tôi cứ thắc mắc lo cho hai ông bà cụ, má tôi nói:
“Ai có số phần đó con ơi. Phần mình còn chưa biết tới đây ra răng nữa là... Ăn đi một miếng. Thái, con cũng ăn luôn. Mấy đứa nữa, ăn luôn. Chớ lỡ ra lại chạy....”
“Con thấy ở đây yên. Lại gần sông, bên kia nghe nói Mỹ lính mình đã tới...”
“Thôi, ăn đi. Hơi đâu mà đoán.”
Má tôi nói vậy mà đúng. Chỉ mươi phút sau thôi, tiếng súng tiến lại gần và bao vây quanh khu cung An Ðịnh. Thái đẩy mọi người nằm xuống. Chúng tôi nằm sát vào nhau, như thân này có thể chắn đạn cho thân kia. Không ai dám ngóc đầu lên, vì một người mới nhỏm dậy kéo đứa con, ông ta bị ngay một viên đạn xẹt vào, bứt luôn một lỗ tai. Cũng may nó tránh xuyên qua cái đầu. Chết hụt.
Chúng tôi lại rơi ngay vào trung tâm của trận đánh rồi. Lần này, cái chết như đã đến nhặt từng người. Súng lớn, súng nhỏ, từ bốn phía lấy cung An Ðịnh làm điểm nhắm. Ầm. Ầm. Hai tiếng nổ làm chúng tôi bay dội tứ tung. Cái bể chứa nước vỡ. Nước tràn ướt cả phòng. Phía trước đã trống rỗng.
“Chạy”.
Nhiều tiếng hô. Nhưng nhiều người không chạy được, nằm đó. Họ đã chết. Chúng tôi theo Thái từ phòng dưới chạy lên phòng trên. Nhưng cánh cửa ngăn phòng đã đóng lại. Day. Ðấm. Ðạp. Cánh cửa cũng tung ra. Tiếng đạn bên ngoài càng dồn dập hơn, làm cho con người ta thu nhỏ lại và chừng đó người thêm vào cũng đủ chỗ để trốn nấp.
Không còn đâu an toàn nữa. Lại ầm, ầm. Căn nhà rung lên, giựt loạn. Ầm. Ầm. Một nửa mái nhà đổ xuống. Rào rào. Ðá gạch. Tiếng kêu. Tiếng khóc. Thái cố đẩy chúng tôi vào tuốt phía dưới một bộ trường kỷ. Cát bụi làm chúng tôi không mở mắt ra được. Nhưng tôi biết má tôi vẫn nắm chặt tay tôi. Giọng má tôi bên tai: “Con ơi. Con. Con còn đó không con.”
Bầu trời âm u bên ngoài sáng rực. Từng lằn chớp lóe lên. Mỗi lằn chớp chiếu cho tôi một hình ảnh. Mấy đứa con tôi. Tôi chắc không trở về để thấy chúng nó nữa. Chồng con tôi đã mua vé sẵn, ngày mùng hai Tết sẽ về Huế. Ngày mùng Hai qua rồi, bây giờ là mùng mấy? Tôi còn lòng dạ nào mà tính toán tháng với ngày. Ở Sài gòn có như ở đây không? Chồng tôi. Các con tôi. Trời đất ơi! Tôi không gặp được nữa!
Nhưng lúc này là phút tận cùng rồi. Phút giữa sống và chết là một lằn chỉ nhỏ. Sự sợ hãi cũng đông cứng rồi. Tôi bình tĩnh lạ lùng. Tôi bịt tai mà vẫn nghe tiếng đạn rít. Lúc dồn dập phía này. Lúc thưa thớt phía kia. Lúc sao dồn hết vào mặt tiền. Lúc chạy vòng phía sau. Nhưng tòa nhà đã như cái răng sắp rụng, đong đưa, lung lay và chờ giờ bứt ra...
“Không xong rồi. Cõng ngài. Cõng ngài mau lên...”
“Chạy... theo”.
Thu la lên. Nhưng Thái dìm đầu Thu xuống.
“Muốn bay luôn cái đầu há.”
“Phò ngài chạy mau. Phía này. Không, phía này...”
“Trời ơi. Ðạp lên đầu tui.”
“Cha mạ ơi, trúng chỗ bị thương của tui. Ui chao, ui chao...”
Tôi hé mắt. Bóng người chạy thấp thoáng trong bụi mù. Một bà già mặc áo gấm đeo trên lưng một người mà tôi không nhận ra đàn ông hay đàn bà. Nhưng cái người cõng ngài mạnh lắm, xô, đẩy, đạp, gạt... và biến mất rất nhanh. Cùng lúc đó, Thái cũng băng người nhảy vọt ra phía cửa sổ. Em Thái cũng bỏ chúng tôi?
“Cầm cái cơi trầu của ngài...”
“Cái mền... cái mền...”
Vài người lật đật chạy theo. Rồi hết. Một giọng càu nhàu:
“Bà Từ Cung đó. Sướng quá hí. Giờ ni mà còn ngài với nghiếc.”
Không ai hưởng ứng vì tiếng súng lại vang rền. Không phải một phía mà trở lại bốn phía. Sẽ không còn một dịp may nào nữa! Các con ơi! Thôi mẹ từ giã, mẹ vĩnh biệt các con!
Tôi không thắc mắc gì về việc em Thái nhảy ra ngoài cửa sổ nữa. Tôi cũng đã hết hy vọng chạy thoát như vừa rồi chạy ra khỏi nhà thờ. Sẽ chết ở đây. Trong lúc gần như mê đi, tôi bỗng có cảm tưởng trên má của mình ấm áp. Nước ấm? Làm gì có. Máu đó thôi. Một đám lông xù xì áp vào người tôi, chắn phía trước ngực tôi. Một cái lưỡi chó liếm vào mặt tôi và máu, ở người tôi hay người nó, mà có mùi ngai ngái, tanh ấm, dễ chịu. Máu từ ngoài áo thấm vô hay từ bên trong chảy ra. Con chó cứ dụi vào tôi, đẩy sát tôi vào người má tôi. Má tôi ra sao rồi? Má có ngất đi không?
Nguồn: http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=6241&rb=08

markdown:
Web:
Blog:
[](//www.blogger.com/rearrange?blogID=2968543939333462216&widgetType=HTML&widgetId=HTML2&action=editWidget§ionId=sidebar1)
![ ](https://resources.blogblog.com/img/icon18_wrench_allbkg.png)
## Danh Ngôn
Những nhà văn xuất chúng luôn luôn là những nhà phê bình nghiêm khắc nhất đối với chính tác phẩm của mình.
(The best authors are always the severest critics of their own works.)
**Lord Chesterfield**, chính khách, nhà văn Anh. (1694-1773). Thư gởi con trai, 6 tháng Năm 1751
Tôi có một nhà phê bình đòi hỏi quá quắt hơn các bạn: đấy là cái tôi thứ hai của tôi.
(I have a critic who is more exacting than you: it is my other self.)
**Jean Meisonier**, họa sĩ Pháp. Trong tuyển tập của Alice Hubbard, An American Bible, tr. 192, 1946
Hỏi một nhà văn đang sáng tác ông ta nghĩ gì về các nhà phê bình cũng giống như hỏi một cột đèn cảm thấy thế nào về các con chó.
(Asking a working writer what he thinks about critics is like asking a lamppost how it feels about dogs.)
**Christopher Hampton**, nhà soạn kịch sinh tại Bồ Đào Nha 1946 hiện sống tại Anh. Trong Sunday Times, (London), 16 tháng Mười 1977 [](//www.blogger.com/rearrange?blogID=2968543939333462216&widgetType=HTML&widgetId=HTML4&action=editWidget§ionId=sidebar1)
![ ](https://resources.blogblog.com/img/icon18_wrench_allbkg.png)
## Ban biên tập
Địa chỉ liên lạc:
1. Thơ
tho.vanviet.vd@gmail.com
2. Văn
vanviet.van14@gmail.com
3. Nghiên cứu Phê Bình
vanviet.ncpb@gmail.com
4. Vấn đề hôm nay
vanviet.vdhn1@gmail.com
5. Thư bạn đọc
vanviet.tbd14@gmail.com
6. Tư liệu
vanviet.tulieu@gmail.com
7. Văn học Miền Nam 54-75
vanhocmiennam5475@gmail.com
[](//www.blogger.com/rearrange?blogID=2968543939333462216&widgetType=HTML&widgetId=HTML1&action=editWidget§ionId=sidebar1)
![ ](https://resources.blogblog.com/img/icon18_wrench_allbkg.png)
## Tra cứu theo tên tác giả
-
[A. Puskin](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/A.%20Puskin)
-
[Adam Gopnik](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Adam%20Gopnik)
-
[Adonis](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Adonis)
-
[Agi Mishol](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Agi%20Mishol)
-
[Ajar](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ajar)
-
[Akiko Miki](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Akiko%20Miki)
-
[Alain Guillemin](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Alain%20Guillemin)
-
[Alan Phan](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Alan%20Phan)
-
[Alexandra Alter](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Alexandra%20Alter)
-
[Alexandre FERON](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Alexandre%20FERON)
-
[Alice Munro](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Alice%20Munro)
-
[Allen Ginsberg](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Allen%20Ginsberg)
-
[An Nam](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/An%20Nam)
-
[Anatoly Gavrilov](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Anatoly%20Gavrilov)
-
[André Menras Hồ Cương Quyết](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Andr%C3%A9%20Menras%20H%E1%BB%93%20C%C6%B0%C6%A1ng%20Quy%E1%BA%BFt)
-
[Andrew Postman](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Andrew%20Postman)
-
[Andy Cao](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Andy%20Cao)
-
[Anh Anh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Anh%20Anh)
-
[Anh Hồng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Anh%20H%E1%BB%93ng)
-
[Ánh Liên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C3%81nh%20Li%C3%AAn)
-
[Anh Văn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Anh%20V%C4%83n)
-
[Anika Zeller](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Anika%20Zeller)
-
[Anna Akhmatova](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Anna%20Akhmatova)
-
[Anna Mitchell](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Anna%20Mitchell)
-
[Archimedes L.A. Patti](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Archimedes%20L.A.%20Patti)
-
[Arlette Quỳnh Anh Trần](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Arlette%20Qu%E1%BB%B3nh%20Anh%20Tr%E1%BA%A7n)
-
[Arthur Koestler](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Arthur%20Koestler)
-
[Aurélie Coulon](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Aur%C3%A9lie%20Coulon)
-
[Bạch Cúc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%E1%BA%A1ch%20C%C3%BAc)
-
[Bạch Hoàn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%E1%BA%A1ch%20Ho%C3%A0n)
-
[Bạch X. Phẻ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%E1%BA%A1ch%20X.%20Ph%E1%BA%BB)
-
[Bakhtin](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Bakhtin)
-
[Bàn Văn Thòn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%C3%A0n%20V%C4%83n%20Th%C3%B2n)
-
[Ban Vận động Văn đoàn Độc lập Việt Nam](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ban%20V%E1%BA%ADn%20%C4%91%E1%BB%99ng%20V%C4%83n%20%C4%91o%C3%A0n%20%C4%90%E1%BB%99c%20l%E1%BA%ADp%20Vi%E1%BB%87t%20Nam)
-
[Bảo Nhi Lê](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%E1%BA%A3o%20Nhi%20L%C3%AA)
-
[Bão Vũ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%C3%A3o%20V%C5%A9)
-
[Bashô](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Bash%C3%B4)
-
[Batrioldman](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Batrioldman)
-
[Bauxite Việt Nam](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Bauxite%20Vi%E1%BB%87t%20Nam)
-
[Bắc Đảo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%E1%BA%AFc%20%C4%90%E1%BA%A3o)
-
[Bắc Phong](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%E1%BA%AFc%20Phong)
-
[Bằng Việt](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%E1%BA%B1ng%20Vi%E1%BB%87t)
-
[Bei Dao](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Bei%20Dao)
-
[Benjamin Ramm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Benjamin%20Ramm)
-
[Bertolt Brecht](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Bertolt%20Brecht)
-
[Bertrand Russell](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Bertrand%20Russell)
-
[Bettina Rheims](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Bettina%20Rheims)
-
[Bích Ngân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%C3%ADch%20Ng%C3%A2n)
-
[Biếm họa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Bi%E1%BA%BFm%20h%E1%BB%8Da)
-
[Biên Cương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Bi%C3%AAn%20C%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Billy Collins](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Billy%20Collins)
-
[Bình Nguyên Lộc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%C3%ACnh%20Nguy%C3%AAn%20L%E1%BB%99c)
-
[Brahma Chellaney](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Brahma%20Chellaney)
-
[Brett Reilly](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Brett%20Reilly)
-
[Brian Wu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Brian%20Wu)
-
[Brodsky](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Brodsky)
-
[Bùi Bảo Trúc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%C3%B9i%20B%E1%BA%A3o%20Tr%C3%BAc)
-
[Bùi Chát](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%C3%B9i%20Ch%C3%A1t)
-
[Bùi Chí Vinh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%C3%B9i%20Ch%C3%AD%20Vinh)
-
[Bùi Công Thuấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%C3%B9i%20C%C3%B4ng%20Thu%E1%BA%A5n)
-
[Bùi Giáng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%C3%B9i%20Gi%C3%A1ng)
-
[Bùi Hoàng Tám](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%C3%B9i%20Ho%C3%A0ng%20T%C3%A1m)
-
[Bùi Hoằng Vị](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%C3%B9i%20Ho%E1%BA%B1ng%20V%E1%BB%8B)
-
[Bui Huy Hoi Bui](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Bui%20Huy%20Hoi%20Bui)
-
[Bùi Mai Hạnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%C3%B9i%20Mai%20H%E1%BA%A1nh)
-
[Bùi Mạnh Hùng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%C3%B9i%20M%E1%BA%A1nh%20H%C3%B9ng)
-
[Bùi Mẫn Hân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%C3%B9i%20M%E1%BA%ABn%20H%C3%A2n)
-
[Bùi Minh Quốc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%C3%B9i%20Minh%20Qu%E1%BB%91c)
-
[Bùi Ngọc Tấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%C3%B9i%20Ng%E1%BB%8Dc%20T%E1%BA%A5n)
-
[Bùi Suối Hoa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%C3%B9i%20Su%E1%BB%91i%20Hoa)
-
[Bùi Thanh Hiếu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%C3%B9i%20Thanh%20Hi%E1%BA%BFu)
-
[Bùi Thanh Tuấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%C3%B9i%20Thanh%20Tu%E1%BA%A5n)
-
[Bùi Tiến An](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%C3%B9i%20Ti%E1%BA%BFn%20An)
-
[Bùi Trân Phượng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%C3%B9i%20Tr%C3%A2n%20Ph%C6%B0%E1%BB%A3ng)
-
[Bùi Văn Nam Sơn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%C3%B9i%20V%C4%83n%20Nam%20S%C6%A1n)
-
[Bùi Việt Sỹ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%C3%B9i%20Vi%E1%BB%87t%20S%E1%BB%B9)
-
[Bùi Vĩnh Phúc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%C3%B9i%20V%C4%A9nh%20Ph%C3%BAc)
-
[Bulgakov](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Bulgakov)
-
[Bửu Chỉ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/B%E1%BB%ADu%20Ch%E1%BB%89)
-
[Cái Trọng Ty](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/C%C3%A1i%20Tr%E1%BB%8Dng%20Ty)
-
[Cam Ly](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Cam%20Ly)
-
[Cao Chi](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Cao%20Chi)
-
[Cao Huy Thuần](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Cao%20Huy%20Thu%E1%BA%A7n)
-
[Cao Kim Ánh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Cao%20Kim%20%C3%81nh)
-
[Cao La](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Cao%20La)
-
[Cao Tần](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Cao%20T%E1%BA%A7n)
-
[Cao Thị Hồng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Cao%20Th%E1%BB%8B%20H%E1%BB%93ng)
-
[Cao Thu Cúc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Cao%20Thu%20C%C3%BAc)
-
[Cao Việt Dũng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Cao%20Vi%E1%BB%87t%20D%C5%A9ng)
-
[Cao Xuân Hạo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Cao%20Xu%C3%A2n%20H%E1%BA%A1o)
-
[Cao Xuân Huy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Cao%20Xu%C3%A2n%20Huy)
-
[Carl Bildt](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Carl%20Bildt)
-
[Cấn Thị Thêu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/C%E1%BA%A5n%20Th%E1%BB%8B%20Th%C3%AAu)
-
[Chan Phuong](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Chan%20Phuong)
-
[Chanh Tam](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Chanh%20Tam)
-
[Charles Bukowski](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Charles%20Bukowski)
-
[Chau Doan](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Chau%20Doan)
-
[Chân Minh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ch%C3%A2n%20Minh)
-
[Chân Pháp Xa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ch%C3%A2n%20Ph%C3%A1p%20Xa)
-
[Chân Phương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ch%C3%A2n%20Ph%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Chân Xuân Tản Viên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ch%C3%A2n%20Xu%C3%A2n%20T%E1%BA%A3n%20Vi%C3%AAn)
-
[Châu Diên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ch%C3%A2u%20Di%C3%AAn)
-
[Châu Hồng Thủy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ch%C3%A2u%20H%E1%BB%93ng%20Th%E1%BB%A7y)
-
[Châu Hữu Quang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ch%C3%A2u%20H%E1%BB%AFu%20Quang)
-
[Chế Diễm Trâm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ch%E1%BA%BF%20Di%E1%BB%85m%20Tr%C3%A2m)
-
[Chi Mai](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Chi%20Mai)
-
[Chim Trắng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Chim%20Tr%E1%BA%AFng)
-
[Chính Tâm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ch%C3%ADnh%20T%C3%A2m)
-
[Chính Vĩ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ch%C3%ADnh%20V%C4%A9)
-
[Christina Mary Hjortlund](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Christina%20Mary%20Hjortlund)
-
[Christoph Giesen](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Christoph%20Giesen)
-
[Christoph Sator](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Christoph%20Sator)
-
[Christopher Balding](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Christopher%20Balding)
-
[Chu Hảo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Chu%20H%E1%BA%A3o)
-
[Chu Hoạch](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Chu%20Ho%E1%BA%A1ch)
-
[Chu Mộng Long](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Chu%20M%E1%BB%99ng%20Long)
-
[Chu Quang Tiềm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Chu%20Quang%20Ti%E1%BB%81m)
-
[Chu Văn Lễ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Chu%20V%C4%83n%20L%E1%BB%85)
-
[Chu Văn Sơn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Chu%20V%C4%83n%20S%C6%A1n)
-
[Chu Vĩnh Hải](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Chu%20V%C4%A9nh%20H%E1%BA%A3i)
-
[Chu Vương Miện](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Chu%20V%C6%B0%C6%A1ng%20Mi%E1%BB%87n)
-
[Chu Xuân Diên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Chu%20Xu%C3%A2n%20Di%C3%AAn)
-
[Chung Le](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Chung%20Le)
-
[Costica Bradatan](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Costica%20Bradatan)
-
[Cù Huy Hà Vũ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/C%C3%B9%20Huy%20H%C3%A0%20V%C5%A9)
-
[Cung Trầm Tưởng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Cung%20Tr%E1%BA%A7m%20T%C6%B0%E1%BB%9Fng)
-
[Dạ Ngân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/D%E1%BA%A1%20Ng%C3%A2n)
-
[Dạ Thảo Phương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/D%E1%BA%A1%20Th%E1%BA%A3o%20Ph%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Dã Tượng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/D%C3%A3%20T%C6%B0%E1%BB%A3ng)
-
[Dan Bilefsky](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Dan%20Bilefsky)
-
[Dana Gioia](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Dana%20Gioia)
-
[Danh ngôn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Danh%20ng%C3%B4n)
-
[Daniel Halpern](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Daniel%20Halpern)
-
[David Brown](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/David%20Brown)
-
[David Weinberger](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/David%20Weinberger)
-
[DEUTSCHE WELLE](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/DEUTSCHE%20WELLE)
-
[Di](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Di)
-
[Di Li](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Di%20Li)
-
[Diêm Liên Khoa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Di%C3%AAm%20Li%C3%AAn%20Khoa)
-
[Diễm Tường](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Di%E1%BB%85m%20T%C6%B0%E1%BB%9Dng)
-
[Diễn đàn Thế kỷ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Di%E1%BB%85n%20%C4%91%C3%A0n%20Th%E1%BA%BF%20k%E1%BB%B7)
-
[Diệp Duy Liêm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Di%E1%BB%87p%20Duy%20Li%C3%AAm)
-
[Diệp Huy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Di%E1%BB%87p%20Huy)
-
[Doãn Mạnh Dũng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Do%C3%A3n%20M%E1%BA%A1nh%20D%C5%A9ng)
-
[Doãn Quốc Sỹ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Do%C3%A3n%20Qu%E1%BB%91c%20S%E1%BB%B9)
-
[Ðỗ Quang Nghĩa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C3%90%E1%BB%97%20Quang%20Ngh%C4%A9a)
-
[Du Tử Lê](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Du%20T%E1%BB%AD%20L%C3%AA)
-
[Dũng Vũ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/D%C5%A9ng%20V%C5%A9)
-
[Duy Thanh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Duy%20Thanh)
-
[Duy Thông](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Duy%20Th%C3%B4ng)
-
[Duyên Anh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Duy%C3%AAn%20Anh)
-
[Dư Hoa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/D%C6%B0%20Hoa)
-
[Dư Thu Vũ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/D%C6%B0%20Thu%20V%C5%A9)
-
[Dương Đình Giao](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/D%C6%B0%C6%A1ng%20%C4%90%C3%ACnh%20Giao)
-
[Dương Khánh Phương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/D%C6%B0%C6%A1ng%20Kh%C3%A1nh%20Ph%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Dương Kiền](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/D%C6%B0%C6%A1ng%20Ki%E1%BB%81n)
-
[Dương Ngạn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/D%C6%B0%C6%A1ng%20Ng%E1%BA%A1n)
-
[Dương Nghiễm Mậu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/D%C6%B0%C6%A1ng%20Nghi%E1%BB%85m%20M%E1%BA%ADu)
-
[Dương Ngọc Thái](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/D%C6%B0%C6%A1ng%20Ng%E1%BB%8Dc%20Th%C3%A1i)
-
[Dương Phương Vinh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/D%C6%B0%C6%A1ng%20Ph%C6%B0%C6%A1ng%20Vinh)
-
[Dương Thiệu Tước](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/D%C6%B0%C6%A1ng%20Thi%E1%BB%87u%20T%C6%B0%E1%BB%9Bc)
-
[Dương Thuấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/D%C6%B0%C6%A1ng%20Thu%E1%BA%A5n)
-
[Dương Tường](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/D%C6%B0%C6%A1ng%20T%C6%B0%E1%BB%9Dng)
-
[Dương Văn Ba](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/D%C6%B0%C6%A1ng%20V%C4%83n%20Ba)
-
[Đà Văn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%C3%A0%20V%C4%83n)
-
[Đào An Khánh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%C3%A0o%20An%20Kh%C3%A1nh)
-
[Đào Anh Kha](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%C3%A0o%20Anh%20Kha)
-
[Đào Duy Anh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%C3%A0o%20Duy%20Anh)
-
[Đào Hiếu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%C3%A0o%20Hi%E1%BA%BFu)
-
[Đào Nguyên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%C3%A0o%20Nguy%C3%AAn)
-
[Đào Nguyễn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%C3%A0o%20Nguy%E1%BB%85n)
-
[Đào Nguyên Phương Thảo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%C3%A0o%20Nguy%C3%AAn%20Ph%C6%B0%C6%A1ng%20Th%E1%BA%A3o)
-
[Đào Như](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%C3%A0o%20Nh%C6%B0)
-
[Đào Thị Hương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%C3%A0o%20Th%E1%BB%8B%20H%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Đào Tiến Thi](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%C3%A0o%20Ti%E1%BA%BFn%20Thi)
-
[Đào Trung Đạo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%C3%A0o%20Trung%20%C4%90%E1%BA%A1o)
-
[Đào Tuấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%C3%A0o%20Tu%E1%BA%A5n)
-
[Đào Tuấn Ảnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%C3%A0o%20Tu%E1%BA%A5n%20%E1%BA%A2nh)
-
[Đào Vũ Anh Hùng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%C3%A0o%20V%C5%A9%20Anh%20H%C3%B9ng)
-
[Đặng Bích Phượng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BA%B7ng%20B%C3%ADch%20Ph%C6%B0%E1%BB%A3ng)
-
[Đặng Đình Cung](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BA%B7ng%20%C4%90%C3%ACnh%20Cung)
-
[Đặng Đình Mạnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BA%B7ng%20%C4%90%C3%ACnh%20M%E1%BA%A1nh)
-
[Đặng Hoàng Giang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BA%B7ng%20Ho%C3%A0ng%20Giang)
-
[Đặng Hùng Võ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BA%B7ng%20H%C3%B9ng%20V%C3%B5)
-
[Đặng Hương Giang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BA%B7ng%20H%C6%B0%C6%A1ng%20Giang)
-
[Đặng Hữu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BA%B7ng%20H%E1%BB%AFu)
-
[Đặng Phùng Quân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BA%B7ng%20Ph%C3%B9ng%20Qu%C3%A2n)
-
[Đặng Thái](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BA%B7ng%20Th%C3%A1i)
-
[Đăng Thành](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%C4%83ng%20Th%C3%A0nh)
-
[Đặng Thân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BA%B7ng%20Th%C3%A2n)
-
[Đặng Thị Hảo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BA%B7ng%20Th%E1%BB%8B%20H%E1%BA%A3o)
-
[Đặng Thơ Thơ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BA%B7ng%20Th%C6%A1%20Th%C6%A1)
-
[Đặng Tiến](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BA%B7ng%20Ti%E1%BA%BFn)
-
[Đặng Trung Nghĩa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BA%B7ng%20Trung%20Ngh%C4%A9a)
-
[Đặng Văn Ngữ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BA%B7ng%20V%C4%83n%20Ng%E1%BB%AF)
-
[Đặng Văn Sinh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BA%B7ng%20V%C4%83n%20Sinh)
-
[Đặng Xuân Thảo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BA%B7ng%20Xu%C3%A2n%20Th%E1%BA%A3o)
-
[Điểm Thọ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90i%E1%BB%83m%20Th%E1%BB%8D)
-
[Đinh Bá Anh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90inh%20B%C3%A1%20Anh)
-
[Đinh Cường](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90inh%20C%C6%B0%E1%BB%9Dng)
-
[Đinh Hoàng Thắng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90inh%20Ho%C3%A0ng%20Th%E1%BA%AFng)
-
[Đinh Hùng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90inh%20H%C3%B9ng)
-
[Đình Kính](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%C3%ACnh%20K%C3%ADnh)
-
[Đinh Linh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90inh%20Linh)
-
[Đinh Ngọc Thu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90inh%20Ng%E1%BB%8Dc%20Thu)
-
[Đinh Phương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90inh%20Ph%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Đinh Phương Thảo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90inh%20Ph%C6%B0%C6%A1ng%20Th%E1%BA%A3o)
-
[Đinh Quang Anh Thái](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90inh%20Quang%20Anh%20Th%C3%A1i)
-
[Đinh Ý Nhi](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90inh%20%C3%9D%20Nhi)
-
[Đoàn Ánh Thuận](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90o%C3%A0n%20%C3%81nh%20Thu%E1%BA%ADn)
-
[Đoàn Bảo Châu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90o%C3%A0n%20B%E1%BA%A3o%20Ch%C3%A2u)
-
[Đoàn Cầm Thi](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90o%C3%A0n%20C%E1%BA%A7m%20Thi)
-
[Đoàn Huy Giao](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90o%C3%A0n%20Huy%20Giao)
-
[Đoàn Huyền](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90o%C3%A0n%20Huy%E1%BB%81n)
-
[Đoàn Huyến](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90o%C3%A0n%20Huy%E1%BA%BFn)
-
[Đoàn Khắc Xuyên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90o%C3%A0n%20Kh%E1%BA%AFc%20Xuy%C3%AAn)
-
[Đoàn Lê Giang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90o%C3%A0n%20L%C3%AA%20Giang)
-
[Đoàn Thanh Liêm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90o%C3%A0n%20Thanh%20Li%C3%AAm)
-
[Đoan Trang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90oan%20Trang)
-
[Đoàn Tử Huyến](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90o%C3%A0n%20T%E1%BB%AD%20Huy%E1%BA%BFn)
-
[Đỗ Anh Tuấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BB%97%20Anh%20Tu%E1%BA%A5n)
-
[Đỗ Cao Bảo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BB%97%20Cao%20B%E1%BA%A3o)
-
[Đỗ Duy Ngọc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BB%97%20Duy%20Ng%E1%BB%8Dc)
-
[Đỗ Đức Đông Ngàn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BB%97%20%C4%90%E1%BB%A9c%20%C4%90%C3%B4ng%20Ng%C3%A0n)
-
[Đỗ Hoàng Diệu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BB%97%20Ho%C3%A0ng%20Di%E1%BB%87u)
-
[Đỗ Hồng Ngọc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BB%97%20H%E1%BB%93ng%20Ng%E1%BB%8Dc)
-
[Đỗ Kh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BB%97%20Kh)
-
[Đỗ Khiêm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BB%97%20Khi%C3%AAm)
-
[Đỗ Lai Thúy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BB%97%20Lai%20Th%C3%BAy)
-
[Đỗ Mạnh Hoàng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BB%97%20M%E1%BA%A1nh%20Ho%C3%A0ng)
-
[Đỗ Minh Tuấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BB%97%20Minh%20Tu%E1%BA%A5n)
-
[Đỗ Ngọc Thống](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BB%97%20Ng%E1%BB%8Dc%20Th%E1%BB%91ng)
-
[Đỗ Quang Nghĩa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BB%97%20Quang%20Ngh%C4%A9a)
-
[Đỗ Quý Toàn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BB%97%20Qu%C3%BD%20To%C3%A0n)
-
[Đỗ Quyên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BB%97%20Quy%C3%AAn)
-
[Đỗ Thiên Anh Tuấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BB%97%20Thi%C3%AAn%20Anh%20Tu%E1%BA%A5n)
-
[Đỗ Trí Vương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BB%97%20Tr%C3%AD%20V%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Đỗ Trọng Khơi](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BB%97%20Tr%E1%BB%8Dng%20Kh%C6%A1i)
-
[Đỗ Trung Quân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BB%97%20Trung%20Qu%C3%A2n)
-
[Đỗ Trường](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BB%97%20Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng)
-
[Đồng Chuông Tử](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BB%93ng%20Chu%C3%B4ng%20T%E1%BB%AD)
-
[Đông Ngàn Đỗ Đức](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%C3%B4ng%20Ng%C3%A0n%20%C4%90%E1%BB%97%20%C4%90%E1%BB%A9c)
-
[Đông Nghi](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%C3%B4ng%20Nghi)
-
[Đức Ban](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BB%A9c%20Ban)
-
[Đức Flying Bay](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BB%A9c%20Flying%20Bay)
-
[Đức Hoàng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BB%A9c%20Ho%C3%A0ng)
-
[Đức Lê](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BB%A9c%20L%C3%AA)
-
[Đức Phổ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BB%A9c%20Ph%E1%BB%95)
-
[Đức Tâm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C4%90%E1%BB%A9c%20T%C3%A2m)
-
[Eduardo Galeano](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Eduardo%20Galeano)
-
[Edward Hirsch](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Edward%20Hirsch)
-
[Elena Pucillo Truong](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Elena%20Pucillo%20Truong)
-
[Ellen Bass](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ellen%20Bass)
-
[Emmanuelle Jardonnet](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Emmanuelle%20Jardonnet)
-
[Erik Harms](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Erik%20Harms)
-
[Evgheni Dobrenko](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Evgheni%20Dobrenko)
-
[F.N.](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/F.N.)
-
[Flanny O’Connor](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Flanny%20O%E2%80%99Connor)
-
[Florian Altenhöner](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Florian%20Altenh%C3%B6ner)
-
[Francis Fukuyama](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Francis%20Fukuyama)
-
[Frank Dikötter](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Frank%20Dik%C3%B6tter)
-
[Frankfurt](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Frankfurt)
-
[Friedrich Dürrenmatt](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Friedrich%20D%C3%BCrrenmatt)
-
[Friedrich Nietzsche](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Friedrich%20Nietzsche)
-
[Fritz J. Raddatz](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Fritz%20J.%20Raddatz)
-
[Gaither Stewart](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Gaither%20Stewart)
-
[Gặp gỡ và trò chuyện](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/G%E1%BA%B7p%20g%E1%BB%A1%20v%C3%A0%20tr%C3%B2%20chuy%E1%BB%87n)
-
[Georg Bönisch](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Georg%20B%C3%B6nisch)
-
[George Burchett](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/George%20Burchett)
-
[George Orwell](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/George%20Orwell)
-
[Giang Dang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Giang%20Dang)
-
[Giáng Vân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Gi%C3%A1ng%20V%C3%A2n)
-
[Giáp Văn Dương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Gi%C3%A1p%20V%C4%83n%20D%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Graham Allison](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Graham%20Allison)
-
[Gyảng Anh Iên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Gy%E1%BA%A3ng%20Anh%20I%C3%AAn)
-
[Hà Duy Phương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%C3%A0%20Duy%20Ph%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Hà Dương Tuấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%C3%A0%20D%C6%B0%C6%A1ng%20Tu%E1%BA%A5n)
-
[Hà Dương Tường](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%C3%A0%20D%C6%B0%C6%A1ng%20T%C6%B0%E1%BB%9Dng)
-
[Hà Đình Nguyên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%C3%A0%20%C4%90%C3%ACnh%20Nguy%C3%AAn)
-
[Hạ Đình Nguyên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%E1%BA%A1%20%C4%90%C3%ACnh%20Nguy%C3%AAn)
-
[Hà Huy Sơn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%C3%A0%20Huy%20S%C6%A1n)
-
[Hà Hương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%C3%A0%20H%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Hà Ngọc Hòa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%C3%A0%20Ng%E1%BB%8Dc%20H%C3%B2a)
-
[Hà Nguyên Du](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%C3%A0%20Nguy%C3%AAn%20Du)
-
[Hà Phạm Phú](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%C3%A0%20Ph%E1%BA%A1m%20Ph%C3%BA)
-
[Hà Sĩ Phu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%C3%A0%20S%C4%A9%20Phu)
-
[Hà Thế](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%C3%A0%20Th%E1%BA%BF)
-
[Hà Thúc Sinh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%C3%A0%20Th%C3%BAc%20Sinh)
-
[Hà Thủy Nguyên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%C3%A0%20Th%E1%BB%A7y%20Nguy%C3%AAn)
-
[Hà Văn Thịnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%C3%A0%20V%C4%83n%20Th%E1%BB%8Bnh)
-
[Hà Văn Thùy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%C3%A0%20V%C4%83n%20Th%C3%B9y)
-
[Hai An Vu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Hai%20An%20Vu)
-
[Hải Hạc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%E1%BA%A3i%20H%E1%BA%A1c)
-
[Hải Ngọc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%E1%BA%A3i%20Ng%E1%BB%8Dc)
-
[Han Dang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Han%20Dang)
-
[Hàn Vĩnh Diệp](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%C3%A0n%20V%C4%A9nh%20Di%E1%BB%87p)
-
[Hạnh Nguyên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%E1%BA%A1nh%20Nguy%C3%AAn)
-
[Hào Thiện Nhân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%C3%A0o%20Thi%E1%BB%87n%20Nh%C3%A2n)
-
[Hân Hương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%C3%A2n%20H%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Heiko Buschke](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Heiko%20Buschke)
-
[Henry David Thoreau](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Henry%20David%20Thoreau)
-
[Hermann Hesse](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Hermann%20Hesse)
-
[Hiền Trang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Hi%E1%BB%81n%20Trang)
-
[Hiệp Ikaria](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Hi%E1%BB%87p%20Ikaria)
-
[Hiệu Minh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Hi%E1%BB%87u%20Minh)
-
[Hiếu Tân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Hi%E1%BA%BFu%20T%C3%A2n)
-
[Hoa Níp](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Hoa%20N%C3%ADp)
-
[Hoài Nam](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0i%20Nam)
-
[Hoàn Nguyễn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0n%20Nguy%E1%BB%85n)
-
[Hoàng Anh Tuấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20Anh%20Tu%E1%BA%A5n)
-
[Hoàng Cầm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20C%E1%BA%A7m)
-
[Hoàng Cường Long](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20C%C6%B0%E1%BB%9Dng%20Long)
-
[Hoàng Dũng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20D%C5%A9ng)
-
[Hoàng Đức Truật](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20%C4%90%E1%BB%A9c%20Tru%E1%BA%ADt)
-
[Hoàng Hà](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20H%C3%A0)
-
[Hoàng Hải Thủy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20H%E1%BA%A3i%20Th%E1%BB%A7y)
-
[Hoàng Hải Vân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20H%E1%BA%A3i%20V%C3%A2n)
-
[Hoàng Hưng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20H%C6%B0ng)
-
[Hoàng Khởi Phong](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20Kh%E1%BB%9Fi%20Phong)
-
[Hoàng Kim Oanh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20Kim%20Oanh)
-
[Hoàng Lại Giang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20L%E1%BA%A1i%20Giang)
-
[Hoàng Lan Chi](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20Lan%20Chi)
-
[Hoàng Lệ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20L%E1%BB%87)
-
[Hoàng Linh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20Linh)
-
[Hoàng Long](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20Long)
-
[Hoàng Minh Trí](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20Minh%20Tr%C3%AD)
-
[Hoàng Minh Tường](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20Minh%20T%C6%B0%E1%BB%9Dng)
-
[Hoàng Nam](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20Nam)
-
[Hoàng Nga](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20Nga)
-
[Hoàng Ngọc Tuấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20Ng%E1%BB%8Dc%20Tu%E1%BA%A5n)
-
[Hoàng Nhuận Cầm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20Nhu%E1%BA%ADn%20C%E1%BA%A7m)
-
[Hoàng Phủ Ngọc Tường](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20Ph%E1%BB%A7%20Ng%E1%BB%8Dc%20T%C6%B0%E1%BB%9Dng)
-
[Hoàng Quốc Hải](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20Qu%E1%BB%91c%20H%E1%BA%A3i)
-
[Hoàng Thu Phố](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20Thu%20Ph%E1%BB%91)
-
[Hoàng Thúy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20Th%C3%BAy)
-
[Hoàng Tuấn Công](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20Tu%E1%BA%A5n%20C%C3%B4ng)
-
[Hoàng Tuấn Phổ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20Tu%E1%BA%A5n%20Ph%E1%BB%95)
-
[Hoàng Tùng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20T%C3%B9ng)
-
[Hoàng Văn Sơn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20V%C4%83n%20S%C6%A1n)
-
[Hoàng Vũ Thuật](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20V%C5%A9%20Thu%E1%BA%ADt)
-
[Hoàng Xuân Phú](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20Xu%C3%A2n%20Ph%C3%BA)
-
[Hoàng Xuân Sơn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ho%C3%A0ng%20Xu%C3%A2n%20S%C6%A1n)
-
[Hồ Anh Thái](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%E1%BB%93%20Anh%20Th%C3%A1i)
-
[Hồ Bất Khuất](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%E1%BB%93%20B%E1%BA%A5t%20Khu%E1%BA%A5t)
-
[Hồ Diệu Vân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%E1%BB%93%20Di%E1%BB%87u%20V%C3%A2n)
-
[Hồ Dzếnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%E1%BB%93%20Dz%E1%BA%BFnh)
-
[Hồ Đình Nghiêm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%E1%BB%93%20%C4%90%C3%ACnh%20Nghi%C3%AAm)
-
[Hồ Minh Tâm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%E1%BB%93%20Minh%20T%C3%A2m)
-
[Hồ Ngọc Đại](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%E1%BB%93%20Ng%E1%BB%8Dc%20%C4%90%E1%BA%A1i)
-
[Hồ Phú Bông](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%E1%BB%93%20Ph%C3%BA%20B%C3%B4ng)
-
[Hồ Trường An](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%E1%BB%93%20Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng%20An)
-
[Hồng Anh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%E1%BB%93ng%20Anh)
-
[Hồng Hoang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%E1%BB%93ng%20Hoang)
-
[Huong Nguyen](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Huong%20Nguyen)
-
[Huy Đức](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Huy%20%C4%90%E1%BB%A9c)
-
[Huy Tưởng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Huy%20T%C6%B0%E1%BB%9Fng)
-
[Huỳnh Hoa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Hu%E1%BB%B3nh%20Hoa)
-
[Huỳnh Kim Báu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Hu%E1%BB%B3nh%20Kim%20B%C3%A1u)
-
[Huỳnh Lê Nhật Tấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Hu%E1%BB%B3nh%20L%C3%AA%20Nh%E1%BA%ADt%20T%E1%BA%A5n)
-
[Huỳnh Ngọc Chênh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Hu%E1%BB%B3nh%20Ng%E1%BB%8Dc%20Ch%C3%AAnh)
-
[Huỳnh Như Phương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Hu%E1%BB%B3nh%20Nh%C6%B0%20Ph%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Huỳnh Sơn Phước](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Hu%E1%BB%B3nh%20S%C6%A1n%20Ph%C6%B0%E1%BB%9Bc)
-
[Huỳnh Tấn Mẫm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Hu%E1%BB%B3nh%20T%E1%BA%A5n%20M%E1%BA%ABm)
-
[Huỳnh Thục Vy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Hu%E1%BB%B3nh%20Th%E1%BB%A5c%20Vy)
-
[Huỳnh Tuấn Anh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Hu%E1%BB%B3nh%20Tu%E1%BA%A5n%20Anh)
-
[Hường Thanh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%C6%B0%E1%BB%9Dng%20Thanh)
-
[Hữu Danh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%E1%BB%AFu%20Danh)
-
[Hữu Loan](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%E1%BB%AFu%20Loan)
-
[Hữu Phương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/H%E1%BB%AFu%20Ph%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Ilza Burchett](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ilza%20Burchett)
-
[Inrasara](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Inrasara)
-
[Issa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Issa)
-
[Italo Calvino](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Italo%20Calvino)
-
[J.B Nguyễn Hữu Vinh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/J.B%20Nguy%E1%BB%85n%20H%E1%BB%AFu%20Vinh)
-
[Jacques Attali](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Jacques%20Attali)
-
[Jake Johnson](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Jake%20Johnson)
-
[James Borton](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/James%20Borton)
-
[James Grossman](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/James%20Grossman)
-
[James Poniewozik](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/James%20Poniewozik)
-
[Jason Lopata](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Jason%20Lopata)
-
[Jason Morris-Jung](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Jason%20Morris-Jung)
-
[Jay Nordlinger](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Jay%20Nordlinger)
-
[Jaya K.](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Jaya%20K.)
-
[Jean d'Ormesson](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Jean%20d%27Ormesson)
-
[Jean Piaget](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Jean%20Piaget)
-
[Jean-Marc Roberts](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Jean-Marc%20Roberts)
-
[Jean-Paul Sartre](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Jean-Paul%20Sartre)
-
[Jefferson Cowie](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Jefferson%20Cowie)
-
[Jeffrey Hanfover](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Jeffrey%20Hanfover)
-
[John Cheever](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/John%20Cheever)
-
[John Freeman](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/John%20Freeman)
-
[John Keane](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/John%20Keane)
-
[Jonathan London](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Jonathan%20London)
-
[Jorge Luis Borges](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Jorge%20Luis%20Borges)
-
[Joschka Fischer](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Joschka%20Fischer)
-
[Josh Rogin](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Josh%20Rogin)
-
[Joshua Rothman](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Joshua%20Rothman)
-
[Juan Pablo Cardenal & Heriberto Araújo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Juan%20Pablo%20Cardenal%20%26%20Heriberto%20Ara%C3%BAjo)
-
[Julio Cortázar](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Julio%20Cort%C3%A1zar)
-
[Kai Hoàng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Kai%20Ho%C3%A0ng)
-
[Kale](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Kale)
-
[Kamel Daoud](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Kamel%20Daoud)
-
[Kate Chopin](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Kate%20Chopin)
-
[Kerstin Holm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Kerstin%20Holm)
-
[Kều Jang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/K%E1%BB%81u%20Jang)
-
[Khái Hưng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Kh%C3%A1i%20H%C6%B0ng)
-
[Khánh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Kh%C3%A1nh)
-
[Khánh Bình](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Kh%C3%A1nh%20B%C3%ACnh)
-
[Khánh Ly](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Kh%C3%A1nh%20Ly)
-
[Khánh Mai](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Kh%C3%A1nh%20Mai)
-
[Khanh Nguyen](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Khanh%20Nguyen)
-
[Khánh Phương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Kh%C3%A1nh%20Ph%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Khánh Trâm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Kh%C3%A1nh%20Tr%C3%A2m)
-
[Khánh Trường](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Kh%C3%A1nh%20Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng)
-
[Khế Iêm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Kh%E1%BA%BF%20I%C3%AAm)
-
[Khiêm Nhu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Khi%C3%AAm%20Nhu)
-
[Khổng Đức Thiêm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Kh%E1%BB%95ng%20%C4%90%E1%BB%A9c%20Thi%C3%AAm)
-
[Khuất Đẩu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Khu%E1%BA%A5t%20%C4%90%E1%BA%A9u)
-
[Kiệt Anh Hùng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ki%E1%BB%87t%20Anh%20H%C3%B9ng)
-
[Kiệt Tấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ki%E1%BB%87t%20T%E1%BA%A5n)
-
[Kiều Duy Vĩnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ki%E1%BB%81u%20Duy%20V%C4%A9nh)
-
[Kiều Mai Sơn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ki%E1%BB%81u%20Mai%20S%C6%A1n)
-
[Kim Chi](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Kim%20Chi)
-
[Kim Dung](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Kim%20Dung)
-
[Kim Trần](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Kim%20Tr%E1%BA%A7n)
-
[Kinh Bắc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Kinh%20B%E1%BA%AFc)
-
[Klaus Wiegerefe](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Klaus%20Wiegerefe)
-
[Kúm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/K%C3%BAm)
-
[Kỳ Duyên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/K%E1%BB%B3%20Duy%C3%AAn)
-
[Kyoko Numano](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Kyoko%20Numano)
-
[La Khắc Hòa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/La%20Kh%E1%BA%AFc%20H%C3%B2a)
-
[Lã Nguyên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%A3%20Nguy%C3%AAn)
-
[Lại Nguyên Ân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%E1%BA%A1i%20Nguy%C3%AAn%20%C3%82n)
-
[Lam Điền](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Lam%20%C4%90i%E1%BB%81n)
-
[Lan Nguyên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Lan%20Nguy%C3%AAn)
-
[Lang Anh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Lang%20Anh)
-
[LAP](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/LAP)
-
[Larry Diamond](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Larry%20Diamond)
-
[Lars Vargö](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Lars%20Varg%C3%B6)
-
[Lâm Duyên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%A2m%20Duy%C3%AAn)
-
[Lâm Ngân Mai](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%A2m%20Ng%C3%A2n%20Mai)
-
[Lâm Quang Mỹ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%A2m%20Quang%20M%E1%BB%B9)
-
[Leon Trotsky](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Leon%20Trotsky)
-
[Leonard Cohen](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Leonard%20Cohen)
-
[Lê Anh Hoài](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Anh%20Ho%C3%A0i)
-
[Lê Bá Đảng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20B%C3%A1%20%C4%90%E1%BA%A3ng)
-
[Lê Công Định](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20C%C3%B4ng%20%C4%90%E1%BB%8Bnh)
-
[Lê Công Giàu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20C%C3%B4ng%20Gi%C3%A0u)
-
[Lê Công Tư](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20C%C3%B4ng%20T%C6%B0)
-
[Lê Ðình Nhất Lang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20%C3%90%C3%ACnh%20Nh%E1%BA%A5t%20Lang)
-
[Lê Dũng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20D%C5%A9ng)
-
[Lê Duy Nam](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Duy%20Nam)
-
[Lê Đăng Doanh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20%C4%90%C4%83ng%20Doanh)
-
[Lê Đình Cai](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20%C4%90%C3%ACnh%20Cai)
-
[Lê Đình Khẩn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20%C4%90%C3%ACnh%20Kh%E1%BA%A9n)
-
[Lê Đức Dục](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20%C4%90%E1%BB%A9c%20D%E1%BB%A5c)
-
[Lê Đức Thôn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20%C4%90%C6%B0%CC%81c%20Th%C3%B4n)
-
[Lê Hải](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20H%E1%BA%A3i)
-
[Lệ Hằng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%E1%BB%87%20H%E1%BA%B1ng)
-
[Lê Hoài Nguyên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Ho%C3%A0i%20Nguy%C3%AAn)
-
[Lê Hoàng Diễm Trang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Ho%C3%A0ng%20Di%E1%BB%85m%20Trang)
-
[Lê Hồ Quang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20H%E1%BB%93%20Quang)
-
[Lê Hồng Hà](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20H%E1%BB%93ng%20H%C3%A0)
-
[Lê Hồng Lâm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20H%E1%BB%93ng%20L%C3%A2m)
-
[Lê Hùng Vọng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20H%C3%B9ng%20V%E1%BB%8Dng)
-
[Lê Hữu Khoá](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20H%E1%BB%AFu%20Kho%C3%A1)
-
[Lê Hữu Khóa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20H%E1%BB%AFu%20Kh%C3%B3a)
-
[Lê Hữu Nam](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20H%E1%BB%AFu%20Nam)
-
[Lê Khải](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Kh%E1%BA%A3i)
-
[Lê Kim Duy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Kim%20Duy)
-
[Lê Luân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Lu%C3%A2n)
-
[Lê Mã Lương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20M%C3%A3%20L%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Lê Mai](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Mai)
-
[Lê Mạnh Chiến](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20M%E1%BA%A1nh%20Chi%E1%BA%BFn)
-
[Lê Minh Hà](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Minh%20H%C3%A0)
-
[Lê Minh Khuê](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Minh%20Khu%C3%AA)
-
[Lê Ngân Hằng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Ng%C3%A2n%20H%E1%BA%B1ng)
-
[Lê Ngọc Luân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Ng%E1%BB%8Dc%20Lu%C3%A2n)
-
[Lê Ngọc Sơn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Ng%E1%BB%8Dc%20S%C6%A1n)
-
[Lê Nguyễn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Nguy%E1%BB%85n)
-
[Lê Nguyễn Duy Hậu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Nguy%E1%BB%85n%20Duy%20H%E1%BA%ADu)
-
[Lê Nguyễn Hương Trà](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Nguy%E1%BB%85n%20H%C6%B0%C6%A1ng%20Tr%C3%A0)
-
[Lê Nguyên Long](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Nguy%C3%AAn%20Long)
-
[Lê Phan](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Phan)
-
[Lê Phú Khải](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Ph%C3%BA%20Kh%E1%BA%A3i)
-
[Lê Quỳnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Qu%E1%BB%B3nh)
-
[Lê Tất Đạt](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20T%E1%BA%A5t%20%C4%90%E1%BA%A1t)
-
[Lê Thân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Th%C3%A2n)
-
[Lê Thị Huệ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Th%E1%BB%8B%20Hu%E1%BB%87)
-
[Lê Thị Thấm Vân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Th%E1%BB%8B%20Th%E1%BA%A5m%20V%C3%A2n)
-
[Lê Thời Tân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Th%E1%BB%9Di%20T%C3%A2n)
-
[Lê Thời Thôi](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Th%E1%BB%9Di%20Th%C3%B4i)
-
[Lê Trọng Nghĩa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Tr%E1%BB%8Dng%20Ngh%C4%A9a)
-
[Lê Trọng Nguyễn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Tr%E1%BB%8Dng%20Nguy%E1%BB%85n)
-
[Lê Trường Thanh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng%20Thanh)
-
[Lê Tuấn Huy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20Tu%E1%BA%A5n%20Huy)
-
[Lê Văn Bỉnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20V%C4%83n%20B%E1%BB%89nh)
-
[Lê Văn Sơn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20V%C4%83n%20S%C6%A1n)
-
[Lê Văn Tùng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20V%C4%83n%20T%C3%B9ng)
-
[Lê Vĩnh Tài](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20V%C4%A9nh%20T%C3%A0i)
-
[Lê Vũ Trường Giang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%AA%20V%C5%A9%20Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng%20Giang)
-
[Li Zhongqin](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Li%20Zhongqin)
-
[Liêu Diệc Vũ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Li%C3%AAu%20Di%E1%BB%87c%20V%C5%A9)
-
[Liêu Thái](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Li%C3%AAu%20Th%C3%A1i)
-
[Linh Vân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Linh%20V%C3%A2n)
-
[Lorca](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Lorca)
-
[Lộc Vàng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%E1%BB%99c%20V%C3%A0ng)
-
[Luân Hoán](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Lu%C3%A2n%20Ho%C3%A1n)
-
[Luke Hunt](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Luke%20Hunt)
-
[Luke Turner](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Luke%20Turner)
-
[Lữ Kiều](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%E1%BB%AF%20Ki%E1%BB%81u)
-
[Lữ Quỳnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%E1%BB%AF%20Qu%E1%BB%B3nh)
-
[Lương Đào](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C6%B0%C6%A1ng%20%C4%90%C3%A0o)
-
[Lưu Á Châu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C6%B0u%20%C3%81%20Ch%C3%A2u)
-
[Lưu Diệu Vân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C6%B0u%20Di%E1%BB%87u%20V%C3%A2n)
-
[Lưu Đức Trung](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C6%B0u%20%C4%90%E1%BB%A9c%20Trung)
-
[Lưu Hà](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C6%B0u%20H%C3%A0)
-
[Lưu Hiểu Ba](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C6%B0u%20Hi%E1%BB%83u%20Ba)
-
[Lưu Khánh Thơ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C6%B0u%20Kh%C3%A1nh%20Th%C6%A1)
-
[Lưu Mê Lan](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C6%B0u%20M%C3%AA%20Lan)
-
[Lưu Na](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C6%B0u%20Na)
-
[Lưu Nhi Dũ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C6%B0u%20Nhi%20D%C5%A9)
-
[Lưu Thủy Hương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C6%B0u%20Th%E1%BB%A7y%20H%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Lưu Trọng Văn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C6%B0u%20Tr%E1%BB%8Dng%20V%C4%83n)
-
[Lý Đợi](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%BD%20%C4%90%E1%BB%A3i)
-
[Ly Hoàng Ly](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ly%20Ho%C3%A0ng%20Ly)
-
[Lý Tiến Dũng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%BD%20Ti%E1%BA%BFn%20D%C5%A9ng)
-
[Lý Toàn Thắng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%BD%20To%C3%A0n%20Th%E1%BA%AFng)
-
[Lý Trực Dũng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/L%C3%BD%20Tr%E1%BB%B1c%20D%C5%A9ng)
-
[Lydia Davis](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Lydia%20Davis)
-
[Lynh Bacardi](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Lynh%20Bacardi)
-
[Mạc Văn Trang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/M%E1%BA%A1c%20V%C4%83n%20Trang)
-
[Mạch Quang Thắng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/M%E1%BA%A1ch%20Quang%20Th%E1%BA%AFng)
-
[Mai An Nguyễn Anh Tuấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Mai%20An%20Nguy%E1%BB%85n%20Anh%20Tu%E1%BA%A5n)
-
[Mai Anh Tuấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Mai%20Anh%20Tu%E1%BA%A5n)
-
[Mai Chanh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Mai%20Chanh)
-
[Mai Hiền](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Mai%20Hi%E1%BB%81n)
-
[Mai Khôi](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Mai%20Kh%C3%B4i)
-
[Mai Kim Ngọc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Mai%20Kim%20Ng%E1%BB%8Dc)
-
[Mai Ninh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Mai%20Ninh)
-
[Mai Quỳnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Mai%20Qu%E1%BB%B3nh)
-
[Mai Quỳnh Nam](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Mai%20Qu%E1%BB%B3nh%20Nam)
-
[Mai Sơn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Mai%20S%C6%A1n)
-
[Mai Thái Lĩnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Mai%20Th%C3%A1i%20L%C4%A9nh)
-
[Mai Thảo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Mai%20Th%E1%BA%A3o)
-
[Mai Tú Ân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Mai%20T%C3%BA%20%C3%82n)
-
[Mai Văn Hoan](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Mai%20V%C4%83n%20Hoan)
-
[Mai Văn Phấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Mai%20V%C4%83n%20Ph%E1%BA%A5n)
-
[Mai Văn Tính](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Mai%20V%C4%83n%20T%C3%ADnh)
-
[Mamleev](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Mamleev)
-
[Mạnh Kim](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/M%E1%BA%A1nh%20Kim)
-
[Marcel Reich-Ranicki](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Marcel%20Reich-Ranicki)
-
[Marco Ferrarese](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Marco%20Ferrarese)
-
[Maria Donovan](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Maria%20Donovan)
-
[Mario Vargas Llosa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Mario%20Vargas%20Llosa)
-
[Mary Morose](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Mary%20Morose)
-
[Mary Walsh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Mary%20Walsh)
-
[Matthew Clayfield](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Matthew%20Clayfield)
-
[Maya Angelou](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Maya%20Angelou)
-
[Mặc Lâm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/M%E1%BA%B7c%20L%C3%A2m)
-
[Media Văn Việt](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Media%20V%C4%83n%20Vi%E1%BB%87t)
-
[Michael Burawoy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Michael%20Burawoy)
-
[Miêng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Mi%C3%AAng)
-
[Milan Kundera](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Milan%20Kundera)
-
[Mimmi Diệu Hường Bergström](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Mimmi%20Di%E1%BB%87u%20H%C6%B0%E1%BB%9Dng%20Bergstr%C3%B6m)
-
[Minh Huệ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Minh%20Hu%E1%BB%87)
-
[Minh Hùng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Minh%20H%C3%B9ng)
-
[Minh Quang – Lê Chiên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Minh%20Quang%20%E2%80%93%20L%C3%AA%20Chi%C3%AAn)
-
[Minh Quang Ho](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Minh%20Quang%20Ho)
-
[Minh Tâm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Minh%20T%C3%A2m)
-
[Minh Thùy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Minh%20Th%C3%B9y)
-
[Minh Thư](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Minh%20Th%C6%B0)
-
[Mỹ Lan](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/M%E1%BB%B9%20Lan)
-
[N. S. Khrushchev](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/N.%20S.%20Khrushchev)
-
[Nam Dao](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nam%20Dao)
-
[Nam Dao Nguyễn Mạnh Hùng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nam%20Dao%20Nguy%E1%BB%85n%20M%E1%BA%A1nh%20H%C3%B9ng)
-
[Nam Đông](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nam%20%C4%90%C3%B4ng)
-
[Nam Nguyên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nam%20Nguy%C3%AAn)
-
[Nam Sơn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nam%20S%C6%A1n)
-
[Ngải Vị VỊ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ng%E1%BA%A3i%20V%E1%BB%8B%20V%E1%BB%8A)
-
[Ngân Xuyên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ng%C3%A2n%20Xuy%C3%AAn)
-
[Nghệ thuật](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ngh%E1%BB%87%20thu%E1%BA%ADt)
-
[Nghiêm Lương Thành](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nghi%C3%AAm%20L%C6%B0%C6%A1ng%20Th%C3%A0nh)
-
[Nghiêm Phương Mai](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nghi%C3%AAm%20Ph%C6%B0%C6%A1ng%20Mai)
-
[Nghiên Cứu Phê Bình](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nghi%C3%AAn%20C%E1%BB%A9u%20Ph%C3%AA%20B%C3%ACnh)
-
[Ngo Thu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ngo%20Thu)
-
[Ngọc Anh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ng%E1%BB%8Dc%20Anh)
-
[Ngọc Duy Phan](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ng%E1%BB%8Dc%20Duy%20Phan)
-
[Ngoc Hien Bui](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ngoc%20Hien%20Bui)
-
[Ngọc Linh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ng%E1%BB%8Dc%20Linh)
-
[Ngô Bảo Châu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ng%C3%B4%20B%E1%BA%A3o%20Ch%C3%A2u)
-
[Ngô Đồng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ng%C3%B4%20%C4%90%E1%BB%93ng)
-
[Ngô Hương Giang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ng%C3%B4%20H%C6%B0%C6%A1ng%20Giang)
-
[Ngô Khắc Tài](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ng%C3%B4%20Kh%E1%BA%AFc%20T%C3%A0i)
-
[Ngô Liêm Khoan](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ng%C3%B4%20Li%C3%AAm%20Khoan)
-
[Ngô Minh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ng%C3%B4%20Minh)
-
[Ngô Minh Khôi](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ng%C3%B4%20Minh%20Kh%C3%B4i)
-
[Ngô Nguyên Dũng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ng%C3%B4%20Nguy%C3%AAn%20D%C5%A9ng)
-
[Ngô Quốc Phương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ng%C3%B4%20Qu%E1%BB%91c%20Ph%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Ngô Thế Vinh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ng%C3%B4%20Th%E1%BA%BF%20Vinh)
-
[Ngô Thị Kim Cúc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ng%C3%B4%20Th%E1%BB%8B%20Kim%20C%C3%BAc)
-
[Ngô Tùng Phong](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ng%C3%B4%20T%C3%B9ng%20Phong)
-
[Ngô Tự Lập](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ng%C3%B4%20T%E1%BB%B1%20L%E1%BA%ADp)
-
[Ngô Văn Giá](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ng%C3%B4%20V%C4%83n%20Gi%C3%A1)
-
[Ngô Viết Nam Sơn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ng%C3%B4%20Vi%E1%BA%BFt%20Nam%20S%C6%A1n)
-
[Ngô Viết Trọng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ng%C3%B4%20Vi%E1%BA%BFt%20Tr%E1%BB%8Dng)
-
[Ngô Vĩnh Long](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ng%C3%B4%20V%C4%A9nh%20Long)
-
[Ngô Xuân Hội](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ng%C3%B4%20Xu%C3%A2n%20H%E1%BB%99i)
-
[Ngô Xuân Phúc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ng%C3%B4%20Xu%C3%A2n%20Ph%C3%BAc)
-
[Ngu Yên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ngu%20Y%C3%AAn)
-
[Nguyen Duc Thanh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguyen%20Duc%20Thanh)
-
[Nguyễn Hải Hoành](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20%20H%E1%BA%A3i%20Ho%C3%A0nh)
-
[Nguyễn Anh Tuấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Anh%20Tu%E1%BA%A5n)
-
[Nguyễn Anh Tuấn - đạo diễn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Anh%20Tu%E1%BA%A5n%20-%20%C4%91%E1%BA%A1o%20di%E1%BB%85n)
-
[Nguyễn Bá Chung](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20B%C3%A1%20Chung)
-
[Nguyễn Bảo Chân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20B%E1%BA%A3o%20Ch%C3%A2n)
-
[Nguyễn Bắc Sơn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20B%E1%BA%AFc%20S%C6%A1n)
-
[Nguyên Cầm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%C3%AAn%20C%E1%BA%A7m)
-
[Nguyễn Chí Hoan](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Ch%C3%AD%20Hoan)
-
[Nguyễn Chí Trung](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Ch%C3%AD%20Trung)
-
[Nguyễn Cung Thông](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Cung%20Th%C3%B4ng)
-
[Nguyễn Danh Huế](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Danh%20Hu%E1%BA%BF)
-
[Nguyễn Danh Lam](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Danh%20Lam)
-
[Nguyễn Duy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Duy)
-
[Nguyễn Đạt](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20%C4%90%E1%BA%A1t)
-
[Nguyễn Đắc Xuân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20%C4%90%E1%BA%AFc%20Xu%C3%A2n)
-
[Nguyễn Đăng Điệp](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20%C4%90%C4%83ng%20%C4%90i%E1%BB%87p)
-
[Nguyễn Đăng Hưng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20%C4%90%C4%83ng%20H%C6%B0ng)
-
[Nguyễn Đăng Khoa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20%C4%90%C4%83ng%20Khoa)
-
[Nguyễn Đăng Mạnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20%C4%90%C4%83ng%20M%E1%BA%A1nh)
-
[Nguyễn Đăng Na](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20%C4%90%C4%83ng%20Na)
-
[Nguyễn Đăng Quang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20%C4%90%C4%83ng%20Quang)
-
[Nguyễn Đăng Thường](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20%C4%90%C4%83ng%20Th%C6%B0%E1%BB%9Dng)
-
[Nguyễn Đình Bổn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20%C4%90%C3%ACnh%20B%E1%BB%95n)
-
[Nguyễn Đình Chú](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20%C4%90%C3%ACnh%20Ch%C3%BA)
-
[Nguyễn Đình Cống](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20%C4%90%C3%ACnh%20C%E1%BB%91ng)
-
[Nguyễn Đình Thắng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20%C4%90%C3%ACnh%20Th%E1%BA%AFng)
-
[Nguyễn Đổng Chi](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20%C4%90%E1%BB%95ng%20Chi)
-
[Nguyễn Đông Thức](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20%C4%90%C3%B4ng%20Th%E1%BB%A9c)
-
[Nguyễn Đức](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20%C4%90%E1%BB%A9c)
-
[Nguyễn Đức Dương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20%C4%90%E1%BB%A9c%20D%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Nguyễn Đức Mậu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20%C4%90%E1%BB%A9c%20M%E1%BA%ADu)
-
[Nguyễn Đức Thắng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20%C4%90%E1%BB%A9c%20Th%E1%BA%AFng)
-
[Nguyễn Đức Tùng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20%C4%90%E1%BB%A9c%20T%C3%B9ng)
-
[Nguyễn Đức Tường](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20%C4%90%E1%BB%A9c%20T%C6%B0%E1%BB%9Dng)
-
[Nguyễn Gia Trí](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Gia%20Tr%C3%AD)
-
[Nguyên Giác](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%C3%AAn%20Gi%C3%A1c)
-
[Nguyên Giác Phan Tấn Hải](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%C3%AAn%20Gi%C3%A1c%20Phan%20T%E1%BA%A5n%20H%E1%BA%A3i)
-
[Nguyễn Hải Hoành](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20H%E1%BA%A3i%20Ho%C3%A0nh)
-
[Nguyễn Hàn Chung](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20H%C3%A0n%20Chung)
-
[Nguyễn Hoa Lư](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Hoa%20L%C6%B0)
-
[Nguyễn Hoài Văn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Ho%C3%A0i%20V%C4%83n)
-
[Nguyễn Hoài Vân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Ho%C3%A0i%20V%C3%A2n)
-
[Nguyễn Hoàn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Ho%C3%A0n)
-
[Nguyễn Hoàng Anh Thư](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Ho%C3%A0ng%20Anh%20Th%C6%B0)
-
[Nguyễn Hoàng Diệu Thúy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Ho%C3%A0ng%20Di%E1%BB%87u%20Th%C3%BAy)
-
[Nguyễn Hoàng Linh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Ho%C3%A0ng%20Linh)
-
[Nguyễn Hoàng Trung](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Ho%C3%A0ng%20Trung)
-
[Nguyễn Hồng Giao](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20H%E1%BB%93ng%20Giao)
-
[Nguyễn Hồng Lam](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20H%E1%BB%93ng%20Lam)
-
[Nguyễn Hồng Nhung](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20H%E1%BB%93ng%20Nhung)
-
[Nguyễn Hồng Thục](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20H%E1%BB%93ng%20Th%E1%BB%A5c)
-
[Nguyễn Huệ Chi](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Hu%E1%BB%87%20Chi)
-
[Nguyễn Huy Hoàng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Huy%20Ho%C3%A0ng)
-
[Nguyễn Huy Thiệp](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Huy%20Thi%E1%BB%87p)
-
[Nguyễn Huy Vũ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Huy%20V%C5%A9)
-
[Nguyên Hưng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%C3%AAn%20H%C6%B0ng)
-
[Nguyễn Hưng Quốc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20H%C6%B0ng%20Qu%E1%BB%91c)
-
[Nguyễn Hữu Đễ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20H%E1%BB%AFu%20%C4%90%E1%BB%85)
-
[Nguyễn Hữu Liêm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20H%E1%BB%AFu%20Li%C3%AAm)
-
[Nguyễn Hữu Nhật](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20H%E1%BB%AFu%20Nh%E1%BA%ADt)
-
[Nguyễn Hữu Thiết](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20H%E1%BB%AFu%20Thi%E1%BA%BFt)
-
[Nguyễn Hữu Việt Hưng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20H%E1%BB%AFu%20Vi%E1%BB%87t%20H%C6%B0ng)
-
[Nguyễn kc Hậu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20kc%20H%E1%BA%ADu)
-
[Nguyễn Khải](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Kh%E1%BA%A3i)
-
[Nguyễn Khánh Trường](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Kh%C3%A1nh%20Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng)
-
[Nguyễn Khắc Bình](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Kh%E1%BA%AFc%20B%C3%ACnh)
-
[Nguyễn Khắc Mai](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Kh%E1%BA%AFc%20Mai)
-
[Nguyễn Khắc Phê](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Kh%E1%BA%AFc%20Ph%C3%AA)
-
[Nguyễn Khắc Phục](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Kh%E1%BA%AFc%20Ph%E1%BB%A5c)
-
[Nguyễn Khiêm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Khi%C3%AAm)
-
[Nguyễn Khôi](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Kh%C3%B4i)
-
[Nguyễn Kiều Hưng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Ki%E1%BB%81u%20H%C6%B0ng)
-
[Nguyên Lạc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%C3%AAn%20L%E1%BA%A1c)
-
[Nguyễn Lãm Thắng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20L%C3%A3m%20Th%E1%BA%AFng)
-
[Nguyễn Lan Phương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Lan%20Ph%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Nguyễn Lân Bình](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20L%C3%A2n%20B%C3%ACnh)
-
[Nguyễn Lệ Uyên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20L%E1%BB%87%20Uy%C3%AAn)
-
[Nguyễn Linh Quang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Linh%20Quang)
-
[Nguyễn Lộ Trạch](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20L%E1%BB%99%20Tr%E1%BA%A1ch)
-
[Nguyễn Lương Vỵ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20L%C6%B0%C6%A1ng%20V%E1%BB%B5)
-
[Nguyễn Man Nhiên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Man%20Nhi%C3%AAn)
-
[Nguyễn Mạnh Đẩu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20M%E1%BA%A1nh%20%C4%90%E1%BA%A9u)
-
[Nguyễn Mạnh Tiến](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20M%E1%BA%A1nh%20Ti%E1%BA%BFn)
-
[Nguyễn Manh Trinh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Manh%20Trinh)
-
[Nguyễn Mạnh Trinh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20M%E1%BA%A1nh%20Trinh)
-
[Nguyễn Mạnh Tuấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20M%E1%BA%A1nh%20Tu%E1%BA%A5n)
-
[Nguyễn Mạnh Tường](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20M%E1%BA%A1nh%20T%C6%B0%E1%BB%9Dng)
-
[Nguyễn Minh Anh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Minh%20Anh)
-
[Nguyễn Minh Hòa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Minh%20H%C3%B2a)
-
[Nguyễn Minh Kính](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Minh%20K%C3%ADnh)
-
[Nguyễn Minh Nhị](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Minh%20Nh%E1%BB%8B)
-
[Nguyễn Minh Nhựt](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Minh%20Nh%E1%BB%B1t)
-
[Nguyễn Minh Thuyết](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Minh%20Thuy%E1%BA%BFt)
-
[Nguyễn Mộng Giác](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20M%E1%BB%99ng%20Gi%C3%A1c)
-
[Nguyên Ngọc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%C3%AAn%20Ng%E1%BB%8Dc)
-
[Nguyễn Ngọc Chu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Ng%E1%BB%8Dc%20Chu)
-
[Nguyễn Ngọc Giao](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Ng%E1%BB%8Dc%20Giao)
-
[Nguyễn Ngọc Hoa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Ng%E1%BB%8Dc%20Hoa)
-
[Nguyễn Ngọc Lanh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Ng%E1%BB%8Dc%20Lanh)
-
[Nguyễn Ngọc Liễm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Ng%E1%BB%8Dc%20Li%E1%BB%85m)
-
[Nguyễn Ngọc Tâm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Ng%E1%BB%8Dc%20T%C3%A2m)
-
[Nguyễn Ngọc Tư](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Ng%E1%BB%8Dc%20T%C6%B0)
-
[Nguyên Nguyên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%C3%AAn%20Nguy%C3%AAn)
-
[Nguyễn Nguyên Bình](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Nguy%C3%AAn%20B%C3%ACnh)
-
[Nguyễn Nhật Tín](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Nh%E1%BA%ADt%20T%C3%ADn)
-
[Nguyễn Như Huy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Nh%C6%B0%20Huy)
-
[Nguyễn Phạm Hùng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Ph%E1%BA%A1m%20H%C3%B9ng)
-
[Nguyễn Phú Yên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Ph%C3%BA%20Y%C3%AAn)
-
[Nguyễn Phúc Vĩnh Ba](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Ph%C3%BAc%20V%C4%A9nh%20Ba)
-
[Nguyễn Phương Đình](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Ph%C6%B0%C6%A1ng%20%C4%90%C3%ACnh)
-
[Nguyễn Phương Mai](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Ph%C6%B0%C6%A1ng%20Mai)
-
[Nguyễn Phương Mạnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Ph%C6%B0%C6%A1ng%20M%E1%BA%A1nh)
-
[Nguyễn Quang A](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Quang%20A)
-
[Nguyễn Quang Dy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Quang%20Dy)
-
[Nguyễn Quang Đồng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Quang%20%C4%90%E1%BB%93ng)
-
[Nguyễn Quang Hồng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Quang%20H%E1%BB%93ng)
-
[Nguyễn Quang Hưng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Quang%20H%C6%B0ng)
-
[Nguyễn Quang Lập](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Quang%20L%E1%BA%ADp)
-
[Nguyễn Quang Thạch](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Quang%20Th%E1%BA%A1ch)
-
[Nguyễn Quang Thân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Quang%20Th%C3%A2n)
-
[Nguyễn Quang Thiều](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Quang%20Thi%E1%BB%81u)
-
[Nguyễn Quang VInh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Quang%20VInh)
-
[Nguyễn Quân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Qu%C3%A2n)
-
[Nguyễn Quốc Thái](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Qu%E1%BB%91c%20Th%C3%A1i)
-
[Nguyễn Quốc Toàn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Qu%E1%BB%91c%20To%C3%A0n)
-
[Nguyễn Quốc Tuấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Qu%E1%BB%91c%20Tu%E1%BA%A5n)
-
[Nguyên Sa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%C3%AAn%20Sa)
-
[Nguyễn Sĩ Dũng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20S%C4%A9%20D%C5%A9ng)
-
[Nguyễn Sơn Lâm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20S%C6%A1n%20L%C3%A2m)
-
[Nguyễn Sỹ Phương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20S%E1%BB%B9%20Ph%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Nguyễn Tài Cẩn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20T%C3%A0i%20C%E1%BA%A9n)
-
[Nguyễn Tất Nhiên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20T%E1%BA%A5t%20Nhi%C3%AAn)
-
[Nguyễn Thái Hòa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%C3%A1i%20H%C3%B2a)
-
[Nguyễn Thái Hợp](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%C3%A1i%20H%E1%BB%A3p)
-
[Nguyễn Thái Sơn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%C3%A1i%20S%C6%A1n)
-
[Nguyễn Thanh Châu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Thanh%20Ch%C3%A2u)
-
[Nguyễn Thanh Giang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Thanh%20Giang)
-
[Nguyễn Thanh Hiện](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Thanh%20Hi%E1%BB%87n)
-
[Nguyễn Thanh Huyền](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Thanh%20Huy%E1%BB%81n)
-
[Nguyễn Thanh Nghị](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Thanh%20Ngh%E1%BB%8B)
-
[Nguyễn Thanh Nguyệt](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Thanh%20Nguy%E1%BB%87t)
-
[Nguyễn Thành Phong](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%C3%A0nh%20Phong)
-
[Nguyễn Thành Thi](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%C3%A0nh%20Thi)
-
[Nguyễn Thanh Tuyền](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Thanh%20Tuy%E1%BB%81n)
-
[Nguyễn Thanh Văn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Thanh%20V%C4%83n)
-
[Nguyễn Thanh Việt](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Thanh%20Vi%E1%BB%87t)
-
[Nguyễn Thế Hùng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BA%BF%20H%C3%B9ng)
-
[Nguyễn Thế Thanh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BA%BF%20Thanh)
-
[Nguyễn Thị Bích Hậu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BB%8B%20B%C3%ADch%20H%E1%BA%ADu)
-
[Nguyễn Thị Bích Ngà](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BB%8B%20B%C3%ADch%20Ng%C3%A0)
-
[Nguyễn Thị Dư Khánh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Thi%CC%A3%20D%C6%B0%20Kha%CC%81nh)
-
[Nguyễn Thị Hải](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BB%8B%20H%E1%BA%A3i)
-
[Nguyễn Thị Hậu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BB%8B%20H%E1%BA%ADu)
-
[Nguyễn Thị Hoàng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BB%8B%20Ho%C3%A0ng)
-
[Nguyễn Thị Hoàng Bắc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BB%8B%20Ho%C3%A0ng%20B%E1%BA%AFc)
-
[Nguyễn Thị Khánh Minh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BB%8B%20Kh%C3%A1nh%20Minh)
-
[Nguyễn Thị Khánh Trâm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BB%8B%20Kh%C3%A1nh%20Tr%C3%A2m)
-
[Nguyễn Thị Kim Phụng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BB%8B%20Kim%20Ph%E1%BB%A5ng)
-
[Nguyễn Thị Minh Ngọc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BB%8B%20Minh%20Ng%E1%BB%8Dc)
-
[Nguyễn Thị Ngọc Hải](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BB%8B%20Ng%E1%BB%8Dc%20H%E1%BA%A3i)
-
[Nguyễn Thị Oanh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BB%8B%20Oanh)
-
[Nguyễn Thị Thanh Bình](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BB%8B%20Thanh%20B%C3%ACnh)
-
[Nguyễn Thị Thanh Hải](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BB%8B%20Thanh%20H%E1%BA%A3i)
-
[Nguyễn Thị Thanh Lưu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BB%8B%20Thanh%20L%C6%B0u)
-
[Nguyễn Thị Thanh Xuân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BB%8B%20Thanh%20Xu%C3%A2n)
-
[Nguyễn Thị Thanh Yến](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BB%8B%20Thanh%20Y%E1%BA%BFn)
-
[Nguyễn Thị Thảo An](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BB%8B%20Th%E1%BA%A3o%20An)
-
[Nguyễn Thị Thúy Hạnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BB%8B%20Th%C3%BAy%20H%E1%BA%A1nh)
-
[Nguyễn Thị Thùy Linh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BB%8B%20Th%C3%B9y%20Linh)
-
[Nguyễn Thị Thụy Vũ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BB%8B%20Th%E1%BB%A5y%20V%C5%A9)
-
[Nguyễn Thị Tịnh Thy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BB%8B%20T%E1%BB%8Bnh%20Thy)
-
[Nguyễn Thị Từ Huy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BB%8B%20T%E1%BB%AB%20Huy)
-
[Nguyễn Thị Vinh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BB%8B%20Vinh)
-
[Nguyễn Thọ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BB%8D)
-
[Nguyễn Thói Đời](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%C3%B3i%20%C4%90%E1%BB%9Di)
-
[Nguyễn Thông](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%C3%B4ng)
-
[Nguyễn Thu Trang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Thu%20Trang)
-
[Nguyễn Thúy Hạnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%C3%BAy%20H%E1%BA%A1nh)
-
[Nguyễn Thụy Long](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%E1%BB%A5y%20Long)
-
[Nguyễn Thùy Song Thanh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Th%C3%B9y%20Song%20Thanh)
-
[Nguyễn Tiến Lập](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Ti%E1%BA%BFn%20L%E1%BA%ADp)
-
[Nguyễn Trần Bạt](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Tr%E1%BA%A7n%20B%E1%BA%A1t)
-
[Nguyễn Trọng Bình](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Tr%E1%BB%8Dng%20B%C3%ACnh)
-
[Nguyễn Trọng Huân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Tr%E1%BB%8Dng%20Hu%C3%A2n)
-
[Nguyễn Trọng Khôi](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Tr%E1%BB%8Dng%20Kh%C3%B4i)
-
[Nguyễn Trọng Tạo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Tr%E1%BB%8Dng%20T%E1%BA%A1o)
-
[Nguyễn Trung](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Trung)
-
[Nguyễn Trung Bảo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Trung%20B%E1%BA%A3o)
-
[Nguyễn Trung Dân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Trung%20D%C3%A2n)
-
[Nguyễn Trung Hiếu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Trung%20Hi%E1%BA%BFu)
-
[Nguyễn Trung Thuần](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Trung%20Thu%E1%BA%A7n)
-
[Nguyễn Trường Huy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng%20Huy)
-
[Nguyễn Trường Uy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng%20Uy)
-
[Nguyễn Tuấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Tu%E1%BA%A5n)
-
[Nguyễn Tuyết Lan](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Tuy%E1%BA%BFt%20Lan)
-
[Nguyễn Tuyết Lộc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Tuy%E1%BA%BFt%20L%E1%BB%99c)
-
[Nguyễn Tư Nghiêm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20T%C6%B0%20Nghi%C3%AAm)
-
[Nguyễn Tử Siêm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20T%E1%BB%AD%20Si%C3%AAm)
-
[Nguyễn Tường Thiết](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20T%C6%B0%E1%BB%9Dng%20Thi%E1%BA%BFt)
-
[Nguyễn Tường Thụy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20T%C6%B0%E1%BB%9Dng%20Th%E1%BB%A5y)
-
[Nguyễn Vạn Phú](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20V%E1%BA%A1n%20Ph%C3%BA)
-
[Nguyễn Văn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20V%C4%83n)
-
[Nguyễn Văn Đài](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20V%C4%83n%20%C4%90%C3%A0i)
-
[Nguyễn Văn Hùng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20V%C4%83n%20H%C3%B9ng)
-
[Nguyễn Văn Lợi](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20V%C4%83n%20L%E1%BB%A3i)
-
[Nguyễn Văn Phong](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20V%C4%83n%20Phong)
-
[Nguyễn Văn Phước](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20V%C4%83n%20Ph%C6%B0%E1%BB%9Bc)
-
[Nguyễn Văn Sâm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20V%C4%83n%20S%C3%A2m)
-
[Nguyễn Văn Tao](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20V%C4%83n%20Tao)
-
[Nguyễn Văn Thiệu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20V%C4%83n%20Thi%E1%BB%87u)
-
[Nguyễn Văn Thọ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20V%C4%83n%20Th%E1%BB%8D)
-
[Nguyễn Văn Trọng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20V%C4%83n%20Tr%E1%BB%8Dng)
-
[Nguyễn Văn Tuấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20V%C4%83n%20Tu%E1%BA%A5n)
-
[Nguyễn Văn Vĩnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20V%C4%83n%20V%C4%A9nh)
-
[Nguyễn Vi Khải](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Vi%20Kh%E1%BA%A3i)
-
[Nguyễn Viện](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Vi%E1%BB%87n)
-
[Nguyễn Việt Anh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Vi%E1%BB%87t%20Anh)
-
[Nguyễn Việt Chiến](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Vi%E1%BB%87t%20Chi%E1%BA%BFn)
-
[Nguyễn Vĩnh Nguyên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20V%C4%A9nh%20Nguy%C3%AAn)
-
[Nguyễn Vũ Hiệp](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20V%C5%A9%20Hi%E1%BB%87p)
-
[Nguyễn Vũ Tiềm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20V%C5%A9%20Ti%E1%BB%81m)
-
[Nguyễn Vỹ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20V%E1%BB%B9)
-
[Nguyễn Vy Khanh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Vy%20Khanh)
-
[Nguyễn Xuân Diện](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Xu%C3%A2n%20Di%E1%BB%87n)
-
[Nguyễn Xuân Hoàng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Xu%C3%A2n%20Ho%C3%A0ng)
-
[Nguyễn Xuân Hưng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Xu%C3%A2n%20H%C6%B0ng)
-
[Nguyễn Xuân Khánh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Xu%C3%A2n%20Kh%C3%A1nh)
-
[Nguyễn Xuân Thiệp](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Xu%C3%A2n%20Thi%E1%BB%87p)
-
[Nguyễn Xuân Tiệp](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Xu%C3%A2n%20Ti%E1%BB%87p)
-
[Nguyễn Xuân Xanh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%85n%20Xu%C3%A2n%20Xanh)
-
[Nguyên Yên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%C3%AAn%20Y%C3%AAn)
-
[Nguyệt Chu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%87t%20Chu)
-
[Nguyệt Quỳnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nguy%E1%BB%87t%20Qu%E1%BB%B3nh)
-
[Ngự Thuyết](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ng%E1%BB%B1%20Thuy%E1%BA%BFt)
-
[Người Buôn Gió](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di%20Bu%C3%B4n%20Gi%C3%B3)
-
[Ngyễn Trung Bảo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ngy%E1%BB%85n%20Trung%20B%E1%BA%A3o)
-
[Nhã](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nh%C3%A3)
-
[Nhã Ca](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nh%C3%A3%20Ca)
-
[Nhã Thuyên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nh%C3%A3%20Thuy%C3%AAn)
-
[Nhật Chiêu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nh%E1%BA%ADt%20Chi%C3%AAu)
-
[Nhất Linh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nh%E1%BA%A5t%20Linh)
-
[Nhật Tiến](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nh%E1%BA%ADt%20Ti%E1%BA%BFn)
-
[Nhật Tuấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nh%E1%BA%ADt%20Tu%E1%BA%A5n)
-
[Nhị Linh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nh%E1%BB%8B%20Linh)
-
[Nhóm Vì một Hà Nội xanh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nh%C3%B3m%20V%C3%AC%20m%E1%BB%99t%20H%C3%A0%20N%E1%BB%99i%20xanh)
-
[Như Huy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nh%C6%B0%20Huy)
-
[Như Quỳnh de Prelle](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nh%C6%B0%20Qu%E1%BB%B3nh%20de%20Prelle)
-
[Như Ý](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nh%C6%B0%20%C3%9D)
-
[Nicolas Casey](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nicolas%20Casey)
-
[Nina McPherson](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Nina%20McPherson)
-
[Ninh Kiều](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ninh%20Ki%E1%BB%81u)
-
[Nông Hồng Diệu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/N%C3%B4ng%20H%E1%BB%93ng%20Di%E1%BB%87u)
-
[NP Phan](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/NP%20Phan)
-
[Obama](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Obama)
-
[Oleg Kashin](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Oleg%20Kashin)
-
[onggiaolang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/onggiaolang)
-
[Orlando Figes](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Orlando%20Figes)
-
[Orwell](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Orwell)
-
[Oscar Salemink](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Oscar%20Salemink)
-
[Pablo Neruda](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Pablo%20Neruda)
-
[Palmer](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Palmer)
-
[Patrick Lodge](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Patrick%20Lodge)
-
[Paul Hoover](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Paul%20Hoover)
-
[Paul Mozur](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Paul%20Mozur)
-
[Paul-François Paoli](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Paul-Fran%C3%A7ois%20Paoli)
-
[Paulus Lê Sơn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Paulus%20L%C3%AA%20S%C6%A1n)
-
[Peter Hansen](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Peter%20Hansen)
-
[Peter Kleiner](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Peter%20Kleiner)
-
[Peter Singer](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Peter%20Singer)
-
[Phạm Anh Tuấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Anh%20Tu%E1%BA%A5n)
-
[Phạm Biểu Tâm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Bi%E1%BB%83u%20T%C3%A2m)
-
[Phạm Cao Hoàng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Cao%20Ho%C3%A0ng)
-
[Phạm Chí Dũng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Ch%C3%AD%20D%C5%A9ng)
-
[Phạm Công Thiện](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20C%C3%B4ng%20Thi%E1%BB%87n)
-
[Phạm Công Út](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20C%C3%B4ng%20%C3%9At)
-
[Phạm Duy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Duy)
-
[Phạm Duy Nghĩa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Duy%20Ngh%C4%A9a)
-
[Phạm Đình Trọng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20%C4%90%C3%ACnh%20Tr%E1%BB%8Dng)
-
[Phạm Đình Vy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20%C4%90%C3%ACnh%20Vy)
-
[Phạm Đoan Trang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20%C4%90oan%20Trang)
-
[Phạm Hoàng Quân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Ho%C3%A0ng%20Qu%C3%A2n)
-
[Phạm Hồng Sơn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20H%E1%BB%93ng%20S%C6%A1n)
-
[Phạm Hùng Việt](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20H%C3%B9ng%20Vi%E1%BB%87t)
-
[Phạm Huy Thông](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Huy%20Th%C3%B4ng)
-
[Phạm Khiêm Ích](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Khi%C3%AAm%20%C3%8Dch)
-
[Phạm Kiều Tùng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Ki%E1%BB%81u%20T%C3%B9ng)
-
[Phạm Kỳ Đăng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20K%E1%BB%B3%20%C4%90%C4%83ng)
-
[Phạm Lê Vương Các](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20L%C3%AA%20V%C6%B0%C6%A1ng%20C%C3%A1c)
-
[Phạm Lưu Vũ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20L%C6%B0u%20V%C5%A9)
-
[Phạm Minh Hoàng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Minh%20Ho%C3%A0ng)
-
[Phạm Minh Ngọc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Minh%20Ng%E1%BB%8Dc)
-
[Phạm Ngọc Lư](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Ng%E1%BB%8Dc%20L%C6%B0)
-
[Phạm Ngọc Thái](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Ng%E1%BB%8Dc%20Th%C3%A1i)
-
[Phạm Ngọc Tiến](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Ng%E1%BB%8Dc%20Ti%E1%BA%BFn)
-
[Phạm Nguyên Trường](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Nguy%C3%AAn%20Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng)
-
[Phạm Phú Hải](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Ph%C3%BA%20H%E1%BA%A3i)
-
[Phạm Phú Minh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Ph%C3%BA%20Minh)
-
[Phạm Phúc Thịnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Ph%C3%BAc%20Th%E1%BB%8Bnh)
-
[Phạm Phương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Ph%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Phạm Quang Ái](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Quang%20%C3%81i)
-
[Phạm Quang Long](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Quang%20Long)
-
[Phạm Quang Tuấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Quang%20Tu%E1%BA%A5n)
-
[Phạm Sỹ Sáu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20S%E1%BB%B9%20S%C3%A1u)
-
[Phạm Tăng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20T%C4%83ng)
-
[Phạm Thành](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Th%C3%A0nh)
-
[Phạm Thanh Nghiên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Thanh%20Nghi%C3%AAn)
-
[Phạm Thảo Nguyên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Th%E1%BA%A3o%20Nguy%C3%AAn)
-
[Phạm Thế Cường](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Th%E1%BA%BF%20C%C6%B0%E1%BB%9Dng)
-
[Phạm Thị Anh Nga](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Th%E1%BB%8B%20Anh%20Nga)
-
[Phạm Thị Hoài](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Th%E1%BB%8B%20Ho%C3%A0i)
-
[Phạm Thị Kiều Ly](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Th%E1%BB%8B%20Ki%E1%BB%81u%20Ly)
-
[Phạm Thị Ngọc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Th%E1%BB%8B%20Ng%E1%BB%8Dc)
-
[Phạm Toàn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20To%C3%A0n)
-
[Phạm Trần](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Tr%E1%BA%A7n)
-
[Phạm Trọng Chánh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Tr%E1%BB%8Dng%20Ch%C3%A1nh)
-
[Phạm Tường Vân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20T%C6%B0%E1%BB%9Dng%20V%C3%A2n)
-
[Phạm Văn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20V%C4%83n)
-
[Phạm Văn Quang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20V%C4%83n%20Quang)
-
[Phạm Văn Tình](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20V%C4%83n%20T%C3%ACnh)
-
[Pham Viem Phuong](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Pham%20Viem%20Phuong)
-
[Phạm Viết Đào](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Vi%E1%BA%BFt%20%C4%90%C3%A0o)
-
[Phạm Vũ Lửa Hạ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20V%C5%A9%20L%E1%BB%ADa%20H%E1%BA%A1)
-
[Phạm Xuân Đài](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Xu%C3%A2n%20%C4%90%C3%A0i)
-
[Phạm Xuân Nguyên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Xu%C3%A2n%20Nguy%C3%AAn)
-
[Phan An Sa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phan%20An%20Sa)
-
[Phan Ba](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phan%20Ba)
-
[Phan Cẩm Thượng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phan%20C%E1%BA%A9m%20Th%C6%B0%E1%BB%A3ng)
-
[Phan Cự Đệ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phan%20C%E1%BB%B1%20%C4%90%E1%BB%87)
-
[Phan Đắc Lữ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phan%20%C4%90%E1%BA%AFc%20L%E1%BB%AF)
-
[Phan Đình Diệu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phan%20%C4%90%C3%ACnh%20Di%E1%BB%87u)
-
[Phan Độc Lập](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phan%20%C4%90%E1%BB%99c%20L%E1%BA%ADp)
-
[Phan Huy Đường](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phan%20Huy%20%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng)
-
[Phan Huy Lê](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phan%20Huy%20L%C3%AA)
-
[Phan Kế Toại](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phan%20K%E1%BA%BF%20To%E1%BA%A1i)
-
[Phan Khôi](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phan%20Kh%C3%B4i)
-
[Phan Ngọc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phan%20Ng%E1%BB%8Dc)
-
[Phan Nguyên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phan%20Nguy%C3%AAn)
-
[Phan Nhật Nam](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phan%20Nh%E1%BA%ADt%20Nam)
-
[Phan Nhiên Hạo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phan%20Nhi%C3%AAn%20H%E1%BA%A1o)
-
[Phan Ni Tấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phan%20Ni%20T%E1%BA%A5n)
-
[Phan Tấn Hải](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phan%20T%E1%BA%A5n%20H%E1%BA%A3i)
-
[Phan Thắng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phan%20Th%E1%BA%AFng)
-
[Phan Thị Vàng Anh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phan%20Th%E1%BB%8B%20V%C3%A0ng%20Anh)
-
[Phan Thúy Hà](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phan%20Th%C3%BAy%20H%C3%A0)
-
[Phan Trang Hy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phan%20Trang%20Hy)
-
[Phan Trí Đỉnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phan%20Tr%C3%AD%20%C4%90%E1%BB%89nh)
-
[Phan Văn Giưỡng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phan%20V%C4%83n%20Gi%C6%B0%C6%A1%CC%83ng)
-
[Phan Văn Thắng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phan%20V%C4%83n%20Th%E1%BA%AFng)
-
[Phan Vũ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phan%20V%C5%A9)
-
[Phan Xine](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phan%20Xine)
-
[Phan Xuân Sinh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phan%20Xu%C3%A2n%20Sinh)
-
[Phanxipăng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phanxip%C4%83ng)
-
[Pháp Hoan](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%C3%A1p%20Hoan)
-
[Pháp Vân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%C3%A1p%20V%C3%A2n)
-
[Phapxa Chan](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phapxa%20Chan)
-
[Philip Roth](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Philip%20Roth)
-
[Phong Linh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phong%20Linh)
-
[Phố Văn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BB%91%20V%C4%83n)
-
[Phù Sa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%C3%B9%20Sa)
-
[Phùng Anh Kiệt](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%C3%B9ng%20Anh%20Ki%E1%BB%87t)
-
[Phùng Hoài Ngọc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%C3%B9ng%20Ho%C3%A0i%20Ng%E1%BB%8Dc)
-
[Phùng Học Vinh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%C3%B9ng%20H%E1%BB%8Dc%20Vinh)
-
[Phùng Ngọc Kiên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%C3%B9ng%20Ng%E1%BB%8Dc%20Ki%C3%AAn)
-
[Phùng Nguyễn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%C3%B9ng%20Nguy%E1%BB%85n)
-
[Phùng Quán](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%C3%B9ng%20Qu%C3%A1n)
-
[Phùng Thành Chủng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%C3%B9ng%20Th%C3%A0nh%20Ch%E1%BB%A7ng)
-
[Phùng Thị Hạ Nguyên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%C3%B9ng%20Th%E1%BB%8B%20H%E1%BA%A1%20Nguy%C3%AAn)
-
[Phùng Thị Như Hà](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%C3%B9ng%20Th%E1%BB%8B%20Nh%C6%B0%20H%C3%A0)
-
[Phuong Ta](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Phuong%20Ta)
-
[Phương Hương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%C6%B0%C6%A1ng%20H%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Phương Thảo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%C6%B0%C6%A1ng%20Th%E1%BA%A3o)
-
[Phương Uy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ph%C6%B0%C6%A1ng%20Uy)
-
[Pierre Lemieux](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Pierre%20Lemieux)
-
[Prashanth Parameswaran](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Prashanth%20Parameswaran)
-
[Qladimir Pyljow](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Qladimir%20Pyljow)
-
[Quách Hạo Nhiên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Qu%C3%A1ch%20H%E1%BA%A1o%20Nhi%C3%AAn)
-
[Quách Tấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Qu%C3%A1ch%20T%E1%BA%A5n)
-
[Quách Thoại](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Qu%C3%A1ch%20Tho%E1%BA%A1i)
-
[Quang Minh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Quang%20Minh)
-
[Quang Phan](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Quang%20Phan)
-
[Quốc Dũng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Qu%E1%BB%91c%20D%C5%A9ng)
-
[Quốc Phương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Qu%E1%BB%91c%20Ph%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Quốc Toản](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Qu%E1%BB%91c%20To%E1%BA%A3n)
-
[Quỳnh Vi](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Qu%E1%BB%B3nh%20Vi)
-
[Rainer Maria Rilke](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Rainer%20Maria%20Rilke)
-
[Rebecca Solnit](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Rebecca%20Solnit)
-
[Reiner Traub](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Reiner%20Traub)
-
[Richard Millet](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Richard%20Millet)
-
[Roger Vu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Roger%20Vu)
-
[Romain Rolland](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Romain%20Rolland)
-
[Ruben David Gonzalez Gallego](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ruben%20David%20Gonzalez%20Gallego)
-
[Salman Rushdie](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Salman%20Rushdie)
-
[Sam Dresser](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Sam%20Dresser)
-
[Sarah Thornton](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Sarah%20Thornton)
-
[Sáu Nghệ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/S%C3%A1u%20Ngh%E1%BB%87)
-
[Sheri Berman](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Sheri%20Berman)
-
[Shukshin](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Shukshin)
-
[Son Kieu Mai](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Son%20Kieu%20Mai)
-
[Song Chi](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Song%20Chi)
-
[Song Hà](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Song%20H%C3%A0)
-
[Song Phạm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Song%20Ph%E1%BA%A1m)
-
[Song Thao](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Song%20Thao)
-
[Số đặc biệt](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/S%E1%BB%91%20%C4%91%E1%BA%B7c%20bi%E1%BB%87t)
-
[Sơn Hoàng Liên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/S%C6%A1n%20Ho%C3%A0ng%20Li%C3%AAn)
-
[Sơn Kiều Mai](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/S%C6%A1n%20Ki%E1%BB%81u%20Mai)
-
[Sơn Nam](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/S%C6%A1n%20Nam)
-
[Stefano Harney](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Stefano%20Harney)
-
[Stephan Koester](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Stephan%20Koester)
-
[Susan Sontag](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Susan%20Sontag)
-
[Sương Nguyệt Minh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/S%C6%B0%C6%A1ng%20Nguy%E1%BB%87t%20Minh)
-
[Sương Quỳnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/S%C6%B0%C6%A1ng%20Qu%E1%BB%B3nh)
-
[Svetlana Alexievich](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Svetlana%20Alexievich)
-
[Svetlana Alexievitch](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Svetlana%20Alexievitch)
-
[Svetlana Alexiévitch](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Svetlana%20Alexi%C3%A9vitch)
-
[T. Đ.](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T.%20%C4%90.)
-
[T.Vấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T.V%E1%BA%A5n)
-
[Tạ Anh Thư](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%E1%BA%A1%20Anh%20Th%C6%B0)
-
[Tạ Chí Đại Trường](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%E1%BA%A1%20Ch%C3%AD%20%C4%90%E1%BA%A1i%20Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng)
-
[Tạ Duy Anh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%E1%BA%A1%20Duy%20Anh)
-
[Tạ Tỵ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%E1%BA%A1%20T%E1%BB%B5)
-
[Tạ Văn Thông](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%E1%BA%A1%20V%C4%83n%20Th%C3%B4ng)
-
[Tadeusz Rósewicz](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tadeusz%20R%C3%B3sewicz)
-
[Tâm Chánh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%C3%A2m%20Ch%C3%A1nh)
-
[Tâm Thường Định](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%C3%A2m%20Th%C6%B0%E1%BB%9Dng%20%C4%90%E1%BB%8Bnh)
-
[Tâm Việt](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%C3%A2m%20Vi%E1%BB%87t)
-
[Tấn An](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%E1%BA%A5n%20An)
-
[Teolinda Gersão](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Teolinda%20Gers%C3%A3o)
-
[Teresa Mỹ Chúc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Teresa%20M%E1%BB%B9%20Ch%C3%BAc)
-
[Thạch Đạt Lang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%E1%BA%A1ch%20%C4%90%E1%BA%A1t%20Lang)
-
[Thạch Thảo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%E1%BA%A1ch%20Th%E1%BA%A3o)
-
[Thái Bá Tân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%C3%A1i%20B%C3%A1%20T%C3%A2n)
-
[Thái Bá Vân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%C3%A1i%20B%C3%A1%20V%C3%A2n)
-
[Thái Bảo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%C3%A1i%20B%E1%BA%A3o)
-
[Thái Hà](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%C3%A1i%20H%C3%A0)
-
[Thái Kế Toại](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%C3%A1i%20K%E1%BA%BF%20To%E1%BA%A1i)
-
[Thái Kim Lan](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%C3%A1i%20Kim%20Lan)
-
[Thái Ngọc San](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%C3%A1i%20Ng%E1%BB%8Dc%20San)
-
[Thái Sinh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%C3%A1i%20Sinh)
-
[Thái Thanh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%C3%A1i%20Thanh)
-
[Thái Thăng Long](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%C3%A1i%20Th%C4%83ng%20Long)
-
[Thái Tuấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%C3%A1i%20Tu%E1%BA%A5n)
-
[Thái Văn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%C3%A1i%20V%C4%83n)
-
[Thái Văn Đào](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%C3%A1i%20V%C4%83n%20%C4%90%C3%A0o)
-
[Thạnh Đà](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%E1%BA%A1nh%20%C4%90%C3%A0)
-
[Thanh Hằng - Anh Khoa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Thanh%20H%E1%BA%B1ng%20-%20Anh%20Khoa)
-
[Thanh Nam](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Thanh%20Nam)
-
[Thanh Tâm Tuyền](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Thanh%20T%C3%A2m%20Tuy%E1%BB%81n)
-
[Thanh Thảo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Thanh%20Th%E1%BA%A3o)
-
[Thanh Thuỷ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Thanh%20Thu%E1%BB%B7)
-
[Thanh Trúc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Thanh%20Tr%C3%BAc)
-
[Thanh Tùng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Thanh%20T%C3%B9ng)
-
[Thanh Xuân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Thanh%20Xu%C3%A2n)
-
[Thao Dinh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Thao%20Dinh)
-
[Thảo luận](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%E1%BA%A3o%20lu%E1%BA%ADn)
-
[Thảo Trường](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%E1%BA%A3o%20Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng)
-
[Thảo Vy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%E1%BA%A3o%20Vy)
-
[Thận Nhiên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%E1%BA%ADn%20Nhi%C3%AAn)
-
[Thân Trọng Sơn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%C3%A2n%20Tr%E1%BB%8Dng%20S%C6%A1n)
-
[Thế Dũng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%E1%BA%BF%20D%C5%A9ng)
-
[THẾ THANH](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/TH%E1%BA%BE%20THANH)
-
[Thế Uyên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%E1%BA%BF%20Uy%C3%AAn)
-
[Thi Hoàng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Thi%20Ho%C3%A0ng)
-
[Thi Vũ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Thi%20V%C5%A9)
-
[Thích Nhất Hạnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%C3%ADch%20Nh%E1%BA%A5t%20H%E1%BA%A1nh)
-
[Thích Nữ Chân Không](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%C3%ADch%20N%E1%BB%AF%20Ch%C3%A2n%20Kh%C3%B4ng)
-
[Thích Phước An](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%C3%ADch%20Ph%C6%B0%E1%BB%9Bc%20An)
-
[Thiên Di](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Thi%C3%AAn%20Di)
-
[Thiền Lâm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Thi%E1%BB%81n%20L%C3%A2m)
-
[Thiền Nguyễn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Thi%E1%BB%81n%20Nguy%E1%BB%85n)
-
[Thiên Thai](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Thi%C3%AAn%20Thai)
-
[Thiếu Khanh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Thi%E1%BA%BFu%20Khanh)
-
[Thiều Mai Lâm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Thi%E1%BB%81u%20Mai%20L%C3%A2m)
-
[Tho Nguyen](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tho%20Nguyen)
-
[Thomas Mahler](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Thomas%20Mahler)
-
[Thomas S. Mullaney](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Thomas%20S.%20Mullaney)
-
[Thơ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%C6%A1)
-
[Thu Phong](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Thu%20Phong)
-
[Thuận](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Thu%E1%BA%ADn)
-
[Thuần Ngô](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Thu%E1%BA%A7n%20Ng%C3%B4)
-
[Thuận Paris](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Thu%E1%BA%ADn%20Paris)
-
[Thuận Thiên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Thu%E1%BA%ADn%20Thi%C3%AAn)
-
[Thục Quyên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%E1%BB%A5c%20Quy%C3%AAn)
-
[Thụy Khuê](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%E1%BB%A5y%20Khu%C3%AA)
-
[Thùy Linh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%C3%B9y%20Linh)
-
[Thụy My](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%E1%BB%A5y%20My)
-
[Thư Bạn Đọc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%C6%B0%20B%E1%BA%A1n%20%C4%90%E1%BB%8Dc)
-
[Thường Quán](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Th%C6%B0%C6%A1%CC%80ng%20Qua%CC%81n)
-
[Tịch Ru](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%E1%BB%8Bch%20Ru)
-
[Tiet Hung Thai](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tiet%20Hung%20Thai)
-
[Tiêu Dao Bảo Cự](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ti%C3%AAu%20Dao%20B%E1%BA%A3o%20C%E1%BB%B1)
-
[Tiểu Tử](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Ti%E1%BB%83u%20T%E1%BB%AD)
-
[Tillman Miller](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tillman%20Miller)
-
[Timothy Garton Ash](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Timothy%20Garton%20Ash)
-
[Tina Hà Giang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tina%20H%C3%A0%20Giang)
-
[Tô Hải](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%C3%B4%20H%E1%BA%A3i)
-
[Tô Hoàng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%C3%B4%20Ho%C3%A0ng)
-
[Tô Lan Hương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%C3%B4%20Lan%20H%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Tô Ngọc Vân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%C3%B4%20Ng%E1%BB%8Dc%20V%C3%A2n)
-
[Tô Thẩm Huy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%C3%B4%20Th%E1%BA%A9m%20Huy)
-
[Tô Thùy Yên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%C3%B4%20Th%C3%B9y%20Y%C3%AAn)
-
[Tô Văn Trường](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%C3%B4%20V%C4%83n%20Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng)
-
[Tống Văn Công](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%E1%BB%91ng%20V%C4%83n%20C%C3%B4ng)
-
[Trà Đóa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%C3%A0%20%C4%90%C3%B3a)
-
[Tran Dinh Dung](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tran%20Dinh%20Dung)
-
[Tran Nam Dung](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tran%20Nam%20Dung)
-
[Trang Hạ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Trang%20H%E1%BA%A1)
-
[Trang Thế Hy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Trang%20Th%E1%BA%BF%20Hy)
-
[Trangđài Glassey Trầnguyễn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Trang%C4%91%C3%A0i%20Glassey%20Tr%E1%BA%A7nguy%E1%BB%85n)
-
[Trangđài Glasssey-Trầnguyễn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Trang%C4%91%C3%A0i%20Glasssey-Tr%E1%BA%A7nguy%E1%BB%85n)
-
[Trầm Tử Thiêng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7m%20T%E1%BB%AD%20Thi%C3%AAng)
-
[Trần Bá Đại Dương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20B%C3%A1%20%C4%90%E1%BA%A1i%20D%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Trần Bang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Bang)
-
[Trần Bình Nam](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20B%C3%ACnh%20Nam)
-
[Trần Cao Lĩnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Cao%20L%C4%A9nh)
-
[Trần Cao Tường](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Cao%20T%C6%B0%E1%BB%9Dng)
-
[Trần Công Tâm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20C%C3%B4ng%20T%C3%A2m)
-
[Trần Công Tín](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20C%C3%B4ng%20T%C3%ADn)
-
[Trần Dần](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20D%E1%BA%A7n)
-
[Trần Doãn Nho](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Do%C3%A3n%20Nho)
-
[Trần Duy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Duy)
-
[Trần Duy Phiên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Duy%20Phi%C3%AAn)
-
[Trần Duy Trung](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Duy%20Trung)
-
[Trần Đăng Khoa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20%C4%90%C4%83ng%20Khoa)
-
[Trần Đăng Tuấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20%C4%90%C4%83ng%20Tu%E1%BA%A5n)
-
[Trần Đĩnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20%C4%90%C4%A9nh)
-
[Trần Đình Bút](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20%C4%90%C3%ACnh%20B%C3%BAt)
-
[Trần Đình Lương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20%C4%90%C3%ACnh%20L%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Trần Đình Sơn Cước](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20%C4%90%C3%ACnh%20S%C6%A1n%20C%C6%B0%E1%BB%9Bc)
-
[Trần Đình Sử](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20%C4%90%C3%ACnh%20S%E1%BB%AD)
-
[Trần Đình Triển](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20%C4%90%C3%ACnh%20Tri%E1%BB%83n)
-
[Trần Đình Trợ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20%C4%90%C3%ACnh%20Tr%E1%BB%A3)
-
[Trần Độ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20%C4%90%E1%BB%99)
-
[Trần Đồng Minh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20%C4%90%E1%BB%93ng%20Minh)
-
[Trần Đức Anh Sơn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20%C4%90%E1%BB%A9c%20Anh%20S%C6%A1n)
-
[Trần Đức Thảo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20%C4%90%E1%BB%A9c%20Th%E1%BA%A3o)
-
[Trần Hà Linh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20H%C3%A0%20Linh)
-
[Trần Hạ Tháp](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20H%E1%BA%A1%20Th%C3%A1p)
-
[Trần Hạnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20H%E1%BA%A1nh)
-
[Trần Hoài Thư](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Ho%C3%A0i%20Th%C6%B0)
-
[Trần Hoàng Phố](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Ho%C3%A0ng%20Ph%E1%BB%91)
-
[Trần Hoàng Trúc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Ho%C3%A0ng%20Tr%C3%BAc)
-
[Trần Huy Minh Phương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Huy%20Minh%20Ph%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Trần Huy Quang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Huy%20Quang)
-
[Trần Huỳnh Duy Thức](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Hu%E1%BB%B3nh%20Duy%20Th%E1%BB%A9c)
-
[Trần Hữu Khánh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20H%E1%BB%AFu%20Kh%C3%A1nh)
-
[Trần Hữu Tá](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20H%E1%BB%AFu%20T%C3%A1)
-
[Trần Hữu Thục](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20H%E1%BB%AFu%20Th%E1%BB%A5c)
-
[Trần Khánh Triệu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Kh%C3%A1nh%20Tri%E1%BB%87u)
-
[Trần Kiêm Đoàn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Ki%C3%AAm%20%C4%90o%C3%A0n)
-
[Trần Kỳ Trung](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20K%E1%BB%B3%20Trung)
-
[Trần Lam](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Lam)
-
[Trần Lương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20L%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Trần Mạnh Hảo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20M%E1%BA%A1nh%20H%E1%BA%A3o)
-
[Trần Minh Phi](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Minh%20Phi)
-
[Trần Mộng Tú](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20M%E1%BB%99ng%20T%C3%BA)
-
[Trần Ngân Hà](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Ng%C3%A2n%20H%C3%A0)
-
[Trần Nghi Hoàng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Nghi%20Ho%C3%A0ng)
-
[Trần Ngọc Cư](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Ng%E1%BB%8Dc%20C%C6%B0)
-
[Trần Ngọc Hiếu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Ng%E1%BB%8Dc%20Hi%E1%BA%BFu)
-
[Trần Ngọc Tuấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Ng%E1%BB%8Dc%20Tu%E1%BA%A5n)
-
[Trần Ngọc Vương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Ng%E1%BB%8Dc%20V%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Trần Nguyên Đán](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Nguy%C3%AAn%20%C4%90%C3%A1n)
-
[Trần Nhã Thụy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Nh%C3%A3%20Th%E1%BB%A5y)
-
[Trần Nhương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Nh%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Trần Phong Vũ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Phong%20V%C5%A9)
-
[Trần Quang Đức](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Quang%20%C4%90%E1%BB%A9c)
-
[Trần Quốc Toàn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Qu%E1%BB%91c%20To%C3%A0n)
-
[Trần Song Hào](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Song%20H%C3%A0o)
-
[Trần Thành](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Th%C3%A0nh)
-
[Trần Thắng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Th%E1%BA%AFng)
-
[Trần Thị Băng Thanh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Th%E1%BB%8B%20B%C4%83ng%20Thanh)
-
[Trần Thị Lai Hồng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Th%E1%BB%8B%20Lai%20H%E1%BB%93ng)
-
[Trần Thị Lam](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Th%E1%BB%8B%20Lam)
-
[Trần Thị Thanh Thoả](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Th%E1%BB%8B%20Thanh%20Tho%E1%BA%A3)
-
[Trần Thiện Đạo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Thi%E1%BB%87n%20%C4%90%E1%BA%A1o)
-
[Trần Tiến](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Ti%E1%BA%BFn)
-
[Trần Tiễn Cao Đăng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Ti%E1%BB%85n%20Cao%20%C4%90%C4%83ng)
-
[Trần Tiễn Khanh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Ti%E1%BB%85n%20Khanh)
-
[Trần Trọng Dương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Tr%E1%BB%8Dng%20D%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Trần Trọng Thức](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Tr%E1%BB%8Dng%20Th%E1%BB%A9c)
-
[Trần Trọng Vũ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Tr%E1%BB%8Dng%20V%C5%A9)
-
[Trần Trung Chính](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Trung%20Ch%C3%ADnh)
-
[Trần Trung Đạo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Trung%20%C4%90%E1%BA%A1o)
-
[Trần Tuấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Tu%E1%BA%A5n)
-
[Trần Từ Mai](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20T%E1%BB%AB%20Mai)
-
[Trần Vàng Sao](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20V%C3%A0ng%20Sao)
-
[Trần Văn Chánh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20V%C4%83n%20Ch%C3%A1nh)
-
[Trần Văn Khê](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20V%C4%83n%20Kh%C3%AA)
-
[Trần Văn Minh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20V%C4%83n%20Minh)
-
[Trần Văn Nam](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%C3%A2%CC%80n%20V%C4%83n%20Nam)
-
[Trần Văn Thọ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20V%C4%83n%20Th%E1%BB%8D)
-
[Trần Vấn Lệ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20V%E1%BA%A5n%20L%E1%BB%87)
-
[Trần Việt Hà](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Vi%E1%BB%87t%20H%C3%A0)
-
[Trần Vũ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20V%C5%A9)
-
[Trần Vũ Hải](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20V%C5%A9%20H%E1%BA%A3i)
-
[Trần Vương Thuấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20V%C6%B0%C6%A1ng%20Thu%E1%BA%A5n)
-
[Trần Vương Thuận](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20V%C6%B0%C6%A1ng%20Thu%E1%BA%ADn)
-
[Trần Wũ Khang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20W%C5%A9%20Khang)
-
[Trần Xuân Linh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Xu%C3%A2n%20Linh)
-
[Trần Xuân Lĩnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Xu%C3%A2n%20L%C4%A9nh)
-
[Trần Yên Nguyên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BA%A7n%20Y%C3%AAn%20Nguy%C3%AAn)
-
[Trên Facebook](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%C3%AAn%20Facebook)
-
[Trên Facebook/Minds](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%C3%AAn%20Facebook%2FMinds)
-
[Trên giá sách](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%C3%AAn%20gi%C3%A1%20s%C3%A1ch)
-
[Trên trang diaCRITICS](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%C3%AAn%20trang%20diaCRITICS)
-
[Trí Hiệu Dân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%C3%AD%20Hi%E1%BB%87u%20D%C3%A2n)
-
[Trịnh Anh Tuấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BB%8Bnh%20Anh%20Tu%E1%BA%A5n)
-
[Trịnh Bách](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BB%8Bnh%20B%C3%A1ch)
-
[Trịnh Chu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BB%8Bnh%20Chu)
-
[Trịnh Công Sơn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BB%8Bnh%20C%C3%B4ng%20S%C6%A1n)
-
[Trịnh Cung](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BB%8Bnh%20Cung)
-
[Trịnh Duy Kỳ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BB%8Bnh%20Duy%20K%E1%BB%B3)
-
[Trịnh Hữu Long](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BB%8Bnh%20H%E1%BB%AFu%20Long)
-
[Trịnh Kim Tiến](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BB%8Bnh%20Kim%20Ti%E1%BA%BFn)
-
[Trịnh Lữ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BB%8Bnh%20L%E1%BB%AF)
-
[Trịnh Sơn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BB%8Bnh%20S%C6%A1n)
-
[Trịnh Thanh Thủy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BB%8Bnh%20Thanh%20Th%E1%BB%A7y)
-
[Trịnh Xuân Thuận](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BB%8Bnh%20Xu%C3%A2n%20Thu%E1%BA%ADn)
-
[Trịnh Y Thư](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BB%8Bnh%20Y%20Th%C6%B0)
-
[Trọng Phú](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BB%8Dng%20Ph%C3%BA)
-
[Trọng Thành](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%E1%BB%8Dng%20Th%C3%A0nh)
-
[Tru Sa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tru%20Sa)
-
[Trúc Giang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%C3%BAc%20Giang)
-
[Trúc Thông](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%C3%BAc%20Th%C3%B4ng)
-
[Trúc Ty](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%C3%BAc%20Ty)
-
[Trump](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Trump)
-
[Trung Bảo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Trung%20B%E1%BA%A3o)
-
[Trung Dũng Kqd](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Trung%20D%C5%A9ng%20Kqd)
-
[Trùng Dương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%C3%B9ng%20D%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Trung Trung Đỉnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Trung%20Trung%20%C4%90%E1%BB%89nh)
-
[Trư Sa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%C6%B0%20Sa)
-
[Trương Anh Ngọc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%C6%B0%C6%A1ng%20Anh%20Ng%E1%BB%8Dc)
-
[Trương Anh Thụy](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%C6%B0%C6%A1ng%20Anh%20Th%E1%BB%A5y)
-
[Trương Chính](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%C6%B0%C6%A1ng%20Ch%C3%ADnh)
-
[Trương Duy Nhất](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%C6%B0%C6%A1ng%20Duy%20Nh%E1%BA%A5t)
-
[Trương Đình Phượng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%C6%B0%C6%A1ng%20%C4%90%C3%ACnh%20Ph%C6%B0%E1%BB%A3ng)
-
[Trương Hồng Quang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%C6%B0%C6%A1ng%20H%E1%BB%93ng%20Quang)
-
[Trương Nguyên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%C6%B0%C6%A1ng%20Nguy%C3%AAn)
-
[Trương Nguyện Thành](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%C6%B0%C6%A1ng%20Nguy%E1%BB%87n%20Th%C3%A0nh)
-
[Trương Nhân Tuấn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%C6%B0%C6%A1ng%20Nh%C3%A2n%20Tu%E1%BA%A5n)
-
[Trương Quang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%C6%B0%C6%A1ng%20Quang)
-
[Trương Quang Vĩnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%C6%B0%C6%A1ng%20Quang%20V%C4%A9nh)
-
[Trương Thị Ngọc Hân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%C6%B0%C6%A1ng%20Th%E1%BB%8B%20Ng%E1%BB%8Dc%20H%C3%A2n)
-
[Trương Tửu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%C6%B0%C6%A1ng%20T%E1%BB%ADu)
-
[Trương Văn Dân](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%C6%B0%C6%A1ng%20V%C4%83n%20D%C3%A2n)
-
[Trương Xuân Thiên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tr%C6%B0%C6%A1ng%20Xu%C3%A2n%20Thi%C3%AAn)
-
[Tù Quốc Hoài](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%C3%B9%20Qu%E1%BB%91c%20Ho%C3%A0i)
-
[Tù Sâm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%C3%B9%20S%C3%A2m)
-
[Tú Trung Hồ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%C3%BA%20Trung%20H%E1%BB%93)
-
[Tuấn Khanh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tu%E1%BA%A5n%20Khanh)
-
[Tuân Nguyễn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tu%C3%A2n%20Nguy%E1%BB%85n)
-
[Tuệ Anh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tu%E1%BB%87%20Anh)
-
[Tuệ Nguyên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tu%E1%BB%87%20Nguy%C3%AAn)
-
[Tuệ Nhật](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tu%E1%BB%87%20Nh%E1%BA%ADt)
-
[Tuệ Sĩ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tu%E1%BB%87%20S%C4%A9)
-
[Tùng Dương Cola](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%C3%B9ng%20D%C6%B0%C6%A1ng%20Cola)
-
[Tung Nguyen](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tung%20Nguyen)
-
[Turner](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Turner)
-
[Túy Hồng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%C3%BAy%20H%E1%BB%93ng)
-
[Tuyết Nghi](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Tuy%E1%BA%BFt%20Nghi)
-
[Tư](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%C6%B0)
-
[Tư liệu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%C6%B0%20li%E1%BB%87u)
-
[Tử Linh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%E1%BB%AD%20Linh)
-
[Từ Mai Trần Huy Bích](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%E1%BB%AB%20Mai%20Tr%E1%BA%A7n%20Huy%20B%C3%ADch)
-
[Từ Quốc Hoài](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%E1%BB%AB%20Qu%E1%BB%91c%20Ho%C3%A0i)
-
[Từ Sâm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%E1%BB%AB%20S%C3%A2m)
-
[Từ Thức](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%E1%BB%AB%20Th%E1%BB%A9c)
-
[Tương Lai](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/T%C6%B0%C6%A1ng%20Lai)
-
[Uông Tăng Kỳ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/U%C3%B4ng%20T%C4%83ng%20K%E1%BB%B3)
-
[Uông Triều](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/U%C3%B4ng%20Tri%E1%BB%81u)
-
[Uyên Nguyễn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Uy%C3%AAn%20Nguy%E1%BB%85n)
-
[Uyên Thao](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Uy%C3%AAn%20Thao)
-
[Uyên Vũ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Uy%C3%AAn%20V%C5%A9)
-
[V. Erofiev](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V.%20Erofiev)
-
[Varlam Shalamov](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Varlam%20Shalamov)
-
[Vasco Gargalo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Vasco%20Gargalo)
-
[Vasily Makarovich](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Vasily%20Makarovich)
-
[Văn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C4%83n)
-
[Văn Chinh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C4%83n%20Chinh)
-
[Văn Công Hùng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C4%83n%20C%C3%B4ng%20H%C3%B9ng)
-
[Văn Giá](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C4%83n%20Gi%C3%A1)
-
[Văn học](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C4%83n%20h%E1%BB%8Dc)
-
[Văn học Miền Nam 54-75](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C4%83n%20h%E1%BB%8Dc%20Mi%E1%BB%81n%20Nam%2054-75)
-
[Văn Như Cương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C4%83n%20Nh%C6%B0%20C%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Vấn đề hôm nay](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%E1%BA%A5n%20%C4%91%E1%BB%81%20h%C3%B4m%20nay)
-
[Vận Động Ứng Cử Đại Biểu Quốc Hội 2016](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%E1%BA%ADn%20%C4%90%E1%BB%99ng%20%E1%BB%A8ng%20C%E1%BB%AD%20%C4%90%E1%BA%A1i%20Bi%E1%BB%83u%20Qu%E1%BB%91c%20H%E1%BB%99i%202016)
-
[Velcrow Ripper](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Velcrow%20Ripper)
-
[Vi Lãng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Vi%20L%C3%A3ng)
-
[Vi Trần](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Vi%20Tr%E1%BA%A7n)
-
[Vi Yên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Vi%20Y%C3%AAn)
-
[Viên Linh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Vi%C3%AAn%20Linh)
-
[Việt Bách](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Vi%E1%BB%87t%20B%C3%A1ch)
-
[Việt Dzũng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Vi%E1%BB%87t%20Dz%C5%A9ng)
-
[Việt Khang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Vi%E1%BB%87t%20Khang)
-
[Việt Phương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Vi%E1%BB%87t%20Ph%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Viktor Maslov](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Viktor%20Maslov)
-
[Vinh Anh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Vinh%20Anh)
-
[Vinh Quyền](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Vinh%20Quy%E1%BB%81n)
-
[Vĩnh Quyền](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C4%A9nh%20Quy%E1%BB%81n)
-
[Virginia Woolf](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Virginia%20Woolf)
-
[Vladimir Nabokov](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Vladimir%20Nabokov)
-
[Võ An Đôn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C3%B5%20An%20%C4%90%C3%B4n)
-
[Võ Anh Thơ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C3%B5%20Anh%20Th%C6%A1)
-
[Võ Bá Cường](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C3%B5%20B%C3%A1%20C%C6%B0%E1%BB%9Dng)
-
[Võ Đắc Danh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C3%B5%20%C4%90%E1%BA%AFc%20Danh)
-
[Võ Định Hình](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C3%B5%20%C4%90%E1%BB%8Bnh%20H%C3%ACnh)
-
[Võ Hồng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C3%B5%20H%E1%BB%93ng)
-
[Võ Kỳ Điền](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C3%B5%20K%E1%BB%B3%20%C4%90i%E1%BB%81n)
-
[Võ Phiến](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C3%B5%20Phi%E1%BA%BFn)
-
[Võ Thị Hảo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C3%B5%20Th%E1%BB%8B%20H%E1%BA%A3o)
-
[Võ Thị Thu Hằng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C3%B5%20Th%E1%BB%8B%20Thu%20H%E1%BA%B1ng)
-
[Võ Tiến Cường](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C3%B5%20Ti%E1%BA%BFn%20C%C6%B0%E1%BB%9Dng)
-
[Võ Trí Hảo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C3%B5%20Tr%C3%AD%20H%E1%BA%A3o)
-
[Võ Văn Tạo](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C3%B5%20V%C4%83n%20T%E1%BA%A1o)
-
[Võ Văn Thôn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C3%B5%20V%C4%83n%20Th%C3%B4n)
-
[Võ Xuân Sơn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C3%B5%20Xu%C3%A2n%20S%C6%A1n)
-
[Vũ Bằng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20B%E1%BA%B1ng)
-
[Vũ Biện Điền](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20Bi%E1%BB%87n%20%C4%90i%E1%BB%81n)
-
[Vũ Cao Đàm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20Cao%20%C4%90%C3%A0m)
-
[Vũ Đình Hòe](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20%C4%90%C3%ACnh%20H%C3%B2e)
-
[Vũ Đình Huỳnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20%C4%90%C3%ACnh%20Hu%E1%BB%B3nh)
-
[Vũ Đình Phòng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20%C4%90%C3%ACnh%20Ph%C3%B2ng)
-
[Vũ Hà Văn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20H%C3%A0%20V%C4%83n)
-
[Vũ Hạnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20H%E1%BA%A1nh)
-
[Vũ Hoàng Chương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20Ho%C3%A0ng%20Ch%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Vũ Hoàng Thư](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20Ho%C3%A0ng%20Th%C6%B0)
-
[Vũ Huy Ngọc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20Huy%20Ng%E1%BB%8Dc)
-
[Vũ Huy Quang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20Huy%20Quang)
-
[Vũ Khắc Hoè](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20Kh%E1%BA%AFc%20Ho%C3%A8)
-
[Vũ Khắc Khoan](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20Kh%E1%BA%AFc%20Khoan)
-
[Vũ Kim Hạnh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20Kim%20H%E1%BA%A1nh)
-
[Vũ Lâm](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20L%C3%A2m)
-
[Vũ Lập Nhật](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20L%E1%BA%ADp%20Nh%E1%BA%ADt)
-
[Vũ Ngọc Hoàng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20Ng%E1%BB%8Dc%20Ho%C3%A0ng)
-
[Vũ Ngọc Tiến](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20Ng%E1%BB%8Dc%20Ti%E1%BA%BFn)
-
[Vũ Nho](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20Nho)
-
[Vũ Oanh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20Oanh)
-
[Vũ Quang Việt](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20Quang%20Vi%E1%BB%87t)
-
[Vũ Quí Hạo Nhiên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20Qu%C3%AD%20H%E1%BA%A1o%20Nhi%C3%AAn)
-
[Vũ Quốc Ngữ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20Qu%E1%BB%91c%20Ng%E1%BB%AF)
-
[Vũ Thành Sơn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20Th%C3%A0nh%20S%C6%A1n)
-
[Vũ Thanh Tùng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20Thanh%20T%C3%B9ng)
-
[Vũ Thành Tự Anh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20Th%C3%A0nh%20T%E1%BB%B1%20Anh)
-
[Vũ Thế Khôi](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20Th%E1%BA%BF%20Kh%C3%B4i)
-
[Vũ Thị Hải](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20Th%E1%BB%8B%20H%E1%BA%A3i)
-
[Vũ Thị Nhuận](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20Th%E1%BB%8B%20Nhu%E1%BA%ADn)
-
[Vũ Thị Phương Anh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20Th%E1%BB%8B%20Ph%C6%B0%C6%A1ng%20Anh)
-
[Vũ Thị Thanh Mai](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20Th%E1%BB%8B%20Thanh%20Mai)
-
[Vũ Thư Hiên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20Th%C6%B0%20Hi%C3%AAn)
-
[Vũ Trọng Khải](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20Tr%E1%BB%8Dng%20Kh%E1%BA%A3i)
-
[Vũ Từ Trang](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20T%E1%BB%AB%20Trang)
-
[Vũ Xuân Tửu](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C5%A9%20Xu%C3%A2n%20T%E1%BB%ADu)
-
[Vương Bích Ngọc](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C6%B0%C6%A1ng%20B%C3%ADch%20Ng%E1%BB%8Dc)
-
[Vương Ngọc Minh](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C6%B0%C6%A1ng%20Ng%E1%BB%8Dc%20Minh)
-
[Vương Trí Nhàn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C6%B0%C6%A1ng%20Tr%C3%AD%20Nh%C3%A0n)
-
[Vương Trọng](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/V%C6%B0%C6%A1ng%20Tr%E1%BB%8Dng)
-
[Walt Whitman](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Walt%20Whitman)
-
[Walter Isaacson](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Walter%20Isaacson)
-
[Wells](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Wells)
-
[Will Nguyen](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Will%20Nguyen)
-
[William Nee](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/William%20Nee)
-
[Wislawa Szymborska](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Wislawa%20Szymborska)
-
[Wolf Biermann](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Wolf%20Biermann)
-
[Wolfgang Borchert](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Wolfgang%20Borchert)
-
[Wynn Gadkar Wilcox](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Wynn%20Gadkar%20Wilcox)
-
[Xie Tao](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Xie%20Tao)
-
[Xuân Dương](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Xu%C3%A2n%20D%C6%B0%C6%A1ng)
-
[Xuân Thọ](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Xu%C3%A2n%20Th%E1%BB%8D)
-
[Xương Văn](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/X%C6%B0%C6%A1ng%20V%C4%83n)
-
[Ý Nhi](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/%C3%9D%20Nhi)
-
[Yên San](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Y%C3%AAn%20San)
-
[Yên San Thụy Miên](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Y%C3%AAn%20San%20Th%E1%BB%A5y%20Mi%C3%AAn)
-
[Yiyun Li](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Yiyun%20Li)
-
[Yōko Ogawa](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Y%C5%8Dko%20Ogawa)
-
[Zac Herman](https://vandoanviet.blogspot.com/search/label/Zac%20Herman) [](//www.blogger.com/rearrange?blogID=2968543939333462216&widgetType=Label&widgetId=Label1&action=editWidget§ionId=sidebar1)
![ ](https://resources.blogblog.com/img/icon18_wrench_allbkg.png)
##
[
Văn học miền Nam 54-75 (325): Nhã Ca (16)
](https://vandoanviet.blogspot.com/2017/07/van-hoc-mien-nam-54-75-325-nha-ca-16.html)
**Giải khăn sô cho Huế (kỳ 3)** **Chương 2** **Nhà thờ dòng Chúa Cứu thế**
Những tiếng khóc tấm tức đã rời rạc, nhạt nhẽo dần. Tất cả các ngọn đèn cầy cháy đã lụi tàn, nhưng bên trong nhà thờ không còn đủ không khí để thở. Thái đã cố gắng dồn được cho má tôi một chỗ nằm khá thoải mái. Dĩ nhiên được một chỗ nằm như thế là đương đầu với sự nguy hiểm nhiều hơn. Tôi và em Thái cũng chọn một chỗ nằm trên hàng ghế nguyện. Mọi người khác chiếm những chỗ kín đáo, như chui giữa các dãy ghế trống, hoặc dưới chân bàn, chân ghế. Họ hy vọng những vật chặn mảnh mai đó sẽ chống đỡ phần nào bom đạn cho họ. Chúng tôi chọn hai chiếc ghế dài gần nhau, nhờ vậy hai chị em có thể thì thầm trò chuyện. Bầu trời bên ngoài gần như yên tĩnh, lâu lâu, điểm vài tiếng nổ xé nát. Gạch đá, kính vỡ lại loảng xoảng rơi. Tôi lo lắng:
“Hay mình xuống đất nằm đi.”
Thái cản:
“Cứ nằm đây. Trái bom nếu nó trúng thì đất cũng tung lên, mấy cái bàn, cái ghế nhằm nhò chi. Nằm ở đây dù gì cũng còn dễ thở, chị. Không can chi mô!”
Bây giờ thì thấy chưa can chi. Nhưng khi can chi thì... Nhưng trong lúc hoảng sợ, còn nghe tiếng người trấn an, cũng đỡ nhiều lắm. Mà xuống sàn, chắc tôi cũng không chịu đựng với hơi người, tiếng rên rỉ kêu la của người bị thương chưa được băng bó. Cứ nghe tiếng nổ là má tôi chồm dậy:
“Xuống đất. Xuống đất hết đi bây.”
Thấy kêu hoài mà không nghe con cháu trả lời, má tôi càu nhàu rồi cũng chịu phép. Tôi nằm thẳng, mắt mở lớn nhìn lên trần nhà mà mái đã bị vạt nhiều góc, thỉnh thoảng thấy những ánh sáng xanh lè xẹt qua rồi tiếp theo tiếng nổ long trời lở đất. Qua khung kính đủ màu trên vòm nhà thờ, có những ánh sáng lù mù mà tôi đoán là của hỏa châu, vì đó là thứ ánh sáng chỉ chập chờn, chập chờn rồi tắt ngúm, điểm vào những tia lửa xẹt và những tiếng nổ lớn gầm thét.
Tôi cố nằm thật im, cố ôn lại những phút kinh hoàng đầu tiên của thành phố Huế và cũng để quen dần với biến cố khủng khiếp đang kéo dài. Mới chưa qua một ngày mà thời gian dài như cả tháng, cả năm. Ðã có lúc, hy vọng có bừng lên. Ðó là lúc ngồi ở bệ đá, tôi nghe lời bàn tán của các người chạy loạn:
“Chắc một hai bữa rồi về. Mấy người lính giải phóng nói họ chỉ ở chơi ăn Tết với đồng bào bảy ngày rồi họ đi.”
Mới ngày thứ nhất đã bao nhiêu người chết, máu đổ. Chúng tôi chỉ mới chịu được có một ngày. Còn những ngày tới...
Tôi đang nghĩ mông lung để dằn nén cơn sợ hãi thì bỗng bàn chân tôi bị ai nắm lấy, kéo một cái. Tôi rụt chân lại, không dám la, chỉ ú ớ rồi ngồi rột dậy. Thái nghe tiếng động, bên ghế kia cũng bật ngồi dậy theo.
“Chi rứa chị. Chi rứa?”
Giọng Thái nhỏ nhưng đầy sự lo âu. Tôi há miệng mà không nói ra lời, quai hàm tôi cứng ngắc. Trước mặt tôi, Trúc cũng đã ngồi dậy tự bao giờ, rên khẽ:
“Chị ngó coi. Ai nơi a tề?”
Nó nhào qua, bấu chặt lấy vai tôi. Hai mắt tôi mở trừng trừng. Chỉ một màn đen. Bàn tay của ai đó đã buông chân tôi ra. Nếu không có ánh hỏa châu bên ngoài vừa xẹt sáng thì tôi không nhận ra cái bóng đen đang chồm tới phía chúng tôi.
“Em...em...”
Giọng Thái:
“Chị đừng sợ.”
Cái bóng vấp vào chân ghế, rồi một giọng nói yếu ớt:
“Cho em ngủ chung với, em sợ quá chị ơi.”
Nhận ra giọng nói của Thu, cô em họ, tôi vẫn chưa hoàn hồn. Nhưng tôi đã mở miệng được:
“Nói nho nhỏ. Sợ chi vậy?”
Thu thì thầm:
“Em nằm bên cạnh cái bà mà khi chiều mình thấy đó. Bà đó ôm cái bọc nhỏ trước ngực. Nằm mà cũng ôm khư khư không rời...”
“Thì kệ bà nớ. Có chi mà sợ chớ.”
“Em ngửi thấy mùi hôi, hôi lắm.”
Tôi nạt nhỏ:
“Nhiều chuyện. Chạy cả ngày, có người sợ đái trong quần. Hôi chớ răng không hôi. Mai mốt em cũng hôi như cú.”
“Không phải. Em nằm sát bên cạnh, thấy ghê ghê. Bà cứ khóc rỉ rả như con dế kêu, rồi cứ nói lầm bầm trong miệng như điên, mà cái mùi... nó kỳ lỳ... Em sợ lắm.”
Thái phải co chân lại, nằm sát một đầu ghế để nhường chỗ cho Thu ghé vào.
Ðêm đầu tiên xa nhà, ngủ ở một nơi hoàn toàn xa lạ với sự sợ hãi giày vò, không biết thân mạng mình sẽ ra sao, gần hai giờ sáng mà tôi vẫn không chợp mắt được mặc dù quá mệt mỏi. Bỗng nhiên tôi nghe một tiếng kêu rú thất thanh và tiếng rú không ngừng, vẫn tiếp tục. Tôi hoảng sợ đứng bật dậy, và trong khi đứng dậy, tôi đạp nhầm một người nào đó đang nằm giữa lòng ghế. Tức thì bắp đùi tôi bị véo một cái đau điếng buốt lên tận đầu, nhưng cũng nhờ đó mà tôi tỉnh táo được. Nhiều tiếng kêu, tiếng lào xào bàn tán, rồi đột ngột rơi vào sự im lặng, như mọi người đã biến mất hết trong bóng tối. Rồi mọi người lại hiện ra, toàn những đầu là đầu khi một que diêm lóe lên và một ngọn đuốc trên bục được thắp sáng. Cha Sở đang bước lên cái bục gỗ nhỏ, giọng lo lắng hỏi:
“Có chuyện chi rứa, bà con? Có ai bị thương?”
Có tiếng khóc từ một góc xa, tiếng một người già rụt rè lẫn trong tiếng rên rỉ của ai đó.
“Dạ thưa cha, có người... có người đau bụng... đẻ.”
Nhiều tiếng thở ra. Nhiều tiếng bầu bầu khó chịu. Trong hoàn cảnh này không ai còn đủ sức lo cho ai, thương cho ai ngoài thân mình. Nhiều cái đầu ngã xuống, nhiều người nằm ngủ trở lại. Cha Sở càng lộ vẻ lo lắng:
“Có ai biết đỡ đẻ không? Có ai là y tá không?”
Im lặng.
Cha Sở lớn tiếng hơn, nhắc lại:
“Ai biết đỡ đẻ, xin giúp... Tôi yêu cầu quí vị...”
Không có ai trả lời hết. Tiếng xì xào cũng ngưng bặt và giọng cha Sở hoàn toàn rơi vào im vắng. Ánh đuốc lung linh chiếu lờ mờ khuôn mặt đầy tuyệt vọng của cha. Cha Sở đốt một ngọn đèn cầy rồi cố mở đường đi xuống giữa hai hàng ghế.
“Có ai không? Có ai không?”
Tiếng cha Sở càng lúc càng lạc lõng, vô vọng.
Cha Sở vẫn cố gắng len lỏi đi xuống thêm những dãy ghế cuối. Buổi chiều người ta đã giành nhau quay ghế thành từng khu riêng cho từng gia đình. Những người đến sau, chịu thiệt thòi, nằm tràn ra sàn nhà, chỗ nào lọt được để nằm hoặc ngồi là họ tranh giành nhau.
“Có ai làm ơn. Xin Chúa chúc phúc cho người hiền lương, xin bà con rủ lòng thương xót...”
Sự tận tụy của cha Sở rồi cũng được một vài người đáp ứng khi cha xuống đến cuối phòng. Vài bóng người đi theo cha, tôi không nhìn rõ họ nhưng tôi biết trong đám đó có Thái.
Người ta khiêng người đàn bà chuyển bụng đẻ lên căn gác lửng nơi dành cho ban nhạc trong các buổi lễ hoặc buổi giảng. Căn gác này hoàn toàn trống, nó gần mái nhà và được coi là nơi nguy hiểm nhất, không ai can đảm lên đó để núp bom đạn.
“Lên đó dễ sợ lắm, dễ ăn bom...”
Một giọng nói xì xầm, không chút xót thương người mà gần như còn mừng cho mình kiếm được chỗ tốt hơn. Tôi âm thầm cầu nguyện, năn nỉ bom đạn ngoài kia, xin ngừng lại một lúc cho người đàn bà qua cơn hoạn nạn.
Trên căn gác lửng, tiếng rên la của người đàn bà bắt đầu thảm thiết hơn, rền rĩ hơn. Con Thu bạo dạn nghểnh đầu nghe ngóng, nó phê một câu:
“Chị ơi, cái bà ni không biết dị chi hết. Ðẻ mà la quá trời...”
Con Thu chưa làm mẹ, nó làm sao hiểu được cảnh người đàn bà qua biển mồ côi một mình. Tôi đã sinh đẻ, tôi biết cơn đau đẻ hành hạ người đàn bà như thế nào, nhưng lúc này tôi cũng không thể chia sẻ gì được cho bà ta. Tôi đã mệt quá, cơn đau đẻ của bà làm cho tôi càng mệt thêm. Không khí như từ đâu tràn vào, xông tới và tôi thở phào, nhẹ nhõm khi nghe tiếng con nít khóc oa oa chào đời. Tiếng khóc mạnh mẽ, bất chấp, không biết có đem sự tin tưởng, hy vọng, sức lực tiếp cho ai không, nhưng với tôi thì có. Cám ơn tiếng khóc chào đời trong cảnh khốn cùng tuyệt vọng.
“Khỏe re. Hết mệt cái lỗ tai. Bà nớ đẻ rồi.”
Giọng Thu có chút vui vẻ mà dửng dưng. Tiếng khóc của đứa trẻ lại nổi lên, mạnh dạn, như thi đua với tiếng bom, tiếng đạn bên ngoài đang hứng dậïy. Tôi nhớ một câu trong Thánh Kinh:
*Mừng rằng mình đã sanh một người cho thế gian*... Ðêm nay, đâu chỉ ở trong cái góc tả tơi, trong sự sống sự chết này có một con người mới tới, mà trong thành phố Huế, trong ly loạn, vẫn còn có những tiếng khóc khác nữa, đang lăn xả vào đời. Tiếng khóc sơ sinh trong căn nhà đang bắt lửa cháy, trong lúc viên đạn đã đi đến nửa chừng. Tiếng khóc ra đời để kết thúc những đau đớn vết thương trên thân thể người mẹ đang giờ hấp hối... Tiếng con nít khóc càng làm tôi nhớ tới các con tôi lúc này đang ở Sài Gòn. Có chuyện gì xẩy ra nơi đó không? Có không? Nếu có chuyện gì thì ruột mẹ sẽ đau, sẽ đứt, nếu có chuyện gì xẩy ra cho mẹ, ruột của các con cũng đau, cũng đứt...
Ngọn đuốc trên bệ đá đã được thổi tắt, nhưng trên căn gác vẫn còn chút ánh sáng rọi xuống. Nguời mẹ đã hết rên đau. Ðứa bé đã hết khóc. Tôi hình dung chị đàn bà đang ngủ. Hài nhi cũng ngủ. Hai giấc ngủ hòa hợp bình yên mặc kệ giông bão, bom đạn của cuộc đời đang ào ạt tới.
Nhưng đêm cũng bắt con người ngừng bớt sự giết chóc. Tiếng bom thưa thớt hơn và những tràng súng lâu lâu mới điểm để không có sự trống trải của đêm dài. Tôi chợp mắt được.
Gần sáng, tôi bỗng thức tỉnh. Quên là đang ngủ trên cái ghế dài, hẹp, tôi ngồi bật dậy như khi còn ở nhà mình. Tôi chao đảo muốn té. Vừa lúc đó tôi cũng chợt nhận ra hoàn cảnh của mình lúc này. Trước hết tôi đảo mắt tìm má tôi. Bà vẫn nằm co quắp, đầu gối lên cái giỏ đựng quần áo. Thu và Thái nằm ngược chiều, đầu châu vào nhau, cũng co quắp người mới đủ chỗ. Còn sớm lắm, bầu trời chưa sáng hẳn nhưng bên ngoài vẫn chiếu vào những luồng sáng của hỏa châu. Không còn tiếng bom, không còn tiếng súng. Bên ngoài im vắng đến ngột ngạt và không hiểu chuyện gì đã xẩy ra? Tôi định qua đánh thức má tôi dậy. Nhưng vừa bỏ chân xuống chưa tới mặt sàn, người tôi như bị điện giựt. Rõ ràng tôi đạp lên một thân người, nhưng cái thân cứng như cây củi, mà lạnh ngắt. Hỏa châu lại chiếu vào, lại cho tôi nhìn thấy một xác chết nằm giữa hai hàng ghế, mắt vẫn còn mở trừng trừng như hướng lên những lỗ hổng trên mái nhà để thấy ánh sáng. Không biết tôi đã dùng bao nhiêu sức lực, hay cái thân tôi biến thành cái lò xo nhảy bắn tới chỗ Thái nằm, chồm lên đầu Thái và Thu. Hai đứa em bừng tỉnh, cuống quíu ôm chặt tôi:
“Chi rứa chị? Chi rứa?”
Tôi ú ớ. Hai đứa em ngơ ngác nhìn quanh. Mọi người vẫn còn ngủ say. Lúc này ánh sáng ngoài trời khá tỏ, đã chui vào từ những lỗ hổng trên mái nên có thể thấy toàn cảnh tuy không được rõ ràng. Thái vẫn chưa thấy xác chết nằm dưới đất nên hỏi:
“Chuyện chi rứa chị. Có chi mà chị sợ?”
Không dám lên tiếng, chỉ đưa tay chỉ. Con Thu rụt đầu, bưng tai:
“Trời đất. Coi tề. Dễ sợ quá, sợ quá...”
Thái ra dấu cho chúng tôi im lặng. Thái đã từng là một cán bộ xây dựng nông thôn nên thấy người chết cũng đã nhiều, nó không sợ hãi.
“Chị và Thu ngồi yên ở đây. Ngồi bỏ chân lên ghế. Ðể em...”
Thái bỏ đi, nói là tìm cha Sở. Mấy chị em tôi ngồi co rút người, ôm chặt lấy nhau. Phía bên kia, má tôi quá mệt mỏi, còn ngủ nhừ. Một lát sau xác chết được khiêng ra ngoài. Nơi chỗ nằm của xác chết vừa được mang đi, còn để lại một vũng nước vàng bầy nhầy máu mủ chảy ra từ vết thương. Thái lấy khăn mùi soa cột ngang miệng mũi rồi đi dọn dẹp. Xong xuôi, Thái đổi chỗ cho tôi:
“Chị nằm đó nghỉ đi. Em qua bên ghế kia.”
Thái nhướng mắt, lắng tai nghe ngóng:
“Bên ngoài im rơ. Khi hồi em khiêng xác chết ra ngoài cũng thấy lặng như tờ. Chắc yên rồi. Chờ sáng coi ra răng rồi mình về nhà.”
Tôi vẫn không tin tưởng:
“Biết ra răng mà dám về. Ðợi coi người ta răng thì mình theo....”
“Rứa chị nằm ngủ đi. Coi con mắt chị đỏ kè tề...”
Nhưng chưa kịp nằm xuống, Thu đã kéo giật tôi:
“Chị ơi, chị...”
“Chi nữa?”
“Coi cái bà đó tề. Bà đó khi túi nằm gần em, răng chừ mò tới gần đây rồi nì. I, chi coi...”
Từ dưới nền đất, cách chừng hai dãy ghế, một người đàn bà lồm cồm bò dậy. Chị đứng thẳng, tay vẫn ôm cái bọc khư khư. Lúc này trời sáng, tôi nhận ra được cái bọc bằng vải, bên trong là gì? Một đứa bé? Sao không thấy cựa quậy nhúc nhích ? Ðứa bé bịnh nặng? Thiếu ăn? Hết hơi sức? Ðôi mắt của chị đàn bà không còn chút thần sắc. Chị liếc nhìn chúng tôi bằng ánh mắt khờ khạo rồi cúi xuống đung đưa cái bọc vải, giọng rền rĩ:
“À... ơi! Con ngủ đi con... À ơi... Ru hời ru hỡi là ru... Bên cạn thì chống, bên su (sâu) thì chèo... Ngủ đi con... Con ngoan... con ơi là con!”
Giọng chị rít lên:
“Con ơi là con. Con ơi!”
Chị đàn bà bật khóc. Tôi không hiểu tại sao chị ru con mà khóc? Chắc hôm qua nhà chị bị cháy, chồng chị chết rồi, chị bồng đứa con chạy thoát? Thái nằm day mặt về phía chị đàn bà, hỏi:
“Con chị đó há?”
Chị đàn bà gật đầu. Gật tới mấy cái liên tiếp.
“Nó mần răng mà chị khóc? Nó đau ốm chi không?”
Chị đàn bà ôm chặt cái bọc vải hơn, hơi quay người như sợ người ta giành mất:
“Không răng. Không răng hết.”
“Gia đình chị mô hết rồi?”
“Chết. Chết hết. Chết. Chết hết, còn mô nữa...”
Chị ngưng lại. Nước mắt đã nhòe nhoẹt trên gương mặt xanh xao. Tôi không dám nhìn khuôn mặt méo mó khổ đau đó. Con Thu nói nhỏ:
“Chắc mụ nớ điên. Ngó cặp mắt lờ đờ... dễ sợ...”
Lắc đầu, nghiêm mặt. Cũng không thể la đứa em. Nhiều người đã trở dậy. Nhiều người bạo gan đi ra ngoài tìm nước súc miệng, rửa mặt. Cha Sở trở lại, yêu cầu thân nhân phải khiêng những kẻ bị thương ra khu nhà ngang. Ở đó có một số thanh niên tình nguyện giúp đỡ, săn sóc, băng bó cho người bị thương. Nhưng không ai nghe lời, họ nghĩ dù người bị thương, được ở bên trong nhà thờ, gần gụi thân nhân vẫn an toàn hơn. Cha Sở phải cùng số thanh niên đi len lỏi vào các dãy ghế. Nhiều người được khiêng ra ngoài. Thái cũng hăng hái cùng đám thanh niên giúp cha Sở. Má tôi cũng đã dậy từ lúc nào, và Thái đã tìm được nước, dấp ướt khăn đem tới cho má tôi lau mặt. Tôi lần tới bên má, ngồi giữa má tôi và một bà cụ già khác.
“Má”.
Tôi nắm chặt tay bà. Hơi ấm. Thân thuộc. Êm ái. Tôi hơi tựa người vào mẹ:
“Má. Má có ngủ được không?”
“Gần sáng thì mệt quá, má ngủ mất hồi mô không hay. Họ có bắn nhau nhiều không?”
“ Ít thôi, má.”
“Ừa. Hèn chi ngủ yên, không bị giật mình.”
Tôi không kể cho má tôi nghe vài chuyện đã chứng kiến hồi nửa đêm về sáng. Má tôi lại hỏi:
“Liệu có yên không con. Mần răng mà về coi nhà cửa. Còn gia đình anh con trên Từ Ðàm nữa, bặt vô âm tín như ri làm má lo trong bụng quá. Chị nờ, tui còn thằng con trai, vợ nó, con nó đang kẹt trên Từ Ðàm...”
Má tôi lại bật khóc. Bà cụ ngồi bên cạnh an ủi:
“Ai cũng chịu chớ riêng chi mình chị. Khóc cũng không làm chi được. Tui, thằng con trai bị họ bắt từ bữa đầu, mấy đứa cháu chạy lạc mô không thấy, chết sống ra răng cũng không biết... Tui cũng bấy trong bụng chị nờ...”
Khuyên nhủ người đồng cảnh ngộ lại làm động mối thương tâm, bà cụ cũng ứa nước mắt. Bà đưa tay chỉ ông cụ đang ngồi phía đầu ghế đối diện, tay ôm bọc quần áo, nói:
“Ông nhà tui đó tề. Chừ chỉ còn hai cái mạng già với nhau còn con cháu trẻ không thấy mô... Ai cũng khổ hết.”
Chút tĩnh lặng trong nhà thờ bị quấy động. Mọi người đã trở dậy. Tiếng ồn ào như ong vỡ. Mấy cánh cửa gỗ lim chắc chắn được hé mở, ánh sáng lùa vào. Thái bỏ đi ra ngoài. Một lát sau Thái trở vào cho biết bên ngoài yên lắm. Nhiều người cũng đi ra nghe ngóng, có người còn ra tận đường phố đứng nhìn lui nhìn tới rồi trở vào thông tin cho mọi người. Lát sau, ngay trong sân nhà thờ, đã có nhiều nhóm tụm năm tụm ba nhìn ra con đường vắng ngắt như đã hoang phế từ bao lâu rồi.
“Lợi dụng đang yên, mình ra ngoài kiếm nước, chị.”
Mấy chị em dè dặt đi theo sau lưng Thái ra ngoài, tới giếng nước. Mọi người đã tới đây đông nghẹt và đang giành giựt nhau với chỉ một cái gàu múc nước. Giếng nước nằm cạnh một dãy nhà bếp nối liền với dãy nhà ngang nằm mé một khu vườn rộng trồng đủ loại cây trái. Qua một ngày một đêm tù túng bên trong nhà thờ, lúc này tôi mới hít thở được khí trời, nhìn thấy gốc cây ngọn cỏ và mặt đất còn bình yên.
Bầu trời nặng trĩu màu xám và bắt đầu rơi xuống những hạt mưa nhỏ như bụi. Tôi kéo vạt áo măng tô lại và cài nút kín cổ vì không khí bên ngoài giá lạnh. Cả đêm qua bên trong nhà thờ, đầy hơi người, đầy lo âu, tôi đã không thấy lạnh mà còn nóng bức. Lúc này đứng bên giếng nước, nhìn cỏ cây, mưa bụi, không khí trong lành, tôi thở hít không ngừng, thở hít ham hố như sợ ngày mai, ngày mốt sẽ không còn được thở trong bầu không khí như vậy nữa.
Một lúc sau tôi cũng phải rời giếng nước và vườn cây xanh um. Thu bỏ vào bên trong nhà thờ trước. Nó đã lấy được một lon bơ đầy nước. Thái rủ tôi ra đường coi có gì lạ không. Con đường như dài, rộng hơn ngày thường, trống vắng và đầy bí hiểm hơn ngày thường. Chúng tôi vòng lại phía sau, chỗ có một con đường tráng nhựa chạy thẳng, dẫn tới một bờ sông. Cũng có một vài người ra đến đó. Chúng tôi hỏi nhau, cũng không ai biết gì hơn chúng tôi cả.
Sau cùng, hai chị em tôi đi vào một xóm nhỏ. Mọi nhà đều cửa đóng then gài giữa những khu vườn nhỏ tắm mưa. Cũng còn vài nhà có người. Thấy chúng tôi, họ thò đầu ra ở những cánh cửa hé và hỏi thăm:
“Mấy người ở mô. Thấy ra răng rồi? Họ còn đó hay đã đi chưa?”
Chúng tôi còn biết gì hơn họ? Chúng tôi lắc đầu. Con đường phía trước không biết chuyện gì đang chờ đợi? Lúc đó, có một toán người từ bờ sông chạy ngược lên, họ ra dấu cho chúng tôi trở lại. Và rồi đám đông cùng theo chân chúng tôi, tụ trong sân nhà thờ. Họ cho biết họ ở phía bên kia cầu, họ đã chạy loạn và muốn trở về. Nhưng ở bên kia cầu lính Việt cộng đang canh giữ.
“Thấy chúng tôi, họ đuổi trở lại nhà. Chúng tôi chạy đại bất kể, họ đưa súng lên nhắm bắn. Rứa là tụi tôi chạy bán sống bán chết. Họ còn bắn đuổi theo dọa làm chúng tôi chạy té xấp té ngửa...”
Ðám người này vẫn chưa chịu vào bên trong nhà thờ để cha Sở xếp đặt chỗ ở. Họ cứ lớ ngớ nhìn ra đường, mỏi mắt ngóng chờ một người nào đó chạy tới để hỏi thăm tin tức nhà cửa của mình. Nhiều người còn có người nhà ở lại.
Và lạ lùng thay, không biết ở đâu chui ra, trong sân nhà thờ xuất hiện nhiều bộ mặt lạ. Họ như đã ở sẵn đây từ đêm rồi. Họ tản mát đâu phía sau khu vườn rộng, hay chính cả bên trong nhà thờ, lẫn trong dân chúng. Thái kéo tay tôi:
“Mình đừng đứng đây. Mấy người này sao thấy nghi quá.”
Hai chị em đi vào trong. Má tôi và bà cụ bên cạnh đều ngước mặt lên chờ đợi và nôn nóng hỏi:
“Có thấy chi không? Có nghe chi không?”
Tôi lắc đầu:
“Không thấy chi hết má. Bên ngoài yên lặng như thành phố ma vậy đó.”
Má tôi cắn môi, nuốt nước miếng, nhăn nhó:
“Biết rứa cứ ở nhà. Thà chết ở nhà còn hơn chết bờ chết bụi.”
Tôi còn biết lời gì để an ủi má tôi. Thu tới ngồi bên cạnh, thì thầm:
“Chị. Em biết có con đường tắt đi về nhà mình.”
“Họ gác ở hai đầu cầu. Không qua về được.”
“Ðường ni không phải qua cầu. Mình đi tới bờ sông, may ra có đò. Chỗ ni vắng lắm chị.”
“Không được. Ðừng có đi ẩu. Ðể coi người ta làm răng thì mình làm rứa.”
Ðến chín giờ sáng vẫn không nghe một tiếng súng nổ. Bên ngoài im lặng như tờ. Thình lình, có vài người chạy vào báo tin:
“Ðường đi được rồi. Bên kia sông, người ta đang tràn qua, nhiều lắm.”
Mọi người ùa ra. Tôi và Thái cũng chen chúc trong đám người cố ra khỏi cửa nhà thờ. Giữa sân, tụ tập tới mấy nhóm chạy loạn tới. Ðàn ông, đàn bà, bà già, con nít. Người đang hoa tay chỉ chỏ, kể chuyện, người khóc thút thít. Trẻ con nắm chặt áo người lớn với mặt mũi còn kinh hoảng thất sắc. Tôi chen mãi mới vào được bên trong, đứng gần một chị đàn bà:
“Chị ở mô chạy tới đây?”
“Tui ở dưới sân vận động. Nhà tui cháy rụi rồi.”
“Mới cháy?”
“Không. Cháy từ bữa qua lận. Không còn chi hết. Tui chừ tứ cố vô thân. Trời ơi là trời...”
Chị đàn bà khóc. Tôi hỏi tiếp:
“Ði đường thấy chi lạ không? Răng lại chạy tới đây?”
Chị đàn bà hỉ mũi, đưa tay quẹt nước mắt:
“Bữa qua dưới tui nhà ni cháy thì chạy qua nhà nọ. Họ tới đông lắm, không cho ai đi ra khỏi xóm. Sáng ni thấy có người chạy ngoài đường, mới chạy đại theo...”
“Họ để cho đi?”
“Họ chỉ bắt thanh niên thiếu nữ tập họp rồi đi khiêng người bị thương. Nghe nói có nhiều xác chết, phải đem chôn. Có rút đi mô hết, đang như kiến rồi biến như ma rứa đó. Giữa đường, thấy xác chết bất loạn.”
Ðang nói, thấy một người quen trong nhóm bên cạnh, chị nhào tới ôm chầm lấy, khóc bù lu bù loa:
“O ơi là o. Tan nát hết rồi o ơi...”
Người đàn bà lớn tuổi mắt rưng rưng, nhưng cố gắng an ủi hàng xóm:
“Khóc chi tào lao rứa. Có người ta có mình chớ. Mấy đứa nhỏ mô mà không thấy?”
Chị đàn bà lúc này mới nhìn quanh. Mấy đứa nhỏ con chị đang ngơ ngơ ngác ngác nhìn mấy người lớn khóc lóc, bàn tán. Chị túm mấy đứa con lại:
“Biểu đứng một chỗ không thì lại lạc. Nói không nghe... O ơi, tụi nó đây nì o. Từ bữa qua tới giờ chưa đứa nào có cái chi nhét vô miệng... Mà nhà cửa, bàn thờ ông bà ông vải cháy rụi rồi o ơi...”
“Còn thằng? Mô không thấy?”
“Tụi nó bắt rồi. Ði theo mấy người kia, không biết ra răng...”
“Con cháu tui cũng bị bắt đi. Nghe nói chỉ đi khiêng tải người bị thương rồi về. Hết việc thì về chớ giữ lại mần chi. Mình cứ cầu trời khấn Phật đi o nờ...”
Chị đàn bà vẫn khóc. Mấy đứa nhỏ níu chặt áo mẹ. Mưa phùn cùng nước mắt ướt đẫm mặt tôi. Tôi cần một chút không khí để thở. Lách ra ngoài, tôi gặp Thái đang nói chuyện với một người đàn ông cùng với gia đình của ông ta. Nhiều bọc lớn nhỏ, một đôi thúng gính đựng đầy đồ đạc lỉnh kỉnh. Người đàn bà chắc mới sinh, đứa bé còn nhỏ lắm, bọc trong một cái chăn cũ. Bà ta thở mệt nhọc, đứa con gái chừng mười một tuổi ôm đứa em trên tay, hết nhìn cha đến nhìn mẹ.
“Bác ở mô chạy về đây?” Thái hỏi.
“Tui ở trên Phú Cam. Trên đó tụi nó còn đông lắm.”
“Rứa răng bác chạy được?”
“Liều. Liều cậu ơi. Nhờ Chúa che mắt nên mới thoát được tới đây. Tụi nó đông lắm, chỗ mô cũng thấy tụi nó...”
“Bác có nghe tin tức chi không?”
“Cũng có nghe sơ sơ. Họ nói tụi giải phóng chiếm hết thành phố Huế rồi. Vài ba bữa nữa ông Hồ vô thăm ăn mừng chiến thắng. Họ nói ông Hồ mà vô đây, bà con được Bác phát gạo ăn không hết...”
“Ở đó mà có gạo. Cứt khô cũng không có. Từ bữa qua tới chừ gia đình tui mười một mạng chưa có hột cơm hột cháo mô trong bụng nì... Phách tấu...”
Người đàn ông vừa chen câu nói đeo kính cận. Xung quanh ông ta có năm sáu đứa nhỏ, đứa nắm áo, đứa nắm quần, kêu cha cha, con đói, mặt mũi méo xẹo, tèm nhem. Thái lại hỏi:
“Rứa chớ bác ở mô chạy tới đây rứa?”
“Bên tê sông.”
“Bên đó ra răng, bác?”
“Mấy ông vô tới nơi là khổ rồi. Bét mắt đã thấy họ đầy nhà, đầy vườn. Cha nào cũng ốm cà tong cà teo, đói đeo vàng hai con mắt mà toàn nói phách tấu không rứa. Người sống bấn loạn, người chết, người bị thương cũng bấn loạn, khiêng vất trong sân nhà người ta rồi vô nhà thấy chi cũng vơ cũng vét. Con trai con gái mới lớn bắt đi tải thương, chôn xác. Vô nhà kêu gọi nấu cơm cho quân giải phóng, mượn gạo, mượn mắm muối. Nói là mượn chớ cướp của dân thôi mấy ông mấy bà ơi... Nhà tui con đông, khi mô cũng trữ gạo, đồ khô, cá mắm. Rứa mà họ chở đi hết không chừa cho tui một nạm, còn nói phách, bữa mô Bác vô, gạo phát không cho dân... Ở nhà cũng chết đói, thôi liều mạng chạy qua đây xin cha gạo cứu mấy đứa con nít trước đã...”
“Dân bên đó chết nhiều không bác?”
“Thì bữa đầu đạn ở mô bắn như mưa. Chết chớ răng không chết. Sơ sơ tới sáng mùng hai, có mấy nhà chung quanh tui cũng mất sáu mạng...”
Thình lình một người đàn ông mặc áo măng tô đen đi tới. Cái áo măng tô thì dài mà người hắn thì ngắn nên cứ kéo phệt đất. Chắc chắn cái áo này cũng là của mượn thôi. Hắn hỏi:
“Bác từ đâu tới đây?”
Giọng ông ta lơ lớ không phải miền Bắc, cũng không phải miền Trung, khi thì như Quảng Bình hay Hà Tĩnh. Ông ta nhìn người đàn ông đeo kính gằm gằm. Người đàn ông đeo kính tránh luồng mắt của ông ta, cúi đầu. Mấy đứa nhỏ bíu chặt lấy người cha, sợ sệt. Thái bấm tay tôi. Chúng tôi lảng xa ra. Thái thì thầm:
“Thằng cha đó thấy khả nghi quá. Thôi đừng hỏi thăm nữa.”
Bây giờ trong các nhóm khác chạy vô sân nhà thờ, có những người bị thương được khiêng theo. Thái đẩy vai tôi:
“Chị đi vô trong đi. Ðứng đây cũng không làm chi được. Ðể em ở lại coi một lúc rồi vô sau.”
Tôi thấy nhiều người từ phía trong đang đi ra. Tôi tìm băng ghế của mình và ngồi xuống. Má tôi vẫn ngồi bó gối. Bà cụ già bên cạnh đang têm trầu. Những lá trầu đã héo, vôi đã khô. Ðứa em dâu đưa con cho tôi bế để ra ngoài tìm cách nấu cơm. Mấy đứa em tôi khi chạy loạn, bỏ lại hết, mỗi đứa đem theo một túi gạo. Nhưng tới trưa, đứa em tôi vẫn chưa thổi cơm được vì không có nước. Người ta bu quanh miệng giếng không còn chỗ chen chân, và vì nhiều người dùng quá nên các mạch nước rỉ ra không đủ cho những chiếc gàu chờ chực múc. Thái nhanh nhẹn ra xóm kiếm được mấy ổ bánh mì nguội đâu từ nhiều ngày và thịt hộp. Chưa bao giờ chúng tôi thấy những hộp thịt gà, hộp bơ, đồ viện trợ Mỹ quí giá tới như vậy. Ngày thường tôi không nuốt nổi mấy thứ này.
Trời đánh còn tránh bữa ăn. Tôi nhớ một câu các cụ thường nói. Vậy mà đang ăn nửa chừng thì tiếng súng lại nổ, nổ rất ròn rã ở phía bờ sông. Khu nhà thờ quay mặt ra đường lớn, phía trước mặt nhà thờ, bên kia đường là ruộng. Khu ruộng khá lớn, chạy dài tới tận con đường dẫn ra nhà dây thép. Phía sau lưng nhà thờ, cách một xóm nhỏ là bờ sông. Một nhánh của sông Hương, chảy từ Cầu Lòn, về tới Ga Huế, qua Bến Ngự, Phủ Cam, tới An Cựu và còn chảy dài xuôi về đâu nữa, tôi không biết. Càng về chiều tiếng súng thưa dần và vợ Bé nấu được nồi cơm. Chúng tôi không đem theo chén bát nên mỗi người phải lấy tay mình nắm cơm chia cho nhau. Nhưng khi nồi cơm vừa bày ra, thì cả chục bàn tay, cả chục miếng miểng, chén sứt mẻ chìa ra. Một lũ trẻ con đói ùa tới. Nồi cơm nhỏ phải chia năm xẻ mười... Phần còn lại chẳng được bao nhiêu, chúng tôi lại cứ nhường qua nhường lại. Rồi mỗi người cũng chia nhau ăn một ít. Hèn chi má tôi thường mắng chúng tôi mỗi khi hoang phí: hạt cơm là hạt ngọc của trời. Vợ Bé cạo nồi đưa thêm cho tôi một miếng cơm cháy nhỏ. Nhưng miếng cháy bị giựt và một đứa nhỏ chạy biến, lẫn vào đám đông nằm ngồi nghiêng ngửa.
Nhìn theo thằng bé, tôi chợt bắt gặp chị đàn bà ôm bọc vải. Chị ngồi dựa vào chân ghế, đôi mắt ngơ ngác thất thần thỉnh thoảng nhìn người này người kia rồi cúi xuống ôm chặt cái bọc vải. Chị ru con, ru hời ru hỡi.
Hai ông bà cụ già đem theo nhiều bánh tét và mức. Họ cũng gìn giữ kín đáo, và đang ăn với nhau. Ông cụ lén đưa cho tôi một khoanh bánh tét. Tôi định từ chối thì Thái đã vội cầm lấy, cám ơn. Một miếng ăn lúc này còn hơn cả vàng bạc, châu báu. Nào vàng bạc châu báu có bỏ vào miệng nhai được cho đỡ cơn đói đâu! Vừa cắn một miếng bánh, tôi bỗng dựng người lại. Hình như có người nào trong đám đông đem theo được cái radio chạy pin. Họ vặn âm thanh nhỏ lắm nhưng tôi cũng ráng nghe lõm bõm. Ðài Phát thanh Huế lọt vào tay họ. Tin loan báo Sài Gòn đã thuộc quân giải phóng...
“Miền Nam đã thua. Giải phóng toàn quốc.”
Giọng một thanh niên trẻ. Tiếng nói phát ra từ chiếc radio biến mất. Một giọng khác:
“Cất đi. Trời ơi là trời. Khổ lắm, đừng nghe, đừng nghe...”
Tôi chợt nhớ là lúc soạn đồ đem đi, tiện tay tôi có bỏ vào túi vải một cái radio nhỏ xíu. Nhưng hiện nó nằm trong túi vải nào thì tôi không nhớ. Ðã đánh thắng toàn quốc. Miếng cơm trong miệng tôi nghẹn cứng lại.
Ðêm thứ hai ở nhà thờ không khí và quang cảnh đã gần quen thuộc hơn. Một vài ngọn đèn dầu tim lửa thật nhỏ và đuốc chỉ được đốt một ngọn, mà tới 9 giờ tối phải tắt. Cả đèn dầu nhỏ cũng phải tắt hết.
Ðêm nay, mọi người xì xào nói chuyện nhiều hơn. Thái kể cho tôi nghe về những điều đã thấy được trong ngày. Ngay dưới sàn nhà thờ, phía dưới có một phần hầm thấp. Ở dưới đó người ta chen chúc nhau để giành chút an toàn, nhưng bẩn thỉu và hôi hám lắm. Ngay ở phía trên, nhà nguyện và nhà giảng, trần cao, thoáng mà chúng tôi còn không chịu nổi hơi người ta. Trẻ con ỉa đái tùm lum, cũng đã nặng mùi lắm rồi. Trong đêm, có thêm mấy người đàn bà chuyển bụng đẻ, chúng tôi nghe thêm được vài tiếng khóc vào đời. Tiếng khóc con trẻ làm tôi nhớ tới mấy đứa con tôi. Lúc này chúng đang ở Sài Gòn. Theo tin tức phát thanh của họ thì Sài Gòn cũng đã mất. Chồng con tôi ra sao? Có chạy loạn? Có ly tán? Trái tim tôi có lúc như bị bóp nghẹn, không thở nổi.
Cũng có lúc quá mệt mỏi, tôi ngủ thiếp đi. Nhưng cơn ngủ quá ngắn. Tôi bị đánh thức dậy bằng một tiếng la hoảng hốt, thất thanh:
“Chết tôi. Chết tôi rồi. Bà con ơi!”
Nhiều tiếng đồ vật rơi loảng xoảng. Vài tiếng kêu rú theo. Giọng kêu lúc đầu lại lớn hơn, khủng khiếp hơn:
“Việt cộng tới. Việt cộng tới. Ám sát. Giết người. Chúng nó tới.”
“Ðâu? Ðâu? Trời đất ơi, Việt cộng.”
Người ta chồm dậy, nhảy xuống đất, bám chặt nhau. Hốt hoảng, lá ó, kêu gào....
“Cha ơi, cứu chúng con. Chúa ơi!”
Ngọn đuốc trên bệ cao được đốt lên, chiếu lung linh hình bóng cha Sở.
“Bà con yên lặng. Chuyện chi? Chuyện chi xẩy ra?”
“Dạ thưa cha...”
“Dạ nghe la... Dạ có người la... Việt cộng tới.”
“Ai la. Ở đâu?”
“Dạ thưa cha. Ở đây. Dạ ông ni nì. Ông la quá.”
Vài ngọn đèn nhỏ được đốt thêm. Mọi người nhìn về hướng có tiếng nói. Chẳng thấy gì ngoài những chiếc đầu cao thấp lố nhố. Cha Sở kêu:
“Ai vừa la đó. Ðứng dậy coi.”
Một người đàn ông bị đẩy đứng lên trên ghế. Ánh đuốc chiếu tới, một khuôn mặt còn thất thần, giọng lập cập:
“Dạ con, cha ơi. Con nằm mơ, dễ sợ quá.”
“Thằng cha mắc dịch.”
Nhiều tiếng nguyền rủa. Người đàn ông nói tiếp:
“Nằm mơ thấy Việt cộng...”
“Trời đất. Thấy Việt cộng mà làm như thấy ma quỷ.”
“Còn hơn nữa tề.”
Ai đó nói. Một giọng cáu kỉnh:
“Mả cha cái thằng vô duyên. Mả cha thằng nào đạp vào bụng ông muốn phòi mỡ.”
“Tui cũng bị đạp trúng mắt.”
“Tui nì. Tui bị chân đá vô mặt. Tổ cha thằng mô con mô, tao biết tao bẻ cẳng.”
Một giọng đàn bà:
“Cha ơi! Nó còn la nữa. Cha đuổi nó ra ngoài.”
“Cho nó ra ngoài để nó thấy Việt cộng, cha. Làm người ta hết hồn.”
Nhiều giọng phụ họa. Nhưng cha Sở chỉ bảo mọi người im lặng và nên nằm xuống ngủ tiếp để lấy sức vì chưa biết chuyện gì còn xẩy ra nữa. Mọi người nghe lời. Nhưng cha Sở vừa đi thì thằng cha ngủ mớ làm người ta sợ đái ra quần không biết thấm thía chuyện gì mà bỗng ré lên cười. Tiếng chửi rủa lại nổi lên. Người đàn ông im bặt. Bên ngoài lạnh lắm, làm quá dám cái đám đông kia khiêng hắn vứt ra ngoài mưa đêm.
Nhưng không ai ngủ yên được. Trời chưa tảng sáng dã nghe tiếng quát tháo giận dữ của cha Sở. Lại ngồi dậy, lại lắng nghe. Từ bệ đá, cha Sở và đám thanh niên trật tự đang lôi ra một cô một cậu. Một thanh niên chỉ vào mặt hai cô cậu, có lẽ họ đang run.
“Chưa biết sống chết ra răng, còn làm chuyện tồi bại.”
Mọi người chen nhau đứng cả trên ghế để nhìn cho rõ mặt cặp thanh niên nam nữ. Một giọng nói phát ra từ đám đông:
“Ðánh chết chúng nó đi.”
“Ðuổi ra ngoài.”
“Ðừng trả áo cho nó.”
Cha Sở lại phải dàn xếp, làm đám đông dịu lại và đưa cặp nam nữ xuống nhà ngang. Cha sợ để ở lại đây cặp nam nữ kia sẽ không yên với đám đông đang căng thẳng. Mà xuống nhà ngang cũng là một hình phạt quá nặng rồi, ở đó, họ phải ngồi chung với những xác chết, may ra thì còn được ở chung với những người bị thương.
Cả một xã hội bát nháo đang thu nhỏ lại trong khu vực Dòng Chúa Cứu thế. Có kẻ sinh, người chết, có ganh ghét, phẫn nộ, hằn học mà cũng có thương yêu. Trẻ sơ sinh được cho nằm trên căn gác nhỏ. Người nào bị thương, bệnh, chết được khiêng xuống phía sân sau, trong dãy nhà thấp. Sự chung đụng gây ra nhiều vụ cãi vã, kiện tụng, kể cả đánh lộn. Nhiều người chạy loạn đã cạn lương thực. Cha Sở phải lấy gạo dự trữ của nhà thờ phân phát. Dù đã có một số thanh niên tình nguyện xung vào đội trật tự, cũng không sao ngăn cản nổi người ta giành giựt, đánh nhau lỗ đầu chảy máu để tranh bát gạo, miếng thức ăn. Giọng cha Sở không còn thanh, lớn như trước mà khản đặc lại. Cha đã hò hét, can thiệp, lo lắng quá nhiều cho đám đông chạy vào nhà Dòng. Gạo chắc cũng không còn bao nhiêu để phát tiếp...
Có một người không hề để ý tới gạo, tới thức ăn. Không xếp hàng, chìa tay lĩnh gì hết. Ðó là chị đàn bà ôm cái bọc vải, ngồi yên lặng ở một góc, chăm chỉ ru đứa con ngủ. Cả mẹ không ăn, cả con không bú. Cha Sở đem tới cho chị một vắt cơm, chị ăn cầm chừng, hình như rứt rứt từng hột cơm bỏ vô miệng nhai sẽ đỡ bớt cho chị một chút ray rứt chứ không phải để mưu cầu sự sống? Riết rồi người ta cũng mặc kệ chị, không ai thèm chú ý.
Ngoài đường cũng không còn người chạy loạn. Cả thành phố như chìm ngủ trong mưa phùn và giá lạnh. Cha Sở đã đóng cửa nhà thờ, chừng này người đã thiếu không khí để thở.
(tiếp chương 2)
Qua ngày thứ ba, mọi người đang có chút hy vọng là mọi chuyện sẽ khá hơn thì ngay lúc gần sáng, mọi người đang ngủ bị dựng cổ dậy vì tiếng súng. Nhiều người đang nằm trên băng ghế lăn đại xuống đất, bất kể đè lên trên người khác. Tiếng súng nhỏ, rồi súng lớn. Ðoàng. Ðùng. Ðùng. Nhà thờ rung lên.
Ánh chớp của bom đạn, của lửa. Và choang, ầm, choang. Vài tấm kiếng trêm vòm nhà thờ vỡ. Lúc này thì không đủ gan lì để nằm ráng trên băng ghế được nữa. Tôi cũng lăn hay té xuống giữa những hàng ghế. Người nằm phải lồm cồm ngồi dậy để khỏi phải chồng lên nhau. Thái đã kéo má tôi lọt vào giữa. Bom đạn bên ngoài càng ngày càng bắn rát, dữ dội. Chúng tôi cứ ngồi khít lên nhau, ôm chầm lấy nhau, cận kề cái chết cho tới sáng thì biết còn sống vì tiếng đạn thưa thớt dần rồi dứt.
Nghe ngóng, chờ đợi một lúc, tôi và Thái cùng vài người nữa bạo gan đi ra ngoài. Con đường dẫn ra bờ sông hôm nay đầy rác rưởi, dơ bẩn như một cánh tay của một tử thi đã rữa nát dưới mưa gió, còn muốn chuồi tới bến sông để rửa ráy. Nhiều ngôi nhà sập, nhiều nhà cửa, cây cối cháy rụi.
Ði vào một xóm nhỏ. Nhà cháy, nhà bay nóc, mất cửa. Vài xác chó xác mèo nằm trơ trong sân. Không có bóng người. Tôi lặng lẽ kéo Thái trở về nhà thờ. Có lẽ chỗ này là còn yên ổn, ít nhứt trong thời điểm này.
Khi chúng tôi trở về thì có một số người còn đi nữa. Họ tìm tòi trong những nhà bỏ trống ít gạo, ít bánh chưng bánh tét trên những bàn thờ còn nguyên. Họ cũng đem về xác vài con gà con vịt đã chết. Ba bốn người khiêng được xác một con heo. Họ đưa ra giếng, mượn đồ nhà bếp của nhà thờ, cạo lông, làm thịt. Bé cũng phụ làm heo, được chia phần. Thịt được cắt nhỏ, kho với muối. Nhà thờ chẳng còn gì ngoài muối.
Tiếng súng chỉ ngưng được một lúc rồi lại bắt đầu. Nhưng không dồn dập mà từng chặp, từng chặp, cho tới trưa. Cô em dâu của tôi cũng ra giếng lấy nước nấu một nồi cơm nhỏ. Nhưng khi đem vào, chúng tôi không dám bày ra mà dấu dưới gầm ghế, lâu lâu thò tay vắt một vắt nhỏ chia nhau ăn. Ðám trẻ con đói nhiều quá. Tôi đổi mấy vắt cơm lấy nửa đòn bánh tét của bà cụ “hàng xóm”. Không cầm lòng đặng, Thái cắt mỏng từng lát bánh tét chia cho lũ trẻ con, nhưng cũng không thấm đủ gì.
Buổi trưa tiếng súng bỗng nhiên im bặt. Trong mắt mọi người có hy vọng. Nhưng chút hy vọng đó tan biến như mây khói khi từng loạt đạn dấy lên. Ðạn bắn đâu gần lắm, như từ phía ruộng trước mặt, từ hai bên hông nhà thờ, từ phía sau. Nhà thờ rung lên và vòm kính trên nóc tiếp tục vỡ. Mỗi lần một tiếng nổ lớn, một tiếng kêu choang là kính rơi xuống như mưa đá. Má tôi lấy cái mền bung ra, trùm kín đầu con cháu, sợ miểng kính rơi trúng tét đầu. Nhưng Thái bị tới mấy mảnh kính cứa cổ tay, cứa vai, máu chảy thấm áo đỏ lòm. Thuốc thang không có, má tôi lấy mớ thuốc rê đem theo để ăn trầu rịt vào vết thương cho Thái. Cũng may em Thái khỏe mạnh, quen dãi dầu mưa nắng nên vết thương cũng chỉ làm đau rát chút đỉnh mà thôi.
Chừng hai tiếng đồng hồ sau, tiếng súng dồn dữ dội về phía sau nhà thờ, ở bên kia sông. Thái thì thầm cho tôi biết đó là loại súng A-ka của Liên Xô mà Việt Cộng thường dùng. Tiếng đạn A-ka sắc, ngọt, giết người cũng lẹ làng. Hai chị em tôi co quắp bíu chặt nhau. Tấm mền má tôi trùm đầu làm nghẹt thở quá. Nếu lúc đó tiếng súng không ngớt bớt, tôi không thò đầu ra khỏi, chắc cũng chết ngộp.
“Có vẻ yên hơn, chị. Ðể em ra ngoài.”
Thu cản:
“Ê Thái. Ðừng. Ðừng vội. Nghe hình như...Nghe đã tề...”
Phía bên ngoài cánh cửa nhà thờ, có nhiều tiếng ồn ào. Tiếng đập cửa, tiếng kêu cứu:
“Cha ơi. Cứu chúng con. Cứu chúng con...”
“Cứu người. Cứu người...”
“Ðừng mở. Chật quá rồi cha ơi.”
Cha Sở đang bế một đứa nhỏ bị thương vì miểng kính, nghe kêu, cha đưa đứa nhỏ cho một thanh niên trật tự đứng bên, mở cửa, chạy băng ra ngoài.
Người ta ở bên ngoài tràn vào như giòng nước lũ. Ðâu mà nhiều thế. Hết chỗ. Họ đứng sát vào nhau. Nhiều người bị thương vô tới là ngã lăn ra đất. Ðám đông cũ bị bắt buộc dồn cục lại, nén chặt lui phía sau. Cha sở lại phải hô hào, dàn xếp. Rồi đâu cũng vào đó. Cả cái bệ để cây đuốc, nay cũng có người leo lên nằm ngồi. Sát bệ đặt tượng Chúa và Thánh giá, con nít bò lổn ngổn.
“Khóa cửa lại. Hết chỗ chứa rồi.”
Ðám người cũ, đám người mới hỏi han nhau. Chỉ biết được là Việt cộng tới đông lắm. Bên kia sông bắn nhau dữ lắm. Nghe nói quân lính mình đã tới... Nghe nói đánh nhau ác liệt nhưng có lính mình và lính Mỹ, ai cũng mừng, đã có tiếng hoan hô reo vui.
Cha Sở lại đẩy cửa bước vào. Theo sau lưng cha có hai người lạ. Một nam một nữ, họ là người da trắng. Ðám đông lại xôn xao:
“Mỹ tề. Mỹ phải không?”
“Mỹ chi mà lùn tịt. Thằng Tây ni lùn tịt. Tây đó.”
Người đàn ông đứng tuổi quần áo sốc sếch, râu ria xồm xoàm như con đười ươi trong rừng chạy lạc về phố. Tay họ cầm cờ trắng có viết chữ “báo chí”. Cha Sở nói chuyện với họ bằng tiếng Pháp. Thì ra, đây là hai phóng viên của một tờ báo ngoại quốc. Người đàn ông còn có chút bình tĩnh, nhưng người nữ phóng viên thì trên mặt còn đầy nét sợ hãi. Mọi người bu tới coi. Con nít chui dưới chân người lớn, kêu réo với nhau:
“Bây ơi! Tới coi ông tây bà đầm.”
Bọn trẻ nít này đâu khác gì tôi hồi còn thơ ấu. Những người da trắng tới xứ sở Việt Nam, coi như là người rớt từ trên mặt trăng xuống. Tôi cũng có mặt trong đám con nít đi coi ông tây bà đầm. Nhưng ông tây bà đầm hồi đó oai hơn nhiều, đâu có nhếch nhác như hai người chạy loạn này. Cha Sở nói chuyện nhiều lắm. Một lúc sau người nữ phóng viên đã bớt sợ, cô ta đưa máy ảnh lên bấm lia lịa:
“Ê, coi nó chụp hình. Chụp hình.”
Con nít thích chí chui tới đứng dàn ngang. Nhiều người lớn che mặt.
“Báo chí đó. Nó đăng báo có cái mặt mình...”
Chụp đám đông. Chụp người bị thương. Chụp con nít. Người đàn bà có đôi mắt chưa hết thất thần chăm chăm vào ống ảnh. Những đứa con nít nhay nhay vú mẹ mãi mà không có sữa, ngó cái ống ảnh, nhả vú mẹ ra rồi khóc ré lên... Ống máy ảnh đưa về phía tôi. Thái đứng dậy dùng cả cái lưng che khuất, lớn giọng:
“Còn chụp với chiếc gì...”
Nó đưa tay ra dấu muốn đập bể cái máy ảnh. Cô nữ phóng viên cười muốn làm thân. Họ đi lên gác chụp tiếp mấy sản phụ và hài nhi rồi xuống nhà giảng, đưa máy ảnh bấm liên tiếp.
Cũng liên tiếp lúc đó có tiếng súng nổ. Mọi người lúc đó mới nhận ra nguy hiểm của sự có mặt hai người này. Việt cộng sắp tới đây rồi. Chúng thấy hai người da trắng sẽ nghĩ là Mỹ và sẽ ra tay tàn sát. Vậy là họ nhao nhao đòi cha Sở phải đuổi hai người này ra khỏi nhà thờ.
“Cha ơi. Ðuổi chúng đi.”
“Lấy máy ảnh của nó.”
“ Không cho chụp nữa. Ði đi.”
Cha Sở biết được sức mạnh của đám đông, nên đưa hai người ra khỏi khu nhà nguyện, kiếm một chỗ khác cho họ. Nhiều tiếng thở phào nhẹ nhõm.
“Nó đi rồi.”
“Chết tới nơi không lo, còn đưa máy hình bám lia bấm lịa...”
Tiếng nói chưa dứt thì một tiếng rú nổi lên. Chị đàn bà ôm cái bọc ngồi trong góc. Một đứa nhỏ đã nghịch kéo cái bọc vải của chị ta. Chắc nó nghĩ có đồ ăn trong đó. Chị giằng lại được cái bọc.
“Con ơi là con ơi!”
Chị rờ rẫm cái bọc:
“Con ơi, con có đau lắm không? Con đừng... Con đừng bỏ mạ... con ơi! Ngủ đi, ngủ đi mạ ru nì... Ầu ơ... Người ta đi có đôi có bạn, mạ đi một mình chạng vạng tới nửa đêm...”
Chị ta nói ra miệng câu gì cũng là thơ hết. Cái bọc gì trong tay chị ta vậy? Sao không rời khỏi tay? Nó là bọc quần áo, là con búp bê, là...?
Nhưng rõ ràng chị ta là người không còn tỉnh trí nữa.
Buổi chiều cha Sở trở lại. Cha bảo mọi người im lặng, giọng nghiêm trọng:
“Bà con đừng có chộn rộn. Tình hình không khá như mình tưởng mô. Có tin quân Mỹ kéo lên ở quốc lộ 1. Nhiều nơi đang đánh lớn.”
“Cha ơi, chừ chạy đi mô, cha?”
“Không chạy đi mô hết. Nhưng phải lo phòng bị, lúc nào cũng sẵn sàng. Bắt đầu từ bây giờ phải dọn chỗ lại sạch sẽ, thứ tự. Mình sẽ chia ra nhiều ô để ở, để săn sóc giúp đỡ nhau... Nghe tôi nói đây. Bà con lúc này phải thương xót nhau, đùm bọc nhau để cùng thoát hoạn nạn..”
Cha Sở nói là làm liền. Những hàng ghế được quây lại làm hàng rào từng khu. Mỗi khu gồm mười gia đình. Cha sở sẽ lấy kho gạo sau cùng phát vào ngày mai. Cha cũng kêu gọi thanh niên nam nữ, những người còn sức lực tổ chức đội trật tự, đội cứu thương. Chị đàn bà ôm cái bọc được đưa tới trong khu cùng gia đình tôi. Ai cũng còn gia đình, nhưng chị thì lẻ loi. Chị ngồi sát bên Thu. Mấy đêm rồi chị đâu có ngủ nghê gì nhưng sao chị không ngã gục? Chị ta đã điên? Cũng không sao, chị ta điên và hiền lành.
Nhờ tài tổ chức của cha Sở mà chúng tôi có chỗ riêng, thoáng hơn. Có thể đi lui đi tới chứ không bị bó chân bó cẳng như trước. Mỗi ngày chỗ ăn ở được phát chổi để quét dọn, trẻ con được đưa vào kỷ luật cũng bớt phá phách nghịch ngợm. Tuy mùi nước tiểu trẻ con không thể tẩy được nhưng mọi người cũng đã quen, không khó chịu tới muốn ói mửa.
Có lúc tôi rủ Thái đi xuống nhà ngang. Nhưng gặp nhiều xác chết mới đặt ở đây vì chỗ chứa xác đã kín đầy. Trong mấy khu chia nhau ở bên trong nhà thờ, cũng có vài người bỏ mạng vì vết thương, vì bệnh mà không có thuốc.
Buổi tối lại có người bệnh nặng ngay sát khu bên cạnh. Một người đàn ông nằm quằn quại dưới đất. Tôi chồm qua dãy ghế nhìn. Mới hồi chiều tôi thấy ông ta còn tỉnh táo, còn ngồi ăn mấy miếng bánh mì khô mà. Bây giờ ông ta trợn mắt, chỉ thấy tròng trắng, lăn lộn, sùi bọt mép, nhưng khuôn mặt biến đổi bất chừng, khi như kéo một nụ cười, khi như kéo một cái mếu.
“Chị ơi, ông nớ mầm răng rứa?”. Thái hỏi.
“Khi không ba hắn nổi điên. Ai mà biết.”
“Ðiên khi mô. Hồi chiều em thấy ông ngồi ăn bánh mì khô mà.”
“Thì vậy. Hắn chạy tới đây với thằng con trai bị thương. Hồi chiều thằng con chết rồi, xác còn để ngoài nớ tề...”
Một người kể:
“Hắn nói nhà hắn giàu, có nhà lầu xe hơi. Vợ hắn chết ngay bữa đầu. Hắn ôm thằng con chạy. Mấy bữa ni hắn tiếc của cứ than hoài. Chừ con hắn chết luôn nên hắn nổi điên.”
“Tội nghiệp quá hỉ?”
“Mạng người không tiếc, còn tiếc của cải. Ðiên chi mà ngu rứa trời.”
Người đàn ông đang lăn lộn, bỗng kêu lên:
“Lạy mấy ông đồng chí....Dạ...không phải, dạ giải phóng. Xin đừng đốt nhà, đừng đốt xe...Lửa. Lửa dễ sợ quá… Lạy các đồng chí... tha cho cái nhà, cái nhà...”
“Thằng cha kỳ khôi chưa. Răng không xin cho vợ, cho con mà cứ cái xe, cái nhà...Thiệt là quả báo chi đây...”
“Lấy khăn bịt miệng thằng cha lại. Tụi nó vô mà nghe được là chết hết đó...”
Thái kéo tôi về chỗ:
“Chị ngủ sớm đi. Em kiếm được chiếc chiếu, dấu dưới ni nì...”
Thái lôi chiếc chiếu dưới gầm ghế ra trải. Má tôi yên lòng ngả lưng. Mấy đêm rồi, bà cứ dựa lưng vào tường, vào ghế mà ngủ gà ngủ gật. Mắt má tôi sâu hoắm và có quầng thâm thật đậm.
Người đàn ông đã hết chịu đựng, điên luôn rồi. Ðêm, ông ta cứ la như cháy nhà. Nhưng mọi người quá mệt mỏi, cũng đã quen dần không thấy còn chi lạ để coi. May mà ai cũng chợp mắt được một lúc, vì gần sáng, tiếng súng lại nổ inh tai. Tôi muốn nhỏm dậy, má đè đầu tôi xuống:
“Súng đó tề. Ðừng trồi đầu lên nó trúng.”
Tôi nghe rõ rồi. Tiếng đại bác ở đâu câu tới rất gần. Lâu lâu điểm một vài tràng súng nhỏ. Rồi có tiếng xe chạy ngoài đường. Thái nằm sát tai xuống sàn nhà, nghe ngóng:
“Tiếng xe thiết giáp đó chị. A... có xe tăng. Xe tăng nữa...”
Mặt đất rung chuyển mỗi khi có đoàn xe chạy qua. Mỗi lần có tiếng xe là có tiếng súng nổ liên hồi. Chúng tôi ôm chặt lấy nhau. Má tôi không ngớt cầu nguyện....
Buổi tối hôm trước tôi chỉ ăn có một lát cơm vắt nhỏ nên sáng hôm sau, bụng đã đói cồn cào. Bé và Thái đi lĩnh gạo. Vợ Bé và Thu lo đi nấu cơm. Phải nấu cho sớm, chớ ai biết lúc nào bom đạn tới. Thái còn đùa được:
“Mấy bà nấu cơm, nếu có đánh nhau chạy cũng mang theo nồi cơm mà chạy nghe.”
Cố mà đùa để kiếm vui, nhưng ai mà cười nổi. Nấu được một nồi cơm cũng không phải dễ. Có gạo nhưng kiếm củi ở đâu. Có mấy ngày mà củi trong nhà thờ hết sạch. Người ta bẻ cả cành khô, vơ cả lá rụng, bẻ cả thân cây còn tươi, nhưng với chừng đó người, mọi thứ trong nhà thờ không cung cấp nổi. Thái tính đi ra ngoài xóm kiếm củi thì tiếng súng bên kia sông bắt đầu nổ lớn. Mọi người vội bỏ của chạy lấy người vào trốn bên trong nhà thờ. Chờ ngớt bớt tiếng súng, Thái liều lĩnh đi ra xóm kiếm được mớ củi. Vợ Bé và Thu lại dè dặt ra ngoài nấu cơm. Ðạn lúc này đã bắn vào phía nhà thờ. Má tôi lo lắng:
“Ra kêu mấy đứa vô. Còn nấu nướng chi nữa.”
Rồi nồi cơm cũng chín. Vợ Bé như đã phải chạy một mạch với nồi cơm vào bên trong, thở hổn hển:
“Dễ sợ quá. Từ bếp chạy vô đây mà đạn nó rượt sau lưng nè.”
Nó nhỏ giọng:
“Bác. Con nghe nói bên An Cựu nhà con, nhà Bác họ tràn vô chiếm ở hết rồi. Mà bác ơi, nghe nói Việt cộng cũng ở đầy xung quanh chỗ ni rồi.”
“Trời ơi là trời!”
Tôi biết má tôi đang lo lắng về nhà cửa. Bàn thờ ba tôi vừa bày xong những ngày cuối năm còn mới toanh, nằm lạnh lẽo không nhang không khói. Lòng người vợ hay chồng già dù cách biệt âm dương vẫn nặng nghĩa tình với hương khói phụng thờ. Thấy má tôi sụt sùi, Thái ôm vai:
“Bác. Thôi ăn miếng cơm cho chắc bụng đã bác ơi. Con cũng sốt ruột quá nì bác. Mạ con, em con đang ở dưới Bao Vinh không biết ra răng.”
Rồi nó tiếp:
“Ðể con coi yên yên con về dưới nớ.”
Má tôi mếu máo:
“Chưa yên mô con ơi. Súng đạn mô có con mắt con nờ. Ðừng bỏ bác nghe con.”
Thái ứa nước mắt:
“Con mô biết chuyện tọa họa như ri. Con mà có súng con nhứt định chạy ra ngoài đường, tìm lính mình để cùng đánh nhau với tụi nó.”
Bé kêu nhỏ:
“Thái. Mi đừng nói ẩu. Ở đây... không phải là không có... Bụi tre có lỗ tai nghe, lỡ miệng là khổ...”
“Thôi ăn đi.”
Cũng không ăn được. Ðúng lúc đó lại ầm ầm tiếng súng. Kính lại rơi vỡ loảng xoảng. Mọi người nằm sát xuống đất. Thái dúi tôi vào dưới hàng ghế rồi đưa cả cái lưng đỡ cho má tôi. Nhưng may mắn, chỉ một lần kính vỡ, chưa kịp làm ai bị thương thì tiếng súng đã hướng về phía khác. Tôi ngạc nhiên khi nhận ra có cả tiếng súng như từ trong sân, sau dãy hàng rào nhà thờ bắn ra nữa. Vậy là họ đã tới nơi!
Chúng tôi chịu đựng sự kinh hoàng như vậy chừng nửa tiếng đồng hồ. Chỉ nửa tiếng thôi sao? Nó dài như cả thế kỷ, nó làm tất cả mạch máu căng kéo ra, bao lần muốn đứt. Rồi cũng còn sống!
Chúng tôi đã mở mắt, đã nhìn thấy nhau. Người đàn ông điên cơn sợ đã làm bớt điên, ngồi co ro. Bà cụ già dựa vào người chồng già hồng hộc thở. Coi chị đàn bà ôm cái bọc vải kìa. Chị nép sát vào tôi từ lúc nào vậy? Một mùi hôi thối xông lên làm tôi muốn nôn ọe. Cái mùi hôi này sao bây giờ tôi mới nhận ra. Cái mùi hôi thối kinh hoàng quá. Nó là mùi thịt rữa, mùi chuột chết, mùi mồ hôi... mùi mắm thúi? Không phải, hình như tất cả các thứ mùi đó hỗn hợp lại! Không phải chỉ riêng tôi, mà má tôi, mà Thái, mà mọi người cũng vừa nhận ra cái mùi nồng nặc đó rồi. Thái chồm người muốn kéo cái bọc. Người đàn bà né tránh đưa cái bọc sang bên. Có lẽ vì mạnh tay quá, cái bọc tung ra, trong cái bọc thò ra một bàn chân trẻ con nhỏ xíu, nứt nẻ, bầy nhầy. Một dây nước vàng sền sệt rơi xuống sàn thành một vũng nhỏ. Mùi thối xông lên nồng nặc hơn, khủng khiếp hơn. Tôi hoa cả mắt, choáng váng muốn xỉu. Bỗng nhiên tôi la lớn một tiếng. Tôi cũng không hiểu vì sao tôi la.
Người đàn bà cũng la lên một tiếng lớn hơn, ngay sau tiếng la của tôi. Tiếng la của bà ta giống tiếng kêu của một con thú bị giết. Tiếng gầm rú của con thú tuyệt vọng cùng với tiếng súng nổi lên bên ngoài làm tôi tỉnh người. Mặc tiếng súng. Mọi người đổ dồn về người đàn bà, về mùi hôi thối, về cái xác chết trẻ con đã quá lâu. Một người đàn ông tiến tới trước mặt bà ta:
“Ðưa đây.”
Con thú đã hết sức hết hơi, đã thôi không vật vã mà yếu xìu:
“Ðừng. Ðừng mấy ông ơi. Con tui. Nó còn sống, còn thở. Con tui mà... Con ơi... ngủ đi con, ngủ đi con...”
Người đàn bà cố đưa đưa cái bọc, nhưng nhấc tay không lên. Tiếng hát cũng đứt quãng vì tiếng thở gấp gáp. Bà ra đã đói quá.
“Ðưa đây.”
Một người đàn ông đưa tay, chưa kịp đụng tới thì cái bọc tụt mép vải. Một vật rơi lăn theo tấm vải bung, mép vải vẫn còn giữ chặt trong tay chị. Xác một hài nhi rơi xuống nền nhà. Ðứa bé đã chết từ lâu, không còn hình hài nguyên vẹn mà chỉ là một đống thịt đang rữa nát, rịn nước mủ.
Những người xung quanh kêu rú lên. Thu lùi lại ôm lấy mặt. Má tôi quay đi. Nhưng chị đàn bà thì khác, như vừa sắp ngã vật xuống vì đói, vì hết hơi sức, chị bỗng nhào tới xác đứa bé. Chị dùng cả tấm thân chị chồm lên thân hình đứa trẻ. Ðôi mắt lạc thần bỗng như rực ánh, chị như chồm hổm như sẵn sàng vồ, cắn xé nếu ai đụng đến đứa con đã chết của chị.
“Lấy đứa nhỏ đi. Thúi quá.”
Người ta kéo chị ra. Chị vùng vằng, nhe răng. Nhưng chị có bao sức nữa. Miệng thì thào:
“Ðừng mà. Con tui. Con của tui mà.”
Người đàn bà bị kéo ra một góc và nằm bẹp dí. Nhưng bà ta đưa cặp mắt nhìn mọi người như van xin, lạy lục, rồi bà lết tới, lết tới. Bàn tay của bà đã đụng được bàn chân của xác đứa con. Rồi chị ôm chặt cái chân nhỏ bé nhầy nhụa, hôi hám, chị rên lên:
“Con đây rồi. Con mô có bỏ mạ.”
Cái miệng chị méo xẹo. Khóc hay cười? Chị nhìn lên nóc nhà thờ, đôi mắt lại đờ đẫn, thất thần, lạc điệu, như không nhìn thấy gì nữa hết, mà đã lọt ra ngoài vòm trời bên ngoài.
“Kéo mụ ta ra đi. Trời ơi, coi tề...”
“Con ơi. Mạ ôm con nì. Răng mà con dơ quá rứa. Ðể mẹ chùi cho con...”
Cái miệng của bà đưa tới ngón chân nhỏ xíu, lở lói. Cái lưỡi chị đàn bà đưa ra, liếm láp ngón chân, bàn chân. Tôi muốn xỉu. Thái đỡ tôi:
“Chị đừng nhìn nữa. Chị đi ra chỗ khác đi.”
Tôi không cất bước được. Sự thống khổ quá mức của người đàn bà cũng làm tê liệt thần kinh tôi.
“Ði kêu cha. Báo cho cha biết.”
“Kéo con mụ ra. Mấy chuyện ni không cần cha phải lo. Mấy anh em trật tự mô hết rồi?”
Hai người giữ chặt chị đàn bà. Mấy thanh niên lấy một cái áo cũ bọc kín xác đứa bé. Giọng chị đàn bà òng ọc như con heo bị cắt tiết.
“Con ơi, con không bỏ mạ mà. Con ơi, con khóc đi, khóc lớn đi cho mạ dỗ... Khóc đi, khóc đi con ơi! Trả lại cho tui, trả lại con tui cho tui... trả lại... trả lại...”
Ðứa nhỏ đã được đem đi. Người ta không giữ chị nữa. Vừa được thả ra là chị bò, chị lết, chị khóc, chị kêu. Cha Sở lại tới:
“Ðóng chặt cửa. Không ai được ra ngoài. Ðang đánh nhau dữ lắm.”
Lúc đó cái điệp khúc “trả con tui lại cho tui, trả lại cho tui, trả lại con tui” mới lùi xa trong đầu tôi, và tôi như choàng tỉnh vì tiếng súng bao quanh bốn bề. Người đàn bà lết theo dưới chân cha Sở mà không ai để ý. Khi cha ra ngoài, đóng cửa lại thì chị cũng lết ra ngoài luôn rồi.
Ra đến ngoài như có không khí, thở được nhiều, cơn đói bị đẩy lui bớt hay sao mà giọng chị gào thét lại thi đua được với bom đạn. Chị chạy đi đâu? Chị ra sao rồi? Chỉ thoáng một cái, tiếng của chị hoàn toàn im bặt trong tiếng súng càng lúc càng hỗn loạn.
Tôi vẫn còn bị chôn chân ở chỗ đứng đó. Ðứa bé không còn. Người mẹ khốn khổ cũng không còn? Nước mắt tôi chảy ràn rụa trên mặt tự lúc nào. Tôi lại nghe vang trong đầu điệp khúc đòi con của người mẹ. Bom đạn nuốt bà mất rồi sao? Nuốt giùm bà đi, vì bà đã gửi sự sống theo đứa con rồi. Chúc mẹ con sớm gặp nhau.
Người ta quên chị đàn bà ngay sau đó. Bây giờ không chỉ súng nhỏ nổ rền mà cả súng lớn cũng tới tấp nữa. Ðại bác. Bom chơm. B 40. Aka. Mọi tiếng súng dữ dằn nhất dùng để hủy diệt con người đang dồn tới thành phố Huế nhỏ bé, hiền lành, đang đổ xô vào khu nhà thờ mọi người dùng cầu nguyện. Choang. Choang. Mấy miếng kính màu trên vòm nóc nhà thờ còn sót lại, vỡ tan, rơi xuống làm một trận mưa kính bên trong.
“Ở đây nguy quá rồi, bà con ơi!”
Ai đó la thất thanh. Cảnh hỗn loạn tìm nơi trốn núp. Tiếng xô đẩy, tiếng chửi rủa nhau. Có nhiều người chui xuống dưới lớp người khác đang nằm đè nhau để núp trốn. Có người kéo một người khác dưới ghế nguyện để lấy chỗ cho mình. Nhưng đâu cũng không yên nữa. Cả khu nhà thờ rung rinh, trêm vòm rực lửa, cả gạch, ngói, bụi khói như một tấm lưới dày chụp xuống.
“Chạy. Chạy bà con ơi.”
“Mạ ơi, con bị rồi...”
“Anh ơi, con nó...”
“Trời ơi, chồng tui... Bà con ơi, cứu, cứu...”
Tiếng kêu khóc nổi lên bốn phía. Người ta xô đẩy nhau, níu kéo nhau. Dồn góc này, chui nhủi góc kia. Ầm. Ầm. Kêu la. Nhắm mắt. Chết thật. Chết giả. Sợ tới chết. Cây thánh giá gỗ từ trên tường bay xuống. Cây thánh giá đã có máu của chúa, không thấm thêm máu của ai. Nhưng kính, gạch, đá, bắn tứ tung, gây nhiều thương tích. Một người đàn ông dựa đầu vào cây thánh giá đã nằm yên dưới nền nhà, cái đầu bể nát vì gạch đá nghẹo sang một bên. Anh ta mở đôi mắt an nhiên nhìn mọi người.
Tôi có bị thương ở đâu trên người không? Má tôi, Thái, các em tôi có đứa nào bị thương không? Trên quần áo mọi người đầy máu, máu của mình, máu của người. Một tia máu bắn cả vào mặt tôi, vào mắt tôi làm tôi phải nhắm mắt lại. Tôi bị rơi vào bóng tối và như thấy tử thần đang giang tay ra, đòi dắt đi.
“Chị bị rồi, Thái ơi!”
“Không phải chị mô. Máu của người ta.”
Thái xé vạt áo sơ mi để lau mặt cho tôi.
“Con ơi. Con mô rồi?”
“Má, má mô? Mô rồi?”
Tôi quờ quạng. Tay tôi đụng cổ má tôi. Da bà còn mềm, còn ấm. Thái vẫn cố quệt lau tiếp trên mặt tôi. Dù hai mí mắt rít chịt, tôi cũng cố mở, và bám áo Thái để bước theo.
Không biết hai cánh cửa gỗ dày chắc chắn có khóa chặt hay không, mà chỉ cần đoàn người vừa ùa tới là đã bị đẩy tung, rệu rạo. Hình như không cần phải bước, thoáng cái chúng tôi đã bị đẩy ra tới sân. Nhưng ra tới sân, chúng tôi lại lạc vào giữa cơn bom đạn. Bầu trời đầy những lằn sáng như sấm sét, bốn phía tiếng rít của đạn, trên đầu tiếng dội của bom. Nhiều người ngã xuống. Tiếng kêu khóc như ri.
“Trở lại. Trở lại.”
Xô đẩy, chen chúc, đạp lên nhau để trở vào bên trong còn vất vả, khó nhọc hơn lúc đẩy cánh cửa gỗ mà ra ngoài. Chúng tôi cứ bị xô dạt lui xô dạt tới, và nhà thờ ba phía cửa mở toang hoác, bên trong trống hốc in cả một khoảng trời.
Chúng tôi tìm được một khoảng tường. Nhưng chưa định hồn, đám người đã ùn tới, lại xô, lại đẩy, uýnh lộn, giằng kéo. Chúng tôi lại phải chạy, nhắm mắt nhắm mũi mà chạy. Khi mở mắt ra, chúng tôi lại trở vào được bên trong nhà thờ. Bây giờ cũng chỉ còn mấy mảnh tường sụp đổ, một nửa mái nhà thờ đã mất tiêu. Thấy không an toàn, nhiều người lại kéo nhau chạy ra, họ tràn xuống nhà ngang, nhà bếp, phía sau vườn, bên giếng nước. Ở đâu chỉ cần có một vật chắn là có người ẩn núp. Không còn ai có thể cứu ai, lo cho ai lúc này nữa.
“Ở đây là chết. Bác, mình phải chạy.”
“Còn chạy đi mô chừ con ơi!”
Má tôi rên lên rồi òa khóc. Một tiếng rú. Một người ngã. Một tiếng kêu cha kêu mẹ. Một người nữa bị thương. Cứ vậy, bên này bên kia, góc này góc nọ. Ầm. Một tiếng nổ ngay trên đầu chúng tôi. Không biết chúng tôi đã chạy hay bị ném ra ngoài. Chỉ biết cắm đầu chạy giữa các lằn đạn xé trời, đổ rạp cây cối, xớt ngọt con người.
Cũng có lúc súng đạn biết mệt, biết nghỉ ngơi. Tôi ngồi phệt xuống. Ụt ụt ụt. Tôi ngồi lên một con heo bị thương và con heo đau đớn chửi lại tôi, hất tôi xuống đất. Lúc đó tôi mới có chút thời gian coi lại mình. Quần áo tôi ướt đẫm máu đỏ. Má tôi, Thái và mấy đứa em áo quần cũng nhuộm máu đỏ nhiều hơn đất cát. Nhưng may mắn chưa ai bị vết thương nào đáng kể. Thái bị thêm vài mảnh kiếng cắt ở cổ, ở cánh tay. Còn tôi, một ngón chân bị bị sướt, dập. Nhưng chút đau rát đâu có thấm thía gì với cảnh chết chóc đau đớn xung quanh. Tôi đã mất luôn đôi dép lúc nào không biết. Chẳng ai còn một đôi dép trong chân, kể cả má tôi. Nhưng Thái vẫn ôm ghì bọc gạo và bình nước. Má tôi vẫn còn cái bọc quần áo.
“Còn bọc quần áo của chị và của em đâu? Há? Ðâu?”
Tôi đã thả rơi ở đâu. Lúc nào. Nhớ gì nổi. Thây kệ. Không được. Thái chạy trở lại và tìm ra.
Súng đạn nghỉ lấy hơi xong rồi lại bắt đầu lẻ tẻ lên tiếng. Mọi người bàn nhau, cứ chạy ra phía bờ sông. Còn nguồn tin Mỹ và lính Cộng hòa đã ở bên kia cầu. Bên kia cầu mới là hy vọng. Thì cứ đi tới.
Quả là phía bên kia sông có yên tĩnh hơn. Súng nổ ran nhiều ở phía ruộng. Có nhiều đoàn người di tản đi ngược đi xuôi, loạn xạ vì họ chẳng biết nơi nào yên ổn, nơi nào không yên! Biết hỏi han cũng không được tin tức gì, mà người ta cũng không có thì giờ kể cả cái gật đầu hay lắc đầu nữa.
“Thôi kệ con ơi, phó cái mạng cho trời đất.”
“Dạ. Rứa thì mình cứ theo người ta mà chạy.”
Gia đình chú tôi có nhiều con cháu. Mấy đứa con nít thật quá tội nghiệp. Chúng nó vừa đói, vừa mệt, lại còn bị kéo lê đi, mặc kệ chân đụng đá, cây cành giữa đường. Chạy qua mấy cái lăng cổ, cung An Ðịnh đã thấp thoáng hiện ra giữa một vườn rộng cây cối rậm rịt. Cung An Ðịnh hiện nay là nơi ở của Bà Từ Cung. Trong sân cũng đã lố nhố người. Chúng tôi theo vào và cũng vội vàng tìm chỗ tránh đạn. Bên trong đã khá đông, chúng tôi bị dồn vào phía sau, sát bể nước lớn. Ở đây, tiếng súng xa hơn. Có vẻ vững tâm, Thái sắp đặt đồ đạc và chỗ nghỉ ngơi. Vợ Bé lấy mấy miếng cơm vắt đưa cho má tôi và bầy con nít trước. Lúc này tôi mới để ý không thấy hai ông bà cụ già ngồi sát cạnh trong nhà thờ đâu. Lúc chạy, họ bám theo áo chúng tôi mà. Thấy tôi cứ thắc mắc lo cho hai ông bà cụ, má tôi nói:
“Ai có số phần đó con ơi. Phần mình còn chưa biết tới đây ra răng nữa là... Ăn đi một miếng. Thái, con cũng ăn luôn. Mấy đứa nữa, ăn luôn. Chớ lỡ ra lại chạy....”
“Con thấy ở đây yên. Lại gần sông, bên kia nghe nói Mỹ lính mình đã tới...”
“Thôi, ăn đi. Hơi đâu mà đoán.”
Má tôi nói vậy mà đúng. Chỉ mươi phút sau thôi, tiếng súng tiến lại gần và bao vây quanh khu cung An Ðịnh. Thái đẩy mọi người nằm xuống. Chúng tôi nằm sát vào nhau, như thân này có thể chắn đạn cho thân kia. Không ai dám ngóc đầu lên, vì một người mới nhỏm dậy kéo đứa con, ông ta bị ngay một viên đạn xẹt vào, bứt luôn một lỗ tai. Cũng may nó tránh xuyên qua cái đầu. Chết hụt.
Chúng tôi lại rơi ngay vào trung tâm của trận đánh rồi. Lần này, cái chết như đã đến nhặt từng người. Súng lớn, súng nhỏ, từ bốn phía lấy cung An Ðịnh làm điểm nhắm. Ầm. Ầm. Hai tiếng nổ làm chúng tôi bay dội tứ tung. Cái bể chứa nước vỡ. Nước tràn ướt cả phòng. Phía trước đã trống rỗng.
“Chạy”.
Nhiều tiếng hô. Nhưng nhiều người không chạy được, nằm đó. Họ đã chết. Chúng tôi theo Thái từ phòng dưới chạy lên phòng trên. Nhưng cánh cửa ngăn phòng đã đóng lại. Day. Ðấm. Ðạp. Cánh cửa cũng tung ra. Tiếng đạn bên ngoài càng dồn dập hơn, làm cho con người ta thu nhỏ lại và chừng đó người thêm vào cũng đủ chỗ để trốn nấp.
Không còn đâu an toàn nữa. Lại ầm, ầm. Căn nhà rung lên, giựt loạn. Ầm. Ầm. Một nửa mái nhà đổ xuống. Rào rào. Ðá gạch. Tiếng kêu. Tiếng khóc. Thái cố đẩy chúng tôi vào tuốt phía dưới một bộ trường kỷ. Cát bụi làm chúng tôi không mở mắt ra được. Nhưng tôi biết má tôi vẫn nắm chặt tay tôi. Giọng má tôi bên tai: “Con ơi. Con. Con còn đó không con.”
Bầu trời âm u bên ngoài sáng rực. Từng lằn chớp lóe lên. Mỗi lằn chớp chiếu cho tôi một hình ảnh. Mấy đứa con tôi. Tôi chắc không trở về để thấy chúng nó nữa. Chồng con tôi đã mua vé sẵn, ngày mùng hai Tết sẽ về Huế. Ngày mùng Hai qua rồi, bây giờ là mùng mấy? Tôi còn lòng dạ nào mà tính toán tháng với ngày. Ở Sài gòn có như ở đây không? Chồng tôi. Các con tôi. Trời đất ơi! Tôi không gặp được nữa!
Nhưng lúc này là phút tận cùng rồi. Phút giữa sống và chết là một lằn chỉ nhỏ. Sự sợ hãi cũng đông cứng rồi. Tôi bình tĩnh lạ lùng. Tôi bịt tai mà vẫn nghe tiếng đạn rít. Lúc dồn dập phía này. Lúc thưa thớt phía kia. Lúc sao dồn hết vào mặt tiền. Lúc chạy vòng phía sau. Nhưng tòa nhà đã như cái răng sắp rụng, đong đưa, lung lay và chờ giờ bứt ra...
“Không xong rồi. Cõng ngài. Cõng ngài mau lên...”
“Chạy... theo”.
Thu la lên. Nhưng Thái dìm đầu Thu xuống.
“Muốn bay luôn cái đầu há.”
“Phò ngài chạy mau. Phía này. Không, phía này...”
“Trời ơi. Ðạp lên đầu tui.”
“Cha mạ ơi, trúng chỗ bị thương của tui. Ui chao, ui chao...”
Tôi hé mắt. Bóng người chạy thấp thoáng trong bụi mù. Một bà già mặc áo gấm đeo trên lưng một người mà tôi không nhận ra đàn ông hay đàn bà. Nhưng cái người cõng ngài mạnh lắm, xô, đẩy, đạp, gạt... và biến mất rất nhanh. Cùng lúc đó, Thái cũng băng người nhảy vọt ra phía cửa sổ. Em Thái cũng bỏ chúng tôi?
“Cầm cái cơi trầu của ngài...”
“Cái mền... cái mền...”
Vài người lật đật chạy theo. Rồi hết. Một giọng càu nhàu:
“Bà Từ Cung đó. Sướng quá hí. Giờ ni mà còn ngài với nghiếc.”
Không ai hưởng ứng vì tiếng súng lại vang rền. Không phải một phía mà trở lại bốn phía. Sẽ không còn một dịp may nào nữa! Các con ơi! Thôi mẹ từ giã, mẹ vĩnh biệt các con!
Tôi không thắc mắc gì về việc em Thái nhảy ra ngoài cửa sổ nữa. Tôi cũng đã hết hy vọng chạy thoát như vừa rồi chạy ra khỏi nhà thờ. Sẽ chết ở đây. Trong lúc gần như mê đi, tôi bỗng có cảm tưởng trên má của mình ấm áp. Nước ấm? Làm gì có. Máu đó thôi. Một đám lông xù xì áp vào người tôi, chắn phía trước ngực tôi. Một cái lưỡi chó liếm vào mặt tôi và máu, ở người tôi hay người nó, mà có mùi ngai ngái, tanh ấm, dễ chịu. Máu từ ngoài áo thấm vô hay từ bên trong chảy ra. Con chó cứ dụi vào tôi, đẩy sát tôi vào người má tôi. Má tôi ra sao rồi? Má có ngất đi không?
Nguồn:
[http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=6241&rb=08](http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=6241&rb=08)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: GSE

X-Content-Type-Options: nosniff

Connection: close

Cache-Control: private, max-age=0

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Content-Type: text/html; charset=UTF-8