text:
CNM365. Chào ngày mới 1 tháng 8. Wikipedia Ngày này năm xưa. Năm 2008 – Toàn bộ tỉnh Hà Tây, 4 xã thuộc huyện Lương Sơn (Hòa Bình), và huyện Mê Linh (tỉnh Vĩnh Phúc) được sát nhập vào thủ đô Hà Nội (hình). Ngày thành lập Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Năm 1927 – Nổ ra Khởi nghĩa Nam Xương, được xem là cuộc chạm trán đầu tiên của Nội chiến Trung Quốc giữa Quốc dân Đảng và Đảng Cộng sản Trung Quốc. Đây cũng là cuộc đấu tranh vũ trang đầu tiên của Đảng Cộng sản Trung Quốc lãnh đạo nên ngày này cũng được coi là ngày thành lập Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc. Năm 1901 – Báo Nông cổ mín đàm ra số đầu tiên ở Nam Kỳ.
1 tháng 8
Ngày 1 tháng 8 là ngày thứ 213 (214 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 152 ngày trong năm.
Mục lục
Sự kiện
- 30 TCN – Octavian (sau này gọi là Augustus) tiến vào Alexandria, Ai Cập, giành lấy quyền cai trị vùng đất này cho La Mã.
- 527 – Justinian I trở thành hoàng đế Đế quốc Byzantine.
- 902 – Taormina, pháo đài vững chắc cuối cùng của Byzantine tại Sicilia, bị chiếm bởi quân Aghlabid.
- 1203 – Isaac II Angelus, trở lại làm hoàng đế của Byzantine, tuyên bố cùng con trai Alexius IV Angelus nắm quyền sau Cuộc Thập tự chinh lần thứ tư.
- 1291 – Quốc gia Thụy Sĩ ra đời
- 1461 – Edward IV trở thành vua nước Anh.
- 1492 – Ferdinand II của Aragon và Isabella I của Castile trục xuất người Do Thái ra khỏi Tây Ban Nha.
- 1498 – Christopher Columbus trở thành người Châu Âu đầu tiên đến Venezuela.
- 1619 – Những người nô lệ da đen đầu tiên đến Châu Mỹ tại Jamestown, Virginia.
- 1664 – Quân đội Đế quốc Ottoman bị đánh bại trong Trận Saint Gotthard bởi quân Áo của Raimondo Montecuccoli, dẫn đến Hòa ước Vasvár.
- 1774 – Nguyên tố oxygen được tìm ra lần thứ ba (và cũng là lần cuối cùng).
- 1798 – Chiến tranh Cách mạng Pháp: Trận Nile – Hạm đội Hải quân Hoàng gia Anh do Horatio Nelson chỉ huy bất ngờ đánh bại hạm đội Pháp của François-Paul Brueys D’Aigalliers.
- 1800 – Đạo luật Hợp nhất 1800 được thông qua với việc thống nhất Vương quốc Anh và Vương quốc Ireland thành Vương quốc Liên hiệp Anh và Ireland.
- 1831 – Cầu London mới được khánh thành.
- 1832 – Chiến tranh Black Hawk chấm dứt.
- 1876 – Colorado trở thành bang thứ 38 của Hoa Kỳ.
- 1894 – Chiến tranh Thanh-Nhật chính thức bùng nổ giữa Nhà Thanh và Đế quốc Nhật Bản vì những mâu thuẫn tại Triều Tiên.
- 1901 – Báo Nông cổ mín đàm ra số đầu tiên ở Nam Kỳ
- 1902 – Hoa Kỳ mua quyền làm chủ kênh đào Panama từ Pháp.
- 1914 – Thế chiến thứ nhất: Đế quốc Đức tuyên chiến với đế quốc Nga.
- 1927 – Nổ ra Khởi nghĩa Nam Xương, được xem là cuộc chạm trán đầu tiên của Nội chiến Trung Quốc giữa Quốc dân Đảng và Đảng Cộng sản Trung Quốc. Đây cũng là cuộc đấu tranh vũ trang đầu tiên của Đảng Cộng sản Trung Quốc lãnh đạo nên ngày này cũng được coi là ngày thành lập Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc.
- 1930 – Ngày truyền thống ngành Tuyên giáo
- 1936 – Bắt đầu Thế vận hội Berlin 1936 kéo dài đến ngày 16 tháng 8.
- 1941 – Chiếc xe Jeep đầu tiên được sản xuất.
- 1944 – Anne Frank ghi những dòng nhật ký cuối cùng của mình.
- 1944 – Bắt đầu Khởi nghĩa Warsaw tại Warsaw, Ba Lan chống lại Đức Quốc xã.
- 1960 – Dahomey (sau đổi tên là Benin) tuyên bố độc lập từ tay Pháp.
- 1960 – Islamabad trở thành thủ đô Pakistan.
- 1964 – Congo thuộc Bỉ đổi tên thành Cộng hòa Dân chủ Congo.
- 1966 – Charles Whitman bắn chết 15 người tại đại học Texas ở Austin trước khi bị cảnh sát giết chết.
- 1967 – Israel sáp nhập Đông Jerusalem.
- 1975 – Định ước Helsinki bàn về vấn đề an ninh và hợp tác châu Âu
- 1980 – Tai nạn đường sắt giết chết 18 người và làm 12 người bị thương tại Ireland.
- 1981 – Hệ thống truyền hình cáp âm nhạc MTV bắt đầu phát sóng, ca khúc đầu tiên là “Video Killed the Radio Star” của The Buggles.
- 1996 – Michael Johnson phá kỷ lục thế giới cự ly chạy 200m với thành tích 19 giây 32 tại Thế vận hội Mùa hè 1996 ở Atlanta, Georgia.
- 2001 – Bulgaria, Đảo Síp, Latvia, Malta, Slovenia vàSlovakia gia nhập Cơ quan môi trường châu Âu.
- 2004 – Cháy lớn tại một siêu thị ở Asunción, Paraguay làm chết 396 người và 500 người khác bị thương
- 2007 – Cầu sông Mississippi I-35W bắc qua sông Mississippi tại Minneapolis, Minnesota, đổ sập vào lúc 6:05 tối.
- 2008 – Toàn bộ tỉnh Hà Tây, 4 xã thuộc huyện Lương Sơn (Hòa Bình), và huyện Mê Linh (tỉnh Vĩnh Phúc) được sát nhập vào thủ đô Hà Nội
Sinh
- 1989: Tiffany (ca sĩ Hàn Quốc) của ban nhạc Girls’ Generation
Mất
- 1995 – Dương Thiệu Tước, nhạc sĩ tiền chiến Việt Nam (s. 1915).
- 2009 – Corazon Aquino, tổng thống Philippines (s. 1933).
Những ngày lễ và kỷ niệm
- Ngày thành lập Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc
Hà Nội
Hà Nội là thủ đô của nước Việt Nam từ năm 1976 đến nay,[4] và là thủ đô của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từ năm 1946,[5] là thành phố lớn nhất Việt Nam về diện tích với 3328,9 km2,[6] đồng thời cũng là địa phương đứng thứ nhì về dân số với 6.699.600 người (2011).[7] Hiện nay, thủ đô Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh là đô thị loại đặc biệt của Việt Nam. Hà Nội nằm giữa[8] đồng bằng sông Hồng trù phú, nơi đây đã sớm trở thành một trung tâm chính trị và tôn giáo ngay từ những buổi đầu của lịch sử Việt Nam. Năm 1010, Lý Công Uẩn, vị vua đầu tiên của nhà Lý, quyết định xây dựng kinh đô mới ở vùng đất này với cái tên Thăng Long. Trong suốt thời kỳ của các triều đại Lý, Trần, Lê, Mạc, kinh thành Thăng Long là nơi buôn bán, trung tâm văn hóa, giáo dục của cả miền Bắc. Khi Tây Sơn rồi nhà Nguyễn lên nắm quyền trị vì, kinh đô được chuyển về Huế và Thăng Long bắt đầu mang tên Hà Nội từ năm 1831, dưới thời vua Minh Mạng. Năm 1902, Hà Nội trở thành thủ đô của Liên bang Đông Dương và được người Pháp xây dựng, quy hoạch lại. Trải qua hai cuộc chiến tranh, Hà Nội là thủ đô của miền Bắc rồi nước Việt Nam thống nhất và giữ vai trò này cho tới ngày nay.
Sau đợt mở rộng địa giới hành chính vào tháng 8 năm 2008, Hà Nội hiện nay gồm 12 quận, 1 thị xã và 17 huyện ngoại thành. Hiện nay, Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh là hai trung tâm kinh tế – xã hội đặc biệt quan trọng của Việt Nam. Năm 2009, sau khi mở rộng, GDP của thành phố tăng khoảng 6,67%, tổng thu ngân sách khoảng 70.054 tỷ đồng.[9] Hà Nội cũng là một trung tâm văn hóa, giáo dục với các nhà hát, bảo tàng, các làng nghề truyền thống, những cơ quan truyền thông cấp quốc gia và các trường đại học lớn.
Mục lục
- 1 Địa lý
- 2 Dân cư
- 3 Lịch sử
- 4 Kiến trúc và quy hoạch đô thị
- 5 Hành chính
- 6 Kinh tế
- 7 Du lịch
- 8 Giao thông
- 9 Xã hội
- 10 Văn hóa
- 11 Hà Nội trong nghệ thuật
- 12 Thành phố kết nghĩa
- 13 Đọc thêm
- 14 Chú thích
- 15 Liên kết ngoài
Địa lý
Vị trí, địa hình
Nằm chếch về phía tây bắc của trung tâm vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng, Hà Nội có vị trí từ 20°53′ đến 21°23′ vĩ độ Bắc và 105°44′ đến 106°02′ kinh độ Đông, tiếp giáp với các tỉnh Thái Nguyên, Vĩnh Phúc ở phía Bắc, Hà Nam, Hòa Bình phía Nam, Bắc Giang, Bắc Ninh và Hưng Yên phía Đông, Hòa Bình cùng Phú Thọ phía Tây. Hà Nội cách thành phố cảng Hải Phòng 120 km.[10][11] Sau đợt mở rộng địa giới hành chính vào tháng 8 năm 2008, thành phố có diện tích 3.324,92 km2, nằm ở cả hai bên bờ sông Hồng, nhưng tập trung chủ yếu bên hữu ngạn.[11]
Địa hình Hà Nội thấp dần theo hướng từ Bắc xuống Nam và từ Tây sang Đông với độ cao trung bình từ 5 đến 20 mét so với mực nước biển. Nhờ phù sa bồi đắp, ba phần tư diện tích tự nhiên của Hà Nội là đồng bằng, nằm ở hữu ngạn sông Đà, hai bên sông Hồng và chi lưu các con sông khác. Phần diện tích đồi núi phần lớn thuộc các huyện Sóc Sơn, Ba Vì, Quốc Oai, Mỹ Đức, với các đỉnh núi cao như Ba Vì (1.281 m), Gia Dê (707 m), Chân Chim (462 m), Thanh Lanh (427 m), Thiên Trù (378 m)… Khu vực nội thành có một số gò đồi thấp, như gò Đống Đa, núi Nùng.[11]
Thủ đô Hà Nội có bốn điểm cực là:
- Cực Bắc là xã Bắc Sơn, huyện Sóc Sơn.
- Cực Tây là xã Thuần Mỹ, huyện Ba Vì.
- Cực Nam là xã Hương Sơn, huyện Mỹ Đức.
- Cực Đông là xã Lệ Chi, huyện Gia Lâm.
Thủy văn
Sông Hồng là con sông chính của thành phố, bắt đầu chảy vào Hà Nội ở huyện Ba Vì và ra khỏi thành phố ở khu vực huyện Phú Xuyên tiếp giáp Hưng Yên. Đoạn sông Hồng chảy qua Hà Nội dài 163 km, chiếm khoảng một phần ba chiều dài của con sông này trên đất Việt Nam. Hà Nội còn có Sông Đà là ranh giới giữa Hà Nội với Phú Thọ, hợp lưu với dòng sông Hồng ở phía Bắc thành phố tại huyện Ba Vì. Ngoài ra, trên địa phận Hà Nội còn nhiều sông khác như sông Đáy, sông Đuống, sông Cầu, sông Cà Lồ,… Các sông nhỏ chảy trong khu vực nội thành như sông Tô Lịch, sông Kim Ngưu,… là những đường tiêu thoát nước thải của Hà Nội.[11]
Hà Nội cũng là một thành phố đặc biệt nhiều đầm hồ, dấu vết còn lại của các dòng sông cổ. Trong khu vực nội thành, hồ Tây có diện tích lớn nhất, khoảng 500 ha, đóng vai trò quan trọng trong khung cảnh đô thị, ngày nay được bao quanh bởi nhiều khách sạn, biệt thự (xem ảnh). Hồ Gươm nằm ở trung tâm lịch sử của thành phố, khu vực sầm uất nhất, luôn giữ một vị trí đặc biệt đối với Hà Nội. Trong khu vực nội ô có thể kể tới những hồ nổi tiếng khác như Trúc Bạch, Thiền Quang, Thủ Lệ… Ngoài ra, còn nhiều đầm hồ lớn nằm trên địa phận Hà Nội như Kim Liên, Liên Đàm, Ngải Sơn – Đồng Mô, Suối Hai, Mèo Gù, Xuân Khanh, Tuy Lai, Quan Sơn,…[11]
Do quá trình đô thị hóa mạnh mẽ từ năm 1990 đến nay, phần lớn các sông hồ Hà Nội đều rơi vào tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng. Theo PGS-TS Trần Đức Hạ – Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu cấp thoát nước và môi trường thuộc Hội Cấp thoát nước VN, lượng nước thải chưa qua xử lý xả thẳng ra môi trường quá lớn. Chỉ tính riêng trong khu vực nội đô, mỗi ngày lượng nước thải xả thẳng ra hệ thống sông hồ vào khoảng 650.000 m3/ngày (2015). Sông Tô Lịch, trục tiêu thoát nước thải chính của thành phố, hàng ngày phải tiếp nhận khoảng 250.000 m³ nước thải xả thẳng xuống dòng sông mà không hề qua xử lý. Nó bị ô nhiễm nặng nề: nước sông càng lúc càng cạn, màu nước càng ngày càng đen và bốc mùi hôi thối nặng. Với chiều dài gần 20 km chảy qua địa bàn thủ đô, nhiều khúc của sông Nhuệ nước đen kịt, đặc quánh, mùi hôi thối bốc lên nồng nặc và gần như không còn xuất hiện sự sống dưới lòng sông [12]. Tương tự, sông Kim Ngưu nhận khoảng 125.000 m³ nước thải sinh hoạt mỗi ngày. Sông Lừ và sông Sét trung bình mỗi ngày cũng đổ vào sông Kim Ngưu khoảng 110.000 m³. Lượng nước thải sinh hoạt và công nghiệp này đều có hàm lượng hóa chất độc hại cao. Các sông mương nội và ngoại thành, ngoài vai trò tiêu thoát nước còn phải nhận thêm một phần rác thải của người dân và chất thải công nghiệp. Những làng nghề thủ công cũng góp phần vào gây nên tình trạng ô nhiễm này.[13]
Khí hậu
Khí hậu Hà Nội tiêu biểu cho vùng Bắc Bộ với đặc điểm của khí hậu cận nhiệt đới ẩm, mùa hè nóng, mưa nhiều và mùa đông lạnh, ít mưa về đầu mùa và có mưa phùn về nửa cuối mùa. Nằm về phía bắc của vành đai nhiệt đới, thành phố quanh nǎm tiếp nhận lượng bức xạ Mặt Trời rất dồi dào và có nhiệt độ cao. Và do tác động của biển, Hà Nội có độ ẩm và lượng mưa khá lớn, trung bình 114 ngày mưa một năm. Một đặc điểm rõ nét của khí hậu Hà Nội là sự thay đổi và khác biệt của hai mùa nóng, lạnh. Mùa nóng kéo dài từ tháng 5 tới tháng 9, kèm theo mưa nhiều, nhiệt độ trung bình 28,1 °C. Từ tháng 11 tới tháng 3 năm sau là mùa đông với nhiệt độ trung bình 18,6 °C. Trong khoảng thời gian này số ngày nắng của thành phố xuống rất thấp, bầu trời thường xuyên bị che phủ bởi mây và sương, tháng 2 trung bình mỗi ngày chỉ có 1,8 giờ mặt trời chiếu sáng. Cùng với hai thời kỳ chuyển tiếp vào tháng 4 (mùa xuân) và tháng 10 (mùa thu), thành phố có đủ bốn mùa xuân, hạ, thu và đông.[14]
Vào tháng 5 năm 1926, nhiệt độ tại thành phố được ghi lại ở mức kỷ lục 42,8 °C. Tháng 1 năm 1955, nhiệt độ xuống mức thấp nhất, 2,7 °C.[10] Và tháng 6 năm 2015, Hà Nội tiếp tục phải hứng chịu đợt nóng kỉ lục trong 1 tuần (từ 1-6 đến 7-6) với nhiệt độ lên tới 42 °C. Theo một số kiểm tra vào thời điểm này, yên xe máy để ngoài đường trong một giờ đồng hồ có nhiệt độ là 80 °C, còn mũ bảo hiểm có nhiệt độ là 48 °C.
Khí hậu Hà Nội cũng ghi nhận những biến đổi bất thường. Đầu tháng 11 năm 2008, một trận mưa kỷ lục đổ xuống các tỉnh miền Bắc và miền Trung khiến 18 cư dân Hà Nội thiệt mạng và gây thiệt hại cho thành phố khoảng 3.000 tỷ đồng.[15][16]
Dân cư
Nguồn gốc dân cư sinh sống
Vào thập niên 1940, khi Hà Nội là thủ phủ của Liên bang Đông Dương, dân số thành phố được thống kê là 132.145 người.[18] Nhưng đến năm 1954, dân số Hà Nội giảm xuống chỉ còn 53 nghìn dân trên một diện tích 152 km².
Lịch sử của Hà Nội cũng đã ghi nhận dân cư của thành phố có những thay đổi, xáo trộn liên tục qua thời gian. Ở những làng ngoại thành, ven đô cũ, nơi người dân sống chủ yếu nhờ nông nghiệp, thường không có sự thay đổi lớn. Nhiều gia đình nơi đây vẫn giữ được gia phả từ những thế kỷ 15, 16. Trong nội thành, chỉ còn lại vài dòng họ đã định cư liên tục tại Thăng Long từ thế kỉ XV như dòng họ Nguyễn ở phường Đông Tác (Trung Tự – Hà Nội).
Do tính chất của công việc, nhiều thương nhân và thợ thủ công ít khi trụ nhiều đời tại một điểm. Gặp khó khăn trong kinh doanh, những thời điểm sa sút, họ tìm tới vùng đất khác. Cũng có những trường hợp, một gia đình có người đỗ đạt được bổ nhiệm làm quan tỉnh khác và đem theo gia quyến, đôi khi cả họ hàng.[19]
Từ rất lâu, Thăng Long đã trở thành điểm đến của những người dân tứ xứ. Vào thế kỷ 15, dân các trấn về Thăng Long quá đông khiến vua Lê Thánh Tông có ý định buộc tất cả phải về nguyên quán. Nhưng khi nhận thấy họ chính là lực lượng lao động và nguồn thuế quan trọng, triều đình đã cho phép họ ở lại. Tìm đến kinh đô Thăng Long còn có cả những cư dân ngoại quốc, phần lớn là người Hoa. Trong hơn một ngàn năm Bắc thuộc, rất nhiều những người Hoa đã ở lại sinh sống thành phố này. Trải qua các triều đại Lý, Trần, Lê, vẫn có những người Hoa tới xin phép cư ngụ lại Thăng Long. Theo Dư địa chí của Nguyễn Trãi, trong số 36 phường họp thành kinh đô Thăng Long có hẳn một phường người Hoa, là phường Đường Nhân. Những thay đổi về dân cư vẫn diễn ra liên tục và kéo dài cho tới ngày nay.[19]
Dân số
Các thống kê trong lịch sử cho thấy dân số Hà Nội tăng nhanh trong nửa thế kỷ gần đây. Vào thời điểm năm 1954, khi quân đội Việt Minh tiếp quản Hà Nội, thành phố có 53 nghìn dân, trên một diện tích 152 km². Đến năm 1961, thành phố được mở rộng, diện tích lên tới 584 km², dân số 91.000 người. Năm 1978, Quốc hội quyết định mở rộng thủ đô lần thứ hai với diện tích đất tự nhiên 2.136 km², dân số 2,5 triệu người.[20] Tới năm 1991, địa giới Hà Nội tiếp tục thay đổi, chỉ còn 924 km², nhưng dân số vẫn ở mức hơn 2 triệu người. Trong suốt thập niên 1990, cùng việc các khu vực ngoại ô dần được đô thị hóa, dân số Hà Nội tăng đều đặn, đạt con số 2.672.122 người vào năm 1999.[21][22][23] Sau đợt mở rộng địa giới gần đây nhất vào tháng 8 năm 2008, thành phố Hà Nội có 6,233 triệu dân và nằm trong 17 thủ đô có diện tích lớn nhất thế giới.[24] Theo kết quả cuộc điều tra dân số ngày 1 tháng 4 năm 2009, dân số Hà Nội là 6.451.909 người,[25] dân số trung bình năm 2010 là 6.561.900 người.[26]
Mật độ dân số trung bình của Hà Nội là 1.979 người/km². Mật độ dân số cao nhất là ở quận Đống Đa lên tới 35.341 người/km², trong khi đó, ở những huyện ngoại thành như Sóc Sơn, Ba Vì, Mỹ Đức, mật độ dưới 1.000 người/km².
Về cơ cấu dân số, theo số liệu 1 tháng 4 năm 1999, cư dân Hà Nội và Hà Tây chủ yếu là người Kinh, chiếm tỷ lệ 99,1%. Các dân tộc khác như Dao, Mường, Tày chiếm 0,9%.[11] Năm 2009, người Kinh chiếm 98,73% dân số, người Mường 0,76% và người Tày chiếm 0,23 %.[25]
Năm 2009, dân số thành thị là 2.632.087 chiếm 41,1%, và 3.816.750 cư dân nông thôn chiếm 58,1%.[26]
Lịch sử
Thời kỳ tiền Thăng Long
Những di chỉ khảo cổ tại Cổ Loa cho thấy con người đã xuất hiện ở khu vực Hà Nội từ cách đây 2 vạn năm, giai đoạn của nền văn hóa Sơn Vi. Nhưng đến thời kỳ băng tan, biển tiến sâu vào đất liền, các cư dân của thời đại đồ đá mới bị đẩy lùi lên vùng núi. Phải tới khoảng 4 hoặc 5 ngàn năm trước Công Nguyên, con người mới quay lại sinh sống ở nơi đây. Các hiện vật khảo cổ giai đoạn tiếp theo, từ đầu thời đại đồ đồng đến đầu thời đại đồ sắt, minh chứng cho sự hiện diện của Hà Nội ở cả bốn thời đại văn hóa: Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Gò Mun và Đông Sơn.[27] Những cư dân Hà Nội thời kỳ đó sinh sống nhờ trồng trọt, chăn nuôi và chài lưới. Giai đoạn tiền sử này tương ứng với thời kỳ của các Vua Hùng trong truyền thuyết. Thế kỷ 3 trước Công Nguyên, trong cuộc chiến với quân Tần từ phương Bắc, Thục Phán quyết định đóng đô ở Cổ Loa, nay là huyện Đông Anh, cách trung tâm Hà Nội khoảng 15 km. Sự xuất hiện của thành Cổ Loa ghi dấu Hà Nội lần đầu tiên trở thành một đô thị trung tâm về chính trị và xã hội.[27]
Thất bại của Thục Phán đầu thế kỷ 2 trước Công Nguyên đã kết thúc giai đoạn độc lập của Âu Lạc, bắt đầu giai đoạn một ngàn năm do các triều đại phong kiến Trung Hoa thống trị. Thời kỳ nhà Hán, Âu Lạc cũ được chia thành ba quận Giao Chỉ, Cửu Chân và Nhật Nam, Hà Nội khi đó thuộc quận Giao Chỉ. Vắng bóng trong sử sách suốt năm thế kỷ đầu, đến khoảng năm 454–456 thời Lưu Tống, Hà Nội mới được ghi lại là trung tâm của huyện Tống Bình.[28] Năm 544, Lý Bí nổi dậy chống lại nhà Lương, tự xưng hoàng đế, đặt quốc hiệu là Vạn Xuân. Người cháu của Lý Bí là Lý Phật Tử tới đóng đô ở Cổ Loa, nhưng nền độc lập này chỉ kéo dài tới năm 602. Thời kỳ Nhà Đường, An Nam được chia thành 12 châu với 50 huyện, Tống Bình là trung tâm của An Nam đô hộ phủ. Năm 866, viên tướng nhà Đường Cao Biền xây dựng một thành trì mới, Tống Bình được đổi tên thành Đại La – thủ phủ của Tĩnh Hải quân. Theo truyền thuyết, khi đắp thành, Cao Biền thấy một vị thần hiện lên tự xưng là thần Long Đỗ. Vì vậy, sử sách còn gọi Thăng Long là đất Long Đỗ.[29] Thế kỷ 10, sau chiến thắng của Ngô Quyền trước quân Nam Hán, Cổ Loa một lần nữa trở thành kinh đô của nước Việt.[27]
Thăng Long, Đông Đô, Đông Quan, Đông Kinh
Sau khi lên ngôi năm 1009 tại Hoa Lư, năm 1010, Lý Thái Tổ quyết định dời đô về Đại La. Theo một truyền thuyết phổ biến, khi tới Đại La, Lý Thái Tổ nhìn thấy một con rồng bay lên, vì vậy đặt tên kinh thành mới là Thăng Long. Kinh thành Thăng Long khi đó giới hạn bởi ba con sông: sông Hồng ở phía Đông, sông Tô phía Bắc và sông Kim Ngưu phía Nam. Khu hoàng thành được xây dựng gần hồ Tây với cung điện hoàng gia cùng các công trình chính trị. Phần còn lại của đô thị là những khu dân cư, bao gồm các phường cả nông nghiệp, công nghiệp và thương nghiệp. Ngay trong thế kỷ 10, nhiều công trình tôn giáo nhanh chóng được xây dựng, chùa Diên Hựu phía Tây hoàng thành xây năm 1049, chùa Báo Thiên xây năm 1057, Văn Miếu xây năm 1070, Quốc Tử Giám dựng năm 1076… Chỉ sau một thế kỷ, Thăng Long trở thành trung tâm văn hóa, chính trị và kinh tế của cả quốc gia.[30]
Nhà Trần nối bước nhà Lý cai trị Đại Việt, kinh thành Thăng Long tiếp tục được xây dựng. Hoàng thành được củng cố và xuất hiện thêm những cung điện mới. Năm 1230, Thăng Long được chia thành 61 phường, kinh thành đông đúc hơn dù địa giới không thay đổi. Giai đoạn này cũng ghi nhận sự xuất hiện của những cư dân ngoại quốc, như người Hoa, người Java và người Ấn Độ. Nền kinh tế công thương nghiệp cũng sản sinh tầng lớp thị dân và Thăng Long còn là nơi quy tụ của nhiều học giả, trí thức như Hàn Thuyên, Lê Văn Hưu, Chu Văn An… Trong cuộc chiến tranh với nhà Nguyên, kinh thành Thăng Long ba lần bị chiếm giữ nhưng đều kết thúc trong chiến thắng của Đại Việt.[31] Cuối thế kỷ 14, thời kỳ nhà Trần suy vi, một quý tộc ngoại thích là Hồ Quý Ly thâu tóm quyền lực, ép vua Trần dời kinh đô về Thanh Hóa. Khi Hồ Quý Ly chính thức lên ngôi, lập nên nước Đại Ngu năm 1400, kinh đô mới mang tên Tây Đô, Thăng Long được đổi thành Đông Đô. Nhưng vương triều của nhà Hồ chỉ tồn tại trong thời gian ngắn ngủi. Năm 1406, nhà Minh đưa quân xâm lược Đại Ngu, Thăng Long bị chiếm đóng và đổi tên thành Đông Quan. Thời kỳ Bắc thuộc thứ tư bắt đầu từ năm 1407 và kéo dài tới năm 1428.[32]
Sau chiến thắng của khởi nghĩa Lam Sơn, Lê Lợi thành lập nhà Lê và Đông Đô cũng lấy lại vị thế kinh thành. Năm 1430, thành phố được đổi tên thành Đông Kinh, đến 1466 được gọi là phủ Trung Đô. Hoàng thành Thăng Long dưới thời nhà Lê tiếp tục được mở rộng. Bên cạnh, khu vực dân cư được chia thành 2 huyện Vĩnh Xương và Quảng Đức, mỗi huyện 18 phường. Thời kỳ này, đứng đầu bộ máy hành chính là chức Phủ doãn. Thành phố tiếp tục một thời kỳ của những phường hội buôn bán, tuy bị hạn chế bởi tư tưởng ức thương của nhà Lê.[33] Trong giai đoạn tranh giành quyền lực giữa nhà Lê, nhà Mạc và chúa Trịnh, Thăng Long vẫn duy trì vị trí kinh đô. Sự phức tạp của chính trị thời kỳ này cũng đem lại cho thành phố một điểm đặc biệt: Bên cạnh hoàng thành của vua Lê, phủ Chúa Trịnh được xây dựng và là trung tâm quyền lực thực sự. Nhờ nền kinh tế hàng hóa và sự phát triển của ngoại thương, đô thị Thăng Long bước vào thời kỳ phồn vinh, thu hút thêm nhiều cư dân tới sinh sống. Câu ca Thứ nhất Kinh kỳ, thứ nhì Phố Hiến nói lên sự sầm uất giàu có của thành phố, giai đoạn này còn có tên gọi khác là Kẻ Chợ. Nhà truyền giáo người Pháp Alexandre de Rhodes ước tính dân số Thăng Long khi đó khoảng 1 triệu người. William Dampier, nhà phiêu lưu người Anh, đưa ra con số thường được xem hợp lý hơn, khoảng 2 vạn nóc nhà.[34]
Mùa hè năm 1786, quân Tây Sơn tiến ra miền Bắc lật đổ chính quyền chúa Trịnh, chấm dứt hai thế kỷ chia cắt Đàng Trong – Đàng Ngoài. Sau khi Nguyễn Huệ cùng quân Tây Sơn quay về miền Nam, năm 1788, nhà Thanh đưa quân xâm lược Đại Việt. Tại Phú Xuân, Nguyễn Huệ lên ngôi ngày 22 tháng 12 năm 1788 rồi đưa quân ra Bắc. Sau chiến thắng ở trận Ngọc Hồi – Đống Đa, nhà Tây Sơn trị vì Đại Việt với kinh đô mới ở Phú Xuân, Thăng Long trở thành thủ phủ của Bắc Thành, tức Bắc Bộ ngày nay.[35]
Thời nhà Nguyễn và Pháp thuộc
Triều đại Tây Sơn sụp đổ sau một thời gian ngắn ngủi, Gia Long lên ngôi năm 1802 lấy kinh đô ở Phú Xuân, bắt đầu nhà Nguyễn. Năm 1805, Gia Long cho phá tòa thành cũ của Thăng Long, xây dựng thành mới mà dấu vết còn lại tới ngày nay, bao bọc bởi các con đường Phan Đình Phùng, Hùng Vương, Trần Phú và Phùng Hưng. Năm 1831, trong cuộc cải cách hành chính của Minh Mạng, toàn quốc được chia thành 29 tỉnh, Thăng Long thuộc tỉnh Hà Nội.[36] Với hàm nghĩa nằm trong sông (Hán tự 河內), tỉnh Hà Nội khi đó gồm 4 phủ, 15 huyện, nằm giữa sông Hồng và Sông Đáy.[37][38] Tỉnh Hà Nội gồm thành Thăng Long, phủ Hoài Đức của trấn Sơn Tây, và ba phủ Ứng Hoà, Thường Tín, Lý Nhân của trấn Sơn Nam. Phủ Hoài Đức gồm 3 huyện: Thọ Xương, Vĩnh Thuận, Từ Liêm. Phủ Thường Tín gồm 3 huyện: Thượng Phúc, Thanh Trì, Phú Xuyên. Phủ Ứng Hoà gồm 4 huyện: Sơn Minh (nay là Ứng Hòa), Hoài An (nay là phía nam Ứng Hòa và một phần Mỹ Đức), Chương Đức (Nay là Chương Mỹ – Thanh Oai). Phủ Lý Nhân gồm 5 huyện: Nam Xang (nay là Lý Nhân), Kim Bảng, Duy Tiên, Thanh Liêm, Bình Lục. Hà Nội có tên gọi bắt đầu từ đây.
Nền kinh tế Hà Nội nửa đầu thế kỷ 19 cũng khác biệt so với Thăng Long trước đó. Các phường, thôn phía Tây và Nam chuyên về nông nghiệp, còn phía Đông, những khu dân cư sinh sống nhờ thương mại, thủ công làm nên bộ mặt của đô thị Hà Nội. Bên cạnh một số cửa ô được xây dựng lại, Hà Nội thời kỳ này còn xuất hiện thêm những công trình tín ngưỡng, tôn giáo như đền Ngọc Sơn, chùa Báo Ân…[36]
Năm 1858, Pháp bắt đầu nổ súng xâm chiếm Đông Dương. Sau khi chiếm ba tỉnh Đông Nam Kỳ, quân đội Pháp dưới sự chỉ đạo của Francis Garnier tiến đến Hà Nội đầu tháng 11 năm 1873. Mặc dù triều đình nhà Nguyễn chủ hòa, nhưng dân chúng Hà Nội vẫn tiếp tục chống lại người Pháp dưới sự chỉ huy của Nguyễn Tri Phương và Hoàng Diệu. Năm 1884, Tự Đức ký hòa ước công nhận sự bảo hộ của Pháp trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam, Hà Nội cũng bước vào thời kỳ thuộc địa.[39]
Ngày 19 tháng 7 năm 1888, Tổng thống Pháp Sadi Carnot ký sắc lệnh thành lập thành phố Hà Nội. Thành phố Hà Nội lúc này có diện tích nhỏ bao gồm 2 huyện Thọ Xương và huyện Vĩnh Thuận thuộc phủ Hoài Đức. Phạm vi thành phố bó hẹp nằm trong khu vực Phố Huế, Đại Cồ Việt, Khâm Thiên, Giảng Võ, Đường Thụy Khuê, Hồ Tây đến cầu Long Biên. 3 phủ Hoài Đức, Thường Tín, Ứng Hòa thuộc về tỉnh Hà Đông. Phủ Lý Nhân tách ra tạo thành tỉnh Hà Nam.
Đến năm 1902, Hà Nội trở thành thủ đô của toàn Liên bang Đông Dương.[20] Nhờ sự quy hoạch của người Pháp, thành phố dần có được bộ mặt mới. Lũy thành thời Nguyễn dần bị triệt hạ, đến năm 1897 hầu như bị phá hủy hoàn toàn,[40] chỉ còn lại Cột Cờ, Cửa Bắc với vết đạn năm 1873, Đoan Môn và lan can rồng đá ở trong hoàng thành cũ. Năm 1901, các công trình phủ Thống sứ, Nhà bưu điện, Kho bạc, Nhà đốc lý, Nhà hát lớn, Cầu Long Biên, Ga Hà Nội, những quảng trường, bệnh viện… được xây dựng. Hà Nội cũng có thêm trường đua ngựa, các nhà thờ Cơ Đốc giáo, trường Đại học Y khoa, Đại học Đông dương, Đại học Mỹ thuật, các trường Cao đẳng Pháp lý, Nông lâm cùng những nhà máy sản xuất rượu bia, diêm, hàng dệt, điện, nước… Khi những nhà tư bản người Pháp tới Hà Nội ngày một nhiều hơn, các rạp chiếu phim, nhà hát, khách sạn… dần xuất hiện, những con phố cũng thay đổi để phù hợp với tầng lớp dân cư mới.[39] Vào năm 1921, toàn thành phố có khoảng 4.000 dân châu Âu và 100.000 dân bản địa.[20]
Sự xuất hiện của tầng lớp tư sản Việt Nam khiến văn hóa Hà Nội cũng thay đổi. Nền văn hóa phương Tây theo chân người Pháp du nhập vào Việt Nam kéo theo những xáo trộn trong xã hội. Không còn là một kinh thành thời phong kiến, Hà Nội ít nhiều mang dáng dấp của một đô thị châu Âu. Thành phố vẫn tiếp tục giữ vai trò trung tâm tri thức, nghệ thuật của cả quốc gia, nơi tập trung các nhà thơ mới, những nhạc sĩ tân nhạc cùng những trí thức, học giả nổi tiếng.
Trong hai cuộc chiến tranh
Giữa thế kỷ 20, Hà Nội chịu những biến cố phức tạp của lịch sử. Sự kiện Nhật Bản tấn công Đông Dương năm 1940 khiến Việt Nam phải nằm dưới sự cai trị của cả đế quốc Pháp và Nhật. Ngày 9 tháng 3 năm 1945, tại Hà Nội, quân đội Nhật đảo chính Pháp. Nhưng chỉ năm tháng sau, quốc gia này phải đầu hàng quân Đồng Minh, kết thúc cuộc Thế chiến thứ hai. Vào thời điểm thuận lợi đó, lực lượng Việt Minh tổ chức cuộc Cách mạng tháng Tám thành công, lật đổ nhà nước Đế quốc Việt Nam, buộc vua Bảo Đại thoái vị, giành lấy quyền lực ở Việt Nam. Ngày 2 tháng 9 năm 1945, Hồ Chí Minh đọc tuyên ngôn độc lập tại quảng trường Ba Đình, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa với thủ đô Hà Nội. Sau độc lập, thành phố chia thành các khu phố, đổi tên nhiều vườn hoa, đường phố, như đại lộ (Avenue) Paul Doumer đổi tên là Nhân Quyền, đường (Rue de la) République đổi tên là Dân Quyền, đại lộ Puginier đổi tên là Dân Chủ Cộng Hòa, đường Ollivier đổi là Hạnh Phúc, đường Dr Morel đổi là Tự Do,…
Cuối năm 1945, quân đội Pháp quay lại Đông Dương. Sau những thương lượng không thành, Chiến tranh Đông Dương bùng nổ vào tháng 12 năm 1946 và thành phố Hà Nội nằm trong vùng kiểm soát của người Pháp. Năm 1954, chiến thắng Điện Biên Phủ giúp những người Việt Minh lấy lại miền Bắc Việt Nam, Hà Nội tiếp tục giữ vị trí thủ đô của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Vào thời điểm được tiếp quản, thành phố gồm 4 quận nội thành với 34 khu phố, 37.000 dân và 4 quận ngoại thành với 45 xã, 16.000 dân. Cuối thập niên 1950 và đầu thập niên 1960, Hà Nội nhiều lần thay đổi về hành chính và địa giới. Năm 1958, bốn quận nội thành bị xóa bỏ và thay bằng 12 khu phố. Năm 1959, khu vực nội thành được chia lại thành 8 khu phố, Hà Nội cũng có thêm 4 huyện ngoại thành. Tháng 4 năm 1961, Quốc hội quyết định mở rộng địa giới Hà Nội, sát nhập thêm một số xã của Hà Đông, Bắc Ninh, Vĩnh Phúc và Hưng Yên.[41][42] Toàn thành phố có diện tích 584 km², dân số 91.000 người. Ngày 31 tháng 5 năm 1961, bốn khu phố nội thành Hoàn Kiếm, Hai Bà Trưng, Ba Đình, Đống Đa và 4 huyện ngoại thành Đông Anh, Gia Lâm, Thanh Trì, Từ Liêm được thành lập.[20]
Khi cuộc Chiến tranh Việt Nam leo thang, Hà Nội phải hứng chịu những cuộc tấn công trực tiếp từ Hoa Kỳ. Riêng trong chiến dịch Linebacker II năm 1972, trong khoảng 2.200 người dân bị thiệt mạng ở miền Bắc,[43][44] số nạn nhân ở Hà Nội được thống kê là 1.318 người.[45] Nhiều cơ quan, trường học phải sơ tán tới các tỉnh lân cận.
Hà Nội đương đại
Sau chiến tranh, Hà Nội tiếp tục giữ vai trò thủ đô của quốc gia Việt Nam thống nhất. Ngày 21 tháng 12 năm 1978, Quốc hội Việt Nam phê chuẩn mở rộng địa giới Hà Nội, sáp nhập thêm 5 huyện Ba Vì, Thạch Thất, Phúc Thọ, Đan Phượng, Hoài Đức và thị xã Sơn Tây của tỉnh Hà Sơn Bình cùng hai huyện của tỉnh Vĩnh Phú là Mê Linh, Sóc Sơn. Dân số Hà Nội lên tới con số 2,5 triệu người.[46] Bên cạnh lượng dân cư các tỉnh tới định cư ở thành phố, trong khoảng thời gian từ 1977 tới 1984, Hà Nội cũng đưa 12.861 hộ, 21.587 nhân khẩu tới Lâm Đồng theo chính sách xây dựng kinh tế mới.[47] Ngày 12 tháng 8 năm 1991, ranh giới Hà Nội lại được điều chỉnh, chuyển lại 5 huyện và 1 thị xã đã lấy của Hà Sơn Bình năm 1978 cho Hà Tây và Mê Linh được nhập vào tỉnh Vĩnh Phú.[48] Hà Nội còn lại 4 quận nội thành và 5 huyện ngoại thành, với diện tích đất tự nhiên 924 km². Ngày 28 tháng 10 năm 1995, Chính phủ ra Nghị định 69/CP thành lập quận Tây Hồ trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của 3 phường: Bưởi, Thụy Khuê, Yên Phụ thuộc quận Ba Đình và 5 xã: Tứ Liên, Nhật Tân, Quảng An, Xuân La, Phú Thượng thuộc huyện Từ Liêm.[49] Ngày 26 tháng 11 năm 1996, Chính phủ ra Nghị định 74/CP thành lập quận Thanh Xuân trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của 5 phường: Thanh Xuân Bắc, Thanh Xuân, Thượng Đình, Kim Giang, Phương Liệt, 78,1ha diện tích tự nhiên và 20.862 nhân khẩu của phường Nguyễn Trãi, 98,4ha diện tích tự nhiên và 5.506 nhân khẩu của phường Khương Thượng thuộc quận Đống Đa, toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của xã Nhân Chính thuộc huyện Từ Liêm và xã Khương Đình thuộc huyện Thanh Trì; cũng trong Nghị định này quyết định thành lập quận Cầu Giấy trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của 4 thị trấn: Cầu Giấy, Nghĩa Đô, Nghĩa Tân, Mai Dịch và 3 xã: Dịch Vọng, Yên Hòa, Trung Hòa thuộc huyện Từ Liêm.[50] Ngày 6 tháng 11 năm 2003, Chính phủ ra Nghị định 132/2003/NĐ-CP thành lập quận Long Biên trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của 10 xã: Thượng Thanh, Giang Biên, Ngọc Thụy, Việt Hưng, Hội Xá, Gia Thụy, Bồ Đề, Long Biên, Thạch Bàn, Cự Khối và 3 thị trấn: Gia Lâm, Đức Giang, Sài Đồng thuộc huyện Gia Lâm, cũng trong Nghị định này quyết định thành lập quận Hoàng Mai trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của 9 xã: Định Công, Đại Kim, Hoàng Liệt, Thịnh Liệt, Thanh Trì, Vĩnh Tuy, Lĩnh Nam, Trần Phú, Yên Sở và 55ha diện tích tự nhiên của xã Tứ Hiệp thuộc huyện Thanh Trì, toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của 5 phường: Mai Động, Tương Mai, Tân Mai, Giáp Bát, Hoàng Văn Thụ thuộc quận Hai Bà Trưng.[51]
Sau thời kỳ bao cấp, từ cuối thập niên 1990, sự phát triển về kinh tế dẫn đến các khu vực ngoại ô Hà Nội nhanh chóng được đô thị hóa. Những cao ốc mọc lên ở khu vực nội ô và các trung tâm công nghiệp cũng được xây dựng ở những huyện ngoại thành. Sự phát triển cũng kéo theo những hệ lụy. Do không được quy hoạch tốt, giao thông thành phố thường xuyên ùn tắc khi số lượng xe máy tăng cao. Nhiều khu phố phải chịu tình trạng ngập úng mỗi khi mưa lớn. Mật độ dân số quá cao khiến những dân cư nội ô phải sống trong tình trạng chật chội và thiếu tiện nghi. Vào năm 2003, 30% dân số Hà Nội sống dưới mức 3 m² một người.[52]
Song việc tăng dân số quá nhanh cùng quá trình đô thị hóa thiếu quy hoạch tốt đã khiến Hà Nội trở nên chật chội, ô nhiễm và giao thông nội ô thường xuyên ùn tắc. Nhiều di sản kiến trúc đang dần biến mất, thay vào đó là những ngôi nhà ống nằm lộn xộn trên các con phố. Hà Nội còn là một thành phố phát triển không đồng đều với giữa các khu vực như giữa các quận nội thành và huyện ngoại thành, nhiều nơi người dân vẫn chưa có được những điều kiện sinh hoạt thiết yếu.[53] Ngoài ra, hiện Hà Nội là một trong những thành phố ô nhiễm nhất khu vực châu Á và là thành phố ô nhiễm nhất khu vực Đông Nam Á, hàm lượng bụi ở đây cao gấp nhiều lần mức cho phép[54] Ngày 29 tháng 5 năm 2008, với gần 93% đại biểu tán thành, Quốc hội Việt Nam đã thông qua nghị quyết điều chỉnh địa giới hành chính thủ đô Hà Nội và các tỉnh, có hiệu lực từ 1 tháng 8 cùng năm. Theo nghị quyết, toàn bộ tỉnh Hà Tây, huyện Mê Linh của tỉnh Vĩnh Phúc và 4 xã thuộc huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình được sáp nhập về Hà Nội. Từ diện tích gần 1.000 km² và dân số khoảng 3,4 triệu người, Hà Nội sau khi mở rộng có diện tích 3.324,92 km² và dân số 6.232.940 người, nằm trong 17 thủ đô lớn nhất thế giới.[24] Ngày 8 tháng 5 năm 2009, quận Hà Đông được thành lập từ thành phố Hà Đông trước đây và thành phố Sơn Tây được chuyển thành thị xã Sơn Tây. Năm 2010, Hà Nội đã tổ chức thành công Đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà Nội để lại dấu ấn trong lòng người dân và bạn bè quốc tế. Hoàng thành Thăng Long, văn bia tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám và Lễ hội Thánh Gióng đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới. Nhiều công trình quan trọng như cầu Vĩnh Tuy, bảo tàng Hà Nội, công viên Hòa Bình… đã được khánh thành. Năm 2010 Hà Nội cũng đạt được những kết quả khả quan trọng trong phát triển kinh tế. GDP tăng 11%, thu nhập bình quân đầu người xấp xỉ đạt 2.000 Đô la Mỹ. Tổng thu ngân sách trên địa bàn vượt 100.000 tỷ đồng. Hà Nội đã tổ chức thành công đại hội Đảng bộ lần thứ 15 với mục tiêu tới năm 2015 phát triển thành thành phố công nghiệp theo hướng hiện đại, trung tâm hành chính chính trị quốc gia, trung tâm lớn về kinh tế và giao lưu quốc tế, trung tâm văn hóa giáo dục y tế của cả Việt Nam. Thành phố phấn đấu GDP bình quân đầu người đạt 4.300 Đô la Mỹ vào năm 2015. Tính tới ngày 30 tháng 10 năm 2010, dân số toàn thành phố là 6,913 triệu người (tổng kiểm tra hộ khẩu trên địa bàn).[55] Ngày 27 tháng 12 năm 2013, Chính phủ ra Nghị quyết 132/NQ-CP chia huyện Từ Liêm thành 2 quận là Bắc Từ Liêm và Nam Từ Liêm.[56]
Hà Nội đã được UNESCO trao danh hiệu “Thành phố vì hòa bình” vào ngày 17 tháng 6 năm 1999.[57] Năm 2000, Chủ tịch nước Trần Đức Lương đã tặng thưởng thành phố Hà Nội danh hiệu “Thủ đô anh hùng” vào ngày 4 tháng 10. Với tuổi đời hơn 1000 năm, Hà Nội chính là thủ đô lâu đời nhất trong 11 thủ đô của các quốc gia thuộc khu vực Đông Nam Á[58]
Kiến trúc và quy hoạch đô thị
Lịch sử lâu đời cùng nền văn hóa phong phú đã giúp Hà Nội có được kiến trúc đa dạng và mang dấu ấn riêng. Nhưng sau một thời gian phát triển thiếu quy hoạch, thành phố hiện nay tràn ngập những ngôi nhà ống trên các con phố lắt léo, những công trình tôn giáo nằm sâu trong các khu dân cư, những cao ốc bên các khu phố cũ, những cột điện chăng kín dây… nhưng thiếu vắng không gian công cộng. Năm 2010, Hà Nội lập Đồ án Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050 cho một thành phố 9,1 triệu dân vào năm 2030 và trên 10 triệu người vào năm 2050.[59] Về mặt kiến trúc, có thể chia Hà Nội ngày nay thành bốn khu vực: khu phố cổ, khu thành cổ, khu phố Pháp và các khu mới quy hoạch.
Khu phố cổ
Khu phố cổ Hà Nội, trung tâm lịch sử của thành phố, hiện nay vẫn là khu vực đông đúc nhất. Địa giới không gian khu phố cổ có thể coi là một hình tam giác cân với đỉnh là phố Hàng Than, cạnh phía Đông là đê sông Hồng, cạnh phía Tây là Hàng Cót, Hàng Điếu, Hàng Da, còn đáy là trục Hàng Bông–Hàng Gai–Cầu Gỗ. Qua nhiều năm, những cư dân sinh sống nhờ các nghề thủ công, buôn bán tiểu thương đã hình thành những con phố nghề đặc trưng mang những cái tên như Hàng Bạc, Hàng Bồ, Hàng Đường, Hàng Thùng…
Tất cả các ngôi nhà hai bên đường khu phố cổ đều theo kiểu nhà ống, mang nét đặc trưng: bề ngang hẹp, chiều dài sâu, đôi khi thông sang phố khác. Bên trong các ngôi nhà này cũng có cách bố trí gần như nhau: gian ngoài là nơi bán hoặc làm hàng, tiếp đó là khoảng sân lộ thiên để lấy ánh sáng, trên sân có bể cạn trang trí, quanh sân là cây cảnh, giàn hoa, gian nhà trong mới là nơi ăn ở và nối tiếp là khu phụ.[60] Những năm gần đây, mật độ dân số cao khiến phố cổ Hà Nội xuống cấp khá nghiêm trọng. Một phần cư dân ở đây phải sống trong điều kiện thiếu tiện nghi, thậm chí bất tiện, nguy hiểm. Một vài trường hợp đặc biệt được ghi nhận như ba người sống trong một diện tích 1,5 m² hay bốn người sống trong một căn phòng 10 m² nhưng trên nóc một nhà vệ sinh chung.[61] Trong khu 36 phố phường thuộc dự án bảo tồn, hiện chỉ còn một vài nhà cổ có giá trị, còn lại hầu hết đã được xây mới hoặc cải tạo tùy tiện.[62]
Khu thành cổ
Khu thành cổ, tức hoàng thành Thăng Long, nằm ở khoảng giữa hồ Tây và hồ Hoàn Kiếm, xuất hiện cùng với kinh đô Thăng Long. Trải qua nhiều lần phá hủy, xây dựng lại rồi tiếp tục bị tàn phá, hoàng thành Thăng Long hiện chỉ lưu lại ở một vài dấu vết. Trên phố Phan Ðình Phùng hiện nay còn cửa Bắc của thành được xây bằng đá và gạch rất kiên cố. Cột cờ Hà Nội xây năm 1812 hiện nằm trên đường Ðiện Biên Phủ. Công trình cao 40 mét này gồm ba nền thềm rộng và tháp cổ hình lăng trụ, bên trong có cầu thang xoắn ốc dẫn lên kỳ đài.[63] Phía Nam thành cổ còn lưu lại được một quần thể di tích đa dạng là Văn Miếu-Quốc Tử Giám, được xây từ đầu thế kỷ 11. Gồm hai di tích chính, Văn Miếu – nơi thờ Khổng Tử, các bậc hiền triết của Nho giáo và Chu Văn An – và Quốc Tử Giám – trường quốc học cao cấp đầu tiên của Việt Nam – công trình không chỉ là điểm du lịch hấp dẫn mà còn là nơi tổ chức nhiều hoạt động văn hóa.
Ngày 31 tháng 7 năm 2010, tại kỳ họp lần thứ 34 tại Brasilia, thủ đô của Brasil, Ủy ban di sản thế giới của UNESCO đã công nhận khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội là di sản văn hóa thế giới dựa trên 3 tiêu chí: Chiều dài lịch sử văn hóa, Tính liên tục của tài sản với tư cách là một trung tâm quyền lực, và Các tầng di tích di vật đa dạng, phong phú.[64] Sáng 1 tháng 10 năm 2010, trong buổi khai mạc Đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà Nội, Tổng Giám đốc UNESCO Irina Bokova đã trao bằng Di sản văn hóa thế giới khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long cho lãnh đạo Thành phố Hà Nội.[65]
Khu phố Pháp
Năm 1883, người Pháp bắt đầu lên kế hoạch xây dựng lại thành phố. Dựa trên các khu phố Hà Nội vốn có, những kiến trúc sư người Pháp vạch thêm các con đường mới, xây dựng các công trình theo hướng thích nghi với môi trường sở tại, tạo nên một phong cách ngày nay được gọi là kiến trúc thuộc địa.[62] Khu vực đô thị do người Pháp quy hoạch và xây dựng gồm ba khu: nhượng địa, thành cũ và nam hồ Hoàn Kiếm, ngày nay mang tên chung là khu phố cũ, hay khu phố Pháp.
Khu nhượng địa mang hình chữ nhật được giới hạn bởi các con phố Bạch Đằng, Tràng Tiền, Lê Thánh Tông, Trần Nhân Tông và Nguyễn Huy Tự hiện nay. Vốn là đồn thủy quân của Hà Nội cổ, đến năm 1875, khu vực này được nhượng lại cho quân đội Pháp xây doanh trại, dinh thự và bệnh viện. Những công trình kiến trúc ở đây có mái lợp ngói đá đen, hành lang xung quanh, nhà cuốn hình cung. Dinh thự Tổng tham mưu trưởng quân Pháp, ngày nay là Nhà khách Bộ Quốc phòng xây dựng trong khoảng thời gian 1874 đến 1877. Bệnh viện Lanessan, hiện là Quân y viện 108 và Bệnh viện Hữu Nghị, khánh thành năm 1893.[66] Khu thành cũ gồm các phố Phan Đình Phùng, Hùng Vương, Hoàng Diệu, Điện Biên Phủ, Lê Hồng Phong, Chu Văn An, Trần Phú. Những con đường ở đây rộng, dài và được trồng nhiều cây xanh. Các biệt thự mang kiến trúc miền Bắc nước Pháp với trang trí cầu kỳ, tỷ mỉ. Một công trình kiến trúc tiêu biểu và quan trọng của khu thành cũ là Phủ Toàn quyền, ngày nay là Phủ Chủ tịch, được xây dựng trong khoảng 1900 đến 1902. Khu nam hồ Hoàn Kiếm cũng là một hình chữ nhật với hai cạnh dài là phố Tràng Thi – Tràng Tiền và phố Trần Hưng Đạo, hai cạnh ngang là phố Phan Bội Châu và phố Phan Chu Trinh. Khu vực này được xây dựng đồng thời với khu thành cũ song quy trình quy hoạch có chậm hơn do phải giải tỏa nhiều làng xóm. Một công trình quan trọng của thành phố là Nhà hát Lớn nằm ở đầu phố Tràng Tiền, được xây từ 1902 tới 1911, theo mẫu Opéra Garnier của Paris.[67]
Kiến trúc Pháp thường được xem như một di sản của Hà Nội, nhưng ngày nay đã phải chịu nhiều biến đổi. Những công trình cao tầng và các ngôi nhà giả phong cách Pháp làm khu phố cũ trở nên khó nhận diện. Bên cạnh đó, nhiều thửa đất được sát nhập để xây dựng các cao ốc khiến cảnh quan bị phá vỡ. Những hàng rào thấp dọc các con phố, những màu sắc tiêu biểu – tường vàng và cửa gỗ màu xanh – cũng bị thay đổi và che lấp bởi các biểu hiệu quảng cáo. Hiện Sở Quy hoạch Kiến trúc Hà Nội với sự giúp đỡ của vùng Île-de-France đang triển khai dự án bảo tồn và phát triển khu phố này.[68]
Kiến trúc hiện đại
Vào những năm 1960 và 1970, hàng loạt các khu nhà tập thể theo kiểu lắp ghép xuất hiện ở những khu phố Kim Liên, Trung Tự, Giảng Võ, Thành Công, Thanh Xuân Bắc… Do sử dụng các cấu kiện bê tông cốt thép sản xuất theo quy trình thủ công, những công trình này hiện rơi vào tình trạng xuống cấp nghiệm trọng.[62] Không chỉ vậy, do thiếu diện tích sinh hoạt, các cư dân những khu nhà tập thế lắp ghép còn xây dựng thêm những lồng sắt gắn ngoài trời xung quanh các căn hộ – thường được gọi là chuồng cọp – gây mất mỹ quan đô thị. Hiện những nhà tập thể lắp ghép đang dần được thay thể bởi các chung cư mới.
Cuối thập niên 1990 và thập niên 2000, nhiều con đường giao thông chính của Hà Nội, như Giải Phóng, Nguyễn Văn Cừ, Láng Hạ, Ngọc Khánh, Thái Hà… được mở rộng. Các khách sạn, cao ốc văn phòng mọc lên, những khu đô thị mới như Khu đô thị mới Nam Thăng Long, bắc Thăng Long, Du lịch Hồ Tây, Định Công, Bắc Linh Đàm… cũng dần xuất hiện.[69] Khoảng thời gian gần đây, khu vực Mỹ Đình được đô thị hóa nhanh chóng với hàng loạt những ngôi nhà cao tầng mọc lên. Tuy vậy, các khu đô thị mới này cũng gặp nhiều vấn đề, như công năng không hợp lý, thiếu quy hoạch đồng bộ, không đủ không gian công cộng.[62] Trong trận mưa kỷ lục cuối năm 2008, Mỹ Đình là một trong những khu vực chịu thiệt hại nặng nề vì nước ngập.
Cùng với dự phát triển, đo thị hóa các khu vực Hà Nội mở rộng, nhiều đường phố mới đã được đặt tên: Năm 2010 là 43[70] và năm 2012 là 34 đường, phố mới.[71] Khoảng thời gian 2010 – 2012 chứng kiến sự bùng nổ các dự án đầu tư xây dựng các khu đô thị, tòa cao ốc, chung cư bình dân và cao cấp, trung tâm thương mại với giá bán cao hơn giá thành tương đối nhiều.[72]
Các công trình nổi bật
Trước khi trở thành một trung tâm chính trị – vào thế kỷ 5 với triều đại nhà Tiền Lý – Hà Nội đã là một trung tâm của Phật giáo với các thiền phái danh tiếng.[73] Theo văn bia, từ giữa thế kỷ 6, chùa Trấn Quốc được xây dựng trên bãi Yên Hoa ngoài sông Hồng, tới 1615 do bãi sông bị lở, chùa mới dời về địa điểm hiện nay.[74] Đến thế kỷ 11, với sự xuất hiện của kinh đô Thăng Long, khi Phật giáo trở thành quốc giáo, các chùa chiền, thiền viện, sư tăng mới phát triển thực sự mạnh mẽ. Trong nhiều thế kỷ, Hà Nội tiếp tục xây dựng các ngôi chùa, trong đó một số vẫn tồn tại tới ngày nay. Có thể kể tới các ngôi chùa nổi tiếng như chùa Một Cột xây lần đầu năm 1049, chùa Láng từ thế kỷ 12, chùa Quán Sứ, chùa Kim Liên xuất hiện vào thế kỷ 17. Tuy vậy, hầu hết các ngôi chùa trong nội ô ngày nay đều được xây dựng lại vào thế kỷ 19.[75] Những triều đại Lý, Trần, Lê để lại rất ít dấu tích.
Vùng ngoại thành Hà Nội cũng có nhiều ngôi chùa nổi tiếng. Thuộc xã Hương Sơn, huyện Mỹ Đức, một quần thể văn hóa–tôn giáo gồm hàng chục ngôi chùa thờ Phật, các ngôi đền thờ thần, các ngôi đình thờ tín ngưỡng nông nghiệp… thường được gọi chung là Chùa Hương. Từ lâu, di tích này đã trở thành một địa điểm du lịch quan trọng, đặc biệt với lễ hội Chùa Hương được tổ chức vào mỗi mùa xuân. Cách trung tâm Hà Nội khoảng 20 km về phía Tây Nam, Chùa Thầy nằm trên địa phận của xã Sài Sơn, huyện Quốc Oai. Ngôi chùa, thường gắn liền với tên tuổi vị thiền sư Từ Đạo Hạnh, là một di sản kiến trúc, văn hóa, lịch sử giá trị. Giống như Chùa Hương, lễ hội Chùa Thầy cũng được tổ chức vào mùa xuân, đầu tháng 3 hàng năm.[76]
Cùng với các ngôi chùa, Hà Nội còn có không ít đền thờ Đạo Lão, Đạo Khổng hay các thần bảo hộ như Thăng Long tứ trấn, Văn Miếu-Quốc Tử Giám, Đền Ngọc Sơn.. Trong khu phố cổ còn nhiều ngôi đình vẫn được những người dân thường xuyên tới lui tới bày tỏ lòng thành kính. Kitô giáo theo chân những người châu Âu vào Việt Nam, giúp Hà Nội có được Nhà thờ Lớn, Nhà thờ Cửa Bắc, Nhà thờ Hàm Long… Ngoài ra có thánh đường Hồi Giáo Jamia Al Noor (thánh đường Ánh Sáng) tại 12 Hàng Lược,[77] Thánh thất Cao Đài thủ đô. Các công trình tôn giáo ngày nay là một phần quan trọng của kiến trúc thành phố, nhưng không ít hiện phải nằm trong những khu dân cư đông đúc, thiếu không gian.[78]
Thời kỳ thuộc địa đã để lại Hà Nội rất nhiều các công trình kiến trúc lớn, hiện vẫn đóng vai trò quan trọng về công năng, như Nhà hát Lớn, Phủ Chủ tịch, Bắc Bộ phủ, trụ sở Bộ Ngoại giao, Bảo tàng Lịch sử, Khách sạn Sofitel Metropole… Một số công trình bị phá bỏ để xây mới – như Tòa thị chính được thay thế bằng trụ sở Ủy ban nhân dân thành phố – hoặc tu sửa nhưng không giữ được kiến trúc cũ – như ga Hàng Cỏ. Thời kỳ tiếp theo, Hà Nội cũng có thêm các công trình mới. Lăng Hồ Chí Minh, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Hội trường Ba Đình, ghi đậm dấu ấn của giai đoạn này.
Hai thập niên gần đây, cùng với sự phát triển về kinh tế, rất nhiều cao ốc và khách sạn như Daewoo, Sofitel Plaza, Melia, tòa nhà Tháp Hà Nội… mọc lên mang lại cho thành phố dáng vẻ hiện đại. Hà Nội cũng chứng kiến sự ra đời của những công trình quan trọng như Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Sân vận động Quốc gia Mỹ Đình… Để kỷ niệm lễ 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội, hiện nay rất nhiều công trình được xây dựng, có thể kể đến Keangnam Hanoi Landmark Tower, Hà Nội City Complex, Bảo tàng Hà Nội và Tòa nhà Quốc hội.
Hành chính
Hà Nội là một trong năm thành phố trực thuộc Trung ương của Việt Nam, cùng với Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng và Cần Thơ. Riêng Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh còn được xếp vào đô thị loại đặc biệt, thỏa mãn các tiêu chuẩn như tỷ lệ lao động phi nông nghiệp trong tổng số lao động trên 90%, quy mô dân số trên 5 triệu, mật độ dân số bình quân từ 15.000 người/km² trở lên, cơ sở hạ tầng hoàn chỉnh…[79]
Cũng như các tỉnh và thành phố khác của Việt Nam, Hội đồng nhân dân Thành phố Hà Nội do người dân thành phố trực tiếp bầu lên, là cơ quan quyền lực nhà nước ở thành phố. Hội đồng nhân dân Hà Nội hiện nay, nhiệm kỳ 2011–2016, gồm 95 đại biểu, chủ tịch là bà Ngô Thị Doãn Thanh.[80] Ủy ban nhân dân thành phố là cơ quan chấp hành của hội đồng nhân dân và là cơ quan hành chính nhà nước ở thành phố, chịu trách nhiệm chấp hành hiến pháp, pháp luật, các văn bản của Chính phủ và các nghị quyết của hội đồng nhân dân thành phố. Ngoài các sở, ban như những tỉnh khác, thuộc Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội còn có thêm báo Hà Nội mới, báo Kinh tế và Đô thị, Đài Phát thanh – Truyền hình Hà Nội, Ban Chỉ đạo 1000 năm Thăng Long, Ban quản lý khu phố cổ… và một số tổng công ty trên địa bàn thành phố. Hội đồng nhân đân và Ủy ban nhân dân Hà Nội có trụ sở nằm ở số 12 phố Lê Lai, bên cạnh hồ Hoàn Kiếm.[81]
Sau những thay đổi về địa giới và hành chính năm 2008, Hà Nội hiện có 30 đơn vị hành chính cấp huyện – gồm 12 quận, 17 huyện, 1 thị xã – và 584 đơn vị hành chính cấp xã – gồm 386 xã, 177 phường và 21 thị trấn. Ngày 27/12/2013, Chính phủ ban hành nghị quyết 132/NQ-CP điều chỉnh địa giới hành chính huyện Từ Liêm để thành lập 2 quận và 23 phường.
Số liệu về dân số trên đây được lấy từ website của Tổng cục Thống kê http://www.gso.gov.vn/
Kinh tế
Vị thế trung tâm kinh tế của Hà Nội đã được thiết lập từ rất lâu trong lịch sử. Tên những con phố như Hàng Bạc, Hàng Đường, Hang Than… đã minh chứng cho điều này. Tới thế kỷ gần đây, với sự phát triển mạnh mẽ của Thành phố Hồ Chí Minh và khu vực Nam Bộ, Hà Nội chỉ còn giữ vị trí quan trọng thứ hai trong nền kinh tế Việt Nam. Năm 2010, Hà Nội được xếp thành phố toàn cầu loại gamma+.
Sau một thời gian dài của thời kỳ bao cấp, từ đầu thập niên 1990, kinh tế Hà Nội bắt đầu ghi nhận những bước tiến mạnh mẽ. Tốc độ tăng trưởng GDP bình quân của thành phố thời kỳ 1991–1995 đạt 12,52%, thời kỳ 1996–2000 là 10,38%. Từ năm 1991 tới 1999, GDP bình quân đầu người của Hà Nội tăng từ 470 USD lên 915 USD, gấp 2,07 so với trung bình của Việt Nam. Theo số liệu năm 2010, GDP của Hà Nội chiếm 12,73% của cả quốc gia và khoảng 41% so với toàn vùng Đồng bằng sông Hồng.[82] Trong bảng xếp hạng về Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh của Việt Nam năm 2014, Hà Nội xếp ở vị trí thứ 26/63 tỉnh thành.[83]
Giai đoạn phát triển của thập niên 1990 cũng cho thấy Hà Nội đã có những thay đổi về cơ cấu kinh tế. Từ 1990 tới 2000, trong khi tỷ trọng ngành công nghiệp tăng mạnh từ 29,1% lên 38% thì nông–lâm nghiệp và thủy sản từ 9% giảm xuống còn 3,8%. Tỷ trọng ngành dịch vụ cũng giảm trong khoảng thời gian này, từ 61,9% xuống còn 58,2%. Ngành công nghiệp của Hà Nội vẫn tập trung vào 5 lĩnh vực chính, chiếm tới 75,7% tổng giá trị sản xuất công nghiệp, là cơ–kim khí, điện–điện tử, dệt–may–giày, chế biến thực phẩm và công nghiệp vật liệu. Bên cạnh đó, nhiều làng nghề truyền thống như gốm Bát Tràng, may ở Cổ Nhuế, đồ mỹ nghệ Vân Hà… cũng dần phục hồi và phát triển.[82]
Năm 2007, GDP bình quân đầu người của Hà Nội lên tới 31,8 triệu đồng, trong khi con số của cả Việt Nam là 13,4 triệu.[84] Hà Nội là một trong những địa phương nhận được đầu tư trực tiếp từ nước ngoài nhiều nhất, với 1.681,2 triệu USD và 290 dự án.[85][86] Thành phố cũng là địa điểm của 1.600 văn phòng đại diện nước ngoài, 14 khu công nghiệp cùng 1,6 vạn cơ sở sản xuất công nghiệp. Nhưng đi đôi với sự phát triển kinh tế, những khu công nghiệp này đang khiến Hà Nội phải đối mặt với vấn đề ô nhiễm môi trường.[87] Bên cạnh những công ty nhà nước, các doanh nghiệp tư nhân cũng đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Hà Nội. Năm 2003, với gần 300.000 lao động, các doanh nghiệp tư nhân đã đóng góp 77% giá trị sản xuất công nghiệp của thành phố. Ngoài ra, 15.500 hộ sản xuất công nghiệp cũng thu hút gần 500.000 lao động. Tổng cộng, các doanh nghiệp tư nhân đã đóng góp 22% tổng đầu tư xã hội, hơn 20% GDP, 22% ngân sách thành phố và 10% kim ngạch xuất khẩu của Hà Nội.[88]
Sau khi mở rộng địa giới hành chính, với hơn 6 triệu dân, Hà Nội có 3,2 triệu người đang trong độ tuổi lao động.[89] Mặc dù vậy, thành phố vẫn thiếu lao động có trình độ chuyên môn cao. Nhiều sinh viên tốt nghiệp vẫn phải đào tạo lại, cơ cấu và chất lượng nguồn lao động chưa dịch chuyển theo yêu cầu cơ cấu ngành kinh tế. Hà Nội còn phải đối đầu với nhiều vấn đề khó khăn khác. Năng lực cạnh tranh của nhiều sản phẩm dịch vụ cũng như sức hấp dẫn môi trường đầu tư của thành phố còn thấp. Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế vẫn chậm, đặc biệt cơ cấu nội ngành công nghiệp, dịch vụ và các sản phẩm chủ lực mũi nhọn. Chất lượng quy hoạch phát triển các ngành kinh tế ở Hà Nội không cao và thành phố cũng chưa huy động tốt tiềm năng kinh tế trong dân cư.[90]
Du lịch
So với các tỉnh, thành phố khác của Việt Nam, Hà Nội là một thành phố có tiềm năng để phát triển du lịch. Trong nội ô, cùng với các công trình kiến trúc, Hà Nội còn sở hữu một hệ thống bảo tàng đa dạng bậc nhất Việt Nam. Thành phố cũng có nhiều lợi thế trong việc giới thiệu văn hóa Việt Nam với du khách nước ngoài thông qua các nhà hát sân khấu dân gian, các làng nghề truyền thống…
Mặc dù vậy, các thống kê cho thấy du lịch Hà Nội không phải là một thành phố du lịch hấp dẫn. Với nhiều du khách quốc tế, thành phố chỉ là điểm chuyển tiếp trên hành trình khám phá Việt Nam của họ. Năm 2007, Hà Nội đón 1,1 triệu lượt khách du lịch ngoại quốc,[91] gần bằng một nửa lượng khách của Thành phố Hồ Chí Minh.[92] Năm 2008, trong 9 triệu lượt khách của thành phố, có 1,3 triệu lượt khách nước ngoài.[93] Tỷ lệ du khách tới thăm các bảo tàng Hà Nội cũng không cao. Hàng năm, bảo tàng Dân tộc học ở Hà Nội, một bảo tàng có tiếng trong khu vực, điểm đến được yêu thích trong các sách hướng dẫn du lịch nổi tiếng, có 180.000 khách tới thăm, trong đó một nửa là người nước ngoài.[94]
Theo thống kê năm 2007, Hà Nội có 511 cơ sở lưu trú với hơn 12.700 phòng đang hoạt động. Trong số này chỉ có 178 khách sạn được xếp hạng với 8.424 phòng. Tình trạng thiếu phòng cao cấp là một trong những nguyên nhân khiến lượng khách nước ngoài tới Hà Nội không cao. Với mức giá được coi là khá đắt ở Việt Nam, khoảng 126,26 USD một đêm cho phòng khách sạn 5 sao, hiệu suất thuê phòng các khách sạn 3–5 sao ở Hà Nội hiện dao động từ 80% đến 90%. Ngoài 9 khách sạn 5 sao là Daewoo, Horison, Hilton Hanoi Opera, Melia, Nikko, Sofitel Metropole, Sheraton, Sofitel Plaza, và InterContinental, thành phố còn 6 khách sạn 4 sao và 19 khách sạn 3 sao.[95]
Du lịch ở Hà Nội cũng còn không ít những tệ nạn, tiêu cực. Trang Lonely Planet cảnh báo tình trạng du khách nước ngoài bị taxi và xe buýt lừa đến một số khách sạn giả danh nổi tiếng và bị đòi giá cao; ở quanh khu vực hồ Hoàn Kiếm du khách đồng tính nam có thể bị mời mọc vào những quán karaoke, nơi hóa đơn thanh toán cho một vài đồ uống có thể tới 100 USD hoặc hơn.[96]
Giao thông
Là thành phố thủ đô và có vị trí ở khu vực trung tâm của miền Bắc, bên cạnh con sông Hồng, giao thông từ Hà Nội đến các tỉnh khác của Việt Nam tương đối thuận tiện, bao gồm cả đường không, đường bộ, đường thủy và đường sắt. Giao thông đường không, ngoài sân bay quốc tế Nội Bài cách trung tâm khoảng 35 km, thành phố còn có sân bay Gia Lâm ở phía Đông, thuộc quận Long Biên, từng là sân bay chính của Hà Nội những năm 1970, hiện sân bay Gia Lâm chỉ phục vụ cho các chuyến bay dịch vụ của trực thăng, gồm cả dịch vụ du lịch. Bên cạnh đó là sân bay Bạch Mai thuộc quận Đống Đa được xây dựng từ năm 1919 và có thời gian đóng vai trò như một sân bay quân sự.[97] Ngoài ra, Hà Nội còn có sân bay quân sự Hòa Lạc tại huyện Ba Vì, sân bay quân sự Miếu Môn tại huyện Mỹ Đức. Hà Nội là đầu mối giao thông của năm tuyến đường sắt trong nước và một tuyến liên vận sang Bắc Kinh, Trung Quốc, đi nhiều nước châu Âu, một tuyến quốc tế sang Côn Minh, Trung Quốc. Các bến xe Phía Nam, Gia Lâm, Lương Yên, Nước Ngầm, Giáp Bát, Yên Nghĩa, Mỹ Đình là nơi các xe chở khách liên tỉnh tỏa đi khắp đất nước theo các quốc lộ 1A xuyên Bắc – Nam, quốc lộ 2 đến Hà Giang, quốc lộ 3 đến Cao Bằng; quốc lộ 5 đi Hải Phòng, quốc lộ 18 đi Quảng Ninh, quốc lộ 6 và quốc lộ 32 đi các tỉnh Tây Bắc. Ngoài ra, Hà Nội còn có các nhiều tuyến đường cao tốc trên địa bàn như đại lộ Thăng Long, Pháp Vân-Cầu Giẽ, ngoài ra các tuyến cao tốc Hà Nội-Lạng Sơn, Hà Nội-Hải Phòng, Nội Bài-Lào Cai, Hà Nội-Thái Nguyên cũng đang trong quá trình xây dựng. Về giao thông đường thủy, Hà Nội cũng là đầu mối giao thông quan trọng với bến Phà Đen đi Hưng Yên, Nam Định, Thái Bình, Việt Trì và bến Hàm Tử Quan đi Phả Lại.
Trong nội ô, các con phố của Hà Nội thường xuyên ùn tắc do cơ sở hạ tầng đô thị còn thấp kém, lượng phương tiện tham gia giao thông quá lớn – đặc biệt là xe máy –, và ý thức chưa tốt của các cư dân thành phố.[98] Lại thêm khâu xử lý vi phạm giao thông của cảnh sát giao thông hiện nay chưa nghiêm, việc quản lý nhà nước và tổ chức giao thông còn nhiều bất cập, luôn thay đổi tùy tiện.[98][99] Giáo sư Seymour Papert – nhà khoa học máy tính từ Viện Công nghệ Massachusetts bị tai nạn ở Hà Nội vào cuối năm 2006 – đã miêu tả giao thông của thành phố như một ví dụ minh họa cho giả thuyết về “hành vi hợp trội”, phương thức mà các đám đông, tuân theo các nguyên tắc đơn giản và không cần sự lãnh đạo, tạo ra các vận động và hệ thống phức tạp.[100] Trên những đường phố Hà Nội, vỉa hè thường bị chiếm dụng khiến người đi bộ phải đi xuống lòng đường. Trong những năm gần đây, Hà Nội chỉ phát triển thêm 5 tới 10 km đường mỗi năm.[101] Nhiều trục đường của thành phố thiết kế chưa khoa học, không đồng bộ và hệ thống đèn giao thông ở một vài điểm cũng thiếu hợp lý. Thêm nữa, hiện tượng ngập úng mỗi khi mưa lớn cũng gây khó khăn cho người tham gia giao thông. Trong thập niên 2000, hệ thống xe buýt – loại hình phương tiện giao thông công cộng duy nhất – của thành phố có phát triển mạnh, nhưng phần đông người dân vẫn sử dụng các phương tiện cá nhân, chủ yếu là xe máy.
Theo quy hoạch giao thông Hà Nội được Thủ tướng chính phủ Nguyễn Tấn Dũng phê duyệt năm 2008, chi phí cho phần phát triển đường bộ lên tới 100.000 tỷ đồng. Ba tuyến đường vành đai, 30 tuyến đường trục chính cùng nhiều tuyến phố sẽ được xây dựng mới hoặc cải tạo lại.[101] Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải Hồ Nghĩa Dũng dự báo tới năm 2015, thành phố Hà Nội sẽ hết tình trạng ùn tắc giao thông.[102] Cho đến cuối năm 2011, Hà Nội hiện có 7.365 km đường giao thông, trong đó 20% là trục đường chính, 7 trục hướng tâm và 3 tuyến vành đai, cũng như đang quản lý hơn 4,3 triệu phương tiện giao thông các loại, trong đó riêng xe máy chiếm gần 4 triệu.[103] Trong 11 tháng đầu năm 2011, trên địa bàn Hà Nội đã xảy ra 533 vụ tai nạn giao thông đường bộ, đường sắt làm 531 người chết và 144 người bị thương.[103]
Xã hội
Nhà ở
Mặc dù là thủ đô của một quốc gia nghèo, thu nhập bình quân đầu người thấp, nhưng Hà Nội lại là một trong những thành phố đắt đỏ nhất thế giới và giá bất động sản không thua kém các quốc gia giàu có.[104] Điều này đã khiến người dân Hà Nội, đặc biệt tầng lớp có thu nhập thấp, phải sống trong điều kiện chật chội, thiếu tiện nghi. Theo số liệu năm 2003, 30% dân số Hà Nội sống dưới mức 3 mét vuông một người.[52] Ở những khu phố trung tâm, tình trạng còn bi đát hơn rất nhiều. Nhà nước cũng không đủ khả năng để hỗ trợ cho người dân. Chỉ khoảng 30% cán bộ, công nhân, viên chức được phân phối nhà ở.[105]
Do truyền thống văn hóa và những khó khăn về chỗ ở, hiện tượng 3, 4 thế hệ cùng sống chung trong một ngôi nhà rất phổ biến ở Hà Nội. [106]
Mỗi năm, thành phố xây dựng mới hàng triệu mét vuông nhà, nhưng giá vẫn ở mức quá cao so với phần lớn người dân. Gần như 100% các gia đình trẻ ở Hà Nội chưa có nhà ở, phải sống ghép chung hoặc thuê nhà ở tạm [cần dẫn nguồn]. Với giá từ 500 triệu tới 1,5 tỷ đồng một căn hộ chung cư, một người dân có thu nhập trung bình chỉ có thể mua được sau nhiều năm tích lũy tài chính.[105] Bên cạnh những khu chung cư mới mọc thêm ngày càng nhiều, vẫn còn những bộ phận dân cư phải sống trong những điều kiện hết sức lạc hậu. Tại bãi An Dương, dải đất giữa sông Hồng thuộc địa phận Yên Phụ, Từ Liên, Phúc Xá, hàng trăm gia đình sống trong những ngôi nhà lợp mái tre xây từ nhiều năm trước, không có điện, không có trường học và không được chăm sóc về y tế.[107]
Việc chia các đất công cũng gây bức xúc dư luận. Như năm 2006, báo chí đặt vấn đề về “Nhà nước thiệt hại 3.000 tỉ đồng do quyết định duyệt giá đất của ủy ban nhân dân TP Hà Nội” [108]
Y tế
Theo con số của Tổng cục Thống kê Việt Nam năm 2011 thì năm 2010, thành phố Hà Nội có 650 cơ sở khám chữa bệnh trực thuộc sở Y tế thành phố, trong đó có 40 bệnh viện, 29 phòng khám khu vực và 575 trạm y tế.[109] Số giường bệnh trực thuộc sở Y tế Hà Nội là 11.536 giường, chiếm khoảng một phần hai mươi số giường bệnh toàn quốc; tính trung bình ở Hà Nội 569 người/giường bệnh so với 310 người/giường bệnh ở Thành phố Hồ Chí Minh.[110] Điều này dẫn đến tình trạng nhiều bệnh viện 1 giường bệnh có đến 2-3 bệnh nhân nằm điều trị là thường xuyên gặp.[111] Cũng theo thống kê năm 2010, thành phố Hà Nội có 2.974 bác sĩ, 2.584 y sĩ và 3.970 y tá, so với Thành phố Hồ Chí Minh 6.073 bác sĩ, 1.875 y sĩ và 10.474 y tá.[112] Do sự phát triển không đồng đều, những bệnh viện lớn của Hà Nội, cũng là của cả miền Bắc, chỉ tập trung trong khu vực nội ô thành phố. Các bệnh viện Việt Đức, Bạch Mai, Nhi Thụy Điển và Bệnh viện Phụ sản Hà Nội đều trong tình trạng quá tải.[113][114] Cùng với hệ thống y tế của nhà nước, Hà Nội cũng có một hệ thống bệnh viện, phòng khám tư nhân đang dần phát triển. Năm 2007, toàn thành phố có 8 bệnh viện tư nhân với khoảng 300 giường bệnh. Theo đề án đang được triển khai, đến năm 2010, Hà Nội sẽ có thêm 8 đến 10 bệnh viện tư nhân. Khi đó, tổng số giường bệnh tư nhân sẽ lên tới khoảng 2.500 giường.[115]
Cũng giống như Thành phố Hồ Chí Minh, điều kiện chăm sóc y tế giữa nội ô và các huyện ngoại thành Hà Nội có sự chênh lệch lớn. Sau đợt mở rộng địa giới hành chính năm 2008, mức chênh lệch này càng tăng, thể hiện qua các chỉ số y tế cơ bản. Nếu như tại địa phận Hà Nội cũ, tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng là 9,7%, thì ở Hà Tây, con số lên tới 17%. Tương tự, tuổi thọ trung bình tại khu vực Hà Nội cũ khá cao, 79 tuổi, nhưng sau khi mở rộng, con số này bị giảm xuống còn 75,6 tuổi. Tại không ít khu vực thuộc các huyện ngoại thành, cư dân vẫn phải sống trong điều kiện vệ sinh yếu kém, thiếu nước sạch để sinh hoạt, phải sử dụng nước ao, nước giếng.[116]
Giáo dục
Từ nhiều thế kỷ, vị thế kinh đô đã giúp Thăng Long – Hà Nội trở thành trung tâm giáo dục của Việt Nam. Từ giữa thế kỷ 15 cho tới cuối thế kỷ 19, Hà Nội luôn là một trong những địa điểm chính để tổ chức các cuộc thi thuộc hệ thống khoa bảng, nhằm chọn những nhân vật tài năng bổ sung vào bộ máy quan lại. Tuy vậy, về số lượng trạng nguyên, Hà Nội lại thấp hơn những vùng đất truyền thống khác như Bắc Ninh, Hải Dương.[117] Tới thời Pháp thuộc, với vị trí là thủ đô của Liên bang Đông Dương, Hà Nội là một trung tâm giáo dục của khu vực, nơi người Pháp đặt các trường dạy nghề và giáo dục bậc đại học, trong đó có Viện Đại học Đông Dương, Trường Y khoa Đông Dương là các trường mà sau này trở thành nền móng của giáo dục đại học ở Việt Nam.[118]
Hà Nội ngày nay vẫn là trung tâm giáo dục lớn nhất Việt Nam. Năm 2009, Hà Nội có 677 trường tiểu học, 581 trường trung học cơ sở và 186 trường trung học phổ thông với 27.552 lớp học, 982.579 học sinh.[119][120][121] Hệ thống trường trung học phổ thông, Hà Nội có 40 trường công lập, một vài trong số đó nổi tiếng vì chất lượng giảng dạy và truyền thống lâu đời, như Trung học Chuyên Hà Nội – Amsterdam, Trung học phổ thông chuyên Nguyễn Huệ, Trung học Chu Văn An, Trung học Trần Phú. Bên cạnh các trường công lập, thành phố còn có 65 trường dân lập và 5 trường bán công.[122] Hà Nội cũng là địa điểm của ba trường trung học đặc biệt, trực thuộc các trường đại học, là Trường Trung học phổ thông Chuyên Ngoại ngữ thuộc Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Trung học phổ thông chuyên Khoa học Tự nhiên thuộc Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội và Trường Trung học phổ thông Chuyên thuộc Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Các trường trung học chuyên này là nơi tập trung nhiều học sinh phổ thông ưu tú không chỉ của Hà Nội mà còn của toàn Việt Nam. Cùng với các trung học danh tiếng, hệ thống giáo dục của thành phố vẫn duy trì những trường bổ túc và cả các lớp học xóa mù chữ. Sau khi Hà Tây được sát nhập vào thành phố, Hà Nội hiện đứng đầu Việt Nam về số lượng người không biết chữ. Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đạo tạo Việt Nam năm 2008, toàn thành phố có gần 235.000 người mù chữ trên tổng số 1,7 triệu người của cả quốc gia.[123]
Là một trong hai trung tâm giáo dục đại học lớn nhất quốc gia, trên địa bàn Hà Nội có trên 50 trường đại học cùng nhiều cao đẳng, đạo tạo hầu hết các ngành nghề quan trọng. Năm 2007, tại thành phố có 606.207 sinh viên, Hà Tây cũng tập trung 29.435 sinh viên.[124] Nhiều trường đại học ở đây như Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Y, Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, Học viện Kỹ thuật Quân sự, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội,Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội là những trường đào tạo đa ngành và chuyên ngành hàng đầu của Việt Nam.
Văn hóa
Thể thao
Với vai trò thủ đô, Hà Nội là nơi tập trung nhiều câu lạc bộ thể thao lớn cùng các công trình thể thao quan trọng của Việt Nam. Hiện nay thành phố có hai câu lạc bộ bóng đá: Hà Nội T&T thi đấu tại V.League 1, Câu lạc bộ Hà Nội thi đấu tại giải hạng nhất. Ngoài ra, trong quá khứ, Hà Nộ từng có nhiều đội bóng mạnh như Thể Công, Công an Hà Nội, Tổng cục Đường sắt (thành lập năm 1956), Tổng cục Bưu điện (thành lập năm 1957), Phòng không Không quân, Thanh niên Hà Nội,[125] Quân khu Thủ đô, Công nhân Xây dựng Hà Nội. Những vận động viên của Hà Nội luôn đóng vai trò quan trọng trong đoàn thể thao Việt Nam tham dự các kỳ thi đấu quốc tế. Từ năm 2001 đến 2003, các vận động viên của thành phố đã đạt được tổng cộng 3.414 huy chương, gồm: 54 huy chương thế giới, 95 huy chương châu Á, 647 huy chương Đông Nam Á và quốc tế, cùng 2.591 huy chương tại các giải đấu quốc gia.[126]
Hà Nội dẫn đầu Việt Nam về tỷ lệ người thường xuyên tập luyện thể thao với 28,5%.[127] Nhưng dân số quá đông, không gian đô thị ngày càng chật chội khiến những địa điểm thể thao trở nên khan hiếm và không đáp ứng đủ nhu cầu của người dân. Hầu hết các trường đại học và cao đẳng tại Hà Nội đều trong tình trạng thiếu sân chơi. Một vài trường có diện tích rộng, nhưng lại sử dụng một phần để xây dựng sân quần vợt với hiệu suất sử dụng không cao. Các sinh viên của thành phố thường phải chơi bóng trong những khoảng sân có diện tích nhỏ hẹp.[128]
Sau nhiều năm sử dụng Sân vận động Hàng Đẫy, được xây dựng năm 1958,[125] nằm trong trung tâm thành phố làm nơi thi đấu chính, từ năm 2003, Hà Nội có thêm Sân vận động Mỹ Đình nằm tại phía Nam thành phố, sức chứa 40.192 chỗ ngồi.[129]
Sân vận động Quốc gia Mỹ Đình, nằm trong Liên hợp thể thao quốc gia, từng là địa điểm chính của Đại hội Thể thao Đông Nam Á năm 2003, nơi tổ chức lễ khai mạc, lễ bế mạc, các trận thi đấu bóng đá nam & các cuộc tranh tài trong môn điền kinh. Tại Giải vô địch bóng đá Đông Nam Á 2008, trước bốn vạn khán giả, Mỹ Đình là nơi chứng kiến Đội tuyển quốc gia Việt Nam bước lên ngôi cao nhất của bóng đá Đông Nam Á. Một số trung tâm thể thao lớn khác của thành phố có thể kể tới như Nhà thi đấu Quần Ngựa, Trung tâm Huấn luyện thể thao Quốc gia I… cùng hơn 20 điểm sân bãi, nhà tập khác.
Ngày 8 tháng 11 năm 2012, Hà Nội được Hội đồng Thể thao châu Á trao quyền đăng cai ASIAD 18,[130][131] nhưng đến ngày 17 tháng 4 năm 2014, Việt Nam đã xin rút quyền đăng cai giải do vấn đề về kinh phí tổ chức.[132][133] Tuy nhiên, sau đó, Chính phủ Việt Nam đã quyết định xin rút quyền đăng cai.
Các địa điểm văn hóa, giải trí
Theo con số giữa năm 2008, toàn thành phố Hà Nội có 17 rạp hát, trong đó 12 rạp thuộc hai quận Hoàn Kiếm và Hai Bà Trưng.[134] Nhà hát Lớn của thành phố, nằm tại số 1 phố Tràng Tiền, quận Hoàn kiếm do người Pháp xây dựng và hoàn thành vào năm 1911. Ngày nay, đây là nơi biểu diễn các loại hình nghệ thuật cổ điển như opera, nhạc thính phòng, kịch nói, cũng là trung tâm của các hội nghị, gặp gỡ. Nằm tại số 91 phố Trần Hưng Đạo, Cung Văn hóa Hữu nghị Hà Nội cũng là một địa điểm biểu diễn quan trọng, nơi diễn ra các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thời trang, các cuộc thi hoa hậu… cùng các hoạt động khoa học, hội thảo, hội nghị, triển lãm.
Dành cho sân khấu kịch, thành phố có Nhà hát Tuổi trẻ tại số 11 phố Ngô Thì Nhậm quận Hai Bà Trưng với 650 chỗ ngồi, Nhà hát Chuông Vàng tại 72 Hàng Bạc quận Hoàn kiếm với 250 ghế ngồi, Nhà hát Kịch Việt Nam nằm trên con đường nhỏ sau lưng Nhà hát Lớn với 170 ghế. Các môn nghệ thuật truyền thống của Việt Nam cũng có sân khấu riêng. Nhà hát Hồng Hà tại 51 Đường Thành dành cho sân khấu tuồng. Nhà hát Cải lương Trung ương nằm tại 164 Hồng Mai, quận Hai Bà Trưng. Môn nghệ thuật chèo cũng có riêng Nhà hát Chèo Việt Nam ở khu Văn công Mai Dịch, huyện Từ Liêm, và từ năm 2007 thêm một điểm biểu diễn ở Kim Mã, Giang Văn Minh.[135] Rạp múa rối nước Thăng Long ở phố Đinh Tiên Hoàng, bờ hồ Hoàn Kiếm, thường được nhiều khách du lịch tìm đến.
Hà Nội là thành phố có hệ thống bảo tàng đa dạng bậc nhất Việt Nam. Một phần lớn trong số đó là các bảo tàng lịch sử, như Bảo tàng Lịch sử Quân sự, Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, Bảo tàng Chiến thắng B52, Bảo tàng Cách mạng… Các lĩnh vực khác có thể kể tới Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam. Tổng cộng, Hà Nội có hơn 10 bảo tàng, so với hệ thống gần 120 bảo tàng của Việt Nam.[136] Năm 2009, tại Hà Nội có 32 thư viện do địa phương quản lý với lượng sách 565 nghìn bản. Như vậy, số thư viện địa phương của Hà Nội hiện nay lớn hơn Thành phố Hồ Chí Minh – 26 thư viện với 2.420 ngàn cuốn – nhưng lượng sách chỉ bằng khoảng một phần tư.[137] Ngoài hệ thống thư viện địa phương, tại Hà Nội còn phải kể tới các thư viện trong trường đại học. Thư viện Quốc gia tọa lạc tại 31 phố Tràng Thi, với 800.752 đầu sách, 8.677 tựa báo, tạp chí, có thể xem như thư viện quan trọng nhất của Việt Nam.[138]
Trong hơn 10 rạp chiếu phim của Hà Nội, chỉ một vài rạp được trang bị hiện đại và thu hút khán giả, như CGV nằm trong TTTM Vincom hay Trung tâm chiếu phim quốc gia số 2 Láng Hạ quận Đống Đa. Những rạp khác như Đặng Dung, Tháng 8 rất vắng người xem vì chất lượng âm thanh và hình ảnh kém. Fansland, rạp chiếu phim từng một thời nổi tiếng với các tác phẩm điện ảnh kinh điển, đã phải đóng cửa vào giữa năm 2008 bởi không có khán giả.[139] Các quán bar, vũ trường cũng là điểm đến của 1 bộ phận thanh niên Hà Nội. Nhiều vũ trường từng nổi tiếng nhưng chỉ tồn tại một thời gian rồi đóng cửa vì nhiều lý do. Vũ trường New Century trên phố Tràng Thi mở cửa từ năm 1999, từng là tụ điểm ăn chơi bậc nhất của Hà Nội, đã phải đóng cửa vào năm 2007 bởi dính líu tới mại dâm và ma túy. Trước đó, vũ trường Đêm Màu Hồng ở 78 Hàng Chiếu cũng kết thúc trong một vụ cháy lớn vào năm 1999.[140]
Nằm ở quận Tây Hồ, Công viên nước Hồ Tây là một địa điểm giải trí hấp dẫn của Hà Nội. Công viên có diện tích 35.560 m², chia thành 5 khu vui chơi được trang bị hiện đại với các đường trượt cao tốc, bể tạo sóng, bể massage…[141] Trong nội ô thành phố cũng có một vài công viên lớn như Công viên Thống Nhất, Công viên Thủ Lệ, Công viên Tuổi Trẻ. Hà Nội còn là thành phố có nhiều làng nghề truyền thống nổi tiếng. Làng gốm Bát Tràng, làng Lụa Vạn Phúc, Đúc đồng Ngũ Xã… không chỉ đóng vai trò về kinh tế mà còn là những địa điểm văn hóa, du lịch.
Làng nghề truyền thống
Thành phố Hà Nội trước kia đã nổi tiếng với những làng nghề phong phú, thể hiện qua câu thành ngữ quen thuộc “Hà Nội 36 phố phường”. Theo thời gian, bộ mặt đô thị của khu phố cổ đã có nhiều thay đổi, nhưng những con phố nơi đây vẫn giữ nguyên những cái tên thuở trước và không ít trong số đó vẫn là nơi buôn bán, kinh doanh những mặt hàng truyền thống cũ. Sau khi Hà Tây được sát nhập vào Hà Nội, Hà Nội còn có thêm nhiều làng nghề danh tiếng khác. Theo số liệu cuối năm 2008, toàn Hà Nội có 1.264 làng nghề, là nơi tập trung làng nghề đông đúc bậc nhất Việt Nam.[142]
Nằm trong trung tâm khu phố cổ, Hàng Bạc trước đây là nơi tập trung những người sinh sống bằng các nghề đúc bạc nén, kim hoàn và đổi tiền. Những thợ kim hoàn của Hàng Bạc có kỹ thuật tinh xảo, xuất thân từ ba làng nghề làm đồ vàng bạc nổi tiếng của miền Bắc Việt Nam: làng Châu Khê ở tỉnh Hải Dương, làng Định Công ở quận Hoàng Mai và làng Đồng Sâm thuộc tỉnh Thái Bình. Thế kỷ 15, Lưu Xuân Tín, vị quan thượng thư bộ Lại vốn người làng Châu Khê, được triều đình nhà Lê giao cho việc lập xưởng đúc bạc nén tại kinh thành Thǎng Long. Nhờ vậy, những người thợ Châu Khê tới Hà Nội và không chỉ làm bạc nén, họ làm cả nghề trang trí vàng bạc. Khi nhà Nguyễn lấy Huế làm kinh đô, xưởng đúc bạc nén cũng chuyển tới kinh thành mới, nhưng những người thợ Châu Khê vẫn ở lại Thăng Long và lập nên con phố Hàng Bạc ngày nay. Vào thời kỳ thuộc địa, con phố Hàng Bạc còn được mang tên Rue changeurs, có nghĩa phố Đổi Bạc. Dân cư ở đây không chỉ sản xuất đồ kim hoàn mà còn buôn bán, đổi bạc nén lấy bạc vụn. Ngày nay, nghề buôn bán vàng bạc xuất hiện ở nhiều con phố khác, nhưng Hàng Bạc vẫn là nơi đông đúc bậc nhất.[143]
Làng Bát Tràng nằm ở huyện Gia Lâm, phía Nam thành phố từ lâu đã nổi tiếng với sản phẩm gốm mang tên chính ngôi làng này. Làng xuất hiện vào thế kỷ 14 khi những người dân làm gốm từ làng Bồ Bát, Ninh Bình và làng Ninh Tràng, Thanh Hóa tụ họp về đây lập nên ngôi làng mới mang tên Bát Tràng. Những người dân Bát Tràng trước kia ít sống với nghề gốm và nông nghiệp, chủ yếu buôn bán cau khô, nước mắm. Nghề gốm ở đây chỉ thực sự phát triển sau năm 1954, khi miền Bắc Việt Nam bước vào thời kỳ hòa bình. Nhiều mẫu mã, các loại men truyền thống được những nghệ nhân của làng phục hồi, sản phẩm gốm Bát Tràng nhanh chóng đạt được danh tiếng. Bát Tràng hiện nay không chỉ là một làng nghề sản xuất thuần túy. Với nhiều công trình tín ngưỡng, văn hóa cùng sản phẩm gốm nổi tiếng, ngôi làng trở thành một địa điểm du lịch thu hút của thành phố Hà Nội.[143]
Một làng nghề nổi tiếng khác của Hà Nội ngày nay là làng lụa Vạn Phúc, vốn thuộc thành phố Hà Đông tỉnh Hà Tây trước đây, nay là quận Hà Đông. Sản phẩm lụa của làng từ rất lâu đã nổi tiếng với tên gọi lụa Hà Đông, từng được ca ngợi trong âm nhạc, thi ca và điện ảnh. Tương truyền, bà tổ làng lụa Vạn Phúc vốn người Hàng Châu, Trung Quốc, theo chồng chinh chiến rồi tới ở lại và truyền nghề dệt cho làng.[144] Theo một truyền thuyết khác, cách đây hơn 1200 năm, một cô gái người Cao Bằng tên là A Lã Thị Nương đã đến làm dâu và mang nghề dệt lụa tới làng. Trải qua thời gian, nghề lụa trở thành nghề truyền thống của Vạn Phúc. Ngày nay, phần lớn các gia đình ở đây vẫn sống bằng nghệ dệt. Bên cạnh các khung dệt cổ, nhiều gia đình sử dụng những khung dệt cơ khí hiện đại. Các con phố Hàng Gai, Hàng Đào của Hà Nội là nơi tập trung nhiều cửa hàng bán sản phẩm lụa Vạn Phúc.[145]
Lễ hội truyền thống
Thăng Long – Hà Nội là một trong ba vùng tập trung nhiều hội lễ của miền Bắc Việt Nam, cùng với vùng đất tổ Phú Thọ và xứ Kinh Bắc. Cũng như các vùng đất khác, những lễ hội truyền thống ở khu vực Hà Nội được tổ chức nhiều nhất vào mùa xuân. Phần nhiều các lễ hội tưởng nhớ những nhân vật lịch sử, truyền thuyết như Thánh Gióng, Hai Bà Trưng, Quang Trung, An Dương Vương… Một vài lễ hội có tổ chức những trò chơi dân gian độc đáo như hội thổi cơm thi làng Thị Cấm, hội bơi cạn và bắt chạch làng Hồ, hội chạy cờ làng Đơ Thao, lễ hội thả diều truyền thống Bá Giang.
Từ ngày 9 dến 12 tháng 1 âm lịch, lễ hội Triều Khúc được tổ chức tại ngôi làng cùng tên, thuộc xã Tân Triều, huyện Thanh Trì, nơi nổi tiếng với nghề làm nón quai thao và may các đồ thờ như lọng, tàn, trướng, y môn, tán tía. Lễ hội được mở đầu bằng lễ rước long bào từ đình Sắc về đình Lớn. Khi cuộc tế lễ trong đình bắt đầu thì ngoài sân đình các trò vui cũng được tổ chức. Một trong những trò vui được nhiều người ưa thích nhất là trò đĩ đánh bồng. Đĩ đánh bồng do hai nam thanh niên mặc trang phục nữ giới biểu diễn, nhún nhảy và đánh chiếc trống Bồng đeo trước bụng. Nhiều trò vui khác như múa lân hí cầu, đấu vật, hát Chèo Tàu sẽ được tổ chức cho tới ngày 12, hội kết thúc bằng lễ rã đám.[146]
Một trong những hội lễ lớn nhất ở đồng bằng Bắc Bộ là lễ hội Thánh Gióng hay còn gọi là hội làng Phù Đổng (xã Phù đổng huyện Gia Lâm), xuất phát từ một câu truyện truyền thuyết về Thánh Gióng, một trong tứ bất tử của tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Vào 9 tháng 4 âm lịch hàng năm, những người dân ở khắp nơi tụ hội về đây tham dự, xem lễ hội làng. Lễ hội làng Gióng được cử hành trên một diễn trường rộng lớn dài khoảng 3 km gồm đền Thượng, đền Mẫu và chùa Kiến Sơ. Bắt đầu từ ngày 6, người dân làng tổ chức rước lễ rước cờ tới đền Mẫu, rước cơm chay lên đền Thượng và ngày chính hội tổ chức hội trận, tái hiện lại cảnh Thánh Gióng phá giặc Ân. Các ngày từ 10 đến 12 được tiếp nối bằng các lễ rửa khí giới, rước cờ báo tin thắng trận với trời đất và cuối cùng là lễ khao quân, đến đêm có hát chèo. Ngoài lễ hội chính tại làng Phù Đổng, một vài nơi khác cũng tổ chức hội Gióng như hội đền Sóc ở xã Xuân Đỉnh huyện Từ Liêm, hội Sóc Sơn ở huyện Sóc Sơn, hội Phù Thánh Gióng ở làng Chi Nam, xã Lệ Chi huyện Gia Lâm.[147]
Trong nội ô thành phố, vào ngày 5 Tết Nguyên Đán, lễ hội Đống Đa được tổ chức ở gò Đống Đa, thuộc quận Đống Đa. Địa điểm này từng là nơi diễn ra trận đánh giữa nhà Tây Sơn và quân Thanh vào đêm 4 rạng ngày 5 tháng giêng năm Kỷ Dậu, tức 1789. Lễ hội Đống Đa được tổ chức với nhiều trò vui, trong đó tiết mục rước rồng lửa do thanh niên mặc quần áo võ sinh thời cổ rước đi quanh sân lớn, cùng một đám võ sinh múa côn quyền tái hiện lại hình ảnh của quá khứ.[148]
Ở xã Hương Sơn, huyện Mỹ Đức, lễ hội chùa Hương tấp nập du khách từ giữa tháng 1 tới tận tháng 3 âm lịch, nhưng đông nhất vào khoảng từ ngày rằm tháng giêng đến 18 tháng 2. Với cảnh núi non, sông nước cùng quần thể di tích chùa Hương, lễ hội là điểm đến của các tăng ni, phật tử, những người hành hương và khách du lịch. Theo hành trình phổ biến, khách chảy hội thường bắt đầu từ bến Đục, ngồi đò theo dòng suối Yến ghé lễ đền Trình. Từ đó, họ tiếp tục đi qua cầu Hội, hang Sơn thủy hữu tình, núi Đồi Chèo, núi Con Voi, núi Mâm Xôi, núi Con Gà… rồi cập bến vào chùa Thiên Trù. Từ đây, du khách bắt đầu hành trình đi bộ thăm chùa Tiên, chùa Giải Oan, đền Cửa Võng và đến đệ nhất động Hương Tích. Vào những ngày đông, dòng người trẩy hội kéo dài không ngớt. Lễ hội chùa Hương là một trong những lễ hội lớn và kéo dài nhất Việt Nam.[149]
Ẩm thực
Là trung tâm văn hóa của cả miền Bắc từ nhiều thế kỷ, tại Hà Nội có thể tìm thấy và thưởng thức những món ăn của nhiều vùng đất khác, nhưng ẩm thực Hà Nội cũng có những nét riêng biệt. Cốm làng Vòng được những người dân của ngôi làng cùng tên thuộc quận Cầu Giấy làm đặc trưng bởi mùi thơm và màu sắc. Cốm làm từ giống nếp vàng gặt khi còn non, gói trong những tàu lá sen màu ngọc thạch và được những người bán hàng rao bán ngay từ sáng sớm. Tuy phổ biến nhất là cốm tươi, nhưng món ăn này còn được chế biến thành món chả cốm. Đây cũng là một món quà được dùng trong các dịp vui.[150]
Thanh Trì, làng vùng ngoại ô khác thuộc phường Thanh trì, quận Hoàng Mai, nổi tiếng với món bánh cuốn Thanh Trì. Bánh được làm từ gạo gié cánh, tám thơm, tráng mỏng như tờ giấy. Những phụ nữ vùng Thanh Trì cho bánh vào thúng, đội trên đầu và đi rao khắp các ngõ phố của Hà Nội. Bánh xếp trong thúng, từng lớp gối nhau trên những tàu lá chuối. Khi ăn, bánh được bóc từng lớp rồi cuộn lại, bày trên những chiếc đĩa. Món bánh cuốn Thanh Trì được ăn cùng với loại nước mắm pha theo công thức đặc biệt của người Thanh Trì, đậu phụ rán nóng, chả quế. Ngày nay, bánh còn được ăn với thịt ba chỉ quay giòn.[151]
Một món ăn khác của Hà Nội, tuy xuất hiện chưa lâu nhưng đã nổi tiếng, là chả cá Lã Vọng. Vào thời Pháp thuộc, gia đình họ Đoàn phố Hàng Sơn, ngày nay là 14 phố Chả Cá, đã tạo nên một món ăn mà danh tiếng của nó làm thay đổi cả tên con phố. Chả được làm từ thịt cá lăng – hoặc cá quả, cá nheo nhưng sẽ kém ngon hơn – thái mỏng ướp với nước riềng, nghệ, mẻ, hạt tiêu, nước mắm rồi kẹp vào cặp tre nướng trên lò than ngay trên bàn ăn của thực khách. Chả cá Lã Vọng phải ăn nóng, kèm với bánh đa nướng hay bún rối, lạc rang, rau mùi, húng láng, thì là, hành củ tươi chẻ nhỏ, chấm với mắm tôm.[152]
Phở là món ăn rất phổ biến ở Việt Nam, nhưng phở Hà Nội có những cách chế biến đặc trưng riêng. Phở Hà Nội mang vị ngọt của xương bò, thịt vừa chín đến độ để vẫn dẻo mà không dai, màu nước phở trong, bánh phở mỏng và mềm. Sau khi được trần qua nước nóng, bánh phở được dàn đều trong bát, bên trên là những lát thịt mỏng cùng hành hoa, rau thơm.[153] Cùng với thời gian, nhiều món phở mới xuất hiện với những cách chế biến khác nhau, như phở xào, phở rán…
Ở Hà Nội còn có nhiều món ăn đặc trưng khác như phở cuốn, bún thang, bún chả, bún nem, bún bung, bún mọc, đậu phụ Mơ, bánh tôm Hồ Tây, bún ốc, tào phớ An Phú, nem chua làng Vẽ, nem Phùng, giò chả Ước Lễ.
Văn hóa Thăng Long – Hà Nội
Hà Nội thường được xem như nơi tập trung những tinh hoa văn hóa của miền Bắc và cả Việt Nam. Trong hàng ngàn năm, vị trí kinh đô khiến thành phố này trở thành nơi quy tụ của những nhân vật ưu tú, những thương nhân, những nghệ nhân, những thợ thủ công lành nghề. Họ tới đây lập nghiệp, mang theo những phong tục, tập quán địa phương và Hà Nội trở thành mảnh đất tiêu biểu cho nền văn hóa của cả Việt Nam. Những danh nhân, nhân vật nổi tiếng của Việt Nam phần đông xuất thân từ những vùng đất khác, nhưng kinh đô Thăng Long thường là nơi họ xây dựng nên sự nghiệp. Môi trường cạnh tranh của đất kinh thành khiến những thương nhân, thợ thủ công trụ vững lại Hà Nội phải là những người xuất sắc, tài năng. Khi những người dân tứ xứ về định cư tại Thăng Long, các phong tục tập quán mà họ mang theo cũng dần thay đổi, tạo nên nét văn hóa của Hà Nội.[154]
Thăng Long – Hà Nội, kinh đô của Việt Nam, còn là nơi giao thoa của những nền văn hóa lớn. Hơn một nghìn năm Bắc thuộc đã để lại trên vùng đất Hà Nội ít nhiều những dấu ấn của nền văn minh Trung Hoa. Khi những người Pháp vào Việt Nam, nhiều người trong số họ chỉ coi Hà Nội như một tỉnh của Trung Quốc, hoặc đơn thuần là một vùng chuyển tiếp giữa Ấn Độ và Trung Hoa.[155] Qua những người Pháp, Hà Nội – trung tâm văn hóa của quốc gia – biết tới nền văn minh phương Tây để rồi xây dựng nên những cơ sở đầu tiên của nền nghệ thuật Việt Nam hiện đại với tân nhạc, thơ mới, hội họa, văn học hiện đại, điện ảnh, nhiếp ảnh. Nhưng Hà Nội đầu thế kỷ 20 cũng là nơi những giá trị Pháp thống trị, cửa sổ mở ra thế giới mới của giới thượng lưu Việt Nam. Như lời của sử gia về Đông Nam Á Pierre-Richard Féray: “Ngay khi một người Việt Nam đạt được giàu sang và sống tại thành phố, anh ta bắt đầu trở nên đặc trưng Pháp. Anh ta cố gắng nói đúng giọng Pháp. Anh ta ăn, sống và thở theo cách Pháp”.[156] Những thập niên gần đây, một lần nữa, Hà Nội cùng Việt Nam lại tiếp nhận những làn sóng văn hóa từ châu Âu và Mỹ.
Tuy là thủ đô, trung tâm văn hóa của Việt Nam, nhưng một số sự kiện văn hóa tổ chức ở Hà Nội gần đây đã xảy ra nhiều sự việc đáng chú ý, điển hình là vụ tàn phá hoa của người Hà Nội tại Lễ hội hoa anh đào diễn ra giữa thủ đô năm 2008,[157] hay những hành động thiếu ý thức, kém văn minh và đáng xấu hổ tại Lễ hội phố hoa Hà Nội vào Tết Dương lịch 2009 tổ chức tại hồ Hoàn Kiếm.[158] Nhà văn Băng Sơn phát biểu: “Tôi cảm thấy buồn và xấu hổ. Người Hà Nội làm xấu Hà Nội đi. Bao nhiêu năm hội hoa ở Đà Lạt, ở TP HCM mà không phải làm hàng rào vẫn giữ được cho đến ngày cuối cùng“. Những vụ việc trên đã dấy lên làn sóng phản đối mạnh mẽ từ dư luận cả nước trên các phương tiện thông tin đại chúng, đặt câu hỏi lớn về “văn hóa người Tràng An” trong thời đại ngày nay. [159] Có nhiều ý kiến nhận xét lối cư xử nhã nhặn, thanh lịch của người Hà Nội đang mất dần, thay vào đó là cách cư xử xô bồ, tục tĩu, huỵch toẹt, thiếu văn hóa nhất là ở giới trẻ Hà Nội.[160][161][162] Hà Nội còn nổi tiếng với “bún mắng, cháo chửi” ngày càng trở nên phổ biến đã bị nhiều báo phản ánh và phê phán tuy nhiên các quán ăn có phong cách phục vụ vô văn hóa, thô lỗ, xem thường, xúc phạm khách hàng này vẫn thu hút được nhiều người đến ăn.[163][164][165][166][167][168][169]
Hà Nội trong nghệ thuật
Hà Nội luôn là một niềm cảm hứng sáng tác của nhiều nhạc sĩ. Đã có hàng nghìn bài hát viết về Hà Nội trong nhiều đề tài. Trước hết đó là hình ảnh của một Hà Nội với khí thế hào hùng và mạnh mẽ trong vị thế thủ đô trong cuộc đấu tranh vệ quốc. Trong những năm tháng này, Văn Cao đã viết cho Hà Nội một số hành khúc như Thăng Long hành khúc ca, Gò Đống Đa, Tiến về Hà Nội. Khi những người lính thuộc Trung đoàn Thủ Đô phải rời xa Hà Nội, một trong số đó, nhạc sĩ Nguyễn Đình Thi đã viết ca khúc Người Hà Nội, ngày nay đã trở nên quen thuộc.[170] Hình ảnh Hà Nội trong cuộc chiến với thực dân Pháp cũng là đề tài của các tác phẩm như: “Sẽ về Thủ đô” của Huy Du, “Cảm xúc tháng Mười” của Nguyễn Thành, “Ba Đình nắng” của Bùi Công Kỳ. Trong những tháng năm chống Mỹ, Thủ đô anh hùng trong chiến đấu và kiến thiết được khắc họa đâm nét trong các tác phẩm như “Bài ca Hà Nội” của Vũ Thanh, “Hà Nội – Điện Biên Phủ” của Phạm Tuyên, “Khi thành phố lên đèn” của Thái Cơ, “Tiếng nói Hà Nội” của Văn An v.v… Bên cạnh đó, Hà Nội hiện lên với dáng vẻ cổ xưa, kiêu kỳ và lãng mạn, với “ánh đèn giăng mắc”, “có bóng trăng thơ in trên mặt hồ”, với hình ảnh người con gái “khăn san bay lả lơi trên vai ai””áo trắng Trưng Vương, Tây Sơn em tan trường về” trong những nhạc phẩm mang nhiều tính chất hoài niệm như Hướng về Hà Nội của Hoàng Dương, Nỗi lòng người đi của Anh Bằng, Hà Nội ngày tháng cũ của Song Ngọc hay Gửi người em gái miền Nam của Đoàn Chuẩn. Vẻ đẹp của thiên nhiên, cảnh vật, con người, truyền thống lịch sử và nét thanh lịch độc đáo của Hà Nội được khắc họa đậm nét qua giai điệu của nhiều nhạc sĩ Việt Nam thuộc nhiều thế hệ khác nhau, như Hoàng Hiệp với “Nhớ về Hà Nội“, Phan Nhân với “Hà Nội niềm tin và hy vọng“, Hoàng Vân với “Tình yêu Hà Nội“, Văn Ký với “Trời Hà Nội xanh” và “Hà Nội mùa xuân“, Nguyễn Đức Toàn với “Hà Nội trái tim hồng“, Trần Hoàn với “Khúc hát người Hà Nội“, Trịnh Công Sơn với “Nhớ mùa thu Hà Nội“, Nguyễn Cường với “Mãi vẫn là tuổi thơ tôi Hà Nội“, Dương Thụ với “Mong về Hà Nội“, Phú Quang với “Em ơi, Hà Nội phố“, “Hà Nội ngày trở về“, “Im lặng đêm Hà Nội“, Phạm Minh Tuấn với “Hà Nội ơi thầm hát trong tôi“, Nguyễn Tiến với “Chiều mưa Hà Nội“, Trần Quang Lộc với “Có phải em mùa thu Hà Nội“, Trương Quý Hải với “Hà Nội mùa vắng những con mưa“, Lê Vinh với “Hà Nội và tôi“, Vũ Quang Trung với “Chiều Hà Nội” v.v… Một số địa danh của Hà Nội cũng đi trở thành chủ đề sáng tác trong âm nhạc như “Một thoáng Tây Hồ” của Phó Đức Phương, “Ngẫu hứng sông Hồng” của Trần Tiến, “Chiều Hồ Gươm” của Đặng An Nguyên, “Truyền thuyết Hồ Gươm” của Hoàng Phúc Thắng, “Bên lăng Bác Hồ” của Dân Huyền v.v… Có một số tác phẩm tuy không nhắc đến địa danh Hà Nội trong tựa đề hoặc trong ca từ nhưng được lấy cảm hứng hoặc viết về chính mảnh đất này như: “Những ánh sao đêm” của Phan Huỳnh Điểu, “Thu quyến rũ” của Đoàn Chuẩn, “Từ một ngã tư đường phố” của Phạm Tuyên, “Mùa xuân làng lúa làng hoa” của Ngọc Khuê, “Hoa sữa” của Hồng Đăng, “Thu quyến rũ” của Đoàn Chuẩn, “Phố nghèo“, “Ngẫu hứng phố” của Trần Tiến,…
Trong văn học Việt Nam, Hà Nội hiện ra như một đô thị có lịch sử lâu đời, giàu truyền thống và bản sắc văn hóa.[171] Thời phong kiến, thành Thăng Long từng là đề tài của nhiều bài thơ nổi tiếng như Long thành cầm giả ca của Nguyễn Du hay Thăng Long thành hoài cổ của Bà Huyện Thanh Quan. Ba nhà văn thường được nhắc đến khi nói về đề tài Hà Nội trong văn học là Nguyễn Tuân, Vũ Bằng và Thạch Lam.[171] Nguyễn Tuân, người sinh ra và lớn lên trong môi trường nho giáo, thất vọng bởi cuộc sống trong xã hội “kim khí” xô bồ, thường tìm về những giá trị cũ. Bóng dáng Hà Nội trong tác phẩm của Nguyễn Tuân là những thú chơi của các bậc tao nhân mặc khách trong Vang bóng một thời như thưởng trà, thả thơ, đánh thơ, hát ca trù… Vũ Bằng lại qua những trang viết, như Miếng ngon Hà Nội và Thương nhớ mười hai, thể hiện nỗi nhớ và tình yêu Hà Nội, ca ngợi sự tinh tế của các món ăn, khung cảnh thiên nhiên, đất trời, cảnh vật, con người, văn hóa của thành phố. Thạch Lam được biết đến qua tập bút ký nổi tiếng Hà Nội 36 phố phường. Tác phẩm của Thạch Lam thể hiện sự thương xót trước những người nghèo khó, miêu tả hương vị của những món quà quê, những tiếng rao… tất cả những thứ tạo nên văn hóa Hà Nội.[171] Nhiều nhà văn khác cũng có các tác phẩm nổi tiếng về thành phố này như Phố của Chu Lai, Sống mãi với thủ đô của Nguyễn Huy Tưởng. Bảo Ninh trong Nỗi buồn chiến tranh cũng dành nhiều trang viết về Hà Nội.
Hình ảnh Hà Nội xuất hiện rất nhiều trên cả màn ảnh lớn và màn ảnh nhỏ. Sau khi được giải phóng vào năm 1954, không ít những bộ phim của điện ảnh cách mạng đã nói về Hà Nội, trong đó có thể đến đến Giông tố, Sao tháng Tám, Hà Nội mùa đông năm 1946, Em bé Hà Nội, Phía bắc Thủ đô, Tiền tuyến gọi.[172] Em bé Hà Nội, tác phẩm của đạo diễn Hải Ninh, khắc họa cuộc sống của Hà Nội trong thời gian quân đội Hoa Kỳ ném bom miền Bắc đã giành Bông sen vàng tại Liên hoan phim Việt Nam năm 1975 và giải đặc biệt của ban giám khảo LHP Liên hoan phim Moskva cùng năm đó.[173] Sau khi Việt Nam thống nhất, một số bộ phim khác khai thác đề tài về lớp thanh niên sống ở Hà Nội thời kỳ sau chiến tranh, như Tuổi mười bảy, Những người đã gặp, Hãy tha thứ cho em, Cách sống của tôi, Hà Nội mùa chim làm tổ.[172] Nhưng kể từ năm 1990, trong suốt một thập niên, phim về Hà Nội dường như vắng bóng trên màn ảnh của điện ảnh Việt Nam. Năm 2000, đạo diễn Việt kiều Trần Anh Hùng về Việt Nam sản xuất Mùa hè chiều thẳng đứng, một bộ phim chính kịch, xoay quanh cuộc sống của ba chị em gái với bối cảnh Hà Nội. Để cchuẩn bị cho lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội, nhiều nhà làm phim Việt Nam đã sản xuất một vài bộ phim về đề tài này.
Trong hội họa, có lẽ người thành công và gắn bó nhất với Hà Nội là họa sĩ Bùi Xuân Phái. Quê ở xã Vân Canh, Hà Đông, Bùi Xuân Phái theo học tại Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương và hầu như cả cuộc đời sống tại Hà Nội. Trong tranh của Bùi Xuân Phái, Hà Nội mang đầy vẻ xưa cũ với những ngôi nhà mái nâu, những con phố nhỏ. Những bức vẽ về phố cổ Hà Nội của Bùi Xuân Phái ngày nay đã trở nên nổi tiếng, thường được biết đến với tên gọi Phố Phái. Ngoài ra, còn có một số họa phẩm của các họa sĩ khác vẽ về người Hà Nội đã đi vào lịch sử: Thiếu nữ bên hoa huệ của Tô Ngọc Vân, Em Thúy của Trần Văn Cẩn, Tan ca mời chị em ra họp thi thợ giỏi của Nguyễn Đỗ Cung…
Thành phố kết nghĩa
Đọc thêm
- Nguyễn Vinh Phúc (2004). Hà Nội – Con đường, dòng sông và lịch sử. Hà Nội: Nxb Trẻ.
- Tô Hoài (2007). Chuyện cũ Hà Nội. Hà Nội: Nxb Hội Nhà Văn.
- Nguyễn Vinh Phúc (2004). Hà Nội qua những năm tháng. Hà Nội: Nxb Trẻ.
- Clément, Pierre; Nathalie Lancret (2003). Hà Nội chu kỳ của những đổi thay hình thái kiến trúc và đô thị. Nxb Khoa học và Kỹ thuật.
- Nguyễn Vinh Phúc (2004). Phố và đường Hà Nội. Hà Nội: Nxb Giao thông Vận tải.
- Logan, William Stewart (2000). Hanoi: Biography of a City. UNSW Press. ISBN 9780868404431. Truy cập ngày 9 tháng 11 năm 2010.
- Papin, Philippe (2001). Histoire de Hanoi. Fayard. ISBN 2213606714. Truy cập ngày 9 tháng 11 năm 2010.
- Boudarel, Georges; Nguyễn Văn Ký (2002). Hanoi: City of the Rising Dragon. Rowman & Littlefield. ISBN 0742516555. Truy cập ngày 9 tháng 11 năm 2010.
- Boudarel, Georges; Nguyễn Văn Ký (1997). Hanoi 1936-1996: du drapeau rouge au billet vert. Autrement. ISBN 9782862607191. Truy cập ngày 9 tháng 11 năm 2010.
Chú thích
- ^ “Diện tích, dân số và mật độ dân số năm 2013 phân theo địa phương”. Tổng Cục Thống kê Việt Nam. Truy cập ngày 3 tháng 2 năm 2015.
- ^ “Dân số thành thị trung bình phân theo địa phương”.
- ^ “Dân số nông thôn trung bình phân theo địa phương”.
- ^ Quốc hội Việt Nam (1 tháng 7 năm 2002). “Lệnh công bố về Nghị quyết của Quốc hội về sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992” (RTF). Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (bằng Tiếng Việt). Chủ tịch nước Việt Nam. tr. Điều 144, chương XI: Quốc kỳ, quốc huy, quốc ca, thủ đô, ngày quốc khánh. Truy cập 16/3/2012. “Thủ đô nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam là Hà Nội”
- ^ Hiến pháp số 01 của Quốc hội: Hiến pháp năm 1946 Quốc hội Việt Nam, 9/11/1946
- ^ Tổng cục Thống kê Việt Nam – Diện tích, dân số và mật độ dân số năm 2011 phân theo địa phương
- ^ Tổng cục thống kê Việt Nam – Diện tích, dân số và mật độ dân số năm 2011 phân theo địa phương
- ^ Hơi chếch về mạn tây bắc. Xem bản đồ đồng bằng sông Hồng
- ^ “Hanoi GDP estimated to expand 10.6% in Jan-Sept”. Vietnam Business News. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ a ă “Khái quát về Hà Nội”. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ a ă â b c d “Thành phố Hà Nội”. Tổng cục Du lịch Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Sông ‘chết’ bao vây Hà Nội, thanhnien, 22.6.2015
- ^ Khánh Lan (4 tháng 12 năm 2007). “Sông ngòi Hà Nội đang kêu cứu”. Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Khí hậu Hà Nội”. Hiệp hội Du lịch Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Quang Duẩn (2 tháng 11 năm 2008). “Mưa lớn nhất trong gần 100 năm qua”. Thanh Niên. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Kiều Minh (2 tháng 11 năm 2008). “Hà Nội dẫn đầu về số người thiệt mạng do mưa lũ”. VTC. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “World Weather Information Service – Hanoi”.
- ^ Baron & La Salle. Dictionnaire des Communes administratif et militaire, France métropolitaine et France d’outre-mer. Paris: Charles-Lavauzelle & Cie, 1949.
- ^ a ă “Nguồn gốc dân cư”. Khái quát về Hà Nội. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Bản gốc lưu trữ 26/3/2011. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ a ă â b {{Chú thích sách Tính đến 0 giờ ngày 8/7/2015, Dân số của Hà Nội 7.008.963 người | last = Papin | first = Philippe | title = Histoire de Hanoi | publisher = Fayard | year = 2001 | isbn = 2213606714 | pages = 381-386}}
- ^ “Đánh giá chung tình hình dân số… Phụ lục 2”. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Bản gốc lưu trữ 26/3/2011. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Dân số Hà Nội đứng thứ 2 cả nước” (Thông cáo báo chí). báo Hànộimới. 11 tháng 12 năm 2009. Truy cập ngày 10 tháng 10 năm 2011.
- ^ Tổng cục Thống kê (Việt Nam) (4 tháng 1 năm 1999). “Dân số và mật độ dân số tại thời điểm 1/4/1999 phân theo địa phương” (xls) (bằng Tiếng Việt). Tổng cục Thống kê (Việt Nam). Truy cập 25/11/2011. “Hà Nội diện tích 921,0 km², dân số 2675166, mật độ dân số 2904,6”
- ^ a ă Hồng Khánh (29 tháng 5 năm 2008). “Địa giới Hà Nội chính thức mở rộng từ 1 tháng 8”. VnExpress. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ a ă “Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam năm 2009: Kết quả toàn bộ. Trang 149-150”. Ban chỉ đạo Tổng điều tra dân số và nhà ở trung ương. 6/2010. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2010.
- ^ a ă “Dân số và mật độ dân số năm 2009 phân theo địa phương”. Tổng cục Thống kê Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ a ă â “Thời kỳ tiền Thăng Long”. Hà Nội theo năm tháng. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Bản gốc lưu trữ 26/3/2011. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Hà Nội trong nghìn năm Bắc thuộc và chống Bắc thuộc”. Báo điện tử Đài Tiếng nói Việt Nam. Truy cập ngày 15 tháng 12 năm 2012.
- ^ “Hà Nội đã có bao nhiêu tên gọi?”. VDC. Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 4 năm 2010. Truy cập ngày 22 tháng 2 năm 2006.
- ^ “Thăng Long thời Lý”. Hà Nội theo năm tháng. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.[liên kết hỏng]
- ^ “Thăng Long thời Trần”. Hà Nội theo năm tháng. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Thăng Long – Đông Đô – Đông Quan”. Hà Nội theo năm tháng. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Thăng Long thời Hậu Lê”. Hà Nội theo năm tháng. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.[liên kết hỏng]
- ^ “Đông Kinh Kẻ Chợ thời Mạc và Lê Mạt”. Hà Nội theo năm tháng. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Thăng Long thời Tây Sơn”. Hà Nội theo năm tháng. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ a ă “Thời kỳ Hà Nội”. Hà Nội theo năm tháng. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.[liên kết hỏng]
- ^ Nguyễn Vinh Phúc. “Hà Nội nghĩa là gì?”. VDC. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ An Chi (12:10:00 26/09/2010). “Nghĩa của hai địa danh Thăng Long và Hà Nội”. Chuyên đề An ninh thế giới số 996 (bằng Tiếng Việt) (996) (An ninh thế giới). Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2011. ‘“trước khi nước Đại Nam bị thực dân Pháp xâm lược và cai trị thì Hà Nội chưa bao giờ là tên của một kinh thành hay một thành phố cả”’
- ^ a ă “Hà Nội thời Pháp thuộc”. Hà Nội theo năm tháng. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Logan, William Stewart (2000). Hanoi: Biography of a City. UNSW Press. tr. 86. ISBN 9780868404431. Truy cập ngày 9 tháng 11 năm 2010.
- ^ “Nghị quyết không số của Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa về việc mở rộng thành phố Hà Nội” (Thông cáo báo chí). Phó Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa II. 20/4/1961. Truy cập ngày 11 tháng 11 năm 2012.
- ^ “Quyết định 78-CP chia các khu vực nội thành và ngoại thành của Thành phố Hà Nội” (Thông cáo báo chí). Thủ tướng Hội đồng Chính phủ. 31/5/1961. Truy cập ngày 11 tháng 11 năm 2012.
- ^ Herring, George (1979). America’s Longest War. John Wikey & Sons. tr. 248.
- ^ Morocco, John (1985). Rain of Fire: Air War, 1969–1973. Boston: Boston Publishing Company. tr. 150.
- ^ “North Vietnam Says 1,318 Dead in the Raids on Hanoi”. New York Times. tháng 5 năm 1973. tr. 3.
- ^ “Hà Nội ngày nay”. Hà Nội theo năm tháng. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Nguyễn Phú Trọng. “Hà Nội – 50 năm chiến đấu, xây dưng và phát triển”. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “NGHỊ QUYẾT CỦA KỲ HỌP THỨ 9, QUỐC HỘI KHÓA VIII, NGÀY 12-8-1991 VỀ VIỆC ĐIỀU CHỈNH ĐỊA GIỚI HÀNH CHÍNH MỘT SỐ TỈNH, THÀNH PHỐ TRỰC THUỘC TRUNG ƯƠNG” (Thông cáo báo chí). Chủ tịch Quốc hội Việt Nam khóa VIII. 8 tháng 12 năm 1991. Truy cập 21/12/2011.
- ^ Nghị định 69-CP năm 1995 về việc thành lập quận Tây Hồ
- ^ Nghị định 74-CP năm 1996 về việc thành lập quận Thanh Xuân và quận Cầu Giấy
- ^ Nghị định 132/2003/NĐ-CP năm 2003 về việc thành lập quận Long Biên và quận Hoàng Mai
- ^ a ă “30% dân số nội thành ở Hà Nội sống dưới mức 3m²/người”. báo Lao Động. 1/7/2003 9:59:49. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.[liên kết hỏng]
- ^ Nguyễn Hiền. “Hà Nội phát triển và đầu tư”. Dân trí. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Hương Thu. “Không khí Hà Nội ‘bẩn hạng nhất châu Á’”. VnExpress. Truy cập ngày 22 tháng 3 năm 2012.
- ^ “Hà Nội: Thành lập quận Hà Đông, chuyển TP Sơn Tây thành thị xã”. Tiền Phong. 11 tháng 12 năm 2008. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Nghị quyết 132/NQ-CP năm 2013 chia huyện Từ Liêm thành 2 quận Bắc Từ Liêm và Nam Từ Liêm
- ^ unesco. “DELFT, HANOI, ZUK MIKAEL, QUITO AND TIMBUCTU TO RECEIVE 1998-1999 UNESCO CITIES FOR PEACE PRIZE”. Truy cập 21/07/2013.
- ^ “Hà Nội xây dựng chủ nghĩa xã hội những năm cuối thế kỷ 20”. Văn phòng Ban chỉ đạo Quốc gia Kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long. Bản gốc lưu trữ 14/9/2010. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ An Trân (30 tháng 3 năm 2010). “Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và tầm nhìn 2050”. Hà Nội mới. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Khu phố cổ”. Kiến trúc Hà Nội (bằng Tiếng Việt). Sở Du lịch Hà Nội. Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 12 năm 2004. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Văn Phúc Hậu (5 tháng 2 năm 2006). “Những căn “nhà khổ””. Đến với khu phố cổ Hà Nội (Sài Gòn giải phóng). Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ a ă â b Lý Trực Dũng (21 tháng 2 năm 2008). “Kiến trúc Thăng Long-Hà nội trước ngưỡng cửa 1000 năm”. Tia Sáng. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Khu thành cổ”. Kiến trúc Hà Nội. Sở Du lịch Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Kim Tân (1 tháng 8 năm 2010). “Hoàng thành Thăng Long được công nhận di sản văn hoá thế giới”. Dân trí. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Kim Tân (1 tháng 10 năm 2010). “Khai lễ kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long”. Dân trí. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Nguyễn Vinh Phúc (31 tháng 12 năm 2008). “Những khu phố cũ ở Hà Nội”. Báo Người Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Kiến trúc thời Pháp thuộc”. Kiến trúc Hà Nội. Sở Du lịch Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Tâm Anh (14 tháng 11 năm 2008). “Khu phố Pháp Hà Nội đang biến dạng”. VnExpress. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Kiến trúc hiện đại”. Kiến trúc Hà Nội. Sở Du lịch Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Hà Nội có thêm 43 tuyến đường, phố mới” (Thông cáo báo chí). Lưu Vân, báo Diễn đàn Doanh nghiệp. 25/08/2010 – 11:31. Truy cập 23/10/2012.
- ^ “Hà Nội đặt tên cho 34 đường phố mới” (Thông cáo báo chí). Liên Phương, Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. 13/07/2012, 17:22:00. Truy cập 23/10/2012. “Bế mạc kỳ họp thứ 5 HĐND thành phố Hà Nội khóa XIV” (Thông cáo báo chí). Báo Hànộimới. 20:35 13/07/2012. Truy cập 23/10/2012.
- ^ “”Nghĩa địa chôn” 140.000 tỷ đồng ở Hà Nội, TP HCM?” (Thông cáo báo chí). Ngọc Sơn, báo Diễn đàn Doanh nghiệp. 22/10/2012 – 12:00 AM. Truy cập 23/10/2012.
- ^ “Công trình tôn giáo – tín ngưỡng”. Kiến trúc Hà Nội. Sở Du lịch Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Chùa Trấn Quốc”. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [sai nguồn]
- ^ (tiếng Anh) Logan, William Stewart (2000). Hanoi: Biography of a City. Kensington: UNSW Press. tr. 90. ISBN 9780868404431. Truy cập ngày 9 tháng 11 năm 2010.
- ^ “Chùa Thầy – Thiên Phúc Tự – Nét đẹp cổ kính”. Đài Truyền hình Việt Nam. 8 tháng 4 năm 2008. Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 9 năm 2008. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Thánh đường Hồi giáo giữa lòng thủ đô Mai Uyên, VnExpress 28/4/2014 | 11:13 GMT+7
- ^ Trần Hùng. “Bảo tồn di sản kiến trúc trong quy hoạch phát triển thủ đô”. Từ Thăng Long tới Hà Nội. VDC. Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 3 năm 2009. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Thủ tướng chính phủ. “Nghị định số 42/2009/NĐ-CP của Chính phủ: Về việc phân loại đô thị ở Việt Nam”. Chính phủ Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 7 năm 2009.
- ^ ban nhân dân-thanh-pho-Ha-Noi-tai-dac-cu/20116/94443.vnplus “Chủ tịch HĐND, ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội tái đắc cử”. Thông tấn xã Việt Nam. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2011.
- ^ Anhthu (5:02 24/07/2008). “Công bố trụ sở chính thức của các cơ quan TP Hà Nội (mới)”. Báo Hànộimới. Truy cập 24/6/2015.
- ^ a ă “Chiến lược phát triển kinh tế – xã hội thủ đô Hà Nội thời kỳ 2001 – 2010”. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. cập nhật 00:00 29/04/2005
- ^ “Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh của Việt Nam năm 2014”. Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam. Truy cập ngày 24 tháng 4 năm 2015.
- ^ Anh Phương (10 tháng 3 năm 2008). “Năm 2007, thu nhập bình quân của Hà Nội là 31,8 triệu đồng/người/năm”. Sài Gòn giải phóng. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Đầu tư trực tiếp của nước ngoài được cấp giấy phép năm 1988 – 2007 phân theo địa phương”. Tổng cục Thống kê Việt Nam. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 3 năm 2011. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Vân Anh (4 tháng 12 năm 2007). “Kinh tế Hà Nội tăng trưởng kỷ lục”. VietNamNet. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 4 năm 2007. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Huyền Hương (26 tháng 6 năm 2008). “Hà Nội: Nhiều biện pháp quyết liệt phòng chống nạn ô nhiễm môi trường”. Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Vũ Duy Thái (9 tháng 10 năm 2004). “50 năm kinh tế tư nhân Hà Nội”. VnExpress. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Ngọc Hải, Thái Hà – ANHTHU (1 tháng 8 năm 2008). “Tạo thị trường mở, giảm sức ép việc làm”. Hà Nội mới. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Đoàn Loan (5 tháng 10 năm 2004). “Kinh tế Hà Nội trước thách thức tụt hậu”. VnExpress. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Hà Nội: Đón trên 1,1 triệu lượt khách du lịch quốc tế”. Tổng cục Du lịch. 28 tháng 11 năm 2007. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Đổng Thị Kim Vui (13 tháng 12 năm 2007). “Du lịch thành phố Hồ Chí Minh: Chuyển biến rõ rệt sau 1 năm gia nhập WTO”. Tổng cục Du lịch Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Lê Nam (18 tháng 12 năm 2008). “Ngành du lịch Hà Nội Phấn đấu đón 10,5 triệu lượt khách du lịch”. Kinh tế & Đô thị. Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 12 năm 2008. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Khánh Linh (2 tháng 10 năm 2006). “Du lịch Hà Nội: Nỗi buồn của người tâm huyết…”. Vietnam Net. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Nguyên Minh (12 tháng 10 năm 2007). “Hà Nội: Chạy đua đầu tư khách sạn cao cấp”. SGGP. Truy cập ngày 25 tháng 3 năm 2011.
- ^ “Health & safety”. Lonely Planet. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ T.Mai (17 tháng 8 năm 2010). “Hà nội qua bưu ảnh cổ: Sân bay Bạch Mai”. Pháp Luật & Xã hội. Truy cập ngày 30 tháng 1 năm 2012.
- ^ a ă “Giao thông Hà Nội: Tùy tiện, hỗn loạn”. Báo Tin tức VN. 15 tháng 8 năm 2012.
- ^ “’Hết bịt lại thông’ ngã ba – tư: Dấu hiệu phá sản?”. Đất Việt. 4 tháng 6 năm 2010. Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 7 năm 2010.
- ^ Đặng Lê (8 tháng 12 năm 2006). “Giao thông Hà Nội qua cái nhìn của GS Seymour Papert”. Dân Trí (báo). Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ a ă Hà Lan (29 tháng 7 năm 2008). “Quy hoạch giao thông Hà Nội mở rộng: Cần 100.000 tỷ đồng”. Sài Gòn giải phóng. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Thanh Xuân (29 tháng 4 năm 2008). “Mở rộng Hà Nội, quy hoạch giao thông sẽ như thế nào?”. VTC. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ a ă “Giảm ùn tắc và giảm tai nạn ở Hà Nội: Quá khó”. Tin Mới VN. 20 tháng 12 năm 2011.
- ^ T.Trúc (27 tháng 6 năm 2006). “Hà Nội và TP.HCM trong nhóm 50 thành phố đắt đỏ nhất thế giới”. Tuổi Trẻ. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ a ă “Gia đình trẻ mua nhà ở Hà Nội: Khó hơn lên trời! (Kỳ II)” (bằng Tiếng Việt). An ninh Thủ đô. 15 tháng 10 năm 2007. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. “Sở Tài nguyên Môi trường và Nhà đất Hà Nội vừa cho biết, qua điều tra sơ bộ, trên địa bàn thành phố, chỉ có khoảng 30% cán bộ, công nhân, viên chức được phân phối nhà ở”
- ^ Tacdat (29 tháng 4 năm 2012). “Hướng dẫn thủ tục mua bán nhà ở”. Lao Động. Bản gốc lưu trữ 21/10/2012. Truy cập ngày 3 tháng 7 năm 2012.
- ^ Đức Văn (5 tháng 8 năm 2009). “Xóm nhà tranh trong lòng Hà Nội”. Lao Động. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Nhà nước thiệt hại 3.000 tỉ đồng do quyết định duyệt giá đất của UBND TP Hà Nội Theo Thanh Niên Tuổi Trẻ cập nhật 28/09/2006 11:19 GMT+7
- ^ “Số cơ sở khám, chữa bệnh trực thuộc sở Y tế phân theo địa phương”. Tổng cục Thống kê Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2012.
- ^ “Số giường bệnh trực thuộc sở Y tế phân theo địa phương”. Tổng Cục Thống kê Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2012.
- ^ Cá biệt có khi lên đến 8-9 người bệnh/giường
- ^ “Số cán bộ ngành Y trực thuộc sở Y tế phân theo địa phương”. Tổng Cục Thống kê Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2012.
- ^ “Bệnh viện quá tải, Thủ tướng yêu cầu đầu tư cho tuyến dưới” (Thông cáo báo chí). Nam Phương, VnExpress. 24/11/2009 08:09 GMT+7.
- ^ “Hà Nội: quá tải ở các bệnh viện chuyên khoa đầu ngành” (Thông cáo báo chí). Lan Anh, Tuổi Trẻ (báo). 02/09/2004 06:00 (GMT + 7).
- ^ Hạnh Ngân (12 tháng 7 năm 2007). “Năm 2010, Hà Nội sẽ có 2.500 giường bệnh tư nhân”. Tiền Phong. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ P. Thanh (15 tháng 8 năm 2008). “Y tế Hà Nội ngổn ngang khó khăn”. Dân Trí. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Trạng nguyên Việt Nam#Thống kê
- ^ “Đại học Đông Dương: Nền móng của giáo dục đại học hiện đại ở Việt Nam”. Tạp chí Hoạt động Khoa học. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Số lớp học phổ thông tại thời điểm 30/9 phân theo địa phương”. Tổng Cục Thống kê Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Số trường phổ thông tại thời điểm 30/9 phân theo địa phương”. Tổng Cục Thống kê Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Số học sinh phổ thông tại thời điểm 31/12 phân theo địa phương”. Tổng Cục Thống kê Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Danh sách các trường THPT công lập, dân lập và bán công”. Sở Giáo dục và Đào tại Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.[liên kết hỏng]
- ^ Tiến Dũng (29 tháng 10 năm 2008). “Hà Nội dẫn đầu cả nước về số người mù chữ”. VnExpress. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Số giáo viên, số sinh viên đại học và cao đẳng phân theo địa phương”. Tổng Cục Thống kê Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ a ă Phạm Tấn (1 tháng 2 năm 2009). “Chuyện bóng đá Thủ đô”. Thể thao & Văn hóa Online. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Thể thao Hà Nội đón nhận Huân chương Độc lập hạng Nhất”. Người lao động. 28 tháng 10 năm 2004. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Minh Giang (10 tháng 3 năm 2008). “Thể thao Hà Nội vươn ra sân chơi lớn”. Nhân Dân. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Huệ Anh (31 tháng 10 năm 2008). “Sinh viên thiếu sân chơi trầm trọng”. An ninh Thủ đô. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ X.T. (2 tháng 9 năm 2003). “Khánh thành sân vận động quốc gia Mỹ Đình” (bằng Tiếng Việt). VnExpress. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Việt Nam giành quyền đăng cai ASIAD 18”. 11 tháng 8 năm 2012. Truy cập 25/04/2014.
- ^ “Việt Nam giành quyền đăng cai ASIAD 2019”. 11 tháng 8 năm 2012. Truy cập 25/04/2014.
- ^ “Việt Nam rút đăng cai ASIAD 18”. 17/04/2014. Truy cập 25/04/2014.
- ^ Tiểu Hàn (17/04/2014). “Việt Nam rút đăng cai ASIAD 18”. Truy cập 25/04/2014.
- ^ Đoàn Hoàng Đang (29 tháng 4 năm 2008). “Sân khấu Hà Nội: Những chuyện… lạ đời!”. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Điểm biểu diễn Văn hóa nghệ thuật”. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.[liên kết hỏng]
- ^ D. Diễm (18 tháng 5 năm 2005). “Các bảo tàng loay hoay tìm cách hút khách” (bằng Tiếng Việt). VietNamNet. Bản gốc lưu trữ 18 Tháng năm 2005, 19:46 GMT+7. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Số thư viện do địa phương quản lý phân theo địa phương”. Tổng Cục Thống kê Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Nguồn lực thông tin”. Thư viện Quốc gia Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Bích Hạnh (19 tháng 12 năm 2008). “Rạp phim Hà Nội: “Kẻ ăn không hết, người lần chẳng ra”” (bằng Tiếng Việt). VietNamNet. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. ‘“Trong khi có rạp chiếu hoặc là đóng cửa, hoặc hoạt động thoi thóp thì rạp chiếu khác lại phải tận dụng không gian chật hẹp xây thêm phòng chiếu để giải quyết tạm thời tình trạng quá tải”’
- ^ “Hà Nội: Nguy cơ cháy ở vũ trường rất cao”. VnExpress. 9 tháng 10 năm 2001. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Công viên nước Hồ Tây”. Hiệp hội Du lịch Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Ngân Tuyền (11 tháng 9 năm 2008). “Ô nhiễm – Câu chuyện cũ”. Hà Nội đất trăm nghề và nguy cơ mất nghiệp (An ninh Thủ đô). Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ a ă Phạm Huy Thi. “Hà Nội – những làng nghề”. Hà Nội xưa và nay. VDC. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Hoàng Thắng (10 tháng 11 năm 2008). “Làng nghề cũng khóc vì ô nhiễm”. Báo Công an Nhân dân. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Thăm làng dệt lụa Vạn Phúc”. Thông tấn xã Việt Nam. 23 tháng 11 năm 2005. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Lễ hội Triều Khúc”. Lễ hội truyền thống. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.[liên kết hỏng]
- ^ “Lễ hội Thánh Gióng”. Lễ hội truyền thống. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.[liên kết hỏng]
- ^ “Lễ hội Quang Trung”. Lễ hội truyền thống. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.[liên kết hỏng]
- ^ Trần Thùy Linh (22 tháng 2 năm 2010). “Lãng phí tài nguyên du lịch: Nghịch lý du lịch lễ hội” (bằng Tiếng Việt). báo Thanh Niên. Bản gốc lưu trữ ngày 23 tháng 2 năm 2010. Truy cập ngày 21 tháng 6 năm 2011.
- ^ “Cốm Vòng”. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Bản gốc lưu trữ 19/5/2010. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.[liên kết hỏng]
- ^ “Bánh cuốn Thanh Trì”. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.[liên kết hỏng]
- ^ “Chả cá Lã Vọng”. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.[liên kết hỏng]
- ^ “Phở, bún chả, bún thang Hà Nội được công nhận món ăn đạt giá trị chuẩn Châu Á”. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2013.[liên kết hỏng]
- ^ “Tinh hoa văn hóa Hà Nội”. Thành phố Hà Nội. Tổng cục Du lịch Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ (tiếng Anh) Logan, William Stewart (2000). Hanoi: Biography of a City. Kensington: UNSW Press. tr. 80–81. ISBN 9780868404431. Truy cập ngày 9 tháng 11 năm 2010.
- ^ (tiếng Anh) Logan, William Stewart (2000). Hanoi: Biography of a City. Kensington: UNSW Press. tr. 111. ISBN 9780868404431. Truy cập ngày 9 tháng 11 năm 2010.
- ^ Tuyết Anh (5 tháng 1 năm 2009). “Văn hóa thưởng thức cũng cần được tập dượt”. Báo Thể thao Văn hóa. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Đình Hiếu (5 tháng 1 năm 2009). “Viết cho lễ hội phố hoa Hà Nội năm 2010”. Báo Thể thao Văn hóa. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Anh Thư (4 tháng 1 năm 2009). “Nhà văn Băng Sơn: ‘Xấu hổ cho người Hà Nội’”. VnExpress. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ 1001 thói xấu của người Hà Nội hiện đại, Báo Điện tử Giáo dục Việt Nam, 10/12/2012
- ^ Quan chức văn hóa đau lòng vì Hà Nội, 04/01/2013, Báo Điện tử Giáo dục Việt Nam
- ^ Vài lời tâm sự về văn hóa của một người Tây Nguyên gửi người Hà Nội, Báo Điện tử Giáo dục Việt Nam, 25/08/2012
- ^ “Bún mắng, cháo chửi” đang ngày càng phổ biến ở Hà Nội, Báo điện tử Dân trí, Hội Khuyến học Việt Nam
- ^ Bún ‘mắng’, cháo ‘chửi’, VnExpress.net, 14/9/2008
- ^ ‘Không buồn với bún mắng, cháo chửi ở Hà Nội’, Báo Tuổi Trẻ Thủ Đô, 15/04/2014
- ^ Bún ‘mắng’, cháo ‘chửi’, phở xếp hàng vẫn đắt khách, báo điện tử Tiền Phong, 30 tháng 07 năm 2011
- ^ Nói người bán phở Hà Nội thô lỗ cũng chẳng oan sai, 21/02/2013, Báo Điện tử Giáo dục Việt Nam
- ^ Biết “bún mắng, cháo chửi” nhưng sao thực khách ở Hà Nội vẫn cứ ăn?, Báo Điện tử Giáo dục Việt Nam, 16/07/2012
- ^ “Bún mắng, cháo chửi” ở Hà Nội chỉ là một vài trường hợp cá biệt?, Báo Điện tử Giáo dục Việt Nam, 01/03/2013
- ^ Hà Diệu (13 tháng 3 năm 2007). “Sáu mươi năm vang vọng một bài ca”. VietNamNet. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ a ă â Tuấn Hải (31 tháng 1 năm 2008). “”Hà Nội” của Vũ Bằng, Thạch Lam, Nguyễn Tuân đang… biến mất”. Vietimes. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ a ă Vũ Hà (19 tháng 10 năm 2008). “Đâu rồi – Điện ảnh Hà Nội?”. Đài Tiếng nói Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ Thu Nguyên (18/03/2007 – 08:35). “Đạo diễn Hải Ninh nhớ “Em bé Hà Nội””. Dân Trí. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^ “Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng hội kiến Tổng thống Seychelles”. BÁO ĐIỆN TỬ CỦA CHÍNH PHỦ NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Việt Nam. Truy cập ngày 29 tháng 8 năm 2013.
- ^ “(3)Sisters (friendship) tie-up city etc.”. Trang web của tỉnh Fukuoka. Truy cập ngày 27 tháng 11 năm 2012.
Liên kết ngoài
- Hà Nội tại Từ điển bách khoa Việt Nam
- Hà Nội tại Encyclopædia Britannica (tiếng Anh)
- Trang chính thức Cổng Giao tiếp điện tử ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội
- Cổng thông tin điều hành ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội
- Hanoi trên Citizendium của Larry Sanger
- Thủ đô châu Á
- Hà Nội
- Thành phố trực thuộc trung ương (Việt Nam)
- Đồng bằng sông Hồng
- Thành phố cảng Việt Nam
- Khởi đầu năm 1010
- Thành phố Việt Nam
Hà Tây
- Bài này nói về một tỉnh cũ ở Việt Nam. Các nghĩa khác xem tại Hà Tây (định hướng).
Hà Tây là một tỉnh cũ Việt Nam, thuộc vùng đồng bằng sông Hồng, đã từng tồn tại trong hai giai đoạn: 1965-1975 và 1991-2008. Tỉnh nằm bên bờ phải (bờ Nam) sông Hồng và bờ trái (bờ Đông) sông Đà. Trung tâm hành chính của tỉnh là thành phố Hà Đông nằm cách trung tâm thủ đô Hà Nội cũ 10 km về phía tây nam, cách sân bay quốc tế Nội Bài 35 km. Trước tháng 8 năm 2008, Hà Tây có địa giới phía đông giáp thủ đô Hà Nội cũ, phía đông-nam giáp tỉnh Hưng Yên, phía nam giáp tỉnh Hà Nam, phía tây giáp tỉnh Hòa Bình, phía bắc giáp hai tỉnh Vĩnh Phúc và Phú Thọ.
Từ ngày 1 tháng 8 năm 2008, toàn bộ địa giới của Hà Tây được sáp nhập vào Thủ đô Hà Nội, và như vậy tỉnh này không còn tồn tại nữa.
Mục lục
Điều kiện tự nhiên
- Vị trí: 20°31’B – 21°17′B và 105°17′Đ – 106°00′Đ
- Diện tích: 2,193 km²
- Lượng mưa trung bình hàng năm: 1,900 mm
- Nhiệt độ trung bình: 23,3 °C, chênh lệch khá cao giữa các vùng. Mùa hè ở đồng bằng lên tới 36 – 37 °C, cá biệt tới 41 °C, mùa đông ở vùng cao có thể xuống tới 3 °C.
- Số giờ nắng trong năm: 1,399 giờ
- Độ ẩm tương đối trung bình: 70 – 85%
- Địa hình Hà Tây có thể chia làm ba khu vực là vùng núi (Ba Vì), vùng gò đồi phía Tây (Sơn Tây, Thạch Thất, Quốc Oai, Chương Mỹ, Mỹ Đức) và vùng đồng bằng phía Đông.
Dân cư
Hà Tây có khoảng 2,47 triệu người với mật độ dân số 1,126 người/km² (2003).
- Thành phần dân số: Nông thôn: 91%, Thành thị: 9%
- Thành phần dân tộc: Kinh, Mường, trong đó người kinh chiếm đa số
Lịch sử
- Tỉnh Hà Tây được thành lập ngày 1 tháng 7 năm 1965 theo Quyết định số 103-NQ-TVQH của Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 21 tháng 4 năm 1965 trên cơ sở sáp nhập hai tỉnh Sơn Tây và Hà Đông. Khi hợp nhất, tỉnh Hà Tây gồm 2 thị xã: Hà Đông (tỉnh lị), Sơn Tây và 14 huyện: Bất Bạt, Chương Mỹ, Đan Phượng, Hoài Đức, Mỹ Đức, Phú Xuyên, Phúc Thọ, Quảng Oai, Quốc Oai, Thạch Thất, Thanh Oai, Thường Tín, Tùng Thiện, Ứng Hòa.
- Ngày 26 tháng 7 năm 1968, hợp nhất 3 huyện Bất Bạt, Quảng Oai và Tùng Thiện thành huyện Ba Vì.
- Ngày 27 tháng 12 năm 1975 hợp nhất với tỉnh Hòa Bình thành tỉnh Hà Sơn Bình. Năm 1978 hai thị xã Sơn Tây và Hà Đông, 5 huyện Ba Vì, Phúc Thọ, Thạch Thất, Đan Phượng, Hoài Đức của tỉnh Hà Sơn Bình cùng một số xã của các huyện Quốc Oai, Chương Mỹ, Thanh Oai, Thường Tín được chuyển về Hà Nội. Tuy nhiên thị xã Hà Đông vẫn tạm thời là tỉnh lỵ tỉnh Hà Sơn Bình. Theo Nghị quyết của Quốc hội khóa VIII kỳ họp thứ 9 ngày 12 tháng 8 năm 1991, tỉnh Hà Tây được tái lập và 5 huyện Ba Vì, Phúc Thọ, Thạch Thất, Đan Phượng, Hoài Đức cùng 2 thị xã Sơn Tây và Hà Đông được trả về cho Hà Tây, tổng cộng có 2 thị xã: Hà Đông (tỉnh lị), Sơn Tây và 12 huyện: Ba Vì, Chương Mỹ, Đan Phượng, Hoài Đức, Mỹ Đức, Phú Xuyên, Phúc Thọ, Quốc Oai, Thạch Thất, Thanh Oai, Thường Tín, Ứng Hòa. Khi đó tỉnh có diện tích là 2.169 km², với dân số 2.086.926 người.
- Tháng 12 năm 2006, Thủ tướng chính phủ ký nghị định thành lập thành phố Hà Đông thuộc tỉnh Hà Tây với diện tích tự nhiên là 4,791.7ha, 228,715 nhân khẩu, có 15 đơn vị hành chính gồm bảy phường và tám xã.
- Tháng 8 năm 2007, Thủ tướng chính phủ ký nghị định thành lập thành phố Sơn Tây thuộc tỉnh Hà Tây có 15 đơn vị hành chính gồm 6 phường và 9 xã.
- Cuối tháng 7 năm 2008, tỉnh Hà Tây có 2 thành phố: Hà Đông (tỉnh lị), Sơn Tây và 12 huyện: Ba Vì, Chương Mỹ, Đan Phượng, Hoài Đức, Mỹ Đức, Phú Xuyên, Phúc Thọ, Quốc Oai, Thạch Thất, Thanh Oai, Thường Tín, Ứng Hòa.
- Từ 1 tháng 8 năm 2008, toàn bộ diện tích, dân số của tỉnh Hà Tây được sáp nhập vào Hà Nội (riêng xã Tân Đức được tách ra khỏi Ba Vì, sáp nhập vào thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ ngày 14 tháng 7 năm 2008).
Kinh tế
Thu nhập
Tổng sản phẩm (GDP) trong tỉnh năm 2001 ước đạt 14,900 tỷ đồng. Theo tài liệu [1] thì năm 2001 dân số toàn tỉnh Hà Tây là 2,432,000 người, do đó GDP/người là 434 USD, tương đương với 6,157,300 đồng.
Cơ cấu kinh tế:
- Tỷ trọng nông – lâm nghiệp: 36%
- Công nghiệp, xây dựng: 30%
- Dịch vụ là: 34%.
Làng nghề
Hà Tây có trên 200 làng nghề với những sản phẩm đặc sắc và được nhiều người ưa chuộng như lụa Vạn Phúc, sơn mài – Duyên Thái, tiện gỗ – Nhị Khê, thêu – Quất Động, nón Chuông, quạt Vác, khảm trai Chuyên Mỹ, hàng mây tre Phú Vinh, đồ mộc Chàng Sơn, Sơn Đồng, may Trạch Xá, đàn Đào Xá, mộc Đại Nghiệp, tơ lưới Hà Thao, tò he Xuân La…
Văn hóa-xã hội
Bài hát
Bài hát Hà Tây quê lụa của Nhật Lai ra đời khi Không quân Hoa Kỳ tăng cường đánh phá miền Bắc Việt Nam với ca từ đẹp, giai điệu mượt mà đã trở nên nổi tiếng.
Lễ hội
- Lễ hội chùa Hương (huyện Mỹ Đức) – một lễ hội dài nhất và vui nhất Việt Nam (3 tháng, bắt đầu từ tháng 1 đến tháng 3 âm lịch) thu hút khoảng nửa triệu khách mỗi năm.
- Lễ hội hát du tại huyện Quốc Oai cứ 36 năm mới được tổ chức một lần.
- Các lễ hội khác là hội chùa Thầy (huyện Quốc Oai) liên quan đến pháp sư Từ Đạo Hạnh, hội thả diều ở Bá Giang – Đan Phượng, hội chùa Tây Phương, hội chùa Đậu, hội chùa Và, hội đền Hát Môn, chùa Bối Khê, chùa Trăm gian, chùa Mía (Sùng Nghiêm Tự), hội đền Thánh Tản Viên.
- Lễ hội đền Lộ (huyện Thường Tín) – lễ hội dài 10 ngày (bắt đầu từ mồng 1 tháng 2 đến mồng 10 tháng 2 âm lịch) thu hút hàng vạn khách mỗi năm.
- Lễ hội đền Vân Trai (huyện Thường Tín)-từ mồng 9 đến 12 tháng 3 âm lịch tưởng nhớ các vua Hùng và vị thần hoàng làng, có nghi thức rước kiệu đẹp nhất cả vùng.
- Lễ hội Chử Đồng Tử (một trong 4 vị thánh của Việt Nam) được tổ chức từ ngày 30 đến 1 tháng 4 (âm lịch) hàng năm tại xã Tự Nhiên huyện Thường Tín.
- Lễ hội hát Chèo tàu được tổ chức trong 7 ngày từ Rằm tháng giếng đến 21 thắng Giêng.tại xã Tân Hội huyện Đan Phượng.
Du lịch
Hà Tây là tỉnh giàu tiềm năng du lịch. Với địa hình giao thoa giữa miền núi và đồng bằng, Hà Tây có nhiều hồ, suối và hang động. Hà Tây là tỉnh có 2 trong số 21 khu du lịch quốc gia đó là Chùa Hương và Khu du lịch Ba Vì. Về số di tích lịch sử được công nhận Hà Tây chỉ đứng sau Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh.
Các địa chỉ du lịch có: Vườn quốc gia Ba Vì, ao Vua, Khoang xanh, suối Hai, Đồng Mô, Thiên Sơn – Suối Ngà (suối Ổi), Suối Ngọc – Vua Bà, Bằng Tạ, Đầm Long, hồ Quan Sơn, Đồng Xương, Văn Sơn, làng cổ Đường Lâm, lăng Ngô Quyền, lăng Phùng Hưng, thành cổ Sơn Tây, lễ hội Chử Đồng Tử (ngày 30/3 – 1/4 (âm lịch) hàng năm, tại xã Tự Nhiên, Thường Tín, Hà Tây).
Tham khảo
Liên kết ngoài
- Hà Tây tại Từ điển bách khoa Việt Nam
- Bản lưu trang web tỉnh Hà Tây cũ
- Địa giới Hà Nội chính thức mở rộng từ 1/8
- Một số thông tin cơ bản tỉnh Hà Tây cập nhật 6/5/2009 trên trang tin điện tử Ủy ban Dân tộc
Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc
Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (Trung văn giản thể: 中国人民解放军, Trung văn phồn thể: 中國人民解放軍, phiên âm Hán Việt: Trung Quốc Nhân dân Giải phóng Quân), gọi tắt là Nhân dân Giải phóng quân hoặc Giải phóng quân, là lực lượng vũ trang chủ yếu của Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa. Đây là quân thường trực lớn nhất thế giới và bao gồm các lực lượng: Lục quân, hải quân, không quân, và lực lượng hạt nhân.Trong chiến tranh thì cảnh sát vũ trang sẽ là nhánh thứ 5 của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc.
Mục lục
- 1 Quân huy và quân kỳ
- 2 Quân ca
- 3 Thể chế
- 4 Lịch sử tác chiến
- 5 Tổ chức quân đội
- 6 Ngân sách quốc phòng Trung Quốc
- 7 Kế hoạch thành lập hạm đội xuyên đại dương
- 8 Cương lĩnh quân sự của Trung Quốc thời đại mới
- 9 Hệ thống cấp bậc
- 10 Văn hiến tham khảo
- 11 Liên kết ngoài
Quân huy và quân kỳ
Ngày 15 tháng 6 năm 1949, hội nghị toàn thể lần thứ nhất Uỷ ban Trù bị Hội nghị Hiệp thương Chính trị Mới khai mạc tại điện Cần Chính (勤政), Trung Nam Hải (中南海), Bắc Bình (北平, nay là Bắc Kinh 北京) [6][7]. Hội nghị đã lấy danh nghĩa chủ tịch Uỷ ban Quân sự Cách mạng Nhân dân Chính phủ Nhân dân Trung ương Mao Trạch Đông (毛澤東) và các phó chủ tịch Chu Đức (朱德), Lưu Thiếu Kỳ (劉少奇), Châu Ân Lai (周恩來), Bành Đức Hoài (彭德懷) ban hành mệnh lệnh “Về việc công bố kiểu dáng quân huy và quân kỳ Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc” (關於公布中國人民解放軍軍旗軍徽樣式) [8].
Quân huy Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (中國人民解放軍軍徽), còn gọi là “quân huy bát nhất” (八一軍徽), hình ngôi sao năm cánh màu đỏ viền vàng, bên trong khảm hai chữ “bát nhất” 八一. Ngôi sao đỏ tượng trưng cho nhân dân Trung Quốc đã được giải phóng, hai chữ “bát” 八(có nghĩa là “tám”) và “nhất” 一 (có nghĩa là “một”) biểu thị ngày mồng 1 tháng 8 năm 1927, ngày Đảng Cộng sản Trung Quốc phát động cuộc khởi nghĩa Nam Xương, được xem là ngày thành lập Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc [9].
Quân kỳ Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, còn gọi là “quân kỳ bát nhất” (八一軍旗), nền màu đỏ, hình chữ nhật, tỉ lệ giữa chiều dài và chiều rộng là 5:4, góc trên bên phải gần cán cờ có một ngôi sao vàng năm cánh và hai chữ “bát nhất” 八一 màu vàng, biểu thị kể từ ngày thành lập đến nay ánh sao xán lạn của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đã chiếu rọi khắp Trung Quốc [10][11].
Quân ca
Mùa thu năm 1939 tại Diên An (延安) nhà thơ Công Mộc (公木) và nhạc sĩ người Triều Tiên Trịnh Luật Thành (鄭律成) cùng hợp tác sáng tác tổ ca “Đại hợp xướng Bát lộ quân” (八路軍大合唱) [12][13] “Hành khúc Bát lộ quân” (八路軍進行曲) do Công Mộc viết lời, Trịnh Luật Thành viết nhạc là ca khúc thứ tám trong tổ ca “Đại hợp xướng Bát lộ quân”. Thời kỳ nội chiến Quốc Cộng lần thứ hai, “Hành khúc Bát lộ quân” được đổi tên thành “Hành khúc Quân Giải phóng Nhân dân (人民解放軍進行曲), ca từ bị sửa đổi thêm bớt. Ngày mồng 1 tháng 5 năm 1953, Bộ Tổng tham mưu Uỷ ban Quân sự Cách mạng Nhân dân Chính phủ Nhân dân Trung ương ban hành để thi hành thử “Điều lệnh nội vụ Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (Thảo án)” (中國人民解放軍內務條令（草案）), đổi tên “Hành khúc Quân Giải phóng Nhân dân” thành “Quân ca Quân Giải phóng Nhân dân” (人民解放軍軍歌). Ngày mồng 1 tháng 5 năm 1953, Uỷ ban Quân sự Cách mạng Nhân dân Chính phủ Nhân dân Trung ương lại ban bố “Điều lệnh nội vụ Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (Thảo án)”, đổi tên “Quân ca Quân Giải phóng Nhân dân” thành “Hành khúc Quân Giải phóng Nhân dân”. Năm 1965 “Hành khúc Quân Giải phóng Nhân dân” được đổi tên thành “Hành khúc Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc”. Ngày 25 tháng 7 năm 1988, Ủy ban Quân sự Trung ương quyết định lấy “Hành khúc Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc” làm quân ca Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc [14][15].
Toàn văn ca từ quân ca Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc như sau[16]:
Thể chế
Sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc là một nguyên tắc cơ bản trong hệ thống chỉ huy của Quân đội Trung Quốc. Giải phóng quân Trung Quốc không chịu sự cai quản của Quốc vụ viện mà chịu sự cai quản của hai Ủy ban Quân sự Trung ương (Quân uỷ Trung ương), một cơ quan thuộc Nhà nước (Ủy ban Quân sự Trung ương Nhà nước), còn một cơ quan thì thuộc Đảng. Trên thực tế, hai cơ quan này không xung đột vì ủy viên của hai cơ quan này thường đồng nhất với nhau. Thông thường, chỉ có một vài tháng trong mỗi năm năm thì ủy viên của hai hội đồng này mới khác nhau, đó là trong giai đoạn giữa một đại hội đảng, khi uỷ viên của Quân ủy Trung ương thay đổi và kỳ họp của Quốc hội Trung Quốc, khi Quốc hội bầu ra Ủy ban Quân sự Trung ương Nhà nước. Ủy ban Quân sự Trung ương thực hiện trách nhiệm theo quyền hạn được quy định trong Hiến pháp Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và theo Luật Quốc phòng Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.[17]
Tháng 12 năm 1982, Đại hội lần thứ 5 của Quốc hội Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa đã sửa đổi Hiến pháp quy định rằng Ủy ban Quân sự Nhà nước Trung ương lãnh đạo toàn bộ các lực lượng vũ trang của quốc gia. Chủ tịch của Ủy ban Quân sự Nhà nước Trung ương được bầu chọn và miễn nhiệm bởi Hội nghị toàn thể của Quốc hội Trung Quốc trong khi các ủy viên thì do Ủy ban Thường vụ Quốc hội chọn ra. Tuy nhiên, Quân ủy Trung ương thuộc Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc vẫn là một cơ quan của Đảng, trực tiếp lãnh đạo quân đội và các lực lượng vũ trang khác. Trên thực tế, Quân ủy Trung ương Đảng sau khi hiệp thương với các bên, đề cử các ủy viên Ủy ban Quân sự Trung ương Nhà nước để khi những người này thông qua các thủ tục pháp lý bầu cử có thể được Quốc hội Trung Quốc bầu vào Ủy ban Quân sự Trung ương Nhà nước. Điều đó có nghĩa Quân ủy Trung ương thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Ủy ban Quân sự Trung ương của Nhà nước là một nhóm và một tổ chức. Tuy nhiên, nhìn bề ngoài theo tổ chức thì hai Ủy ban này trực thuộc hai hệ thống khác nhau – hệ thống Đảng và hệ thống Nhà nước.
Do đó, các lực lượng vũ trang nằm dưới sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng Cộng sản và cũng như thế đối với các lực lượng vũ trang của Nhà nước. Chế độ lãnh đạo chung này phản ánh xuất thân của Giải phóng quân Trung Quốc là một nhánh quân sự của Đảng và chỉ thành quân đội Nhà nước sau khi Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được thành lập năm 1949.
Theo lệ thường, chủ tịch và phó chủ tịch của Ủy ban Quân sự Trung ương là các ủy viên dân sự của Đảng Cộng sản Trung Quốc nhưng những người này không nhất thiết là những người đứng đầu của chính quyền dân sự. Cả Giang Trạch Dân và Đặng Tiểu Bình nắm giữ cương vị này ngay cả sau khi họ đã thôi giữ chức trong bộ máy Nhà nước và Chính phủ. Tất cả các ủy viên khác của Ủy ban Quân sự Trung ương đều sỹ quan đương nhiệm. Bộ trưởng Quốc phòng Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa không phải là người đứng đầu quân đội và thường chỉ là phó chủ tịch của Ủy ban Quân sự Trung ương.
Các cấp tổng cục của Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc bao gồm: Bộ Tổng Tham mưu, Tổng cục Chính trị, Tổng cục Hậu cần và Tổng cục Trang bị. Tổng cục Chính trị duy trì một hệ thống các chính ủy, đảm bảo sự trung thành với đảng và chính quyền dân sự. Ủy ban Quân sự Trung ương thực hiện quyền lãnh đạo quân đội ở cả Hải, Lục, Không quân và Tên lửa Đạn đạo Chiến lược (Nhị pháo, 二炮) thông qua bốn quân chủng. Ngoại trừ quân chủng Tên lửa Đạn đạo Chiến lược thuộc sự lãnh đạo trực tiếp của Ủy ban Quân sự Trung ương; trong một quân khu, các đơn vị thuộc 3 quân chủng đầu phối hợp với nhau trong hiệp đồng tác chiến dưới sự chỉ huy thống nhất của quân khu đó. Các đơn vị Lục quân thuộc sự chỉ đạo của quân khu đó. Các đội Hải quân và Không quân thuộc sự lãnh đạo chung của quân khu và của quân chủng mình (ngành dọc).
Chế độ quân đội Nhà nước kế thừa và duy trì nguyên tắc lãnh đạo tuyệt đối của Đảng Cộng sản đối với các lực lượng vũ trang nhân dân. Đảng và Nhà nước cùng lập nên Ủy ban Quân sự Trung ương để thực hiện sự lãnh đạo quân sự tối cao đối với các lực lượng vũ trang. Hiến pháp năm 1954 của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa quy định rằng Chủ tịch nước thống soái các lực lượng vũ trang và quy định Chủ tịch nước là Chủ tịch Hội đồng Quốc phòng (Hội đồng Quốc phòng là một cơ quan cố vấn, không lãnh đạo các lực lượng vũ trang). Ngày 28 tháng 9 năm 1954, Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc thiết lập lại Ủy ban Quân sự Trung ương làm lãnh đạo Giải phóng quân Nhân dân Trung Quốc và các lực lượng vũ trang nhân dân. Kể từ đó trở đi, chế độ lãnh đạo chung giữa Đảng và Nhà nước đối với quân đội đã được thiết lập. Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc lãnh đạo mọi công việc quân đội. Chủ tịch nước thống soái các lực lượng quân đội nhà nước và phát triển các lực lượng quân đội do Quốc vụ viện quản lý.
Để đảm bảo quyền lãnh đạo tuyệt đối của Đảng Cộng sản đối với quân đội, mỗi cấp ủy đảng trong các lực lượng quân sự thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ, các đơn vị và ban cấp trên xây dựng bộ máy chính uỷ và đảm bảo rằng các tổ chức cấp dưới hoạt động đồng nhất.
Kỳ hạn quân dịch
Về mặt lý thuyết thì tất cả công dân của CHNDTH có trách nhiệm phải đi nghĩa vụ quân sự. Tuy nhiên trong thực tế, việc thi hành nghĩa vụ quân sự với QĐGPNDTH lại là tự nguyện; tất cả công dân 18 tuổi đều phải đăng kí với nhà cầm quyền, tương tự như Hệ thống tuyển quân của Hoa Kỳ. Trừ một ngoại lệ dành cho các tân sinh viên đại học (cả nam và nữ), là phải tham gia đợt tập huấn quân sự (thường kéo dài một tuần hoặc hơn) trước khi bắt đầu học đại học hoặc sau đó một năm. Thời hạn phục vụ trong lục quân là 36 tháng, trong không quân và hải quân là 48 tháng, trong lực lượng tên lửa chiến lược không ấn định thời hạn.[18]
Lịch sử tác chiến
Các sự kiện và các cuộc chiến lớn
- 1931 đến 1945: Chiến tranh thế giới thứ 2 chống Đế quốc Nhật
- 1945 đến 1950: Quốc Cộng nội chiến chống lại các lực lượng của Quốc Dân Đảng; thiết lập quyền kiểm soát ở Tây Tạng
- 1950 đến 1953: Chiến tranh Triều Tiên (Dưới danh xưng chính thức là Chí nguyện quân Nhân dân Trung Quốc, dù đội quân này là gồm quân chính quy của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc).
- Tháng 8 năm 1954 đến tháng 5 năm 1958: Khủng hoảng Eo biển Đài Loan tại đảo Kim Môn và đảo Mã Tổ.
- Tháng 10 năm 1962 đến tháng 11 năm 1962: Chiến tranh Trung-Ấn
- 1966 đến 1976: Đại Cách mạng Văn hóa Vô sản
- 1967: Giao tranh biên giới với Ấn Độ
- 1969 đến 1978: Xung đột biên giới Trung-Xô
- 1974: Hải chiến Hoàng Sa 1974
- 1979: Chiến tranh biên giới Việt-Trung, 1979
- 1988: Sự kiện Thiên An Môn
- 1981 – 1991: Giao tranh biên giới với Việt Nam
Tổ chức quân đội
Quân số và biên chế[20]
– Tổng quân số lực lượng vũ trang chính quy: 2.300.000 người
– Tổng quân số dự bị động viên cục bộ: 10.000.000 người
– Tổng quân số dự bị động viên toàn quốc: 198.400.000 người
– Các đơn vị bán vũ trang:
+ Cảnh sát vũ trang: 110.000 người
+ Dân quân, dân cảnh: 3.000.000 người
+ Các đơn vị đặc biệt thuộc Bộ An ninh: 50.000 người
Lục quân
Tổng quân số: năm 2000 là 1.8; năm 2008 còn 1.5 triệu người; năm 2013 còn 850.000
Biên chế tổ chức[21]
Các đợn vị cấp quân đoàn: có 21 quân đoàn quân chính quy gồm:
– 44 sư đoàn bộ binh
– 10 sư đoàn xe tăng
– 5 sư đoàn pháo binh
Các đơn vị cấp sư đoàn, lữ đoàn độc lập
– 13 lữ đoàn xe tăng
– 15 lữ đoàn bộ binh
– 23 lữ đoàn pháo binh
– 3 sư đoàn đổ bộ đường không
– 5 sư đoàn bộ binh cơ giới hóa
– 1 sư đoàn pháo binh đặc biệt
– 4 lữ đoàn pháo + tên lửa phòng không lục quân
– 7 trung đoàn máy bay trực thăng
Các đơn vị thuộc bảy quân khu:
– 12 sư đoàn bộ binh
– 1 sư đoàn bộ binh sơn cước
– 4 lữ đoàn bộ binh độc lập
– 87 tiểu đoàn bộ binh độc lập
– 50 trung đoàn công binh
– 30 trung đoàn thông tin liên lạc
Khung các đơn vị dự bị:
– 50 khung sư đoàn bộ binh, pháo binh, phòng không
– 80 khung trung đoàn bộ binh, pháo binh độc lập
Trang bị vũ khí của bộ binh[22]
– Xe tăng: Tổng số 9.800 chiếc; trong đó có 5.000 xe tăng T54/59, 2.400 xe tăng lội nước PT76, 1.200 xe tăng T62/63, 800 xe tăng chủ lực T72, 200 xe tăng chủ lực ZYZ98/99.
– Xe bọc thép: 5.500 chiếc gồm các loại xe xích BMP-1, BMP-3, WN-3; bánh hơi: Honghe-70 (mẫu BTR-70), Honghe-80 (mẫu BTR-80), WZ-551
– Pháo lớn: hơn 14.500 khẩu, gồm các loại: lựu pháo 85 mm, lựu pháo 105 mm, lựu pháo 155 mm, pháo nòng dài 122 mm, pháo nòng dài 130 mm, pháo tự hành 152 mm đặt trên bệ xe tăng T54/59, pháo chống tăng 57 mm và 100 mm.
– Súng cối: hơn 100.000 khẩu các cỡ nòng: 60 mm, 82 mm, 120 mm và 160 mm.
– Hoả tiễn đất đối đất bắn loạt: 2.300 giàn các loại BM12-13, BM-27, BM-40
– Súng và tên lửa chống tăng: RPG-2, RPG-7B, AT-3 Sagger, Jevelin, Gustav…
– Súng phòng không bộ binh: 15.000 cao xạ các loại 24 mm, 37 mm, 57 mm, 100 mm; 180 bộ khí tài + bệ phóng tên lửa Hongqi-2 (SAM-2); 15 bộ khí tài + bệ phóng tên lửa 9K330 (Tor-M1), 100 bộ khí tài + bệ phóng Hongqi-3 (SAM-3).
– Trực thăng: 243 chiếc các loại Mi-8 (trực thăng đa chức năng), Mi-17(trực thăng vận tải) và Mi-24 (trực thăng chiến đấu)
– Vũ khí hạng nhẹ của bộ binh: Đại liên Trường An (mẫu đại liên Goriunov), đại liên SK-75; trung liên RPD, RPK; các loại súng trường chiến đấu, Type56sao chép AK-47 AK-47(Kalasnicov), AK-74(Nikonov), M-4 sao chép sử dụng hạn chế ở một số lực lượng nhất định QBZ-95, K63, K89, K95; các loại súng trường SKS, K84.v.v…
Không quân
Biên chế, tổ chức
– Tổng quân số: 398.000 người
– Tổ chức:
+ 195 phi đội tiêm kích và tiên kích – bom
+ 120 phi đội cường kích
+ 42 phi đội ném bom
+ 15 phi đội trinh sát
+ 50 phi đội vận tải, tiếp dầu
+ 24 phi đội trực thăng
+ 8 trung đoàn cao xạ phòng không
+ 2 Trung đoàn tên lửa Hongqi-2
+ 2 trung đoàn tên lửa S-300RMU
+ 8 tiểu đoàn tên lửa SA-20RMU2
Vũ khí, khí tài
– Máy bay ném bom:
+ 120 chiếc H-6 (TU-16)
+ 120 chiếc H-7 (IL-28)
+ 400 chiếc Q-5 (TU-16)
– Máy bay tiêm kích và tiêm kích – bom
+ 150 chiếc J-5 (MIG-17)
+ 1.800 chiếc J-6 (MIG 19)
+ 500 chiếc J-7 (MIG 21)
+ 180 chiếc J-8
+ 120 chiếc J-10 (FT-2000)
+ 24 chiếc J-11 (SU-27)
+ 48 chiếc SU-27
+ 23 chiếc SU-30MK
– Máy bay trinh sát:
+ 18 chiếc BA-1E
+ 12 chiếc KJ-200
+ 8 chiếc KJ-2000
– Máy bay vận tải quân sự:
+ 44 chiếc vận tải IL-76
+ 4 chiếc tiếp dầu trên không IL-78
+ 10 chiếc vận tải IL-18
+ 300 chiếc Y-5 (AN-2)
+ 56 chiếc Y-7 (AN-24)
+ 24 chiếc Y-8 (AN-12)
+ 15 chiếc Y-11
+ 2 chiếc Y-12
– Máy bay trực thăng:
+ 6 chiếc AS-332
+ 4 chiếc BELL-214
+ 80 chiếc Mi-8
+ 24 chiếc Mi-17
+ 25 chiếc Z-5 (Mi-4)
+ 18 chiếc Mi-24
+ 50 chiếc Z-9 (SA-365N)
– Máy bay huấn luyện:
+ Hơn 150 chiếc các loại YAK-51, L-39 và YAK-18
Hải quân
– Tổng quân số: 235.000 người; trong đó
+ Hải quân hạm tàu: 230.000 người
+ Không quân của hải quân: 25.000 người, gồm 24 trung đoàn
+ Hải quân đánh bộ: 9.000 người gồm 2 lữ đoàn (mỗi lữ đoàn gồm 3 tiểu đoàn TQLC, 1 tiểu đoàn cơ giới, 1 tiểu đoàn xe lội nước, 1 tiẻu đoàn pháo binh)
+ Hải quân tuần duyên: 28.000 người gồm 28 trung đoàn chia làm 28 vùng phòng thủ.
- Các căn cứ, quân cảng chính
Liễu Sơn, Hồ Lô Đảo, Thanh Đảo (căn cứ chỉ huy hạm đội Bắc Hải), Thượng Hải, Ninh Ba (căn cứ chỉ huy hạm đội Đông Hải), Chu Sơn, Vân Châu, Tây Dân, Quảng Châu, Trạm Giang (căn cứ chỉ huy hạm đội Nam Hải), Tam Á (căn cứ tàu ngầm).
- Vũ khi, trang bị
– Tàu ngầm hạt nhân:
+ 3 tàu ngầm nguyên tử mang tên lửa hạt nhân tầm xa: K-092/Xia (lớp Hạ), K-93/Shang (lớp Thương), K-94/Jin (lớp Tấn)
+ 5 tàu ngầm nguyên tử mang tên lửa hạt nhân tầm trung K-91/Han (lớp Hán).
+ 13 tàu ngầm diezel-điện K-30 lớp ROMEO
+ 18 tàu ngầm diezel-điện K-35 lớp Ming
+ 17 tàu ngầm diezen-điện K-51 lớp Kilo
+ 15 tàu ngầm diezel-điện lớp Yuan (Nguyên)
– Tàu tuần dương, tàu khu trục, tàu trợ chiến
+ 3 soái hạm K-052C lớp Luyang (Lữ Dương)
+ 2 tuần dương hạm K-51C lớp Luzhou (Lữ Châu)
+ 43 tàu khu trục tên lửa lớp K-22 lớp Houbei (Hồng Bại, 紅稗)
+ 8 tàu khu trục tên lửa lớp K-054A/Meenshan Mẫn Sơn)và K-054B/Jiangkai (theo mẫu tàu Sovremenny của Nga)
+ 3 tàu khu trục tàng hình K-021 lớp Houku
+ 7 tàu khu trục K-18 lớp Luda (Lữ Đại).
+ 27 tàu với mìn K-010 lớp T-43.
+ 234 tàu tuần duyên kiểu Hải tuần
+ 28 tàu phóng lôi các loại.
+ 6 tàu chở dầu, 48 tàu vận tải (huy động từ tàu dân sự khi có chiến sự)
– Tàu đổ bộ:
+ 36 tàu đổ bộ bộ binh + xe tăng hạng nặng kiểu K-072-II và K072-III lớp Yuting
+ 32 tàu đổ bộ bộ binh + xe tăng hạng trung kiểu K-071
+ 9 tàu đổ bộ bộ binh kiểu LCU
+ 44 cano hạng trung
+ 9 tàu đổ bộ chạy bằng đệm khí.
– Máy bay của hải quân
+ 180 chiếc tiêm kích – bom J-8, J-10
+ 36 chiếc Su-27UKN
+ 40 trực thăng Ka-25
+ 360 trực thăng Mi-8, Mi-17
+ 220 trực thăng Z-9C
– Phương tiện chiến đấu trên bộ của hải quân
+ Xe tăng T59, T63
+ Xe thiết giáp WZ-551
+ Pháo lựu 122 mm
+ Pháo tầm xa 130 mm
+ Hỏa tiễn phóng loạt HM-12
– Các loại tên lửa
+ 120 tên lửa đất đối hạm YJ-62 và YJ-62C,
+ Tên lửa hạm đối hạm các loại: HHQ-7 (Con tằm), YJ-83.
+ Tên lửa hạm đối không SA-N-20
+ Tên lửa đạn đạo hạm đối đất Julang-1,
+ Tên lửa hành trình SS-N-22/SUNBURN và SS-N-27/SIZZLER phóng từ tàu ngầm.
Hiện nay, Trung Quốc vừa hoàn thành việc thử tên lửa hạm đối đất mang đầu đạn hạt nhân Julang-2 (JL-2 trang bị cho các tàu ngầm hạt nhân chiến lược và tàu ngầm lớp Kilo; đồng thời, trang bị loại tên lửa YJ-1 (Ying ji-1) (âm Hán Việt là Ưng Kích 1) cho các tàu ngầm hạt nhân chiến lược.
Lực lượng tên lửa chiến lược
Lực lượng tên lửa chiến lược (SMF) của Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc (PLA) được Trung Quốc gọi là lực lượng pháo binh thứ hai (Đệ nhị pháo binh bộ đội) đặt dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Quân ủy Trung ương Trung Quốc. Bộ Quốc phòng CHND Trung Hoa có trách nhiệm chỉ huy, quản lý các phương tiện phóng, đầu đạn và các phương tiện, vật chất, kỹ thuật bảo đảm khác.
Biên chế, tổ chức
Toàn bộ SMF của PLA có biên chế 11.000 người (không kể lực lượng khoa học kỹ thuật dân sự phục vụ có thời hạn). Tổ chức SMF của PLA được phân thành 4 cấp:
– Bộ Tư lệnh;
– Căn cứ khu vực: gồm 4 vùng tác chiến, 2 vùng bán quân sự và 1 vùng huấn luyện mang các mật danh Cxx:
+ Căn cứ C51 ở vùng Đông Bắc: Sở chỉ huy đặt tại Cáp Nhĩ Tân; lực lượng tác chiến của căn cứ này là đơn vị 80301 (gồm 3 lữ đoàn) đóng lại Liêu Ninh, một trong các lữ đoàn này có khả năng cơ động khắp vùng Mãn Châu bằng đường sắt và đường bộ.
+ Căn cứ C52 ở Hoa Trung: Sở chỉ huy đặt tại [Tây An?], thuộc tỉnh An Huy; lực lượng tác chiến của căn cứ này là đơn vị 80302 (gồm 3 lữ đoàn) đóng lại Hoàng Sơn, một trong các lữ đoàn này có khả năng cơ động khắp vùng Bắc sông Trường Giang bằng đường sắt và đường bộ.
+ Căn cứ C53 ở Thanh Hải: Sở chỉ huy đặt tại Lan Châu, lực lượng tác chiến của căn cứ này là đơn vị 80306 (gồm 3 lữ đoàn) đóng lại Thiểm Tây – Ninh Hạ, một trong các lữ đoàn này có khả năng cơ động khắp vùng Thanh Hải – Tân Cương bằng đường bộ.
+ Căn cứ C54 ở Cao nguyên Vân – Quý: Sở chỉ huy chính đặt tại Côn Minh, thuộc tỉnh Vân Nam, lực lượng tác chiến của căn cứ này là đơn vị 80303 (gồm 3 lữ đoàn) đóng lại Liêu Ninh, một trong các lữ đoàn này có khả năng cơ động khắp vùng Vân – Quý và Tứ Xuyên bằng đường bộ.
+ Căn cứ C55 ở vùng Nội Mông; được chuyển thành căn cứ bán quân sự từ năm 1992.
+ Căn cứ C56 ở tỉnh ven biển Phúc Kiến; được chuyển thành căn cứ bán quân sự từ năm 2008 (sau khi Mã Anh Cửu, người của Quốc dân Đảng lên cầm quyền ở Đài Loan)
+ Vùng tác chiến thử nghiệm, nơi huấn luyện, căn cứ hàng không vũ trụ đồng thời là nơi dự trữ đầu đạn C22 tại khu vực Bảo Kê (Baoji) tỉnh Thiểm Tây.
– Lữ đoàn tác chiến (gồm 12 lữ đoàn tác chiến); mỗi căn cứ quân sự có 2 lữ đoàn có bệ phóng cố định và 1 lữ đoàn có bệ phóng di động.
– Tiểu đoàn tác chiến, (mỗi lữ đoàn có 2 tiểu đoàn tác chiến và 1 tiểu đoàn kỹ thuật bảo đảm);
Trang bị vũ khí, khí tài
– 20 tên lửa đạn đạo Dongfeng-3 (CSS-2) IRBMs (Đông Phong-3) có cự ly tác xạ tối đa 4.000 km; (tương lai sẽ thay bằng Dongfeng-21)
– 20 tên lửa đạn đạo Dongfeng-4 (CSS-3) IRBMs có cự ly tác xạ từ 5.500 – 7.000 km; (tương lai sẽ thay bằng Dongfeng-31)
– 20 tên lửa đạn đạo Dongfeng-5 (CSS-4) IRBMs có cự ly tác xạ tối đa 13.000 km;
– 80 tên lửa đạn đạo Dongfeng-21 (CSS-5) MRBMs có cự ly tác xạ 1.500 km;
(Các loại tên lửa này đều mang đầu đạn đơn)
– 300 tên lửa đạn đạo Dongfeng-15 (CSS-6) SRBMs có cự ly tác xạ tối đa 600 km;
– 600 tên lửa đạn đạo Dongfeng-11 (CSS-7)SRBMs có cự ly tác xạ tối đa 300 km;
– 20 tên lửa đạn đạo Dongfeng-21C (CSS-5 Mod-3) MRBMs có cự ly tác xạ 4.500 km;
– 30 tên lửa đạn đạo Dongfeng-31 (CSS-9) và Dongfeng 31-A có cụ ly tác xạ từ 8000 km – 12000 km.
– 45 tên lửa hành trình phóng từ mặt đất DH-10
(Các loại tên lửa này đều có thể mang từ 5 đến 7 đầu đạn, tiến đánh cùng lúc từ 5 đến 7 mục tiêu)
Hiện nay, Trung Quốc đã nghiên cứu chế tạo và thử thành công loại tên lửa Dongfeng-32 (DF-32) có tầm bắn xa đến 11.500 km, có khả năng vượt qua hệ thống tên lửa đánh chặn SMD của Mỹ.
Một số vấn đề mới về vũ khí bộ binh
Thời kỳ đỉnh điểm khoảng những năm 1980-1990, PLA có khoảng 10.000 xe tăng, giảm dần còn khoảng 6.000-8.000 xe tăng trong vòng vài năm qua. Số xe tăng Trung Quốc sản xuất theo mẫu xe tăng Liên Xô T-54A (Type 59 and Type 69) chiếm đến hơn hai phần ba tổng số xe tăng. Đồng thời với việc cho nghỉ hưu các xe tăng loại cũ Type-59/69, thay thế bằng thế hệ hai Type 88 và Type 96, PLA cũng nâng cấp số xe tăng Type-59/69 còn lại với những công nghệ mới, bao gồm hệ thống liên lạc và kiểm soát hỏa lực cải tiến, thiết bị nhìn đêm, giáp ERA, động cơ được nâng cấp, và hỏa tiễn chống tăng bắn bằng pháo chính, khiến cho chúng có thể tiếp tục phục vụ như các giàn hỏa lực cơ động. Loại xe tăng mới nhất là Type 99, bắt đầu phục vụ từ năm 2001.
PLA cũng có chừng 2.000 xe tăng hạng nhẹ, kể cả loại Type-62 hạng nhẹ và xe tăng lội nước Type-63, bắt đầu đưa vào sản xuất từ những năm 1960s. Loại Type-63 được nâng cấp đặc biệt với hỏa lực được máy tính hóa, trang bị tên lửa chống tăng (ATGM), thiết bị tác chiến đêm, hệ thống định vị bằng vệ tinh, và nâng cấp mã lực.
Vũ khí hóa học
Cộng hòa nhân dân Trung Hoa không phải là một thành viên của Nhóm Australia, một tổ chức được thành lập năm 1985 để theo dõi sự phát triển nhanh chóng của việc sử dụng hóa chất vào mục đích kép (dùng trong dân sự và quân sự) và để kết hợp việc quản lý mặt hàng hóa chất xuất khẩu cũng như các thiết bị được sử dụng trong ngành hóa học. Vào tháng tư 1997, PRC thông qua Quy ước vũ khí Hóa học (CWC) và trong tháng chín năm 1997, Trung Quốc đã công bố một chỉ thị quản lý hàng xuất khẩu vũ khí hóa học mới.
Hệ thống cơ bản không gian
PLA đang triển khai một số chương trình không gian tạo cơ sở cho việc sử dụng hệ thống này vào mục đích quân sự bao gồm:
- Các vệ tinh thăm dò khí tượng loại ZiYan,[23] xác định (mục tiêu) quân sự loại JianBing
- Những vệ tinh khẩu độ tổng hợp (SAR) như loại JianBing-5
- Mạng vệ tinh dẫn đường loại BeiDou (Bắc Đẩu-1 và Bắc Đẩu-2)
- Đảm bảo an toàn cho những vệ tinh thông tin loại FENGHUO-1.[24]
- Các vệ tinh do thám quân sự kiểu Yaogan-1, 2, 3, 4, 5, 6; Haiyang-1B; CBER-2 và CBR-2B.
Vào ngày 11 tháng Giêng, 2007 tại trung tâm vũ trụ Tây Xương, tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc tiến hành thử nghiệm thành công một tên lửa chống vệ tinh.[25]
Chuyến bay vào không gian có người
Quân đội Nhân dân Trung Quốc chịu trách nhiệm đối với Chương trình Bay vào không gian có người lái của Trung Quốc. Đến này, tất cả các taikonautđã được tuyển chọn trong số Không quân Quân đội Nhân dân Trung Quốc. Trung Quốc đã trở thành quốc gia thứ 3 duy nhất đưa người vào vũ trụ bằng các trang thiết bị do mình chế tạo với chuyến bay của trung tá Dương Lợi Vĩ trên tàu vũ trụ Thần Châu 5 vào ngày 15 tháng 10 năm 2003. Sau chuyến bay thành công, Dương Lợi Vĩ được phong cấp hàm đại tá.
Ngân sách quốc phòng Trung Quốc
Theo Trung Quốc công bố chính thức thì ngân sách quốc phòng của nước này trong một số năm gần đây như sau: năm 2000 là 13 tỷ USD, năm 2007 là 52 tỷ USD, năm 2008 là 61 tỷ USD, năm 2009 là 70,27 tỷ USD, năm 2013 là hơn 100 tỷ USD. Tuy nhiên, Mỹ, Nhật Bản và một số nước phương Tây cho rằng những con số đó rất thấp so với thực tế. Theo phía Mỹ, ngân sách quốc phòng Trung Quốc năm 2008 có thể đạt đến 122 tỷ USD vì chỉ riêng việc trang bị động cơ mới cho toàn bộ 273 chiếc SU-27, SU-30MK và J-11 (loại máy bay sao chép từ SU-27) đã tiêu tốn không dưới 2 tỷ USD. Phía Trung Quốc cho rằng, nguy cơ quân sự từ phía họ đã bị phương Tây thổi phồng.
Kế hoạch thành lập hạm đội xuyên đại dương
Theo nguồn tin từ các chuyên gia quân sự Nga (được Interfax-ABN trích dẫn), Hải quân Trung Quốc đang có kế hoạch thành lập 2 hạm đội xuyên đại dương hùng mạnh trước năm 2050 với tên gọi: Kế hoạch Con rồng đỏ (Xích long). Hạm đội này có thể triển khai tác chiến ở bất kỳ khu vực nào trên Thái Bình Dương. Trung Quốc cũng có kế hoạch hiện đại hóa các “hạm đội nước vàng” (hạm đội ven bờ) của họ thành “hạm đội nước sâu” (hạm đội biển khơi) trước năm 2020 với 2 nhiệm vụ “Mạch đảo” nhiệm vụ kiểm soát đến các tuyến chiến lược:
– Mạch đảo thứ nhất: phía Bắc đến Vladivostok (Nga), Hokkaido (bắc Nhật Bản), Nampo (thuộc Hàn Quốc), Ryukiu (Trung Quốc gọi là Lưu Câu Kiều, quần đảo Điếu Ngư Đài (Trung Quốc đang tranh chấp với Nhật Bản)Quần đảo Nansi (Nam Sa, tức quần đảo Trường Sa của Việt Nam), quần đảo Philippines; các vùng biển Hoàng hải, Đông Hải (tức biển Hoa Đông), Nam Hải (tức Biển Đông) đến eo biển Malacca (Singapore) và quần đảo Indonesia. Trọng điểm của giai đoạn “Mạch đảo thứ nhất” là Biển Đông (Trung Quốc gọi là biển Nam Trung Hoa)
– Mạch đảo thứ hai: phía Bắc đến quần đảo Aleutians (Hoa Kỳ), qua các vùng đảo Kuril (quần đảo đang có sự tranh chấp Nga-Nhật), Mariana, Carolina (thuộc Mỹ) và New Guinea (Bắc Australia). Trọng điểm của giao đoạn “Mạch đảo thứ hai”” là khống chế Hawai và bờ Tây nước Mỹ.
Kế hoạch này còn bao gồm các hoạt động bảo vệ lợi ích của Trung Quốc (bằng sức mạnh) đối với các ngồn tài nguyên thiên nhiên trên biền, trong lòng biển và dưới đáy đại dương mà Trung Quốc cho là thuộc chủ quyền của họ cũng như việc đảm bảo an ninh của ngành vận tải đường biển Trung Quốc.
Cùng với việc hiện đại hóa các hạm tàu, Trung Quốc cũng chú trọng phát triển không quân của hải quân và lực lượng lính thủy đánh bộ. Trung Quốc đang cố gắng tự đóng tàu sân bay trước năm 2020 (do việc họ không tranh được với Ấn Độ hợp đồng mua tàu sân bay Admiral Goskov của Nga); nâng cấp, cải tiến các máy bay SU-30MK và J-10 thành máy bay dùng cho hàng không mẫu hạm; phát triển chế tạo các loại tàu đổ bộ cỡ lớn hoặc mua các tàu này từ Đông Âu (UKRAINA đã nhận đơn đặt hàng đóng cho Trung Quốc 12 tàu loại này).
Dự kiến các hạm đội xuyên đại dương của Trung Quốc sẽ được biên chế, trang bị 1 tàu sân bay có khả năng đảm bảo hoạt động cho 45 đến 50 máy bay chiến đấu của hải quân, 1 tàu ngầm nguyên tử chiến lược, 4 tàu ngầm nguyên tử đa chức năng, 12 tàu ngầm diezel-điện, 29 tàu tuần dương, 49 tàu khu trục, 234 tàu tuần tiễu trang bị tên lửa, 15 tàu phóng lôi, 48 tàu quét mìn, 120 tàu, cano, xuồng đổ bộ các loại.
Cương lĩnh quân sự của Trung Quốc thời đại mới
Về đổi mới và hiện đại hóa quân đội
Trọng tâm là cơ cấu lại các lực lượng theo hướng giảm biên chế quân số, tăng cường chất lượng, triệt để áp dụng các biện pháp cơ giới hóa, tự động hóa, tin học hóa các loại vũ khí thông thường; cải tiến cơ cấu hành chính quân sự, biên chế tổ chức và bố trí, phân phối binh lực hợp lý. Tập trung hoàn thiện khả năng đánh thắng các cuộc chiến tranh cục bộ trong điều kiện ứng dụng công nghệ cao và vũ khí thông minh.
Chương trình hành động
Đến năm 2020, đạt mục tiêu phát triển bộ máy quân sự có trình độ tiên tiến, có khả năng tiến hành các hoạt động tác chiến có quy mô châu lục, cách biên giới quốc gia (của Trung Quốc) từ 3.000 đến 10.000 km. Kết hợp tự lực phát triển hệ thống vũ khí, trang bị với việc mua sắm từ nước ngoài; chú trọng phát triển hiện đại hóa các hệ thống vũ khí phòng không, vũ khí chống tàu ngầm và tàu nổi; phát triển hệ thống vũ khí chống vệ tinh, phóng thêm các loại vệ tinh phục vụ chỉ huy quân sự, định vị, dẫn đường và vệ tinh do thám tín hiệu, do thám hình ảnh; phát triển lực lượng tên lửa đạn đạo mang nhiều đầu đạn hạt nhân và tên lửa, bom hạt nhân chiến thuật. Phát triển lực lượng kinh tế – quân sự, lấy lực lượng tài chính-ngân hàng quân sự để có nguồn thu lớn bù đắp cho chi phí quân sự ngay cả trong thời gian đang có chiến tranh cục bộ.
Chiến lược hành động[cần dẫn nguồn]
Phương sách xuyên suốt áp dụng cho cả thời bình và thời chiến là phản công quyết liệt, không bị hạn chế bởi không gian và thời gian. Triệt để tận dụng các cơ hội và điều kiện thuận lợi để tấn công, khi tấn công thì không đặt vấn đề biên giới quốc gia và vùng lãnh thổ. Tập trung hỏa lực vào những điểm trọng yếu của đối phương; triển khai cùng lúc các hoạt động phòng thủ và tấn công, không chờ phòng thủ xong mới tấn công. Thực hành tấn công trả đũa ngay sau khi bị tấn công với thời hạn nhanh nhất. Nhất thiết chỉ sử dụng lực lượng của chính mình để tấn công đối phương.
Phối hợp chặt chẽ hoạt động quân sự với hoạt động ngoại giao để chủ động chấm dứt chiến sự trên thế mạnh, thế có lợi.
Phối hợp các hoạt động quân sự với hoat động kinh tế quân đội. Triệt để lợi dụng sự rối loạn trên thị trường tài chính, tiền tệ quốc tế do việc chủ động phát động chiến sự gây ra để tổ chức các hoạt động buôn bán, môi giới tài chính, ngân hàng, thu lợi nhuận cho quân đội.
Chiến lược phát triển hải quân
(xem Kế hoạch thành lập hạm đội xuyên đại dương của Trung Quốc)
Hệ thống cấp bậc
Hệ thống quân hàm 1955
Từ khi thành lập cho đến trước 1955, Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc không duy trì hệ thống quân hàm, vốn được cho là sản phẩm của thế giới tư bản, không phù hợp với Quân đội công nông. Trong chiến tranh Triều Tiên, nhiều bất cấp nảy sinh, chính quyền Trung Quốc nhận thấy rõ sự cần thiết phải áp dụng một hệ thống quân hàm trong Quân đội. Năm 1955, Hệ thống quân hàm Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc đầu tiên được chính thức ra đời, hệ thống này được xem là chịu nhiều ảnh hưởng của Quân đội Liên Xô.
Sĩ Quan
- Nguyên soái
- Đại Nguyên soái (không ai được phong)
- Nguyên soái (10 người được phong)
- Tướng quan
- Đại tướng (10 người được phong)
- Thượng tướng(57 người được phong)
- Trung tướng
- Thiếu tướng
- Hiệu quan
- Đại hiệu
- Thượng hiệu
- Trung hiệu
- Thiếu hiệu
- Uý quan
- Đại úy
- Thượng úy
- Trung úy
- Thiếu úy
Hạ sĩ quan
-
- Thượng sĩ
- Trung sĩ
- Hạ sĩ
Binh sĩ
-
- Thượng đẳng binh
- Liệt binh
Hệ thống này đến khi Cách mạng văn hóa nổ ra thì bãi bỏ.
Hệ thống quân hàm hiện tại
Hệ thống quân hàm Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc hiện nay được xây dựng và áp dụng từ năm 1988 trên cơ sở đoạn tuyệt với hệ thống cấp bậc cũ đặt ra năm 1955, gồm các cấp:
Sĩ Quan
- Tướng quan
- Nhất cấp Thượng tướng (bãi bỏ năm 1994).
- Thượng tướng
- Trung tướng
- Thiếu tướng
- Hiệu quan
- Đại hiệu
- Thượng hiệu
- Trung hiệu
- Thiếu hiệu
- Uý quan
- Thượng úy
- Trung úy
- Thiếu úy
Hạ sĩ quan
- Cao cấp
- Nhất cấp Quân sĩ trưởng
- Nhị cấp Quân sĩ trưởng
- Tam cấp Quân sĩ trưởng
- Trung cấp
- Tứ cấp Quân sĩ trưởng
- Thượng sĩ
- Sơ cấp
- Trung sĩ
- Hạ sĩ
Binh sĩ
-
- Thượng đẳng binh
- Liệt binh
Quy định về tương quan chức vụ và quân hàm
- Chủ tịch Quân uỷ Trung ương (thường do Tổng bí thư kiêm nhiệm): không cấp quân hàm.
- Phó Chủ tịch Quân uỷ Trung ương: Thượng tướng.
- Ủy viên Quân uỷ Trung ương: Thượng tướng.
- Tư lệnh Đại quân khu: Thượng tướng hoặc Trung tướng
- Phó Tư lệnh Đại quân khu: Trung tướng hoặc Thiếu tướng
- Tư lệnh Quân đoàn: Thiếu tướng hoặc Trung tướng.
- Phó Tư lệnh Quân đoàn:Thiếu tướng hoặc Đại hiệu.
- Sư đoàn trưởng: Đại hiệu hoặc Thiếu tướng.
- Lữ đoàn trưởng (Sư đoàn phó): Thượng hiệu hoặc Đại hiệu.
- Trung đoàn trưởng (Lữ đoàn phó): Thượng hiệu hoặc Trung hiệu.
- Trung đoàn phó: Trung hiệu hoặc Thiếu hiệu.
- Tiểu đoàn trưởng: Thiếu hiệu hoặc Trung hiệu.
- Tiểu đoàn phó: Thượng úy hoặc Thiếu hiệu.
- Đại đội trưởng: Thượng úy hoặc Trung úy.
- Đại đội phó: Trung úy hoặc Thượng úy.
- Trung đội trưởng: Thiếu úy hoặc Trung úy.
Các chức vụ không được nêu sẽ được đối chiếu xem tương đương với chức vụ nào ở trên để áp dụng quân hàm phù hợp.Chính ủy,phó chính ủy một đơn vị sẽ áp dụng quân hàm y như với chỉ huy trưởng, chỉ huy phó của đơn vị đó.
Văn hiến tham khảo
- Squadron Leader KK Nair, Space: The Frontiers of Modern Defence, Knowledge World Publishers, New Delhi. 2006
- International Institute for Strategic Studies, The Military Balance 2006.
- ^ a ă â IISS 2010, pp. 398–404
- ^ “China’s Xi ramps up military spending in face of worried region”. Reuters. 4 tháng 3 năm 2014. Truy cập ngày 5 tháng 3 năm 2014.
- ^ “China’s top 10 state-owned defence group”. chicagotribune.com. 16 tháng 9 năm 2012. Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2012.
- ^ http://www.washingtontimes.com/news/2014/mar/13/inside-china-why-putins-intervention-in-ukraine-is/?page=all
- ^ “China / Aircraft / Jianjiji / Fighter”. GlobalSecurity.org.
- ^ 1949年6月15日 新政协筹备会第一次全体会议举行，人民网。［2013年8月13日］。
- ^ 周恩来与第一届人民政协会议的召开，中国人民政治协商会议全国委员会门户网站。2011年9月26日［2012年8月13日］。
- ^ 中国人民解放军军徽的由来，山东博物馆。2011年8月11日［2013年8月13日］。
- ^ 中国人民解放军军旗、军徽、军歌, 新华网。［2013年8月13日］。
- ^ 中国人民解放军军旗军徽的诞生, 新华网。2007年8月2日［2013年8月13日］。
- ^ 中国人民解放军军旗、军徽、军歌, 新华网。［2013年8月13日］。
- ^ 《人民解放军进行曲》 军歌嘹亮永向前, 新华网。2008年7月9日［2013年8月13日］。
- ^ 《八路军进行曲》：军歌嘹亮七十载, 中国文化传媒网。2012年9月18日［2013年8月13日］。
- ^ 战史今日7月25日：中国人民解放军军歌确定, 中国新闻网。2013年7月25日［2013年8月13日］。
- ^ 中国人民解放军军旗、军徽、军歌, 新华网。［2013年8月13日］。
- ^ 中国人民解放军军歌，人民网。［2013年8月13日］。
- ^ Chế độ chính trị của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa [Zhonghua Renmin Gongheguo Zhengzhi Zhidu] Chief Editor Pu Xingzu, Shanghai, 2005, Shanghai People’s Publishing House. ISBN 7-208-05566-1]Chapter 11, the State Military System, pp. 369 – 392]
- ^ Lực lượng vũ trang các nước trên thế giới. (Dịch từ guyên tác tiếng Nga của NXB Popuri). Dịch giả: Đại Vĩ. NXB Thông Tấn. Hà Nội. 2004. trang 449.
- ^ Lực lượng vũ trang các nước trên thế giới. NXB Popury (Nga). 2002. Bản dịch của Đại Vỹ. NXB Thông tấn. Hà Nội. 2004
- ^ Lực lượng vũ trang các nước trên thế giới. (Nguyên tác tiếng Nga của NXB Popuri). Dịch giả: Đại Vĩ. NXB Thông Tấn. Hà Nội. 2004. trang 449.
- ^ Lực lượng vũ trang các nước trên thế giới. (Nguyên tác tiếng Nga của NXB Popuri). Dịch giả: Đại Vĩ. NXB Thông Tấn. Hà Nội. 2004. trang 449-450.
- ^ Lực lượng vũ trang các nước trên thế giới. (Nguyên tác tiếng Nga của NXB Popuri). Dịch giả: Đại Vĩ. NXB Thông Tấn. Hà Nội. 2004. trang 450-451.
- ^ Squadron Leader KK Nair, “Space: The Frontiers of Modern Defence”, Knowledge World Publishers, New Delhi, Chap-6, Pgs123-126
- ^ Squadron Leadr KK Nair, Space:The Frontiers of Modern Defence, pg 123
- ^ China plays down fears after satellite shot down, AFP via Yahoo! News, January 19
Liên kết ngoài
- Video:Quân đội TQ duyệt binh
- Chinese Defence Today based in UK, run by volunteers.
- Liberation Daily, the official newspaper of the PLA in Chinese
- English edition of Liberation Daily
- China-Defense.com – Articles on the Chinese military
- Chinese Defense Today – Detailed discuss of the Chinese military
- The People’s Liberation Army as Organization: Reference Volume v1.0
- 2005 annual report to Congress (PDF file) on current Chinese military capability
- Globalsecurity.org
- China’s Rise as a Regional Superpower (PDF file)
- Bài có đề mục cần mở rộng
- Quân đội Trung Quốc
- Quân sự Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
- Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc
- Thành lập 1927
Nông cổ mín đàm
Nông cổ mín đàm (chữ Hán: 農賈茗談; nghĩa là “uống trà bàn chuyện làm ruộng và đi buôn”), cũng có tên tiếng Pháp là Causeries sur l’agriculture et le commerce[1] là tờ báo tiếng Việt do Paul Canavaggio – một chủ đồn điền và thương gia người đảo Corse, hội viên Hội đồng Thuộc địa Nam Kỳ làm chủ nhiệm, chủ bút lần lượt là các ký giả Dũ Thúc Lương Khắc Ninh, Gilbert Trần Chánh Chiếu, Nguyễn Chánh Sắt. Nông cổ mín đàm bàn về nông nghiệp và thương nghiệp, phát hành thứ năm hằng tuần tại Sài Gòn bằng chữ Quốc ngữ. Số 1 ra ngày 1 tháng 8 năm 1901. Một thời gian sau báo được xuất bản một tuần 3 kì. Sau khi phát hành số ra ngày 4 tháng 11 năm 1921 thì báo bị đình bản. Đây được coi là tờ báo kinh tế đầu tiên bằng chữ quốc ngữ.[2]
Mục lục
Hoàn cảnh ra đời
Tờ báo này ra đời theo một nghị định của Toàn quyền Đông Dương Paul Doumer ban hành tại Sài Gòn ngày 14 tháng 2 năm 1901. Ban đầu, trụ sở của tòa soạn đặt ở số 84 đường La Grandière, Sài Gòn[3]. Một thời gian sau, trụ sở thay đổi liên tục, cuối cùng tọa lạc tại số 12 đường Cap St–Jacques, Sài Gòn. Mục đích của việc xuất bản tờ báo được nói khá rõ ở lời “tự tự’ số 1:
Phát hành
Báo được phổ biến khá rộng, hầu khắp Lục tỉnh, tuy nhiên số người mua báo không nhiều. Theo mục Bổn quán cẩn tín trang 6 số 39 (ngày 22 tháng 5, 1902), thì sau gần 1 năm phát hành, đã có 325 người mua báo, chủ yếu là các quan chức và điền chủ ở các địa phương, như cai tổng, hội đồng, hương chủ, tri huyện, và các công chức nhà nước – tức là những người biết đọc chữ quốc ngữ và có quan tâm đến các vấn đề mà tờ báo đề cập. So với tờ Gia Định báo thì số lượng phát hành của Nông cổ mín đàm tương đối khiêm tốn, có lẽ bởi Gia Định báo là công báo được chính phủ Pháp tài trợ xuất bản, và buộc các làng các tổng phải mua, trong khi Nông cổ mín đàm là tờ báo tư nhân và tự trang trải tài chính[2]. Giá báo một năm dành cho người Việt (bổn quốc) là 5 đồng, cho người Pháp (người Langsa) và người nước ngoài là 10 đồng[4].
Nội dung
Tên báo được in bằng chữ quốc ngữ Nông-cổ mín-đàm, bên dưới là 4 chữ Hán 農賈茗談 (Nông cổ mính đàm), sau cùng là một hàng chữ Pháp Causeries sur l’agriculture et le commerce (nghĩa là Đàm đạo về nông nghiệp và thương nghiệp). Báo có khổ 20×30 cm, với tổng cộng 8 trang, trong đó các trang giữa đăng các truyện dịch (như Tam quốc chí tục dịch hay một số truyện ngắn khác của Anh, Pháp hoặc Trung Quốc), thơ ca do các cộng tác viên sáng tác, điểm báo châu Âu, hướng dẫn cách thức vệ sinh phòng bệnh hoặc trồng trọt chăn nuôi, thông tin số lượng và giá lúa gạo bán đi các nước, 2 trang cuối dành cho quảng cáo và rao vặt.
“Thương cổ luận” là một mục quan trọng của báo, thường được đăng ở trang nhất và kéo dài đến trang sau, xuất hiện ngay từ số đầu tiên, và chỉ tạm thời đình bản trong 8 số (từ số 73 đến số 79) do tác giả là Lương Khắc Ninh đi dự đấu xảo tại Hà Nội. Đến năm 1906, “Thương cổ luận” chính thức giã từ Nông cổ mín đàm.
Ảnh hưởng
Tờ báo ra đời góp phần thúc đẩy việc phát triển nền báo chí và văn học chữ quốc ngữ tại Nam Kỳ nói riêng và Việt Nam nói chung, Nông cổ mín đàm chính là tờ báo tổ chức cuộc thi viết tiểu thuyết đầu tiên ở Việt Nam.[5]
Mục “Thương cổ luận” tồn tại trong suốt hơn 100 số báo, thẳng thắn tuyên chiến với tư tưởng tứ dân sĩ nông công thương đã ăn sâu vào suy nghĩ của người Việt bằng lời khẳng định: Sự đại thương là đệ nhứt cách giúp cho dân phú quốc cường[2], đồng thời hướng dẫn các thương nhân Việt Nam cách giao thương buôn bán và khuyến khích, kêu gọi họ đoàn kết để cạnh tranh với các thương nhân Hoa kiều và Ấn kiều.[2] Vì lẽ đó, đây được coi là tờ báo kinh tế đầu tiên bằng chữ quốc ngữ.
Nông cổ mín đàm cũng là một trong các tờ báo đầu tiên thúc đẩy việc dịch thuật “truyện Tàu” ra chữ quốc ngữ ở Nam Kỳ, mở đầu bằng truyện Tam quốc chí tục dịch với tên người dịch được ghi là Canavaggio, nhưng một số học giả cho là của Lương Khắc Ninh.
Hậu bản
Nông cổ mín đàm đúng ra không mất hẳn vào năm 1921 mà sang tên là Tân đời thời báo (tiếng Pháp: Journal des jeunes générations). Với tên mới, tờ báo này sống đến Tháng 11, 1924 mới chấm dứt.[6]
Chú thích
- ^ “Bông-cổ mín-đàm…”
- ^ a ă â b “Thương cổ luận” – Một ngọn nguồn của phong trào duy tân trong văn hoá Việt Nam đầu thế kỷ XX – Phạm Thị Thu Hương, Viện Văn học.
- ^ a ă Ghi ngay trên trang đầu của số báo đầu tiên ra ngày 1 tháng 8 năm 1901
- ^ Giá bán có ghi trên bìa 1 của tạp chí.
- ^ Báo chí quốc ngữ latinh với sự hình thành và phát triển của tiểu thuyết Nam Bộ cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX – Võ Văn Nhơn, Trường ĐHKHXH&NV – ĐHQG-HCM.
- ^ “Nông-cổ mín-đàm…”
Bài viết mới trên TÌNH YÊU CUỘC SỐNG
- Chào ngày mới 31 tháng 7
- Henry Ford và Thượng Đế
- Chào ngày mới 30 tháng 7
- Lê Phụng Hiểu truyện hay nhớ mãi
- Chào ngày mới 29 tháng 7
- Ông Hồ Sáu làm kinh tế giỏi
- Biển Đông vạn dặm
- Chào ngày mới 28 tháng 7
- Bài thơ không thể nào quên
- Chào ngày mới 27 tháng 7
- Nhớ bạn
- Chào ngày mới 26 tháng 7
- Gọi đôi
- Chào ngày mới 25 tháng 7
- Mảnh đạn trong người
- Chào ngày mới 24 tháng 7
- Năm tháng đó là em
- Chào ngày mới 23 tháng 7
- Chào ngày mới 22 tháng 7
- Thăm Borlaug và Hemingway ở CIANO
- Chào ngày mới 20 tháng 7
- Biển Đông vạn dặm
- Chào ngày mới 19 tháng 7
- Chào ngày mới 18 tháng 7
- Chào ngày mới 17 tháng 7
- Lớp học trên đồng ĐăkGlong Oxfam
- Chào ngày mới 16 tháng 7
- Từ Mekong nhớ Neva
- Chào ngày mới 15 tháng 7
- Ngày mới yêu thương
- Chào ngày mới 14 tháng 7
- Chào ngày mới 13 tháng 7
- Mạc triều trong sử Việt
- Chào ngày mới 12 tháng 7
- Thầy bạn là lộc xuân cuộc đời
- Giấc mơ tình yêu cuộc sống
- Chào ngày mới 11 tháng 7
- Khoảnh khắc tuyệt đẹp
- Tiếng Anh cho em
- Tháng Bảy mưa Ngâu
- Chào ngày mới 10 tháng 7
- Biển Đông vạn dặm
- Chào ngày mới 9 tháng 7
- Đợi mưa
- Ngày mới yêu thương
- Chào ngày mới 8 tháng 7
- Chào ngày mới 7 tháng 7
- Chào ngày mới 6 tháng 7
- Dưới đáy đại dương là Ngọc
- Lộc xuân cuộc đời
- Chào ngày mới 5 tháng 7
- Ngày mới yêu thương
- Biển Đông vạn dặm
- Chào ngày mới 4 tháng 7
- Trần Thánh Tông
- Bà Đen
- Lộc xuân cuộc đời
- Đọc lại và suy ngẫm 2
- Chào ngày mới 2 tháng 7
- Tiếng Anh cho em
- Biển Đông vạn dặm
- Chào ngày mới 1 tháng 7
- Lời vàng của Anbe Anhstanh
- Quà tặng cuộc sống
- Chào ngày mới 30 tháng 6
- Đêm nhớ Phan Huỳnh Điểu, Phan Nhân
- Ngày mới yêu thương
- Chào ngày mới 29 tháng 6
- Quà tặng cuộc sống
- Chào ngày mới 28 tháng 6
- Thạch Lam hạt ngọc đời nay
- Helen Keller người mù điếc huyền thoại
- Chào ngày mới 27 tháng 6
- Chào ngày mới 26 tháng 6
- Chào ngày mới 25 tháng 6
- GS Trần Văn Khê người Thầy nhạc Việt
- Nguyễn Hiến Lê học và viết
- Lộc xuân cuộc đời
- Quà tặng cuộc sống
- Chào ngày mới 24 tháng 6
- Ngày mới yêu thương
- Chào ngày mới 23 tháng 6
- Lộc xuân cuộc đời
- Chào ngày mới 22 tháng 6
- Chào ngày mới 21 tháng 6
- Biển Đông vạn dặm
- Con là nguồn hạnh phúc đầu tiên
- Chào ngày mới 20 tháng 6
- Từ Mao Trạch Đông đến Tập Cận Bình
- Ngày mới Mạnh Hạo Nhiên
Video nhạc tuyển
Ban Mai
MAR AKRAM – Dancing with the wind♥
KimYouTube
Trở về trang chính
Hoàng Kim Ngọc Phương Nam Thung dung Dạy và học Cây Lương thực Dạy và Học Tình yêu cuộc sống Kim on LinkedIn KimYouTube Kim on Facebook
Pingback: Rằm Xuân Hà Nội | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Khổng Tử đọc lại và suy ngẫm | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Ong và Hoa | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Ta về trời đất Hồng Lam | Khát khao xanh
Pingback: Đến với những bài thơ hay | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Những kiệt tác thơ văn Nguyễn Trãi | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Học để làm ở Ấn Độ | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Quản lý sắn bền vững ở châu Á | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Thơ tình Hồ Núi Cốc | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tháng bảy mưa Ngâu | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Bài thơ không thể nào quên | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Chào ngày mới 23 tháng 8 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Y học bốn phương | Khát khao xanh
Pingback: Mai Hoa Thi Thiệu Ung | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Trí tuệ bậc Thầy | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Anh cùng em đến bên tượng Goethe | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tám người thực sự có siêu năng lực | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Borlaug và Hemingway | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Kẻ phi thường giữ nước | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Như là có nhau | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Sấm ký đồng dao huyền thoại | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Neva Sankt-Peterburg Pie Đại Đế | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Vùng trời nhân văn | Tình yêu cuộc sống

markdown:
**CNM365. Chào ngày mới 1 tháng 8**. Wikipedia Ngày này năm xưa. Năm [2008](https://vi.wikipedia.org/wiki/2008) – Toàn bộ tỉnh [Hà Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_T%C3%A2y), 4 xã thuộc huyện Lương Sơn ( [Hòa Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%B2a_B%C3%ACnh)), và huyện Mê Linh (tỉnh [Vĩnh Phúc](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%A9nh_Ph%C3%BAc)) được sát nhập vào thủ đô [Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) (hình). Ngày thành lập [Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c). Năm [1927](https://vi.wikipedia.org/wiki/1927) – Nổ ra [Khởi nghĩa Nam Xương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_Nam_X%C6%B0%C6%A1ng), được xem là cuộc chạm trán đầu tiên của [Nội chiến Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Trung_Qu%E1%BB%91c) giữa [Quốc dân Đảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_D%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29) và [Đảng Cộng sản Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Trung_Qu%E1%BB%91c). Đây cũng là cuộc đấu tranh vũ trang đầu tiên của Đảng Cộng sản Trung Quốc lãnh đạo nên ngày này cũng được coi là ngày thành lập [Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c). Năm [1901](https://vi.wikipedia.org/wiki/1901) – Báo * ra số đầu tiên ở Nông cổ mín đàm* [Nam Kỳ.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_K%E1%BB%B3)
# 1 tháng 8
Ngày
**1 tháng 8** là ngày thứ 213 (214 trong [năm nhuận](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83m_nhu%E1%BA%ADn)) trong [lịch Gregory](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory). Còn 152 ngày trong năm.
|
|**1** [2](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_8) [3](https://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_8) [4](https://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_8) [5](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_8) [6](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_8) [7](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_8) [8](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_8) [9](https://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_8) [10](https://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_8) [11](https://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_8) [12](https://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_8) [13](https://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_8) [14](https://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_8) [15](https://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_8) [16](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_8) [17](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_8) [18](https://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_8) [19](https://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_8) [20](https://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_8) [21](https://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_8) [22](https://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_8) [23](https://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_8) [24](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_8) [25](https://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_8) [26](https://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_8) [27](https://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_8) [28](https://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_8) [29](https://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_8) [30](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_8) [31](https://vi.wikipedia.org/wiki/31_th%C3%A1ng_8)
## Mục lục
## Sự kiện
[30 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_TCN)– [Octavian](https://vi.wikipedia.org/wiki/Augustus)(sau này gọi là Augustus) tiến vào [Alexandria](https://vi.wikipedia.org/wiki/Alexandria), [Ai Cập](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp), giành lấy quyền cai trị vùng đất này cho [La Mã](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3). [527](https://vi.wikipedia.org/wiki/527)– [Justinian I](https://vi.wikipedia.org/wiki/Justinianus_I)trở thành hoàng đế [Đế quốc Byzantine](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%C3%B4ng_La_M%C3%A3). [902](https://vi.wikipedia.org/wiki/902)– [Taormina](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Taormina&action=edit&redlink=1), pháo đài vững chắc cuối cùng của [Byzantine](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%C3%B4ng_La_M%C3%A3)tại [Sicilia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sicilia), bị chiếm bởi quân [Aghlabid](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Aghlabid&action=edit&redlink=1). [1203](https://vi.wikipedia.org/wiki/1203)– [Isaac II Angelus](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Isaac_II_Angelus&action=edit&redlink=1), trở lại làm hoàng đế của Byzantine, tuyên bố cùng con trai [Alexius IV Angelus](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexius_IV_Angelus&action=edit&redlink=1)nắm quyền sau [Cuộc Thập tự chinh lần thứ tư](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cu%E1%BB%99c_Th%E1%BA%ADp_t%E1%BB%B1_chinh_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_t%C6%B0). [1291](https://vi.wikipedia.org/wiki/1291)– Quốc gia [Thụy Sĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A5y_S%C4%A9)ra đời [1461](https://vi.wikipedia.org/wiki/1461)– [Edward IV](https://vi.wikipedia.org/wiki/Edward_IV_c%E1%BB%A7a_Anh)trở thành vua nước [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh). [1492](https://vi.wikipedia.org/wiki/1492)– [Ferdinand II của Aragon](https://vi.wikipedia.org/wiki/Fernando_II_c%E1%BB%A7a_Aragon)và [Isabella I của Castile](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Isabella_I_c%E1%BB%A7a_Castile&action=edit&redlink=1)trục xuất người [Do Thái](https://vi.wikipedia.org/wiki/Do_Th%C3%A1i)ra khỏi [Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha). [1498](https://vi.wikipedia.org/wiki/1498)– [Christopher Columbus](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cristoforo_Colombo)trở thành người Châu Âu đầu tiên đến [Venezuela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela). [1619](https://vi.wikipedia.org/wiki/1619)– Những người nô lệ da đen đầu tiên đến [Châu Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9)tại [Jamestown, Virginia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jamestown,_Virginia&action=edit&redlink=1). [1664](https://vi.wikipedia.org/wiki/1664)– Quân đội [Đế quốc Ottoman](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman)bị đánh bại trong [Trận Saint Gotthard](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Saint_Gotthard_%281664%29&action=edit&redlink=1)bởi quân [Áo](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%8D_Habsburg)của [Raimondo Montecuccoli](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Raimondo_Montecuccoli&action=edit&redlink=1), dẫn đến [Hòa ước Vasvár](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Vasv%C3%A1r&action=edit&redlink=1). [1774](https://vi.wikipedia.org/wiki/1774)– Nguyên tố [oxygen](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%94xy)được tìm ra lần thứ ba (và cũng là lần cuối cùng). [1798](https://vi.wikipedia.org/wiki/1798)– [Chiến tranh Cách mạng Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Ph%C3%A1p): [Trận Nile](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Nile&action=edit&redlink=1)– Hạm đội [Hải quân Hoàng gia Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Anh)do [Horatio Nelson](https://vi.wikipedia.org/wiki/Horatio_Nelson)chỉ huy bất ngờ đánh bại hạm đội Pháp của [François-Paul Brueys D’Aigalliers](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fran%C3%A7ois-Paul_Brueys_D%27Aigalliers&action=edit&redlink=1). [1800](https://vi.wikipedia.org/wiki/1800)– [Đạo luật Hợp nhất 1800](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_lu%E1%BA%ADt_H%E1%BB%A3p_nh%E1%BA%A5t_1800&action=edit&redlink=1)được thông qua với việc thống nhất [Vương quốc Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Anh)và [Vương quốc Ireland](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Ireland)thành [Vương quốc Liên hiệp Anh và Ireland](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_Ireland). [1831](https://vi.wikipedia.org/wiki/1831)– [Cầu London](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BA%A7u_London&action=edit&redlink=1)mới được khánh thành. [1832](https://vi.wikipedia.org/wiki/1832)– [Chiến tranh Black Hawk](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_Black_Hawk&action=edit&redlink=1)chấm dứt. [1876](https://vi.wikipedia.org/wiki/1876)– [Colorado](https://vi.wikipedia.org/wiki/Colorado)trở thành bang thứ 38 của [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). [1894](https://vi.wikipedia.org/wiki/1894)– [Chiến tranh Thanh-Nhật](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Thanh-Nh%E1%BA%ADt)chính thức bùng nổ giữa [Nhà Thanh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Thanh)và [Đế quốc Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)vì những mâu thuẫn tại [Triều Tiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn). [1901](https://vi.wikipedia.org/wiki/1901)– Báo *ra số đầu tiên ở* [Nông cổ mín đàm](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_c%E1%BB%95_m%C3%ADn_%C4%91%C3%A0m) [Nam Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_K%E1%BB%B3) [1902](https://vi.wikipedia.org/wiki/1902)– [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)mua quyền làm chủ [kênh đào Panama](https://vi.wikipedia.org/wiki/K%C3%AAnh_%C4%91%C3%A0o_Panama)từ [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p). [1914](https://vi.wikipedia.org/wiki/1914)– [Thế chiến thứ nhất](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t): [Đế quốc Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BB%A9c)tuyên chiến với [đế quốc Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nga). [1927](https://vi.wikipedia.org/wiki/1927)– Nổ ra [Khởi nghĩa Nam Xương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_Nam_X%C6%B0%C6%A1ng), được xem là cuộc chạm trán đầu tiên của [Nội chiến Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Trung_Qu%E1%BB%91c)giữa [Quốc dân Đảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_D%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29)và [Đảng Cộng sản Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Trung_Qu%E1%BB%91c). Đây cũng là cuộc đấu tranh vũ trang đầu tiên của Đảng Cộng sản Trung Quốc lãnh đạo nên ngày này cũng được coi là ngày thành lập [Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c).
- 1930 – Ngày truyền thống ngành Tuyên giáo
[1936](https://vi.wikipedia.org/wiki/1936)– Bắt đầu Thế vận hội Berlin 1936 kéo dài đến ngày 16 tháng 8. [1941](https://vi.wikipedia.org/wiki/1941)– Chiếc xe [Jeep](https://vi.wikipedia.org/wiki/Jeep)đầu tiên được sản xuất. [1944](https://vi.wikipedia.org/wiki/1944)– [Anne Frank](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anne_Frank)ghi những dòng [nhật ký](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_k%C3%BD)cuối cùng của mình.
- 1944 – Bắt đầu
[Khởi nghĩa Warsaw](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_Warszawa)tại [Warsaw](https://vi.wikipedia.org/wiki/Warszawa), [Ba Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_Lan)chống lại [Đức Quốc xã](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Qu%E1%BB%91c_X%C3%A3). [1960](https://vi.wikipedia.org/wiki/1960)– [Dahomey](https://vi.wikipedia.org/wiki/Dahomey)(sau đổi tên là [Benin](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9nin)) tuyên bố độc lập từ tay [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p).
- 1960 –
[Islamabad](https://vi.wikipedia.org/wiki/Islamabad)trở thành thủ đô [Pakistan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pakistan). [1964](https://vi.wikipedia.org/wiki/1964)– Congo thuộc Bỉ đổi tên thành [Cộng hòa Dân chủ Congo](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo). [1966](https://vi.wikipedia.org/wiki/1966)– [Charles Whitman](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Charles_Whitman&action=edit&redlink=1)bắn chết 15 người tại đại học Texas ở Austin trước khi bị cảnh sát giết chết. [1967](https://vi.wikipedia.org/wiki/1967)– [Israel](https://vi.wikipedia.org/wiki/Israel)sáp nhập [Đông Jerusalem](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Jerusalem). [1975](https://vi.wikipedia.org/wiki/1975)– [Định ước Helsinki](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Bnh_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Helsinki&action=edit&redlink=1)bàn về vấn đề an ninh và hợp tác châu Âu [1980](https://vi.wikipedia.org/wiki/1980)– Tai nạn đường sắt giết chết 18 người và làm 12 người bị thương tại [Ireland](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland). [1981](https://vi.wikipedia.org/wiki/1981)– Hệ thống truyền hình cáp âm nhạc [MTV](https://vi.wikipedia.org/wiki/MTV)bắt đầu phát sóng, ca khúc đầu tiên là “Video Killed the Radio Star” của The Buggles. [1996](https://vi.wikipedia.org/wiki/1996)– [Michael Johnson](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Michael_Johnson&action=edit&redlink=1)phá kỷ lục thế giới cự ly chạy 200m với thành tích 19 giây 32 tại [Thế vận hội Mùa hè 1996](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_v%E1%BA%ADn_h%E1%BB%99i_M%C3%B9a_h%C3%A8_1996)ở [Atlanta, Georgia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Atlanta). [2001](https://vi.wikipedia.org/wiki/2001)– [Bulgaria](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria), [Đảo Síp](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%ADp), [Latvia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Latvia), [Malta](https://vi.wikipedia.org/wiki/Malta), [Slovenia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Slovenia)và [Slovakia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Slovakia)gia nhập [Cơ quan môi trường châu Âu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C6%A1_quan_m%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_ch%C3%A2u_%C3%82u&action=edit&redlink=1). [2004](https://vi.wikipedia.org/wiki/2004)– Cháy lớn tại một siêu thị ở [Asunción](https://vi.wikipedia.org/wiki/Asunci%C3%B3n), [Paraguay](https://vi.wikipedia.org/wiki/Paraguay)làm chết 396 người và 500 người khác bị thương [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007)– [Cầu sông Mississippi I-35W](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BA%A7u_s%C3%B4ng_Mississippi_I-35W&action=edit&redlink=1)bắc qua [sông Mississippi](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Mississippi)tại [Minneapolis](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minneapolis,_Minnesota), [Minnesota](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minnesota), đổ sập vào lúc 6:05 tối. [2008](https://vi.wikipedia.org/wiki/2008)– Toàn bộ tỉnh [Hà Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_T%C3%A2y), 4 xã thuộc huyện Lương Sơn ( [Hòa Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%B2a_B%C3%ACnh)), và huyện Mê Linh (tỉnh [Vĩnh Phúc](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%A9nh_Ph%C3%BAc)) được sát nhập vào thủ đô [Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)
## Sinh
- 1989:
[Tiffany (ca sĩ Hàn Quốc)](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tiffany_%28ca_s%C4%A9_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c%29)của ban nhạc [Girls’ Generation](https://vi.wikipedia.org/wiki/Girls%27_Generation)
## Mất
[1995](https://vi.wikipedia.org/wiki/1995)– [Dương Thiệu Tước](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Thi%E1%BB%87u_T%C6%B0%E1%BB%9Bc), nhạc sĩ [tiền chiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%A1c_ti%E1%BB%81n_chi%E1%BA%BFn)Việt Nam (s. 1915). [2009](https://vi.wikipedia.org/wiki/2009)– [Corazon Aquino](https://vi.wikipedia.org/wiki/Corazon_Aquino), [tổng thống Philippines](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Philippines)(s. 1933).
## Những ngày lễ và kỷ niệm
- Ngày thành lập
[Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c)
|
|
|
|![]()
[1 tháng 8](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1_August?uselang=vi)
# Hà Nội
[Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Vi%E1%BB%87t_Nam). Đối với bài về các nội dung khác lấy tên Hà Nội, xem [Hà Nội (định hướng)](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29). Đối với bài về các nội dung khác lấy tên Đông Đô, xem [Thăng Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C4%83ng_Long).
|Hà Nội|
|
|![]()
![ Hanoi Montage.jpg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Hanoi_Montage.jpg/300px-Hanoi_Montage.jpg)
![ Hanoi Montage.jpg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Hanoi_Montage.jpg/300px-Hanoi_Montage.jpg)
**Tọa độ**: [21°01′42″B 105°51′12″Đ](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=H%C3%A0_N%E1%BB%99i¶ms=21.028333_N_105.853333_E_region:VN) [Tọa độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [21°01′42″B 105°51′12″Đ](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=H%C3%A0_N%E1%BB%99i¶ms=21.028333_N_105.853333_E_region:VN) [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-Di.E1.BB.87n_t.C3.ADch.2C_d.C3.A2n_s.E1.BB.91-1) [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-2) [[3]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-3) [người Kinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t)(99,1%) [UTC+7](https://vi.wikipedia.org/wiki/UTC%2B07:00))
|[
|![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/22px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
[Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) [Bắc Bộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_B%E1%BB%99_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Hoàn Kiếm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0n_Ki%E1%BA%BFm)và quận [Ba Đình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_%C4%90%C3%ACnh) [Lý Thái Tổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BD_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) [dời đô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFu_d%E1%BB%9Di_%C4%91%C3%B4)ra Thăng Long [Tống Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%91ng_B%C3%ACnh), [Đại La](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_La), [Long Đỗ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Long_%C4%90%E1%BB%97), [Đông Đô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C4%83ng_Long), [Đông Quan](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#Th.C4.83ng_Long.2C_.C4.90.C3.B4ng_.C4.90.C3.B4.2C_.C4.90.C3.B4ng_Quan.2C_.C4.90.C3.B4ng_Kinh), [Đông Kinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Kinh), [Thăng Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C4%83ng_Long) [Nguyễn Thế Thảo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BA%BF_Th%E1%BA%A3o) [Nguyễn Thị Bích Ngọc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%8B_B%C3%ADch_Ng%E1%BB%8Dc) [Phạm Quang Nghị](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Quang_Ngh%E1%BB%8B) [Đinh Tiên Hoàng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng_%28ph%E1%BB%91_H%C3%A0_N%E1%BB%99i%29),
phường
[Lý Thái Tổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BD_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95,_Ho%C3%A0n_Ki%E1%BA%BFm),
quận
[Hoàn Kiếm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0n_Ki%E1%BA%BFm) [30](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_%C4%91%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_XIII#Th.C3.A0nh_ph.E1.BB.91_H.C3.A0_N.E1.BB.99i)
|[
|[VN-64](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISO_3166-2:VN) [10](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_Vi%E1%BB%87t_Nam) [4](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A3_%C4%91i%E1%BB%87n_tho%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_Nam) [29, 30, 31, 32, 33, 40](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_xe_c%C6%A1_gi%E1%BB%9Bi_Vi%E1%BB%87t_Nam) [hanoi.gov.vn](http://www.hanoi.gov.vn/) **Hà Nội** là [thủ đô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_%C4%91%C3%B4) của nước [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) từ năm 1976 đến nay, và là thủ đô của nước [4] [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)từ năm 1946, là thành phố lớn nhất [[5]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-5) [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)về diện tích với 3328,9 km 2, đồng thời cũng là địa phương đứng thứ nhì về dân số với 6.699.600 người (2011). [[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-6) Hiện nay, thủ đô Hà Nội và [[7]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-7) [thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)là [đô thị loại đặc biệt](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B_Vi%E1%BB%87t_Nam)của [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). Hà Nội nằm giữa [[8]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-8) [đồng bằng sông Hồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_s%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng)trù phú, nơi đây đã sớm trở thành một trung tâm chính trị và tôn giáo ngay từ những buổi đầu của [lịch sử Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam). Năm 1010, [Lý Công Uẩn](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BD_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95), vị vua đầu tiên của [nhà Lý](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%BD), quyết định xây dựng kinh đô mới ở vùng đất này với cái tên **Thăng Long**. Trong suốt thời kỳ của các triều đại [Lý](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%BD), [Trần](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n), [Lê](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BA%ADu_L%C3%AA), [Mạc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_M%E1%BA%A1c), kinh thành [Thăng Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C4%83ng_Long)là nơi buôn bán, trung tâm [văn hóa](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a), [giáo dục](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c)của cả [miền Bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mi%E1%BB%81n_B%E1%BA%AFc_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29). Khi [Tây Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%A2y_S%C6%A1n)rồi [nhà Nguyễn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n)lên nắm quyền trị vì, kinh đô được chuyển về [Huế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BA%BF)và Thăng Long bắt đầu mang tên Hà Nội từ năm 1831, dưới thời vua [Minh Mạng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_M%E1%BA%A1ng). Năm 1902, Hà Nội trở thành thủ đô của [Liên bang Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng)và được người [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) [xây dựng](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%A2y_d%E1%BB%B1ng), [quy hoạch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Quy_ho%E1%BA%A1ch_%C4%91%C3%B4_th%E1%BB%8B)lại. Trải qua hai cuộc chiến tranh, Hà Nội là thủ đô của miền Bắc rồi nước Việt Nam thống nhất và giữ vai trò này cho tới ngày nay.
Sau đợt mở rộng địa giới hành chính vào
[tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_t%C3%A1m) năm [2008](https://vi.wikipedia.org/wiki/2008), Hà Nội hiện nay gồm [12 quận, 1 thị xã và 17 huyện](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0_N%E1%BB%99i) ngoại thành. Hiện nay, Hà Nội và [Thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) là hai trung tâm kinh tế – xã hội đặc biệt quan trọng của [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). Năm [2009](https://vi.wikipedia.org/wiki/2009), sau khi mở rộng, [GDP](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) của thành phố tăng khoảng 6,67%, tổng thu ngân sách khoảng 70.054 tỷ [đồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_%28ti%E1%BB%81n%29). Hà Nội cũng là một trung tâm văn hóa, giáo dục với các [9] [nhà hát](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_h%C3%A1t_H%C3%A0_N%E1%BB%99i), [bảo tàng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_H%C3%A0_N%E1%BB%99i), các [làng nghề truyền thống](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%C3%A0ng_ngh%E1%BB%81_H%C3%A0_N%E1%BB%99i), những cơ quan truyền thông cấp quốc gia và [các trường đại học lớn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%91%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_cao_%C4%91%E1%BA%B3ng_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0_N%E1%BB%99i).
## Mục lục
[1 Địa lý](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#.C4.90.E1.BB.8Ba_l.C3.BD) [2 Dân cư](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#D.C3.A2n_c.C6.B0) [3 Lịch sử](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [4 Kiến trúc và quy hoạch đô thị](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#Ki.E1.BA.BFn_tr.C3.BAc_v.C3.A0_quy_ho.E1.BA.A1ch_.C4.91.C3.B4_th.E1.BB.8B) [5 Hành chính](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#H.C3.A0nh_ch.C3.ADnh) [6 Kinh tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#Kinh_t.E1.BA.BF) [7 Du lịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#Du_l.E1.BB.8Bch) [8 Giao thông](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#Giao_th.C3.B4ng) [9 Xã hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#X.C3.A3_h.E1.BB.99i) [10 Văn hóa](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#V.C4.83n_h.C3.B3a) [11 Hà Nội trong nghệ thuật](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#H.C3.A0_N.E1.BB.99i_trong_ngh.E1.BB.87_thu.E1.BA.ADt) [12 Thành phố kết nghĩa](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#Th.C3.A0nh_ph.E1.BB.91_k.E1.BA.BFt_ngh.C4.A9a) [13 Đọc thêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#.C4.90.E1.BB.8Dc_th.C3.AAm) [14 Chú thích](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [15 Liên kết ngoài](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Địa lý
### Vị trí, địa hình
|
|![]()
[Bản đồ Hà Nội](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Maps_of_Hanoi?uselang=vi)
Nằm chếch về phía tây bắc của trung tâm vùng
[đồng bằng châu thổ sông Hồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_s%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng), Hà Nội có vị trí từ 20°53′ đến 21°23′ vĩ độ Bắc và 105°44′ đến 106°02′ kinh độ Đông, tiếp giáp với các tỉnh [Thái Nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Nguy%C3%AAn), [Vĩnh Phúc](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%A9nh_Ph%C3%BAc) ở phía Bắc, [Hà Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Nam), [Hòa Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%B2a_B%C3%ACnh) phía Nam, [Bắc Giang](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Giang), [Bắc Ninh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Ninh) và [Hưng Yên](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0ng_Y%C3%AAn) phía Đông, [Hòa Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%B2a_B%C3%ACnh) cùng [Phú Thọ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BA_Th%E1%BB%8D) phía Tây. Hà Nội cách thành phố cảng [Hải Phòng](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A3i_Ph%C3%B2ng) 120 km. [[10]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-khaiquat-10) Sau đợt mở rộng địa giới hành chính vào tháng 8 năm 2008, thành phố có diện tích 3.324,92 km [11] 2, nằm ở cả hai bên bờ [sông Hồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng), nhưng tập trung chủ yếu bên hữu ngạn. [[11]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-dulich1-11)
Địa hình Hà Nội thấp dần theo hướng từ Bắc xuống Nam và từ Tây sang Đông với độ cao trung bình từ 5 đến 20
[mét](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9t) so với [mực nước biển](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%B1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_bi%E1%BB%83n). Nhờ [phù sa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B9_sa) bồi đắp, ba phần tư diện tích tự nhiên của Hà Nội là [đồng bằng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng), nằm ở hữu ngạn [sông Đà](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_%C4%90%C3%A0), hai bên [sông Hồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng) và chi lưu các con sông khác. Phần diện tích đồi núi phần lớn thuộc các huyện [Sóc Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B3c_S%C6%A1n), [Ba Vì](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_V%C3%AC_%28huy%E1%BB%87n%29), [Quốc Oai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_Oai), [Mỹ Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%B9_%C4%90%E1%BB%A9c), với các đỉnh núi cao như Ba Vì (1.281 m), Gia Dê (707 m), Chân Chim (462 m), Thanh Lanh (427 m), Thiên Trù (378 m)… Khu vực nội thành có một số gò đồi thấp, như [gò Đống Đa](https://vi.wikipedia.org/wiki/G%C3%B2_%C4%90%E1%BB%91ng_%C4%90a), núi Nùng. [[11]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-dulich1-11)
Thủ đô Hà Nội có bốn điểm cực là:
- Cực Bắc là xã
[Bắc Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_S%C6%A1n,_S%C3%B3c_S%C6%A1n), huyện [Sóc Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B3c_S%C6%A1n).
- Cực Tây là xã
[Thuần Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thu%E1%BA%A7n_M%E1%BB%B9), huyện [Ba Vì](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_V%C3%AC_%28huy%E1%BB%87n%29).
- Cực Nam là xã
[Hương Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0%C6%A1ng_S%C6%A1n,_M%E1%BB%B9_%C4%90%E1%BB%A9c), huyện [Mỹ Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%B9_%C4%90%E1%BB%A9c).
- Cực Đông là xã
[Lệ Chi](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%87_Chi), huyện [Gia Lâm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_L%C3%A2m).
### Thủy văn
[Sông Hồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng) là con sông chính của thành phố, bắt đầu chảy vào Hà Nội ở huyện [Ba Vì](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_V%C3%AC_%28huy%E1%BB%87n%29) và ra khỏi thành phố ở khu vực huyện [Phú Xuyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BA_Xuy%C3%AAn) tiếp giáp [Hưng Yên](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0ng_Y%C3%AAn). Đoạn sông Hồng chảy qua Hà Nội dài 163 km, chiếm khoảng một phần ba chiều dài của con sông này trên đất Việt Nam. Hà Nội còn có [Sông Đà](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_%C4%90%C3%A0) là ranh giới giữa Hà Nội với [Phú Thọ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BA_Th%E1%BB%8D), hợp lưu với dòng sông Hồng ở phía Bắc thành phố tại huyện [Ba Vì](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_V%C3%AC_%28huy%E1%BB%87n%29). Ngoài ra, trên địa phận Hà Nội còn nhiều sông khác như [sông Đáy](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_%C4%90%C3%A1y), [sông Đuống](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_%C4%90u%E1%BB%91ng), [sông Cầu](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_C%E1%BA%A7u), [sông Cà Lồ](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_C%C3%A0_L%E1%BB%93),… Các sông nhỏ chảy trong khu vực nội thành như [sông Tô Lịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_T%C3%B4_L%E1%BB%8Bch), [sông Kim Ngưu](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Kim_Ng%C6%B0u),… là những đường tiêu thoát nước thải của Hà Nội. [[11]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-dulich1-11)
Hà Nội cũng là một thành phố đặc biệt nhiều đầm hồ, dấu vết còn lại của các dòng sông cổ. Trong khu vực nội thành,
[hồ Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_T%C3%A2y) có diện tích lớn nhất, khoảng 500 [ha](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hecta), đóng vai trò quan trọng trong khung cảnh đô thị, ngày nay được bao quanh bởi nhiều khách sạn, biệt thự ( [xem ảnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:H%E1%BB%93_T%C3%A2y.jpg)). [Hồ Gươm](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ho%C3%A0n_Ki%E1%BA%BFm) nằm ở trung tâm lịch sử của thành phố, khu vực sầm uất nhất, luôn giữ một vị trí đặc biệt đối với Hà Nội. Trong khu vực nội ô có thể kể tới những hồ nổi tiếng khác như [Trúc Bạch](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Tr%C3%BAc_B%E1%BA%A1ch), [Thiền Quang](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Thi%E1%BB%81n_Quang), [Thủ Lệ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Th%E1%BB%A7_L%E1%BB%87)… Ngoài ra, còn nhiều đầm hồ lớn nằm trên địa phận Hà Nội như Kim Liên, Liên Đàm, Ngải Sơn – Đồng Mô, Suối Hai, Mèo Gù, Xuân Khanh, Tuy Lai, Quan Sơn,… [[11]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-dulich1-11)
Do quá trình đô thị hóa mạnh mẽ từ năm 1990 đến nay, phần lớn các sông hồ Hà Nội đều rơi vào tình trạng
[ô nhiễm](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%94_nhi%E1%BB%85m_m%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) nghiêm trọng. Theo PGS-TS Trần Đức Hạ – Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu cấp thoát nước và môi trường thuộc Hội Cấp thoát nước VN, lượng nước thải chưa qua xử lý xả thẳng ra môi trường quá lớn. Chỉ tính riêng trong khu vực nội đô, mỗi ngày lượng nước thải xả thẳng ra hệ thống sông hồ vào khoảng 650.000 m3/ngày (2015). [Sông Tô Lịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_T%C3%B4_L%E1%BB%8Bch), trục tiêu thoát nước thải chính của thành phố, hàng ngày phải tiếp nhận khoảng 250.000 m³ nước thải xả thẳng xuống dòng sông mà không hề qua xử lý. Nó bị ô nhiễm nặng nề: nước sông càng lúc càng cạn, màu nước càng ngày càng đen và bốc mùi hôi thối nặng. Với chiều dài gần 20 km chảy qua địa bàn thủ đô, nhiều khúc của [sông Nhuệ](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Nhu%E1%BB%87) nước đen kịt, đặc quánh, mùi hôi thối bốc lên nồng nặc và gần như không còn xuất hiện sự sống dưới lòng sông . Tương tự, [12] [sông Kim Ngưu](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Kim_Ng%C6%B0u)nhận khoảng 125.000 m³ nước thải sinh hoạt mỗi ngày. [Sông Lừ](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_L%E1%BB%AB)và [sông Sét](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_S%C3%A9t)trung bình mỗi ngày cũng đổ vào sông Kim Ngưu khoảng 110.000 m³. Lượng nước thải sinh hoạt và công nghiệp này đều có hàm lượng hóa chất độc hại cao. Các sông mương nội và ngoại thành, ngoài vai trò tiêu thoát nước còn phải nhận thêm một phần rác thải của người dân và [chất thải công nghiệp](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BA%A5t_th%E1%BA%A3i_c%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p&action=edit&redlink=1). Những làng nghề thủ công cũng góp phần vào gây nên tình trạng ô nhiễm này. [[13]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-13)
### Khí hậu
Khí hậu Hà Nội tiêu biểu cho vùng Bắc Bộ với đặc điểm của
[khí hậu cận nhiệt đới ẩm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu_c%E1%BA%ADn_nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%9Bi_%E1%BA%A9m), [mùa hè](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_h%E1%BA%A1) nóng, mưa nhiều và [mùa đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_%C4%91%C3%B4ng) lạnh, ít mưa về đầu mùa và có mưa phùn về nửa cuối mùa. Nằm về phía bắc của [vành đai nhiệt đới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%9Bi), thành phố quanh nǎm tiếp nhận lượng [bức xạ Mặt Trời](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%A9c_x%E1%BA%A1_M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di) rất dồi dào và có nhiệt độ cao. Và do tác động của [biển](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n), Hà Nội có [độ ẩm](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99_%E1%BA%A9m_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%91i) và [lượng mưa](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%E1%BB%A3ng_m%C6%B0a) khá lớn, trung bình 114 ngày mưa một năm. Một đặc điểm rõ nét của khí hậu Hà Nội là sự thay đổi và khác biệt của hai mùa nóng, lạnh. Mùa nóng kéo dài từ [tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_n%C4%83m) tới [tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_ch%C3%ADn), kèm theo mưa nhiều, nhiệt độ trung bình 28,1 °C. Từ [tháng 11](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_m%E1%BB%99t) tới [tháng 3](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_ba) năm sau là mùa đông với nhiệt độ trung bình 18,6 °C. Trong khoảng thời gian này số ngày nắng của thành phố xuống rất thấp, bầu trời thường xuyên bị che phủ bởi mây và sương, tháng 2 trung bình mỗi ngày chỉ có 1,8 giờ mặt trời chiếu sáng. Cùng với hai thời kỳ chuyển tiếp vào [tháng 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_t%C6%B0) (mùa xuân) và [tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di) (mùa thu), thành phố có đủ bốn mùa xuân, hạ, thu và đông. [[14]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-14)
Vào
[tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_n%C4%83m) năm [1926](https://vi.wikipedia.org/wiki/1926), nhiệt độ tại thành phố được ghi lại ở mức kỷ lục 42,8 °C. [Tháng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%E1%BB%99t) năm [1955](https://vi.wikipedia.org/wiki/1955), nhiệt độ xuống mức thấp nhất, 2,7 °C. Và tháng 6 năm 2015, Hà Nội tiếp tục phải hứng chịu đợt nóng kỉ lục trong 1 tuần (từ 1-6 đến 7-6) với nhiệt độ lên tới 42 °C. Theo một số kiểm tra vào thời điểm này, yên xe máy để ngoài đường trong một giờ đồng hồ có nhiệt độ là 80 °C, còn mũ bảo hiểm có nhiệt độ là 48 °C. [10]
Khí hậu Hà Nội cũng ghi nhận những biến đổi bất thường. Đầu
[tháng 11](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_m%E1%BB%99t) năm [2008](https://vi.wikipedia.org/wiki/2008), [một trận mưa kỷ lục](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C5%A9_l%E1%BB%A5t_Vi%E1%BB%87t_Nam_2008) đổ xuống các tỉnh miền Bắc và miền Trung khiến 18 cư dân Hà Nội thiệt mạng và gây thiệt hại cho thành phố khoảng 3.000 tỷ [đồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_%28ti%E1%BB%81n%29). [[15]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-15) [[16]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-16)
|[
|*Nguồn:* [Tổ chức Khí tượng Thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Kh%C3%AD_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)( [LHQ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c)) [[17]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-WMO-17)
## Dân cư
### Nguồn gốc dân cư sinh sống
Vào thập niên 1940, khi Hà Nội là thủ phủ của
[Liên bang Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng), dân số thành phố được thống kê là 132.145 người. Nhưng đến năm [18] [1954](https://vi.wikipedia.org/wiki/1954), dân số Hà Nội giảm xuống chỉ còn 53 nghìn dân trên một diện tích 152 [km²](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t_vu%C3%B4ng). [Lịch sử của Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_H%C3%A0_N%E1%BB%99i&action=edit&redlink=1) cũng đã ghi nhận dân cư của thành phố có những thay đổi, xáo trộn liên tục qua thời gian. Ở những làng ngoại thành, ven đô cũ, nơi người dân sống chủ yếu nhờ [nông nghiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p), thường không có sự thay đổi lớn. Nhiều gia đình nơi đây vẫn giữ được [gia phả](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_ph%E1%BA%A3) từ những [thế kỷ 15](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_15), [16](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16). Trong nội thành, chỉ còn lại vài dòng họ đã định cư liên tục tại Thăng Long từ thế kỉ XV như [dòng họ Nguyễn ở phường Đông Tác](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%B2ng_h%E1%BB%8D_Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng_T%C3%A1c) (Trung Tự – Hà Nội).
Do tính chất của công việc, nhiều thương nhân và thợ thủ công ít khi trụ nhiều đời tại một điểm. Gặp khó khăn trong kinh doanh, những thời điểm sa sút, họ tìm tới vùng đất khác. Cũng có những trường hợp, một gia đình có người đỗ đạt được bổ nhiệm làm quan tỉnh khác và đem theo gia quyến, đôi khi cả họ hàng.
[[19]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-khaiquat2-19)
Từ rất lâu, Thăng Long đã trở thành điểm đến của những người dân tứ xứ. Vào
[thế kỷ 15](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_15), dân các trấn về Thăng Long quá đông khiến [vua](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vua_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Lê Thánh Tông](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Th%C3%A1nh_T%C3%B4ng) có ý định buộc tất cả phải về nguyên quán. Nhưng khi nhận thấy họ chính là [lực lượng lao động](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_lao_%C4%91%E1%BB%99ng) và nguồn [thuế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thu%E1%BA%BF) quan trọng, triều đình đã cho phép họ ở lại. Tìm đến kinh đô Thăng Long còn có cả những cư dân ngoại quốc, phần lớn là [người Hoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa). Trong hơn một ngàn năm [Bắc thuộc](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c), rất nhiều những người Hoa đã ở lại sinh sống thành phố này. Trải qua các triều đại [Lý](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%BD), [Trần](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n), [Lê](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BA%ADu_L%C3%AA), vẫn có những người Hoa tới xin phép cư ngụ lại Thăng Long. Theo * của Dư địa chí* [Nguyễn Trãi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Tr%C3%A3i), trong số 36 phường họp thành kinh đô Thăng Long có hẳn một phường người Hoa, là phường Đường Nhân. Những thay đổi về dân cư vẫn diễn ra liên tục và kéo dài cho tới ngày nay. [[19]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-khaiquat2-19)
### Dân số
Các thống kê trong lịch sử cho thấy dân số Hà Nội tăng nhanh trong nửa thế kỷ gần đây. Vào thời điểm năm
[1954](https://vi.wikipedia.org/wiki/1954), khi quân đội [Việt Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh) tiếp quản Hà Nội, thành phố có 53 nghìn dân, trên một diện tích 152 [km²](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t_vu%C3%B4ng). Đến năm [1961](https://vi.wikipedia.org/wiki/1961), thành phố được mở rộng, diện tích lên tới 584 km², dân số 91.000 người. Năm [1978](https://vi.wikipedia.org/wiki/1978), [Quốc hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam) quyết định mở rộng thủ đô lần thứ hai với diện tích đất tự nhiên 2.136 km², dân số 2,5 triệu người. Tới năm [20] [1991](https://vi.wikipedia.org/wiki/1991), địa giới Hà Nội tiếp tục thay đổi, chỉ còn 924 km², nhưng dân số vẫn ở mức hơn 2 triệu người. Trong suốt thập niên 1990, cùng việc các khu vực ngoại ô dần được đô thị hóa, dân số Hà Nội tăng đều đặn, đạt con số 2.672.122 người vào năm 1999. [[21]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-21) [[22]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-22) Sau đợt mở rộng địa giới gần đây nhất vào tháng 8 năm 2008, thành phố Hà Nội có 6,233 triệu dân và nằm trong 17 [[23]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-TCTK-23) [thủ đô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_%C4%91%C3%B4)có diện tích lớn nhất thế giới. Theo kết quả cuộc điều tra dân số ngày 1 tháng 4 năm 2009, dân số Hà Nội là 6.451.909 người, [[24]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-morong-24) dân số trung bình năm 2010 là 6.561.900 người. [[25]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-TK2009-25) [[26]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-danso2009-26) [Mật độ dân số](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) trung bình của Hà Nội là 1.979 người/km². Mật độ dân số cao nhất là ở [quận Đống Đa](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%91ng_%C4%90a) lên tới 35.341 người/km², trong khi đó, ở những huyện ngoại thành như [Sóc Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B3c_S%C6%A1n), [Ba Vì](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_V%C3%AC_%28huy%E1%BB%87n%29), [Mỹ Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%B9_%C4%90%E1%BB%A9c), mật độ dưới 1.000 người/km².
Về cơ cấu dân số, theo số liệu
[1 tháng 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_4) năm [1999](https://vi.wikipedia.org/wiki/1999), cư dân Hà Nội và Hà Tây chủ yếu là [người Kinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t), chiếm tỷ lệ 99,1%. Các dân tộc khác như [Dao](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Dao), [Mường](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%C6%B0%E1%BB%9Dng), [Tày](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_T%C3%A0y) chiếm 0,9%. Năm 2009, người Kinh chiếm 98,73% dân số, người Mường 0,76% và người Tày chiếm 0,23 %. [11] [[25]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-TK2009-25)
Năm 2009, dân số thành thị là 2.632.087 chiếm 41,1%, và 3.816.750 cư dân nông thôn chiếm 58,1%.
[[26]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-danso2009-26)
## Lịch sử
### Thời kỳ tiền Thăng Long
Những di chỉ khảo cổ tại
[Cổ Loa](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%95_Loa) cho thấy con người đã xuất hiện ở khu vực Hà Nội từ cách đây 2 vạn năm, giai đoạn của nền [văn hóa Sơn Vi](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_S%C6%A1n_Vi). Nhưng đến thời kỳ băng tan, [biển](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n) tiến sâu vào đất liền, các cư dân của thời đại [đồ đá mới](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1_m%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1) bị đẩy lùi lên vùng núi. Phải tới khoảng 4 hoặc 5 ngàn năm trước [Công Nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn), con người mới quay lại sinh sống ở nơi đây. Các hiện vật khảo cổ giai đoạn tiếp theo, từ đầu [thời đại đồ đồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%E1%BB%93ng) đến đầu [thời đại đồ sắt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_s%E1%BA%AFt), minh chứng cho sự hiện diện của Hà Nội ở cả bốn thời đại văn hóa: [Phùng Nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_Ph%C3%B9ng_Nguy%C3%AAn), [Đồng Đậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_%C4%90%E1%BB%93ng_%C4%90%E1%BA%ADu), [Gò Mun](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_G%C3%B2_Mun) và [Đông Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_%C4%90%C3%B4ng_S%C6%A1n). Những cư dân Hà Nội thời kỳ đó sinh sống nhờ trồng trọt, chăn nuôi và chài lưới. Giai đoạn tiền sử này tương ứng với thời kỳ của các [27] [Vua Hùng](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%B9ng_V%C6%B0%C6%A1ng)trong truyền thuyết. Thế kỷ 3 trước Công Nguyên, trong cuộc chiến với [quân Tần](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BA%A7n)từ phương Bắc, [Thục Phán](https://vi.wikipedia.org/wiki/An_D%C6%B0%C6%A1ng_V%C6%B0%C6%A1ng)quyết định đóng đô ở Cổ Loa, nay là huyện [Đông Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Anh), cách trung tâm Hà Nội khoảng 15 km. Sự xuất hiện của thành Cổ Loa ghi dấu Hà Nội lần đầu tiên trở thành một đô thị trung tâm về chính trị và xã hội. [[27]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-tienthanglong-27)
Thất bại của Thục Phán đầu thế kỷ 2 trước Công Nguyên đã kết thúc giai đoạn độc lập của
[Âu Lạc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%82u_L%E1%BA%A1c), bắt đầu giai đoạn một ngàn năm do các triều đại phong kiến [Trung Hoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_g%E1%BB%8Di_Trung_Qu%E1%BB%91c) thống trị. Thời kỳ [nhà Hán](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n), Âu Lạc cũ được chia thành ba quận [Giao Chỉ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Giao_Ch%E1%BB%89), [Cửu Chân](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%ADu_Ch%C3%A2n) và [Nhật Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_Nam), Hà Nội khi đó thuộc quận Giao Chỉ. Vắng bóng trong sử sách suốt năm thế kỷ đầu, đến khoảng năm 454–456 thời [Lưu Tống](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0u_T%E1%BB%91ng), Hà Nội mới được ghi lại là trung tâm của huyện Tống Bình. Năm 544, [28] [Lý Bí](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BD_Nam_%C4%90%E1%BA%BF)nổi dậy chống lại [nhà Lương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_L%C6%B0%C6%A1ng), tự xưng [hoàng đế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF), đặt quốc hiệu là [Vạn Xuân](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BA%A1n_Xu%C3%A2n). Người cháu của Lý Bí là [Lý Phật Tử](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%ADu_L%C3%BD_Nam_%C4%90%E1%BA%BF)tới đóng đô ở Cổ Loa, nhưng nền độc lập này chỉ kéo dài tới năm 602. Thời kỳ [Nhà Đường](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng), [An Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/An_Nam)được chia thành 12 châu với 50 huyện, Tống Bình là trung tâm của [An Nam đô hộ phủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/An_Nam_%C4%91%C3%B4_h%E1%BB%99_ph%E1%BB%A7). Năm 866, viên tướng nhà Đường [Cao Biền](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_Bi%E1%BB%81n)xây dựng một thành trì mới, Tống Bình được đổi tên thành Đại La – thủ phủ của Tĩnh Hải quân. Theo truyền thuyết, khi đắp thành, Cao Biền thấy một vị thần hiện lên tự xưng là thần [Long Đỗ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Long_%C4%90%E1%BB%97). Vì vậy, sử sách còn gọi Thăng Long là đất Long Đỗ. [[29]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-29) [Thế kỷ 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_10), sau chiến thắng của [Ngô Quyền](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n)trước quân [Nam Hán](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_H%C3%A1n), Cổ Loa một lần nữa trở thành kinh đô của nước Việt. [[27]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-tienthanglong-27)
### Thăng Long, Đông Đô, Đông Quan, Đông Kinh
Sau khi lên ngôi năm 1009 tại
[Hoa Lư](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_L%C6%B0), năm 1010, [Lý Thái Tổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BD_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) quyết định dời đô về Đại La. Theo một truyền thuyết phổ biến, khi tới Đại La, Lý Thái Tổ nhìn thấy một con [rồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/R%E1%BB%93ng) bay lên, vì vậy đặt tên kinh thành mới là *Thăng Long*. Kinh thành [Thăng Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C4%83ng_Long) khi đó giới hạn bởi ba con sông: [sông Hồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng) ở phía Đông, [sông Tô](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_T%C3%B4_L%E1%BB%8Bch) phía Bắc và [sông Kim Ngưu](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Kim_Ng%C6%B0u) phía Nam. Khu [hoàng thành](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_th%C3%A0nh_Th%C4%83ng_Long) được xây dựng gần [hồ Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_T%C3%A2y) với cung điện hoàng gia cùng các công trình chính trị. Phần còn lại của đô thị là những khu dân cư, bao gồm các phường cả nông nghiệp, công nghiệp và thương nghiệp. Ngay trong thế kỷ 10, nhiều công trình tôn giáo nhanh chóng được xây dựng, [chùa Diên Hựu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%B9a_M%E1%BB%99t_C%E1%BB%99t) phía Tây hoàng thành xây năm 1049, [chùa Báo Thiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%B9a_B%C3%A1o_Thi%C3%AAn) xây năm 1057, [Văn Miếu](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_Mi%E1%BA%BFu_-_Qu%E1%BB%91c_T%E1%BB%AD_Gi%C3%A1m) xây năm 1070, [Quốc Tử Giám](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_Mi%E1%BA%BFu_-_Qu%E1%BB%91c_T%E1%BB%AD_Gi%C3%A1m) dựng năm 1076… Chỉ sau một thế kỷ, Thăng Long trở thành trung tâm văn hóa, chính trị và kinh tế của cả quốc gia. [[30]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-30) [Nhà Trần](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n) nối bước [nhà Lý](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%BD) cai trị [Đại Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t), kinh thành Thăng Long tiếp tục được xây dựng. Hoàng thành được củng cố và xuất hiện thêm những cung điện mới. Năm 1230, Thăng Long được chia thành 61 phường, kinh thành đông đúc hơn dù địa giới không thay đổi. Giai đoạn này cũng ghi nhận sự xuất hiện của những cư dân ngoại quốc, như [người Hoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa), người [Java](https://vi.wikipedia.org/wiki/Java) và người [Ấn Độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99). Nền kinh tế công thương nghiệp cũng sản sinh tầng lớp thị dân và Thăng Long còn là nơi quy tụ của nhiều học giả, trí thức như [Hàn Thuyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0n_Thuy%C3%AAn), [Lê Văn Hưu](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_V%C4%83n_H%C6%B0u), [Chu Văn An](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chu_V%C4%83n_An)… Trong cuộc [chiến tranh với nhà Nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Nguy%C3%AAn_M%C3%B4ng-%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t), kinh thành Thăng Long ba lần bị chiếm giữ nhưng đều kết thúc trong chiến thắng của Đại Việt. Cuối [31] [thế kỷ 14](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_14), thời kỳ nhà Trần suy vi, một quý tộc ngoại thích là [Hồ Quý Ly](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Qu%C3%BD_Ly)thâu tóm quyền lực, ép vua Trần dời kinh đô về [Thanh Hóa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_H%C3%B3a). Khi Hồ Quý Ly chính thức lên ngôi, lập nên nước [Đại Ngu](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Ngu)năm 1400, kinh đô mới mang tên *, Thăng Long được đổi thành* [Tây Đô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_nh%C3%A0_H%E1%BB%93) **Đông Đô**. Nhưng vương triều của [nhà Hồ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BB%93)chỉ tồn tại trong thời gian ngắn ngủi. Năm 1406, [nhà Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Minh)đưa quân xâm lược Đại Ngu, Thăng Long bị chiếm đóng và đổi tên thành **Đông Quan**. Thời kỳ [Bắc thuộc thứ tư](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c_l%E1%BA%A7n_4)bắt đầu từ năm 1407 và kéo dài tới năm 1428. [[32]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-32)
Sau chiến thắng của
[khởi nghĩa Lam Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_Lam_S%C6%A1n), [Lê Lợi](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) thành lập [nhà Lê](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BA%ADu_L%C3%AA) và Đông Đô cũng lấy lại vị thế kinh thành. Năm 1430, thành phố được đổi tên thành **Đông Kinh**, đến 1466 được gọi là phủ Trung Đô. Hoàng thành Thăng Long dưới thời nhà Lê tiếp tục được mở rộng. Bên cạnh, khu vực dân cư được chia thành 2 huyện Vĩnh Xương và Quảng Đức, mỗi huyện 18 phường. Thời kỳ này, đứng đầu bộ máy hành chính là chức Phủ doãn. Thành phố tiếp tục một thời kỳ của những phường hội buôn bán, tuy bị hạn chế bởi tư tưởng ức thương của nhà Lê. Trong giai đoạn tranh giành quyền lực giữa [33] [nhà Lê](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BA%ADu_L%C3%AA), [nhà Mạc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_M%E1%BA%A1c)và [chúa Trịnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%BAa_Tr%E1%BB%8Bnh), Thăng Long vẫn duy trì vị trí kinh đô. Sự phức tạp của chính trị thời kỳ này cũng đem lại cho thành phố một điểm đặc biệt: Bên cạnh hoàng thành của vua Lê, phủ Chúa Trịnh được xây dựng và là trung tâm quyền lực thực sự. Nhờ nền kinh tế hàng hóa và sự phát triển của ngoại thương, đô thị Thăng Long bước vào thời kỳ phồn vinh, thu hút thêm nhiều cư dân tới sinh sống. Câu ca *Thứ nhất Kinh kỳ, thứ nhì Phố Hiến*nói lên sự sầm uất giàu có của thành phố, giai đoạn này còn có tên gọi khác là Kẻ Chợ. Nhà truyền giáo người Pháp [Alexandre de Rhodes](https://vi.wikipedia.org/wiki/Alexandre_de_Rhodes)ước tính dân số Thăng Long khi đó khoảng 1 triệu người. [William Dampier](https://vi.wikipedia.org/wiki/William_Dampier), nhà phiêu lưu người Anh, đưa ra con số thường được xem hợp lý hơn, khoảng 2 vạn nóc nhà. [[34]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-34)
Mùa hè năm 1786,
[quân Tây Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%A2y_S%C6%A1n) tiến ra miền Bắc lật đổ chính quyền [chúa Trịnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%BAa_Tr%E1%BB%8Bnh), chấm dứt hai thế kỷ chia cắt [Đàng Trong](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0ng_Trong) – [Đàng Ngoài](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0ng_Ngo%C3%A0i). Sau khi [Nguyễn Huệ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hu%E1%BB%87) cùng quân Tây Sơn quay về miền Nam, năm 1788, [nhà Thanh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Thanh) đưa quân xâm lược Đại Việt. Tại [Phú Xuân](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%91_%C4%91%C3%B4_Hu%E1%BA%BF), Nguyễn Huệ lên ngôi ngày 22 tháng 12 năm 1788 rồi đưa quân ra Bắc. Sau chiến thắng ở [trận Ngọc Hồi – Đống Đa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Ng%E1%BB%8Dc_H%E1%BB%93i_-_%C4%90%E1%BB%91ng_%C4%90a), nhà Tây Sơn trị vì Đại Việt với kinh đô mới ở [Phú Xuân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BA_Xu%C3%A2n), Thăng Long trở thành thủ phủ của Bắc Thành, tức [Bắc Bộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_B%E1%BB%99_Vi%E1%BB%87t_Nam) ngày nay. [[35]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-35)
### Thời nhà Nguyễn và Pháp thuộc
Triều đại Tây Sơn sụp đổ sau một thời gian ngắn ngủi,
[Gia Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_Long) lên ngôi năm 1802 lấy kinh đô ở Phú Xuân, bắt đầu nhà Nguyễn. Năm 1805, Gia Long cho phá tòa thành cũ của Thăng Long, xây dựng thành mới mà dấu vết còn lại tới ngày nay, bao bọc bởi các con đường Phan Đình Phùng, Hùng Vương, Trần Phú và Phùng Hưng. Năm 1831, trong cuộc cải cách hành chính của [Minh Mạng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_M%E1%BA%A1ng), toàn quốc được chia thành 29 tỉnh, Thăng Long thuộc tỉnh Hà Nội. Với hàm nghĩa [36] *nằm trong sông*( [Hán tự](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A1n_T%E1%BB%B1) [河](https://vi.wiktionary.org/wiki/%E6%B2%B3) [內](https://vi.wiktionary.org/wiki/%E5%85%A7)), [tỉnh Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i_%28t%E1%BB%89nh%29)khi đó gồm 4 phủ, 15 huyện, nằm giữa [sông Hồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng)và [Sông Đáy](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_%C4%90%C3%A1y). [[37]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-37) Tỉnh Hà Nội gồm thành Thăng Long, phủ Hoài Đức của trấn Sơn Tây, và ba phủ Ứng Hoà, Thường Tín, Lý Nhân của trấn Sơn Nam. Phủ Hoài Đức gồm 3 huyện: Thọ Xương, Vĩnh Thuận, Từ Liêm. Phủ Thường Tín gồm 3 huyện: Thượng Phúc, Thanh Trì, Phú Xuyên. Phủ Ứng Hoà gồm 4 huyện: Sơn Minh (nay là [[38]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-38) [Ứng Hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BB%A8ng_H%C3%B2a)), Hoài An (nay là phía nam Ứng Hòa và một phần Mỹ Đức), Chương Đức (Nay là Chương Mỹ – Thanh Oai). Phủ Lý Nhân gồm 5 huyện: Nam Xang (nay là Lý Nhân), Kim Bảng, Duy Tiên, Thanh Liêm, Bình Lục. Hà Nội có tên gọi bắt đầu từ đây.
Nền kinh tế Hà Nội nửa đầu thế kỷ 19 cũng khác biệt so với Thăng Long trước đó. Các phường, thôn phía Tây và Nam chuyên về
[nông nghiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p), còn phía Đông, những khu dân cư sinh sống nhờ [thương mại](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i), [thủ công](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%A7_c%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) làm nên bộ mặt của đô thị Hà Nội. Bên cạnh một số [cửa ô](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%ADa_%C3%B4_H%C3%A0_N%E1%BB%99i) được xây dựng lại, Hà Nội thời kỳ này còn xuất hiện thêm những công trình tín ngưỡng, tôn giáo như [đền Ngọc Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%81n_Ng%E1%BB%8Dc_S%C6%A1n), [chùa Báo Ân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%B9a_B%C3%A1o_%C3%82n)… [[36]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-thoikyhanoi-36)
Năm 1858,
[Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) bắt đầu nổ súng xâm chiếm [Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng). Sau khi chiếm ba tỉnh Đông Nam Kỳ, quân đội Pháp dưới sự chỉ đạo của [Francis Garnier](https://vi.wikipedia.org/wiki/Francis_Garnier) tiến đến Hà Nội đầu tháng 11 năm 1873. Mặc dù triều đình [nhà Nguyễn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n) chủ hòa, nhưng dân chúng Hà Nội vẫn tiếp tục chống lại người Pháp dưới sự chỉ huy của [Nguyễn Tri Phương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Tri_Ph%C6%B0%C6%A1ng) và [Hoàng Diệu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Di%E1%BB%87u). Năm 1884, [Tự Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%B1_%C4%90%E1%BB%A9c) ký hòa ước công nhận sự bảo hộ của Pháp trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam, Hà Nội cũng bước vào [thời kỳ thuộc địa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c). [[39]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-thuocdia-39)
Ngày
[19 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_7) năm [1888](https://vi.wikipedia.org/wiki/1888), [Tổng thống Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Ph%C3%A1p) [Sadi Carnot](https://vi.wikipedia.org/wiki/Marie_Fran%C3%A7ois_Sadi_Carnot) ký sắc lệnh thành lập thành phố Hà Nội. Thành phố Hà Nội lúc này có diện tích nhỏ bao gồm 2 huyện Thọ Xương và huyện Vĩnh Thuận thuộc phủ [Hoài Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0i_%C4%90%E1%BB%A9c). Phạm vi thành phố bó hẹp nằm trong khu vực Phố Huế, Đại Cồ Việt, Khâm Thiên, Giảng Võ, Đường Thụy Khuê, Hồ Tây đến [cầu Long Biên](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A7u_Long_Bi%C3%AAn). 3 phủ Hoài Đức, Thường Tín, Ứng Hòa thuộc về tỉnh Hà Đông. Phủ [Lý Nhân](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BD_Nh%C3%A2n) tách ra tạo thành tỉnh [Hà Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Nam).
Đến năm 1902, Hà Nội trở thành thủ đô của toàn
[Liên bang Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng). Nhờ sự quy hoạch của người Pháp, thành phố dần có được bộ mặt mới. Lũy thành thời Nguyễn dần bị triệt hạ, đến năm 1897 hầu như bị phá hủy hoàn toàn, [20] chỉ còn lại [[40]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-40) [Cột Cờ](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99t_c%E1%BB%9D_H%C3%A0_N%E1%BB%99i), Cửa Bắc với vết đạn năm 1873, Đoan Môn và lan can rồng đá ở trong hoàng thành cũ. Năm 1901, các công trình phủ Thống sứ, Nhà bưu điện, Kho bạc, Nhà đốc lý, Nhà hát lớn, Cầu Long Biên, Ga Hà Nội, những quảng trường, bệnh viện… được xây dựng. Hà Nội cũng có thêm trường đua ngựa, các [nhà thờ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_th%E1%BB%9D) [Cơ Đốc giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o), trường Đại học Y khoa, Đại học Đông dương, Đại học Mỹ thuật, các trường Cao đẳng Pháp lý, Nông lâm cùng những nhà máy sản xuất [rượu bia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A9c_u%E1%BB%91ng_c%C3%B3_c%E1%BB%93n), [diêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Di%C3%AAm), hàng dệt, điện, nước… Khi những nhà tư bản người Pháp tới Hà Nội ngày một nhiều hơn, các rạp chiếu phim, nhà hát, khách sạn… dần xuất hiện, những con phố cũng thay đổi để phù hợp với tầng lớp dân cư mới. Vào năm 1921, toàn thành phố có khoảng 4.000 dân châu Âu và 100.000 dân bản địa. [[39]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-thuocdia-39) [[20]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-papin-20)
Sự xuất hiện của tầng lớp tư sản Việt Nam khiến văn hóa Hà Nội cũng thay đổi. Nền văn hóa phương Tây theo chân người Pháp du nhập vào Việt Nam kéo theo những xáo trộn trong xã hội. Không còn là một kinh thành thời phong kiến, Hà Nội ít nhiều mang dáng dấp của một đô thị châu Âu. Thành phố vẫn tiếp tục giữ vai trò trung tâm tri thức, nghệ thuật của cả quốc gia, nơi tập trung các nhà
[thơ mới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%A1_m%E1%BB%9Bi), những nhạc sĩ [tân nhạc](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2n_nh%E1%BA%A1c_Vi%E1%BB%87t_Nam) cùng những trí thức, học giả nổi tiếng.
### Trong hai cuộc chiến tranh
Giữa thế kỷ 20, Hà Nội chịu những biến cố phức tạp của lịch sử. Sự kiện
[Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) tấn công [Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) năm 1940 khiến Việt Nam phải nằm dưới sự cai trị của cả đế quốc [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) và Nhật. Ngày [9 tháng 3](https://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_3) năm [1945](https://vi.wikipedia.org/wiki/1945), tại Hà Nội, quân đội Nhật đảo chính Pháp. Nhưng chỉ năm tháng sau, quốc gia này phải đầu hàng quân Đồng Minh, kết thúc cuộc [Thế chiến thứ hai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai). Vào thời điểm thuận lợi đó, lực lượng [Việt Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh) tổ chức cuộc [Cách mạng tháng Tám](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_th%C3%A1ng_T%C3%A1m) thành công, lật đổ nhà nước [Đế quốc Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Vi%E1%BB%87t_Nam), buộc vua [Bảo Đại](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i) thoái vị, giành lấy quyền lực ở Việt Nam. Ngày [2 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9) năm 1945, [Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) đọc tuyên ngôn độc lập tại [quảng trường Ba Đình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Ba_%C4%90%C3%ACnh), khai sinh nước [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) với thủ đô Hà Nội. Sau độc lập, thành phố chia thành các khu phố, đổi tên nhiều vườn hoa, đường phố, như đại lộ (Avenue) Paul Doumer đổi tên là Nhân Quyền, đường (Rue de la) République đổi tên là Dân Quyền, đại lộ Puginier đổi tên là Dân Chủ Cộng Hòa, đường Ollivier đổi là Hạnh Phúc, đường Dr Morel đổi là Tự Do,…
Cuối năm
[1945](https://vi.wikipedia.org/wiki/1945), [quân đội Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Ph%C3%A1p) quay lại Đông Dương. Sau những thương lượng không thành, [Chiến tranh Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) bùng nổ vào tháng 12 năm 1946 và thành phố Hà Nội nằm trong vùng kiểm soát của người Pháp. Năm [1954](https://vi.wikipedia.org/wiki/1954), [chiến thắng Điện Biên Phủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_%C4%90i%E1%BB%87n_Bi%C3%AAn_Ph%E1%BB%A7) giúp những người Việt Minh lấy lại [miền Bắc Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mi%E1%BB%81n_B%E1%BA%AFc_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29), Hà Nội tiếp tục giữ vị trí thủ đô của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Vào thời điểm được tiếp quản, thành phố gồm 4 quận nội thành với 34 khu phố, 37.000 dân và 4 quận ngoại thành với 45 xã, 16.000 dân. Cuối thập niên 1950 và đầu thập niên 1960, Hà Nội nhiều lần thay đổi về hành chính và địa giới. Năm 1958, bốn quận nội thành bị xóa bỏ và thay bằng 12 khu phố. Năm 1959, khu vực nội thành được chia lại thành 8 khu phố, Hà Nội cũng có thêm 4 huyện ngoại thành. Tháng 4 năm 1961, [Quốc hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam) quyết định mở rộng địa giới Hà Nội, sát nhập thêm một số xã của [Hà Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_%C4%90%C3%B4ng), [Bắc Ninh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Ninh), [Vĩnh Phúc](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%A9nh_Ph%C3%BAc) và [Hưng Yên](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0ng_Y%C3%AAn). [[41]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-NQKS-41) Toàn thành phố có diện tích 584 [42] [km²](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t_vu%C3%B4ng), dân số 91.000 người. Ngày [31 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/31_th%C3%A1ng_5)năm [1961](https://vi.wikipedia.org/wiki/1961), bốn khu phố nội thành [Hoàn Kiếm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0n_Ki%E1%BA%BFm), [Hai Bà Trưng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng_%28qu%E1%BA%ADn%29), [Ba Đình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_%C4%90%C3%ACnh), [Đống Đa](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%91ng_%C4%90a)và 4 huyện ngoại thành [Đông Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Anh), [Gia Lâm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_L%C3%A2m), [Thanh Trì](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_Tr%C3%AC), [Từ Liêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_Li%C3%AAm)được thành lập. [[20]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-papin-20)
Khi cuộc
[Chiến tranh Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam) leo thang, Hà Nội phải hứng chịu những cuộc tấn công trực tiếp từ Hoa Kỳ. Riêng trong [chiến dịch Linebacker II](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Linebacker_II) năm 1972, trong khoảng 2.200 người dân bị thiệt mạng ở miền Bắc, [[43]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-43) số nạn nhân ở Hà Nội được thống kê là 1.318 người. [44] Nhiều cơ quan, trường học phải sơ tán tới các tỉnh lân cận. [[45]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-45)
### Hà Nội đương đại
Sau
[chiến tranh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam), Hà Nội tiếp tục giữ vai trò thủ đô của quốc gia [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) thống nhất. Ngày [21 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_12) năm [1978](https://vi.wikipedia.org/wiki/1978), [Quốc hội Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam) phê chuẩn mở rộng địa giới Hà Nội, sáp nhập thêm 5 huyện [Ba Vì](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_V%C3%AC_%28huy%E1%BB%87n%29), [Thạch Thất](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A1ch_Th%E1%BA%A5t), [Phúc Thọ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BAc_Th%E1%BB%8D), [Đan Phượng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90an_Ph%C6%B0%E1%BB%A3ng), [Hoài Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0i_%C4%90%E1%BB%A9c) và [thị xã Sơn Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C6%A1n_T%C3%A2y_%28th%E1%BB%8B_x%C3%A3%29) của tỉnh [Hà Sơn Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_S%C6%A1n_B%C3%ACnh) cùng hai huyện của tỉnh [Vĩnh Phú](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%A9nh_Ph%C3%BA) là [Mê Linh](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%AA_Linh), [Sóc Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B3c_S%C6%A1n). Dân số Hà Nội lên tới con số 2,5 triệu người. Bên cạnh lượng dân cư các tỉnh tới định cư ở thành phố, trong khoảng thời gian từ 1977 tới 1984, Hà Nội cũng đưa 12.861 hộ, 21.587 nhân khẩu tới [46] [Lâm Đồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A2m_%C4%90%E1%BB%93ng)theo chính sách xây dựng [kinh tế mới](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%A2y_d%E1%BB%B1ng_c%C3%A1c_v%C3%B9ng_kinh_t%E1%BA%BF_m%E1%BB%9Bi). Ngày [[47]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-47) [12 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_8)năm [1991](https://vi.wikipedia.org/wiki/1991), ranh giới Hà Nội lại được điều chỉnh, chuyển lại 5 huyện và 1 thị xã đã lấy của Hà Sơn Bình năm 1978 cho [Hà Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_T%C3%A2y)và Mê Linh được nhập vào tỉnh [Vĩnh Phú](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%A9nh_Ph%C3%BA). Hà Nội còn lại 4 quận nội thành và 5 huyện ngoại thành, với diện tích đất tự nhiên 924 km². Ngày [[48]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-QH8-48) [28 tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_10)năm [1995](https://vi.wikipedia.org/wiki/1995), Chính phủ ra Nghị định 69/CP thành lập quận [Tây Hồ](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_H%E1%BB%93_%28qu%E1%BA%ADn%29)trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của 3 phường: Bưởi, Thụy Khuê, Yên Phụ thuộc quận [Ba Đình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_%C4%90%C3%ACnh)và 5 xã: Tứ Liên, Nhật Tân, Quảng An, Xuân La, Phú Thượng thuộc huyện [Từ Liêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_Li%C3%AAm). Ngày [[49]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-49) [26 tháng 11](https://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_11)năm [1996](https://vi.wikipedia.org/wiki/1996), Chính phủ ra Nghị định 74/CP thành lập quận [Thanh Xuân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_Xu%C3%A2n)trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của 5 phường: Thanh Xuân Bắc, Thanh Xuân, Thượng Đình, Kim Giang, Phương Liệt, 78,1ha diện tích tự nhiên và 20.862 nhân khẩu của phường Nguyễn Trãi, 98,4ha diện tích tự nhiên và 5.506 nhân khẩu của phường Khương Thượng thuộc quận [Đống Đa](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%91ng_%C4%90a), toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của xã Nhân Chính thuộc huyện [Từ Liêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_Li%C3%AAm)và xã Khương Đình thuộc huyện [Thanh Trì](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_Tr%C3%AC); cũng trong Nghị định này quyết định thành lập quận [Cầu Giấy](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A7u_Gi%E1%BA%A5y_%28qu%E1%BA%ADn%29)trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của 4 thị trấn: Cầu Giấy, Nghĩa Đô, Nghĩa Tân, Mai Dịch và 3 xã: Dịch Vọng, Yên Hòa, Trung Hòa thuộc huyện [Từ Liêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_Li%C3%AAm). Ngày [[50]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-50) [6 tháng 11](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_11)năm [2003](https://vi.wikipedia.org/wiki/2003), Chính phủ ra Nghị định 132/2003/NĐ-CP thành lập quận [Long Biên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Long_Bi%C3%AAn)trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của 10 xã: Thượng Thanh, Giang Biên, Ngọc Thụy, Việt Hưng, Hội Xá, Gia Thụy, Bồ Đề, Long Biên, Thạch Bàn, Cự Khối và 3 thị trấn: Gia Lâm, Đức Giang, Sài Đồng thuộc huyện [Gia Lâm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_L%C3%A2m), cũng trong Nghị định này quyết định thành lập quận [Hoàng Mai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Mai,_H%C3%A0_N%E1%BB%99i)trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của 9 xã: Định Công, Đại Kim, Hoàng Liệt, Thịnh Liệt, Thanh Trì, Vĩnh Tuy, Lĩnh Nam, Trần Phú, Yên Sở và 55ha diện tích tự nhiên của xã Tứ Hiệp thuộc huyện [Thanh Trì](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_Tr%C3%AC), toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của 5 phường: Mai Động, Tương Mai, Tân Mai, Giáp Bát, Hoàng Văn Thụ thuộc quận [Hai Bà Trưng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng_%28qu%E1%BA%ADn%29). [[51]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-51)
Sau
[thời kỳ bao cấp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%9Di_bao_c%E1%BA%A5p), từ cuối thập niên [1990](https://vi.wikipedia.org/wiki/1990), sự phát triển về [kinh tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF) dẫn đến các khu vực ngoại ô Hà Nội nhanh chóng được [đô thị hóa](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B_h%C3%B3a). Những cao ốc mọc lên ở khu vực nội ô và các trung tâm công nghiệp cũng được xây dựng ở những huyện ngoại thành. Sự phát triển cũng kéo theo những hệ lụy. Do không được quy hoạch tốt, giao thông thành phố thường xuyên ùn tắc khi số lượng xe máy tăng cao. Nhiều khu phố phải chịu tình trạng ngập úng mỗi khi mưa lớn. Mật độ dân số quá cao khiến những dân cư nội ô phải sống trong tình trạng chật chội và thiếu tiện nghi. Vào năm 2003, 30% dân số Hà Nội sống dưới mức 3 m² một người. [[52]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-3mvuong-52)
Song việc tăng dân số quá nhanh cùng quá trình
[đô thị hóa](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B_h%C3%B3a) thiếu quy hoạch tốt đã khiến Hà Nội trở nên chật chội, [ô nhiễm](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%94_nhi%E1%BB%85m_m%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) và [giao thông nội ô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Giao_th%C3%B4ng_H%C3%A0_N%E1%BB%99i) thường xuyên ùn tắc. Nhiều di sản kiến trúc đang dần biến mất, thay vào đó là những ngôi nhà ống nằm lộn xộn trên các con phố. Hà Nội còn là một thành phố phát triển không đồng đều với giữa các khu vực như giữa các quận nội thành và huyện ngoại thành, nhiều nơi người dân vẫn chưa có được những điều kiện sinh hoạt thiết yếu. Ngoài ra, hiện Hà Nội là một trong những thành phố ô nhiễm nhất khu vực [53] [châu Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81)và là thành phố ô nhiễm nhất khu vực [Đông Nam Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), hàm lượng bụi ở đây cao gấp nhiều lần mức cho phép Ngày [[54]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-54) [29 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_5)năm [2008](https://vi.wikipedia.org/wiki/2008), với gần 93% đại biểu tán thành, Quốc hội Việt Nam đã thông qua nghị quyết điều chỉnh địa giới hành chính thủ đô Hà Nội và các tỉnh, có hiệu lực từ [1 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_8)cùng năm. Theo nghị quyết, toàn bộ tỉnh [Hà Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_T%C3%A2y), huyện [Mê Linh](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%AA_Linh)của tỉnh [Vĩnh Phúc](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%A9nh_Ph%C3%BAc)và 4 xã thuộc huyện [Lương Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_S%C6%A1n,_H%C3%B2a_B%C3%ACnh), tỉnh [Hòa Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%B2a_B%C3%ACnh)được sáp nhập về Hà Nội. Từ diện tích gần 1.000 km² và dân số khoảng 3,4 triệu người, Hà Nội sau khi mở rộng có diện tích 3.324,92 km² và dân số 6.232.940 người, nằm trong 17 [thủ đô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_%C4%91%C3%B4)lớn nhất thế giới. Ngày [[24]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-morong-24) [8 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_5)năm [2009](https://vi.wikipedia.org/wiki/2009), quận [Hà Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_%C4%90%C3%B4ng)được thành lập từ thành phố Hà Đông trước đây và thành phố Sơn Tây được chuyển thành [thị xã Sơn Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C6%A1n_T%C3%A2y_%28th%E1%BB%8B_x%C3%A3%29). Năm [2010](https://vi.wikipedia.org/wiki/2010), Hà Nội đã tổ chức thành công [Đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_l%E1%BB%85_1000_n%C4%83m_Th%C4%83ng_Long_%E2%80%93_H%C3%A0_N%E1%BB%99i)để lại dấu ấn trong lòng người dân và bạn bè quốc tế. [Hoàng thành Thăng Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_th%C3%A0nh_Th%C4%83ng_Long), văn bia tại [Văn Miếu – Quốc Tử Giám](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_Mi%E1%BA%BFu_-_Qu%E1%BB%91c_T%E1%BB%AD_Gi%C3%A1m)và [Lễ hội Thánh Gióng](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_Gi%C3%B3ng)đã được [UNESCO](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c)công nhận là [di sản văn hóa thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). Nhiều công trình quan trọng như [cầu Vĩnh Tuy](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A7u_V%C4%A9nh_Tuy), [bảo tàng Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_H%C3%A0_N%E1%BB%99i), [công viên Hòa Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_H%C3%B2a_B%C3%ACnh)… đã được khánh thành. Năm [2010](https://vi.wikipedia.org/wiki/2010)Hà Nội cũng đạt được những kết quả khả quan trọng trong phát triển kinh tế. [GDP](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)tăng 11%, thu nhập bình quân đầu người xấp xỉ đạt 2.000 [Đô la Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9). Tổng thu ngân sách trên địa bàn vượt 100.000 tỷ đồng. Hà Nội đã tổ chức thành công đại hội [Đảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam)bộ lần thứ 15 với mục tiêu tới năm [2015](https://vi.wikipedia.org/wiki/2015)phát triển thành thành phố [công nghiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p)theo hướng hiện đại, trung tâm hành chính chính trị quốc gia, trung tâm lớn về kinh tế và giao lưu quốc tế, trung tâm văn hóa giáo dục y tế của cả Việt Nam. Thành phố phấn đấu [GDP](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)bình quân đầu người đạt 4.300 Đô la Mỹ vào năm 2015. Tính tới ngày [30 tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_10)năm [2010](https://vi.wikipedia.org/wiki/2010), dân số toàn thành phố là 6,913 triệu người (tổng kiểm tra hộ khẩu trên địa bàn). Ngày [[55]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-55) [27 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_12)năm [2013](https://vi.wikipedia.org/wiki/2013), Chính phủ ra Nghị quyết 132/NQ-CP chia huyện [Từ Liêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_Li%C3%AAm)thành 2 quận là [Bắc Từ Liêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_T%E1%BB%AB_Li%C3%AAm)và [Nam Từ Liêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_T%E1%BB%AB_Li%C3%AAm). [[56]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-56)
Hà Nội đã được
[UNESCO](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) trao danh hiệu “Thành phố vì hòa bình” vào ngày [17 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_6) năm [1999](https://vi.wikipedia.org/wiki/1999). Năm 2000, Chủ tịch nước [57] [Trần Đức Lương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_%C4%90%E1%BB%A9c_L%C6%B0%C6%A1ng)đã tặng thưởng thành phố Hà Nội danh hiệu “Thủ đô anh hùng” vào ngày 4 tháng 10. Với tuổi đời hơn 1000 năm, Hà Nội chính là thủ đô lâu đời nhất trong 11 thủ đô của các quốc gia thuộc khu vực Đông Nam Á [[58]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-58)
## Kiến trúc và quy hoạch đô thị
Lịch sử lâu đời cùng nền văn hóa phong phú đã giúp Hà Nội có được kiến trúc đa dạng và mang dấu ấn riêng. Nhưng sau một thời gian phát triển thiếu quy hoạch, thành phố hiện nay tràn ngập những ngôi
[nhà ống](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_%E1%BB%91ng&action=edit&redlink=1) trên các con phố lắt léo, những công trình tôn giáo nằm sâu trong các khu dân cư, những cao ốc bên các khu phố cũ, những cột điện chăng kín dây… nhưng thiếu vắng không gian công cộng. Năm 2010, Hà Nội lập *Đồ án Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050* cho một thành phố 9,1 triệu dân vào năm 2030 và trên 10 triệu người vào năm 2050. Về mặt kiến trúc, có thể chia Hà Nội ngày nay thành bốn khu vực: khu phố cổ, khu thành cổ, khu phố Pháp và các khu mới quy hoạch. [59]
### Khu phố cổ
[Khu phố cổ Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Khu_ph%E1%BB%91_c%E1%BB%95_H%C3%A0_N%E1%BB%99i), trung tâm lịch sử của thành phố, hiện nay vẫn là khu vực đông đúc nhất. Địa giới không gian khu phố cổ có thể coi là một hình [tam giác cân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tam_gi%C3%A1c#Tam_gi.C3.A1c_c.C3.A2n) với đỉnh là phố [Hàng Than](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0ng_Than&action=edit&redlink=1), cạnh phía Đông là [đê sông Hồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%AA_s%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng), cạnh phía Tây là Hàng Cót, Hàng Điếu, Hàng Da, còn đáy là trục [Hàng Bông](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0ng_B%C3%B4ng)– [Hàng Gai](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0ng_Gai)– [Cầu Gỗ](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A7u_G%E1%BB%97). Qua nhiều năm, những cư dân sinh sống nhờ các nghề thủ công, buôn bán tiểu thương đã hình thành những con phố nghề đặc trưng mang những cái tên như [Hàng Bạc](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0ng_B%E1%BA%A1c), [Hàng Bồ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0ng_B%E1%BB%93), Hàng Đường, Hàng Thùng…
Tất cả các ngôi nhà hai bên đường khu phố cổ đều theo kiểu
[nhà ống](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_%E1%BB%91ng&action=edit&redlink=1), mang nét đặc trưng: bề ngang hẹp, chiều dài sâu, đôi khi thông sang phố khác. Bên trong các ngôi nhà này cũng có cách bố trí gần như nhau: gian ngoài là nơi bán hoặc làm hàng, tiếp đó là khoảng sân lộ thiên để lấy [ánh sáng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%81nh_s%C3%A1ng), trên sân có bể cạn trang trí, quanh sân là cây cảnh, giàn hoa, gian nhà trong mới là nơi ăn ở và nối tiếp là khu phụ. Những năm gần đây, [60] [mật độ dân số](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)cao khiến phố cổ Hà Nội xuống cấp khá nghiêm trọng. Một phần cư dân ở đây phải sống trong điều kiện thiếu tiện nghi, thậm chí bất tiện, nguy hiểm. Một vài trường hợp đặc biệt được ghi nhận như ba người sống trong một diện tích 1,5 m² hay bốn người sống trong một căn phòng 10 m² nhưng trên nóc một [nhà vệ sinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_v%E1%BB%87_sinh)chung. Trong khu 36 phố phường thuộc dự án bảo tồn, hiện chỉ còn một vài nhà cổ có giá trị, còn lại hầu hết đã được xây mới hoặc cải tạo tùy tiện. [[61]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-61) [[62]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-tiasang-62)
### Khu thành cổ
Khu thành cổ, tức
[hoàng thành Thăng Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_th%C3%A0nh_Th%C4%83ng_Long), nằm ở khoảng giữa [hồ Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_T%C3%A2y) và [hồ Hoàn Kiếm](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ho%C3%A0n_Ki%E1%BA%BFm), xuất hiện cùng với kinh đô Thăng Long. Trải qua nhiều lần phá hủy, xây dựng lại rồi tiếp tục bị tàn phá, hoàng thành Thăng Long hiện chỉ lưu lại ở một vài dấu vết. Trên phố Phan Ðình Phùng hiện nay còn cửa Bắc của thành được xây bằng [đá](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A1) và [gạch](https://vi.wikipedia.org/wiki/G%E1%BA%A1ch_nung) rất kiên cố. [Cột cờ Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99t_c%E1%BB%9D_H%C3%A0_N%E1%BB%99i) xây năm 1812 hiện nằm trên đường Ðiện Biên Phủ. Công trình cao 40 mét này gồm ba nền thềm rộng và tháp cổ hình lăng trụ, bên trong có cầu thang xoắn ốc dẫn lên kỳ đài. Phía Nam thành cổ còn lưu lại được một quần thể di tích đa dạng là [63] [Văn Miếu-Quốc Tử Giám](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_Mi%E1%BA%BFu_-_Qu%E1%BB%91c_T%E1%BB%AD_Gi%C3%A1m), được xây từ đầu thế kỷ 11. Gồm hai di tích chính, Văn Miếu – nơi thờ [Khổng Tử](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%95ng_T%E1%BB%AD), các bậc hiền triết của [Nho giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nho_gi%C3%A1o)và [Chu Văn An](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chu_V%C4%83n_An)– và Quốc Tử Giám – trường quốc học cao cấp đầu tiên của Việt Nam – công trình không chỉ là điểm du lịch hấp dẫn mà còn là nơi tổ chức nhiều hoạt động văn hóa.
Ngày 31 tháng 7 năm 2010, tại kỳ họp lần thứ 34 tại
[Brasilia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Brasilia), thủ đô của [Brasil](https://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil), Ủy ban di sản thế giới của [UNESCO](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) đã công nhận khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội là di sản văn hóa thế giới dựa trên 3 tiêu chí: Chiều dài lịch sử văn hóa, Tính liên tục của tài sản với tư cách là một trung tâm quyền lực, và Các tầng di tích di vật đa dạng, phong phú. Sáng 1 tháng 10 năm 2010, trong buổi khai mạc [64] [Đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_l%E1%BB%85_1000_n%C4%83m_Th%C4%83ng_Long_%E2%80%93_H%C3%A0_N%E1%BB%99i), Tổng Giám đốc UNESCO [Irina Bokova](https://vi.wikipedia.org/wiki/Irina_Bokova)đã trao bằng Di sản văn hóa thế giới khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long cho lãnh đạo Thành phố Hà Nội. [[65]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-65)
### Khu phố Pháp
Năm
[1883](https://vi.wikipedia.org/wiki/1883), người Pháp bắt đầu lên kế hoạch xây dựng lại thành phố. Dựa trên các khu phố Hà Nội vốn có, những kiến trúc sư người Pháp vạch thêm các con đường mới, xây dựng các công trình theo hướng thích nghi với môi trường sở tại, tạo nên một phong cách ngày nay được gọi là [kiến trúc thuộc địa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_thu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BB%8Ba&action=edit&redlink=1). Khu vực đô thị do người Pháp quy hoạch và xây dựng gồm ba khu: nhượng địa, thành cũ và nam hồ Hoàn Kiếm, ngày nay mang tên chung là khu phố cũ, hay khu phố Pháp. [62]
Khu nhượng địa mang
[hình chữ nhật](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%ACnh_ch%E1%BB%AF_nh%E1%BA%ADt) được giới hạn bởi các con phố Bạch Đằng, Tràng Tiền, Lê Thánh Tông, Trần Nhân Tông và Nguyễn Huy Tự hiện nay. Vốn là đồn thủy quân của Hà Nội cổ, đến năm [1875](https://vi.wikipedia.org/wiki/1875), khu vực này được nhượng lại cho [quân đội Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Ph%C3%A1p) xây doanh trại, dinh thự và bệnh viện. Những công trình kiến trúc ở đây có mái lợp [ngói](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B3i) đá đen, hành lang xung quanh, nhà cuốn hình cung. Dinh thự Tổng tham mưu trưởng quân Pháp, ngày nay là Nhà khách [Bộ Quốc phòng](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Qu%E1%BB%91c_ph%C3%B2ng_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) xây dựng trong khoảng thời gian [1874](https://vi.wikipedia.org/wiki/1874) đến [1877](https://vi.wikipedia.org/wiki/1877). Bệnh viện Lanessan, hiện là [Quân y viện 108](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%87nh_vi%E1%BB%87n_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_108) và [Bệnh viện Hữu Nghị](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_vi%E1%BB%87n_H%E1%BB%AFu_Ngh%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1), khánh thành năm [1893](https://vi.wikipedia.org/wiki/1893). Khu thành cũ gồm các phố Phan Đình Phùng, Hùng Vương, Hoàng Diệu, Điện Biên Phủ, Lê Hồng Phong, Chu Văn An, Trần Phú. Những con đường ở đây rộng, dài và được trồng nhiều cây xanh. Các biệt thự mang kiến trúc miền Bắc nước Pháp với trang trí cầu kỳ, tỷ mỉ. Một công trình kiến trúc tiêu biểu và quan trọng của khu thành cũ là Phủ Toàn quyền, ngày nay là [66] [Phủ Chủ tịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%A7_Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch), được xây dựng trong khoảng 1900 đến 1902. Khu nam hồ Hoàn Kiếm cũng là một hình chữ nhật với hai cạnh dài là phố Tràng Thi – [Tràng Tiền](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%91_Tr%C3%A0ng_Ti%E1%BB%81n)và phố Trần Hưng Đạo, hai cạnh ngang là phố Phan Bội Châu và phố Phan Chu Trinh. Khu vực này được xây dựng đồng thời với khu thành cũ song quy trình quy hoạch có chậm hơn do phải giải tỏa nhiều làng xóm. Một công trình quan trọng của thành phố là [Nhà hát Lớn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_h%C3%A1t_L%E1%BB%9Bn_H%C3%A0_N%E1%BB%99i)nằm ở đầu phố Tràng Tiền, được xây từ [1902](https://vi.wikipedia.org/wiki/1902)tới [1911](https://vi.wikipedia.org/wiki/1911), theo mẫu [Opéra Garnier](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_h%C3%A1t_Op%C3%A9ra_Garnier)của [Paris](https://vi.wikipedia.org/wiki/Paris). [[67]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-67)
Kiến trúc Pháp thường được xem như một di sản của Hà Nội, nhưng ngày nay đã phải chịu nhiều biến đổi. Những công trình cao tầng và các ngôi nhà giả phong cách Pháp làm khu phố cũ trở nên khó nhận diện. Bên cạnh đó, nhiều thửa đất được sát nhập để xây dựng các cao ốc khiến cảnh quan bị phá vỡ. Những hàng rào thấp dọc các con phố, những màu sắc tiêu biểu – tường vàng và cửa gỗ màu xanh – cũng bị thay đổi và che lấp bởi các biểu hiệu quảng cáo. Hiện Sở Quy hoạch Kiến trúc Hà Nội với sự giúp đỡ của vùng
[Île-de-France](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ele-de-France) đang triển khai dự án bảo tồn và phát triển khu phố này. [[68]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-68)
### Kiến trúc hiện đại
Vào những năm 1960 và 1970, hàng loạt các khu nhà tập thể theo kiểu lắp ghép xuất hiện ở những khu phố
[Kim Liên](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%C6%B0%E1%BB%9Dng_Kim_Li%C3%AAn&action=edit&redlink=1), [Trung Tự](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_T%E1%BB%B1), [Giảng Võ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3ng_V%C3%B5), [Thành Công](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_C%C3%B4ng,_Ba_%C4%90%C3%ACnh), [Thanh Xuân Bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_Xu%C3%A2n_B%E1%BA%AFc)… Do sử dụng các cấu kiện [bê tông cốt thép](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%AA_t%C3%B4ng_c%E1%BB%91t_th%C3%A9p) sản xuất theo quy trình thủ công, những công trình này hiện rơi vào tình trạng xuống cấp nghiệm trọng. Không chỉ vậy, do thiếu diện tích sinh hoạt, các cư dân những khu nhà tập thế lắp ghép còn xây dựng thêm những lồng sắt gắn ngoài trời xung quanh các căn hộ – thường được gọi là [62] [chuồng cọp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chu%E1%BB%93ng_c%E1%BB%8Dp_nh%C3%A0_cao_t%E1%BA%A7ng)– gây mất mỹ quan đô thị. Hiện những nhà tập thể lắp ghép đang dần được thay thể bởi các chung cư mới.
Cuối thập niên 1990 và thập niên 2000, nhiều con đường giao thông chính của Hà Nội, như
[Giải Phóng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Ph%C3%B3ng_%28%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_H%C3%A0_N%E1%BB%99i%29), [Nguyễn Văn Cừ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_C%E1%BB%AB), [Láng Hạ](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A1ng_H%E1%BA%A1), [Ngọc Khánh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%E1%BB%8Dc_Kh%C3%A1nh_%28ph%C6%B0%E1%BB%9Dng%29), [Thái Hà](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%A1i_H%C3%A0_%28ph%E1%BB%91%29&action=edit&redlink=1)… được mở rộng. Các khách sạn, cao ốc văn phòng mọc lên, những khu đô thị mới như [Khu đô thị mới Nam Thăng Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/Khu_%C4%91%C3%B4_th%E1%BB%8B_m%E1%BB%9Bi_Nam_Th%C4%83ng_Long), bắc Thăng Long, Du lịch Hồ Tây, [Định Công](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_C%C3%B4ng,_Ho%C3%A0ng_Mai), [Bắc Linh Đàm](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%AFc_Linh_%C4%90%C3%A0m&action=edit&redlink=1)… cũng dần xuất hiện. Khoảng thời gian gần đây, khu vực [69] [Mỹ Đình](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%B9_%C4%90%C3%ACnh)được đô thị hóa nhanh chóng với hàng loạt những ngôi nhà cao tầng mọc lên. Tuy vậy, các khu đô thị mới này cũng gặp nhiều vấn đề, như công năng không hợp lý, thiếu quy hoạch đồng bộ, không đủ không gian công cộng. Trong [[62]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-tiasang-62) [trận mưa kỷ lục cuối năm 2008](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C5%A9_l%E1%BB%A5t_Vi%E1%BB%87t_Nam_2008), Mỹ Đình là một trong những khu vực chịu thiệt hại nặng nề vì nước ngập.
Cùng với dự phát triển, đo thị hóa các khu vực Hà Nội mở rộng, nhiều đường phố mới đã được đặt tên: Năm 2010 là 43
và năm 2012 là 34 đường, phố mới. [70] Khoảng thời gian 2010 – 2012 chứng kiến sự bùng nổ các dự án đầu tư xây dựng các khu đô thị, tòa cao ốc, chung cư bình dân và cao cấp, trung tâm thương mại với giá bán cao hơn giá thành tương đối nhiều. [[71]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-71) [[72]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-72)
### Các công trình nổi bật
Trước khi trở thành một trung tâm chính trị – vào
[thế kỷ 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_5) với triều đại [nhà Tiền Lý](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Ti%E1%BB%81n_L%C3%BD) – Hà Nội đã là một trung tâm của [Phật giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) với các thiền phái danh tiếng. Theo văn bia, từ giữa [73] [thế kỷ 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_6), [chùa Trấn Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%B9a_Tr%E1%BA%A5n_Qu%E1%BB%91c)được xây dựng trên bãi Yên Hoa ngoài [sông Hồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng), tới 1615 do bãi sông bị lở, chùa mới dời về địa điểm hiện nay. Đến [[74]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-74) [thế kỷ 11](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_11), với sự xuất hiện của kinh đô Thăng Long, khi Phật giáo trở thành quốc giáo, các chùa chiền, thiền viện, sư tăng mới phát triển thực sự mạnh mẽ. Trong nhiều thế kỷ, Hà Nội tiếp tục xây dựng các ngôi chùa, trong đó một số vẫn tồn tại tới ngày nay. Có thể kể tới các ngôi chùa nổi tiếng như [chùa Một Cột](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%B9a_M%E1%BB%99t_C%E1%BB%99t)xây lần đầu năm 1049, [chùa Láng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%B9a_L%C3%A1ng)từ thế kỷ 12, [chùa Quán Sứ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%B9a_Qu%C3%A1n_S%E1%BB%A9), [chùa Kim Liên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%B9a_Kim_Li%C3%AAn)xuất hiện vào thế kỷ 17. Tuy vậy, hầu hết các ngôi chùa trong nội ô ngày nay đều được xây dựng lại vào thế kỷ 19. Những triều đại [[75]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-75) [Lý](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%BD), [Trần](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n), [Lê](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BA%ADu_L%C3%AA)để lại rất ít dấu tích.
Vùng ngoại thành Hà Nội cũng có nhiều ngôi chùa nổi tiếng. Thuộc xã
[Hương Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0%C6%A1ng_S%C6%A1n), huyện [Mỹ Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%B9_%C4%90%E1%BB%A9c), một quần thể văn hóa–tôn giáo gồm hàng chục ngôi chùa thờ [Phật](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt), các ngôi đền thờ thần, các ngôi [đình](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%ACnh) thờ [tín ngưỡng](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%ADn_ng%C6%B0%E1%BB%A1ng) nông nghiệp… thường được gọi chung là [Chùa Hương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%B9a_H%C6%B0%C6%A1ng). Từ lâu, di tích này đã trở thành một địa điểm du lịch quan trọng, đặc biệt với lễ hội Chùa Hương được tổ chức vào mỗi [mùa xuân](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_xu%C3%A2n). Cách trung tâm Hà Nội khoảng 20 km về phía Tây Nam, [Chùa Thầy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%B9a_Th%E1%BA%A7y) nằm trên địa phận của xã [Sài Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A0i_S%C6%A1n), huyện [Quốc Oai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_Oai). Ngôi chùa, thường gắn liền với tên tuổi vị thiền sư [Từ Đạo Hạnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%90%E1%BA%A1o_H%E1%BA%A1nh), là một di sản kiến trúc, văn hóa, lịch sử giá trị. Giống như Chùa Hương, lễ hội Chùa Thầy cũng được tổ chức vào mùa xuân, đầu [tháng 3](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_ba) hàng năm. [[76]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-76)
Cùng với các ngôi chùa, Hà Nội còn có không ít đền thờ
[Đạo Lão](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o), [Đạo Khổng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nho_gi%C3%A1o) hay các thần bảo hộ như [Thăng Long tứ trấn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C4%83ng_Long_t%E1%BB%A9_tr%E1%BA%A5n), [Văn Miếu-Quốc Tử Giám](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_Mi%E1%BA%BFu_-_Qu%E1%BB%91c_T%E1%BB%AD_Gi%C3%A1m), [Đền Ngọc Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%81n_Ng%E1%BB%8Dc_S%C6%A1n).. Trong khu phố cổ còn nhiều ngôi đình vẫn được những người dân thường xuyên tới lui tới bày tỏ lòng thành kính. [Kitô giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) theo chân những người châu Âu vào Việt Nam, giúp Hà Nội có được [Nhà thờ Lớn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_th%E1%BB%9D_L%E1%BB%9Bn_H%C3%A0_N%E1%BB%99i), [Nhà thờ Cửa Bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_th%E1%BB%9D_C%E1%BB%ADa_B%E1%BA%AFc), [Nhà thờ Hàm Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_th%E1%BB%9D_H%C3%A0m_Long)… Ngoài ra có thánh đường Hồi Giáo Jamia Al Noor (thánh đường Ánh Sáng) tại 12 Hàng Lược, Thánh thất Cao Đài thủ đô. Các công trình tôn giáo ngày nay là một phần quan trọng của kiến trúc thành phố, nhưng không ít hiện phải nằm trong những khu dân cư đông đúc, thiếu không gian. [77] [[78]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-78) [Thời kỳ thuộc địa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c) đã để lại Hà Nội rất nhiều các công trình kiến trúc lớn, hiện vẫn đóng vai trò quan trọng về công năng, như [Nhà hát Lớn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_h%C3%A1t_L%E1%BB%9Bn_H%C3%A0_N%E1%BB%99i), [Phủ Chủ tịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%A7_Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch), [Bắc Bộ phủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_B%E1%BB%99_ph%E1%BB%A7), trụ sở [Bộ Ngoại giao](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Ngo%E1%BA%A1i_giao_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29), [Bảo tàng Lịch sử](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam), [Khách sạn Sofitel Metropole](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%A1ch_s%E1%BA%A1n_Sofitel_Metropole)… Một số công trình bị phá bỏ để xây mới – như Tòa thị chính được thay thế bằng trụ sở Ủy ban nhân dân thành phố – hoặc tu sửa nhưng không giữ được kiến trúc cũ – như [ga Hàng Cỏ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ga_H%C3%A0_N%E1%BB%99i). Thời kỳ tiếp theo, Hà Nội cũng có thêm các công trình mới. [Lăng Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C4%83ng_Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), [Bảo tàng Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), [Hội trường Ba Đình](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Ba_%C4%90%C3%ACnh), ghi đậm dấu ấn của giai đoạn này.
Hai thập niên gần đây, cùng với sự phát triển về kinh tế, rất nhiều cao ốc và khách sạn như Daewoo, Sofitel Plaza, Melia, tòa nhà Tháp Hà Nội… mọc lên mang lại cho thành phố dáng vẻ hiện đại. Hà Nội cũng chứng kiến sự ra đời của những công trình quan trọng như
[Trung tâm Hội nghị Quốc gia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_t%C3%A2m_H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_Qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam), [Sân vận động Quốc gia Mỹ Đình](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_qu%E1%BB%91c_gia_M%E1%BB%B9_%C4%90%C3%ACnh)… Để kỷ niệm lễ 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội, hiện nay rất nhiều công trình được xây dựng, có thể kể đến [Keangnam Hanoi Landmark Tower](https://vi.wikipedia.org/wiki/Keangnam_Hanoi_Landmark_Tower), [Hà Nội City Complex](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i_City_Complex), [Bảo tàng Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_H%C3%A0_N%E1%BB%99i) và Tòa nhà Quốc hội.
## Hành chính
Hà Nội là một trong năm
[thành phố trực thuộc Trung ương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_tr%E1%BB%B1c_thu%E1%BB%99c_trung_%C6%B0%C6%A1ng_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) của Việt Nam, cùng với [Thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), [Hải Phòng](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A3i_Ph%C3%B2ng), [Đà Nẵng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0_N%E1%BA%B5ng) và [Cần Thơ](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A7n_Th%C6%A1). Riêng Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh còn được xếp vào đô thị loại đặc biệt, thỏa mãn các tiêu chuẩn như tỷ lệ lao động phi [nông nghiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) trong tổng số lao động trên 90%, quy mô dân số trên 5 triệu, mật độ dân số bình quân từ 15.000 người/km² trở lên, cơ sở hạ tầng hoàn chỉnh… [[79]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-79)
Cũng như các tỉnh và thành phố khác của Việt Nam,
[Hội đồng nhân dân](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_nh%C3%A2n_d%C3%A2n) Thành phố Hà Nội do người dân thành phố trực tiếp bầu lên, là cơ quan quyền lực nhà nước ở thành phố. Hội đồng nhân dân Hà Nội hiện nay, nhiệm kỳ [2011](https://vi.wikipedia.org/wiki/2011)– [2016](https://vi.wikipedia.org/wiki/2016), gồm 95 đại biểu, chủ tịch là bà [Ngô Thị Doãn Thanh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_Th%E1%BB%8B_Do%C3%A3n_Thanh). [[80]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-80) [Ủy ban nhân dân](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BB%A6y_ban_nh%C3%A2n_d%C3%A2n) thành phố là cơ quan chấp hành của hội đồng nhân dân và là cơ quan hành chính nhà nước ở thành phố, chịu trách nhiệm chấp hành [hiến pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p), [pháp luật](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lu%E1%BA%ADt_ph%C3%A1p), các văn bản của [Chính phủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Vi%E1%BB%87t_Nam) và các nghị quyết của hội đồng nhân dân thành phố. Ngoài các sở, ban như những tỉnh khác, thuộc Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội còn có thêm báo *, báo Hà Nội mới* [,](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%27%27Kinh_t%E1%BA%BF_v%C3%A0_%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B%27%27&action=edit&redlink=1) *Kinh tế và Đô thị* [Đài Phát thanh – Truyền hình Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0i_Ph%C3%A1t_thanh_-_Truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh_H%C3%A0_N%E1%BB%99i), Ban Chỉ đạo 1000 năm Thăng Long, Ban quản lý khu phố cổ… và một số tổng công ty trên địa bàn thành phố. Hội đồng nhân đân và Ủy ban nhân dân Hà Nội có trụ sở nằm ở số 12 phố Lê Lai, bên cạnh hồ Hoàn Kiếm. [[81]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-81)
Sau những thay đổi về địa giới và hành chính năm
[2008](https://vi.wikipedia.org/wiki/2008), Hà Nội hiện có 30 [đơn vị hành chính cấp huyện](https://vi.wikipedia.org/wiki/Huy%E1%BB%87n_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) – gồm 12 quận, 17 huyện, 1 thị xã – và 584 [đơn vị hành chính cấp xã](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%A3_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) – gồm 386 xã, 177 phường và 21 thị trấn. Ngày 27/12/2013, Chính phủ ban hành nghị quyết 132/NQ-CP điều chỉnh địa giới hành chính huyện Từ Liêm để thành lập 2 quận và 23 phường.
|Danh sách các đơn vị hành chính Hà Nội|
|Mã hành chính||Tên Thị xã/Quận/Huyện||Đơn vị trực thuộc||Diện tích (km²)||Dân số
|
(Điều tra dân số
ngày 1/4/2009)
|Mật độ|
|
|12 Quận
|1||
|[Quận Hoàn Kiếm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0n_Ki%E1%BA%BFm) [Quận Tây Hồ](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_H%E1%BB%93_%28qu%E1%BA%ADn%29) [Quận Long Biên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Long_Bi%C3%AAn) [Quận Cầu Giấy](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A7u_Gi%E1%BA%A5y_%28qu%E1%BA%ADn%29) [Quận Đống Đa](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%91ng_%C4%90a) [Quận Hai Bà Trưng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng_%28qu%E1%BA%ADn%29) [Quận Hoàng Mai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Mai,_H%C3%A0_N%E1%BB%99i) [Quận Thanh Xuân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_Xu%C3%A2n) [Quận Hà Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_%C4%90%C3%B4ng) [Quận Bắc Từ Liêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_T%E1%BB%AB_Li%C3%AAm) [Quận Nam Từ Liêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_T%E1%BB%AB_Li%C3%AAm) **Cộng các Quận** **168 phường** **233,55** **2.414.721** *1 Thị xã* [Thị xã Sơn Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C6%A1n_T%C3%A2y_%28th%E1%BB%8B_x%C3%A3%29) *17 Huyện* [Huyện Ba Vì](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_V%C3%AC_%28huy%E1%BB%87n%29) [Huyện Chương Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C6%B0%C6%A1ng_M%E1%BB%B9) [Huyện Đan Phượng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90an_Ph%C6%B0%E1%BB%A3ng) [Huyện Đông Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Anh) [Huyện Gia Lâm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_L%C3%A2m) [Huyện Hoài Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0i_%C4%90%E1%BB%A9c) [Huyện Mê Linh](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%AA_Linh) [Huyện Mỹ Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%B9_%C4%90%E1%BB%A9c) [Huyện Phú Xuyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BA_Xuy%C3%AAn) [Huyện Phúc Thọ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BAc_Th%E1%BB%8D) [Huyện Quốc Oai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_Oai) [Huyện Sóc Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B3c_S%C6%A1n) [Huyện Thạch Thất](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A1ch_Th%E1%BA%A5t) [Huyện Thanh Oai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_Oai) [Huyện Thanh Trì](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_Tr%C3%AC) [Huyện Thường Tín](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_T%C3%ADn) [Huyện Ứng Hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BB%A8ng_H%C3%B2a) **Cộng các huyện** **383 xã và**
21 thị trấn
21 thị trấn
**2.997,68** **3.911.439** **Toàn thành phố** **177 phường,**
389 xã và
21 thị trấn
389 xã và
21 thị trấn
**3.344,7** **6.451.909**
Số liệu về dân số trên đây được lấy từ website của Tổng cục Thống kê
[http://www.gso.gov.vn/](http://www.gso.gov.vn/)
## Kinh tế
Vị thế trung tâm kinh tế của Hà Nội đã được thiết lập từ rất lâu trong lịch sử. Tên những con phố như Hàng Bạc, Hàng Đường, Hang Than… đã minh chứng cho điều này. Tới thế kỷ gần đây, với sự phát triển mạnh mẽ của Thành phố Hồ Chí Minh và khu vực
[Nam Bộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_Vi%E1%BB%87t_Nam), Hà Nội chỉ còn giữ vị trí quan trọng thứ hai trong nền [kinh tế Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_Vi%E1%BB%87t_Nam). Năm 2010, Hà Nội được xếp [thành phố toàn cầu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_to%C3%A0n_c%E1%BA%A7u) loại gamma+.
Sau một thời gian dài của
[thời kỳ bao cấp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%9Di_bao_c%E1%BA%A5p), từ đầu thập niên 1990, kinh tế Hà Nội bắt đầu ghi nhận những bước tiến mạnh mẽ. Tốc độ tăng trưởng [GDP](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) bình quân của thành phố thời kỳ 1991–1995 đạt 12,52%, thời kỳ 1996–2000 là 10,38%. Từ năm [1991](https://vi.wikipedia.org/wiki/1991) tới [1999](https://vi.wikipedia.org/wiki/1999), GDP bình quân đầu người của Hà Nội tăng từ 470 [USD](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) lên 915 USD, gấp 2,07 so với trung bình của Việt Nam. Theo số liệu năm 2010, GDP của Hà Nội chiếm 12,73% của cả quốc gia và khoảng 41% so với toàn vùng [Đồng bằng sông Hồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_s%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng). Trong bảng xếp hạng về [82] [Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_n%C4%83ng_l%E1%BB%B1c_c%E1%BA%A1nh_tranh_c%E1%BA%A5p_t%E1%BB%89nh)của Việt Nam năm 2014, Hà Nội xếp ở vị trí thứ 26/63 tỉnh thành. [[83]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-83)
Giai đoạn phát triển của
[thập niên 1990](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1990) cũng cho thấy Hà Nội đã có những thay đổi về cơ cấu kinh tế. Từ 1990 tới 2000, trong khi tỷ trọng ngành [công nghiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) tăng mạnh từ 29,1% lên 38% thì nông–lâm nghiệp và thủy sản từ 9% giảm xuống còn 3,8%. Tỷ trọng ngành dịch vụ cũng giảm trong khoảng thời gian này, từ 61,9% xuống còn 58,2%. Ngành công nghiệp của Hà Nội vẫn tập trung vào 5 lĩnh vực chính, chiếm tới 75,7% tổng giá trị sản xuất công nghiệp, là cơ–kim khí, điện–điện tử, dệt–may–giày, chế biến thực phẩm và công nghiệp vật liệu. Bên cạnh đó, nhiều làng nghề truyền thống như [gốm Bát Tràng](https://vi.wikipedia.org/wiki/G%E1%BB%91m_B%C3%A1t_Tr%C3%A0ng), may ở [Cổ Nhuế](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%95_Nhu%E1%BA%BF), đồ mỹ nghệ [Vân Hà](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A2n_H%C3%A0,_%C4%90%C3%B4ng_Anh)… cũng dần phục hồi và phát triển. [[82]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-kinhte1-82)
Năm
[2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007), [GDP bình quân đầu người](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) của Hà Nội lên tới 31,8 triệu [đồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_%28ti%E1%BB%81n%29), trong khi con số của cả Việt Nam là 13,4 triệu. Hà Nội là một trong những địa phương nhận được [84] [đầu tư trực tiếp từ nước ngoài](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A7u_t%C6%B0_tr%E1%BB%B1c_ti%E1%BA%BFp_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_ngo%C3%A0i)nhiều nhất, với 1.681,2 triệu USD và 290 dự án. [[85]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-85) Thành phố cũng là địa điểm của 1.600 văn phòng đại diện nước ngoài, 14 khu công nghiệp cùng 1,6 vạn cơ sở sản xuất công nghiệp. Nhưng đi đôi với sự phát triển kinh tế, những khu công nghiệp này đang khiến Hà Nội phải đối mặt với vấn đề [[86]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-86) [ô nhiễm môi trường](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%94_nhi%E1%BB%85m_m%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng). Bên cạnh những công ty nhà nước, các doanh nghiệp tư nhân cũng đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Hà Nội. Năm [[87]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-87) [2003](https://vi.wikipedia.org/wiki/2003), với gần 300.000 lao động, các doanh nghiệp tư nhân đã đóng góp 77% giá trị sản xuất công nghiệp của thành phố. Ngoài ra, 15.500 hộ sản xuất công nghiệp cũng thu hút gần 500.000 lao động. Tổng cộng, các doanh nghiệp tư nhân đã đóng góp 22% tổng đầu tư xã hội, hơn 20% GDP, 22% ngân sách thành phố và 10% kim ngạch xuất khẩu của Hà Nội. [[88]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-88)
Sau khi mở rộng địa giới hành chính, với hơn 6 triệu dân, Hà Nội có 3,2 triệu người đang trong độ tuổi lao động.
Mặc dù vậy, thành phố vẫn thiếu lao động có trình độ chuyên môn cao. Nhiều sinh viên tốt nghiệp vẫn phải đào tạo lại, cơ cấu và chất lượng nguồn lao động chưa dịch chuyển theo yêu cầu cơ cấu ngành kinh tế. Hà Nội còn phải đối đầu với nhiều vấn đề khó khăn khác. Năng lực cạnh tranh của nhiều sản phẩm dịch vụ cũng như sức hấp dẫn môi trường đầu tư của thành phố còn thấp. Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế vẫn chậm, đặc biệt cơ cấu nội ngành công nghiệp, dịch vụ và các sản phẩm chủ lực mũi nhọn. Chất lượng quy hoạch phát triển các ngành kinh tế ở Hà Nội không cao và thành phố cũng chưa huy động tốt tiềm năng kinh tế trong dân cư. [89] [[90]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-90)
## Du lịch
|
|![]()
[Wikivoyage](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikivoyage)có chỉ dẫn du lịch về [Hanoi](https://vi.wikivoyage.org/wiki/Hanoi)
So với các tỉnh, thành phố khác của Việt Nam, Hà Nội là một thành phố có tiềm năng để phát triển
[du lịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Du_l%E1%BB%8Bch). Trong nội ô, cùng với các công trình kiến trúc, Hà Nội còn sở hữu một hệ thống [bảo tàng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87n_b%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng) đa dạng bậc nhất Việt Nam. Thành phố cũng có nhiều lợi thế trong việc giới thiệu [văn hóa Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_Vi%E1%BB%87t_Nam) với du khách nước ngoài thông qua các nhà hát sân khấu dân gian, các làng nghề truyền thống…
Mặc dù vậy, các thống kê cho thấy du lịch Hà Nội không phải là một thành phố du lịch hấp dẫn. Với nhiều du khách quốc tế, thành phố chỉ là điểm chuyển tiếp trên hành trình khám phá Việt Nam của họ. Năm
[2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007), Hà Nội đón 1,1 triệu lượt khách du lịch ngoại quốc, gần bằng một nửa lượng khách của Thành phố Hồ Chí Minh. [91] Năm [[92]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-92) [2008](https://vi.wikipedia.org/wiki/2008), trong 9 triệu lượt khách của thành phố, có 1,3 triệu lượt khách nước ngoài. Tỷ lệ du khách tới thăm các bảo tàng Hà Nội cũng không cao. Hàng năm, [[93]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-93) [bảo tàng Dân tộc học](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_h%E1%BB%8Dc_Vi%E1%BB%87t_Nam)ở Hà Nội, một bảo tàng có tiếng trong khu vực, điểm đến được yêu thích trong các sách hướng dẫn du lịch nổi tiếng, có 180.000 khách tới thăm, trong đó một nửa là người nước ngoài. [[94]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-baotang-94)
Theo thống kê năm
[2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007), Hà Nội có 511 cơ sở lưu trú với hơn 12.700 phòng đang hoạt động. Trong số này chỉ có 178 [khách sạn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%A1ch_s%E1%BA%A1n) được xếp hạng với 8.424 phòng. Tình trạng thiếu phòng cao cấp là một trong những nguyên nhân khiến lượng khách nước ngoài tới Hà Nội không cao. Với mức giá được coi là khá đắt ở Việt Nam, khoảng 126,26 [USD](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) một đêm cho phòng khách sạn 5 sao, hiệu suất thuê phòng các khách sạn 3–5 sao ở Hà Nội hiện dao động từ 80% đến 90%. Ngoài 9 khách sạn 5 sao là Daewoo, Horison, Hilton Hanoi Opera, Melia, Nikko, [Sofitel Metropole](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%A1ch_s%E1%BA%A1n_Sofitel_Metropole), Sheraton, Sofitel Plaza, và InterContinental, thành phố còn 6 khách sạn 4 sao và 19 khách sạn 3 sao. [[95]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-95)
Du lịch ở Hà Nội cũng còn không ít những tệ nạn, tiêu cực. Trang
[Lonely Planet](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lonely_Planet&action=edit&redlink=1) cảnh báo tình trạng du khách nước ngoài bị taxi và xe buýt lừa đến một số khách sạn giả danh nổi tiếng và bị đòi giá cao; ở quanh khu vực [hồ Hoàn Kiếm](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ho%C3%A0n_Ki%E1%BA%BFm) du khách [đồng tính](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_t%C3%ADnh_luy%E1%BA%BFn_%C3%A1i) nam có thể bị mời mọc vào những quán [karaoke](https://vi.wikipedia.org/wiki/Karaoke), nơi hóa đơn thanh toán cho một vài đồ uống có thể tới 100 [USD](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) hoặc hơn. [[96]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-96)
## Giao thông
Là thành phố thủ đô và có vị trí ở khu vực trung tâm của miền Bắc, bên cạnh con
[sông Hồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng), giao thông từ Hà Nội đến các tỉnh khác của Việt Nam tương đối thuận tiện, bao gồm cả [đường không](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng), [đường bộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_giao_th%C3%B4ng), [đường thủy](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_th%E1%BB%A7y) và [đường sắt](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_ray). Giao thông đường không, ngoài [sân bay quốc tế Nội Bài](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_N%E1%BB%99i_B%C3%A0i) cách trung tâm khoảng 35 km, thành phố còn có [sân bay Gia Lâm](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay_Gia_L%C3%A2m) ở phía Đông, thuộc quận Long Biên, từng là sân bay chính của Hà Nội những năm 1970, hiện sân bay Gia Lâm chỉ phục vụ cho các chuyến bay dịch vụ của trực thăng, gồm cả dịch vụ [du lịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Du_l%E1%BB%8Bch). Bên cạnh đó là [sân bay Bạch Mai](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay_B%E1%BA%A1ch_Mai) thuộc quận [Đống Đa](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%91ng_%C4%90a) được xây dựng từ năm [1919](https://vi.wikipedia.org/wiki/1919) và có thời gian đóng vai trò như một sân bay quân sự. Ngoài ra, Hà Nội còn có [97] [sân bay quân sự Hòa Lạc](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay_H%C3%B2a_L%E1%BA%A1c)tại huyện [Ba Vì](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_V%C3%AC_%28huy%E1%BB%87n%29), sân bay quân sự Miếu Môn tại huyện [Mỹ Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%B9_%C4%90%E1%BB%A9c). Hà Nội là đầu mối giao thông của năm tuyến đường sắt trong nước và một tuyến liên vận sang [Bắc Kinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh), [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), đi nhiều nước [châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), một tuyến quốc tế sang [Côn Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4n_Minh), [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). Các [bến xe Phía Nam](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%BFn_xe_Ph%C3%ADa_Nam&action=edit&redlink=1), [Gia Lâm](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%BFn_xe_Gia_L%C3%A2m&action=edit&redlink=1), Lương Yên, Nước Ngầm, Giáp Bát, Yên Nghĩa, [Mỹ Đình](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%BFn_xe_M%E1%BB%B9_%C4%90%C3%ACnh&action=edit&redlink=1)là nơi các xe chở khách liên tỉnh tỏa đi khắp đất nước theo các [quốc lộ 1A](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_l%E1%BB%99_1A)xuyên Bắc – Nam, [quốc lộ 2](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_l%E1%BB%99_2)đến [Hà Giang](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Giang), [quốc lộ 3](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_l%E1%BB%99_3)đến [Cao Bằng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_B%E1%BA%B1ng); [quốc lộ 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_l%E1%BB%99_5A)đi [Hải Phòng](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A3i_Ph%C3%B2ng), [quốc lộ 18](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_l%E1%BB%99_18)đi [Quảng Ninh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ninh), [quốc lộ 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_l%E1%BB%99_6)và [quốc lộ 32](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_l%E1%BB%99_32)đi các tỉnh [Tây Bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_T%C3%A2y_B%E1%BA%AFc_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29). Ngoài ra, Hà Nội còn có các nhiều tuyến [đường cao tốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_cao_t%E1%BB%91c)trên địa bàn như [đại lộ Thăng Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_l%E1%BB%99_Th%C4%83ng_Long), Pháp Vân-Cầu Giẽ, ngoài ra các tuyến cao tốc [Hà Nội-Lạng Sơn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_cao_t%E1%BB%91c_H%C3%A0_N%E1%BB%99i-L%E1%BA%A1ng_S%C6%A1n&action=edit&redlink=1), [Hà Nội-Hải Phòng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_cao_t%E1%BB%91c_H%C3%A0_N%E1%BB%99i_-_H%E1%BA%A3i_Ph%C3%B2ng), [Nội Bài-Lào Cai](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_cao_t%E1%BB%91c_N%E1%BB%99i_B%C3%A0i_-_L%C3%A0o_Cai), [Hà Nội-Thái Nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_cao_t%E1%BB%91c_H%C3%A0_N%E1%BB%99i_-_Th%C3%A1i_Nguy%C3%AAn)cũng đang trong quá trình xây dựng. Về giao thông đường thủy, Hà Nội cũng là đầu mối giao thông quan trọng với [bến Phà Đen](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%BFn_Ph%C3%A0_%C4%90en&action=edit&redlink=1)đi [Hưng Yên](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0ng_Y%C3%AAn), [Nam Định](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_%C4%90%E1%BB%8Bnh), [Thái Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh), [Việt Trì](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Tr%C3%AC)và [bến Hàm Tử Quan](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%BFn_H%C3%A0m_T%E1%BB%AD_Quan&action=edit&redlink=1)đi [Phả Lại](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A3_L%E1%BA%A1i,_Ch%C3%AD_Linh).
Trong nội ô, các con phố của Hà Nội thường xuyên ùn tắc do cơ sở hạ tầng đô thị còn thấp kém, lượng phương tiện tham gia giao thông quá lớn – đặc biệt là
[xe máy](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B4_t%C3%B4) –, và ý thức chưa tốt của các cư dân thành phố. Lại thêm khâu xử lý vi phạm giao thông của cảnh sát giao thông hiện nay chưa nghiêm, việc quản lý nhà nước và tổ chức giao thông còn nhiều bất cập, luôn thay đổi tùy tiện. [98] [[98]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-tuytien-98) Giáo sư [[99]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-99) [Seymour Papert](https://vi.wikipedia.org/wiki/Seymour_Papert)– nhà khoa học máy tính từ [Viện Công nghệ Massachusetts](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87n_C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_Massachusetts)bị tai nạn ở Hà Nội vào cuối năm 2006 – đã miêu tả giao thông của thành phố như một ví dụ minh họa cho giả thuyết về “hành vi hợp trội”, phương thức mà các đám đông, tuân theo các nguyên tắc đơn giản và không cần sự lãnh đạo, tạo ra các vận động và hệ thống phức tạp. Trên những đường phố Hà Nội, vỉa hè thường bị chiếm dụng khiến người đi bộ phải đi xuống lòng đường. Trong những năm gần đây, Hà Nội chỉ phát triển thêm 5 tới 10 km đường mỗi năm. [[100]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-100) Nhiều trục đường của thành phố thiết kế chưa khoa học, không đồng bộ và hệ thống đèn giao thông ở một vài điểm cũng thiếu hợp lý. Thêm nữa, hiện tượng ngập úng mỗi khi mưa lớn cũng gây khó khăn cho người tham gia giao thông. Trong [[101]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-quyhoachgiaothong-101) [thập niên 2000](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_2000), hệ thống [xe buýt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xe_bu%C3%BDt)– loại hình phương tiện giao thông công cộng duy nhất – của thành phố có phát triển mạnh, nhưng phần đông người dân vẫn sử dụng các phương tiện cá nhân, chủ yếu là xe máy.
Theo quy hoạch giao thông Hà Nội được
[Thủ tướng chính phủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nguyễn Tấn Dũng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_T%E1%BA%A5n_D%C5%A9ng) phê duyệt năm 2008, chi phí cho phần phát triển đường bộ lên tới 100.000 tỷ [đồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_%28ti%E1%BB%81n%29). Ba tuyến đường vành đai, 30 tuyến đường trục chính cùng nhiều tuyến phố sẽ được xây dựng mới hoặc cải tạo lại. Bộ trưởng [101] [Bộ Giao thông Vận tải](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Giao_th%C3%B4ng_V%E1%BA%ADn_t%E1%BA%A3i_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) [Hồ Nghĩa Dũng](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ngh%C4%A9a_D%C5%A9ng)dự báo tới năm 2015, thành phố Hà Nội sẽ hết tình trạng ùn tắc giao thông. Cho đến cuối năm 2011, Hà Nội hiện có 7.365 km đường giao thông, trong đó 20% là trục đường chính, 7 trục hướng tâm và 3 tuyến vành đai, cũng như đang quản lý hơn 4,3 triệu phương tiện giao thông các loại, trong đó riêng xe máy chiếm gần 4 triệu. [[102]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-102) Trong 11 tháng đầu năm 2011, trên địa bàn Hà Nội đã xảy ra 533 vụ [[103]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-quakho-103) [tai nạn giao thông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tai_n%E1%BA%A1n_giao_th%C3%B4ng)đường bộ, đường sắt làm 531 người chết và 144 người bị thương. [[103]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-quakho-103)
## Xã hội
### Nhà ở
Mặc dù là thủ đô của một quốc gia nghèo,
[thu nhập bình quân đầu người](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thu_nh%E1%BA%ADp_b%C3%ACnh_qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BA%A7u_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) thấp, nhưng Hà Nội lại là một trong những thành phố đắt đỏ nhất thế giới và giá [bất động sản](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A5t_%C4%91%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n) không thua kém các quốc gia giàu có. Điều này đã khiến người dân Hà Nội, đặc biệt tầng lớp có thu nhập thấp, phải sống trong điều kiện chật chội, thiếu tiện nghi. Theo số liệu năm [104] [2003](https://vi.wikipedia.org/wiki/2003), 30% dân số Hà Nội sống dưới mức 3 [mét vuông](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9t_vu%C3%B4ng)một người. Ở những khu phố trung tâm, tình trạng còn bi đát hơn rất nhiều. [[52]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-3mvuong-52) [Nhà nước](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc)cũng không đủ khả năng để hỗ trợ cho người dân. Chỉ khoảng 30% cán bộ, công nhân, viên chức được phân phối nhà ở. [[105]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-gdtre-105)
Do
[truyền thống văn hóa](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_Vi%E1%BB%87t_Nam) và những khó khăn về chỗ ở, hiện tượng 3, 4 thế hệ cùng sống chung trong một ngôi nhà rất phổ biến ở Hà Nội. [[106]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-106)
Mỗi năm, thành phố xây dựng mới hàng triệu mét vuông nhà, nhưng giá vẫn ở mức quá cao so với phần lớn người dân. Gần như 100% các gia đình trẻ ở Hà Nội chưa có nhà ở, phải sống ghép chung hoặc thuê nhà ở tạm
[. Với giá từ 500 triệu tới 1,5 tỷ [cần dẫn nguồn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [đồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_%28ti%E1%BB%81n%29)một căn hộ chung cư, một người dân có thu nhập trung bình chỉ có thể mua được sau nhiều năm tích lũy tài chính. Bên cạnh những khu chung cư mới mọc thêm ngày càng nhiều, vẫn còn những bộ phận dân cư phải sống trong những điều kiện hết sức lạc hậu. Tại [[105]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-gdtre-105) [bãi An Dương](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%A3i_An_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1), dải đất giữa [sông Hồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng)thuộc địa phận Yên Phụ, Từ Liên, Phúc Xá, hàng trăm gia đình sống trong những ngôi nhà lợp mái tre xây từ nhiều năm trước, không có điện, không có trường học và không được chăm sóc về y tế. [[107]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-107)
Việc chia các đất công cũng gây bức xúc dư luận. Như năm 2006, báo chí đặt vấn đề về “Nhà nước thiệt hại 3.000 tỉ đồng do quyết định duyệt giá đất của ủy ban nhân dân TP Hà Nội”
[[108]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-108)
### Y tế
Theo con số của
[Tổng cục Thống kê Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) năm [2011](https://vi.wikipedia.org/wiki/2011) thì năm [2010](https://vi.wikipedia.org/wiki/2010), thành phố Hà Nội có 650 cơ sở khám chữa bệnh trực thuộc sở Y tế thành phố, trong đó có 40 bệnh viện, 29 [phòng khám](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B2ng_kh%C3%A1m) khu vực và 575 trạm y tế. Số giường bệnh trực thuộc sở Y tế Hà Nội là 11.536 giường, chiếm khoảng một phần hai mươi số giường bệnh toàn quốc; tính trung bình ở Hà Nội 569 người/giường bệnh so với 310 người/giường bệnh ở [109] [Thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh). Điều này dẫn đến tình trạng nhiều bệnh viện 1 giường bệnh có đến 2-3 bệnh nhân nằm điều trị là thường xuyên gặp. [[110]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-110) Cũng theo thống kê năm 2010, thành phố Hà Nội có 2.974 bác sĩ, 2.584 y sĩ và 3.970 y tá, so với Thành phố Hồ Chí Minh 6.073 bác sĩ, 1.875 y sĩ và 10.474 y tá. [[111]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-111) Do sự phát triển không đồng đều, những bệnh viện lớn của Hà Nội, cũng là của cả [[112]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-112) [miền Bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mi%E1%BB%81n_B%E1%BA%AFc_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29), chỉ tập trung trong khu vực nội ô thành phố. Các bệnh viện [Việt Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%87nh_vi%E1%BB%87n_Vi%E1%BB%87t_%C4%90%E1%BB%A9c), [Bạch Mai](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%87nh_vi%E1%BB%87n_B%E1%BA%A1ch_Mai), [Nhi Thụy Điển](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%87nh_vi%E1%BB%87n_Nhi_Trung_%C6%AF%C6%A1ng)và [Bệnh viện Phụ sản Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_vi%E1%BB%87n_Ph%E1%BB%A5_s%E1%BA%A3n_H%C3%A0_N%E1%BB%99i&action=edit&redlink=1)đều trong tình trạng quá tải. [[113]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-113) Cùng với hệ thống y tế của nhà nước, Hà Nội cũng có một hệ thống bệnh viện, phòng khám tư nhân đang dần phát triển. Năm 2007, toàn thành phố có 8 bệnh viện tư nhân với khoảng 300 giường bệnh. Theo đề án đang được triển khai, đến năm 2010, Hà Nội sẽ có thêm 8 đến 10 bệnh viện tư nhân. Khi đó, tổng số giường bệnh tư nhân sẽ lên tới khoảng 2.500 giường. [[114]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-114) [[115]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-115)
Cũng giống như
[Thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), điều kiện chăm sóc y tế giữa nội ô và các huyện ngoại thành Hà Nội có sự chênh lệch lớn. Sau đợt mở rộng địa giới hành chính năm 2008, mức chênh lệch này càng tăng, thể hiện qua các chỉ số y tế cơ bản. Nếu như tại địa phận Hà Nội cũ, tỷ lệ trẻ em [suy dinh dưỡng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Suy_dinh_d%C6%B0%E1%BB%A1ng) là 9,7%, thì ở Hà Tây, con số lên tới 17%. Tương tự, tuổi thọ trung bình tại khu vực Hà Nội cũ khá cao, 79 tuổi, nhưng sau khi mở rộng, con số này bị giảm xuống còn 75,6 tuổi. Tại không ít khu vực thuộc các huyện ngoại thành, cư dân vẫn phải sống trong điều kiện vệ sinh yếu kém, thiếu nước sạch để sinh hoạt, phải sử dụng nước ao, nước giếng. [[116]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-116)
### Giáo dục
Từ nhiều thế kỷ, vị thế kinh đô đã giúp Thăng Long – Hà Nội trở thành trung tâm giáo dục của Việt Nam. Từ giữa
[thế kỷ 15](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_15) cho tới cuối [thế kỷ 19](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19), Hà Nội luôn là một trong những địa điểm chính để tổ chức các cuộc thi thuộc hệ thống [khoa bảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Khoa_b%E1%BA%A3ng_Vi%E1%BB%87t_Nam), nhằm chọn những nhân vật tài năng bổ sung vào bộ máy quan lại. Tuy vậy, về số lượng [trạng nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A1ng_nguy%C3%AAn_Vi%E1%BB%87t_Nam), Hà Nội lại thấp hơn những vùng đất truyền thống khác như [Bắc Ninh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Ninh), [Hải Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A3i_D%C6%B0%C6%A1ng). Tới thời [117] [Pháp thuộc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c), với vị trí là thủ đô của [Liên bang Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng), Hà Nội là một trung tâm giáo dục của khu vực, nơi người Pháp đặt các trường dạy nghề và giáo dục bậc đại học, trong đó có [Viện Đại học Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng), [Trường Y khoa Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Y_H%C3%A0_N%E1%BB%99i)là các trường mà sau này trở thành nền móng của giáo dục đại học ở Việt Nam. [[118]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-118)
Hà Nội ngày nay vẫn là trung tâm giáo dục lớn nhất Việt Nam. Năm 2009, Hà Nội có 677 trường tiểu học, 581 trường trung học cơ sở và 186 trường trung học phổ thông với 27.552 lớp học, 982.579 học sinh.
[[119]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-119) [[120]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-120) Hệ thống trường trung học phổ thông, Hà Nội có 40 trường công lập, một vài trong số đó nổi tiếng vì chất lượng giảng dạy và truyền thống lâu đời, như [121] [Trung học Chuyên Hà Nội – Amsterdam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Trung_h%E1%BB%8Dc_ph%E1%BB%95_th%C3%B4ng_chuy%C3%AAn_H%C3%A0_N%E1%BB%99i_-_Amsterdam), Trung học phổ thông chuyên Nguyễn Huệ, [Trung học Chu Văn An](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Trung_h%E1%BB%8Dc_ph%E1%BB%95_th%C3%B4ng_Chu_V%C4%83n_An,_H%C3%A0_N%E1%BB%99i), [Trung học Trần Phú](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Trung_h%E1%BB%8Dc_ph%E1%BB%95_th%C3%B4ng_Tr%E1%BA%A7n_Ph%C3%BA_-_Ho%C3%A0n_Ki%E1%BA%BFm). Bên cạnh các trường công lập, thành phố còn có 65 trường dân lập và 5 trường bán công. Hà Nội cũng là địa điểm của ba trường trung học đặc biệt, trực thuộc các trường đại học, là [[122]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-122) [Trường Trung học phổ thông Chuyên Ngoại ngữ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Trung_h%E1%BB%8Dc_ph%E1%BB%95_th%C3%B4ng_chuy%C3%AAn_ngo%E1%BA%A1i_ng%E1%BB%AF,_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Qu%E1%BB%91c_gia_H%C3%A0_N%E1%BB%99i)thuộc [Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Ngo%E1%BA%A1i_ng%E1%BB%AF,_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Qu%E1%BB%91c_gia_H%C3%A0_N%E1%BB%99i), [Trường Trung học phổ thông chuyên Khoa học Tự nhiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Trung_h%E1%BB%8Dc_ph%E1%BB%95_th%C3%B4ng_chuy%C3%AAn_Khoa_h%E1%BB%8Dc_T%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn,_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Qu%E1%BB%91c_gia_H%C3%A0_N%E1%BB%99i)thuộc [Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Khoa_h%E1%BB%8Dc_T%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn,_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Qu%E1%BB%91c_gia_H%C3%A0_N%E1%BB%99i)và [Trường Trung học phổ thông Chuyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Trung_h%E1%BB%8Dc_ph%E1%BB%95_th%C3%B4ng_Chuy%C3%AAn_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_S%C6%B0_ph%E1%BA%A1m_H%C3%A0_N%E1%BB%99i)thuộc [Trường Đại học Sư phạm Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_S%C6%B0_ph%E1%BA%A1m_H%C3%A0_N%E1%BB%99i). Các trường trung học chuyên này là nơi tập trung nhiều học sinh phổ thông ưu tú không chỉ của Hà Nội mà còn của toàn [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). Cùng với các trung học danh tiếng, hệ thống giáo dục của thành phố vẫn duy trì những trường bổ túc và cả các lớp học xóa [mù chữ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BA%BFt_ch%E1%BB%AF). Sau khi Hà Tây được sát nhập vào thành phố, Hà Nội hiện đứng đầu Việt Nam về số lượng người không biết chữ. Theo thống kê của [Bộ Giáo dục và Đạo tạo Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c_v%C3%A0_%C4%90%C3%A0o_t%E1%BA%A1o_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29)năm 2008, toàn thành phố có gần 235.000 người mù chữ trên tổng số 1,7 triệu người của cả quốc gia. [[123]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-123)
Là một trong hai trung tâm giáo dục đại học lớn nhất quốc gia, trên địa bàn Hà Nội có trên
[50 trường đại học cùng nhiều cao đẳng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%91%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_cao_%C4%91%E1%BA%B3ng_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0_N%E1%BB%99i), đạo tạo hầu hết các ngành nghề quan trọng. Năm 2007, tại thành phố có 606.207 sinh viên, Hà Tây cũng tập trung 29.435 sinh viên. Nhiều trường đại học ở đây như [124] [Đại học Quốc gia Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Qu%E1%BB%91c_gia_H%C3%A0_N%E1%BB%99i), [Đại học Y](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Y_H%C3%A0_N%E1%BB%99i), [Trường Đại học Bách khoa Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_B%C3%A1ch_khoa_H%C3%A0_N%E1%BB%99i), [Học viện Kỹ thuật Quân sự](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%8Dc_vi%E1%BB%87n_K%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_Qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1), [Trường Đại học Kinh tế Quốc dân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Kinh_t%E1%BA%BF_Qu%E1%BB%91c_d%C3%A2n), [Trường Đại học Sư phạm Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_S%C6%B0_ph%E1%BA%A1m_H%C3%A0_N%E1%BB%99i), [Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_H%C3%A0_N%E1%BB%99i)là những trường đào tạo đa ngành và chuyên ngành hàng đầu của Việt Nam.
## Văn hóa
### Thể thao
Với vai trò thủ đô, Hà Nội là nơi tập trung nhiều câu lạc bộ thể thao lớn cùng các công trình thể thao quan trọng của Việt Nam. Hiện nay thành phố có hai câu lạc bộ bóng đá:
[Hà Nội T&T](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A2u_l%E1%BA%A1c_b%E1%BB%99_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_H%C3%A0_N%E1%BB%99i_T%26T) thi đấu tại [V.League 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_qu%E1%BB%91c_gia), [Câu lạc bộ Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A2u_l%E1%BA%A1c_b%E1%BB%99_H%C3%A0_N%E1%BB%99i_%28b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1%29) thi đấu tại [giải hạng nhất](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_h%E1%BA%A1ng_nh%E1%BA%A5t_qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam). Ngoài ra, trong quá khứ, Hà Nộ từng có nhiều đội bóng mạnh như [Thể Công](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_Th%E1%BB%83_C%C3%B4ng), [Công an Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_C%C3%B4ng_an_H%C3%A0_N%E1%BB%99i), [Tổng cục Đường sắt (thành lập năm 1956)](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A5c_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_s%E1%BA%AFt), Tổng cục Bưu điện (thành lập năm 1957), Phòng không Không quân, Thanh niên Hà Nội, Quân khu Thủ đô, Công nhân Xây dựng Hà Nội. Những vận động viên của Hà Nội luôn đóng vai trò quan trọng trong đoàn thể thao Việt Nam tham dự các kỳ thi đấu quốc tế. Từ năm [125] [2001](https://vi.wikipedia.org/wiki/2001)đến [2003](https://vi.wikipedia.org/wiki/2003), các vận động viên của thành phố đã đạt được tổng cộng 3.414 huy chương, gồm: 54 huy chương thế giới, 95 huy chương châu Á, 647 huy chương Đông Nam Á và quốc tế, cùng 2.591 huy chương tại các giải đấu quốc gia. [[126]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-126)
Hà Nội dẫn đầu Việt Nam về tỷ lệ người thường xuyên tập luyện thể thao với 28,5%.
Nhưng dân số quá đông, không gian đô thị ngày càng chật chội khiến những địa điểm thể thao trở nên khan hiếm và không đáp ứng đủ nhu cầu của người dân. Hầu hết các trường đại học và cao đẳng tại Hà Nội đều trong tình trạng thiếu sân chơi. Một vài trường có diện tích rộng, nhưng lại sử dụng một phần để xây dựng sân [127] [quần vợt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A7n_v%E1%BB%A3t)với hiệu suất sử dụng không cao. Các sinh viên của thành phố thường phải chơi bóng trong những khoảng sân có diện tích nhỏ hẹp. [[128]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-128)
Sau nhiều năm sử dụng
[Sân vận động Hàng Đẫy](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_H%C3%A0ng_%C4%90%E1%BA%ABy), được xây dựng năm 1958, nằm trong trung tâm thành phố làm nơi thi đấu chính, từ năm 2003, Hà Nội có thêm [125] [Sân vận động Mỹ Đình](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_qu%E1%BB%91c_gia_M%E1%BB%B9_%C4%90%C3%ACnh)nằm tại phía Nam thành phố, sức chứa 40.192 chỗ ngồi. [[129]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-129)
Sân vận động Quốc gia Mỹ Đình, nằm trong Liên hợp thể thao quốc gia, từng là địa điểm chính của
[Đại hội Thể thao Đông Nam Á năm 2003](https://vi.wikipedia.org/wiki/SEA_Games_2003), nơi tổ chức lễ khai mạc, lễ bế mạc, các trận thi đấu [bóng đá](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1) nam & các cuộc tranh tài trong môn [điền kinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90i%E1%BB%81n_kinh). Tại [Giải vô địch bóng đá Đông Nam Á 2008](https://vi.wikipedia.org/wiki/AFF_cup_2008), trước bốn vạn khán giả, Mỹ Đình là nơi chứng kiến [Đội tuyển quốc gia Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam) bước lên ngôi cao nhất của bóng đá [Đông Nam Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81). Một số trung tâm thể thao lớn khác của thành phố có thể kể tới như [Nhà thi đấu Quần Ngựa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_thi_%C4%91%E1%BA%A5u_Qu%E1%BA%A7n_Ng%E1%BB%B1a), [Trung tâm Huấn luyện thể thao Quốc gia I](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Trung_t%C3%A2m_Hu%E1%BA%A5n_luy%E1%BB%87n_th%E1%BB%83_thao_Qu%E1%BB%91c_gia_I&action=edit&redlink=1)… cùng hơn 20 điểm sân bãi, nhà tập khác.
Ngày 8 tháng 11 năm 2012, Hà Nội được
[Hội đồng Thể thao châu Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_Th%E1%BB%83_thao_ch%C3%A2u_%C3%81) trao quyền đăng cai [ASIAD 18](https://vi.wikipedia.org/wiki/ASIAD_18), [[130]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-130) nhưng đến ngày [131] [17 tháng 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_4)năm [2014](https://vi.wikipedia.org/wiki/2014), Việt Nam đã xin rút quyền đăng cai giải do vấn đề về kinh phí tổ chức. [[132]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-132) Tuy nhiên, sau đó, Chính phủ Việt Nam đã quyết định xin rút quyền đăng cai. [[133]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-133)
### Các địa điểm văn hóa, giải trí
Theo con số giữa năm 2008, toàn thành phố Hà Nội có 17 rạp hát, trong đó 12 rạp thuộc hai quận Hoàn Kiếm và Hai Bà Trưng.
[[134]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-134) [Nhà hát Lớn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_h%C3%A1t_L%E1%BB%9Bn_H%C3%A0_N%E1%BB%99i) của thành phố, nằm tại số 1 phố Tràng Tiền, quận Hoàn kiếm do người Pháp xây dựng và hoàn thành vào năm 1911. Ngày nay, đây là nơi biểu diễn các loại hình nghệ thuật cổ điển như [opera](https://vi.wikipedia.org/wiki/Opera), [nhạc thính phòng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%A1c_th%C3%ADnh_ph%C3%B2ng), [kịch nói](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=K%E1%BB%8Bch_n%C3%B3i&action=edit&redlink=1), cũng là trung tâm của các hội nghị, gặp gỡ. Nằm tại số 91 phố Trần Hưng Đạo, [Cung Văn hóa Hữu nghị Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cung_V%C4%83n_h%C3%B3a_H%E1%BB%AFu_ngh%E1%BB%8B_H%C3%A0_N%E1%BB%99i) cũng là một địa điểm biểu diễn quan trọng, nơi diễn ra các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, [thời trang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%9Di_trang), các cuộc thi [hoa hậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cu%E1%BB%99c_thi_s%E1%BA%AFc_%C4%91%E1%BA%B9p)… cùng các hoạt động khoa học, hội thảo, hội nghị, triển lãm.
Dành cho sân khấu kịch, thành phố có
[Nhà hát Tuổi trẻ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_h%C3%A1t_Tu%E1%BB%95i_tr%E1%BA%BB) tại số 11 phố Ngô Thì Nhậm quận Hai Bà Trưng với 650 chỗ ngồi, [Nhà hát Chuông Vàng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_h%C3%A1t_Chu%C3%B4ng_V%C3%A0ng) tại 72 [Hàng Bạc](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0ng_B%E1%BA%A1c) quận Hoàn kiếm với 250 ghế ngồi, [Nhà hát Kịch Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_h%C3%A1t_K%E1%BB%8Bch_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit&redlink=1) nằm trên con đường nhỏ sau lưng Nhà hát Lớn với 170 ghế. Các môn nghệ thuật truyền thống của Việt Nam cũng có sân khấu riêng. [Nhà hát Hồng Hà](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_h%C3%A1t_H%E1%BB%93ng_H%C3%A0) tại 51 Đường Thành dành cho sân khấu [tuồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tu%E1%BB%93ng). [Nhà hát Cải lương Trung ương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_h%C3%A1t_C%E1%BA%A3i_l%C6%B0%C6%A1ng_Trung_%C6%B0%C6%A1ng) nằm tại 164 Hồng Mai, quận Hai Bà Trưng. Môn nghệ thuật [chèo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A8o) cũng có riêng [Nhà hát Chèo Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_h%C3%A1t_Ch%C3%A8o_Vi%E1%BB%87t_Nam) ở khu Văn công Mai Dịch, huyện Từ Liêm, và từ năm 2007 thêm một điểm biểu diễn ở Kim Mã, Giang Văn Minh. Rạp múa rối nước Thăng Long ở phố Đinh Tiên Hoàng, bờ hồ Hoàn Kiếm, thường được nhiều khách du lịch tìm đến. [135]
Hà Nội là thành phố có hệ thống bảo tàng đa dạng bậc nhất Việt Nam. Một phần lớn trong số đó là các bảo tàng lịch sử, như
[Bảo tàng Lịch sử Quân sự](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_Vi%E1%BB%87t_Nam), [Bảo tàng Lịch sử Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam), [Bảo tàng Chiến thắng B52](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_Chi%E1%BA%BFn_th%E1%BA%AFng_B52), [Bảo tàng Cách mạng](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Vi%E1%BB%87t_Nam)… Các lĩnh vực khác có thể kể tới [Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_M%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_Vi%E1%BB%87t_Nam), [Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_h%E1%BB%8Dc_Vi%E1%BB%87t_Nam), [Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF_Vi%E1%BB%87t_Nam). Tổng cộng, Hà Nội có hơn 10 bảo tàng, so với hệ thống gần 120 bảo tàng của Việt Nam. Năm 2009, tại Hà Nội có 32 thư viện do địa phương quản lý với lượng sách 565 nghìn bản. Như vậy, số thư viện địa phương của Hà Nội hiện nay lớn hơn Thành phố Hồ Chí Minh – 26 thư viện với 2.420 ngàn cuốn – nhưng lượng sách chỉ bằng khoảng một phần tư. [136] Ngoài hệ thống thư viện địa phương, tại Hà Nội còn phải kể tới các thư viện trong trường đại học. [[137]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-137) [Thư viện Quốc gia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0_vi%E1%BB%87n_Qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam)tọa lạc tại 31 phố Tràng Thi, với 800.752 đầu sách, 8.677 tựa báo, tạp chí, có thể xem như thư viện quan trọng nhất của Việt Nam. [[138]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-138)
Trong hơn 10 rạp chiếu phim của Hà Nội, chỉ một vài rạp được trang bị hiện đại và thu hút khán giả, như
[CGV](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=MegaStar&action=edit&redlink=1) nằm trong TTTM Vincom hay [Trung tâm chiếu phim quốc gia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=R%E1%BA%A1p_chi%E1%BA%BFu_phim_qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1) số 2 Láng Hạ quận Đống Đa. Những rạp khác như Đặng Dung, Tháng 8 rất vắng người xem vì chất lượng âm thanh và hình ảnh kém. Fansland, rạp chiếu phim từng một thời nổi tiếng với các tác phẩm [điện ảnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_%E1%BA%A3nh) kinh điển, đã phải đóng cửa vào giữa năm 2008 bởi không có khán giả. Các [139] [quán bar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A1n_bar), [vũ trường](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng)cũng là điểm đến của 1 bộ phận thanh niên Hà Nội. Nhiều vũ trường từng nổi tiếng nhưng chỉ tồn tại một thời gian rồi đóng cửa vì nhiều lý do. [Vũ trường New Century](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_New_Century)trên phố Tràng Thi mở cửa từ năm 1999, từng là tụ điểm ăn chơi bậc nhất của Hà Nội, đã phải đóng cửa vào năm 2007 bởi dính líu tới [mại dâm](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%A1i_d%C3%A2m)và [ma túy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ma_t%C3%BAy). Trước đó, vũ trường Đêm Màu Hồng ở 78 Hàng Chiếu cũng kết thúc trong một vụ cháy lớn vào năm 1999. [[140]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-140)
Nằm ở quận Tây Hồ,
[Công viên nước Hồ Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_H%E1%BB%93_T%C3%A2y) là một địa điểm giải trí hấp dẫn của Hà Nội. Công viên có diện tích 35.560 m², chia thành 5 khu vui chơi được trang bị hiện đại với các đường trượt cao tốc, bể tạo sóng, bể massage… Trong nội ô thành phố cũng có một vài công viên lớn như [141] [Công viên Thống Nhất](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_Th%E1%BB%91ng_Nh%E1%BA%A5t), [Công viên Thủ Lệ](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_Th%E1%BB%A7_L%E1%BB%87), [Công viên Tuổi Trẻ](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_Tu%E1%BB%95i_Tr%E1%BA%BB). Hà Nội còn là thành phố có nhiều làng nghề truyền thống nổi tiếng. Làng [gốm Bát Tràng](https://vi.wikipedia.org/wiki/G%E1%BB%91m_B%C3%A1t_Tr%C3%A0ng), làng [Lụa Vạn Phúc](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0ng_l%E1%BB%A5a_H%C3%A0_%C4%90%C3%B4ng), [Đúc đồng Ngũ Xã](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C5%A9_X%C3%A3)… không chỉ đóng vai trò về kinh tế mà còn là những địa điểm văn hóa, du lịch.
### Làng nghề truyền thống
Thành phố Hà Nội trước kia đã nổi tiếng với những làng nghề phong phú, thể hiện qua câu thành ngữ quen thuộc
*“Hà Nội 36 phố phường”*. Theo thời gian, bộ mặt đô thị của khu phố cổ đã có nhiều thay đổi, nhưng những con phố nơi đây vẫn giữ nguyên những cái tên thuở trước và không ít trong số đó vẫn là nơi buôn bán, kinh doanh những mặt hàng truyền thống cũ. Sau khi [Hà Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_T%C3%A2y) được sát nhập vào Hà Nội, Hà Nội còn có thêm nhiều làng nghề danh tiếng khác. Theo số liệu cuối năm 2008, toàn Hà Nội có 1.264 làng nghề, là nơi tập trung làng nghề đông đúc bậc nhất Việt Nam. [[142]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-142)
Nằm trong trung tâm khu phố cổ,
[Hàng Bạc](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0ng_B%E1%BA%A1c) trước đây là nơi tập trung những người sinh sống bằng các nghề đúc bạc nén, kim hoàn và đổi [tiền](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%81n). Những thợ kim hoàn của Hàng Bạc có kỹ thuật tinh xảo, xuất thân từ ba làng nghề làm đồ vàng bạc nổi tiếng của [miền Bắc Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mi%E1%BB%81n_B%E1%BA%AFc_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29): làng Châu Khê ở tỉnh [Hải Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A3i_D%C6%B0%C6%A1ng), làng Định Công ở quận Hoàng Mai và làng Đồng Sâm thuộc tỉnh [Thái Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh). [Thế kỷ 15](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_15), Lưu Xuân Tín, vị quan thượng thư [bộ Lại](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_L%E1%BA%A1i) vốn người làng Châu Khê, được triều đình [nhà Lê](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BA%ADu_L%C3%AA) giao cho việc lập xưởng đúc bạc nén tại kinh thành Thǎng Long. Nhờ vậy, những người thợ Châu Khê tới Hà Nội và không chỉ làm bạc nén, họ làm cả nghề trang trí vàng bạc. Khi [nhà Nguyễn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n) lấy [Huế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BA%BF) làm kinh đô, xưởng đúc bạc nén cũng chuyển tới kinh thành mới, nhưng những người thợ Châu Khê vẫn ở lại Thăng Long và lập nên con phố Hàng Bạc ngày nay. Vào thời kỳ thuộc địa, con phố Hàng Bạc còn được mang tên *Rue changeurs*, có nghĩa *phố Đổi Bạc*. Dân cư ở đây không chỉ sản xuất đồ kim hoàn mà còn buôn bán, đổi bạc nén lấy bạc vụn. Ngày nay, nghề buôn bán vàng bạc xuất hiện ở nhiều con phố khác, nhưng Hàng Bạc vẫn là nơi đông đúc bậc nhất. [[143]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-langnghe-143) [Làng Bát Tràng](https://vi.wikipedia.org/wiki/G%E1%BB%91m_B%C3%A1t_Tr%C3%A0ng) nằm ở huyện Gia Lâm, phía Nam thành phố từ lâu đã nổi tiếng với sản phẩm [gốm](https://vi.wikipedia.org/wiki/G%E1%BB%91m) mang tên chính ngôi làng này. Làng xuất hiện vào [thế kỷ 14](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_14) khi những người dân làm gốm từ làng Bồ Bát, [Ninh Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ninh_B%C3%ACnh) và làng Ninh Tràng, [Thanh Hóa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_H%C3%B3a) tụ họp về đây lập nên ngôi làng mới mang tên Bát Tràng. Những người dân Bát Tràng trước kia ít sống với nghề gốm và [nông nghiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p), chủ yếu buôn bán [cau](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cau) khô, [nước mắm](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_m%E1%BA%AFm). Nghề gốm ở đây chỉ thực sự phát triển sau năm [1954](https://vi.wikipedia.org/wiki/1954), khi miền Bắc Việt Nam bước vào thời kỳ hòa bình. Nhiều mẫu mã, các loại [men](https://vi.wikipedia.org/wiki/Men_g%E1%BB%91m) truyền thống được những nghệ nhân của làng phục hồi, sản phẩm gốm Bát Tràng nhanh chóng đạt được danh tiếng. Bát Tràng hiện nay không chỉ là một làng nghề sản xuất thuần túy. Với nhiều công trình tín ngưỡng, văn hóa cùng sản phẩm gốm nổi tiếng, ngôi làng trở thành một địa điểm du lịch thu hút của thành phố Hà Nội. [[143]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-langnghe-143)
Một làng nghề nổi tiếng khác của Hà Nội ngày nay là
[làng lụa Vạn Phúc](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0ng_l%E1%BB%A5a_H%C3%A0_%C4%90%C3%B4ng), vốn thuộc thành phố [Hà Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_%C4%90%C3%B4ng) tỉnh Hà Tây trước đây, nay là quận Hà Đông. Sản phẩm lụa của làng từ rất lâu đã nổi tiếng với tên gọi *lụa Hà Đông*, từng được ca ngợi trong [âm nhạc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%82m_nh%E1%BA%A1c), [thi ca](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%A1) và [điện ảnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_%E1%BA%A3nh). Tương truyền, bà tổ làng lụa Vạn Phúc vốn người [Hàng Châu](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0ng_Ch%C3%A2u), [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), theo chồng chinh chiến rồi tới ở lại và truyền nghề dệt cho làng. Theo một truyền thuyết khác, cách đây hơn 1200 năm, một cô gái người [144] [Cao Bằng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_B%E1%BA%B1ng)tên là A Lã Thị Nương đã đến [làm dâu](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_c%C6%B0%E1%BB%9Bi)và mang nghề dệt lụa tới làng. Trải qua thời gian, nghề lụa trở thành nghề truyền thống của Vạn Phúc. Ngày nay, phần lớn các gia đình ở đây vẫn sống bằng nghệ dệt. Bên cạnh các khung dệt cổ, nhiều gia đình sử dụng những khung dệt cơ khí hiện đại. Các con phố Hàng Gai, Hàng Đào của Hà Nội là nơi tập trung nhiều cửa hàng bán sản phẩm lụa Vạn Phúc. [[145]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-145)
### Lễ hội truyền thống
Thăng Long – Hà Nội là một trong ba vùng tập trung nhiều hội lễ của
[miền Bắc Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mi%E1%BB%81n_B%E1%BA%AFc_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29), cùng với vùng đất tổ [Phú Thọ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BA_Th%E1%BB%8D) và xứ [Kinh Bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Ninh). Cũng như các vùng đất khác, những lễ hội truyền thống ở khu vực Hà Nội được tổ chức nhiều nhất vào [mùa xuân](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_xu%C3%A2n). Phần nhiều các lễ hội tưởng nhớ những nhân vật lịch sử, truyền thuyết như [Thánh Gióng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1nh_Gi%C3%B3ng), [Hai Bà Trưng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng), [Quang Trung](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hu%E1%BB%87), [An Dương Vương](https://vi.wikipedia.org/wiki/An_D%C6%B0%C6%A1ng_V%C6%B0%C6%A1ng)… Một vài lễ hội có tổ chức những trò chơi dân gian độc đáo như hội thổi cơm thi làng Thị Cấm, hội bơi cạn và bắt chạch làng Hồ, hội chạy cờ làng Đơ Thao, [lễ hội thả diều truyền thống Bá Giang](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_th%E1%BA%A3_di%E1%BB%81u_truy%E1%BB%81n_th%E1%BB%91ng_B%C3%A1_Giang&action=edit&redlink=1).
Từ ngày 9 dến 12 tháng 1
[âm lịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%82m_l%E1%BB%8Bch), [lễ hội Triều Khúc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_Tri%E1%BB%81u_Kh%C3%BAc&action=edit&redlink=1) được tổ chức tại ngôi làng cùng tên, thuộc xã [Tân Triều](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2n_Tri%E1%BB%81u), huyện [Thanh Trì](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_Tr%C3%AC), nơi nổi tiếng với nghề làm [nón quai thao](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B3n_quai_thao) và may các đồ thờ như lọng, tàn, trướng, y môn, tán tía. Lễ hội được mở đầu bằng lễ rước long bào từ đình Sắc về đình Lớn. Khi cuộc tế lễ trong đình bắt đầu thì ngoài sân đình các trò vui cũng được tổ chức. Một trong những trò vui được nhiều người ưa thích nhất là trò *đĩ đánh bồng*. Đĩ đánh bồng do hai nam thanh niên mặc trang phục nữ giới biểu diễn, nhún nhảy và đánh chiếc trống Bồng đeo trước bụng. Nhiều trò vui khác như múa lân hí cầu, đấu vật, hát Chèo Tàu sẽ được tổ chức cho tới ngày 12, hội kết thúc bằng lễ rã đám. [[146]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-146)
Một trong những hội lễ lớn nhất ở
[đồng bằng Bắc Bộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_s%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng) là [lễ hội Thánh Gióng](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_Gi%C3%B3ng) hay còn gọi là hội làng Phù Đổng (xã Phù đổng huyện Gia Lâm), xuất phát từ một câu truyện truyền thuyết về [Thánh Gióng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1nh_Gi%C3%B3ng), một trong [tứ bất tử](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%A9_b%E1%BA%A5t_t%E1%BB%AD) của [tín ngưỡng dân gian Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%ADn_ng%C6%B0%E1%BB%A1ng_Vi%E1%BB%87t_Nam). Vào 9 tháng 4 âm lịch hàng năm, những người dân ở khắp nơi tụ hội về đây tham dự, xem lễ hội làng. Lễ hội làng Gióng được cử hành trên một diễn trường rộng lớn dài khoảng 3 km gồm đền Thượng, đền Mẫu và chùa Kiến Sơ. Bắt đầu từ ngày 6, người dân làng tổ chức rước lễ rước cờ tới đền Mẫu, rước cơm chay lên đền Thượng và ngày chính hội tổ chức hội trận, tái hiện lại cảnh *Thánh Gióng phá giặc Ân*. Các ngày từ 10 đến 12 được tiếp nối bằng các lễ rửa khí giới, rước cờ báo tin thắng trận với trời đất và cuối cùng là lễ khao quân, đến đêm có hát chèo. Ngoài lễ hội chính tại làng Phù Đổng, một vài nơi khác cũng tổ chức hội Gióng như hội đền Sóc ở xã [Xuân Đỉnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xu%C3%A2n_%C4%90%E1%BB%89nh)huyện [Từ Liêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_Li%C3%AAm), hội Sóc Sơn ở huyện [Sóc Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B3c_S%C6%A1n), hội Phù Thánh Gióng ở làng Chi Nam, xã [Lệ Chi](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%87_Chi)huyện [Gia Lâm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_L%C3%A2m). [[147]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-147)
Trong nội ô thành phố, vào ngày 5
[Tết Nguyên Đán](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%BFt_Nguy%C3%AAn_%C4%90%C3%A1n), lễ hội Đống Đa được tổ chức ở [gò Đống Đa](https://vi.wikipedia.org/wiki/G%C3%B2_%C4%90%E1%BB%91ng_%C4%90a), thuộc quận [Đống Đa](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%91ng_%C4%90a). Địa điểm này từng là nơi diễn ra trận đánh giữa [nhà Tây Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%A2y_S%C6%A1n) và [quân Thanh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Thanh) vào đêm 4 rạng ngày 5 tháng giêng năm [Kỷ Dậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/K%E1%BB%B7_D%E1%BA%ADu), tức [1789](https://vi.wikipedia.org/wiki/1789). Lễ hội Đống Đa được tổ chức với nhiều trò vui, trong đó tiết mục rước rồng lửa do thanh niên mặc quần áo võ sinh thời cổ rước đi quanh sân lớn, cùng một đám võ sinh múa côn quyền tái hiện lại hình ảnh của quá khứ. [[148]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-148)
Ở xã
[Hương Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0%C6%A1ng_S%C6%A1n), huyện [Mỹ Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%B9_%C4%90%E1%BB%A9c), [lễ hội chùa Hương](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_ch%C3%B9a_H%C6%B0%C6%A1ng) tấp nập du khách từ giữa tháng 1 tới tận tháng 3 [âm lịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%82m_l%E1%BB%8Bch), nhưng đông nhất vào khoảng từ ngày rằm [tháng giêng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_gi%C3%AAng) đến 18 tháng 2. Với cảnh núi non, sông nước cùng quần thể di tích [chùa Hương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%B9a_H%C6%B0%C6%A1ng), lễ hội là điểm đến của các tăng ni, phật tử, những người hành hương và khách du lịch. Theo hành trình phổ biến, khách chảy hội thường bắt đầu từ bến Đục, ngồi đò theo dòng [suối Yến](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Su%E1%BB%91i_Y%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1) ghé lễ đền Trình. Từ đó, họ tiếp tục đi qua cầu Hội, hang Sơn thủy hữu tình, núi Đồi Chèo, núi Con Voi, núi Mâm Xôi, núi Con Gà… rồi cập bến vào chùa Thiên Trù. Từ đây, du khách bắt đầu hành trình đi bộ thăm chùa Tiên, chùa Giải Oan, đền Cửa Võng và đến đệ nhất [động Hương Tích](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_H%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%ADch). Vào những ngày đông, dòng người trẩy hội kéo dài không ngớt. Lễ hội chùa Hương là một trong những lễ hội lớn và kéo dài nhất Việt Nam. [[149]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-149)
### Ẩm thực
Là trung tâm văn hóa của cả
[miền Bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mi%E1%BB%81n_B%E1%BA%AFc_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) từ nhiều thế kỷ, tại Hà Nội có thể tìm thấy và thưởng thức những món ăn của nhiều vùng đất khác, nhưng [ẩm thực](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A8m_th%E1%BB%B1c) Hà Nội cũng có những nét riêng biệt. [Cốm làng Vòng](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%91m_l%C3%A0ng_V%C3%B2ng) được những người dân của ngôi làng cùng tên thuộc [quận Cầu Giấy](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A7u_Gi%E1%BA%A5y_%28qu%E1%BA%ADn%29) làm đặc trưng bởi mùi thơm và màu sắc. [Cốm](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%91m) làm từ giống nếp vàng gặt khi còn non, gói trong những tàu lá [sen](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sen_h%E1%BB%93ng) màu ngọc thạch và được những người bán hàng rao bán ngay từ sáng sớm. Tuy phổ biến nhất là cốm tươi, nhưng món ăn này còn được chế biến thành món [chả cốm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BA%A3_c%E1%BB%91m). Đây cũng là một món quà được dùng trong các dịp vui. [[150]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-150) [Thanh Trì](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_Tr%C3%AC), làng vùng ngoại ô khác thuộc phường Thanh trì, quận Hoàng Mai, nổi tiếng với món [bánh cuốn Thanh Trì](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1nh_cu%E1%BB%91n_Thanh_Tr%C3%AC). Bánh được làm từ gạo gié cánh, tám thơm, tráng mỏng như tờ giấy. Những phụ nữ vùng Thanh Trì cho bánh vào thúng, đội trên đầu và đi rao khắp các ngõ phố của Hà Nội. Bánh xếp trong thúng, từng lớp gối nhau trên những tàu lá chuối. Khi ăn, bánh được bóc từng lớp rồi cuộn lại, bày trên những chiếc đĩa. Món bánh cuốn Thanh Trì được ăn cùng với loại [nước mắm](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_m%E1%BA%AFm) pha theo công thức đặc biệt của người Thanh Trì, [đậu phụ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADu_ph%E1%BB%A5) rán nóng, [chả quế](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BA%A3_qu%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1). Ngày nay, bánh còn được ăn với thịt ba chỉ quay giòn. [[151]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-151)
Một món ăn khác của Hà Nội, tuy xuất hiện chưa lâu nhưng đã nổi tiếng, là
[chả cá Lã Vọng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BA%A3_c%C3%A1_L%C3%A3_V%E1%BB%8Dng). Vào thời [Pháp thuộc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c), gia đình họ Đoàn phố Hàng Sơn, ngày nay là 14 phố Chả Cá, đã tạo nên một món ăn mà danh tiếng của nó làm thay đổi cả tên con phố. Chả được làm từ thịt [cá lăng](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1_l%C4%83ng_ch%E1%BA%A5m) – hoặc [cá quả](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%8D_C%C3%A1_qu%E1%BA%A3), [cá nheo](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1_nheo&action=edit&redlink=1) nhưng sẽ kém ngon hơn – thái mỏng ướp với nước [riềng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi_Ri%E1%BB%81ng), [nghệ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi_Ngh%E1%BB%87), [mẻ](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%BB), [hạt tiêu](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_ti%C3%AAu), nước mắm rồi kẹp vào cặp tre nướng trên lò [than](https://vi.wikipedia.org/wiki/Than_g%E1%BB%97) ngay trên bàn ăn của thực khách. Chả cá Lã Vọng phải ăn nóng, kèm với [bánh đa nướng](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1nh_tr%C3%A1ng) hay [bún](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%BAn) rối, [lạc](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BA%A1c) rang, [rau mùi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Rau_m%C3%B9i), [húng láng](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%BAng_L%C3%A1ng), [thì là](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%AC_l%C3%A0), [hành](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0nh) củ tươi chẻ nhỏ, chấm với [mắm tôm](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%AFm_t%C3%B4m). [[152]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-152) [Phở](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%9F) là món ăn rất phổ biến ở Việt Nam, nhưng [phở Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%9F_H%C3%A0_N%E1%BB%99i) có những cách chế biến đặc trưng riêng. Phở Hà Nội mang vị ngọt của xương [bò](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B2), thịt vừa chín đến độ để vẫn dẻo mà không dai, màu nước phở trong, bánh phở mỏng và mềm. Sau khi được trần qua nước nóng, bánh phở được dàn đều trong bát, bên trên là những lát thịt mỏng cùng [hành hoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0nh_hoa), rau thơm. Cùng với thời gian, nhiều món phở mới xuất hiện với những cách chế biến khác nhau, như phở xào, phở rán… [153]
Ở Hà Nội còn có nhiều món ăn đặc trưng khác như
[phở cuốn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%9F#Ph.C3.A1_c.C3.A1ch), [bún thang](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%BAn_thang), [bún chả](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%BAn_ch%E1%BA%A3), [bún nem](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%BAn_nem), [bún bung](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%BAn_bung), [bún mọc](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%BAn_m%E1%BB%8Dc), [đậu phụ Mơ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADu_ph%E1%BB%A5_M%C6%A1), [bánh tôm Hồ Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1nh_t%C3%B4m_H%E1%BB%93_T%C3%A2y), bún ốc, tào phớ An Phú, nem chua làng Vẽ, nem Phùng, giò chả Ước Lễ.
### Văn hóa Thăng Long – Hà Nội
Hà Nội thường được xem như nơi tập trung những tinh hoa
[văn hóa](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a) của [miền Bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mi%E1%BB%81n_B%E1%BA%AFc_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) và cả [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). Trong hàng ngàn năm, vị trí [kinh đô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_%C4%91%C3%B4_Vi%E1%BB%87t_Nam) khiến thành phố này trở thành nơi quy tụ của những nhân vật ưu tú, những thương nhân, những nghệ nhân, những thợ thủ công lành nghề. Họ tới đây lập nghiệp, mang theo những phong tục, tập quán địa phương và Hà Nội trở thành mảnh đất tiêu biểu cho [nền văn hóa của cả Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_Vi%E1%BB%87t_Nam). Những danh nhân, nhân vật nổi tiếng của Việt Nam phần đông xuất thân từ những vùng đất khác, nhưng kinh đô Thăng Long thường là nơi họ xây dựng nên sự nghiệp. Môi trường cạnh tranh của đất kinh thành khiến những thương nhân, thợ thủ công trụ vững lại Hà Nội phải là những người xuất sắc, tài năng. Khi những người dân tứ xứ về định cư tại Thăng Long, các phong tục tập quán mà họ mang theo cũng dần thay đổi, tạo nên nét văn hóa của Hà Nội. [[154]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-154)
Thăng Long – Hà Nội,
[kinh đô của Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_%C4%91%C3%B4_Vi%E1%BB%87t_Nam), còn là nơi giao thoa của những nền văn hóa lớn. Hơn một nghìn năm Bắc thuộc đã để lại trên vùng đất Hà Nội ít nhiều những dấu ấn của nền [văn minh Trung Hoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_Trung_Qu%E1%BB%91c). Khi những người [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) vào Việt Nam, nhiều người trong số họ chỉ coi Hà Nội như một tỉnh của Trung Quốc, hoặc đơn thuần là một vùng chuyển tiếp giữa [Ấn Độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) và [Trung Hoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_g%E1%BB%8Di_Trung_Qu%E1%BB%91c). Qua những người Pháp, Hà Nội – trung tâm văn hóa của quốc gia – biết tới nền văn minh phương Tây để rồi xây dựng nên những cơ sở đầu tiên của nền nghệ thuật Việt Nam hiện đại với [155] [tân nhạc](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2n_nh%E1%BA%A1c_Vi%E1%BB%87t_Nam), [thơ mới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%A1_m%E1%BB%9Bi), [hội họa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_h%E1%BB%8Da_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit&redlink=1), [văn học hiện đại](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc_Vi%E1%BB%87t_Nam_hi%E1%BB%87n_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1), [điện ảnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_%E1%BA%A3nh_Vi%E1%BB%87t_Nam), [nhiếp ảnh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nhi%E1%BA%BFp_%E1%BA%A3nh_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit&redlink=1). Nhưng Hà Nội đầu [thế kỷ 20](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20)cũng là nơi những giá trị Pháp thống trị, cửa sổ mở ra thế giới mới của giới thượng lưu Việt Nam. Như lời của sử gia về [Đông Nam Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81)Pierre-Richard Féray: *“Ngay khi một người Việt Nam đạt được giàu sang và sống tại thành phố, anh ta bắt đầu trở nên đặc trưng Pháp. Anh ta cố gắng nói đúng giọng Pháp. Anh ta ăn, sống và thở theo cách Pháp”*. Những thập niên gần đây, một lần nữa, Hà Nội cùng Việt Nam lại tiếp nhận những làn sóng văn hóa từ [[156]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-156) [châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u)và [Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3).
Tuy là thủ đô, trung tâm văn hóa của Việt Nam, nhưng một số sự kiện văn hóa tổ chức ở Hà Nội gần đây đã xảy ra nhiều sự việc đáng chú ý, điển hình là vụ tàn phá hoa của người Hà Nội tại Lễ hội
[hoa anh đào](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_anh_%C4%91%C3%A0o) diễn ra giữa thủ đô năm [2008](https://vi.wikipedia.org/wiki/2008), hay những hành động thiếu ý thức, kém văn minh và đáng xấu hổ tại [157] [Lễ hội phố hoa Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_ph%E1%BB%91_hoa_H%C3%A0_N%E1%BB%99i)vào [Tết Dương lịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%BFt_D%C6%B0%C6%A1ng_l%E1%BB%8Bch) [2009](https://vi.wikipedia.org/wiki/2009)tổ chức tại hồ Hoàn Kiếm. Nhà văn [[158]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-158) [Băng Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C4%83ng_S%C6%A1n)phát biểu: “ *Tôi cảm thấy buồn và xấu hổ. Người Hà Nội làm xấu Hà Nội đi. Bao nhiêu năm hội hoa ở*“. Những vụ việc trên đã dấy lên làn sóng phản đối mạnh mẽ từ dư luận cả nước trên các phương tiện thông tin đại chúng, đặt câu hỏi lớn về “văn hóa người Tràng An” trong thời đại ngày nay. [Đà Lạt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Festival_Hoa_%C4%90%C3%A0_L%E1%BA%A1t), ở [TP HCM](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_hoa_Nguy%E1%BB%85n_Hu%E1%BB%87)mà không phải làm hàng rào vẫn giữ được cho đến ngày cuối cùng Có nhiều ý kiến nhận xét lối cư xử nhã nhặn, thanh lịch của người Hà Nội đang mất dần, thay vào đó là cách cư xử xô bồ, tục tĩu, huỵch toẹt, thiếu văn hóa nhất là ở giới trẻ Hà Nội. [[159]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-VE-159) [[160]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-160) [[161]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-161) Hà Nội còn nổi tiếng với “ [[162]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-162) *bún mắng, cháo chửi*” ngày càng trở nên phổ biến đã bị nhiều báo phản ánh và phê phán tuy nhiên các quán ăn có phong cách phục vụ vô văn hóa, thô lỗ, xem thường, xúc phạm khách hàng này vẫn thu hút được nhiều người đến ăn. [[163]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-163) [[164]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-164) [[165]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-165) [[166]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-166) [[167]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-167) [[168]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-168) [[169]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-169)
## Hà Nội trong nghệ thuật
Hà Nội luôn là một niềm cảm hứng sáng tác của nhiều nhạc sĩ. Đã có hàng nghìn bài hát viết về Hà Nội trong nhiều đề tài. Trước hết đó là hình ảnh của một Hà Nội với khí thế hào hùng và mạnh mẽ trong vị thế thủ đô trong cuộc đấu tranh vệ quốc. Trong những năm tháng này,
[Văn Cao](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_Cao) đã viết cho Hà Nội một số hành khúc như *Thăng Long hành khúc ca*, *Gò Đống Đa*, *Tiến về Hà Nội*. Khi những người lính thuộc [Trung đoàn Thủ Đô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_%C4%91o%C3%A0n_Th%E1%BB%A7_%C4%90%C3%B4) phải rời xa Hà Nội, một trong số đó, nhạc sĩ [Nguyễn Đình Thi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%C3%ACnh_Thi) đã viết ca khúc *, ngày nay đã trở nên quen thuộc. Người Hà Nội* Hình ảnh Hà Nội trong cuộc chiến với thực dân Pháp cũng là đề tài của các tác phẩm như: “ [[170]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-170) *Sẽ về Thủ đô*” của [Huy Du](https://vi.wikipedia.org/wiki/Huy_Du), “ *Cảm xúc tháng Mười*” của Nguyễn Thành, “ *Ba Đình nắng*” của [Bùi Công Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B9i_C%C3%B4ng_K%E1%BB%B3). Trong những tháng năm chống Mỹ, Thủ đô anh hùng trong chiến đấu và kiến thiết được khắc họa đâm nét trong các tác phẩm như “ *Bài ca Hà Nội*” của [Vũ Thanh](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_Thanh), “ *Hà Nội – Điện Biên Phủ*” của [Phạm Tuyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Tuy%C3%AAn), “ *Khi thành phố lên đèn*” của Thái Cơ, “ *Tiếng nói Hà Nội*” của [Văn An](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_An_%28nh%E1%BA%A1c_s%C4%A9%29)v.v… Bên cạnh đó, Hà Nội hiện lên với dáng vẻ cổ xưa, kiêu kỳ và lãng mạn, với “ánh đèn giăng mắc”, “có bóng trăng thơ in trên mặt hồ”, với hình ảnh người con gái “khăn san bay lả lơi trên vai ai””áo trắng Trưng Vương, Tây Sơn em tan trường về” trong những nhạc phẩm mang nhiều tính chất hoài niệm như *Hướng về Hà Nội*của [Hoàng Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_D%C6%B0%C6%A1ng), *Nỗi lòng người đi*của [Anh Bằng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh_B%E1%BA%B1ng), *Hà Nội ngày tháng cũ*của [Song Ngọc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Song_Ng%E1%BB%8Dc)hay *Gửi người em gái miền Nam*của [Đoàn Chuẩn](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Chu%E1%BA%A9n). Vẻ đẹp của thiên nhiên, cảnh vật, con người, truyền thống lịch sử và nét thanh lịch độc đáo của Hà Nội được khắc họa đậm nét qua giai điệu của nhiều nhạc sĩ Việt Nam thuộc nhiều thế hệ khác nhau, như [Hoàng Hiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Hi%E1%BB%87p)với “ *Nhớ về Hà Nội*“, [Phan Nhân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Nh%C3%A2n)với “ *Hà Nội niềm tin và hy vọng*“, [Hoàng Vân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_V%C3%A2n)với “ *Tình yêu Hà Nội*“, [Văn Ký](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_K%C3%BD)với “ *Trời Hà Nội xanh*” và “ *Hà Nội mùa xuân*“, [Nguyễn Đức Toàn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%E1%BB%A9c_To%C3%A0n)với “ *Hà Nội trái tim hồng*“, Trần Hoàn với “ *Khúc hát người Hà Nội*“, [Trịnh Công Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BB%8Bnh_C%C3%B4ng_S%C6%A1n)với “ *Nhớ mùa thu Hà Nội*“, [Nguyễn Cường](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_C%C6%B0%E1%BB%9Dng)với “ *Mãi vẫn là tuổi thơ tôi Hà Nội*“, [Dương Thụ](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Th%E1%BB%A5)với “ *Mong về Hà Nội*“, [Phú Quang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BA_Quang)với “ *Em ơi, Hà Nội phố*“, “ *Hà Nội ngày trở về*“, “ *Im lặng đêm Hà Nội*“, Phạm Minh Tuấn với “ *Hà Nội ơi thầm hát trong tôi*“, Nguyễn Tiến với “ *Chiều mưa Hà Nội*“, [Trần Quang Lộc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Quang_L%E1%BB%99c)với “ *Có phải em mùa thu Hà Nội*“, [Trương Quý Hải](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_Qu%C3%BD_H%E1%BA%A3i)với “ *Hà Nội mùa vắng những con mưa*“, Lê Vinh với “ *Hà Nội và tôi*“, Vũ Quang Trung với “ *Chiều Hà Nội*” v.v… Một số địa danh của Hà Nội cũng đi trở thành chủ đề sáng tác trong âm nhạc như “ *Một thoáng Tây Hồ*” của [Phó Đức Phương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B3_%C4%90%E1%BB%A9c_Ph%C6%B0%C6%A1ng), “ *Ngẫu hứng sông Hồng*” của [Trần Tiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ti%E1%BA%BFn), “ *Chiều Hồ Gươm*” của Đặng An Nguyên, “ *Truyền thuyết Hồ Gươm*” của Hoàng Phúc Thắng, “ *Bên lăng Bác Hồ*” của Dân Huyền v.v… Có một số tác phẩm tuy không nhắc đến địa danh Hà Nội trong tựa đề hoặc trong ca từ nhưng được lấy cảm hứng hoặc viết về chính mảnh đất này như: “ *Những ánh sao đêm*” của [Phan Huỳnh Điểu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Hu%E1%BB%B3nh_%C4%90i%E1%BB%83u), “ *Thu quyến rũ*” của Đoàn Chuẩn, “ *Từ một ngã tư đường phố*” của [Phạm Tuyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Tuy%C3%AAn), “ *Mùa xuân làng lúa làng hoa*” của Ngọc Khuê, “ *Hoa sữa*” của [Hồng Đăng](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_%C4%90%C4%83ng), “ *Thu quyến rũ*” của Đoàn Chuẩn, “ *Phố nghèo*“, “ *Ngẫu hứng phố*” của Trần Tiến,…
Trong
[văn học Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc_Vi%E1%BB%87t_Nam), Hà Nội hiện ra như một đô thị có lịch sử lâu đời, giàu truyền thống và bản sắc văn hóa. Thời phong kiến, thành Thăng Long từng là đề tài của nhiều bài thơ nổi tiếng như [171] *của* [Long thành cầm giả ca](https://vi.wikipedia.org/wiki/Long_th%C3%A0nh_c%E1%BA%A7m_gi%E1%BA%A3_ca) [Nguyễn Du](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Du)hay *của* [Thăng Long thành hoài cổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C4%83ng_Long_th%C3%A0nh_ho%C3%A0i_c%E1%BB%95) [Bà Huyện Thanh Quan](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A0_Huy%E1%BB%87n_Thanh_Quan). Ba nhà văn thường được nhắc đến khi nói về đề tài Hà Nội trong văn học là [Nguyễn Tuân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Tu%C3%A2n), [Vũ Bằng](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_B%E1%BA%B1ng)và [Thạch Lam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A1ch_Lam). Nguyễn Tuân, người sinh ra và lớn lên trong môi trường [[171]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-van_hoc-171) [nho giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nho_gi%C3%A1o), thất vọng bởi cuộc sống trong xã hội “kim khí” xô bồ, thường tìm về những giá trị cũ. Bóng dáng Hà Nội trong tác phẩm của Nguyễn Tuân là những thú chơi của các bậc tao nhân mặc khách trong *Vang bóng một thời*như thưởng trà, thả thơ, đánh thơ, hát [ca trù](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ca_tr%C3%B9)… Vũ Bằng lại qua những trang viết, như *Miếng ngon Hà Nội*và *Thương nhớ mười hai*, thể hiện nỗi nhớ và tình yêu Hà Nội, ca ngợi sự tinh tế của các món ăn, khung cảnh thiên nhiên, đất trời, cảnh vật, con người, văn hóa của thành phố. Thạch Lam được biết đến qua tập bút ký nổi tiếng *Hà Nội 36 phố phường*. Tác phẩm của Thạch Lam thể hiện sự thương xót trước những người nghèo khó, miêu tả hương vị của những món quà quê, những tiếng rao… tất cả những thứ tạo nên văn hóa Hà Nội. Nhiều nhà văn khác cũng có các tác phẩm nổi tiếng về thành phố này như [[171]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-van_hoc-171) *của* [Phố](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%91_%28ti%E1%BB%83u_thuy%E1%BA%BFt%29) [Chu Lai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chu_Lai_%28nh%C3%A0_v%C4%83n%29), *Sống mãi với thủ đô*của [Nguyễn Huy Tưởng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Huy_T%C6%B0%E1%BB%9Fng). [Bảo Ninh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_Ninh)trong *cũng dành nhiều trang viết về Hà Nội.* [Nỗi buồn chiến tranh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%E1%BB%97i_bu%E1%BB%93n_chi%E1%BA%BFn_tranh&action=edit&redlink=1)
Hình ảnh Hà Nội xuất hiện rất nhiều trên cả
[màn ảnh lớn](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_%E1%BA%A3nh) và [màn ảnh nhỏ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh). Sau khi được giải phóng vào năm 1954, không ít những bộ phim của điện ảnh cách mạng đã nói về Hà Nội, trong đó có thể đến đến *Giông tố*, *Sao tháng Tám*, *Hà Nội mùa đông năm 1946*, *Em bé Hà Nội*, *Phía bắc Thủ đô*, *Tiền tuyến gọi*. [[172]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-cin.C3.A9-172) *, tác phẩm của đạo diễn Hải Ninh, khắc họa cuộc sống của Hà Nội trong thời gian quân đội Hoa Kỳ Em bé Hà Nội* [ném bom miền Bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Linebacker_II)đã giành Bông sen vàng tại [Liên hoan phim Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_hoan_phim_Vi%E1%BB%87t_Nam)năm 1975 và giải đặc biệt của ban giám khảo LHP Liên hoan phim Moskva cùng năm đó. Sau khi Việt Nam thống nhất, một số bộ phim khác khai thác đề tài về lớp thanh niên sống ở Hà Nội thời kỳ sau chiến tranh, như [[173]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-173) *Tuổi mười bảy*, *Những người đã gặp*, *Hãy tha thứ cho em*, *Cách sống của tôi*, *Hà Nội mùa chim làm tổ*. Nhưng kể từ năm 1990, trong suốt một thập niên, phim về Hà Nội dường như vắng bóng trên màn ảnh của [[172]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_note-cin.C3.A9-172) [điện ảnh Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_%E1%BA%A3nh_Vi%E1%BB%87t_Nam). Năm 2000, đạo diễn [Việt kiều](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ph%C3%A1p_g%E1%BB%91c_Vi%E1%BB%87t) [Trần Anh Hùng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Anh_H%C3%B9ng)về Việt Nam sản xuất *, một bộ phim chính kịch, xoay quanh cuộc sống của ba chị em gái với bối cảnh Hà Nội. Để cchuẩn bị cho lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội, nhiều nhà làm phim Việt Nam đã sản xuất một vài bộ phim về đề tài này.* [Mùa hè chiều thẳng đứng](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_h%C3%A8_chi%E1%BB%81u_th%E1%BA%B3ng_%C4%91%E1%BB%A9ng)
Trong
[hội họa](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_h%E1%BB%8Da), có lẽ người thành công và gắn bó nhất với Hà Nội là họa sĩ [Bùi Xuân Phái](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B9i_Xu%C3%A2n_Ph%C3%A1i). Quê ở xã [Vân Canh](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A2n_Canh), [Hà Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_%C4%90%C3%B4ng_%28t%E1%BB%89nh%29), Bùi Xuân Phái theo học tại [Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_M%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_Vi%E1%BB%87t_Nam) và hầu như cả cuộc đời sống tại Hà Nội. Trong tranh của Bùi Xuân Phái, Hà Nội mang đầy vẻ xưa cũ với những ngôi nhà mái nâu, những con phố nhỏ. Những bức vẽ về phố cổ Hà Nội của Bùi Xuân Phái ngày nay đã trở nên nổi tiếng, thường được biết đến với tên gọi *Phố Phái*. Ngoài ra, còn có một số họa phẩm của các họa sĩ khác vẽ về người Hà Nội đã đi vào lịch sử: * của Thiếu nữ bên hoa huệ* [Tô Ngọc Vân](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4_Ng%E1%BB%8Dc_V%C3%A2n), *của* [Em Thúy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Em_Th%C3%BAy) [Trần Văn Cẩn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_C%E1%BA%A9n), *của* [Tan ca mời chị em ra họp thi thợ giỏi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tan_ca_m%E1%BB%9Di_ch%E1%BB%8B_em_ra_h%E1%BB%8Dp_thi_th%E1%BB%A3_gi%E1%BB%8Fi) [Nguyễn Đỗ Cung](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%E1%BB%97_Cung)…
## Thành phố kết nghĩa
## Đọc thêm
[Nguyễn Vinh Phúc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Vinh_Ph%C3%BAc)(2004). *Hà Nội – Con đường, dòng sông và lịch sử*. Hà Nội: Nxb Trẻ. [Tô Hoài](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4_Ho%C3%A0i)(2007). *Chuyện cũ Hà Nội*. Hà Nội: Nxb Hội Nhà Văn.
- Nguyễn Vinh Phúc (2004).
*Hà Nội qua những năm tháng*. Hà Nội: Nxb Trẻ.
- Clément, Pierre; Nathalie Lancret (2003).
*Hà Nội chu kỳ của những đổi thay hình thái kiến trúc và đô thị*. Nxb Khoa học và Kỹ thuật.
- Nguyễn Vinh Phúc (2004).
*Phố và đường Hà Nội*. Hà Nội: Nxb Giao thông Vận tải. [Logan, William Stewart](https://vi.wikipedia.org/wiki/William_Stewart_Logan)(2000). [.](http://books.google.com/books?id=QiYG5lXd4XsC&printsec=frontcover&dq=Hanoi) *Hanoi: Biography of a City* [UNSW](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_New_South_Wales)Press. [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [9780868404431](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780868404431). Truy cập ngày 9 tháng 11 năm 2010. [Papin, Philippe](https://vi.wikipedia.org/wiki/Philippe_Papin)(2001). [. Fayard.](http://books.google.com/books?id=GMX0GgAACAAJ&dq=isbn:2213606714&hl=vi) *Histoire de Hanoi* [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [2213606714](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/2213606714). Truy cập ngày 9 tháng 11 năm 2010. [Boudarel, Georges](https://vi.wikipedia.org/wiki/Georges_Boudarel); Nguyễn Văn Ký (2002). [. Rowman & Littlefield.](http://books.google.com/books?id=noDel6BsmcYC&printsec=frontcover&dq=Hanoi) *Hanoi: City of the Rising Dragon* [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0742516555](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0742516555). Truy cập ngày 9 tháng 11 năm 2010. [Boudarel, Georges](https://vi.wikipedia.org/wiki/Georges_Boudarel); Nguyễn Văn Ký (1997). [. Autrement.](http://books.google.com/books?id=3p9uAAAAMAAJ&dq=isbn:9782862607191&hl=vi&pgis=1) *Hanoi 1936-1996: du drapeau rouge au billet vert* [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [9782862607191](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9782862607191). Truy cập ngày 9 tháng 11 năm 2010.
## Chú thích
[^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-Di.E1.BB.87n_t.C3.ADch.2C_d.C3.A2n_s.E1.BB.91_1-0) [“Diện tích, dân số và mật độ dân số năm 2013 phân theo địa phương”](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=387&idmid=3&ItemID=15571). Tổng Cục Thống kê Việt Nam. Truy cập ngày 3 tháng 2 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-2) [“Dân số thành thị trung bình phân theo địa phương”](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=387&idmid=3&ItemID=14627). [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-3) [“Dân số nông thôn trung bình phân theo địa phương”](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=387&idmid=3&ItemID=14626). [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-4) [Quốc hội Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam)(1 tháng 7 năm 2002). [“Lệnh công bố về Nghị quyết của Quốc hội về sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992”](http://vanban.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=1&_page=2&mode=detail&document_id=10748)( [RTF](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_d%E1%BA%A1ng_RTF)). *(bằng* [Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t)). [Chủ tịch nước Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_%C4%90%E1%BB%A9c_L%C6%B0%C6%A1ng). tr. Điều 144, chương XI: Quốc kỳ, quốc huy, quốc ca, thủ đô, ngày quốc khánh. Truy cập 16/3/2012. “Thủ đô nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam là Hà Nội” [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-5) [Hiến pháp số 01 của Quốc hội: Hiến pháp năm 1946](http://vanban.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=1&_page=1&mode=detail&org_group_id=0&org_id=0&type_group_id=1&category_id=0&type_id=0&filters=&document_id=5803) [Quốc hội Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam), 9/11/1946 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-6) [Tổng cục Thống kê Việt Nam – Diện tích, dân số và mật độ dân số năm 2011 phân theo địa phương](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=387&idmid=3&ItemID=12875) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-7) [Tổng cục thống kê Việt Nam – Diện tích, dân số và mật độ dân số năm 2011 phân theo địa phương](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=387&idmid=3&ItemID=12875) **Hơi chếch về mạn tây bắc. Xem** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-8) [bản đồ đồng bằng sông Hồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Mienbac11.jpg) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-9) [“Hanoi GDP estimated to expand 10.6% in Jan-Sept”](http://businesstimes.com.vn/hanoi-gdp-estimated-to-expand-10-6-in-jan-sept/). Vietnam Business News. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^
**a** **ă** [“Khái quát về Hà Nội”](http://www.vietnamtravelco.com/dulich/kham-pha-du-lich-ha-noi.htm). ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** [“Thành phố Hà Nội”](http://www.vietnamtourism.com/v_pages/country/province.asp?mt=844&uid=71). Tổng cục Du lịch Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-tn1_12-0) [Sông ‘chết’ bao vây Hà Nội](http://www.thanhnien.com.vn/chinh-tri-xa-hoi/song-chet-bao-vay-ha-noi-576476.html), thanhnien, 22.6.2015 **Khánh Lan (4 tháng 12 năm 2007).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-13) [“Sông ngòi Hà Nội đang kêu cứu”](http://cpv.org.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30087&cn_id=161870). Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-14) [“Khí hậu Hà Nội”](http://www.vietnamtourism.com.vn/news/detail/347/5439). Hiệp hội Du lịch Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Quang Duẩn (2 tháng 11 năm 2008).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-15) [“Mưa lớn nhất trong gần 100 năm qua”](http://www.thanhnien.com.vn/chinh-tri-xa-hoi/mua-lon-nhat-trong-gan-100-nam-qua-132285.html). [Thanh Niên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_Ni%C3%AAn_%28b%C3%A1o%29). Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Kiều Minh (2 tháng 11 năm 2008).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-16) [“Hà Nội dẫn đầu về số người thiệt mạng do mưa lũ”](http://vtc.vn/ha-noi-dan-dau-ve-so-nguoi-thiet-mang-do-mua-lu.2.196206.htm). [VTC](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_C%C3%B4ng_ty_Truy%E1%BB%81n_th%C3%B4ng_%C4%90a_ph%C6%B0%C6%A1ng_ti%E1%BB%87n_Vi%E1%BB%87t_Nam). Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-WMO_17-0) [“World Weather Information Service – Hanoi”](http://worldweather.wmo.int/082/c00308.htm). **Baron & La Salle.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-18) *Dictionnaire des Communes administratif et militaire, France métropolitaine et France d’outre-mer*. Paris: Charles-Lavauzelle & Cie, 1949.
- ^
**a** **ă** [“Nguồn gốc dân cư”](http://vietbao.vn/Kham-pha-Viet-Nam/Khai-quat-ve-Ha-Noi/80102415/151/). *Khái quát về Hà Nội*. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. [Bản gốc](http://www.hanoi.gov.vn/hanoiwebs1/vn/gioithieuchunghanoi/group1/index.htm)lưu trữ 26/3/2011. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^
**a** **ă** **â** [{{Chú thích sách Tính đến 0 giờ ngày 8/7/2015, Dân số của Hà Nội 7.008.963 người | last = Papin | first = Philippe | title = Histoire de Hanoi | publisher = Fayard | year = 2001 | isbn = 2213606714 | pages = 381-386}}](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-papin_20-3) **b** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-21) [“Đánh giá chung tình hình dân số… Phụ lục 2”](http://hanoi.gov.vn/c/portal/render_portlet?p_l_id=28128&p_p_id=vcmsviewcontent_INSTANCE_ET18&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-2&p_p_col_pos=0&p_p_col_count=1%C2%A4tURL=/web/guest/ktxh/-/vcmsviewcontent/ET18/2525/2525/30231&_vcmsviewcontent_INSTANCE_ET18_articleId=30231&_vcmsviewcontent_INSTANCE_ET18_categoryId=2525&_vcmsviewcontent_INSTANCE_ET18_cat_parent=2525&_vcmsviewcontent_INSTANCE_ET18_struts_action=/vcmsviewcontent/view). ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. [Bản gốc](http://www.hanoi.gov.vn/web/guest/ct_trangchu?p_p_id=vcmsviewcontent_INSTANCE_GbkG&p_p_lifecycle=0&_vcmsviewcontent_INSTANCE_GbkG_struts_action=&articleId=30231&categoryId=2525)lưu trữ 26/3/2011. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-22) [“Dân số Hà Nội đứng thứ 2 cả nước”](http://hanoimoi.com.vn/Tin-tuc/Xa-hoi/225311/dan-s7889%3B-ha-n7897%3Bi-273%3B7913%3Bng-th7913%3B-2-c7843%3B-n432%3B7899%3Bc)(Thông cáo báo chí). báo [Hànộimới](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0n%E1%BB%99im%E1%BB%9Bi). 11 tháng 12 năm 2009. Truy cập ngày 10 tháng 10 năm 2011. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-TCTK_23-0) [Tổng cục Thống kê (Việt Nam)](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29)(4 tháng 1 năm 1999). [“Dân số và mật độ dân số tại thời điểm 1/4/1999 phân theo địa phương”](http://www.gso.gov.vn/Modules/Doc_Download.aspx?DocID=918)(xls) (bằng Tiếng Việt). [Tổng cục Thống kê (Việt Nam)](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29). Truy cập 25/11/2011. “Hà Nội diện tích 921,0 km², dân số 2675166, mật độ dân số 2904,6”
- ^
**a** [Hồng Khánh (29 tháng 5 năm 2008).](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-morong_24-1) **ă** [“Địa giới Hà Nội chính thức mở rộng từ 1 tháng 8”](http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/dia-gioi-ha-noi-chinh-thuc-mo-rong-tu-18-2105260.html). [VnExpress](https://vi.wikipedia.org/wiki/VnExpress). Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^
**a** **ă** [“Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam năm 2009: Kết quả toàn bộ. Trang 149-150”](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=512&idmid=5&ItemID=10798). Ban chỉ đạo Tổng điều tra dân số và nhà ở trung ương. 6/2010. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2010.
- ^
**a** **ă** [“Dân số và mật độ dân số năm 2009 phân theo địa phương”](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=387&idmid=3&ItemID=9865). [Tổng cục Thống kê Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29). Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^
**a** **ă** **â** [“Thời kỳ tiền Thăng Long”](http://vietbao.vn/Kham-pha-Viet-Nam/Thoi-ky-tien-Thang-Long/80101947/151/). *Hà Nội theo năm tháng*. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. [Bản gốc](http://www.hanoi.gov.vn/hnportal/tag.idempotent.render.userLayoutRootNode.target.n571.uP?uP_root=me&cw_xml=http://www.hanoi.gov.vn/staticwebs/fullmode/hanoitheonamthang/group1/index.htm)lưu trữ 26/3/2011. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-28) [“Hà Nội trong nghìn năm Bắc thuộc và chống Bắc thuộc”](http://vov.vn/ha-noi-ngan-nam/ha-noi-trong-nghin-nam-bac-thuoc-va-chong-bac-thuoc-111324.vov). Báo điện tử Đài Tiếng nói Việt Nam. Truy cập ngày 15 tháng 12 năm 2012. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-29) [“Hà Nội đã có bao nhiêu tên gọi?”](http://hanoi.vietnamplus.vn/Home/Nghin-nam-Thang-LongHa-Noi-qua-nhung-cai-ten/20105/1360.vnplus). VDC. [Bản gốc](http://vov.vn/Home/HA-NOI-DA-CO-BAO-NHIEU-TEN-GOI/20062/25672.vov)lưu trữ ngày 5 tháng 4 năm 2010. Truy cập ngày 22 tháng 2 năm 2006. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-30) [“Thăng Long thời Lý”](http://www.hanoi.gov.vn/hnportal/tag.idempotent.render.userLayoutRootNode.target.n571.uP?uP_root=me&cw_xml=http://www.hanoi.gov.vn/staticwebs/fullmode/hanoitheonamthang/group2/page2_1.htm). *Hà Nội theo năm tháng*. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-31) [“Thăng Long thời Trần”](http://www.hanoi.gov.vn/hnportal/tag.idempotent.render.userLayoutRootNode.target.n571.uP?uP_root=me&cw_xml=http://www.hanoi.gov.vn/staticwebs/fullmode/hanoitheonamthang/group2/page2_2.htm). *Hà Nội theo năm tháng*. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-32) [“Thăng Long – Đông Đô – Đông Quan”](http://www.hanoi.gov.vn/hnportal/tag.idempotent.render.userLayoutRootNode.target.n571.uP?uP_root=me&cw_xml=http://www.hanoi.gov.vn/staticwebs/fullmode/hanoitheonamthang/group2/page2_3.htm). *Hà Nội theo năm tháng*. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-33) [“Thăng Long thời Hậu Lê”](http://www.hanoi.gov.vn/hnportal/tag.idempotent.render.userLayoutRootNode.target.n571.uP?uP_root=me&cw_xml=http://www.hanoi.gov.vn/staticwebs/fullmode/hanoitheonamthang/group2/page2_4.htm). *Hà Nội theo năm tháng*. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-34) [“Đông Kinh Kẻ Chợ thời Mạc và Lê Mạt”](http://www.hanoi.gov.vn/hnportal/tag.idempotent.render.userLayoutRootNode.target.n571.uP?uP_root=me&cw_xml=http://www.hanoi.gov.vn/staticwebs/fullmode/hanoitheonamthang/group2/page2_5.htm). *Hà Nội theo năm tháng*. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-35) [“Thăng Long thời Tây Sơn”](http://www.hanoi.gov.vn/hnportal/tag.idempotent.render.userLayoutRootNode.target.n571.uP?uP_root=me&cw_xml=http://www.hanoi.gov.vn/staticwebs/fullmode/hanoitheonamthang/group2/page2_6.htm). *Hà Nội theo năm tháng*. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^
**a** **ă** [“Thời kỳ Hà Nội”](http://www.hanoi.gov.vn/hnportal/tag.idempotent.render.userLayoutRootNode.target.n571.uP?uP_root=me&cw_xml=http://www.hanoi.gov.vn/staticwebs/fullmode/hanoitheonamthang/group3/index.htm). *Hà Nội theo năm tháng*. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-37) [Nguyễn Vinh Phúc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Vinh_Ph%C3%BAc). [“Hà Nội nghĩa là gì?”](http://web.archive.org/web/20030908085114/http://hanoi.vnn.vn/chuyen_de/0010/ban_co_biet/bai_1.htm). [VDC](https://vi.wikipedia.org/wiki/VDC). Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **An Chi (12:10:00 26/09/2010).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-38) [“Nghĩa của hai địa danh Thăng Long và Hà Nội”](http://cand.com.vn/vi-VN/vanhoa/2010/9/137565.cand). *Chuyên đề An ninh thế giới số 996*(bằng Tiếng Việt) (996) (An ninh thế giới). Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2011. ‘ *“trước khi nước Đại Nam bị thực dân Pháp xâm lược và cai trị thì Hà Nội chưa bao giờ là tên của một kinh thành hay một thành phố cả”*’
- ^
**a** **ă** [“Hà Nội thời Pháp thuộc”](http://www.hanoi.gov.vn/hanoiwebs1/vn/gioithieuchunghanoi/group2/group2_1/page2_1_8.htm). *Hà Nội theo năm tháng*. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Logan, William Stewart (2000).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-40) [.](http://books.google.com/books?id=QiYG5lXd4XsC&printsec=frontcover&dq=Hanoi) *Hanoi: Biography of a City* [UNSW](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_New_South_Wales)Press. tr. 86. [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [9780868404431](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780868404431). Truy cập ngày 9 tháng 11 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-NQKS_41-0) [“Nghị quyết không số của Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa về việc mở rộng thành phố Hà Nội”](http://vbqppl.moj.gov.vn/vbpq/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=1374)(Thông cáo báo chí). [Phó Chủ tịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Xi%E1%BB%83n) [Ủy ban Thường vụ Quốc hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BB%A6y_ban_Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_v%E1%BB%A5_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i) [khóa II](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_II). 20/4/1961. Truy cập ngày 11 tháng 11 năm 2012. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-78CP_42-0) [“Quyết định 78-CP chia các khu vực nội thành và ngoại thành của Thành phố Hà Nội”](http://thuvienphapluat.vn/archive/Quyet-dinh/Quyet-dinh-78-CP-chia-khu-vuc-noi-ngoai-thanh-thanh-pho-Ha-Noi-vb20286t17.aspx)(Thông cáo báo chí). [Thủ tướng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%93ng) [Hội đồng Chính phủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Vi%E1%BB%87t_Nam). 31/5/1961. Truy cập ngày 11 tháng 11 năm 2012. **Herring, George (1979).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-43) *America’s Longest War*. John Wikey & Sons. tr. 248. **Morocco, John (1985).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-44) *Rain of Fire: Air War, 1969–1973*. Boston: Boston Publishing Company. tr. 150. **“North Vietnam Says 1,318 Dead in the Raids on Hanoi”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-45) [New York Times](https://vi.wikipedia.org/wiki/The_New_York_Times). [tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_n%C4%83m)năm [1973](https://vi.wikipedia.org/wiki/1973). tr. 3. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-46) [“Hà Nội ngày nay”](http://www.hanoi.gov.vn/hnportal/tag.idempotent.render.userLayoutRootNode.target.n571.uP?uP_root=me&cw_xml=http://www.hanoi.gov.vn/staticwebs/fullmode/hanoitheonamthang/group6/index.htm). *Hà Nội theo năm tháng*. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-47) [Nguyễn Phú Trọng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BA_Tr%E1%BB%8Dng). [“Hà Nội – 50 năm chiến đấu, xây dưng và phát triển”](http://www.hanoi.gov.vn/hnportal/tag.idempotent.render.userLayoutRootNode.target.n571.uP?uP_root=me&cw_xml=http://www.hanoi.gov.vn/staticwebs/fullmode/50nam/group2/index.htm). ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-QH8_48-0) [“NGHỊ QUYẾT CỦA KỲ HỌP THỨ 9, QUỐC HỘI KHÓA VIII, NGÀY 12-8-1991 VỀ VIỆC ĐIỀU CHỈNH ĐỊA GIỚI HÀNH CHÍNH MỘT SỐ TỈNH, THÀNH PHỐ TRỰC THUỘC TRUNG ƯƠNG”](http://quochoi.vn/Sach_QH/VKQHtoantapVII3/1991/QH1991_40.htm)(Thông cáo báo chí). [Chủ tịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Quang_%C4%90%E1%BA%A1o) [Quốc hội Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam) [khóa VIII](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_VIII&action=edit&redlink=1). 8 tháng 12 năm 1991. Truy cập 21/12/2011. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-49) [Nghị định 69-CP năm 1995 về việc thành lập quận Tây Hồ](http://thuvienphapluat.vn/archive/Nghi-dinh/Nghi-dinh-69-CP-thanh-lap-quan-Tay-Ho-thuoc-thanh-pho-Ha-Noi-vb39593t11.aspx) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-50) [Nghị định 74-CP năm 1996 về việc thành lập quận Thanh Xuân và quận Cầu Giấy](http://thuvienphapluat.vn/archive/Nghi-dinh/Nghi-dinh-74-CP-thanh-lap-quan-Thanh-Xuan-quan-Cau-Giay-thanh-lap-va-doi-ten-mot-so-phuong-thuoc-thanh-pho-Ha-Noi-vb40215t11.aspx) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-51) [Nghị định 132/2003/NĐ-CP năm 2003 về việc thành lập quận Long Biên và quận Hoàng Mai](http://thuvienphapluat.vn/archive/Nghi-dinh/Nghi-dinh-132-2003-ND-CP-dieu-chinh-dia-gioi-hanh-chinh-de-thanh-lap-quan-Long-Bien-Hoang-Mai-phuong-thuoc-quan-Hoang-Mai-Ha-Noi-vb51571t11.aspx)
- ^
**a** **ă** [“30% dân số nội thành ở Hà Nội sống dưới mức 3m²/người”](http://www1.laodong.com.vn/pls/bld/folder$.view_item_detail%2871213%29). [báo Lao Động](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lao_%C4%90%E1%BB%99ng_%28b%C3%A1o%29). [1/7/](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_7)2003 9:59:49. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Nguyễn Hiền.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-53) [“Hà Nội phát triển và đầu tư”](http://dantri.com.vn/xem-an-choi/ha-noi-phat-trien-va-dau-tu-145771.htm). Dân trí. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Hương Thu.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-54) [“Không khí Hà Nội ‘bẩn hạng nhất châu Á’”](http://vnexpress.net/tin-tuc/khoa-hoc/khong-khi-ha-noi-ban-hang-nhat-chau-a-2226380.html). VnExpress. Truy cập ngày 22 tháng 3 năm 2012. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-55) [“Hà Nội: Thành lập quận Hà Đông, chuyển TP Sơn Tây thành thị xã”](http://www.tienphong.vn/xa-hoi/146364/Ha-Noi-Thanh-lap-quan-Ha-Dong-chuyen-TP-Son-Tay-thanh-thi-xa.html). Tiền Phong. 11 tháng 12 năm 2008. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-56) [Nghị quyết 132/NQ-CP năm 2013 chia huyện Từ Liêm thành 2 quận Bắc Từ Liêm và Nam Từ Liêm](http://thuvienphapluat.vn/archive/Nghi-quyet-132-NQ-CP-nam-2013-dieu-chinh-dia-gioi-hanh-chinh-Tu-Liem-Ha-Noi-vb217666.aspx) **unesco.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-57) [“DELFT, HANOI, ZUK MIKAEL, QUITO AND TIMBUCTU TO RECEIVE 1998-1999 UNESCO CITIES FOR PEACE PRIZE”](http://www.unesco.org/bpi/eng/unescopress/1999/99-160e.shtml). Truy cập 21/07/2013. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-58) [“Hà Nội xây dựng chủ nghĩa xã hội những năm cuối thế kỷ 20”](http://web.archive.org/web/20100914081756/http://thanglonghanoi.gov.vn/channel/102/2010/06/5794/#ph1DbCsMBBJA). Văn phòng Ban chỉ đạo Quốc gia Kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long. [Bản gốc](http://www.thanglonghanoi.gov.vn/channel/102/2010/06/5794/#ZCRsaJHg4yqh)lưu trữ 14/9/2010. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **An Trân (30 tháng 3 năm 2010).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-59) [“Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và tầm nhìn 2050”](http://hanoimoi.com.vn/Tin-tuc/Quy-hoach/318186/qh-chung-xd-thu-do-ha-noi-den-nam-2030-va-tam-nhin-2050). Hà Nội mới. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-60) [“Khu phố cổ”](http://web.archive.org/web/20040612113824/http://www.hanoi.gov.vn/hanoiwebs/administration/departments/sodulich/kientruchanoi1.htm). *Kiến trúc Hà Nội*(bằng Tiếng Việt). Sở Du lịch Hà Nội. [Bản gốc](http://www.hanoi.gov.vn/hanoiwebs/administration/departments/sodulich/kientruchanoi1.htm)lưu trữ ngày 6 tháng 12 năm 2004. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Văn Phúc Hậu (5 tháng 2 năm 2006).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-61) [“Những căn “nhà khổ””](http://www.sggp.org.vn/phongsudieutra/nam2006/thang2/94929/). *Đến với khu phố cổ Hà Nội*(Sài Gòn giải phóng). Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^
**a** **ă** **â** [Lý Trực Dũng (21 tháng 2 năm 2008).](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-tiasang_62-3) **b** [“Kiến trúc Thăng Long-Hà nội trước ngưỡng cửa 1000 năm”](http://www.tiasang.com.vn/Default.aspx?tabid=70&CategoryID=11&News=1957). Tia Sáng. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-63) [“Khu thành cổ”](http://www.hanoi.gov.vn/hanoiwebs/administration/departments/sodulich/kientruchanoi2.htm). *Kiến trúc Hà Nội*. Sở Du lịch Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Kim Tân (1 tháng 8 năm 2010).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-64) [“Hoàng thành Thăng Long được công nhận di sản văn hoá thế giới”](http://dantri.com.vn/xa-hoi/hoang-thanh-thang-long-duoc-cong-nhan-di-san-van-hoa-the-gioi-412558.htm). [Dân trí](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A2n_tr%C3%AD_%28b%C3%A1o%29). Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Kim Tân (1 tháng 10 năm 2010).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-65) [“Khai lễ kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long”](http://dantri.com.vn/xa-hoi/khai-le-ky-niem-1000-nam-thang-long-426054.htm). Dân trí. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-66) [Nguyễn Vinh Phúc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Vinh_Ph%C3%BAc)(31 tháng 12 năm 2008). [“Những khu phố cũ ở Hà Nội”](http://www.nguoihanoi.com.vn/modules.php?name=News&op=viewst&sid=1521). Báo Người Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-67) [“Kiến trúc thời Pháp thuộc”](http://www.hanoi.gov.vn/hanoiwebs/administration/departments/sodulich/kientruchanoi3.htm). *Kiến trúc Hà Nội*. Sở Du lịch Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Tâm Anh (14 tháng 11 năm 2008).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-68) [“Khu phố Pháp Hà Nội đang biến dạng”](http://dothi.net/chinh-sach-quy-hoach/khu-pho-phap-ha-noi-dang-bien-dang-ar7645.htm). [VnExpress](https://vi.wikipedia.org/wiki/VnExpress). Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-69) [“Kiến trúc hiện đại”](http://www.hanoi.gov.vn/hanoiwebs/administration/departments/sodulich/kientruchanoi4.htm). *Kiến trúc Hà Nội*. Sở Du lịch Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-70) [“Hà Nội có thêm 43 tuyến đường, phố mới”](http://enternews.vn/ha-noi-co-them-43-tuyen-duong-pho-moi.html)(Thông cáo báo chí). Lưu Vân, báo Diễn đàn Doanh nghiệp. 25/08/2010 – 11:31. Truy cập 23/10/2012. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-71) [“Hà Nội đặt tên cho 34 đường phố mới”](http://thanglong.chinhphu.vn/Home/Ha-Noi-dat-ten-cho-34-duong-pho-moi/20127/6196.vgp)(Thông cáo báo chí). Liên Phương, Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. 13/07/2012, 17:22:00. Truy cập 23/10/2012. [“Bế mạc kỳ họp thứ 5 HĐND thành phố Hà Nội khóa XIV”](http://hanoimoi.com.vn/Tin-tuc/Chinh-tri/553174/be-mac-ky-hop-thu-5-hdnd-thanh-pho-ha-noi-khoa-xiv)(Thông cáo báo chí). Báo Hànộimới. 20:35 13/07/2012. Truy cập 23/10/2012. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-72) [“”Nghĩa địa chôn” 140.000 tỷ đồng ở Hà Nội, TP HCM?”](http://enternews.vn/nghia-dia-chon-140-000-ty-dong-o-ha-noi-tp-hcm.html)(Thông cáo báo chí). Ngọc Sơn, báo Diễn đàn Doanh nghiệp. 22/10/2012 – 12:00 AM. Truy cập 23/10/2012. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-73) [“Công trình tôn giáo – tín ngưỡng”](http://web.archive.org/web/20040606170001/http://www.hanoi.gov.vn/hanoiwebs/administration/departments/sodulich/congtrinhtongiao_tinnguong.htm). *Kiến trúc Hà Nội*. Sở Du lịch Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-74) [“Chùa Trấn Quốc”](http://www.hanoi.gov.vn/hnportal/tag.idempotent.render.userLayoutRootNode.target.n638.uP?uP_root=me&cw_xml=http://www.hanoi.gov.vn/staticwebs/fullmode/gioithieuchunghanoi/group2/group2_4/group2_4_1/page2_4_1_7.htm). ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [ *sai nguồn*] [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-75) **(tiếng Anh)**Logan, William Stewart (2000). [.](http://books.google.com/books?id=QiYG5lXd4XsC&printsec=frontcover#PPA90,M2) *Hanoi: Biography of a City* [Kensington](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kensington,_New_South_Wales&action=edit&redlink=1): [UNSW](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_New_South_Wales)Press. tr. 90. [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [9780868404431](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780868404431). Truy cập ngày 9 tháng 11 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-76) [“Chùa Thầy – Thiên Phúc Tự – Nét đẹp cổ kính”](http://dulichvn.org.vn/index.php?category=2500&itemid=19). [Đài Truyền hình Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0i_Truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh_Vi%E1%BB%87t_Nam). 8 tháng 4 năm 2008. [Bản gốc](http://old.vtv.vn/Article/Get/Chua-Thay---Thien-Phuc-Tu-5d7f86be14.html)lưu trữ ngày 4 tháng 9 năm 2008. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-77) [Thánh đường Hồi giáo giữa lòng thủ đô](http://diadiem.chodientu.vn/dinh-den-chua-nha-tho/thanh-duong-hoi-giao-al-nour-60675.html)Mai Uyên, VnExpress 28/4/2014 | 11:13 GMT+7 **Trần Hùng.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-78) [“Bảo tồn di sản kiến trúc trong quy hoạch phát triển thủ đô”](http://www.lichsuvietnam.vn/1000namthanglong/baotondisanthudo.html). *Từ Thăng Long tới Hà Nội*. VDC. [Bản gốc](http://hanoi.vnn.vn/chuyen_de/9907/phan3/hanoi_homnay/kinhte_xahoi/bao_ton_ds.html)lưu trữ ngày 6 tháng 3 năm 2009. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-79) [Thủ tướng chính phủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_T%E1%BA%A5n_D%C5%A9ng). [“Nghị định số 42/2009/NĐ-CP của Chính phủ: Về việc phân loại đô thị ở Việt Nam”](http://vanban.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=1&_page=1&mode=detail&document_id=86490). [Chính phủ Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Vi%E1%BB%87t_Nam). Truy cập ngày 1 tháng 7 năm 2009. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-80) [ban nhân dân-thanh-pho-Ha-Noi-tai-dac-cu/20116/94443.vnplus “Chủ tịch HĐND, ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội tái đắc cử”](http://www.vietnamplus.vn/Home/Chu-tich-HDND-%E1%BB%A7y). Thông tấn xã Việt Nam. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2011. **Anhthu (5:02 24/07/2008).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-81) [“Công bố trụ sở chính thức của các cơ quan TP Hà Nội (mới)”](http://hanoimoi.com.vn/Ban-in/Van-ban-moi/174817/cong-b7889;-tr7909;-s7903;-chinh-th7913;c-c7911;a-cac-c417;-quan-tp-ha-n7897;i-m7899;i). Báo [Hànộimới](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0n%E1%BB%99im%E1%BB%9Bi). Truy cập 24/6/2015.
- ^
**a** **ă** [“Chiến lược phát triển kinh tế – xã hội thủ đô Hà Nội thời kỳ 2001 – 2010”](http://hanoi.gov.vn/web/guest/ktxh/-/vcmsviewcontent/ET18/2527/2527/30242). ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. cập nhật 00:00 29/04/2005 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-83) [“Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh của Việt Nam năm 2014”](http://pcivietnam.org/tailieu/2014_Bao_cao_PCI_final.pdf). Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam. Truy cập ngày 24 tháng 4 năm 2015. **Anh Phương (10 tháng 3 năm 2008).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-84) [“Năm 2007, thu nhập bình quân của Hà Nội là 31,8 triệu đồng/người/năm”](http://www.sggp.org.vn/xahoi/2008/3/145499/). Sài Gòn giải phóng. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-85) [“Đầu tư trực tiếp của nước ngoài được cấp giấy phép năm 1988 – 2007 phân theo địa phương”](http://www.gso.gov.vn/Modules/Doc_Download.aspx?DocID=8715). Tổng cục Thống kê Việt Nam. [Bản gốc](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=392&idmid=3&ItemID=7490)lưu trữ ngày 25 tháng 3 năm 2011. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Vân Anh (4 tháng 12 năm 2007).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-86) [“Kinh tế Hà Nội tăng trưởng kỷ lục”](http://vietbao.vn/Chinh-Tri/Kinh-te-Ha-Noi-tang-truong-ky-luc/20758000/96/). VietNamNet. [Bản gốc](http://web-beta.archive.org/web/20071213061711/http://www.vietnamnet.vn/chinhtri/2007/12/758000/)lưu trữ ngày 12 tháng 4 năm 2007. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Huyền Hương (26 tháng 6 năm 2008).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-87) [“Hà Nội: Nhiều biện pháp quyết liệt phòng chống nạn ô nhiễm môi trường”](http://www.cpv.org.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30179&cn_id=234486#QPAWf3QrrpQx). Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Vũ Duy Thái (9 tháng 10 năm 2004).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-88) [“50 năm kinh tế tư nhân Hà Nội”](http://kinhdoanh.vnexpress.net/tin-tuc/vi-mo/50-nam-kinh-te-tu-nhan-ha-noi-2679938.html). VnExpress. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Ngọc Hải, Thái Hà – ANHTHU (1 tháng 8 năm 2008).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-89) [“Tạo thị trường mở, giảm sức ép việc làm”](http://hanoimoi.com.vn/Tin-tuc/Kinh-te/175691/t7841%3Bo-th7883%3B-tr432%3B7901%3Bng-m7903%3B-gi7843%3Bm-s7913%3Bc-ep-vi7879%3Bc-lam). Hà Nội mới. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Đoàn Loan (5 tháng 10 năm 2004).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-90) [“Kinh tế Hà Nội trước thách thức tụt hậu”](http://kinhdoanh.vnexpress.net/tin-tuc/vi-mo/kinh-te-ha-noi-truoc-thach-thuc-tut-hau-2679993.html). VnExpress. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-91) [“Hà Nội: Đón trên 1,1 triệu lượt khách du lịch quốc tế”](http://dulich.tuoitre.vn/tin/20071128/ha-noi-don-tren-11-trieu-luot-khach-du-lich-quoc-te/231494.html). Tổng cục Du lịch. 28 tháng 11 năm 2007. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Đổng Thị Kim Vui (13 tháng 12 năm 2007).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-92) [“Du lịch thành phố Hồ Chí Minh: Chuyển biến rõ rệt sau 1 năm gia nhập WTO”](http://www.vietnamtourism.gov.vn/index.php?option=com_content&task=view&id=4587&Itemid=147). Tổng cục Du lịch Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Lê Nam (18 tháng 12 năm 2008).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-93) [“Ngành du lịch Hà Nội Phấn đấu đón 10,5 triệu lượt khách du lịch”](http://tourdulich.net/webplus/viewer.asp?pgid=5&aid=2478). Kinh tế & Đô thị. [Bản gốc](http://vietnamtourism.com.vn/news/en/detail/92/14263/)lưu trữ ngày 18 tháng 12 năm 2008. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Khánh Linh (2 tháng 10 năm 2006).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-baotang_94-0) [“Du lịch Hà Nội: Nỗi buồn của người tâm huyết…”](http://vnn.vietnamnet.vn/vanhoa/tintuc/2006/10/617848/). [Vietnam Net](https://vi.wikipedia.org/wiki/VietNamNet). Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Nguyên Minh (12 tháng 10 năm 2007).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-95) [“Hà Nội: Chạy đua đầu tư khách sạn cao cấp”](http://www.sggp.org.vn/daututaichinh/2007/10/125157/). SGGP. Truy cập ngày 25 tháng 3 năm 2011. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-96) [“Health & safety”](http://www.lonelyplanet.com/vietnam/hanoi/practical-information/health). Lonely Planet. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **T.Mai (17 tháng 8 năm 2010).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-97) [“Hà nội qua bưu ảnh cổ: Sân bay Bạch Mai”](https://web.archive.org/web/20150402171658/http://phapluatxahoi.vn/thang-long-ha-noi/san-bay-bach-mai-69786). Pháp Luật & Xã hội. Truy cập ngày 30 tháng 1 năm 2012.
- ^
**a** **ă** [“Giao thông Hà Nội: Tùy tiện, hỗn loạn”](http://baotintuc.vn/van-de-quan-tam/giao-thong-ha-noi-tuy-tien-hon-loan-20120815014419898.htm). Báo Tin tức VN. 15 tháng 8 năm 2012. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-99) [“’Hết bịt lại thông’ ngã ba – tư: Dấu hiệu phá sản?”](http://web.archive.org/web/20100607023559/http://www.baodatviet.vn/Home/chinhtrixahoi/Het-bit-lai-thong-nga-ba--tu-Dau-hieu-pha-san/20106/96062.datviet). Đất Việt. 4 tháng 6 năm 2010. [Bản gốc](http://baodatviet.vn/chinh-tri-xa-hoi/201006/Het-bit-lai-thong-nga-ba-tu-dau-hieu-pha-san-2198940/)lưu trữ ngày 6 tháng 7 năm 2010. **Đặng Lê (8 tháng 12 năm 2006).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-100) [“Giao thông Hà Nội qua cái nhìn của GS Seymour Papert”](http://dantri.com.vn/xa-hoi/giao-thong-ha-noi-qua-cai-nhin-cua-gs-seymour-papert-158279.htm). [Dân Trí (báo)](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A2n_tr%C3%AD_%28b%C3%A1o%29). Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^
**a** [Hà Lan (29 tháng 7 năm 2008).](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-quyhoachgiaothong_101-1) **ă** [“Quy hoạch giao thông Hà Nội mở rộng: Cần 100.000 tỷ đồng”](http://www.sggp.org.vn/doisonghanoi/2008/7/160205/). Sài Gòn giải phóng. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Thanh Xuân (29 tháng 4 năm 2008).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-102) [“Mở rộng Hà Nội, quy hoạch giao thông sẽ như thế nào?”](http://vtc.vn/mo-rong-ha-noi-quy-hoach-giao-thong-se-nhu-the-nao.2.177509.htm). [VTC](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_C%C3%B4ng_ty_Truy%E1%BB%81n_th%C3%B4ng_%C4%90a_ph%C6%B0%C6%A1ng_ti%E1%BB%87n_Vi%E1%BB%87t_Nam). Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^
**a** **ă** [“Giảm ùn tắc và giảm tai nạn ở Hà Nội: Quá khó”](http://www.tinmoi.vn/giam-un-tac-va-giam-tai-nan-o-ha-noi-qua-kho-01686171.html). Tin Mới VN. 20 tháng 12 năm 2011. **T.Trúc (27 tháng 6 năm 2006).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-104) [“Hà Nội và TP.HCM trong nhóm 50 thành phố đắt đỏ nhất thế giới”](http://tuoitre.vn/tin/kinh-te/20060627/ha-noi-va-tphcm-trong-nhom-50-thanh-pho-dat-do-nhat-the-gioi/146903.html). Tuổi Trẻ. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^
**a** **ă** [“Gia đình trẻ mua nhà ở Hà Nội: Khó hơn lên trời! (Kỳ II)”](http://www.anninhthudo.vn/xa-hoi/gia-dinh-tre-mua-nha-o-ha-noi-kho-hon-len-troi/312268.antd)(bằng Tiếng Việt). An ninh Thủ đô. 15 tháng 10 năm 2007. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. “Sở Tài nguyên Môi trường và Nhà đất Hà Nội vừa cho biết, qua điều tra sơ bộ, trên địa bàn thành phố, chỉ có khoảng 30% cán bộ, công nhân, viên chức được phân phối nhà ở” **Tacdat (29 tháng 4 năm 2012).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-106) [“Hướng dẫn thủ tục mua bán nhà ở”](http://web.archive.org/web/20121021023815/http://tacdat.vn/?page=chi-tiet-trai-nghiem&name_id=huong-dan-trinh-tu-thu-tuc-mua-ban-nha-o&portal=vnbatdongsan). [Lao Động](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lao_%C4%90%E1%BB%99ng_%28b%C3%A1o%29). [Bản gốc](http://tacdat.vn/?page=chi-tiet-trai-nghiem&name_id=huong-dan-trinh-tu-thu-tuc-mua-ban-nha-o&portal=vnbatdongsan)lưu trữ 21/10/2012. Truy cập ngày 3 tháng 7 năm 2012. **Đức Văn (5 tháng 8 năm 2009).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-107) [“Xóm nhà tranh trong lòng Hà Nội”](http://web.archive.org/web/20100107061301/http://www.laodong.com.vn/Home/Xom-nha-tranh-trong-long-Ha-Noi/20098/149928.laodong). [Lao Động](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lao_%C4%90%E1%BB%99ng_%28b%C3%A1o%29). Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-108) [Nhà nước thiệt hại 3.000 tỉ đồng do quyết định duyệt giá đất của UBND TP Hà Nội](http://tuoitre.vn/tin/chinh-tri-xa-hoi/20060928/nha-nuoc-thiet-hai-3000-ti-dong-do-quyet-dinh-duyet-gia-dat-cua-ubnd-tp-ha-noi/164277.html)Theo [Thanh Niên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_Ni%C3%AAn_%28b%C3%A1o%29) [Tuổi Trẻ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tu%E1%BB%95i_Tr%E1%BA%BB_%28b%C3%A1o%29)cập nhật 28/09/2006 11:19 GMT+7 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-109) [“Số cơ sở khám, chữa bệnh trực thuộc sở Y tế phân theo địa phương”](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=395&idmid=3&ItemID=11309). Tổng cục Thống kê Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2012. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-110) [“Số giường bệnh trực thuộc sở Y tế phân theo địa phương”](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=395&idmid=3&ItemID=11306). Tổng Cục Thống kê Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2012. **Cá biệt có khi lên đến 8-9 người bệnh/giường** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-111) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-112) [“Số cán bộ ngành Y trực thuộc sở Y tế phân theo địa phương”](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=395&idmid=3&ItemID=11303). Tổng Cục Thống kê Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2012. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-113) [“Bệnh viện quá tải, Thủ tướng yêu cầu đầu tư cho tuyến dưới”](http://doisong.vnexpress.net/tin-tuc/gia-dinh/benh-vien-qua-tai-thu-tuong-yeu-cau-dau-tu-cho-tuyen-duoi-2271534.html)(Thông cáo báo chí). Nam Phương, VnExpress. 24/11/2009 08:09 GMT+7. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-114) [“Hà Nội: quá tải ở các bệnh viện chuyên khoa đầu ngành”](http://tuoitre.vn/tin/chinh-tri-xa-hoi/20040902/ha-noi-qua-tai-o-cac-benh-vien-chuyen-khoa-dau-nganh/46781.html)(Thông cáo báo chí). Lan Anh, [Tuổi Trẻ (báo)](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tu%E1%BB%95i_Tr%E1%BA%BB_%28b%C3%A1o%29). 02/09/2004 06:00 (GMT + 7). **Hạnh Ngân (12 tháng 7 năm 2007).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-115) [“Năm 2010, Hà Nội sẽ có 2.500 giường bệnh tư nhân”](http://www.tienphong.vn/Suc-Khoe/89603/Nam-2010-Ha-Noi-se-co-2500-giuong-benh-tu-nhan.html). Tiền Phong. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **P. Thanh (15 tháng 8 năm 2008).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-116) [“Y tế Hà Nội ngổn ngang khó khăn”](http://dantri.com.vn/suc-khoe/y-te-ha-noi-ngon-ngang-kho-khan-246569.htm). Dân Trí. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-117) [Trạng nguyên Việt Nam#Thống kê](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A1ng_nguy%C3%AAn_Vi%E1%BB%87t_Nam#Th.E1.BB.91ng_k.C3.AA) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-118) [“Đại học Đông Dương: Nền móng của giáo dục đại học hiện đại ở Việt Nam”](http://web.archive.org/web/20070325232737/http://www.tchdkh.org.vn/tchitiet.asp?code=2157). Tạp chí Hoạt động Khoa học. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-119) [“Số lớp học phổ thông tại thời điểm 30/9 phân theo địa phương”](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=395&idmid=3&ItemID=10125). Tổng Cục Thống kê Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-120) [“Số trường phổ thông tại thời điểm 30/9 phân theo địa phương”](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=395&idmid=3&ItemID=10127). Tổng Cục Thống kê Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-121) [“Số học sinh phổ thông tại thời điểm 31/12 phân theo địa phương”](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=395&idmid=3&ItemID=10106). Tổng Cục Thống kê Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-122) [“Danh sách các trường THPT công lập, dân lập và bán công”](http://www.hanoi.gov.vn/hanoiwebs/administration/departments/sogiaoducdaotao/donvitructhuoc/thpt/conglap/DVtructhuoc_THPT_Conglap.htm). Sở Giáo dục và Đào tại Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Tiến Dũng (29 tháng 10 năm 2008).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-123) [“Hà Nội dẫn đầu cả nước về số người mù chữ”](http://vnexpress.net/tin-tuc/giao-duc/ha-noi-dan-dau-ca-nuoc-ve-so-nguoi-mu-chu-2111058.html). VnExpress. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-124) [“Số giáo viên, số sinh viên đại học và cao đẳng phân theo địa phương”](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=395&idmid=3&ItemID=7699). Tổng Cục Thống kê Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^
**a** [Phạm Tấn (1 tháng 2 năm 2009).](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-BDHN_125-1) **ă** [“Chuyện bóng đá Thủ đô”](http://thethaovanhoa.vn/v-league/chuyen-bong-da-thu-do-n2009020109503315.htm). Thể thao & Văn hóa Online. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-126) [“Thể thao Hà Nội đón nhận Huân chương Độc lập hạng Nhất”](http://nld.com.vn/the-thao/the-thao-ha-noi-don-nhan-huan-chuong-doc-lap-hang-nhat-103340.htm). Người lao động. 28 tháng 10 năm 2004. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Minh Giang (10 tháng 3 năm 2008).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-127) [“Thể thao Hà Nội vươn ra sân chơi lớn”](http://www.nhandan.com.vn/mobile/_mobile_thethao/_mobile_binhluan/item/8551502.html). [Nhân Dân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A2n_D%C3%A2n_%28b%C3%A1o%29). Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Huệ Anh (31 tháng 10 năm 2008).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-128) [“Sinh viên thiếu sân chơi trầm trọng”](http://www.anninhthudo.vn/Xa-hoi/Sinh-vien-thieu-san-choi-tram-trong/335776.antd). An ninh Thủ đô. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **X.T. (2 tháng 9 năm 2003).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-129) [“Khánh thành sân vận động quốc gia Mỹ Đình”](http://thethao.vnexpress.net/tin-tuc/bong-da-quoc-te-giai-ngoai-hang-anh/khanh-thanh-san-van-dong-quoc-gia-my-dinh-1081251.html)(bằng Tiếng Việt). VnExpress. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-130) [“Việt Nam giành quyền đăng cai ASIAD 18”](http://laodong.com.vn/the-thao/viet-nam-gianh-quyen-dang-cai-asiad-18-90890.bld). 11 tháng 8 năm 2012. Truy cập 25/04/2014. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-131) [“Việt Nam giành quyền đăng cai ASIAD 2019”](http://thethao.vnexpress.net/tin-tuc/cac-mon-khac/viet-nam-gianh-quyen-dang-cai-asiad-2019-2381153.html). 11 tháng 8 năm 2012. Truy cập 25/04/2014. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-132) [“Việt Nam rút đăng cai ASIAD 18”](http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/viet-nam-rut-dang-cai-asiad-18-2979360.html). 17/04/2014. Truy cập 25/04/2014. **Tiểu Hàn (17/04/2014).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-133) [“Việt Nam rút đăng cai ASIAD 18”](http://vtc.vn/viet-nam-rut-dang-cai-asiad-18.200.484250.htm). Truy cập 25/04/2014. **Đoàn Hoàng Đang (29 tháng 4 năm 2008).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-134) [“Sân khấu Hà Nội: Những chuyện… lạ đời!”](http://tintuc.timnhanh.com.vn/print/20080429/167632). Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-135) [“Điểm biểu diễn Văn hóa nghệ thuật”](http://www.hanoi.gov.vn/hnportal/tag.idempotent.render.userLayoutRootNode.target.n653.uP?icc-req=true&c=news&a=catview&d=50&childId=50). ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **D. Diễm (18 tháng 5 năm 2005).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-136) [“Các bảo tàng loay hoay tìm cách hút khách”](http://vietbao.vn/Van-hoa/Cac-bao-tang-loay-hoay-tim-cach-hut-khach/20433089/181/)(bằng Tiếng Việt). VietNamNet. [Bản gốc](http://www.vietnamnet.vn/vanhoa/vandekhac/2005/05/433089/)lưu trữ 18 Tháng năm 2005, 19:46 GMT+7. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-137) [“Số thư viện do địa phương quản lý phân theo địa phương”](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=395&idmid=3&ItemID=9991). Tổng Cục Thống kê Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-138) [“Nguồn lực thông tin”](http://web.archive.org/web/20080618015134/http://www.nlv.gov.vn/nlv/index.php/2008060332/Nguon-luc-thong-tin/Nguon-luc-thong-tin.html). [Thư viện Quốc gia Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0_vi%E1%BB%87n_Qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam). Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Bích Hạnh (19 tháng 12 năm 2008).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-139) [“Rạp phim Hà Nội: “Kẻ ăn không hết, người lần chẳng ra””](http://vnn.vietnamnet.vn/vanhoa/2008/12/819419/)(bằng Tiếng Việt). VietNamNet. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. ‘ *“Trong khi có rạp chiếu hoặc là đóng cửa, hoặc hoạt động thoi thóp thì rạp chiếu khác lại phải tận dụng không gian chật hẹp xây thêm phòng chiếu để giải quyết tạm thời tình trạng quá tải”*’ [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-140) [“Hà Nội: Nguy cơ cháy ở vũ trường rất cao”](http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/ha-noi-nguy-co-chay-o-vu-truong-rat-cao-1990598.html). VnExpress. 9 tháng 10 năm 2001. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-141) [“Công viên nước Hồ Tây”](http://www.vietnamtourism.com.vn/news/en/detail/79/233/). Hiệp hội Du lịch Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Ngân Tuyền (11 tháng 9 năm 2008).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-142) [“Ô nhiễm – Câu chuyện cũ”](http://www.anninhthudo.vn/Phong-su/Ha-Noi-dat-tram-nghe-va-nguy-co-mat-nghiep/332372.antd). *Hà Nội đất trăm nghề và nguy cơ mất nghiệp*(An ninh Thủ đô). Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^
**a** [Phạm Huy Thi.](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-langnghe_143-1) **ă** [“Hà Nội – những làng nghề”](http://vietbao.vn/Kham-pha-Viet-Nam/Ha-Noi-nhung-lang-nghe/327249965/147/). *Hà Nội xưa và nay*. VDC. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Hoàng Thắng (10 tháng 11 năm 2008).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-144) [“Làng nghề cũng khóc vì ô nhiễm”](http://antg.cand.com.vn/News/PrintView.aspx?ID=67819). Báo Công an Nhân dân. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-145) [“Thăm làng dệt lụa Vạn Phúc”](http://luavanphuc.com/Bai-viet-ve-lua/Tham-lang-det-lua-Van-Phuc). Thông tấn xã Việt Nam. 23 tháng 11 năm 2005. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-146) [“Lễ hội Triều Khúc”](http://www.hanoi.gov.vn/hnportal/tag.idempotent.render.userLayoutRootNode.target.n638.uP?uP_root=me&cw_xml=http://www.hanoi.gov.vn/staticwebs/fullmode/gioithieuchunghanoi/group2/group2_2/page2_2_6.htm). *Lễ hội truyền thống*. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-147) [“Lễ hội Thánh Gióng”](http://www.hanoi.gov.vn/hnportal/tag.idempotent.render.userLayoutRootNode.target.n638.uP?uP_root=me&cw_xml=http://www.hanoi.gov.vn/staticwebs/fullmode/gioithieuchunghanoi/group2/group2_2/page2_2_3.htm). *Lễ hội truyền thống*. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-148) [“Lễ hội Quang Trung”](http://www.hanoi.gov.vn/hnportal/tag.idempotent.render.userLayoutRootNode.target.n638.uP?uP_root=me&cw_xml=http://www.hanoi.gov.vn/staticwebs/fullmode/gioithieuchunghanoi/group2/group2_2/page2_2_8.htm). *Lễ hội truyền thống*. ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Trần Thùy Linh (22 tháng 2 năm 2010).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-149) [“Lãng phí tài nguyên du lịch: Nghịch lý du lịch lễ hội”](http://tintuconline.com.vn/kinh-doanh/nghich-ly-du-lich-le-hoi-p0c1034n432446.vnn)(bằng Tiếng Việt). [báo Thanh Niên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_Ni%C3%AAn_%28b%C3%A1o%29). [Bản gốc](http://www.thanhnien.com.vn/Pages/20100222/lang-phi-tai-nguyen-du-lich-nghich-ly-du-lich-le-hoi.aspx)lưu trữ ngày 23 tháng 2 năm 2010. Truy cập ngày 21 tháng 6 năm 2011. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-150) [“Cốm Vòng”](http://www.caugiay.hanoi.gov.vn/index.php?option=com_content&view=article&id=442:gia-tr-vn-hoa-ngh-th-cong-truyn-thng&catid=132:danh-sach-lang-ngh&Itemid=552). ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. [Bản gốc](http://www.hanoi.gov.vn/hnportal/tag.idempotent.render.userLayoutRootNode.target.n628.uP?uP_root=me&cw_xml=http://www.hanoi.gov.vn/staticwebs/fullmode/gioithieuchunghanoi/group2/group2_3/page2_3_3.htm)lưu trữ 19/5/2010. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-151) [“Bánh cuốn Thanh Trì”](http://www.hanoi.gov.vn/hnportal/tag.idempotent.render.userLayoutRootNode.target.n628.uP?uP_root=me&cw_xml=http://www.hanoi.gov.vn/staticwebs/fullmode/gioithieuchunghanoi/group2/group2_3/page2_3_4.htm). ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-152) [“Chả cá Lã Vọng”](http://www.hanoi.gov.vn/hnportal/tag.idempotent.render.userLayoutRootNode.target.n628.uP?uP_root=me&cw_xml=http://www.hanoi.gov.vn/staticwebs/fullmode/gioithieuchunghanoi/group2/group2_3/page2_3_5.htm). ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-153) [“Phở, bún chả, bún thang Hà Nội được công nhận món ăn đạt giá trị chuẩn Châu Á”](http://www.hanoi.gov.vn/web/guest/mobile/-/vcmsviewcontent/CJle/701/701/110855). ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2013. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-154) [“Tinh hoa văn hóa Hà Nội”](http://www.vietnamtourism.com/v_pages/country/province.asp). *Thành phố Hà Nội*. Tổng cục Du lịch Việt Nam. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-155) **(tiếng Anh)**Logan, William Stewart (2000). [.](http://books.google.com/books?id=QiYG5lXd4XsC&printsec=frontcover#PPA80,M2) *Hanoi: Biography of a City* [Kensington](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kensington,_New_South_Wales&action=edit&redlink=1): [UNSW](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_New_South_Wales)Press. tr. 80–81. [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [9780868404431](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780868404431). Truy cập ngày 9 tháng 11 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-156) **(tiếng Anh)**Logan, William Stewart (2000). [. Kensington: UNSW Press. tr. 111.](http://books.google.com/books?id=QiYG5lXd4XsC&printsec=frontcover#PPA110,M2) *Hanoi: Biography of a City* [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [9780868404431](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780868404431). Truy cập ngày 9 tháng 11 năm 2010. **Tuyết Anh (5 tháng 1 năm 2009).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-TTVH_157-0) [“Văn hóa thưởng thức cũng cần được tập dượt”](http://thethaovanhoa.vn/van-hoa-giai-tri/Van-hoa-thuong-thuc-cung-can-duoc-tap-duot-n2009010512294343.htm). Báo Thể thao Văn hóa. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Đình Hiếu (5 tháng 1 năm 2009).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-158) [“Viết cho lễ hội phố hoa Hà Nội năm 2010”](http://thethaovanhoa.vn/luu-tru/viet-cho-le-hoi-pho-hoa-ha-noi-nam-2010-n20090105114223541.htm). Báo Thể thao Văn hóa. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Anh Thư (4 tháng 1 năm 2009).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-VE_159-0) [“Nhà văn Băng Sơn: ‘Xấu hổ cho người Hà Nội’”](http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/nha-van-bang-son-xau-ho-cho-nguoi-ha-noi-2126514.html). VnExpress. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-160) [1001 thói xấu của người Hà Nội hiện đại](http://giaoduc.net.vn/Xa-hoi/1001-thoi-xau-cua-nguoi-Ha-Noi-hien-dai-post101979.gd), Báo Điện tử Giáo dục Việt Nam, 10/12/2012 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-161) [Quan chức văn hóa đau lòng vì Hà Nội](http://giaoduc.net.vn/Xa-hoi/Quan-chuc-van-hoa-dau-long-vi-Ha-Noi-post105166.gd), 04/01/2013, Báo Điện tử Giáo dục Việt Nam [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-162) [Vài lời tâm sự về văn hóa của một người Tây Nguyên gửi người Hà Nội](http://giaoduc.net.vn/Ban-doc/Vai-loi-tam-su-ve-van-hoa-cua-mot-nguoi-Tay-Nguyen-gui-nguoi-Ha-Noi-post84186.gd), Báo Điện tử Giáo dục Việt Nam, 25/08/2012 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-163) [“](http://dantri.com.vn/xa-hoi/bun-mang-chao-chui-dang-ngay-cang-pho-bien-o-ha-noi-781458.htm), Báo điện tử Dân trí, Hội Khuyến học Việt Nam *Bún mắng, cháo chửi*” đang ngày càng phổ biến ở Hà Nội [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-164) [Bún ‘mắng’, cháo ‘chửi’](http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/bun-mang-chao-chui-2118417.html), VnExpress.net, 14/9/2008 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-165) [‘Không buồn với bún mắng, cháo chửi ở Hà Nội’](http://tuoitrethudo.vn/van-hoa/tin-chi-tiet/-/chi-tiet/-khong-buon-voi-bun-mang-chao-chui-o-ha-noi--3035-315.html), Báo Tuổi Trẻ Thủ Đô, 15/04/2014 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-166) [Bún ‘mắng’, cháo ‘chửi’, phở xếp hàng vẫn đắt khách](http://www.tienphong.vn/xa-hoi/bun-mang-chao-chui-pho-xep-hang-van-dat-khach-546783.tpo), báo điện tử Tiền Phong, 30 tháng 07 năm 2011 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-167) [Nói người bán phở Hà Nội thô lỗ cũng chẳng oan sai](http://giaoduc.net.vn/Ban-doc/Noi-nguoi-ban-pho-Ha-Noi-tho-lo-cung-chang-oan-sai-post110808.gd), 21/02/2013, Báo Điện tử Giáo dục Việt Nam [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-168) [Biết “bún mắng, cháo chửi” nhưng sao thực khách ở Hà Nội vẫn cứ ăn?](http://giaoduc.net.vn/Ban-doc/Biet-bun-mang-chao-chui-nhung-sao-thuc-khach-o-Ha-Noi-van-cu-an-post73737.gd), Báo Điện tử Giáo dục Việt Nam, 16/07/2012 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-169) [“Bún mắng, cháo chửi” ở Hà Nội chỉ là một vài trường hợp cá biệt?](http://giaoduc.net.vn/Xa-hoi/Bun-mang-chao-chui-o-Ha-Noi-chi-la-mot-vai-truong-hop-ca-biet-post111716.gd), Báo Điện tử Giáo dục Việt Nam, 01/03/2013 **Hà Diệu (13 tháng 3 năm 2007).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-170) [“Sáu mươi năm vang vọng một bài ca”](http://tuanvietnam.vietnamnet.vn/sau-muoi-nam-vang-vong-mot-bai-ca). VietNamNet. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^
**a** **ă** [Tuấn Hải (31 tháng 1 năm 2008).](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-van_hoc_171-2) **â** [“”Hà Nội” của Vũ Bằng, Thạch Lam, Nguyễn Tuân đang… biến mất”](http://thethao60s.com/index/1115008/31012008.aspx). Vietimes. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010.
- ^
**a** [Vũ Hà (19 tháng 10 năm 2008).](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-cin.C3.A9_172-1) **ă** [“Đâu rồi – Điện ảnh Hà Nội?”](http://vov.vn/van-hoa-giai-tri/dau-roi-dien-anh-ha-noi-97701.vov). [Đài Tiếng nói Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0i_Ti%E1%BA%BFng_n%C3%B3i_Vi%E1%BB%87t_Nam). Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Thu Nguyên (18/03/2007 – 08:35).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-173) [“Đạo diễn Hải Ninh nhớ “Em bé Hà Nội””](http://dantri.com.vn/giai-tri/dao-dien-hai-ninh-nho-em-be-ha-noi-171000.htm). [Dân Trí](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A2n_tr%C3%AD_%28b%C3%A1o%29). Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-174) [“Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng hội kiến Tổng thống Seychelles”](http://baodientu.chinhphu.vn/Tin-noi-bat/Thu-tuong-Nguyen-Tan-Dung-hoi-kien-Tong-thong-Seychelles/179774.vgp). BÁO ĐIỆN TỬ CỦA CHÍNH PHỦ NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Việt Nam. Truy cập ngày 29 tháng 8 năm 2013. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#cite_ref-175) [“(3)Sisters (friendship) tie-up city etc.”](http://www.pref.fukuoka.lg.jp/somu/multilingual/english/about/international-organization.html). Trang web của tỉnh Fukuoka. Truy cập ngày 27 tháng 11 năm 2012.
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Hà Nội](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Hanoi?uselang=vi)
|
|![]()
*trong từ điển mở tiếng Việt* [Hà Nội](https://vi.wiktionary.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) [Wiktionary](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wiktionary)
|
|![]()
[Wikiquote](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikiquote)có sưu tập danh ngôn về:
|
|![]()
[Wikisource tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikisource)có toàn văn tác phẩm về: [Hà Nội](http://bachkhoatoanthu.vass.gov.vn/noidung/tudien/Lists/GiaiNghia/View_Detail.aspx?ItemID=9165)tại [Từ điển bách khoa Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_b%C3%A1ch_khoa_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Hà Nội](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/254479)tại [Encyclopædia Britannica](https://vi.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica) **(tiếng Anh)** [Trang chính thức Cổng Giao tiếp điện tử ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội](http://www.hanoi.gov.vn/) [Cổng thông tin điều hành ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội](http://www.thudo.gov.vn/) [Hanoi](http://en.citizendium.org/wiki/Hanoi)trên [Citizendium](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Citizendium&action=edit&redlink=1)của [Larry Sanger](https://vi.wikipedia.org/wiki/Larry_Sanger)
|
|![]()
|
|[Vĩnh Phúc](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%A9nh_Ph%C3%BAc), [Thái Nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Nguy%C3%AAn) [Bắc Giang](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Giang) ![Biểu đồ gió Biểu đồ gió](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b6/Compass_rose_pale.svg/50px-Compass_rose_pale.svg.png)
[Phú Thọ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BA_Th%E1%BB%8D) **B** [Bắc Ninh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Ninh) [Hưng Yên](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0ng_Y%C3%AAn) **T** **Hà Nội** **Đ** **N** [Hòa Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%B2a_B%C3%ACnh) [Hà Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Nam) [Hà Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Nam)
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|[Thủ đô châu Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%E1%BB%A7_%C4%91%C3%B4_ch%C3%A2u_%C3%81) [Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:H%C3%A0_N%E1%BB%99i) [Thành phố trực thuộc trung ương (Việt Nam)](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_tr%E1%BB%B1c_thu%E1%BB%99c_trung_%C6%B0%C6%A1ng_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) [Đồng bằng sông Hồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_s%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng) [Thành phố cảng Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_c%E1%BA%A3ng_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Khởi đầu năm 1010](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Kh%E1%BB%9Fi_%C4%91%E1%BA%A7u_n%C4%83m_1010) [Thành phố Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Vi%E1%BB%87t_Nam)
# Hà Tây
|Hà Tây|
|
| ![ LocationVietnamHaTay.png](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5b/LocationVietnamHaTay.png)
![ LocationVietnamHaTay.png](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5b/LocationVietnamHaTay.png)
**Tọa độ**: [20°58′23″B 105°46′43″Đ](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=H%C3%A0_T%C3%A2y¶ms=20.973056_N_105.778611_E_region:VN_type:adm1st) [Tọa độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [20°58′23″B 105°46′43″Đ](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=H%C3%A0_T%C3%A2y¶ms=20.973056_N_105.778611_E_region:VN_type:adm1st)
|[
|[Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) [Hà Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_%C4%90%C3%B4ng) *Bài này nói về một tỉnh cũ ở*. [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). Các nghĩa khác xem tại [Hà Tây (định hướng)](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_T%C3%A2y_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29) **Hà Tây** là một tỉnh cũ [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), thuộc vùng [đồng bằng sông Hồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_s%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng), đã từng tồn tại trong hai giai đoạn: 1965-1975 và 1991-2008. Tỉnh nằm bên bờ phải (bờ Nam) [sông Hồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng) và bờ trái (bờ Đông) [sông Đà](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_%C4%90%C3%A0). Trung tâm hành chính của tỉnh là thành phố [Hà Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_%C4%90%C3%B4ng) nằm cách trung tâm thủ đô [Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) cũ 10 km về phía tây nam, cách [sân bay quốc tế Nội Bài](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_N%E1%BB%99i_B%C3%A0i) 35 km. Trước tháng 8 năm 2008, Hà Tây có địa giới phía đông giáp thủ đô [Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) cũ, phía đông-nam giáp tỉnh [Hưng Yên](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0ng_Y%C3%AAn), phía nam giáp tỉnh [Hà Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Nam), phía tây giáp tỉnh [Hòa Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%B2a_B%C3%ACnh), phía bắc giáp hai tỉnh [Vĩnh Phúc](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%A9nh_Ph%C3%BAc) và [Phú Thọ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BA_Th%E1%BB%8D).
|
|![]()
|
|Thông tin trong bài này hoặc đoạn này không
Xin bạn hãy
Từ ngày
[1 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_8) năm [2008](https://vi.wikipedia.org/wiki/2008), toàn bộ địa giới của Hà Tây được sáp nhập vào Thủ đô [Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), và như vậy tỉnh này không còn tồn tại nữa.
## Mục lục
## Điều kiện tự nhiên
- Vị trí: 20°31’B – 21°17′B và 105°17′Đ – 106°00′Đ
- Diện tích: 2,193 km²
- Lượng mưa trung bình hàng năm: 1,900 mm
- Nhiệt độ trung bình: 23,3 °C, chênh lệch khá cao giữa các vùng.
[Mùa hè](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_h%E1%BA%A1)ở đồng bằng lên tới 36 – 37 °C, cá biệt tới 41 °C, [mùa đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_%C4%91%C3%B4ng)ở vùng cao có thể xuống tới 3 °C.
- Số giờ nắng trong năm: 1,399 giờ
- Độ ẩm tương đối trung bình: 70 – 85%
- Địa hình Hà Tây có thể chia làm ba khu vực là vùng núi (
[Ba Vì](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_V%C3%AC_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29)), vùng gò đồi phía [Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_T%C3%A2y)(Sơn Tây, Thạch Thất, Quốc Oai, Chương Mỹ, Mỹ Đức) và vùng đồng bằng phía [Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_%C4%90%C3%B4ng).
## Dân cư
Hà Tây có khoảng 2,47 triệu người với mật độ dân số 1,126 người/km² (2003).
- Thành phần dân số: Nông thôn: 91%, Thành thị: 9%
- Thành phần dân tộc:
[Kinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t), [Mường](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%C6%B0%E1%BB%9Dng), trong đó người kinh chiếm đa số
## Lịch sử
- Tỉnh Hà Tây được thành lập ngày 1 tháng 7 năm
[1965](https://vi.wikipedia.org/wiki/1965)theo Quyết định số 103-NQ-TVQH của Ủy ban Thường vụ [Quốc hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i)ngày 21 tháng 4 năm 1965 trên cơ sở sáp nhập hai tỉnh [Sơn Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C6%A1n_T%C3%A2y_%28t%E1%BB%89nh_Vi%E1%BB%87t_Nam%29)và [Hà Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_%C4%90%C3%B4ng_%28t%E1%BB%89nh%29). Khi hợp nhất, tỉnh Hà Tây gồm 2 thị xã: [Hà Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_%C4%90%C3%B4ng)(tỉnh lị), [Sơn Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C6%A1n_T%C3%A2y_%28th%E1%BB%8B_x%C3%A3%29)và 14 huyện: [Bất Bạt](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A5t_B%E1%BA%A1t&action=edit&redlink=1), [Chương Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C6%B0%C6%A1ng_M%E1%BB%B9), [Đan Phượng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90an_Ph%C6%B0%E1%BB%A3ng), [Hoài Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0i_%C4%90%E1%BB%A9c), [Mỹ Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%B9_%C4%90%E1%BB%A9c), [Phú Xuyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BA_Xuy%C3%AAn), [Phúc Thọ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BAc_Th%E1%BB%8D), [Quảng Oai](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BA%A3ng_Oai&action=edit&redlink=1), [Quốc Oai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_Oai), [Thạch Thất](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A1ch_Th%E1%BA%A5t), [Thanh Oai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_Oai), [Thường Tín](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_T%C3%ADn), [Tùng Thiện](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%B9ng_Thi%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1), [Ứng Hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BB%A8ng_H%C3%B2a).
- Ngày
[26 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_7)năm [1968](https://vi.wikipedia.org/wiki/1968), hợp nhất 3 huyện Bất Bạt, Quảng Oai và Tùng Thiện thành [huyện Ba Vì](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_V%C3%AC_%28huy%E1%BB%87n%29).
- Ngày
[27 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_12)năm [1975](https://vi.wikipedia.org/wiki/1975)hợp nhất với tỉnh [Hòa Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%B2a_B%C3%ACnh)thành tỉnh [Hà Sơn Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_S%C6%A1n_B%C3%ACnh). Năm [1978](https://vi.wikipedia.org/wiki/1978)hai [thị xã](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%8B_x%C3%A3_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) [Sơn Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C6%A1n_T%C3%A2y)và [Hà Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_%C4%90%C3%B4ng), 5 huyện [Ba Vì](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_V%C3%AC_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29), [Phúc Thọ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BAc_Th%E1%BB%8D), [Thạch Thất](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A1ch_Th%E1%BA%A5t), [Đan Phượng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90an_Ph%C6%B0%E1%BB%A3ng), [Hoài Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0i_%C4%90%E1%BB%A9c)của tỉnh Hà Sơn Bình cùng một số [xã](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%A3)của các [huyện](https://vi.wikipedia.org/wiki/Huy%E1%BB%87n) [Quốc Oai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_Oai), [Chương Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C6%B0%C6%A1ng_M%E1%BB%B9), [Thanh Oai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_Oai), [Thường Tín](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_T%C3%ADn)được chuyển về [Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i). Tuy nhiên thị xã Hà Đông vẫn tạm thời là [tỉnh lỵ](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%89nh_l%E1%BB%B5)tỉnh Hà Sơn Bình. Theo Nghị quyết của Quốc hội khóa VIII kỳ họp thứ 9 ngày 12 tháng 8 năm [1991](https://vi.wikipedia.org/wiki/1991), tỉnh Hà Tây được tái lập và 5 huyện Ba Vì, Phúc Thọ, Thạch Thất, Đan Phượng, Hoài Đức cùng 2 thị xã Sơn Tây và Hà Đông được trả về cho Hà Tây, tổng cộng có 2 thị xã: [Hà Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_%C4%90%C3%B4ng)(tỉnh lị), [Sơn Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C6%A1n_T%C3%A2y_%28th%E1%BB%8B_x%C3%A3%29)và 12 huyện: [Ba Vì](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_V%C3%AC_%28huy%E1%BB%87n%29), [Chương Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C6%B0%C6%A1ng_M%E1%BB%B9), [Đan Phượng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90an_Ph%C6%B0%E1%BB%A3ng), [Hoài Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0i_%C4%90%E1%BB%A9c), [Mỹ Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%B9_%C4%90%E1%BB%A9c), [Phú Xuyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BA_Xuy%C3%AAn), [Phúc Thọ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BAc_Th%E1%BB%8D), [Quốc Oai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_Oai), [Thạch Thất](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A1ch_Th%E1%BA%A5t), [Thanh Oai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_Oai), [Thường Tín](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_T%C3%ADn), [Ứng Hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BB%A8ng_H%C3%B2a). Khi đó tỉnh có diện tích là 2.169 km², với dân số 2.086.926 người.
- Tháng 12 năm 2006,
[Thủ tướng chính phủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng)ký nghị định thành lập thành phố Hà Đông thuộc tỉnh Hà Tây với diện tích tự nhiên là 4,791.7ha, 228,715 nhân khẩu, có 15 đơn vị hành chính gồm bảy [phường](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C6%B0%E1%BB%9Dng)và tám xã.
- Tháng 8 năm 2007, Thủ tướng chính phủ ký nghị định thành lập
[thành phố Sơn Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C6%A1n_T%C3%A2y_%28th%E1%BB%8B_x%C3%A3%29)thuộc tỉnh Hà Tây có 15 đơn vị hành chính gồm 6 phường và 9 xã.
- Cuối
[tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_7)năm [2008](https://vi.wikipedia.org/wiki/2008), tỉnh Hà Tây có 2 thành phố: [Hà Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_%C4%90%C3%B4ng)(tỉnh lị), [Sơn Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C6%A1n_T%C3%A2y_%28th%E1%BB%8B_x%C3%A3%29)và 12 huyện: [Ba Vì](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_V%C3%AC_%28huy%E1%BB%87n%29), [Chương Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C6%B0%C6%A1ng_M%E1%BB%B9), [Đan Phượng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90an_Ph%C6%B0%E1%BB%A3ng), [Hoài Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0i_%C4%90%E1%BB%A9c), [Mỹ Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%B9_%C4%90%E1%BB%A9c), [Phú Xuyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BA_Xuy%C3%AAn), [Phúc Thọ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BAc_Th%E1%BB%8D), [Quốc Oai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_Oai), [Thạch Thất](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A1ch_Th%E1%BA%A5t), [Thanh Oai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_Oai), [Thường Tín](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_T%C3%ADn), [Ứng Hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BB%A8ng_H%C3%B2a).
- Từ
[1 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_8)năm [2008](https://vi.wikipedia.org/wiki/2008), toàn bộ diện tích, dân số của [tỉnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%89nh)Hà Tây được sáp nhập vào [Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)(riêng xã [Tân Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2n_%C4%90%E1%BB%A9c,_Vi%E1%BB%87t_Tr%C3%AC)được tách ra khỏi [Ba Vì](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_V%C3%AC_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29), sáp nhập vào thành phố [Việt Trì](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Tr%C3%AC), tỉnh [Phú Thọ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BA_Th%E1%BB%8D)ngày 14 tháng 7 năm 2008).
## Kinh tế
### Thu nhập
Tổng sản phẩm (
[GDP](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)) trong tỉnh năm [2001](https://vi.wikipedia.org/wiki/2001) ước đạt 14,900 tỷ đồng. Theo tài liệu [[1]](http://www.saigonnet.vn/coquanchinhquyen/cactinhthanh/tinhthanh.htm) thì năm 2001 dân số toàn tỉnh Hà Tây là 2,432,000 người, do đó GDP/người là 434 USD, tương đương với 6,157,300 đồng.
Cơ cấu kinh tế:
- Tỷ trọng nông – lâm nghiệp: 36%
- Công nghiệp, xây dựng: 30%
- Dịch vụ là: 34%.
### Làng nghề
Hà Tây có trên 200
[làng nghề](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0ng_ngh%E1%BB%81_Vi%E1%BB%87t_Nam) với những sản phẩm đặc sắc và được nhiều người ưa chuộng như [lụa Vạn Phúc](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0ng_l%E1%BB%A5a_H%C3%A0_%C4%90%C3%B4ng), [sơn mài](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C6%A1n_m%C3%A0i) – Duyên Thái, tiện gỗ – Nhị Khê, [thêu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%AAu&action=edit&redlink=1) – Quất Động, nón Chuông, quạt Vác, [khảm trai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BA%A3m_x%C3%A0_c%E1%BB%AB) Chuyên Mỹ, hàng [mây](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A2y_%28th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt%29) [tre](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tre) Phú Vinh, đồ mộc [Chàng Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A0ng_S%C6%A1n), Sơn Đồng, may Trạch Xá, đàn Đào Xá, mộc Đại Nghiệp, tơ lưới Hà Thao, tò he Xuân La…
## Văn hóa-xã hội
### Bài hát
Bài hát
*Hà Tây quê lụa* của [Nhật Lai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_Lai) ra đời khi [Không quân Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3) tăng cường đánh phá [miền Bắc Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mi%E1%BB%81n_B%E1%BA%AFc_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) với ca từ đẹp, giai điệu mượt mà đã trở nên nổi tiếng.
### Lễ hội
[Lễ hội chùa Hương](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_ch%C3%B9a_H%C6%B0%C6%A1ng)(huyện [Mỹ Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%B9_%C4%90%E1%BB%A9c)) – một lễ hội dài nhất và vui nhất Việt Nam (3 tháng, bắt đầu từ tháng 1 đến tháng 3 âm lịch) thu hút khoảng nửa triệu khách mỗi năm.
- Lễ hội
[hát du](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A1t_du&action=edit&redlink=1)tại huyện Quốc Oai cứ 36 năm mới được tổ chức một lần.
- Các lễ hội khác là hội
[chùa Thầy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%B9a_Th%E1%BA%A7y)(huyện Quốc Oai) liên quan đến pháp sư [Từ Đạo Hạnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%90%E1%BA%A1o_H%E1%BA%A1nh), hội thả diều ở Bá Giang – Đan Phượng, hội [chùa Tây Phương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%B9a_T%C3%A2y_Ph%C6%B0%C6%A1ng), hội [chùa Đậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%B9a_%C4%90%E1%BA%ADu_%28H%C3%A0_N%E1%BB%99i%29), hội chùa Và, hội [đền Hát Môn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%81n_H%C3%A1t_M%C3%B4n&action=edit&redlink=1), chùa Bối Khê, [chùa Trăm gian](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%B9a_Qu%E1%BA%A3ng_Nghi%C3%AAm), chùa Mía (Sùng Nghiêm Tự), hội đền [Thánh Tản Viên](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%A1nh_T%E1%BA%A3n_Vi%C3%AAn&action=edit&redlink=1).
- Lễ hội
[đền Lộ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%81n_L%E1%BB%99&action=edit&redlink=1)(huyện [Thường Tín](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_T%C3%ADn)) – lễ hội dài 10 ngày (bắt đầu từ mồng 1 tháng 2 đến mồng 10 tháng 2 âm lịch) thu hút hàng vạn khách mỗi năm.
- Lễ hội
[đền Vân Trai](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%81n_V%C3%A2n_Trai&action=edit&redlink=1)(huyện Thường Tín)-từ mồng 9 đến 12 tháng 3 âm lịch tưởng nhớ các vua Hùng và vị thần hoàng làng, có nghi thức rước kiệu đẹp nhất cả vùng.
- Lễ hội
[Chử Đồng Tử](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%AD_%C4%90%E1%BB%93ng_T%E1%BB%AD)(một trong 4 vị thánh của Việt Nam) được tổ chức từ ngày 30 đến 1 tháng 4 (âm lịch) hàng năm tại xã Tự Nhiên huyện Thường Tín.
- Lễ hội hát Chèo tàu được tổ chức trong 7 ngày từ Rằm tháng giếng đến 21 thắng Giêng.tại xã Tân Hội huyện Đan Phượng.
## Du lịch
Hà Tây là tỉnh giàu tiềm năng du lịch. Với địa hình giao thoa giữa miền núi và đồng bằng, Hà Tây có nhiều hồ, suối và hang động. Hà Tây là tỉnh có 2 trong số 21
[khu du lịch quốc gia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Khu_du_l%E1%BB%8Bch_qu%E1%BB%91c_gia) đó là [Chùa Hương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%B9a_H%C6%B0%C6%A1ng) và [Khu du lịch Ba Vì](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Khu_du_l%E1%BB%8Bch_Ba_V%C3%AC&action=edit&redlink=1). Về số di tích lịch sử được công nhận Hà Tây chỉ đứng sau Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh.
Các địa chỉ du lịch có:
[Vườn quốc gia Ba Vì](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_Ba_V%C3%AC), [ao Vua](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ao_Vua&action=edit&redlink=1), [Khoang xanh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Khoang_xanh&action=edit&redlink=1), [suối Hai](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Su%E1%BB%91i_Hai&action=edit&redlink=1), [Đồng Mô](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_M%C3%B4), [Thiên Sơn – Suối Ngà (suối Ổi)](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_S%C6%A1n_-_Su%E1%BB%91i_Ng%C3%A0_%28su%E1%BB%91i_%E1%BB%94i%29&action=edit&redlink=1), [Suối Ngọc – Vua Bà](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Su%E1%BB%91i_Ng%E1%BB%8Dc_-_Vua_B%C3%A0&action=edit&redlink=1), Bằng Tạ, Đầm Long, [hồ Quan Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Quan_S%C6%A1n), Đồng Xương, Văn Sơn, làng cổ Đường Lâm, lăng [Ngô Quyền](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n), lăng [Phùng Hưng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B9ng_H%C6%B0ng), [thành cổ Sơn Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_c%E1%BB%95_S%C6%A1n_T%C3%A2y), lễ hội [Chử Đồng Tử](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%AD_%C4%90%E1%BB%93ng_T%E1%BB%AD) (ngày 30/3 – 1/4 (âm lịch) hàng năm, tại xã Tự Nhiên, Thường Tín, Hà Tây).
## Tham khảo
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Hà Tây](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Ha_Tay_Province?uselang=vi) [Hà Tây](http://bachkhoatoanthu.vass.gov.vn/noidung/tudien/Lists/GiaiNghia/View_Detail.aspx?ItemID=9172)tại [Từ điển bách khoa Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_b%C3%A1ch_khoa_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Bản lưu trang web tỉnh Hà Tây cũ](http://web.archive.org/web/20020927072232/http://hatay.gov.vn/) [Địa giới Hà Nội chính thức mở rộng từ 1/8](http://www.vnexpress.net/GL/Xa-hoi/2008/05/3BA02CB8/) [Một số thông tin cơ bản tỉnh Hà Tây](http://cema.gov.vn/modules.php?name=Content&op=details&mid=7802)cập nhật 6/5/2009 trên trang tin điện tử [Ủy ban Dân tộc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BB%A6y_ban_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29)
# Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc
|Quân Giải phóng Nhân dân
|
|
|![]()
![ Quân huy Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/China_Emblem_PLA.svg/200px-China_Emblem_PLA.svg.png)
![ Quân huy Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/China_Emblem_PLA.svg/200px-China_Emblem_PLA.svg.png)
Quân kỳ và Quân huy Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc
![ Ground Force Flag of the People's Republic of China.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Ground_Force_Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg/23px-Ground_Force_Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg.png)
![ Ground Force Flag of the People's Republic of China.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Ground_Force_Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg/23px-Ground_Force_Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg.png)
[Lục quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%A5c_qu%C3%A2n_Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) ![ Naval Ensign of the People's Republic of China.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Naval_Ensign_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg/23px-Naval_Ensign_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg.png)
![ Naval Ensign of the People's Republic of China.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Naval_Ensign_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg/23px-Naval_Ensign_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg.png)
[Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c) ![ Air Force Flag of the People's Republic of China.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Air_Force_Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg/23px-Air_Force_Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg.png)
![ Air Force Flag of the People's Republic of China.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Air_Force_Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg/23px-Air_Force_Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg.png)
[Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c) ![ People's Liberation Army Flag of the People's Republic of China.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/People%27s_Liberation_Army_Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg/23px-People%27s_Liberation_Army_Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg.png)
![ People's Liberation Army Flag of the People's Republic of China.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/People%27s_Liberation_Army_Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg/23px-People%27s_Liberation_Army_Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg.png)
[Lực lượng pháo binh thứ hai Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ph%C3%A1o_binh_th%E1%BB%A9_hai_Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) [Ủy ban Quân sự Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BB%A6y_ban_Qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Trung_Qu%E1%BB%91c) [Tập Cận Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_C%E1%BA%ADn_B%C3%ACnh)( [Chủ tịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BB%A6y_ban_Qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa))
Thượng tướng
[Phạm Trường Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Long)(Phó Chủ tịch)
Thượng tướng
[Hứa Kỳ Lượng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%A9a_K%E1%BB%B3_L%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1)
(Phó Chủ tịch)
[Bộ Quốc phòng](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Qu%E1%BB%91c_ph%C3%B2ng_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa) [Thường Vạn Toàn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_V%E1%BA%A1n_To%C3%A0n) [Phòng Phong Huy](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%C3%B2ng_Phong_Huy&action=edit&redlink=1)
nghĩa vụ quân sự
363,789,674 nữ, tuổi 15–49
nghĩa vụ quân sự
300,323,611 nữ, tuổi 15–49
quân sự hàng năm
9,131,990 nữ
[[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_note-China-1) [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_note-China-1)
1,500,000
[Vũ cảnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_C%E1%BA%A3nh_s%C3%A1t_V%C5%A9_trang_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c) [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_note-China-1) ( [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_note-2) [thứ 2](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A2n_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_ph%C3%B2ng_c%C3%A1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc))
Tập đoàn trang bị vũ khí Trung Quốc (Công ty Công nghiệp phương Nam)
Tập đoàn Công nghiệp Tàu thủy Trung Quốc
Tập đoàn Công nghiệp đóng tàu Trung Quốc
Tập đoàn Công nghiệp Hàng không Trung Quốc
Tập đoàn Công nghiệp và khoa học vũ trụ Trung Quốc
Tập đoàn Công nghiệp cơ giới Trung Quốc
[[3]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_note-3) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Flag_of_Ukraine.svg/22px-Flag_of_Ukraine.svg.png)
[Ukraine](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ukraina) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Flag_of_Russia.svg/22px-Flag_of_Russia.svg.png)
[Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga) [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_note-4) [[5]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_note-5) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/Flag_of_Indonesia.svg/22px-Flag_of_Indonesia.svg.png)
[Indonesia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Indonesia) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Flag_of_Cambodia.svg/22px-Flag_of_Cambodia.svg.png)
[Campuchia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Flag_of_Malaysia.svg/22px-Flag_of_Malaysia.svg.png)
[Malaysia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Malaysia) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/Flag_of_Venezuela.svg/22px-Flag_of_Venezuela.svg.png)
[Venezuela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/32/Flag_of_Pakistan.svg/22px-Flag_of_Pakistan.svg.png)
[Pakistan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pakistan) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Flag_of_Bangladesh.svg/22px-Flag_of_Bangladesh.svg.png)
[Bangladesh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Flag_of_Singapore.svg/22px-Flag_of_Singapore.svg.png)
[Singapore](https://vi.wikipedia.org/wiki/Singapore) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Flag_of_Turkmenistan.svg/22px-Flag_of_Turkmenistan.svg.png)
[Turkmenistan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Turkmenistan) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/Flag_of_Sudan.svg/22px-Flag_of_Sudan.svg.png)
[Sudan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sudan) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Flag_of_Eritrea.svg/22px-Flag_of_Eritrea.svg.png)
[Eritrea](https://vi.wikipedia.org/wiki/Eritrea) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c7/Flag_of_Kyrgyzstan.svg/22px-Flag_of_Kyrgyzstan.svg.png)
[Kyrgyzstan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kyrgyzstan) [Lịch sử Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) [Hiện đại hóa của Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87n_%C4%91%E1%BA%A1i_h%C3%B3a_c%E1%BB%A7a_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) [Cấp bậc và Quân hàm Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A5p_b%E1%BA%ADc_v%C3%A0_Qu%C3%A2n_h%C3%A0m_Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c) **Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc** ( [Trung văn giản thể](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_v%C4%83n_gi%E1%BA%A3n_th%E1%BB%83): 中国人民解放军, [Trung văn phồn thể](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_v%C4%83n_ph%E1%BB%93n_th%E1%BB%83): 中國人民解放軍, [phiên âm Hán Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phi%C3%AAn_%C3%A2m_H%C3%A1n_Vi%E1%BB%87t): Trung Quốc Nhân dân Giải phóng Quân), gọi tắt là **Nhân dân Giải phóng quân** hoặc **Giải phóng quân**, là lực lượng vũ trang chủ yếu của [Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_ho%C3%A0_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa). Đây là [quân thường trực](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_th%C6%B0%E1%BB%9Dng_tr%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1) lớn nhất thế giới và bao gồm các lực lượng: Lục quân, [hải quân](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c), [không quân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n), và lực lượng [hạt nhân](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n).Trong chiến tranh thì [cảnh sát vũ trang](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_C%E1%BA%A3nh_s%C3%A1t_V%C5%A9_trang_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c) sẽ là nhánh thứ 5 của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc.
## Mục lục
[1 Quân huy và quân kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#Qu.C3.A2n_huy_v.C3.A0_qu.C3.A2n_k.E1.BB.B3) [2 Quân ca](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#Qu.C3.A2n_ca) [3 Thể chế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#Th.E1.BB.83_ch.E1.BA.BF) [4 Lịch sử tác chiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD_t.C3.A1c_chi.E1.BA.BFn) [5 Tổ chức quân đội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#T.E1.BB.95_ch.E1.BB.A9c_qu.C3.A2n_.C4.91.E1.BB.99i) [6 Ngân sách quốc phòng Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#Ng.C3.A2n_s.C3.A1ch_qu.E1.BB.91c_ph.C3.B2ng_Trung_Qu.E1.BB.91c) [7 Kế hoạch thành lập hạm đội xuyên đại dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#K.E1.BA.BF_ho.E1.BA.A1ch_th.C3.A0nh_l.E1.BA.ADp_h.E1.BA.A1m_.C4.91.E1.BB.99i_xuy.C3.AAn_.C4.91.E1.BA.A1i_d.C6.B0.C6.A1ng) [8 Cương lĩnh quân sự của Trung Quốc thời đại mới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#C.C6.B0.C6.A1ng_l.C4.A9nh_qu.C3.A2n_s.E1.BB.B1_c.E1.BB.A7a_Trung_Qu.E1.BB.91c_th.E1.BB.9Di_.C4.91.E1.BA.A1i_m.E1.BB.9Bi) [9 Hệ thống cấp bậc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#H.E1.BB.87_th.E1.BB.91ng_c.E1.BA.A5p_b.E1.BA.ADc) [10 Văn hiến tham khảo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#V.C4.83n_hi.E1.BA.BFn_tham_kh.E1.BA.A3o) [11 Liên kết ngoài](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Quân huy và quân kỳ
Ngày 15 tháng 6 năm 1949, hội nghị toàn thể lần thứ nhất Uỷ ban Trù bị Hội nghị Hiệp thương Chính trị Mới khai mạc tại điện Cần Chính (勤政),
[Trung Nam Hải](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Nam_H%E1%BA%A3i) (中南海), Bắc Bình (北平, nay là Bắc Kinh 北京) [[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_note-6) . Hội nghị đã lấy danh nghĩa chủ tịch [7] [Uỷ ban Quân sự Cách mạng Nhân dân Chính phủ Nhân dân Trung ương](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=U%E1%BB%B7_ban_Qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) [Mao Trạch Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mao_Tr%E1%BA%A1ch_%C4%90%C3%B4ng)(毛澤東) và các phó chủ tịch [Chu Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chu_%C4%90%E1%BB%A9c)(朱德), [Lưu Thiếu Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0u_Thi%E1%BA%BFu_K%E1%BB%B3)(劉少奇), [Châu Ân Lai](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%82n_Lai&action=edit&redlink=1)(周恩來), [Bành Đức Hoài](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A0nh_%C4%90%E1%BB%A9c_Ho%C3%A0i)(彭德懷) ban hành mệnh lệnh “Về việc công bố kiểu dáng quân huy và quân kỳ Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc” (關於公布中國人民解放軍軍旗軍徽樣式) . [[8]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_note-8)
Quân huy Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (中國人民解放軍軍徽), còn gọi là “quân huy bát nhất” (八一軍徽), hình ngôi sao năm cánh màu đỏ viền vàng, bên trong khảm hai chữ “bát nhất” 八一. Ngôi sao đỏ tượng trưng cho nhân dân Trung Quốc đã được giải phóng, hai chữ “bát” 八(có nghĩa là “tám”) và “nhất” 一 (có nghĩa là “một”) biểu thị ngày mồng 1 tháng 8 năm 1927, ngày Đảng Cộng sản Trung Quốc phát động
[cuộc khởi nghĩa Nam Xương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_Nam_X%C6%B0%C6%A1ng), được xem là ngày thành lập Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc . [9]
Quân kỳ Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, còn gọi là “quân kỳ bát nhất” (八一軍旗), nền màu đỏ, hình chữ nhật, tỉ lệ giữa chiều dài và chiều rộng là 5:4, góc trên bên phải gần cán cờ có một ngôi sao vàng năm cánh và hai chữ “bát nhất” 八一 màu vàng, biểu thị kể từ ngày thành lập đến nay ánh sao xán lạn của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đã chiếu rọi khắp Trung Quốc
[[10]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_note-10) . [11]
## Quân ca
Mùa thu năm 1939 tại
[Diên An](https://vi.wikipedia.org/wiki/Di%C3%AAn_An) (延安) nhà thơ Công Mộc (公木) và nhạc sĩ người Triều Tiên Trịnh Luật Thành (鄭律成) cùng hợp tác sáng tác tổ ca “Đại hợp xướng Bát lộ quân” (八路軍大合唱) [[12]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_note-12) “Hành khúc Bát lộ quân” (八路軍進行曲) do Công Mộc viết lời, Trịnh Luật Thành viết nhạc là ca khúc thứ tám trong tổ ca “Đại hợp xướng Bát lộ quân”. Thời kỳ [13] [nội chiến Quốc Cộng lần thứ hai](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c_C%E1%BB%99ng_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_hai&action=edit&redlink=1), “Hành khúc Bát lộ quân” được đổi tên thành “Hành khúc Quân Giải phóng Nhân dân (人民解放軍進行曲), ca từ bị sửa đổi thêm bớt. Ngày mồng 1 tháng 5 năm 1953, Bộ Tổng tham mưu Uỷ ban Quân sự Cách mạng Nhân dân Chính phủ Nhân dân Trung ương ban hành để thi hành thử “Điều lệnh nội vụ Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (Thảo án)” (中國人民解放軍內務條令（草案）), đổi tên “Hành khúc Quân Giải phóng Nhân dân” thành “Quân ca Quân Giải phóng Nhân dân” (人民解放軍軍歌). Ngày mồng 1 tháng 5 năm 1953, Uỷ ban Quân sự Cách mạng Nhân dân Chính phủ Nhân dân Trung ương lại ban bố “Điều lệnh nội vụ Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (Thảo án)”, đổi tên “Quân ca Quân Giải phóng Nhân dân” thành “Hành khúc Quân Giải phóng Nhân dân”. Năm 1965 “Hành khúc Quân Giải phóng Nhân dân” được đổi tên thành “Hành khúc Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc”. Ngày 25 tháng 7 năm 1988, [Ủy ban Quân sự Trung ương](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BB%A6y_ban_Qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa)quyết định lấy “ [Hành khúc Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0nh_kh%C3%BAc_Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1)” làm quân ca Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc [[14]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_note-14) . [[15]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_note-15)
Toàn văn ca từ quân ca Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc như sau
: [16]
|Trung văn phồn thể||Trung văn giản thể||Phanh âm Hán ngữ||Âm Hán-Việt||Dịch nghĩa|
|向前！向前！向前！
|
我們的隊伍向太陽，
腳踏著祖國的大地，
背負著民族的希望，
我們是一支不可戰勝的力量。
我們是工農的子弟，
我們是人民的武裝，
從無畏懼，
絕不屈服，
英勇戰鬥，
直到把反動派消滅乾淨，
毛澤東的旗幟高高飄揚。
聽！風在呼嘯軍號響，
聽！革命歌聲多嘹亮！
同志們整齊步伐奔向解放的戰場，
同志們整齊步伐奔赴祖國的邊疆，
向前！向前！
我們的隊伍向太陽，
向最後的勝利，
向全國的解放！
|向前！向前！向前！
|
我们的队伍向太阳，
脚踏着祖国的大地，
背负着民族的希望，
我们是一支不可战胜的力量。
我们是工农的子弟，
我们是人民的武装，
从无畏惧，
绝不屈服，
英勇战斗，
直到把反动派消灭干净，
毛泽东的旗帜高高飘扬。
听！风在呼啸军号响，
听！革命歌声多嘹亮！
同志们整齐步伐奔向解放的战场，
同志们整齐步伐奔赴祖国的边疆，
向前！向前！
我们的队伍向太阳，
向最后的胜利，
向全国的解放！
|Xiàngqián! Xiàngqián! Xiàngqián!
|
Wǒmen di duìwu xiàng tàiyáng,
Jiǎo tàzhe zǔguó di dàdì,
Bèifùzhe mínzú di xīwàng,
Wǒmen shì yī zhī bù kě zhànshèng di lìliang.
Wǒmen shì gōngnóng di zǐdì,
Wǒmen shì rénmín di wǔzhuāng,
Cóng wú wèijù,
Jué bù qūfú,
Yīngyǒng zhàndòu,
Zhídào bǎ fǎndòngpài xiāomiè gānjìng,
Máo Zédōng di qízhì gāogāo piāoyáng.
Tīng! Fēng zài hūxiào jūnhào xiǎng,
Tīng! Gémìng gēshēng duō liáoliàng!
Tóngzhìmen zhěngqí bùfá bēn xiàng jiěfàng di zhànchǎng,
Tóngzhìmen zhěngqí bùfá bēnfù zǔguó di biānjiāng,
Xiàngqián! Xiàngqián!
Wǒmen di duìwu xiàng tàiyáng,
Xiàng zuìhòu di shènglì,
Xiàng quánguó di jiěfàng!
|Hướng tiền! Hướng tiền! Hướng tiền!
|
Ngã môn để đội ngũ thái dương,
Cước đạp trước Tổ Quốc để đại địa,
Bội phụ trước dân tộc để hy vọng,
Ngã môn thị nhất chi bất khả chiến thắng để lực lượng.
Ngã môn thị công nông để tử đệ,
Ngã môn thị nhân dân để vũ trang,
Tòng vô úy cụ,
Tuyệt bất khuất phục,
Anh dũng chiến đấu,
Trực đáo đả phản động phái tiêu diệt can tịnh,
Mao Trạch Đông để kỳ xí cao cao phiên dương.
Thính! Phong tại hô khiến quân hiệu hưởng,
Thính! Cách mệnh ca thanh đa liệu lượng!
Đồng chí môn chỉnh tề bộ phạt bôn hướng giải phóng để chiến trường,
Đồng chí môn chỉnh tề bộ phạt bôn phó tổ quốc để biên cương,
Hướng tiến! Hướng tiến!
Ngã môn để đội ngũ hướng Thái dương,
Hướng tối hậu dể thắng lợi,
Hướng toàn quốc để giải phóng!
|Tiến lên! Tiến lên! Tiến lên
|
Quân đội chúng ta tiến về mặt trời,
Bước trên mặt đất của quê hương,
Mang niềm hy vọng của dân tộc,
Chúng ta là một sức mạnh không thể đánh bại.
Chúng ta là con em của công nông,
Chúng ta là lực lượng vũ trang nhân dân,
Dũng cảm kiên cường,
Không bao giờ khuất phục,
Anh dũng chiến đấu,
Đến khi chúng ta tiêu diệt tất cả bọn phản động,
Ngọn cờ của Mao Trạch Đông phất tung bay.
Nghe! Gió đang gầm và kèn hô vang,
Nghe! Bài ca cách mạng tiếng trong trẻo!
Đồng chí ta trật tự tiến ra chiến trường để tiến tới giải phóng
Đồng chí ta trật tự tiến ra biến cương để bảo vệ tổ quốc
Tiến lên! Tiến lên! Tiến lên
Đội ngũ chúng ta hướng mặt trời,
Tiến tới kết thúc thắng lợi,
Tiến tới giải phóng toàn quốc!
## Thể chế
[Thẩm Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A9m_D%C6%B0%C6%A1ng), tháng 3 năm 2007
Sự lãnh đạo của
[Đảng Cộng sản Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Trung_Qu%E1%BB%91c) là một nguyên tắc cơ bản trong hệ thống chỉ huy của Quân đội Trung Quốc. Giải phóng quân Trung Quốc không chịu sự cai quản của [Quốc vụ viện](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_v%E1%BB%A5_vi%E1%BB%87n) mà chịu sự cai quản của hai Ủy ban Quân sự Trung ương (Quân uỷ Trung ương), một cơ quan thuộc Nhà nước ( [Ủy ban Quân sự Trung ương Nhà nước](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BB%A6y_ban_Qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa)), còn một cơ quan thì thuộc Đảng. Trên thực tế, hai cơ quan này không xung đột vì ủy viên của hai cơ quan này thường đồng nhất với nhau. Thông thường, chỉ có một vài tháng trong mỗi năm năm thì ủy viên của hai hội đồng này mới khác nhau, đó là trong giai đoạn giữa một đại hội đảng, khi uỷ viên của Quân ủy Trung ương thay đổi và kỳ họp của Quốc hội Trung Quốc, khi Quốc hội bầu ra Ủy ban Quân sự Trung ương Nhà nước. Ủy ban Quân sự Trung ương thực hiện trách nhiệm theo quyền hạn được quy định trong [Hiến pháp Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa) và theo Luật Quốc phòng Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. [[17]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_note-17)
Tháng 12 năm 1982, Đại hội lần thứ 5 của
[Quốc hội Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_to%C3%A0n_qu%E1%BB%91c_%28Trung_Qu%E1%BB%91c%29) đã sửa đổi Hiến pháp quy định rằng Ủy ban Quân sự Nhà nước Trung ương lãnh đạo toàn bộ các lực lượng vũ trang của quốc gia. Chủ tịch của Ủy ban Quân sự Nhà nước Trung ương được bầu chọn và miễn nhiệm bởi Hội nghị toàn thể của Quốc hội Trung Quốc trong khi các ủy viên thì do Ủy ban Thường vụ Quốc hội chọn ra. Tuy nhiên, Quân ủy Trung ương thuộc Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc vẫn là một cơ quan của Đảng, trực tiếp lãnh đạo quân đội và các lực lượng vũ trang khác. Trên thực tế, Quân ủy Trung ương Đảng sau khi hiệp thương với các bên, đề cử các ủy viên Ủy ban Quân sự Trung ương Nhà nước để khi những người này thông qua các thủ tục pháp lý bầu cử có thể được Quốc hội Trung Quốc bầu vào Ủy ban Quân sự Trung ương Nhà nước. Điều đó có nghĩa Quân ủy Trung ương thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Ủy ban Quân sự Trung ương của Nhà nước là một nhóm và một tổ chức. Tuy nhiên, nhìn bề ngoài theo tổ chức thì hai Ủy ban này trực thuộc hai hệ thống khác nhau – hệ thống Đảng và hệ thống Nhà nước.
Do đó, các lực lượng vũ trang nằm dưới sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng Cộng sản và cũng như thế đối với các lực lượng vũ trang của Nhà nước. Chế độ lãnh đạo chung này phản ánh xuất thân của Giải phóng quân Trung Quốc là một nhánh quân sự của Đảng và chỉ thành quân đội Nhà nước sau khi
[Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa) được thành lập năm 1949.
Theo lệ thường, chủ tịch và phó chủ tịch của Ủy ban Quân sự Trung ương là các ủy viên dân sự của
[Đảng Cộng sản Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Trung_Qu%E1%BB%91c) nhưng những người này không nhất thiết là những người đứng đầu của chính quyền dân sự. Cả [Giang Trạch Dân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Giang_Tr%E1%BA%A1ch_D%C3%A2n) và [Đặng Tiểu Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7ng_Ti%E1%BB%83u_B%C3%ACnh) nắm giữ cương vị này ngay cả sau khi họ đã thôi giữ chức trong bộ máy Nhà nước và Chính phủ. Tất cả các ủy viên khác của Ủy ban Quân sự Trung ương đều sỹ quan đương nhiệm. [Bộ trưởng Quốc phòng Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_Qu%E1%BB%91c_ph%C3%B2ng_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa&action=edit&redlink=1) không phải là người đứng đầu quân đội và thường chỉ là phó chủ tịch của Ủy ban Quân sự Trung ương.
Các cấp tổng cục của Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc bao gồm: Bộ Tổng Tham mưu, Tổng cục Chính trị, Tổng cục Hậu cần và Tổng cục Trang bị. Tổng cục Chính trị duy trì một hệ thống các
[chính ủy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_%E1%BB%A7y), đảm bảo sự trung thành với đảng và chính quyền dân sự. Ủy ban Quân sự Trung ương thực hiện quyền lãnh đạo quân đội ở cả Hải, Lục, Không quân và Tên lửa Đạn đạo Chiến lược (Nhị pháo, 二炮) thông qua bốn quân chủng. Ngoại trừ quân chủng Tên lửa Đạn đạo Chiến lược thuộc sự lãnh đạo trực tiếp của Ủy ban Quân sự Trung ương; trong một quân khu, các đơn vị thuộc 3 quân chủng đầu phối hợp với nhau trong hiệp đồng tác chiến dưới sự chỉ huy thống nhất của quân khu đó. Các đơn vị Lục quân thuộc sự chỉ đạo của quân khu đó. Các đội Hải quân và Không quân thuộc sự lãnh đạo chung của quân khu và của quân chủng mình (ngành dọc).
Chế độ quân đội Nhà nước kế thừa và duy trì nguyên tắc lãnh đạo tuyệt đối của Đảng Cộng sản đối với các lực lượng vũ trang nhân dân. Đảng và Nhà nước cùng lập nên Ủy ban Quân sự Trung ương để thực hiện sự lãnh đạo quân sự tối cao đối với các lực lượng vũ trang. Hiến pháp năm 1954 của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa quy định rằng Chủ tịch nước thống soái các lực lượng vũ trang và quy định Chủ tịch nước là Chủ tịch Hội đồng Quốc phòng (Hội đồng Quốc phòng là một cơ quan cố vấn, không lãnh đạo các lực lượng vũ trang). Ngày 28 tháng 9 năm 1954, Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc thiết lập lại Ủy ban Quân sự Trung ương làm lãnh đạo Giải phóng quân Nhân dân Trung Quốc và các lực lượng vũ trang nhân dân. Kể từ đó trở đi, chế độ lãnh đạo chung giữa Đảng và Nhà nước đối với quân đội đã được thiết lập. Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc lãnh đạo mọi công việc quân đội. Chủ tịch nước thống soái các lực lượng quân đội nhà nước và phát triển các lực lượng quân đội do Quốc vụ viện quản lý.
Để đảm bảo quyền lãnh đạo tuyệt đối của Đảng Cộng sản đối với quân đội, mỗi cấp ủy đảng trong các lực lượng quân sự thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ, các đơn vị và ban cấp trên xây dựng bộ máy chính uỷ và đảm bảo rằng các tổ chức cấp dưới hoạt động đồng nhất.
### Kỳ hạn quân dịch
Về mặt lý thuyết thì tất cả công dân của CHNDTH có trách nhiệm phải đi nghĩa vụ quân sự. Tuy nhiên trong thực tế, việc thi hành nghĩa vụ quân sự với QĐGPNDTH lại là tự nguyện; tất cả công dân 18 tuổi đều phải đăng kí với nhà cầm quyền, tương tự như Hệ thống tuyển quân của Hoa Kỳ. Trừ một ngoại lệ dành cho các tân sinh viên đại học (cả nam và nữ), là phải tham gia đợt tập huấn quân sự (thường kéo dài một tuần hoặc hơn) trước khi bắt đầu học đại học hoặc sau đó một năm. Thời hạn phục vụ trong lục quân là 36 tháng, trong không quân và hải quân là 48 tháng, trong lực lượng tên lửa chiến lược không ấn định thời hạn.
[[18]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_note-18)
## Lịch sử tác chiến
### Các sự kiện và các cuộc chiến lớn
- 1931 đến 1945:
[Chiến tranh thế giới thứ 2 chống Đế quốc Nhật](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-Nh%E1%BA%ADt_th%E1%BB%A9_2&action=edit&redlink=1)
- 1945 đến 1950:
[Quốc Cộng nội chiến](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_C%E1%BB%99ng_n%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1)chống lại các lực lượng của [Quốc Dân Đảng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_D%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng&action=edit&redlink=1); thiết lập quyền kiểm soát ở [Tây Tạng](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng)
- 1950 đến 1953:
[Chiến tranh Triều Tiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn)(Dưới danh xưng chính thức là [Chí nguyện quân Nhân dân Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C3%AD_nguy%E1%BB%87n_qu%C3%A2n_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1), dù đội quân này là gồm quân chính quy của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc).
- Tháng 8 năm 1954 đến tháng 5 năm 1958: Khủng hoảng
[Eo biển Đài Loan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Eo_bi%E1%BB%83n_%C4%90%C3%A0i_Loan)tại đảo Kim Môn và đảo Mã Tổ.
- Tháng 10 năm 1962 đến tháng 11 năm 1962:
[Chiến tranh Trung-Ấn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-%E1%BA%A4n)
- 1966 đến 1976: Đại
[Cách mạng Văn hóa](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_v%C4%83n_h%C3%B3a)Vô sản
- 1967: Giao tranh biên giới với
[Ấn Độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)
- 1969 đến 1978:
[Xung đột biên giới Trung-Xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xung_%C4%91%E1%BB%99t_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_Trung-X%C3%B4)
- 1974:
[Hải chiến Hoàng Sa 1974](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Ho%C3%A0ng_Sa_1974)
- 1979:
[Chiến tranh biên giới Việt-Trung, 1979](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_Vi%E1%BB%87t-Trung,_1979)
- 1988:
[Sự kiện Thiên An Môn](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_Thi%C3%AAn_An_M%C3%B4n)
- 1981 – 1991:
[Giao tranh biên giới với Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xung_%C4%91%E1%BB%99t_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_Vi%E1%BB%87t_Nam-Trung_Qu%E1%BB%91c_1979-1990)
## Tổ chức quân đội
|Đề mục này cần được
|
### Quân số và biên chế
[[20]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_note-20) [[20]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_note-20)
– Tổng quân số lực lượng vũ trang chính quy: 2.300.000 người
– Tổng quân số dự bị động viên cục bộ: 10.000.000 người
– Tổng quân số dự bị động viên toàn quốc: 198.400.000 người
– Các đơn vị bán vũ trang:
+ Cảnh sát vũ trang: 110.000 người
+ Dân quân, dân cảnh: 3.000.000 người
+ Các đơn vị đặc biệt thuộc
[Bộ An ninh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_An_ninh_Qu%E1%BB%91c_gia_%28Trung_Qu%E1%BB%91c%29): 50.000 người
### Lục quân
Tổng quân số: năm 2000 là 1.8; năm 2008 còn 1.5 triệu người; năm 2013 còn 850.000
**Biên chế tổ chức** [[21]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_note-21)
Các đợn vị cấp quân đoàn: có 21 quân đoàn quân chính quy gồm:
– 44 sư đoàn bộ binh
– 10 sư đoàn xe tăng
– 5 sư đoàn pháo binh
Các đơn vị cấp sư đoàn, lữ đoàn độc lập
– 13 lữ đoàn xe tăng
– 15 lữ đoàn bộ binh
– 23 lữ đoàn pháo binh
– 3 sư đoàn đổ bộ đường không
– 5 sư đoàn bộ binh cơ giới hóa
– 1 sư đoàn pháo binh đặc biệt
– 4 lữ đoàn pháo + tên lửa phòng không lục quân
– 7 trung đoàn máy bay trực thăng
Các đơn vị thuộc bảy quân khu:
– 12 sư đoàn bộ binh
– 1 sư đoàn bộ binh sơn cước
– 4 lữ đoàn bộ binh độc lập
– 87 tiểu đoàn bộ binh độc lập
– 50 trung đoàn công binh
– 30 trung đoàn thông tin liên lạc
Khung các đơn vị dự bị:
– 50 khung sư đoàn bộ binh, pháo binh, phòng không
– 80 khung trung đoàn bộ binh, pháo binh độc lập
**Trang bị vũ khí của bộ binh** [[22]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_note-22)
– Xe tăng: Tổng số 9.800 chiếc; trong đó có 5.000 xe tăng T54/59, 2.400 xe tăng lội nước PT76, 1.200 xe tăng T62/63, 800 xe tăng chủ lực T72, 200 xe tăng chủ lực ZYZ98/99.
– Xe bọc thép: 5.500 chiếc gồm các loại xe xích BMP-1, BMP-3, WN-3; bánh hơi: Honghe-70 (mẫu BTR-70), Honghe-80 (mẫu BTR-80), WZ-551
– Pháo lớn: hơn 14.500 khẩu, gồm các loại: lựu pháo 85 mm, lựu pháo 105 mm, lựu pháo 155 mm, pháo nòng dài 122 mm, pháo nòng dài 130 mm, pháo tự hành 152 mm đặt trên bệ xe tăng T54/59, pháo chống tăng 57 mm và 100 mm.
– Súng cối: hơn 100.000 khẩu các cỡ nòng: 60 mm, 82 mm, 120 mm và 160 mm.
– Hoả tiễn đất đối đất bắn loạt: 2.300 giàn các loại BM12-13,
[BM-27](https://vi.wikipedia.org/wiki/BM-27), BM-40
– Súng và tên lửa chống tăng:
[RPG-2](https://vi.wikipedia.org/wiki/B40), [RPG-7](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%BAng_ch%E1%BB%91ng_t%C4%83ng_B41)B, AT-3 Sagger, Jevelin, Gustav…
– Súng phòng không bộ binh: 15.000 cao xạ các loại 24 mm, 37 mm, 57 mm, 100 mm; 180 bộ khí tài + bệ phóng tên lửa Hongqi-2 (
[SAM-2](https://vi.wikipedia.org/wiki/S-75_Dvina)); 15 bộ khí tài + bệ phóng tên lửa 9K330 (Tor-M1), 100 bộ khí tài + bệ phóng Hongqi-3 ( [SAM-3](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=SAM-3&action=edit&redlink=1)).
– Trực thăng: 243 chiếc các loại Mi-8 (trực thăng đa chức năng), Mi-17(trực thăng vận tải) và Mi-24 (trực thăng chiến đấu)
– Vũ khí hạng nhẹ của bộ binh: Đại liên Trường An (mẫu đại liên Goriunov), đại liên SK-75; trung liên RPD, RPK; các loại súng trường chiến đấu, Type56
[sao chép AK-47](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sao_ch%C3%A9p_AK-47&action=edit&redlink=1) [AK-47](https://vi.wikipedia.org/wiki/AK-47)(Kalasnicov), [AK-74](https://vi.wikipedia.org/wiki/AK-74)(Nikonov), M-4 sao chép [sử dụng hạn chế ở một số lực lượng nhất định](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%E1%BB%AD_d%E1%BB%A5ng_h%E1%BA%A1n_ch%E1%BA%BF_%E1%BB%9F_m%E1%BB%99t_s%E1%BB%91_l%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_nh%E1%BA%A5t_%C4%91%E1%BB%8Bnh&action=edit&redlink=1) QBZ-95, K63, K89, K95; các loại súng trường SKS, K84.v.v…
### Không quân
**Biên chế, tổ chức**
– Tổng quân số: 398.000 người
– Tổ chức:
+ 195 phi đội tiêm kích và tiên kích – bom
+ 120 phi đội cường kích
+ 42 phi đội ném bom
+ 15 phi đội trinh sát
+ 50 phi đội vận tải, tiếp dầu
+ 24 phi đội trực thăng
+ 8 trung đoàn cao xạ phòng không
+ 2 Trung đoàn tên lửa Hongqi-2
+ 2 trung đoàn tên lửa S-300RMU
+ 8 tiểu đoàn tên lửa SA-20RMU2
**Vũ khí, khí tài**
– Máy bay ném bom:
+ 120 chiếc H-6 (TU-16)
+ 120 chiếc H-7 (IL-28)
+ 400 chiếc Q-5 (TU-16)
– Máy bay tiêm kích và tiêm kích – bom
+ 150 chiếc J-5 (MIG-17)
+ 1.800 chiếc J-6 (MIG 19)
+ 500 chiếc J-7 (MIG 21)
+ 180 chiếc J-8
+ 120 chiếc J-10 (FT-2000)
+ 24 chiếc J-11 (SU-27)
+ 48 chiếc SU-27
+ 23 chiếc SU-30MK
– Máy bay trinh sát:
+ 18 chiếc BA-1E
+ 12 chiếc KJ-200
+ 8 chiếc KJ-2000
– Máy bay vận tải quân sự:
+ 44 chiếc vận tải IL-76
+ 4 chiếc tiếp dầu trên không IL-78
+ 10 chiếc vận tải IL-18
+ 300 chiếc Y-5 (AN-2)
+ 56 chiếc Y-7 (AN-24)
+ 24 chiếc Y-8 (AN-12)
+ 15 chiếc Y-11
+ 2 chiếc Y-12
– Máy bay trực thăng:
+ 6 chiếc AS-332
+ 4 chiếc BELL-214
+ 80 chiếc Mi-8
+ 24 chiếc Mi-17
+ 25 chiếc Z-5 (Mi-4)
+ 18 chiếc Mi-24
+ 50 chiếc Z-9 (SA-365N)
– Máy bay huấn luyện:
+ Hơn 150 chiếc các loại YAK-51, L-39 và YAK-18
### Hải quân
– Tổng quân số: 235.000 người; trong đó
+ Hải quân hạm tàu: 230.000 người
+ Không quân của hải quân: 25.000 người, gồm 24 trung đoàn
+ Hải quân đánh bộ: 9.000 người gồm 2 lữ đoàn (mỗi lữ đoàn gồm 3 tiểu đoàn TQLC, 1 tiểu đoàn cơ giới, 1 tiểu đoàn xe lội nước, 1 tiẻu đoàn pháo binh)
+ Hải quân tuần duyên: 28.000 người gồm 28 trung đoàn chia làm 28 vùng phòng thủ.
- Các căn cứ, quân cảng chính
Liễu Sơn, Hồ Lô Đảo, Thanh Đảo (căn cứ chỉ huy hạm đội Bắc Hải), Thượng Hải, Ninh Ba (căn cứ chỉ huy hạm đội Đông Hải), Chu Sơn, Vân Châu, Tây Dân, Quảng Châu, Trạm Giang (căn cứ chỉ huy hạm đội Nam Hải), Tam Á (căn cứ tàu ngầm).
- Vũ khi, trang bị
– Tàu ngầm hạt nhân:
+ 3 tàu ngầm nguyên tử mang tên lửa hạt nhân tầm xa: K-092/Xia (lớp Hạ), K-93/Shang (lớp Thương), K-94/Jin (lớp Tấn)
+ 5 tàu ngầm nguyên tử mang tên lửa hạt nhân tầm trung K-91/Han (lớp Hán).
+ 13 tàu ngầm diezel-điện K-30 lớp ROMEO
+ 18 tàu ngầm diezel-điện K-35 lớp Ming
+ 17 tàu ngầm diezen-điện K-51 lớp Kilo
+ 15 tàu ngầm diezel-điện lớp Yuan (Nguyên)
– Tàu tuần dương, tàu khu trục, tàu trợ chiến
+ 3 soái hạm K-052C lớp Luyang (Lữ Dương)
+ 2 tuần dương hạm K-51C lớp Luzhou (Lữ Châu)
+ 43 tàu khu trục tên lửa lớp K-22 lớp Houbei (Hồng Bại, 紅稗)
+ 8 tàu khu trục tên lửa lớp K-054A/Meenshan Mẫn Sơn)và K-054B/Jiangkai (theo mẫu tàu Sovremenny của Nga)
+ 3 tàu khu trục tàng hình K-021 lớp Houku
+ 7 tàu khu trục K-18 lớp Luda (Lữ Đại).
+ 27 tàu với mìn K-010 lớp T-43.
+ 234 tàu tuần duyên kiểu Hải tuần
+ 28 tàu phóng lôi các loại.
+ 6 tàu chở dầu, 48 tàu vận tải (huy động từ tàu dân sự khi có chiến sự)
– Tàu đổ bộ:
+ 36 tàu đổ bộ bộ binh + xe tăng hạng nặng kiểu K-072-II và K072-III lớp Yuting
+ 32 tàu đổ bộ bộ binh + xe tăng hạng trung kiểu K-071
+ 9 tàu đổ bộ bộ binh kiểu LCU
+ 44 cano hạng trung
+ 9 tàu đổ bộ chạy bằng đệm khí.
– Máy bay của hải quân
+ 180 chiếc tiêm kích – bom J-8, J-10
+ 36 chiếc Su-27UKN
+ 40 trực thăng Ka-25
+ 360 trực thăng Mi-8, Mi-17
+ 220 trực thăng Z-9C
– Phương tiện chiến đấu trên bộ của hải quân
+ Xe tăng T59, T63
+ Xe thiết giáp WZ-551
+ Pháo lựu 122 mm
+ Pháo tầm xa 130 mm
+ Hỏa tiễn phóng loạt HM-12
– Các loại tên lửa
+ 120 tên lửa đất đối hạm YJ-62 và YJ-62C,
+ Tên lửa hạm đối hạm các loại: HHQ-7 (Con tằm), YJ-83.
+ Tên lửa hạm đối không SA-N-20
+ Tên lửa đạn đạo hạm đối đất
[Julang-1](https://vi.wikipedia.org/wiki/Julang-1),
+ Tên lửa hành trình SS-N-22/SUNBURN và SS-N-27/SIZZLER phóng từ tàu ngầm.
Hiện nay, Trung Quốc vừa hoàn thành việc thử tên lửa hạm đối đất mang đầu đạn hạt nhân
[Julang-2](https://vi.wikipedia.org/wiki/Julang-2) ( [JL-2](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=JL-2&action=edit&redlink=1) trang bị cho các tàu ngầm hạt nhân chiến lược và tàu ngầm lớp Kilo; đồng thời, trang bị loại tên lửa [YJ-1](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=YJ-1&action=edit&redlink=1) ( [Ying ji-1](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ying_ji-1)) (âm Hán Việt là Ưng Kích 1) cho các tàu ngầm hạt nhân chiến lược.
### Lực lượng tên lửa chiến lược
Lực lượng tên lửa chiến lược (SMF) của Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc (PLA) được Trung Quốc gọi là lực lượng pháo binh thứ hai (Đệ nhị pháo binh bộ đội) đặt dưới sự chỉ đạo trực tiếp của
[Quân ủy Trung ương](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BB%A6y_ban_Qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa) Trung Quốc. Bộ Quốc phòng CHND Trung Hoa có trách nhiệm chỉ huy, quản lý các phương tiện phóng, đầu đạn và các phương tiện, vật chất, kỹ thuật bảo đảm khác. **Biên chế, tổ chức**
Toàn bộ SMF của PLA có biên chế 11.000 người (không kể lực lượng khoa học kỹ thuật dân sự phục vụ có thời hạn). Tổ chức SMF của PLA được phân thành 4 cấp:
– Bộ Tư lệnh;
– Căn cứ khu vực: gồm 4 vùng tác chiến, 2 vùng bán quân sự và 1 vùng huấn luyện mang các mật danh Cxx:
+ Căn cứ C51 ở vùng Đông Bắc: Sở chỉ huy đặt tại
[Cáp Nhĩ Tân](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1p_Nh%C4%A9_T%C3%A2n); lực lượng tác chiến của căn cứ này là đơn vị 80301 (gồm 3 lữ đoàn) đóng lại [Liêu Ninh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAu_Ninh), một trong các lữ đoàn này có khả năng cơ động khắp vùng Mãn Châu bằng đường sắt và đường bộ.
+ Căn cứ C52 ở Hoa Trung: Sở chỉ huy đặt tại [Tây An?], thuộc tỉnh
[An Huy](https://vi.wikipedia.org/wiki/An_Huy); lực lượng tác chiến của căn cứ này là đơn vị 80302 (gồm 3 lữ đoàn) đóng lại [Hoàng Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_S%C6%A1n), một trong các lữ đoàn này có khả năng cơ động khắp vùng Bắc sông Trường Giang bằng đường sắt và đường bộ.
+ Căn cứ C53 ở
[Thanh Hải](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_H%E1%BA%A3i): Sở chỉ huy đặt tại [Lan Châu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lan_Ch%C3%A2u), lực lượng tác chiến của căn cứ này là đơn vị 80306 (gồm 3 lữ đoàn) đóng lại Thiểm Tây – Ninh Hạ, một trong các lữ đoàn này có khả năng cơ động khắp vùng Thanh Hải – Tân Cương bằng đường bộ.
+ Căn cứ C54 ở Cao nguyên Vân – Quý: Sở chỉ huy chính đặt tại
[Côn Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4n_Minh), thuộc tỉnh [Vân Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A2n_Nam), lực lượng tác chiến của căn cứ này là đơn vị 80303 (gồm 3 lữ đoàn) đóng lại Liêu Ninh, một trong các lữ đoàn này có khả năng cơ động khắp vùng Vân – Quý và [Tứ Xuyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn) bằng đường bộ.
+ Căn cứ C55 ở vùng
[Nội Mông](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%99i_M%C3%B4ng); được chuyển thành căn cứ bán quân sự từ năm 1992.
+ Căn cứ C56 ở tỉnh ven biển
[Phúc Kiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BAc_Ki%E1%BA%BFn); được chuyển thành căn cứ bán quân sự từ năm 2008 (sau khi [Mã Anh Cửu](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A3_Anh_C%E1%BB%ADu), người của Quốc dân Đảng lên cầm quyền ở [Đài Loan](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan))
+ Vùng tác chiến thử nghiệm, nơi huấn luyện, căn cứ hàng không vũ trụ đồng thời là nơi dự trữ đầu đạn C22 tại khu vực
[Bảo Kê](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_K%C3%AA) (Baoji) tỉnh [Thiểm Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%E1%BB%83m_T%C3%A2y).
– Lữ đoàn tác chiến (gồm 12 lữ đoàn tác chiến); mỗi căn cứ quân sự có 2 lữ đoàn có bệ phóng cố định và 1 lữ đoàn có bệ phóng di động.
– Tiểu đoàn tác chiến, (mỗi lữ đoàn có 2 tiểu đoàn tác chiến và 1 tiểu đoàn kỹ thuật bảo đảm);
**Trang bị vũ khí, khí tài**
– 20 tên lửa đạn đạo Dongfeng-3 (CSS-2) IRBMs (Đông Phong-3) có cự ly tác xạ tối đa 4.000 km; (tương lai sẽ thay bằng Dongfeng-21)
– 20 tên lửa đạn đạo Dongfeng-4 (CSS-3) IRBMs có cự ly tác xạ từ 5.500 – 7.000 km; (tương lai sẽ thay bằng Dongfeng-31)
– 20 tên lửa đạn đạo
[Dongfeng-5](https://vi.wikipedia.org/wiki/Dongfeng-5) (CSS-4) IRBMs có cự ly tác xạ tối đa 13.000 km;
– 80 tên lửa đạn đạo Dongfeng-21 (CSS-5) MRBMs có cự ly tác xạ 1.500 km;
*(Các loại tên lửa này đều mang đầu đạn đơn)*
– 300 tên lửa đạn đạo Dongfeng-15 (CSS-6) SRBMs có cự ly tác xạ tối đa 600 km;
– 600 tên lửa đạn đạo Dongfeng-11 (CSS-7)SRBMs có cự ly tác xạ tối đa 300 km;
– 20 tên lửa đạn đạo Dongfeng-21C (CSS-5 Mod-3) MRBMs có cự ly tác xạ 4.500 km;
– 30 tên lửa đạn đạo Dongfeng-31 (CSS-9) và Dongfeng 31-A có cụ ly tác xạ từ 8000 km – 12000 km.
– 45 tên lửa hành trình phóng từ mặt đất
[DH-10](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=DH-10&action=edit&redlink=1)
(Các loại tên lửa này đều có thể mang từ 5 đến 7 đầu đạn, tiến đánh cùng lúc từ 5 đến 7 mục tiêu)
Hiện nay, Trung Quốc đã nghiên cứu chế tạo và thử thành công loại tên lửa Dongfeng-32 (DF-32) có tầm bắn xa đến 11.500 km, có khả năng vượt qua hệ thống tên lửa đánh chặn SMD của Mỹ.
### Một số vấn đề mới về vũ khí bộ binh
Thời kỳ đỉnh điểm khoảng những năm 1980-1990, PLA có khoảng 10.000 xe tăng, giảm dần còn khoảng 6.000-8.000 xe tăng trong vòng vài năm qua. Số xe tăng Trung Quốc sản xuất theo mẫu xe tăng Liên Xô
[T-54](https://vi.wikipedia.org/wiki/T-54/55)A ( [Type 59](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Type_59&action=edit&redlink=1) and [Type 69](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Type_69&action=edit&redlink=1)) chiếm đến hơn hai phần ba tổng số xe tăng. Đồng thời với việc cho nghỉ hưu các xe tăng loại cũ Type-59/69, thay thế bằng thế hệ hai [Type 88](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_li%C3%AAn_Ki%E1%BB%83u_96) và [Type 96](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_li%C3%AAn_Ki%E1%BB%83u_96), PLA cũng nâng cấp số xe tăng Type-59/69 còn lại với những công nghệ mới, bao gồm hệ thống liên lạc và kiểm soát hỏa lực cải tiến, thiết bị nhìn đêm, giáp ERA, động cơ được nâng cấp, và hỏa tiễn chống tăng bắn bằng pháo chính, khiến cho chúng có thể tiếp tục phục vụ như các giàn hỏa lực cơ động. Loại xe tăng mới nhất là [Type 99](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Type_99&action=edit&redlink=1), bắt đầu phục vụ từ năm 2001.
PLA cũng có chừng 2.000 xe tăng hạng nhẹ, kể cả loại Type-62 hạng nhẹ và xe tăng lội nước Type-63, bắt đầu đưa vào sản xuất từ những năm 1960s. Loại Type-63 được nâng cấp đặc biệt với hỏa lực được máy tính hóa, trang bị tên lửa chống tăng (ATGM), thiết bị tác chiến đêm, hệ thống định vị bằng vệ tinh, và nâng cấp mã lực.
### Vũ khí hóa học
Cộng hòa nhân dân Trung Hoa không phải là một thành viên của
[Nhóm Australia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%B3m_Australia&action=edit&redlink=1), một tổ chức được thành lập năm 1985 để theo dõi sự phát triển nhanh chóng của việc sử dụng hóa chất vào mục đích kép (dùng trong dân sự và quân sự) và để kết hợp việc quản lý mặt hàng hóa chất xuất khẩu cũng như các thiết bị được sử dụng trong ngành hóa học. Vào tháng tư 1997, PRC thông qua Quy ước vũ khí Hóa học (CWC) và trong tháng chín năm 1997, Trung Quốc đã công bố một chỉ thị quản lý hàng xuất khẩu vũ khí hóa học mới.
### Hệ thống cơ bản không gian
PLA đang triển khai một số chương trình không gian tạo cơ sở cho việc sử dụng hệ thống này vào mục đích quân sự bao gồm:
- Các vệ tinh
[thăm dò khí tượng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C4%83m_d%C3%B2_kh%C3%AD_t%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1)loại ZiYan, xác định (mục tiêu) quân sự loại [[23]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_note-23) [JianBing](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=JianBing&action=edit&redlink=1) [Những vệ tinh khẩu độ tổng hợp](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_v%E1%BB%87_tinh_kh%E1%BA%A9u_%C4%91%E1%BB%99_t%E1%BB%95ng_h%E1%BB%A3p&action=edit&redlink=1)(SAR) như loại [JianBing-5](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=JianBing-5&action=edit&redlink=1) [Mạng vệ tinh dẫn đường](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%E1%BA%A1ng_v%E1%BB%87_tinh_d%E1%BA%ABn_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng&action=edit&redlink=1)loại [BeiDou](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=BeiDou&action=edit&redlink=1)(Bắc Đẩu-1 và Bắc Đẩu-2)
- Đảm bảo an toàn cho những vệ tinh
[thông tin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%B4ng_tin)loại [FENGHUO-1](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=FENGHUO-1&action=edit&redlink=1). [[24]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_note-24)
- Các vệ tinh do thám quân sự kiểu Yaogan-1, 2, 3, 4, 5, 6; Haiyang-1B; CBER-2 và CBR-2B.
Vào ngày
[11 tháng Giêng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=11_th%C3%A1ng_Gi%C3%AAng&action=edit&redlink=1), [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007) tại [trung tâm vũ trụ Tây Xương](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Trung_t%C3%A2m_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5_T%C3%A2y_X%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1), [tỉnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%89nh) [Tứ Xuyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn), Trung Quốc tiến hành [thử nghiệm](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%AD_nghi%E1%BB%87m&action=edit&redlink=1) thành công một [tên lửa chống vệ tinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_ch%E1%BB%91ng_v%E1%BB%87_tinh). [[25]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_note-25)
### Chuyến bay vào không gian có người
Quân đội Nhân dân Trung Quốc chịu trách nhiệm đối với
[Chương trình Bay vào không gian có người lái của Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_Kh%C3%B4ng_gian_c%E1%BB%A7a_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1). Đến này, tất cả các [taikonaut](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Taikonaut&action=edit&redlink=1)đã được tuyển chọn trong số Không quân Quân đội Nhân dân Trung Quốc. Trung Quốc đã trở thành quốc gia thứ 3 duy nhất đưa người vào vũ trụ bằng các trang thiết bị do mình chế tạo với chuyến bay của trung tá [Dương Lợi Vĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_L%E1%BB%A3i_V%C4%A9) trên tàu vũ trụ [Thần Châu 5](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BA%A7n_Ch%C3%A2u_5&action=edit&redlink=1) vào ngày 15 tháng 10 năm 2003. Sau chuyến bay thành công, [Dương Lợi Vĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_L%E1%BB%A3i_V%C4%A9) được phong cấp hàm đại tá.
## Ngân sách quốc phòng Trung Quốc
Theo Trung Quốc công bố chính thức thì ngân sách quốc phòng của nước này trong một số năm gần đây như sau: năm 2000 là 13 tỷ
[USD](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9), năm 2007 là 52 tỷ USD, năm 2008 là 61 tỷ USD, năm 2009 là 70,27 tỷ USD, năm 2013 là hơn 100 tỷ USD. Tuy nhiên, Mỹ, Nhật Bản và một số nước phương Tây cho rằng những con số đó rất thấp so với thực tế. Theo phía Mỹ, ngân sách quốc phòng Trung Quốc năm 2008 có thể đạt đến 122 tỷ USD vì chỉ riêng việc trang bị động cơ mới cho toàn bộ 273 chiếc SU-27, SU-30MK và J-11 (loại máy bay sao chép từ SU-27) đã tiêu tốn không dưới 2 tỷ USD. Phía Trung Quốc cho rằng, nguy cơ quân sự từ phía họ đã bị phương Tây thổi phồng.
## Kế hoạch thành lập hạm đội xuyên đại dương
Theo nguồn tin từ các chuyên gia quân sự Nga (được Interfax-ABN trích dẫn), Hải quân Trung Quốc đang có kế hoạch thành lập 2 hạm đội xuyên đại dương hùng mạnh trước năm 2050 với tên gọi: Kế hoạch
**Con rồng đỏ** (Xích long). Hạm đội này có thể triển khai tác chiến ở bất kỳ khu vực nào trên Thái Bình Dương. Trung Quốc cũng có kế hoạch hiện đại hóa các “hạm đội nước vàng” (hạm đội ven bờ) của họ thành “hạm đội nước sâu” (hạm đội biển khơi) trước năm 2020 với 2 nhiệm vụ “Mạch đảo” nhiệm vụ kiểm soát đến các tuyến chiến lược:
– Mạch đảo thứ nhất: phía Bắc đến Vladivostok (Nga), Hokkaido (bắc Nhật Bản), Nampo (thuộc Hàn Quốc), Ryukiu (Trung Quốc gọi là Lưu Câu Kiều, quần đảo Điếu Ngư Đài (Trung Quốc đang tranh chấp với Nhật Bản)Quần đảo Nansi (Nam Sa, tức quần đảo Trường Sa của Việt Nam), quần đảo Philippines; các vùng biển Hoàng hải, Đông Hải (tức biển Hoa Đông), Nam Hải (tức Biển Đông) đến eo biển Malacca (Singapore) và quần đảo Indonesia. Trọng điểm của giai đoạn “Mạch đảo thứ nhất” là Biển Đông (Trung Quốc gọi là biển Nam Trung Hoa)
– Mạch đảo thứ hai: phía Bắc đến quần đảo Aleutians (Hoa Kỳ), qua các vùng đảo Kuril (quần đảo đang có sự tranh chấp Nga-Nhật), Mariana, Carolina (thuộc Mỹ) và New Guinea (Bắc Australia). Trọng điểm của giao đoạn “Mạch đảo thứ hai”” là khống chế Hawai và bờ Tây nước Mỹ.
Kế hoạch này còn bao gồm các hoạt động bảo vệ lợi ích của Trung Quốc (bằng sức mạnh) đối với các ngồn tài nguyên thiên nhiên trên biền, trong lòng biển và dưới đáy đại dương mà Trung Quốc cho là thuộc chủ quyền của họ cũng như việc đảm bảo an ninh của ngành vận tải đường biển Trung Quốc.
Cùng với việc hiện đại hóa các hạm tàu, Trung Quốc cũng chú trọng phát triển không quân của hải quân và lực lượng lính thủy đánh bộ. Trung Quốc đang cố gắng tự đóng tàu sân bay trước năm 2020 (do việc họ không tranh được với Ấn Độ hợp đồng mua tàu sân bay Admiral Goskov của Nga); nâng cấp, cải tiến các máy bay SU-30MK và J-10 thành máy bay dùng cho hàng không mẫu hạm; phát triển chế tạo các loại tàu đổ bộ cỡ lớn hoặc mua các tàu này từ Đông Âu (UKRAINA đã nhận đơn đặt hàng đóng cho Trung Quốc 12 tàu loại này).
Dự kiến các hạm đội xuyên đại dương của Trung Quốc sẽ được biên chế, trang bị 1 tàu sân bay có khả năng đảm bảo hoạt động cho 45 đến 50 máy bay chiến đấu của hải quân, 1 tàu ngầm nguyên tử chiến lược, 4 tàu ngầm nguyên tử đa chức năng, 12 tàu ngầm diezel-điện, 29 tàu tuần dương, 49 tàu khu trục, 234 tàu tuần tiễu trang bị tên lửa, 15 tàu phóng lôi, 48 tàu quét mìn, 120 tàu, cano, xuồng đổ bộ các loại.
## Cương lĩnh quân sự của Trung Quốc thời đại mới
### Về đổi mới và hiện đại hóa quân đội
Trọng tâm là cơ cấu lại các lực lượng theo hướng giảm biên chế quân số, tăng cường chất lượng, triệt để áp dụng các biện pháp cơ giới hóa, tự động hóa, tin học hóa các loại vũ khí thông thường; cải tiến cơ cấu hành chính quân sự, biên chế tổ chức và bố trí, phân phối binh lực hợp lý. Tập trung hoàn thiện khả năng đánh thắng các cuộc chiến tranh cục bộ trong điều kiện ứng dụng công nghệ cao và vũ khí thông minh.
### Chương trình hành động
Đến năm 2020, đạt mục tiêu phát triển bộ máy quân sự có trình độ tiên tiến, có khả năng tiến hành các hoạt động tác chiến có quy mô châu lục, cách biên giới quốc gia (của Trung Quốc) từ 3.000 đến 10.000 km. Kết hợp tự lực phát triển hệ thống vũ khí, trang bị với việc mua sắm từ nước ngoài; chú trọng phát triển hiện đại hóa các hệ thống vũ khí phòng không, vũ khí chống tàu ngầm và tàu nổi; phát triển hệ thống vũ khí chống vệ tinh, phóng thêm các loại vệ tinh phục vụ chỉ huy quân sự, định vị, dẫn đường và vệ tinh do thám tín hiệu, do thám hình ảnh; phát triển lực lượng tên lửa đạn đạo mang nhiều đầu đạn hạt nhân và tên lửa, bom hạt nhân chiến thuật. Phát triển lực lượng kinh tế – quân sự, lấy lực lượng tài chính-ngân hàng quân sự để có nguồn thu lớn bù đắp cho chi phí quân sự ngay cả trong thời gian đang có chiến tranh cục bộ.
### Chiến lược hành động
[ ] [cần dẫn nguồn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) *]* [cần dẫn nguồn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
Phương sách xuyên suốt áp dụng cho cả thời bình và thời chiến là phản công quyết liệt, không bị hạn chế bởi không gian và thời gian. Triệt để tận dụng các cơ hội và điều kiện thuận lợi để tấn công, khi tấn công thì không đặt vấn đề biên giới quốc gia và vùng lãnh thổ. Tập trung hỏa lực vào những điểm trọng yếu của đối phương; triển khai cùng lúc các hoạt động phòng thủ và tấn công, không chờ phòng thủ xong mới tấn công. Thực hành tấn công trả đũa ngay sau khi bị tấn công với thời hạn nhanh nhất. Nhất thiết chỉ sử dụng lực lượng của chính mình để tấn công đối phương.
Phối hợp chặt chẽ hoạt động quân sự với hoạt động ngoại giao để chủ động chấm dứt chiến sự trên thế mạnh, thế có lợi.
Phối hợp các hoạt động quân sự với hoat động kinh tế quân đội. Triệt để lợi dụng sự rối loạn trên thị trường tài chính, tiền tệ quốc tế do việc chủ động phát động chiến sự gây ra để tổ chức các hoạt động buôn bán, môi giới tài chính, ngân hàng, thu lợi nhuận cho quân đội.
### Chiến lược phát triển hải quân
(xem
*Kế hoạch thành lập hạm đội xuyên đại dương* của Trung Quốc)
## Hệ thống cấp bậc
### Hệ thống quân hàm 1955
Từ khi thành lập cho đến trước 1955, Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc không duy trì hệ thống quân hàm, vốn được cho là sản phẩm của thế giới tư bản, không phù hợp với Quân đội công nông. Trong chiến tranh Triều Tiên, nhiều bất cấp nảy sinh, chính quyền Trung Quốc nhận thấy rõ sự cần thiết phải áp dụng một hệ thống quân hàm trong Quân đội. Năm 1955, Hệ thống quân hàm Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc đầu tiên được chính thức ra đời, hệ thống này được xem là chịu nhiều ảnh hưởng của Quân đội Liên Xô.
#### Sĩ Quan
- Nguyên soái
- Đại Nguyên soái (không ai được phong)
- Nguyên soái (10 người được phong)
- Tướng quan
- Đại tướng (10 người được phong)
- Thượng tướng(57 người được phong)
- Trung tướng
- Thiếu tướng
- Hiệu quan
- Đại hiệu
- Thượng hiệu
- Trung hiệu
- Thiếu hiệu
- Uý quan
- Đại úy
- Thượng úy
- Trung úy
- Thiếu úy
#### Hạ sĩ quan
-
- Thượng sĩ
- Trung sĩ
- Hạ sĩ
#### Binh sĩ
-
- Thượng đẳng binh
- Liệt binh
Hệ thống này đến khi Cách mạng văn hóa nổ ra thì bãi bỏ.
### Hệ thống quân hàm hiện tại
Hệ thống quân hàm Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc hiện nay được xây dựng và áp dụng từ năm 1988 trên cơ sở đoạn tuyệt với hệ thống cấp bậc cũ đặt ra năm 1955, gồm các cấp:
#### Sĩ Quan
- Tướng quan
- Nhất cấp Thượng tướng (bãi bỏ năm 1994).
- Thượng tướng
- Trung tướng
- Thiếu tướng
- Hiệu quan
- Đại hiệu
- Thượng hiệu
- Trung hiệu
- Thiếu hiệu
- Uý quan
- Thượng úy
- Trung úy
- Thiếu úy
#### Hạ sĩ quan
- Cao cấp
- Nhất cấp Quân sĩ trưởng
- Nhị cấp Quân sĩ trưởng
- Tam cấp Quân sĩ trưởng
- Trung cấp
- Tứ cấp Quân sĩ trưởng
- Thượng sĩ
- Sơ cấp
- Trung sĩ
- Hạ sĩ
#### Binh sĩ
-
- Thượng đẳng binh
- Liệt binh
### Quy định về tương quan chức vụ và quân hàm
- Chủ tịch Quân uỷ Trung ương (thường do Tổng bí thư kiêm nhiệm): không cấp quân hàm.
- Phó Chủ tịch Quân uỷ Trung ương: Thượng tướng.
- Ủy viên Quân uỷ Trung ương: Thượng tướng.
- Tư lệnh Đại quân khu: Thượng tướng hoặc Trung tướng
- Phó Tư lệnh Đại quân khu: Trung tướng hoặc Thiếu tướng
- Tư lệnh Quân đoàn: Thiếu tướng hoặc Trung tướng.
- Phó Tư lệnh Quân đoàn:Thiếu tướng hoặc Đại hiệu.
- Sư đoàn trưởng: Đại hiệu hoặc Thiếu tướng.
- Lữ đoàn trưởng (Sư đoàn phó): Thượng hiệu hoặc Đại hiệu.
- Trung đoàn trưởng (Lữ đoàn phó): Thượng hiệu hoặc Trung hiệu.
- Trung đoàn phó: Trung hiệu hoặc Thiếu hiệu.
- Tiểu đoàn trưởng: Thiếu hiệu hoặc Trung hiệu.
- Tiểu đoàn phó: Thượng úy hoặc Thiếu hiệu.
- Đại đội trưởng: Thượng úy hoặc Trung úy.
- Đại đội phó: Trung úy hoặc Thượng úy.
- Trung đội trưởng: Thiếu úy hoặc Trung úy.
Các chức vụ không được nêu sẽ được đối chiếu xem tương đương với chức vụ nào ở trên để áp dụng quân hàm phù hợp.Chính ủy,phó chính ủy một đơn vị sẽ áp dụng quân hàm y như với chỉ huy trưởng, chỉ huy phó của đơn vị đó.
## Văn hiến tham khảo
- Squadron Leader KK Nair,
*Space: The Frontiers of Modern Defence*, Knowledge World Publishers, New Delhi. 2006 [International Institute for Strategic Studies](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=International_Institute_for_Strategic_Studies&action=edit&redlink=1), The Military Balance 2006.
- ^
**a** **ă** **â** [IISS 2010](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#IISS2010), pp. 398–404 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_ref-2) [“China’s Xi ramps up military spending in face of worried region”](http://www.reuters.com/article/2014/03/05/us-china-parliament-defence-idUSBREA2403L20140305). Reuters. 4 tháng 3 năm 2014. Truy cập ngày 5 tháng 3 năm 2014. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_ref-3) [“China’s top 10 state-owned defence group”](http://articles.chicagotribune.com/2012-09-16/business/sns-rt-china-defence-factboxl4e8k71hc-20120916_1_yuan-c919-arj21). chicagotribune.com. 16 tháng 9 năm 2012. Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2012. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_ref-4) [http://www.washingtontimes.com/news/2014/mar/13/inside-china-why-putins-intervention-in-ukraine-is/?page=all](http://www.washingtontimes.com/news/2014/mar/13/inside-china-why-putins-intervention-in-ukraine-is/?page=all) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_ref-5) [“China / Aircraft / Jianjiji / Fighter”](http://www.globalsecurity.org/military/world/china/j-11.htm). *GlobalSecurity.org*. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_ref-6) [1949年6月15日 新政协筹备会第一次全体会议举行](http://www.people.com.cn/GB/historic/0615/6550.html)，人民网。［2013年8月13日］。 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_ref-7) [周恩来与第一届人民政协会议的召开](http://www.cppcc.gov.cn/2011/09/26/ARTI1317018234194178.shtml)，中国人民政治协商会议全国委员会门户网站。2011年9月26日［2012年8月13日］。 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_ref-8) [中国人民解放军军徽的由来](http://www.sdmuseum.com/show.aspx?id=4361&cid=59)，山东博物馆。2011年8月11日［2013年8月13日］。 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_ref-9) [中国人民解放军军旗、军徽、军歌](http://news.xinhuanet.com/ziliao/2004-06/23/content_1542456_1.htm), 新华网。［2013年8月13日］。 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_ref-10) [中国人民解放军军旗军徽的诞生](http://mil.news.sina.com.cn/2007-08-02/1326457956.html), 新华网。2007年8月2日［2013年8月13日］。 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_ref-11) [中国人民解放军军旗、军徽、军歌](http://news.xinhuanet.com/ziliao/2004-06/23/content_1542456.htm), 新华网。［2013年8月13日］。 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_ref-12) [《人民解放军进行曲》 军歌嘹亮永向前](http://cpc.people.com.cn/GB/64093/64387/7489987.html), 新华网。2008年7月9日［2013年8月13日］。 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_ref-13) [《八路军进行曲》：军歌嘹亮七十载](http://www.ccdy.cn/cehua/2012ch/kangzhanyingshi/taici/201209/t20120918_399760.htm), 中国文化传媒网。2012年9月18日［2013年8月13日］。 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_ref-14) [战史今日7月25日：中国人民解放军军歌确定](http://www.chinanews.com/mil/2013/07-25/5084524.shtml), 中国新闻网。2013年7月25日［2013年8月13日］。 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_ref-15) [中国人民解放军军旗、军徽、军歌](http://news.xinhuanet.com/ziliao/2004-06/23/content_1542456_2.htm), 新华网。［2013年8月13日］。 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_ref-16) [中国人民解放军军歌](http://cpc.people.com.cn/GB/64150/64154/4511199.html)，人民网。［2013年8月13日］。 **Chế độ chính trị của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa [Zhonghua Renmin Gongheguo Zhengzhi Zhidu] Chief Editor Pu Xingzu, Shanghai, 2005, Shanghai People’s Publishing House.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_ref-17) [ISBN 7-208-05566-1](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/7208055661)]Chapter 11, the State Military System, pp. 369 – 392] **Lực lượng vũ trang các nước trên thế giới. (Dịch từ guyên tác tiếng Nga của NXB Popuri). Dịch giả: Đại Vĩ. NXB Thông Tấn. Hà Nội. 2004. trang 449.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_ref-18) **Lực lượng vũ trang các nước trên thế giới. NXB Popury (Nga). 2002. Bản dịch của Đại Vỹ. NXB Thông tấn. Hà Nội. 2004** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_ref-19) **Lực lượng vũ trang các nước trên thế giới. (Nguyên tác tiếng Nga của NXB Popuri). Dịch giả: Đại Vĩ. NXB Thông Tấn. Hà Nội. 2004. trang 449.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_ref-20) **Lực lượng vũ trang các nước trên thế giới. (Nguyên tác tiếng Nga của NXB Popuri). Dịch giả: Đại Vĩ. NXB Thông Tấn. Hà Nội. 2004. trang 449-450.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_ref-21) **Lực lượng vũ trang các nước trên thế giới. (Nguyên tác tiếng Nga của NXB Popuri). Dịch giả: Đại Vĩ. NXB Thông Tấn. Hà Nội. 2004. trang 450-451.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_ref-22) **Squadron Leader KK Nair, “Space: The Frontiers of Modern Defence”, Knowledge World Publishers, New Delhi, Chap-6, Pgs123-126** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_ref-23) **Squadron Leadr KK Nair, Space:The Frontiers of Modern Defence, pg 123** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_ref-24) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c#cite_ref-25) [China plays down fears after satellite shot down](http://news.yahoo.com/s/afp/20070119/wl_asia_afp/chinaspacemilitary_070119211048), [AFP](https://vi.wikipedia.org/wiki/AFP)via [Yahoo! News](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Yahoo%21_News&action=edit&redlink=1), [January 19](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=January_19&action=edit&redlink=1)
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:People%27s_Liberation_Army?uselang=vi) [Video:Quân đội TQ duyệt binh](http://fr.youtube.com/watch?v=s0ZzCB85m0s&feature=related) [Chinese Defence Today](http://sinodefence.com/)based in UK, run by volunteers. [Liberation Daily, the official newspaper of the PLA in Chinese](http://www.chinamil.com.cn/) [English edition of Liberation Daily](http://english.chinamil.com.cn/) [China-Defense.com – Articles on the Chinese military](http://www.china-defense.com/) [Chinese Defense Today – Detailed discuss of the Chinese military](http://www.sinodefence.com/) [The People’s Liberation Army as Organization: Reference Volume v1.0](http://www.rand.org/publications/CF/CF182/) [2005 annual report to Congress (PDF file) on current Chinese military capability](http://www.defenselink.mil/news/Jul2005/d20050719china.pdf) [Globalsecurity.org](http://www.globalsecurity.org/military/world/china/refs.htm) [China’s Rise as a Regional Superpower (PDF file)](http://www.ausairpower.net/APA-2005-03P.pdf) [Bài có đề mục cần mở rộng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:B%C3%A0i_c%C3%B3_%C4%91%E1%BB%81_m%E1%BB%A5c_c%E1%BA%A7n_m%E1%BB%9F_r%E1%BB%99ng) [Quân đội Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Trung_Qu%E1%BB%91c) [Quân sự Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa&action=edit&redlink=1) [Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c) [Thành lập 1927](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%C3%A0nh_l%E1%BA%ADp_1927)
# Nông cổ mín đàm
*Nông cổ mín đàm*. * ( Nông cổ mín đàm* [chữ Hán](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n): [農](https://vi.wiktionary.org/wiki/%E8%BE%B2) [賈](https://vi.wiktionary.org/wiki/%E8%B3%88) [茗](https://vi.wiktionary.org/wiki/%E8%8C%97) [談](https://vi.wiktionary.org/wiki/%E8%AB%87); nghĩa là “uống trà bàn chuyện làm ruộng và đi buôn”), cũng có tên [tiếng Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p)là **Causeries sur l’agriculture et le commerce** là tờ báo [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_c%E1%BB%95_m%C3%ADn_%C4%91%C3%A0m#cite_note-1) [tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t)do Paul Canavaggio – một chủ đồn điền và thương gia người đảo [Corse](https://vi.wikipedia.org/wiki/Corse), hội viên [Hội đồng Thuộc địa Nam Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_Thu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BB%8Ba_Nam_K%E1%BB%B3)làm [chủ nhiệm](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_nhi%E1%BB%87m&action=edit&redlink=1), [chủ bút](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_b%C3%BAt&action=edit&redlink=1)lần lượt là các ký giả Dũ Thúc [Lương Khắc Ninh](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%AFc_Ninh), [Gilbert Trần Chánh Chiếu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gilbert_Tr%E1%BA%A7n_Ch%C3%A1nh_Chi%E1%BA%BFu), [Nguyễn Chánh Sắt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%A1nh_S%E1%BA%AFt). *Nông cổ mín đàm*bàn về [nông nghiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p)và [thương nghiệp](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C6%B0%C6%A1ng_nghi%E1%BB%87p&action=edit&redlink=1), phát hành thứ năm hằng tuần tại Sài Gòn bằng [chữ Quốc ngữ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_ng%E1%BB%AF). Số 1 ra ngày [1 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_8)năm [1901](https://vi.wikipedia.org/wiki/1901). Một thời gian sau báo được xuất bản một tuần 3 kì. Sau khi phát hành số ra ngày [4 tháng 11](https://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_11)năm 1921 thì báo bị đình bản. Đây được coi là tờ báo kinh tế đầu tiên bằng chữ quốc ngữ. [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_c%E1%BB%95_m%C3%ADn_%C4%91%C3%A0m#cite_note-PTTHuong-2)
## Mục lục
## Hoàn cảnh ra đời
Tờ báo này ra đời theo một
[nghị định](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ngh%E1%BB%8B_%C4%91%E1%BB%8Bnh&action=edit&redlink=1) của [Toàn quyền Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/To%C3%A0n_quy%E1%BB%81n_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) [Paul Doumer](https://vi.wikipedia.org/wiki/Paul_Doumer) ban hành tại [Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A0i_G%C3%B2n) ngày [14 tháng 2](https://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_2) năm 1901. Ban đầu, trụ sở của tòa soạn đặt ở số 84 đường [La Grandière](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=La_Grandi%C3%A8re&action=edit&redlink=1), [Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A0i_G%C3%B2n) . Một thời gian sau, trụ sở thay đổi liên tục, cuối cùng tọa lạc tại số 12 đường Cap St–Jacques, Sài Gòn. Mục đích của việc xuất bản tờ báo được nói khá rõ ở lời “tự tự’ số 1: [3]
|“||
|Hai mươi năm chẳng ở miền Nam thổ, nay đã tiệm thành cơ chỉ qui mô. Đường thiên lý lục tỉnh dẫu khác đạo cang thường lễ nghĩa như nhau, nơi nơi cũng “Tạo doan hồ phu phu”. Việc hiếu-sự nay đà rang rảnh tình thê nhi thêm lại rịch ràng. Vậy nên công sự từ hưu, vui theo thú thê trì nông-cổ. Thương Nam thổ dường như cố thổ, mến Nam nhơn quá bằng Tây nhơn, muốn sao cho nông-cổ phấn hành, sanh đại lợi cùng nhau cọng hưởng. Vậy ra sức lập nên nhựt báo thông tình nhau mà lại rộng chỗ kiến văn, lần lần liệu ta cử đồ đại sự.
|”|
|—Canavaggio cẩn tự
|
## Phát hành
Báo được phổ biến khá rộng, hầu khắp
[Lục tỉnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_K%E1%BB%B3_L%E1%BB%A5c_t%E1%BB%89nh), tuy nhiên số người mua báo không nhiều. Theo mục *Bổn quán cẩn tín* trang 6 số 39 (ngày 22 tháng 5, 1902), thì sau gần 1 năm phát hành, đã có 325 người mua báo, chủ yếu là các quan chức và điền chủ ở các địa phương, như [cai tổng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cai_t%E1%BB%95ng&action=edit&redlink=1), hội đồng, hương chủ, [tri huyện](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tri_huy%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1), và các [công chức](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_ch%E1%BB%A9c) nhà nước – tức là những người biết đọc [chữ quốc ngữ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_ng%E1%BB%AF) và có quan tâm đến các vấn đề mà tờ báo đề cập. So với tờ * thì số lượng phát hành của Gia Định báo* *Nông cổ mín đàm*tương đối khiêm tốn, có lẽ bởi *Gia Định báo*là công báo được chính phủ Pháp tài trợ xuất bản, và buộc các làng các tổng phải mua, trong khi *Nông cổ mín đàm*là tờ báo tư nhân và tự trang trải tài chính . Giá báo một năm dành cho người Việt (bổn quốc) là 5 [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_c%E1%BB%95_m%C3%ADn_%C4%91%C3%A0m#cite_note-PTTHuong-2) [đồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%A1c_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng), cho người Pháp (người Langsa) và người nước ngoài là 10 đồng . [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_c%E1%BB%95_m%C3%ADn_%C4%91%C3%A0m#cite_note-4)
## Nội dung
Tên báo được in bằng
[chữ quốc ngữ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_ng%E1%BB%AF) **Nông-cổ mín-đàm**, bên dưới là 4 [chữ Hán](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n) 農賈茗談 ( *Nông cổ mính đàm*), sau cùng là một hàng [chữ Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p) *Causeries sur l’agriculture et le commerce* (nghĩa là *Đàm đạo về nông nghiệp và thương nghiệp*). Báo có khổ 20×30 [cm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xentim%C3%A9t), với tổng cộng 8 trang, trong đó các trang giữa đăng các truyện dịch (như * hay một số truyện ngắn khác của Tam quốc chí tục dịch* [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh), [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)hoặc [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)), thơ ca do các cộng tác viên sáng tác, điểm báo [châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), hướng dẫn cách thức [vệ sinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%87_sinh)phòng bệnh hoặc [trồng trọt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BB%93ng_tr%E1%BB%8Dt) [chăn nuôi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0nh_ch%C4%83n_nu%C3%B4i), thông tin số lượng và giá [lúa gạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BAa)bán đi các nước, 2 trang cuối dành cho quảng cáo và rao vặt.
“Thương cổ luận” là một mục quan trọng của báo, thường được đăng ở trang nhất và kéo dài đến trang sau, xuất hiện ngay từ số đầu tiên, và chỉ tạm thời đình bản trong 8 số (từ số 73 đến số 79) do tác giả là Lương Khắc Ninh đi dự
[đấu xảo](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A5u_x%E1%BA%A3o) tại Hà Nội. Đến năm 1906, “Thương cổ luận” chính thức giã từ *Nông cổ mín đàm*.
## Ảnh hưởng
Tờ báo ra đời góp phần thúc đẩy việc phát triển nền báo chí và văn học chữ quốc ngữ tại
[Nam Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_K%E1%BB%B3) nói riêng và Việt Nam nói chung, *Nông cổ mín đàm* chính là tờ báo tổ chức cuộc thi viết [tiểu thuyết](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_thuy%E1%BA%BFt) đầu tiên ở Việt Nam. [[5]](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_c%E1%BB%95_m%C3%ADn_%C4%91%C3%A0m#cite_note-5)
Mục “Thương cổ luận” tồn tại trong suốt hơn 100 số báo, thẳng thắn tuyên chiến với tư tưởng tứ dân
*sĩ nông công thương* đã ăn sâu vào suy nghĩ của người Việt bằng lời khẳng định: *Sự đại thương là đệ nhứt cách giúp cho dân phú quốc cường* , đồng thời hướng dẫn các thương nhân Việt Nam cách giao thương buôn bán và khuyến khích, kêu gọi họ đoàn kết để cạnh tranh với các thương nhân Hoa kiều và Ấn kiều. [2] Vì lẽ đó, đây được coi là tờ báo kinh tế đầu tiên bằng chữ quốc ngữ. [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_c%E1%BB%95_m%C3%ADn_%C4%91%C3%A0m#cite_note-PTTHuong-2) *Nông cổ mín đàm* cũng là một trong các tờ báo đầu tiên thúc đẩy việc dịch thuật “truyện Tàu” ra chữ quốc ngữ ở [Nam Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_K%E1%BB%B3), mở đầu bằng truyện *Tam quốc chí tục dịch* với tên người dịch được ghi là Canavaggio, nhưng một số học giả cho là của Lương Khắc Ninh.
## Hậu bản
*Nông cổ mín đàm* đúng ra không mất hẳn vào năm 1921 mà sang tên là *Tân đời thời báo* ( [tiếng Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p): *Journal des jeunes générations*). Với tên mới, tờ báo này sống đến Tháng 11, 1924 mới chấm dứt. [[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_c%E1%BB%95_m%C3%ADn_%C4%91%C3%A0m#cite_note-6)
## Chú thích
[^](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_c%E1%BB%95_m%C3%ADn_%C4%91%C3%A0m#cite_ref-1) [“Bông-cổ mín-đàm…”](http://vi.rfi.fr/viet-nam/20150731-nong-co-min-dam-to-bao-kinh-te-dau-tien-cua-viet-nam)
- ^
**a** **ă** **â** **b** *“Thương cổ luận” – Một ngọn nguồn của phong trào duy tân trong văn hoá Việt Nam đầu thế kỷ XX*– Phạm Thị Thu Hương, Viện Văn học.
- ^
**a** [Ghi ngay trên trang đầu của số báo đầu tiên ra ngày 1 tháng 8 năm 1901](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_c%E1%BB%95_m%C3%ADn_%C4%91%C3%A0m#cite_ref-Nongcomindam1_3-1) **ă** **Giá bán có ghi trên bìa 1 của tạp chí.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_c%E1%BB%95_m%C3%ADn_%C4%91%C3%A0m#cite_ref-4) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_c%E1%BB%95_m%C3%ADn_%C4%91%C3%A0m#cite_ref-5) *– Võ Văn Nhơn, Trường ĐHKHXH&NV – ĐHQG-HCM.* [Báo chí quốc ngữ latinh với sự hình thành và phát triển của tiểu thuyết Nam Bộ cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX](http://www.vnulib.edu.vn:8000/dspace/bitstream/123456789/1832/1/sedev0306-05.pdf) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_c%E1%BB%95_m%C3%ADn_%C4%91%C3%A0m#cite_ref-6) [“Nông-cổ mín-đàm…”](http://vi.rfi.fr/viet-nam/20150731-nong-co-min-dam-to-bao-kinh-te-dau-tien-cua-viet-nam) **Bài viết mới trên TÌNH YÊU CUỘC SỐNG** [Chào ngày mới 31 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/30/chao-ngay-moi-31-thang-7-2/) [Henry Ford và Thượng Đế](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/30/henry-ford-va-thuong-de/) [Chào ngày mới 30 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/30/chao-ngay-moi-30-thang-7-2/) [Lê Phụng Hiểu truyện hay nhớ mãi](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/30/le-phung-hieu-truyen-hay-nho-mai-2/) [Chào ngày mới 29 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/28/chao-ngay-moi-29-thang-7-2/) [Ông Hồ Sáu làm kinh tế giỏi](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/28/ong-ho-sau-lam-kinh-te-gioi/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/28/bien-dong-van-dam-9/) [Chào ngày mới 28 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/27/chao-ngay-moi-28-thang-7-2/) [Bài thơ không thể nào quên](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/27/bai-tho-khong-the-nao-quen/) [Chào ngày mới 27 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/26/chao-ngay-moi-27-thang-7-2/) [Nhớ bạn](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/26/nho-ban/) [Chào ngày mới 26 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/25/chao-ngay-moi-26-thang-7-2/) [Gọi đôi](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/25/goi-doi/) [Chào ngày mới 25 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/24/chao-ngay-moi-25-thang-7-2/) [Mảnh đạn trong người](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/24/manh-dan-trong-nguoi/) [Chào ngày mới 24 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/23/chao-ngay-moi-24-thang-7-2/) [Năm tháng đó là em](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/23/nam-thang-do-la-em/) [Chào ngày mới 23 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/22/chao-ngay-moi-23-thang-7-2/) [Chào ngày mới 22 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/22/chao-ngay-moi-22-thang-7-2/) [Thăm Borlaug và Hemingway ở CIANO](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/22/tham-borlaug-va-hemingway-o-ciano/) [Chào ngày mới 20 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/20/chao-ngay-moi-20-thang-7-2/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/20/bien-dong-van-dam-8/) [Chào ngày mới 19 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/18/chao-ngay-moi-19-thang-7-2/) [Chào ngày mới 18 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/17/chao-ngay-moi-18-thang-7-2/) [Chào ngày mới 17 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/17/chao-ngay-moi-17-thang-7-2/) [Lớp học trên đồng ĐăkGlong Oxfam](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/17/lop-hoc-tren-dong-dakglong-oxfam/) [Chào ngày mới 16 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/17/chao-ngay-moi-16-thang-7-2/) [Từ Mekong nhớ Neva](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/17/tu-mekong-nho-neva/) [Chào ngày mới 15 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/14/chao-ngay-moi-15-thang-7-2/) [Ngày mới yêu thương](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/14/ngay-moi-yeu-thuong-5/) [Chào ngày mới 14 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/13/chao-ngay-moi-14-thang-7-2/) [Chào ngày mới 13 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/12/cha0-ngay-moi-13-thang-7/) [Mạc triều trong sử Việt](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/12/mac-trieu-trong-su-viet/) [Chào ngày mới 12 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/12/chao-ngay-moi-12-thang-7-2/) [Thầy bạn là lộc xuân cuộc đời](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/12/thay-ban-la-loc-xuan-cuoc-doi-2/) [Giấc mơ tình yêu cuộc sống](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/11/giac-mo-tinh-yeu-cuoc-song/) [Chào ngày mới 11 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/10/chao-ngay-moi-11-thang-7-2/) [Khoảnh khắc tuyệt đẹp](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/10/khoanh-khac-tuyet-dep/) [Tiếng Anh cho em](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/10/tieng-anh-cho-em-5/) [Tháng Bảy mưa Ngâu](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/09/thang-bay-mua-ngau-2/) [Chào ngày mới 10 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/09/chao-ngay-moi-10-thang-7-2/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/08/bien-dong-van-dam-7/) [Chào ngày mới 9 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/08/chao-ngay-moi-9-thang-7-2/) [Đợi mưa](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/08/doi-mua/) [Ngày mới yêu thương](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/08/ngay-moi-yeu-thuong-4/) [Chào ngày mới 8 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/07/chao-ngay-moi-8-thang-7-2/) [Chào ngày mới 7 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/06/chao-ngay-moi-7-thang-7-2/) [Chào ngày mới 6 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/06/chao-ngay-moi-6-thang-7-2/) [Dưới đáy đại dương là Ngọc](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/06/duoi-day-dai-duong-la-ngoc/) [Lộc xuân cuộc đời](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/05/loc-xuan-cuoc-doi-10/) [Chào ngày mới 5 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/04/chao-ngay-moi-5-thang-7-2/) [Ngày mới yêu thương](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/04/ngay-moi-yeu-thuong-3/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/04/bien-dong-van-dam-6/) [Chào ngày mới 4 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/04/chao-ngay-moi-4-thang-7-2/) [Trần Thánh Tông](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/04/tran-thanh-tong/) [Bà Đen](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/03/ba-den/) [L](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/03/ba-den/) [ộc xuân cuộc đời](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/02/loc-xuan-cuoc-doi-9/) [Đọc lại và suy ngẫm 2](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/02/doc-lai-va-suy-ngam-2/) [Chào ngày mới 2 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/01/chao-ngay-moi-2-thang-7-2/) [Tiếng Anh cho em](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/01/tieng-anh-cho-em-4/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/01/bien-dong-van-dam-5/) [Chào ngày mới 1 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/30/chao-ngay-moi-1-thang-7-2/) [Lời vàng của Anbe Anhstanh](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/30/loi-vang-cua-anbe-anhstanh/) [Quà tặng cuộc sống](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/30/qua-tang-cuoc-song-3/) [Chào ngày mới 30 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/29/chao-ngay-moi-30-thang-6-2/) [Đêm nhớ Phan Huỳnh Điểu, Phan Nhân](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/29/dem-nho-phan-huynh-dieu-phan-nhan/) [Ngày mới yêu thương](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/29/ngay-moi-yeu-thuong-2/) [Chào ngày mới 29 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/29/chao-ngay-moi-29-thang-6-2/) [Quà tặng cuộc sống](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/28/qua-tang-cuoc-song-2/) [Chào ngày mới 28 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/27/chao-ngay-moi-28-thang-6-2/) [Thạch Lam hạt ngọc đời nay](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/27/thach-lam-hat-ngoc-doi-nay/) [Helen Keller người mù điếc huyền thoại](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/27/helen-keller-nguoi-mu-diec-huyen-thoai/) [Chào ngày mới 27 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/27/chao-ngay-moi-27-thang-6-2/) [Chào ngày mới 26 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/25/chao-ngay-moi-26-thang-6-2/) [Chào ngày mới 25 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/25/chao-ngay-moi-25-thang-6-2/) [GS Trần Văn Khê người Thầy nhạc Việt](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/25/gs-tran-van-khe-nguoi-thay-am-nhac/) [Nguyễn Hiến Lê học và viết](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/25/nguyen-hien-le-hoc-va-viet-2/) [Lộc xuân cuộc đời](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/24/loc-xuan-cuoc-doi-8/) [Quà tặng cuộc sống](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/24/qua-tang-cuoc-song/) [Chào ngày mới 24 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/23/chao-ngay-moi-24-thang-6-2/) [Ngày mới yêu thương](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/23/ngay-moi-yeu-thuong/) [Chào ngày mới 23 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/22/chao-ngay-moi-23-thang-6-2/) [Lộc xuân cuộc đời](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/22/loc-xuan-cuoc-doi-7/) [Chào ngày mới 22 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/21/chao-ngay-moi-22-thang-6-2/) [Chào ngày mới 21 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/20/chao-ngay-moi-21-thang-6-2/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/20/bien-dong-van-dam-3/) [Con là nguồn hạnh phúc đầu tiên](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/20/con-la-nguon-hanh-phuc-dau-tien/) [Chào ngày mới 20 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/20/chao-ngay-moi-20-thang-6-2/) [Từ Mao Trạch Đông đến Tập Cận Bình](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/19/tu-mao-trach-dong-den-tap-can-binh/) [Ngày mới Mạnh Hạo Nhiên](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/19/ngay-moi-manh-hao-nhien/) **Video nhạc tuyển **
**Ban Mai**
[MAR AKRAM – Dancing with the wind♥](https://youtu.be/3r99DIRPE2s)
[KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) **Trở về trang chính **
[Hoàng Kim](https://hoangkimlong.wordpress.com) [Ngọc Phương Nam](http://thochocon.wordpress.com) [Thung dung](https://hoangkimvn.wordpress.com) [Dạy và học](http://dayvahoc.blogtiengviet.net) [Cây Lương thực](http://foodcrops.vn) [Dạy và Học](http://fa.hcmuaf.edu.vn/hoangkim) [Tình yêu cuộc sống](https://cnm365.wordpress.com) [Kim on LinkedIn](https://www.linkedin.com/in/foodcrops) [KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) [Kim on Facebook](https://www.facebook.com/daihocnonglam)
Pingback: Rằm Xuân Hà Nội | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Khổng Tử đọc lại và suy ngẫm | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Ong và Hoa | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Ta về trời đất Hồng Lam | Khát khao xanh
Pingback: Đến với những bài thơ hay | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Những kiệt tác thơ văn Nguyễn Trãi | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Học để làm ở Ấn Độ | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Quản lý sắn bền vững ở châu Á | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Thơ tình Hồ Núi Cốc | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tháng bảy mưa Ngâu | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Bài thơ không thể nào quên | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Chào ngày mới 23 tháng 8 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Y học bốn phương | Khát khao xanh
Pingback: Mai Hoa Thi Thiệu Ung | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Trí tuệ bậc Thầy | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Anh cùng em đến bên tượng Goethe | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tám người thực sự có siêu năng lực | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Borlaug và Hemingway | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Kẻ phi thường giữ nước | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Như là có nhau | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Sấm ký đồng dao huyền thoại | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Neva Sankt-Peterburg Pie Đại Đế | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Vùng trời nhân văn | Tình yêu cuộc sống

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: nginx

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

X-ac: 5.dca _dca