text:
Tin Lành
Danh xưng Tin Lành thường được dùng để chỉ một cộng đồng các giáo hội khởi phát từ cuộc cải cách tôn giáo bắt đầu vào thế kỷ 16 bởi Martin Luther. Là tu sĩ Dòng Augustine, mục tiêu ban đầu của Luther là kêu gọi cải cách từ bên trong Giáo hội Công giáo La Mã, về sau ông tách rời khỏi Giáo hội Công giáo và thành lập Giáo hội Luther. Trong khi đó tại Âu châu, nhiều người có quan điểm tương tự như của Luther cũng bắt đầu tách khỏi Công giáo và thành lập các giáo phái khác nhau. Họ được gọi dưới một tên chung là Thệ phản, Kháng nghị, Kháng Cách, hay Tân giáo (để phân biệt với cựu giáo là Công giáo). Kháng Cách được xem là một trong ba nhánh chính của Cơ Đốc giáo, cùng với Công giáo Rôma và Chính Thống giáo Đông phương.
Cộng đồng Kháng Cách bao gồm các giáo hội thuộc Cơ Đốc giáo chấp nhận nền thần học của cuộc Cải cách Tin Lành. Nền thần học này từ chối công nhận thẩm quyền của Giáo hoàng, với niềm xác tín rằng chỉ có Kinh Thánh (không phải Truyền thống thánh hoặc quyền giải thích Kinh Thánh dành cho các chức sắc cao cấp của giáo hội[1]) là nguồn chân lý duy nhất, và tin rằng chỉ bởi ân điển của Thiên Chúa mà con người được cứu rỗi. Những luận điểm chính của thần học Kháng Cách được tóm tắt trong Năm Tín lý Duy nhất.
Thuật từ Protestantismus (Kháng Cách), có gốc từ tiếng Latin protestatio nghĩa là tuyên bố hoặc phản đối, được dùng để chỉ thư kháng nghị của các thân vương (trong đó có tuyển đế hầu) và đại diện các thành phố tự do thuộc Thánh chế La Mã chống lại nghị quyết của Hội nghị Speyer lần thứ hai, nghị quyết này tái khẳng định lập trường của Hội nghị Worms chống lại cuộc Cải cách Tin Lành.[2] Lúc ấy, người ta gọi những người ủng hộ thư kháng nghị và lập trường cải cách là người phản kháng hay kháng nghị. Từ đó, thuật từ Kháng Cách, bao hàm nhiều ý nghĩa khác nhau, được dùng để chỉ Cơ Đốc giáo phương Tây không công nhận thẩm quyền của Giáo hoàng.[2] Trước thời điểm xảy ra kháng nghị vào tháng 4 năm 1529, người ta dùng thuật từ evangelisch (gốc từ tiếng Hy Lạp, mang nghĩa là Phúc Âm hay Tin Lành) để gọi những người theo cuộc cải cách.
Trong ý nghĩa rộng lớn hơn, tên gọi Kháng Cách dùng để chỉ các giáo hội khác nhau, tách khỏi Công giáo do chịu ảnh hưởng của Martin Luther và John Calvin, người khởi xướng và lãnh đạo một cuộc cải cách tôn giáo khác tại Geneve, Thuỵ Sĩ. Bên cạnh đó cũng xuất hiện một số phong trào cải cách khác, thường được gọi là Cải cách triệt để. Trong khi đó nhiều nhóm tôn giáo tách khỏi Công giáo cũng được gán cho nhãn hiệu Kháng Cách dù chính họ cũng phủ nhận mọi liên hệ với Luther, Calvin hay với Công giáo.
Mục lục
- 1 Lịch sử
- 2 Thần học căn bản
- 3 Những phong trào ảnh hưởng đến Kháng Cách
- 4 Các giáo phái Kháng Cách
- 5 Truyền giáo
- 6 Tin Lành tại Việt Nam
- 7 Xem thêm
- 8 Chú thích
- 9 Liên kết ngoài
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Phong trào cải cách bùng nổ đột ngột tại nhiều nơi ở Âu Châu, nhưng tìm thấy sức mạnh của mình tại Đức, nơi cuộc cải cách đã gây ra sự phân hoá sâu sắc giữa các vương hầu đang cai trị các phần lãnh thổ nước này. Tuy nhiên, nguyên nhân của sự bùng nổ nầy có thể giải thích bởi các biến động xảy ra trong suốt hai thế kỷ trước đó tại Tây Âu.
Mầm mống của sự bất ổn âm ỉ bên trong giáo hội và đế quốc được đẩy lên đỉnh điểm khi xảy ra việc dời ngai Giáo hoàng về Avignon, Pháp (1308-1378) và sự tranh chấp giáo quyền giữa hai triều Giáo hoàng tồn tại song song (1378-1416), gây ra chiến tranh giữa các vương hầu, các cuộc nổi dậy của nông dân và mối quan tâm về những thối nát trong lòng hệ thống các tu viện. Nó cũng giới thiệu chủ nghĩa quốc gia như là một nhân tố mới vào thế giới trung cổ. Phong trào phục hưng nhân văn khuyến khích giới khoa bảng quan tâm đến quyền tự do dành cho học thuật. Những cuộc tranh luận sôi nổi được tiến hành tại các viện đại học bàn đến các vấn đề như bản chất của giáo hội, nguồn gốc và giới hạn của thẩm quyền dành cho Giáo hoàng, các công đồng và các vương hầu. Một trong những luận thuyết cấp tiến và gay gắt nhất đến từ John Wycliffe của Đại học Oxford, và sau đó là từ Jan Hus của Đại học Praha. Trong nội bộ Giáo hội Công giáo La Mã, cuộc tranh luận này bị khép lại bởi Công đồng Constance (1414-1418), xử tử Jan Hus và thiêu xác John Wycliffe như là kẻ dị giáo. Dù Công đồng Constance nỗ lực khẳng định và củng cố các khái niệm thời trung cổ về giáo hội và đế quốc, lại không thể giải quyết toàn diện các căng thẳng về ý thức quốc gia cũng như những phản kháng về thần học.
Martin Luther, tu sĩ dòng Augustine và giáo sư tại Đại học Wittenberg, chỉ muốn kêu gọi mở ra các cuộc tranh luận về phép giải tội (indulgence). Truyền thuyết cho rằng Luther đã treo 95 luận đề của mình trên cửa nhà thờ lâu đài Wittenberg, nơi dành để treo các thông báo của viện đại học. Tuy nhiên, những phản đối của ông đã thổi bùng lên sự bất mãn âm ỉ từ lâu trong sự đè nén.
Xảy ra cùng lúc với những biến động lại Đức là một phong trào khởi phát tại Thuỵ Sĩ dưới sự lãnh đạo của Huldreich Zwingli. Vẫn tồn tại một số bất đồng giữa hai phong trào này dù họ chia sẻ với nhau một mục tiêu chung và đồng ý với nhau về hầu hết các vấn đề liên quan.
Sau khi Giáo hoàng quyết định trục xuất Luther và lên án cuộc cải cách, các tác phẩm của John Calvin tạo nên nhiều ảnh hưởng trong việc thiết lập một sự đồng thuận tương đối giữa các nhóm cải cách khác nhau tại Thuỵ Sĩ, Tô Cách Lan, Hung Gia Lợi, Đức và những nơi khác. Việc Anh giáo tách rời khỏi La Mã dưới thời trị vì của Henry VIII, khởi đầu từ năm 1529 và hoàn tất vào năm 1536, đem Vương quốc Anh đồng hành với cuộc cải cách. Dù vậy, những thay đổi tại Anh được tiến hành dè dặt hơn các nơi khác ở Âu châu và người Anh chọn con đường trung dung giữa cựu giáo và tân giáo. (Ngày nay, về thần học, nhiều người Anh vẫn xem mình là Công giáo cải cách hơn là Kháng cách). Như thế phương Tây đã vĩnh viễn bị chia cắt thành hai phần: Công giáo La mã và Kháng Cách.
Về học thuật, phong trào Kháng Cách – chịu ảnh hưởng thời kỳ phục hưng và được hậu thuẫn bởi những viện đại học ở Tây Âu – thu hút giới trí thức, chính trị gia, giới chuyên môn, thương gia và thợ thủ công. Kỹ thuật in ấn đang phát triển giúp quảng bá tư tưởng Kháng Cách, cũng như trợ giúp hữu hiệu cho việc ấn hành những bản dịch Kinh Thánh sang các ngôn ngữ địa phương. Các khái niệm về sự tự do của lương tâm và quyền tự do cá nhân, nảy sinh từ thời kỳ sơ khai của phong trào Kháng Cách, được định hình và phát triển qua một thời gian dài liên tục đối kháng với thẩm quyền của Giám mục thành Rôma và hệ thống tăng lữ của Giáo hội Công giáo. Dần dà, phong trào Kháng Cách vượt qua những giới hạn truyền thống, tập chú vào các vấn đề như lương tâm cá nhân, gieo mầm cho sự phát triển của tiến trình dân chủ hóa, và cho phong trào Khai sáng (Enlightenment), xảy ra trong các thế kỷ sau.
Thần học căn bản[sửa | sửa mã nguồn]
Có năm chữ La tinh có thể miêu tả niềm xác tín thần học của người Kháng cách, dù không phải tất cả trong số họ đều tin như vậy:
- Solus Christus (Duy Chúa Cơ Đốc): Chỉ có Chúa Cơ Đốc là đấng hoà giải giữa Thiên Chúa và con người (I Ti:2.5). Ngoài một mình Chúa Giê-xu ra, không có một ai khác có thể làm trung gian hòa giải hoặc cầu thay cho con người, kể cả Mẹ Maria, các sứ đồ và thánh đồ đã tử vì đạo.
- Sola Scriptura (Duy Thánh Kinh): Tín hữu Kháng Cách tin rằng truyền thống tông đồ chỉ có thể xuất phát từ các tông đồ là những người được chọn bởi chính Chúa Giê-xu Cơ Đốc, và như thế các truyền thống này chỉ có thể tìm thấy trong Kinh Thánh được viết bởi các tông đồ (I Côr 11.2; Ga: 1.8; II Tês: 2.15), vì vậy Thánh kinh là thẩm quyền duy nhất cho lời giáo huấn của các tông đồ. Tín đồ Kháng Cách tin rằng chỉ có Kinh Thánh là chân truyền từ các tông đồ, hợp pháp và là chuẩn mực cho đức tin. Tín hữu Kháng Cách bác bỏ đức tin Công giáo cho rằng Giám mục thành La Mã (Giáo hoàng) là Tông đồ của Chúa Giê-xu và giáo huấn của Giáo hoàng có thẩm quyền tông đồ.
- Sola Fide (Duy đức tin): Trái với giáo lý Công giáo về công đức (Giacơ:2.24: ICôr: 13.2), về sự ăn năn và phép giải tội, lễ Misa cho người chết, công đức của các thánh và của người tử đạo và về ngục luyện tội, tín đồ Kháng Cách tin rằng mọi tín hữu đều là thầy tế lễ, được hoà giải với Thiên Chúa chỉ bởi đức tin vào Chúa Giê-xu mà thôi (Rô:3.28; Eph:2.8-9).
- Sola Gratia (Duy ân điển): Đối nghịch với giáo lý Công giáo cho rằng cả đức tin và công đức là cần thiết cho sự xưng công bình (Eph:2.8-9; Gal:5.6), các nhà cải cách tin rằng sự cứu rỗi hoàn toàn là sự ban cho từ Thiên Chúa, vận hành bởi Chúa Thánh Linh, do sự cứu chuộc của Chúa Giê-xu, chứ không bởi công đức của tín hữu (Xem Năm Tín lý Duy nhất).
- Soli Deo Gloria (Duy Chúa được tôn cao): đối nghịch với niềm tin cho rằng con người sống để khẳng định cái tôi và thể hiện chính mình cho người khác xem thấy, các nhà cải chánh cho biết Kinh Thánh khẳng định rằng mục đích sống duy nhất mà Thiên Chúa ban cho con người, đó là để sống vì Thiên Chúa và tôn cao Thiên Chúa (Côlôse 1:16; Êsai 43:6-7, 21; 2Côrinhtô 5:15).
Những phong trào ảnh hưởng đến Kháng Cách[sửa | sửa mã nguồn]
Người ta có thể xác định được khuynh hướng thần học của một tín hữu Kháng Cách nếu biết được người ấy chịu ảnh hưởng của phong trào nào tính từ cuộc cải cách tại Đức và Phong trào Thanh giáo (Puritan) tại Anh cho đến nay.
Phong trào Giám lý[sửa | sửa mã nguồn]
Phong trào Giám Lý (Methodist) bắt đầu vào thế kỷ 18, từ cuộc cải cách Thanh giáo tại Anh, chịu ảnh hưởng của Phong trào Sùng tín (Pietist) tại Đức, sau đó trở về Anh trong mô hình mới thông qua John Wesley và giáo hội Giám Lý cũng như các nhóm tôn giáo nhỏ khác như Quaker. Tích cực trong sống đạo, dấn thân trong công tác xã hội, sâu nhiệm trong kinh nghiệm thuộc linh là những đặc điểm của phong trào Giám Lý. Từ đây hình thành nên Phong trào Thánh khiết (holiness movement), tập chú vào trải nghiệm thánh hóa trong đời sống của tín hữu.
Phong trào Tin Lành[sửa | sửa mã nguồn]
Phong trào Tin Lành (Evangelicalism) khởi phát từ cuối thế kỷ 18, khi các cuộc phục hưng tôn giáo bùng phát trong các giáo phái khác nhau hình thành nên phong trào này. Tín đồ Tin Lành tập chú vào kinh nghiệm qui đạo, sự sùng tín của mỗi cá nhân, nghiên cứu Kinh Thánh và vấn đề đạo đức của xã hội, bao gồm tính tiết độ, các giá trị gia đình và sự bình đẳng. Họ bác bỏ chủ nghĩa hình thức trong thờ phụng, giáo nghi và thần học.
Phong trào Ngũ Tuần[sửa | sửa mã nguồn]
Phong trào Ngũ Tuần (Pentecostalism) khởi phát từ Hoa Kỳ vào đầu thế kỷ 20, bắt nguồn từ phong trào Thánh khiết. Phong trào này chú trọng vào việc tìm kiếm các ân tứ (gift) của Chúa Thánh Linh được chép trong Tân Ước. Khẳng định việc nói tiếng lạ là chứng cớ của "báp têm bởi Thánh Linh" đã trở nên đặc điểm của phong trào này. Họ cũng tập chú vào việc chữa bệnh bởi đức tin và thực hành các phép lạ. Dưới ảnh hưởng của phong trào này, nảy sinh hàng trăm giáo phái tại Hoa Kỳ. Cũng phát sinh từ đây Phong trào Ân tứ (charismatic movement).
Phong trào Tự do[sửa | sửa mã nguồn]
Phong trào Tự do (Liberalism) nhằm giải thích Thánh Kinh theo cách mới sao cho thích hợp với nhân sinh quan đương thời, phong trào tạo nhiều ảnh hưởng trong các giáo hội truyền thống của cộng đồng Kháng cách, đặc biệt vào cuối thế kỷ 19 với Phong trào Tân phái (Modernist) và Phê bình Kinh Thánh.
Phong trào Nền tảng[sửa | sửa mã nguồn]
Phong trào Nền tảng (Fundamentalism) nhấn mạnh đến những điểm nền tảng của thần học Kháng Cách nhằm bác bỏ các quan điểm của phong trào Tự do, đặc biệt là phương pháp phê bình Kinh Thánh. Phong trào này bộc phát vào thế kỷ 20 chủ yếu tại Hoa Kỳ và Canada trong vòng các giáo phái thuộc phong trào Tin Lành. Họ đặc biệt nhấn mạnh vào thẩm quyền và tính trọn vẹn của Kinh Thánh.
Phong trào Tin Lành Hiện đại[sửa | sửa mã nguồn]
Phong trào Tin Lành Hiện đại (Neo-evangelicalism) bắt nguồn từ phong trào Nền tảng nhưng cố gắng làm giảm nhẹ các quan điểm cực đoan, cùng lúc bổ sung các khuynh hướng mới như hội nhập vào xã hội, dấn thân vào các công tác xã hội, phối hợp ở qui mô lớn công tác truyền bá Phúc âm, nâng cao học thuật biện giáo (apologetics).
Các giáo phái Kháng Cách[sửa | sửa mã nguồn]
Tín hữu Kháng Cách thường thích gọi các giáo hội của họ là giáo phái (denomination), ngụ ý rằng các giáo hội, trong cách nhìn của họ, chỉ là một phần trong toàn thể Hội thánh chung.
Trái với những gì người ta thường nghĩ về các nhà cải cách, khái niệm về hội thánh phổ quát, hoặc hội thánh chung (công giáo) không hề bị bác bỏ trong cộng đồng Kháng Cách. Ngược lại, sự hiệp nhất vô hình của hội thánh chung được các nhà cải cách xem là giáo lý quan trọng trong nền thần học Kháng Cách. Những nhà cải cách như Martin Luther, John Calvin, và Ulrich Zwingly tin rằng họ đang nỗ lực cải cách hội thánh chung đang đắm chìm trong dị giáo và thối nát, bác bỏ các cáo buộc cho rằng họ đang tách khỏi hội thánh chung, và bày tỏ niềm xác tín rằng họ đang cố đem hội thánh trở lại với các giáo huấn và các giá trị của hội thánh tiên khởi. Do đó, khái niệm về sự hiệp nhất của hội thánh chung vẫn được xem là yếu tố nền tảng trong các giáo hội thuộc cộng đồng Kháng Cách.
Một trong những kết quả trực tiếp của cuộc Cải cách Tin Lành là sự hình thành các giáo hội cấp quốc gia. Song, trong quan điểm của các nhà cải cách, các giáo hội này cũng chỉ là một phần trong hội thánh chung. Như vậy, các giáo hội cải cách thuộc về hội thánh chung, lập nền trên Năm Tín lý Duy nhất, và bác bỏ thẩm quyền của Giáo hoàng.
Ít có sự khác biệt về thần học giữa các giáo phái, và các giáo phái được thành lập thường dựa trên các đặc thù về địa dư và bộ máy tổ chức, với sự tập chú đặc biệt vào sự hiệp nhất trong hội thánh vô hình – quy tụ những người được cứu bởi huyết của Chúa Giê-xu, vượt lên trên ranh giới của các tổ chức giáo hội "hữu hình" trên trần thế.
Phần lớn tín hữu Kháng Cách gia nhập vào một trong các cộng đồng Kháng Cách sau:
- Calvinist/ Cải cách/ Trưởng Lão
- Giáo hội Luther
- Baptist
- Giám Lý
- Anh giáo
- Ngũ Tuần
Nhiều phong trào đại kết ra đời trong nỗ lực liên kết và tái tổ chức các giáo hội Kháng Cách, nhưng chỉ có được những kết quả hạn chế. Hầu hết các giáo phái Kháng Cách đều đồng thuận với nhau về các giáo lý quan trọng cùng các giá trị căn cốt trong đức tin Cơ Đốc, và tôn trọng sự khác biệt trong quan điểm liên quan đến các vấn đề không quan trọng trong thần học, giáo nghi và tổ chức. Khó có được con số chính xác, nhưng ước tính hiện có khoảng "33 000 giáo phái hiện diện trên 238 quốc gia".[3]
Có khoảng 593 triệu[4] tín hữu Kháng Cách trên toàn thế giới, bao gồm 170 triệu tại Bắc Mỹ, 140 triệu tại Phi Châu, 120 triệu tại Âu Châu, 70 triệu tại châu Mỹ La tinh, 60 triệu tại Á Châu và 10 triệu tại Úc Châu. Như vậy cộng đồng Kháng Cách chiếm khoảng 27% tổng số gần 2 tỉ[5][6] tín hữu Cơ Đốc giáo.
Truyền giáo[sửa | sửa mã nguồn]
Suốt gần 100 năm sau cuộc Cải cách Tin Lành, do bị vướng bận vào cuộc đấu tranh sinh tồn với Giáo hội Công giáo Rôma, cộng đồng Kháng Cách không mấy quan tâm đến công cuộc truyền giáo.
Song, trong các thế kỷ tiếp theo, ngày càng có nhiều nhà truyền giáo Kháng Cách được gởi đến nhiều xứ sở trên khắp thế giới để công bố thông điệp Cơ Đốc cho các dân tộc. Tại Bắc Mỹ, trong số các nhà truyền giáo tiếp xúc với người Mỹ bản địa có Jonathan Edwards, nhà thuyết giáo nổi tiếng của cuộc Đại Thức tỉnh, từ năm 1750, ông dành phần còn lại trong đời để chuyên tâm truyền giáo cho người dân bộ lạc Housatonic, và giúp họ chống lại sự bóc lột của người da trắng.
Giáo hội Moravian[sửa | sửa mã nguồn]
Giáo hội Moravian đặc biệt quan tâm đến công cuộc truyền giáo. Khi giáo hội chỉ quy tụ 300 tín hữu tại Herrnhut, họ đã cử người đi truyền giáo. Trong vòng 30 năm, giáo hội đã gởi hàng trăm giáo sĩ đến nhiều nơi trên thế giới như vùng Ca-ri-bê, Bắc Mỹ và Nam Mỹ, Bắc Cực, Phi châu, và vùng Viễn Đông.
Họ là giáo hội Kháng Cách đầu tiên thi hành mục vụ cho người nô lệ, cũng là những nhà truyền giáo Kháng Cách đầu tiên tìm đến những vùng đất mới để quảng bá thông điệp phúc âm. Từ năm 1732, đã có một cơ sở truyền giáo Moravian được thiết lập trên đảo St Thomas thuộc vùng Ca-ri-bê.[7]
William Carey[sửa | sửa mã nguồn]
Tại Anh khoảng năm 1780, một người thợ đóng giày trẻ tuổi tên William Carey bắt đầu đọc một quyển sách của Jonathan Edwards viết về một mục sư đã quá cố, David Brainerd, người đã tận tụy giúp đỡ người da đỏ ở Bắc Mỹ bằng cách mở trường học và rao giảng phúc âm; Carey cũng bị thu hút bởi những chuyến du hành của James Cook khám phá quần đảo Polynesia. Từ đó, ông chú tâm đến trách nhiệm truyền giáo cho các dân tộc trên thế giới. Carey tự học tiếng Hi Lạp, Hebrew, Ý, Hà Lan, Pháp, và tìm đọc nhiều sách.
Năm 1792, Carey viết tiểu luận nổi tiếng Tra vấn về Bổn phận của Cơ Đốc nhân sử dụng mọi phương tiện để đem người khác đến với Đức tin Cơ Đốc. Không phải là một cuốn sách thần học khô khan, Carey sử dụng những dữ liệu địa lý và dân tộc học tốt nhất thời ấy để vẽ bản đồ và trình bày số lượng các dân tộc cần nghe Phúc âm, giúp khởi phát phong trào truyền giáo bùng nổ mạnh mẽ cho đến nay. Sau 34 năm hoạt động truyền giáo, năm 1834, Carey từ trần tại Serampore, Ấn Độ.
Thomas Coke[sửa | sửa mã nguồn]
Thomas Coke, Giám mục đầu tiên của Giáo hội Giám Lý Mỹ, được gọi là "Cha đẻ công cuộc truyền giáo Giám Lý". Sau một thời gian ở Mỹ để cùng Giám mục Francis Asbury gây dựng hội thánh còn non trẻ, Coke rời tân thế giới để hiến mình cho công cuộc truyền giáo ở Tây Ấn. Khi ở Mỹ, ông đã hoạt động tích cực để tìm kiếm sự hỗ trợ cho các cơ sở truyền giáo, đồng thời tuyển dụng thêm nhân lực.
Dù qua đời năm 1803 khi đang trên tàu đến Sri Lanka để mở cơ sở truyền giáo mới, di sản của ông để lại cho các tín hữu Giám Lý – lòng nhiệt huyết cho công cuộc truyền giáo - vẫn còn đến ngày nay.
Hudson Taylor và Hội Truyền giáo Nội địa Trung Hoa[sửa | sửa mã nguồn]
Làn sóng truyền giáo kế tiếp, khởi phát từ đầu thập niên 1850, chủ trương tiến sâu vào nội địa, với Hudson Taylor và Hội Truyền giáo Nội địa Trung Hoa. Năm 1883, Henry Grattan Guinness thành lập Đại học Cliff để đào tạo và cung ứng giáo sĩ cho hội truyền giáo.
Taylor chủ trương hội nhập với người dân địa phương, ông mặc trang phục Trung Hoa và nói tiếng Hoa ngay cả khi ở nhà. Các tác phẩm, những bài diễn thuyết, và đời sống của Taylor là nhân tố giúp hình thành nhiều tổ chức truyền giáo, trong đó có Phong trào Sinh viên Tình nguyện (SVM). Từ năm 1850 đến 1950, phong trào này đã gởi đi gần 10 000 nhà truyền giáo, nhiều người trong số họ đã thiệt mạng do không hợp với thổ nhưỡng địa phương.
Hội nghị Truyền giáo Edinburgh 1910[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1910, Hội nghị Truyền giáo Edinburgh được tổ chức ở Scotland dưới quyền chủ tọa của John Mott (khôi nguyên giải Nobel Hòa bình năm 1946), nhà lãnh đạo tích cực của SVM và là một tín hữu Giám Lý. Hội nghị xem xét tình trạng truyền bá phúc âm, phiên dịch Kinh Thánh, vận động sự hỗ trợ của hội thánh, và huấn luyện giới lãnh đạo địa phương. Hội nghị không chỉ thiết lập cơ chế hợp tác liên giáo hội cho công cuộc truyền giáo mà còn lập nền cho phong trào đại kết tôn giáo.
Hội Phiên dịch Kinh Thánh Wiclyffe[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1935 chứng kiến sự ra đời của làn sóng truyền giáo khởi phát bởi hai nhà truyền giáo Cameron Townsend và Donald McGavran. Nhận thấy rằng dù đã tiếp cận nhiều khu vực địa lý khác nhau, vẫn còn nhiều nhóm dân tộc bị cô lập bởi lý do ngôn ngữ hoặc giai cấp, Cameron thành lập Hội Phiên dịch Kinh Thánh Wycliffe chuyên tâm phiên dịch Kinh Thánh ra các ngôn ngữ địa phương, còn McGavran tập chú vào nỗ lực xóa bỏ các rào cản văn hóa và giai cấp tại những xứ sở như Ấn Độ, đất nước này có 4 600 ngôn ngữ, dân chúng bị chia cắt bởi sự khác biệt trong ngôn ngữ, văn hóa, và giai cấp.
Một khía cạnh quan trọng trong chiến lược truyền giáo là chính người địa phương thiết kế phương pháp tiếp cận với đồng bào của họ. Tại châu Á, chiến lược này được khởi xướng bởi những nhân vật như Tiến sĩ G. D. James của Singapore, Mục sư Theodore Williams của Ấn Độ, và Tiến sĩ David Cho của Hàn Quốc.
Đi đôi với nỗ lực truyền tải thông điệp Cơ Đốc, các tổ chức truyền giáo thường cung ứng cho người dân địa phương các loại dịch vụ y tế và phúc lợi. Hàng ngàn trường học, trại mồ côi, và bệnh viện được thành lập bởi các cơ sở truyền giáo.
Tin Lành tại Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]
Đức tin Kháng Cách được truyền bá tại Việt Nam từ cuối thế kỷ 19 do nỗ lực của các nhà truyền giáo thuộc Hội Truyền giáo Phúc âm Liên hiệp (Christian and Missionary Aliance; C&MA). Năm 1911 thường được kể là năm đánh dấu Kháng Cách đến Việt Nam. Hội thánh Tin Lành Việt Nam (The Evangelical Church of Vietnam) cho đến nay vẫn là giáo hội Kháng Cách lâu đời nhất và có số tín hữu đông nhất tại Việt Nam. Có lẽ vì lý do này cũng như bởi vì cuộc cải cách tôn giáo của Luther và Calvin ban đầu tự gọi mình là Tin Lành mà tại Việt Nam, danh xưng Tin Lành (Evangelical) thường được dùng để thay thế cho Kháng Cách (Protestant). Tin Lành hay Phúc Âm có nghĩa là tin tức tốt lành theo cách gọi của các nhà truyền giáo đầu tiên của Kháng Cách tại Việt Nam.
Theo những ước tính khác nhau, có khoảng từ 1 triệu[8] đến hơn 1,4 triệu[9][10][11] tín hữu thuộc cộng đồng Kháng Cách tại Việt Nam, phần lớn tập trung ở miền Nam. Tin Lành được xem là một trong những tôn giáo phát triển nhanh nhất trên đất nước này.[8][12]
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ O'Gorman, Robert T. and Faulkner, Mary. The Complete Idiot's Guide to Understanding Catholicism. 2003, page 317.
- ^ a ă Definition of Protestantism at the Episcopal Church website
- ^ World Christian Encyclopedia (2nd edition). David Barrett, George Kurian and Todd Johnson. New York: Oxford University Press, 2001
- ^ Protestantism by country
- ^ "between 1,250 and 1,750 million adherents, depending on the criteria employed": McGrath, Alister E. Christianity: An Introduction. 2006, page xv1.
- ^ "1.5 thousand million Christians": Hinnells, John R. The Routledge Companion to the Study of Religion. 2005, page 441.
- ^ Seedtime and Harvest: A Brief History of the Moravian Church in Jamaica 1754-1979, S. U. Hastings & B. L. MacLeavy, The Moravian Church Corporation, 1979.
- ^ a ă “Cả nước có 1 triệu tín đồ Tin Lành”. Pháp Luật Thành phố Hồ Chí Minh.
- ^ Nguyễn Cao Thanh, Đạo Tin Lành ở Việt Nam từ 1975 đến nay, tư liệu và một số đánh giá ban đầu, Ban Tôn giáo Chính phủ.
Như vậy, theo ước tính ban đầu, tổng số người theo đạo Tin Lành ở Việt Nam cho đến nửa cuối thập niên đầu tiên của thế kỷ XXI có khoảng 1.460.000 người đang sinh hoạt ở 6.000 chi hội và điểm nhóm.
- ^ Joseph, Martin. “The Protestant Church in Vietnam (Appendix 3: Ethnic groups)”. Christian Publishing.
- ^ Trần Thanh Giang. “Đạo Tin Lành ở Việt Nam và một số vấn đề đặt ra hiện nay”. Tạp chí Nghiên cứu Văn hóa.
...đạo Tin lành đã có cơ sở trong quần chúng ở nhiều vùng trên đất nước ta, thực tế hiện nay đã có khoảng hơn 1,2 triệu tín đồ. Đặc biệt là khoảng 10 năm trở lại đây, đạo Tin lành phát triển đột biến ở Tây Nguyên, Tây Bắc và một số vùng dân tộc thiểu số khác...
- ^ Nguyễn Cao Thanh, Đạo Tin Lành ở Việt Nam từ 1975 đến nay, tư liệu và một số đánh giá ban đầu, Ban Tôn giáo Chính phủ
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
Ủng hộ[sửa | sửa mã nguồn]
- "Kinh Thánh Tin Lành Mỗi Ngày" Kinh Thánh Tin Lành Mỗi Ngày
- "Godislove.vn - Tin Lanh La Gi ?" Tin Lanh in Vietnam - Đạo Tin Lành là gì ?
- "Is Sola Scriptura a Protestant Concoction?" by Greg Bahnsen
- "Why Protestants Still Protest" by Peter J. Leithart from First Things
Phê phán[sửa | sửa mã nguồn]
- Catholic websites on sola scriptura
- "Protestantism" from the 1917 Catholic Encyclopedia
- "Why Only Catholicism Can Make Protestantism Work" by Mark Brumley
Ảnh hưởng[sửa | sửa mã nguồn]
- Vnchristian.com - Thư viện Tin lành tiếng Việt lớn nhất thế giới
- "Evangelism Explosion - Chứng Đạo Sâu Rộng" Ảnh Hưởng Với Người Việt Nam
- The Future of American Protestantism from Catalyst (United Methodist perspective)
- Protestantism - Christianity in View
- Hội Thanh niên Tin Lành Việt Nam tại Mỹ
- Hội Thánh Tin Lành Việt Nam tại Úc Châu
- Phát Thanh Tin Lành Hy Vọng từ Úc Châu
- Tin Lành cho người Việt
- Người Tin Lành - VietChristian
- Tin lành Việt Nam

markdown:
# Tin Lành
|
|![ 95Thesen.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/81/95Thesen.jpg/130px-95Thesen.jpg)
![ 95Thesen.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/81/95Thesen.jpg/130px-95Thesen.jpg)
|Lịch sử|
|
|
|Phong trào & Hệ phái|
|
|Pháp |
|**Đức** [Giáo hội Luther](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Luther) **Thụy Sĩ** [Cải cách lục địa](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%E1%BA%A3i_c%C3%A1ch_l%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba&action=edit&redlink=1) [Thần học Calvin](/wiki/Th%E1%BA%A7n_h%E1%BB%8Dc_Calvin) [Anabaptist](/w/index.php?title=Anabaptist&action=edit&redlink=1) **Hà Lan** [Mennonite](/w/index.php?title=Mennonite&action=edit&redlink=1) **Anh Quốc** [Giáo hội Anh Quốc](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Anh_Qu%E1%BB%91c)
(
[Anh giáo](/wiki/Anh_gi%C3%A1o)) [Thanh giáo](/wiki/Thanh_gi%C3%A1o) **Scotland** [Trưởng Lão](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_L%C3%A3o_(C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c)) **Ý** [Waldensian](/w/index.php?title=Phong_tr%C3%A0o_Waldo&action=edit&redlink=1)
|Nhà Cải cách|
|Tiền thân|[Phong trào Tin Lành](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Tin_L%C3%A0nh). "Tin Lành" cũng có thể coi là một cách gọi khác của "Tin Mừng" hoặc " [Phúc Âm](/wiki/Ph%C3%BAc_%C3%82m)".
Danh xưng
**Tin Lành** thường được dùng để chỉ một cộng đồng các giáo hội khởi phát từ cuộc cải cách tôn giáo bắt đầu vào [thế kỷ 16](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16) bởi [Martin Luther](/wiki/Martin_Luther). Là tu sĩ [Dòng Augustine](/wiki/D%C3%B2ng_Augustine), mục tiêu ban đầu của Luther là kêu gọi cải cách từ bên trong [Giáo hội Công giáo La Mã](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma), về sau ông tách rời khỏi Giáo hội Công giáo và thành lập [Giáo hội Luther](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Luther). Trong khi đó tại [Âu châu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), nhiều người có quan điểm tương tự như của Luther cũng bắt đầu tách khỏi Công giáo và thành lập các giáo phái khác nhau. Họ được gọi dưới một tên chung là **Thệ phản**, **Kháng nghị**, **Kháng Cách**, hay **Tân giáo** (để phân biệt với cựu giáo là [Công giáo](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma)). Kháng Cách được xem là một trong ba nhánh chính của [Cơ Đốc giáo](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o), cùng với [Công giáo Rôma](/wiki/C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma) và [Chính Thống giáo Đông phương](/wiki/Ch%C3%ADnh_Th%E1%BB%91ng_gi%C3%A1o_%C4%90%C3%B4ng_ph%C6%B0%C6%A1ng).
Cộng đồng Kháng Cách bao gồm các giáo hội thuộc
[Cơ Đốc giáo](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) chấp nhận nền thần học của cuộc [Cải cách Tin Lành](/wiki/C%E1%BA%A3i_c%C3%A1ch_Tin_L%C3%A0nh). Nền thần học này từ chối công nhận thẩm quyền của Giáo hoàng, với niềm xác tín rằng chỉ có [Kinh Thánh](/wiki/Kinh_Th%C3%A1nh) (không phải [Truyền thống thánh](/wiki/Truy%E1%BB%81n_th%E1%BB%91ng_th%C3%A1nh) hoặc quyền giải thích Kinh Thánh dành cho các chức sắc cao cấp của giáo hội ) là nguồn chân lý duy nhất, và tin rằng chỉ bởi [1] [ân điển](/wiki/%C3%82n_%C4%91i%E1%BB%83n)của [Thiên Chúa](/wiki/Thi%C3%AAn_Ch%C3%BAa)mà con người được [cứu rỗi](/wiki/C%E1%BB%A9u_r%E1%BB%97i). Những luận điểm chính của thần học Kháng Cách được tóm tắt trong [Năm Tín lý Duy nhất](/wiki/N%C4%83m_T%C3%ADn_l%C3%BD_Duy_nh%E1%BA%A5t).
Thuật từ
*Protestantismus* (Kháng Cách), có gốc từ [tiếng Latin](/wiki/Latinh) *protestatio* nghĩa là tuyên bố hoặc phản đối, được dùng để chỉ [thư kháng nghị](/w/index.php?title=Kh%C3%A1ng_ngh%E1%BB%8B_t%E1%BA%A1i_Speyer&action=edit&redlink=1) của các [thân vương](/w/index.php?title=Th%C3%A2n_v%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) (trong đó có [tuyển đế hầu](/wiki/Kurf%C3%BCrst)) và đại diện các thành phố tự do thuộc [Thánh chế La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh) chống lại nghị quyết của [Hội nghị Speyer lần thứ hai](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_Speyer_(1529)&action=edit&redlink=1), nghị quyết này tái khẳng định lập trường của [Hội nghị Worms](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_Worms&action=edit&redlink=1) chống lại cuộc Cải cách Tin Lành. Lúc ấy, người ta gọi những người ủng hộ thư kháng nghị và lập trường cải cách là người phản kháng hay kháng nghị. Từ đó, thuật từ Kháng Cách, bao hàm nhiều ý nghĩa khác nhau, được dùng để chỉ Cơ Đốc giáo phương Tây không công nhận thẩm quyền của Giáo hoàng. [2] Trước thời điểm xảy ra kháng nghị vào tháng 4 năm [[2]](#cite_note-TECGlossary-2) [1529](/wiki/1529), người ta dùng thuật từ *evangelisch*(gốc từ [tiếng Hy Lạp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p), mang nghĩa là [Phúc Âm](/wiki/Ph%C3%BAc_%C3%82m)hay Tin Lành) để gọi những người theo cuộc cải cách.
Trong ý nghĩa rộng lớn hơn, tên gọi Kháng Cách dùng để chỉ các giáo hội khác nhau, tách khỏi Công giáo do chịu ảnh hưởng của
[Martin Luther](/wiki/Martin_Luther) và [John Calvin](/wiki/John_Calvin), người khởi xướng và lãnh đạo một cuộc cải cách tôn giáo khác tại [Geneve](/w/index.php?title=Geneve&action=edit&redlink=1), [Thuỵ Sĩ](/wiki/Th%E1%BB%A5y_S%C4%A9). Bên cạnh đó cũng xuất hiện một số phong trào cải cách khác, thường được gọi là [Cải cách triệt để](/w/index.php?title=C%E1%BA%A3i_c%C3%A1ch_tri%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%83&action=edit&redlink=1). Trong khi đó nhiều nhóm tôn giáo tách khỏi Công giáo cũng được gán cho nhãn hiệu Kháng Cách dù chính họ cũng phủ nhận mọi liên hệ với Luther, Calvin hay với Công giáo.
## Mục lục
[1 Lịch sử](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [2 Thần học căn bản](#Th.E1.BA.A7n_h.E1.BB.8Dc_c.C4.83n_b.E1.BA.A3n) [3 Những phong trào ảnh hưởng đến Kháng Cách](#Nh.E1.BB.AFng_phong_tr.C3.A0o_.E1.BA.A3nh_h.C6.B0.E1.BB.9Fng_.C4.91.E1.BA.BFn_Kh.C3.A1ng_C.C3.A1ch) [4 Các giáo phái Kháng Cách](#C.C3.A1c_gi.C3.A1o_ph.C3.A1i_Kh.C3.A1ng_C.C3.A1ch) [5 Truyền giáo](#Truy.E1.BB.81n_gi.C3.A1o) [6 Tin Lành tại Việt Nam](#Tin_L.C3.A0nh_t.E1.BA.A1i_Vi.E1.BB.87t_Nam) [7 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [8 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [9 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&action=edit§ion=1)]
Phong trào cải cách bùng nổ đột ngột tại nhiều nơi ở
[Âu Châu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), nhưng tìm thấy sức mạnh của mình tại [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c), nơi cuộc cải cách đã gây ra sự phân hoá sâu sắc giữa các vương hầu đang cai trị các phần lãnh thổ nước này. Tuy nhiên, nguyên nhân của sự bùng nổ nầy có thể giải thích bởi các biến động xảy ra trong suốt hai thế kỷ trước đó tại [Tây Âu](/wiki/T%C3%A2y_%C3%82u).
Mầm mống của sự bất ổn âm ỉ bên trong giáo hội và đế quốc được đẩy lên đỉnh điểm khi xảy ra việc dời ngai Giáo hoàng về
[Avignon](/wiki/Avignon), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) ( [1308](/wiki/1308)- [1378](/wiki/1378)) và sự tranh chấp giáo quyền giữa hai triều Giáo hoàng tồn tại song song ( [1378](/wiki/1378)- [1416](/wiki/1416)), gây ra chiến tranh giữa các vương hầu, các cuộc nổi dậy của nông dân và mối quan tâm về những thối nát trong lòng hệ thống các tu viện. Nó cũng giới thiệu chủ nghĩa quốc gia như là một nhân tố mới vào thế giới trung cổ. Phong trào phục hưng nhân văn khuyến khích giới khoa bảng quan tâm đến quyền tự do dành cho học thuật. Những cuộc tranh luận sôi nổi được tiến hành tại các viện đại học bàn đến các vấn đề như bản chất của giáo hội, nguồn gốc và giới hạn của thẩm quyền dành cho Giáo hoàng, các công đồng và các vương hầu. Một trong những luận thuyết cấp tiến và gay gắt nhất đến từ [John Wycliffe](/wiki/John_Wycliffe) của [Đại học Oxford](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Oxford), và sau đó là từ [Jan Hus](/wiki/Jan_Hus) của [Đại học Praha](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Praha&action=edit&redlink=1). Trong nội bộ Giáo hội [Công giáo La Mã](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma), cuộc tranh luận này bị khép lại bởi [Công đồng Constance](/wiki/C%C3%B4ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Constance) ( [1414](/wiki/1414)- [1418](/wiki/1418)), xử tử Jan Hus và thiêu xác John Wycliffe như là kẻ dị giáo. Dù Công đồng Constance nỗ lực khẳng định và củng cố các khái niệm thời trung cổ về giáo hội và đế quốc, lại không thể giải quyết toàn diện các căng thẳng về ý thức quốc gia cũng như những phản kháng về thần học. [Martin Luther](/wiki/Martin_Luther), tu sĩ [dòng Augustine](/wiki/D%C3%B2ng_Augustine) và giáo sư tại Đại học [Wittenberg](/wiki/Wittenberg), chỉ muốn kêu gọi mở ra các cuộc tranh luận về [phép giải tội](/w/index.php?title=Ph%C3%A9p_gi%E1%BA%A3i_t%E1%BB%99i&action=edit&redlink=1) ( *indulgence*). Truyền thuyết cho rằng Luther đã treo 95 luận đề của mình trên cửa nhà thờ lâu đài Wittenberg, nơi dành để treo các thông báo của viện đại học. Tuy nhiên, những phản đối của ông đã thổi bùng lên sự bất mãn âm ỉ từ lâu trong sự đè nén.
Xảy ra cùng lúc với những biến động lại Đức là một phong trào khởi phát tại
[Thuỵ Sĩ](/wiki/Th%E1%BB%A5y_S%C4%A9) dưới sự lãnh đạo của [Huldreich Zwingli](/wiki/Huldrych_Zwingli). Vẫn tồn tại một số bất đồng giữa hai phong trào này dù họ chia sẻ với nhau một mục tiêu chung và đồng ý với nhau về hầu hết các vấn đề liên quan.
Sau khi Giáo hoàng quyết định trục xuất Luther và lên án cuộc cải cách, các tác phẩm của
[John Calvin](/wiki/John_Calvin) tạo nên nhiều ảnh hưởng trong việc thiết lập một sự đồng thuận tương đối giữa các nhóm cải cách khác nhau tại [Thuỵ Sĩ](/wiki/Th%E1%BB%A5y_S%C4%A9), [Tô Cách Lan](/wiki/Scotland), [Hung Gia Lợi](/wiki/Hungary), Đức và những nơi khác. Việc [Anh giáo](/wiki/Anh_gi%C3%A1o) tách rời khỏi La Mã dưới thời trị vì của [Henry VIII](/wiki/Henry_VIII_c%E1%BB%A7a_Anh), khởi đầu từ năm [1529](/wiki/1529) và hoàn tất vào năm [1536](/wiki/1536), đem [Vương quốc Anh](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Anh) đồng hành với cuộc cải cách. Dù vậy, những thay đổi tại Anh được tiến hành dè dặt hơn các nơi khác ở Âu châu và người Anh chọn con đường trung dung giữa cựu giáo và tân giáo. (Ngày nay, về thần học, nhiều người Anh vẫn xem mình là Công giáo cải cách hơn là Kháng cách). Như thế phương Tây đã vĩnh viễn bị chia cắt thành hai phần: Công giáo La mã và Kháng Cách.
Về học thuật, phong trào Kháng Cách – chịu ảnh hưởng
[thời kỳ phục hưng](/wiki/Ph%E1%BB%A5c_H%C6%B0ng) và được hậu thuẫn bởi những viện đại học ở [Tây Âu](/wiki/T%C3%A2y_%C3%82u) – thu hút giới trí thức, chính trị gia, giới chuyên môn, thương gia và thợ thủ công. Kỹ thuật in ấn đang phát triển giúp quảng bá tư tưởng Kháng Cách, cũng như trợ giúp hữu hiệu cho việc ấn hành những bản dịch [Kinh Thánh](/wiki/Kinh_Th%C3%A1nh) sang các ngôn ngữ địa phương. Các khái niệm về sự tự do của lương tâm và quyền tự do cá nhân, nảy sinh từ thời kỳ sơ khai của phong trào Kháng Cách, được định hình và phát triển qua một thời gian dài liên tục đối kháng với thẩm quyền của Giám mục thành Rôma và hệ thống tăng lữ của Giáo hội Công giáo. Dần dà, phong trào Kháng Cách vượt qua những giới hạn truyền thống, tập chú vào các vấn đề như lương tâm cá nhân, gieo mầm cho sự phát triển của tiến trình dân chủ hóa, và cho phong trào [Khai sáng](/wiki/Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_Khai_s%C3%A1ng) ( *Enlightenment*), xảy ra trong các thế kỷ sau.
## Thần học căn bản[
[sửa](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&action=edit§ion=2)]
Có năm chữ
[La tinh](/wiki/Latinh) có thể miêu tả niềm xác tín thần học của người Kháng cách, dù không phải tất cả trong số họ đều tin như vậy: *(Duy Chúa Cơ Đốc): Chỉ có Chúa Cơ Đốc là đấng hoà giải giữa* **Solus Christus** [Thiên Chúa](/wiki/Thi%C3%AAn_Ch%C3%BAa)và con người (I Ti:2.5). Ngoài một mình Chúa Giê-xu ra, không có một ai khác có thể làm trung gian hòa giải hoặc cầu thay cho con người, kể cả Mẹ Maria, các sứ đồ và thánh đồ đã tử vì đạo. *(Duy Thánh Kinh): Tín hữu Kháng Cách tin rằng truyền thống tông đồ chỉ có thể xuất phát từ các tông đồ là những người được chọn bởi chính Chúa Giê-xu Cơ Đốc, và như thế các truyền thống này chỉ có thể tìm thấy trong* **Sola Scriptura** [Kinh Thánh](/wiki/Kinh_Th%C3%A1nh)được viết bởi các tông đồ (I Côr 11.2; Ga: 1.8; II Tês: 2.15), vì vậy [Thánh kinh](/wiki/Kinh_Th%C3%A1nh)là thẩm quyền duy nhất cho lời giáo huấn của các tông đồ. Tín đồ Kháng Cách tin rằng chỉ có Kinh Thánh là chân truyền từ các tông đồ, hợp pháp và là chuẩn mực cho [đức tin](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_tin_Kit%C3%B4_gi%C3%A1o). Tín hữu Kháng Cách bác bỏ đức tin Công giáo cho rằng Giám mục thành La Mã ( [Giáo hoàng](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng)) là [Tông đồ](/wiki/T%C3%B4ng_%C4%91%E1%BB%93)của [Chúa Giê-xu](/wiki/Gi%C3%AA-su)và giáo huấn của Giáo hoàng có thẩm quyền tông đồ. *(Duy đức tin): Trái với giáo lý Công giáo về* **Sola Fide** [công đức](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_%C4%91%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1)(Giacơ:2.24: ICôr: 13.2), về sự [ăn năn](/wiki/%C4%82n_n%C4%83n)và phép giải tội, [lễ Misa](/w/index.php?title=L%E1%BB%85_Misa&action=edit&redlink=1)cho người chết, công đức của các thánh và của người tử đạo và về ngục luyện tội, tín đồ Kháng Cách tin rằng mọi tín hữu đều là thầy tế lễ, được hoà giải với [Thiên Chúa](/wiki/Thi%C3%AAn_Ch%C3%BAa)chỉ bởi đức tin vào Chúa Giê-xu mà thôi (Rô:3.28; Eph:2.8-9). *(Duy* **Sola Gratia** [ân điển](/wiki/%C3%82n_%C4%91i%E1%BB%83n)): Đối nghịch với giáo lý Công giáo cho rằng cả đức tin và công đức là cần thiết cho sự xưng công bình (Eph:2.8-9; Gal:5.6), các nhà cải cách tin rằng sự cứu rỗi hoàn toàn là sự ban cho từ Thiên Chúa, vận hành bởi [Chúa Thánh Linh](/wiki/Ch%C3%BAa_Th%C3%A1nh_Linh), do sự cứu chuộc của Chúa Giê-xu, chứ không bởi công đức của tín hữu (Xem [Năm Tín lý Duy nhất](/wiki/N%C4%83m_T%C3%ADn_l%C3%BD_Duy_nh%E1%BA%A5t)). *(Duy Chúa được tôn cao): đối nghịch với niềm tin cho rằng con người sống để khẳng định cái tôi và thể hiện chính mình cho người khác xem thấy, các nhà cải chánh cho biết Kinh Thánh khẳng định rằng mục đích sống duy nhất mà Thiên Chúa ban cho con người, đó là để sống vì Thiên Chúa và tôn cao Thiên Chúa (Côlôse 1:16; Êsai 43:6-7, 21; 2Côrinhtô 5:15).* **Soli Deo Gloria**
## Những phong trào ảnh hưởng đến Kháng Cách[
[sửa](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&action=edit§ion=3)]
Người ta có thể xác định được khuynh hướng thần học của một tín hữu Kháng Cách nếu biết được người ấy chịu ảnh hưởng của phong trào nào tính từ cuộc cải cách tại Đức và
[Phong trào Thanh giáo](/w/index.php?title=Phong_tr%C3%A0o_Thanh_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1) ( *Puritan*) tại Anh cho đến nay.
### Phong trào Giám lý[
[sửa](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&action=edit§ion=4)] [Phong trào Giám Lý](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Gi%C3%A1m_L%C3%BD) ( *Methodist*) bắt đầu vào [thế kỷ 18](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_18), từ cuộc cải cách Thanh giáo tại [Anh](/wiki/Anh), chịu ảnh hưởng của [Phong trào Sùng tín](/w/index.php?title=Phong_tr%C3%A0o_S%C3%B9ng_t%C3%ADn&action=edit&redlink=1) ( *Pietist*) tại [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c), sau đó trở về Anh trong mô hình mới thông qua [John Wesley](/wiki/John_Wesley) và giáo hội Giám Lý cũng như các nhóm tôn giáo nhỏ khác như [Quaker](/w/index.php?title=Quaker&action=edit&redlink=1). Tích cực trong sống đạo, dấn thân trong công tác xã hội, sâu nhiệm trong kinh nghiệm thuộc linh là những đặc điểm của phong trào Giám Lý. Từ đây hình thành nên [Phong trào Thánh khiết](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Th%C3%A1nh_khi%E1%BA%BFt) ( *holiness movement*), tập chú vào trải nghiệm [thánh hóa](/wiki/Th%C3%A1nh_h%C3%B3a) trong đời sống của tín hữu.
### Phong trào Tin Lành[
[sửa](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&action=edit§ion=5)] [Phong trào Tin Lành](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Tin_L%C3%A0nh) ( *Evangelicalism*) khởi phát từ cuối [thế kỷ 18](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_18), khi các cuộc phục hưng tôn giáo bùng phát trong các giáo phái khác nhau hình thành nên phong trào này. Tín đồ Tin Lành tập chú vào kinh nghiệm qui đạo, sự sùng tín của mỗi cá nhân, nghiên cứu [Kinh Thánh](/wiki/Kinh_Th%C3%A1nh) và vấn đề đạo đức của xã hội, bao gồm tính tiết độ, các giá trị gia đình và sự bình đẳng. Họ bác bỏ chủ nghĩa hình thức trong thờ phụng, giáo nghi và [thần học](/wiki/Th%E1%BA%A7n_h%E1%BB%8Dc).
### Phong trào Ngũ Tuần[
[sửa](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&action=edit§ion=6)] [Phong trào Ngũ Tuần](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Ng%C5%A9_Tu%E1%BA%A7n) ( *Pentecostalism*) khởi phát từ [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) vào đầu [thế kỷ 20](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20), bắt nguồn từ phong trào Thánh khiết. Phong trào này chú trọng vào việc tìm kiếm các ân tứ ( *gift*) của [Chúa Thánh Linh](/wiki/Ch%C3%BAa_Th%C3%A1nh_Linh) được chép trong [Tân Ước](/wiki/T%C3%A2n_%C6%AF%E1%BB%9Bc). Khẳng định việc nói tiếng lạ là chứng cớ của " [báp têm](/wiki/Thanh_T%E1%BA%A9y) bởi Thánh Linh" đã trở nên đặc điểm của phong trào này. Họ cũng tập chú vào việc chữa bệnh bởi đức tin và thực hành các phép lạ. Dưới ảnh hưởng của phong trào này, nảy sinh hàng trăm giáo phái tại Hoa Kỳ. Cũng phát sinh từ đây [Phong trào Ân tứ](/w/index.php?title=Phong_tr%C3%A0o_%C3%82n_t%E1%BB%A9&action=edit&redlink=1) ( *charismatic movement*).
### Phong trào Tự do[
[sửa](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&action=edit§ion=7)] [Phong trào Tự do](/w/index.php?title=Phong_tr%C3%A0o_T%E1%BB%B1_do_(Tin_L%C3%A0nh)&action=edit&redlink=1) ( *Liberalism*) nhằm giải thích [Thánh Kinh](/wiki/Kinh_Th%C3%A1nh) theo cách mới sao cho thích hợp với nhân sinh quan đương thời, phong trào tạo nhiều ảnh hưởng trong các giáo hội truyền thống của cộng đồng Kháng cách, đặc biệt vào cuối [thế kỷ 19](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19) với [Phong trào Tân phái](/w/index.php?title=Phong_tr%C3%A0o_T%C3%A2n_ph%C3%A1i&action=edit&redlink=1) ( *Modernist*) và [Phê bình Kinh Thánh](/w/index.php?title=Ph%C3%AA_b%C3%ACnh_Kinh_Th%C3%A1nh&action=edit&redlink=1).
### Phong trào Nền tảng[
[sửa](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&action=edit§ion=8)] [Phong trào Nền tảng](/w/index.php?title=Phong_tr%C3%A0o_N%E1%BB%81n_t%E1%BA%A3ng&action=edit&redlink=1) ( *Fundamentalism*) nhấn mạnh đến những điểm nền tảng của thần học Kháng Cách nhằm bác bỏ các quan điểm của phong trào Tự do, đặc biệt là phương pháp phê bình Kinh Thánh. Phong trào này bộc phát vào [thế kỷ 20](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20) chủ yếu tại [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) và [Canada](/wiki/Canada) trong vòng các giáo phái thuộc phong trào Tin Lành. Họ đặc biệt nhấn mạnh vào thẩm quyền và tính trọn vẹn của Kinh Thánh.
### Phong trào Tin Lành Hiện đại[
[sửa](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&action=edit§ion=9)] [Phong trào Tin Lành Hiện đại](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Tin_L%C3%A0nh) ( *Neo-evangelicalism*) bắt nguồn từ phong trào Nền tảng nhưng cố gắng làm giảm nhẹ các quan điểm cực đoan, cùng lúc bổ sung các khuynh hướng mới như hội nhập vào xã hội, dấn thân vào các công tác xã hội, phối hợp ở qui mô lớn công tác truyền bá [Phúc âm](/wiki/S%C3%A1ch_Ph%C3%BAc_%C3%82m), nâng cao học thuật biện giáo ( *apologetics*).
## Các giáo phái Kháng Cách[
[sửa](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&action=edit§ion=10)]
Tín hữu Kháng Cách thường thích gọi các giáo hội của họ là giáo phái (
*denomination*), ngụ ý rằng các giáo hội, trong cách nhìn của họ, chỉ là một phần trong toàn thể Hội thánh chung.
Trái với những gì người ta thường nghĩ về các nhà cải cách, khái niệm về hội thánh phổ quát, hoặc hội thánh chung (công giáo) không hề bị bác bỏ trong cộng đồng Kháng Cách. Ngược lại, sự hiệp nhất vô hình của hội thánh chung được các nhà cải cách xem là giáo lý quan trọng trong nền thần học Kháng Cách. Những nhà cải cách như Martin Luther, John Calvin, và Ulrich Zwingly tin rằng họ đang nỗ lực cải cách hội thánh chung đang đắm chìm trong dị giáo và thối nát, bác bỏ các cáo buộc cho rằng họ đang tách khỏi hội thánh chung, và bày tỏ niềm xác tín rằng họ đang cố đem hội thánh trở lại với các giáo huấn và các giá trị của hội thánh tiên khởi. Do đó, khái niệm về sự hiệp nhất của hội thánh chung vẫn được xem là yếu tố nền tảng trong các giáo hội thuộc cộng đồng Kháng Cách.
Một trong những kết quả trực tiếp của cuộc Cải cách Tin Lành là sự hình thành các giáo hội cấp quốc gia. Song, trong quan điểm của các nhà cải cách, các giáo hội này cũng chỉ là một phần trong hội thánh chung. Như vậy, các giáo hội cải cách thuộc về hội thánh chung, lập nền trên
[Năm Tín lý Duy nhất](/wiki/N%C4%83m_T%C3%ADn_l%C3%BD_Duy_nh%E1%BA%A5t), và bác bỏ thẩm quyền của Giáo hoàng.
Ít có sự khác biệt về thần học giữa các giáo phái, và các giáo phái được thành lập thường dựa trên các đặc thù về địa dư và bộ máy tổ chức, với sự tập chú đặc biệt vào sự hiệp nhất trong
[hội thánh vô hình](/wiki/H%E1%BB%99i_th%C3%A1nh_v%C3%B4_h%C3%ACnh) – quy tụ những người được cứu bởi huyết của [Chúa Giê-xu](/wiki/Cu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BB%9Di_Ch%C3%BAa_Gi%C3%AA-xu_theo_T%C3%A2n_%C6%AF%E1%BB%9Bc), vượt lên trên ranh giới của các tổ chức giáo hội "hữu hình" trên trần thế.
Phần lớn tín hữu Kháng Cách gia nhập vào một trong các cộng đồng Kháng Cách sau:
[Calvinist](/wiki/T%C3%A1i_sinh)/ Cải cách/ [Trưởng Lão](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_Nhi%E1%BB%87m) [Giáo hội Luther](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Luther) [Baptist](/wiki/B%C3%A1p-t%C3%ADt) [Giám Lý](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Gi%C3%A1m_L%C3%BD) [Anh giáo](/wiki/Anh_gi%C3%A1o) [Ngũ Tuần](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Ng%C5%A9_Tu%E1%BA%A7n)
Nhiều phong trào đại kết ra đời trong nỗ lực liên kết và tái tổ chức các giáo hội Kháng Cách, nhưng chỉ có được những kết quả hạn chế. Hầu hết các giáo phái Kháng Cách đều đồng thuận với nhau về các giáo lý quan trọng cùng các giá trị căn cốt trong
[đức tin Cơ Đốc](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_tin_Kit%C3%B4_gi%C3%A1o), và tôn trọng sự khác biệt trong quan điểm liên quan đến các vấn đề không quan trọng trong thần học, giáo nghi và tổ chức. Khó có được con số chính xác, nhưng ước tính hiện có khoảng "33 000 giáo phái hiện diện trên 238 quốc gia". [[3]](#cite_note-3)
Có khoảng 593 triệu
tín hữu Kháng Cách trên toàn thế giới, bao gồm 170 triệu tại [4] [Bắc Mỹ](/wiki/B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9), 140 triệu tại [Phi Châu](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi), 120 triệu tại [Âu Châu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), 70 triệu tại [châu Mỹ La tinh](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9_La_tinh&action=edit&redlink=1), 60 triệu tại [Á Châu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81)và 10 triệu tại [Úc Châu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%9Ac). Như vậy cộng đồng Kháng Cách chiếm khoảng 27% tổng số gần 2 tỉ [[5]](#cite_note-5) tín hữu [[6]](#cite_note-6) [Cơ Đốc giáo](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o).
## Truyền giáo[
[sửa](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&action=edit§ion=11)]
Suốt gần 100 năm sau cuộc
[Cải cách Tin Lành](/wiki/C%E1%BA%A3i_c%C3%A1ch_Tin_L%C3%A0nh), do bị vướng bận vào cuộc đấu tranh sinh tồn với [Giáo hội Công giáo Rôma](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma), cộng đồng Kháng Cách không mấy quan tâm đến công cuộc truyền giáo.
Song, trong các thế kỷ tiếp theo, ngày càng có nhiều nhà truyền giáo Kháng Cách được gởi đến nhiều xứ sở trên khắp thế giới để công bố thông điệp Cơ Đốc cho các dân tộc. Tại
[Bắc Mỹ](/wiki/B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9), trong số các nhà truyền giáo tiếp xúc với người Mỹ bản địa có [Jonathan Edwards](/wiki/Jonathan_Edwards), nhà thuyết giáo nổi tiếng của cuộc [Đại Thức tỉnh](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%E1%BB%89nh_th%E1%BB%A9c), từ năm 1750, ông dành phần còn lại trong đời để chuyên tâm truyền giáo cho người dân bộ lạc Housatonic, và giúp họ chống lại sự bóc lột của người da trắng.
### Giáo hội Moravian[
[sửa](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&action=edit§ion=12)] [Giáo hội Moravian](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Moravian&action=edit&redlink=1) đặc biệt quan tâm đến công cuộc truyền giáo. Khi giáo hội chỉ quy tụ 300 tín hữu tại [Herrnhut](/wiki/Herrnhut), họ đã cử người đi truyền giáo. Trong vòng 30 năm, giáo hội đã gởi hàng trăm giáo sĩ đến nhiều nơi trên thế giới như vùng [Ca-ri-bê](/wiki/V%C3%B9ng_Caribe), [Bắc Mỹ](/wiki/B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9) và [Nam Mỹ](/wiki/Nam_M%E1%BB%B9), [Bắc Cực](/wiki/B%E1%BA%AFc_C%E1%BB%B1c), [Phi châu](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi), và vùng [Viễn Đông](/wiki/Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng).
Họ là giáo hội Kháng Cách đầu tiên thi hành mục vụ cho người nô lệ, cũng là những nhà truyền giáo Kháng Cách đầu tiên tìm đến những vùng đất mới để quảng bá thông điệp phúc âm. Từ năm 1732, đã có một cơ sở truyền giáo Moravian được thiết lập trên đảo St Thomas thuộc vùng Ca-ri-bê.
[[7]](#cite_note-S.26H-7)
### William Carey[
[sửa](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&action=edit§ion=13)]
Tại Anh khoảng năm 1780, một người thợ đóng giày trẻ tuổi tên
[William Carey](/wiki/William_Carey) bắt đầu đọc một quyển sách của [Jonathan Edwards](/wiki/Jonathan_Edwards) viết về một mục sư đã quá cố, [David Brainerd](/w/index.php?title=David_Brainerd&action=edit&redlink=1), người đã tận tụy giúp đỡ người da đỏ ở Bắc Mỹ bằng cách mở trường học và rao giảng phúc âm; Carey cũng bị thu hút bởi những chuyến du hành của [James Cook](/wiki/James_Cook) khám phá quần đảo [Polynesia](/wiki/Polynesia). Từ đó, ông chú tâm đến trách nhiệm truyền giáo cho các dân tộc trên thế giới. Carey tự học [tiếng Hi Lạp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p), [Hebrew](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hebrew), [Ý](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C3%9D), [Hà Lan](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_H%C3%A0_Lan), [Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p), và tìm đọc nhiều sách.
Năm 1792, Carey viết tiểu luận nổi tiếng
*Tra vấn về Bổn phận của Cơ Đốc nhân sử dụng mọi phương tiện để đem người khác đến với Đức tin Cơ Đốc*. Không phải là một cuốn sách thần học khô khan, Carey sử dụng những dữ liệu địa lý và dân tộc học tốt nhất thời ấy để vẽ bản đồ và trình bày số lượng các dân tộc cần nghe Phúc âm, giúp khởi phát phong trào truyền giáo bùng nổ mạnh mẽ cho đến nay. Sau 34 năm hoạt động truyền giáo, năm 1834, Carey từ trần tại [Serampore](/wiki/Serampore), [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99).
### Thomas Coke[
[sửa](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&action=edit§ion=14)] [Thomas Coke](/w/index.php?title=Thomas_Coke&action=edit&redlink=1), Giám mục đầu tiên của Giáo hội Giám Lý Mỹ, được gọi là "Cha đẻ công cuộc truyền giáo Giám Lý". Sau một thời gian ở Mỹ để cùng Giám mục [Francis Asbury](/wiki/Francis_Asbury) gây dựng hội thánh còn non trẻ, Coke rời tân thế giới để hiến mình cho công cuộc truyền giáo ở [Tây Ấn](/wiki/V%C3%B9ng_Caribe). Khi ở Mỹ, ông đã hoạt động tích cực để tìm kiếm sự hỗ trợ cho các cơ sở truyền giáo, đồng thời tuyển dụng thêm nhân lực.
Dù qua đời năm 1803 khi đang trên tàu đến
[Sri Lanka](/wiki/Sri_Lanka) để mở cơ sở truyền giáo mới, di sản của ông để lại cho các tín hữu Giám Lý – lòng nhiệt huyết cho công cuộc truyền giáo - vẫn còn đến ngày nay.
### Hudson Taylor và Hội Truyền giáo Nội địa Trung Hoa[
[sửa](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&action=edit§ion=15)]
Làn sóng truyền giáo kế tiếp, khởi phát từ đầu thập niên 1850, chủ trương tiến sâu vào nội địa, với
[Hudson Taylor](/wiki/Hudson_Taylor) và [Hội Truyền giáo Nội địa Trung Hoa](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_Truy%E1%BB%81n_gi%C3%A1o_N%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba_Trung_Hoa&action=edit&redlink=1). Năm 1883, [Henry Grattan Guinness](/w/index.php?title=Henry_Grattan_Guinness&action=edit&redlink=1) thành lập [Đại học Cliff](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Cliff&action=edit&redlink=1) để đào tạo và cung ứng giáo sĩ cho hội truyền giáo.
Taylor chủ trương hội nhập với người dân địa phương, ông mặc trang phục Trung Hoa và nói tiếng Hoa ngay cả khi ở nhà. Các tác phẩm, những bài diễn thuyết, và đời sống của Taylor là nhân tố giúp hình thành nhiều tổ chức truyền giáo, trong đó có
[Phong trào Sinh viên Tình nguyện](/w/index.php?title=Phong_tr%C3%A0o_Sinh_vi%C3%AAn_T%C3%ACnh_nguy%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1) (SVM). Từ năm 1850 đến 1950, phong trào này đã gởi đi gần 10 000 nhà truyền giáo, nhiều người trong số họ đã thiệt mạng do không hợp với thổ nhưỡng địa phương.
### Hội nghị Truyền giáo Edinburgh 1910[
[sửa](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&action=edit§ion=16)]
Năm 1910, Hội nghị Truyền giáo Edinburgh được tổ chức ở
[Scotland](/wiki/Scotland) dưới quyền chủ tọa của [John Mott](/wiki/John_Mott) (khôi nguyên giải [Nobel Hòa bình](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel_H%C3%B2a_b%C3%ACnh) năm 1946), nhà lãnh đạo tích cực của SVM và là một tín hữu [Giám Lý](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Gi%C3%A1m_L%C3%BD). Hội nghị xem xét tình trạng truyền bá phúc âm, phiên dịch [Kinh Thánh](/wiki/Kinh_Th%C3%A1nh), vận động sự hỗ trợ của hội thánh, và huấn luyện giới lãnh đạo địa phương. Hội nghị không chỉ thiết lập cơ chế hợp tác liên giáo hội cho công cuộc truyền giáo mà còn lập nền cho phong trào đại kết tôn giáo.
### Hội Phiên dịch Kinh Thánh Wiclyffe[
[sửa](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&action=edit§ion=17)]
Năm 1935 chứng kiến sự ra đời của làn sóng truyền giáo khởi phát bởi hai nhà truyền giáo
[Cameron Townsend](/w/index.php?title=Cameron_Townsend&action=edit&redlink=1) và [Donald McGavran](/w/index.php?title=Donald_McGavran&action=edit&redlink=1). Nhận thấy rằng dù đã tiếp cận nhiều khu vực địa lý khác nhau, vẫn còn nhiều nhóm dân tộc bị cô lập bởi lý do ngôn ngữ hoặc giai cấp, Cameron thành lập [Hội Phiên dịch Kinh Thánh Wycliffe](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_Phi%C3%AAn_d%E1%BB%8Bch_Kinh_Th%C3%A1nh_Wycliffe&action=edit&redlink=1) chuyên tâm phiên dịch Kinh Thánh ra các ngôn ngữ địa phương, còn McGavran tập chú vào nỗ lực xóa bỏ các rào cản văn hóa và giai cấp tại những xứ sở như [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), đất nước này có 4 600 ngôn ngữ, dân chúng bị chia cắt bởi sự khác biệt trong ngôn ngữ, văn hóa, và giai cấp.
Một khía cạnh quan trọng trong chiến lược truyền giáo là chính người địa phương thiết kế phương pháp tiếp cận với đồng bào của họ. Tại
[châu Á](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81), chiến lược này được khởi xướng bởi những nhân vật như Tiến sĩ G. D. James của [Singapore](/wiki/Singapore), Mục sư Theodore Williams của Ấn Độ, và Tiến sĩ David Cho của [Hàn Quốc](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c).
Đi đôi với nỗ lực truyền tải thông điệp Cơ Đốc, các tổ chức truyền giáo thường cung ứng cho người dân địa phương các loại dịch vụ y tế và phúc lợi. Hàng ngàn trường học, trại mồ côi, và bệnh viện được thành lập bởi các cơ sở truyền giáo.
## Tin Lành tại Việt Nam[
[sửa](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&action=edit§ion=18)]
Đức tin Kháng Cách được truyền bá tại
[Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) từ cuối [thế kỷ 19](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19) do nỗ lực của các [nhà truyền giáo](/wiki/Nh%C3%A0_truy%E1%BB%81n_gi%C3%A1o) thuộc [Hội Truyền giáo Phúc âm Liên hiệp](/wiki/H%E1%BB%99i_Truy%E1%BB%81n_gi%C3%A1o_Ph%C3%BAc_%C3%A2m_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p) ( *Christian and Missionary Aliance; C&MA*). Năm [1911](/wiki/1911) thường được kể là năm đánh dấu Kháng Cách đến Việt Nam. [Hội thánh Tin Lành Việt Nam](/wiki/H%E1%BB%99i_th%C3%A1nh_Tin_L%C3%A0nh_Vi%E1%BB%87t_Nam) ( *The Evangelical Church of Vietnam*) cho đến nay vẫn là giáo hội Kháng Cách lâu đời nhất và có số tín hữu đông nhất tại Việt Nam. Có lẽ vì lý do này cũng như bởi vì cuộc cải cách tôn giáo của Luther và Calvin ban đầu tự gọi mình là *Tin Lành* mà tại Việt Nam, danh xưng **Tin Lành** ( *Evangelical*) thường được dùng để thay thế cho Kháng Cách ( *Protestant*). Tin Lành hay [Phúc Âm](/wiki/Ph%C3%BAc_%C3%82m) có nghĩa là tin tức tốt lành theo cách gọi của các nhà truyền giáo đầu tiên của Kháng Cách tại Việt Nam.
Theo những ước tính khác nhau, có khoảng từ 1 triệu
đến hơn 1,4 triệu [8] [[9]](#cite_note-9) [[10]](#cite_note-10) tín hữu thuộc cộng đồng Kháng Cách tại [[11]](#cite_note-TTG-11) [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), phần lớn tập trung ở miền Nam. Tin Lành được xem là một trong những tôn giáo phát triển nhanh nhất trên đất nước này. [[8]](#cite_note-PLTP-8) [[12]](#cite_note-12)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&action=edit§ion=19)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&action=edit§ion=20)] **O'Gorman, Robert T. and Faulkner, Mary.** [^](#cite_ref-1) *The Complete Idiot's Guide to Understanding Catholicism*. 2003, page 317.
- ^
**a** **ă** [Definition of Protestantism at the Episcopal Church website](http://www.episcopalchurch.org/19625_15125_ENG_HTM.htm) **World Christian Encyclopedia (2nd edition).** [^](#cite_ref-3) [David Barrett](/w/index.php?title=David_V._Barrett&action=edit&redlink=1), George Kurian and Todd Johnson. New York: Oxford University Press, 2001 [^](#cite_ref-ProbyCo_4-0) [Protestantism by country](//en.wikipedia.org/wiki/Protestantism_by_country) **"between 1,250 and 1,750 million adherents, depending on the criteria employed": McGrath, Alister E.** [^](#cite_ref-5) *. 2006, page xv1.* [Christianity: An Introduction](http://books.google.com.hk/books?id=ZYN3Rowp8ZYC&pg=PR16&lpg=PR16&source=web&ots=bNVoHZwx6H&sig=D961IonSSKBgItV4v57UCeYhvs0) **"1.5 thousand million Christians": Hinnells, John R.** [^](#cite_ref-6) *The Routledge Companion to the Study of Religion*. 2005, page 441. [^](#cite_ref-S.26H_7-0) *Seedtime and Harvest: A Brief History of the Moravian Church in Jamaica 1754-1979*, S. U. Hastings & B. L. MacLeavy, The Moravian Church Corporation, 1979.
- ^
**a** **ă** [“Cả nước có 1 triệu tín đồ Tin Lành”](http://phapluattp.vn/20120606114112467p0c1013/ca-nuoc-co-1-trieu-tin-do-dao-tin-lanh.htm). Pháp Luật [Thành phố Hồ Chí Minh](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh). **Nguyễn Cao Thanh,** [^](#cite_ref-9) [, Ban Tôn giáo Chính phủ.](http://btgcp.gov.vn/Plus.aspx/vi/News/38/0/240/0/2737/Dao_Tin_lanh_o_Viet_Nam_tu_1975_den_nay_tu_lieu_va_mot_so_danh) *Đạo Tin Lành ở Việt Nam từ 1975 đến nay, tư liệu và một số đánh giá ban đầu*
Như vậy, theo ước tính ban đầu, tổng số người theo đạo Tin Lành ở Việt Nam cho đến nửa cuối thập niên đầu tiên của thế kỷ XXI có khoảng 1.460.000 người đang sinh hoạt ở 6.000 chi hội và điểm nhóm.
**Joseph, Martin.** [^](#cite_ref-10) [“The Protestant Church in Vietnam (Appendix 3: Ethnic groups)”](http://sachcodoc.com/?m=book_online&view=detail&cat=0&id=17). Christian Publishing. **Trần Thanh Giang.** [^](#cite_ref-TTG_11-0) [“Đạo Tin Lành ở Việt Nam và một số vấn đề đặt ra hiện nay”](http://huc.edu.vn/vi/spct/id96/DAO-TIN-LANH-O-VIET-NAM-VA-MOT-SO-VAN-DE-DAT-RA-HIEN-NAY/). Tạp chí Nghiên cứu Văn hóa.
...đạo Tin lành đã có cơ sở trong quần chúng ở nhiều vùng trên đất nước ta, thực tế hiện nay đã có khoảng hơn 1,2 triệu tín đồ. Đặc biệt là khoảng 10 năm trở lại đây, đạo Tin lành phát triển đột biến ở Tây Nguyên, Tây Bắc và một số vùng dân tộc thiểu số khác...
**Nguyễn Cao Thanh,** [^](#cite_ref-12) [, Ban Tôn giáo Chính phủ](http://btgcp.gov.vn/Plus.aspx/vi/News/38/0/240/0/2737/Dao_Tin_lanh_o_Viet_Nam_tu_1975_den_nay_tu_lieu_va_mot_so_danh) *Đạo Tin Lành ở Việt Nam từ 1975 đến nay, tư liệu và một số đánh giá ban đầu*
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&action=edit§ion=21)]
|
|![]()
[Tin Lành](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Protestantism?uselang=vi)
### Ủng hộ[
[sửa](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&action=edit§ion=22)] ["Kinh Thánh Tin Lành Mỗi Ngày"](http://www.kinhthanhmoingay.com)Kinh Thánh Tin Lành Mỗi Ngày ["Godislove.vn - Tin Lanh La Gi ?"](http://www.godislove.vn)Tin Lanh in Vietnam - Đạo Tin Lành là gì ? ["Is Sola Scriptura a Protestant Concoction?"](http://www.ccir.ed.ac.uk/~jad/glb_sola.html)by [Greg Bahnsen](/w/index.php?title=Greg_Bahnsen&action=edit&redlink=1) ["Why Protestants Still Protest"](http://www.firstthings.com/ftissues/ft9508/opinion/leithart.html)by [Peter J. Leithart](/w/index.php?title=Peter_J._Leithart&action=edit&redlink=1)from [First Things](/w/index.php?title=First_Things&action=edit&redlink=1)
### Phê phán[
[sửa](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&action=edit§ion=23)] [Catholic websites on](http://homepages.paradise.net.nz/mischedj/ct1_solascript.html) *sola scriptura* ["Protestantism"](http://www.newadvent.org/cathen/12495a.htm)from the 1917 [Catholic Encyclopedia](/w/index.php?title=Catholic_Encyclopedia&action=edit&redlink=1) ["Why Only Catholicism Can Make Protestantism Work"](http://catholiceducation.org/articles/apologetics/ap0097.html)by Mark Brumley
### Ảnh hưởng[
[sửa](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=24) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tin_L%C3%A0nh&action=edit§ion=24)] [Vnchristian.com - Thư viện Tin lành tiếng Việt lớn nhất thế giới](http://vnchristian.com/) ["Evangelism Explosion - Chứng Đạo Sâu Rộng"](http://godislove.vn/evangelism-explosion-ee)Ảnh Hưởng Với Người Việt Nam [The Future of American Protestantism](http://catalystresources.org/issues/303balmer.html)from *Catalyst*( [United Methodist perspective](/w/index.php?title=United_Methodist_Church&action=edit&redlink=1)) [Protestantism - Christianity in View](http://protestant.christianityinview.com/) [Hội Thanh niên Tin Lành Việt Nam tại Mỹ](http://thanhnientinlanh.org) [Hội Thánh Tin Lành Việt Nam tại Úc Châu](http://www.tinlanh.org.au) [Phát Thanh Tin Lành Hy Vọng từ Úc Châu](http://phatthanhhyvong.com/) [Tin Lành cho người Việt](http://tinlanh.com/) [Người Tin Lành - VietChristian](http://www.vietchristian.com/) [Tin lành Việt Nam](http://tinlanhvietnam.net/)

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1052 frontend miss (0)


text:
list
Từ điển mở Wiktionary
Mục lục
Tiếng Anh[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Danh từ[sửa]
list /ˈlɪst/
- Trạng thái nghiêng; mặt nghiêng.
- to have a list — (hàng hải) nghiêng về một bên
- this wall has a decided list — bức tường này nghiêng hẳn về một bên
Danh từ[sửa]
list /ˈlɪst/
- Mép vải; dải.
- Mép vải nhét khe cửa.
- to line edges of door with list — bịt khe cửa bằng mép vửi (cho khỏi gió lùa)
- (Số nhiều) Hàng rào bao quanh trường đấu; trường đấu, vũ đài.
- to enter the lists against somebody — thách thức ai, nhận sự thách thức của ai ((thường) dùng về cuộc tranh luận)
- Danh sách, sổ, bản kê khai.
- to draw up a list of.. — làm một bản danh sách về...
- to strike off the list — xoá tên khỏi danh sách
Thành ngữ[sửa]
Ngoại động từ[sửa]
list ngoại động từ /ˈlɪst/
Ngoại động từ[sửa]
list ngoại động từ /ˈlɪst/
- (Từ cổ,nghĩa cổ) Thích, muốn.
Động từ[sửa]
list /ˈlɪst/
- (Từ cổ,nghĩa cổ) Nghe.
Chia động từ[sửa]
list
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói will; chỉ nói shall để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói shall và chỉ nói will để nhấn mạnh.
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)

markdown:
# list
Từ điển mở Wiktionary
## Mục lục
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **list** [/ˈlɪst/](/wiki/Wiktionary:IPA) [Trạng thái](/wiki/tr%E1%BA%A1ng_th%C3%A1i) [nghiêng](/wiki/nghi%C3%AAng); [mặt](/wiki/m%E1%BA%B7t) [nghiêng](/wiki/nghi%C3%AAng). *to have a*— (hàng hải) nghiêng về một bên **list** *this wall has a decided*— bức tường này nghiêng hẳn về một bên **list**
-
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **list** [/ˈlɪst/](/wiki/Wiktionary:IPA) [Mép](/wiki/m%C3%A9p) [vải](/wiki/v%E1%BA%A3i); [dải](/wiki/d%E1%BA%A3i). [Mép](/wiki/m%C3%A9p) [vải](/wiki/v%E1%BA%A3i) [nhét](/wiki/nh%C3%A9t) [khe](/wiki/khe) [cửa](/wiki/c%E1%BB%ADa). *to line edges of door with*— bịt khe cửa bằng mép vửi (cho khỏi gió lùa) **list**
-
- (
*Số nhiều*) [Hàng rào](/wiki/h%C3%A0ng_r%C3%A0o) [bao quanh](/wiki/bao_quanh) [trường](/wiki/tr%C6%B0%E1%BB%9Dng)đấu; [trường](/wiki/tr%C6%B0%E1%BB%9Dng)đấu, [vũ](/wiki/v%C5%A9)đài. *to enter the lists against somebody*— thách thức ai, nhận sự thách thức của ai ((thường) dùng về cuộc tranh luận)
-
[Danh sách](/wiki/danh_s%C3%A1ch), [sổ](/wiki/s%E1%BB%95), bản kê khai. *to draw up a*— làm một bản danh sách về... **list**of.. *to strike off the*— xoá tên khỏi danh sách **list**
-
#### Thành ngữ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-expr-&action=edit§ion=T-1)]
### Ngoại động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-tr-verb-&action=edit§ion=T-1)] **list** *ngoại động từ* [/ˈlɪst/](/wiki/Wiktionary:IPA)
### Ngoại động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-tr-verb-&action=edit§ion=T-1)] **list** *ngoại động từ* [/ˈlɪst/](/wiki/Wiktionary:IPA)
- (
*Từ cổ,nghĩa cổ*) [Thích](/wiki/th%C3%ADch), muốn.
### Động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-verb-&action=edit§ion=T-1)] **list** [/ˈlɪst/](/wiki/Wiktionary:IPA)
- (
*Từ cổ,nghĩa cổ*) [Nghe](/wiki/nghe).
#### Chia động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-forms-&action=edit§ion=T-1)]
list
|Dạng không chỉ ngôi|
|Động từ
|**list** [Phân từ](/wiki/ph%C3%A2n_t%E1%BB%AB) [hiện tại](/wiki/hi%E1%BB%87n_t%E1%BA%A1i) [listing](/wiki/listing) [quá khứ](/wiki/qu%C3%A1_kh%E1%BB%A9) [listed](/wiki/listed) [Lối trình bày](/wiki/l%E1%BB%91i_tr%C3%ACnh_b%C3%A0y) **list** **list**hoặc [listest](/w/index.php?title=listest&action=edit&redlink=1)¹ [lists](/wiki/lists)hoặc [listeth](/w/index.php?title=listeth&action=edit&redlink=1)¹ **list** **list** **list** [listed](/wiki/listed) [listed](/wiki/listed)hoặc [listedst](/w/index.php?title=listedst&action=edit&redlink=1)¹ [listed](/wiki/listed) [listed](/wiki/listed) [listed](/wiki/listed) [listed](/wiki/listed) [Tương lai](/wiki/t%C6%B0%C6%A1ng_lai) [will](/wiki/will)/ [shall](/wiki/shall)² **list** **list**hoặc [wilt](/wiki/wilt)/ [shalt](/wiki/shalt)¹ **list** **list** **list** **list** **list** [Lối cầu khẩn](/wiki/l%E1%BB%91i_c%E1%BA%A7u_kh%E1%BA%A9n) **list** **list**hoặc [listest](/w/index.php?title=listest&action=edit&redlink=1)¹ **list** **list** **list** **list** [listed](/wiki/listed) [listed](/wiki/listed) [listed](/wiki/listed) [listed](/wiki/listed) [listed](/wiki/listed) [listed](/wiki/listed) [were](/wiki/were)to **list**hoặc [should](/wiki/should) **list** **list**hoặc should **list** **list**hoặc should **list** **list**hoặc should **list** **list**hoặc should **list** **list**hoặc should **list** [Lối mệnh lệnh](/wiki/l%E1%BB%91i_m%E1%BB%87nh_l%E1%BB%87nh) **list** **list** **list**
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói
*will*; chỉ nói *shall*để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói *shall*và chỉ nói *will*để nhấn mạnh.
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Server: Apache

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Content-Encoding: gzip

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Vary: Accept-Encoding,Cookie,X-Use-HHVM

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

Connection: close

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1066 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

X-Analytics: php=zend


text:
show-stopper
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Tiếng Anh
[
sửa
]
Danh từ
[
sửa
]
show-stopper
Tiết mục
được
khán giả
vỗ tay
tán thưởng
rất
lâu
.
Tham khảo
[
sửa
]
Hồ Ngọc Đức,
Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí
(
chi tiết
)
Lấy từ “
http://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=show-stopper&oldid=802245
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Anh
Danh từ
Danh từ tiếng Anh
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Bản in được
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
English
Sửa đổi lần cuối lúc 17:00, ngày 26 tháng 5 năm 2008.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Phiên bản di động

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1068 frontend miss (0)


text:
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Hoàng Lan: “Tin đồn tôi bị nhiễm HIV thật khủng khiếp…” bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Hoang Lan Tin don toi bi nhiem HIV that khung khiep ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Hoàng Lan: “Tin đồn tôi bị nhiễm HIV thật khủng khiếp…” ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Giải Trí Tổng Hợp của chuyên mục Thế Giới Giải Trí.
Hoang Lan: "I have HIV Rumors are terrible ..."
Hoang Lan ... Many, rumors, infected, actor, theater, century, the role, they, their, live, love, I
Hoang Lan - beautiful young actress with a charming extra teeth left many viewers the impression in the rustic village girl role, as the country bumpkin "She named the river", " ; Tears-the-century "... Rumors say that Hoang Lan is ...
Vì sao BS Tường không bị truy tố tội "Giết người"?; Nữ PGĐ Sở nói gì về vụ ẩu đả tại khách sạn; Trộm đột nhập siêu thị đã qua mặt bảo vệ thế nào; Thiếu nữ lớp 9 bị cố tình đánh chết để bịt đầu mối...
Sự cố sập hàng loạt website: Nghi vấn bị phá hoại; Xuất hiện xe đặc chủng 13 tỷ chuyên ‘bắt’ xe quá tải; Mr.Đàm lại vung tiền chơi trội; Bộ CA điều tra vụ tàu Sunrise 689 bị cướp biển; Cảnh khó tin tại đường trên cao Hà Nội;
Bệnh viện lớn nhất TPHCM lên tiếng vụ đấu thầu thuốc; Phá đường dây mại dâm trăm đô, chỉ tiếp khách Tây; Hà Nội sắp "phạt nguội" thông qua 450 camera; Giết cha ở Vĩnh Long mang xác lên Sài Gòn phi tang;
Chấn động làng quê vụ nữ sinh giết cán bộ huyện; Jennifer Phạm sẽ là thảm họa của Cặp đôi hoàn hảo 2014?; Cá quả Tàu tiêm thuốc mê đổ về chợ; Truy sát từ nhà đến bệnh viện vì can thiệp đụng độ trên đường
Xử lý xe quá tải "giết" đường: Không có vùng cấm!; Sự cố hy hữu trên đường sắt Việt Nam; Tài xế trong clip "ngược chiều khó tin" ở HN trình diện; Truy sát kinh hoàng từ nhà đến bệnh viện;Việt Nam sắp nhận máy bay hiện đại nhất thế giới; Công an cử người canh rắn "khủng" cực độc... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 13/10.
Sau khi ân ái, giữa Thanh và anh Đăng xảy ra mâu thuẫn. Trong lúc giằng co, nữ sinh này đã rút dao trong người đâm chết nạn nhân rồi lấy gần 4 triệu bỏ trốn khỏi hiện trường và tiếp tục đi “hẹn hò” với người khác.
Theo một số chuyên gia, rắn lục đuôi đỏ là một trong các loài rắn có nọc độc chỉ đứng sau loài rắn hổ mang chúa.
Hoa hậu Việt Nam thế giới ở Nhật không chỉ gây xôn xao về việc BTC đối xử tệ bạc với các nghệ sĩ tham gia mà còn vướng vào nghi án mua bán giải cho các thí sinh.
Dù có nhiều quan điểm trái chiều về việc Việt Nam đã hay chưa vướng bẫy thu nhập trung bình, song có một sự thống nhất rất lớn là đây là thời điểm để hành động, ít nhất để thoát khỏi giai đoạn tăng trưởng “làng nhàng” hiện..
Theo Kyodo, ngày 25/9, Triều Tiên đã triệu tập kỳ họp Quốc hội lần thứ 2 trong năm nay, song không có sự tham dự của nhà lãnh đạo hàng đầu Kim Jong-un.
Nguy cơ dịch Ebola vào Việt Nam là rất cao; Tâm sự của một bác sĩ: "Ở Việt Nam có nhiều Nina Phạm thầm lặng"; Sốc với công nghệ “thổi phồng” gà còi thành béo căng; 5 cách đơn giản tính chính xác tuổi thai; 3 dấu hiệu thần kinh vô cùng nguy hiểm ở trẻ nhỏ;Học lỏm bí quyết giảm cân an toàn kiệu quả kiểu Hàn Quốc; Sử dụng máy tính bảng gây hại đến xương và vai; Lý do tình dục mùa thu viên mãn nhất trong năm; Chữa mồ hôi tay, chân triệt để nhờ lá lốt...là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.
Nổ lớn tại TP.HCM: Hóa chất nồng nặc, mảnh thi thể vương vãi; Hộp đen tàu Sunrise 689 biến mất, Bộ Công an vào cuộc; Hà Nội phạt nguội vi phạm giao thông bằng camera: Khó khả thi; Xe điên đâm liên tiếp trên đường Phạm Hùng; Rắn độc tràn về làng tấn công người dân ở Nghệ An ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.
Nghi án Khánh My làm "đào" quán karaoke, Elly Trần thừa nhận có con, Việt Hương và dàn sao Việt bị đối xử tệ bạc ở Nhật, Hương Tràm 'đá đểu' Robbey, Hà Anh bị cấm diễn 3 tháng, Nhóm F Band dùng khăn Piêu của người Thái làm khổ trong X-Factor, Xuân Lan vướng nghi vấn sinh con với đàn ông đã có vợ, Yanbi bị dân mạng "ném đá" vì miệt thị người đồng tính, Siêu mẫu Võ Hoàng Yến bị tố làm gãy tay đồng nghiệp, Moon Geun Young có bầu dù đã chia tay Kim Bum, Chae Rim hạnh phúc trong ngày lên xe hoa lần 2 là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần qua.
Nữ sinh lớp 12 giết cán bộ huyện trong nhà nghỉ; Bàng hoàng những vụ "ngáo đá" lên cơn giết người; Nữ sinh giết con rồi đốt xác để giấu chuyện mang thai; Diễn biến mới vụ TMV Cát Tường ném xác nạn nhân xuống sông; Đến tòa ly hôn, vợ đâm chết chồng trước sân tòa án; Ly cà phê cuối cùng của tử tù đầu tiên bị tiêm thuốc độc;.......là những tin đáng chú ý trong tuần.
Căng thẳng Trung - Hàn sau vụ ngư dân Trung Quốc bị bắn chết; Sự xuất hiện của lãnh đạo Kim Jong-un với hình ảnh chống gậy; Biểu tình tại Hồng Kông vẫn căng thẳng; Thế giới tiếp tục cuộc chiến chống dịch bệnh Ebola; ... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.
Viết phản hồi

markdown:
|
|
Bất ngờ, trưa tháng 7 oi bức tôi gặp Hoàng Lan trong quán cà phê Thiên Đường – Paradise phố Lý Thường Kiệt. Cô gầy đi nhiều, phảng phất nỗi buồn trên vẻ đẹp mong manh. Cô đã tâm sự về cuộc sống của mình trước những tin đồn ác nghiệt…
|Việt Báo|
|
|
TIN
![]()
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết
** bằng cách gửi thư điện tử tới Hoàng Lan: “Tin đồn tôi bị nhiễm HIV thật khủng khiếp…”**
Vì sao BS Tường không bị truy tố tội "Giết người"?; Nữ PGĐ Sở nói gì về vụ ẩu đả tại khách sạn; Trộm đột nhập siêu thị đã qua mặt bảo vệ thế nào; Thiếu nữ lớp 9 bị cố tình đánh chết để bịt đầu mối...
Sự cố sập hàng loạt website: Nghi vấn bị phá hoại; Xuất hiện xe đặc chủng 13 tỷ chuyên ‘bắt’ xe quá tải; Mr.Đàm lại vung tiền chơi trội; Bộ CA điều tra vụ tàu Sunrise 689 bị cướp biển; Cảnh khó tin tại đường trên cao Hà Nội;
Bệnh viện lớn nhất TPHCM lên tiếng vụ đấu thầu thuốc; Phá đường dây mại dâm trăm đô, chỉ tiếp khách Tây; Hà Nội sắp "phạt nguội" thông qua 450 camera; Giết cha ở Vĩnh Long mang xác lên Sài Gòn phi tang;
Chấn động làng quê vụ nữ sinh giết cán bộ huyện; Jennifer Phạm sẽ là thảm họa của Cặp đôi hoàn hảo 2014?; Cá quả Tàu tiêm thuốc mê đổ về chợ; Truy sát từ nhà đến bệnh viện vì can thiệp đụng độ trên đường
Xử lý xe quá tải "giết" đường: Không có vùng cấm!; Sự cố hy hữu trên đường sắt Việt Nam; Tài xế trong clip "ngược chiều khó tin" ở HN trình diện; Truy sát kinh hoàng từ nhà đến bệnh viện;Việt Nam sắp nhận máy bay hiện đại nhất thế giới; Công an cử người canh rắn "khủng" cực độc... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 13/10.
Sau khi ân ái, giữa Thanh và anh Đăng xảy ra mâu thuẫn. Trong lúc giằng co, nữ sinh này đã rút dao trong người đâm chết nạn nhân rồi lấy gần 4 triệu bỏ trốn khỏi hiện trường và tiếp tục đi “hẹn hò” với người khác.
Theo một số chuyên gia, rắn lục đuôi đỏ là một trong các loài rắn có nọc độc chỉ đứng sau loài rắn hổ mang chúa.
Hoa hậu Việt Nam thế giới ở Nhật không chỉ gây xôn xao về việc BTC đối xử tệ bạc với các nghệ sĩ tham gia mà còn vướng vào nghi án mua bán giải cho các thí sinh.
Dù có nhiều quan điểm trái chiều về việc Việt Nam đã hay chưa vướng bẫy thu nhập trung bình, song có một sự thống nhất rất lớn là đây là thời điểm để hành động, ít nhất để thoát khỏi giai đoạn tăng trưởng “làng nhàng” hiện..
Theo Kyodo, ngày 25/9, Triều Tiên đã triệu tập kỳ họp Quốc hội lần thứ 2 trong năm nay, song không có sự tham dự của nhà lãnh đạo hàng đầu Kim Jong-un.
Nguy cơ dịch Ebola vào Việt Nam là rất cao; Tâm sự của một bác sĩ: "Ở Việt Nam có nhiều Nina Phạm thầm lặng"; Sốc với công nghệ “thổi phồng” gà còi thành béo căng; 5 cách đơn giản tính chính xác tuổi thai; 3 dấu hiệu thần kinh vô cùng nguy hiểm ở trẻ nhỏ;Học lỏm bí quyết giảm cân an toàn kiệu quả kiểu Hàn Quốc; Sử dụng máy tính bảng gây hại đến xương và vai; Lý do tình dục mùa thu viên mãn nhất trong năm; Chữa mồ hôi tay, chân triệt để nhờ lá lốt...là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.
Nổ lớn tại TP.HCM: Hóa chất nồng nặc, mảnh thi thể vương vãi; Hộp đen tàu Sunrise 689 biến mất, Bộ Công an vào cuộc; Hà Nội phạt nguội vi phạm giao thông bằng camera: Khó khả thi; Xe điên đâm liên tiếp trên đường Phạm Hùng; Rắn độc tràn về làng tấn công người dân ở Nghệ An ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.
Nghi án Khánh My làm "đào" quán karaoke, Elly Trần thừa nhận có con, Việt Hương và dàn sao Việt bị đối xử tệ bạc ở Nhật, Hương Tràm 'đá đểu' Robbey, Hà Anh bị cấm diễn 3 tháng, Nhóm F Band dùng khăn Piêu của người Thái làm khổ trong X-Factor, Xuân Lan vướng nghi vấn sinh con với đàn ông đã có vợ, Yanbi bị dân mạng "ném đá" vì miệt thị người đồng tính, Siêu mẫu Võ Hoàng Yến bị tố làm gãy tay đồng nghiệp, Moon Geun Young có bầu dù đã chia tay Kim Bum, Chae Rim hạnh phúc trong ngày lên xe hoa lần 2 là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần qua.
Nữ sinh lớp 12 giết cán bộ huyện trong nhà nghỉ; Bàng hoàng những vụ "ngáo đá" lên cơn giết người; Nữ sinh giết con rồi đốt xác để giấu chuyện mang thai; Diễn biến mới vụ TMV Cát Tường ném xác nạn nhân xuống sông; Đến tòa ly hôn, vợ đâm chết chồng trước sân tòa án; Ly cà phê cuối cùng của tử tù đầu tiên bị tiêm thuốc độc;.......là những tin đáng chú ý trong tuần.
Căng thẳng Trung - Hàn sau vụ ngư dân Trung Quốc bị bắn chết; Sự xuất hiện của lãnh đạo Kim Jong-un với hình ảnh chống gậy; Biểu tình tại Hồng Kông vẫn căng thẳng; Thế giới tiếp tục cuộc chiến chống dịch bệnh Ebola; ... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi

WARC-Truncated: length

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Cache-Control: max-age=280, public


text:
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Làm sao phát hiện viêm tai giữa ở trẻ? bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Lam sao phat hien viem tai giua o tre ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Làm sao phát hiện viêm tai giữa ở trẻ? ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Sức Khỏe của chuyên mục Sức Khỏe.
How to detect otitis media in children?
Middle ear infections, respiratory tract, exposure to, involving, possibly, in the ear, some, detection, ear drum, doctors, youth, service, to, tap, cause
ear disease also common cold as evidence generally, but very difficult to detect. An estimated one in four children under 3 years old, have three children sick. For detection and effective treatment, first need to understand the mechanism of action of the organization ears ..
Vì sao BS Tường không bị truy tố tội "Giết người"?; Nữ PGĐ Sở nói gì về vụ ẩu đả tại khách sạn; Trộm đột nhập siêu thị đã qua mặt bảo vệ thế nào; Thiếu nữ lớp 9 bị cố tình đánh chết để bịt đầu mối...
Sự cố sập hàng loạt website: Nghi vấn bị phá hoại; Xuất hiện xe đặc chủng 13 tỷ chuyên ‘bắt’ xe quá tải; Mr.Đàm lại vung tiền chơi trội; Bộ CA điều tra vụ tàu Sunrise 689 bị cướp biển; Cảnh khó tin tại đường trên cao Hà Nội;
Bệnh viện lớn nhất TPHCM lên tiếng vụ đấu thầu thuốc; Phá đường dây mại dâm trăm đô, chỉ tiếp khách Tây; Hà Nội sắp "phạt nguội" thông qua 450 camera; Giết cha ở Vĩnh Long mang xác lên Sài Gòn phi tang;
Chấn động làng quê vụ nữ sinh giết cán bộ huyện; Jennifer Phạm sẽ là thảm họa của Cặp đôi hoàn hảo 2014?; Cá quả Tàu tiêm thuốc mê đổ về chợ; Truy sát từ nhà đến bệnh viện vì can thiệp đụng độ trên đường
Xử lý xe quá tải "giết" đường: Không có vùng cấm!; Sự cố hy hữu trên đường sắt Việt Nam; Tài xế trong clip "ngược chiều khó tin" ở HN trình diện; Truy sát kinh hoàng từ nhà đến bệnh viện;Việt Nam sắp nhận máy bay hiện đại nhất thế giới; Công an cử người canh rắn "khủng" cực độc... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 13/10.
Sau khi ân ái, giữa Thanh và anh Đăng xảy ra mâu thuẫn. Trong lúc giằng co, nữ sinh này đã rút dao trong người đâm chết nạn nhân rồi lấy gần 4 triệu bỏ trốn khỏi hiện trường và tiếp tục đi “hẹn hò” với người khác.
Theo một số chuyên gia, rắn lục đuôi đỏ là một trong các loài rắn có nọc độc chỉ đứng sau loài rắn hổ mang chúa.
Hoa hậu Việt Nam thế giới ở Nhật không chỉ gây xôn xao về việc BTC đối xử tệ bạc với các nghệ sĩ tham gia mà còn vướng vào nghi án mua bán giải cho các thí sinh.
Dù có nhiều quan điểm trái chiều về việc Việt Nam đã hay chưa vướng bẫy thu nhập trung bình, song có một sự thống nhất rất lớn là đây là thời điểm để hành động, ít nhất để thoát khỏi giai đoạn tăng trưởng “làng nhàng” hiện..
Theo Kyodo, ngày 25/9, Triều Tiên đã triệu tập kỳ họp Quốc hội lần thứ 2 trong năm nay, song không có sự tham dự của nhà lãnh đạo hàng đầu Kim Jong-un.
Nguy cơ dịch Ebola vào Việt Nam là rất cao; Tâm sự của một bác sĩ: "Ở Việt Nam có nhiều Nina Phạm thầm lặng"; Sốc với công nghệ “thổi phồng” gà còi thành béo căng; 5 cách đơn giản tính chính xác tuổi thai; 3 dấu hiệu thần kinh vô cùng nguy hiểm ở trẻ nhỏ;Học lỏm bí quyết giảm cân an toàn kiệu quả kiểu Hàn Quốc; Sử dụng máy tính bảng gây hại đến xương và vai; Lý do tình dục mùa thu viên mãn nhất trong năm; Chữa mồ hôi tay, chân triệt để nhờ lá lốt...là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.
Nổ lớn tại TP.HCM: Hóa chất nồng nặc, mảnh thi thể vương vãi; Hộp đen tàu Sunrise 689 biến mất, Bộ Công an vào cuộc; Hà Nội phạt nguội vi phạm giao thông bằng camera: Khó khả thi; Xe điên đâm liên tiếp trên đường Phạm Hùng; Rắn độc tràn về làng tấn công người dân ở Nghệ An ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.
Nghi án Khánh My làm "đào" quán karaoke, Elly Trần thừa nhận có con, Việt Hương và dàn sao Việt bị đối xử tệ bạc ở Nhật, Hương Tràm 'đá đểu' Robbey, Hà Anh bị cấm diễn 3 tháng, Nhóm F Band dùng khăn Piêu của người Thái làm khổ trong X-Factor, Xuân Lan vướng nghi vấn sinh con với đàn ông đã có vợ, Yanbi bị dân mạng "ném đá" vì miệt thị người đồng tính, Siêu mẫu Võ Hoàng Yến bị tố làm gãy tay đồng nghiệp, Moon Geun Young có bầu dù đã chia tay Kim Bum, Chae Rim hạnh phúc trong ngày lên xe hoa lần 2 là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần qua.
Nữ sinh lớp 12 giết cán bộ huyện trong nhà nghỉ; Bàng hoàng những vụ "ngáo đá" lên cơn giết người; Nữ sinh giết con rồi đốt xác để giấu chuyện mang thai; Diễn biến mới vụ TMV Cát Tường ném xác nạn nhân xuống sông; Đến tòa ly hôn, vợ đâm chết chồng trước sân tòa án; Ly cà phê cuối cùng của tử tù đầu tiên bị tiêm thuốc độc;.......là những tin đáng chú ý trong tuần.
Căng thẳng Trung - Hàn sau vụ ngư dân Trung Quốc bị bắn chết; Sự xuất hiện của lãnh đạo Kim Jong-un với hình ảnh chống gậy; Biểu tình tại Hồng Kông vẫn căng thẳng; Thế giới tiếp tục cuộc chiến chống dịch bệnh Ebola; ... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.
Viết phản hồi

markdown:
|
|
Bệnh viêm tai cũng phổ biến như chứng cảm lạnh thường, song rất khó phát hiện. Theo ước tính, cứ bốn trẻ dưới 3 tuổi thì lại có ba em mắc bệnh. Để phát hiện và có cách điều trị hiệu quả, trước tiên cần hiểu cơ chế hoạt động của tổ chức tai.
Hãy tưởng tượng bạn đang cảm nhận độ rung của loa khi nghe một CD yêu thích của bé hoặc thấy cổ họng rung lên khi nói. Chính âm thanh gồm các sóng năng lượng vô hình đã tạo ra các rung động này. Mỗi khi nghe thấy âm thanh, các cấu trúc trong tai sẽ hoạt đồng đồng thời để đảm bảo đưa thông tin tới não.
Tai có hai nhiệm vụ, lắng nghe và giữ thăng bằng. Nó gồm 3 phần: tai ngoài, tai giữa và tai trong. Hoạt động nghe sẽ bắt đầu từ lúc sóng âm thanh đi xuyên qua không khí tới tai ngoài, còn gọi là loa tai, phần có thể nhìn thấy. Sau đó, các sóng âm thanh đi từ loa tai qua ống tai và vào tai giữa - bao gồm màng nhĩ (một lớp mô mỏng) và 3 xương nhỏ. Khi màng nhĩ rung, các xương nhỏ sẽ khuếch đại các rung động và mang chúng tới tai trong.
Tai trong có nhiệm vụ "phiên dịch" các rung động thành tín hiệu điện và gửi chúng tới dây thần kinh thính giác nối với não bộ. Khi các xung thần kinh đến não, chúng được "diễn giải" thành âm thanh.
Để hoạt động bình thường, tai giữa phải có áp suất giống như môi trường bên ngoài. Điều này được duy trì bởi vòi Ot-tát, một ống nhỏ nối tai giữa với phần sau của cổ họng nằm ở sau mũi.
Để không khí tiếp xúc được với tai giữa, vòi Ot-tát sẽ làm cân bằng áp suất không khí trong tai giữa và bên ngoài. Khi ngáp hay nuốt thức ăn, bạn thường thấy trong tai có tiếng "pop", đó là lúc vòi Ot-tát điều chỉnh áp suất không khí trong tai giữa. Nó cũng cho phép dẫn lưu nước nhầy từ tai giữa vào cổ họng.
Đôi khi vòi Ot-tát có thể bị suy chức năng. Ví dụ, khi trẻ bị lạnh hoặc dị ứng gây ảnh hưởng tới đường mũi, vòi Ot-tát sẽ tắc nghẽn do lớp niêm mạc trong ống bị sung huyết hoặc đông nghịt lớp nhày. Sự tắc nghẽn này sẽ làm cho dịch tích tụ trong tai giữa. Vi khuẩn và virus thâm nhập vào tai giữa qua ống Ot-tát cũng có thể bị "nhốt" ở đây. Chúng có thể sinh sôi trong chất dịch đọng, và gây viêm tai.
Đó là bệnh liên quan đến tình trạng viêm ở vùng tai giữa. Có một số dạng viêm tai giữa khác nhau. Khi khám viêm tai, bác sĩ thường chú ý tới dạng viêm tai giữa cấp - hiện tượng có dịch, điển hình là mủ, tích tụ trong tai giữa, gây đau, đỏ màng nhĩ và sốt.
Những dạng viêm tai giữa khác là mạn tính tự nhiên hoặc có dịch trong tai giữa tạm thời và không nhiễm khuẩn.
Lý do phân biệt các dạng viêm tai giữa khác nhau là vì nó liên quan đến việc lựa chọn cách điều trị.
Trẻ thường bị viêm tai giữa trong 2-4 năm đầu tiên vì một số nguyên nhân sau:
- Vòi Ot-tát ở trẻ ngắn và nằm ngang so với người lớn, tạo điều kiện cho vi khuẩn và virus thâm nhập vào tai giữa dễ dàng. Vòi này của trẻ cũng hẹp và mềm hơn, do đó dễ bịt kín.
- Nấm V.A - những tổ chức hình tuyến nằm ở đằng sau của cổ họng trên và gần vòi Ot-tát - ở trẻ khá lớn và có thể gây cản trở sự đóng mở của vòi Ot-tát.
- Dưới 7 tuổi, hệ miễn dịch của trẻ chưa phát triển đầy đủ. Do đó, các em khó chống lại sự nhiễm trùng.
Ngoài ra, có một số yếu tố khác dẫn tới bệnh viêm tai giữa ở trẻ, phổ biến nhất là việc tiếp xúc với khói thuốc lá, bú bình và đi nhà trẻ.
Viêm tai giữa phổ biến ở bé trai hơn bé gái, đặc biệt là những em có tiền sử bệnh trong gia đình. Bệnh cũng thường xảy ra vào mùa đông - mùa của các bệnh viêm nhiễm đường hô hấp trên và cảm lạnh.
Biểu hiện bệnh có thể đi từ nhẹ đến nặng:
- Dịch trong tai giữa đọng nhiều, thúc ép lên màng nhĩ gây đau tai. Do đó, trẻ lớn có thể kêu tai, còn trẻ nhỏ thì có thể kéo giật tai mạnh, hoặc có biểu hiện khó chịu và khóc nhiều hơn bình thường.
- Tư thế nằm, nhai và bú có thể gây ra những cơn đau do sự thay đổi áp suất trong tai giữa. Vì thế, trẻ có thể ăn ít hơn hoặc khó ngủ.
- Nếu áp suất từ dịch tích tụ quá nhiều, nó có thể làm thủng màng nhĩ, dẫn tới rò rỉ dịch trong tai. Hiện tượng này sẽ làm giảm áp suất dưới màng nhĩ, khi đó trẻ sẽ bớt đau hơn.
Ngoài ra, chất dịch đọng trong tai giữa có thể gây cản trở đường truyền âm thanh, dẫn tới tình trạng khó nghe tạm thời. Hãy để ý nếu trẻ:
- Không có phản ứng với âm thanh yếu
- Bật to TV hoặc radio
- Nói to hơn
- Có biểu hiện mất tập trung ở trường
Một số triệu chứng khác của dạng viêm tai giữa cấp là sốt, buồn nôn, nôn, hoa mắt và chóng mặt.
Bệnh viêm tai liên quan chặt chẽ với các bệnh viêm đường hô hấp trên. Vì thế, nó cũng có thể kèm theo các triệu chứng như ho, sổ mũi hoặc nghẹt mũi.
Bệnh viêm tai không truyền nhiễm, song do có liên quan đến chứng cảm lạnh (rất dễ lây lan) nên nó cũng có thể phát tán.
Viêm tai giữa thường tự biến mất trong 2-3 ngày, thậm chí không cần bất kỳ liệu pháp đặc trị nào. Nếu bác sĩ cho trẻ dùng kháng sinh thì liệu trình 10 ngày là tối đa. Đối với những trẻ từ 6 tuổi trở lên bị viêm nhẹ hoặc trung bình, chỉ nên dùng một liều kháng sinh từ 5-7 ngày.
Tuy nhiên, kể cả sau khi đã điều trị bằng kháng sinh hết một đợt viêm, dịch vẫn có thể đọng lại trong vùng tai giữa trong vài tháng sau đó.
Nếu nghi ngờ viêm tai, hãy đưa trẻ đi khám ngay. Chỉ có bác sĩ chuyên môn mới có thể chẩn đoán đúng dựa vào triệu chứng lâm sàng và kiểm tra sức khỏe.
Khi khám, bác sĩ sẽ dùng ống soi tai - một dụng cụ nhỏ giúp nhìn rõ màng nhĩ. Cho đến nay, không có phương pháp duy nhất điều trị tất cả các loại viêm tai giữa. Do đó, để quyết định cách chữa, bác sĩ sẽ cân nhắc một số yếu tố sau:
- Dạng viêm tai và mức độ nghiêm trọng
- Số lần bị viêm tai
- Đợt viêm mới kéo dài bao lâu
- Trẻ bao nhiêu tuổi
- Những yếu tố nguy cơ trẻ có thể gặp
- Liệu bệnh có ảnh hưởng tới thich giác của trẻ
Trong thực tế, do tính chất tự khỏi của bệnh nên một số chuyên gia cho rằng có thể dùng phương pháp “đợi và xem xét”. Theo đó, người ta sẽ cho trẻ thuốc giảm đau thay vì kháng sinh trong một vài ngày. Có một số lý do quan trọng để xem xét giải pháp này:
+ Không loại bỏ được dịch đọng trong tai giữa
+ Có thể gây phản ứng phụ
+ Không giảm đau trong 24 giờ đầu và có ảnh hưởng rất ít lên cơn đau sau đó
+ Việc sử dụng kháng sinh thường xuyên có thể làm cho khuẩn kháng thuốc, gây khó khăn hơn cho điều trị sau này.
Ngoài ra, giải pháp “đợi và xem” cũng không thể áp dụng cho trẻ bị dị tật sứt hàm ếch, bị hội chứng Down hoặc các bệnh tiềm ẩn như rối loạn miễn dịch, có tiền sử tái phát.
Tuy nhiên, một số trẻ lại cần dùng kháng sinh ngay như:
- Bị viêm tai nhiều lần
- Còn ít tuổi
- Bị bệnh nặng hơn
Việc có nên dùng kháng sinh hay không vẫn cần thời gian xem xét, trong khi đó, có thể giúp bé giảm đau và hạ sốt bằng acetaminophen, ibuprofen hoặc thuốc nhỏ tai giảm đau, miễn là màng nhĩ chưa bị thủng.
Biện pháp phẫu thuật ống tai cần được áp dụng cho một số trẻ bị mất thính giác liên tục. Trong một số trường hợp, bác sĩ tai mũi họng sẽ khuyên phẫu thuật đưa các vòi đặc biệt có tên là
Ngoài một số yếu tố không thể thay đổi như tiền sử gia đình hoặc thường xuyên bị viêm tai, có thể phòng ngừa bệnh cho trẻ bằng cách:
- Nuôi con bằng sữa mẹ tối thiểu 6 tháng. Việc này giúp ngăn ngừa sự phát triển các đợt viêm tai từ sớm. Nếu trẻ bú bình, hãy giữ cho trẻ ở một góc nghiêng vừa phải thay vì cho trẻ bú nằm.
- Tránh cho bé tiếp xúc với khói thuốc lá, nếu không nó sẽ làm tăng số lần và mức độ nghiêm trọng của bệnh
- Giảm tiếp xúc với nhiều trẻ khác, nhằm ngăn ngừa các bệnh viêm đường hô hấp trên - nguyên nhân gây viêm tai thường xuyên.
- Rửa tay sạch, cả trẻ và cha mẹ cần thực hiện việc này. Đây là một trong những cách quan trọng nhất giúp giảm nguy cơ truyền bệnh.
- Cho trẻ tiêm chủng đúng lịch, vì một số loại văcxin có thể giúp ngăn ngừa viêm tai
Chú ý là các thuốc cảm lạnh và dị ứng như nhóm kháng histamines và chống dị ứng không thể phòng bệnh viêm tai.
- Khi trẻ bị viêm tai không tự khỏi hoặc viêm tai tái phát nghiêm trọng, cần cho trẻ đi khám ngay vì chúng có thể dẫn tới biến chứng, gây viêm các tổ chức xương lân cận.
- Khi trẻ bị đau tai hoặc có cảm giác “đầy tai”, đặc biệt kèm theo sốt
- Một số nguyên nhân khác dẫn tới đau tai như đau răng, vật lạ trong tai hoặc ráy tai cứng. Bác sĩ có thể tìm ra nguyên nhân và đưa ra lời khuyên cụ thể.
|
|
Việt Báo
|
|
TIN
![]()
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết
** bằng cách gửi thư điện tử tới Làm sao phát hiện viêm tai giữa ở trẻ?**
Vì sao BS Tường không bị truy tố tội "Giết người"?; Nữ PGĐ Sở nói gì về vụ ẩu đả tại khách sạn; Trộm đột nhập siêu thị đã qua mặt bảo vệ thế nào; Thiếu nữ lớp 9 bị cố tình đánh chết để bịt đầu mối...
Sự cố sập hàng loạt website: Nghi vấn bị phá hoại; Xuất hiện xe đặc chủng 13 tỷ chuyên ‘bắt’ xe quá tải; Mr.Đàm lại vung tiền chơi trội; Bộ CA điều tra vụ tàu Sunrise 689 bị cướp biển; Cảnh khó tin tại đường trên cao Hà Nội;
Bệnh viện lớn nhất TPHCM lên tiếng vụ đấu thầu thuốc; Phá đường dây mại dâm trăm đô, chỉ tiếp khách Tây; Hà Nội sắp "phạt nguội" thông qua 450 camera; Giết cha ở Vĩnh Long mang xác lên Sài Gòn phi tang;
Chấn động làng quê vụ nữ sinh giết cán bộ huyện; Jennifer Phạm sẽ là thảm họa của Cặp đôi hoàn hảo 2014?; Cá quả Tàu tiêm thuốc mê đổ về chợ; Truy sát từ nhà đến bệnh viện vì can thiệp đụng độ trên đường
Xử lý xe quá tải "giết" đường: Không có vùng cấm!; Sự cố hy hữu trên đường sắt Việt Nam; Tài xế trong clip "ngược chiều khó tin" ở HN trình diện; Truy sát kinh hoàng từ nhà đến bệnh viện;Việt Nam sắp nhận máy bay hiện đại nhất thế giới; Công an cử người canh rắn "khủng" cực độc... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 13/10.
Sau khi ân ái, giữa Thanh và anh Đăng xảy ra mâu thuẫn. Trong lúc giằng co, nữ sinh này đã rút dao trong người đâm chết nạn nhân rồi lấy gần 4 triệu bỏ trốn khỏi hiện trường và tiếp tục đi “hẹn hò” với người khác.
Theo một số chuyên gia, rắn lục đuôi đỏ là một trong các loài rắn có nọc độc chỉ đứng sau loài rắn hổ mang chúa.
Hoa hậu Việt Nam thế giới ở Nhật không chỉ gây xôn xao về việc BTC đối xử tệ bạc với các nghệ sĩ tham gia mà còn vướng vào nghi án mua bán giải cho các thí sinh.
Dù có nhiều quan điểm trái chiều về việc Việt Nam đã hay chưa vướng bẫy thu nhập trung bình, song có một sự thống nhất rất lớn là đây là thời điểm để hành động, ít nhất để thoát khỏi giai đoạn tăng trưởng “làng nhàng” hiện..
Theo Kyodo, ngày 25/9, Triều Tiên đã triệu tập kỳ họp Quốc hội lần thứ 2 trong năm nay, song không có sự tham dự của nhà lãnh đạo hàng đầu Kim Jong-un.
Nguy cơ dịch Ebola vào Việt Nam là rất cao; Tâm sự của một bác sĩ: "Ở Việt Nam có nhiều Nina Phạm thầm lặng"; Sốc với công nghệ “thổi phồng” gà còi thành béo căng; 5 cách đơn giản tính chính xác tuổi thai; 3 dấu hiệu thần kinh vô cùng nguy hiểm ở trẻ nhỏ;Học lỏm bí quyết giảm cân an toàn kiệu quả kiểu Hàn Quốc; Sử dụng máy tính bảng gây hại đến xương và vai; Lý do tình dục mùa thu viên mãn nhất trong năm; Chữa mồ hôi tay, chân triệt để nhờ lá lốt...là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.
Nổ lớn tại TP.HCM: Hóa chất nồng nặc, mảnh thi thể vương vãi; Hộp đen tàu Sunrise 689 biến mất, Bộ Công an vào cuộc; Hà Nội phạt nguội vi phạm giao thông bằng camera: Khó khả thi; Xe điên đâm liên tiếp trên đường Phạm Hùng; Rắn độc tràn về làng tấn công người dân ở Nghệ An ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.
Nghi án Khánh My làm "đào" quán karaoke, Elly Trần thừa nhận có con, Việt Hương và dàn sao Việt bị đối xử tệ bạc ở Nhật, Hương Tràm 'đá đểu' Robbey, Hà Anh bị cấm diễn 3 tháng, Nhóm F Band dùng khăn Piêu của người Thái làm khổ trong X-Factor, Xuân Lan vướng nghi vấn sinh con với đàn ông đã có vợ, Yanbi bị dân mạng "ném đá" vì miệt thị người đồng tính, Siêu mẫu Võ Hoàng Yến bị tố làm gãy tay đồng nghiệp, Moon Geun Young có bầu dù đã chia tay Kim Bum, Chae Rim hạnh phúc trong ngày lên xe hoa lần 2 là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần qua.
Nữ sinh lớp 12 giết cán bộ huyện trong nhà nghỉ; Bàng hoàng những vụ "ngáo đá" lên cơn giết người; Nữ sinh giết con rồi đốt xác để giấu chuyện mang thai; Diễn biến mới vụ TMV Cát Tường ném xác nạn nhân xuống sông; Đến tòa ly hôn, vợ đâm chết chồng trước sân tòa án; Ly cà phê cuối cùng của tử tù đầu tiên bị tiêm thuốc độc;.......là những tin đáng chú ý trong tuần.
Căng thẳng Trung - Hàn sau vụ ngư dân Trung Quốc bị bắn chết; Sự xuất hiện của lãnh đạo Kim Jong-un với hình ảnh chống gậy; Biểu tình tại Hồng Kông vẫn căng thẳng; Thế giới tiếp tục cuộc chiến chống dịch bệnh Ebola; ... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi