text: "Ách. . . Ngươi nói ai đây! ?"Nghe được Độc Cô Ngạo Vũ nói lời này, chân mày Cố Duy Nhất cau lại một cái, liền quay sang Độc Cô Ngạo Vũ hung hăng lườm nguýt!Bị Cố Duy Nhất hung hăng trừng mắt nhìn, Độc Cô Ngạo Vũ không khỏi lạnh nhạt hầm hừ một tiếng, mở miệng nói."Nói chính là ngươi!"Nghe được Độc Cô Ngạo Vũ đáp vậy, Cố Duy Nhất lập tức giận dữ trừng mắt trợn tròn. Nàng hé mở làn môi hồng, liền muốn mở miệng nói cái gì đó.Chỉ là lại thấy Độc Cô Ngạo Phong ngồi ở bên cạnh, Cố Duy Nhất lập tức nuốt trở lại tất cả lời nói vào trong bụng .Dù sao, mấy ngày hôm trước nàng đã đồng ý với Độc Cô Ngạo Phong, rằng sẽ ngoan ngoãn, tuyệt đối không làm gì dẫn đến hắn tức giận!Cho nên, nàng hiện tại cũng không so đo cùng Độc Cô Ngạo Vũ , tạm thời coi lời nói của hắn là đánh rắm thì cũng được rồi!Sau khi nghĩ thông suốt điểm này, Cố Duy Nhất liền quay mặt đi, không lại để ý thêm tới Độc Cô Ngạo Vũ, tự mình mở miệng ăn bừa một thứ gì đó.Độc Cô Ngạo Vũ ở một bên thấy vậy, trên mặt lập tức sửng sốt.Trong lòng càng là nghi hoặc không thôi.Dù sao, nếu như thay đổi là dĩ vãng trước đây, cái tên ma lem này khẳng định sẽ tiếp tục đối chọi cùng hắn. Làm thế nào mà hiện tại, lại không cãi nhau với hắn đây! ? Thật sự ly kỳ!Đối với Độc Cô Ngạo Vũ nghi hoặc không thôi, Độc Cô Ngạo Phong ngồi ở một bên thấy vậy, dường như là nghĩ đến cái gì, khóe miệng không khỏi nhẹ nhàng cong lên một cái, trong mắt xẹt qua vài phần vui mừng.Mặc dù, khóe miệng Độc Cô Ngạo Phong cười, rất nhạt nhòa, lại vẫn bị Cố Duy Nhất nắm bắt được.Thấy vậy, trong lòng Cố Duy Nhất vui vẻ.Nghĩ đến, chính mình không so đo cùng Độc Cô Ngạo Vũ là đúng! Ít nhất có thể khiến Độc Cô Ngạo Phong hài lòng đây!Nghĩ tới đây, Cố Duy Nhất hé mở làn môi hồng, lập tức, dường như lại nghĩ đến cái gì , ánh mắt nhìn Độc Cô Ngạo Phong, càng là nổi lên vài phần hi vọng và cầu khẩn."Phụ hoàng, hiện nay vẫn còn không có phu tử chỉ bảo Duy Nhất học tập, chính là Duy Nhất muốn học viết chữ đây! Duy Nhất đợi cũng lâu rồi, lúc này có khả năng đến thư phòng của phụ hoàng , đi theo để cùng đọc sách học tập được không! ?"Cố Duy Nhất mở miệng, ánh mắt nhìn Độc Cô Ngạo Phong , càng là tràn đầy vẻ cầu khẩn.Nghĩ đến, chính mình ở kiếp hiện đại đã học sách nhiều năm như vậy . Nay đi tới triều đại này, lại thành nửa thất học , thật sự đủ buồn cười.Hiện nay, những phu tử này, vừa nghe đến đại danh của Độc Cô Ngạo Vũ thì đều sợ đến gà bay chó sủa. Cũng không biết trước đây Độc Cô Ngạo Vũ rốt cuộc dùng biện pháp gì, hù dọa nhiều phu tử phải bỏ chạy như vậy.Làm hại nàng đã qua thời gian dài như vậy, mà cũng không có phu tử nào dám đến dạy bài học cho bọn họ.Cố Duy Nhất trước đây cũng không phải là người thích đọc sách . Chỉ là, sau khi đi tới triều đại này, nàng cũng không thể ngay cả một chữ cũng không biết.Huống chi nàng bây giờ còn là đường đường Quận chúa đây!Nếu như bị người biết, đường đường Quận chúa mà không biết chữ, nếu nói ra thì mất mặt đến đâu a!Liền vào lúc trong lòng Cố Duy Nhất suy nghĩ, Độc Cô Ngạo Phong ngồi ở một bên, khi nghe được lời này của Cố Duy Nhất, trong mắt không khỏi xẹt qua vài phần vui mừng."Cái đó đương nhiên có khả năng, hiếm có người hiếu học được như ngươi, phụ hoàng rất vui mừng! Không giống A Vũ, trẫm cho dù khiến hắn học tập như thế nào, đều không chịu cố gắng học."Độc Cô Ngạo Phong mở miệng vừa nói, lập tức, đồng mâu nheo nheo kia nhẹ nhàng quét nhanh một lượt, liền nhìn thẳng vào trên người Độc Cô Ngạo Vũ ngồi ở một bên, trong mắt mang theo vài phần bất đắc dĩ và chỉ trích.Nghe được lời này của Độc Cô Ngạo Phong, lại thấy hắn nhìn về phía chính mình với ánh mắt bất đắc dĩ chỉ trích , trên mặt Độc Cô Ngạo Vũ lập tức liền buồn bực.Hắn từ nhỏ liền không thích tập võ học chữ, chỉ thích chơi chim chọi dế, những thứ này có thể trách hắn sao! ?Đều do cái tên ma lem này, quả thực chính là một kẻ Mã Thí Tinh ( nịnh bợ), không ngừng giả bộ có vẻ ham học ngoan ngoãn trước mặt hoàng huynh, còn không ngừng cuốn lấy hoàng huynh, đối với hoàng huynh thì vuốt mông ngựa, hiện tại hoàng huynh đều thương nàng nhiều hơn so với hắn.Nghĩ tới đây, Độc Cô Ngạo Vũ không khỏi hung hăng trợn mắt nhìn Cố Duy Nhất, đôi môi đỏ mọng hơi trề ra, tràn đầy vẻ không vui.Bị Độc Cô Ngạo Vũ hung hăng trừng mắt nhìn, Cố Duy Nhất lại cũng không từng để ý tới một chút nào.Giờ phút này, sau khi nghe được lời Độc Cô Ngạo Phong nói, thấy hắn đã đáp ứng lời thỉnh cầu của chính mình, Cố Duy Nhất không biết cao hứng biết bao đây!Nàng nghĩ sau này, mỗi ngày đều có thể ở lại bên người Độc Cô Ngạo Phong, nấu cơm cho hắn ăn, giữa trưa còn có thể cùng hắn ở lại Ngự Thư Phòng, đọc sách, học chữ. Như thế thời gian ở chung cùng hắn lại tăng thêm không ít!Nàng thật sự là có lời rồi!Nghĩ tới đây, trong lòng Cố Duy Nhất bùng nổ niềm vui, khiến cho trong đôi mắt long lanh kia, càng là lộ rõ niềm vui tràn đầy.Nhìn thấy dáng vẻ Cố Duy Nhất tràn đầy mừng thầm, Độc Cô Ngạo Vũ liền tức tối.Chính là, đồng thời với cơn tức giận , Độc Cô Ngạo Vũ cũng lại đói bụng. Nhìn thấy trước mặt chỉ có hai đôi bát đũa, lại không có cái nào dành cho chính mình, Độc Cô Ngạo Vũ lập tức há to cổ họng, quay ra bên ngoài quát lớn."Người đâu, dọn bát đũa đến cho ta!"Nghe được lời Độc Cô Ngạo Vũ quát, cung nhân lập tức vội vã đưa đến một bộ bát đũa.Độc Cô Ngạo Vũ cũng không khách khí với Cố Duy Nhất , cầm lấy bát đũa, liền sung sướng bắt đầu cắn ngốn ngấu.Tính toán phải ăn một bữa thật nhiều để trút giận một phen.Ai biết, đến lúc Độc Cô Ngạo Vũ ăn thức ăn trên bàn, đôi mắt lập tức sáng ngời.Từ nhỏ sống cuộc đời sang trọng xa xỉ, Độc Cô Ngạo Vũ có cái gì ngon miệng mà chưa hề được ăn! ?Chính là những món ăn trước mắt này nhìn qua thì đơn giản, nhưng lại ăn ngon như vậy!Món cá hấp cách thủy, thịt cá trơn mềm, thơm ngon mỹ vị.Còn món thịt bò xào chua cay kia nữa, chất thơm ngon của thịt bò , ngon miệng cực kỳ!Lại cả món mao huyết vượng kia, cay xé lưỡi!Độc Cô A Vũ đã nếm tất cả đồ ăn Thương Lang Quốc, lại chưa từng có ăn được món nào ngon như vậy!Trong miệng được nếm món ăn ngon như vậy, Độc Cô Ngạo Vũ chỉ cảm thấy toàn bộ tức giận trong lòng không còn sót lại chút gì . Nên hắn, cũng không lại đấu võ mồm gì gì đó với Cố Duy Nhất nữa, chỉ là cầm lấy đôi đũa, sung sướng bắt đầu cắn ngốn ngấu.Nhìn thấy Độc Cô Ngạo Vũ giống như trận Long Quyển Phong (vòi rồng), không ngừng càn quét thức ăn trên bàn. Cố Duy Nhất nhìn mà thấy tức tối!Những thức ăn này, chính là nàng làm một buổi sáng, là muốn làm cho Độc Cô Ngạo Phong ăn. Độc Cô Ngạo Vũ này dám chế giễu, nói cái gì đồ nàng làm thì không thể ăn được. Nhưng giờ phút này lại ăn cực kì hứng thú, đều sắp sửa chén sạch những món nàng làm cho Độc Cô Ngạo Phong ăn.Nghĩ tới đây, trong lòng Cố Duy Nhất càng là phun phì phì. Thế nhưng có Độc Cô Ngạo Phong ở đây, nên nàng cũng không tiện nói thêm cái gì, chỉ là không ngừng cầm lấy đôi đũa, gắp thức ăn cho Độc Cô Ngạo Phong.Độc Cô Ngạo Vũ này, cũng không biết là con quỷ chết đói đầu thai hay như thế nào, hắn lại ăn nhanh như vậy. Nàng nhất định phải nhanh lên một chút gắp thức ăn cho Độc Cô Ngạo Phong, bằng không, đều bị Độc Cô Ngạo Vũ ăn sạch !Trong lòng suy nghĩ như vậy, Cố Duy Nhất càng là không ngừng cầm đôi đũa gắp thức ăn cho Độc Cô Ngạo Phong , thỉnh thoảng, đưa ánh mắt nhìn trừng trừng Độc Cô Ngạo Vũ.Chỉ là giờ phút này, Độc Cô Ngạo Vũ hơi đâu vẫn còn để ý tới nàng! ?Hắn chỉ cảm thấy, những thức ăn này ngon miệng quá chừng, trong lòng chính lúc đang tính toán, sau này ngày ngày phải đến chỗ hoàng huynh ăn cơm mới được. . .. . .Khoảng một bữa cơm, do Cố Duy Nhất và Độc Cô Ngạo Vũ ngươi tranh ta đoạt, rốt cuộc ăn xong rồi.Các thức ăn trên bàn, càng là giống như có đàn châu chấu bay qua, đến cuối cùng, ngay cả mẩu vụn cũng không còn.Nhìn thấy Độc Cô Ngạo Vũ ăn đến mặt mày bóng nhoáng, Cố Duy Nhất không khỏi lạnh nhạt hầm hừ một tiếng."Mới rồi người nào đó còn nói, ngồi đối diện với ta ăn không ngon đây! Làm thế nào hiện tại lại ăn nhiều như vậy ! ?"Cố Duy Nhất mở miệng, có ý ám chỉ, ánh mắt nhìn Độc Cô Ngạo Vũ , càng là coi thường kiêm khinh bỉ.Nghe được lời này của Cố Duy Nhất, trên mặt Độc Cô Ngạo Vũ không khỏi liền buồn bực.Dù sao lời này, là hắn nói qua.Chỉ là, khi đó hắn lại không biết, những thức ăn này lại có hương vị ngon như thế.Hơn nữa, càng ăn càng ngon miệng, đến cuối cùng, lại không thể dừng lại được .Giờ phút này, nhìn thấy Cố Duy Nhất dùng ánh mắt tràn đầy khinh thường nhìn mình, trên mặt Độc Cô Ngạo Vũ liền buồn bực. Một thoáng đỏ bừng không bình thường, càng là nhanh chóng hiện lên trên hai gò má tuấn tú kia của hắn.Chỉ là, Độc Cô Ngạo Vũ da mặt dày, nên trên mặt, càng là làm ra vẻ khinh thường , hắn mở miệng nói."Còn không phải do ta đã đói bụng à , bằng không, ta sẽ không ăn đây!""Ồ, ngươi từng nói nếu đói bụng, bất kì lúc nào cũng có thể khiến cung nhân chuẩn bị ngự thiện, không phải sao! ? Sao phải động vào thức ăn ta làm ! ?"Nhìn thấy dáng vẻ Độc Cô Ngạo Vũ đúng là nghĩ một đằng nói một nẻo, Cố Duy Nhất liền vô cùng khinh thường!Trước kia người khác thường nói, nữ nhân khẩu thị tâm phi. Lời này, giờ phút này áp dụng vào Độc Cô Ngạo Vũ , là xác đáng nhất!Liền vào lúc trong lòng Cố Duy Nhất khinh thường, Độc Cô Ngạo Phong , ngồi ở một bên, đang lẳng lặng nhấm nháp trà thơm, môi đỏ mọng hé ra, không khỏi mở miệng nói."Được rồi, bữa trưa đã dùng xong rồi, chúng ta đi ra Ngự Thư Phòng thôi! A Vũ, hôm nay, ngươi đọc sách thật tốt hảo cho trẫm, không thể lại lười biếng . Ngươi là Vương Gia Thương Lang Quốc chúng ta, không thể cả ngày không làm việc đàng hoàng, như vậy còn ra thể thống gì! ?"Độc Cô Ngạo Phong mở miệng, ở trong giọng nói, mang theo sự uy nghiêm không cho người khác kháng cự .Nghe vậy, Độc Cô Ngạo Vũ cả người lập tức giống như quả bóng đã xì hết hết hơi, cả người đều yếu ớt."Vâng, hoàng huynh. . ."Độc Cô Ngạo Vũ mở miệng, giọng nói đều là không còn hơi sức.Dáng vẻ kia, quả thực là tựa như phạm nhân phải lên pháp trường chờ chặt đầu.Đối với Độc Cô Ngạo Vũ mặt mày đau khổ, Cố Duy Nhất tại nghe được lời này của Độc Cô Ngạo Phong, cũng là hai mắt sáng ngời, mặt mày hoan hỉ.Vừa nghĩ tới, sau này mỗi ngày không chỉ có thể cùng nhau ăn cơm với Độc Cô Ngạo Phong , hơn nữa, còn có thể đến Ngự Thư Phòng học tập đọc sách linh tinh các loại cùng hắn . Cố Duy Nhất liền cảm giác được cả người phảng phất dường như được ngâm vào hũ mật, cả người đều vừa lòng đẹp ý. . .. . .Ngự Thư Phòng, chính là chỗ Độc Cô Ngạo Phong ngày thường làm việc.Bên ngoài có thị vệ canh gác dày đặc, năm bộ một người, mười bộ một tốp. Ai nấy đều cầm trong tay trường kích, đứng nghiêm ở nơi này, bất động hồi lâu. Cấm vệ nghiêm ngặt như thế , quả thực ngay cả con ruồi cũng khó bay lọt qua được.Đến lúc Cố Duy Nhất đi theo phía sau Độc Cô Ngạo Phong, bước vào Ngự Thư Phòng , chỉ cảm thấy một luồng khí lưu lạnh lẽo, thổi ập vào mặt.Giờ phút này chính là ngày mùa hè nóng bức, bên ngoài mặt trời chói chang giữa đỉnh đầu đang chiếu thẳng xuống.Hoa cỏ cây cối trong Ngự hoa viên , đều trở nên hấp hối.Duy độc ve sầu trên cây, phảng phất như chứa đầy một lực lượng vô tận, không ngừng kêu ve ve, quả là kêu liên tu bất tận.Mà bên trong Ngự Thư Phòng, so với bên ngoài lại phảng phất như không phải cùng một thế giới.Luồng khí lưu lạnh lẽo kia không ngừng tràn ngập cả bên trong Ngự Thư Phòng, làm cho người ta đi vào , chỉ cảm thấy cả người thấm cơn mát lạnh, thoải mái cực kỳ!Cảm thụ được cảm giác lạnh lẽo này, Cố Duy Nhất đầu tiên là nhẹ nhàng thở dài một tiếng, lập tức mắt nhung từ từ nhìn bốn phía chung quanh.Ngự Thư Phòng, nàng vẫn là tới đây lần đầu tiên!Đưa mắt nhìn khắp một vòng, chỉ thấy Ngự Thư Phòng này, có diện tích lớn như thế.Lát ở trên sàn nhà, chính là loại đá xanh đông ấm hạ mát, nhẵn bóng đến soi gương được!Bức rèm che chập chờn, rèm lụa mỏng hạ xuống, rường cột chạm trổ, hai bên thì bày ra những bộ bàn ghế bằng gỗ lim chạm trổ hoa hòe hoa sói . Còn treo ở trên tường, chính là bức họa mực tàu mộc mạc mà cũng không mất khí thế.Đi tiếp vào bên trong, có bày biện rất nhiều thư án cực lớn. Ở trên bàn, nằm ngổn ngang tứ bảo văn phòng và rất nhiều Chiết Tử ( tấu chương).Tại phía sau thư án kia, chính là một cái giá sách cao cao.Giá sách kia thật lớn, chiếm cứ khắp cả bức tường phía sau.Hơn nữa chất ở trên giá sách , bày biện đủ loại bộ sách xếp thành hàng thành lối.Chỉ cần liếc qua những bộ sách kia, liền thấy có đến hàng ngàn hàng vạn, làm cho người ta xem ra rực rỡ muôn màu.Nhìn thấy giá sách thật lớn kia, những bộ sách rực rỡ muôn màu , Cố Duy Nhất không khỏi líu lưỡi.Đôi mắt trợn tròn, không khỏi mở miệng giật mình la lên."Oa, rất nhiều sách đây! Phụ hoàng, những sách này, người đều đã xem toàn bộ sao! ?"Nghe được lời Cố Duy Nhất nói, Độc Cô Ngạo Phong chỉ là nhẹ nhàng gật đầu."Ừ."Nghe vậy, Cố Duy Nhất không khỏi chậc chậc thở dài."Oa, nhiều sách như vậy, phụ hoàng ngài lại đã đọc toàn bộ . Nếu đổi lại là con, con cũng không biết phải đọc đến năm nào tháng nào đây!"Cố Duy Nhất mở miệng vừa nói, mặt mày vẻ khiếp sợ.Nghe vậy, Độc Cô Ngạo Phong chỉ là cong môi cười nhạt. Sau đó, liền đi tới phía trước giá sách kia, lấy ra một quyển sách trong đó , liền xoay người đưa cho Độc Cô Ngạo Vũ."A Vũ, quyển sách này , ngươi hôm nay đọc kĩ thật tốt cho trẫm . Mấy ngày nữa, trẫm sẽ kiểm tra lại ngươi!""A! ? Hoàng huynh, quyển sách này dày như vậy , đệ đọc thế nào cho hết a! ? Nếu không, huynh cho đệ đổi lấy một quyển mỏng hơn một chút! ?"Nhìn thấy Độc Cô Ngạo Phong đưa tới cuốn sách thật dày kia, khuôn mặt tuấn tú của Độc Cô Ngạo Vũ liền sưng phồng, đúng là dáng vẻ sắp đến tận thế.Đến cuối cùng, không khỏi bắt đầu cầu khẩn làm nũng với Độc Cô Ngạo Phong.Thế nhưng, đối với sự cầu khẩn của Độc Cô Ngạo Vũ , Độc Cô Ngạo Phong chỉ là sắc mặt trầm xuống, hé mở làn môi hồng, trầm giọng nói."Cầm.""Được rồi. . ."Nghe được lời Độc Cô Ngạo Phong nói, lại thấy gương mặt lạnh lùng của hắn, Độc Cô Ngạo Vũ trong lòng biết, chuyện mà Độc Cô Ngạo Phong đã quyết định thì không có chỗ để mà thay đổi. Hắn không thể làm gì khác hơn là ngoan ngoãn cầm lấy cuốn sách, ngồi ở trên ghế quý phi bên cạnh rồi bắt đầu từ từ lật trang sách đọc.Nhìn thấy Độc Cô Ngạo Vũ ngồi ở trên ghế quý phi, tràn đầy bất đắc dĩ lật xem quyển sách , nhưng mà dáng vẻ kia, rốt cuộc có nhìn nội dung trong sách vào tâm hay không, liền không được biết rồi.Thấy vậy, Độc Cô Ngạo Phong chỉ là bất đắc dĩ thở dài một tiếng, lập tức, ánh mắt quét một vòng, liền rơi vào trên người Cố Duy Nhất đứng ở trước mặt mình."Duy Nhất, trước đây, ngươi cũng chưa có học qua chữ sao! ? Như vậy, ngươi là một chữ đều không nhận ra ! ?""Ách, cái này, những chữ đơn giản thì con còn có thể nhận ra một chút, còn phức tạp, con liền xem không hiểu ."Cố Duy Nhất mở miệng, ăn ngay nói thật.Chữ ở triều đại này chữ, so với chữ phồn thể thì không sai biệt lắm. Những từ đơn giản, nàng còn có thể nhìn ra nổi, còn như phức tạp, nàng chỉ có thể dùng cách phỏng đoán.Liền vào lúc trong lòng Cố Duy Nhất suy nghĩ , Độc Cô Ngạo Phong nghe vậy, đầu tiên là trầm lặng một khắc, đồng mâu động lòng ngườikia , đầu tiên là nhẹ nhàng nhìn qua một lượt chỗChiết Tử chất thành núi cao trên bàn.Mặc dù Độc Cô Ngạo Phong không hề mở miệng nói chuyện, Cố Duy Nhất lại lập tức nhìn ra cái gì.Nghĩ đến, Độc Cô Ngạo Phong chính là vua của một nước, những chuyện mỗi ngày phải xử lý , nhiều không kể xiết.Nàng cũng không dám khiến Độc Cô Ngạo Phong rút ra thời gian để dạy chính mình học chữ. Vì vậy, hé mở làn môi hồng, Cố Duy Nhất lập tức mở miệng nói."Quốc gia đại sự là quan trọng nhất, phụ hoàng đầu tiên là phê duyệt tấu chương đi! Duy Nhất không dám làm chậm trễ phụ hoàng phê duyệt tấu chương."Nghe được lời Cố Duy Nhất nói, trong mắt Độc Cô Ngạo Phong không khỏi xẹt qua vài phần vui mừng."Duy Nhất thật sự là hiểu chuyện, phụ hoàng hiện nay phải phê duyệt tấu chương, cũng thật sự không dành ra thời gian dạy ngươi học chữ được. Không bằng như vậy đi! Phụ hoàng nơi này có một quyển sách, bên trong nội dung cũng không có phức tạp như vậy, ngươi có lẽ trước nhìn một chút. Nếu như gặp phải chỗ không hiểu được, đợi khi phụ hoàng rảnh , ngươi hỏi lại phụ hoàng."Độc Cô Ngạo Phong vừa nói dứt lời, liền lập tức lấy ra một quyển sách từ phía sau giá sách, đưa cho Cố Duy Nhất.Cố Duy Nhất thấy vậy, lập tức tiếp nhận, sau đó mở ra vừa nhìn.Chỉ thấy quyển sách này, giảng thuật chính là lịch sử Thương Lang Quốc.Bên trong nội dung rất nhiều, nhưng mà, đại khái chữ trên mặt, nàng vẫn đọc biết một chút.Thấy vậy, Cố Duy Nhất lập tức cầm lấy cuốn sách, mở miệng cười nói với Độc Cô Ngạo Phong."Hảo, vậy phụ hoàng người trước làm việc đi thôi, Duy Nhất cũng đọc sách đây."Nhìn thấy dáng vẻ Cố Duy Nhất ham học hỏi như vậy, trong mắt Độc Cô Ngạo Phong xẹt qua vài phần vui mừng.Sau đó, dường như là nghĩ đến cái gì, ánh mắt nhẹ nhàng quét nhanh một lượt, liền rơi tại trên người Độc Cô Ngạo Vũ ngồi ở một bên, vừa lật xem sách vở, vừa ngáp .Thấy vậy, Độc Cô Ngạo Phong không khỏi bất đắc dĩ lắc lắc đầu, thở dài một tiếng. Sau đó, liền xoay người, đi tới chỗ thư án.Vừa vén vạt áo, liền ngồi ở nơi này cầm bút lông phê duyệt tấu chương đã xếp thành chồng.Cố Duy Nhất thấy vậy, cũng cầm quyển sách kia, đi tới cái ghế gần Độc Cô Ngạo Phong rồi ngồi xuống đọc sách.Từ từ mở cuốn sách ra, nhìn thấy nội dung giảng giải bên trong.Những chữ đơn giản , Cố Duy Nhất là xem vẫn biết, chỉ là khó một chút, Cố Duy Nhất liền xem không hiểu .Chính là Độc Cô Ngạo Phong đang lúc bận rộn, Cố Duy Nhất là hoàn toàn không dám quấy rầy hắn.Vì vậy, Cố Duy Nhất liền nhỏ giọng gọi người, chuẩn bị cho nàng một cái thư án và tứ bảo văn phòng , sau đó, vừa từ từ xem sách.Nhìn thấy chữ nào không hề biết, nàng liền lập tức lại dùng bút lông viết xuống.Chỉ là, Cố Duy Nhất cho tới bây giờ cũng chưa từng dùng qua bút lông, nên có thể nghĩ, chữ viết ra xấu tới đâu.Nhìn những chữ mình viết ra , chính bản thân Cố Duy Nhất đều cảm giác không vừa ý.Vốn là nàng tính toán, cứ viết ra những chữ không hiểu, sau đó đợi Độc Cô Ngạo Phong rảnh, có khả năng nhờ hắn chỉ bảo.Có điều, nhìn thấy trên trang giấy kia, chữ xấu đến ngay cả chính mình đều chẳng hài lòng, trong lòng Cố Duy Nhất cực kì ảo não. Nàng lập tức đưa tay cầm lấy tờ giấy kia gắt gao vo chặt lại, túm thành một cục.Trong lòng càng là tức giận vô cùng.Làm thế nào mà viết chữ lại có khó khăn nhiều như vậy đây! ?Nếu như triều đại này, có bút bi linh tinh các loại, thì thật là tốt biết bao a!Liền vào lúc trong lòng Cố Duy Nhất ảo não, đột nhiên trước mắt có bóng dáng màu lam chợt lóe.Thấy vậy, Cố Duy Nhất còn không kịp phản ứng, chỉ thấy người mới đến đã đưa tay cầm lên cục giấy mà nàng đã vo viên thành một cục rồi trải ra trên bàn, sau đó mở ra vừa nhìn.Ngay sau đó, một tiếng cười khoa trương chợt vang lên, lập tức tràn ra từ trong miệng Độc Cô Ngạo Vũ."Ha ha ha ha ha ha. . . chữ quá xấu! Quả thật là nhìn chữ liền nhận ra người a!" Chương trướcChương tiếp Báo lỗi chương Bình luậnBạn có thể dùng phím mũi tên hoặc WASD để lùi/sang chương.Truyện Full - Đọc truyện online, đọc truyện chữ, truyện hay. Website luôn cập nhật những bộ truyện mới thuộc các thể loại đặc sắc như truyện tiên hiệp, truyện kiếm hiệp, hay truyện ngôn tình một cách nhanh nhất. Hỗ trợ mọi thiết bị như di động và máy tính bảng.Contact - ToS - Sitemap ma thien ky tien nghich thieu gia ac ma dung hon toi truyen dam my chua te chi vuong tam sinh tam the thap ly dao hoa linh vu thien ha quan khi dai thieu gia em lay cau doc ton tam gioi quan thuat quan sach quan bang tru tien lac hong ky

Cache-Control: max-age=3600, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,User-Agent


text:
Mẫu phòng ngủ nữ tính, sang trọng và hiện đại
Công cụ Chọn Hướng Làm Bếp theo tuổi chi tiết và chính xác !!!
Bình thường, những màu sắc tạo điểm nhấn trong phòng ngủ cho nữ bao gồm các sắc thái mềm mại, tông màu ấm áp và các mẫu dường như rất phổ biến.
Khác với các mẫu thiết kế phòng ngủ cho nam, phụ nữ thường lựa chọn những không gian quyến rũ và ấm áp, đồng thời họ chú ý đến từng chi tiết nhỏ. Dưới đây là những phòng ngủ trong bộ sưu tập mang nét nữ tính, sang trọng dành cho những người phụ nữ hiện đại.
Bình thường, những màu sắc tạo điểm nhấn trong phòng ngủ cho nữ bao gồm các sắc thái mềm mại, tông màu ấm áp và các mẫu dường như rất phổ biến. Đáng chú ý, hoa là một trong những yếu tố vừa mang nét hiện đại vừa mang nét lãng mạn, do đó, nếu bạn muốn có cảm giác nhẹ nhàng trong không gian riêng của mình, thì thiết kế với chủ đề hoa là một gợi ý không thể bỏ qua.
Như bạn thấy, các gam màu trong phòng ngủ nữ thường nhẹ nhàng, thanh lịch và sang trọng. Màu nền trung tính là chìa khóa để căn phòng thêm nổi bật, vì những cô gái thường muốn có sự thay đổi thường xuyên, do đó màu nền trung tính sẽ cho phép bạn thay đổi giữa các xu hướng màu nóng và phong cách trang trí mới nhất một cách dễ dàng.
Trả lời

markdown:
# Mẫu phòng ngủ nữ tính, sang trọng và hiện đại
[Công cụ Chọn Hướng Làm Bếp theo tuổi chi tiết và chính xác !!!](http://tubep.com/phong-thuy-nha-bep.html) **Bình thường, những màu sắc tạo điểm nhấn trong phòng ngủ cho nữ bao gồm các sắc thái mềm mại, tông màu ấm áp và các mẫu dường như rất phổ biến.**
Khác với các mẫu
[thiết kế phòng ngủ](http://tubep.com/tag/thiet-ke-phong-ngu) cho nam, phụ nữ thường lựa chọn những không gian quyến rũ và ấm áp, đồng thời họ chú ý đến từng chi tiết nhỏ. Dưới đây là những phòng ngủ trong bộ sưu tập mang nét nữ tính, sang trọng dành cho những người phụ nữ hiện đại.
Bình thường, những màu sắc tạo điểm nhấn trong phòng ngủ cho nữ bao gồm các sắc thái mềm mại, tông màu ấm áp và các mẫu dường như rất phổ biến. Đáng chú ý, hoa là một trong những yếu tố vừa mang nét hiện đại vừa mang nét lãng mạn, do đó, nếu bạn muốn có cảm giác
[nhẹ nhàng](http://tubep.com/tag/nhe-nhang) trong không gian riêng của mình, thì thiết kế với chủ đề hoa là một gợi ý không thể bỏ qua.
Như bạn thấy, các gam màu trong
[phòng ngủ nữ](http://tubep.com/tag/phong-ngu-nu) thường nhẹ nhàng, [thanh lịch](http://tubep.com/tag/thanh-lich) và sang trọng. Màu nền trung tính là chìa khóa để căn phòng thêm nổi bật, vì những cô gái thường muốn có sự thay đổi thường xuyên, do đó màu nền trung tính sẽ cho phép bạn thay đổi giữa các xu hướng màu nóng và phong cách trang trí mới nhất một cách dễ dàng.
### Cùng Danh Mục
[Lưu ý khi chọn vị trí đặt giường ngủ](http://tubep.com/luu-y-khi-chon-vi-tri-dat-giuong-ngu.html) [Thiết kế phòng ngủ với gam màu xám](http://tubep.com/thiet-ke-phong-ngu-voi-gam-mau-xam.html) [Bài trí ấn tượng cho phòng ngủ nhỏ](http://tubep.com/bai-tri-an-tuong-cho-phong-ngu-nho.html) [6 Mẫu tủ quần áo đẹp, tiện dụng trong phòng ngủ](http://tubep.com/6-mau-tu-quan-ao-dep-tien-dung-trong-phong-ngu.html) [Cách đơn giản biến phòng ngủ trở nên lung linh hơn](http://tubep.com/cach-don-gian-bien-phong-ngu-tro-nen-lung-linh-hon.html) [Thư giãn với phòng ngủ kiểu truyền thống](http://tubep.com/thu-gian-voi-phong-ngu-kieu-truyen-thong.html) [Phòng ngủ mơ màng với cảm hứng từ những đám mây](http://tubep.com/phong-ngu-mo-mang-voi-cam-hung-tu-nhung-dam-may.html) [Phòng ngủ mát mắt và dễ chịu với gam màu xanh lá](http://tubep.com/phong-ngu-mat-mat-va-de-chiu-voi-gam-mau-xanh-la.html) [Phòng ngủ lãng mạn cho cô nàng độc thân](http://tubep.com/phong-ngu-lang-man-cho-co-nang-doc-than.html) [Phòng ngủ mộc mạc hơn với bức tường bằng gỗ](http://tubep.com/phong-ngu-moc-mac-hon-voi-buc-tuong-bang-go.html) [Phòng ngủ ấn tượng với hai gam màu xám và vàng](http://tubep.com/phong-ngu-an-tuong-voi-hai-gam-mau-xam-va-vang.html) [Trang trí bức tường tinh tế cho phòng ngủ](http://tubep.com/trang-tri-buc-tuong-tinh-te-cho-phong-ngu.html) [Những mẫu phòng ngủ màu hồng cho mùa đông thêm ấm áp](http://tubep.com/nhung-mau-phong-ngu-mau-hong-cho-mua-dong-them-am-ap.html) [Thiết kế bức tường phòng ngủ ấn tượng cực hiện đại](http://tubep.com/thiet-ke-buc-tuong-phong-ngu-an-tuong-cuc-hien-dai.html) [Phòng ngủ đẹp ấn tượng với gam màu vàng chanh](http://tubep.com/phong-ngu-dep-an-tuong-voi-gam-mau-vang-chanh.html) [Mẫu giường hộp độc đáo cho phòng ngủ hiện đại](http://tubep.com/mau-giuong-hop-doc-dao-cho-phong-ngu-hien-dai.html)
## Trả lời Hủy

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: nginx

Connection: close

Vary: Cookie,Accept-Encoding,User-Agent

Link: <http://tubep.com/wp-json/>; rel="https://api.w.org/", <http://tubep.com/?p=48059>; rel=shortlink

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
1.950.000 VNĐ
Khuyến mại:
Tham khảo tại showroom
740.000 VNĐ
1.970.000 VNĐ
CÔNG TY TNHH ĐẦU TƯ & PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ TỨ GIA
GÐKKD - MST: 0102154778
Trụ sở : 811 LA THÀNH – NGỌC KHÁNH - BA ĐÌNH - HÀ NỘI
Điện thoại: 04.22.195185- 04.2200.8381 | Fax: 04.372827.07
Showroom: 123 Thụy Khuê - Tây Hồ - Hà Nội ( Đối diện trường tiểu học Chu Văn AN)
Điện thoại: 04.3 728.2706 – 04.3 728.2707 | Fax: 04.3 728.2707
Email: TuGiaco@tugia.com.vn - VinhTuGia@tugia.com.vn
Hot lines: Mr Vinh -042 2008381 -0982 266568
Bán hàng từ 8h30 - 18h15
Bản quyền thuộc về Tứ Gia - mọi trích dẫn đều phải ghi rõ nguồn

WARC-Truncated: length

Server: Apache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache

Content-Type: text/html


text:
Tu ne tueras point!
Câu văn đẹp, thừa tình, tối nghĩa. Đúng hơn, không có nghĩa. Thực chất, đó là một câu thơ. Như nhiều câu thơ trứ danh, nội dung nó "mở". Ở đây, nó hoàn toàn mở: nó mơ hồ. Chỉ thêm một ý, nó sẽ có nghĩa liền nhưng câu thơ biến ngay thành một lời nói tầm thường, một mệnh lệnh bất khả thi:
a. Ngươi sẽ không giết người.
Đương nhiên phải thế. Trong mọi cộng đồng người từ muôn thuở, giết người là cấm lệnh đầu tiên và sự trừng phạt cuối cùng.
Tuy vậy, người ở đây có nghĩa giới hạn: người cùng cộng đồng.
Trong Cựu Ước, dân của Đấng Vĩnh Cửu[1] giết người của những cộng đồng khác sành sỏi và khốc liệt chẳng thua ai.
b. Mở rộng cõi từ bi theo kiểu Phật: ngươi sẽ không sát sinh. Rất đẹp nhưng bất khả thi. Không ai sống được nhờ ăn sỏi đá. Không "ăn thịt" thú còn được, nhưng vẫn phải ăn cỏ cây, hoa quả, ngũ cốc. Đó cũng là những hình thái của sự sống.
Đây có vẻ là một quy luật trong thú giới[2]: để sống, nhiều loài thú vật phải ăn thịt nhau. Gọi đó là luật rừng, rất đúng: nó tự-nhiên[3], nó…. khoa học! Ta tưởng con giun sống nhờ ăn đất vì bụng nó đầy bùn. Nhưng trong bùn đó có biết bao tế bào sống của đủ thứ sinh vật. Nhờ chúng mà khi ta cắt đôi con giun, nó biết… đổ máu. Chưa ai biến được bùn tinh khiết thành máu.
Tại sao lại phải thế? Ta không biết. Đó là nỗi đau đặc thù của một loại sinh vật quái đản, con người: nó không chịu đựng được lâu những điều nó không hiểu được.
Điều ta không hiểu được, để tạm "hiểu"[4] nó, ta thần thánh hoá nó bằng Ngôn Từ: Sự Sống, và thờ nó. Ta thờ mảnh tăm tối của chính mình dưới hình thái sán lạn của một ngôn từ viết hoa: Sự Thật, Niềm Tin, … dĩ nhiên phải tuyệt đối. Định nghĩa cơ bản của khái niệm tha hoá (aliénation) của Marx là thế. Chỉ mấy anh trí thức lôi thôi mới tiếp tục thắc mắc quằn quại với những cấu hỏi dấm dớ: sự sống là gì?
Thuở xa xưa, người ta tạc tượng dương vật (lingam) và âm hộ (yoni) để thờ: đó là nguồn gốc của Sự Sống. Từ ấy Sự Sống đã là và vẫn là giá trị tối cao của nhiều tôn giáo, nhiều tư tưởng, nhiều nhà thơ, nhà văn. Trên nó, chỉ còn kẻ tạo ra Sự Sống: Đấng Tối Cao.
Nhưng nhân giới có quá nhiều Đấng Tối Cao. Những Ngài ấy lại hay có máu ghen, ham độc quyền[5], lắm lúc đến khát máu, chẳng coi sự sống của ai khác dân mình ra gì cả.
Người đời thường thì ít ai biết đến tất cả các Ngài để có thể so sánh và lựa chọn. Và cũng ít ai có thời giờ tìm hiểu các Ngài. Nói chung chẳng mấy ai lựa chọn tôn giáo của mình. Cha mẹ đã gài nó trong đầu và trong lòng mình ngay từ thời thơ ấu khi mình chưa có khả năng lựa chọn một cách có ý thức bất cứ giá-trị nào.
Ngược lại, Sự Sống thì ai mà chẳng biết, vì ai cũng sợ chết, ai cũng ngại giết người. Nhưng cũng chẳng mấy ai mất thời giờ suy nghĩ về nó. Suy nghĩ về cái gì? Con người chỉ quan tâm, suy ngẫm tới Sự Sống khi nó phải giết người hoặc phải đối diện với khả năng chết của chính mình hay người thân.
Phải chăng vì thế mà trong những thời điểm khủng hoảng tư tưởng của những nền văn minh, Sự Sống trở thành giá trị tối cao và giải đáp cuối cùng cho mọi chuyện ở nhiều nhà văn và triết gia?
Một thí dụ khá nổi tiếng tại Pháp và Bỉ, những năm 60-70: Raoul Vaneigem, trong trường phái Internationale situationiste[6]. Năm 1996, ông công bố quyển Nous qui désirons sans fin[7] (Chúng ta, những kẻ khao khát bất tận). Đọc nó, có thể toát mồ hôi hột. Một bản trường ca vinh danh Sự Sống. Văn phong, khỏi nói. Thỉnh thoảng phát thèm mình viết được một câu văn Pháp "hay" đến thế! Nhưng đọc đi đọc lại, suy nghĩ nát óc, cũng chẳng thể nào đoán mò được rằng, đối với ông, Sự Sống là gì, nên như thế nào, để làm gì, để đi tới đâu, với ai, cho ai, et tutti quanti – để khi buông tay thở dài từ giã nó, ta mỉm cười toại nguyện: ta đã không sống thừa. Ngoài chất thơ của ngôn từ (thua xa Nietzsche), chẳng có gì giúp tôi… "sống", ở đời này, với con người đời nay.
Xưa kia, nhiều tôn giáo và triết gia đã khẳng định được mình nhờ niềm tin của thiên hạ: linh hồn của vũ trụ (Đấng Tối Cao) hay kiến thức duy nhất đúng về vũ trụ (triết gia, các vị thánh). Khoa học vật lý đã ít nhiều cho họ nghỉ hưu, ít nhất trong lĩnh vực này. Nhưng từ thuở Giordano Bruno bị thiêu sống (1600) tới nay, đã phải mất hơn… 400 năm! Ngay hôm nay, vẫn còn không ít hậu duệ của Chúa tin rằng thế giới này đã được Chúa tạo ra như nó là nội trong 6 ngày. Ngày thứ 7, Ngài xả hơi, khiến chính giới Pháp ngày nay tranh luận túi bụi về chuyện cho hay không cho phép buôn bán ngày Chúa Nhật[8]! Ở Mỹ có đại học cấm giảng dạy học thuyết của Darwin.
Dường như những nhà văn, nhà tư tưởng và triết gia đã dùng Sự Sống làm cột trụ giá trị và trí tuệ cho ý tưởng của mình đang hay sắp phải đương đầu với nguy cơ nghỉ hưu. Từ nửa thế kỷ nay, sinh học đang bào mòn tất cả những niềm tin hão về Sự Sống.
Ba nhát chém chí mạng:
a/ không ai định nghĩa được sự sống là gì.[9]
Vậy ai muốn tán gì về nó thì tán, có chút văn phong tràn trề nhục cảm và thần bí càng hay, sẽ có người tin, thậm chí yêu yêu điên người, có khi mê mệt thí mạng.
Nhưng đừng bao giờ đem kiến thức khoa học ra để lòe đời. Hết ăn tiền rồi.
b/ không có Sự Sống biệt lập, Sống không có ngoài vật giới. Nó là một quá trình vận động của một cấu trúc vật chất. "Thực ra sự sống là một quá trình vận động, một hình thái tổ chức của vật chất.[10]"
Quan điểm này của F. Jacob, cơ bản mà nói, có khác gì "định nghĩa" của Engels về "sự sống"? Còn chưa đầy đủ và chính xác bằng:
“Sự sống là hình thái tồn tại của những cơ thể cấu tạo bằng anbimun, và hình thái tồn tại đó cơ bản thể hiện qua sự tái thiết liên tục, do chính chúng, cơ cấu hóa học của chúng[11].”
“Như thế, sự sống, hình thái tồn tại của những cơ thể cấu tạo bằng anbimun, biểu hiện trước nhất như sau: sinh vật luôn luôn vừa là chính mình vừa là khác mình[12].”
Cứ như thơ của Verlaine! (sống cùng thời với Engels):
Mon Rêve familier
Je fais souvent ce rêve étrange et pénétrant
D'une femme inconnue, et que j'aime, et qui m'aime,
Et qui n'est, chaque fois, ni tout à fait la même
Ni tout à fait une autre, et m'aime et me comprend.
Giấc Mơ thân thuộc của tôi
Tôi hay mơ một giấc mơ lạ lùng thấm thía
Mơ tới một người đàn bà xa lạ, mà tôi yêu, mà yêu tôi,
Mà, mỗi lần, không hẳn là mình
Cũng không hẳn là người khác, và yêu tôi và hiểu tôi.
Thỉnh thoảng nhà thơ bất hủ nhạy bén không thua triết gia lỗi lạc!
Vui chơi chữ nghĩa tí thôi: cấu một hai câu của tác giả này để "bình luận" về tác giả kia, vì đọc toàn bộ bài phát biểu của F. Jacob và quyển La logique du vivant, une histoire de l'hérédité[13], tạm dịch: Lôgích của quá trình sống, một cách hiểu khái niệm di truyền trong lịch sử kiến thức của người đời, thì thấy quan điểm của F. Jacob đồng nhất với quan điểm của Engels, nhưng phong phú, cụ thể hơn, với đầy kiến thức mà loài người đã đạt được trong thế kỷ 20, tuy không có kiến thức nào vượt qua tầm nhìn tổng quát của Darwin (chính Jacob công nhận) và Engels cả[14].
Và mời bạn đọc giải lao một khắc với chuyện dịch thuật, không còn là văn chương văn gừng nữa, mà là dịch ý tưởng của người khác.
La logique du vivant: không dịch thành Lôgích của sự sống, nghe rất bùi tai nhưng sai. Vì chính tác giả khẳng định: sự sống không là gì cả, không định nghĩa được, nó (là) một quá trình vận động, mô tả được. Trong tiếng Pháp, bàn tới khái niệm sống, có nhiều từ. Vivre = sống, động từ. La vie = sự sống, danh từ. Vivant = sống, tính từ hay động tính từ. Cách nói và viết: le vivant, dùng động tính từ như một danh từ, chỉ xuất hiện một cách phổ biến trong thế kỷ 20 thôi. Nó cưỡng lại khuynh hướng cố hữu danh từ hoá động từ của tiếng Pháp, biến quan-hệ-sống của con người với thế-giới thành quan-hệ "chết" của con người với… khái niệm![15] Nó ghi nhận một "bế tắc" của tư duy bằng ngôn ngữ Pháp thông thường[16]. Nó cũng chỉ cưỡng lại được một cách tương đối thôi: trong le vivant, về mặt hình thức, vivant có chức năng của một… danh từ. Đó là một danh từ tự phủ định chính mình trong tư cách ấy. Ôi biện chứng! Ôi nỗi đau ngôn từ!
Không dịch une histoire de l'hérédité thành một lịch sử của sự di truyền, vì "sự" di truyền cũng (là) một quá trình vận động, còn là một quá trình vận động quái đản: vừa khắt khe, do định trình gen (programme génétique) quyết định, vừa ngẫu nhiên! Bản thân định trình ấy lại tự tạo ra những công cụ để thực hiện chính nó và tự… thay đổi! Hơn thế, une ở đây có nghĩa une parmi d'autres, một trong những (lịch sử hay, đúng hơn, thuyết trình về…). Lịch sử bao gồm toàn bộ những sự kiện đã là. Thế thì chỉ có một lịch sử thôi, vĩnh viễn là nó như nó là. Ngược lại, cách hiểu những sự kiến ấy thì… vô vàn. Do đó mới có ý niệm: xuyên tạc lịch sử (falsifier l'histoire[17]). Vì thế mà trong lịch sử "kiến thức" của loài người, đã từng có nhiều cách hiểu khác nhau về khái niệm di truyền. Phải từ Mendel trở đi, mới bắt đầu có một cách hiểu có cơ sở khoa học, kiểm chứng được. Bản thân quyển sách của F. Jacob thuật lại và phân tích quá trình vận động ấy của tư duy. Đó là một trong những thuyết trình về… Thuyết trình ấy, có cơ sở khoa học, kiểm chứng được.
Với tư cách "một quá trình vận động, một hình thái tổ chức của vật chất", sinh giới chẳng khác gì vật giới. "Bất cứ" vật thể nào, dù nhỏ như hạt nguyên tử, cũng là một hình thái tổ chức của vật chất, cũng đang vận động. Người ta phân biệt vật giới với sinh giới vì người ta đã sớm linh cảm rằng sự vận động sống có những hình thái đặc thù không có trong sự vận động của vật thể phi sinh tính. Trong thú giới, có hai hình thái cơ bản đặc thù sau:
1/ Tự nó, thú vật chọn lựa những quan hệ của nó với thế giới để tái tạo tổ chức và sự vận động nội tại của chính nó, để tiếp tục… sống! Nói thế nghĩa là: thú vật là một thực thể có ý hướng. Ý hướng (intentionalité) không là tính đặc thù của con người, của ý thức (conscience), như Husserl, Sartre và Trần Đức Thảo tưởng. Nó là một đặc tính chung của thú giới.
2/ Thú vật giao tiếp với nhau để sinh đẻ, tái tạo ngoài nó những thú vật như nó, đồng giống.
Hai hình thái vận động ấy đều mang tính mục đích[18]. Chúng không hề có nội dung giá-trị (đạo đức, lý trí, v.v.), một loại quan-hệ chỉ có trong nhân-giới, khiến con người có thể giết nhau chỉ vì một lời nói, một niềm tin. Điều quan trọng ở đây: mục đích ấy là tái tạo cái đã có và, vì sự sống chỉ có thể đến từ sự sống, tồn tại nhờ sự sống: ăn sinh vật khác để sống. Như thế hai nét đặc thù của vận động có ý hướng này là: bảo thủ[19] và sát sinh. Rất tự-nhiên, dễ chấp nhận vì chính ta cũng là thú vật. Và, xin thú thật, ngày ngày ta sống như vậy.[20] Ta nên do dự khi chắp bút thăng hoa Sự Sống thành giá trị tối cao của con người. Đừng bao giờ quên tư tưởng của Hitler và những người theo nó, với những "lebensraum", "espace vital" khủng khiếp của nó.
Tính ý hướng đòi hỏi một hình thái ý thức về chính mình: thú vật phải biết phân biệt nó với thế giới chung quanh và, hơn thế, phải có khả năng cảm nhận sự hiện diện của nhiều thực thể khác nhau trong thế giới ấy[21], thì mới biết chọn lựa những quan hệ với thế giới cho phép nó tái tạo chính mình. Ý thức đó hình thành xuyên qua một loại quan hệ đặc thù của sinh giới: quan hệ nhục-cảm xuyên qua giác quan. Hình thái tổng hợp của những quan hệ này cộng với ký ức nghiệm sinh và văn hoá, gọi là trực giác cũng được.
Ngoài tính ý hướng ấy, trong văn học Tây Âu còn có một thứ "ý hướng" khác đã tràn ngập thơ văn, lý luận văn học và một đống môn khoa học tâm lý, xã hội, thậm chí lịch sử, dựa vào tư tưởng của Freud: Tiềm thức. Rất có thể, như Freud[22] đã từng mong ước, môn sinh học về óc não thời nay sẽ mang lại cho tiềm thức cơ sở sinh học của nó[23]:
"Tiềm-thức có một cơ sở vật-chất và sinh-học: toàn bộ cấu-trúc-nơron ghi-nhớ nghiệm-sinh của một con người. Những cấu-trúc ấy có thể không gắn liền với toàn bộ những cấu-trúc-nơron cần-thiết để cho phép ứng-xử có ý-thức mà chỉ gắn liền với một số cấu-trúc-nơron nào đó thôi. Trong trường hợp ấy, ký-ức kia vẫn tồn-tại, vẫn sống ở đâu đó trong óc ta, vẫn chi phối ứng-xử và hành-động của ta mà ta không biết. Cái ký-ức thiếu quan-hệ tổng-hợp mà hiện nay, vì ta còn dốt-nát, ta gọi là tiềm-thức, cái ký-ức bị dồn-nén kia là và không là ký-ức, nó là một ký-ức không nhớ mình nhưng không mất mình, một ký-ức bị lãng quên, một tiền-ký-ức[24].
Trong một số trường hợp, hoặc xuyên qua một quan-hệ đặc biệt với thế-giới, hoặc xuyên qua một suy-luận có ý-thức và, thường thường, xuyên qua sự kết-hợp của cả hai, con người có thể lặp lại một cách hoàn chỉnh những mắc nối cần-thiết giữa các cấu-trúc-nơron để tìm thấy lại lịch-sử của chính-mình, gánh vác nó, vượt nó, khiến nó nên lời. Là sản-phẩm của lịch-sử, nó tự-tái-tạo một cách có ý-thức – ở nó, do nó, cho mọi người – bằng cách đưa lịch-sử đó ra ánh sáng của tư-duy và ngôn-ngữ[25]. Qua hành-động ấy, nó nhân-hóa ký-ức âm u kia, nó tự-nhân-hóa. Nó là thực-thể khiến cho thế-giới này ngày càng đậm nhân-tính, do con người làm ra cho con người, thực-thể khiến – một cách có ý-thức – nhân-tính nhập thế-gian."
Tư tưởng của Darwin, với hai khái niệm tiến hoá và sự chọn lựa tự nhiên, mở đường cho sự hiểu biết sinh giới trong kích thước lịch sử của nó. Hiện nay, nhiều ngành khoa học khác nhau ngày ngày khiến cho sự hiểu biết ấy chắc chắn, vững vàng, phong phú hơn. Và… đắc dụng! Sự hiểu biết ấy đã khẳng định: mục đích của định trình gen của một loài vật là tái tạo chính nó "y như" nó. Nếu lịch sử vận động của sinh giới đã tạo ra nhiều hình thái sống khác nhau, nhiều loài vật khác nhau, ngược với mục đích của các định trình gen sẵn có, đó là vì:
1/ ngẫu nhiên.
Nhưng những sự kiện ngẫu nhiên, đột biến, cũng chỉ có tác dụng trong khung vận động của sự sống thôi. Phần sáng tạo trong quá trình tiến hoá sinh hoá học không xuất phát từ số không. Thực chất đó là làm cái mới với cái cũ. Chính là điều tôi gọi là "quá trình xào nấu phân tử"[26].
2/ sự uyển chuyển hầu như vô tận của định trình gen.
Bản thân sự uyển chuyển ấy dựa vào rất ít nhân tố: Đa số gen và protein là những loại hình ráp do lắp ghép một vài nguyên tố, một vài motif liên quan tới một địa bàn nhận diện. Số luợng những motif ấy giới hạn, một hay hai nghìn. Sự tổng hợp những motif ấy khiến cho protein có khả năng khác nhau vô tận. Sự tổng hợp của một vài motif đặc biệt tạo cho một protein những thuộc tính đặc thù của nó[27].
Nhưng ngược lại, mỗi nguyên tố ấy và một số tổng hợp cơ bản của chúng lại cực kỳ ổn định xuyên qua lịch sử phát triển của sinh giới: Ở con ruồi, đã hưởng một lịch sử gen lâu dài, người ta đã minh bạch vạch ra những gen đảm bảo, ngay trong quả trứng, phương thức cấu tạo những trục phôi thai tương lai của con vật và những gen quyết định định mệnh và hình thù của từng khúc. Mọi người đều kinh ngạc khi tìm thấy những gen ấy ở tất cả những con thú được quan sát: liên tiếp, con ếch, con giun, con chuột và con người. Chỉ cách đây mười lăm năm thôi, ai có thể tưởng tượng rằng những gen điều khiển quá trình cấu tạo cấu trúc của một con người cũng là những gen tiến hành điều ấy ở một con ruồi hay một con giun. Đành phải chấp nhận rằng những thú vật hiện có trên quả đất đều xuất phát từ một sinh thể đã sống cách đây sáu trăm triệu năm và đã có bộ gen này[28].
Sự hiểu biết ấy cũng đã khẳng định điều quan trọng này: khi chào đời, con người chưa có khả năng tư duy bằng ngôn ngữ. Nếu nó không được người khác dạy, quá một tuổi nào đó, nó mất luôn khả năng học nói: quá muộn, những cơ cấu tế bào não cho phép hiện thực khả năng ấy đã hụt thời cơ để hình thành trong đầu nó ở tuổi thơ, qua quá trình phát triển của óc não[29].
Học thuyết của Darwin và những kiến thức hiện đại về sinh giới cho ta ý thức rõ: trong tư cách một thú vật, ta "đồng chất" với mọi thú vật. Quan trọng hơn: ta không thể tiếp tục sống ngoài một sinh giới có đầy hình thái sống khác ta. Quan trọng hơn nữa: ta không thể nên người, làm người một mình được. Điều đó khuyến khích ta khiêm tốn, học tiếp cận sinh giới và chính ta một cách nhân bản: thận trọng, quý mến, che chở, bảo vệ mọi hình thái của sự sống không uy hiếp sự sống của chính ta hay của tha nhân. Qua đó, giá gì thú hoá nhân giới, ta nhân hoá chính mình và ta nhân hoá quan hệ của ta với sinh giới. Điều ấy không thuộc lĩnh vực sinh học nữa. Nó thuộc lĩnh vực văn hoá, trong đó khoa học chỉ là một bộ phận, tuy rất cơ bản.
Có nhà văn đã từng thành danh nhờ ý tưởng bất hủ này: so sánh thú vật với con người là sỉ nhục thú vật[30]. Đằng sau câu ấy, có ý này: bình thường thú vật không độc ác như con người. Nó giết để ăn và ngừng giết ngay khi đã no trong khi đó con người có thể giết, kể cả con người, để… vui chơi. Nó không ăn thịt đồng loại trong khi đó con người thì cứ thoải mái, có khi với nội dung sau, trong truyện ngắn Qua sông của Cung Tích Biền:
Một hôm bà mẹ nói – đúng hơn là một bộ xương nói:
- Nếu tôi chết, rất mong mình và các con hãy ăn thịt tôi để sống qua ngày.
Liêu cắn môi, rít qua kẽ răng:
- Đừng nói điều vô đạo.
Bà mẹ nghiêm chỉnh, nói lời nguyện cầu; như một sấm truyền đầy cảm ứng thần linh, như máu trong mẹ nói:
- Sao lại vô đạo? Tôi là vũ trụ tạo ra chúng. Lúc nằm trong bụng tôi, chúng chẳng từng hít máu tôi, thở trong tôi, ăn hút tủy xương tôi đó sao? Khi là bào thai lại hoang vu ăn thịt người, lúc thành người lại mang đạo đức ra trá hình đối với những dâng hiến cuối cùng.
Để? để tiếp tục làm cái việc muôn đời cho muôn người.
Con người, đương nhiên là một vật thể, một hình thái tổ chức của vật chất. Nó cũng là một con thú, đã sống phải ăn, được ăn thì sống, hết ăn thì chết. Và cuối cùng, đã sống, phải chết[31]. Phải chăng vì vậy mà trong lịch sử phát triển của nhân giới, con người đã liên miên gán nhân tính đặc thù của mình cho vật giới và sinh giới, gán cho chúng những giá trị tinh thần chỉ có trong nhân giới thôi? Ngày nay, nhiều người muốn dựa vào sinh học để hiểu và giải thích con người. Họ có lý, trong giới hạn này: hiểu biết và giải thích con người trong tư cách thú vật của nó.
Ngoài ra, những kiến thức về sinh giới và những khái niệm biểu hiện chúng không là những thuộc tính của sự sống. Nó là sự hiểu biết hiện nay của con người về sự sống, thể hiện bằng ngôn ngữ. Trong sự hiểu biết ấy, chưa có bao nhiêu điều giúp ta hiểu biết chính ta trong tư cách người[32]. Ta biết chắc: không có tư duy độc lập với một sinh thể, không có một sinh thể độc lập với vật thể. Nhưng nhịp cầu nối liền vật-giới với sinh-giới, sinh-giới với nhân-giới, hôm nay vẫn mù mịt. Ta vẫn phải tìm hiểu và suy luận từng thế giới một trong tính đặc thù của nó, với những khái niệm thích ứng, ta chưa thể suy diễn thế giới này từ thế giới kia ra được. Vì thế, ta nên tránh lạm dụng tính chất hàm hồ của ngôn từ hiện nay của ta để xào xáo những vấn đề rất khác nhau.
Trong cả ba thế giới, tất cả đều động, điều duy nhất hiểu được không là thực-thể gì gì đó, như Kant đã khuyên ta, mà là những quan-hệ tạo ra những thực thể tạm thời ổn định đối với nhãn quan rất người, rất giới hạn của ta.
Trong vật-giới, chỉ có quan-hệ về lượng thôi, có thể "đo đếm" được[33] và biểu hiện được bằng phương trình toán. Trong những phương trình ấy, có độ dài của làn sóng, không có màu sắc, âm thanh. Không có nhục cảm.
Sinh-giới vận động trên cơ sở đó[34], nhưng có thêm quan hệ về chất[35], quan hệ nhục-cảm. Trong sinh giới có màu sắc và âm thanh, có nóng có lạnh, có đau có sướng. Et tutti quanti.
Nhân-giới vận động trên cơ sở hai thế giới kia, nhưng có thêm tính đặc thù này: đó là hình thái vận động của một thực thể có ý thức, có khả năng nhớ và hiểu biết vô tận, vượt sự sống của riêng nó, có những giá trị thuần nhân tính: đúng–sai, đẹp–xấu, tốt–tồi, tử tế – lưu manh, đáng yêu – đáng ghét, et tutti quanti, tất cả thể hiện bằng ngôn ngữ. Ngôn ngữ ấy có hình thái tồn tại độc lập với thân xác của con người và khả năng tái sinh trong đầu người khác. Nhờ ngôn ngữ, nhất là dưới hình thái viết, nhân loại đã tích lũy được nghiệm sinh, kiến thức, những giá trị đạo đức và nghệ thuật, truyền lại cho nhau từ thế hệ này qua thế hệ khác.
Con người là một con vật văn hoá ở đó. Trong tư cách ấy, nó nên người nhờ tha nhân, với ngôn ngữ và ý tưởng của người khác, do ngôn ngữ của người đời tải vào đầu nó. Nhưng nó cũng là một sinh vật cá thể, chẳng giống ai. Quan-hệ của nó, hôm nay, với thế-giới luôn luôn thay đổi này, cũng là quan-hệ vừa quá cũ kĩ vừa cực mới của người đời xưa với thế giới của người đời nay – xuyên qua chính nó! Vì thế nó có khả năng đặt lại câu hỏi về chính mình trong mọi lĩnh vực của tư duy, sáng tạo những kiến thức và giá trị mới cho bản thân nó và người đời, khiến xã hội phải thay đổi. Từ từ ôn hoà hay bạo liệt đột biến thì tuỳ… những ai?
Điều ấy có nghĩa:
a/ trí tuệ và nhân cách của ta cắm sâu vào lịch sử của loài người, trước hết những cộng đồng văn hoá khai sinh ra ta, và có khả năng ù lì hay phát triển vô tận cho tới khi loài người tiêu vong.
b/ xã hội rất có thể ít nhiều quay về thú giới chỉ nội vài thế hệ thôi nếu thế hệ trước chẳng còn bao nhiêu kiến thức, trí tuệ và giá trị đáng kể để truyền lại cho thế hệ sau.
c/ xã hội có thể phát triển nhanh, độc đáo khi có tự do tư duy và ngôn luận.
Trên cơ sở ấy, có lúc nó điên điên, sáng tác nghệ thuật để lưu lại ở đời, có khi hàng thế kỷ, một nỗi đam mê quái đản: yêu. Cứ đọc Tristan và Yzeut, Roméo và Juliette thì thấy. Con của thú "biết" nhảy, con của người biết yêu.
Ta vốn là thú. Ta phải học làm người mới nên người được. Bài học đó, hiện nay, không thể tìm được trong sinh giới và những kiến thức của ta về sinh giới, dù là kiến thức của bác học đích thực.[36]
Tìm ở đâu là một câu chuyện khác.
[1] L'Éternel.
[2] Sinh giới mênh mông, bao gồm thảo giới (monde végétal) và thú giới (monde animal). Thú giới cũng lại mông mênh, bao gồm những vi khuẩn tí ti cho tới con người. Trong bài này, nói chung, ta giới hạn sinh vật và thú vật theo nghĩa thông dụng: những thú vật gần ta nhất, chí ít có một hệ thần kinh (système nerveux) dù thô sơ.
[3] Trong bài này, những khái niệm viết một cách hơi khác thường, giá-trị thay vì giá trị, là những khái niệm riêng đã được định nghĩa trong quyển Tư Duy Tự Do, nxb Đà Nẵng, 2006. Xin lỗi độc giả: tôi không thể lải nhải lại mãi những định nghĩa ấy, chết người ta.
[4] đưa nó vào một hệ suy luận nhất quán về mặt hình thức.
[5] … car moi, l'Éternel, ton Dieu, je suis un Dieu jaloux, qui punis l'iniquité des pères sur les enfants jusqu'à la troisième et à la quatrième génération de ceux qui me haïssent, et qui fais miséricorde jusqu'en mille générations à ceux qui m'aiment et qui gardent mes commandements.
… vì ta, Đấng Vĩnh Cửu, Chúa của ngươi, ta là một vị Chúa ghen tuông, ta sẽ trừng phạt sự đồi bại của những người cha tới tận ba bốn đời con cháu của những kẻ căm ghét ta, và ta sẽ khoan dung cả nghìn thế hệ cho những kẻ yêu ta và duy trì mệnh lệnh của ta.
Cựu ước.
[6] tạm dịch chữ nghĩa thôi: Quốc tế duy bối cảnh. Raoul Vaneigem tham gia: 1961-1970. Năm 1970, bị Guy Debord trục xuất.
[7] le cherche midi éditeur, Paris, 1996.
[8] Chí ít, niềm tin này đã khiến dân chúng bớt khổ trong suốt chục thế kỷ phong kiến ở Pháp: Chúa Nhật thì cấm lãnh chúa đánh nhau và giết người! Ngày nay, suốt tuần, cạnh tranh nhau không thương tiếc, kiếm tiền túi bụi với bất cứ giá nào, rồi ngày Chúa Nhật, đi nhà thờ nghe nhạc thánh, xả hơi, không là điều dở.
[9] Le malheur est qu'il est particulièrement difficile, sinon impossible, de définir la vie.
Khốn thay, định nghĩa sự sống là điều cực khó, nếu không nói là bất khả thi.
Texte de la 1èreconférence de l'Université de tous les savoirs réalisée le 1erjanvier 2000 par François Jacob. [Nobel y khoa]. Sau đây, mỗi lần trích văn bản này, tôi chỉ ghi [François Jacob] cho gọn.
[10] En réalité la vie est un processus, une organisation de la matière. [François Jacob]
[11]Anti-Dühring, Engels, Éditions Sociales, 1973, tr.113. PHĐ nhấn mạnh.
[12]Anti-Dühring, Engels, Éditions Sociales, 1973, tr.114.
[13] Nxb Gallimard, 1970.
[14] Engels và Marx quý trọng học thuyết của Darwin ngay từ lúc nó mới xuất hiện. Engels còn so sánh Tư bản luận với Nguồn gốc các loài. Và Marx đã từng viết: Đây là quyển sách chứa đựng nền tảng, về mặt lịch sử của tự nhiện, cho những ý tưởng của chúng ta. (thư cho Engels, 19/12/1860):
http: //www.cmaq.net/fr/node/32454.
Về "định nghĩa" trên, Engels nhận định: đó chỉ là quan điểm trừu tượng nhất về sự sống. Muốn thực sự hiểu sự sống là gì, trước hết phải lần lượt nghiên cứu tất cả những hình thái vận động cụ thể của nó. "Biện chứng duy vật" kiểu Marx và Engels nghĩa là thế. Vì thế ông tránh không tán liều về biện chứng của sự sống:
Thư của Engels cho Marx, ngày 30 tháng 5 năm 1873:
4. L'organisme. Sur ce point, je ne me hasarderai pour l'instant à aucune dialectique .
4. Sinh thể. Trên vấn đề này, hiện nay, tôi không liều bất cứ suy luận biện chứng nào.
http: //classiques.uqac.ca/classiques/Engels_friedrich/dialectique/preface.html
Ngày nay, người ta đang tiến hành những nghiên cứu ấy như người ta đã từng tìm hiểu hầu hết những hình thái vận động cụ thể của vật chất trong 3-4 thế kỷ vừa qua.
[15] Như Goethe đã từng nói đâu đó: “Mọi lý thuyết đều màu xám. Chỉ cây đời là mãi mãi xanh tươi”.
[16] Trong lý luận văn học, thay vì nhà văn người ta đã tạo ra: l'écrivant, kẻ đang viết.
[17] Ai thích dùng khái niệm falsifiabilité hay réfutabilité của Karl Popper để biến môn lịch sự thành một môn "khoa học", nên quan tâm đến vấn đề này. Lịch sử của quá trình phát triển kiến thức vật lý, sinh học, v.v. rất khác lịch sử của quá trình phát triển các xã hội loài người, tuy hai lịch sử ấy không thể biệt lập được.
[18] but, fin, projet, dessein, objectif…
[19] L'être vivant représente bien l'exécution d'un dessein, mais qu'aucune intelligence n'a conçu. Il tend vers un but, mais qu'aucune volonté n'a choisi. Ce but, c'est de préparer un programme identique pour la génération suivante. C'est de se reproduire.
Sinh thể đúng là thể hiện một ý đồ, nhưng không do trí tuệ nào thai nghén. Nó nhắm một mục đích, nhưng không do ý chí nào đã lựa chọn. Mục đích ấy là chuẩn bị một dịnh trình y hệt cho thế hệ sau. Là tự tái tạo.
La logique du vivant, François Jacob, Tel Gallimard, 1970, tr.10.
[20] Rất có thể nghiệm sinh này là một trong những cơ sở khiến người đời tin vào Sự trở lại vĩnh cửu (Éternel Retour) đã tràn ngập thơ văn và các hệ tư tưởng. Ngày nay, ngay ở mức vật lý thôi, người ta đã bắt đầu quen quen với quan điểm rằng vũ trụ đang phềnh nở, không trở lại cái gì cả, dù ngày mai, mặt trời sẽ mọc lại.
[21] La conscience est toujours conscience de quelque chose. Sartre, ý của Husserl. Ý thức luôn luôn là ý thức về một cái gì. Do đó, nó không là cái mà nó ý thức. Khổ thay, con người lại có ý thức về… chính mình! Vậy nó không thể là… mình! Nội dung cơ bản của L'Être et le Néant, Thực-thể và Hư-Vô ở đó.
[22] xuất thân là bác sĩ.
[23] Tư Duy Tự Do, PHĐ, nxb Đà Nẵng, 2006
[24]Ta thấy em trong tiền kiếp dưới mặt trời lẻ loi. Trịnh Công Sơn. Người không tin có tiền kiếp nghe vẫn mủi lòng!
[25] Proust bỏ ra nhiều năm của đời mình, viết hàng nghìn trang sách để cuối cùng tìm lại được mùi vị của chiếc bánh mađơlen trong tuổi thơ. Ông đã không sống thừa. Thú vị ta cảm-nhận khi đọc ông hôm nay chứng nhận điều ấy.
[26] La part créative de l'évolution biochimique ne se fait pas à partir de rien. Elle consiste à faire du neuf avec du vieux. C'est ce que j'ai appelé le "bricolage moléculaire". [François Jacob]
[27] Gènes et protéines sont pour la plupart des sortes de mosaïques formées par l'assemblage de quelques éléments, de quelques motifs portant chacun un site de reconnaissance. Ces motifs existent en nombre limité, mille ou deux mille. C'est la combinatoire de ces motifs qui donne aux protéines leur infini variété. C'est la combinaison de quelques motifs particuliers qui donne à une protéine ses propriétés spécifiques. [François Jacob]
[28] Chez la mouche, qui jouit d'un long passé génétique, ont été mis en évidence les gènes qui assurent, dans l'oeuf, la mise en place des axes du futur embryon, puis ceux qui déterminent le destin et la forme de chacun de ces segments. A la stupéfaction générale, ces mêmes gènes ont été retrouvés chez tous les animaux examinés: coup sur coup, grenouille, ver, souris et homme. Qui eut dit, il y a encore quinze ans, que les gènes qui mettent en place le plan d'un être humain sont les mêmes que ceux fonctionnant chez une mouche ou un ver. Il faut admettre que tous les animaux existant aujourd'hui sur cette terre descendent d'un même organisme ayant vécu il y a six cent millions d'années et possédant déjà cette batterie de gènes. [François Jacob]
[29] Cuối đời, Trần Đức Thảo có nhận định này: trong quá trình học làm người của đứa trẻ (0-6 tuổi), con người phải lập lại, ngay trong cơ thể và óc não của nó, một cách cấp tốc, toàn bộ quá trình lịch sử đã biến con thú thành người. Cứ nhìn trẻ con học đứng, học đi và học nói, thấy liền!
[30] "Nói như thế, nhà văn của ta đánh giá con người theo “quan-điểm” của thú-vật. Chàng không biết rằng thú-vật không có “quan-điểm”. Chàng quên rằng con người, khác thú-vật ở đó, là sinh-vật duy-nhất biết nuôi dưỡng kỷ-niệm về người đã chết, biết giết người vì những lý-do khác hơn là sự-sống-còn: với tư-cách người, nó có một điều gì quý giá hơn cả sự-sống của chính nó và, khi cần-thiết, nó chấp nhận giết người hay chấp nhận chết để bảo vệ điều ấy, để đảm bảo cho điều ấy tồn-tại vượt qua sự-sống-còn của chính-mình. Điều ấy là văn-hóa. […] Và chính văn-hóa cho phép nhà văn của ta gào lên câu ấy!", Tư Duy Tự Do, PHĐ, nxb Đà Nẵng, 2006.
[31] Vie et mort . Dès maintenant, aucune physiologie ne passe pour scientifique, qui ne conçoive la mort comme moment essentiel de la vie (Note, HEGEL: Encyclopédie, I, p. 152-153), qui ne comprenne la négation de la vie comme essentiellement contenue dans la vie elle-même, de sorte que celle-ci est toujours pensée en relation avec son résultat nécessaire, qui est constamment en elle à l'état de germe, la mort. La conception dialectique de la vie n'est rien d’autre. Mais pour quiconque a bien compris cela, c'en est fini de tout le bavardage sur l'immortalité de l'âme. Ou bien la mort est décomposition de l'organisme, qui ne laisse rien derrière lui que les éléments chimiques composant sa substance, ou bien elle laisse un principe de vie, plus ou moins identique à l'âme, qui survit à tous les organismes vivants et non pas seulement à l'homme. Il suffit donc ici d'élucider simplement, à l'aide de la dialectique, la nature de la vie et de la mort pour éliminer une antique superstition. Vivre c'est mourir.
Sống và chết. Ngay bây giờ, không có một học thuyết sinh lý học nào đáng gọi là khoa học mà không quan niệm cái chết như một thời điểm cơ bản trong sự sống (Ghi chú, HEGEL: Encyclopédie, I, p. 152-153), mà không hiểu rằng phủ định sự sống, cơ bản ở ngay trong chính sự sống, do đó mà sự sống luôn luôn được ý thức trong quan hệ với kết quả tất yếu của nó, kết quả luôn luôn tồn tải ở nó dưới hình thái mầm mống, cái chết. Quan điểm biện chứng về sự sống chẳng là gì khác hơn. Nhưng ai đã hiểu rõ điều ấy, chẳng còn tin được những tán dóc về tính vĩnh cửu của linh hồn. Hoặc cái chết là sự tan rã của sinh thể, không để lại gì ngoài những nguyên tố hoá học tạo ra nó, hoặc nó để lại một nguyên thể của sự sống, ít nhiều giống như linh hồn, sống vượt qua tất cả những sinh thể chứ không chỉ vượt sự sống của con người thôi. Ở đây, chỉ cần vạch rõ, bằng tư duy biện chứng, bản chất của sự sống và sự chết để loại bỏ một niềm tin dị đoan cổ xưa. Sống là chết.
Engels, Dialectique de la nature.
http: //classiques.uqac.ca/classiques/Engels_friedrich/dialectique/engels_dialectique_nature.pdf
Bây giờ thì ai cũng biết: định trình gen không chỉ quyết định quá trình sống của sinh vật, nó còn quyết định thời điểm chết của nó.
[32] Lĩnh vực tiên phong trong vấn đề này: những khoa học về sự hiểu biết (sciences cognitives), đặc biệt bộ phận nghiên cứu những quá trình hình thành và vận động của óc não, ngày nay kiểm chứng được, trong quan hệ tri-thức và giá-trị của con người với thế-giới (Chân Thiện Mỹ chẳng hạn) mang lại nhiều giả thuyết cực lý thú. Coi Biologique de la conscience của Gerald Edelman và L'homme neuronal của J-P Changeux. Theo tôi, thế nào cũng có ngày nó vừa khẳng định được một cách hợp lý thể-thống-nhất ba-chiều-kích ở con người (vật-thể, sinh-thể, trí-thể), vừa dẹp vô vàn thành kiến về Sự sống và Tinh thần.
[33] Ở đây, ta không bàn tới những vấn đề lôi thôi trong vật lý lượng tử (xin coi Kỷ yếu Max Planck): không thể đo đếm được tất cả cùng một lúc nhưng vẫn tính toán được những gì cần thiết cho hành động hữu hiệu của con người.
[34] Giữa thế kỷ này, một sự thay đổi trong cách tiếp cận những sinh thể xuất hiện. Sự thay đổi ấy tương ứng với sự chào đời của ngành sinh học phân tử, nó xuất phát từ một ý tưởng mà những kiểm nghiệm sau đó mới khẳng định. Ý tuởng là những đặc tính của những sinh thể nhất thiết phải được giải thích bằng cấu trúc và những tương tác giữa những phân tử tạo ra nó. Quan điểm ấy do một nhóm nhà vật lý, nhất là Bernal, Niels Bohr, Delbrück, Schrödinger đưa ra, họ tin rằng mọi giải thích sinh học đều phải có một cơ sở phân tử. Dù phải tìm ra những quy luật mới tuy không thoát được vật lý nhưng chỉ có thể khám phá ra trong những sinh thể. Điều ấy, tới nay, chưa ai đã từng phát hiện.
Au milieu de ce siècle, survint un changement nouveau dans la manière de considérer les organismes vivants. Cette transformation, qui correspondait à la naissance de la biologie moléculaire, est partie d'une idée que l'expérimentation est venue étayer seulement après coup. L'idée était que les propriétés des êtres vivants doivent nécessairement s'expliquer par la structure et les interactions des molécules qui les composent. Cette conception était due à un groupe de physiciens notamment Bernal, Niels Bohr, Delbrück, Schrödinger pour qui toute explication biologique devait avoir une base moléculaire. Quitte à trouver des lois nouvelles qui, sans échapper à la physique, auraient pu n'être découvertes que chez les êtres vivants. Ce qui, jusqu'à ce jour n'a pas été observé. [François Jacob]
[35] Qualité, định nghĩa của tôi trong Penser librement hay Tư duy tự do, nxb Đà Nẵng, 2006.
[36] Cứ đọc L'homme cet inconnu của Alexis Carrel, Nobel y khoa 1912, thì thấy. Kinh hoàng!

markdown:
Tu ne tueras point!
Câu văn đẹp, thừa tình, tối nghĩa. Đúng hơn, không có nghĩa. Thực chất, đó là một câu thơ. Như nhiều câu thơ trứ danh, nội dung nó "mở". Ở đây, nó hoàn toàn mở: nó mơ hồ. Chỉ thêm một ý, nó sẽ có nghĩa liền nhưng câu thơ biến ngay thành một lời nói tầm thường, một mệnh lệnh bất khả thi:
*a. Ngươi sẽ không giết người.*
Đương nhiên phải thế. Trong mọi cộng đồng người từ muôn thuở, giết người là cấm lệnh đầu tiên và sự trừng phạt cuối cùng.
Tuy vậy, người ở đây có nghĩa giới hạn: người cùng cộng đồng.
Trong Cựu Ước, dân của Đấng Vĩnh Cửu[1] giết người của những cộng đồng khác sành sỏi và khốc liệt chẳng thua ai.
**Rất đẹp nhưng bất khả thi. Không ai sống được nhờ ăn sỏi đá. Không "ăn thịt" thú còn được, nhưng vẫn phải ăn cỏ cây, hoa quả, ngũ cốc. Đó cũng là những hình thái của sự sống.** *b. Mở rộng cõi từ bi theo kiểu Phật: ngươi sẽ không sát sinh.*
Đây có vẻ là một quy luật trong thú giới[2]: để sống, nhiều loài thú vật phải ăn thịt nhau. Gọi đó là luật rừng, rất đúng: nó tự-nhiên[3], nó…. khoa học! Ta tưởng con giun sống nhờ ăn đất vì bụng nó đầy bùn. Nhưng trong bùn đó có biết bao tế bào sống của đủ thứ sinh vật. Nhờ chúng mà khi ta cắt đôi con giun, nó biết… đổ máu. Chưa ai biến được bùn tinh khiết thành máu.
Tại sao lại phải thế? Ta không biết. Đó là nỗi đau đặc thù của một loại sinh vật quái đản, con người: nó không chịu đựng được lâu những điều nó không hiểu được.
Điều ta không hiểu được, để tạm "hiểu"[4] nó, ta thần thánh hoá nó bằng Ngôn Từ: Sự Sống, và thờ nó. Ta thờ mảnh tăm tối của chính mình dưới hình thái sán lạn của một ngôn từ viết hoa: Sự Thật, Niềm Tin, … dĩ nhiên phải tuyệt đối. Định nghĩa cơ bản của khái niệm tha hoá (aliénation) của Marx là thế. Chỉ mấy anh trí thức lôi thôi mới tiếp tục thắc mắc quằn quại với những cấu hỏi dấm dớ: sự sống là gì?
Thuở xa xưa, người ta tạc tượng dương vật (lingam) và âm hộ (yoni) để thờ: đó là nguồn gốc của Sự Sống. Từ ấy Sự Sống đã là và vẫn là giá trị tối cao của nhiều tôn giáo, nhiều tư tưởng, nhiều nhà thơ, nhà văn. Trên nó, chỉ còn kẻ tạo ra Sự Sống: Đấng Tối Cao.
Nhưng nhân giới có quá nhiều Đấng Tối Cao. Những Ngài ấy lại hay có máu ghen, ham độc quyền[5], lắm lúc đến khát máu, chẳng coi sự sống của ai khác dân mình ra gì cả.
Người đời thường thì ít ai biết đến tất cả các Ngài để có thể so sánh và lựa chọn. Và cũng ít ai có thời giờ tìm hiểu các Ngài. Nói chung chẳng mấy ai lựa chọn tôn giáo của mình. Cha mẹ đã gài nó trong đầu và trong lòng mình ngay từ thời thơ ấu khi mình chưa có khả năng lựa chọn một cách có ý thức bất cứ giá-trị nào.
Ngược lại, Sự Sống thì ai mà chẳng biết, vì ai cũng sợ chết, ai cũng ngại giết người. Nhưng cũng chẳng mấy ai mất thời giờ suy nghĩ về nó. Suy nghĩ về cái gì? Con người chỉ quan tâm, suy ngẫm tới Sự Sống khi nó phải giết người hoặc phải đối diện với khả năng chết của chính mình hay người thân.
Phải chăng vì thế mà trong những thời điểm khủng hoảng tư tưởng của những nền văn minh, Sự Sống trở thành giá trị tối cao và giải đáp cuối cùng cho mọi chuyện ở nhiều nhà văn và triết gia?
Một thí dụ khá nổi tiếng tại Pháp và Bỉ, những năm 60-70: Raoul Vaneigem, trong trường phái Internationale situationiste[6]. Năm 1996, ông công bố quyển Nous qui désirons sans fin[7] (Chúng ta, những kẻ khao khát bất tận). Đọc nó, có thể toát mồ hôi hột. Một bản trường ca vinh danh Sự Sống. Văn phong, khỏi nói. Thỉnh thoảng phát thèm mình viết được một câu văn Pháp "hay" đến thế! Nhưng đọc đi đọc lại, suy nghĩ nát óc, cũng chẳng thể nào đoán mò được rằng, đối với ông, Sự Sống là gì, nên như thế nào, để làm gì, để đi tới đâu, với ai, cho ai, et tutti quanti – để khi buông tay thở dài từ giã nó, ta mỉm cười toại nguyện: ta đã không sống thừa. Ngoài chất thơ của ngôn từ (thua xa Nietzsche), chẳng có gì giúp tôi… "sống", ở đời này, với con người đời nay.
Xưa kia, nhiều tôn giáo và triết gia đã khẳng định được mình nhờ niềm tin của thiên hạ: linh hồn của vũ trụ (Đấng Tối Cao) hay kiến thức duy nhất đúng về vũ trụ (triết gia, các vị thánh). Khoa học vật lý đã ít nhiều cho họ nghỉ hưu, ít nhất trong lĩnh vực này. Nhưng từ thuở Giordano Bruno bị thiêu sống (1600) tới nay, đã phải mất hơn… 400 năm! Ngay hôm nay, vẫn còn không ít hậu duệ của Chúa tin rằng thế giới này đã được Chúa tạo ra như nó là nội trong 6 ngày. Ngày thứ 7, Ngài xả hơi, khiến chính giới Pháp ngày nay tranh luận túi bụi về chuyện cho hay không cho phép buôn bán ngày Chúa Nhật[8]! Ở Mỹ có đại học cấm giảng dạy học thuyết của Darwin.
Dường như những nhà văn, nhà tư tưởng và triết gia đã dùng Sự Sống làm cột trụ giá trị và trí tuệ cho ý tưởng của mình đang hay sắp phải đương đầu với nguy cơ nghỉ hưu. Từ nửa thế kỷ nay, sinh học đang bào mòn tất cả những niềm tin hão về Sự Sống.
Ba nhát chém chí mạng:
a/ không ai định nghĩa được sự sống là gì.[9]
Vậy ai muốn tán gì về nó thì tán, có chút văn phong tràn trề nhục cảm và thần bí càng hay, sẽ có người tin, thậm chí yêu yêu điên người, có khi mê mệt thí mạng.
Nhưng đừng bao giờ đem kiến thức khoa học ra để lòe đời. Hết ăn tiền rồi.
b/ không có Sự Sống biệt lập, Sống không có ngoài vật giới. Nó là một quá trình vận động của một cấu trúc vật chất. "Thực ra sự sống là một quá trình vận động, một hình thái tổ chức của vật chất.[10]"
Quan điểm này của F. Jacob, cơ bản mà nói, có khác gì "định nghĩa" của Engels về "sự sống"? Còn chưa đầy đủ và chính xác bằng:
“Sự sống là hình thái tồn tại của những cơ thể cấu tạo bằng anbimun, và hình thái tồn tại đó cơ bản thể hiện qua sự tái thiết liên tục, do chính chúng, cơ cấu hóa học của chúng[11].”
“Như thế, sự sống, hình thái tồn tại của những cơ thể cấu tạo bằng anbimun, biểu hiện trước nhất như sau: sinh vật luôn luôn vừa là chính mình vừa là khác mình[12].”
Cứ như thơ của Verlaine! (sống cùng thời với Engels):
Mon Rêve familier
Je fais souvent ce rêve étrange et pénétrant
D'une femme inconnue, et que j'aime, et qui m'aime,
Et qui n'est, chaque fois, ni tout à fait la même
Ni tout à fait une autre, et m'aime et me comprend.
Giấc Mơ thân thuộc của tôi
Tôi hay mơ một giấc mơ lạ lùng thấm thía
Mơ tới một người đàn bà xa lạ, mà tôi yêu, mà yêu tôi,
Mà, mỗi lần, không hẳn là mình
Cũng không hẳn là người khác, và yêu tôi và hiểu tôi.
Thỉnh thoảng nhà thơ bất hủ nhạy bén không thua triết gia lỗi lạc!
Vui chơi chữ nghĩa tí thôi: cấu một hai câu của tác giả này để "bình luận" về tác giả kia, vì đọc toàn bộ bài phát biểu của F. Jacob và quyển La logique du vivant, une histoire de l'hérédité[13], tạm dịch: Lôgích của quá trình sống, một cách hiểu khái niệm di truyền trong lịch sử kiến thức của người đời, thì thấy quan điểm của F. Jacob đồng nhất với quan điểm của Engels, nhưng phong phú, cụ thể hơn, với đầy kiến thức mà loài người đã đạt được trong thế kỷ 20, tuy không có kiến thức nào vượt qua tầm nhìn tổng quát của Darwin (chính Jacob công nhận) và Engels cả[14].
Và mời bạn đọc giải lao một khắc với chuyện dịch thuật, không còn là văn chương văn gừng nữa, mà là dịch ý tưởng của người khác.
La logique du vivant: không dịch thành Lôgích của sự sống, nghe rất bùi tai nhưng sai. Vì chính tác giả khẳng định: sự sống không là gì cả, không định nghĩa được, nó (là) một quá trình vận động, mô tả được. Trong tiếng Pháp, bàn tới khái niệm sống, có nhiều từ. Vivre = sống, động từ. La vie = sự sống, danh từ. Vivant = sống, tính từ hay động tính từ. Cách nói và viết: le vivant, dùng động tính từ như một danh từ, chỉ xuất hiện một cách phổ biến trong thế kỷ 20 thôi. Nó cưỡng lại khuynh hướng cố hữu danh từ hoá động từ của tiếng Pháp, biến quan-hệ-sống của con người với thế-giới thành quan-hệ "chết" của con người với… khái niệm![15] Nó ghi nhận một "bế tắc" của tư duy bằng ngôn ngữ Pháp thông thường[16]. Nó cũng chỉ cưỡng lại được một cách tương đối thôi: trong le vivant, về mặt hình thức, vivant có chức năng của một… danh từ. Đó là một danh từ tự phủ định chính mình trong tư cách ấy. Ôi biện chứng! Ôi nỗi đau ngôn từ!
Không dịch une histoire de l'hérédité thành một lịch sử của sự di truyền, vì "sự" di truyền cũng (là) một quá trình vận động, còn là một quá trình vận động quái đản: vừa khắt khe, do định trình gen (programme génétique) quyết định, vừa ngẫu nhiên! Bản thân định trình ấy lại tự tạo ra những công cụ để thực hiện chính nó và tự… thay đổi! Hơn thế, une ở đây có nghĩa une parmi d'autres, một trong những (lịch sử hay, đúng hơn, thuyết trình về…). Lịch sử bao gồm toàn bộ những sự kiện đã là. Thế thì chỉ có một lịch sử thôi, vĩnh viễn là nó như nó là. Ngược lại, cách hiểu những sự kiến ấy thì… vô vàn. Do đó mới có ý niệm: xuyên tạc lịch sử (falsifier l'histoire[17]). Vì thế mà trong lịch sử "kiến thức" của loài người, đã từng có nhiều cách hiểu khác nhau về khái niệm di truyền. Phải từ Mendel trở đi, mới bắt đầu có một cách hiểu có cơ sở khoa học, kiểm chứng được. Bản thân quyển sách của F. Jacob thuật lại và phân tích quá trình vận động ấy của tư duy. Đó là một trong những thuyết trình về… Thuyết trình ấy, có cơ sở khoa học, kiểm chứng được.
Với tư cách "một quá trình vận động, một hình thái tổ chức của vật chất", sinh giới chẳng khác gì vật giới. "Bất cứ" vật thể nào, dù nhỏ như hạt nguyên tử, cũng là một hình thái tổ chức của vật chất, cũng đang vận động. Người ta phân biệt vật giới với sinh giới vì người ta đã sớm linh cảm rằng sự vận động sống có những hình thái đặc thù không có trong sự vận động của vật thể phi sinh tính. Trong thú giới, có hai hình thái cơ bản đặc thù sau:
1/ Tự nó, thú vật chọn lựa những quan hệ của nó với thế giới để tái tạo tổ chức và sự vận động nội tại của chính nó, để tiếp tục… sống! Nói thế nghĩa là: thú vật là một thực thể có ý hướng. Ý hướng (intentionalité) không là tính đặc thù của con người, của ý thức (conscience), như Husserl, Sartre và Trần Đức Thảo tưởng. Nó là một đặc tính chung của thú giới.
2/ Thú vật giao tiếp với nhau để sinh đẻ, tái tạo ngoài nó những thú vật như nó, đồng giống.
Hai hình thái vận động ấy đều mang tính mục đích[18]. Chúng không hề có nội dung giá-trị (đạo đức, lý trí, v.v.), một loại quan-hệ chỉ có trong nhân-giới, khiến con người có thể giết nhau chỉ vì một lời nói, một niềm tin. Điều quan trọng ở đây: mục đích ấy là tái tạo cái đã có và, vì sự sống chỉ có thể đến từ sự sống, tồn tại nhờ sự sống: ăn sinh vật khác để sống. Như thế hai nét đặc thù của vận động có ý hướng này là: bảo thủ[19] và sát sinh. Rất tự-nhiên, dễ chấp nhận vì chính ta cũng là thú vật. Và, xin thú thật, ngày ngày ta sống như vậy.[20] Ta nên do dự khi chắp bút thăng hoa Sự Sống thành giá trị tối cao của con người. Đừng bao giờ quên tư tưởng của Hitler và những người theo nó, với những "lebensraum", "espace vital" khủng khiếp của nó.
Tính ý hướng đòi hỏi một hình thái ý thức về chính mình: thú vật phải biết phân biệt nó với thế giới chung quanh và, hơn thế, phải có khả năng cảm nhận sự hiện diện của nhiều thực thể khác nhau trong thế giới ấy[21], thì mới biết chọn lựa những quan hệ với thế giới cho phép nó tái tạo chính mình. Ý thức đó hình thành xuyên qua một loại quan hệ đặc thù của sinh giới: quan hệ nhục-cảm xuyên qua giác quan. Hình thái tổng hợp của những quan hệ này cộng với ký ức nghiệm sinh và văn hoá, gọi là trực giác cũng được.
Ngoài tính ý hướng ấy, trong văn học Tây Âu còn có một thứ "ý hướng" khác đã tràn ngập thơ văn, lý luận văn học và một đống môn khoa học tâm lý, xã hội, thậm chí lịch sử, dựa vào tư tưởng của Freud: Tiềm thức. Rất có thể, như Freud[22] đã từng mong ước, môn sinh học về óc não thời nay sẽ mang lại cho tiềm thức cơ sở sinh học của nó[23]:
"Tiềm-thức có một cơ sở vật-chất và sinh-học: toàn bộ cấu-trúc-nơron ghi-nhớ nghiệm-sinh của một con người. Những cấu-trúc ấy có thể không gắn liền với toàn bộ những cấu-trúc-nơron cần-thiết để cho phép ứng-xử có ý-thức mà chỉ gắn liền với một số cấu-trúc-nơron nào đó thôi. Trong trường hợp ấy, ký-ức kia vẫn tồn-tại, vẫn sống ở đâu đó trong óc ta, vẫn chi phối ứng-xử và hành-động của ta mà ta không biết. Cái ký-ức thiếu quan-hệ tổng-hợp mà hiện nay, vì ta còn dốt-nát, ta gọi là tiềm-thức, cái ký-ức bị dồn-nén kia là và không là ký-ức, nó là một ký-ức không nhớ mình nhưng không mất mình, một ký-ức bị lãng quên, một tiền-ký-ức[24].
Trong một số trường hợp, hoặc xuyên qua một quan-hệ đặc biệt với thế-giới, hoặc xuyên qua một suy-luận có ý-thức và, thường thường, xuyên qua sự kết-hợp của cả hai, con người có thể lặp lại một cách hoàn chỉnh những mắc nối cần-thiết giữa các cấu-trúc-nơron để tìm thấy lại lịch-sử của chính-mình, gánh vác nó, vượt nó, khiến nó nên lời. Là sản-phẩm của lịch-sử, nó tự-tái-tạo một cách có ý-thức – ở nó, do nó, cho mọi người – bằng cách đưa lịch-sử đó ra ánh sáng của tư-duy và ngôn-ngữ[25]. Qua hành-động ấy, nó nhân-hóa ký-ức âm u kia, nó tự-nhân-hóa. Nó là thực-thể khiến cho thế-giới này ngày càng đậm nhân-tính, do con người làm ra cho con người, thực-thể khiến – một cách có ý-thức – nhân-tính nhập thế-gian."
Tư tưởng của Darwin, với hai khái niệm tiến hoá và sự chọn lựa tự nhiên, mở đường cho sự hiểu biết sinh giới trong kích thước lịch sử của nó. Hiện nay, nhiều ngành khoa học khác nhau ngày ngày khiến cho sự hiểu biết ấy chắc chắn, vững vàng, phong phú hơn. Và… đắc dụng! Sự hiểu biết ấy đã khẳng định: mục đích của định trình gen của một loài vật là tái tạo chính nó "y như" nó. Nếu lịch sử vận động của sinh giới đã tạo ra nhiều hình thái sống khác nhau, nhiều loài vật khác nhau, ngược với mục đích của các định trình gen sẵn có, đó là vì:
1/ ngẫu nhiên.
Nhưng những sự kiện ngẫu nhiên, đột biến, cũng chỉ có tác dụng trong khung vận động của sự sống thôi. Phần sáng tạo trong quá trình tiến hoá sinh hoá học không xuất phát từ số không. Thực chất đó là làm cái mới với cái cũ. Chính là điều tôi gọi là "quá trình xào nấu phân tử"[26].
2/ sự uyển chuyển hầu như vô tận của định trình gen.
Bản thân sự uyển chuyển ấy dựa vào rất ít nhân tố: Đa số gen và protein là những loại hình ráp do lắp ghép một vài nguyên tố, một vài motif liên quan tới một địa bàn nhận diện. Số luợng những motif ấy giới hạn, một hay hai nghìn. Sự tổng hợp những motif ấy khiến cho protein có khả năng khác nhau vô tận. Sự tổng hợp của một vài motif đặc biệt tạo cho một protein những thuộc tính đặc thù của nó[27].
Nhưng ngược lại, mỗi nguyên tố ấy và một số tổng hợp cơ bản của chúng lại cực kỳ ổn định xuyên qua lịch sử phát triển của sinh giới: Ở con ruồi, đã hưởng một lịch sử gen lâu dài, người ta đã minh bạch vạch ra những gen đảm bảo, ngay trong quả trứng, phương thức cấu tạo những trục phôi thai tương lai của con vật và những gen quyết định định mệnh và hình thù của từng khúc. Mọi người đều kinh ngạc khi tìm thấy những gen ấy ở tất cả những con thú được quan sát: liên tiếp, con ếch, con giun, con chuột và con người. Chỉ cách đây mười lăm năm thôi, ai có thể tưởng tượng rằng những gen điều khiển quá trình cấu tạo cấu trúc của một con người cũng là những gen tiến hành điều ấy ở một con ruồi hay một con giun. Đành phải chấp nhận rằng những thú vật hiện có trên quả đất đều xuất phát từ một sinh thể đã sống cách đây sáu trăm triệu năm và đã có bộ gen này[28].
Sự hiểu biết ấy cũng đã khẳng định điều quan trọng này: khi chào đời, con người chưa có khả năng tư duy bằng ngôn ngữ. Nếu nó không được người khác dạy, quá một tuổi nào đó, nó mất luôn khả năng học nói: quá muộn, những cơ cấu tế bào não cho phép hiện thực khả năng ấy đã hụt thời cơ để hình thành trong đầu nó ở tuổi thơ, qua quá trình phát triển của óc não[29].
Học thuyết của Darwin và những kiến thức hiện đại về sinh giới cho ta ý thức rõ: trong tư cách một thú vật, ta "đồng chất" với mọi thú vật. Quan trọng hơn: ta không thể tiếp tục sống ngoài một sinh giới có đầy hình thái sống khác ta. Quan trọng hơn nữa: ta không thể nên người, làm người một mình được. Điều đó khuyến khích ta khiêm tốn, học tiếp cận sinh giới và chính ta một cách nhân bản: thận trọng, quý mến, che chở, bảo vệ mọi hình thái của sự sống không uy hiếp sự sống của chính ta hay của tha nhân. Qua đó, giá gì thú hoá nhân giới, ta nhân hoá chính mình và ta nhân hoá quan hệ của ta với sinh giới. Điều ấy không thuộc lĩnh vực sinh học nữa. Nó thuộc lĩnh vực văn hoá, trong đó khoa học chỉ là một bộ phận, tuy rất cơ bản.
Có nhà văn đã từng thành danh nhờ ý tưởng bất hủ này: so sánh thú vật với con người là sỉ nhục thú vật[30]. Đằng sau câu ấy, có ý này
**Nó không ăn thịt đồng loại trong khi đó con người thì cứ thoải mái, có khi với nội dung sau, trong truyện ngắn Qua sông của Cung Tích Biền:** *: bình thường thú vật không độc ác như con người. Nó giết để ăn và ngừng giết ngay khi đã no trong khi đó con người có thể giết, kể cả con người, để… vui chơi.*
Một hôm bà mẹ nói – đúng hơn là một bộ xương nói:
- Nếu tôi chết, rất mong mình và các con hãy ăn thịt tôi để sống qua ngày.
Liêu cắn môi, rít qua kẽ răng:
- Đừng nói điều vô đạo.
Bà mẹ nghiêm chỉnh, nói lời nguyện cầu; như một sấm truyền đầy cảm ứng thần linh, như máu trong mẹ nói:
- Sao lại vô đạo? Tôi là vũ trụ tạo ra chúng. Lúc nằm trong bụng tôi, chúng chẳng từng hít máu tôi, thở trong tôi, ăn hút tủy xương tôi đó sao? Khi là bào thai lại hoang vu ăn thịt người, lúc thành người lại mang đạo đức ra trá hình đối với những dâng hiến cuối cùng.
Để? để tiếp tục làm cái việc muôn đời cho muôn người.
Con người, đương nhiên là một vật thể, một hình thái tổ chức của vật chất. Nó cũng là một con thú, đã sống phải ăn, được ăn thì sống, hết ăn thì chết. Và cuối cùng, đã sống, phải chết[31]. Phải chăng vì vậy mà trong lịch sử phát triển của nhân giới, con người đã liên miên gán nhân tính đặc thù của mình cho vật giới và sinh giới, gán cho chúng những giá trị tinh thần chỉ có trong nhân giới thôi? Ngày nay, nhiều người muốn dựa vào sinh học để hiểu và giải thích con người. Họ có lý, trong giới hạn này: hiểu biết và giải thích con người trong tư cách thú vật của nó.
Ngoài ra, những kiến thức về sinh giới và những khái niệm biểu hiện chúng không là những thuộc tính của sự sống. Nó là sự hiểu biết hiện nay của con người về sự sống, thể hiện bằng ngôn ngữ. Trong sự hiểu biết ấy, chưa có bao nhiêu điều giúp ta hiểu biết chính ta trong tư cách người[32]. Ta biết chắc: không có tư duy độc lập với một sinh thể, không có một sinh thể độc lập với vật thể. Nhưng nhịp cầu nối liền vật-giới với sinh-giới, sinh-giới với nhân-giới, hôm nay vẫn mù mịt. Ta vẫn phải tìm hiểu và suy luận từng thế giới một trong tính đặc thù của nó, với những khái niệm thích ứng, ta chưa thể suy diễn thế giới này từ thế giới kia ra được. Vì thế, ta nên tránh lạm dụng tính chất hàm hồ của ngôn từ hiện nay của ta để xào xáo những vấn đề rất khác nhau.
Trong cả ba thế giới, tất cả đều động, điều duy nhất hiểu được không là thực-thể gì gì đó, như Kant đã khuyên ta, mà là những quan-hệ tạo ra những thực thể tạm thời ổn định đối với nhãn quan rất người, rất giới hạn của ta.
Trong vật-giới, chỉ có quan-hệ về lượng thôi, có thể "đo đếm" được[33] và biểu hiện được bằng phương trình toán. Trong những phương trình ấy, có độ dài của làn sóng, không có màu sắc, âm thanh. Không có nhục cảm.
Sinh-giới vận động trên cơ sở đó[34], nhưng có thêm quan hệ về chất[35], quan hệ nhục-cảm. Trong sinh giới có màu sắc và âm thanh, có nóng có lạnh, có đau có sướng. Et tutti quanti.
Nhân-giới vận động trên cơ sở hai thế giới kia, nhưng có thêm tính đặc thù này: đó là hình thái vận động của một thực thể có ý thức, có khả năng nhớ và hiểu biết vô tận, vượt sự sống của riêng nó, có những giá trị thuần nhân tính: đúng–sai, đẹp–xấu, tốt–tồi, tử tế – lưu manh, đáng yêu – đáng ghét, et tutti quanti, tất cả thể hiện bằng ngôn ngữ. Ngôn ngữ ấy có hình thái tồn tại độc lập với thân xác của con người và khả năng tái sinh trong đầu người khác. Nhờ ngôn ngữ, nhất là dưới hình thái viết, nhân loại đã tích lũy được nghiệm sinh, kiến thức, những giá trị đạo đức và nghệ thuật, truyền lại cho nhau từ thế hệ này qua thế hệ khác.
Con người là một con vật văn hoá ở đó. Trong tư cách ấy, nó nên người nhờ tha nhân, với ngôn ngữ và ý tưởng của người khác, do ngôn ngữ của người đời tải vào đầu nó. Nhưng nó cũng là một sinh vật cá thể, chẳng giống ai. Quan-hệ của nó, hôm nay, với thế-giới luôn luôn thay đổi này, cũng là quan-hệ vừa quá cũ kĩ vừa cực mới của người đời xưa với thế giới của người đời nay – xuyên qua chính nó! Vì thế nó có khả năng đặt lại câu hỏi về chính mình trong mọi lĩnh vực của tư duy, sáng tạo những kiến thức và giá trị mới cho bản thân nó và người đời, khiến xã hội phải thay đổi. Từ từ ôn hoà hay bạo liệt đột biến thì tuỳ… những ai?
Điều ấy có nghĩa:
a/ trí tuệ và nhân cách của ta cắm sâu vào lịch sử của loài người, trước hết những cộng đồng văn hoá khai sinh ra ta, và có khả năng ù lì hay phát triển vô tận cho tới khi loài người tiêu vong.
b/ xã hội rất có thể ít nhiều quay về thú giới chỉ nội vài thế hệ thôi nếu thế hệ trước chẳng còn bao nhiêu kiến thức, trí tuệ và giá trị đáng kể để truyền lại cho thế hệ sau.
c/ xã hội có thể phát triển nhanh, độc đáo khi có tự do tư duy và ngôn luận.
Trên cơ sở ấy, có lúc nó điên điên, sáng tác nghệ thuật để lưu lại ở đời, có khi hàng thế kỷ, một nỗi đam mê quái đản: yêu. Cứ đọc Tristan và Yzeut, Roméo và Juliette thì thấy. Con của thú "biết" nhảy, con của người biết yêu.
Ta vốn là thú. Ta phải học làm người mới nên người được. Bài học đó, hiện nay, không thể tìm được trong sinh giới và những kiến thức của ta về sinh giới, dù là kiến thức của bác học đích thực.[36]
Tìm ở đâu là một câu chuyện khác.
[1] L'Éternel.
[2] Sinh giới mênh mông, bao gồm thảo giới (monde végétal) và thú giới (monde animal). Thú giới cũng lại mông mênh, bao gồm những vi khuẩn tí ti cho tới con người. Trong bài này, nói chung, ta giới hạn sinh vật và thú vật theo nghĩa thông dụng: những thú vật gần ta nhất, chí ít có một hệ thần kinh (système nerveux) dù thô sơ.
[3] Trong bài này, những khái niệm viết một cách hơi khác thường, giá-trị thay vì giá trị, là những khái niệm riêng đã được định nghĩa trong quyển Tư Duy Tự Do, nxb Đà Nẵng, 2006. Xin lỗi độc giả: tôi không thể lải nhải lại mãi những định nghĩa ấy, chết người ta.
[4] đưa nó vào một hệ suy luận nhất quán về mặt hình thức.
[5] … car moi, l'Éternel, ton Dieu, je suis un Dieu jaloux, qui punis l'iniquité des pères sur les enfants jusqu'à la troisième et à la quatrième génération de ceux qui me haïssent, et qui fais miséricorde jusqu'en mille générations à ceux qui m'aiment et qui gardent mes commandements.
… vì ta, Đấng Vĩnh Cửu, Chúa của ngươi, ta là một vị Chúa ghen tuông, ta sẽ trừng phạt sự đồi bại của những người cha tới tận ba bốn đời con cháu của những kẻ căm ghét ta, và ta sẽ khoan dung cả nghìn thế hệ cho những kẻ yêu ta và duy trì mệnh lệnh của ta.
Cựu ước.
[6] tạm dịch chữ nghĩa thôi: Quốc tế duy bối cảnh. Raoul Vaneigem tham gia: 1961-1970. Năm 1970, bị Guy Debord trục xuất.
[7] le cherche midi éditeur, Paris, 1996.
[8] Chí ít, niềm tin này đã khiến dân chúng bớt khổ trong suốt chục thế kỷ phong kiến ở Pháp: Chúa Nhật thì cấm lãnh chúa đánh nhau và giết người! Ngày nay, suốt tuần, cạnh tranh nhau không thương tiếc, kiếm tiền túi bụi với bất cứ giá nào, rồi ngày Chúa Nhật, đi nhà thờ nghe nhạc thánh, xả hơi, không là điều dở.
[9] Le malheur est qu'il est particulièrement difficile, sinon impossible, de définir la vie.
Khốn thay, định nghĩa sự sống là điều cực khó, nếu không nói là bất khả thi.
Texte de la 1èreconférence de l'Université de tous les savoirs réalisée le 1erjanvier 2000 par François Jacob. [Nobel y khoa]. Sau đây, mỗi lần trích văn bản này, tôi chỉ ghi [François Jacob] cho gọn.
[10] En réalité la vie est un processus, une organisation de la matière. [François Jacob]
[11]Anti-Dühring, Engels, Éditions Sociales, 1973, tr.113. PHĐ nhấn mạnh.
[12]Anti-Dühring, Engels, Éditions Sociales, 1973, tr.114.
[13] Nxb Gallimard, 1970.
[14] Engels và Marx quý trọng học thuyết của Darwin ngay từ lúc nó mới xuất hiện. Engels còn so sánh Tư bản luận với Nguồn gốc các loài. Và Marx đã từng viết: Đây là quyển sách chứa đựng nền tảng, về mặt lịch sử của tự nhiện, cho những ý tưởng của chúng ta. (thư cho Engels, 19/12/1860):
http: //www.cmaq.net/fr/node/32454.
Về "định nghĩa" trên, Engels nhận định: đó chỉ là quan điểm trừu tượng nhất về sự sống. Muốn thực sự hiểu sự sống là gì, trước hết phải lần lượt nghiên cứu tất cả những hình thái vận động cụ thể của nó. "Biện chứng duy vật" kiểu Marx và Engels nghĩa là thế. Vì thế ông tránh không tán liều về biện chứng của sự sống:
Thư của Engels cho Marx, ngày 30 tháng 5 năm 1873:
4. L'organisme. Sur ce point, je ne me hasarderai pour l'instant à aucune dialectique .
4. Sinh thể. Trên vấn đề này, hiện nay, tôi không liều bất cứ suy luận biện chứng nào.
http: //classiques.uqac.ca/classiques/Engels_friedrich/dialectique/preface.html
Ngày nay, người ta đang tiến hành những nghiên cứu ấy như người ta đã từng tìm hiểu hầu hết những hình thái vận động cụ thể của vật chất trong 3-4 thế kỷ vừa qua.
[15] Như Goethe đã từng nói đâu đó:
*“Mọi lý thuyết đều màu xám. Chỉ cây đời là mãi mãi xanh tươi”.*
[16] Trong lý luận văn học, thay vì nhà văn người ta đã tạo ra: l'écrivant, kẻ đang viết.
[17] Ai thích dùng khái niệm falsifiabilité hay réfutabilité của Karl Popper để biến môn lịch sự thành một môn "khoa học", nên quan tâm đến vấn đề này. Lịch sử của quá trình phát triển kiến thức vật lý, sinh học, v.v. rất khác lịch sử của quá trình phát triển các xã hội loài người, tuy hai lịch sử ấy không thể biệt lập được.
[18] but, fin, projet, dessein, objectif…
[19] L'être vivant représente bien l'exécution d'un dessein, mais qu'aucune intelligence n'a conçu. Il tend vers un but, mais qu'aucune volonté n'a choisi. Ce but, c'est de préparer un programme identique pour la génération suivante. C'est de se reproduire.
Sinh thể đúng là thể hiện một ý đồ, nhưng không do trí tuệ nào thai nghén. Nó nhắm một mục đích, nhưng không do ý chí nào đã lựa chọn. Mục đích ấy là chuẩn bị một dịnh trình y hệt cho thế hệ sau. Là tự tái tạo.
La logique du vivant, François Jacob, Tel Gallimard, 1970, tr.10.
[20] Rất có thể nghiệm sinh này là một trong những cơ sở khiến người đời tin vào Sự trở lại vĩnh cửu (Éternel Retour) đã tràn ngập thơ văn và các hệ tư tưởng. Ngày nay, ngay ở mức vật lý thôi, người ta đã bắt đầu quen quen với quan điểm rằng vũ trụ đang phềnh nở, không trở lại cái gì cả, dù ngày mai, mặt trời sẽ mọc lại.
[21] La conscience est toujours conscience de quelque chose. Sartre, ý của Husserl. Ý thức luôn luôn là ý thức về một cái gì. Do đó, nó không là cái mà nó ý thức. Khổ thay, con người lại có ý thức về… chính mình! Vậy nó không thể là… mình! Nội dung cơ bản của L'Être et le Néant, Thực-thể và Hư-Vô ở đó.
[22] xuất thân là bác sĩ.
[23] Tư Duy Tự Do, PHĐ, nxb Đà Nẵng, 2006
[24]Ta thấy em trong tiền kiếp dưới mặt trời lẻ loi. Trịnh Công Sơn. Người không tin có tiền kiếp nghe vẫn mủi lòng!
[25] Proust bỏ ra nhiều năm của đời mình, viết hàng nghìn trang sách để cuối cùng tìm lại được mùi vị của chiếc bánh mađơlen trong tuổi thơ. Ông đã không sống thừa. Thú vị ta cảm-nhận khi đọc ông hôm nay chứng nhận điều ấy.
[26] La part créative de l'évolution biochimique ne se fait pas à partir de rien. Elle consiste à faire du neuf avec du vieux. C'est ce que j'ai appelé le "bricolage moléculaire". [François Jacob]
[27] Gènes et protéines sont pour la plupart des sortes de mosaïques formées par l'assemblage de quelques éléments, de quelques motifs portant chacun un site de reconnaissance. Ces motifs existent en nombre limité, mille ou deux mille. C'est la combinatoire de ces motifs qui donne aux protéines leur infini variété. C'est la combinaison de quelques motifs particuliers qui donne à une protéine ses propriétés spécifiques. [François Jacob]
[28] Chez la mouche, qui jouit d'un long passé génétique, ont été mis en évidence les gènes qui assurent, dans l'oeuf, la mise en place des axes du futur embryon, puis ceux qui déterminent le destin et la forme de chacun de ces segments. A la stupéfaction générale, ces mêmes gènes ont été retrouvés chez tous les animaux examinés: coup sur coup, grenouille, ver, souris et homme. Qui eut dit, il y a encore quinze ans, que les gènes qui mettent en place le plan d'un être humain sont les mêmes que ceux fonctionnant chez une mouche ou un ver. Il faut admettre que tous les animaux existant aujourd'hui sur cette terre descendent d'un même organisme ayant vécu il y a six cent millions d'années et possédant déjà cette batterie de gènes. [François Jacob]
[29] Cuối đời, Trần Đức Thảo có nhận định này: trong quá trình học làm người của đứa trẻ (0-6 tuổi), con người phải lập lại, ngay trong cơ thể và óc não của nó, một cách cấp tốc, toàn bộ quá trình lịch sử đã biến con thú thành người. Cứ nhìn trẻ con học đứng, học đi và học nói, thấy liền!
[30] "Nói như thế, nhà văn của ta đánh giá con người theo “quan-điểm” của thú-vật. Chàng không biết rằng thú-vật không có “quan-điểm”. Chàng quên rằng con người, khác thú-vật ở đó, là sinh-vật duy-nhất biết nuôi dưỡng kỷ-niệm về người đã chết, biết giết người vì những lý-do khác hơn là sự-sống-còn: với tư-cách người, nó có một điều gì quý giá hơn cả sự-sống của chính nó và, khi cần-thiết, nó chấp nhận giết người hay chấp nhận chết để bảo vệ điều ấy, để đảm bảo cho điều ấy tồn-tại vượt qua sự-sống-còn của chính-mình. Điều ấy là văn-hóa. […] Và chính văn-hóa cho phép nhà văn của ta gào lên câu ấy!", Tư Duy Tự Do, PHĐ, nxb Đà Nẵng, 2006.
[31] Vie et mort . Dès maintenant, aucune physiologie ne passe pour scientifique, qui ne conçoive la mort comme moment essentiel de la vie (Note, HEGEL: Encyclopédie, I, p. 152-153), qui ne comprenne la négation de la vie comme essentiellement contenue dans la vie elle-même, de sorte que celle-ci est toujours pensée en relation avec son résultat nécessaire, qui est constamment en elle à l'état de germe, la mort. La conception dialectique de la vie n'est rien d’autre. Mais pour quiconque a bien compris cela, c'en est fini de tout le bavardage sur l'immortalité de l'âme. Ou bien la mort est décomposition de l'organisme, qui ne laisse rien derrière lui que les éléments chimiques composant sa substance, ou bien elle laisse un principe de vie, plus ou moins identique à l'âme, qui survit à tous les organismes vivants et non pas seulement à l'homme. Il suffit donc ici d'élucider simplement, à l'aide de la dialectique, la nature de la vie et de la mort pour éliminer une antique superstition. Vivre c'est mourir.
Sống và chết. Ngay bây giờ, không có một học thuyết sinh lý học nào đáng gọi là khoa học mà không quan niệm cái chết như một thời điểm cơ bản trong sự sống (Ghi chú, HEGEL: Encyclopédie, I, p. 152-153), mà không hiểu rằng phủ định sự sống, cơ bản ở ngay trong chính sự sống, do đó mà sự sống luôn luôn được ý thức trong quan hệ với kết quả tất yếu của nó, kết quả luôn luôn tồn tải ở nó dưới hình thái mầm mống, cái chết. Quan điểm biện chứng về sự sống chẳng là gì khác hơn. Nhưng ai đã hiểu rõ điều ấy, chẳng còn tin được những tán dóc về tính vĩnh cửu của linh hồn. Hoặc cái chết là sự tan rã của sinh thể, không để lại gì ngoài những nguyên tố hoá học tạo ra nó, hoặc nó để lại một nguyên thể của sự sống, ít nhiều giống như linh hồn, sống vượt qua tất cả những sinh thể chứ không chỉ vượt sự sống của con người thôi. Ở đây, chỉ cần vạch rõ, bằng tư duy biện chứng, bản chất của sự sống và sự chết để loại bỏ một niềm tin dị đoan cổ xưa. Sống là chết.
Engels, Dialectique de la nature.
http: //classiques.uqac.ca/classiques/Engels_friedrich/dialectique/engels_dialectique_nature.pdf
Bây giờ thì ai cũng biết: định trình gen không chỉ quyết định quá trình sống của sinh vật, nó còn quyết định thời điểm chết của nó.
[32] Lĩnh vực tiên phong trong vấn đề này: những khoa học về sự hiểu biết (sciences cognitives), đặc biệt bộ phận nghiên cứu những quá trình hình thành và vận động của óc não, ngày nay kiểm chứng được, trong quan hệ tri-thức và giá-trị của con người với thế-giới (Chân Thiện Mỹ chẳng hạn) mang lại nhiều giả thuyết cực lý thú. Coi Biologique de la conscience của Gerald Edelman và L'homme neuronal của J-P Changeux. Theo tôi, thế nào cũng có ngày nó vừa khẳng định được một cách hợp lý thể-thống-nhất ba-chiều-kích ở con người (vật-thể, sinh-thể, trí-thể), vừa dẹp vô vàn thành kiến về Sự sống và Tinh thần.
[33] Ở đây, ta không bàn tới những vấn đề lôi thôi trong vật lý lượng tử (xin coi Kỷ yếu Max Planck): không thể đo đếm được tất cả cùng một lúc nhưng vẫn tính toán được những gì cần thiết cho hành động hữu hiệu của con người.
[34] Giữa thế kỷ này, một sự thay đổi trong cách tiếp cận những sinh thể xuất hiện. Sự thay đổi ấy tương ứng với sự chào đời của ngành sinh học phân tử, nó xuất phát từ một ý tưởng mà những kiểm nghiệm sau đó mới khẳng định. Ý tuởng là những đặc tính của những sinh thể nhất thiết phải được giải thích bằng cấu trúc và những tương tác giữa những phân tử tạo ra nó. Quan điểm ấy do một nhóm nhà vật lý, nhất là Bernal, Niels Bohr, Delbrück, Schrödinger đưa ra, họ tin rằng mọi giải thích sinh học đều phải có một cơ sở phân tử. Dù phải tìm ra những quy luật mới tuy không thoát được vật lý nhưng chỉ có thể khám phá ra trong những sinh thể. Điều ấy, tới nay, chưa ai đã từng phát hiện.
Au milieu de ce siècle, survint un changement nouveau dans la manière de considérer les organismes vivants. Cette transformation, qui correspondait à la naissance de la biologie moléculaire, est partie d'une idée que l'expérimentation est venue étayer seulement après coup. L'idée était que les propriétés des êtres vivants doivent nécessairement s'expliquer par la structure et les interactions des molécules qui les composent. Cette conception était due à un groupe de physiciens notamment Bernal, Niels Bohr, Delbrück, Schrödinger pour qui toute explication biologique devait avoir une base moléculaire. Quitte à trouver des lois nouvelles qui, sans échapper à la physique, auraient pu n'être découvertes que chez les êtres vivants. Ce qui, jusqu'à ce jour n'a pas été observé. [François Jacob]
[35] Qualité, định nghĩa của tôi trong Penser librement hay Tư duy tự do, nxb Đà Nẵng, 2006.
[36] Cứ đọc L'homme cet inconnu của Alexis Carrel, Nobel y khoa 1912, thì thấy. Kinh hoàng!

Server: GSE

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, max-age=0

X-XSS-Protection: 1; mode=block


text:
Một số hiện vật trưng bày tại tầng hầm Nhà Quốc hội “Những khám phá khảo cổ học dưới lòng đất Nhà Quốc hội” (24/05/2016)
Một số hiện vật trưng bày tại tầng hầm Nhà Quốc hội “Những khám phá khảo cổ học dưới lòng đất Nhà Quốc hội”(1) (24/05/2016)
Một số hiện vật trưng bày tại tầng hầm Nhà Quốc hội “Những khám phá khảo cổ học dưới lòng đất Nhà Quốc hội”(2) (24/05/2016)
Một số hiện vật trưng bày tại tầng hầm Nhà Quốc hội “Những khám phá khảo cổ học dưới lòng đất Nhà Quốc hội”(3) (24/05/2016)
Một số hiện vật trưng bày tại tầng hầm Nhà Quốc hội “Những khám phá khảo cổ học dưới lòng đất Nhà Quốc hội”(4) (24/05/2016)
BẢN QUYỀN VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
Giấy phép số 197/GP-BC do Bộ VHTT cấp ngày 27/10/2005
Địa chỉ: Số 1 - Liễu Giai - Ba Đình - Hà Nội
Điện thoại: 04.62750277 - 04.62730408(Máy lẻ 4113)
Email: banbientap@vass.gov.vn
Số lượt truy cập:

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
Công ty Cổ phần ĐT TM DV Du lịch Đất Việt198 Phan Văn Trị, P.10, Quận Gò Vấp, TPHCM
ĐT: (08) 73 081 888
Email: sales@datviettour.com.vn
Lựa chọn thành phố hoặc sân bay xuất phát
Hãy nhập vào tên thành phố hoặc mã sân bay
Chọn
Lựa chọn thành phố hoặc sân bay đến
Hãy nhập vào tên thành phố hoặc mã sân bay
Chọn

markdown:
## Công ty Cổ phần ĐT TM DV Du lịch Đất Việt198 Phan Văn Trị, P.10, Quận Gò Vấp, TPHCM
ĐT: (08) 73 081 888
Email:
[sales@datviettour.com.vn](mailto:vemaybay198@gmail.com)
Lựa chọn thành phố hoặc sân bay xuất phát
**
Hãy nhập vào tên thành phố hoặc mã sân bay**
Chọn
Lựa chọn thành phố hoặc sân bay đến
**
Hãy nhập vào tên thành phố hoặc mã sân bay**
Chọn