text:
Động đất
Động đất hay địa chấn là một sự rung chuyển hay chuyển động lung lay của mặt đất. Động đất thường là kết quả của sự chuyển động của các phay (geologic fault) hay những bộ phận đứt gãy trên vỏ của Trái Đất hay các hành tinh cấu tạo chủ yếu từ chất rắn như đất đá. Tuy rất chậm, mặt đất vẫn luôn chuyển động và động đất xảy ra khi ứng suất cao hơn sức chịu đựng của thể chất Trái Đất. Hầu hết mọi sự kiện động đất xảy ra tại các đường ranh giới của các mảng kiến tạo là các phần của thạch quyển của Trái Đất (các nhà khoa học thường dùng dữ kiện về vị trí các trận động đất để tìm ra những ranh giới này). Những trận động đất xảy ra tại ranh giới được gọi là động đất xuyên đĩa và những trận động đất xảy ra trong một đĩa (hiếm hơn) được gọi là động đất trong đĩa.
Mục lục
Đặc điểm[sửa | sửa mã nguồn]
Động đất xảy ra hằng ngày trên Trái Đất, nhưng hầu hết không đáng chú ý và không gây ra thiệt hại. Động đất lớn có thể gây thiệt hại trầm trọng và gây tử vong bằng nhiều cách. Động đất có thể gây ra đất lở, đất nứt, sóng thần, nước triều giả, đê vỡ, và hỏa hoạn. Tuy nhiên, trong hầu hết các trận động đất, sự chuyển động của mặt đất gây ra nhiều thiệt hại nhất. Trong rất nhiều trường hợp, có rất nhiều trận động đất nhỏ hơn xảy ra trước hay sau lần động đất chính; những trận này được gọi là dư chấn. Năng lực của động đất được trải dài trong một diện tích lớn, và trong các trận động đất lớn có thể trải hết toàn cầu. Các nhà khoa học thường có thể định được điểm mà các sóng địa chấn được bắt đầu. Điểm này được gọi là chấn tiêu. Hình chiếu của điểm này lên mặt đất được gọi là chấn tâm.
Nhiều trận động đất, đặc biệt là những trận xảy ra dưới đáy biển, có thể gây ra sóng thần, hoặc có thể vì đáy biển bị biến dạng hay vì đất lở dưới đáy biển.
Có bốn loại sóng địa chấn được tạo ra 2 loại gọi là sóng khối và 2 loại gọi là sóng bề mặt. Sóng khối phát xuất từ chấn tiêu và lan truyền đến bề mặt sẽ tạo ra sóng mặt. Tuy nhiên, chúng có vận tốc khác nhau và có thể ghi nhận được theo thứ tự đi đến trạm thu như sau: sóng P, sóng S, sóng Love, và cuối cùng là sóng Rayleigh.
Độ Richter[sửa | sửa mã nguồn]
- 1–2 trên thang Richter
- Không nhận biết được
- 2–4 trên thang Richter
- Có thể nhận biết nhưng không gây thiệt hại
- 4–5 trên thang Richter
- Mặt đất rung chuyển, nghe tiếng nổ, thiệt hại không đáng kể
- 5–6 trên thang Richter
- Nhà cửa rung chuyển, một số công trình có hiện tượng bị nứt
- 6–7 trên thang Richter
- 7–8 trên thang Richter
- Mạnh, phá hủy hầu hết các công trình xây dựng thông thường, có vết nứt lớn hoặc hiện tượng sụt lún trên mặt đất.
- 8–9 trên thang Richter
- Rất mạnh, phá hủy gần hết cả thành phố hay đô thị, có vết nứt lớn, vài tòa nhà bị lún
- >9 trên thang Richter
- Rất hiếm khi xảy ra
- >10 trên thang Richter
- Cực hiếm khi xảy ra
Các thang đo khác[sửa | sửa mã nguồn]
- Thang độ lớn mô men (Mw)
- Thang Rossi-Forel (viết tắt là RF)
- Thang Medvedev-Sponheuer-Karnik (viết tắt là MSK)
- Thang Mercalli (viết tắt là MM)
- Thang Shindo của cơ quan khí tượng học Nhật Bản
- Thang EMS98 tại châu Âu
Nguyên nhân[sửa | sửa mã nguồn]
- Nội sinh: liên quan đến vận động phun trào núi lửa, vận động kiến tạo ở các đới hút chìm, các hoạt động đứt gãy.
- Ngoại sinh: Thiên thạch va chạm vào Trái Đất, các vụ trượt lở đất đá với khối lượng lớn.
- Nhân sinh: Hoạt động làm thay đổi ứng suất đá gần bề mặt hoặc áp suất chất lỏng, đặc biệt là các vụ thử hạt nhân dưới lòng đất.
Ngoài ra còn phải kể đến hoạt động âm học, đặc biệt là kỹ thuật âm thanh địa chấn.
Nên làm gì khi có động đất[sửa | sửa mã nguồn]
Động đất là một thiên tai khó có thể dự báo trước được.[1], cho nên những người sống ở một nơi gần những nơi thường có động đất không thể tránh nó được. Tuy nhiên, có một số điều ta có thể làm để trước, trong lúc, và sau động đất để tránh thương tích và thiệt hại do động đất gây ra.
Trước động đất[sửa | sửa mã nguồn]
- Những vật dụng trong nhà nên được đứng vững chắc. Những thứ như tivi, gương, máy tính, v.v. nên được dán chặt vào tường để khi lung lay cũng không rớt xuống đất gây ra thương tích. Tranh, gương, v.v. nên được đặt xa giường ngủ.
- Đặt các đồ đạc nặng trong nhà như kệ sách, tủ chén, v.v. xa khỏi các cửa và những nơi thường lui tới để khi chúng ngã vẫn không làm chướng ngại lối ra. Chúng cũng nên được dính chặt vào tường.
- Vật dụng nhà bếp nên được dính chặt vào mặt đất, tường, hay mặt bàn.
- Những vật nặng hay dễ bể nên để gần mặt đất.
- Tại một nơi dễ đến, dự trữ nước uống, đồ ăn đóng hộp, đèn pin, pin, rađiô, băng, thuốc men. Thay đổi chúng thường xuyên khi hết hạn.
- Chọn một nơi tụ họp gia đình nếu mọi người không ở cùng nơi khi động đất xảy ra.
Trong lúc động đất[sửa | sửa mã nguồn]
Trong nhà[sửa | sửa mã nguồn]
- Nếu động đất xảy ra trong lúc trong nhà nên chui xuống gầm bàn.
- Tìm góc phòng mà đứng. Tránh cửa kính.
- Tránh xa những vật có thể rơi xuống.
- Che mặt và đầu bằng sách, báo để khỏi bị các mảnh vụn trúng.
- Nếu điện cúp, dùng đèn pin. Đừng dùng nến hay diêm vì chúng có thể gây hỏa hoạn.
Ngoài đường[sửa | sửa mã nguồn]
- Tránh xa các tòa nhà và dây điện. Tìm chỗ trống mà đứng.
- Nếu động đất xảy ra trong lúc lái xe, ngừng xe ở lề đường. Tránh các cột điện, dây điện, và đường cầu, không chui xuống gầm xe
Trong các tòa nhà cao tầng[sửa | sửa mã nguồn]
- Tuyệt đối không được dùng thang máy vì khi có động đất thì hay kèm theo mất điện và nếu dùng thang máy thì sẽ bị kẹt. Cũng không được dùng thang bộ
- Cũng nên tránh xa các khu vực có cửa kính, đèn điện treo.
- Khóa gas, mở cửa sổ hoặc cửa ra vào, xem đồng hồ nước.
- Nghiên cứu cho thấy có khá nhiều người bị thương là do cố ra khỏi tòa nhà cao tầng ngay lập tức hoặc chạy sang các chỗ khác cùng tòa nhà. Hầu hết thương vong liên quan tới động đất do bị tường đổ, các mảnh kính bị vỡ và văng vào người.
Sau khi có động đất[sửa | sửa mã nguồn]
- Kiểm tra thử có ai bị thương không. Đừng di chuyển người bị thương trừ khi họ ở gần dây điện hay những nguy hiểm khác. Gọi cấp cứu nếu có người tắt thở. Nếu bị nhà sập, gây tiếng động để kêu cứu.
- Chuẩn bị cho các trận dư chấn, những trận động đất gây ra bởi trận động đất vừa xảy ra. Tuy chúng nhỏ hơn, chúng vẫn có thể gây ra thương tích.
- Mở rađiô để xem có tin tức khẩn cấp không.
- Động đất có thể làm đứt dây điện, gas, hay nước. Nếu ngửi thấy có mùi hôi, mở cửa sổ và tắt đường gas, đừng tắt mở máy nào hết, và ra ngoài. Thông báo các nhà chức trách.
- Đến nơi đã chọn để tụ họp và tính đầy đủ.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Động sao (chấn động trên một số loại sao đặc)
- Danh sách các trận động đất
- Độ Richter
Ở Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]
Tại Việt Nam những trận động đất dữ dội rất hiếm.
Việt Nam từng ghi nhận 2 trận động đất rất lớn là động đất Điện Biên (năm 1935) 6,75 độ Richter. Trận thứ hai là động đất Tuần Giáo (năm 1983), với cường độ 6,8 độ Richter. Vùng ngoài khơi Nam Trung Bộ, năm 1923 cũng có 1 trận động đất 6,1 độ Richter, đi cùng hiện tượng phun trào núi lửa Hòn Choi.[2]
Phòng ngừa[sửa | sửa mã nguồn]
Xây dựng 10 trạm địa chấn gửi số liệu thời gian thực về Viện Vật lý địa cầu. Viện cũng nhận số liệu của các trạm quốc gia và vùng lãnh thổ trong khu vực, hợp tác với Trung tâm Cảnh báo sóng thần quốc tế Thái Bình Dương tại Hawaii (Mỹ) và Trung tâm Tư vấn sóng thần Bắc Đại Tây dương để nhận thông tin, xử lý và đưa ra khuyến cáo.[2]
Nguồn tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ http://www.usgs.gov/corecast/details.asp?ID=76 Động đất có thể dự báo khôg?
- ^ a ă “"Động đất ở Việt Nam xuất hiện ngày càng nhiều"”.
- Donald Hyndman, David Hyndman (2009). “Chapter 3: Earthquakes and their causes”. Natural Hazards and Disasters (ấn bản 2). Brooks/Cole: Cengage Learning. ISBN 0495316679.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- How to survive an earthquake - Guide for children and youth
- Earthquakes — an educational booklet by Kaye M. Shedlock & Louis C. Pakiser
- The Severity of an Earthquake
- USGS Earthquake FAQs
- IRIS Seismic Monitor - maps all earthquakes in the past five years.
- Latest Earthquakes in the World - maps all earthquakes in the past week.
- Earthquake Information from the Deep Ocean Exploration Institute, Woods Hole Oceanographic Institution
- Geo.Mtu.Edu — How to locate an earthquake's epicenter
- Photos/images of historic earthquakes
- earthquakecountry.info Answers to FAQs about Earthquakes and Earthquake Preparedness
- Interactive guide: Earthquakes - an educational presentation by Guardian Unlimited
- Geowall — an educational 3D presentation system for looking at and understanding earthquake data
- Virtual Earthquake - educational site explaining how epicenters are located and magnitude is determined
- CBC Digital Archives — Canada's Earthquakes and Tsunamis
- Earthquakes Educational Resources - dmoz
- USGS: Earthquakes for Kids
- Reports on China Sichuan earthquake 12/05/2008
- Kashmir Relief & Development Foundation (KRDF)
- PBS NewsHour - Predicting Earthquakes
- 10 trận động đất kinh hoàng nhất

markdown:
# Động đất
**Động đất** hay **địa chấn** là một sự rung chuyển hay chuyển động lung lay của mặt đất. Động đất thường là kết quả của sự chuyển động của các [phay](/w/index.php?title=Phay&action=edit&redlink=1) ( *geologic fault*) hay những bộ phận đứt gãy trên vỏ của [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) hay các [hành tinh](/wiki/H%C3%A0nh_tinh) cấu tạo chủ yếu từ chất rắn như đất đá. Tuy rất chậm, mặt đất vẫn luôn chuyển động và động đất xảy ra khi [ứng suất](/wiki/%E1%BB%A8ng_su%E1%BA%A5t) cao hơn sức chịu đựng của thể chất Trái Đất. Hầu hết mọi sự kiện động đất xảy ra tại các đường ranh giới của các [mảng kiến tạo](/wiki/M%E1%BA%A3ng_ki%E1%BA%BFn_t%E1%BA%A1o) là các phần của [thạch quyển](/wiki/Th%E1%BA%A1ch_quy%E1%BB%83n) của Trái Đất (các nhà khoa học thường dùng dữ kiện về vị trí các trận động đất để tìm ra những ranh giới này). Những trận động đất xảy ra tại ranh giới được gọi là động đất xuyên đĩa và những trận động đất xảy ra trong một đĩa (hiếm hơn) được gọi là động đất trong đĩa.
## Mục lục
## Đặc điểm[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&action=edit§ion=1)]
Động đất xảy ra hằng ngày trên Trái Đất, nhưng hầu hết không đáng chú ý và không gây ra thiệt hại. Động đất lớn có thể gây thiệt hại trầm trọng và gây tử vong bằng nhiều cách. Động đất có thể gây ra
[đất lở](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A5t_l%E1%BB%9F&action=edit&redlink=1), [đất nứt](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A5t_n%E1%BB%A9t&action=edit&redlink=1), [sóng thần](/wiki/S%C3%B3ng_th%E1%BA%A7n), [nước triều giả](/w/index.php?title=N%C6%B0%E1%BB%9Bc_tri%E1%BB%81u_gi%E1%BA%A3&action=edit&redlink=1), [đê vỡ](/w/index.php?title=%C4%90%C3%AA_v%E1%BB%A1&action=edit&redlink=1), và [hỏa hoạn](/w/index.php?title=H%E1%BB%8Fa_ho%E1%BA%A1n&action=edit&redlink=1). Tuy nhiên, trong hầu hết các trận động đất, [sự chuyển động của mặt đất](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_chuy%E1%BB%83n_%C4%91%E1%BB%99ng_c%E1%BB%A7a_m%E1%BA%B7t_%C4%91%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1) gây ra nhiều thiệt hại nhất. Trong rất nhiều trường hợp, có rất nhiều trận động đất nhỏ hơn xảy ra trước hay sau lần động đất chính; những trận này được gọi là [dư chấn](/wiki/D%C6%B0_ch%E1%BA%A5n). Năng lực của động đất được trải dài trong một diện tích lớn, và trong các trận động đất lớn có thể trải hết toàn cầu. Các nhà khoa học thường có thể định được điểm mà các [sóng địa chấn](/w/index.php?title=S%C3%B3ng_%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5n&action=edit&redlink=1) được bắt đầu. Điểm này được gọi là [chấn tiêu](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%A5n_ti%C3%AAu&action=edit&redlink=1). Hình chiếu của điểm này lên mặt đất được gọi là [chấn tâm](/wiki/Ch%E1%BA%A5n_t%C3%A2m).
Nhiều trận động đất, đặc biệt là những trận xảy ra dưới đáy biển, có thể gây ra sóng thần, hoặc có thể vì đáy biển bị biến dạng hay vì đất lở dưới đáy biển.
Có bốn loại sóng địa chấn được tạo ra 2 loại gọi là sóng khối và 2 loại gọi là sóng bề mặt. Sóng khối phát xuất từ chấn tiêu và lan truyền đến bề mặt sẽ tạo ra sóng mặt. Tuy nhiên, chúng có vận tốc khác nhau và có thể ghi nhận được theo thứ tự đi đến trạm thu như sau:
[sóng P](/w/index.php?title=S%C3%B3ng_P&action=edit&redlink=1), [sóng S](/w/index.php?title=S%C3%B3ng_S&action=edit&redlink=1), [sóng Love](/w/index.php?title=S%C3%B3ng_Love&action=edit&redlink=1), và cuối cùng là [sóng Rayleigh](/w/index.php?title=S%C3%B3ng_Rayleigh&action=edit&redlink=1).
## Độ Richter[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&action=edit§ion=2)]
- 1–2 trên
[thang Richter](/wiki/Thang_Richter)
- Không nhận biết được
- 2–4 trên thang Richter
- Có thể nhận biết nhưng không gây thiệt hại
- 4–5 trên thang Richter
- Mặt đất rung chuyển, nghe tiếng nổ, thiệt hại không đáng kể
- 5–6 trên thang Richter
- Nhà cửa rung chuyển, một số công trình có hiện tượng bị nứt
- 6–7 trên thang Richter
- 7–8 trên thang Richter
- Mạnh, phá hủy hầu hết các công trình xây dựng thông thường, có vết nứt lớn hoặc hiện tượng sụt lún trên mặt đất.
- 8–9 trên thang Richter
- Rất mạnh, phá hủy gần hết cả thành phố hay đô thị, có vết nứt lớn, vài tòa nhà bị lún
- >9 trên thang Richter
- Rất hiếm khi xảy ra
- >10 trên thang Richter
- Cực hiếm khi xảy ra
## Các thang đo khác[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&action=edit§ion=3)] [Thang độ lớn mô men](/wiki/Thang_%C4%91%E1%BB%99_l%E1%BB%9Bn_m%C3%B4_men)( `M` w) [Thang Rossi-Forel](/wiki/Thang_Rossi-Forel)(viết tắt là RF) [Thang Medvedev-Sponheuer-Karnik](/wiki/Thang_Medvedev-Sponheuer-Karnik)(viết tắt là MSK) [Thang Mercalli](/wiki/Thang_Mercalli)(viết tắt là MM) [Thang Shindo](/wiki/Thang_Shindo)của cơ quan khí tượng học [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) [Thang EMS98](/w/index.php?title=Thang_EMS98&action=edit&redlink=1)tại [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u)
## Nguyên nhân[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&action=edit§ion=4)]
- Nội sinh: liên quan đến vận động phun trào núi lửa, vận động
[kiến tạo](/w/index.php?title=Ki%E1%BA%BFn_t%E1%BA%A1o&action=edit&redlink=1)ở các [đới hút chìm](/wiki/%C4%90%E1%BB%9Bi_h%C3%BAt_ch%C3%ACm), các hoạt động [đứt gãy](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9t_g%C3%A3y).
- Ngoại sinh: Thiên thạch va chạm vào
[Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t), các vụ trượt lở đất đá với khối lượng lớn.
- Nhân sinh: Hoạt động làm thay đổi ứng suất đá gần bề mặt hoặc áp suất chất lỏng, đặc biệt là các vụ
[thử hạt nhân dưới lòng đất](/w/index.php?title=Th%E1%BB%AD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n_d%C6%B0%E1%BB%9Bi_l%C3%B2ng_%C4%91%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1).
Ngoài ra còn phải kể đến hoạt động âm học, đặc biệt là kỹ thuật âm thanh địa chấn.
## Nên làm gì khi có động đất[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&action=edit§ion=5)]
Động đất là một thiên tai khó có thể dự báo trước được.
, cho nên những người sống ở một nơi gần những nơi thường có động đất không thể tránh nó được. Tuy nhiên, có một số điều ta có thể làm để trước, trong lúc, và sau động đất để tránh thương tích và thiệt hại do động đất gây ra. [1]
### Trước động đất[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&action=edit§ion=6)]
- Những vật dụng trong nhà nên được đứng vững chắc. Những thứ như
[tivi](/wiki/Tivi), [gương](/wiki/G%C6%B0%C6%A1ng), [máy tính](/wiki/M%C3%A1y_t%C3%ADnh), v.v. nên được dán chặt vào tường để khi lung lay cũng không rớt xuống đất gây ra thương tích. Tranh, gương, v.v. nên được đặt xa giường ngủ.
- Đặt các đồ đạc nặng trong nhà như kệ sách, tủ chén, v.v. xa khỏi các cửa và những nơi thường lui tới để khi chúng ngã vẫn không làm chướng ngại lối ra. Chúng cũng nên được dính chặt vào tường.
- Vật dụng nhà bếp nên được dính chặt vào mặt đất, tường, hay mặt bàn.
- Những vật nặng hay dễ bể nên để gần mặt đất.
- Tại một nơi dễ đến, dự trữ nước uống, đồ ăn đóng hộp,
[đèn pin](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A8n_pin&action=edit&redlink=1), [pin](/wiki/Pin), [rađiô](/wiki/Ra%C4%91i%C3%B4), băng, thuốc men. Thay đổi chúng thường xuyên khi hết hạn.
- Chọn một nơi tụ họp gia đình nếu mọi người không ở cùng nơi khi động đất xảy ra.
### Trong lúc động đất[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&action=edit§ion=7)]
#### Trong nhà[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&action=edit§ion=8)]
- Nếu động đất xảy ra trong lúc trong nhà nên chui xuống gầm bàn.
- Tìm góc phòng mà đứng. Tránh cửa kính.
- Tránh xa những vật có thể rơi xuống.
- Che mặt và đầu bằng sách, báo để khỏi bị các mảnh vụn trúng.
- Nếu điện cúp, dùng đèn pin. Đừng dùng nến hay diêm vì chúng có thể gây hỏa hoạn.
#### Ngoài đường[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&action=edit§ion=9)]
- Tránh xa các tòa nhà và dây điện. Tìm chỗ trống mà đứng.
- Nếu động đất xảy ra trong lúc lái xe, ngừng xe ở lề đường. Tránh các cột điện, dây điện, và đường cầu, không chui xuống gầm xe
##### Trong các tòa nhà cao tầng[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&action=edit§ion=10)]
- Tuyệt đối không được dùng thang máy vì khi có động đất thì hay kèm theo mất điện và nếu dùng thang máy thì sẽ bị kẹt. Cũng không được dùng thang bộ
- Cũng nên tránh xa các khu vực có cửa kính, đèn điện treo.
- Khóa gas, mở cửa sổ hoặc cửa ra vào, xem đồng hồ nước.
- Nghiên cứu cho thấy có khá nhiều người bị thương là do cố ra khỏi tòa nhà cao tầng ngay lập tức hoặc chạy sang các chỗ khác cùng tòa nhà. Hầu hết thương vong liên quan tới động đất do bị tường đổ, các mảnh kính bị vỡ và văng vào người.
### Sau khi có động đất[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&action=edit§ion=11)]
- Kiểm tra thử có ai bị thương không. Đừng di chuyển người bị thương trừ khi họ ở gần dây điện hay những nguy hiểm khác. Gọi cấp cứu nếu có người tắt thở. Nếu bị nhà sập, gây tiếng động để kêu cứu.
- Chuẩn bị cho các trận
[dư chấn](/wiki/D%C6%B0_ch%E1%BA%A5n), những trận động đất gây ra bởi trận động đất vừa xảy ra. Tuy chúng nhỏ hơn, chúng vẫn có thể gây ra thương tích.
- Mở rađiô để xem có tin tức khẩn cấp không.
- Động đất có thể làm đứt dây điện, gas, hay nước. Nếu ngửi thấy có mùi hôi, mở cửa sổ và tắt đường gas, đừng tắt mở máy nào hết, và ra ngoài. Thông báo các nhà chức trách.
- Đến nơi đã chọn để tụ họp và tính đầy đủ.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&action=edit§ion=12)] [Động sao](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_sao&action=edit&redlink=1)(chấn động trên một số loại [sao đặc](/wiki/Sao_%C4%91%E1%BA%B7c)) [Danh sách các trận động đất](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_tr%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t) [Độ Richter](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_Richter)
## Ở Việt Nam[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&action=edit§ion=13)]
Tại
[Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) những trận động đất dữ dội rất hiếm. [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) từng ghi nhận 2 trận động đất rất lớn là [động đất Điện Biên](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_%C4%90i%E1%BB%87n_Bi%C3%AAn&action=edit&redlink=1) (năm [1935](/wiki/1935)) 6,75 độ Richter. Trận thứ hai là [động đất Tuần Giáo](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Tu%E1%BA%A7n_Gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1) (năm [1983](/wiki/1983)), với cường độ 6,8 độ Richter. Vùng ngoài khơi Nam Trung Bộ, năm [1923](/wiki/1923) cũng có 1 trận động đất 6,1 độ Richter, đi cùng hiện tượng phun trào núi lửa Hòn Choi. [[2]](#cite_note-congdoan.most.gov.vn-2)
### Phòng ngừa[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&action=edit§ion=14)]
Xây dựng 10 trạm địa chấn gửi số liệu thời gian thực về Viện Vật lý địa cầu. Viện cũng nhận số liệu của các trạm quốc gia và vùng lãnh thổ trong khu vực, hợp tác với Trung tâm Cảnh báo sóng thần quốc tế Thái Bình Dương tại Hawaii (Mỹ) và Trung tâm Tư vấn sóng thần Bắc Đại Tây dương để nhận thông tin, xử lý và đưa ra khuyến cáo.
[[2]](#cite_note-congdoan.most.gov.vn-2)
## Nguồn tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&action=edit§ion=15)] [^](#cite_ref-1) [http://www.usgs.gov/corecast/details.asp?ID=76](http://www.usgs.gov/corecast/details.asp?ID=76)Động đất có thể dự báo khôg?
- ^
**a** **ă** [“"Động đất ở Việt Nam xuất hiện ngày càng nhiều"”](http://congdoan.most.gov.vn/tin-chung/42-tin-chung/1863-ng-t--vit-nam-xut-hin-ngay-cang-nhiu-.html).
- Donald Hyndman, David Hyndman (2009).
[“Chapter 3: Earthquakes and their causes”](http://books.google.com/?id=8jg5oRWHXmcC&pg=PT54&q=). *Natural Hazards and Disasters*(ấn bản 2). Brooks/Cole: Cengage Learning. [ISBN](/wiki/ISBN) [0495316679](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0495316679).
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t&action=edit§ion=16)]
|
|![]()
[Động đất](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Earthquakes?uselang=vi) [How to survive an earthquake - Guide for children and youth](http://www.edu4hazards.org/earthquake.html) [— an educational booklet by Kaye M. Shedlock & Louis C. Pakiser](http://pubs.usgs.gov/gip/earthq1/) *Earthquakes* [The Severity of an Earthquake](http://pubs.usgs.gov/gip/earthq4/severitygip.html) [USGS Earthquake FAQs](http://earthquake.usgs.gov/faq/) [IRIS Seismic Monitor](http://www.iris.edu/seismon/)- maps all earthquakes in the past five years. [Latest Earthquakes in the World](http://earthquake.usgs.gov/eqcenter/recenteqsww/)- maps all earthquakes in the past week. [Earthquake Information from the Deep Ocean Exploration Institute](http://www.whoi.edu/page.do?pid=12460), [Woods Hole Oceanographic Institution](/w/index.php?title=Woods_Hole_Oceanographic_Institution&action=edit&redlink=1) [Geo.Mtu.Edu](http://www.geo.mtu.edu/UPSeis/locating.html)— How to locate an earthquake's epicenter [Photos/images of historic earthquakes](http://nisee.berkeley.edu/elibrary/browse/kozak?eq=5234) [earthquakecountry.info](http://www.earthquakecountry.info/)Answers to FAQs about Earthquakes and Earthquake Preparedness [Interactive guide: Earthquakes](http://www.guardian.co.uk/flash/0,5860,1121610,00.html)- an educational presentation by [Guardian Unlimited](/w/index.php?title=Guardian_Unlimited&action=edit&redlink=1) [Geowall](http://geowall.geo.lsa.umich.edu/visualization.html)— an educational 3D presentation system for looking at and understanding earthquake data [Virtual Earthquake](http://www.sciencecourseware.com/VirtualEarthquake/)- educational site explaining how epicenters are located and magnitude is determined [CBC Digital Archives — Canada's Earthquakes and Tsunamis](http://archives.cbc.ca/IDD-1-75-1561/science_technology/earthquakes_and_tsunamis/) [Earthquakes Educational Resources - dmoz](http://www.dmoz.org/Science/Earth_Sciences/Geophysics/Earthquakes/) [USGS: Earthquakes for Kids](http://earthquake.usgs.gov/learning/kids/) [Reports on China Sichuan earthquake 12/05/2008](http://www.china-quake.com/) [Kashmir Relief & Development Foundation (KRDF)](http://www.kashmirearthquake.com/) [PBS NewsHour - Predicting Earthquakes](http://www.pbs.org/newshour/science/earthquake/) [10 trận động đất kinh hoàng nhất](http://laodong.com.vn/Tin-Tuc/10-tran-dong-dat-gay-chet-choc-kinh-hoang-nhat/33671)
|
|

Vary: Accept-Encoding,Cookie,X-Use-HHVM

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

X-Cache: cp1065 hit (2), cp1053 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

X-Analytics: php=zend


text:
Broin
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Tọa độ: 47°04′47″B 5°06′35″Đ / 47,0797222222°B 5,10972222222°Đ
Broin là một xã ở tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne, phía đông nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 150 mét trên mực nước biển.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Bạn có thể tham khảo nội dung bài này trong Wikipedia tiếng Pháp để có thêm thông tin mở rộng cho bài này. Nếu bạn không biết tiếng Pháp, có thể dùng công cụ dịch, như Google Dịch.

markdown:
# Broin
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [47°04′47″B 5°06′35″Đ / 47,0797222222°B 5,10972222222°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Broin¶ms=47.0797222222_N_5.10972222222_E_region:FR-21_type:city(317))
|
|
|Hành chính|
|
| ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Burgundy](/wiki/Burgundy) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Côte-d'Or](/wiki/C%C3%B4te-d%27Or) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Beaune](/wiki/Beaune_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Seurre](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_Seurre&action=edit&redlink=1) [Xã (thị) trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng)
(2008–2014)
[Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99)
(bình quân 150 m/490 ft)
1 2(5,47 sq mi) [Nhân khẩu](/wiki/Nh%C3%A2n_kh%E1%BA%A9u_Ph%C3%A1p) 2 [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(57 /sq mi) [INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [21112](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=21112-COM)/ [21250](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1) 1Dữ liệu địa chính Pháp loại trừ các hồ và ao lớn hơn 1 km² (0.386 dặm vuông hoặc 247 [acre](/wiki/Acre)) cũng như các cửa sông. 2 *Dân số không tính hai lần*: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần. **Broin** là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) ở [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Ph%C3%A1p)) [Côte-d’Or](/wiki/C%C3%B4te-d%27Or) trong [vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Bourgogne](/wiki/Bourgogne), phía đông nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p). Khu vực này có độ cao trung bình 150 [mét](/wiki/M%C3%A9t) trên [mực nước biển](/wiki/M%E1%BB%B1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_bi%E1%BB%83n).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Broin&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Broin&action=edit§ion=1)] *Bạn có thể tham khảo nội dung bài này trong Wikipedia tiếng Pháp để có thêm thông tin mở rộng cho bài này. Nếu bạn không biết tiếng Pháp, có thể dùng công cụ dịch, như Google Dịch.*

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Server: Apache

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Content-Encoding: gzip

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes

Connection: close

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1055 frontend miss (0)


text:
Canadair Sabre
Canadair Sabre là một loại máy bay tiêm kích phản lực do hãng Canadair chế tạo theo giấy phép từ hãng North American Aviation Inc. của Mỹ, loại máy bay này được Không quân Hoàng gia Canada (RCAF) sử dụng chính. Nó được sản xuất cho đến tận năm 1958, RCAF sử dụng nó đến khi thay thế bằng loại Canadair CF-104 vào năm 1962. Một số lực lượng không quân các quốc gia khác cũng sử dụng loại máy bay này.[1]
Mục lục
- 1 Thiết kế và phát triển
- 2 Lịch sử hoạt động
- 3 Biến thể
- 4 Quốc gia sử dụng
- 5 Tính năng kỹ chiến thuật (Sabre Mk.6)
- 6 Xem thêm
- 7 Tham khảo
- 8 Liên kết ngoài
Thiết kế và phát triển[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1948, chính phủ Canada quyết định tái trang bị F-86 Sabre cho RCAF và hãng Canadair đã được chọn ký hợp đồng sản xuất ở Montreal, Quebec, Canada. Lô đầu tiên gồm 10 chiếc được đặt hàng nhằm đánh giá thử nghiệm. Chiến tranh Triều Tiên xảy ra đã làm thay đổi mọi chuyện, đơn đặt hàng đã tăng lên thành 100 chiếc. Canadair đã từ từ xây dựng cơ sở sản xuất của mình để các bộ phận cũng như thiết bị liên quan đều có thể thu mua được từ các nhà cung cấp ở Canada. Canadair đặt tên dự án Sabre của mình là CL-13.
Canadair sản xuất 6 phiên bản CL-13 Sabre. Chỉ có duy nhất Sabre Mk.1 về cơ bản giống với North American Sabre F-86A, các phiên bản còn lại có nhiều điểm khác biệt. Mk.1 có một động cơ phản lực General Electric J47-GE-13 tạo lực đẩy 5.200 lbf (23 kN). Sabre Mk.2 có cùng động cơ, sau khi 20 chiếc đầu được chế tạo, những chiếc sau đó có điểm đặc biệt là được trang bị các hệ thống điều khiển hỗ trợ điện và cánh đuôi giữ thăng bằng hoàn toàn. Chỉ có phiên bản Sabre Mk 3 sử dụng động cơ phản lực Avro Canada Orenda (Orenda 3 tạo lực đẩy 6.000 lbf (27 kN)). Sabre Mk.4 vẫn sử dụng động cơ của General Electric, được dành riêng cho Không quân Hoàng gia và sau này được bán cho không quân các nước khác. Sabre Mk.5 là phiên bản sản xuất tiếp theo, trang bị 1 động cơ Orenda 10 tạo lực đẩy 6.500 lbf (29 kN). Sabre Mk.6 trang bị động cơ Orenda 14 có lực đẩy là 7440 lbf (33 kN). Từ năm 1950 tới 1958, tổng cộng có tới 1.815 chiếc CL-13 Sabre được chế tạo tại các nhà máy của Canadair ở Montreal.
Lịch sử hoạt động[sửa | sửa mã nguồn]
Thế hệ thứ hai của máy bay Canadair Sabre và là thế hệ đầu tiên được chế tạo với số lượng lớn là Mk.2, có 350 chiếc được chế tạo trong giai đoạn 1952-1953. RCAF nhận 290 chiếc đã được cải tiến. Trong nửa đầu năm 1952, 60 chiếc Mk.2 còn lại được cung cấp cho Không quân Mỹ để sử dụng trong Chiến tranh Triều Tiên. Hầu hết những chiếc Sabre Mk.2 của RCAF được sử dụng trong vai trò phòng không thuộc Sư đoàn không quân số 1 của RCAF đóng ở Châu Âu, nó đã chứng tỏ vai trò không chiến tầm gần nổi bật. Những chiếc khác được giao vai trò huấn luyện ở các căn cứ tại Canada. Sau khi Sabre Mk.5 thay thế trong biên chế RCAF vào năm 1954, chỉ hơn 210 chiếc Sabre Mk.2 còn sót lại được đại tu và sửa đổi ở Anh, chúng được cung cấp cho Không quân Hy Lạp và Không quân Thổ Nhĩ Kỳ.[2]
Giữa năm 1952, Sabre Mk.4 được đưa vào sản xuất, chiếc đầu tiên bay vào ngày 28/8/1952. Ngoài một số thay đổi hệ thống và cấu trúc nhỏ, gồm cải tiến hệ thống ngắm của súng và điều hòa không khí, thì Mk.2 và Mk.4 giống hệt nhau. Có 438 chiếc Mk.4 được chế tạo, khoảng 70 chiếc được RCAF sử dụng tạm thời, tất cả những chiếc khác được giao cho RAF. Những chiếc Sabre Mk.4 khác được gửi trực tiếp cho RAF dưới chương trình hỗ trợ lẫn nhau, chúng được trang bị cho 11 phi đoàn của RAF. Phần lớn những chiếc Mk.4 này phục vụ ở Tây Đức trong các đơn vị NATO, ngoài những phi đoàn đóng ở Tây Đức còn 2 phi đoàn đóng ở Vương quốc Anh thuộc Bộ chỉ huy Tiêm kích RAF. Sabre Mk.4 được RAF sử dụng cho đến tận giữa năm 1956 khi chúng bị những chiếc Hawker Hunter thay thế. Những chiếc còn sống sót được đại tu ở Anh, trang bị cánh sửa đổi '6-3' và được giao cho USAF và sau đó chúng lại được chuyển cho các thành viên của NATO, phần lớn cho Italy, ngoài ra còn giao cho Nam Tư.
Ngày 30/7/1953, chiếc Sabre Mk.5 đầu tiên đã thực hiện chuyến bay của mình với động cơ Orenda 10, động cơ này giúp Mk.5 có vận tốc leo cao và trần bay tốt hơn so với các phiên bản trước đó. Ngoài ra Mk.5 còn có một số cải tiến khác như một hệ thống tạo oxy mới, cải thiện khả năng cơ động và bay ở vận tốc thấp nhờ tăng dây cung cánh lên 6 in (15,2 cm) ở gốc cánh và 3 in (7,2 cm) ở đầu cánh cùng với việc lắp thêm một tấm chắn cánh đứng nhỏ. Sửa đổi này bắt nguồn do North American thực hiện trên F-86F, đã cải thiện đáng kể khả năng cơ động, bù lại máy bay sẽ không còn cánh tà trước khiến tốc độ hạ cánh tăng lên và việc xử lý máy bay ở vận tốc thấp giảm xuống. Canadair đã chế tạo 370 chiếc Mk.5, phần lớn được sử dụng trong các phi đoàn thuộc Sư đoàn không quân của RCAF đóng tại Châu Âu để thay thế cho loại Mk.2. Tổng cộng có 75 chiếc Sabre Mk.5 của RCAF được chuyển giao cho Luftwaffe trong năm 1957.
Canadair Sabre Mk.6 là phiên bản cuối cùng là được coi là phiên bản Sabre tốt nhất từng được sản xuất.[3] Nó trang bị một động cơ Orenda hai tầng tạo lực đẩy lên tới 7.275 lb (3.302 kg). Khả năng cơ động, leo cao và bay trên độ cao lớn của nó cũng vượt trội so với Mk.5 và nó cũng được gắn lại cánh tà trước giúp máy bay xử lý tốt hơn ở vận tốc thấp. Kiểu sản phẩm đầu tiên được hoàn thành vào 2/11/1954 và có 655 chiếc được chế tạo, dây chuyền chế tạo Mk.6 đóng cửa vào ngày 9/10/1958.
Tổng cộng có 390 chiếc Mk.6 được trang bị cho RCAF, chúng được sử dụng để thay thế cho những chiếc Canadair Sabre Mk.5 trong các phi đoàn thuộc Sư đoàn không quân đóng ở Tây Đức và Pháp. Trong thập niên 1950, những mối đe dọa trên không đối với NATO ở Trung Âu là những phiên bản đời đầu máy bay MiG của Liên Xô như MiG-15, MiG-17, MiG-19 và MiG-21. Dựa trên những kinh nghiệm trong Chiến tranh Triều Tiên, việc lựa chọn Sabre Mk.6 để tác chiến với những chiếc MiG là lựa chọn hợp lý của NATO. Cam kết của Canada đối với NATO là triển khai 12 phi đoàn đóng quân tại 4 căn cứ ở Châu Âu - 2 ở Pháp (Marville và Grostenquin) và 2 ở Tây Đức (Zweibrücken và Baden Soellingen). Ban đầu, Canada chỉ đóng góp máy bay Sabre, nhưng sau đó còn có thêm Avro Canada CF-100 trong vai trò máy bay tiêm kích đêm và tiêm kích mọi thời tiết.
Ngoài những chiếc Mk.6 trang bị cho RCAF, còn có 225 chiếc Canadair Mk.6 Sabre được xuất khẩu cho Luftwaffe, 6 chiếc cho Không quân Colombia và 34 chiếc cho Không quân Nam Tư.
Canadair Sabre đã tham gia tích cực trong 2 cuộc xung đột lớn mà chúng được triển khai: đó là Chiến tranh Triều Tiên và Chiến tranh Ấn Độ-Pakistan 1971. Tháng 1/1966, Đức bán 90 chiếc Canadian Mk.6 của mình cho Iran, sau đó Iran đã chuyển qua cho Pakistan. Những chiếc máy bay này nhanh chóng trở thành máy bay tiêm kích ngày chính trong Không quân Pakistan.
Tới cuối năm 1971, những chiếc Gnat của Không quân Ấn Độ (IAF) trở thành một đối thủ khó chịu vượt trội về mặt kỹ thuật đối với những chiếc Sabre, và IAF đã đặt nickname cho Gnat là "Sabre Slayers" sau những thành tích của Gnat trong 2 cuộc chiến tranh đối đầu với Sabre. Gnat nhẹ và có hình dáng thon gọn, nó rất khó để nhìn thấy, đặc biệt là ở độ cao thấp, nơi thường diễn ra các cuộc không chiến tầm gần.
Kỷ lục tốc độ của phái yếu[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1952, Jacqueline Cochran lúc đó đã 47 tuổi quyết định thách thức kỷ lục tốc độ thế giới dành cho nữ giới đang do Jacqueline Auriol nắm giữ. Cochran cố gắng mượn một chiếc F-86 từ USAF, nhưng thất bại. Sau đó bà được giới thiệu với một thiếu tướng của RCAF, ông đã thuyết phục Bộ trưởng quốc phòng Canada cho phép cho mượn một chiếc Sabre Mk.3 số seri 19200. Hãng Canadair đã gửi một đội hỗ trợ gồm 16 người tới California để giúp sức. Ngày 18/5/1953, Cochran đã thiết lập một kỷ lục vận tốc mới trên quãng đường dài 100 km, bà đạt vận tốc 1.050,15 km/h (652,5 mph). Ngày 3/6, bà lại tiếp tục thiết lập một kỷ lục bay một vòng kín 15 km với vận tốc 1078 km/h (670 mph). Ngoài ra, trong lúc ở California, bà đã vượt vận tốc 1270 km/h khi bổ nhào và trở thành người phụ nữ đầu tiên vượt vận tốc âm thanh.[4]
Golden Hawks[sửa | sửa mã nguồn]
- Xem thêm thông tin: Golden Hawks
Golden Hawks là đội bay biểu diễn của Canada được thành lập năm 1959 nhân kỷ niệm 35 năm thành lập RCAF và 50 chuyến bay "Golden" trong lịch sử hàng không Canada, bắt đầu với AEA Silver Dart năm 1909. Ban đầu, một đội 6 chiếc Canadair Sabre Mk.5 sơn màu vàng kim loại được hình thành để hoạt động trong thời gian 1 năm, nhưng Golden Hawks đã trở nên nổi tiếng sau khi trình diễn 63 show. Năm sau đó, một máy bay được bổ sung cho đội, cho phép một đội hình chính gồm 5 chiếc và 2 chiếc bay đơn. Golden Hawks tiếp tục biểu diễn thêm 3 mùa giải nữa, sau đó đổi sang dùng loại mk.6 vào năm 1961, cho đến khi bị giải thể ngày 7/2/1964, tổng cộng đội đã biểu diễn 317 show ở khắp Bắc Mỹ.[5] Tháng 6/1964, 2 máy bay thuộc Golden Hawk đã được bán cho Lynn Garrison, một phi công cũ của RCAF, ông đã thành lập Bảo tàng hàng không Canada năm 1964. Một chiếc được đăng ký với tên gọi CF-AMH và do phi công Milt Harradence điều khiển. Chiếc kia được Lynn Garrison vận hành và sau đó là Flight Test Research ở Long Beach, California. Nó bị phá hủy trong một nhiệm vụ thử nghiệm ở sa mạc Mojave.
Biến thể[sửa | sửa mã nguồn]
- Sabre Mk.1
- 1 chiếc được chế tạo, mẫu thử F-86A.
- Sabre Mk.2
- 350 chiếc được chế tạo, kiểu F-86E, 60 cho USAF, 3 cho RAF, 287 cho RCAF.
- Sabre Mk.3
- 1 chiếc được chế tạo ở Canada, dùng để thử nghiệm tĩnh cho động cơ phản lực Orenda 3, các sửa đổi cấu trúc khác được thực hiện để vừa với động cơ Orenda.
- Sabre Mk.4
- 438 chiếc được chế tạo, 10 cho RCAF, 428 cho RAF với tên gọi Sabre F 4.
- Sabre Mk.5
- 370 chiếc được chế tạo, kiểu F-86F với động cơ Orenda, tất cả cho RCAF, 75 chiếc sau đó chuyển cho Luftwaffe.
- Sabre Mk.6
- 655 chiếc được chế tạo, 390 cho RCAF, 225 cho Luftwaffe, 6 cho Colombia và 34 cho Nam Phi.
Quốc gia sử dụng[sửa | sửa mã nguồn]
- Luftwaffe sử dụng 75 chiếc Canadair Sabre Mk.5 và 225 chiếc Canadair Sabre Mk.6 trong giai đoạn 1957-1964, trang bị cho JG 71, JG 72, và JG 73. Chiếc Mk.6 cuối cùng dùng cho huấn luyện nghỉ hưu năm 1983.[6]
- Không quân Pakistan - 90 chiếc Sabre cũ của RCAF thông qua Iran (Đức bán)
- Mua 3 chiếc Canadair CL-13 Mark 2 và 428 chiếc Mark 4 trong giai đoạn 8/12/1952 - 19/12/1953; trang bị cho các phi đoàn số 3, 4, 20, 26, 66, 67, 71, 92, 93, 112, 130, 147 và 234 của RAF. Trong giai đoạn 1956–1958, 302 chiếc Sabre của RAF được đại tu và sửa đổi ở Anh và gửi sang Mỹ, chúng được sơn màu và số hiệu của RCAF và được tái định danh là F-86E(M); trong đó 121 chiếc được gửi cho Nam Tư và 179 chiếc cho Italy.
- Hoa Kỳ
Tính năng kỹ chiến thuật (Sabre Mk.6)[sửa | sửa mã nguồn]
Đặc điểm riêng[sửa | sửa mã nguồn]
- Tổ lái: 1
- Chiều dài: 37 ft 6 in (11,43 m)
- Sải cánh: 37 ft 1½ in (11,32 m)
- Chiều cao: 14 ft 9 in (4,49 m)
- Trọng lượng rỗng: 10.618 lb (4.816 kg)
- Trọng lượng cất cánh tối đa: 17.560 lb (7.965 kg)
- Động cơ: 1 động cơ phản lực Avro Canada Orenda 14, lực đẩy 7.275 lbf (32,36 kN)
Hiệu suất bay[sửa | sửa mã nguồn]
- Vận tốc cực đại: 710 mph (1142 km/h)
- Trần bay: 54.000 ft (16.460 m)
- Vận tốc lên cao: 11.800 ft/min
Vũ khí[sửa | sửa mã nguồn]
- 6 khẩu 0.50 in (12,7 mm) M2 Browning (tổng cộng 1.602 viên đạn)
- Rocket: mang được nhiều loại khác nhau
- Tên lửa: 2× AIM-9 Sidewinder
- Bom: 4 giá treo dưới cánh mang được 5.300 lb (2.400 kg). Mang được nhiều loại bom, trong đó có bom napalm, vũ khí hạt nhân chiến thuật.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Máy bay có cùng sự phát triển[sửa | sửa mã nguồn]
- CAC Sabre
- North American FJ-1 Fury
- North American F-86 Sabre
- North American F-86D Sabre
- North American FJ-2/-3 Fury
Máy bay có tính năng tương đương[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Ghi chú
- ^ Milberry 1986, pp. 127, 148–149.
- ^ Wagner 1963, p. 124.
- ^ Joos 1971, p. 3.
- ^ Lewis Chow (2006). Engineering a Successful Life. Trafford Publishing. tr. 58.
- ^ Dempsey 2002
- ^ http://www.geschichte.luftwaffe.de/portal/a/geschlw/kcxml/04_Sj9SPykssy0xPLMnMz0vM0Y_QjzKLNwyL9_ANA8mB2e5eTvqRcNGglFR9b31fj_zcVP0A_YLciHJHR0VFAN2odKE!/delta/base64xml/L3dJdyEvd0ZNQUFzQUMvNElVRS82XzFWX0hINA!!
- Tài liệu
- Childerhose, R.J. The F-86 Sabre. New York: Arco Publishing, 1965.
- Dempsey, Daniel V. A Tradition of Excellence: Canada's Airshow Team Heritage. Victoria: High Flight Enterprises Ltd., 2002. ISBN 0-9687817-0-5.
- Flypast Magazine, August 2007, Key Publishing Ltd.
- Joos, Gerhard W. Canadair Sabre Mk 1-6, Commonwealth Sabre Mk 30-32 in RCAF, RAF, RAAF, SAAF, Luftwaffe & Foreign Service. Kent, UK: Osprey Publications Limited, 1971. ISBN 0-85045-024-1.
- Milberry, Larry. The Canadair Sabre. Toronto: CANAV Books, 1986. ISBN 0-9690703-7-3.
- Pickler, Ron and Larry Milberry. Canadair: the First 50 Years. Toronto: CANAV Books, 1995. ISBN 0-921022-07-7.
- Wagner, Ray. The North American Sabre. London: Macdonald & Co (Publishers) Ltd, 1963.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Warbird Alley: F-86 Sabre page - Information about F-86s still flying today
- Sabre site
- Canadair Sabres in J.Baugher site

markdown:
# Canadair Sabre
|CL-13 Sabre|
|
|![]()
6 chiếc Sabre thuộc Phi đoàn 421 (
*Red Indian*) RCAF ở Grostenquin, Pháp năm 1957 [Máy bay tiêm kích](/wiki/M%C3%A1y_bay_ti%C3%AAm_k%C3%ADch) [Hãng sản xuất](/wiki/H%C3%A3ng_ch%E1%BA%BF_t%E1%BA%A1o_h%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5) [Canadair](/w/index.php?title=Canadair&action=edit&redlink=1) [9 tháng 8](/wiki/9_th%C3%A1ng_8)- [1950](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1950) ![ Flag of Canada.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Flag_of_Canada.svg/22px-Flag_of_Canada.svg.png)
![ Flag of Canada.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Flag_of_Canada.svg/22px-Flag_of_Canada.svg.png)
[Không quân Hoàng gia Canada](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Canada&action=edit&redlink=1) ![ Flag of the United States.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Flag_of_the_United_States.svg/22px-Flag_of_the_United_States.svg.png)
![ Flag of the United States.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Flag_of_the_United_States.svg/22px-Flag_of_the_United_States.svg.png)
[Không quân Hoa Kỳ](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3) ![ Flag of the United Kingdom.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Flag_of_the_United_Kingdom.svg/22px-Flag_of_the_United_Kingdom.svg.png)
![ Flag of the United Kingdom.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Flag_of_the_United_Kingdom.svg/22px-Flag_of_the_United_Kingdom.svg.png)
[Không quân Hoàng gia](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Anh) ![ Flag of Germany.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Flag_of_Germany.svg/22px-Flag_of_Germany.svg.png)
![ Flag of Germany.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Flag_of_Germany.svg/22px-Flag_of_Germany.svg.png)
[Không quân Đức](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_%C4%90%E1%BB%A9c) [F-86 Sabre](/wiki/North_American_F-86_Sabre) **Canadair Sabre** là một loại [máy bay tiêm kích](/wiki/M%C3%A1y_bay_ti%C3%AAm_k%C3%ADch) phản lực do hãng [Canadair](/w/index.php?title=Canadair&action=edit&redlink=1) chế tạo theo giấy phép từ hãng [North American Aviation Inc.](/w/index.php?title=North_American_Aviation&action=edit&redlink=1) của Mỹ, loại máy bay này được [Không quân Hoàng gia Canada](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Canada&action=edit&redlink=1) (RCAF) sử dụng chính. Nó được sản xuất cho đến tận năm 1958, RCAF sử dụng nó đến khi thay thế bằng loại [Canadair CF-104](/wiki/Canadair_CF-104) vào năm 1962. Một số lực lượng không quân các quốc gia khác cũng sử dụng loại máy bay này. [[1]](#cite_note-1)
## Mục lục
[1 Thiết kế và phát triển](#Thi.E1.BA.BFt_k.E1.BA.BF_v.C3.A0_ph.C3.A1t_tri.E1.BB.83n) [2 Lịch sử hoạt động](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD_ho.E1.BA.A1t_.C4.91.E1.BB.99ng) [3 Biến thể](#Bi.E1.BA.BFn_th.E1.BB.83) [4 Quốc gia sử dụng](#Qu.E1.BB.91c_gia_s.E1.BB.AD_d.E1.BB.A5ng) [5 Tính năng kỹ chiến thuật (Sabre Mk.6)](#T.C3.ADnh_n.C4.83ng_k.E1.BB.B9_chi.E1.BA.BFn_thu.E1.BA.ADt_.28Sabre_Mk.6.29) [6 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [7 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [8 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Thiết kế và phát triển[
[sửa](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&action=edit§ion=1)]
Năm 1948, chính phủ Canada quyết định tái trang bị
[F-86 Sabre](/wiki/North_American_F-86_Sabre) cho RCAF và hãng Canadair đã được chọn ký hợp đồng sản xuất ở [Montreal](/wiki/Montr%C3%A9al), [Quebec](/wiki/Qu%C3%A9bec), [Canada](/wiki/Canada). Lô đầu tiên gồm 10 chiếc được đặt hàng nhằm đánh giá thử nghiệm. [Chiến tranh Triều Tiên](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) xảy ra đã làm thay đổi mọi chuyện, đơn đặt hàng đã tăng lên thành 100 chiếc. Canadair đã từ từ xây dựng cơ sở sản xuất của mình để các bộ phận cũng như thiết bị liên quan đều có thể thu mua được từ các nhà cung cấp ở Canada. Canadair đặt tên dự án Sabre của mình là CL-13.
Canadair sản xuất 6 phiên bản CL-13 Sabre. Chỉ có duy nhất
**Sabre Mk.1** về cơ bản giống với North American Sabre F-86A, các phiên bản còn lại có nhiều điểm khác biệt. Mk.1 có một động cơ phản lực [General Electric J47-GE-13](/w/index.php?title=General_Electric_J47&action=edit&redlink=1) tạo lực đẩy 5.200 lbf (23 kN). **Sabre Mk.2** có cùng động cơ, sau khi 20 chiếc đầu được chế tạo, những chiếc sau đó có điểm đặc biệt là được trang bị các hệ thống điều khiển hỗ trợ điện và cánh đuôi giữ thăng bằng hoàn toàn. Chỉ có phiên bản **Sabre Mk 3** sử dụng động cơ phản lực [Avro Canada Orenda](/w/index.php?title=Avro_Canada_Orenda&action=edit&redlink=1) (Orenda 3 tạo lực đẩy 6.000 lbf (27 kN)). **Sabre Mk.4** vẫn sử dụng động cơ của General Electric, được dành riêng cho [Không quân Hoàng gia](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Anh) và sau này được bán cho không quân các nước khác. **Sabre Mk.5** là phiên bản sản xuất tiếp theo, trang bị 1 động cơ Orenda 10 tạo lực đẩy 6.500 lbf (29 kN). **Sabre Mk.6** trang bị động cơ Orenda 14 có lực đẩy là 7440 lbf (33 kN). Từ năm 1950 tới 1958, tổng cộng có tới 1.815 chiếc CL-13 Sabre được chế tạo tại các nhà máy của Canadair ở Montreal.
## Lịch sử hoạt động[
[sửa](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&action=edit§ion=2)]
Thế hệ thứ hai của máy bay Canadair Sabre và là thế hệ đầu tiên được chế tạo với số lượng lớn là Mk.2, có 350 chiếc được chế tạo trong giai đoạn 1952-1953. RCAF nhận 290 chiếc đã được cải tiến. Trong nửa đầu năm 1952, 60 chiếc Mk.2 còn lại được cung cấp cho
[Không quân Mỹ](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3) để sử dụng trong [Chiến tranh Triều Tiên](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn). Hầu hết những chiếc Sabre Mk.2 của RCAF được sử dụng trong vai trò phòng không thuộc [Sư đoàn không quân số 1](/w/index.php?title=S%C6%B0_%C4%91o%C3%A0n_kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_1_RCAF&action=edit&redlink=1) của RCAF đóng ở Châu Âu, nó đã chứng tỏ vai trò không chiến tầm gần nổi bật. Những chiếc khác được giao vai trò huấn luyện ở các căn cứ tại Canada. Sau khi Sabre Mk.5 thay thế trong biên chế RCAF vào năm 1954, chỉ hơn 210 chiếc Sabre Mk.2 còn sót lại được đại tu và sửa đổi ở Anh, chúng được cung cấp cho [Không quân Hy Lạp](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Hy_L%E1%BA%A1p&action=edit&redlink=1) và [Không quân Thổ Nhĩ Kỳ](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1). [[2]](#cite_note-2)
Giữa năm 1952, Sabre Mk.4 được đưa vào sản xuất, chiếc đầu tiên bay vào ngày 28/8/1952. Ngoài một số thay đổi hệ thống và cấu trúc nhỏ, gồm cải tiến hệ thống ngắm của súng và điều hòa không khí, thì Mk.2 và Mk.4 giống hệt nhau. Có 438 chiếc Mk.4 được chế tạo, khoảng 70 chiếc được RCAF sử dụng tạm thời, tất cả những chiếc khác được giao cho
[RAF](/wiki/RAF). Những chiếc Sabre Mk.4 khác được gửi trực tiếp cho RAF dưới chương trình hỗ trợ lẫn nhau, chúng được trang bị cho 11 phi đoàn của RAF. Phần lớn những chiếc Mk.4 này phục vụ ở Tây Đức trong các đơn vị NATO, ngoài những phi đoàn đóng ở Tây Đức còn 2 phi đoàn đóng ở Vương quốc Anh thuộc [Bộ chỉ huy Tiêm kích RAF](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_ch%E1%BB%89_huy_Ti%C3%AAm_k%C3%ADch_RAF&action=edit&redlink=1). Sabre Mk.4 được RAF sử dụng cho đến tận giữa năm 1956 khi chúng bị những chiếc [Hawker Hunter](/wiki/Hawker_Hunter) thay thế. Những chiếc còn sống sót được đại tu ở Anh, trang bị cánh sửa đổi '6-3' và được giao cho USAF và sau đó chúng lại được chuyển cho các thành viên của NATO, phần lớn cho Italy, ngoài ra còn giao cho Nam Tư.
Ngày 30/7/1953, chiếc Sabre Mk.5 đầu tiên đã thực hiện chuyến bay của mình với động cơ Orenda 10, động cơ này giúp Mk.5 có vận tốc leo cao và trần bay tốt hơn so với các phiên bản trước đó. Ngoài ra Mk.5 còn có một số cải tiến khác như một hệ thống tạo oxy mới, cải thiện khả năng cơ động và bay ở vận tốc thấp nhờ tăng dây cung cánh lên 6 in (15,2 cm) ở gốc cánh và 3 in (7,2 cm) ở đầu cánh cùng với việc lắp thêm một tấm chắn cánh đứng nhỏ. Sửa đổi này bắt nguồn do North American thực hiện trên F-86F, đã cải thiện đáng kể khả năng cơ động, bù lại máy bay sẽ không còn cánh tà trước khiến tốc độ hạ cánh tăng lên và việc xử lý máy bay ở vận tốc thấp giảm xuống. Canadair đã chế tạo 370 chiếc Mk.5, phần lớn được sử dụng trong các phi đoàn thuộc Sư đoàn không quân của RCAF đóng tại Châu Âu để thay thế cho loại Mk.2. Tổng cộng có 75 chiếc Sabre Mk.5 của RCAF được chuyển giao cho
[Luftwaffe](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_%C4%90%E1%BB%A9c) trong năm 1957.
Canadair Sabre Mk.6 là phiên bản cuối cùng là được coi là phiên bản Sabre tốt nhất từng được sản xuất.
Nó trang bị một động cơ Orenda hai tầng tạo lực đẩy lên tới 7.275 lb (3.302 kg). Khả năng cơ động, leo cao và bay trên độ cao lớn của nó cũng vượt trội so với Mk.5 và nó cũng được gắn lại cánh tà trước giúp máy bay xử lý tốt hơn ở vận tốc thấp. Kiểu sản phẩm đầu tiên được hoàn thành vào 2/11/1954 và có 655 chiếc được chế tạo, dây chuyền chế tạo Mk.6 đóng cửa vào ngày 9/10/1958. [3]
Tổng cộng có 390 chiếc Mk.6 được trang bị cho RCAF, chúng được sử dụng để thay thế cho những chiếc Canadair Sabre Mk.5 trong các phi đoàn thuộc Sư đoàn không quân đóng ở
[Tây Đức](/wiki/T%C3%A2y_%C4%90%E1%BB%A9c) và [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p). Trong thập niên 1950, những mối đe dọa trên không đối với [NATO](/wiki/NATO) ở Trung Âu là những phiên bản đời đầu máy bay [MiG](/wiki/Mikoyan) của [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) như [MiG-15](/wiki/Mikoyan-Gurevich_MiG-15), [MiG-17](/wiki/Mikoyan-Gurevich_MiG-17), [MiG-19](/wiki/Mikoyan-Gurevich_MiG-19) và [MiG-21](/wiki/Mikoyan-Gurevich_MiG-21). Dựa trên những kinh nghiệm trong [Chiến tranh Triều Tiên](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn), việc lựa chọn Sabre Mk.6 để tác chiến với những chiếc MiG là lựa chọn hợp lý của NATO. Cam kết của Canada đối với NATO là triển khai 12 phi đoàn đóng quân tại 4 căn cứ ở Châu Âu - 2 ở Pháp ( [Marville](/w/index.php?title=C%C4%83n_c%E1%BB%A9_Marville_RCAF&action=edit&redlink=1) và [Grostenquin](/w/index.php?title=C%C4%83n_c%E1%BB%A9_Grostenquin_RCAF&action=edit&redlink=1)) và 2 ở Tây Đức ( [Zweibrücken](/w/index.php?title=C%C4%83n_c%E1%BB%A9_Zweibr%C3%BCcken_RCAF&action=edit&redlink=1) và [Baden Soellingen](/w/index.php?title=C%C4%83n_c%E1%BB%A9_Baden_Soellingen_RCAF&action=edit&redlink=1)). Ban đầu, Canada chỉ đóng góp máy bay Sabre, nhưng sau đó còn có thêm [Avro Canada CF-100](/wiki/Avro_Canada_CF-100_Canuck) trong vai trò máy bay tiêm kích đêm và tiêm kích mọi thời tiết.
Ngoài những chiếc Mk.6 trang bị cho RCAF, còn có 225 chiếc Canadair Mk.6 Sabre được xuất khẩu cho
[Luftwaffe](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_%C4%90%E1%BB%A9c), 6 chiếc cho [Không quân Colombia](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Colombia&action=edit&redlink=1) và 34 chiếc cho [Không quân Nam Tư](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Nam_T%C6%B0&action=edit&redlink=1).
Canadair Sabre đã tham gia tích cực trong 2 cuộc xung đột lớn mà chúng được triển khai: đó là
[Chiến tranh Triều Tiên](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) và [Chiến tranh Ấn Độ-Pakistan 1971](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99-Pakistan_1971&action=edit&redlink=1). Tháng 1/1966, Đức bán 90 chiếc Canadian Mk.6 của mình cho [Iran](/wiki/Iran), sau đó Iran đã chuyển qua cho Pakistan. Những chiếc máy bay này nhanh chóng trở thành máy bay tiêm kích ngày chính trong [Không quân Pakistan](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Pakistan&action=edit&redlink=1).
Tới cuối năm 1971, những chiếc
[Gnat](/wiki/Folland_Gnat) của [Không quân Ấn Độ](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99&action=edit&redlink=1) (IAF) trở thành một đối thủ khó chịu vượt trội về mặt kỹ thuật đối với những chiếc Sabre, và IAF đã đặt nickname cho Gnat là "Sabre Slayers" sau những thành tích của Gnat trong 2 cuộc chiến tranh đối đầu với Sabre. Gnat nhẹ và có hình dáng thon gọn, nó rất khó để nhìn thấy, đặc biệt là ở độ cao thấp, nơi thường diễn ra các cuộc không chiến tầm gần.
### Kỷ lục tốc độ của phái yếu[
[sửa](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&action=edit§ion=3)]
Năm 1952,
[Jacqueline Cochran](/w/index.php?title=Jacqueline_Cochran&action=edit&redlink=1) lúc đó đã 47 tuổi quyết định thách thức kỷ lục tốc độ thế giới dành cho nữ giới đang do [Jacqueline Auriol](/w/index.php?title=Jacqueline_Auriol&action=edit&redlink=1) nắm giữ. Cochran cố gắng mượn một chiếc F-86 từ [USAF](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3), nhưng thất bại. Sau đó bà được giới thiệu với một thiếu tướng của RCAF, ông đã thuyết phục Bộ trưởng quốc phòng Canada cho phép cho mượn một chiếc Sabre Mk.3 số seri *19200*. Hãng Canadair đã gửi một đội hỗ trợ gồm 16 người tới California để giúp sức. Ngày 18/5/1953, Cochran đã thiết lập một kỷ lục vận tốc mới trên quãng đường dài 100 km, bà đạt vận tốc 1.050,15 km/h (652,5 mph). Ngày 3/6, bà lại tiếp tục thiết lập một kỷ lục bay một vòng kín 15 km với vận tốc 1078 km/h (670 mph). Ngoài ra, trong lúc ở California, bà đã vượt vận tốc 1270 km/h khi bổ nhào và trở thành người phụ nữ đầu tiên vượt vận tốc âm thanh. [[4]](#cite_note-4)
### Golden Hawks[
[sửa](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&action=edit§ion=4)] *Xem thêm thông tin:* [Golden Hawks](/w/index.php?title=Golden_Hawks&action=edit&redlink=1) **Golden Hawks** là đội bay biểu diễn của Canada được thành lập năm 1959 nhân kỷ niệm 35 năm thành lập RCAF và 50 chuyến bay "Golden" trong lịch sử hàng không Canada, bắt đầu với [AEA Silver Dart](/w/index.php?title=AEA_Silver_Dart&action=edit&redlink=1) năm 1909. Ban đầu, một đội 6 chiếc Canadair Sabre Mk.5 sơn màu vàng kim loại được hình thành để hoạt động trong thời gian 1 năm, nhưng Golden Hawks đã trở nên nổi tiếng sau khi trình diễn 63 show. Năm sau đó, một máy bay được bổ sung cho đội, cho phép một đội hình chính gồm 5 chiếc và 2 chiếc bay đơn. Golden Hawks tiếp tục biểu diễn thêm 3 mùa giải nữa, sau đó đổi sang dùng loại mk.6 vào năm 1961, cho đến khi bị giải thể ngày 7/2/1964, tổng cộng đội đã biểu diễn 317 show ở khắp [Bắc Mỹ](/wiki/B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9). Tháng 6/1964, 2 máy bay thuộc Golden Hawk đã được bán cho [5] [Lynn Garrison](/w/index.php?title=Lynn_Garrison&action=edit&redlink=1), một phi công cũ của RCAF, ông đã thành lập Bảo tàng hàng không Canada năm 1964. Một chiếc được đăng ký với tên gọi CF-AMH và do phi công [Milt Harradence](/w/index.php?title=Milt_Harradence&action=edit&redlink=1)điều khiển. Chiếc kia được Lynn Garrison vận hành và sau đó là Flight Test Research ở Long Beach, California. Nó bị phá hủy trong một nhiệm vụ thử nghiệm ở sa mạc Mojave.
## Biến thể[
[sửa](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&action=edit§ion=5)]
- Sabre Mk.1
- 1 chiếc được chế tạo, mẫu thử F-86A.
- Sabre Mk.2
- 350 chiếc được chế tạo, kiểu F-86E, 60 cho USAF, 3 cho
[RAF](/wiki/RAF), 287 cho [RCAF](/w/index.php?title=RCAF&action=edit&redlink=1).
- Sabre Mk.3
- 1 chiếc được chế tạo ở Canada, dùng để thử nghiệm tĩnh cho động cơ phản lực Orenda 3, các sửa đổi cấu trúc khác được thực hiện để vừa với động cơ Orenda.
- Sabre Mk.4
- 438 chiếc được chế tạo, 10 cho RCAF, 428 cho RAF với tên gọi
**Sabre F 4**.
- Sabre Mk.5
- 370 chiếc được chế tạo, kiểu F-86F với động cơ Orenda, tất cả cho RCAF, 75 chiếc sau đó chuyển cho
[Luftwaffe](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_%C4%90%E1%BB%A9c).
- Sabre Mk.6
- 655 chiếc được chế tạo, 390 cho
[RCAF](/w/index.php?title=RCAF&action=edit&redlink=1), 225 cho Luftwaffe, 6 cho [Colombia](/wiki/Colombia)và 34 cho [Nam Phi](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi).
## Quốc gia sử dụng[
[sửa](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&action=edit§ion=6)] [Luftwaffe](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_%C4%90%E1%BB%A9c)sử dụng 75 chiếc Canadair Sabre Mk.5 và 225 chiếc Canadair Sabre Mk.6 trong giai đoạn 1957-1964, trang bị cho [JG 71](/w/index.php?title=Jagdgeschwader_71&action=edit&redlink=1), JG 72, và JG 73. Chiếc Mk.6 cuối cùng dùng cho huấn luyện nghỉ hưu năm 1983. [[6]](#cite_note-6) [Không quân Pakistan](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Pakistan&action=edit&redlink=1)- 90 chiếc Sabre cũ của [RCAF](/w/index.php?title=RCAF&action=edit&redlink=1)thông qua Iran (Đức bán)
- Mua 3 chiếc Canadair CL-13 Mark 2 và 428 chiếc Mark 4 trong giai đoạn 8/12/1952 - 19/12/1953; trang bị cho các phi đoàn số 3, 4, 20, 26, 66, 67, 71, 92, 93, 112, 130, 147 và 234 của RAF. Trong giai đoạn 1956–1958, 302 chiếc Sabre của RAF được đại tu và sửa đổi ở Anh và gửi sang Mỹ, chúng được sơn màu và số hiệu của RCAF và được tái định danh là F-86E(M); trong đó 121 chiếc được gửi cho Nam Tư và 179 chiếc cho Italy.
[Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)
## Tính năng kỹ chiến thuật (Sabre Mk.6)[
[sửa](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&action=edit§ion=7)]
### Đặc điểm riêng[
[sửa](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&action=edit§ion=8)] **Tổ lái**: 1 **Chiều dài**: 37 ft 6 in (11,43 m) **: 37 ft 1½ in (11,32 m)** [Sải cánh](/wiki/S%E1%BA%A3i_c%C3%A1nh) **Chiều cao**: 14 ft 9 in (4,49 m) **Trọng lượng rỗng**: 10.618 lb (4.816 kg) **: 17.560 lb (7.965 kg)** [Trọng lượng cất cánh tối đa](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Dng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_c%E1%BA%A5t_c%C3%A1nh_t%E1%BB%91i_%C4%91a&action=edit&redlink=1) **Động cơ**: 1 động cơ phản lực [Avro Canada Orenda](/w/index.php?title=Avro_Canada_Orenda&action=edit&redlink=1)14, lực đẩy 7.275 lbf (32,36 kN)
### Hiệu suất bay[
[sửa](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&action=edit§ion=9)] **: 710 mph (1142 km/h)** [Vận tốc cực đại](/w/index.php?title=V%E1%BA%ADn_t%E1%BB%91c_V&action=edit&redlink=1) **: 54.000 ft (16.460 m)** [Trần bay](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_bay&action=edit&redlink=1) **: 11.800 ft/min** [Vận tốc lên cao](/w/index.php?title=V%E1%BA%ADn_t%E1%BB%91c_l%C3%AAn_cao&action=edit&redlink=1)
### Vũ khí[
[sửa](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&action=edit§ion=10)]
- 6 khẩu 0.50 in (12,7 mm) M2 Browning (tổng cộng 1.602 viên đạn)
- Rocket: mang được nhiều loại khác nhau
- Tên lửa: 2×
[AIM-9 Sidewinder](/wiki/AIM-9_Sidewinder)
- Bom: 4 giá treo dưới cánh mang được 5.300 lb (2.400 kg). Mang được nhiều loại bom, trong đó có bom napalm, vũ khí hạt nhân chiến thuật.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&action=edit§ion=11)]
### Máy bay có cùng sự phát triển[
[sửa](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&action=edit§ion=12)] [CAC Sabre](/wiki/CAC_Sabre) [North American FJ-1 Fury](/wiki/North_American_FJ-1_Fury) [North American F-86 Sabre](/wiki/North_American_F-86_Sabre) [North American F-86D Sabre](/wiki/North_American_F-86D_Sabre) [North American FJ-2/-3 Fury](/wiki/North_American_FJ-2/-3_Fury)
### Máy bay có tính năng tương đương[
[sửa](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&action=edit§ion=13)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&action=edit§ion=14)]
- Ghi chú
**Milberry 1986, pp. 127, 148–149.** [^](#cite_ref-1) **Wagner 1963, p. 124.** [^](#cite_ref-2) **Joos 1971, p. 3.** [^](#cite_ref-3) **Lewis Chow (2006).** [^](#cite_ref-4) [. Trafford Publishing. tr. 58.](http://books.google.com/books?id=FWlICN95_A8C&pg=PA58&dq=Jacqueline+Cochran+canadair+sabre&hl=en&ei=UDhtTsOzDK7UiALk4_mwDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDgQ6AEwAg#v=onepage&q=Jacqueline%20Cochran%20canadair%20sabre&f=false) *Engineering a Successful Life* **Dempsey 2002** [^](#cite_ref-5) [^](#cite_ref-6) [http://www.geschichte.luftwaffe.de/portal/a/geschlw/kcxml/04_Sj9SPykssy0xPLMnMz0vM0Y_QjzKLNwyL9_ANA8mB2e5eTvqRcNGglFR9b31fj_zcVP0A_YLciHJHR0VFAN2odKE!/delta/base64xml/L3dJdyEvd0ZNQUFzQUMvNElVRS82XzFWX0hINA](http://www.geschichte.luftwaffe.de/portal/a/geschlw/kcxml/04_Sj9SPykssy0xPLMnMz0vM0Y_QjzKLNwyL9_ANA8mB2e5eTvqRcNGglFR9b31fj_zcVP0A_YLciHJHR0VFAN2odKE!/delta/base64xml/L3dJdyEvd0ZNQUFzQUMvNElVRS82XzFWX0hINA)!!
- Tài liệu
- Childerhose, R.J.
*The F-86 Sabre*. New York: Arco Publishing, 1965.
- Dempsey, Daniel V.
*A Tradition of Excellence: Canada's Airshow Team Heritage*. Victoria: High Flight Enterprises Ltd., 2002. [ISBN 0-9687817-0-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0968781705). *Flypast*Magazine, August 2007, Key Publishing Ltd.
- Joos, Gerhard W.
*Canadair Sabre Mk 1-6, Commonwealth Sabre Mk 30-32 in RCAF, RAF, RAAF, SAAF, Luftwaffe & Foreign Service*. Kent, UK: Osprey Publications Limited, 1971. [ISBN 0-85045-024-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0850450241). [Milberry, Larry](/w/index.php?title=Larry_Milberry&action=edit&redlink=1). *The Canadair Sabre*. Toronto: CANAV Books, 1986. [ISBN 0-9690703-7-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0969070373).
- Pickler, Ron and Larry Milberry.
*Canadair: the First 50 Years*. Toronto: CANAV Books, 1995. [ISBN 0-921022-07-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0921022077).
- Wagner, Ray.
*The North American Sabre*. London: Macdonald & Co (Publishers) Ltd, 1963.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Canadair_Sabre&action=edit§ion=15)]
|
|![]()
[Canadair Sabre](//commons.wikimedia.org/wiki/F-86_Sabre?uselang=vi) [Warbird Alley: F-86 Sabre page](http://www.warbirdalley.com/f86.htm)- Information about F-86s still flying today [Sabre site](http://www.aviation-history.com/north-american/f86.html) [Canadair Sabres in J.Baugher site](http://www.joebaugher.com/usaf_fighters/p86_22.html)
|
|
|
|

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


text:
Chi Cúc vạn thọ tây
Chi Cúc vạn thọ tây hay chi Cúc chuồn (chuồn), chi Chuồn chuồn, chi Sao nhái (danh pháp khoa học: Cosmos) là một chi của khoảng 20-26 loài thực vật sống một năm hay lâu năm trong họ Cúc (Asteraceae), có nguồn gốc tại các vùng đất nhiều bụi rậm và bãi cỏ của Mexico (tại đây có nhiều loài nhất), miền nam Hoa Kỳ (Arizona, Florida), Trung Mỹ và miền bắc Nam Mỹ kéo dài về phía nam tới Paraguay.
Chúng là các loài cây thân thảo cao khoảng 0,3–2 m. Các lá có thể là đơn, lông chim hay lông chim kép và mọc thành các cặp đối. Hoa mọc thành cụm hoa dạng đầu với một vòng các chiếc hoa tia rộng bản phía ngoài và một đĩa các chiếc hoa nhỏ phía trong; màu hoa thay đổi tùy theo loài.
Các loài[sửa | sửa mã nguồn]
Dưới đây liệt kê một số loài.
- Cosmos atrosanguineus: Cúc vạn thọ sôcôla
- Cosmos bipinnatus: Cúc ngũ sắc, cúc chuồn chuồn, cúc Mexico
- Cosmos caudatus
- Cosmos diversifolius
- Cosmos herzogii
- Cosmos parviflorus
- Cosmos peucedanifolius
- Cosmos scabiosoides
- Cosmos sulphureus: Cúc vạn thọ vàng
Trồng và sử dụng[sửa | sửa mã nguồn]
Vài loài trong chi này là các loại cây cảnh trong vườn, bao gồm Cosmos bipinnatus ("cúc Mexico"), C. atrosanguineus ("cúc vạn thọ sôcôla") và Cosmos sulphureus ("cúc vạn thọ vàng"). Hàng loạt các giống lai và giống trồng đã được chọn lựa và đặt tên.
-
Hoa cúc vạn thọ tây tại Thái Lan
-
Hoa sao nhái có màu vàng sậm ở Long Xuyên
-
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Genus Cosmos Cav.”. Germplasm Resources Information Network. United States Department of Agriculture. 7 tháng 9 năm 1998. Truy cập ngày 13 tháng 2 năm 2011.

markdown:
# Chi Cúc vạn thọ tây
|
|Cosmos
|
|
Cúc vạn thọ vàng (
*Cosmos sulphureus*) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Eudicots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m_th%E1%BA%ADt_s%E1%BB%B1) [Asterids](/wiki/Nh%C3%A1nh_C%C3%BAc) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Asterales](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%BAc) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Asteraceae](/wiki/H%E1%BB%8D_C%C3%BAc) [Tông](/wiki/T%C3%B4ng_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *tribus*) [Coreopsideae](/w/index.php?title=Coreopsideae&action=edit&redlink=1) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) **Cosmos** [Cav.](/w/index.php?title=Antonio_Jos%C3%A9_Cavanilles&action=edit&redlink=1) [[1]](#cite_note-GRIN-1) [Các loài](/wiki/Lo%C3%A0i) **Chi Cúc vạn thọ tây** hay **chi Cúc chuồn (chuồn)**, **chi Chuồn chuồn**, **chi Sao nhái** ( [danh pháp khoa học](/wiki/Danh_ph%C3%A1p): *) là một chi của khoảng 20-26 Cosmos* [loài](/wiki/Lo%C3%A0i)thực vật sống một năm hay lâu năm trong [họ Cúc](/wiki/H%E1%BB%8D_C%C3%BAc)(Asteraceae), có nguồn gốc tại các vùng đất nhiều bụi rậm và bãi cỏ của [Mexico](/wiki/M%C3%A9xico)(tại đây có nhiều loài nhất), miền nam [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)( [Arizona](/wiki/Arizona), [Florida](/wiki/Florida)), [Trung Mỹ](/wiki/Trung_M%E1%BB%B9)và miền bắc [Nam Mỹ](/wiki/Nam_M%E1%BB%B9)kéo dài về phía nam tới [Paraguay](/wiki/Paraguay).
Chúng là các loài cây thân thảo cao khoảng 0,3–2
[m](/wiki/M). Các lá có thể là đơn, lông chim hay lông chim kép và mọc thành các cặp đối. Hoa mọc thành [cụm hoa dạng đầu](/w/index.php?title=C%E1%BB%A5m_hoa_d%E1%BA%A1ng_%C4%91%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1) với một vòng các chiếc hoa tia rộng bản phía ngoài và một đĩa các chiếc hoa nhỏ phía trong; màu hoa thay đổi tùy theo loài.
## Các loài[
[sửa](/w/index.php?title=Chi_C%C3%BAc_v%E1%BA%A1n_th%E1%BB%8D_t%C3%A2y&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi_C%C3%BAc_v%E1%BA%A1n_th%E1%BB%8D_t%C3%A2y&action=edit§ion=1)]
Dưới đây liệt kê một số loài.
*: Cúc vạn thọ sôcôla* [Cosmos atrosanguineus](/wiki/Cosmos_atrosanguineus) *: Cúc ngũ sắc, cúc chuồn chuồn, cúc Mexico* [Cosmos bipinnatus](/wiki/Cosmos_bipinnatus) [Cosmos caudatus](/wiki/Cosmos_caudatus) [Cosmos diversifolius](/wiki/Cosmos_diversifolius) [Cosmos herzogii](/wiki/Cosmos_herzogii) [Cosmos parviflorus](/wiki/Cosmos_parviflorus) [Cosmos peucedanifolius](/wiki/Cosmos_peucedanifolius) [Cosmos scabiosoides](/wiki/Cosmos_scabiosoides) *: Cúc vạn thọ vàng* [Cosmos sulphureus](/wiki/Cosmos_sulphureus)
### Trồng và sử dụng[
[sửa](/w/index.php?title=Chi_C%C3%BAc_v%E1%BA%A1n_th%E1%BB%8D_t%C3%A2y&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi_C%C3%BAc_v%E1%BA%A1n_th%E1%BB%8D_t%C3%A2y&action=edit§ion=2)]
Vài loài trong chi này là các loại cây cảnh trong vườn, bao gồm
*Cosmos bipinnatus* ("cúc Mexico"), *C. atrosanguineus* ("cúc vạn thọ sôcôla") và *Cosmos sulphureus* ("cúc vạn thọ vàng"). Hàng loạt các giống lai và giống trồng đã được chọn lựa và đặt tên.
-
Hoa cúc vạn thọ tây tại
[Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan)
-
Hoa sao nhái có màu vàng sậm ở
[Long Xuyên](/wiki/Long_Xuy%C3%AAn)
-
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Chi_C%C3%BAc_v%E1%BA%A1n_th%E1%BB%8D_t%C3%A2y&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi_C%C3%BAc_v%E1%BA%A1n_th%E1%BB%8D_t%C3%A2y&action=edit§ion=3)] [^](#cite_ref-GRIN_1-0) [“Genus](http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?2986). *Cosmos*Cav.” *Germplasm Resources Information Network*. United States Department of Agriculture. 7 tháng 9 năm 1998. Truy cập ngày 13 tháng 2 năm 2011.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Chi_C%C3%BAc_v%E1%BA%A1n_th%E1%BB%8D_t%C3%A2y&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi_C%C3%BAc_v%E1%BA%A1n_th%E1%BB%8D_t%C3%A2y&action=edit§ion=4)]
|
|![]()
**có thông tin sinh học về** [Wikispecies](/wiki/Wikispecies) [Chi Cúc vạn thọ tây](//species.wikimedia.org/wiki/cosmos?uselang=vi)
|
|![]()

X-Cache: cp1054 hit (3), cp1068 frontend miss (0)


text:
Eberstein, Sankt Veit an der Glan
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Eberstein (tiếng Slovenia: Svinec) là một đô thị thuộc huyện Sankt Veit an der Glan trong bang Kärnten trong nước Áo. Đô thị Eberstein, Sankt Veit an der Glan có diện tích 65,2 kilômét vuông, dân số thời điểm năm 2005 là 1535 người.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ BBC. “BBC - WW2 People's War - Peter Pearson's War Story”. BBC. Truy cập ngày 24 tháng 1 năm 2009.

markdown:
# Eberstein, Sankt Veit an der Glan
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Eberstein
|
|Huy hiệu |
|Vị trí
|
|Hành chính
|
|![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Flag_of_Austria.svg/22px-Flag_of_Austria.svg.png)
[Áo](/wiki/%C3%81o) [Bang](/wiki/Bang_c%E1%BB%A7a_%C3%81o) *Invalid state: "* [Carinthia](/wiki/K%C3%A4rnten)" [Huyện](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_c%E1%BB%A7a_%C3%81o&action=edit&redlink=1) [Sankt Veit an der Glan](/wiki/Sankt_Veit_an_der_Glan_(huy%E1%BB%87n)) [Thị trưởng](/wiki/Burgomaster) **Dữ liệu thống kê cơ bản** [Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) [Độ cao](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_cao) [Dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91) *(29 tháng 9 2005)* [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) **Thông tin khác** [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_Trung_%C3%82u)/ [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_H%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/UTC%2B1)/ [+2](/wiki/UTC%2B2)) [Mã bưu chính](/w/index.php?title=M%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_%C3%81o&action=edit&redlink=1) [Mã vùng](/w/index.php?title=M%C3%A3_v%C3%B9ng_%C4%91i%E1%BB%87n_tho%E1%BA%A1i_%E1%BB%9F_%C3%81o&action=edit&redlink=1) [Website](/wiki/Website) [www.eberstein.at](http://www.eberstein.at) **Eberstein** ( [tiếng Slovenia](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Slovene): *Svinec*) là một đô thị thuộc huyện [Sankt Veit an der Glan](/wiki/Sankt_Veit_an_der_Glan_(huy%E1%BB%87n)) trong [bang](/wiki/Bang_c%E1%BB%A7a_%C3%81o) [Kärnten](/wiki/K%C3%A4rnten) trong nước [Áo](/wiki/%C3%81o). Đô thị Eberstein, Sankt Veit an der Glan có [diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) 65,2 [kilômét vuông](/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t_vu%C3%B4ng), [dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91) thời điểm năm [2005](/wiki/2005) là 1535 [người](/wiki/Lo%C3%A0i_ng%C6%B0%E1%BB%9Di).
|
|
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Eberstein,_Sankt_Veit_an_der_Glan&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Eberstein,_Sankt_Veit_an_der_Glan&action=edit§ion=1)] **BBC.** [^](#cite_ref-pearson1_1-0) [“BBC - WW2 People's War - Peter Pearson's War Story”](http://www.bbc.co.uk/ww2peopleswar/stories/00/a2169100.shtml). BBC. Truy cập ngày 24 tháng 1 năm 2009.

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


text:
Giải vô địch bóng đá các câu lạc bộ châu Phi
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ Giải vô địch các câu lạc bộ châu Phi)
Giải Bóng đá các câu lạc bộ châu Phi (CAF Champions League) là giải đấu hàng năm do liên đoàn bóng đá châu Phi tổ chức. Các câu lạc bộ vô địch các giải trong nước thuộc châu Phi sẽ được quyền tham dự giải đấu này. Nhà tài trợ chính của giải đấu này MTN-là 1 hãng viễn thông lớn ở châu Phi.

markdown:
# Giải vô địch bóng đá các câu lạc bộ châu Phi
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ
[Giải vô địch các câu lạc bộ châu Phi](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_c%C3%A1c_c%C3%A2u_l%E1%BA%A1c_b%E1%BB%99_ch%C3%A2u_Phi&redirect=no))
|
|![]()
[châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi)( [CAF](/wiki/Li%C3%AAn_%C4%91o%C3%A0n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_ch%C3%A2u_Phi))
52 (Tổng)
![ Ai Cập](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/Flag_of_Egypt.svg/23px-Flag_of_Egypt.svg.png)
![ Ai Cập](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/Flag_of_Egypt.svg/23px-Flag_of_Egypt.svg.png)
[Al-Ahly SC](/w/index.php?title=Al-Ahly_S.C.&action=edit&redlink=1) ![ Ai Cập](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/Flag_of_Egypt.svg/23px-Flag_of_Egypt.svg.png)
![ Ai Cập](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/Flag_of_Egypt.svg/23px-Flag_of_Egypt.svg.png)
[Al-Ahly SC](/w/index.php?title=Al-Ahly_S.C.&action=edit&redlink=1)(8 lần) [cafonline.com](http://www.cafonline.com/index.php?lng=1&module=accueil&cmpt=15) ![ Soccerball current event.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Soccerball_current_event.svg/33px-Soccerball_current_event.svg.png)
![ Soccerball current event.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Soccerball_current_event.svg/33px-Soccerball_current_event.svg.png)
[CAF Champions League 2014](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_c%C3%A1c_c%C3%A2u_l%E1%BA%A1c_b%E1%BB%99_ch%C3%A2u_Phi_2014&action=edit&redlink=1) **Giải Bóng đá các câu lạc bộ châu Phi** ( *CAF Champions League*) là giải đấu hàng năm do [liên đoàn bóng đá châu Phi](/wiki/Li%C3%AAn_%C4%91o%C3%A0n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_ch%C3%A2u_Phi) tổ chức. Các câu lạc bộ vô địch các giải trong nước thuộc [châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi) sẽ được quyền tham dự giải đấu này. Nhà tài trợ chính của giải đấu này MTN-là 1 hãng viễn thông lớn ở châu Phi.

X-Cache: cp1055 hit (1), cp1067 frontend miss (0)


text:
Gracilinanus formosus
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Chacodelphys formosa là một loài động vật có vú trong họ Didelphidae, bộ Didelphimorphia. Loài này được Shamel mô tả năm 1930.[2]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Teta, P. & de la Sancha, N. (2008). Chacodelphys formosa. 2008 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2008. Truy cập ngày 28 December 2008. Database entry includes justification for why this species is listed as vulnerable
- ^ a ă Wilson, Don E.; Reeder, DeeAnn M. biên tập (2005). “Gracilinanus formosus”. Mammal Species of the World . Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang). tr. 311. ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.

markdown:
*Gracilinanus formosus*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Chacodelphys formosa
|
|[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Mammalia](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Didelphimorphia](/wiki/Didelphidae) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Didelphidae](/wiki/Didelphidae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) **Chacodelphys**
Voss et al., 2004
[Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **C. formosa** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Chacodelphys formosa*
(Shamel, 1930)
[[2]](#cite_note-msw3-2) ![ Chacodelphys formosa area.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d0/Chacodelphys_formosa_area.png)
![ Chacodelphys formosa area.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d0/Chacodelphys_formosa_area.png)
* là một loài Chacodelphys formosa* [động vật có vú](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA)trong họ [Didelphidae](/wiki/Didelphidae), bộ [Didelphimorphia](/wiki/Didelphidae). Loài này được Shamel mô tả năm 1930. [[2]](#cite_note-msw3-2)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Gracilinanus_formosus&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gracilinanus_formosus&action=edit§ion=1)] **Teta, P. & de la Sancha, N. (2008).** [^](#cite_ref-IUCN_1-0) [.](http://www.iucnredlist.org/details/136547) *Chacodelphys formosa* *2008*. [IUCN Red List of Threatened Species](/wiki/S%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%8F) [IUCN](/wiki/IUCN)2008. Truy cập ngày 28 December 2008. Database entry includes justification for why this species is listed as vulnerable
- ^
**a** [Wilson, Don E.; Reeder, DeeAnn M. biên tập (2005).](#cite_ref-msw3_2-1) **ă** [“](http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?id=10400056). *Gracilinanus formosus*” *Mammal Species of the World*. Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang). tr. 311. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-8018-8221-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-8018-8221-0). [OCLC](/wiki/OCLC) [62265494](//www.worldcat.org/oclc/62265494).

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1052 frontend miss (0)


text:
Hình chụp màn hình
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Hình chụp màn hình (tiếng Anh: screenshot, screen capture hay screen dump) là một hình ảnh được chụp bởi máy tính nhằm thu lại những gì được hiển thị trên màn hình hoặc một thiết bị xuất khác. Thường thì đây là một ảnh kỹ thuật số được chụp bởi hệ điều hành chủ hoặc phần mềm đang chạy trên thiết bị máy vi tính, và ngoài ra, bởi một máy ảnh hay một thiết bị chặn đầu ra video của máy tính ấy.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Chụp màn hình, cách chụp màn hình máy tính. Trong công việc hằng ngày đôi khi ta phải sao chụp lại màn hình máy tính của mình vì nhiều mục đích khác nhau. Cách đơn giản nhất là sử dụng tổ hợp phím "Ctrl" + "PrtScr SysRq" trên bàn phím. Sau đó sử dụng phần mềm chỉnh sửa ảnh mặc định của window paint để dán (paste) và lưu ra sử dụng
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Screen Capture tại DMOZ (trang đề nghị)
- Mac OS X Screenshot Secrets - O'Reilly
- How to Take Screenshots in Linux
- How to take screenshots from DVD using free tools
- How to make sequential thumbnails of a video using free tools
- In-depth review of Screen Capture Tools for Windows
- How To Capture a Screen Shot of your Desktop or the Active Window in Windows About.com step-by-step tutorial
- How To Capture a Screen Shot with the Snipping Tool in Windows Vista About.com step-by-step tutorial

markdown:
# Hình chụp màn hình
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
**Hình chụp màn hình** ( [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *screenshot*, *screen capture* hay *screen dump*) là một [hình ảnh](/wiki/H%C3%ACnh_%E1%BA%A3nh) được chụp bởi [máy tính](/wiki/M%C3%A1y_t%C3%ADnh) nhằm thu lại những gì được hiển thị trên [màn hình](/wiki/Thi%E1%BA%BFt_b%E1%BB%8B_hi%E1%BB%83n_th%E1%BB%8B) hoặc một [thiết bị xuất](/w/index.php?title=Thi%E1%BA%BFt_b%E1%BB%8B_xu%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1) khác. Thường thì đây là một ảnh kỹ thuật số được chụp bởi [hệ điều hành](/wiki/H%E1%BB%87_%C4%91i%E1%BB%81u_h%C3%A0nh) chủ hoặc [phần mềm](/wiki/Ph%E1%BA%A7n_m%E1%BB%81m) đang chạy trên thiết bị máy vi tính, và ngoài ra, bởi một [máy ảnh](/wiki/M%C3%A1y_%E1%BA%A3nh) hay một thiết bị chặn đầu ra video của máy tính ấy.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=H%C3%ACnh_ch%E1%BB%A5p_m%C3%A0n_h%C3%ACnh&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%C3%ACnh_ch%E1%BB%A5p_m%C3%A0n_h%C3%ACnh&action=edit§ion=1)]
Chụp màn hình, cách chụp màn hình máy tính. Trong công việc hằng ngày đôi khi ta phải sao chụp lại màn hình máy tính của mình vì nhiều mục đích khác nhau. Cách đơn giản nhất là sử dụng tổ hợp phím "Ctrl" + "PrtScr SysRq" trên bàn phím. Sau đó sử dụng phần mềm chỉnh sửa ảnh mặc định của window paint để dán (paste) và lưu ra sử dụng
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=H%C3%ACnh_ch%E1%BB%A5p_m%C3%A0n_h%C3%ACnh&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%C3%ACnh_ch%E1%BB%A5p_m%C3%A0n_h%C3%ACnh&action=edit§ion=2)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=H%C3%ACnh_ch%E1%BB%A5p_m%C3%A0n_h%C3%ACnh&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%C3%ACnh_ch%E1%BB%A5p_m%C3%A0n_h%C3%ACnh&action=edit§ion=3)] [Screen Capture](http://dmoz.org/Computers/Software/Shareware/Windows/Graphics/Screen_Capture/)tại [DMOZ](/wiki/DMOZ)( [trang đề nghị](http://dmoz.org/cgi-bin/add.cgi?where=Computers/Software/Shareware/Windows/Graphics/Screen_Capture/)) [Mac OS X Screenshot Secrets](http://digitalmedia.oreilly.com/2006/01/01/mac-os-x-screenshot-secrets.html)- O'Reilly [How to Take Screenshots in Linux](http://tips.webdesign10.com/how-to-take-a-screenshot-on-ubuntu-linux) [How to take screenshots from DVD using free tools](http://www.dotcomunderground.com/blogs/2006/09/19/how-to-take-screenshots-from-dvd-video-using-free-tools/) [How to make sequential thumbnails of a video using free tools](http://www.dotcomunderground.com/blogs/2006/09/20/how-to-make-sequential-thumbnails-of-a-video-using-free-tools/) [In-depth review of Screen Capture Tools for Windows](http://www.writersua.com/articles/capturetools/index.html) [How To Capture a Screen Shot of your Desktop or the Active Window in Windows](http://graphicssoft.about.com/cs/general/ht/winscreenshot.htm)About.com step-by-step tutorial [How To Capture a Screen Shot with the Snipping Tool in Windows Vista](http://graphicssoft.about.com/od/microsoft/ht/snippingtool.htm)About.com step-by-step tutorial
|
|![]()

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1068 frontend miss (0)