text:
Ghép mai qua hình ảnh - diễn đàn CCVN
Ghép mai thực không đơn giản, xin giới thiệu một số hình ảnh cách ghép cho mai được bàn luận trên diễn đàn caycanhvietnam.com của Đỗ văn Lô:
Ghép mai thực không đơn giản, xin giới thiệu một số hình ảnh cách ghép cho mai được bàn luận trên diễn đàn caycanhvietnam.com của Đỗ văn Lô:
Ghép bo (chồi ngũ):
Chuẩn bị: cành giống, kéo cắt cành, dao ghép, dây quấn
Mở cửa sổ:
Góc nhìn khác:
Lấy 1 mắt lá của cành mai giống(mai dảo, mai cúc,...) nhớ chừa cuống lá lại cho dể thao tác:
Đặt vào cửa sổ:
Lảy bỏ cuống lá, quấn dây(nhẹ tay) nhớ quấn từ dưới lên như lợp nhà, để nước không lọt vô vết ghép:
Kết thúc quấn dây:
Ghép chồi
Cũng mở cửa sổ như trên.
Chồi ghép:
Đặt chồi ghép vào cửa sổ:
Trước khi tròng bịch nilong thì cho 1 ít nước vào đó và vò bịch cho nhàu để tăng độ ẩm trong bịch và giảm cường lực nắng?
-Cũng tốt nhưng không cần lắm. Bọc ni lông mới toanh, cắt 1 cây hoặc 1 chồi tròng vô, 20 phút sau mồ hôi (hơi nước) bên trong bọc mịt mù luôn,có lẽ do cây hút nước lên. Khoảng 1 giờ sau kiểm tra lại, bọc nào không có hơi nước thì chắc chắn bọc đó bị thủng. Cây mình đã mang vô mát thì sợ gì ánh sáng,để ý thấy cây nào ghép mà đem vô chổ mát quá (dưới tán cây măng cụt, mát lạnh....) thì tược ghép bị yếu hơn, tốt nhất là che lưới lan có độ cản quang là 50%.
Các bạn cũng nên để ý, khoảng không khí bên trong bọc không cần nhiều.
Quấn dây nhớ chừa chồi ra ngoài:
Tròng bịt ni lông cho chổ ghép, đem cây vô mát:
Các câu hỏi:
Ghép trực tiếp vô thân luôn thì nhánh ghép có phát triển nhanh không?
- Ghép trực tiếp vô thân chỉ là biện pháp tình thế, khi cây không mọc chồi đủ, hoặc những cây có thể tạo dáng bonsai đòi hỏi cành phải xuất phát đúng chổ, góc cành là phải xác định. Ghép như vậy hơi hơi khó nuôi, chậm lớn hơn.
Cây mới đánh lên có ghép ngay được không (lúc chưa bật chối vào tháng giêng AL) thời điểm ghép tốt nhất vào tháng mấy?
-Nếu cây mai còn nhỏ (khả năng tái sinh cao) và lúc bứng đứt ít rể thì cũng có thể ghép ngay. Mục đích nuôi cây mạnh trước khi ghép là để cho dễ dính, và khi dính dễ nuôi.
Mùa nào ghép mai cũng dính, nhưng do cây mai chỉ sinh trưởng mạnh từ tháng 1 âl đến tháng 7 âl nên bọn tôi thường chỉ ghép mai từ tháng 12 âl đến tháng 4 âl. Nhằm cho chồi ghép phát triển thuận mùa (thiên thời). Nếu ghép vào các tháng khác, chồi ghép chỉ phát triển 1 đến 2 cơi đọt là vào mùa sinh sản, chồi ghép đóng nụ, chậm phát triển kéo theo làm yếu rể cây mai do không đủ lá quang hợp nuôi rễ, không đủ lá giúp cây hút nước trong mùa mưa dầm tháng 7-8-9 âl.
Tuổi thọ của nhánh ghép là bao lâu?
-Những cây mai ghép trồng dưới đất sống tốt 15-17 năm rồi (mai dảo Thủ Đức).
Cành giống lấy trên những cây mai đã ghép có được không?
-Bạn chọn những cành khỏe mạnh, không sâu bệnh, nằm ở vị trí đủ ánh sáng là được. Đâu cần phải mai giống nguyên thủy, bạn an tâm vì ghép là sinh sản dinh dưởng nên không lo F1, F2.
Có 1 cây mai hoành 300 mọc rễ cám rất nhiều nhưng 7 tháng nay không hề ra một cái chồi nào. Thân nó thì nổi lằng to như ngón tay?
-Thử ghép chồi non ( cách 2) vào cây xem sao, có cây cũng gặp tình trạng như trên, thế là ghép chồi non vào, kết quả là hiện nay cây đang rất sung sức đó.
- Tổng hợp diễn đàn caycanhvietnam.com, ảnh & phương pháp của Đỗ văn Lô (dovanlo)
Đỗ văn Lô - CCVN
Video
Bonsai Exhibition Noelanders Trophy 17th - January 2016
The 17th edition of the Noelanders Trophy started January 2016, Over 100 Bonsai trees on display, two entire rows with Suiseki viewing stones and 80 traders make this the epicenter of European Bonsai.
Meet the Artist: Bonsai Trees Creation by David Benavente
Meet the Bonsai artist: Bonsai Trees Creation by David Benavente
Brilliant Idea: Air Trees - "Little star" - Small Galaxy
Air Trees. Thank for hoshinchu.com Brilliant idea. Combined traditional and new technology beautifully
Bonsai how-to: styling a pine tree
Make bonsai: styling a pine tree Thank to Stefano Frisoni
Hình ảnh
Một số tác phẩm tiêu biểu của Cường họa sỹ
Xin giới thiệu "một số tác phẩm tiêu biểu" của Cường họa sỹ.
Tác phẩm Huyền Phượng vũ của Cường họa sỹ
Ai ai trong giới cây cảnh và những người yêu cây cảnh cũng đều biết Cường họa sỹ với tác phẩm "Mâm xôi con gà". Xin được giới thiệu một số tác phẩm tiêu biểu của nghệ nhân này.
Tượng trang trí cây cảnh trong SVC 1000 năm Thăng Long HN
Vật trang trí tôn thêm vẻ đẹp, giá trị của cây cảnh.
Penjing của Peter Krebs
"Đôi khi tôi bước xuống thành những khe núiđược nhân đôi bởi những con lạch xanh,Rồi thêm lần nữa tôi ngồi trên các sườn núitrên một tảng đá hùng vĩ.Tâm trí của tôi giống như một đám mây cô đơnkhông có nơi để dừng lạitrong một khoảng cách xa các giao dịc
Comment

markdown:
# Ghép mai qua hình ảnh - diễn đàn CCVN
**Ghép mai thực không đơn giản, xin giới thiệu một số hình ảnh cách ghép cho mai được bàn luận trên diễn đàn caycanhvietnam.com của Đỗ văn Lô:
**
Ghép mai thực không đơn giản, xin giới thiệu một số hình ảnh cách ghép cho mai được bàn luận trên diễn đàn caycanhvietnam.com của Đỗ văn Lô:
**Ghép bo (chồi ngũ):**
Chuẩn bị: cành giống, kéo cắt cành, dao ghép, dây quấn
Mở cửa sổ:
Góc nhìn khác:
Lấy 1 mắt lá của cành mai giống(mai dảo, mai cúc,...) nhớ chừa cuống lá lại cho dể thao tác:
Đặt vào cửa sổ:
Lảy bỏ cuống lá, quấn dây(nhẹ tay) nhớ quấn từ dưới lên như lợp nhà, để nước không lọt vô vết ghép:
Kết thúc quấn dây:
**Ghép chồi**
Cũng mở cửa sổ như trên.
Chồi ghép:
Đặt chồi ghép vào cửa sổ:
Trước khi tròng bịch nilong thì cho 1 ít nước vào đó và vò bịch cho nhàu để tăng độ ẩm trong bịch và giảm cường lực nắng?
-Cũng tốt nhưng không cần lắm. Bọc ni lông mới toanh, cắt 1 cây hoặc 1 chồi tròng vô, 20 phút sau mồ hôi (hơi nước) bên trong bọc mịt mù luôn,có lẽ do cây hút nước lên. Khoảng 1 giờ sau kiểm tra lại, bọc nào không có hơi nước thì chắc chắn bọc đó bị thủng. Cây mình đã mang vô mát thì sợ gì ánh sáng,để ý thấy cây nào ghép mà đem vô chổ mát quá (dưới tán cây măng cụt, mát lạnh....) thì tược ghép bị yếu hơn, tốt nhất là che lưới lan có độ cản quang là 50%.
Các bạn cũng nên để ý, khoảng không khí bên trong bọc không cần nhiều.
Quấn dây nhớ chừa chồi ra ngoài:
Tròng bịt ni lông cho chổ ghép, đem cây vô mát:
**Các câu hỏi:**
Ghép trực tiếp vô thân luôn thì nhánh ghép có phát triển nhanh không?
- Ghép trực tiếp vô thân chỉ là biện pháp tình thế, khi cây không mọc chồi đủ, hoặc những cây có thể tạo dáng bonsai đòi hỏi cành phải xuất phát đúng chổ, góc cành là phải xác định. Ghép như vậy hơi hơi khó nuôi, chậm lớn hơn.
Cây mới đánh lên có ghép ngay được không (lúc chưa bật chối vào tháng giêng AL) thời điểm ghép tốt nhất vào tháng mấy?
-Nếu cây mai còn nhỏ (khả năng tái sinh cao) và lúc bứng đứt ít rể thì cũng có thể ghép ngay. Mục đích nuôi cây mạnh trước khi ghép là để cho dễ dính, và khi dính dễ nuôi.
Mùa nào ghép mai cũng dính, nhưng do cây mai chỉ sinh trưởng mạnh từ tháng 1 âl đến tháng 7 âl nên bọn tôi thường chỉ ghép mai từ tháng 12 âl đến tháng 4 âl. Nhằm cho chồi ghép phát triển thuận mùa (thiên thời). Nếu ghép vào các tháng khác, chồi ghép chỉ phát triển 1 đến 2 cơi đọt là vào mùa sinh sản, chồi ghép đóng nụ, chậm phát triển kéo theo làm yếu rể cây mai do không đủ lá quang hợp nuôi rễ, không đủ lá giúp cây hút nước trong mùa mưa dầm tháng 7-8-9 âl.
Tuổi thọ của nhánh ghép là bao lâu?
-Những cây mai ghép trồng dưới đất sống tốt 15-17 năm rồi (mai dảo Thủ Đức).
Cành giống lấy trên những cây mai đã ghép có được không?
-Bạn chọn những cành khỏe mạnh, không sâu bệnh, nằm ở vị trí đủ ánh sáng là được. Đâu cần phải mai giống nguyên thủy, bạn an tâm vì ghép là sinh sản dinh dưởng nên không lo F1, F2.
Có 1 cây mai hoành 300 mọc rễ cám rất nhiều nhưng 7 tháng nay không hề ra một cái chồi nào. Thân nó thì nổi lằng to như ngón tay?
-Thử ghép chồi non ( cách 2) vào cây xem sao, có cây cũng gặp tình trạng như trên, thế là ghép chồi non vào, kết quả là hiện nay cây đang rất sung sức đó.
- Tổng hợp diễn đàn caycanhvietnam.com, ảnh & phương pháp của Đỗ văn Lô (dovanlo)
**Đỗ văn Lô - CCVN**
## Video
[Bonsai Exhibition Noelanders Trophy 17th - January 2016](http://yeucaycanh.com/videos/277-bonsai-exhibition-noelanders-trophy-17th-january-2016.html) [Video cây cảnh](http://yeucaycanh.com/videos)21/02/2016 941
The 17th edition of the Noelanders Trophy started January 2016, Over 100 Bonsai trees on display, two entire rows with Suiseki viewing stones and 80 traders make this the epicenter of European Bonsai.
[Meet the Artist: Bonsai Trees Creation by David Benavente](http://yeucaycanh.com/videos/276-meet-the-artist-bonsai-trees-creation-by-david-benavente.html) [Video cây cảnh](http://yeucaycanh.com/videos)21/02/2016 1.079
Meet the Bonsai artist: Bonsai Trees Creation by David Benavente
[Brilliant Idea: Air Trees - "Little star" - Small Galaxy](http://yeucaycanh.com/videos/275-brilliant-idea-air-trees-little-star-small-galaxy.html) [Video cây cảnh](http://yeucaycanh.com/videos)21/02/2016 459
Air Trees. Thank for hoshinchu.com Brilliant idea. Combined traditional and new technology beautifully
[Bonsai how-to: styling a pine tree](http://yeucaycanh.com/videos/274-bonsai-how-to-styling-a-pine-tree.html) [Video cây cảnh](http://yeucaycanh.com/videos)21/02/2016 1.049
Make bonsai: styling a pine tree Thank to Stefano Frisoni
## Hình ảnh
[Một số tác phẩm tiêu biểu của Cường họa sỹ](http://yeucaycanh.com/Tac-pham/232-mot-so-tac-pham-tieu-bieu-cua-cuong-hoa-sy) [Nghệ nhân và tác phẩm](http://yeucaycanh.com/Tac-pham)05/11/2010 48.431
Xin giới thiệu "một số tác phẩm tiêu biểu" của Cường họa sỹ.
[Tác phẩm Huyền Phượng vũ của Cường họa sỹ](http://yeucaycanh.com/Tac-pham/231-tac-pham-huyen-phuong-vu-cua-cuong-hoa-sy) [Nghệ nhân và tác phẩm](http://yeucaycanh.com/Tac-pham)05/11/2010 39.520
Ai ai trong giới cây cảnh và những người yêu cây cảnh cũng đều biết Cường họa sỹ với tác phẩm "Mâm xôi con gà". Xin được giới thiệu một số tác phẩm tiêu biểu của nghệ nhân này.
[Tượng trang trí cây cảnh trong SVC 1000 năm Thăng Long HN](http://yeucaycanh.com/Tac-pham/225-tuong-trang-tri-cay-canh-trong-svc-1000-nam-thang-long-hn) [Nghệ nhân và tác phẩm](http://yeucaycanh.com/Tac-pham)22/10/2010 22.499
Vật trang trí tôn thêm vẻ đẹp, giá trị của cây cảnh.
[Penjing của Peter Krebs](http://yeucaycanh.com/Tac-pham/190-penjing-cua-peter-krebs) [Nghệ nhân và tác phẩm](http://yeucaycanh.com/Tac-pham)25/03/2010 19.104
"Đôi khi tôi bước xuống thành những khe núiđược nhân đôi bởi những con lạch xanh,Rồi thêm lần nữa tôi ngồi trên các sườn núitrên một tảng đá hùng vĩ.Tâm trí của tôi giống như một đám mây cô đơnkhông có nơi để dừng lạitrong một khoảng cách xa các giao dịc
## Comment

X-Turbo-Charged-By: LiteSpeed


text:
(8090) 1991 RO23
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(8090) 1991 RO23 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 15 tháng 9, 1991.[1]
(8090) 1991 RO23 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 15 tháng 9, 1991.[1]

markdown:
# (8090) 1991 RO
23
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
**(8090) 1991 RO 23** là một [tiểu hành tinh](/wiki/Ti%E1%BB%83u_h%C3%A0nh_tinh) [vành đai chính](/wiki/V%C3%A0nh_%C4%91ai_ti%E1%BB%83u_h%C3%A0nh_tinh). Nó được phát hiện bởi [Henry E. Holt](/w/index.php?title=Henry_E._Holt&action=edit&redlink=1)ở [Đài thiên văn Palomar](/wiki/%C4%90%C3%A0i_thi%C3%AAn_v%C4%83n_Palomar)ở [Quận San Diego](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_San_Diego,_California), California, ngày 15 tháng 9, 1991. [[1]](#cite_note-1)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=(8090)_1991_RO23&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=(8090)_1991_RO23&action=edit§ion=1)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=(8090)_1991_RO23&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=(8090)_1991_RO23&action=edit§ion=2)]
|
|
|
|
|Danh sách/danh mục
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.02:-77.54:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1067 hit/1, cp1065 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes


text:
Acalyptris staticis
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Acalyptris staticis là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó là loài duy nhất được tìm thấy ở bờ biển của Tenerife, but might also be present on the other quần đảo Canary và Maroc.
Sải cánh dài 4–5 mm.
Ấu trùng ăn Limonium pectinatum. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Acalyptris Meyrick: revision of the platani và staticis groups in châu Âu và the Mediterranean (Lepidoptera: Nepticulidae)
- bladmineerders.nl

markdown:
*Acalyptris staticis*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Acalyptris staticis|
|
|[Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Arthropoda](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Insecta](/wiki/C%C3%B4n_tr%C3%B9ng) [Liên bộ](/wiki/Li%C3%AAn_b%E1%BB%99)( *superordo*) [Amphiesmenoptera](/w/index.php?title=Amphiesmenoptera&action=edit&redlink=1) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Lepidoptera](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_v%E1%BA%A9y) [Phân bộ](/wiki/Ph%C3%A2n_b%E1%BB%99)( *subordo*) [Glossata](/wiki/Glossata) [Phân thứ bộ](/wiki/Ph%C3%A2n_th%E1%BB%A9_b%E1%BB%99)( *infraordo*) [Heteroneura](/wiki/Heteroneura) [Liên họ](/wiki/Li%C3%AAn_h%E1%BB%8D)( *superfamilia*) [Nepticuloidea](/wiki/Nepticuloidea) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Nepticulidae](/wiki/Nepticulidae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Acalyptris](/wiki/Acalyptris) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **A. staticis** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Acalyptris staticis*
(
[Walsingham](/w/index.php?title=Thomas_de_Grey,_6th_Baron_Walsingham&action=edit&redlink=1), 1908) [Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/T%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)) *Stigmella staticis*Walsingham, 1908 * là một loài Acalyptris staticis* [bướm đêm](/wiki/B%C6%B0%E1%BB%9Bm_%C4%91%C3%AAm)thuộc họ [Nepticulidae](/wiki/Nepticulidae). Nó là loài duy nhất được tìm thấy ở bờ biển của [Tenerife](/wiki/Tenerife), but might also be present on the other [quần đảo Canary](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Canary)và [Maroc](/wiki/Maroc). [Sải cánh](/wiki/S%E1%BA%A3i_c%C3%A1nh) dài 4–5 mm. [Ấu trùng](/wiki/%E1%BA%A4u_tr%C3%B9ng) ăn *. Chúng Limonium pectinatum* [ăn lá](/w/index.php?title=S%C3%A2u_%C4%83n_l%C3%A1&action=edit&redlink=1)nơi chúng làm tổ.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Acalyptris_staticis&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Acalyptris_staticis&action=edit§ion=1)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Acalyptris_staticis&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Acalyptris_staticis&action=edit§ion=2)] [Acalyptris Meyrick: revision of the platani và staticis groups in châu Âu và the Mediterranean (Lepidoptera: Nepticulidae)](http://www.mapress.com/zootaxa/2007f/zt01436p048.pdf) [bladmineerders.nl](http://www.bladmineerders.nl/minersf/lepidopteramin/acalyptris/staticis/staticis.htm)

X-Cache: cp1066 miss, cp1065 miss


text:
Ai đã đặt tên cho dòng sông?
Ai đã đặt tên cho dòng sông? ban đầu có tên là Hương ơi, e phải mày chăng? là bài bút ký [1] do nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường viết ở Huế vào ngày 4 tháng 1 năm 1981, và được in trong tập sách cùng tên vào năm 1984. Một phần bài bút ký này đã được đưa vào giảng dạy trong hệ thống giáo dục ở Việt Nam, và được đánh giá là một đoạn văn xuôi súc tích và đầy chất thơ về sông Hương[2].
Giới thiệu[sửa | sửa mã nguồn]
Ai đã đặt tên cho dòng sông? là một bút ký đặc sắc, thể hiện phong cách tài hoa, uyên bác, giàu chất thơ của Hoàng Phủ Ngọc Tường. Bài ký đã ca ngợi dòng sông Hương như một biểu tượng của Huế.
Trong sách Tuyển chọn & giới thiệu Ngữ văn...[3] có đoạn phân tích, tóm tắt như sau:
- Vẻ đẹp dòng sông được phát hiện rất đa dạng. Có lúc trữ tình êm ả, hiền hòa như "một thiếu nữ dịu dàng, duyên dáng"; có lúc phóng khoáng và man dại, rầm rộ và mãnh liệt như một "bản trường ca của rừng già". Có khi dịu dàng và trí tuệ như "người mẹ phù sa"; có khi biến ảo "sớm xanh, trưa vàng, chiều tím"; hoặc khi thì vui tươi, khi thì như một mặt hồ yên tĩnh v.v...Tất cả được miêu tả bằng một tình cảm thiết tha với Huế, với một vốn văn hóa phong phú và một vốn ngôn từ giàu có và đậm chất thơ của tác giả.
Đọc những trang viết về Huế của Hoàng Phủ Ngọc Tường (trong đó có bài Ai đã đặt tên cho dòng sông?), nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên, đã nhận xét:
- Nói rằng Hoàng Phủ Ngọc Tường yêu Huế và hiểu Huế, thì đó là một lẽ đương nhiên. Tôi muốn đi xa hơn, tìm một căn nguyên thấm kín để cắt nghĩa cho sự thành công mỹ mãn của những trang viết ấy: phải chăng ở đây đã có một sự hòa hợp, tương giao, linh ứng giữa cảnh sắc Huế, lịch sử Huế, văn hóa Huế với một tâm hồn nhà văn dễ rung động, nhạy cảm, tinh tế. Phải là sự tương giao, đến mức hòa quyện chặt chẽ mới sinh ra được những áng văn tài hoa không dễ một lần thứ hai viết được như thế. Ngỡ như không khác được: viết về sông Hương là phải vậy, viết về "văn hóa vườn" ở Huế là phải vậy. Đó là những áng văn, câu chữ được chọn lựa cân nhắc kỹ càng, vì hình ảnh được sáng tạo đẹp đẽ, vì cảm xúc phong phú bất ngờ, mới mẻ...[4]
Và theo Lê Uyển Văn, thì:
- Sông Hương của Hoàng Phủ Ngọc Tường không chỉ mang vẻ đẹp trời phú mà còn ánh lên vẻ đẹp của con người, những tài nữ đánh đàn, những người dân Châu Hóa lái thuyền xuôi ngược, những người con anh dũng đã hi sinh, những Nguyễn Du, những Bà huyện Thanh Quan, những Tố Hữu...đã viết thơ trên dòng chảy long lanh in bóng mây trời.
- Cũng như tình yêu của sông Hương với Huế, tình yêu của Hoàng Phủ Ngọc Tường với sông Hương cũng là quá trình dâng tặng, khám phá và hoàn thiện chính mình...[5]
Trích tác phẩm[sửa | sửa mã nguồn]
- Hiển nhiên là sông Hương đã sống những thế kỷ quang vinh với nhiệm vụ lịch sử của nó, từ thuở nó còn là một dòng sông biên thuỳ xa xôi của đất nước các vua Hùng. Trong sách địa dư của Nguyễn Trãi, nó mang tên là Linh Giang, dòng sông viễn châu đã chiến đấu oanh liệt bảo vệ biên giới phía nam của tổ quốc Ðại Việt qua những thế kỷ trung đại. Thế kỷ XVIII, nó vẻ vang soi bóng Kinh thành Phú Xuân của người anh hùng Nguyễn Huệ; nó sống hết lịch sử bi tráng của thế kỷ XIX với máu của những cuộc khởi nghĩa, và từ đấy sông Hương đã đi vào thời đại Cách mạng tháng Tám bằng những chiến công rung chuyển.
- Sông Hương là vậy, dòng sông của thời gian ngân vang, của sử viết giữa màu cỏ lá xanh biếc. Khi nghe lời gọi, nó biết cách tự biến đời mình làm một chiến công, để rồi nó trở về với cuộc sống bình thường, làm một người con gái dịu dàng của đất nước. Thỉnh thoảng, tôi vẫn còn gặp trong những ngày nàng đem áo ra phơi, một sắc áo cưới của Huế ngày xưa, rất xưa: màu áo lục điều với loại vải vân thưa màu xanh tràm lồng lên một màu đỏ ở bên trong, tạo thành một màu tím ẩn hiện, thấp thoáng theo bóng người, thuở ấy các cô dâu trẻ vẫn mặc sau tiết sương giáng. Ðấy cũng chính là màu của sương khói trên sông Hương, giống như tấm voan huyền ảo của tự nhiên, sau đó ẩn giấu khuôn mặt thực của dòng sông...
- Có một dòng thi ca về sông Hương, và tôi hy vọng đã nhận xét một cách công bằng về nó khi nói rằng dòng sông ấy không bao giờ tự lặp lại mình trong cảm hứng của các nghệ sĩ. Mỗi nhà thơ đều có một khám phá riêng về nó: từ xanh biếc thường ngày, nó bỗng thay màu thực bất ngờ, "dòng sông trắng - lá cây xanh" trong cái nhìn tinh tế của Tản Ðà, từ tha thiết mơ màng nó chợt nhiên hùng tráng lên "như kiếm dựng trời xanh" trong khí phách của Cao Bá Quát; từ nỗi quan hoài vạn cổ với bóng chiều bãng lãng trong hồn thơ Bà Huyện Thanh Quan, nó đột khởi thành sức mạnh phục sinh của tâm hồn, trong thơ Tố Hữu. Và ở đây, một lần nữa, sông Hương quả thực là Kiều rất Kiều, trong cái nhìn thắm thiết tình người của tác giả "Từ ấy".
- Có một nhà thơ từ Hà Nội đã đến đây, tóc bạc trắng, lặng ngắm dòng sông, ném mẫu thuốc lá xuống chân cầu, hỏi với trời, với đất, một câu thật bâng khuâng: - Ai đã đặt tên cho dòng sông?...
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Theo nhiều nhà nghiên cứu, trong số đó có nhóm biên soạn sách Giáo khoa lớp 12 (Tập 1, tr. 197) hiện hành thì Ai đã đặt tên cho dòng sông được xếp theo thể loại bút ký.
- ^ Theo Ngữ văn 12 (căn bản), Nhà xuất bản Giáo dục, 2008, tr. 203.
- ^ Lê Hằng, Nguyễn Thu Hòa, Trần Hạnh Mai, Tuyển chọn và giới thiệu đề thi đại học & cao đẳng môn Ngữ văn, Nhà xuất bản Giáo dục, 2007, tr. 185.
- ^ Tuyển tập Hoàng Phủ Ngọc Tường tập II, Nhà xuất bản Trẻ, 2002, tr.854.
- ^ Ai đã đặt tên cho dòng sông? trên website Thể thao Văn hóa [1].
Sách tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Phan Trọng Luận (Tổng chủ biên). Ngữ văn 12 (Tập I). Nhà xuất bản Giáo dục, 2008.
- Trần Thức tuyển chọn, Tuyển tập Hoàng Phủ Ngọc Tường (Tập II). Nhà xuất bản Trẻ, 2002.

markdown:
# Ai đã đặt tên cho dòng sông?
**Ai đã đặt tên cho dòng sông?** ban đầu có tên là **Hương ơi, e phải mày chăng?** là bài [bút ký](/w/index.php?title=B%C3%BAt_k%C3%BD&action=edit&redlink=1) do nhà văn [1] [Hoàng Phủ Ngọc Tường](/wiki/Ho%C3%A0ng_Ph%E1%BB%A7_Ng%E1%BB%8Dc_T%C6%B0%E1%BB%9Dng)viết ở [Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF)vào ngày 4 [tháng 1](/wiki/Th%C3%A1ng_m%E1%BB%99t)năm [1981](/wiki/1981), và được in trong tập sách cùng tên vào năm [1984](/wiki/1984). Một phần bài bút ký này đã được đưa vào giảng dạy trong hệ thống giáo dục ở [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), và được đánh giá là *một đoạn văn xuôi súc tích và đầy chất thơ về* [sông Hương](/wiki/S%C3%B4ng_H%C6%B0%C6%A1ng) . [[2]](#cite_note-2)
## Giới thiệu[
[sửa](/w/index.php?title=Ai_%C4%91%C3%A3_%C4%91%E1%BA%B7t_t%C3%AAn_cho_d%C3%B2ng_s%C3%B4ng%3F&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ai_%C4%91%C3%A3_%C4%91%E1%BA%B7t_t%C3%AAn_cho_d%C3%B2ng_s%C3%B4ng%3F&action=edit§ion=1)] **Ai đã đặt tên cho dòng sông?** là một bút ký đặc sắc, thể hiện phong cách tài hoa, uyên bác, giàu chất thơ của [Hoàng Phủ Ngọc Tường](/wiki/Ho%C3%A0ng_Ph%E1%BB%A7_Ng%E1%BB%8Dc_T%C6%B0%E1%BB%9Dng). Bài ký đã ca ngợi dòng sông Hương như một biểu tượng của [Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF).
Trong sách
*Tuyển chọn & giới thiệu Ngữ văn...* có đoạn phân tích, tóm tắt như sau: [3]
- Vẻ đẹp dòng sông được phát hiện rất đa dạng. Có lúc trữ tình êm ả, hiền hòa như "một thiếu nữ dịu dàng, duyên dáng"; có lúc phóng khoáng và man dại, rầm rộ và mãnh liệt như một "bản trường ca của rừng già". Có khi dịu dàng và trí tuệ như "người mẹ phù sa"; có khi biến ảo "sớm xanh, trưa vàng, chiều tím"; hoặc khi thì vui tươi, khi thì như một mặt hồ yên tĩnh v.v...Tất cả được miêu tả bằng một tình cảm thiết tha với
[Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF), với một vốn văn hóa phong phú và một vốn ngôn từ giàu có và đậm chất thơ của tác giả.
Đọc những trang viết về
[Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF) của Hoàng Phủ Ngọc Tường (trong đó có bài *Ai đã đặt tên cho dòng sông?*), nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên, đã nhận xét:
- Nói rằng Hoàng Phủ Ngọc Tường yêu
[Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF)và hiểu [Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF), thì đó là một lẽ đương nhiên. Tôi muốn đi xa hơn, tìm một căn nguyên thấm kín để cắt nghĩa cho sự thành công mỹ mãn của những trang viết ấy: phải chăng ở đây đã có một sự hòa hợp, tương giao, linh ứng giữa cảnh sắc Huế, lịch sử Huế, văn hóa Huế với một tâm hồn nhà văn dễ rung động, nhạy cảm, tinh tế. Phải là sự tương giao, đến mức hòa quyện chặt chẽ mới sinh ra được những áng văn tài hoa không dễ một lần thứ hai viết được như thế. Ngỡ như không khác được: viết về sông Hương là phải vậy, viết về "văn hóa vườn" ở Huế là phải vậy. Đó là những áng văn, câu chữ được chọn lựa cân nhắc kỹ càng, vì hình ảnh được sáng tạo đẹp đẽ, vì cảm xúc phong phú bất ngờ, mới mẻ... [[4]](#cite_note-4)
Và theo Lê Uyển Văn, thì:
- Sông Hương của Hoàng Phủ Ngọc Tường không chỉ mang vẻ đẹp trời phú mà còn ánh lên vẻ đẹp của con người, những tài nữ đánh đàn, những người dân Châu Hóa lái thuyền xuôi ngược, những người con anh dũng đã hi sinh, những
[Nguyễn Du](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Du), những [Bà huyện Thanh Quan](/wiki/B%C3%A0_Huy%E1%BB%87n_Thanh_Quan), những [Tố Hữu](/wiki/T%E1%BB%91_H%E1%BB%AFu)...đã viết thơ trên dòng chảy long lanh in bóng mây trời.
- Cũng như tình yêu của sông Hương với Huế, tình yêu của Hoàng Phủ Ngọc Tường với sông Hương cũng là quá trình dâng tặng, khám phá và hoàn thiện chính mình...
[[5]](#cite_note-5)
## Trích tác phẩm[
[sửa](/w/index.php?title=Ai_%C4%91%C3%A3_%C4%91%E1%BA%B7t_t%C3%AAn_cho_d%C3%B2ng_s%C3%B4ng%3F&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ai_%C4%91%C3%A3_%C4%91%E1%BA%B7t_t%C3%AAn_cho_d%C3%B2ng_s%C3%B4ng%3F&action=edit§ion=2)] *Hiển nhiên là sông Hương đã sống những thế kỷ quang vinh với nhiệm vụ lịch sử của nó, từ thuở nó còn là một dòng sông biên thuỳ xa xôi của đất nước các* [vua Hùng](/wiki/H%C3%B9ng_V%C6%B0%C6%A1ng). Trong sách địa dư của [Nguyễn Trãi](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Tr%C3%A3i), nó mang tên là Linh Giang, dòng sông viễn châu đã chiến đấu oanh liệt bảo vệ biên giới phía nam của tổ quốc [Ðại Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t)qua những thế kỷ trung đại. Thế kỷ [XVIII](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_18), nó vẻ vang soi bóng Kinh thành [Phú Xuân](/wiki/C%E1%BB%91_%C4%91%C3%B4_Hu%E1%BA%BF)của người anh hùng [Nguyễn Huệ](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hu%E1%BB%87); nó sống hết lịch sử bi tráng của [thế kỷ XIX](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19)với máu của những cuộc khởi nghĩa, và từ đấy sông Hương đã đi vào thời đại [Cách mạng tháng Tám](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_th%C3%A1ng_T%C3%A1m)bằng những chiến công rung chuyển. *Sông Hương là vậy, dòng sông của thời gian ngân vang, của sử viết giữa màu cỏ lá xanh biếc. Khi nghe lời gọi, nó biết cách tự biến đời mình làm một chiến công, để rồi nó trở về với cuộc sống bình thường, làm một người con gái dịu dàng của đất nước. Thỉnh thoảng, tôi vẫn còn gặp trong những ngày nàng đem áo ra phơi, một sắc áo cưới của Huế ngày xưa, rất xưa: màu áo lục điều với loại vải vân thưa màu xanh tràm lồng lên một màu đỏ ở bên trong, tạo thành một màu tím ẩn hiện, thấp thoáng theo bóng người, thuở ấy các cô dâu trẻ vẫn mặc sau tiết sương giáng. Ðấy cũng chính là màu của sương khói trên sông Hương, giống như tấm voan huyền ảo của tự nhiên, sau đó ẩn giấu khuôn mặt thực của dòng sông...* *Có một dòng thi ca về sông Hương, và tôi hy vọng đã nhận xét một cách công bằng về nó khi nói rằng dòng sông ấy không bao giờ tự lặp lại mình trong cảm hứng của các nghệ sĩ. Mỗi nhà thơ đều có một khám phá riêng về nó: từ xanh biếc thường ngày, nó bỗng thay màu thực bất ngờ, "dòng sông trắng - lá cây xanh" trong cái nhìn tinh tế của* [Tản Ðà](/wiki/T%E1%BA%A3n_%C4%90%C3%A0), từ tha thiết mơ màng nó chợt nhiên hùng tráng lên "như kiếm dựng trời xanh" trong khí phách của [Cao Bá Quát](/wiki/Cao_B%C3%A1_Qu%C3%A1t); từ nỗi quan hoài vạn cổ với bóng chiều bãng lãng trong hồn thơ [Bà Huyện Thanh Quan](/wiki/B%C3%A0_Huy%E1%BB%87n_Thanh_Quan), nó đột khởi thành sức mạnh phục sinh của tâm hồn, trong thơ [Tố Hữu](/wiki/T%E1%BB%91_H%E1%BB%AFu). Và ở đây, một lần nữa, sông Hương quả thực là [Kiều](/wiki/Ki%E1%BB%81u)rất Kiều, trong cái nhìn thắm thiết tình người của tác giả "Từ ấy". *Có một nhà thơ từ* [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)đã đến đây, tóc bạc trắng, lặng ngắm dòng sông, ném mẫu thuốc lá xuống chân cầu, hỏi với trời, với đất, một câu thật bâng khuâng: - Ai đã đặt tên cho dòng sông?...
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Ai_%C4%91%C3%A3_%C4%91%E1%BA%B7t_t%C3%AAn_cho_d%C3%B2ng_s%C3%B4ng%3F&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ai_%C4%91%C3%A3_%C4%91%E1%BA%B7t_t%C3%AAn_cho_d%C3%B2ng_s%C3%B4ng%3F&action=edit§ion=3)] **Theo nhiều nhà nghiên cứu, trong số đó có nhóm biên soạn sách** [^](#cite_ref-1) *Giáo khoa lớp 12*(Tập 1, tr. 197) hiện hành thì *Ai đã đặt tên cho dòng sông*được xếp theo thể loại [bút ký](/w/index.php?title=B%C3%BAt_k%C3%BD&action=edit&redlink=1). **Theo** [^](#cite_ref-2) *Ngữ văn 12*(căn bản), Nhà xuất bản Giáo dục, 2008, tr. 203. **Lê Hằng, Nguyễn Thu Hòa, Trần Hạnh Mai,** [^](#cite_ref-3) *Tuyển chọn và giới thiệu đề thi đại học & cao đẳng môn Ngữ văn*, Nhà xuất bản Giáo dục, 2007, tr. 185. [^](#cite_ref-4) *Tuyển tập Hoàng Phủ Ngọc Tường tập II*, Nhà xuất bản Trẻ, 2002, tr.854. **Ai đã đặt tên cho dòng sông? trên website Thể thao Văn hóa** [^](#cite_ref-5) [[1]](http://entrycuaban.thethaovanhoa.vn/EventDetail.aspx?EventID=2008827105720447).
## Sách tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Ai_%C4%91%C3%A3_%C4%91%E1%BA%B7t_t%C3%AAn_cho_d%C3%B2ng_s%C3%B4ng%3F&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ai_%C4%91%C3%A3_%C4%91%E1%BA%B7t_t%C3%AAn_cho_d%C3%B2ng_s%C3%B4ng%3F&action=edit§ion=4)]
- Phan Trọng Luận (Tổng chủ biên).
*Ngữ văn 12*(Tập I). Nhà xuất bản Giáo dục, 2008.
- Trần Thức tuyển chọn,
*Tuyển tập Hoàng Phủ Ngọc Tường*(Tập II). Nhà xuất bản Trẻ, 2002.

X-Cache: cp1066 hit/1, cp1065 miss


text:
Cơ Đốc giáo tại Hàn Quốc
Cơ Đốc giáo tại Hàn Quốc đã phát triển ngoạn mục trong vài thập kỷ qua. Theo thống kê năm 2007 của chính phủ Hoa Kỳ,[1] gần một phần ba (26,3%) dân số Hàn Quốc xưng nhận đức tin Cơ Đốc. Các giáo hội thuộc cộng đồng Kháng Cách (Protestant) như Trưởng Lão, Phong trào Ngũ Tuần, và Giám Lý chiếm khoảng 19,7% dân số, trong khi số giáo dân Công giáo là khoảng 6,6%, mặc dù những nguồn dữ liệu khác ấn định con số tín hữu Cơ Đốc ở tỷ lệ cao hơn, đến 49%.[2]
Cơ Đốc giáo tăng trưởng mạnh tại khu vực phía Tây của đất nước như Seoul, Gyeonggi và Honam. Tại Seoul có đến mười một giáo đoàn (congregation) Cơ Đốc giáo lớn nhất thế giới. Cơ Đốc giáo tạo được ảnh hưởng đáng kể trên văn hoá Hàn Quốc và là một trong những nhân tố dẫn đến tình trạng sút giảm liên tục trong thành phần dân số theo các tôn giáo vốn có truyền thống lâu đời trong văn hoá Hàn như Phật giáo, Khổng giáo và Shaman giáo. Số lượng nhà truyền giáo Hàn Quốc đến các quốc gia khác đứng thứ nhì trên thế giới, chỉ sau Hoa Kỳ: đến năm 2000, đã có 10.646 nhà truyền giáo thuộc cộng đồng Kháng Cách được gởi đến 156 quốc gia, cùng với nhiều giáo sĩ Công giáo (con số không được tiết lộ). Nhiều tín hữu Cơ Đốc Hàn Quốc, trong đó có Tiến sĩ David Yonggi Cho, Quản nhiệm Nhà thờ Yoido Full Gospel – được xem là giáo đoàn lớn nhất trong thế giới Cơ Đốc giáo – được biết đến tại nhiều quốc gia. Chuyến viếng thăm Hàn Quốc năm 1984 của Giáo hoàng Gioan Phaolô II được ghi dấu bởi lễ tuyên thánh đầu tiên được cử hành bên ngoài La Mã với con số lớn nhất các vị được phong thánh trong cùng một lúc. Buổi lễ này đã đem Hàn Quốc vào hạng thứ tư trong số các quốc gia có nhiều người được tuyên thánh nhất trên thế giới.
Ít có quốc gia nào trên thế giới chứng kiến sự phát triển vượt bật của Cơ Đốc giáo như tại Hàn Quốc trong vài thập niên của thế kỷ 20. Trong ba mươi năm từ thập niên 1960 đến thập niên 1980, bùng nổ số người chấp nhận đức tin Cơ Đốc. Trong thập niên 1960, số tín hữu Kháng Cách chưa đến một triệu, nhưng chỉ trong vài thập niên cộng đồng Kháng Cách chiếm đến 19,7% trong tổng dân số 48 860 500 người của Hàn Quốc (tháng 7, 2012).[1]
Mục lục
- 1 Thất bại ban đầu: 1593 – 1784
- 2 Nền tảng cho sự phát triển
- 3 Ảnh hưởng của Cơ Đốc giáo trên xã hội Hàn Quốc
- 4 Các vấn đề chính trị và xã hội
- 5 Xem thêm
- 6 Chú thích
- 7 Tham khảo
- 8 Liên kết ngoài
Thất bại ban đầu: 1593 – 1784[sửa | sửa mã nguồn]
Không phải lúc nào Hàn Quốc cũng là vùng đất tốt cho mầm ươm Phúc Âm. Mặc dù Cơ Đốc giáo được thành lập trên đất nước Hàn Quốc năm 1784, mãi đến thế kỷ 20, sau gần hai trăm năm với những nỗ lực đầy cam go, con số tín hữu Cơ Đốc mới trở nên đáng kể trong thành phần dân số. Như thế, tại sao, sau khởi đầu không mấy thuận lợi, Cơ Đốc giáo trở nên một đức tin được chấp nhận rộng rãi tại Hàn Quốc, trong khi điều này lại không thể xảy ra tại những quốc gia lân cận như Nhật Bản hoặc Trung Quốc? Để tìm câu giải đáp cần phải xem xét đến những yếu tố phát triển trong văn hoá, chính trị và lịch sử đã khiến dân tộc Hàn trở nên khác biệt với các lân bang. Điều này lại dẫn đến tra vấn thứ hai: Trong hai trăm năm qua Cơ Đốc giáo đã ảnh hưởng như thế nào trên xã hội Hàn Quốc?
Nhà truyền giáo đầu tiên có mặt tại Hàn Quốc là Cha Gregorious de Cespedes, một linh mục dòng Tên, đến Hàn Quốc năm 1593 để hoạt động mục vụ trong vòng kiều dân Nhật Bản, nhưng không được phép truyền giáo cho người Hàn. Tuy vậy, một thập niên sau, Yi Kwangjong (Lý Quang Chung), một nhà ngoại giao người Hàn trở về từ Bắc Kinh, mang theo mình một tấm bản đồ thế giới và một vài cuốn sách thần học của Matteo Ricci, một giáo sĩ dòng Tên đã từng đến Trung Hoa.[3] Những quyển sách của Ricci ngay tức khắc gây ra những tranh luận học thuật. Vào đầu thế kỷ 17, Yi Sugwang, một học giả cung đình, và Yu Mongin, một quan thượng thư, viết những bài phê bình gay gắt chỉ trích các tác phẩm của Ricci. Suốt trong hai thế kỷ kế tiếp, làn sóng phê bình học thuật nhắm vào đức tin Cơ Đốc không hề suy giảm.
Nền tảng cho sự phát triển[sửa | sửa mã nguồn]
Cần biết rằng trong giai đoạn bế quan tỏa cảng của Hàn Quốc có nhiều người tử đạo vì đã giúp đỡ những giáo sĩ Công giáo. Một trong những thánh tử đạo nổi tiếng nhất là Andrew Kim, bị xử chém đầu ở tuổi 25.
Thiện cảm trong giới khoa bảng - Silhak[sửa | sửa mã nguồn]
Dù vậy, vẫn có một số học giả có thiện cảm với Cơ Đốc giáo. Các thành viên của trường phái Silhak (thực học hay học đi đôi với hành) rất tâm đắc với điều họ nhìn nhận là những giá trị của quyền bình đẳng trong Cơ Đốc giáo.[4] Ủng hộ một cấu trúc xã hội dựa trên tài năng chứ không phải trên nguồn gốc gia đình, các học giả trường phái Silhak (thường bị chống đối gay gắt bởi giới cầm quyền) nhận ra Cơ Đốc giáo cung ứng một nền tảng ý thức hệ cho niềm tin của họ. Như vậy, khi Công giáo được thành lập năm 1784, đã có sẵn một thành phần trí thức ủng hộ tôn giáo này – sự ủng hộ này là nhân tố căn cốt cho sự phát triển đức tin Công giáo trong thập niên 1790. Một nghiên cứu tiến hành năm 1801 chỉ ra rằng có đến 55% tín hữu Công giáo có mối quan hệ gia đình với phong trào Silhak. Rõ ràng là nhân tố quan trọng đầu tiên kích hoạt sự tăng trưởng của Cơ Đốc giáo là thiện cảm của một thiểu số thuộc thành phần tinh hoa có học thức của xã hội Hàn Quốc.
Quyền Lãnh đạo của Tín hữu[sửa | sửa mã nguồn]
Nhân tố quan trọng thứ hai là Cơ Đốc giáo tại Hàn Quốc khởi đầu như là một phong trào tín hữu (lay) tự phát tại địa phương mà không hề bị áp đặt bởi một hệ thống giáo phẩm từ nước ngoài.[5] Nhà nguyện Công giáo đầu tiên được thành lập năm 1784 tại Bình Nhưỡng bởi Yi Sung-hun, một nhà ngoại giao đã chịu lễ rửa tội tại Bắc Kinh. Năm 1786, Yi tiến hành thành lập một hệ thống các linh mục tình nguyện (lay-priest).[6] Mặc dù hệ thống này bị đình chỉ bởi Vatican (năm 1789) với lý do sự bổ nhiệm linh mục tình nguyện là vi phạm luật giáo hội (Canon Law), sự kiện cần ghi nhớ là Cơ Đốc giáo được truyền bá vào Hàn Quốc bởi những tín hữu bản địa, không phải bởi các chức sắc ngoại quốc.
Những tương đồng với truyền thống Hàn Quốc[sửa | sửa mã nguồn]
Nhân tố thứ ba là các giáo hội Hàn Quốc biết cách sử dụng truyền thống Hàn Quốc. Không giống Trung Quốc hay Nhật Bản, người Hàn theo Shaman giáo đã có sẵn một khái niệm độc thần về Thiên Chúa là Đấng Tạo Hoá mà họ gọi là Hwan-in (Hoàn Nhân 桓因) hoặc Haneu-nim (sau này cũng gọi là Hana-nim).[7] Theo truyền thuyết xa xưa, Hwan-in có một con trai tên Hwan-ung (Hoàn Hùng 桓雄), người này sinh một con trai đặt tên là Tangun (Đàn Quân 檀君). Tangun là người thành lập nước Hàn, cũng theo chuyện kể, Tangun dã dạy người dân biết những điều căn bản về văn minh trong suốt thời trị vì của ông kéo dài một ngàn năm.[8] Cũng xuất hiện vài dị bản từ truyền thuyết này, một trong số đó kể rằng Tangun được sinh ra bởi một nữ đồng trinh – dù chuyện kể có thể là một sự thêm thắt sau này.[9] Hiện nay vẫn có một số nhà thần học cố gắng giải thích khái niệm Cơ Đốc về giáo lý Ba Ngôi theo ngôn từ của ba đặc tính thần linh của truyền thuyết Tangun.[10] Dù chỉ là truyền thuyết, điều này lại là một chuẩn bị tốt về mặt tâm lý giúp người dân Hàn chấp nhận giáo lý về Chúa Giê-xu hoá thân thành người (incarnation).
Sử dụng chữ Hàn[sửa | sửa mã nguồn]
Thứ tư, tín hữu Cơ Đốc sử dụng tiếng Hàn và loại chữ viết Hangul dễ học để có thể truyền bá đức tin của mình ra bên ngoài giới khoa bảng (chỉ sử dụng ngôn ngữ bác học là chữ Hán). Dù còn nhiều điều cần phải bàn về chữ Hangul, Giáo hội Công giáo là cộng đồng đầu tiên chính thức công nhận giá trị của nó. Đầu thập niên 1780, những phần của sách Phúc Âm bằng chữ Hangul bắt đầu xuất hiện; các sách giáo lý như cuốn Chuyo Yogi được ấn hành trong thập niên 1790 và khoảng thập niên 1800 một thánh ca Công giáo cũng được xuất bản.
Năm 1887, John Ross, nhà truyền giáo Trưởng Lão đến từ Scotland hoàn tất công cuộc dịch thuật Kinh Thánh sang tiếng Hàn, ngay lập tức các nhà lãnh đạo Kháng Cách tập trung vào nỗ lực phổ biến Kinh Thánh rộng rãi cho người dân Hàn.
Cộng đồng Kháng Cách thành lập trường học[sửa | sửa mã nguồn]
Đức tin Kháng Cách được truyền bá vào Hàn Quốc năm 1884 bởi hai nhà truyền giáo người Mỹ: Henry Apenzeller thuộc Giáo hội Giám Lý và Horace Underwood thuộc Giáo hội Trưởng Lão.[11] Đặc biệt quan tâm đến công tác phổ biến Kinh Thánh (đã được dịch sang tiếng Hangul từ năm 1881 đến năm 1887 bởi Mục sư John Ross, một nhà truyền giáo người Scotland tại Mãn Châu) những nhà tiên phong Kháng Cách thiết lập các cơ sở giáo dục tại Hàn Quốc.[12] Trường Paejae (배재고등학교) dành cho nam sinh thuộc Giáo hội Trưởng Lão thành lập năm 1885, còn Giáo hội Giám Lý mở trường Ewha (이화여자고등학교) - nay là Viện Đại học Nữ giới Ewha - dành cho nữ sinh vào năm kế tiếp. Cùng với nhiều ngôi trường khác được thành lập sau đó, hai cơ sở giáo dục này đã góp phần không nhỏ vào sự tăng trưởng mau chóng của đức tin Kháng Cách trong vòng đại chúng, đến đúng thời điểm đã giúp đức tin Kháng Cách vượt qua Công giáo để trở nên tiếng nói lãnh đạo trong cộng đồng Cơ Đốc giáo tại Hàn Quốc. Cũng trong giai đoạn này số lượng phụ nữ biết chữ tăng cao, trước đó họ không được hưởng được gì từ hệ thống giáo dục của đất nước.[13]
Gắn bó với tinh thần dân tộc Hàn[sửa | sửa mã nguồn]
Có lẽ nhân tố quan trọng nhất giúp Cơ Đốc giáo được chấp nhận rộng rãi tại Hàn Quốc là nhiều tín hữu Cơ Đốc đã gắn bó với chính nghĩa đấu tranh cho dân tộc Hàn trong thời kỳ đất nước này bị Nhật Bản chiếm đóng (1905–1945). Khi ấy, người dân phải chịu đựng nhiều thống khổ; có đến bảy triệu người bị lưu đày hoặc bị trục xuất khỏi quê hương[11] cùng lúc với một chiến dịch có hệ thống nhằm xóa bỏ mọi dấu vết của bản sắc dân tộc và văn hóa Hàn. Đến năm 1938, ngay cả tiếng Hàn cũng bị đặt ngoài vòng pháp luật.[12]
Ngày 1 tháng 3 năm 1919, một hội nghị gồm 33 nhà lãnh đạo tôn giáo và giới chuyên môn đã thông qua bản Tuyên ngôn Độc lập. Dù hội nghị được tổ chức bởi những nhà lãnh đạo của tôn phái Cheondogyo (Thiên đạo giáo), 15 trong số 33 chữ ký là của những người thuộc cộng đồng Kháng Cách – nhiều người bị bắt giữ sau đó.[14] Năm 1919 chứng kiến sự ra đời của Ulmindan ("Đạo quân Người Công chính") với thành phần chính là Công giáo, và sự thành lập chính phủ lưu vong đặt cơ sở tại Trung Hoa dưới sự lãnh đạo của Rhee Syngman (Lý Thừa Vãn), một tín hữu Giám Lý.[15] Song tác nhân chính giúp nối kết Cơ Đốc giáo với tinh thần yêu nước trong mắt người dân Hàn là sự kiện nhiều tín hữu Cơ Đốc dám từ khước thờ lạy Thiên hoàng Nhật Bản, một điều bắt buộc trong thập niên 1930.[16] Mặc dù tín hữu Cơ Đốc khước từ thờ lạy Thiên hoàng dù phải chịu tù đày vì cớ xác tín tôn giáo hơn là chính trị, nhiều người dân Hàn nhìn xem điều này như là sự biểu thị mạnh mẽ lòng yêu nước và sự đề kháng chống lại sự chiếm đóng của Nhật Bản.
Ảnh hưởng của Cơ Đốc giáo trên xã hội Hàn Quốc[sửa | sửa mã nguồn]
Cơ Đốc giáo đóng vai trò quan trọng trong tiến trình chuyển đổi Hàn Quốc từ xã hội phong kiến sang xã hội hiện đại. Song không phải lúc nào cũng có thể phân biệt rạch ròi giữa nguyên nhân và kết quả, cũng giống như câu hỏi về con gà và quả trứng, ai có trước? Bất cứ điều gì Cơ Đốc giáo làm cho xã hội Hàn Quốc cũng sẽ khiến có nhiều người hơn hoặc chấp nhận hoặc khước từ đức tin này trong tương lại. Vì vậy, dù phân biệt giữa nguyên nhân và hệ quả có giúp làm sáng tỏ vấn đề, cần nhớ rằng một sự phân tích như thế có thể còn nhiều thiếu sót.
Giáo dục[sửa | sửa mã nguồn]
Ảnh hưởng ban đầu của sự kiện Cơ Đốc giáo đem đến cho Hàn Quốc một nền giáo dục hiện đại đã được đề cập ở trên. Tiến trình phát triển chữ viết Hangul qua công tác truyền bá văn chương Cơ Đốc và qua mạng lưới trường học được thành lập bởi các hội truyền giáo đã giúp nâng cao mặt bằng văn chương của đất nước. Chữ Hangul, dù được phát kiến từ năm 1446 bởi những học giả trong triều Vua Sejong (Thế Tông), trong suốt vài thế kỷ vẫn không được quan tâm vì cớ ưu thế văn hoá vượt trội của chữ Hán. Giáo hội Công giáo là tổ chức đầu tiên chính thức công nhận giá trị chữ Hangul. Giám mục Berneux (tử đạo năm 1866) yêu cầu tất cả trẻ em Công giáo cần được học để biết đọc loại chữ này. Các giáo hội Kháng Cách cũng đòi hỏi tín hữu phải biết đọc chữ Hangul như là điều kiện tiên quyết để được dự thánh lễ Tiệc Thánh. Số phụ nữ biết đọc chữ Hangul gia tăng mau chóng, trong một xứ sở mà phụ nữ từ lâu vẫn bị loại khỏi hệ thống giáo dục.
Kinh tế[sửa | sửa mã nguồn]
Kinh tế là một lĩnh vực khác mà tinh thần Cơ Đốc được xem là một trong những nhân tố giúp tạo ra những chuyển biến có tính đột phá. Các tín hữu Cơ Đốc, với xác tín mạnh mẽ vào các giá trị Cơ Đốc, đã đóng góp tích cực vào phép mầu phát triển kinh tế của đất nước này. Họ xem đức tin là nhân tố quan trọng tạo ra sự tăng trưởng và tiến bộ của xã hội Hàn Quốc trong các lĩnh vực khác nhau trong ba thập niên qua, họ cũng tin rằng sự thành công và thịnh vượng và chỉ dấu của phước hạnh đến từ Thiên Chúa.
Quan hệ xã hội[sửa | sửa mã nguồn]
Có lẽ không nơi nào mà các giá trị Cơ Đốc lại có ảnh hưởng mang tính cách mạng như trong lãnh vực quan hệ xã hội. Theo truyền thống, xã hội Hàn Quốc rất mực tuân giữ tôn ti trật tự đặt nền tảng trên những nguyên tắc Khổng học dưới quyền cai trị của một hoàng đế được xem là thiên tử. Không có một quyền xã hội nào được dành cho phụ nữ;[17] trẻ con phải tuyệt đối tuân phục cha mẹ,[18] và cá nhân không có quyền gì ngoài những quyền được xã hội ban cho. Cấu trúc này bị thách thức triệt để bởi sự dạy dỗ của Cơ Đốc giáo cho rằng mọi người được tạo dựng theo "Hình ảnh của Thiên Chúa",[19] và mỗi cá nhân đều có giá trị tự thân. Liên kết chặt chẽ với khái niệm này là sự tập chú vào quyền tư hữu. Tín hữu Cơ Đốc xem nhà vua chỉ đơn thuần là một con người và phải thần phục Thiên Chúa như mọi thần dân của nhà vua.[20] Họ cũng học biết rằng thẩm quyền của Thiên Chúa là lớn hơn của nhà vua. Sự truyền bá các giá trị Cơ Đốc đã góp phần vào công cuộc giải phóng phụ nữ và bảo vệ quyền trẻ em.[17] Kể từ năm 1784, Công giáo nói riêng và Cơ Đốc giáo nói chung, cho phép các góa phụ tái hôn (điều này vẫn bị cấm đoán trong các xã hội Đông Á), nghiêm cấm đa thê và quan hệ ngoài hôn nhân, cấm đoán hành vi bạo hành cũng như ruồng bỏ vợ. Cha mẹ có niềm tin Cơ Đốc học biết xem con cái là sự ban cho của Thiên Chúa và họ có bổn phận phải dạy dỗ con cái của mình.[21] Tục tảo hôn và tệ hắt hủi con gái cũng bị cấm.
Thần học Minjung[sửa | sửa mã nguồn]
Khái niệm Cơ Đốc về giá trị cá nhân tìm thấy sự thể hiện trong một cuộc đấu tranh lâu dài cho nhân quyền và dân chủ. Trong những năm gần đây, khái niệm này được biết đến trong hình thức của nền thần học Minjung ("Dân chúng"). Đặt nền tảng trên khái niệm "Hình ảnh của Thiên Chúa", liên kết với một học thuyết truyền thống của Hàn Quốc Han (không thể dịch sang ngôn ngữ khác, nhưng ngụ ý một cảm giác về sự đau đớn không thể xoa dịu và nỗi vô vọng cùng cực), Thần học Minjung miêu tả người dân Hàn như là những chủ nhân xứng đáng cho số phận của mình. Nhấn mạnh vào tinh thần dân tộc và nhân quyền, thần học Minjung ngày càng thu hút cả cánh tả lẫn cánh hữu của xã hội Hàn Quốc. Hai trong số những nhà lãnh đạo chính trị nổi tiếng nhất Hàn Quốc, Kim Young-sam (Kim Vịnh Tam) và Kim Dae-jung (Kim Đại Trung) đều ủng hộ thần học Minjung.[22] Cả hai đều trải qua nhiều năm trong vai trò đối lập với chính phủ quân sự tại Hàn Quốc, đều nhiều lần bị giam giữ. Kim Young-sam, một tín hữu Trưởng Lão, và Kim Dae-jung, một tín hữu Công giáo, đều lần lượt đảm nhiệm chức vụ tổng thống của quốc gia này sau khi nền dân chủ được phục hồi năm 1988.
Một thể hiện khác của thần học Minjung trong những năm cuối cùng của chế độ Park Chung-hee (Phác Chánh Hy; 1961–1979) là sự trỗi dậy của một vài tổ chức Cơ Đốc như Phong trào nông dân Công giáo và Sứ mạng công nghiệp đô thị (Kháng Cách), vận động cho mức lương cao hơn cũng như điều kiện làm việc tốt hơn cho công nhân nông nghiệp và công nghiệp. Xem những phong trào như thế như là mối đe doạ cho sự ổn định xã hội, chính phủ đã cho bắt giữ và cầm tù nhiều người trong số các thủ lĩnh phong trào. Cuộc đấu tranh xảy ra cùng lúc với tình trạng bất ổn mà cao điểm là vụ ám sát Tổng thống Park vào ngày 26 tháng 10 năm 1979.
Các vấn đề chính trị và xã hội[sửa | sửa mã nguồn]
Đã có rất nhiều vấn đề chính trị và xã hội gây ra bởi Cơ Đốc giáo Hàn Quốc kể từ khi tổng thống Lee Myung-bak lên nắm quyền. Chính quyền Hàn Quốc đề xuất hạn chế người dân Hàn Quốc đến vùng Trung Đông truyền đạo.[23] Giáo sư Son Bong-ho từ Đại học Goshin lên án việc tổng thống tham dự buổi tập trung cầu nguyện của các tín đồ Cơ Đốc ở cấp nhà nước vào tháng 3 năm 2011 cho thấy mối nguy hại tiềm tàng của sự ảnh hưởng mạnh mẽ của Kháng cách đối với nền chính trị Hàn Quốc vốn có tính chất thế tục.[24] Các hành vi gây hấn và phá hoại đến từ cộng đồng Kháng cách đối với Phật giáo, tôn giáo lớn nhất ở Hàn Quốc và có ảnh hưởng lớn tới văn hóa truyền thống Hàn Quốc, đã gây nên sự chỉ trích nặng nề lên các nhà thờ Kháng cách từ phía công chúng Hàn Quốc và đã góp phần cho sự suy giảm tốc độ phát triển các tín đồ Kháng cách ở Hàn Quốc.[25]
Xung đột tôn giáo[sửa | sửa mã nguồn]
Trào lưu Kháng cách chính thống đối lập với Phật giáo đã là một vấn đề lớn trong sự hợp tác đa tôn giáo ở Hàn Quốc, đặc biệt trong giai đoạn từ thập niên 1990 đến cuối thập niên 2000. Các hành động phá hoại nhắm đến Phật giáo và "Các cuộc cầu nguyện cho sự phá hủy các chùa Phật giáo" [26][27] đã gây nên sự chỉ trích nặng nề từ phía công chúng. Các tượng Phật đã bị coi là ngẫu tượng, bị tấn công và chặt đầu. Việc bắt giữ rất khó có hiệu lực, do những thủ phạm thường hành sự lén lút vào buổi đêm."[28] Những hành động như vậy được hỗ trợ bởi một số thủ lĩnh Kháng cách, đã dẫn đến việc người dân Hàn Quốc có cái nhìn thiếu thiện cảm đối với Kháng cách và chỉ trích nặng nề lên các nhóm nhà thờ tham gia vào, do dó rất nhiều tín đồ Kháng cách từ bỏ các nhà thờ của họ trong những năm gần đây.[25][29]
Ngược lại, quan hệ giữa các tín đồ Công giáo Hàn Quốc và các Phật tử cũng như các tín đồ tôn giáo khác hầu như đều mang tính hợp tác cao, một phần do sự kết hợp của các phong tục và triết học Phật giáo và Nho giáo vào Công giáo Hàn Quốc, đáng chú ý nhất là việc thực hành jesa (tế tự).[30]
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ a ă CIA Factbook
- ^ HRW WORD ATLAS
- ^ KIM Han-sik, 'The Influence of Christianity', Korean Journal XXIII, 12, tháng 12 năm 1983, p. 5.
- ^ KIM Han-sik, 'The Influence of Christianity', Korean Journal XXIII, 12, tháng 12 năm 1983, p. 6-7.
- ^ CHOI Suk-Woo, pp. 5-6.
- ^ National Unification Board, The Identity of the Korean People, Seoul, 1983, pp. 132-136.
- ^ Seoul International Publishing House, Focus on Korea, Korean History, Seoul, 1983, pp. 7-8.
- ^ Ilyon, tr. HA Tae-hung and Grafton K. Minz, Samguk Yusa, Seoul 1972, pp. 32-33.
- ^ Marguerite Johnson, 'The Culture', in Pico Iyer (ed.) 'An Ancient Nation on the Eve of a Modern Spectacle: SOUTH KOREA', Time CXXXII, 10, 5 tháng 9 năm 1988, p. 48.
- ^ Focus on Korea, pp. 7-8.
- ^ a ă Colin Whittaker, Korea Miracle, Eastbourne, 1988, p. 133.
- ^ a ă Andrew C. Nah, A Panorama of 5000 Years: Korean History, Seoul, 1983, p. 81.
- ^ CHO Kwang, pp. 20-21.
- ^ Whittaker, p. 63.
- ^ Encyclopedia Americana, Vol. 23, Danbury, Conn., 1988, p. 464.
- ^ Whittaker, p. 65.
- ^ a ă CHO Kwang, pp. 16-18.
- ^ CHO Kwang, pp. 18-19.
- ^ "Thiên Chúa dựng nên loài người như hình Ngài; Ngài dựng nên loài người giống như hình Thiên Chúa; Ngài dựng nên người nam cùng người nữ." - Sáng thế ký 1: 27
- ^ CHOI Suk-woo, p. 7.
- ^ CHO Kwang, pp. 16-19.
- ^ Michael Lee, 'Korean Churches Pursue Social and Political Justice', in Brian Heavy (Ed.),
- ^ '중동 선교활동' 여권법 개정 논란
- ^ Park (박), Gwang-hui (광희) (ngày 11 tháng 3 năm 2011). “[직격 인터뷰] 손봉호 교수 "정치인들, 개신교 편 들지 말라"”. Hankook Ilbo (bằng tiếng Korean). Truy cập ngày 30 tháng 3 năm 2011.
- ^ a ă Crisis in the Church
- ^ New York Times: "Religious peace under threat in South Korea" by Choe Sang-Hun ngày 14 tháng 10 năm 2008
- ^ “YouTube — S. Korean Christians praying for Buddhist temple to collapse”. Youtube.com. Ngày 11 tháng 8 năm 2007. Truy cập ngày 6 tháng 3 năm 2012.
- ^ “Project MUSE”. Truy cập 24 tháng 9 năm 2015.
- ^ Anti-Christian sentiment in Korea
- ^ Suh, Sharon A. (2004). Being Buddhist in a Christian World: Gender and Community in a Korean American Temple. University of Washington Press. tr. 49. ISBN 0-295-98378-7Bản mẫu:Inconsistent citations
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Cho, Kwang (tháng 8 năm 1984). “The Meaning of Catholicism in Korean History”. Korea Journal 24 (8): pp. 14–27. ISSN 0023-3900.
- Choi, Suk-Woo (tháng 8 năm 1984). “Korean Catholicism Yesterday and Today”. Korea Journal 24 (8): pp. 4–13. ISSN 0023-3900.
- Encyclopedia Americana (1986). Vol. 23, Danbury, Conn.: Grolier. ISBN 0-7172-0117-1 (set).
- Fisher, J. Earnest (1977). Pioneers of Modern Korea. Seoul: Christian Literature Society of Korea.
- Focus on Korea (1986). Vol. 2, "Korean History", Seoul: Seoul International Pub. House.
- Ilyon (1972). Samguk Yusa: Legends and History of the Three Kingdoms of Ancient Korea. trans. Tae-Hung Ha and Grafton K. Mintz. Seoul: Yonsei University Press.
- Johnson, Marguerite (1988-09-05). “An Ancient Nation on the Eve of a Modern Spectacle”. Time. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|date=(trợ giúp)
- Johnson, Patrick; and Mandryk, Jason (2001). Operation World: The Definitive Prayer Guide to the Nations, Peoples, and Cities of the World. Colorado Springs, Colo.: Global Mapping International (CD-ROM).
- Keesing's (1979). Keesing's Contemporary Archives 25: p. 30216. ISSN 0022-9679.
- Kim, Han-Sik (tháng 12 năm 1983). “The Influence of Christianity on Modern Korean Political Thought”. Korea Journal 23 (12): pp. 4–17. ISSN 0023-3900.
- Kim, Ok-Hy (tháng 8 năm 1984). “Women in the History of Catholicism in Korea”. Korea Journal 24 (8): pp. 28–40. ISSN 0023-3900.
- Lee, Michael (tháng 5 năm 1981). “Korean Churches Pursue Social and Political Justice”. Accent 3 (3).
- Merit Students Encyclopedia (1980). Vol. 10, New York: Macmillan Educational.
- Suh, Kuk-sung (et al.) (1983). The Identity of the Korean People: A History of Legitimacy on the Korean Peninsula. trans. Chung Chung. Seoul: National Unification Board.
- Whittaker, Colin (1988). Korea Miracle. Eastbourne, Sussex: Kingsway. ISBN 0-86065-522-9.

markdown:
# Cơ Đốc giáo tại Hàn Quốc
**Cơ Đốc giáo tại Hàn Quốc** đã phát triển ngoạn mục trong vài thập kỷ qua. Theo thống kê năm [2007](/wiki/2007) của chính phủ [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), gần một phần ba (26,3%) dân số [1] [Hàn Quốc](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c)xưng nhận [đức tin Cơ Đốc](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_tin_Kit%C3%B4_gi%C3%A1o). Các giáo hội thuộc cộng đồng [Kháng Cách](/wiki/Tin_L%C3%A0nh)( *Protestant*) như [Trưởng Lão](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_Nhi%E1%BB%87m), [Phong trào Ngũ Tuần](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Ng%C5%A9_Tu%E1%BA%A7n), và [Giám Lý](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Gi%C3%A1m_L%C3%BD)chiếm khoảng 19,7% dân số, trong khi số giáo dân [Công giáo](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o)là khoảng 6,6%, mặc dù những nguồn dữ liệu khác ấn định con số [tín hữu Cơ Đốc](/wiki/Kit%C3%B4_h%E1%BB%AFu)ở tỷ lệ cao hơn, đến 49%. [[2]](#cite_note-2)
Cơ Đốc giáo tăng trưởng mạnh tại khu vực phía Tây của đất nước như
[Seoul](/wiki/Seoul), [Gyeonggi](/wiki/Gyeonggi) và [Honam](/wiki/Honam). Tại Seoul có đến mười một giáo đoàn ( *congregation*) Cơ Đốc giáo lớn nhất thế giới. Cơ Đốc giáo tạo được ảnh hưởng đáng kể trên [văn hoá Hàn Quốc](/w/index.php?title=V%C4%83n_ho%C3%A1_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) và là một trong những nhân tố dẫn đến tình trạng sút giảm liên tục trong thành phần dân số theo các tôn giáo vốn có truyền thống lâu đời trong văn hoá Hàn như [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o), [Khổng giáo](/wiki/Nho_gi%C3%A1o) và [Shaman giáo](/w/index.php?title=Shaman_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1). Số lượng [nhà truyền giáo](/wiki/Nh%C3%A0_truy%E1%BB%81n_gi%C3%A1o) Hàn Quốc đến các quốc gia khác đứng thứ nhì trên thế giới, chỉ sau [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3): đến năm [2000](/wiki/2000), đã có 10.646 nhà truyền giáo thuộc cộng đồng Kháng Cách được gởi đến 156 quốc gia, cùng với nhiều giáo sĩ Công giáo (con số không được tiết lộ). Nhiều [tín hữu Cơ Đốc](/wiki/Kit%C3%B4_h%E1%BB%AFu) Hàn Quốc, trong đó có Tiến sĩ [David Yonggi Cho](/w/index.php?title=David_Yonggi_Cho&action=edit&redlink=1), Quản nhiệm [Nhà thờ Yoido Full Gospel](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_gi%C3%A1o_%C4%91o%C3%A0n#Nh.C3.A0_th.E1.BB.9D_Ph.C3.BAc_.C3.A2m_To.C3.A0n_v.E1.BA.B9n_Yoido) – được xem là giáo đoàn lớn nhất trong thế giới Cơ Đốc giáo – được biết đến tại nhiều quốc gia. Chuyến viếng thăm Hàn Quốc năm [1984](/wiki/1984) của [Giáo hoàng Gioan Phaolô II](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_Gioan_Phaol%C3%B4_II) được ghi dấu bởi lễ [tuyên thánh](/wiki/Tuy%C3%AAn_th%C3%A1nh) đầu tiên được cử hành bên ngoài [La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3) với con số lớn nhất các vị được phong thánh trong cùng một lúc. Buổi lễ này đã đem Hàn Quốc vào hạng thứ tư trong số các quốc gia có nhiều người được tuyên thánh nhất trên thế giới.
Ít có quốc gia nào trên thế giới chứng kiến sự phát triển vượt bật của Cơ Đốc giáo như tại Hàn Quốc trong vài thập niên của
[thế kỷ 20](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20). Trong ba mươi năm từ [thập niên 1960](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1960) đến [thập niên 1980](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1980), bùng nổ số người chấp nhận [đức tin Cơ Đốc](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_tin_Kit%C3%B4_gi%C3%A1o). Trong thập niên 1960, số tín hữu Kháng Cách chưa đến một triệu, nhưng chỉ trong vài thập niên cộng đồng Kháng Cách chiếm đến 19,7% trong tổng dân số 48 860 500 người của Hàn Quốc (tháng 7, 2012). [[1]](#cite_note-CIA_Factbook-1)
## Mục lục
[1 Thất bại ban đầu: 1593 – 1784](#Th.E1.BA.A5t_b.E1.BA.A1i_ban_.C4.91.E1.BA.A7u:_1593_.E2.80.93_1784) [2 Nền tảng cho sự phát triển](#N.E1.BB.81n_t.E1.BA.A3ng_cho_s.E1.BB.B1_ph.C3.A1t_tri.E1.BB.83n) [3 Ảnh hưởng của Cơ Đốc giáo trên xã hội Hàn Quốc](#.E1.BA.A2nh_h.C6.B0.E1.BB.9Fng_c.E1.BB.A7a_C.C6.A1_.C4.90.E1.BB.91c_gi.C3.A1o_tr.C3.AAn_x.C3.A3_h.E1.BB.99i_H.C3.A0n_Qu.E1.BB.91c) [4 Các vấn đề chính trị và xã hội](#C.C3.A1c_v.E1.BA.A5n_.C4.91.E1.BB.81_ch.C3.ADnh_tr.E1.BB.8B_v.C3.A0_x.C3.A3_h.E1.BB.99i) [5 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [6 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [7 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [8 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Thất bại ban đầu: 1593 – 1784[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=1)]
Không phải lúc nào Hàn Quốc cũng là vùng đất tốt cho mầm ươm
[Phúc Âm](/wiki/S%C3%A1ch_Ph%C3%BAc_%C3%82m). Mặc dù Cơ Đốc giáo được thành lập trên đất nước Hàn Quốc năm [1784](/wiki/1784), mãi đến [thế kỷ 20](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20), sau gần hai trăm năm với những nỗ lực đầy cam go, con số tín hữu Cơ Đốc mới trở nên đáng kể trong thành phần dân số. Như thế, tại sao, sau khởi đầu không mấy thuận lợi, [Cơ Đốc giáo](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) trở nên một đức tin được chấp nhận rộng rãi tại Hàn Quốc, trong khi điều này lại không thể xảy ra tại những quốc gia lân cận như [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) hoặc [Trung Quốc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa)? Để tìm câu giải đáp cần phải xem xét đến những yếu tố phát triển trong văn hoá, chính trị và lịch sử đã khiến dân tộc Hàn trở nên khác biệt với các lân bang. Điều này lại dẫn đến tra vấn thứ hai: Trong hai trăm năm qua Cơ Đốc giáo đã ảnh hưởng như thế nào trên xã hội Hàn Quốc?
Nhà truyền giáo đầu tiên có mặt tại Hàn Quốc là Cha
[Gregorious de Cespedes](/w/index.php?title=Gregorious_de_Cespedes&action=edit&redlink=1), một [linh mục](/wiki/Linh_m%E1%BB%A5c) [dòng Tên](/wiki/D%C3%B2ng_T%C3%AAn), đến Hàn Quốc năm 1593 để hoạt động mục vụ trong vòng kiều dân Nhật Bản, nhưng không được phép truyền giáo cho người Hàn. Tuy vậy, một thập niên sau, [Yi Kwangjong](/w/index.php?title=Yi_Kwangjong&action=edit&redlink=1) (Lý Quang Chung), một nhà ngoại giao người Hàn trở về từ [Bắc Kinh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh), mang theo mình một tấm bản đồ thế giới và một vài cuốn sách [thần học](/wiki/Th%E1%BA%A7n_h%E1%BB%8Dc) của [Matteo Ricci](/wiki/Matteo_Ricci), một giáo sĩ dòng Tên đã từng đến Trung Hoa. Những quyển sách của Ricci ngay tức khắc gây ra những tranh luận học thuật. Vào đầu [3] [thế kỷ 17](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_17), [Yi Sugwang](/w/index.php?title=Yi_Sugwang&action=edit&redlink=1), một học giả cung đình, và [Yu Mongin](/w/index.php?title=Yu_Mongin&action=edit&redlink=1), một quan thượng thư, viết những bài phê bình gay gắt chỉ trích các tác phẩm của Ricci. Suốt trong hai thế kỷ kế tiếp, làn sóng phê bình học thuật nhắm vào [đức tin Cơ Đốc](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_tin_Kit%C3%B4_gi%C3%A1o)không hề suy giảm.
## Nền tảng cho sự phát triển[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=2)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/Prayer_cave.jpg/250px-Prayer_cave.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/Prayer_cave.jpg/250px-Prayer_cave.jpg)
[Hàn Quốc](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c).
Cần biết rằng trong giai đoạn bế quan tỏa cảng của Hàn Quốc có nhiều người tử đạo vì đã giúp đỡ những giáo sĩ Công giáo. Một trong những thánh tử đạo nổi tiếng nhất là
[Andrew Kim](/w/index.php?title=Andrew_Kim&action=edit&redlink=1), bị xử chém đầu ở tuổi 25.
### Thiện cảm trong giới khoa bảng - Silhak[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=3)]
Dù vậy, vẫn có một số học giả có thiện cảm với Cơ Đốc giáo. Các thành viên của trường phái
[Silhak](/w/index.php?title=Silhak&action=edit&redlink=1) ( *thực học* hay *học đi đôi với hành*) rất tâm đắc với điều họ nhìn nhận là những giá trị của quyền bình đẳng trong [Cơ Đốc giáo](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o). Ủng hộ một cấu trúc xã hội dựa trên tài năng chứ không phải trên nguồn gốc gia đình, các học giả trường phái Silhak (thường bị chống đối gay gắt bởi giới cầm quyền) nhận ra Cơ Đốc giáo cung ứng một nền tảng ý thức hệ cho niềm tin của họ. Như vậy, khi Công giáo được thành lập năm [4] [1784](/wiki/1784), đã có sẵn một thành phần trí thức ủng hộ tôn giáo này – sự ủng hộ này là nhân tố căn cốt cho sự phát triển đức tin Công giáo trong [thập niên 1790](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1790). Một nghiên cứu tiến hành năm [1801](/wiki/1801)chỉ ra rằng có đến 55% tín hữu Công giáo có mối quan hệ gia đình với phong trào Silhak. Rõ ràng là nhân tố quan trọng đầu tiên kích hoạt sự tăng trưởng của Cơ Đốc giáo là thiện cảm của một thiểu số thuộc thành phần tinh hoa có học thức của xã hội Hàn Quốc.
### Quyền Lãnh đạo của Tín hữu[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=4)]
Nhân tố quan trọng thứ hai là Cơ Đốc giáo tại Hàn Quốc khởi đầu như là một phong trào tín hữu (
*lay*) tự phát tại địa phương mà không hề bị áp đặt bởi một hệ thống giáo phẩm từ nước ngoài. Nhà nguyện Công giáo đầu tiên được thành lập năm 1784 tại [5] [Bình Nhưỡng](/wiki/B%C3%ACnh_Nh%C6%B0%E1%BB%A1ng)bởi [Yi Sung-hun](/w/index.php?title=Yi_Sung-hun&action=edit&redlink=1), một nhà ngoại giao đã chịu [lễ rửa tội](/wiki/Thanh_T%E1%BA%A9y)tại [Bắc Kinh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh). Năm [1786](/wiki/1786), Yi tiến hành thành lập một hệ thống các linh mục tình nguyện ( *lay-priest*). Mặc dù hệ thống này bị đình chỉ bởi [[6]](#cite_note-6) [Vatican](/wiki/Vatican)(năm [1789](/wiki/1789)) với lý do sự bổ nhiệm linh mục tình nguyện là vi phạm luật giáo hội ( *Canon Law*), sự kiện cần ghi nhớ là Cơ Đốc giáo được truyền bá vào Hàn Quốc bởi những tín hữu bản địa, không phải bởi các chức sắc ngoại quốc.
### Những tương đồng với truyền thống Hàn Quốc[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=5)]
Nhân tố thứ ba là các giáo hội Hàn Quốc biết cách sử dụng truyền thống Hàn Quốc. Không giống Trung Quốc hay Nhật Bản, người Hàn theo Shaman giáo đã có sẵn một khái niệm độc thần về
[Thiên Chúa](/wiki/Thi%C3%AAn_Ch%C3%BAa) là [Đấng Tạo Hoá](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A5ng_T%E1%BA%A1o_Ho%C3%A1&action=edit&redlink=1) mà họ gọi là [Hwan-in](/w/index.php?title=Hwan-in&action=edit&redlink=1) (Hoàn Nhân 桓因) hoặc *Haneu-nim* (sau này cũng gọi là *Hana-nim*). Theo truyền thuyết xa xưa, Hwan-in có một con trai tên [7] [Hwan-ung](/w/index.php?title=Hwan-ung&action=edit&redlink=1)(Hoàn Hùng 桓雄), người này sinh một con trai đặt tên là [Tangun](/wiki/Tangun)(Đàn Quân 檀君). Tangun là người thành lập nước Hàn, cũng theo chuyện kể, Tangun dã dạy người dân biết những điều căn bản về văn minh trong suốt thời trị vì của ông kéo dài một ngàn năm. Cũng xuất hiện vài dị bản từ truyền thuyết này, một trong số đó kể rằng Tangun được sinh ra bởi một nữ đồng trinh – dù chuyện kể có thể là một sự thêm thắt sau này. [[8]](#cite_note-8) Hiện nay vẫn có một số nhà thần học cố gắng giải thích khái niệm Cơ Đốc về giáo lý [[9]](#cite_note-9) [Ba Ngôi](/wiki/Ba_Ng%C3%B4i)theo ngôn từ của ba đặc tính thần linh của truyền thuyết Tangun. Dù chỉ là truyền thuyết, điều này lại là một chuẩn bị tốt về mặt tâm lý giúp người dân Hàn chấp nhận giáo lý về [[10]](#cite_note-10) [Chúa Giê-xu](/wiki/Gi%C3%AA-su)hoá thân thành người ( *incarnation*).
### Sử dụng chữ Hàn[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=6)]
Thứ tư,
[tín hữu Cơ Đốc](/wiki/Kit%C3%B4_h%E1%BB%AFu) sử dụng tiếng Hàn và loại chữ viết [Hangul](/wiki/Hangul) dễ học để có thể truyền bá đức tin của mình ra bên ngoài giới khoa bảng (chỉ sử dụng ngôn ngữ bác học là [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n)). Dù còn nhiều điều cần phải bàn về chữ Hangul, Giáo hội Công giáo là cộng đồng đầu tiên chính thức công nhận giá trị của nó. Đầu [thập niên 1780](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1780), những phần của sách Phúc Âm bằng chữ Hangul bắt đầu xuất hiện; các sách giáo lý như cuốn [Chuyo Yogi](/w/index.php?title=Chuyo_Yogi&action=edit&redlink=1) được ấn hành trong [thập niên 1790](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1790) và khoảng [thập niên 1800](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1800) một thánh ca Công giáo cũng được xuất bản.
Năm
[1887](/wiki/1887), John Ross, nhà truyền giáo Trưởng Lão đến từ [Scotland](/wiki/Scotland) hoàn tất công cuộc dịch thuật [Kinh Thánh](/wiki/Kinh_Th%C3%A1nh) sang tiếng Hàn, ngay lập tức các nhà lãnh đạo Kháng Cách tập trung vào nỗ lực phổ biến Kinh Thánh rộng rãi cho người dân Hàn.
### Cộng đồng Kháng Cách thành lập trường học[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=7)]
Đức tin
[Kháng Cách](/wiki/Tin_L%C3%A0nh) được truyền bá vào Hàn Quốc năm 1884 bởi hai nhà truyền giáo người [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3): [Henry Apenzeller](/w/index.php?title=Henry_Apenzeller&action=edit&redlink=1) thuộc [Giáo hội Giám Lý](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Gi%C3%A1m_L%C3%BD) và [Horace Underwood](/w/index.php?title=Horace_Underwood&action=edit&redlink=1) thuộc [Giáo hội Trưởng Lão](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_Nhi%E1%BB%87m). Đặc biệt quan tâm đến công tác phổ biến [11] [Kinh Thánh](/wiki/Kinh_Th%C3%A1nh)(đã được dịch sang tiếng Hangul từ năm [1881](/wiki/1881)đến năm [1887](/wiki/1887)bởi [Mục sư](/wiki/M%E1%BB%A5c_s%C6%B0) [John Ross](/w/index.php?title=John_Ross&action=edit&redlink=1), một nhà truyền giáo người [Scotland](/wiki/Scotland)tại [Mãn Châu](/wiki/M%C3%A3n_Ch%C3%A2u)) những nhà tiên phong Kháng Cách thiết lập các cơ sở giáo dục tại Hàn Quốc. Trường [[12]](#cite_note-Seoul_1983.2C_p._81-12) [Paejae](/w/index.php?title=Paejae&action=edit&redlink=1)(배재고등학교) dành cho nam sinh thuộc Giáo hội Trưởng Lão thành lập năm [1885](/wiki/1885), còn Giáo hội Giám Lý mở trường Ewha (이화여자고등학교) - nay là [Viện Đại học Nữ giới Ewha](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_N%E1%BB%AF_gi%E1%BB%9Bi_Ewha)- dành cho nữ sinh vào năm kế tiếp. Cùng với nhiều ngôi trường khác được thành lập sau đó, hai cơ sở giáo dục này đã góp phần không nhỏ vào sự tăng trưởng mau chóng của đức tin Kháng Cách trong vòng đại chúng, đến đúng thời điểm đã giúp đức tin Kháng Cách vượt qua Công giáo để trở nên tiếng nói lãnh đạo trong cộng đồng [Cơ Đốc giáo](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o)tại Hàn Quốc. Cũng trong giai đoạn này số lượng phụ nữ biết chữ tăng cao, trước đó họ không được hưởng được gì từ hệ thống giáo dục của đất nước. [[13]](#cite_note-13)
### Gắn bó với tinh thần dân tộc Hàn[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=8)]
Có lẽ nhân tố quan trọng nhất giúp Cơ Đốc giáo được chấp nhận rộng rãi tại Hàn Quốc là nhiều tín hữu Cơ Đốc đã gắn bó với chính nghĩa đấu tranh cho dân tộc Hàn trong thời kỳ đất nước này bị Nhật Bản chiếm đóng (
[1905](/wiki/1905)– [1945](/wiki/1945)). Khi ấy, người dân phải chịu đựng nhiều thống khổ; có đến bảy triệu người bị lưu đày hoặc bị trục xuất khỏi quê hương cùng lúc với một chiến dịch có hệ thống nhằm xóa bỏ mọi dấu vết của bản sắc dân tộc và văn hóa Hàn. Đến năm [11] [1938](/wiki/1938), ngay cả tiếng Hàn cũng bị đặt ngoài vòng pháp luật. [[12]](#cite_note-Seoul_1983.2C_p._81-12)
Ngày
[1 tháng 3](/wiki/1_th%C3%A1ng_3) năm [1919](/wiki/1919), một hội nghị gồm 33 nhà lãnh đạo tôn giáo và giới chuyên môn đã thông qua bản [Tuyên ngôn Độc lập](/w/index.php?title=Tuy%C3%AAn_ng%C3%B4n_%C4%90%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp_c%E1%BB%A7a_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1). Dù hội nghị được tổ chức bởi những nhà lãnh đạo của tôn phái [Cheondogyo](/w/index.php?title=Cheondogyo&action=edit&redlink=1) (Thiên đạo giáo), 15 trong số 33 chữ ký là của những người thuộc cộng đồng Kháng Cách – nhiều người bị bắt giữ sau đó. Năm 1919 chứng kiến sự ra đời của [14] [Ulmindan](/w/index.php?title=Ulmindan&action=edit&redlink=1)("Đạo quân Người Công chính") với thành phần chính là Công giáo, và sự thành lập chính phủ lưu vong đặt cơ sở tại Trung Hoa dưới sự lãnh đạo của [Rhee Syngman](/wiki/L%C3%BD_Th%E1%BB%ABa_V%C3%A3n)(Lý Thừa Vãn), một [tín hữu Giám Lý](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%ADn_h%E1%BB%AFu_Gi%C3%A1m_L%C3%BD). Song tác nhân chính giúp nối kết Cơ Đốc giáo với tinh thần yêu nước trong mắt người dân Hàn là sự kiện nhiều tín hữu Cơ Đốc dám từ khước thờ lạy [[15]](#cite_note-15) [Thiên hoàng](/wiki/Thi%C3%AAn_ho%C3%A0ng)Nhật Bản, một điều bắt buộc trong [thập niên 1930](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1930). Mặc dù tín hữu Cơ Đốc khước từ thờ lạy Thiên hoàng dù phải chịu tù đày vì cớ xác tín tôn giáo hơn là chính trị, nhiều người dân Hàn nhìn xem điều này như là sự biểu thị mạnh mẽ lòng yêu nước và sự đề kháng chống lại sự chiếm đóng của [[16]](#cite_note-16) [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n).
## Ảnh hưởng của Cơ Đốc giáo trên xã hội Hàn Quốc[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=9)]
Cơ Đốc giáo đóng vai trò quan trọng trong tiến trình chuyển đổi Hàn Quốc từ xã hội phong kiến sang xã hội hiện đại. Song không phải lúc nào cũng có thể phân biệt rạch ròi giữa nguyên nhân và kết quả, cũng giống như câu hỏi về con gà và quả trứng, ai có trước? Bất cứ điều gì Cơ Đốc giáo làm cho xã hội Hàn Quốc cũng sẽ khiến có nhiều người hơn hoặc chấp nhận hoặc khước từ đức tin này trong tương lại. Vì vậy, dù phân biệt giữa nguyên nhân và hệ quả có giúp làm sáng tỏ vấn đề, cần nhớ rằng một sự phân tích như thế có thể còn nhiều thiếu sót.
### Giáo dục[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=10)]
Ảnh hưởng ban đầu của sự kiện Cơ Đốc giáo đem đến cho Hàn Quốc một nền giáo dục hiện đại đã được đề cập ở trên. Tiến trình phát triển chữ viết Hangul qua công tác truyền bá văn chương Cơ Đốc và qua mạng lưới trường học được thành lập bởi các hội truyền giáo đã giúp nâng cao mặt bằng văn chương của đất nước.
[Chữ Hangul](/wiki/Hangul), dù được phát kiến từ năm [1446](/wiki/1446) bởi những học giả trong triều Vua [Sejong](/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng) (Thế Tông), trong suốt vài thế kỷ vẫn không được quan tâm vì cớ ưu thế văn hoá vượt trội của chữ Hán. Giáo hội Công giáo là tổ chức đầu tiên chính thức công nhận giá trị chữ Hangul. [Giám mục](/wiki/Gi%C3%A1m_m%E1%BB%A5c) [Berneux](/w/index.php?title=Sim%C3%A9on-Fran%C3%A7ois_Berneux&action=edit&redlink=1) (tử đạo năm [1866](/wiki/1866)) yêu cầu tất cả trẻ em Công giáo cần được học để biết đọc loại chữ này. Các giáo hội Kháng Cách cũng đòi hỏi tín hữu phải biết đọc chữ Hangul như là điều kiện tiên quyết để được dự thánh lễ [Tiệc Thánh](/wiki/Ti%E1%BB%87c_Th%C3%A1nh). Số phụ nữ biết đọc chữ Hangul gia tăng mau chóng, trong một xứ sở mà phụ nữ từ lâu vẫn bị loại khỏi hệ thống giáo dục.
### Kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=11)]
Kinh tế là một lĩnh vực khác mà tinh thần Cơ Đốc được xem là một trong những nhân tố giúp tạo ra những chuyển biến có tính đột phá. Các tín hữu Cơ Đốc, với xác tín mạnh mẽ vào các giá trị Cơ Đốc, đã đóng góp tích cực vào phép mầu phát triển kinh tế của đất nước này. Họ xem đức tin là nhân tố quan trọng tạo ra sự tăng trưởng và tiến bộ của xã hội Hàn Quốc trong các lĩnh vực khác nhau trong ba thập niên qua, họ cũng tin rằng sự thành công và thịnh vượng và chỉ dấu của phước hạnh đến từ Thiên Chúa.
### Quan hệ xã hội[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=12)]
Có lẽ không nơi nào mà các giá trị Cơ Đốc lại có ảnh hưởng mang tính cách mạng như trong lãnh vực quan hệ xã hội. Theo truyền thống, xã hội Hàn Quốc rất mực tuân giữ tôn ti trật tự đặt nền tảng trên những nguyên tắc Khổng học dưới quyền cai trị của một hoàng đế được xem là thiên tử. Không có một quyền xã hội nào được dành cho phụ nữ;
trẻ con phải tuyệt đối tuân phục cha mẹ, [17] và cá nhân không có quyền gì ngoài những quyền được xã hội ban cho. Cấu trúc này bị thách thức triệt để bởi sự dạy dỗ của Cơ Đốc giáo cho rằng mọi người được tạo dựng theo "Hình ảnh của Thiên Chúa", [[18]](#cite_note-18) và mỗi cá nhân đều có giá trị tự thân. Liên kết chặt chẽ với khái niệm này là sự tập chú vào quyền tư hữu. Tín hữu Cơ Đốc xem nhà vua chỉ đơn thuần là một con người và phải thần phục [[19]](#cite_note-19) [Thiên Chúa](/wiki/Thi%C3%AAn_Ch%C3%BAa)như mọi thần dân của nhà vua. Họ cũng học biết rằng thẩm quyền của Thiên Chúa là lớn hơn của nhà vua. Sự truyền bá các giá trị Cơ Đốc đã góp phần vào công cuộc giải phóng phụ nữ và bảo vệ quyền trẻ em. [[20]](#cite_note-20) Kể từ năm [[17]](#cite_note-CHO_Kwang.2C_pp._16-18-17) [1784](/wiki/1784), Công giáo nói riêng và Cơ Đốc giáo nói chung, cho phép các góa phụ tái hôn (điều này vẫn bị cấm đoán trong các xã hội Đông Á), nghiêm cấm đa thê và quan hệ ngoài hôn nhân, cấm đoán hành vi bạo hành cũng như ruồng bỏ vợ. Cha mẹ có niềm tin Cơ Đốc học biết xem con cái là sự ban cho của Thiên Chúa và họ có bổn phận phải dạy dỗ con cái của mình. Tục tảo hôn và tệ hắt hủi con gái cũng bị cấm. [[21]](#cite_note-21)
### Thần học Minjung[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=13)]
Khái niệm Cơ Đốc về giá trị cá nhân tìm thấy sự thể hiện trong một cuộc đấu tranh lâu dài cho nhân quyền và dân chủ. Trong những năm gần đây, khái niệm này được biết đến trong hình thức của nền
[thần học Minjung](/w/index.php?title=Th%E1%BA%A7n_h%E1%BB%8Dc_Minjung&action=edit&redlink=1) ("Dân chúng"). Đặt nền tảng trên khái niệm "Hình ảnh của Thiên Chúa", liên kết với một học thuyết truyền thống của Hàn Quốc *Han* (không thể dịch sang ngôn ngữ khác, nhưng ngụ ý một cảm giác về sự đau đớn không thể xoa dịu và nỗi vô vọng cùng cực), Thần học Minjung miêu tả người dân Hàn như là những chủ nhân xứng đáng cho số phận của mình. Nhấn mạnh vào tinh thần dân tộc và nhân quyền, thần học Minjung ngày càng thu hút cả cánh tả lẫn cánh hữu của xã hội Hàn Quốc. Hai trong số những nhà lãnh đạo chính trị nổi tiếng nhất Hàn Quốc, [Kim Young-sam](/wiki/Kim_Yeong-sam) (Kim Vịnh Tam) và [Kim Dae-jung](/wiki/Kim_Dae-jung) (Kim Đại Trung) đều ủng hộ thần học Minjung. Cả hai đều trải qua nhiều năm trong vai trò đối lập với chính phủ quân sự tại Hàn Quốc, đều nhiều lần bị giam giữ. Kim Young-sam, một [22] [tín hữu Trưởng Lão](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%ADn_h%E1%BB%AFu_Tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_L%C3%A3o), và Kim Dae-jung, một [tín hữu Công giáo](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%ADn_h%E1%BB%AFu_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o), đều lần lượt đảm nhiệm chức vụ tổng thống của quốc gia này sau khi nền dân chủ được phục hồi năm [1988](/wiki/1988).
Một thể hiện khác của thần học Minjung trong những năm cuối cùng của chế độ
[Park Chung-hee](/wiki/Park_Chung_Hee) (Phác Chánh Hy; [1961](/wiki/1961)– [1979](/wiki/1979)) là sự trỗi dậy của một vài tổ chức Cơ Đốc như [Phong trào nông dân Công giáo](/w/index.php?title=Phong_tr%C3%A0o_n%C3%B4ng_d%C3%A2n_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1) và [Sứ mạng công nghiệp đô thị](/w/index.php?title=S%E1%BB%A9_m%E1%BA%A1ng_c%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_%C4%91%C3%B4_th%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1) (Kháng Cách), vận động cho mức lương cao hơn cũng như điều kiện làm việc tốt hơn cho công nhân nông nghiệp và công nghiệp. Xem những phong trào như thế như là mối đe doạ cho sự ổn định xã hội, chính phủ đã cho bắt giữ và cầm tù nhiều người trong số các thủ lĩnh phong trào. Cuộc đấu tranh xảy ra cùng lúc với tình trạng bất ổn mà cao điểm là vụ ám sát [Tổng thống](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c) Park vào ngày [26 tháng 10](/wiki/26_th%C3%A1ng_10) năm [1979](/wiki/1979).
## Các vấn đề chính trị và xã hội[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=14)]
Đã có rất nhiều vấn đề chính trị và xã hội gây ra bởi Cơ Đốc giáo Hàn Quốc kể từ khi tổng thống
[Lee Myung-bak](/wiki/Lee_Myung-bak) lên nắm quyền. Chính quyền Hàn Quốc đề xuất hạn chế người dân Hàn Quốc đến vùng Trung Đông truyền đạo. Giáo sư Son Bong-ho từ Đại học Goshin lên án việc tổng thống tham dự buổi tập trung cầu nguyện của các tín đồ Cơ Đốc ở cấp nhà nước vào tháng 3 năm 2011 cho thấy mối nguy hại tiềm tàng của sự ảnh hưởng mạnh mẽ của Kháng cách đối với nền chính trị Hàn Quốc vốn có tính chất thế tục. [23] Các hành vi gây hấn và phá hoại đến từ cộng đồng Kháng cách đối với Phật giáo, tôn giáo lớn nhất ở Hàn Quốc và có ảnh hưởng lớn tới văn hóa truyền thống Hàn Quốc, đã gây nên sự chỉ trích nặng nề lên các nhà thờ Kháng cách từ phía công chúng Hàn Quốc và đã góp phần cho sự suy giảm tốc độ phát triển các tín đồ Kháng cách ở Hàn Quốc. [[24]](#cite_note-24) [[25]](#cite_note-Korea_Focus-25)
### Xung đột tôn giáo[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=15)]
Trào lưu Kháng cách chính thống đối lập với Phật giáo đã là một vấn đề lớn trong sự hợp tác đa tôn giáo ở Hàn Quốc, đặc biệt trong giai đoạn từ thập niên 1990 đến cuối thập niên 2000. Các hành động phá hoại nhắm đến Phật giáo và "Các cuộc cầu nguyện cho sự phá hủy các chùa Phật giáo"
[[26]](#cite_note-26) đã gây nên sự chỉ trích nặng nề từ phía công chúng. Các tượng Phật đã bị coi là ngẫu tượng, bị tấn công và chặt đầu. Việc bắt giữ rất khó có hiệu lực, do những thủ phạm thường hành sự lén lút vào buổi đêm." [27] Những hành động như vậy được hỗ trợ bởi một số thủ lĩnh Kháng cách, đã dẫn đến việc người dân Hàn Quốc có cái nhìn thiếu thiện cảm đối với Kháng cách và chỉ trích nặng nề lên các nhóm nhà thờ tham gia vào, do dó rất nhiều tín đồ Kháng cách từ bỏ các nhà thờ của họ trong những năm gần đây. [[28]](#cite_note-28) [[25]](#cite_note-Korea_Focus-25) [[29]](#cite_note-29)
Ngược lại, quan hệ giữa các tín đồ Công giáo Hàn Quốc và các Phật tử cũng như các tín đồ tôn giáo khác hầu như đều mang tính hợp tác cao, một phần do sự kết hợp của các phong tục và triết học Phật giáo và Nho giáo vào Công giáo Hàn Quốc, đáng chú ý nhất là việc thực hành
* (tế tự). jesa* [[30]](#cite_note-suh-30)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=16)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=17)]
- ^
**a** **ă** [CIA Factbook](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ks.html) [^](#cite_ref-2) [HRW WORD ATLAS](http://go.hrw.com/atlas/norm_htm/skorea.htm) **KIM Han-sik, 'The Influence of Christianity',** [^](#cite_ref-3) __Korean Journal__XXIII, 12, tháng 12 năm 1983, p. 5. **KIM Han-sik, 'The Influence of Christianity',** [^](#cite_ref-4) __Korean Journal__XXIII, 12, tháng 12 năm 1983, p. 6-7. **CHOI Suk-Woo, pp. 5-6.** [^](#cite_ref-5) **National Unification Board,** [^](#cite_ref-6) [The Identity of the Korean People](/w/index.php?title=The_Identity_of_the_Korean_People&action=edit&redlink=1), Seoul, 1983, pp. 132-136. **Seoul International Publishing House,** [^](#cite_ref-7) [Focus on Korea, Korean History](/w/index.php?title=Focus_on_Korea,_Korean_History&action=edit&redlink=1), Seoul, 1983, pp. 7-8. [^](#cite_ref-8) [Ilyon](/w/index.php?title=Ilyon&action=edit&redlink=1), tr. HA Tae-hung and Grafton K. Minz, [Samguk Yusa](/wiki/Tam_qu%E1%BB%91c_di_s%E1%BB%B1), Seoul 1972, pp. 32-33. [^](#cite_ref-9) [Marguerite Johnson](/w/index.php?title=Marguerite_Johnson&action=edit&redlink=1), 'The Culture', in [Pico Iyer](/w/index.php?title=Pico_Iyer&action=edit&redlink=1)(ed.) 'An Ancient Nation on the Eve of a Modern Spectacle: SOUTH KOREA', [Time](/wiki/Time_(t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD))CXXXII, 10, 5 tháng 9 năm 1988, p. 48. [^](#cite_ref-10) __Focus on Korea,__pp. 7-8.
- ^
**a** **ă** [Colin Whittaker](/w/index.php?title=Colin_Whittaker&action=edit&redlink=1), [Korea Miracle](/w/index.php?title=Korea_Miracle&action=edit&redlink=1), Eastbourne, 1988, p. 133.
- ^
**a** [Andrew C. Nah,](#cite_ref-Seoul_1983.2C_p._81_12-1) **ă** __A Panorama of 5000 Years: Korean History,__Seoul, 1983, p. 81. **CHO Kwang, pp. 20-21.** [^](#cite_ref-13) **Whittaker, p. 63.** [^](#cite_ref-14) [^](#cite_ref-15) __Vol. 23, Danbury, Conn., 1988, p. 464.__ [Encyclopedia Americana](/w/index.php?title=Encyclopedia_Americana&action=edit&redlink=1), **Whittaker, p. 65.** [^](#cite_ref-16)
- ^
**a** [CHO Kwang, pp. 16-18.](#cite_ref-CHO_Kwang.2C_pp._16-18_17-1) **ă** **CHO Kwang, pp. 18-19.** [^](#cite_ref-18) [^](#cite_ref-19) *"Thiên Chúa dựng nên loài người như hình Ngài; Ngài dựng nên loài người giống như hình Thiên Chúa; Ngài dựng nên người nam cùng người nữ."*- Sáng thế ký 1: 27 **CHOI Suk-woo, p. 7.** [^](#cite_ref-20) **CHO Kwang, pp. 16-19.** [^](#cite_ref-21) **Michael Lee, 'Korean Churches Pursue Social and Political Justice', in Brian Heavy (Ed.),** [^](#cite_ref-22) [^](#cite_ref-23) ['중동 선교활동' 여권법 개정 논란](http://www.yonhapnews.co.kr/bulletin/2011/02/15/0200000000AKR20110215107300043.HTML) **Park (박), Gwang-hui (광희) (ngày 11 tháng 3 năm 2011).** [^](#cite_ref-24) [“[직격 인터뷰] 손봉호 교수 "정치인들, 개신교 편 들지 말라"”](http://news.hankooki.com/lpage/culture/201103/h2011031121460684330.htm). *Hankook Ilbo*(bằng tiếng Korean). Truy cập ngày 30 tháng 3 năm 2011.
- ^
**a** **ă** [Crisis in the Church](https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:2pSt9sEoaxkJ:www.koreafocus.or.kr/design1/pdf/pdf_download.asp?pdf_name%3D/images/upload/pdf/101735+decline+of+protestantism+in+korea&hl=en&gl=us&pid=bl&srcid=ADGEESiEDdcDKQ3Cwz40oJqOQQz-4IlYoQ0NQh2XESvcs4ZiMG3uYjr-N_4kM2B4YSQEbjsPdQIZR3wpcQsGQ7aGp5xZSO45D_6TRgw1D-LPc25-TxHYkel-quf_eDQ6C4UXXM9kO1_p&sig=AHIEtbSHSHXH20Z-QJ0DgFlXSz7UKw90JQ) [^](#cite_ref-26) [New York Times: "Religious peace under threat in South Korea" by Choe Sang-Hun](http://www.nytimes.com/2008/10/14/world/asia/14iht-buddhist.1.16935374.html?pagewanted=all&_r=0)ngày 14 tháng 10 năm 2008 [^](#cite_ref-27) [“YouTube — S. Korean Christians praying for Buddhist temple to collapse”](http://www.youtube.com/watch?v=uGQzS7RA9zU). Youtube.com. Ngày 11 tháng 8 năm 2007. Truy cập ngày 6 tháng 3 năm 2012. [^](#cite_ref-28) [“Project MUSE”](http://muse.jhu.edu/login?uri=/journals/buddhist-christian_studies/v020/20.1wells.html). Truy cập 24 tháng 9 năm 2015. [^](#cite_ref-29) [Anti-Christian sentiment in Korea](http://www.gordsellar.com/2007/07/27/on-the-apparent-surge-of-anti-christian-sentiment-among-korean-netizens/) **Suh, Sharon A. (2004).** [^](#cite_ref-suh_30-0) *Being Buddhist in a Christian World: Gender and Community in a Korean American Temple*. University of Washington Press. tr. 49. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-295-98378-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-295-98378-7) [Bản mẫu:Inconsistent citations](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Inconsistent_citations&action=edit&redlink=1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=18)]
- Cho, Kwang (tháng 8 năm 1984).
[“The Meaning of Catholicism in Korean History”](http://www.ekoreajournal.net/archive/detail.jsp?BACKFLAG=Y&VOLUMENO=24&BOOKNUM=8&PAPERNUM=2&SEASON=Aug.&YEAR=1984). *Korea Journal* **24**(8): pp. 14–27. ISSN 0023-3900.
- Choi, Suk-Woo (tháng 8 năm 1984).
[“Korean Catholicism Yesterday and Today”](http://www.ekoreajournal.net/archive/detail.jsp?BACKFLAG=Y&VOLUMENO=24&BOOKNUM=8&PAPERNUM=1&SEASON=Aug.&YEAR=1984). *Korea Journal* **24**(8): pp. 4–13. ISSN 0023-3900. *(1986). Vol. 23, Danbury, Conn.: Grolier.* [Encyclopedia Americana](/w/index.php?title=Encyclopedia_Americana&action=edit&redlink=1) [ISBN 0-7172-0117-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0717201171)(set).
- Fisher, J. Earnest (1977).
*Pioneers of Modern Korea*. Seoul: Christian Literature Society of Korea. *Focus on Korea*(1986). Vol. 2, "Korean History", Seoul: Seoul International Pub. House. [Ilyon](/w/index.php?title=Ilyon&action=edit&redlink=1)(1972). *. trans. Tae-Hung Ha and Grafton K. Mintz. Seoul: Yonsei University Press.* [Samguk Yusa](/wiki/Tam_qu%E1%BB%91c_di_s%E1%BB%B1): Legends and History of the Three Kingdoms of Ancient Korea
- Johnson, Marguerite (
[1988-09-05](/w/index.php?title=1988-09-05&action=edit&redlink=1)). “An Ancient Nation on the Eve of a Modern Spectacle”. *. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:* [Time](/wiki/Time_(magazine))
|date=(
[trợ giúp](//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date))
- Johnson, Patrick; and Mandryk, Jason (2001).
*Operation World: The Definitive Prayer Guide to the Nations, Peoples, and Cities of the World*. Colorado Springs, Colo.: Global Mapping International (CD-ROM).
- Keesing's (1979).
*Keesing's Contemporary Archives* **25**: p. 30216. ISSN 0022-9679.
- Kim, Han-Sik (tháng 12 năm 1983).
[“The Influence of Christianity on Modern Korean Political Thought”](http://www.ekoreajournal.net/archive/detail.jsp?BACKFLAG=Y&VOLUMENO=23&BOOKNUM=12&PAPERNUM=1&SEASON=Aug.&YEAR=1984). *Korea Journal* **23**(12): pp. 4–17. ISSN 0023-3900.
- Kim, Ok-Hy (tháng 8 năm 1984).
[“Women in the History of Catholicism in Korea”](http://www.ekoreajournal.net/archive/detail.jsp?BACKFLAG=Y&VOLUMENO=24&BOOKNUM=8&PAPERNUM=3&SEASON=Aug.&YEAR=1984). *Korea Journal* **24**(8): pp. 28–40. ISSN 0023-3900.
- Lee, Michael (tháng 5 năm 1981). “Korean Churches Pursue Social and Political Justice”.
*Accent* **3**(3). *(1980). Vol. 10, New York: Macmillan Educational.* [Merit Students Encyclopedia](/w/index.php?title=Merit_Students_Encyclopedia&action=edit&redlink=1)
- Suh, Kuk-sung (et al.) (1983).
*The Identity of the Korean People: A History of Legitimacy on the Korean Peninsula*. trans. Chung Chung. Seoul: National Unification Board.
- Whittaker, Colin (1988).
*Korea Miracle*. Eastbourne, Sussex: Kingsway. [ISBN 0-86065-522-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0860655229).
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=19)] [Pressure of Buddhism from Christianity in Korea](http://web.archive.org/web/20040314034133/http://www.geocities.com/volodyatikhonov/darwinism) [Questions for Buddhist and Christian Cooperation in Korea](http://web.archive.org/web/20021006101245/http://www.geocities.com/~iarf/tedesco1.html) [CIA The World Factbook - Korea, South](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ks.html) [Life Church International Community](http://lifechurch.co.kr/)


text:
Corcorax melanorhamphos
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Corcorax melanorhamphos là một loài chim trong họ Corcoracidae.[2]
Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ BirdLife International (2012). “Corcorax melanorhamphos”. Sách đỏ IUCN các loài bị đe dọa. Phiên bản 2013.2. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế. Truy cập ngày 26 tháng 11 năm 2013.
- ^ Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, C. L. Wood, and D. Roberson (2012). “The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7.”. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.

markdown:
*Corcorax melanorhamphos*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Corcorax melanorhamphos
|
|![]()
[Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Aves](/wiki/Chim) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Passeriformes](/wiki/B%E1%BB%99_S%E1%BA%BB) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Corcoracidae](/wiki/Corcoracidae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Corcorax](/wiki/Corcorax) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **C. melanorhamphos** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Corcorax melanorhamphos*
(
[Vieillot](/wiki/Louis_Jean_Pierre_Vieillot), 1817) * là một loài Corcorax melanorhamphos* [chim](/wiki/Chim)trong họ [Corcoracidae](/wiki/Corcoracidae). [[2]](#cite_note-2)
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Corcorax_melanorhamphos&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Corcorax_melanorhamphos&action=edit§ion=1)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Corcorax_melanorhamphos&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Corcorax_melanorhamphos&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-1) [BirdLife International](/wiki/BirdLife_International)(2012). [“](http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22705382). *Corcorax melanorhamphos*” *.* [Sách đỏ IUCN các loài bị đe dọa.](/wiki/S%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%8F_IUCN)Phiên bản 2013.2 [Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế](/wiki/Li%C3%AAn_minh_B%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n_Thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF). Truy cập ngày 26 tháng 11 năm 2013. **Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, C. L. Wood, and D. Roberson (2012).** [^](#cite_ref-2) [“The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7.”](http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/downloadable-clements-checklist). Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.

X-Cache: cp1053 miss, cp1065 miss


text:
Urolophus kapalensis
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Urolophus kapalensis là một loài cá đuối trong họ Urolophidae, đặc hữu của các vùng nước nông thuộc đông nam Queensland và New South Wales.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Kyne, P.M. and M.B. Bennett (2003). Urolophus kapalensis. 2008 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2008. Truy cập ngày ngày 7 tháng 9 năm 2010.

markdown:
# Urolophus kapalensis
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Kapala stingaree|
|
|![]()
[Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Chondrichthyes](/wiki/L%E1%BB%9Bp_C%C3%A1_s%E1%BB%A5n) [Phân lớp](/wiki/Ph%C3%A2n_l%E1%BB%9Bp)( *subclass*) [Elasmobranchii](/wiki/Ph%C3%A2n_l%E1%BB%9Bp_C%C3%A1_mang_t%E1%BA%A5m) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Myliobatiformes](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1_%C4%91u%E1%BB%91i_%C3%B3) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Urolophidae](/w/index.php?title=Urolophidae&action=edit&redlink=1) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Urolophus](/w/index.php?title=Urolophus&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **U. kapalensis** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Urolophus kapalensis*
Yearsley & Last, 2006
* là một loài Urolophus kapalensis* [cá đuối](/wiki/Si%C3%AAu_b%E1%BB%99_C%C3%A1_%C4%91u%E1%BB%91i)trong họ [Urolophidae](/w/index.php?title=Urolophidae&action=edit&redlink=1), đặc hữu của các vùng nước nông thuộc đông nam [Queensland](/wiki/Queensland)và [New South Wales](/wiki/New_South_Wales).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Urolophus_kapalensis&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Urolophus_kapalensis&action=edit§ion=1)] **Kyne, P.M. and M.B. Bennett (2003).** [^](#cite_ref-iucn_1-0) [.](http://www.iucnredlist.org/details/42730) *Urolophus kapalensis* *2008*. [IUCN Red List of Threatened Species](/wiki/S%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%8F) [IUCN](/wiki/IUCN)2008. Truy cập ngày ngày 7 tháng 9 năm 2010.

X-Cache: cp1052 miss, cp1065 miss