text:
Đại Chúng số 94 - Ngày 16 tháng 3 năm 2002
Giới Thiệu
Sách Mới
Chùa-Một-Cột qua lăng-kính Việt Dịch
Nguyên-Thái Nguyễn Văn-Thắng
Nguyên-Thái Nguyễn Văn-Thắng
Nguyên-Thái Nguyễn Văn-Thắng
Từ cuối năm 1995, sau khi đã thấy
rõ 36 quân của Trò Khép-Mở KIANO Close-Open Game [một trò-chơi kết-tinh giữa
Văn-hóa truyền-thống của Việt-Nam (mà hình ảnh mâm Bánh-Dầy và Đồng Bánh-Chưng
lớn buộc bằng 4 lạt, từ thời Tổ Hùng-Vương truyền ngôi cho con-thứ Lang-Liêu,
là chính) và luật đối-xứng quân-bình của thiên-nhiên (mọi sinh-vật đều có trục
đối-xứng quân-bình tự-thân để dễ tồn-tại)] là 64 tượng-quẻ của Việt Dịch, tôi
nhận ra những di-tích của Văn-Minh Việt-Nam (như Gậy-Thần 9 đốt, Thành Cổ-Loa,
Chùa-Một-Cột...) xuất-phát từ Việt Dịch (1). Thí-dụ như quẻ Sơn-Lôi-Di là hình
ảnh chiếc-thuyền-con hay cái-võng mà Đại-Đế Quang-Trung đã ra lệnh cho quân sĩ
xử-dụng trong cuộc hành-quân thần-tốc ra Thăng-Long đánh đuổi quân Thanh vào
năm Kỷ-Dậu 1789. Quẻ Hỏa-Thiên-Đại-Hữu là hình Thập-Tự-giá của
Thiên-Chúa-Giáo... Và quẻ Sơn-Thiên-Đại-Súc thì rõ-ràng là hình-ảnh
Chùa-Một-Cột, một kỳ-quan của Việt-Nam.
Tôi
cho rằng người nghĩ ra và cho xây-dựng Chùa-Một-Cột là một nhà Việt-Dịch, hoặc
nếu là một Thiền-Sư thì ít ra vị này cũng làu thông Tam-giáo và Việt-Dịch. Vào
tháng 10 năm 1990, trong khi giảng về chữ "Tâm", nhân dịp Thiền-Sư
Thích-Thanh-Từ dẫn một phái-oàn Tăng Ni và Cư-Sĩ Phật-Tử ghé thăm Hà-Nội,
Hòa-Thượng Pháp-Chủ Phật-Giáo Việt-Nam Thích-Đức-Nhuận có nói:"Cái Thái-Cực
trong Dịch chính là Chân-Tâm trong Phật-Học vậy". Suy-xét về tượng-quẻ của
Việt-Dịch và hình ảnh thực-tế, ta thấy có sự đồng-nhất:
Tượng-quẻ Sơn-Thiên-Đại-Súc Hình vẽ đơn-giản & theo Việt-Dịch Chùa-Một-Cột
O
.
0 0
.
.
0 0
.
.
O
.
O
.
O
.
O
.
0 0
.
.
0 0
.
.
O
.
O
.
O
.
Trước đây, qua cuốn Việt-Nam
Văn-học Toàn-thư (3) và gần đây là "Tập Kỷ-Yếu về Hòa-Thượng Pháp-Chủ" (4) có
nói đến Sự-tích Chùa-Một-Cột, nhất là trên tấm bia tại chùa Long-Đọi (Nam-Hà
Bắc-phần Việt-Nam). Hai tài-liệu cho chúng ta thấy Chùa-Một-Cột có tên chữ là
Chùa Diên-Hựu: Vào thời thịnh-đạt của Phật-Giáo (hay nói đúng hơn, Việt dung
Tam-giáo), năm 1049, một hôm vua Lý-Thái-Tôn nằm mộng thấy Phật-Bà-Quàn-Âm
hiện ra, đưa nhà vua đến một tòa sen rạng-ngời ánh-sáng. Sau khi tỉnh dậy, Vua
thuật lại câu chuyện cho triều-thần cùng nghe. Thiền-Tăng Thuyền-Lão, vị Sư đã
hướng-dẫn nhà vua trên đường đạo-hạnh, bàn cùng Vua nên dựng một ngôi chùa để
kỷ-niệm và nhớ ơn Đức Quán-Âm. Chùa được xây giữa hồ Linh-Chiếu, trong vườn
Tây-Cấm gần Kinh-đô Thăng-Long. Về chi-tiết, Chùa Diên-Hựu được dựng trên một
cây cột lớn độc nhất, đỉnh cột là một bông sen nghìn cánh, trên bông sen đặt
một tòa nhà đỏ-tía và trong nhà có tượng-Phật-mình-vàng. Kiến-trúc ngôi Chùa
đặc-biệt này theo nghệ-thuật Đại-La thời Nhà Lý. Bông sen nghìn cánh tượng
trưng cho trí-tuệ viên-mãn:
Trong đầm gì đẹp bằng sen,
Lá
xanh bông trắng lại chen nhụy vàng.
Nhụy
vàng bông trắng lá xanh,
Gần
bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn. (ca-dao)
Chùa-Một-Cột hàm-chứa ước-vọng của người Việt, đã đồng-nhất Đức-Phật,
hiện-thân của trí-tuệ vô-biên với nguồn sinh-lực vĩnh-cửu của Đất-Trời. Nguồn
sinh-lực này chảy qua cột đá, truyền xuống Đất và Nước để bừng trở lên một
cuộc sống hạnh-phúc cho thế-gian. Ý-thức nọ và biểu-tượng kia đã đủ là một
thách-thức hào-hùng đủ trấn-áp và làm triệt-tiêu ảnh-hưởng và vết-tích
Cột-Đồng-Mã-Viện của thực-dân Hán ngày trước và máy-chém của thực-dân trắng
sau này:
“Đồng Trung-Hoa đến mang làm cột,
Máy
Pháp-Lan sang để chém người” (Lý-Đông-A/ Đ.T.N.)
Chùa-Một-Cột cũng như"Nhà Việt-Nam ở trên Trời" không khác gì ý-nghĩa câu:
"Tuyệt nhiên định phận tại thiên-thư" (Lý-Thường-Kiệt)
hoàn-toàn phù-hợp với giai-đoạn đầu của thời-kỳ khẳng-định nền Độc-Lập
Dân-Tộc. Hiện nay ngôi Chùa-Một-Cột vẫn còn tồn-tại trên đất Thăng-Long,
Việt-Nam. Và một ngôi Chùa-Một-Cột khác cũng đã được Hòa-Thượng Thích-Trí-Dũng
tôn-tạo tại Thủ-Đức, miền Nam Việt-Nam từ năm 1958 với tên chữ là
Nam-Thiên-Nhất-Trụ.
Về
phương-diện Lý-Dịch, tượng Sơn-Thiên Đại-Súc trong Việt-Dịch là "núi ở trên
Trời" như có ý nhắn-nhủ kẻ thù phương Bắc rằng "Các người không thể tiêu-diệt
được Dân-Tộc ta đâu, Trời đã định vậy, Trời nâng-đỡ chúng tao!”. Riêng hai chữ
"Diên-Hựu" đã đầy đủ ý-nghĩa của sự "hiện-hữu lâu dài"; nay qua Việt-Dịch, ta
còn thấy có thêm ý-nghĩa "chất-chứa đại-thể cao-cả” của tượng-quẻ Đại-Súc nữa,
thật là dịêu-kỳ. Các vị Thiền-gia Đạo cao Đức trọng, làu thông Phật và Dịch,
luôn có tấm lòng Đại-Bi lo cho sự tồn-vong của Dân-Tộc, một nền Độc-lập và
cường-thịnh cho Dân Nước qua những biểu-tượng:
- Độc-lập (một cột).
-
Diên-Hựu (hiện-hữu lâu bền)
- Đại-Súc (chất chứa những điều
cao-cả, thịnh-vượng)
- Đạo-hạnh (như hoa-sen trong đầm
bùn, như nhà trên Trời, không ô-trọc, cao-cả)
đầy-đủ Chân – Thiện – Mỹ vậy.
Chùa
Một-Cột Diên-Hựu, qua lăng-kính Việt-Dịch, như một nhắn gửi, khuyên răn những
kẻ theo khuynh-hướng độc-tôn cần biết hối-cải, lo cho đại bộ-phận Dân-Tộc:
Không chỉ độc-lập xuông (thực sự
hay chỉ là chiêu-bài?) mà còn phải gồm cả thịnh-vượng cho toàn-dân!
Biểu-tượng Chùa-Một-Cột, vượt thời-gian và không-gian, vẫn mãi mãi là hình-ảnh
hào-hùng, một ước-vọng chính-đáng của Dân-Tộc Việt-Nam.
Nguyên-Thái Nguyễn Văn-Thắng
Thủ-Đô Hoa-Kỳ, tháng 7 năm
Đinh-Sửu 1997
Chú-thích-
Xem
‘Văn-Minh Chế-tác của Nòi Việt’, sẽ công-bố, của cùng tác-giả.
Tạp-chí Nguồn-Đạo, chùa
Giác-Hoàng phát-hành 1994.
của
Hoàng-Trọng-Miên, xuất-bản 1976 Hoa-Kỳ.
Bài
"Đôi lần yết-kiến Đức Pháp-Chủ” của G.S. Trần Lâm Biền, trang 126.
Phụ
chú:
Dường như tại Thành Lục-Niên ở Thanh-Hóa, dưới thời Vạn-Thắng-Vương
Đinh-Tiên-Hoàng cũng có di-tích một Chùa-Một-Cột.
Thành Đại-La cũng được xây-dựng vào thời Nhà Lý (1009-1225), tiều Lý-Thái-Tổ;
khi dời Đô đến, vì thấy Rồng xuất-hiện, Vua mới đổi tên là Thăng-Long-Thành.
Thành này có kiến-trúc phối-trí theo hình 8 quái (Văn-Minh Việt-Nam /
Lê-Văn-Siêu). Xin đề-cập vào một dịp khác.
Tại Thủ-Đức, gần Sài-Gòn, Chùa
"Nam-Thiên-Nhất-Trụ" cũng còn được gọi là Chùa Diên-Hựu II. Bề cao xử-dụng
trong lòng Chùa cao hơn Chùa chính ở Hà-Nội một chút nên việc đi đứng trong
Chùa tương-đối thoải-mái hơn. Chùa do Hòa-Thượng Thích-Trí-Dũng tôn-tạo vào
năm 1958. Khuôn viên Chùa có nhiều công-trình phụ, gồm cảtượng Phật lộ-thiên,
tháp ‘Báo-Ân’, Nhà Tổ . v . v . Chùa vẫn có tượng-quẻ Đại-Súc và bao-hàm
ý-nghĩa Độc-lập Tự-chủ và phồn-vinh cho Dân-Tộc. Được biết, trong tương-lai,
Thượng-Tọa Thích-Thanh-Ngọc sẽ là người kế-thừa Trụ-trì
Copyright (c) DaiChung News Media
2002

markdown:
|
|
|
|
|
|
|
|
Từ cuối năm 1995, sau khi đã thấy rõ 36 quân của Trò Khép-Mở KIANO Close-Open Game [một trò-chơi kết-tinh giữa Văn-hóa truyền-thống của Việt-Nam (mà hình ảnh mâm Bánh-Dầy và Đồng Bánh-Chưng lớn buộc bằng 4 lạt, từ thời Tổ Hùng-Vương truyền ngôi cho con-thứ Lang-Liêu, là chính) và luật đối-xứng quân-bình của thiên-nhiên (mọi sinh-vật đều có trục đối-xứng quân-bình tự-thân để dễ tồn-tại)] là 64 tượng-quẻ của Việt Dịch, tôi nhận ra những di-tích của Văn-Minh Việt-Nam (như Gậy-Thần 9 đốt, Thành Cổ-Loa, Chùa-Một-Cột...) xuất-phát từ Việt Dịch (1). Thí-dụ như quẻ Sơn-Lôi-Di là hình ảnh chiếc-thuyền-con hay cái-võng mà Đại-Đế Quang-Trung đã ra lệnh cho quân sĩ xử-dụng trong cuộc hành-quân thần-tốc ra Thăng-Long đánh đuổi quân Thanh vào năm Kỷ-Dậu 1789. Quẻ Hỏa-Thiên-Đại-Hữu là hình Thập-Tự-giá của Thiên-Chúa-Giáo... Và quẻ Sơn-Thiên-Đại-Súc thì rõ-ràng là hình-ảnh Chùa-Một-Cột, một kỳ-quan của Việt-Nam.
Tôi cho rằng người nghĩ ra và cho xây-dựng Chùa-Một-Cột là một nhà Việt-Dịch, hoặc nếu là một Thiền-Sư thì ít ra vị này cũng làu thông Tam-giáo và Việt-Dịch. Vào tháng 10 năm 1990, trong khi giảng về chữ "Tâm", nhân dịp Thiền-Sư Thích-Thanh-Từ dẫn một phái-oàn Tăng Ni và Cư-Sĩ Phật-Tử ghé thăm Hà-Nội, Hòa-Thượng Pháp-Chủ Phật-Giáo Việt-Nam Thích-Đức-Nhuận có nói:"Cái Thái-Cực trong Dịch chính là Chân-Tâm trong Phật-Học vậy". Suy-xét về tượng-quẻ của Việt-Dịch và hình ảnh thực-tế, ta thấy có sự đồng-nhất:
Tượng-quẻ Sơn-Thiên-Đại-Súc Hình vẽ đơn-giản & theo Việt-Dịch Chùa-Một-Cột
Trước đây, qua cuốn Việt-Nam Văn-học Toàn-thư (3) và gần đây là "Tập Kỷ-Yếu về Hòa-Thượng Pháp-Chủ" (4) có nói đến Sự-tích Chùa-Một-Cột, nhất là trên tấm bia tại chùa Long-Đọi (Nam-Hà Bắc-phần Việt-Nam). Hai tài-liệu cho chúng ta thấy Chùa-Một-Cột có tên chữ là Chùa Diên-Hựu: Vào thời thịnh-đạt của Phật-Giáo (hay nói đúng hơn, Việt dung Tam-giáo), năm 1049, một hôm vua Lý-Thái-Tôn nằm mộng thấy Phật-Bà-Quàn-Âm hiện ra, đưa nhà vua đến một tòa sen rạng-ngời ánh-sáng. Sau khi tỉnh dậy, Vua thuật lại câu chuyện cho triều-thần cùng nghe. Thiền-Tăng Thuyền-Lão, vị Sư đã hướng-dẫn nhà vua trên đường đạo-hạnh, bàn cùng Vua nên dựng một ngôi chùa để kỷ-niệm và nhớ ơn Đức Quán-Âm. Chùa được xây giữa hồ Linh-Chiếu, trong vườn Tây-Cấm gần Kinh-đô Thăng-Long. Về chi-tiết, Chùa Diên-Hựu được dựng trên một cây cột lớn độc nhất, đỉnh cột là một bông sen nghìn cánh, trên bông sen đặt một tòa nhà đỏ-tía và trong nhà có tượng-Phật-mình-vàng. Kiến-trúc ngôi Chùa đặc-biệt này theo nghệ-thuật Đại-La thời Nhà Lý. Bông sen nghìn cánh tượng trưng cho trí-tuệ viên-mãn:
Trong đầm gì đẹp bằng sen,
Lá xanh bông trắng lại chen nhụy vàng.
Nhụy vàng bông trắng lá xanh,
Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn. (ca-dao)
Chùa-Một-Cột hàm-chứa ước-vọng của người Việt, đã đồng-nhất Đức-Phật, hiện-thân của trí-tuệ vô-biên với nguồn sinh-lực vĩnh-cửu của Đất-Trời. Nguồn sinh-lực này chảy qua cột đá, truyền xuống Đất và Nước để bừng trở lên một cuộc sống hạnh-phúc cho thế-gian. Ý-thức nọ và biểu-tượng kia đã đủ là một thách-thức hào-hùng đủ trấn-áp và làm triệt-tiêu ảnh-hưởng và vết-tích Cột-Đồng-Mã-Viện của thực-dân Hán ngày trước và máy-chém của thực-dân trắng sau này:
“Đồng Trung-Hoa đến mang làm cột,
Máy Pháp-Lan sang để chém người” (Lý-Đông-A/ Đ.T.N.)
Chùa-Một-Cột cũng như"Nhà Việt-Nam ở trên Trời" không khác gì ý-nghĩa câu:
"Tuyệt nhiên định phận tại thiên-thư" (Lý-Thường-Kiệt)
hoàn-toàn phù-hợp với giai-đoạn đầu của thời-kỳ khẳng-định nền Độc-Lập Dân-Tộc. Hiện nay ngôi Chùa-Một-Cột vẫn còn tồn-tại trên đất Thăng-Long, Việt-Nam. Và một ngôi Chùa-Một-Cột khác cũng đã được Hòa-Thượng Thích-Trí-Dũng tôn-tạo tại Thủ-Đức, miền Nam Việt-Nam từ năm 1958 với tên chữ là Nam-Thiên-Nhất-Trụ.
Về phương-diện Lý-Dịch, tượng Sơn-Thiên Đại-Súc trong Việt-Dịch là "núi ở trên Trời" như có ý nhắn-nhủ kẻ thù phương Bắc rằng "Các người không thể tiêu-diệt được Dân-Tộc ta đâu, Trời đã định vậy, Trời nâng-đỡ chúng tao!”. Riêng hai chữ "Diên-Hựu" đã đầy đủ ý-nghĩa của sự "hiện-hữu lâu dài"; nay qua Việt-Dịch, ta còn thấy có thêm ý-nghĩa "chất-chứa đại-thể cao-cả” của tượng-quẻ Đại-Súc nữa, thật là dịêu-kỳ. Các vị Thiền-gia Đạo cao Đức trọng, làu thông Phật và Dịch, luôn có tấm lòng Đại-Bi lo cho sự tồn-vong của Dân-Tộc, một nền Độc-lập và cường-thịnh cho Dân Nước qua những biểu-tượng:
- Độc-lập (một cột).
- Diên-Hựu (hiện-hữu lâu bền)
- Đại-Súc (chất chứa những điều cao-cả, thịnh-vượng)
- Đạo-hạnh (như hoa-sen trong đầm bùn, như nhà trên Trời, không ô-trọc, cao-cả)
đầy-đủ Chân – Thiện – Mỹ vậy.
Chùa Một-Cột Diên-Hựu, qua lăng-kính Việt-Dịch, như một nhắn gửi, khuyên răn những kẻ theo khuynh-hướng độc-tôn cần biết hối-cải, lo cho đại bộ-phận Dân-Tộc:
Không chỉ độc-lập xuông (thực sự hay chỉ là chiêu-bài?) mà còn phải gồm cả thịnh-vượng cho toàn-dân!
Biểu-tượng Chùa-Một-Cột, vượt thời-gian và không-gian, vẫn mãi mãi là hình-ảnh hào-hùng, một ước-vọng chính-đáng của Dân-Tộc Việt-Nam.
Nguyên-Thái Nguyễn Văn-Thắng
Thủ-Đô Hoa-Kỳ, tháng 7 năm Đinh-Sửu 1997
Chú-thích-
Xem ‘Văn-Minh Chế-tác của Nòi Việt’, sẽ công-bố, của cùng tác-giả.
Tạp-chí Nguồn-Đạo, chùa Giác-Hoàng phát-hành 1994.
của Hoàng-Trọng-Miên, xuất-bản 1976 Hoa-Kỳ.
Bài "Đôi lần yết-kiến Đức Pháp-Chủ” của G.S. Trần Lâm Biền, trang 126.
Phụ chú:
Dường như tại Thành Lục-Niên ở Thanh-Hóa, dưới thời Vạn-Thắng-Vương Đinh-Tiên-Hoàng cũng có di-tích một Chùa-Một-Cột.
Thành Đại-La cũng được xây-dựng vào thời Nhà Lý (1009-1225), tiều Lý-Thái-Tổ; khi dời Đô đến, vì thấy Rồng xuất-hiện, Vua mới đổi tên là Thăng-Long-Thành. Thành này có kiến-trúc phối-trí theo hình 8 quái (Văn-Minh Việt-Nam / Lê-Văn-Siêu). Xin đề-cập vào một dịp khác.
Tại Thủ-Đức, gần Sài-Gòn, Chùa "Nam-Thiên-Nhất-Trụ" cũng còn được gọi là Chùa Diên-Hựu II. Bề cao xử-dụng trong lòng Chùa cao hơn Chùa chính ở Hà-Nội một chút nên việc đi đứng trong Chùa tương-đối thoải-mái hơn. Chùa do Hòa-Thượng Thích-Trí-Dũng tôn-tạo vào năm 1958. Khuôn viên Chùa có nhiều công-trình phụ, gồm cảtượng Phật lộ-thiên, tháp ‘Báo-Ân’, Nhà Tổ . v . v . Chùa vẫn có tượng-quẻ Đại-Súc và bao-hàm ý-nghĩa Độc-lập Tự-chủ và phồn-vinh cho Dân-Tộc. Được biết, trong tương-lai, Thượng-Tọa Thích-Thanh-Ngọc sẽ là người kế-thừa Trụ-trìThắng-tích Nam-Thiên-Nhất-Trụ này.
Copyright (c) DaiChung News Media 2002


text:
HƯNG ĐẠO VƯƠNG TRẦN QUỐC
TUẤN
Đệ nhất anh hùng Dân Tộc,
Một trong Mười vị nguyên soái tài ba nhất thế giới
Trần Nhân Quyền
Trần Hưng Đạo:
Anh Hùng Dân Tộc, Thiên Tài Quân Sự Thế Giới
Nhân ngày tường niệm lần thứ 709 của Đức Thánh Trần Hưng Đạo, xin ghi lại những giòng tưởng nhớ về công ơn to lớn của Ngài đối với tổ quốc Việt Nam, và cũng là một trong 10 danh tướng của thế giới. Nơi Ngài bao nhiêu là bài học cho hậu thế trong công cuộc giữ nước và xâu dựng đất nước
Vào những năm 1200, đế quốc Mông Cổ bao trùm từ Á sang Âu. Quân Mông Cổ ba lần đem đại quân xâm lấn Đại Việt (quốc hiệu Việt Nam thời bấy giờ) vào những năm 1258, 1285, và 1288 nhưng đều bị quân Đại Việt đánh bại. Những chiến thắng hiển hách đó là do đại công của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn. Năm 1984, các nhà bác học và quân sự thế giới họp tại Luân Đôn, Anh Quốc đã đánh giá Trần Hưng Đạo là một trong 10 nhà quân sự tài ba nhất thế giới.
Người đời qua bao
thế hệ sùng kính Ngài phong Thánh- Đức Thánh Trần.
Nhân dân không gọi trực tiếp tên của ngài mà gọi
là Hưng Đạo Vương, Hưng Đạo
Đại Vương, Đức Thánh Trần, và
đền thờ của ngài có trên khắp miền
đất nước, Việt Nam Cộng Hoà trước
đây tỏ lòng tôn kính đã in hình Đức Thánh Trần
lên tờ giấy bạc $500. Hằng năm dân chúng
khắp nơi ngưỡng mộ làm lễ tưởng
niệm vào ngày Ngài mất, ngày 20 tháng 8 âm lịch tức vào
vào khoảng ngày 8 tháng 10 dương lịch hàng năm.
Ngành Hải Quân và Hàng Hải VNCH tôn Ngài làm Thánh Tổ. Năm nay , người Việt hải ngoại nhiều nơi làm lễ tưởng niệm Thánh Tổ Trần Hưng Đạo – Xin ghi lại thân thế và thành tích của Ngài để tỏ lòng tôn kính vị anh hùng dân tộc.
Thân thế Đức Trần Hưng Đạo:
Tên thật của Đức Trần Hưng Đạo là Trần Quốc Tuấn, năm sinh của Ngài không rõ (có tài liệu cho rằng là năm 1228, nhưng cũng có tài liệu cho là năm 1230, hay 1231). Ngài sinh ra tại làng Kiếp Bạc, xã Hưng Đạo, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương; nguyên quán của Ngài là làng Tức Mặc, huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định. Thân phụ của ngài là An Sinh Vương Trần Liễu, anh ruột của vua Trần Thái Tông huý là Trần Cảnh, vị vua đầu tiên của triều đại nhà Trần (1225-1258). Mẹ ngài là Thiện Đạo Quốc Mẫu húy Nguyệt. Tháng 2, năm 1251 ngài kết hôn với Công Chúa Nguyên Thành tức Nguyên Từ quốc mẫu sinh được 4 trai và một gái, ngoài ra còn có người con gái nuôi,
- Hưng Vũ Vương Trần Quốc Nghiễn : võ tướng.
- Minh Hiến Vương Trần Quốc Uất: võ tướng.
- Hưng Nhượng Vương Trần Quốc Tảng: võ tướng, cha vợ của Trần Anh Tông
- Hưng Trí Vương Trần Quốc Hiện: võ tướng, nhà khai khẩn đất đai.
- Khâm Từ hoàng hậu: vợ vua Trần Nhân Tông
- Anh Nguyên quận chúa: con nuôi của Trần Hưng Đạo, vợ của danh tướng Phạm Ngũ Lão
Năm lên 4-5 tuổi, Trần Quốc Tuấn theo cha là An Sinh Vương Trần Liễu (lúc đó là Khâm Minh Thái Vương) bị đày đến Ái Châu, nơi giam cầm trọng tội. Trưởng công chúa là Thụy Bà thương anh cả mình vô tội bị đầy, bèn năn nỉ anh kế là vua Trần Thái Tông nhận Trần Quốc Tuấn làm con đem về Thăng Long nuôi dạy. Để tránh sự soi mói của triều đình, Trần Quốc Tuấn được công chúa Thụy Bà gửi tại chùa Phật Quang làng Khúc Thủy, xã Cự Khê, huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Tây nhờ trụ trì chùa này dạy dỗ cho tới năm ông lên 10 tuổi.
Khi lớn lên, Trần Quốc Tuấn có dung mạo khôi ngô, thông minh hơn người, học thông hiểu rộng, văn võ song toàn. An Sinh Vương Trần Liễu trước đây vốn có hiềm khích với em tức vua Trần Thái Tông-Trần Cảnh. Vì thế Trần Liễu mang lòng hậm hực, tìm khắp những người tài nghệ để dạy cho con trai Trần Quốc Tuấn mong sau này con mình phải làm vua thiên hạ. Lúc sắp mất, An Sinh Vương Trần Liễu cầm tay con Trần Quốc Tuấn trăng trối rằng: "Con không vì cha mà lấy được thiên hạ, thì cha chết dưới suối vàng cũng không nhắm mắt được". Sự hiềm khích giữa hai anh em Trần Liễu và Trần Cảnh là do An Sinh Vương Trần Liễu lấy người chị ruột của vợ Trần Cảnh tức công chúa Lý Chiêu Hoàng. Sau này, công chúa Lý Chiêu Hoàng không có con nên năm 1237, Trần Thủ Độ bắt vợ của Trần Liễu lúc ấy có thai ba tháng về làm vợ Trần Cảnh (chị thay cho em). Chính vì lẽ đó mà Trần Liễu oán giận Trần Cảnh. Trần Quốc Tuấn ghi điều đó trong lòng, nhưng không cho là phải trả hận.
Ở Đức Trần hưng Đạo có một nhân cách lớn với một trái tim hừng hực yêu tổ quốc, yêu muôn dân, yêu giống nòi văn hiến Đại Việt. Nhân Cách ấy, con tim vĩ đại ấy đã tạo nên một khí phách vượt lên những toan tính cá nhân, những tị hiềm gia đình, phe nhóm tung hoành trước binh đao để làm nên những chiến công hiển hách bảo vệ giang sơn của tổ quốc, bảo bọc đồng bào. Trước quân thù nhân cách và trái tim của Ngài là ngọn đuốc soi sáng tuệ minh, lòng dũng cảm và sự minh mẫn cao vút trời xanh thiêu rụi bọn giặc xăm lược Bắc Phương...Tây Kết, Hàm Từ, Chương Dương, Bạch Đằng là địa danh quân Bắc Phương khiếp sợ cùng với tên tuổi của người.
Tài dụng người và dụng binh của Trần Hưng Đạo:
Trần Quốc Tuấn là người có tài dụng người, dụng binh thao lược, ông tiến cử người tài giỏi giúp nước, như Dã Tượng, Yết Kiêu là gia thần của ông đã có công đánh dẹp Ô Mã Nhi, Toa Đô. Các người nổi tiếng khác như Phạm Ngũ Lão, Trần Thì Kiến, Trương Hán Siêu, Phạm Lãm, Trịnh Dũ, Ngô Sĩ Thường, Nguyễn Thế Trực vốn là môn khách của ông, đều nổi tiếng về văn chương và chính sự, bởi vì ông có tài mưu lược, anh hùng, lại một lòng giữ gìn người trung nghĩa nên đã giữ được những nhân tài chung quanh ông. Ví dụ như khi vua Trần Thánh Tông vờ bảo với Trần Quốc Tuấn rằng: "Thế giặc như vậy, ta phải hàng thôi". Trần Quốc Tuấn trả lời: "Bệ hạ chém đầu tôi trước rồi hãy hàng giặc". Tiếng vang đến giặc Phương Bắc, chúng thường gọi Trần Quốc Tuấn là An Nam Hưng Đạo Vương mà không dám gọi bằng tên
Nhân dân Việt Nam vô cùng kính trọng ông và tôn ông là vị anh hùng dân tộc có công trạng lớn vào hàng bậc nhất đối với tổ quốc và là tấm gương uy vũ sáng ngời cho nhiều thế hệ mai sau. Do công lao hai lần lãnh đạo quân sĩ chống lại họa xâm lăng của giặc Nguyên-Mông Cổ. Thời đó dưới vó ngựa của quân Mông Cổ, các nước Hồi Giáo hiếu chiến ở Trung Á, đến nước Nga ngày nay cũng không thể nào bảo vệ được nền độc lập của mình. Lãnh thổ của Đế quốc Mông Cổ lúc đó chiều ngang kéo dài từ Triều Tiên (Đại Hàn) đến Moskova-Nga Sô, Muhi - Hungary, Tehran - Iran, Damascus-Syria; Và chiều dọc từ Bắc Á xuống tới cả biên giới Ấn Độ, Miến Điện. Trong cơn lốc chinh phục của Đế Quốc Mông Cổ, chỉ có Thái Lan thoát khỏi họa diệt vong nhờ sách lược cầu hòa, Nhật Bản may mắn nhờ một trận bão biển làm thiệt hại bớt tàu của quân Mông Cổ nên không xâm lược, còn Đại Việt nhờ khả năng lãnh đạo của Hưng Đạo Đại Vương mà giữ được bờ cõi, thật là một anh hùng hiếm hoi của lịch sử dân tộc Việt.
Ngoài tài dụng người, dụng binh, Ngài là một chiến lược gia từng soạn các binh thư như Binh Gia Diệu Lý Yếu Lược (còn gọi là Binh Thư Yếu Lược) và Vạn Kiếp Tông Bí Truyền Thư để dạy các tể tướng quân sĩ bằng bài Hịch Tướng Sĩ. Ngài còn soạn sách để khích lệ tướng sĩ dưới quyền, dẫn dụ chuyện Kỷ Tín liều mình cứu thoát Hán Cao Tổ, Do Vu đưa lưng chịu chém để cứu Sở Tử mà dạy đạo trung cho tướng sĩ.
Ngài thông minh đĩnh ngộ, văn võ song toàn; chí biết dẹp thù nhà, thân biết đoàn kết anh em dòng họ cùng lo toan việc nước. Ngài nghiên cứu binh thư, biết dùng người hiền tài, coi binh sĩ như tay chân. Ở nơi ngài thể hiện các đức tính: Nhân, Nghĩa, Trí, Dũng, Tín. Cả hai lần chống quân Nguyên, ngài đã lập nhiều công lớn. Sau khi kháng chiến chống Nguyên của Mông Cổ lần thứ 3 thành công, ngài về ẩn thân ở trang viên của mình tại Vạn Kiếp. Tuy nhiên, các vua Trần vẫn thường xuyên đến vấn kế sách của ngài.
Ngài mất vào ngày 20 tháng 8 năm 1300 (Canh Tý) hưởng thọ khoảng 70 tuổi, được phong tặng tước Thái Sư Thượng Phụ Thượng Quốc Công Nhân Vũ Hưng Đạo Đại Vương. Thi hài được hỏa táng theo ý nguyện của ngài, tro thu vào một bình đồng và chôn trong vườn An Lạc, giữa rừng An Sinh miền Đông Bắc, không xây lăng mộ. Người dân đương thời ngưỡng mộ tôn ngài là Đức Thánh sau này gọi là Đức Thánh Trần Hưng Đạo và xây đền thờ ngài tại Vạn Kiếp, Chí Linh.
Sự ngưỡng mộ trong dân gian đưa Ngài thành huyền thoại, sau khi mất rồi, các châu huyện ở Lạng Giang hễ có bệnh dịch, nhiều người cầu đảo Ngài. Còn có lời đồn rằng, mỗi khi đất nước lâm nguy có giặc ngoại xâm, đến lễ ở đền Ngài, hễ tráp đựng kiếm có tiếng kêu thì thế nào cũng thắng lớn.
Các trận chiến chống quân Nguyên của Mông Cổ (Nguyên-Mông)
Quân Nguyên-Mông xâm lăng lần thứ nhất 1258: Bị vua Trần Thái Tông đánh bại:
Vào tháng Giêng năm 1258, một đạo quân Mông Cổ khoảng 2.5 vạn do tướng Ngột Lương Hợp Thái chỉ huy tràn vào Đại Việt từ ngã Vân Nam, trong đạo quân này có phò mã Hoài Đô của vua Mông Cổ. Về phía Đại Việt vua Trần Thái Tông trực tiếp chỉ huy trận đánh chuẩn bị nghênh chiến ở Bình Lệ Nguyên,nay là huyện Bình Xuyên tỉnh Vĩnh Phúc. Ngày 17-01-1258 quân Mông Cổ chia làm ba mặt tấn công như vũ bảo, thấy thế giặc mạnh nên quân Nam phải rút bỏ Thăng Long về ém quân tại Phù Lỗ. Ngày hôm sau, 18-01-1258, quân Mông Cổ tiến đánh Phù Lỗ, Trần Thái Tông nghe lời khuyên của tướng Lê Phụ Trận rút lui khỏi Phù Lỗ rồi quyết định rút khỏi kinh thành Thăng Long với kế hoạch vườn không, nhà trống, cạn lương thực. Thế là sau hai trận đánh chớp nhoáng, quân Mông Cổ chiếm được kinh thành, khi chiếm được thành nhưng lương thực trống rổng, quân Mông cướp của dân ở ngoại thành và thỉnh thoảng bị quân ta chận đánh. Nửa đêm ngày 28 tháng 1 năm 1258, lúc đó lương thực quân Mông đã cạn, từ nơi trú quân ở Hoàng Giang, vua Trần Thái Tông cùng thái tử Trần Hoảng vượt ngược sông, bất thần đánh thẳng vào quân địch. Quân Mông Cổ cho rằng lực lượng quân Trần đã kiệt quệ sau trận thua đầu nên rất chủ quan và bị tập kích bất ngờ không kịp trở tay bị thảm bại. Sau khi bị phá tan tại Đông Bộ Đầu, quân Mông Cổ không giữ nổi Thăng Long nữa. Họ đồng loạt tháo chạy thẳng về Vân Nam, Trung Hoa.
Khi thất trận, quân Mông Cổ rút chạy theo theo tả ngạn sông Thao quá nhanh, ngoài dự tính của vua Trần Thái Tông, khiến vua Trần không kịp bố trí lực lượng diệt địch. Tuy nhiên khi đến Quy Hóa (vùng Lào Cai, Yên Bái), quân Mông bị chủ trại là Hà Bổng – một thổ quan người Tày - tập kích quyết liệt gây tổn thương cho quân Mông Cổ không ít. Trận đầu quân xâm lượt của Mông Cổ đến một xứ bé nhỏ Đại Việt bị thất bại tháo chạy về Vân Nam vào cuối tháng 1 năm 1258.
Quân Nguyên Mông Cổ xâm lăng lần thứ 2-1285: Bị Trần Hưng Đạo đánh bại:
Sau khi thất bại đầu năm 1258, Đế Quốc Mông Cổ lâm vào nội chiến (1259 -1264) và chiến tranh với nhà Tống (1267-1279) bên Tàu. Mặc dù rất muốn rửa hận quân Nam nhưng chưa thể thực hiện ngay được. Cho đến nǎm 1279 nhà Tống đại bại, toàn bộ Trung Hoa rơi vào ách thống trị của nhà Nguyên, Mông Cổ. Vua Nguyên là Hốt Tất Liệt chuẩn bị đem quân sang rửa hận nước ta. Sau khi không thể khuất phục được vua quan nhà Trần bằng những sứ bộ ngoại giao, cuối nǎm 1284, đạo quân Nguyên-Mông do Thoát Hoan làm Đại Nguyên Soái, A Bát Xích làm Hành Tỉnh Tả Thừa, Áo Lỗ Xích làm Bình Chương Chính Sự, Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp làm Tham Tri Chính Sự, đem hơn 30 vạn quân sang đánh nước ta, giả danh đưa Trần Ích Tắc về nước, lập làm An Nam Quốc Vương. Lại sai Vạn Hộ Trương Văn Hổ theo đường bể chở hơn 17 vạn thạch lương sang tiếp tế cho quân sĩ, cuộc chiến tranh xâm lược Đại Việt lần thứ hai bắt đầu.
Lần này, ngoài cánh quân lớn của Thoát Hoan đánh vào mặt Lạng Sơn, Vua Nguyên còn sai Nạp Tốc Lạt Đinh đem một cánh quân từ Vân Nam đánh vào Tuyên Quang, và ra lệnh cho Toa Đô đem đạo quân còn đóng ở Bắc Champa, đánh vào mặt Nam của Đại Việt.
Sau một vài trận đánh chặn giặc ở mặt trận Lạng Sơn và Tuyên Quang vào tháng 2/1285, quân ta lại rút lui và một lần nữa bỏ trống kinh thành Thǎng Long, kéo về mạn Thiên Trường và Trường Yên nay thuộc tỉnh Ninh Bình. Và để tránh cái thế kẹt vào gọng kìm của giặc, đại quân và Triều Đình chờ cho cánh quân của Toa Đô tiến đến Trường Yên (Ninh Bình) thì rút vào Thanh Hoá. Trong khi một bộ phận lớn quân chủ lực rút, thì khắp nơi, quân địa phương và dân binh các lộ, phối hợp với các cánh quân nhỏ của Triều Đình để lại đã không ngừng tập kích, tấn công vào quân địch ở vùng bị chiếm đóng. Kế hoạch ''vườn không nhà trống" được toàn dân thực hiện. Giặc đóng quân phân tán, thiếu lương thực, có nguy cơ bị tiêu diệt. Mùa hè đến, lại giáng lên đầu chúng những tai hoạ mới. Sử Nguyên-Mông ghi chép: "Bệnh dịch hoành hành... Nước lụt dâng to, ngập ướt doanh trại... ". Thời cơ phản công của quân ta đã tới, tháng 5/1285, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn dẫn đại quân tiến ra Bắc.
Kế hoạch diệt địch như sau: Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải và một số tướng lĩnh được giao nhiệm vụ diệt địch trên phòng tuyến sông Hồng, còn Hưng Đạo Vương, đem quân vòng qua vùng Hải Đông, tiến lên Vạn Kiếp, chặn đường tháo chạy của địch. Cục diện chiến tranh xảy ra đúng như dự liệu: cuối tháng 5-1285, Trần Quang Khải cùng với Trần Nhật Duật, Trần Quốc Toản đã đánh tan giặc ở Tây Kết, Hàm Tử, Chương Dương, rồi tiến lên đánh chiếm Thǎng Long. Thoát Hoan hoảng hốt, rút khỏi Thǎng Long, chạy về Vạn Kiếp. Đến đây, bọn giặc lọt vào trận địa mai phục của Trần Hưng Đạo, chúng bị thương vong rất nhiều. Đám tàn quân hoảng loạn cố mở đường máu thoát chạy. Nhưng đến biên giới Lạng Sơn, chúng lại bị quân ta chặn đánh. Thoát Hoan phải chui vào ống đồng rồi bắt quân lính khiêng chạy về nước. Viên đại tướng Lý Hằng nhiệm vụ chận hậu, bị tên độc trúng đầu gối, về đến Tư Minh thì chết.
Trong khi cánh quân Thoát Hoan chạy về phía Lạng Sơn thì cánh quân Nạp Tốc Lạt Đinh tìm đường tẩu thoát về Vân Nam, cũng bị quân dân ta tập kích đánh cho tơi bời. Không biết Thoát Hoan đã bỏ chạy, Toa Đô kéo ra Bắc, theo sông Hồng định về Thǎng Long, nhưng đến Tây Kết thì bị quân ta chặn đánh. Toa Đô bị chém. Thế là cuộc chiến tranh xâm lược của Nguyên Mông lần thứ hai hoàn toàn thảm bại.
Quân Nguyên-Mông xâm lược lần thứ 3-1288: Lại bị Trần Hưng Đạo đánh bại
Lần thứ ba, quân Nguyên Mông xâm lăng Đại Việt từ tháng 12 năm 1287 đến cuối tháng 4 năm 1288.
Sau lần đại bại danh tướng Thoát Hoan của quân Nguyên Mông phải chui vào ống đồng để cho quân lính khiêng xác tháo chạy thoát chết, nhưng Hốt Tất Liệt vẫn chưa bỏ mộng xâm lăng nước Đại Việt. Vào tháng 3 năm 1286, quân Nguyên lại phái bại tướng Thoát Hoan làm tổng tư lệnh cùng các tướng chỉ huy cao cấp khác gồm Áo Lỗ Xích, Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp (tướng Hán đầu hàng Nguyên), Diệc Hắc Mê Thất,A Lý, Quỹ Thuận v.v... Sau đó, tháng 11 năm 1286, tăng thêm tướng A Bát Xích,A Lý, Trình Bằng Phi (tướng Hán đầu hàng Nguyên), Ái Lỗ, Trương Ngọc, Lưu Khuê, Tích Đô Nhi, Trương Văn Hổ, Phí Củng Thìn, Đào Đại Minh (những tướng cướp biển Tàu Ô làm tướng nhà Nguyên). Phần lớn các tướng lần này đều đã từng xâm lăng Đại Việt năm 1284. Đại Việt Sử Ký Toàn thư ghi số quân Nguyên là 50 vạn. Về thủy quân, quân Nguyên có 300 thuyền chiến mới đóng cùng 120 thuyền chiến của Hải Nam đều đặt dưới sự chỉ huy của Ô Mã Nhi. 70 thuyền vận tải chở 17 vạn thạch lương do Trương Văn Hổ chỉ huy đi cùng Ô Mã Nhi.
Về phía Đại Việt ra lệnh tổng động viên. Lần này chỉ huy tối cao là vua Trần Nhân Tông. Tướng chỉ huy toàn cục là Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn. Tổng số quân Đại Việt khoảng trên 20 vạn. Vua Trần Nhân Tông đại xá thiên hạ, chỉ trừ những người từng đầu hàng quân Nguyên đều không được đại xá. Nhiều tù nhân được phép tình nguyện tòng quân ra mặt trận để chuộc tội, báo ân.
Ngày 3 tháng 9 năm 1286, Thoát Hoan khởi binh từ đất Ngạc tiến về phía Nam, mượn tiếng đưa "An Nam quốc vương" Trần Ích Tắc (tên bù nhìn bán nước) về nước. Quân Nguyên chia làm 3 cánh:
Cánh thứ nhất theo đường Vân Nam tiến xuống sông Thao và sông Lô như 2 lần trước. Cánh thứ hai là quân chủ lực đi đường châu Khâm, châu Liêm do Thoát Hoan cùng Trình Bằng Phi, Áo Lỗ Xích, dẫn theo Trần Ích Tắc tiến vào biên giới đông bắc. Cánh thứ 3 là thủy quân do Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp chỉ huy 500 chiến thuyền cùng đoàn vận lương do Trương Văn Hổ phụ trách kéo theo sau.
Phía Đại Việt, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn thống lĩnh các vương hầu chia quân chống giữ các nơi. Trần Nhật Duật, Nguyễn Khoái mang 3 vạn quân giữ Lạng Sơn; Lê Phụ Trần và Trần Quốc Toản mang 3 vạn quân vào giữ Thanh Hoá-Nghệ An; Trần Khánh Dư giữ Vân Đồn; Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đóng binh ở Quảng Yên. Mặt khác, Hưng Đạo Vương sai quân biên giới giáp Tư Minh, chia ra đóng các đồn Sa, Từ, Trúc để chống bộ binh địch xâm nhập; lại sai một tướng khác ra giữ Bình Than.
Ngay từ lúc đầu, thế quân Mông Cổ đông và mạnh quân ta tạm rút lui và Thoát Hoan đã đánh vào thành Thang Long. Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn rút về kinh thành, sai người rước vua Trần lui xuống hạ lưu sông Hồng rồi theo cửa Giao Thủy đi ra biển vòng lên Tháp Sơn (Đồ Sơn) nhưng bị cánh quân của Ô Mã Nhi đuổi quá gấp nhằm thực hiện lời thề của hắn khi được lênh đuổi bắt vua Trần rằng: “Ngươi chạy lên trời ta theo lên trời, ngươi chạy xuống đất ta theo xuống đất, ngươi trốn lên núi ta theo lên núi, ngươi lặn xuống nước ta theo xuống nước", cho nên Thái Thượng Hoàng Trần Thánh Tông và Trần Nhân Tông phải xuống thuyền vào Thanh Hóa. Ô Mã Nhi mang vài chục thuyền và ít lương đuổi gấp theo, nhưng nghe tin có Lê Phụ Trần và Trần Quốc Toản cầm một đạo thuỷ quân lớn đang phòng ngự ở Thanh Hoá, liệu thế không đánh nổi đành quay trở lại. Qua Long Hưng, Ô Mã Nhi tức giận sai phá lăng Trần Thái Tông.
Ngày 2/2/1288 giao tranh giữa Hưng Đạo Vương và Thoát Hoan tại kinh thành Thăng Long đẩm máu, quyết liệt. Tuy nhiên các tài liệu sử học về cuộc chiến kinh thành Thăng Long ngày 2/2/1288 không đồng nhất. Khâm định Việt Sử Thông Giám Cương Mục, Việt Sử Tiêu Án và Việt Nam Sử Lược chỉ ghi lại Thoát Hoan vây đánh nhưng không hạ được thành; Đại Việt Sử ký Toàn Thư không chép trận Thăng Long. Một số sách sử Việt Nam sau này cho rằng quân Trần bỏ thành rút lui. Quân Nguyên lọt được vào kinh thành, nhưng sau đó đụng độ kịch liệt với quân Trần. Sau vài lần giao chiến, cuối cùng quân Nguyên phải rút lui, trước khi rút đã đốt phá cung điện và phố xá.
Trong khi đó Ô Mã Nhi và Phàn Tiếp vốn được giao chỉ huy thủy quân mở đường cho đoàn thuyền chở lương thực của Trương Văn Hổ, Phí Củng Thìn theo sau. Sau khi đánh lui được quân Trần Gia, Ô Mã Nhi cho rằng thế quân Đại Việt yếu không đáng lo, bèn tiến sâu vào nội địa để bắt tay với Thoát Hoan truy đuổi vua Trần. Tướng Trần Khánh Dư được giao trấn giữ đường biển nhưng để quân Nguyên đi qua, bị thái thượng hoàng Trần Thánh Tông sai sứ hỏi tội. Khánh Dư xin khất vài ngày để chuộc tội.
Đầu năm 1288, đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ kéo đến Vân Đồn, bị quân Trần Khánh Dư tập kích. Không có quân chủ lực bảo vệ, quân của Trương Vân Hổ mau chóng bị tiêu diệt. Văn Hổ cố gắng kéo vào đất liền nhưng đến Lục Thuỷ thì thuyền quân Trần Khánh Dư đổ ra đánh càng đông. Trương Vân Hổ đại bại, đổ hết thóc xuống biển vì không muốn lọt vào tay quân Trần, rồi bỏ chạy về Quỳnh Châu. Thuyền lương của Phí Củng Thìn kéo theo sau, mới đến Huệ Châu bị gặp bão, trôi giạt tới Quỳnh Châu. Đoàn thuyền lương do Từ Khánh chỉ huy thì đi lạc tới Chiêm Thành rồi quay trở lại Quảng Đông. Như vậy, các thuyền lương của quân Nguyên bị mất sạch không còn một hạt thóc.
Đây chính điểm mấu chốt mà quân Đại Việt đánh bại quân Nguyên-Mông lần thứ ba, lương thực bị mất sạch, Thoát Hoan sai Ô Mã Nhi đi tìm thuyền quân lương lại bị phục kích nhưng chẳng tìm ra lương thực, Thoát Hoan rơi vào tình trạng lúng túng binh lính thiếu ăn, trong lúc đó quân Đại Việt bắt đầu phản công mạnh mẽ và kiểm soát vùng Hải Dương và Hải Phòng ngầm ý đẩy Thoát Hoan vào nguy cơ bị cắt đường rút về Vạn Kiếp. Trước tình hình như vậy, Thoát Hoan phải nhanh chóng rút quân khỏi Thăng Long quay về Vạn Kiếp
Tại Vạn Kiếp, quân Nguyên cố thủ trong các thành gỗ nhưng thường xuyên bị quân Đại Việt tập kích vào ban đêm. Tình hình thiếu lương thực càng ngày càng trầm trọng. Thoát Hoan quyết định rút quân khỏi Đại Việt. Lúc đó là vào khoảng cuối tháng 3 năm 1288, tức là chỉ 3 tháng sau khi tiến quân vào Đại Việt. Quân Nguyên chia làm 2 tuyến rút quân, một tuyến của thủy quân do Ô Mã Nhi và Phàn Tiếp chỉ huy. Một tuyến của bộ binh do Thoát Hoan chỉ huy.
Kế hoạch rút lui của giặc không nằm ngoài dự liệu của Trần Hưng Đạo. Ông đã bố trí chặn giặc ở vùng biên giới và chuẩn bị cho một trận quyết chiến lớn trên sông Bạch Đằng. Từ đấu tháng 3, quân sĩ và nhân dân đã đẵn gỗ lim, gỗ táu ở rừng về đẽo nhọn, đóng xuống lòng sông, làm thành những bãi cọc lớn. Thuỷ quân và bộ binh ta đã phục sẵn trong các nhánh sông và các khu rừng rậm ven sông Bạch Đằng, chờ ngày tiêu diệt địch trên đường rút lui.
Để bảo vệ cho thủy quân rút lui, Thoát Hoan sai Trình Bằng Phi đi hộ tống đoàn thuyền, nhưng bị chặn đánh liên tục phải quay về Vạn Kiếp cùng với quân bộ. Đoàn thuyền của Ô Mã Nhi không có bộ binh bảo vệ đã bị chặn đánh liên tục, mãi tới ngày 8 tháng 4 năm 1288 mới tiến tới Trúc Động để vào sông Giá. Tuy nhiên, quân Đại Việt đã ngăn được quân Nguyên vào sông Giá, khiến Ô Mã Nhi phải tiến vào sông Bạch Đằng. Tại đây, quân Đại Việt bố trí một trận địa cọc ngầm. Một lực lượng lớn bộ binh Đại Việt lại trú tại Tràng Kênh chờ đánh vào sườn phải quân Nguyên khi họ vào sông Bạch Đằng, còn một lực lượng lớn nữa trú tại khu rừng tả ngạn sông sẽ đánh vào sườn trái đối phương. Thủy quân Đại Việt thì ẩn náu trên các sông khác thông với sông Bạch Đằng.
Sáng ngày 9 tháng 4 năm 1288, thủy quân Nguyên tiến vào sông Bạch Đằng, thấy thủy quân Đại Việt liền đuổi đánh, song đụng phải các cọc ngầm và bị mắc kẹt. Quân Đại Việt từ khắp các hướng đổ ra tấn công. Đích thân vua Trần Nhân Tông và Trần Hưng Đạo chỉ huy trận chiến. Quân Đại Việt đã bắn hằng vạn mũi tên vào quân Nguyên. Thủy triều rút xuống làm cho số thuyền bị cọc nhọn cắm kẹt càng tăng. Đến chiều, đại bộ thủy quân của Nguyên-Mông bị tiêu diệt. Tướng Trần là Đỗ Hành bắt được Ô Mã Nhi và Tích Lệ Cơ. Phàn Tiếp bị thương, nhảy xuống nước, bị quân Trần dùng câu liêm móc lên, bắt sống. Quân Nguyên bị chết rất nhiều, hơn 400 chiến thuyền lọt vào tay quân Đại Việt. Gần như toàn bộ thuỷ quân Nguyên bị tiêu diệt.
Còn cánh bộ binh rút lui thì sao? Ngày 8/4/1288, quân của Thoát Hoan từ Vạn Kiếp rút về Lạng Sơn. Ngày 11 tháng 4, đội quân Nguyên tiến tới cửa Nội Bàng (thị trấn Chũ, xã Bình Nội của Bắc Giang ngày nay) và lọt vào trận địa phục kích của quân Đại Việt. Quân Nguyên cố sức chống cự; Tướng Lưu Thế Anh của quân Nguyên phải liều chết mở đường máu cho đại quân thoát khỏi cửa Nội Bàng. Qua được Nội Bàng, Thoát Hoan nhận được tin báo rằng phía trước có 30 vạn quân Đại Việt trải dọc suốt 100 dặm mai phục, đành đổi hướng rút quân qua Đơn Kỷ về Lộc Châu. Tuy nhiên qua đường này, quân Nguyên vẫn bị quân Đại Việt tập kích. Sử sách nhà Nguyên ghi lại: "Lúc đó quân ta đã thiếu ăn lại mệt vì chiến đấu, tướng tá nhìn nhau thất sắc" nhưng vẫn phải "cố xông vào mà đánh" và "buộc vết thương lại mà đánh". Mãi đến ngày 19 tháng 4 năm 1288, quân Nguyên mới thoát khỏi biên giới về đến Tư Minh.
Chiến thắng Bạch Đằng oanh liệt đã chôn vùi vĩnh viễn mộng xâm lược của Hốt Tất Liệt. Hai lần tháo chạy của Thoát Hoan đã làm cho nguyên soái lừng lẫy Mông Cổ chẳng bao giờ dám trở lại phương Nam! Giang sơn, xã tắc từ đây bình yên xây dựng đất nước một thời cực thịnh của dân tộc Việt Nam
Trần Nhân Quyền

markdown:
**HƯNG ĐẠO VƯƠNG TRẦN QUỐC
TUẤN**
**Đệ nhất anh hùng Dân Tộc, **
**Một trong Mười
vị nguyên soái tài ba nhất thế giới**
*Trần Nhân
Quyền* **Trần Hưng Đạo:** **Anh Hùng Dân Tộc, Thiên Tài Quân
Sự Thế Giới**
Nhân ngày tường niệm lần thứ 709 của Đức Thánh Trần Hưng Đạo, xin ghi lại những giòng tưởng nhớ về công ơn to lớn của Ngài đối với tổ quốc Việt Nam, và cũng là một trong 10 danh tướng của thế giới. Nơi Ngài bao nhiêu là bài học cho hậu thế trong công cuộc giữ nước và xâu dựng đất nước
Vào những năm 1200, đế quốc Mông Cổ bao trùm từ Á sang Âu. Quân Mông Cổ ba lần đem đại quân xâm lấn Đại Việt (quốc hiệu Việt Nam thời bấy giờ) vào những năm 1258, 1285, và 1288 nhưng đều bị quân Đại Việt đánh bại. Những chiến thắng hiển hách đó là do đại công của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn. Năm 1984, các nhà bác học và quân sự thế giới họp tại Luân Đôn, Anh Quốc đã đánh giá Trần Hưng Đạo là một trong 10 nhà quân sự tài ba nhất thế giới.
|
|
Người đời qua bao
thế hệ sùng kính Ngài phong Thánh- Đức Thánh Trần.
Nhân dân không gọi trực tiếp tên của ngài mà gọi
là Hưng Đạo Vương, Hưng Đạo
Đại Vương, Đức Thánh Trần, và
đền thờ của ngài có trên khắp miền
đất nước, Việt Nam Cộng Hoà trước
đây tỏ lòng tôn kính đã in hình Đức Thánh Trần
lên tờ giấy bạc $500. Hằng năm dân chúng
khắp nơi ngưỡng mộ làm lễ tưởng
niệm vào ngày Ngài mất, ngày 20 tháng 8 âm lịch tức vào
vào khoảng ngày 8 tháng 10 dương lịch hàng năm.
Ngành Hải Quân và Hàng Hải VNCH tôn Ngài làm Thánh Tổ. Năm nay , người Việt hải ngoại nhiều nơi làm lễ tưởng niệm Thánh Tổ Trần Hưng Đạo – Xin ghi lại thân thế và thành tích của Ngài để tỏ lòng tôn kính vị anh hùng dân tộc.
**Thân thế Đức Trần Hưng
Đạo:**
Tên thật của Đức Trần Hưng Đạo là Trần Quốc Tuấn, năm sinh của Ngài không rõ (có tài liệu cho rằng là năm 1228, nhưng cũng có tài liệu cho là năm 1230, hay 1231). Ngài sinh ra tại làng Kiếp Bạc, xã Hưng Đạo, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương; nguyên quán của Ngài là làng Tức Mặc, huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định. Thân phụ của ngài là An Sinh Vương Trần Liễu, anh ruột của vua Trần Thái Tông huý là Trần Cảnh, vị vua đầu tiên của triều đại nhà Trần (1225-1258). Mẹ ngài là Thiện Đạo Quốc Mẫu húy Nguyệt. Tháng 2, năm 1251 ngài kết hôn với Công Chúa Nguyên Thành tức Nguyên Từ quốc mẫu sinh được 4 trai và một gái, ngoài ra còn có người con gái nuôi,
- Hưng Vũ Vương
[Trần Quốc Nghiễn](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_Nghi%E1%BB%85n&action=edit&redlink=1) : võ
tướng.
- Minh Hiến Vương
[Trần Quốc Uất](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_U%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1): võ
tướng.
- Hưng Nhượng Vương
[Trần Quốc Tảng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_T%E1%BA%A3ng&action=edit&redlink=1): võ
tướng, cha vợ của [Trần Anh Tông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Anh_T%C3%B4ng)
- Hưng Trí Vương
[Trần Quốc Hiện](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_Hi%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1): võ
tướng, nhà khai khẩn đất đai.
-
[Khâm Từ hoàng hậu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kh%C3%A2m_T%E1%BB%AB_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu&action=edit&redlink=1): vợ vua [Trần
Nhân Tông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng)
-
[Anh Nguyên quận chúa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Anh_Nguy%C3%AAn_qu%E1%BA%ADn_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1): con nuôi của
Trần Hưng Đạo, vợ của danh tướng [Phạm
Ngũ Lão](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Ng%C5%A9_L%C3%A3o)
Năm lên 4-5 tuổi, Trần
Quốc Tuấn theo cha là An Sinh Vương Trần Liễu
(lúc đó là Khâm Minh Thái Vương) bị đày
đến Ái Châu, nơi giam cầm trọng tội.
Trưởng công chúa là Thụy Bà thương anh cả mình
vô tội bị đầy, bèn năn nỉ anh kế là vua
Trần Thái Tông nhận Trần Quốc Tuấn làm con
đem về Thăng Long nuôi dạy. Để tránh sự
soi mói của triều đình, Trần Quốc Tuấn
được công chúa Thụy Bà gửi tại chùa
Phật Quang làng
[Khúc Thủy](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kh%C3%BAc_Th%E1%BB%A7y&action=edit&redlink=1), xã [Cự Khê](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BB%B1_Kh%C3%AA&action=edit&redlink=1), huyện [Thanh Oai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_Oai), tỉnh [Hà Tây](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_T%C3%A2y) nhờ trụ
trì chùa này dạy dỗ cho tới năm ông lên 10 tuổi.
|
|
Khi lớn lên, Trần Quốc
Tuấn có dung mạo khôi ngô, thông minh hơn người,
học thông hiểu rộng, văn võ song toàn. An Sinh
Vương
[Trần
Liễu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Li%E1%BB%85u) trước đây vốn có hiềm khích
với em tức vua [Trần
Thái Tông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng)-Trần Cảnh. Vì thế Trần Liễu
mang lòng hậm hực, tìm khắp những người tài
nghệ để dạy cho con trai Trần Quốc
Tuấn mong sau này con mình phải làm vua thiên hạ. Lúc
sắp mất, An Sinh Vương Trần Liễu cầm
tay con Trần Quốc Tuấn trăng trối rằng:
"Con không vì cha mà lấy được thiên hạ, thì
cha chết dưới suối vàng cũng không nhắm
mắt được". Sự hiềm khích giữa hai
anh em Trần Liễu và Trần Cảnh là do An Sinh
Vương Trần Liễu lấy người chị
ruột của vợ Trần Cảnh tức công chúa [Lý Chiêu Hoàng](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BD_Chi%C3%AAu_Ho%C3%A0ng).
Sau này, công chúa Lý Chiêu Hoàng không có con nên năm 1237, [Trần Thủ Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%E1%BB%A7_%C4%90%E1%BB%99) bắt
vợ của Trần Liễu lúc ấy có thai ba tháng về
làm vợ Trần Cảnh (chị thay cho em). Chính vì lẽ
đó mà Trần Liễu oán giận Trần Cảnh.
Trần Quốc Tuấn ghi điều đó trong lòng,
nhưng không cho là phải trả hận.
Ở Đức Trần hưng Đạo có một nhân cách lớn với một trái tim hừng hực yêu tổ quốc, yêu muôn dân, yêu giống nòi văn hiến Đại Việt. Nhân Cách ấy, con tim vĩ đại ấy đã tạo nên một khí phách vượt lên những toan tính cá nhân, những tị hiềm gia đình, phe nhóm tung hoành trước binh đao để làm nên những chiến công hiển hách bảo vệ giang sơn của tổ quốc, bảo bọc đồng bào. Trước quân thù nhân cách và trái tim của Ngài là ngọn đuốc soi sáng tuệ minh, lòng dũng cảm và sự minh mẫn cao vút trời xanh thiêu rụi bọn giặc xăm lược Bắc Phương...Tây Kết, Hàm Từ, Chương Dương, Bạch Đằng là địa danh quân Bắc Phương khiếp sợ cùng với tên tuổi của người.
**Tài
dụng người và dụng binh của Trần Hưng
Đạo:**
Trần Quốc Tuấn là
người có tài dụng người, dụng binh thao
lược, ông tiến cử người tài giỏi giúp
nước, như Dã Tượng, Yết Kiêu là gia thần
của ông đã có công đánh dẹp
[Ô Mã Nhi](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%94_M%C3%A3_Nhi), [Toa Đô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Toa_%C4%90%C3%B4). Các
người nổi tiếng khác như [Phạm
Ngũ Lão](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Ng%C5%A9_L%C3%A3o), [Trần
Thì Kiến](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%C3%AC_Ki%E1%BA%BFn), [Trương
Hán Siêu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_H%C3%A1n_Si%C3%AAu), [Phạm Lãm](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A1m_L%C3%A3m&action=edit&redlink=1), [Trịnh Dũ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Bnh_D%C5%A9&action=edit&redlink=1), [Ngô Sĩ Thường](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%B4_S%C4%A9_Th%C6%B0%E1%BB%9Dng&action=edit&redlink=1), [Nguyễn Thế Trực](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BA%BF_Tr%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1) vốn là
môn khách của ông, đều nổi tiếng về văn
chương và chính sự, bởi vì ông có tài mưu
lược, anh hùng, lại một lòng giữ gìn
người trung nghĩa nên đã giữ được
những nhân tài chung quanh ông. Ví dụ như khi vua Trần
Thánh Tông vờ bảo với Trần Quốc Tuấn
rằng: "Thế giặc như vậy, ta phải hàng
thôi". Trần Quốc Tuấn trả lời:
"Bệ hạ chém đầu tôi trước rồi hãy
hàng giặc". Tiếng vang đến giặc
Phương Bắc, chúng thường gọi Trần
Quốc Tuấn là An Nam Hưng Đạo Vương mà
không dám gọi bằng tên
|
|
Nhân dân Việt Nam vô cùng kính
trọng ông và tôn ông là vị anh hùng dân tộc có công
trạng lớn vào hàng bậc nhất đối với
tổ quốc và là tấm gương uy vũ sáng ngời
cho nhiều thế hệ mai sau. Do công lao hai lần lãnh
đạo quân sĩ chống lại họa xâm lăng
của giặc Nguyên-
[Mông Cổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95).
Thời đó dưới vó ngựa của quân Mông Cổ,
các nước Hồi Giáo hiếu chiến ở [Trung Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_%C3%81), đến nước [Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nga) ngày nay cũng không thể nào
bảo vệ được nền độc lập
của mình. Lãnh thổ của [Đế quốc Mông Cổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95) lúc
đó chiều ngang kéo dài từ [Triều Tiên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn)
(Đại Hàn) đến Moskova-Nga Sô, Muhi - [Hungary](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hungary), [Tehran](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tehran) - Iran, [Damascus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Damascus)-Syria; Và chiều dọc
từ [Bắc Á](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%AFc_%C3%81&action=edit&redlink=1) xuống tới cả biên
giới [Ấn
Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Miến
Điện](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mi%E1%BA%BFn_%C4%90i%E1%BB%87n). Trong cơn lốc chinh phục của
Đế Quốc Mông Cổ, chỉ có [Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan) thoát khỏi
họa diệt vong nhờ sách lược cầu hòa, [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)
may mắn nhờ một trận bão biển làm thiệt
hại bớt tàu của quân Mông Cổ nên không xâm
lược, còn Đại Việt nhờ khả năng
lãnh đạo của Hưng Đạo Đại Vương
mà giữ được bờ cõi, thật là một anh
hùng hiếm hoi của lịch sử dân tộc Việt.
Ngoài tài dụng người,
dụng binh, Ngài là một chiến lược gia từng
soạn các binh thư như
[Binh Gia Diệu Lý Yếu Lược](http://vi.wikipedia.org/wiki/Binh_gia_di%E1%BB%87u_l%C3%BD_y%E1%BA%BFu_l%C6%B0%E1%BB%A3c)
(còn gọi là Binh Thư Yếu Lược) và [Vạn Kiếp Tông Bí Truyền Thư](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BA%A1n_Ki%E1%BA%BFp_t%C3%B4ng_b%C3%AD_truy%E1%BB%81n_th%C6%B0)
để dạy các tể tướng quân sĩ bằng
bài [Hịch Tướng Sĩ](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%8Bch_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_s%C4%A9). Ngài còn
soạn sách để khích lệ tướng sĩ
dưới quyền, dẫn dụ chuyện [Kỷ Tín](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=K%E1%BB%B7_T%C3%ADn&action=edit&redlink=1) liều mình cứu thoát [Hán Cao Tổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A1n_Cao_T%E1%BB%95),
[Do Vu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Do_Vu&action=edit&redlink=1) đưa lưng chịu chém
để cứu Sở Tử mà dạy đạo trung cho
tướng sĩ.
Ngài thông minh đĩnh ngộ, văn võ song toàn; chí biết dẹp thù nhà, thân biết đoàn kết anh em dòng họ cùng lo toan việc nước. Ngài nghiên cứu binh thư, biết dùng người hiền tài, coi binh sĩ như tay chân. Ở nơi ngài thể hiện các đức tính: Nhân, Nghĩa, Trí, Dũng, Tín. Cả hai lần chống quân Nguyên, ngài đã lập nhiều công lớn. Sau khi kháng chiến chống Nguyên của Mông Cổ lần thứ 3 thành công, ngài về ẩn thân ở trang viên của mình tại Vạn Kiếp. Tuy nhiên, các vua Trần vẫn thường xuyên đến vấn kế sách của ngài.
|
|
Ngài mất vào ngày 20 tháng 8 năm 1300 (Canh Tý) hưởng thọ khoảng 70 tuổi, được phong tặng tước Thái Sư Thượng Phụ Thượng Quốc Công Nhân Vũ Hưng Đạo Đại Vương. Thi hài được hỏa táng theo ý nguyện của ngài, tro thu vào một bình đồng và chôn trong vườn An Lạc, giữa rừng An Sinh miền Đông Bắc, không xây lăng mộ. Người dân đương thời ngưỡng mộ tôn ngài là Đức Thánh sau này gọi là Đức Thánh Trần Hưng Đạo và xây đền thờ ngài tại Vạn Kiếp, Chí Linh.
Sự ngưỡng mộ
trong dân gian đưa Ngài thành huyền thoại, sau khi
mất rồi, các châu huyện ở
[Lạng Giang](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BA%A1ng_Giang)
hễ có bệnh dịch, nhiều người cầu
đảo Ngài. Còn có lời đồn rằng, mỗi khi
đất nước lâm nguy có giặc ngoại xâm,
đến lễ ở đền Ngài, hễ tráp
đựng kiếm có tiếng kêu thì thế nào cũng
thắng lớn.
**Các trận chiến chống quân Nguyên của Mông
Cổ (Nguyên-Mông)**
|
|
**Quân Nguyên-Mông xâm lăng lần thứ
nhất 1258: Bị vua Trần Thái Tông đánh bại:**
|
|
Vào tháng Giêng năm 1258, một
đạo quân Mông Cổ khoảng 2.5 vạn do
tướng Ngột Lương Hợp Thái chỉ huy tràn
vào Đại Việt từ ngã Vân Nam, trong đạo quân
này có phò mã Hoài Đô của vua Mông Cổ. Về phía
Đại Việt vua Trần Thái Tông trực tiếp
chỉ huy trận đánh chuẩn bị nghênh chiến ở
Bình Lệ Nguyên,nay là huyện
[Bình
Xuyên](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%ACnh_Xuy%C3%AAn,_V%C4%A9nh_Ph%C3%BAc) tỉnh Vĩnh Phúc. Ngày 17-01-1258 quân Mông Cổ
chia làm ba mặt tấn công như vũ bảo, thấy
thế giặc mạnh nên quân Nam phải rút bỏ Thăng
Long về ém quân tại Phù Lỗ. Ngày hôm sau, 18-01-1258, quân
Mông Cổ tiến đánh Phù Lỗ, Trần Thái Tông nghe
lời khuyên của tướng Lê Phụ Trận rút lui
khỏi Phù Lỗ rồi quyết định rút khỏi
kinh thành Thăng Long với kế hoạch vườn
không, nhà trống, cạn lương thực. Thế là sau
hai trận đánh chớp nhoáng, quân Mông Cổ chiếm
được kinh thành, khi chiếm được thành
nhưng lương thực trống rổng, quân Mông
cướp của dân ở ngoại thành và thỉnh
thoảng bị quân ta chận đánh. Nửa đêm ngày 28
tháng 1 năm 1258, lúc đó lương thực quân Mông đã
cạn, từ nơi trú quân ở [Hoàng Giang](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Giang), vua
Trần Thái Tông cùng thái tử [Trần
Hoảng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%C3%A1nh_T%C3%B4ng) vượt ngược sông, bất
thần đánh thẳng vào quân địch. Quân Mông Cổ
cho rằng lực lượng quân Trần đã kiệt
quệ sau trận thua đầu nên rất chủ quan và
bị tập kích bất ngờ không kịp trở tay
bị thảm bại. Sau khi bị phá tan tại [Đông Bộ Đầu](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_B%E1%BB%99_%C4%90%E1%BA%A7u), quân Mông
Cổ không giữ nổi Thăng Long nữa. Họ
đồng loạt tháo chạy thẳng về [Vân Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A2n_Nam), Trung Hoa.
Khi thất trận, quân Mông
Cổ rút chạy theo theo tả ngạn sông Thao quá nhanh,
ngoài dự tính của vua Trần Thái Tông, khiến vua
Trần không kịp bố trí lực lượng diệt
địch. Tuy nhiên khi đến Quy Hóa (vùng
[Lào Cai](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0o_Cai), [Yên Bái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Y%C3%AAn_B%C3%A1i)), quân Mông
bị chủ trại là [Hà Bổng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0_B%E1%BB%95ng&action=edit&redlink=1) – một thổ quan [người Tày](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_T%C3%A0y)
- tập kích quyết liệt gây tổn thương cho quân
Mông Cổ không ít. Trận đầu quân xâm lượt
của Mông Cổ đến một xứ bé nhỏ
Đại Việt bị thất bại tháo chạy
về Vân Nam vào cuối tháng 1 năm 1258.
**Quân
Nguyên Mông Cổ xâm lăng lần thứ 2-1285: Bị
Trần Hưng Đạo đánh bại:**
|
|
Sau khi thất bại đầu năm 1258, Đế Quốc Mông Cổ lâm vào nội chiến (1259 -1264) và chiến tranh với nhà Tống (1267-1279) bên Tàu. Mặc dù rất muốn rửa hận quân Nam nhưng chưa thể thực hiện ngay được. Cho đến nǎm 1279 nhà Tống đại bại, toàn bộ Trung Hoa rơi vào ách thống trị của nhà Nguyên, Mông Cổ. Vua Nguyên là Hốt Tất Liệt chuẩn bị đem quân sang rửa hận nước ta. Sau khi không thể khuất phục được vua quan nhà Trần bằng những sứ bộ ngoại giao, cuối nǎm 1284, đạo quân Nguyên-Mông do Thoát Hoan làm Đại Nguyên Soái, A Bát Xích làm Hành Tỉnh Tả Thừa, Áo Lỗ Xích làm Bình Chương Chính Sự, Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp làm Tham Tri Chính Sự, đem hơn 30 vạn quân sang đánh nước ta, giả danh đưa Trần Ích Tắc về nước, lập làm An Nam Quốc Vương. Lại sai Vạn Hộ Trương Văn Hổ theo đường bể chở hơn 17 vạn thạch lương sang tiếp tế cho quân sĩ, cuộc chiến tranh xâm lược Đại Việt lần thứ hai bắt đầu.
Lần này, ngoài cánh quân lớn của Thoát Hoan đánh vào mặt Lạng Sơn, Vua Nguyên còn sai Nạp Tốc Lạt Đinh đem một cánh quân từ Vân Nam đánh vào Tuyên Quang, và ra lệnh cho Toa Đô đem đạo quân còn đóng ở Bắc Champa, đánh vào mặt Nam của Đại Việt.
Sau một vài trận đánh chặn giặc ở mặt trận Lạng Sơn và Tuyên Quang vào tháng 2/1285, quân ta lại rút lui và một lần nữa bỏ trống kinh thành Thǎng Long, kéo về mạn Thiên Trường và Trường Yên nay thuộc tỉnh Ninh Bình. Và để tránh cái thế kẹt vào gọng kìm của giặc, đại quân và Triều Đình chờ cho cánh quân của Toa Đô tiến đến Trường Yên (Ninh Bình) thì rút vào Thanh Hoá. Trong khi một bộ phận lớn quân chủ lực rút, thì khắp nơi, quân địa phương và dân binh các lộ, phối hợp với các cánh quân nhỏ của Triều Đình để lại đã không ngừng tập kích, tấn công vào quân địch ở vùng bị chiếm đóng. Kế hoạch ''vườn không nhà trống" được toàn dân thực hiện. Giặc đóng quân phân tán, thiếu lương thực, có nguy cơ bị tiêu diệt. Mùa hè đến, lại giáng lên đầu chúng những tai hoạ mới. Sử Nguyên-Mông ghi chép: "Bệnh dịch hoành hành... Nước lụt dâng to, ngập ướt doanh trại... ". Thời cơ phản công của quân ta đã tới, tháng 5/1285, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn dẫn đại quân tiến ra Bắc.
Kế hoạch diệt
địch như sau: Chiêu Minh Vương Trần Quang
Khải và một số tướng lĩnh được
giao nhiệm vụ diệt địch trên phòng tuyến
sông Hồng, còn Hưng Đạo Vương, đem quân
vòng qua vùng Hải Đông, tiến lên Vạn Kiếp,
chặn đường tháo chạy của địch.
Cục diện chiến tranh xảy ra đúng như dự
liệu: cuối tháng 5-1285, Trần Quang Khải cùng với
[Trần Nhật Duật](http://nhungdieunhobe.blogspot.com/2008/04/trn-nht-dut.html),
[Trần Quốc Toản](http://nhungdieunhobe.blogspot.com/2008/04/trn-quc-ton.html)
đã đánh tan giặc ở Tây Kết, Hàm Tử,
Chương Dương, rồi tiến lên đánh
chiếm Thǎng Long. Thoát Hoan hoảng
hốt, rút khỏi Thǎng Long, chạy về Vạn
Kiếp. Đến đây, bọn giặc lọt vào
trận địa mai phục của Trần Hưng
Đạo, chúng bị thương vong rất nhiều.
Đám tàn quân hoảng loạn cố mở
đường máu thoát chạy. Nhưng đến biên
giới Lạng Sơn, chúng lại bị quân ta chặn
đánh. Thoát Hoan phải chui vào ống đồng rồi
bắt quân lính khiêng chạy về nước. Viên
đại tướng Lý Hằng nhiệm vụ chận
hậu, bị tên độc trúng đầu gối, về
đến Tư Minh thì chết.
Trong khi cánh quân Thoát Hoan chạy về phía Lạng Sơn thì cánh quân Nạp Tốc Lạt Đinh tìm đường tẩu thoát về Vân Nam, cũng bị quân dân ta tập kích đánh cho tơi bời. Không biết Thoát Hoan đã bỏ chạy, Toa Đô kéo ra Bắc, theo sông Hồng định về Thǎng Long, nhưng đến Tây Kết thì bị quân ta chặn đánh. Toa Đô bị chém. Thế là cuộc chiến tranh xâm lược của Nguyên Mông lần thứ hai hoàn toàn thảm bại.
**Quân Nguyên-Mông xâm lược lần thứ 3-1288:
Lại bị Trần Hưng Đạo đánh bại**
Lần thứ ba, quân Nguyên Mông xâm lăng Đại Việt từ tháng 12 năm 1287 đến cuối tháng 4 năm 1288.
|
|
Sau lần đại bại
danh tướng Thoát Hoan của quân Nguyên Mông phải
chui vào ống đồng để cho quân lính khiêng xác tháo
chạy thoát chết, nhưng Hốt Tất Liệt
vẫn chưa bỏ mộng xâm lăng nước
Đại Việt. Vào tháng 3 năm 1286, quân Nguyên lại
phái bại tướng Thoát Hoan làm tổng tư lệnh
cùng các tướng chỉ huy cao cấp khác gồm Áo
Lỗ Xích, Ô Mã Nhi,
[Phàn Tiếp](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%C3%A0n_Ti%E1%BA%BFp&action=edit&redlink=1) (tướng Hán
đầu hàng Nguyên), Diệc Hắc Mê Thất,A Lý, Quỹ
Thuận v.v... Sau đó, tháng 11 năm 1286, tăng thêm
tướng A Bát Xích,A Lý, [Trình Bằng Phi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%C3%ACnh_B%E1%BA%B1ng_Phi&action=edit&redlink=1) (tướng Hán
đầu hàng Nguyên), Ái Lỗ, [Trương Ngọc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_Ng%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1), [Lưu Khuê](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C6%B0u_Khu%C3%AA&action=edit&redlink=1), Tích Đô Nhi, [Trương Văn Hổ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_H%E1%BB%95&action=edit&redlink=1), [Phí Củng Thìn](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%C3%AD_C%E1%BB%A7ng_Th%C3%ACn&action=edit&redlink=1), [Đào Đại Minh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0o_%C4%90%E1%BA%A1i_Minh&action=edit&redlink=1) (những
tướng [cướp
biển](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%B0%E1%BB%9Bp_bi%E1%BB%83n) Tàu Ô làm tướng nhà Nguyên). Phần
lớn các tướng lần này đều đã từng
xâm lăng Đại Việt năm 1284. Đại
Việt Sử Ký Toàn thư ghi số quân Nguyên là 50 vạn.
Về thủy quân, quân Nguyên có 300 thuyền chiến mới
đóng cùng 120 thuyền chiến của Hải Nam
đều đặt dưới sự chỉ huy của
Ô Mã Nhi. 70 thuyền vận tải chở 17 vạn
thạch lương do Trương Văn Hổ chỉ huy
đi cùng Ô Mã Nhi.
Về phía Đại Việt
ra lệnh tổng động viên. Lần này chỉ huy
tối cao là vua
[Trần
Nhân Tông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng). Tướng chỉ huy toàn cục là
Hưng Đạo Vương [Trần Quốc Tuấn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_Tu%E1%BA%A5n). Tổng
số quân Đại Việt khoảng trên 20 vạn. Vua [Trần
Nhân Tông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng) đại xá thiên hạ, chỉ trừ
những người từng đầu hàng quân Nguyên
đều không được đại xá. Nhiều tù
nhân được phép tình nguyện tòng quân ra mặt
trận để chuộc tội, báo ân.
Ngày 3 tháng 9 năm 1286, Thoát Hoan
khởi binh từ đất Ngạc tiến về phía
Nam, mượn tiếng đưa "An Nam quốc
vương"
[Trần
Ích Tắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_%C3%8Dch_T%E1%BA%AFc) (tên bù nhìn bán nước) về
nước. Quân Nguyên chia làm 3 cánh:
Cánh thứ nhất theo
đường
[Vân Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A2n_Nam)
tiến xuống [sông Thao](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Thao)
và [sông Lô](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_L%C3%B4) như 2
lần trước. Cánh thứ hai là quân chủ lực
đi đường châu Khâm, châu Liêm do Thoát Hoan cùng Trình
Bằng Phi, Áo Lỗ Xích, dẫn theo Trần Ích Tắc
tiến vào biên giới đông bắc. Cánh thứ 3 là
thủy quân do [Ô Mã Nhi](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%94_M%C3%A3_Nhi),
Phàn Tiếp chỉ huy 500 chiến thuyền cùng đoàn
vận lương do Trương Văn Hổ phụ trách
kéo theo sau.
Phía Đại Việt, Hưng
Đạo Vương
[Trần Quốc Tuấn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_Tu%E1%BA%A5n) thống
lĩnh các vương hầu chia quân chống giữ các
nơi. [Trần Nhật Duật](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Nh%E1%BA%ADt_Du%E1%BA%ADt), [Nguyễn Khoái](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Kho%C3%A1i&action=edit&redlink=1) mang 3 vạn quân
giữ Lạng Sơn; Lê Phụ Trần và [Trần Quốc Toản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_To%E1%BA%A3n) mang 3
vạn quân vào giữ Thanh Hoá-Nghệ An; [Trần
Khánh Dư](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Kh%C3%A1nh_D%C6%B0) giữ Vân Đồn; Hưng Đạo
Vương Trần Quốc Tuấn đóng binh ở
Quảng Yên. Mặt khác, Hưng Đạo Vương sai
quân biên giới giáp Tư Minh, chia ra đóng các đồn
Sa, Từ, Trúc để chống bộ binh địch xâm
nhập; lại sai một tướng khác ra giữ Bình
Than.
Ngay từ lúc đầu,
thế quân Mông Cổ đông và mạnh quân ta tạm rút lui
và Thoát Hoan đã đánh vào thành Thang Long. Hưng Đạo
Vương Trần Quốc Tuấn rút về kinh thành, sai
người rước vua Trần lui xuống hạ
lưu sông Hồng rồi theo cửa Giao Thủy đi ra
biển vòng lên Tháp Sơn (Đồ Sơn) nhưng bị
cánh quân của Ô Mã Nhi đuổi quá gấp nhằm
thực hiện lời thề của hắn khi
được lênh đuổi bắt vua Trần rằng:
“Ngươi chạy lên trời ta theo lên trời,
ngươi chạy xuống đất ta theo xuống
đất, ngươi trốn lên núi ta theo lên núi,
ngươi lặn xuống nước ta theo xuống
nước", cho nên Thái Thượng Hoàng Trần Thánh
Tông và Trần Nhân Tông phải xuống thuyền vào Thanh Hóa.
Ô Mã Nhi mang vài chục thuyền và ít lương đuổi
gấp theo, nhưng nghe tin có Lê Phụ Trần và
[Trần Quốc Toản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_To%E1%BA%A3n) cầm
một đạo thuỷ quân lớn đang phòng ngự
ở Thanh Hoá, liệu thế không đánh nổi đành
quay trở lại. Qua Long Hưng, Ô Mã Nhi tức giận sai
phá lăng [Trần
Thái Tông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng).
Ngày 2/2/1288 giao tranh giữa
Hưng Đạo Vương và Thoát Hoan tại kinh thành
Thăng Long đẩm máu, quyết liệt. Tuy nhiên các tài
liệu sử học về cuộc chiến kinh thành
Thăng Long ngày 2/2/1288 không đồng nhất.
[Khâm định Việt Sử Thông Giám
Cương Mục](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%A2m_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Vi%E1%BB%87t_S%E1%BB%AD_Th%C3%B4ng_gi%C3%A1m_C%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BB%A5c), [Việt Sử Tiêu Án](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87t_S%E1%BB%AD_ti%C3%AAu_%C3%A1n&action=edit&redlink=1) và [Việt Nam Sử Lược](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_s%E1%BB%AD_l%C6%B0%E1%BB%A3c)
chỉ ghi lại Thoát Hoan vây đánh nhưng không hạ
được thành; [Đại Việt Sử ký Toàn Thư](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_S%E1%BB%AD_k%C3%BD_To%C3%A0n_th%C6%B0)
không chép trận Thăng Long. Một số sách sử
Việt Nam sau này cho rằng quân Trần bỏ thành rút lui.
Quân Nguyên lọt được vào kinh thành, nhưng sau
đó đụng độ kịch liệt với quân
Trần. Sau vài lần giao chiến, cuối cùng quân Nguyên
phải rút lui, trước khi rút đã đốt phá cung
điện và phố xá.
Trong khi đó Ô Mã Nhi và Phàn
Tiếp vốn được giao chỉ huy thủy quân
mở đường cho đoàn thuyền chở
lương thực của Trương Văn Hổ, Phí
Củng Thìn theo sau. Sau khi đánh lui được quân
Trần Gia, Ô Mã Nhi cho rằng thế quân Đại
Việt yếu không đáng lo, bèn tiến sâu vào nội
địa để bắt tay với Thoát Hoan truy
đuổi vua Trần. Tướng
[Trần
Khánh Dư](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Kh%C3%A1nh_D%C6%B0) được giao trấn giữ
đường biển nhưng để quân Nguyên đi
qua, bị thái thượng hoàng Trần Thánh Tông sai sứ
hỏi tội. Khánh Dư xin khất vài ngày để chuộc
tội.
Đầu năm 1288, đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ kéo đến Vân Đồn, bị quân Trần Khánh Dư tập kích. Không có quân chủ lực bảo vệ, quân của Trương Vân Hổ mau chóng bị tiêu diệt. Văn Hổ cố gắng kéo vào đất liền nhưng đến Lục Thuỷ thì thuyền quân Trần Khánh Dư đổ ra đánh càng đông. Trương Vân Hổ đại bại, đổ hết thóc xuống biển vì không muốn lọt vào tay quân Trần, rồi bỏ chạy về Quỳnh Châu. Thuyền lương của Phí Củng Thìn kéo theo sau, mới đến Huệ Châu bị gặp bão, trôi giạt tới Quỳnh Châu. Đoàn thuyền lương do Từ Khánh chỉ huy thì đi lạc tới Chiêm Thành rồi quay trở lại Quảng Đông. Như vậy, các thuyền lương của quân Nguyên bị mất sạch không còn một hạt thóc.
Đây chính điểm mấu chốt mà quân Đại Việt đánh bại quân Nguyên-Mông lần thứ ba, lương thực bị mất sạch, Thoát Hoan sai Ô Mã Nhi đi tìm thuyền quân lương lại bị phục kích nhưng chẳng tìm ra lương thực, Thoát Hoan rơi vào tình trạng lúng túng binh lính thiếu ăn, trong lúc đó quân Đại Việt bắt đầu phản công mạnh mẽ và kiểm soát vùng Hải Dương và Hải Phòng ngầm ý đẩy Thoát Hoan vào nguy cơ bị cắt đường rút về Vạn Kiếp. Trước tình hình như vậy, Thoát Hoan phải nhanh chóng rút quân khỏi Thăng Long quay về Vạn Kiếp
Tại Vạn Kiếp, quân Nguyên cố thủ trong các thành gỗ nhưng thường xuyên bị quân Đại Việt tập kích vào ban đêm. Tình hình thiếu lương thực càng ngày càng trầm trọng. Thoát Hoan quyết định rút quân khỏi Đại Việt. Lúc đó là vào khoảng cuối tháng 3 năm 1288, tức là chỉ 3 tháng sau khi tiến quân vào Đại Việt. Quân Nguyên chia làm 2 tuyến rút quân, một tuyến của thủy quân do Ô Mã Nhi và Phàn Tiếp chỉ huy. Một tuyến của bộ binh do Thoát Hoan chỉ huy.
Kế hoạch rút lui của
giặc không nằm ngoài dự liệu của
[Trần Hưng Đạo](http://nhungdieunhobe.blogspot.com/2008/04/trn-hng-o.html). Ông đã
bố trí chặn giặc ở vùng biên giới và chuẩn
bị cho một trận quyết chiến lớn trên sông
Bạch Đằng. Từ đấu tháng 3, quân sĩ và
nhân dân đã đẵn gỗ lim, gỗ táu ở rừng
về đẽo nhọn, đóng xuống lòng sông, làm thành
những bãi cọc lớn. Thuỷ quân và bộ binh ta
đã phục sẵn trong các nhánh sông và các khu rừng
rậm ven sông Bạch Đằng, chờ ngày tiêu diệt
địch trên đường rút lui.
Để bảo vệ cho thủy quân rút lui, Thoát Hoan sai Trình Bằng Phi đi hộ tống đoàn thuyền, nhưng bị chặn đánh liên tục phải quay về Vạn Kiếp cùng với quân bộ. Đoàn thuyền của Ô Mã Nhi không có bộ binh bảo vệ đã bị chặn đánh liên tục, mãi tới ngày 8 tháng 4 năm 1288 mới tiến tới Trúc Động để vào sông Giá. Tuy nhiên, quân Đại Việt đã ngăn được quân Nguyên vào sông Giá, khiến Ô Mã Nhi phải tiến vào sông Bạch Đằng. Tại đây, quân Đại Việt bố trí một trận địa cọc ngầm. Một lực lượng lớn bộ binh Đại Việt lại trú tại Tràng Kênh chờ đánh vào sườn phải quân Nguyên khi họ vào sông Bạch Đằng, còn một lực lượng lớn nữa trú tại khu rừng tả ngạn sông sẽ đánh vào sườn trái đối phương. Thủy quân Đại Việt thì ẩn náu trên các sông khác thông với sông Bạch Đằng.
Sáng ngày 9 tháng 4 năm 1288, thủy quân Nguyên tiến vào sông Bạch Đằng, thấy thủy quân Đại Việt liền đuổi đánh, song đụng phải các cọc ngầm và bị mắc kẹt. Quân Đại Việt từ khắp các hướng đổ ra tấn công. Đích thân vua Trần Nhân Tông và Trần Hưng Đạo chỉ huy trận chiến. Quân Đại Việt đã bắn hằng vạn mũi tên vào quân Nguyên. Thủy triều rút xuống làm cho số thuyền bị cọc nhọn cắm kẹt càng tăng. Đến chiều, đại bộ thủy quân của Nguyên-Mông bị tiêu diệt. Tướng Trần là Đỗ Hành bắt được Ô Mã Nhi và Tích Lệ Cơ. Phàn Tiếp bị thương, nhảy xuống nước, bị quân Trần dùng câu liêm móc lên, bắt sống. Quân Nguyên bị chết rất nhiều, hơn 400 chiến thuyền lọt vào tay quân Đại Việt. Gần như toàn bộ thuỷ quân Nguyên bị tiêu diệt.
Còn cánh bộ binh rút lui thì sao?
Ngày 8/4/1288, quân của Thoát Hoan từ Vạn Kiếp rút
về Lạng Sơn. Ngày 11 tháng 4, đội quân Nguyên
tiến tới cửa Nội Bàng (
[thị
trấn Chũ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%E1%BA%A5n_Ch%C5%A9), xã Bình Nội của [Bắc Giang](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Giang)
ngày nay) và lọt vào trận địa phục kích của
quân Đại Việt. Quân Nguyên cố sức chống
cự; Tướng Lưu Thế Anh của quân Nguyên
phải liều chết mở đường máu cho
đại quân thoát khỏi cửa Nội Bàng. Qua được
Nội Bàng, Thoát Hoan nhận được tin báo rằng
phía trước có 30 vạn quân Đại Việt trải
dọc suốt 100 dặm mai phục, đành đổi hướng
rút quân qua Đơn Kỷ về Lộc Châu. Tuy nhiên qua
đường này, quân Nguyên vẫn bị quân Đại
Việt tập kích. Sử sách nhà Nguyên ghi lại: "Lúc
đó quân ta đã thiếu ăn lại mệt vì chiến
đấu, tướng tá nhìn nhau thất sắc"
nhưng vẫn phải "cố xông vào mà đánh" và
"buộc vết thương lại mà đánh". Mãi
đến ngày 19 tháng 4 năm 1288, quân Nguyên mới thoát
khỏi biên giới về đến Tư Minh. **Chiến
thắng Bạch Đằng oanh liệt đã chôn vùi
vĩnh viễn mộng xâm lược của Hốt
Tất Liệt. Hai lần tháo chạy của Thoát Hoan
đã làm cho nguyên soái lừng lẫy Mông Cổ chẳng bao
giờ dám trở lại phương Nam! Giang sơn, xã
tắc từ đây bình yên xây dựng đất
nước một thời cực thịnh của dân
tộc Việt Nam** **Trần Nhân Quyền**

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Server: Apache

Accept-Ranges: bytes

Vary: Accept-Encoding

Content-Encoding: gzip

Connection: close

Content-Type: text/html


text:
Trò chơi Andy và ngôi đền cổ - game Andy va ngoi den co
Andy lần này sẽ khám phá ngôi đền cổ bạn đi cùng và tìm hiểu những bí mật trong ngôi đền cùng Andy nhé.
Dùng chơi game
Bình luận game Andy và ngôi đền cổ
Game Ngôi đền chơi nhiều
- Ngôi đền băng 880.278
- Ngôi đền pha lê 759.530
- Ngôi đền ánh sáng 544.304
- Ngôi đền trong rừng 488.714
- Temple Run 425.332
- Thoát khỏi đền thờ 34.769
- Andy và ngôi đền cổ 20.017
- Ngôi đền khỉ 17.157
- Ngôi đền nước 15.927
- Ngôi đền nước 4 14.845
- Ngôi đền nước 5 13.890
- Ngôi đền nước 2 12.330
- Ngôi đền bí ẩn 8.322
- Ngôi đền nước 3 7.079
Xem thêm game Ngôi đền
Game Game phiêu lưu Chơi Game phiêu lưu hay nhất
- Mario trong ngôi nhà ma 57.165
- Hiệp sĩ xúc xắc 49.852
- Sarbakal phiêu lưu 3 27.558
- Trốn khỏi tù giam 28.696
- Chinh phục Miami 23.242
- Qua cầu 61.717
- Giải cứu abuba 55.866
- Cuộc phiêu lưu của Geoland 5.781
- Phiêu lưu ngược thời gian 11.553
- Lilo & Stitch gom bóng 18.847
- Andy tìm kho báu 17.867
- Rồng Drago phiêu lưu 49.530
- Bò sữa đào tẩu 9.089
- Kẻ mộng du 4 10.658
- Lâu đài quái vật 5.081
- Squeaky phiêu lưu 1.981
- Anh hùng nhí phiêu lưu 7.858
- Cuộc chiến của Yusuke 17.345
- Ngôi trường cũ 18.893
- Cá vàng phiêu lưu 37.518
- Mã số bí mật 3 16.013
- Fio gom tiền vàng 4.893
- Điệp vụ Perry 19.288
- Huyền thoại kiếm sĩ 33.241
- Truyền thuyết Larry 5.101
- Cuộc phiêu lưu của Drake 3 55.310
- Chú chó thông minh 4.162
- Tình bạn Doraemon 140.931
- Giải cứu thỏ con 2.247
- Sarbakal phiêu lưu 7 18.448
Bộ sưu tập game hot
- Bắt chữ
- Xếp kẹo ngọt
- Hoa quả nổi giận
- Bắn cá ăn xu
- Ai là triệu phú
- Đố vui dân gian
- Hành trình ốc sên
- Songoku
- Đua siêu xe
- Thủy thủ Mặt Trăng
- Bom IT
- WinX
- Cuộc chiến xuyên thế kỷ
- Đại chiến sao Anime
- Angry Birds
- Chém hoa quả
- Đào vàng
- Bắn gà
- Kim cương
- Mèo Oggy
- Chú khỉ buồn
- Pikachu
- Mario
- Tom & Jerry
- Bạch Tuyết đi Spa
- Lines 98
- Bắn bi
- Xì Trum thám hiểm
- Sút phạt
- Kungfu chạy nhảy
- Gumball nhảy cầu
- Đoán cầu thủ
- Thi đấu bi a
- Cậu bé bút chì
- Kẻ trộm vàng
- Beach Head
- Spongebob
- Điệp vụ Perry
- Người hùng Hobbit
- Thời trang Bạch Tuyết 2
- Thành phố mua sắm
- Làm bánh Pizza

markdown:
## Trò chơi
**Andy và ngôi đền cổ** - game Andy va ngoi den co
|
|
## Đánh giá
Trung bình:
4,2
673
![]()
Game
Được cập nhật ngày 05/12/2009.
Andy lần này sẽ khám phá ngôi đền cổ bạn đi cùng và tìm hiểu những bí mật trong ngôi đền cùng Andy nhé.
Dùng
chơi game
## Bình luận game
**Andy và ngôi đền cổ**
###
[
Game Ngôi đền chơi nhiều
]
-
Ngôi đền băng 880.278
-
Ngôi đền pha lê 759.530
-
Ngôi đền ánh sáng 544.304
-
Ngôi đền trong rừng 488.714
-
Temple Run 425.332
-
Thoát khỏi đền thờ 34.769
-
Andy và ngôi đền cổ 20.017
-
Ngôi đền khỉ 17.157
-
Ngôi đền nước 15.927
-
Ngôi đền nước 4 14.845
-
Ngôi đền nước 5 13.890
-
Ngôi đền nước 2 12.330
-
Ngôi đền bí ẩn 8.322
-
Ngôi đền nước 3 7.079
Xem thêm game
[Ngôi đền](/timkiem?q=Ng%C3%B4i+%C4%91%E1%BB%81n)
###
[Game](/)
[
Game phiêu lưu
](/phieu-luu/games)
[
Chơi Game phiêu lưu hay nhất
](/gamehay/phieu-luu)
-
Mario trong ngôi nhà ma 57.165
-
Hiệp sĩ xúc xắc 49.852
-
Sarbakal phiêu lưu 3 27.558
-
Trốn khỏi tù giam 28.696
-
Chinh phục Miami 23.242
-
Qua cầu 61.717
-
Giải cứu abuba 55.866
-
Cuộc phiêu lưu của Geoland 5.781
-
Phiêu lưu ngược thời gian 11.553
-
Lilo & Stitch gom bóng 18.847
-
Andy tìm kho báu 17.867
-
Rồng Drago phiêu lưu 49.530
-
Bò sữa đào tẩu 9.089
-
Kẻ mộng du 4 10.658
-
Lâu đài quái vật 5.081
-
Squeaky phiêu lưu 1.981
-
Anh hùng nhí phiêu lưu 7.858
-
Cuộc chiến của Yusuke 17.345
-
Ngôi trường cũ 18.893
-
Cá vàng phiêu lưu 37.518
-
Mã số bí mật 3 16.013
-
Fio gom tiền vàng 4.893
-
Điệp vụ Perry 19.288
-
Huyền thoại kiếm sĩ 33.241
-
Truyền thuyết Larry 5.101
-
Cuộc phiêu lưu của Drake 3 55.310
-
Chú chó thông minh 4.162
-
Tình bạn Doraemon 140.931
-
Giải cứu thỏ con 2.247
-
Sarbakal phiêu lưu 7 18.448
[Xem thêm...](/phieu-luu/games)
[Bộ sưu tập game hot](/game-hot.htm)
-
Bắt chữ
-
Xếp kẹo ngọt
-
Hoa quả nổi giận
-
Bắn cá ăn xu
-
Ai là triệu phú
-
Đố vui dân gian
-
Hành trình ốc sên
-
Songoku
-
Đua siêu xe
-
Thủy thủ Mặt Trăng
-
Bom IT
-
WinX
-
Cuộc chiến xuyên thế kỷ
-
Đại chiến sao Anime
-
Angry Birds
-
Chém hoa quả
-
Đào vàng
-
Bắn gà
-
Kim cương
-
Mèo Oggy
-
Chú khỉ buồn
-
Pikachu
-
Mario
-
Tom & Jerry
-
Bạch Tuyết đi Spa
-
Lines 98
-
Bắn bi
-
Xì Trum thám hiểm
-
Sút phạt
-
Kungfu chạy nhảy
-
Gumball nhảy cầu
-
Đoán cầu thủ
-
Thi đấu bi a
-
Cậu bé bút chì
-
Kẻ trộm vàng
-
Beach Head
-
Spongebob
-
Điệp vụ Perry
-
Người hùng Hobbit
-
Thời trang Bạch Tuyết 2
-
Thành phố mua sắm
-
Làm bánh Pizza
[Xem thêm...](/game-hot.htm)

Cache-Control: private, max-age=2110

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
Tìm kiếm
Hình ảnh
Bản đồ
YouTube
Tin tức
Gmail
Drive
Lịch
Thêm
»
Đăng nhập
Cảm ơn bạn đã sử dụng Giải Đáp. Giải Đáp hiện là dịch vụ chỉ đọc và vào ngày 30 tháng 4 năm 2015, Giải Đáp sẽ ngừng hoạt động và tất cả nội dung đều bị xóa. Đọc phần Câu hỏi thường gặp để biết thêm thông tin.
Giải Đáp
Trang chủ
›
Kích hoạt sim beeline như thế nào?
Nhãn hàng đầu
Khoa học và Giáo dục (39715)
39715 câu hỏi
988 người đăng ký
Đời sống (35890)
35890 câu hỏi
541 người đăng ký
Máy tính và Internet (31142)
31142 câu hỏi
1296 người đăng ký
Y tế & Sức khỏe (15862)
15862 câu hỏi
617 người đăng ký
Giao lưu với Giải Đáp (15202)
15202 câu hỏi
645 người đăng ký
Trò chơi (13500)
13500 câu hỏi
402 người đăng ký
Văn hóa xã hội (4999)
4999 câu hỏi
296 người đăng ký
Giải trí & Sở thích (4633)
4633 câu hỏi
330 người đăng ký
Kinh doanh & Tài chính (4423)
4423 câu hỏi
404 người đăng ký
Điện tử gia dụng (4291)
4291 câu hỏi
300 người đăng ký
Các mối quan hệ (3039)
3039 câu hỏi
391 người đăng ký
Sản phẩm của Google (2595)
2595 câu hỏi
243 người đăng ký
Đẹp & Phong cách (2102)
2102 câu hỏi
242 người đăng ký
Thể thao (1145)
1145 câu hỏi
155 người đăng ký
Địa điểm (1046)
1046 câu hỏi
177 người đăng ký
Xem tất cả
Search User
01/04/2010
Kích hoạt sim beeline như thế nào?
Điện thoại di động
18894 câu hỏi
531 người đăng ký
Phần cứng máy tính
1514 câu hỏi
17 người đăng ký
Câu trả lời (3)
Sắp xếp theo:
Phiếu bình chọn
|
Thời gian
Đăng câu trả lời đã bị tắt.
Thêm
Hộp tìm kiếm không thể để trống
Không thể tải trang web
Tìm kiếm trên web của Google
Tìm kiếm hình ảnh của Google
Chọn video từ YouTube
Tìm kiếm
Nhập URL
Nhập tìm kiếm của bạn vào hộp để tìm các liên kết web.
Nhập tìm kiếm của bạn vào hộp để tìm hình ảnh.
Nhập tìm kiếm của bạn vào hộp để tìm video.
Hộp tìm kiếm không thể để trống
Dán url vào hộp dưới đây:
Không thể tải trang web
Tìm kiếm trên YouTube
Thêm liên kết video
Đã xảy ra lỗi trong khi tải câu trả lời. Vui lòng thử lại.
Tải thêm
Một số câu trả lời đã được xóa khỏi chế độ xem của bạn
Số phiếu bầu
0
Số lượt xem
13218
Số lượt theo dõi
3
x
©2015 Google
-
Điều khoản
-
Chính sách nội dung
-
Bảo mật

WARC-Truncated: length

P3P: CP="This is not a P3P policy! See http://www.google.com/support/accounts/bin/answer.py?hl=en&answer=151657 for more info."

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Cache-Control: private, max-age=0

X-Content-Type-Options: nosniff

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Server: GSE


text:
Giới thiệu
Chắc hẳn trong cộng đồng người chơi game Việt Nam đã quá quen thuộc với những game PC đỉnh cao xuất xứ từ châu Âu, không ít game thủ đã bị choáng ngợp trước vô số game online đến từ Trung Quốc. Từ trước, cũng đã có một số game thuần Việt ra đời với bản sắc khá riêng, tuy nhiên, lượng người chơi thì không hề đông, chắc hẳn chúng ta đều tự đặt trong đầu câu hỏi : “Đâu là chỗ đứng cho game Việt ?”
Game Khí phách Anh hùng ra đời như một câu trả lời cho câu hỏi mà cộng đồng những người yêu game Việt đã tìm kiếm bao lâu nay.
Không muốn với cao tới những dòng game PC nặng nề,Khí phách Anh hùng lại chọn cho mình một vị trí là Game mobile
Thiên địa hỗn độn
Ngũ hành sinh khắc
Ngũ đế giao tranh”
Thuở Khai Thiên Lập Địa mô tả thế giới khi trời đất còn hỗn mang, thần vốn vô sinh vô tử, bất diệt bất vong và cô tịch vĩnh hằng… Thưở hồng hoang mờ mịt, thần hoá giải toàn thân, sinh ra nhật nguyệt tinh tú, chư thần và sinh linh vạn vật… Vật chất trong thế giới do Bàn Cổ Thần tạo ra được cấu tạo bởi 5 nguyên tố Thần Công: Kim, Thủy, Mộc, Hỏa, Thổ, mỗi nguyên tố do một vị thần cai quản gọi là Ngũ Thần. Ngũ Thần thấy sinh linh dưới trần gian khổ cực liền trao cho con người sức mạnh của 5 nguyên tố.Mỗi con người được tặng cho một sức mạnh để trở thành các hệ phái: Kiếm sĩ thuộc mệnh Kim, Cung thủ thuộc hệ Mộc, Pháp sư thuộc hệ Thủy, Chiến binh thuộc hệ Hỏa, Đấu sĩ thuộc hệ thổ.” Đứng đầu mỗi hệ phái là một người có sức mạnh vượt bậc: Kim Đế đứng đầu Kiếm Sĩ, Mộc Đế đứng đầu Cung Thủ, Thủy Đế đứng đầu Pháp Sư, Hỏa Đế đứng đầu Chiến Binh, Thổ Đế đứng đầu Đấu Sĩ
Thiên hạ xuất hiện lời đồn về dòng hắc khí hung ác ngàn năm đã hồi sinh Đạo quân Âm binh tập hợp hàng ngàn loài ma thú. Quái vật, ma quỷ, thú thành tinh đột nhiên từ vực sâu bí ẩn tràn lên đánh phá khắp nơi. Nguy hiểm hơn nữa là không biết kẻ nào đã thêu dệt ra câu chuyện về cơ hội sở hữu sức mạnh của THÁNH KIẾM,kẻ nào sở hữu sức mạnh này sẽ thuần thục cả 5 nguyên tố,sức mạnh vô biên, bá chủ thiên hạ.Ngũ Đế tuy sở hữu sức mạnh hơn người nhưng cũng nuôi hy vọng sở hữu sức mạnh thần bí kia, thi nhau bành trướng lực lượng, giao chiến khắp nơi. Thiên hạ trở nên đại loạn, tiếng than khóc khắp nơi. Thời kì loạn lạc bắt đầu …
Game cũng khá nhẹ chỉ có tầm 400Kb, giống như tính cách con người VN vậy . Tuy vậy, đồ họa của game phải nói là vô cùng ấn tượng so với dung lượng của nó.
Game có phong cách thiết kế khá dễ nhìn, dễ chơi, phù hợp với thẩm mĩ của game thủ Việt
Tuy có dung lượng nhẹ nhưng game lại có đầy đủ các yếu tố của một game tương tác MMORPG như hệ phái, ngũ hành, ép đồ, hệ thống PK, bang hội.
Hệ thống ngũ hành trong game
Đánh quái làm nhiệm vụ
Càng đông càng vui
Hệ thống nhân vật
Trò chơi được viết trên nền Java MIDP 2.0, có thể chạy được hầu hết các loại điện thoại di động hiện nay, và vì là game nhập vai, nên trò chơi đòi hỏi bạn phải có kết nối GPRS, hoặc 3G, hoặc Wifi, để có thể cùng tham gia với bạn bè của mình. Ngoài ra yêu cầu cấu hình điện thoại cũng không hề cao.
Bài viết liên quan:
Nhiều bạn tìm thấy trang này khi tìm kiếm bằng những từ khóa sau:
- giới thiêu nhiêm vu trong khi phác anh hung
- yhs-fullyhosted_003
- Khjpachanhhung
- gioi thieu game khi phach anh hung
- khi phanch anh hung
- kiem phac a hung
- gioi thieu game khi phap anh hung
- guoi theu khi phanh anh hung
- gioi thieu khi phach anh hung 3d
- gioi thieu ve game khi phac anh hung
- khi phach anh hung gioi thiêu
- cach tao linh thu trong khi phach anh hung
- khi phach anh hung nhan qua tan thu
- danh gia cac phai trong khi phach anh hung
- khiphachanhhung2014
- khiphach anh hung pro
- khiphachanhhung com
- gioi thieu linh thu trong khi phach anh hung
- game khi phach anh hung
- Cach khoa do hoang my game khi phach anh hung

markdown:
[Giới thiệu](http://khiphachanhhung.net/gioi-thieu/)
Chắc hẳn trong cộng đồng người chơi game Việt Nam đã quá quen thuộc với những game PC đỉnh cao xuất xứ từ châu Âu, không ít game thủ đã bị choáng ngợp trước vô số game online đến từ Trung Quốc. Từ trước, cũng đã có một số game thuần Việt ra đời với bản sắc khá riêng, tuy nhiên, lượng người chơi thì không hề đông, chắc hẳn chúng ta đều tự đặt trong đầu câu hỏi : “Đâu là chỗ đứng cho game Việt ?”
Game Khí phách Anh hùng ra đời như một câu trả lời cho câu hỏi mà cộng đồng những người yêu game Việt đã tìm kiếm bao lâu nay.
Không muốn với cao tới những dòng game PC nặng nề,Khí phách Anh hùng lại chọn cho mình một vị trí là
**Game mobile **
Thiên địa hỗn độn
Ngũ hành sinh khắc
Ngũ đế giao tranh”
Thuở Khai Thiên Lập Địa mô tả thế giới khi trời đất còn hỗn mang, thần vốn vô sinh vô tử, bất diệt bất vong và cô tịch vĩnh hằng… Thưở hồng hoang mờ mịt, thần hoá giải toàn thân, sinh ra nhật nguyệt tinh tú, chư thần và sinh linh vạn vật… Vật chất trong thế giới do Bàn Cổ Thần tạo ra được cấu tạo bởi 5 nguyên tố Thần Công: Kim, Thủy, Mộc, Hỏa, Thổ, mỗi nguyên tố do một vị thần cai quản gọi là Ngũ Thần. Ngũ Thần thấy sinh linh dưới trần gian khổ cực liền trao cho con người sức mạnh của 5 nguyên tố.Mỗi con người được tặng cho một sức mạnh để trở thành các hệ phái: Kiếm sĩ thuộc mệnh Kim, Cung thủ thuộc hệ Mộc, Pháp sư thuộc hệ Thủy, Chiến binh thuộc hệ Hỏa, Đấu sĩ thuộc hệ thổ.” Đứng đầu mỗi hệ phái là một người có sức mạnh vượt bậc: Kim Đế đứng đầu Kiếm Sĩ, Mộc Đế đứng đầu Cung Thủ, Thủy Đế đứng đầu Pháp Sư, Hỏa Đế đứng đầu Chiến Binh, Thổ Đế đứng đầu Đấu Sĩ
Thiên hạ xuất hiện lời đồn về dòng hắc khí hung ác ngàn năm đã hồi sinh Đạo quân Âm binh tập hợp hàng ngàn loài ma thú. Quái vật, ma quỷ, thú thành tinh đột nhiên từ vực sâu bí ẩn tràn lên đánh phá khắp nơi. Nguy hiểm hơn nữa là không biết kẻ nào đã thêu dệt ra câu chuyện về cơ hội sở hữu sức mạnh của THÁNH KIẾM,kẻ nào sở hữu sức mạnh này sẽ thuần thục cả 5 nguyên tố,sức mạnh vô biên, bá chủ thiên hạ.Ngũ Đế tuy sở hữu sức mạnh hơn người nhưng cũng nuôi hy vọng sở hữu sức mạnh thần bí kia, thi nhau bành trướng lực lượng, giao chiến khắp nơi. Thiên hạ trở nên đại loạn, tiếng than khóc khắp nơi. Thời kì loạn lạc bắt đầu …
Game cũng khá nhẹ chỉ có tầm 400Kb, giống như tính cách con người VN vậy
. Tuy vậy, đồ họa của game phải nói là vô cùng ấn tượng so với dung lượng của nó.
Game có phong cách thiết kế khá dễ nhìn, dễ chơi, phù hợp với thẩm mĩ của game thủ Việt
Tuy có dung lượng nhẹ nhưng game lại có đầy đủ các yếu tố của một
**game tương tác MMORPG **như hệ phái, ngũ hành, ép đồ, hệ thống PK, bang hội.
Hệ thống ngũ hành trong game
![ ](http://i767.photobucket.com/albums/xx313/Vspin/NQSHnguhanh.jpg)
![ ](http://i767.photobucket.com/albums/xx313/Vspin/Nqsh2.png)
Đánh quái làm nhiệm vụ
![ ](http://i767.photobucket.com/albums/xx313/Vspin/1.png)
Càng đông càng vui
![ ](http://i767.photobucket.com/albums/xx313/Vspin/bando-2.png)
Hệ thống nhân vật
Trò chơi được viết trên nền
** Java MIDP 2.0**, có thể chạy được hầu hết các loại điện thoại di động hiện nay, và vì là game nhập vai, nên trò chơi đòi hỏi bạn phải có kết nối GPRS, hoặc 3G, hoặc Wifi, để có thể cùng tham gia với bạn bè của mình. Ngoài ra yêu cầu cấu hình điện thoại cũng không hề cao. **Bài viết liên quan:**
#### Nhiều bạn tìm thấy trang này khi tìm kiếm bằng những từ khóa sau:
[giới thiêu nhiêm vu trong khi phác anh hung](http://khiphachanhhung.net/gioi-thieu/) [yhs-fullyhosted_003](http://khiphachanhhung.net/gioi-thieu/) [Khjpachanhhung](http://khiphachanhhung.net/gioi-thieu/) [gioi thieu game khi phach anh hung](http://khiphachanhhung.net/gioi-thieu/) [khi phanch anh hung](http://khiphachanhhung.net/gioi-thieu/) [kiem phac a hung](http://khiphachanhhung.net/gioi-thieu/) [gioi thieu game khi phap anh hung](http://khiphachanhhung.net/gioi-thieu/) [guoi theu khi phanh anh hung](http://khiphachanhhung.net/gioi-thieu/) [gioi thieu khi phach anh hung 3d](http://khiphachanhhung.net/gioi-thieu/) [gioi thieu ve game khi phac anh hung](http://khiphachanhhung.net/gioi-thieu/) [khi phach anh hung gioi thiêu](http://khiphachanhhung.net/gioi-thieu/) [cach tao linh thu trong khi phach anh hung](http://khiphachanhhung.net/gioi-thieu/) [khi phach anh hung nhan qua tan thu](http://khiphachanhhung.net/gioi-thieu/) [danh gia cac phai trong khi phach anh hung](http://khiphachanhhung.net/gioi-thieu/) [khiphachanhhung2014](http://khiphachanhhung.net/gioi-thieu/) [khiphach anh hung pro](http://khiphachanhhung.net/gioi-thieu/) [khiphachanhhung com](http://khiphachanhhung.net/gioi-thieu/) [gioi thieu linh thu trong khi phach anh hung](http://khiphachanhhung.net/gioi-thieu/) [game khi phach anh hung](http://khiphachanhhung.net/gioi-thieu/) [Cach khoa do hoang my game khi phach anh hung](http://khiphachanhhung.net/gioi-thieu/)

Server: Apache/2.2.24 (Unix) mod_ssl/2.2.24 OpenSSL/0.9.8e-fips-rhel5 mod_auth_passthrough/2.1 mod_bwlimited/1.4 mod_fcgid/2.3.6

X-Mobilized-By: WordPress Mobile Pack 1.2.5

Set-Cookie: wpmp_switcher=desktop; expires=Sat, 26-Mar-2016 12:43:29 GMT; path=/