markdown:
Đ ạ i V i ệ t S ử K ý B ả n K ỷ T h ự c L ụ c
Quyển XIII
[1a]
K ỷ N h à L ê
Thánh Tông Thuần Hoàng Đế (hạ)
Quý Tỵ, Hồng Đức năm thứ 4 [1473], (Minh Thành Hóa năm thứ 9). Mùa xuân, tháng giêng, vua thân hành cày tịch điền và đốc suất các quan cày.
Cử hành lễ Giao.
Cấm tửu sắc. Ra sắc chỉ cho quan viên và trăm họ rằng:
"Kể từ nay, trong nhà không làm cỗ thết khách thì không được chè chén, người vợ không phạm tội thì không được ruồng bỏ. Kẻ nào dám rượu chè bừa bãi, gia đạo không nghiêm, kẻ nào không có mối lái mà dám vụng trộm tư thông thì phải trị tội".
Tháng 2, vua ngự về Tây Kinh bái yết lăng miếu.
Vua đi thuyền nhẹ, ngược dòng sông Lỗi
bái yết Nguyên miếu ở thành Tây Đô. Sau đó, đến từ
đường Thuần Mậu ở bên bờ sông (Từ đường này [1b] ở hương ấp của cha sinh ra thánh mẫu hoàng
thái hậu Ngô thị và mẹ là Đinh thị) 1930
Ngày 20, có việc ở tẩm lăng, sai Công bộ thượng thư Phạm Du đến tế ở miếu Hoằng Hựu. Đến tối, trời mưa gió to.
Tháng 3, hạn hán, cầu đảo ở Thái miếu và sai quan đi cầu đảo khắp các thần, hai ngày thì mưa.
Mùa hạ, tháng 4, ngày mồng 3, mưa to.
Ra sắc chỉ cho các nha môn: Các bản tâu thì dùng giấy trúc.
Định chế độ lương bổng cho các quan trị nhậm trong ngoài. Định lệ tiền lương cho các quan giản
nhậm, thái giản
, các chức nhàn tản, thái nhàn tản 1932
Vua dụ bọn thái bảo Kiến Dương bá Lê Cảnh Huy rằng:
"Một thước núi, một tấc sông của ta, lẽ nào lại nên vứt bỏ? Ngươi phải kiên quyết tranh biện, chớ cho họ lấn dần. Nếu họ không nghe, còn có thể sai sứ sang phương Bắc trình bày rõ điều ngay lẽ gian. Nếu ngươi dám đem một thước một tấc đất của Thái tổ làm mồi cho giặc, thì tội phải tru di"
[2a] Tháng 5, cấm tự tiện sai phái vệ binh, bỏ việc canh phòng túc trực.
Sắc cho Lễ bộ yết bảng cho trăm quan và các quân nhân rằng: Kể từ nay, nếu không phải là bậc túc nho danh vọng, tuổi cao đức lớn thì không được gọi bừa là "tiên sinh".
Tháng 6, thần tỷ
làm xong, xuống chiếu ban ơn cho các quan và trăm họ, mỗi người một tư. 1934
Thi giáo chức. Phép thi: Kỳ thứ nhất, Tứ thư mỗi sách một đề: ngũ Kinh mỗi kinh một đề. Kỳ thứ hai, một đề phú, thể Lý Bạch. Kỳ thứ ba, chế, chiếu, biểu, mỗi thể loại một đề.
Định phạm vi cai quản của cai đạo giám sát ngự sử thuộc ngự sử đài: Như Thanh Hóa, Nghệ An
đạo giám sát ngự sử thì kiêm coi các ty của vể Cẩm y: Lực Sĩ, Canh Ban, Xá Nhân; ty Ngũ thành binh
mã, ty nghi vệ, Cảm y vệ phó trung quân phủ, và quân dân ba ty các xứ [2b] Thanh hóa, Nghệ An, Hải
Dương, Yên Bang đạo giám sát ngự sử kiêm coi ty Thần tỷ, vệ Tráng sĩ, vệ Kim ngô, phó quân Thần sách
tứ vệ. Đông quân phủ, quân dân ba ty cá xứ Hải Dương, yên Bang, Sơn Nam, Thuận Hóa, Quảng Nam
đạo giám ngự sử kiêm coi sáu vệ ty Điện triều, Nam quân phủ, quân dân ba ty cá xứ Sơn Nam, Thuận
Hóa, Quảng Nam. Tam Giang Hưng Hóa đạo giám sát ngự sử kiêm coi bốn vệ Hiệu lực, bốn vệ Thần
tượng, bốn vệ Mã nhà, Tây quân phủ, quân dân ba ty các xứ Tam Giang, Hưng Hóa. Kinh Bắc, Lạng Sơn
đạo giám sát ngự sử kiêm coi giám Thượng Y và Ngự Dụng, các thợ của Công Bộ, cục Tuyên đạt, cục
Ứng sự; các sở, ty Đồn điền, Tàm tang, Tinh mễ, Chủng thái
, Điền mục, Bắc quân phủ, quân dân ba ty
các xứ Kinh Bắc, Lạng Sơn. 1935
[3a] Thái Nguyên, Tuyên Quang đạo Giám sát ngự sử kiêm coi Tuyên đạt trù, cục Thị vệ, quân Phụng trực, quân dân ba ty các xứ Thái Nguyên, Tuyên Quang.
Hiệu định chức trách của hiến ty. hiến sát sứ Hiến sát phó chuyên giữ các chức vụ tâu bày, xét hỏi, tâu hặc khám xét, xét kiện, hội đồng, đối chiếu, soát lại, xét công tội, đi tuần hành... cả thảy là 32 điều.
Mùa thu, tháng 7, thi y, đề gồm 4 môn.
Tháng9, mưa to. Trước đó, cuối mùa xuân suốt ba tuần không có mưa, mùa hạ ít mưa. Đến đây mưa như trút, suốt đêm đến sáng chưa tạnh.
Ra sắc chỉ cho các nha môn trong ngoài rằng: Mọi bản tâu về việc công, quan phụ trách phải xét kỹ sự việc nguyên do, tự mình khởi thảo, rồi giao cho viên lại giữ việc đó chép lại, xong rồi kiểm soát lại để thi hành.
[3b] Ra sắc chỉ rằng, những sách trong sổ của Hình bộ thì màu vàng, độ dài y theo sổ.
Định những điều không hợp cách của bản tâu, như: dòng chữ lên xuống, có vết bẩn... Đó là theo lời tâu của Hàn lâm viện thị độc kiêm Đông các đại học sĩ Thân Nhân Trung.
Mùa đông, tháng 11, hiệu định lệnh riêng về việc đánh Sơn Man
gồm 10 điều. 1936
Ra sắc chỉ rằng, kể từ nay, các quan văn vào chầu không được nhổ cốt trầu, ném bã trầu ở cửa và sân Đan Trì.
Tháng 12, đi đánh Sơn Man.
Giáp Ngọ, [Hồng Đức] năm thứ 5 [1474], (Minh Thành Hóa năm thứ 10). Sắc dụ quan lại phủ, châu, huyện, các xứ thừa tuyên trong cả nước rằng:
"Đặt luật để trừ kẻ gian, sao dung được bọn coi thường pháp luật; đặt quan để dẹp mối kiện, lại gây ra cái tệ bán quan mua tước. Nếu không cấm triệt cho nghiêm thì sao chấm dứt được nạn tranh đoạt rắc rối. [4a] Từ nay về sau, việc thừa nhận ruộng đất nếu đã quá hạn rồi mà làm đơn gian trá, ghi năm tháng còn trong hạn và chưa được hầu xét vào đơn, cùng là trước đã xét là gian trá, tuy có lời cung,
cũng đều cho là phế bỏ cả, không được xét hỏi nữa. Quan phụ trách dám nhận đơn và xét hỏi, Hiến ty hặc tâu, thì xử tội lưu".
Gia phong Trần Phong làm Thiếu bảo ngự sử đài đô ngự sử. Vua dụ rằng:
"Ngươi trước kia làm Kinh diên, quen thói mưu ngầm với Nguyễn Khốn, thực là điều hổ thẹn. Nay ngươi làm Ngự sử, gãy lưng chụm cẳng với Nhân Chính, cũng đáng là sỉ nhục. Ngươi sao không gột rửa cái thói xấu đi, để nhận lấy công lao khi về già?".
Mùa hạ, tháng 4, ngày 22, ra sắc chỉ rằng:
Tù nhân bị tội lưu, ở châu gần thì sung làm quân vệ Thăng Hoa, ở châu ngoài thì sung làm quân vệ Tư Nghĩa, ở châu xa thì sung làm quân vệ Hoài Nhân, những kẻ được tha tội chết cũng sung làm [4b] làm quân vệ Hoài Nhân.
Tháng 5, ngày 15, định lệnh mua giấy làm sổ. Ra sắc chỉ rằng:
Về việc làm sổ hộ tịch và ruộng đất, quan làm sổ có thể chia xã lớn, xã nhỏ, cho nhân phu chịu sai dịch, mỗi người đóng 3 tiền mua giấy bút, trình quan thừa ty đối chiếu soát lại.
Tháng 6, ngày 16, ra sắc chỉ rằng: Học sinh ba xá
ở tản mát, thì quan phụ trách trừng trị kẻ
phạm lỗi, kẻ nào phạm nhiều lần thì tâu lên để bắt sung quân. 1937
Định lệnh khuyến khích trung nghĩa:
Trung thần nghĩa sĩ như Lê Phụ Trần, (Trần) Khát Chân triều trước, Đào Biểu
triều này, quan
phụ trách và quan phủ huyện tìm lấy một người cháu nội, hay cháu gọi bằng chú bác của các vị đó, xét
thực tâu lên sẽ trao cho một chức nhàn tản. Nếu không có cháu thì mới cho một người thân thuộc [5a]
được miễn quân dịch và thuế khóa để coi việc thờ cúng. Còn như Phó đô ngự sử Nguyễn Duy Trinh thì
theo lệ chết trận để tỏ khuyến khích. 1938
Tháng 6 nhuận, ngày 16, giết Hà Nghiễm. Vua dụ bọn Thái bảo Kỳ quận công Lê Niệm rằng:
"Hà Nghiễm chết, có ba điều bất hạnh: Phép chưa đáng đã bị giết oan, đó là nỗi bất hạnh của Hà Nghiễm. Vô tâm giết bừa, tự mang tiếng xấu, đó là điều bất hạnh của trẫm. Bấy giờ Lại bộ thượng thư Hoàng Nhân Thiêm, Thị lang Hà Nghiễm, Trần Tuân hay lấy người làm quan nơi xa chuyển bổ về chổ gần gũi, thuận tiện, lấy người ở nơi nước độc chuyển bổ về nơi đất tốt, nên mới sai Vũ Nhân Hòa đem bọn Hoàng Nhân Thiêm, Hà Nghiễm, Trần Tuân đến hỏi. Trẫm bị bệnh cảm rồi quên mất, bọn Nhân Thiêm chưa được hỏi đến mà Hà Nghiễm đã chết, thế là điều bất hạnh".
[5b] Mùa thu, tháng 8, xuống chiếu rằng: Ai tình nguyện đi đánh Sơn Man thì tháng 10 tiến phát.
Tháng 9, ngày 11, ra sắc chỉ rằng: Lại viên các nha môn tự tiện bỏ về nhà thì đồ làm khao đinh sung quân. Quan bản nha tự tiện cho về thì phạt 10 quan tiền.
Lại đi đánh Sơn Man.
Mùa đông, tháng 10, sai sứ sang nhà Minh. Bọn Lê Hoằng Dục, Nguyễn Đôn Phục, Ngô Lôi nộp cống hằng năm; bọn Nghiên Nhân Thọ, Nguyễn Đình Mỹ tâu việc Chiêm Thành tan vỡ quấy nhiễu biên giới.
Sửa đắp bức tường phía tây kinh thành.
Ai Lap tiến cống phương vật.
Năm này lấy Trịnh Công Đán làm Binh bộ thượng thư, Vương Khắc Thuật làm Lại khoa cấp sự trung, Vũ Đức Khang làm Hộ khoa cấp sự trung, Trần Khải làm Hình khoa cấp sự trung.
Ất Mùi, [Hồng Đức] năm thứ 6 (1475), (Minh Thành Hóa năm thứ 11). Mùa xuân, tháng giêng, nhà Minh sai Kim ngô vệ chỉ huy sứ Quách [6a] Cảnh sang đuổi bắt những kẻ chạy trốn. Cảnh đi đường sông Thao đến.
Khi Cảnh về, vua sai Thái phó Kỳ quận công Lê Niệm, Lại bộ thượng thư Hoàng Nhân Thiêm,
Binh bộ thượng thư Đào Tuấn, Hàn lâm viện thị độc kiêm Đông các đại học sĩ Thân Nhân Trung, Đông
các hiệu thư Đỗ Nhuận, Quách Đình Bảo, Hàn lâm viện thị thư Vũ Kiệt và Sử quan tu soạn Ngô Sĩ Liên
làm thơ. Vua viết bài tự để tiễn Cảnh. Bài tự đề là Thiên Nam đông chủ Đạo Am tự
. 1939
Tháng 3, tổ chức thi hội cho các cử nhân trong nước. Bấy giờ, có 3200 người dự thi. Lấy đỗ bọn Cao Quýnh 43 người.
Phép thi khoa ấy: Kỳ thứ nhất, về Tứ thư: Luận Ngữ 3 đề, Mạnh Tử 4 đề, Trung Dung 1 đề, cộng là 8 đề. Người thi tự chọn 4 đề mà làm, [6b] không được thiếu. Về Ngũ kinh, mỗi kinh 3 đề, riêng Xuân Thu 2 đề. Kỳ thứ hai, thơ và phú mỗi loại một bài. Thơ dùng thể Đường luật, phú dùng thể Lý Bạch. Kỳ thứ ba, chiếu, chế, biểu mỗi thể loại một bài. Kỳ thứ tư, sách vấn, đầu đề văn sách hỏi về ý nghĩa dị đồng của kinh, sử và nội dung về thao lược của tướng soái.
Mùa hạ, tháng 5, ngày 11, vua ngự điện Kính Thiên, thân ra đề văn sách, hỏi về đạo vua tôi ngày xưa.
Sai Quang tiến trấn quốc thượng tướng quân phò mã đô úy Đông quân đô đốc phủ tả đô đốc Đoan Vũ bá Trịnh Công Lộ và Lại bộ thượng thư Hoàng Nhân Thiêm làm đề điệu; Thái tử thiếu bảo Ngự sử đài đô ngự sử Trần Phong và Bình khoa đô cấp sự trung Phí Bá Khang làm giám thí; Hàn lâm viện thị độc kiêm Đông các hiệu thư Đỗ Nhuận, Quách Đình Bảo làm độc quyển. Ban cho ba người: Vũ Tuấn Chiêu, Ông Nghĩa Đạt, Cao Quýnh đỗ tiến sĩ cập cập đệ, bọn Phạm Xán 13 người đỗ tiến sĩ xuất thân, bọn Đỗ Vinh 27 người đỗ đồng tiến sĩ xuất thân.
Ngày 28, ra sắc chỉ rằng: Nếu các xứ có trộm cướp nhóm họp thì các quan phủ, châu, huyện, các xã trưởng, thôn trưởng của nơi đó đều phải trị tội theo như pháp luật.
Mùa thu, tháng 7, nước lũ, vỡ đê sông Tô Lịch ở phường Kim Cổ.
Tháng 8, ngày 28, tổ chức thi cho con cháu các quan viên. Phép thi: 1 bài biểu, 1 đề toán.
Mùa đông, tháng 10, ra sắc chỉ cho các xã làm sổ hộ tịch. Trong một xã, đàn ông, đàn bà cùng họ không được cùng [7b] tên. Nếu người trước đã ghi cùng tên thì phải đổi ngay tên khác. Người mới khai và người cũ không được trùng tên nhau.
Tháng 11, tuyển bổ quân ngũ.
Định lệnh cấm vơ vét xoay tiền. Trong các việc xây dựng sửa chữa, kẻ nào mượn cớ mà vơ vét xoay tiền thì trị tội theo luật xoay tiền.
Định tội các thí quan
: Nếu can việc công thì xử theo luật người có quan chức, nếu can việc tư
thì xử theo luật người không có quan chức. 1940
Ra sắc chỉ cho cả nước sửa đắp những chỗ đê đập và đường sá. Đặt các chức quan Khuyến nông và Hà đê.
Nhà Minh lập hoàng tử Hựu Đường làm Hoàng thái tử.
Ra sắc chỉ rằng: Quan Tổng binh về kinh phải có sắc thư và nội phù, khi xét quả thực không có sai sót gì, mới được theo lệnh. Nếu chỉ có phù không có sắc, hoặc chỉ có sắc không có phù mà dám tự tiện rời bỏ nhiệm sở, [8a] tội nặng thì phải xử tử, tội nhẹ thì phải đi đày.
Lấy Lê Cảnh Huy làm Thái bảo Kiến Dương hầu, Lê Huy Cát làm Diên Hà bá, Chử Phong làm Đề hình giám sát ngự sử.
Bính Thân, [Hồng Đức] năm thứ 7 [1476], (Minh Thành Hóa năm thứ 12). Mùa xuân, tháng 2, vua thân hành ngự đến nhà Thái học, sai các văn thần chia nhau tế ở đông vu và tây vu.
Ngày 16, nguyệt thực toàn phần.
Vua ngự về Lam Kinh.
Ngày 22, vua xuất phát từ Tây Kinh, đi thuyền nhẹ ra cửa Linh Trường
, làm thơ Linh Trường hải
khẩu và bài tự. 1941
Bài tự viết:" Nhìn non ngắm nước là để ngụ cái thú của người thân, bậc trí
. Bên bờ biển, toàn là
dãy núi xanh cao vút, những ngọn núi dựng đứng ở cửa biển, hình dáng lại càng lạ hơn. Cái hang dưới
chân núi, ăn sâu mãi vào trong, thăm thẳm [8b] khôn lường, tương truyền đó là miệng một con rồng.
Bên ngoài miệng rồng lại có tảng đá, có hình thể rất lạ, tương truyền đó là mũi rồng. Ở dưới mũi rồng,
lại có một tảng đá rất tròn, rất đẹp, tương truyền đó là hạt châu dưới hàm con rồng. Đá lớn nhô ra lõm
vào nhiều vẻ, chổ dày chổ thưa, nhiều không kể xiết, tương truyền đó là bộ râu rồng". 1942
Vua bỏ thuyền lên bờ, đi bộ đến đầu núi, bỗngnảy hứng thơ bèn viết 56 chữ
để ghi lại. 1943
Ngày 29, sắc dụ các quan lưu thủ Đông Kinh là bọn Thái bảo Kiến Dương hầu Lê Cảnh Huy, Diên Hà bá Lê Hy Cát và Lại bộ thượng thư Hoàng Nhân Thiêm rằng:
"Ngày mồng 3, tháng 3, đại giá sẽ
từ Lam Kinh về. Ngày hôm đó, phải chia quân ngăn cấm
người đi lại. Ở kinh [9a] thì các tráng sĩ hộ vệ phải giữ đồn điếm cho nghiêm ngặt. Thượng Kinh
là đất
căn bản, nên đặc biệt dụ bọn khanh được biết". 1944
Tháng 3, ngày 16, ra lệnh đại xá gồm 49 điều.
Mùa hạ, tháng 4, hạn hán. Ngày 23, vua cầu đảo Hạo Thiên Thượng Đế là vì từ mùa đông tới mùa hạ ít mưa. Xét bài biểu cầu mưa đại lược viết:
Kẻ không có đức, thần Lê mỗ xin dốc hết lòng chí thành, dâng lời kêu với đức Thái thượng khai thiên chấp phù ngự lịch hàm chân thể đạo hạo thiên chí tôn ngọc hoàng thượng đế bệ hạ: Nay từ mùa đông đến mùa hạ ít mưa, nắng suốt, việc dân vất vả. Người làm thợ, đi buôn không chỗ nương nhờ, kẻ cày ruộng chăn tằm hết bề trông ngóng. Chỉ vì thần không có đức, để đến nỗi trâm họ chịu tai ương. Bọn dân ngu nhớn nhác kêu thương, cơ hồ đến hết phương sinh sống. Vì thế, thần dám đâu không gõ cửa Đế đình để giãi tỏ lòng xót thương, để tâu bày niềm kinh sợ. Cúi xin ngài tha thứ cho tội lỗi, [9b] đổi tai họa thành điềm lành, ban cho mưa móc lớn, thấu khắp đến mọi nơi. Thần kính cẩn xin tâu lời cầu khẫn.
Tháng 6, ngày mồng 7, ban sắc dụ 20 điều.
Ngày mồng 10, ra sắc chỉ rằng: Con trai, con gái của các nữ đinh khiêng kiệu sinh ra, cứ 6 năm một lần duyệt tuyển sung vào, coi đó làm lệ thường.
Lấy Hàn lâm viện thị thư Đào Cử làm Đông các hiệu thư.
Ngày 16, xuống chiếu bắt Cung Vương Khắc Xương, vì Khắc Xương ngầm mưu việc đại nghịch.
(Đến ngày mồng 6, tháng 8, Khắc Xương ốm chết).
Mùa thu, tháng 7, ngày 27, nhà Minh sai chánh sứ Lễ bộ lang trung Nhạc Chương, phó [10a] sứ Hành nhân Trương Đình Cương mang sắc thư sang báo việc lập Hoàng thái tử và ban vóc lụa.
Nghiên Nhân Thọ chết.
Tháng 8, ngày 16, khắc đầu canh năm có nguyệt thực toàn phần.
Mùa đông, tháng 10, ngày 15, sai sứ sang nhà Minh: Bùi Sơn, Vương Khắc Thuật, Chử Phong mừng lập Hoàng thái tử Lê Tiến, Ông Nghĩa Đạt tạ ơn ban vóc lụa. Nguyễn Tế tâu việc địa phương Chiêm Thành.
Đinh Dậu, [Hồng Đức] năm thứ 8 (1477), (Minh Thành Hóa năm thứ 13).
Mùa xuân, tháng 2, ngày mồng 3, ra sắc chỉ cho Lễ bộ yết bảng rằng:
"Kể từ nay, các quan hộ vệ, trừ những ngày hộ vệ túc trực theo thường lệ ra, còn những ngày chịu ân mệnh hay sắc chỉ sai phái và những ngày ra mắt, từ biệt, lạy tạ, đều mặc thường triều phục và [10b] công phục như lệ các quan viên triều tham, không được đội mũ sơn đen và mặc áo thường như trước. Các quan văn võ vào lạy tạ đều dùng công phục, không được dùng thường triều phục như trước".
Tháng nhuận, ra sắc chỉ cho các quan nha môn các vệ phải ký tên vào giấy tờ rồi theo đó mà thi hành.
Xây thành Đại La.
Định thường triều phục.
Ra sắc chỉ cho các quan văn võ trong ngoài cả nước: Kể từ nay, những ngày yết triều, từ biệt hay ra mắt thì mặc áo cổ tròn đúng như kiểu áo của các quan đã ban xuống.
Tháng 3, ngày 16, bọn Hàn lâm viện thừa chỉ kiêm Đông các đại học sĩ Thân Nhân Trung tâu rằng:
Phụng xét quan chế của Hoàng triều, Sùng Văn quán có chức Tư huấn và Điển nghĩa để dạy nho
sinh. Cháu trưởng của các bậc công, hầu, bá, tử, nam; con trưởng của các quan văn võ nhị, tam phẩm;
[11a] con trưởng của các tản quan tam, tứ, ngũ, lục, thất, bát phẩm, nếu ai tuổi trẻ và thông minh ham
học thì cho vào Sùng Văn quán
làm học sinh đọc sách. Lại bộ chọn bổ chức Tư huấn và Điển nghĩa cùng
các văn thần tuổi cao, có học vấn kiêm việc dạy học. Cứ 3 năm, quan lại học làm danh sách tâu lên, đưa
sang Lễ bộ để tổ chức thi. Đề thi là một kỳ ám tả, một bài kinh nghĩa, hai bài về Tứ thi. Ai đỗ thì bổ các
chức quan văn. Nếu tuổi đã lớn mà đần độn, muốn học võ nghệ, thì cho vào học tập ở vệ Cẩm y, mỗi
ngày tới trường đấu võ ở phía tây kinh thành tập luyện các nghề cung tên, thủ tiễn, đánh mộc... Đến
cuối mùa đông, vệ ấy sai quan khảo xét, cứ ba năm một lần, quan phụ trách làm danh sách tâu lên, đưa
sang Binh bộ, tổ chức thi theo lệ đã định. Người nào đỗ thì bổ các chức quan võ. Người nào đau yếu
không chịu nổi muốn xin về quê quán, thì làm giấy trình lên các quan Lại bộ và Lại khoa [11b] xét
duyệt, làm bản tâu lên, cho được mang chức cũ về nghỉ ở quê hương. 1945
Ra sắc chỉ rằng: Con cháu các tụng quan
, nếu thi đỗ các môn thơ, biểu và viết chữ, làm tính thì
cho làm nho sinh ở Tú lâm cục và làm thuộc lại các nha môn như lệ con cháu văn võ quan thi đỗ. 1946
Mùa hạ, tháng 4, ngày 18, sắc dụ các quan thừa ty, hiến ty các xứ, và các quan phủ, huyện rằng:
Các việc dân sự thường ngày như hạn hán mà không cầu mưa, lụt lội mà không tháo nước, việc lợi mà không làm ngay, việc hại mà không trừ ngay, tai dị mà không cầu đảo thì phải xử tội đi đày.
Mùa đông, tháng 10, ngày mồng 6, quy định điều lệ thi các đội trưởng. Tất cả các cục, ty, sở Ứng sự, Tinh mễ, Điển mục, Chủng thái, Đồn điền, Tàm tang, bị thiếu các chức đội lại, thì Hộ bộ khảo thi những người am hiểu về viết chữ và tính toán trong các cục, ty, sở, ai đỗ thì bổ vào.
Định ngạch thuế bãi dâu ven sông nhỏ.
Định lệ chia mở chợ mới. Ra sắc chỉ rằng: Sinh dân các huyện, châu, xã ở các xứ trong nước mỗi ngày một đông, nếu muốn mở thêm chợ mới để tiện mua bán thì quan phủ, huyện, châu phải khám xét thực tế, nếu quả là tiện lợi cho dân thì làm bản tâu lên, cho theo tiện lợi mà họp chợ, không cứ là có ngạch cũ hay không.
Tháng 11, ngày 20, vua sai Binh bộ tả thị lang Trần Trung Lập, Hàn lâm [12b] viện hiệu thảo Lê Ngạn Tuấn và Phan Quý sang nhà Minh tiến cống và phi báo cho bọn huyện quan Bằng Tường là Lý Quảng Ninh, tri châu Long Châu là Triệu Nguyên kịp thời đón tiếp lễ cống và sứ thần để tránh làm lỡ việc tiến cống.
Định chế độ bổng lộc của các quan cai trị trong ngoài. Xét đại điển có ghi:
Cấp bổng lộc để khuyến khích lập công, tùy theo trách nhiệm là nặng hay nhẹ. Các bậc hoàng tôn, công thần, tuy không hạn chế về phẩm trật, nhưng cũng có thứ bậc khác nhau; các chức quan văn võ trị nhậm trong ngoài, công việc, trách nhiệm khác nhau, cũng nên xét rõ khó nhọc hay nhàn rỗi. Người nào phẩm trật ngang nhau nhưng kiêm nhiệm quan chức thì cấp bổng lộc theo chức nhiều việc. Người chức thấp mà kiêm chức, thì cấp theo chức kiêm nhiệm, mức tối thiểu là theo tam phẩm trật vốn có, tùy công việc nhiều hay ít mà xét cấp. Người chức cao mà làm việc chức thấp thì cấp theo chức vụ đảm nhiệm, mức tối thiểu là theo tam phẩm trật vốn có, tùy công việc nhiều hay ít mà xét cấp. Đại để quan trong kinh kiêm nhiệm nhiều việc thì tăng 1 bậc, nhiều nữa thì tăng 2 bậc, ít việc thì giảm 1 bậc, ít nữa thì giảm [13a] từ 2 đến 5 bậc. Các quan ngoài kinh kiêm nhiệm nhiều việc thì giảm 1 bậc, chỗ nhiều việc vừa thì giảm 2 bậc; chỗ ít việc thì giảm 2 bậc, chỗ ít việc nữa thì giảm từ 3 đến 5 bậc. Các thí quan tùy theo chỗ nhiều việc hay ít việc, sau khi đã tăng hoặc giảm rồi, lại giảm xuốn 3 bậc nữa mà cấp.
Tháng 12, ngày 15, nguyệt thực toàn phần.
Ngày 21, sắc dụ các quan văn võ:
Người nào không phải là thân thuộc của hai vệ Cẩm y, Kim ngô và các vệ, ty Thần vũ, Điện tiền, Hiệu lực, Tráng sĩ mà mượn cớ để tặng biếu, đi lại, chè chén, cầu kết bạn, cùng là người trong các vệ, ty mà kết bạn với họ, đều phải bắt giao đình úy xét tội. Quan ngoài mà kết giao với quan trong thì xử tội chém. Quan cai quản không biết xét tâu lên thì xử tội đi đày.
Ra sắc chỉ rằng: Kỳ quân của các ty Hộ vệ, người nào chưa đeo thẻ bài thì quan cai quản ấy cho đeo thẻ bài bằng gỗ theo như [13b] quân Hộ vệ.
Định lệ tư cách và xuất thân
của lại viên các nha môn. 1947
Những lại viên các nha môn ở trong [kinh], người nào có chân xuất thân thì khi mới tuyển bổ được làm thư lại, làm việc 3 năm được bổ làm đạt lại; làm việc 3 năm nữa được thăng làm điển lại; làm việc 3 năm nữa mà không phạm lỗi gì thì được thăng làm đô lại. Nếu lại viên các nha môn ở trong kinh mà không có chân xuất thân thì khi mới tuyển bổ, cho làm thông lại, làm việc 6 năm, thăng làm đề lại. Nếu ở ngoài thì cũng như lại viên các nha môn ở trong mà không có chân xuất thân.
Định lệ tư cách cho lệnh sử các phủ nha
. Mới tuyển bổ thì sung làm á lệnh sử, làm việc 3 năm
thì thăng bổ thừa lệnh sử ở nha môn phủ đó, lại làm việc 3 năm nữa thì thăng bổ đô lại ở nha môn vào
hạng có chân xuất thân. 1948
[14a] Định lệ phong tặng.
Hoàng thái hậu phong 3 đời; Hoàng hậu, Tam phi
phong 2 đời; Cửu tần 1949
Định lệ cấp ruộng cho các quan viên.
Mậu Tuất, [Hồng Đức] năm thứ 9 (1478), (Minh Thành Hóa năm thứ 14). Mùa xuân, tháng 2, ngày 23, ra sắc chỉ cho ba ty Đô, Thừa, Hiến các xứ người nào liêm khiết hay được xét các quan lại trong bộ thuộc của mình, người nào liêm khiết hay tham ô, chuyên cần hay lười biếng, cùng các quan nho học dạy dỗ nhân tài, hằng năm có người được sung cống sĩ hay không, nhiều hay ít, đều ghi tên tâu lên [14b] để định việc thăng hay giáng.
Ra sắc chỉ cho các quan thừa tuyên, phủ huyện các xứ trông nom việc đồng ruộng, khuyên dân lấy nước vào ruộng để kịp thời gieo cấy.
Tháng 3, tổ chức thi hội cho các củ nhân trong nước. Lấy đỗ bọn Lê Ninh gồm 26 người.
(Lê Ninh người Thụ Ích, Yên Lạc
, là ông của Hiến). 1953
Mùa hạ, tháng 5, ngày 14, vua ra hiên, ra đề văn sách, hỏi về đế vương trị thiên, duyệt các bài
trả lời. Cho Lê Quảng Chí đỗ đệ nhất giáp tiến sĩ cập đệ đệ nhị danh
, Trần Bích Hoành, Lê Ninh đều đỗ
đệ nhất giáp tiến sĩ cập đệ đệ tam danh 1954
Mùa thu, tháng 8, nước to.
Định lệ vào chầu mừng cho các tù trưởng ở phiên trấn. Mỗi năm hai lần vào chầu ở kinh. (Mỗi năm về chầu một lần vào tháng giêng, một lần vào tháng 7). Nếu tự ý bỏ thiếu lễ chầu, một lần thì phải bãi chức, mất quan, hai lần thì bắt về trị tội.
Tháng 9, ngày mồng năm, định lệ ký tên cho các quan thủ lĩnh. Kể từ nay, các bản tâu và mọi giấy tờ việc quan, quan thủ lĩnh các nha môn đều phải ký tên ở cuối tờ giấy, không được đứng tên hàng với các đường quan.
Ngày 22, vua hạ chiếu đi đánh nước Lão Qua.
Mùa đông, tháng 11, ngày 20, định lệnh tuyển bổ quan viên các ty ở Hình bộ.
[15b] Ra sắc chỉ cho đường quan Hình bộ công bằng xét kỹ quan các ty, có người nào do chân chính lại viên xuấr thân, học thức nông cạn, tài năng thấp kém thì tâu lên rõ ràng, đưa sang Lại bộ xét thực, đổi bổ làm việc khác. Lại chọn lấy các tiến sĩ và các sĩ nhân đã thi đổ, đã từng làm qua các chức ở phủ, huyện, châu và chức thủ lĩnh, mà có tài năng, kiến thức bổ thay vào.
Định lệnh lựa thải quan viên 3 điều :
1- Bậc trưởng quan các nha môn văn chức trong ngoài, đều phải công bằng xét kỹ các quan viên dưới quyền mình, nếu có kẻ hàn kém, như Tham nghị Lạng Sơn Trần Duy Hinh, Tri phủ Trần Khánh Ninh Tháp Nhung, Tri phủ Phú Bình Phạm Tháo... và những tên đần độn bỉ ổi, không làm nổi việc, đáng phải cho nghỉ, thì làm bản tâu lên, giao cho Lại bộ xét thực, đều bắt phải nghỉ việc; lại chọn người đã từng làm việc có tài năng, kiến thức, quen thạo [16a] việc mà bổ
vào thay.
2- Bậc trưởng quan các nha môn quản quân trong ngoài, phải công bằng xét kỹ các quan vệ sở dưới quyền mình, nếu có kẻ nào mỏi mệt hèn kém như bọn Nguyễn Trí Nghiêu, Đỗ Hữu Trực, Đỗ Công Thích... cùng những tên đê tiện bỉ ổi, không có tài cán, không làm nổi việc, đáng cho về nghỉ, thì làm bản tâu lên, giao cho Lại bộ xét thực, hoặc đổi đi chỗ ít việc hoặc bắt nghỉ việc; lại chọn những người đã từng qua chinh chiến, có tài năng, kiến thức làm được việc mà bổ vào thay.
3- Trưởng quan các nha môn cần lựa thải thì phải công bằng sáng suốt, không được theo sự ưa ghét riêng của mình để khi làm công việc ấy được mọi người thành tâm tin phục. Nếu xét người hay dở mà sai sự thực thì Lục khoa, Ngự sử đài, Hiến ty kiểm xét hoặc tâu để trị tội.
Tháng 12, ngày 16, ban đêm có nguyệt thực.
Hạ lệnh cho các quân tập tượng trận [16b] ở sân điện Giảng Võ.
Ngày 23, bắt đầu quy định nghi lễ hôn nhân giá thú. Các nghi lễ đó là:
Khi lấy vợ, trước hết phải nhờ mối lái đi lại bàn định, rồi sau mới định lễ cầu thân; lễ cầu thân xong, rồi mới bàn việc dẫn cưới; dẫn cưới xong, rồi mới chọn ngày lễ đón dâu. Ngày hôm sau, [con dâu] chào cha mẹ chồng, ngày thứ ba đến làm lễ ở nhà thờ, phải theo đúng trình tự các nghi thức tiết văn đã ban xuống mà thi hành, không được như trước, nhà trai đã dẫn lễ cưới rồi còn để qua 3,4 năm sau mới cho đón dâu.
Định lệ thưởng phạt trong kỳ đô thí
. Các bậc công hầu, bá và các võ quan trong ngoài, người
nào có chức quản quân đều phải dự đô thí. 1959
Phép thi như sau: Mỗi người thi bắn cung tên 5 phát, ném thủ tiễn [17a] 4 chiếc, đấu mộc 1 tao. Trúng được từ 8 đến 10 là thượng cấp; từ 7 sáu đến 7 là trung cấp, từ 4 đến 5 là hạ cấp; đều được thưởng theo thứ bậc khác nhau. Nếu trúng từ 2 đến 3 thì không được thưởng cũng không bị phạt; trúng từ 1 đến không trúng thì phải phạt tiền cũng theo thứ bậc khác nhau.
Lấy Trịnh Công Ngô làm Hộ bộ thượng thư.
Kỷ Hợi, [Hồng Đức] năm thứ 10 [1479], (Minh Thành Hóa). Tháng giêng, ngày mồng 9, dời các tướng Chân Vũ ra ngoài.
Ngày 26, vua ngự giá duyệt võ bị 16 ngày.
Sai Sử quan tu soạn Ngô Sĩ Liên soạn bộ Đại Việt sứ ký toàn thư 15 quyển.
Tháng 2, ngày 20, vua xem bắt cá ở Tây Hồ.
Tháng 3, ngày mồng 10, ra sắc rằng: Các quan viên lười biếng, bỉ ổi, đê tiện, yếu hèn, nếu là con cháu công thần [17b] thì bãi chức bắt về làm dân; nếu là con cháu thường dân thì bãi chức sung quân.
Mùa hạ, tháng 5, hạ lệnh thu lương khô
chức vào kho của các thừa ty các xứ. Lại viên các nha
môn trong ngoài, mỗi người người nộp 20 thăng lương. 1960
Tháng 6, ngày mồng 7, vua xuống chiếu đi đánh Bồn Man.
Tờ chiếu viết:
"Trời đất khoan thứ như dương sinh, thảm khắc tựa âm tàn, nguyên khí bao la mọi chốn. Đế vương nuôi dưỡng bằng lòng nhân, đánh dẹp dùng điều nghĩa, đức uy trùm khắp phương. Kinh dịch nói: "Cung tên để ra uy trong thiên hạ". Kinh Thư ghi: "Kẻ vô đạo thì thúc đẩy cho diệt vong, người có đạo thì giữ gìn cho còn mãi, như thế thì nước mới phồn". Kinh Thư viết: "Chăm việc võ bị, để yên nước vua". Chu Lễ nói: "Kẻ nào giết người hiền, hại sinh dân thì phải đánh, kẻ nào cậy hiểm trở, không phục tùng thì phải chiếm". Câu nói trị đời của thánh hiền xưa nay vẫn là một.
Nước nhà ta tóm thâu bờ cõi, thống trị muôn dân; dù chốn hang hùm ổ rắn [18a] cũng được nắng soi, ruợu hưởng, đến kẻ mình vẽ sai xâu, đều phải dâng lễ, nộp châu.
Giặc Bồn Man Cầm Công ở lấn ngoài cõi xa xăm. Thánh tổ ta lượng như biển cả bao dung, như
mùa xuân nuôi dưỡng, cho Tư Ngao
sống sót trong cỏ tranh: Văn Hoàng ta lòng như núi lớn chứa đầy,
như sông sâu chở nặng, mặc Quỳ Mạnh 1961
Thế mà nó dạ muông thú không chịu đổi thay, tính dã man khó bề thuần hóa. Lừng khừng như loài lợn ốm gầy, điên đảo tựa một phường dối trá. Bỏ chức phiên thần mà lười dâng lễ cống; mang lòng lừa trời mà làm nhục sử thần. Mưu việc chẳng lành, làm sao nên được! Tinh ma nhiều cách, dám dựa kẻ trái mệnh để làm càn, sấm sét ra oai, phải đem quân chính nghĩa mà hỏi tội. Trước còn ôm đầu chạy trốn, nín thở náu mình; sau lại vẫy đuôi kêu thương vội vàng nộp đất. Trẫm thương lương dân sống một phương, tha cho tội ác đáng muôn chết. Đặt quận huyện để trị biên cương; đổi áo xiêm mà trao quan tước.
Nhưng nó vẫn ngoan ngu như gỗ đá, [18b] uổng phụ lòng tốt của đất trời; buông lòng tham
sâu như khe hang: đảo danh phận lộn ngược giày mũ. Lộng hành quyền binh, chém giết tứ tung; bán cả
ruộng dân, vơ vét tiền của. Hủy hoại tóc da chỉ vì đắm mê cửa Phật
, theo thói cầm thú đến nỗi dâm
hiếp con dân. Liêu thuộc ra đón sắc mệnh ở ngoài thành thì gối cao nằm khểnh; quan ải phi báo công
văn thắng trận 1963
Lại còn đào hào, sửa giáp, phục kích, đóng đồn. Tự cho là bụi tre rậm có thể náu mình, quen làm kế qua ngày sống tạm, tử nghĩ là loài chó dại có thể gây độc, dám lập mưu quay lại cắn càn.
Kìa như: Cát Bá giết một đứa mang cơm mà Thương Thang dấy binh đánh trước
. Lâu Lan cướp
một người đi sứ mà Hán Đế ra quân không tha 1965
quá quắt. Nó xé xác quan ấp tể của ta, nó băm vằm quân đồn thú của ta. Nỗi căm giận đâu chỉ chứa đầy
lồng ngực, tội ác kia còn nhiều hơn tóc trên đầu Tử
Dương chống Hán, ếch ngồi
đáy giếng tự tôn
.
Nguyên tế phản Đường, ngỗng kêu trong ao khó thoát 1967
Đặc sai Thái uý Sùng quận công Lê Thọ Vực, Đoan Vũ hầu Trịnh Công Lộ, Diên Hà bá Lê Hy Cát đeo ấn tướng quân, trao cho 20 vạn quân tinh nhuệ, hẹn đến tháng 8 năm nay, chia đường tiến quân, kể tội đến đánh. Tập hợp binh sĩ như hổ như beo; gióng trống hành quân thẳng sào huyệt giặc. Để dân cõi xa được chăn chiếu ấm êm, khiến đảng hung ác phải kình nghê phanh xác. Lừng lẫy danh thiêng chói lọi, theo trời nêu uy thế chẻ tre, liên tiếp tin vui rạng rỡ, hẹn ngày tâu thắng trận trở về. Báo cáo trong ngoài thảy đều được biết.
Định lệnh về nha lại sao chép sắc chỉ. Kể từ nay, lại viên các nha môn được sai sao chép sắc chỉ, việc lớn thì dùng giấy khổ to, việc nhỏ thì dùng giấy khổ nhỏ, đều viết vào một tờ, không được đóng gộp nhiều tờ.
[20a] Mùa thu, tháng 7, ngày 22, vua xuống chiếu thân hành đi đánh nước Ai Lao. Tờ chiếu viết:
"Bậc đế vương đời xưa chế ngự di địch, phục tùng thì cưu mang bằng đức, phản lại thì sấm sét ra oai. Cốt để diệt bạo trừ hung, cho dứt mối lo cõi bờ bị xâm lấn; đổi lòng theo hoá, cho trọn lòng nhân của trời đất chở che.
Cho nên: Hiên Hoàng ra quân núi Trác Lộc
, Chu Tuyên đi đánh rợ Hoài Di 1969
Tổ tông ta theo trời chịu mệnh, giữ cõi an dân, chăn nuôi bằng nhân, đánh dẹp bằng nghĩa, rạng rỡ đời trước, để phép đời sau.
Trẫm nay nối công tổ tông, giữ cơ nghiệp lớn. Vỗ yên trung châu cùng man mọi, văn trị Đại Thuấn khắp ban; phát huy mưu trí của đế vương, quy mô Chu Văn rộng mở.
Duy nước Lão [20b] Qua kia, giáp giới cõi tây. Đương khi Thánh Tổ dẹp giặc Ngô cuồng bạo, đã
nhòm sơ hở đánh úp quân ta, đến lúc Thần Vũ giết tên Nghiễm hung tàn, lại giúp kẻ gian dấy binh đánh
chiếm
. Chỉ vì kẻ thù của vua cha chưa diệt, mà di địch kia ngạo ngược càng già. Kiêu ngạo muôn bề,
lăng loàn trăm phách. Gọi Cao Hoàng là em 1971
Đến nước tên Cầm Công trong khi ẩn náu, nó đã giúp đỡ bao che và lúc tên Cầm Công trở mặt cắn càn, nó lại cho quân tiếp sức. Xâu xé bờ cõi ta, chiếm lấn đất đai ta. Khinh nhờn tự phụ, lừa dối làm càn. Đây đâu chỉ là mối lo một thời nơi cương giới, mà thực là mối thù muôn kiếp của nước nhà.
Trẫm nối phúc cả của tiên tổ, rộng mưu xa của Hoàng vương. Rửa sĩ nhục cho Triệu Tống phải
cầu hoà rợ Nhung
, mở lòng hiếu sinh như trời đất; phục mối thù cho Tề Tượng đã chết vì nạn nước,
đánh dẹp theo nghĩa sách Xuân Thu 1974
Huống chi đám dân chốn man rợ này, từ lâu nhiễm hôi tanh của loài chó Lão Qua; muốn khôi phục cương thường cho tục mọi, ắt phải vung cung kiếm, dậy oai thanh lừng lẫy.
[21b] Người có sức vác đỉnh, dựng cờ đều tập hợp trong quân ngũ; kẻ có tài nhảy xa, vượt ải, đều xô đến dưới bóng cờ. Người bàn luận quân cơ, giúp thêm mưu kế; kẻ núi rừng ẩn dật đóng góp tài năng. Người người đều hăm hở vung gươm, ai ai cũng múa tay nhảy nhót. Hãy xem ý chí của ba quân, đủ biết lòng người đều muốn đánh.
Đã
định ngày 28 tháng 7 này, đặc mệnh tướng thần, chia đường tiến đánh. Chinh Tây tướng
quân
Lê Thọ Vực là tiên phong, đi đường chính chỉ huy các quân các doanh du kích, trước hãy giết tên
cháu hiếu của giặc Bồn Man để chặt vây cánh nó, rồi chiếm ngay đất hiểm yếu là xứ Trấn Ninh mà đánh
vào lòng giặt. Chinh Di tướng quân Trịnh Công Lộ chỉ huy các doanh quân thổ binh từ đường An Tây tiến
vào để chiếm giữ mạn thượng lưu. Trấn Lỗ tướng quân Lê Đình Ngạn chỉ huy các doanh quân hoành dã
từ
đường Ngọc Ma đánh tới
để
cắt ngăn
đường giặc chạy. Du kỵ phó tướng quân là bọn Lê Lộng
đi
đường châu Thuận Mỗi để bóp cổ chẹn lưng.Thảo tặc phó tướng quân là bọn [22a] Lê Nhân Hiếu theo
lối phủ Thanh Đô để đánh chỗ sơ hở. Muốn một trận đập tan nước Tề, phải nhiều mưu mà lừa nước Sở.
Nó như ong đàn kiến lũ, cố giữ thì được bên nọ, núng đàng kia; nó tựa hươu chạy, quạ kinh, đánh lại thì
thế đã chia, lực lại yếu. Liệu mưu lược ta đã bày trước, biết quân giặc tất phải cầm tù. 1976
Nay trẫm tự cầm cờ mao trắng điều khiển, tự cầm lưỡi búa vàng chỉ huy. Đánh dẹp đất man, trói bắt bọn giặc mà đời trước không trói bắt được; kế tục ông cha, làm xong công việc mà người xưa chưa thể làm xong. Để cơ đồ lâu dài đến muôn đời được mở mang; để sĩ nhục to lớn của trăm vua được rửa sạch. Trên trời cao, dưới đất rộng, sáng soi công liệt huy hoàng, tây giáp biển, nam gặp sông, rộng mở cơ đồ sáng lạn. Bá cáo trong nước, để mọi người hay".
Tháng 8, ngày 23, sai tướng thần đem 18 vạn quân, chia làm 5 đường [22b] đi đánh Ai Lao, Bồn Man và Lão Qua, đều phá tan cả.
Phò mã đô uý Đông quân đô đốc phủ chưởng phủ sự Đoan Vũ hầu Trịng Công Lộ làm Chinh Di tướng quân, đeo ấn tướng quân. Đô đốc đồng tri Lê Vĩnh làm Chinh Di phó tướng quân và Tổng bình đồng tri là bọn Nguyễn Lộng dẫn quân kiên dũng các vệ Minh Nghị, Quảng Vũ, Ngọc Kiềm, Anh Đức, Phấn Uy thuộc Đông quân, gồm 2.000 người, theo đường An Tây tiến đánh Ai Lao. Du kỵ phó tướng quân Lê Lộng và Thổ binh tham tướng Đinh Thế Nghiêu đều dưới quyền chỉ huy.
Lại lệnh cho bọn Công Lộ rằng:
Nay sai bọn các ngươi đem quân hùm gấu, quét bọn chó dê, phải dùng quyền uy sai khiến các tướng. Ngươi mang ấn tướng quân nếu như để lỡ cơ hội, thì cho chạy trạm tâu báo ở hành tại; hàng tham tướng, phó tướng mà trái lệnh thì đóng cũi giải về ngự doanh; từ hàng vệ, tổng trở xuống thì cứ chém đầu, không phải [23a] ngần ngại.
Lại lệnh cho quan ký lục là bọn Nguyễn Như Uyên, Nguyễn Căng: trên từ tướng súy, dưới đến binh lính, người nào chăm chỉ được việc, người nào lười biếng ngu đần, kẻ nào dám hèn nhát khiếp nhược... tất cả đều phải ghi chép cho rõ để tâu lên.
Lại ban cho Chinh Di tướng quân doanh ngân bài nhỏ thưởng công để sau ban thưởng tuỳ theo mức độ.
Sai Chinh Tây tướng quân Sùng quận công Lê Thọ Vực đem quân đi theo đường chính Trà Lân,
chỉ huy các doanh du kích, đánh Ai Lao và Bồn Man. Sai Trấn Lỗ tướng quân Lê Đình Ngạn chỉ huy các
doanh hoành dã từ đường Ngọc Ma tiến sang để đón chặn đường giặc chạy. Du kỵ phó tướng quân là
bọn Lê Lộng tiến theo đường châu Thuận Mỗi để chẹn yết hầu giặc. Thảo tặc phó tướng quân là bọn Lê
Nhân Hiếu thì theo đường Phủ Thanh Đô mà đánh vào chổ sơ hở của giặc. Năm đạo quân cùng hợp
đồng
đánh Ai Lao, phá tan bọn chúng, vào thành Lão Qua
, tịch thu của cải châu báu. [23b] Quốc
vương nước ấy chạy trốn. Ta bắt sống dân chúng, chiếm lấy đất đai, đến tận sông Trường Sa 1977
Tháng 9, ngày mồng 1, ra sắc chỉ cho các đô đốc của năm phủ và thượng thư của sáu bộ rằng: Khi tan chầu lui ra, trưởng quan và liêu thuộc bên dưới nếu tự tiện về nhà thì xử tội giáng chức.
Ngày 13, ra sắc chỉ rằng: Khi làm chúc thư và văn khế, phải tìm người cùng thôn ấp, tuổi từ 30 trở lên, lập văn tự làm chứng, thì mới cho phép thi hành. Kẻ nào dám cố tình trái lệnh này, dỗ bảo người ít tuổi làm chứng, hòng cho trôi kế gian của mình, thì xử chúc thư, văn khế đó không hợp pháp.
Mùa đông, tháng 10, ngày 18, đại giá khởi hành đi đánh Ai Lao.
Ngày hôm ấy đóng đinh ở Phù Liệt. Giờ dậu có hỏa tai, lửa cháy lan đến kho thuốc súng của vệ Thiên Uy ở cửa Đoan Môn. Cháy [24a] sạch cả khu nhà túc trực của các vệ Thần tý, Tráng sĩ, Điện tiền ở phía tây.
Tháng 11, ngày mồng 6, ra săc chỉ sai Phó đoán sự vệ Cẩm y Trần Bảo và Đô chỉ huy thiêm sự Phạm Nhân Kính đến phủ Trấn Ninh để trù tính tại chỗ, lo liệu chứa lương.
Trần Bảo cùng Hữu tuần tiễu
phó tướng quân Nguyễn Cảnh Thanh lực chọn những người khỏe
mạnh, tự nguyện trong kỳ quân và người làm thợ ở hai doanh tả hữu, mỗi doanh lấy 600 người cộng là
1.200 người, lấy khí giới, lương thực của các doanh để đi đến quân doanh của Chinh Tây tướng quân Lê
Thọ Vực. 1979
Xuống chiếu hỏi tin tức đánh nước Lão Qua và hỏi tin về các doanh của Chinh Di tướng quân Trịnh Công Lộ miền thượng lưu, của Trấn lỗ tướng quân Lê Đình Ngạn miền hạ lưu xem đã tiến được gần hay xa, còn hành quân đã hay ngừng lại... phải tâu lên cho tường tận, hẹn [24b] ngày 21 tháng này, đến hành điện Chiềng Vang báo cáo. Lại dụ rằng:
Thư báo thắng trận của Chinh Tây quân doanh đánh phá nước Lão Qua bị giặc Bồn đón chặn mà mất thì bọn tướng quân Lê Thọ Vực làm bản tâu theo sự thực và kê khai họ tên những người cắt được tai giặc tại trận giao cho Trần Bảo mang theo về hành tại.
Ngày mồng 8, xa giá đi tới Châu Bồ, đóng doanh ở đây 4 ngày. Đến ngày 22
đại giá trở về. 1980
Ngày 29, quan Khâm sai phó đoán sự vệ Cẩm y Trần Bảo và Hữu tuần tiễu phó tướng quân Nguyễn Cảnh Thanh mang sắc chỉ tới Sa Quan, châu Niệm Tống Trung ở ngã ba sông miền thượng lưu thuộc đất Lão Qua.
Tháng 12, ngày 28, vua về tới kinh sư.
Lại đánh Bồn Man. Sai tướng quân Kỳ quận công Lê Niệm đeo ấn tướng quân, mang [25a] 30 vạn quân đánh Bồn Man, vì có thư báo thắng trận của Chinh Tây quân doanh đánh nước Lão Qua bị giặc Bồn đón chặn làm mất.
Quân vào cửa ải, Cầm Công bỏ chạy rồi chết. Quân ta đốt thành, đánh phá các thành khác, đốt các kho tàng.
Trước đây dân chúng Bồn Man có đến 9 vạn hộ nhưng bị chết đói gần hết, chỉ còn hơn 2.000 người, mới sai người tới xưng thần xin hàng. Bèn phong cho người giống nòi đó là Cầm Đông làm Tuyên úy đại sứ, lại đặt quan lại trấn giữ các huyện để cai trị. Sau Cầm Đông lại làm phản.
Sửa định lại biệt lệnh 25 điều về việc đi đánh Chiêm Thành và quy định chính lệnh hành quân cùng các lệ thưởng công.
Canh Tý, [Hồng Đức] năm thứ 11 [1480], (Minh Thành Hóa năm thứ 16). Mùa xuân, tháng giêng, xa giá từ Bồn Man về đến [kinh sư].
Ngày mồng 10, Tri huyện Bằng Tường nhà Minh là Lý Quảng Ninh bắt giam người của ta sai đi là Hoàng Thế Cung.
[25b] Thải bớt người già yếu trong quân ngũ và miễn duyệt tuyển.
Tháng 3, ngày 15, ra lệnh rằng:
Các quan viên nhận chức ở vùng đất độc hại đã đủ hai lần khảo khóa trở lên mà xứng đáng với chức vụ, không có tội lỗi, thì Lại bộ xét thực, rồi điều về chổ đất lành.
Ra sắc chỉ rằng:
Phép khảo khóa đã có lệnh sẵn, cốt để phân biệt người hay dở, tỏ rõ việc khuyên răn. Nay Lại bộ và quan các nha môn trong ngoài, nên theo đúng lệ mà làm để khuyến khích mọi người. Nếu dám nhu nhơ bỏ phép như trước kia, thì khoa phụ trách kiểm xét nêu lên, theo luật mà trị tội.
Ngày 22, giờ dậu, mưa đá trong 2 khắc.
Thải bớt quân sắc.
Mùa hạ, tháng 5, ngày mồng 6, giờ dậu, có sao sa từ giữa trời rơi về phương đông.
Hộ bộ thượng thư Lê Đoan Chi dâng lời bàn:
Các quan phủ huyện tuy làm xong việc thuế khóa, nhưng nếu trông nom việc đắp đê làm đường không chăm, những lúc rỗi việc nông mà chưa hoàn thành, để trở ngại tới thu hoạch, thì đến [26a] kỳ khảo khóa sẽ không được thực chức và thăng cấp, để răn những kẻ coi thường việc dân.
Tháng 6, hạn.
Ngày 20, ra sắc chỉ rằng:
Hình quan và các quan thừa hiến phủ, huyện các xứ xét xử án kiện, lấy của đút thì nhiều, giữ lẽ công thì ít, có trường hợp để ứ đọng văn án đến 3, 4 năm; có trường hợp nha môn trên dưới đùn đẩy lẫn nhau, đổi trắng thay đen, cho trái làm phải, gian trá trăm cách, lý ngay không được tỏ bày, oan trái nhiều, sầu than lắm, đến nỗi hạn hán xảy ra luôn. Triều thần phải công bằng mà lựa chọn hoặc hoặc sa thải hình quan và quan thừa hiến phủ huyện các xứ để đều được người giỏi, xét xử đúng lẽ, phái tâu lên để thi hành.
Ngày 25, Tổng binh đồng tri Bắc Bình Trần Ao sai liệt hiệu Đào Phu Hóan đem 600 tên quân cờ
đến địa phương Cảm Quả mở cửa ải Thông Quang
đến tận ruông xứ Ban [26b] Động dựng dóng rào
chắn nganh. Đầu mục người nước ngoài 1981
Nay nếu dựng lại dóng rào, tất họ lại phá đi, không có ích gì. Nên sai quan đến khám, nếu qủa là đất của ta xen vào trong đất của họ và bị họ xâm chiếm thì vẽ điạ đồ cho rõ ràng, vều tâu đúng sự thực, rồi làm tờ tư sẵn đợi lệnh. Năm này sai sứ sẽ giao cho bồi thần mang đi trình với đô ty tỉnh Quảng Tây, biện bạch phải trái, rồi sau hãy dựng rào. Vua y theo.
Ra sắc chỉ rằng:Các quan vào chầu, khi đến ngoài cửa Đoan Môn, nếu gặp ngày mưa thì tạm tránh mưa ở hai bên hành lang phía đông và phiá tây.
[27a] Ra sắc chỉ rằng: Các lại viên thi đỗ thì được bổ làm chánh quan các châu, huyện và các chức kinh lịch, thủ lĩnh, phó sứ: Còn các lại viên không thi đỗ thì chỉ bổ làm quan thủ lĩnh hoặc các quan ở châu, huyện.
Muà thu, tháng 8, có sắc dụ rằng: Hình quan là chức quan trọng, phải chọn người có sở trường. Quan các ty ở Hình bộ, không kể là nho hay là lại, nếu tài năng kiến thức nông cạn, không am hiểu về hình danh, thì đường quan bộ ấy lựa thải ra, làm ban tâu lên, giao cho Lại bộ đổi bổ chức khác, rồi chọn các quan trong kinh ngoài trấn, người nào đã nhận chức đủ hai kỳ khảo khóa trở lên, đã thi đỗ và có tài năng, kiến thức, cùng những người do lại viên xuất thân mà đã từng trải việc hình danh để bổ vào thay.
Ngày 27, nhà Minh có sắc văn đưa sang nói rằng:
"Gần đây, được các quan trấn thủ và tổng binh Vân Nam, tâu rằng Quốc Vương An Nam vô cớ
điều động binh mã đánh giết ở đất Lão Qua [27b] đến nay vẫn chưa lui quân, lại định đánh nước Bát
Bách Tức Phụ
. Vậy tư cho Vương biết, nếu có phạm lỗi nói trên, nên gấp lui quân; nếu không, Vương
phải sang báo ngay để triều đình truy xét kẻ báo cáo bậy trị tội theo pháp luật. 1983
Ngay hôm ấy, vua sai Tư lễ giám đưa tờ sắc ấy cho triều thần xem. Bọn Lê Thọ Vực bàn nên trả lờilà:
Vì hiện nay có 13 người ở thành Đông Quan chạy trốn sang biên giới nước Lão Qua, nên sai bọn đầu mục Nguyễn Báo đến địa giới để đòi lại, chỉ bắt được xe buôn bán chở về, không liên quan gì đến việc đánh Lão Qua và việc muốn đánh Bát Bách Tức Phụ cả. Điều ấy là nói bịa. Bèn giao cho Nguyễn Văn Chất mang tờ tâu đi.
Bọn Binh bộ tả thị lang Trần Trung Lập, Hàn lâm kiểm thảo Lê Tuấn Ngạn, Phan Quý vâng mệnh đi sứ nhà Minh trở về, nhân tiện mang theo sắc văn của vua Minh về. Vua sai [28a] Ngô Văn Thông đưa sắc ấy cho triều thần xem. Tờ sắc nói:
"Mới rồi bọn bồi thần Trần Trung Lập tâu rằng lễ tiến cống tới Long Châu, huyện Bằng Tường, tỉnh Quảng Tây, Thì Tri huyện Lý Quảng Ninh, Tri châu Thiệu Nguyên không ứng phó nghênh tiếp ngay và chia cho hai châu Thượng Thạch, Hạ Thạch chở đi, đến nỗi bị ngăn trở lâu hàng tháng, nên từ nay, hễ có sứ thần sang kinh đô, thì gửi tờ tư trước cho các quan Tổng trấn, hẹn ngày tới Bằng Tường đón chuyển tới Long Châu, Tuyên phủ Quảng Tây theo lệ cắt người đưa đi, khi sứ thần về thì giao cho quan lại có trách nhiệm đưa ra ngoài cửa ải Huống Thôn để cho khỏi bị chậm trễ".
Ba ty Đô, Thừa, Hiến Lạng Sơn là bọn Lưu Doãn Trực, Nguyễn Đễ (có sách chép là Lưu Doãn Thông và Nguyễn Hữu Đễ) tâu rằng:
Người châu Tư Lăng nước ngoài tràn vào châu Lộc Bình, cướp lấy của cải và trâu bò súc vật của bọn Hoàng Lô, Mã Bát ở Lộc Bình mang đi. [28b] Quan thủ bị Lê Đình Hoán không biết ngăn giữ: xin giao cho vệ Cầm y bắt hỏi tội.
Bọn triều thần Lê Thọ Vực nói: Nó quen thói trước, hay tràn vào cướp bóc dân ta. Nay nên sai Đông các soạn tờ điệp văn cho vệ Lang Sơn gửi sang châu Tư Lăng trách họ về việc không biết cấm đoán nhân dân trong hạt, để chúng liều lĩnh gây hấn ở biên giới, vượt cõi cướp bóc trâu bò của cải,yêu cầu bắt phải trả lại.
Lại soạn thảo sắc chỉ, sai một viên giám sát và một viên quan nhàn rỗi cùng với ba ty xứ đó điều tra xem bọn Hoàng Lô với bọn kia trước đây có chuyện gì với nhau không, duyên do phải trái thế nào, xét cho rõ ràng tâu lên. Năm nay sai sứ Đông các lại đem đầu đuôi việc cướp bóc trước sau, soạn tờ tư của triều đình, giao cho sứ thần nhân tiện mang sang cho các quan Tổng trấn và Tổng đốc Lưỡng Quảng yêu cầu điều tra xem châu Tư Lăng trong hạt vì cớ gì đem dân chúng vượt qua biên giới sang cướp bóc, gây hấn sinh sự [29a]. Bọn Lê Đình Hoán không biết ngăn giữ để người nước ngoài vào cướp bóc, nếu đúng như lời tâu của bọn Lưu Doãn Trực thì cho bắt hỏi. Lại bộ kíp chọn quan khác đến thay.
Mùa đông, tháng 11, ngày 18, sai bọn bồi thần Nguyễn Văn Chất, Doãn Hoành Tuấn, Vũ Duy Giáo sang tuế cống nhà Minh và tâu việc Chiêm Thành.
Tháng 12, ngày đinh dậu, vua đưa tờ biểu về việc tiến cống hằng năm so Hàn lâm viện thị thư Lương Thế Vinh soạn thảo để triều thần bàn.
Bọn Lê Thọ Vực nói:
"Ba bài biểu, văn đều thuận lẽ cả, như bọn Thân Nhân Trung đã cùng tâu lên".
Về giấy tờ bang giao, vua trước hết sai quan Hàn lâm viện soạn thảo, rồi trao xuống cho Đông các xem, sau lại đưa cho triều thần xem. Nếu có ý gì khác, thì cho sửa lại. Vì thế, người Minh thường khen rằng nước ta có nhiều người giỏi.
Ba tờ biểu văn thì một tờ [29b] trình việc đầu mục nước ngoài là La Truyền
phá dóng rào ở cửa
ải Thông Quang,một tờ trình về việc Tri huyện Bằng Tường Lý Quãng ninh bắt giữ người của ta sai đi là
Hoàng Thế Cung. 1984
Phát tiền nộp chủ ban cho đại thần và các quan mua tơ lụa dâng nộp, vì mùa đông năm ấy là kỳ sai sứ cống phương Bắc.
Tân Sửu, [Hồng Đức] năm thứ 2 [1481], (Minh Thành Hóa năm thứ 17). Mùa xuân, tháng giêng, ngày 19, Đô cấp sự trung Vũ Mộng Khang dâng thư nói các việc, đại khái có 4 điều:
1- Kẻ nào xâm chiếm ruộng đất của người khác và chặt nêu, nhổ mốc, tự tiện lập giới hạn thì phải phạt trượng và biếm truất: nếu phá bỏ bờ ruộng thì chỉ phạt tiền thôi.
2- Kẻ nào chặt phá cây cối, tre pheo ở vườn mộ người khác thì phải phạt trượng và biếm truất, nếu cày phá mộ của người xưa thì đều xử tội lưu.
3- Lấy vợ phải lấy người ngoài, không được lấy [30a] kẻ giàu sang, thân thích phi loại, kẻ nào vi phạm, thì xử tội đồ.
4- Các quan ty sở tại khi khám xét án kiện trong ngoài và loại tạp phạm, phải theo đúng hạn định trong luật mà xử đoán phải trái, không được đùn đẩy cho nhau để kéo dài; kẻ nào làm trái thì phải phạt tiền như lệnh.
Mùa hạ, tháng 4, thi hội cho các cử nhân trong nước, lấy đỗ bọn Phạm Đôn Lễ 40 người.
Ngày 27, vua ngự điện Kính Thiên, thân hành ra đầu bài văn sách hỏi về lý số.
Cho bọn Phạm Đôn Lễ, Lưu Hưng Hiếu, Nguyễn Doãn Định ba người đổ tiến sĩ cập đệ; bọn Ngô Văn Cảnh 8 người đỗ tiến sĩ xuất thân; bọn Nguyễn Minh Đạo 29 người đỗ đồng tiến sĩ xuất thân.
(Phạm Đôn Lễ, tên tự là Lư Khanh, người huyện Ngự Thiên, phủ Tân Hưng ngụ ở làng Thanh
Nhàn, huyện Kim Hoa
, khi đỗ 27 tuổi, thi hương, hội, đình đều đỗ đầu, người đời gọi là Tam nguyên
Đôn Lễ). 1985
Tháng 5, ngày 21, triệu bọn tiến sĩ Phạm Đôn Lễ vào trong Đan Trì. Vua [30b] ngự điện Kính Thiên. Các quan Hồng lô truyền lệnh gọi tên. Lại bộ ban ấn mệnh. Lễ bộ bưng bảng vàng, nổi trống nhạc, rước ra ngoài cửa Đông Hoa treo lên. Xong rồi ty Mã cứu đem ngựa tốt đưa trạng nguyên về nhà.
Xuống lệnh rằng:
Quan các vệ, ty, sở Tráng sĩ, Thần vũ, Hiệu lực, Điện tiền, Ngũ phủ, Mã nhàn, Thuần tượng trong kinh, các quan vệ sở, phủ, châu, huyện bên ngoài, nếu có người đẽo khoét quân lính, mọt hại nhân dân, chỉ chăm làm lợi cho mình, không nghĩ đến phép nước, ở trong thì đường quan là các Chỉ huy, đề đốc Kiểm điểm, Đô đốc và các quan Đoán sự, Kinh lịch; bên ngoài thì hay ty Thừa, Hiến, đều phải công bằng xét xử, tham khảo dư luận của mọi người, người nào trước kia có nhũng loạn, tuy không có chứng thực, nhưng mọi người đều biết; cùng là người nào liêm khiết, không mắc [31a] thói tham ô, kê ra từng loại tâu lên cả, trao cho Giám sát ngự sử ở đạo đó thẩm tra lại, làm bản tâu lên, sẽ khu xử để tỏ rõ khuyến khích và trừng phạt.
Lập sở Đồn điền. Xuống chiếu rằng:
Mở đồn điền là để dùng hết tiềm lực của nghề nông, mở rộng nguồn trích trữ cho nhà nước. Nay lệnh cho các xứ định đồn điền thành ba bậc thượng, trung, hạ.
Tháng 6, ngày 20, chọn thải bớt quan viên và bổng lộc.
Quan viên quá nhiều, tiêu phí lộc kho, lục khoa phải tra xét xem từ năm Quang Thuận thứ 2 đến nay, quan viên nào đã từng phạm các tội hối lộ, đã bị xử các tội biếm, giáng, cùng các tướng hiệu, quản áp, để thiếu ván thuyền, gỗ lạt, củi, gạch... vụng trộm bắt quân nộp tiền, đến nỗi thiếu nhiều thứ phải nộp, trị giá từ 10 quan trở lên mà người ấy hãy còn tại chức thì bắt phải thôi việc, để triệt những quan tham nhũng [31b] cho bớt lộc.
Ngày 21, xuống chiếu rằng:
Các quan trong ngoài đua nhau kiếm lợi là bởi quan có trách nhiệm ăn nói chưa được người giỏi. Kẻ thì nhu nhơ không có tài cán gì, người thì đả kích quá để rước gièm pha. Quan lại tham nhũng, dân chúng oán thán, đem khí dữ làm trái khí hòa, mối tệ này phải nên trừ bỏ. Từ nay trở đi, các chức khoa đài, hiến sát, triều thần phải công bằng mà bàn chọn, ai nên thả ra, ai nên bổ thay, làm bản tâu lên thi hành, để trừ bỏ tệ cũ.
Mùa thu, tháng 7, ngày mồng 4, Phó đô ngự sử kiêm Tả xuân phường tá trung doãn Quách Đình Bảo tâu về việc tự tiện đuổi dân trú ngụ như sau:
"Thần trộm nghĩ rằng: Kinh sư là gốc của bốn phương; tiền của trao đổi mua bán tất phải cho lưu thông đủ dùng, không nên để thiếu thốn. Trước đây, dân cư phủ Phụng Thiên, trừ những người quê quán ở phủ đó, gián hoặc có người tuy không phải quê ở đó, nhưng có [32a] cửa hiệu, thuế ngạch và nộp thuế, chịu sai dịch với bản phường. Nay quan phủ Phụng Thiên lại không hỏi xem dân tạp cư ở đó có cửa hiệu, thuế ngạch hay không, đuổi hết cả về nguyên quán, e rằng như thế thì nơi kinh sư sẽ buôn bán thưa thớt, không còn sầm uất phồn thịnh nữa, không những người làm nghề buôn bán sẽ thất nghiệp nhiều, mà chợ búa e sẽ trống rỗng, ngạch thuế sẽ có thể thiếu hụt, có phần không tiện. Vì thế tâu xin: Ngoài những kẻ vô loài tạp cư thì nên đuổi đi, còn những người chuyê có hàng chợ, cửa hiệu, trước đây đã biên vào thuế ngạch thì hãy cho được cư trú để buôn bán sinh nhai, cho vào bản phường nộp thuế theo lệ cũ".
Tháng 9, ngày 27, ra sắc chỉ rằng: Từ nay, các phi tần và quan viên thì làm sổ riêng.
Mùa đông, tháng 10, ra sắc chỉ rằng: Quan các vệ, sở, người nào dám hạch [32b] sách tiền của như trước, tính từ 5 tiền trở lên thì pháp ty sẽ trị tội theo luật pháp, ngoài ra, từ 4 tiền trở xuống thì nhất luật bãi chức sung quân, như lệ quan viên tham nhũng.
Xuống chỉ dụ gồm 56 điều:
Tuyển người bổ sung quân ngũ.
Khảo thi con cháu các quan viên, hỏi về làm văn, viết chữ, làm toán.
Đào hồ Hải Trì. Hồ này quanh co đến 100 dặm. Giữa hồ có điện Thúy Ngọc, bên hồ xây điện Giảng Võ để tập luyện binh tượng.
Lấy Nguyễn Bá Ký làm Lại bộ thượng thư. (Nguyễn Bá Ký người Chí Linh).
Nhâm Dần, [Hồng Đức] năm thứ 13 [1482], (Minh Thành Hóa năm thứ 18). Mùa xuân, tháng giêng, vua ngự về Tây Kinh.
Mùa thu, tháng 7, ngày mồng 6, ra sắc chỉ rằng: Nho sinh tú lâm cục, số người thêm nhiều mà người giảng tập thì ít. Quan Lại bộ chọn lấy 3 viên quan Hàn lâm viện có thể kiêm chức Tư huấn Tú lâm cục [33a] rồi làm bản tâu lên, thuyên bổ để tiện giảng tập.
Định lệnh bảo cử quan Thừa ty. Ra sắc chỉ rằng: Quan Thừa ty các xứ, chức nhiệm rất nặng nề, trong khi chọn bổ, phải được mọi người đều bằng lòng. Kể từ nay, quan Thừa ty các xứ có khuyết thì Lại bổ tâu lên, đưa xuống cho triều thần theo như lệ của hai ty Đô, Hiến mà bảo cử quan viên trong ngoài, người nào làm nổi chức ấy, đưa cho Lại bộ thi hành.
Ngày 16, lấy Đào Cử làm Hàn lâm viện thị độc Đông các hiệu thư. Vì Cử hầu vua đi đánh miền tây, chăm chỉ được việc, không hề phạm lệnh cho nên được thăng chức.
Tháng 8, đại xá thiên hạ, có 63 điều.
Làm sổ hộ tịch. Nghiêm Lâm tâu rằng:
Khi làm sổ hộ tịch, Xã trưởng phải chua rõ các quan viên [33b] chức phẩm cao hay thấp, tư tước nhiều hay ít. Nếu không chua rõ ràng, Hộ khoa kiểm soát tâu lên, quan phủ huyện và Xã trưởng đều bị trị tội.
Tháng 9, ngày 15, giờ Tuất, nguyệt thực.
Mùa đông, tháng 10, khảo hạch quân và dân, hỏi về viết chữ, làm toán.
Ra sắc chỉ kiểm xét sổ hộ tịch và sổ ruộng đất. Từ Lục
khoa đến Lại bộ, nho sinh Tú lâm cục,
cùng với lại viên Hộ bộ và lại viên Thừa ty đều tới chùa Báo Thiên, quán Hội đồng để cùng khảo xét với
phủ, huyện. 1986
Lấy Lê Ninh làm Hộ bộ tả thị lang: Phạm Hưng Hiếu làm Hộ khoa cấp sự trung.
Quý Mão, [Quang Đức] năm thứ 14 [1483], (Minh Thành Hóa năm thứ 19). Mùa xuân, tháng giêng, ngày 13, cấm yến tiệc công làm cỗ bàn tiếm lễ.
Ngày 15, cấm thả kỳ quân để thu tiền và thông đồng với con buôn.
[34a] Làm điện Đại Thành, đông vu, tây vu ở Văn miếu cùng điện Canh Phục, kho chức ván in, kho chứa đồ tế lễ, đông tây đường nhà Minh Luân.
Tháng 2, ngày 15, ra sắc chỉ rằng: Nhân dân và quân sắc, ai thi hương đỗ tam trường, thì sung sinh đồ, đỗ tứ trường thì sung sinh viên ở Tăng Quảng đường như lệ cũ. Nếu sinh đồ từng thi hương mà không trúng kỳ nào thì phải sung quân, trúng một kỳ thi về làm dân chịu phú dịch như lệ. Sinh viên Tăng Quảng đường mà thi hội không đỗ thì sung quân. Quan Thừa, Hiến và quan Quốc tử giám phân loại tâu lên để thi hành theo lệ đã định.
Mùa hạ, tháng 4, ngày 14, ra sắc chỉ rằng: Các tư nhân tranh chấp đánh nhau thì pháp ty chia ra thủ phạm và tòng phạm mà trị tội.
Ngày 22, ra sắc chỉ rằng: Kể từ nay, sáu bộ có các bản tâu [34b] và hết thảy công văn các việc, đều phải ký tên ở cuối tờ giấy như các quan Kinh lịch năm phủ và thủ lĩnh Thừa ty các xứ.
Tháng 5, ngày 18, ra sắc chỉ cho chánh quan các sở Tuần tượng, Mã nhàn được đeo thẻ bài vào các buổi triều tham thường lệ, như quy định cho các chánh quan ở năm phủ.
Quy định thời hạn vào trường thi hương và lệ tiến cống sĩ nhân. Bọn Lễ bộ thượng thư Lâm Giang bá Lê Hoằng Dục tâu rằng:
Có sắc chỉ sai chiếu số học trò của Thừa tuyên sứ ty các xứ nhiều hay ít mà liệu định ngày vào thi. Vâng tra năm Hồng Đức thứ 5, tháng 8, ngày mồng 5, Hàn lâm thị độc kiêm Đông các đại học sĩ Thân Nhân Trung bàn tâu về lệ cống sĩ của các Thừa ty các xứ. Các xứ Hải Dương Sơn Nam, Tam Giang, Kinh Bắc mỗi xứ 130 người. [ 35a] Các xứ Thanh Hóa, Yên Bang, Tuyên Quang, Hưng Hóa, mỗi xứ 30 người.
Còn như nhật kỳ vào trường thi hương, chưa biết định vào ngày nào cho phải, bọn thần xin đợi
lời Thánh thượng dạy cho: Thi hương thì Thừa ty các xứ trong nước và phủ Phụng Thiên lấy ngày mồng
8 tháng 8 năm nay đều vào kỳ đệ nhất. Thừa ty các xứ Hải Dương, Sơn Nam, Tam Giang, Kinh Bắc lấy
ngày 18 tháng ấy vào kỳ đệ nhị, ngày 25 vào kỳ đệ tam, ngày mồng 1 tháng 9 vào kỳ đệ tứ, ngày mồng
7 treo bảng sĩ nhân đỗ. Các xứ Thanh Hóa, Nghệ An ngày 15 tháng 8 vào kỳ đệ nhị, ngày 22 kỳ đệ tam,
ngày26 vào kỳ đệ tứ, ngày mồng 1 tháng 9 treo bảng sĩ nhân thi đỗ. Các xứ Thuận Hóa, An [35b] Bang
,
Hưng Hóa, Tuyên Quang, Lạng Sơn, Thái Nguyên và phủ Phụng Thiên đều lấy ngày 13 tháng 8 vào kỳ
đệ nhị, ngày 18 vào kỳ đệ tam, ngày 26 vào kỳ đệ tứ, ngày mồng 1 tháng 9 treo bảng các sĩ nhân thi đỗ. 1987
Tháng 6, ngày mồng 9, mưa gió to, nước lụt.
Ngày 24, định lệ giảm bớt Xã trưởng.
Mùa thu, tháng 9, ngày mồng 2, Ngự sử đài phó đô ngự sử kiêm tả xuân phường tả trung doãn Quách Đình Bảo tâu rằng:
Những kẻ phạm các tội như đại ác, đại nghịch, phản bội, trộm cướp, hối lộ, xui kiện, hống hách, gian dâm, tham ô, bày mưu hãm hại người, cố ý giết người là những tội gặp kỳ ân xá thường lệ không được dự vào. Còn những tạp phạm khác, tuy phát hiện ra sau khi có lệnh ân xá, nhưng đã phạm từ trước khi có lệnh ân xá, thì đều cho được hưởng lệnh ân xá để rộng ơn thánh. Vua nghe theo.
[36a] Mùa đông, tháng 11, ngày 11, sai Lê Đức Khánh, Nguyễn Trung, Đỗ Cận sang cống nhà Minh.
Ngày 12, ra sắc chỉ cho các vệ, ty, sở làm đồ khí giới thì phải tới Vũ khố của vệ, ty, sở mình mà làm, không được tự tiện làm ở nhà giải vũ và điếm quân ở ngoại thành, ai vi phạm bị xử tội lưu.
Sắc dụ cho Hàn lâm viện thừc chỉ Đông các đại học sĩ Thân Nhân Trung, Ngự sử đài phó đô ngự
sử kiêm tả xuân phường tả trung doãn Quách Đình Bảo, Đông các hiệu thư Đỗ Nhuận, Hàn lâm viện thị
độc Đông các hiệu thư Đào Cử, Hàn lâm thị thư Đàm Văn Lễ, biên soạn các sách Thiên Nam dư hạ tập
và Thân chinh ký sự 1988
Vua đề vào bản thảo bài tựa Thiên nam dư hạ tập của Đại học sĩ Thân Nhân Trung rằng:
Hỏa thử thiên đoan bố, Băng [36b] tàm ngũ sắc ty, Cánh cầu vô địch thủ, Tài tác cổn long y. (Vải dệt lông chuột lửa, Lụa năm sắc tằm bằng, Lại tìm tay vô địch, Cắt may áo cổn rồng).
(Xét sách Thần dị kỳ kinh của Đông Phương Sóc có nói rằng: Ở ngoài cõi Nam hoang có lửa, trong lửa mọc loại cây không bao giờ chết. Lửa cháy đêm ngày dù mưa to gió lớn cũng không tắt. Trong lửa có con chuột nặng trăm cân, lông dài hơn 3 tấc, nhỏ như sợi tơ có thể dệt thành vải. Sách Thập dị ký của Vương Tử Niên có nói rằng: Núi Viên Kiệu ở biển Đông có giống tằm băng dài 7 tấc, có vẩy, có sừng, lấy sương tuyết phủ lên, có kén tơ năm sắc, dệt làm áo mặc lội nước không thấm ướt).
Lấy Nguyễn Xung Xác làm Hàn lâm thị độc chưởng viện sự.
Giáp Thìn, [Hồng Đức] năm thứ 15 [1484], (Minh Thành Hoá năm thứ 20). Mùa xuân, tháng giêng ngày 16, Thái uý Phú Quốc công Lê Thọ Vực chết.
Tháng 2, có dụ ân xá.
Thi hội các cử nhân trong nước, lấy đỗ bọn Phạm Trí Khiêm 44 người.
Tháng 3, ngày mồng 1, ra sắc chỉ rằng: Kể từ nay, ai khai đào mỏ bạc thì phải nộp thuế theo quy định.
Thi đình, đề văn sách hỏi về nhà Triệu Tống dùngnho sĩ. Cho bọn Nguyễn Quang Bật, Nguyễn Giác, Mai Duy Tinh [37a] ba người đỗ tiến sĩ cập đệ; bọn Ngô Văn Phòng 16 người đỗ tiến sĩ xuất thân; bọn Chu Đình Bảo 25 người đỗ đồng tiến sĩ xuất thân.
Ngày mồng 10, nhắc rõ lệnh cấm mua bán ức hiếp. Sắc chỉ nêu rõ:
"Việc cấm mua bán ức hiếp đã có lệnh rất nghiêmmà các nhà quyền hào vẫn chưa đổi thói cũ, hại dân chúng, hỏng chính sự không gì tệ bằng. Kể từ nay, phủ Phụng Thiên và hai ty Thừa, Hiến các xứ phải nhắc lại lệnh cũ, cấm đoán, răn bảo. Các nhà sắm sửa lễ vật cưới xin, nếu mua bán ở hàng chợ dân gian, hàng hoá lớn nhỏ đều phải tuân theo thời giá, không được quen thói gian ngoan như trước, ỷ thế cậy oai, mua hiếp, cướp đoạt, kẻ nào vi phạm thì trị tội theo như lệnh trước".
Ngày 12, nhắc lại việc đàn bà phá thai và phá thai cho người khác.
Trước đây có lệnh cấm rằng: [37b] Loại đàn bà tàn nhẫn, vì muốn ít con cái để giữ lấy nhiều của, hoặc ngại việc sinh đẻ, muốn tránh khó nhọc, thấy mìmh có thai, dùng kế cho sẩy thai, thương tổn tính mệnh, làm hại luân thường, cùng là những kẻ phá thai cho người khác, đều phải tra xét, trị tội theo luật pháp. Thế mà chúng vẫn coi là tờ giấy lộn, không đổi lỗi trước, vẫn theo thói cũ, tệ trước càng tăng, coi thường pháp luật, làm hư phong tục không gì hơn thế. Nay hãy nhắc rõ lệnh trước, răn cấm nghiêm hơn, nế có người đàn bà nào như hạng nói trên, mà mọi người đều biết, cùng là người chồng không biết răn cấm, đều trị tội theo luật pháp.
Mùa hạ, tháng 4, bắt đầu cấm kẻ giàu ỷ phép quấy nhiễu xưởng khai mỏ vàng bạc.
Cấm trong nước; Nếu không phải là các dịp tế lễ, giỗ chạp, cưới xin, ân mệnh, ăn mừng, đám ma mà vô cớ họp nhau ăn uống [38a] thì trị tội theo luật pháp.
Ngày mồng 9, cấm người giữ cửa nhận tiền đút lót.
Ngày 21, định lệnh rằng khi nộp các ngạch thuế vào kho thì quan đạc chi của các Thừa ty không được gây khó dễ.
Ngày 29, định mệnh cấm mả chôn sau không được che lấp hướng mả chôn trước.
Trước đó, phó sứ Thanh hình hiến sát sứ ty xứ Yên Bang là Nghiêm Quang tâu rằng:
"Mộ của quan viên và dân chúng chưa có phân biệt, cho nên kẻ dân mọn ngu tối thấy người có quan tước thì cho là do mạch đất mà được thế, khi có người nhà chết thì đua nhau chôn ở đằng trước, sát phạm đến nấm mồ. Con cháu nhà có mồ bị vi phạm, thường đem việc đó kiện tại cửa quan thì lại chưa có quy định riêng, nên cũng khó lòng xét rõ phải trái. Vậy có nên chiếu theo chức phẩm cao thấp mà quy định đất để mồ mả rộng hẹp hay không?
Đến đây Lễ bộ thượng thư Quách Đình Bảo bàn rằng:
"Đất để mồ mả của quan viên và dân [38b] chúng trong nước, có khi là ruộng đất công, có khi là ruộng đất tư. Nếu kẻ nào lấy ruộng tư làm đất để mồ mả thì kích thước rộng hẹp cũng phải theo hướng đất trước sau cho phải. Người để mồ sau không được cậy là ruộng đất tư của mình mà chôn sát, che lấp mồ chôn trước. Kẻ nào cố ý vi phạm thì con cháu họ hàng nhà chôn trước kiện tại quan tư sở tại, bắt mồ chôn sau phải dời đi chỗ khác và bắt phải nộp tiền tạ lễ theo như luật pháp". Vua y theo.
Ban xuống lệnh thưởng công.
Cấm nha môn các phủ, vệ, ty cậy quyền ỷ thế mà chửi mắng viên thủ lĩnh và ban ơn trả oán mà tiến cử hay sa thải người càn bậy.
Tháng ấy, định lệ lấy người các xã phục dịch lễ đảo vũ.
Các quan vâng mệnh đi đảo vũ ở đền chùa nơi nào, cho lấy người xã gần đó và người xã gần đó và người xã bản xứ để đốt hương, đóng oản, [39a] phục dịch các quan và nuôi dưỡng tăng sĩ, mỗi ngày 10 người, luân phiên thay đổi để tiện việc cầy cấy.
Ngày 13, định lệnh sách công ban xuống, Hiến ty phải kiểm soát.
Bấy giờ Lễ bộ thượng thư kiêm tả xuân phường tả trung doãn Quách Đình Bảo tâu rằng:
Trước đây, hằng năm sách công ban xuống cho các phủ ở ngoài như Tứ thư, Ngũ kinh, Đăng khoa lục, Hội thí lục, Ngọc đường văn phạm, Văn hiến thông khảo.Văn tuyển, Cương mục, cùng các loại sách thuốc. Nhưng có khi phủ quan tham ô, tư tiện giữ riệt lấy làm sách tư cuả mình, không hề giao cho học quan và y quan, rất là trái lệ. Vì thế xin tâu bày: Hiến ty các xứ hãy kiểm soát các phủ trong hạt mình, nếu thấy những sách nói trên mà quan bản phủ cố tình giữ riệt, sách học không giao cho học quan, sách thuốc không giao cho y quan, thì cứ thực tình tâu hặc lên, giao cho [39b] Hình bộ trị tội. Vua y theo, cho nên có lệnh này.
Tháng 5, ngày 26, ra sắc chỉ rằng: Các quan cai quản quân dân trong kinh ngoài trấn, trong đó có người liêm khiết, cũng có kẻ tham nhũng, nếu không phân biệt nêu lên thì khuyên răn thế nào được? Trong thi Đô đốc năm phủ, ngoài thì đường quan ba ty Đô, Thừa, Hiến, các quan hãy công bằng mà bảo cử các quan vệ, phủ, huyện, châu trong ngoài, người nào liêm khiết, người nào tham nhũng đều phải khai rõ sự thực, hẹn trong 3 tháng kể từ ngày sắc chỉ đưa tới, làm bản tâu lên, giao cho Ngự sử đài xét lại mà thi hành khu xử để ỏ rõ cách khuyên răn và để nới sức cho quân dân.
Ngày 27, Lại bộ thượng thư Nguyễn Bá Kỳ tâu rằng: Các quan viên có việc mà Hình bộ xét hỏi, có viên nào can phạm phải trị tội, thì lập tức phải vâng lệnh đòi lại sắc [40a] mệnh cũ và khám hợp rồi trao về Lại bộ tâu nộp.
Tháng 6, ngày 16, định lệnh bổ dụng sinh viên ba xá. Bọn Phó đô Ngự sử đài Quách Hữu Nghiêm tâu rằng: Bọn thần trộm thấy quy định về sinh viên ba xá của Quốc tử giám, cho phép người nào mỗi năm thi hội mà rúng một kỳ được các kỳ: hễ trúng được ba kỳ thì làm sung làm thượng xá sinh, trúng được hai kỳ thì làm trung xá sinh, trúng một kỳ thì sung làm hạ xá sinh, mỗi xá là 100 người đều được cấp tiền kho. Sinh viên ba xá mỗi người đều được 9 tiền. Đến khi bổ dùng, thì Lại bộ và quan Quốc tử giám bảo lĩnh tiến cử để chọn bổ, còn như số lượng chọn bổ thì ba xá đều nhất loạt giống nhau không có phân biệt. Nay về tiền lương của sinh viên ba xá thì hạ xá sinh nên giảm, thượng xá sinh nên tăng 1 tiền cho đủ 1 quan, trung xá sinh để nguyên 9 tiền như trước, hạ xá sinh giảm 1 tiền còn [40b] 8 tiền. Đến khi bổ dụng thì Lại bộ và quan Quốc tử giám chỗ khuyết mà bảo cử: thượng xá sinh 3 phần, trung xá sinh 2 phần, hạ xá sinh 1 phần. Như thế thì sinh viên ba xá thi trúng được mấy kỳ, học giỏi hay kém, thứ bậc trước sau được thích hợp mà nhân tài trong nước đều được khuyến khích. Vua y theo.
Mùa thu, tháng 8, ngày mồng 4, định lệnh đắp bờ ruộng để giữ nước. Ra sắc chỉ cho hai ty Thừa, Hiến các xứ và các quan phủ, huyện, châu rằng: Kể từ nay, xứ nào trong hạt có đê điều bị vỡ, ngập mất lúa mất mùa mà thế có thể giữ nước để làm nhiệm vụ chiêm thì hai ty Thừa, Hiến ra lệnh cho các quan Hà đê, Khuyến nông các phủ, huyện, châu phải nhân dịp nước rút dần, nghĩ trước kế chống đói cho dân, xem xét địa thế, tùy theo tiện nghi, đốc thúc [41a] dân làng cơi đắp bờ ruộng, cần giữ lấy nước để làm nhiệm vụ chiêm, không được vứt bỏ chức trách của mình, coi thường đau khổ của dân, ngồi nhìn mà không có kế sách gì, để dân phải đói khát.
Ngày 15, dựng bia có bài ký ghi tên các tiến sĩ từ khoa Nhâm Tuất năm Đại Bảo thứ 3 vua Thái Tông triều ta đến nay.
Vua cho là từ năm Đại Bảo thứ 3 triều Thái Tông đến giờ
, việc dựng bia, đề tên tiến sĩ các khoa
vẫn chưa làm được, sai Lễ bộ thượng thư Quách Đình Bảo biên rõ họ tên, thứ bậc các tiến sĩ từ khoa
Nhâm Tuất năm Đại Bảo thứ 3 triều Thái Tông, khoa Mậu Thìn năm Thái Hòa thứ 6 triều Nhân Tông,
khoa Quý Mùi năm Quang Thuận thứ 4, khoa Bính Tuất năm thứ 7, khoa Kỷ
Sửu năm thứ 10, khoa
Nhâm Thìn năm Hồng Đức thứ 3, khoa Ất Mùi năm thứ 6, khoa Mậu Tuất năm thứ 9, khoa Tân Sửu năm
thứ 12 đến khoa Giáp Thìn năm nay, [41b] khắc vào bia đá. 1990
Quách Đình Bảo nhân xin đổi trạng nguyên, bảng nhãn, thám hoa thành tiến sĩ cập đệ, chánh bảng thành tiến sĩ xuất thân, phụ bảng thành đồng tiến sĩ xuất thân để hợp với quy chế ngày nay. Vua y tờ tâu, sai Công bộ khởi công dựng tạc bia.
Bọn từ thần là Hàn lâm viện thừa chỉ Đông các đại thần học sĩ Thân Nhân Trung, Hàn lâm viện thị độc Đông các hiệu thư Đào Cử, Đàm Văn Lễ, Ngô Luân, Hàn lâm viện thị thư kiêm Tú lâm cục tư huấn Nguyễn Đôn Hậu, Hàn lâm viện thị thư kiêm Sùng văn quán Tú lâm cục tư huấn Lương Thế Vinh, Đông các hiệu thư Lê Tuấn Ngạn, Hàn lâm viện thị độc kiêm Tú lâm cục tư huấn Nguyễn Xung Xác chia nhau soạn văn bia. Bọn Trung thư giám chính tự Nguyễn Tủng và Thái Chúc Liêm [42a] cùng điển thư Phạm Lý vâng sắc chỉ viết chữ. Kim quang môn đãi chiếu Tô Ngai vâng sắc chỉ viết chữ triện.
Xét bài văn bia của Đỗ Nhuận:
"Sự nghiệp trị nước lớn lao của Đế vương, không gì cần kíp hơn nhân tài, điển chương chế độ đầy đủ của nhà nước, tất phải chờ ở bậc hậu thánh. Là bởi trị nước mà không lấy nhân tài làm gốc, chế tác mà không dựa vào thánh nhân đời sau thì đều chỉ là cẩu thả tạm bợ mà thôi, sao có thể đạt tới chính trị phong hóa phồn vinh, văn vật điểm chương đầy đủ?.
Kể từ Thái Tổ bắt đầu sửa sang việc học vào kỷ nguyên Thuận Thiên, Thái Tông mở khoa thi đầu vào năm Đại Bảo thứ 3, Nhân Tông chọn người hiền, dùng bậc giới, kính cẩn tôn theo phép cũ. Đến như việc dựng (có sách chép là "phụ") bia ở nhà Thái học thì vẫn để đó chưa làm; văn vật đầy đủ, như còn chờ bậc hậu thánh.
Nay Thánh thượng như trời mở trung hưng, tự mình gánh vác đạo lớn, việc tôn sùng Nho giáo càng thành khẩn chăm lo. Huống chi nhân tài đã được các tiên thánh nuôi dạy từ lâu, hơn nữa lại nhờ công sức mười [42b] năm nâng vực. Trước đây 6 năm một lần thi lớn, nay thi châm chước theo chế độ nhà Chu đã định là 3 năm. Trước kia lấy đỗ đều không quá hai ba chục người, nay thi rộng xét thực tài, không lo nhiều quá.
Cho nên tôn trọng biểu dương, đức ý rất hậu, ân vinh thứ bậc. tiết mục tận tường, vẹn toàn, rực rỡ, vượt cả xưa nay. Cho nên bia đá khắc tên, vẫn ghi việc thực, đặt ở cửa hiền, tưởng lệ kẻ sĩ, công việc làm của nhà vua tốt đẹp nhường nào.
Thế thì triều Lê ta văn minh đầy đủ, khoa mục mở mang, mở nguồn từ thời Thuận Thiên, bắt đầu từ năm Đại Bảo, thịnh hành từ đời Thái Hòa, mà thịnh nhất vào đời Hồng Đức vậy. Nếu như không phải do Thánh thượng làm tròn trách nhiệm bậc thầy, thân hành nắm giữ quyền hành chế tác, thì sao có thể thực hiện cái chí của người trước chưa thực hiện được, hoàn thành sự nghiệp mà người trước chưa hoàn thành".
[43a] Tháng 9, ngày mồng 5, ra sắc chỉ rằng: Các viên Huấn đạo, có khi nhiều người cùng khảo cứu một kinh mà học trò lại học kinh khác, không tiện việc truyền dạy. Sắc cho Lại bộ điều tra sự thực, tiến hành ngay việc điều động thay đổi, chọn người nghiên cứu kinh khác đổi bổ thay cho nhau.
Ra sắc chỉ, định lệnh các sắc quân, người nào cùng vô sở xuất thì sai làm việc nhẹ.
Ngày 29, ra sắc chỉ
rằng: Khi làm chúc thư, văn khế, thì nhất loạt dùng thứ giấy lục lô hạng
trung, còn hết thảy giấy tờ khác dùng giấy quan hạng trung. Đó là lời tâu của Tri huyện Tế Giang
Đặng
Kiến Tố. 1991
Mùa đông, tháng 10, ngày 11, ra sắc chỉ rằng: Con cháu các vị công thần khai quốc hễ là các công thần khoảng nămThuận Thiên đã nhận quan chức, hoặc [các công thần] tuy không được ban tên tự (có sách ghi là tên họ) nhưng đã được dự vào hàng công thần khai sáng, khoảng năm Thuận Thiên, cũng dự có công đã được quan chức đến nhất, nhị phẩm, nếu con cháu của họ [43b] còn ở trong quân ngũ thì cho chính người ấy đưa đơn kêu ở hai ty Thừa Hiến bản xứ, làm bản tâu lên, giao cho Binh bộ xét thực, nếu sức vóc có thể dùng được thì sung làm tuấn sĩ vệ Cẩm y, nếu sức yếu không làm nổi thì cho được miễn phú dịch. Đó là lời xin của Thái phó Tĩnh quốc công Lê Niệm.
Quy định việc xây dựng hành điện:
Hành điện gồm 5 gian, 2 chái, nhà bếp mỗi dãy 3 gian, một đài Quan canh
ở giữa, cao 5 thước,
rộng 40 thước, làm một khu đàn Tiên nông cao 7 thước, rộng 36 thước, 4 mặt đắp tường đất, cùng đi
cửa đi ngựa vào. Đều ở xã Hồng Mai, huyện Thanh Đàm 1992
Làm điện Đại Thành ở Văn Miếu cùng nhà đông vu, tây vu, điện Canh phục, kho chứa ván in và đồ tế lễ, [44a] nhà Minh luân, giảng đường đông tây, nhà bia đông tây, phòng học của sinh viên ba xá, và các cửa, xung quanh xây tường bao.
Tháng 12, ra sắc chỉ rằng:
Kể từ nay, quan các nha môn trong ngoài có bị khuyết, khi vâng mệnh bảo cử, người nào từng biết rõ người nào đó quả có tài năng, kiến thức, thanh liêm, có thể bổ làm chức gì, thì các quan khoa, đài, phải dùng biên chép, chua sổ rõ ràng. Sau này người được bảo cử, nếu có kẻ bỉ ổi, tham nhũng không làm việc, làm quan không công trạng gì, thì phải tra xét xem viên quan nào đã bảo cử bậy người ấy, tâu hặc lên để tra xét/
Lấy Lê Đình Ngạn làm Tây quân đô đốc phủ tả đô đốc Thanh Tương bá kiêm Tông nhân phủ tả tông nhân chính.
Lấy Lê Trạc làm Phò mã đô uý Vân Dương bá; Lê Quyền làm Trung quân đô đốc phủ tả đô đốc Kinh Dương Bá.
[44b] Ất Tỵ, [Hồng Đức] năm thứ 6 [1485], (Minh Thành Hóa năm thứ 21). Mùa xuân, tháng giêng, ngày 11, định lệnh:
Các quan phủ, huyện, châu trong nước nộp thuế nhân đinh điền tô, đầu nguồn, nếu dám lười biếng không chăm thu nộp, đến nỗi dây dưa để thiếu thì đòi tiền bồi thường theo như lệnh đã định (lệnh chia làm 10 phần, đòi ở người thiếu thuế 7 phần, đòi ở quan trưởng phụ trách 3 phần). Nếu người nào đói rét khốn khổ thì thôn trưởng phải làm tờ cam đoan và cùng nhau bảo đảm, theo như lệnh trước mà thi hành.
Tháng 2, ngày 12, ra sắc chỉ rằng: Các bản tâu và đề của nha môn trong ngoài thí chính viên quan phụ trách phải ký tên, không được sai lại viên viết chữ ký thay.
Tháng 3, Thái phó Tĩnh quốc công Lê Niệm chết.
Mùa hạ, tháng 4, ngày mồng 10, định lệnh nộp thuế của xứ Quảng Nam.
Trước đó, xứ Quảng Nam không có thuyền, [45a] hằng năm quân dân khiêng gánh thường bị mất mát. Kể tứ nay, mỗi khi đến kỳ nộp thuế, cho Thừa ty Quảng Nam chuyển giao thuế hiện vật cho ba ty Đô, Thừa, Hiến Thuận Hóa để sai người chuyển đệ nộp lên.

Accept-Ranges: bytes


markdown:
CN 2539: THÁNH ĐỊA BETANIA VÀ CÁC THÔNG ĐIỆP (16)
Tác giả: LM Jose Luis Urrutia, SJ
1. THÁNH ĐỊA BETANIA
Ngay từ các thông điệp đầu tiên, Đức Mẹ Maria đã nói với thị nhân Maria Esperanza về sự có mặt của linh địa Betania. Mẹ nói rằng Betania sẽ là một Chiếc Thuyền Cứu Độ mới. Betania thuộc về phía Bắc của nước Venezuela. Đó là là nơi mà mọi người trên thế giới sẽ đến cầu nguyện và hành hương. Ở đây, mọi người sẽ thân thiện với nhau và các quốc gia sẽ hòa giải và đoàn kết với nhau.
Sau 25 năm chuẩn bị, ngày 19 tháng 4 năm 1979, một uỷ ban được thành lập để tạo điều kiện thăng tiến công lý xã hội để mọi người gặp gỡ nhau và gặp gỡ Thiên Chúa.
Châm ngôn của uỷ ban là:
"Được đức tin bao bọc, chúng ta chiến đấu cho một thế giới tốt đẹp hơn."
Bà Maria Esperanza là giám đốc uỷ ban này. Con gái bà là Maria Auxiliadora, vốn là một nhạc sĩ, đã thành lập một ca đoàn gồm có khoảng 40 thành viên nam nữ. Ca đoàn dùng lời ca tiếng hát để nhằm mục đích: "Gửi thông điệp tình yêu và bình an cho thế giới.” Nhờ đó, ca đoàn được mọi người chập nhận và khen ngợi.
2. THÔNG ĐIỆP CỦA CHÚA VÀ CÁC THÁNH:
Trong cuộc sống, bà Maria Esperanza đã nhận được nhiều thông điệp từ Thiên Đàng gồm từ Chúa, Đức Mẹ Maria và các thánh tiên tri thờii Cựu Uớc. Xin tóm tắt như sau:
1. Tiên Tri Moses ( tại Caracas, ngày 9/2/1965)
"Đá tảng đã mở ra nước cho Ta thì cũng sẽ mở ra nước cho mọi người một lần nữa.”
2. Tổ phụ Abraham: (tại El Junko, ngày 4 tháng 11 năm 1968)
"Đây sẽ là nhà tạm trú cho những ai đến từ khắp nơi trên thế giới. Những người đến nơi này mà có lòng khiêm nhường thì sẽ được thánh hóa.”
3. Vua Solomon: (tại El Junko, ngày 3/2/1969)
"Nơi này sẽ có những kẻ khiêm nhường bước đến, còn những kẻ kiêu căng bị đuổi ra. Chỉ có những ai có trái tim công chính mới có thể cảm nhận được sự hiện diện của Thiên Chúa. Hãy suy gẫm, cầu nguyện, làm việc hy sinh và chờ đợi ngày vĩ đại sẽ đến.”
4. Tiên tri Samuel: (tại El Junko, ngày 8/2/1969)
"Ta sẽ hướng dẫn con và con sẽ chuẩn bị đất này khi thời điểm đến, đất này sẽ là quốc gia của Thiên Chúa.”
5. Tổ phụ Isaac: (El Junko, ngày 4/3/1969)
"Thành lũy Ki Tô giáo vĩ đại sẽ được xây dựng. Con sẽ có rất nhiều nước uống. Con sẽ uống nước và nhận được ơn thanh tẩy và đổi mới."
6. Thánh Tâm Chúa Giêsu: (tại Caracas, ngày 27/4/1973)
"Hỡi các con trai và con gái, Ngày Vĩ Đại sắp đến, vậy các con hãy cùng nhau trông cậy và biết ơn các trẻ nhỏ ngây thơ vô tội vì chúng cứu thoát các thế hệ tương lai để có một ngày mai tốt đẹp hơn. Hãy suy niệm về Cuộc Khổ Nạn của Ta vào mỗi ngày Thứ Sáu trong năm. Hãy dâng cho Ta 3 tiếng đồng hồ để tưởng niệm 3 tiếng đồng hồ hấp hối của Ta. Như vậy thì các con có thể cứu được nhiều linh hồn. Đừng tự cầm tù chính con vì Ta sắp đến nơi rồi."
Lạy Chúa, xin ban mưa xuống cho tiểu bang California của chúng con vì chúng con bị hạn hán nặng nề. Con tin tưởng vào những lời hứa của Chúa và của các Thánh Tiên Tri. Amen.
Kim Hà11/8/2014
Lạy Mẫu tâm Vô nhiễm Mẹ Maria, xin cầu cho chúng con, xin hướng dẫn và che chở chúng con trọn cuộc lữ hành trần gian này. Chúng con cầu xin nhờ Thánh Tử Giêsu, Chúa chúng con. Amen.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Connection: close


markdown:
§ Kim Hà
Nhóm hành hương chúng tôi gồm có 33 người, do linh mục Joseph Trần Quang Thiện, Bề Trên Phụ Tỉnh Dòng Đa Minh ở Canada làm cha linh hướng. Cứ mỗi buổi sáng thì nhóm chúng tôi được dự các Thánh lễ bằng tiếng Việt Nam do cha linh hướng chủ tế. Còn mỗi buổi chiều thì nhóm dự Thánh lễ Quốc tế ở nhà thờ St. James. Trong Thánh lễ Quốc tế, thì cha Thiện đọc Phúc Âm bằng tiếng Việt Nam. Qua thời gian ở Medjugorje, có những người Việt Nam đi hành hương riêng. Khi họ được biết có nhóm Việt Nam của chúng tôi ở đó thì họ cũng đến dự lễ chung.
Suốt 11 lần đi đến hành hương Medjugorje, từ năm 1999 đến 2006, nhóm chúng tôi luôn xin các linh mục linh hướng của nhóm dâng một Thánh lễ đặc biệt để thánh hiến toàn thế giới, nước Việt Nam, nước Hoa Kỳ, nước Canada, và toàn gia đình của mọi người trong nhóm lên Mẫu Tâm Vô Nhiễm của Đức Mẹ Maria.
Thường thì các linh mục chọn ngày thứ bảy đầu tháng để thánh hiến. Nếu không được thì chọn ngày nào mà nhóm được dự một Thánh lễ ở ngoài địa giới Medjugorje mà thánh hiến. Vì trong nhà nguyện của Medjugorje, chúng tôi chỉ có 50 phút để dâng Thánh lễ mà thôi. Nếu chậm thì những người nhóm khác sẽ đi vào nhà nguyện để chuẩn bị cho Thánh lễ của họ.
Kỳ hành hương này, vì phải chờ đợi quá lâu ở các phi trường để chờ thủ tục khám xét, và chờ các chuyến bay nên tôi mỏi mệt nhiều. Tôi bèn thưa với Đức Mẹ Maria rằng:
“Thưa Mẹ, vì phải mất cả 30 tiếng đồng hồ mới đến được Medjugorje nên con xin Mẹ để con không tiếp tục tổ chức hành hương đến đây nữa.”
Khi ấy, trong đầu tôi có tư tưởng như sau:
“Con có thấy ở nơi nào mà tất cả mọi người trên thế giới đều hân-hoan quy- tụ về để thờ phượng Chúa như ở Medjugorje không? Con có thấy nơi nào mà người ta quỳ dưới đá sỏi, giữa trời lạnh hay trời mưa để chầu Thánh Thể Chúa Giêsu như ở Medjugorje không? Con có thấy cảnh người ta chen chúc nhau trong nhà thờ để được cùng nhau dâng Thánh lễ Quốc Tế như ở Medjugorje không? Con có thấy nơi nào mà có hàng mấy chục tòa giải tội với đầy là người chờ xưng tội như ở Medjugorje không? Con có thấy nơi nào mà có hàng ngàn, hàng vạn người vừa cầm chuỗi Mân Côi cầu nguyện, vừa leo núi, leo đồi, vừa đọc kinh như ở Medjugorje không? Con có thấy nơi nào mà có không khí bình an như Medjugorje không? Con có cảm thấy sự hiện diện thiêng liêng của Mẹ ở Medjugorje không? Tại sao con lại muốn ngừng lại, không làm tông đồ cho Mẹ nữa? Con có biết Mẹ cần những tông đồ loan truyền thông điệp cho Mẹ không?”
Và cứ thế, tôi vẫn tiếp tục nghe lời Mẹ…
“Thưa Mẹ yêu dấu, con đã thánh hiến bản thân con và gia đình cho Mẹ. Tất cả của con là của Mẹ, xin Mẹ hãy sử dụng con theo thánh ý của Mẹ và của Chúa!”
Trong nhóm hành hương này, có anh Phan Lễ là người đến để tạ ơn Mẹ Medjugorje đã cứu sống anh. Năm 2004, khi chị của anh Lễ là chị Phan Hiếu đi hành hương với nhóm chúng tôi thì anh Lễ đang nằm hôn mê trên giường bịnh vì anh bị stroke (tai biến mạch máu não). Chị Hiếu định huỷ bỏ chuyến đi ấy để ở nhà chờ chôn em trai. Sau cùng, chị quyết định đi và nhờ nhóm chúng tôi cầu nguyện ráo riết cho em của chị là anh Lễ. Ngay khi chị còn ở Medjugorje thì anh Lễ được lành bịnh cách lạ thường. Năm 2006, anh Lễ đi đứng bình thường. Anh đến tận nơi, vào nhà thờ, leo núi, leo đồi để cầu nguyện tạ ơn Chúa và Mẹ Maria đã cứu anh và mời gọi anh đến với Chúa và Mẹ.
Sau này, nếu được nghe các anh chị em kể lại thêm cảm nghiệm nữa thì chúng tôi sẽ tường thuật tiếp. Xin Chúa và Mẹ Maria chúc lành cho quý vị.
Kim Hà11/11/06 (Ngày Chiến Sĩ Trận Vong)
“Nếu gia đình nào có người con tàn tật hay người con đi tu làm linh mục thì đó là một gia đình có phước.”
“ Ðúng, đó là sự thật. Mỗi ngày Mẹ ở dưới chân cây thánh giá. Con của Mẹ vác thánh giá. Ngài chịu đau đớn trên thánh giá, và bằng thánh giá, Ngài cứu thế giới. Mỗi ngày Mẹ cầu nguyện với Con của Mẹ để xin Ngài tha thứ cho tội lỗi của thế giới.”
Chỉ có những bậc cha mẹ tốt lành mới có thể dâng hiến đời mình, chịu đau khổ để đền tội thay cho con cháu. Nhờ sự đau khổ, bịnh hoạn của người cha mẹ, khi họ hiệp thông vớùi cuộc khổ nạn của Chúa Giêsu, mà con cái họ được ơn hoán cải và chữa lành. Ðó là điều mà tất cả các bậc cha mẹ nên làm để cứu con cái hư hỏng.


markdown:
CN 1447: CẢM NGHIỆM CỦA LM JOZO ZOVKO, MEDJUGORJE (23)Nguồn: Crownoftars
LDG: Sau đây là hồi ký của LM Jozo do ông Pietro Zorza ghi lại trong tác phẩm: “Ten Years of Apparitions," của LM René Laurentin.
"Tôi xin Chúa ban cho một dấu hiệu và Ngài đã nhận lời cầu nguyện của tôi. Tôi ngồi một mình cầu nguyện trong nhà thờ. Tôi cầu xin Chúa với trọn trái tim để xin Chúa ban cho tôi một dấu hiệu rõ ràng để hiểu biết việc Đức Mẹ Maria hiện ra là của Satan hay của Thiên Chúa.
Lúc ấy các nhân viên cảnh sát Cộng Sản làm cho nhiều gia đình và sáu thị nhân khốn khổ. Có nhiều người bị mất công việc vì không vâng lời cảnh sát, thay vì giữ thinh lặng thì họ lại kể chuyện cho mọi người nghe về những điều Đức Mẹ Maria hiện ra.
Những ai bảo vệ việc Đức Mẹ Maria hiện ra thì đều chịu đau khổ. Còn tôi chịu đau khổ vì tôi không muốn tin việc Mẹ hiện ra. Lúc ấy có một giọng mạnh mẽ vang lên trong nhà thờ:
“Hãy đi ra và bảo vệ các con của Ta. Rồi ta sẽ bảo con phải làm những gì khác.”
Ngay lập tức, tôi đứng dậy và đi ra phía sau của nhà thờ. Tôi mở cửa phía bên tay trái thì ngay ở phiá tay phải có 6 thị nhân như đàn ong chạy vội về phía tôi đứng rồi họ nắm tay tôi và nói:
“Xin cha cứu chúng con vì cảnh sát đang đuổi chúng con.”
Thế là tôi mở cửa một phòng và lùa họ vào rồi khóa cửa lại. Rồi tôi đi ra ngoài, xuống cầu thang thì vừa lúc ấy cảnh sát đến hỏi tôi:
“Cha có thấy lũ trẻ không?”
Tôi đáp: ”Có!”
Họ hỏi và tiếp tục chạy đi tìm lũ trẻ nhỏ. Đêm hôm ấy tôi nói chuyện với các thị nhân. Thị nhân Jakov, người bé nhất hỏi tôi:
“Tại sao cha không tin?”
Tôi đáp:
“Bởi vì người ta không đến nhà thờ và không phải Đức Mẹ Maria làm cho họ đi xa nhà thờ.”
Tôi muốn nói đến những người tò mò đến từ các nơi khác để xem dấu hiệu lạ nhưng không muốn cầu nguyện. Rồi Jakov bảo tôi:
“Ngày mai, người ta sẽ đến nhà thờ.”
Và quả thật, người ta đến nhà thờ cầu nguyện nhưng không ai bảo họ đến. Trước đó, tất cả mọi người đều tìm đến đồi Hiện ra nhưng ngày hôm ấy nhà thờ đầy chật người. “
MỌI NGƯỜI BẮT ĐẦU LẦN CHUỖI MÂN CÔI, THỊ NHÂN TRẺ JAKOV COLO
Thế rồi cả vùng Medjugorje bị cảnh sát và quân lính ngăn chận. Các thị nhân bị lính canh gác nên không thể rời nhà được. Bé Jakov được Đức Mẹ Maria hiện ra ở nhà của bé. Đức Mẹ ban một thông điệp cho Jakov để bé mang đến cho tôi vào buổi chiều trong nhà thờ, trước Thánh Lễ.
Jakov như một tù nhân trong căn nhà của mình vì quân lính canh trước nhà của bé. Em Jakov là người nhỏ bé nhưng em nghĩ mình phải vâng lời Đức Mẹ nên em lén nhìn ra ngoài cửa. Khi thấy người lính canh ngủ gục (lúc ấy vào tháng 7 trời rất nóng nực) thì em lặng lẽ mở cửa sổ và nhảy ra ngoài cửa sổ. Khi người linh thức dậy vào trong nhà thì không còn thấy Jakov nữa. Anh ta bèn thông báo bằng radio để cảnh sát chận đường Jacov đến nhà thờ.
Bé Jakov thay đổi sáu lần đi xe để có thể tránh những nơi canh gác. Em đến nhà thờ vừa lúc tôi chấm dứt Thánh lễ. Tôi cảm thấy ai đó đang kéo tay áo mình. Khi nhìn xuống thì tôi thấy Jakov. Em lặng lẽ nói với tôi:
“Thưa cha, Đức Mẹ Maria ban cho con một thông điệp để nói với mọi người.”
Tôi bèn nâng em lên trên bàn thánh để nói trước micro. Em nói:
“Đức Mẹ Maria bảo con nói với mọi người rằng hãy cầu nguyện bằng chuỗi kinh Mân Côi đêm nay.”
Thế là mọi người đều cảm thấy Đức Mẹ Maria gần gũi bên họ. Nhiều người bắt đầu khóc vì thấy cảnh sát áp đảo dân chúng. Họ thò tay vào túi để lấy tràng hạt ra. Lúc ấy là lần đầu tiên mà mọi người đọc chuỗi kinh Mân Côi ở trong nhà thờ tại Medjugorje. Rồi tôi đặt Jakov xuống trên nền nhà. Em đi chân trần, bẩn thỉu và quần áo dính đầy bụi đất. Trên bàn thờ còn in hai dấu bàn chân nhỏ bé của em.
Thế rồi Đức Mẹ Maria hiện ra trong nhà thờ và cảm ơn tôi, và Mẹ nói thêm những lời sau:
”Các con phải đọc chuỗi kinh Mân Côi mỗi tối.”
Và từ đó, tại làng Medjugorje, chúng tôi luôn đọc chuỗi kinh Mân Côi.”
Kim Hà1/5/2012
Anh Ivan cũng nói thêm rằng ơn Thiên Triệu đến từ lời cầu nguyện của gia đình.


markdown:
# Tài liệu luyện thi TOEIC: Sách 600 essential words for the TOEIC Test
**Sách 600 essential words for the TOEIC Test Đây là cuốn** [Tài liệu luyện thi TOEIC](http://www.mshoatoeic.com/tai-lieu-toeic-level-250---500-nl45)cung cấp những từ vựng cần thiết để [luyện thi TOEIC](http://www.mshoatoeic.com)– kỳ thi Trắc Nghiệm Tiếng Anh Trong Giao Tiếp Quốc Tế (Test of English for International Communication).
Cuốn sách giúp bạn nắm vững những nền tảng cơ bản để hiểu những ngữ cảnh đặc biệt thường gặp trong một bài thi TOEIC. Mỗi chương giới thiệu một ngữ cảnh chuyên môn cụ thể và những từ mới kèm theo. Những từ này không phải là từ chuyên môn, mà là những từ vựng thông dụng có thể dùng được trong rất nhiều ngữ cảnh khác nhau.
**Xem thêm bài viết: ** [3420 Từ vựng cần học trong lúc Luyện thi TOEIC](http://www.mshoatoeic.com/3420-tu-vung-can-hoc-trong-luc-luyen-thi-toeic-nd461701) [Tài liệu luyện thi TOEIC: TOEIC Business Idioms](http://www.mshoatoeic.com/tai-lieu-luyen-thi-toeic-toeic-business-idioms-nd461471) [LỘ TRÌNH TỰ HỌC TOEIC MỤC TIÊU 500](http://www.mshoatoeic.com/lo-trinh-tu-hoc-toeic-0-500-mien-phi-nd463799)
*50 CHỦ ĐỀ TỪ VỰNG TRONG CUỐN SÁCH 600 essential words for the TOEIC Test: * *50 CHỦ ĐỀ TỪ VỰNG TRONG CUỐN SÁCH 600 essential words for the TOEIC Test:*
1 Contracts (hợp đồng, giao kèo, khế ước, giấy ký kết)
2 Marketing (thị trường, nơi tiêu thụ; khách hàng)
3 Warranties (Bảo hành, sự bảo đảm)
4 Business planning (Tổ chức kế hoạch công sở)
5 Conferences (Hội nghị, cuộc gặp mặt)
6 Computers (Máy tính)
7 Office Technology (Vấn đề kĩ thuật trong công ty)
8 Office Procedures ( Thủ tục văn phòng)
9 Electronics (điện tử)
10 Correspondence (quan hệ thư từ, sự phù hợp)
11 Job Advertising and Recruiting (Quảng cáo công việc, tuyển dụng)
12 Applying and Interviewing. (Nộp đơn xin việc, phỏng vấn)
13 Hiring and Training. (Thuê người, huấn luyện kĩ năng)
14 Salaries and benefits. (Lương bổng và lợi ích)
15 Promotions, Pensions and Awards. (Thăng tiến, giải thưởng)
16 Shopping. (Mua sắm)
17 Ordering Supplies. (Đặt hàng nhà cung cấp)
18 Shipping. ( Chuyển hàng)
19 Invoices. ( Hoá đơn)
20 Inventory. ( hàng tồn kho)
21 Banking. ( Ngân hàng)
22 Accounting. ( kế toán)
23 Investments. ( đầu tư)
24 Taxes. ( thuế)
26 Property and department ( tài sản và văn phòng)
27 Board Meetings and committees. ( Hội đồng quản trị và uỷ ban)
28 Quality control ( Kiểm soát chất lượng)
29 Product Development ( Phát triển sản phẩm)
30 Renting and Leasing. ( cho thuê)
31 Selecting a Restaurant ( chọn nhà hàng)
32 Eating out ( Ăn bên ngoài)
33 Ordering Lunch. ( Đặt hàng ăn trưa)
34 Cooking as a career ( Nghề nấu ăn)
35 Events. ( Sự kiện)
36 General Travel
37 Airlines.
38 Trains. ( Tàu hoả)
39 Hotels. ( Khách sạn)
40 Car Rentals.
41 Movies. ( Xem phim)
42 Theater ( Rạp rát)
43 Music. ( Âm nhạc)
44 Museums. ( Bảo tàng)
45 Media. ( Truyền thông)
46 Doctor’s Office.
47 Dentist’s office (Phòng Nha sĩ)
48 Health Insurance ( sự bảo hiểm sức khoẻ (khi ốm)
49 Hospitals tổ chức từ thiện, tổ chức cứu tế.
50 Pharmacy (‘fɑ:məsi) dược khoa.
**Download sách FULL gồm PDF + CD:** [TẠI ĐÂY](https://drive.google.com/folderview?id=0B3fOwjHuUtKfZ0FpdXh1cUtpTE0&usp=sharing&tid=0B3fOwjHuUtKfdURNUXhZUk14TTQ) [thi TOEIC](http://www.mshoatoeic.com).
Ngoài 50 bài học và thực hành chính, sách còn hướng dẫn bạn cách xây dựng vốn từ như: phân tích các thành tố từ, nhận dạng các hình thái ngữ pháp, nhận dạng họ từ, tạo từ điển cá nhân, viết nhật ký đọc hàng ngày.
Đây là một giáo trình
[luyện thi TOEIC](http://www.luyenthitoeic.info)cần thiết không chỉ đối với những người tham dự kỳ thi TOEIC, mà cả những ai muốn nâng cao trình độ tiếng Anh của mình. **Mshoatoeic.com xin giới thiệu** [cuốn sách luyện thi TOEIC](http://www.mshoatoeic.com)này cùng bạn. Đây chính cuốn từ vựng TOEIC căn bản nhất định các bạn không thể bỏ qua! **Post a Comment**
##
Các tin mới
[Trở lại](javascript:history.go(-1))
[Trở lại](javascript:history.go(-1)) [Tài liệu luyện thi TOEIC: Sách Very easy TOEIC](/tai-lieu-luyen-thi-toeic-sach-very-easy-toeic-nd461455) [Tài liệu luyện thi TOEIC: Sách Longman Preparation Series for the TOEIC Test: Introductory Course](/tai-lieu-luyen-thi-toeic-sach-longman-preparation-series-for-the-toeic-test-introductory-course-nd461454) [Tài liệu luyện thi TOEIC: Building skills for the TOEIC Test](/tai-lieu-luyen-thi-toeic-building-skills-for-the-toeic-test-nd461453) [Tài liệu luyện thi TOEIC: Sách Developing Skills for the TOEIC Test](/tai-lieu-luyen-thi-toeic-sach-developing-skills-for-the-toeic-test-nd461452) [Tài liệu luyện thi TOEIC: Cách học và sử dụng sách Starter TOEIC](/tai-lieu-luyen-thi-toeic-cach-hoc-va-su-dung-sach-starter-toeic-nd461375)

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Content-Type: text/html


markdown:
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN VIỆN ĐÀO TẠO QUỐC TẾ NATIONAL ECONOMICS UNIVERSITY - INTERNATIONAL SCHOOL OF MANAGEMENT & ECONOMICS
LỊCH TRÌNH TUYỂN SINH NĂM 2017
THẠC SĨ QUẢN TRỊ CÔNG NGHỆ, ĐỔI MỚI
SÁNG TẠO VÀ KHỞI NGHIỆP
KHÓA 1 - ETIM01
Updated 15/6/2017
TT
Hoạt động
Thời gian
Địa điểm
Ghi chú
1.
Thông báo
tuyển sinh, cung cấp hồ sơ, thu hồ sơ và lệ phí
tuyển sinh
Từ 5/6 đến
18/8/2017
Viện ĐTQT
8h00-17h30 (Các ngày trong
tuần)
2.
Tư vấn tuyển sinh
- Trong giờ hành chính
8h00-17h30 (Các
ngày trong tuần)
- Ngoài giờ hành chính
Viện ĐTQT
17h30-20h30
(Thứ 3 hàng tuần)
3.
- Lễ ra mắt chương trình ETIM01
- Hội thảo “Tư duy kiến tạo và kinh
nghiệm khởi nghiệp ở Việt Nam”
- Giới thiệu thông tin tuyển sinh
ETIM01
Thứ Ba, 11/7/2017
KS. Pullman,
40 Cát Linh, Hà Nội
14h00-15h30
15h30-17h00
17h00-17h45
4.
Hội thảo
giới thiệu thông tin tuyển sinh ETIM01 và học bổng ERAMUS+
Thứ Tư, 9/8/2017
Gác 2 Nhà
10, ĐHKTQD
18h0-20h00
5.
Hạn nộp hồ
sơ
Thứ Sáu, 18/8/2017
6.
Thông báo
kết quả sơ tuyển hồ sơ và Danh sách thi tuyển sinh
25/8/2017
Website
Viện ĐTQT, Email
7.
Hướng dẫn
thi tuyển sinh và thi học bổng (thi viết và phỏng vấn)
7/9/2017
Phòng 404,
Tầng 4, Giảng đường D2, ĐHKTQD
18h00-20h00
8.
Thi viết
và thi phỏng vấn tuyển sinh
15-17/9/2019
Tầng 4,
Nhà 6, ĐHKTQD
9.
Thông báo
kết quả tuyển sinh
28/9/2017
10.
Làm thủ tục
nhập học
5-10/10/2017
Trong giờ hành chính
11.
Khai giảng
+ Định hướng khóa học
26/10/2017
Gác 2, Nhà
10, ĐHKTQD
17h00-20h00
Liên hệ: Chương
trình Thạc sĩ Quốc tế IMD@NEU, Ban Đào tạo Sau Đại học,Viện Đào tạo Quốc tế
Phòng 301,
Tầng 3, Nhà 6, Trường ĐHKTQD, phố Trần Đại Nghĩa.
Hotline:
0968102106/. ĐT: 84-4-36285711/. Emai: info.imd@isneu.org/. Web: www.isneu.edu.vn
Copyright Trường Đại học Kinh tế Quốc Dân - Viện Đào tạo Quốc tế © 2011

Cache-Control: public

X-Powered: VIE Portal - Version 5.6.4451.20929

Set-Cookie: ViePortalClientName=; path=/;HttpOnly

X-Powered-By-Plesk: PleskWin


markdown:
Trang chủ
Sản phẩm
Vách ngăn cầu thang
Vách ngăn phòng thờ
Vách ngăn phòng ngủ
Vách ngăn phòng ngủ
Vách ngăn phòng bếp
Vách ngăn phòng spa
Vách ngăn nhà hàng
Vách ngăn 3d.
Vách ngăn phòng khách
Kệ gỗ vách ngăn phòng khách
Lam gỗ
Công trình vách ngăn cnc đã thi công
Tin Tức
dịch vụ
Giới thiệu
Liên hệ
Số lượng
Thêm vào giỏ
Hết hàng
hoặc
Xem chi tiết
5
Toggle navigation
0
Trang chủ
Sản phẩm
Vách ngăn cầu thang
Vách ngăn phòng thờ
Vách ngăn phòng ngủ
Vách ngăn phòng ngủ
Vách ngăn phòng bếp
Vách ngăn phòng spa
Vách ngăn nhà hàng
Vách ngăn 3d.
Vách ngăn phòng khách
Kệ gỗ vách ngăn phòng khách
Lam gỗ
Công trình vách ngăn cnc đã thi công
Tin Tức
dịch vụ
Giới thiệu
Liên hệ
Trang chủ
Vách ngăn cầu thang
Vách ngăn cầu thang - 32
Danh mục
Vách ngăn cầu thang
Vách ngăn phòng thờ
Vách ngăn phòng ngủ
Công trình vách ngăn CNC đã thi công
Vách ngăn phòng bếp
Vách ngăn phòng spa
Vách ngăn nhà hàng
Vách ngăn 3d.
VÁCH NGĂN PHÒNG KHÁCH
Kệ gỗ vách ngăn phòng khách
Lam gỗ
Tất cả sản phẩm
Vách ngăn cầu thang - 32
Liên Hệ : 0904.31.18.13
Default Title - 0 đ
Số lượng
Thêm vào giỏ
Mua ngay
Tags:
vách ngăn cầu thang
vách ngăn cnc trang trí cầu thang
vách ngăn hoa văn cầu thang
tuyệt chiêu trang trí cầu thang
các mẫu vách ngăn trang trí cầu thang đẹp
Mô tả sản phẩm
Bình luận
Sản phẩm khác
Mô tả
Chưa có mô tả cho sản phẩm này
Bình luận
Sản phẩm khác
Vách ngăn cầu thang - 01
Liên Hệ : 0904.31.18.13
Vách ngăn cầu thang - 02
Liên Hệ : 0904.31.18.13
Vách ngăn cầu thang - 03
Liên Hệ : 0904.31.18.13
Vách ngăn cầu thang - 04
Liên Hệ : 0904.31.18.13
Bạn có
sản phẩm trong giỏ hàng
Tên sản phẩm
Số lượng
Giá tiền
Tổng cộng :
Tiếp tục mua hàng
Đặt hàng
Cập nhật
user
## Mô tả
Chưa có mô tả cho sản phẩm này
## Bình luận

Server: nginx

Vary: Accept-Encoding

Set-Cookie: shop_ref=; expires=Thu, 08 Mar 2018 06:49:04 GMT; path=/; samesite=lax

X-Cache: miss

P3P: CP="NOI DSP COR NID ADMa OPTa OUR NOR"

X-Content-Type-Options: nosniff

X-XSS-Protection: 1; mode=block


markdown:
Mới đây, Á hậu KiKo Chan - người được xem là bạn gái cũ của Kim Lý đã đăng tải hai bức ảnh Kim Lý và Hà Hồ đang tựa đầu bên nhau. Tuy nhiên, người đẹp Nam Định không hề xỉa xói hay ghen tỵ trước hạnh phúc của tình cũ mà chỉ bày tỏ sự ngưỡng mộ ngút trời dành cho cặp đôi nổi tiếng này.
“
*Thấy đẹp mà, chỉ có con gái ngốc mới đi ghen tỵ với nhau. Cô ấy hoàn hảo, xứng đáng tìm và giữ tình yêu của mình”,* Kiko Chan viết. ![Không thể tin nổi: Tình cũ Kim Lý bỗng dưng nhận xét thế này khi thấy Hà Hồ hạnh phúc ảnh 1 Không thể tin nổi: Tình cũ Kim Lý bỗng dưng nhận xét thế này khi thấy Hà Hồ hạnh phúc ảnh 1](http://cdn.phunuvagiadinh.vn/uploads/media/khanhhoa/kiko-chan-1111.jpg)
Á hậu Kiko Chan chân thành chúc phúc cho Hà Hồ và Kim Lý - Ảnh: FBNV
Gần cuối năm 2017, Kiko Chan bỗng nhiên trở thành cái tên được chú ý khi hé lộ chuyện tình yêu bí mật với Kim Lý. Cô khẳng định chắc như đinh đóng cột rằng có rất nhiều kỷ niệm khó quên với bạn trai Hà Hồ.
Tuy nhiên, phía nam diễn viên
*Hương Ga* đã bác bỏ thông tin trên. Trước những áp lực từ dư luận, Kiko Chan đã lên tiếng đính chính rằng mối quan hệ của họ chỉ đang ở giai đoạn tìm hiểu, chưa có gì sâu đậm như lời đồn. Chân dài này cũng không hằn học với [Hồ Ngọc Hà](http://www.phunuvagiadinh.vn/tag/ho-ngoc-ha) mà còn tiết lộ rằng mình là fan lớn của "Nữ hoàng giải trí". ![Không thể tin nổi: Tình cũ Kim Lý bỗng dưng nhận xét thế này khi thấy Hà Hồ hạnh phúc ảnh 2 Không thể tin nổi: Tình cũ Kim Lý bỗng dưng nhận xét thế này khi thấy Hà Hồ hạnh phúc ảnh 2](http://cdn.phunuvagiadinh.vn/uploads/media/khanhhoa/kiko-c.jpg)
[XEM TIẾP](/hau-truong-176/mac-ke-kiko-chan-ho-ngoc-ha-cong-khai-nep-vao-long-kim-ly-day-tinh-tu-263555) [PHỎNG VẤN ĐỘC QUYỀN - Á hậu Kiko Chan: 'Tôi từng bị đồng nghiệp ghẻ lạnh vì mang tiếng xấu là kẻ thứ 3'](/giai-tri-172/phong-van-doc-quyen-a-hau-kiko-chan-toi-tung-bi-dong-nghiep-ghe-lanh-vi-mang-tieng-xau-la-ke-thu-3-262942) [XEM TIẾP](/giai-tri-172/phong-van-doc-quyen-a-hau-kiko-chan-toi-tung-bi-dong-nghiep-ghe-lanh-vi-mang-tieng-xau-la-ke-thu-3-262942) [XEM TIẾP](/giai-tri-172/kim-ly-bi-a-hau-kiko-chan-to-hai-mat-ho-ngoc-ha-co-phan-ung-day-bat-ngo-262424)


markdown:
} catch (e) {}; //]]>
Đăng nhập
Đăng ký
Tài khoản
Thanh toán
Giỏ hàng
0
item -
0₫

Set-Cookie: shop_ref=; expires=Thu, 08 Mar 2018 06:45:28 GMT; path=/; samesite=lax


markdown: CocoonNYC: more cat's cradle studies

Server: GSE

Cache-Control: private, max-age=0

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


markdown: **nhà sản xuất sơn** [CADIN17](/san-pham/vn_vi/danh_muc/210/1/1/CADIN.html) [VINA GARD8](/san-pham/vn_vi/danh_muc/348/1/1/VINA-GARD.html) [ICI5](/san-pham/vn_vi/danh_muc/4/1/1/ICI.html) [EXPO7](/san-pham/vn_vi/danh_muc/5/1/1/EXPO.html) [BẠCH TUYẾT4](/san-pham/vn_vi/danh_muc/6/1/1/BACH-TUYET.html) [GALANT6](/san-pham/vn_vi/danh_muc/7/1/1/GALANT.html) [KOVA13](/san-pham/vn_vi/danh_muc/8/1/1/KOVA.html) [NIPPON5](/san-pham/vn_vi/danh_muc/21/1/1/NIPPON.html) [JOTON11](/san-pham/vn_vi/danh_muc/22/1/1/JOTON.html) [SEAMASTER9](/san-pham/vn_vi/danh_muc/23/1/1/SEAMASTER.html) [SPRING4](/san-pham/vn_vi/danh_muc/110/1/1/SPRING.html) [BOSS5](/san-pham/vn_vi/danh_muc/114/1/1/BOSS.html) [TOA6](/san-pham/vn_vi/danh_muc/121/1/1/TOA.html) [TERRACO11](/san-pham/vn_vi/danh_muc/128/1/1/TERRACO.html) [SPEC5](/san-pham/vn_vi/danh_muc/135/1/1/SPEC.html) [MYKOLOR6](/san-pham/vn_vi/danh_muc/142/1/1/MYKOLOR.html) [SIKA14](/san-pham/vn_vi/danh_muc/156/1/1/SIKA.html) [FLINKOTE1](/san-pham/vn_vi/danh_muc/158/1/1/FLINKOTE.html) [TISON7](/san-pham/vn_vi/danh_muc/162/1/1/TISON.html) [Á ĐÔNG2](/san-pham/vn_vi/danh_muc/165/1/1/A-DONG.html) [NERO7](/san-pham/vn_vi/danh_muc/183/1/1/NERO.html) [JOTUN11](/san-pham/vn_vi/danh_muc/191/1/1/JOTUN.html) [RAINBOW13](/san-pham/vn_vi/danh_muc/244/1/1/RAINBOW.html) [HẢI ÂU8](/san-pham/vn_vi/danh_muc/225/1/1/HAI-AU.html) [DONASA7](/san-pham/vn_vi/danh_muc/389/1/1/DONASA.html) [NANPAO8](/san-pham/vn_vi/danh_muc/388/1/1/NANPAO.html) [ORIENT6](/san-pham/vn_vi/danh_muc/336/1/1/ORIENT.html) [KCC7](/san-pham/vn_vi/danh_muc/462/1/1/KCC.html) [GIẢ ĐÁ HOÀ BÌNH4](/san-pham/vn_vi/danh_muc/482/1/1/GIA-DA-HOA-BINH.html) [KANSAI9](/san-pham/vn_vi/danh_muc/641/1/1/KANSAI.html) [APT7](/san-pham/vn_vi/danh_muc/650/1/1/APT.html) [PHỤ KIỆN2](/san-pham/vn_vi/danh_muc/153/1/1/PHU-KIEN.html)


markdown: Mùa xuân, mùa của những sắc màu lễ hội, mùa của những thay đổi để đón chào một năm mới cùng nhiều niềm vui, hạnh phúc, may mắn và hi vọng mới. Xuân còn là một dịp đặc biệt để chúng ta thỏa sức chăm chút, làm mới bản thân cho vẻ ngoài càng thêm tươi tắn và rạng ngời.


markdown:
NIỀM TIN - VỮNG CHẮC - CUỘC SỐNG - ĐÍCH THỰC
Vui lòng điền một địa chỉ email để tạo tài khoản.
Quên Mật Khẩu?
Đăng Nhập

Set-Cookie: CAKEPHP=p9qa5a39g20n0c57jc0it0sir0; expires=Sun, 18-Feb-2018 05:10:38 GMT; Max-Age=14400; path=/; HttpOnly


markdown:
# Canon áp dụng tiêu chuẩn ISO cho máy in
Tại Việt Nam, công ty cổ phần phân phối Thiết bị văn phòng Fintec là nhà phân phối cho các sản phẩm máy in, máy vẽ, thiết bị xử lý hình ảnh, máy chiếu, bảng điện, thiết bị hủy giấy… của Fuji Xerox. Olli do hãng Local Motors, Mỹ, sản xuất, trong đó nhiều bộ phận của xe được sản xuất bằng máy in 3D, nhờ đó giảm được thời gian chế tạo và có thể sản xuất với số lượng nhỏ. Đăng ký trải nghiệm tại đây. Tuy thế, mọi chuyện có vẻ đang thay đổi, khi trong cuộc khảo sát developer năm 2016 cua trang StackOverflow, macOS (OS X) lại giữ vị trí dẫn đầu trong hạng mục hệ điều hành được sử dụng, theo sau lần lượt là Windows 7 và Linux.
Nó luôn bật và sẵn sàng phục vụ bạn bất cứ khi nào bạn cần đến. Năm 2014, một nhóm các nhà nghiên cứu đã thực hiện thành công thí nghiệm liên lạc tâm thức giữa 2 người cách xa nhau hàng nghìn km. Cây dương xỉCây dương xỉ sẽ làm giảm nồng độ formaldehyde - thường bốc hơi từ đồ gỗ, keo, sơn, chất tẩy rửa, vải và rèm cửa. Về quy định và lộ trình, người dân cấp đổi GPLX không thời hạn thì không cần phải khám sức khỏe. Chương trình đã vượt qua chặng đường bảy năm tới những vùng sâu, vùng xa, vùng cao hẻo lánh khác nhau. Nếu định dùng X-T2 để phục vụ những công việc nghiêm túc thì nên mua thêm báng và pin dự phòng.
Xem thêm:
[In vải thun](http://www.thegioiinvai.com) giá rẻ đẹp hcm
## Xem máy in 3D thức ăn cho phi hành gia tạo ra chiếc pizza tuyệt vời như thế nào
Việc thực hiện tờ khai sau thông quan hiện nay là quá nhiêu khê khiến DN phải bố trí một nhà kho rất lớn để lưu trữ chứng từ. Dù vậy, iMac nhôm bản gốc vẫn rất đáng để chiêm ngưỡng. Điều đó có nghĩa mọi người đều có thể tiếp cận tới cùng một nền giáo dục đẳng cấp thế giới. Tương tự, không ít DN cũng ngán ngẩm vì quy định DN muốn NK máy in phải có giấy phép NK của Cục Xuất bản in và Phát hành thuộc Bộ TT&TT. Chính phủ cam kết đồng hành cùng DN, sẵn sàng cùng các bộ, ngành lắng nghe ý kiến DN, giải quyết các khó khăn vướng mắc, các hiệp hội, để tạo thuận lợi, hỗ trợ và phát triển DN, làm cho môi trường kinh doanh thực sự thuận lợi và an toàn. Tuy nhiên, điểm đặc biệt mà chỉ Wasabi có đó là không cần dùng mực để in.
Xem tin:
[in vải rèm cửa](http://www.thegioiinvai.com) In chuyển nhiệt nhanh giá rẻ mẫu mã đa dạng
Lúc phong trào phát triển, vùng giải phóng mở rộng, báo ra nhật kỳ, số lượng lớn, lúc địch bom pháo mạnh, càn quét ác liệt, vật tư thiếu, máy in bị địch phá hỏng, thì báo ra thưa hơn, thậm chí tạm ngưng. Khuyến mãiTừ ngày 15/06 – 15/08/2014, Tặng ngay áo sơ mi G2000 trị giá 749,000 đồng khi mua các sản phẩm máy in Laser đa năng (màu và trắng đen) hoặc máy in Laser đơn năng màu của Canon. Trên thực tế, chúng ta vẫn thường khuyên bảo nhau hãy giải quyết các vấn đề tài chính theo cách cụ thể và hiệu quả. Không chỉ động viên nữ CBNGNLĐ thực hiện tốt công tác chuyên môn, BCH Công đoàn và Ban Nữ công các cấp đã vận động chị em tích cực tham gia các hoạt động xã hội, nhân đạo, từ thiện, đền ơn đáp nghĩa, ủng hộ giáo dục ở miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn.Tương tự, nếu không muốn mất bất cứ phần ảnh nào, họ sẽ phải chọn in loại khổ giấy to hơn ảnh gốc và sau đó cắt đi phần in thừa. Để nâng cao trải nghiệm của khách tham quan, Image Square mới còn cung cấp thêm 2 dịch vụ độc đáo Pro Studio (Studio Chuyên Nghiệp) và Print Bar (Quầy In Thông Minh).
Xem thêm:
[In vải KTS](http://www.thegioiinvai.com) giá rẻ đẹp hcm [In Vải Cotton - In Trực Tiếp Lên Vải Cotton Giá Rẻ Đẹp](http://www.thegioiinvai.com/2016/11/in-vai-cotton-in-truc-tiep-len-vai.html)
Bán cách sử dụng máy in khổ lớn - máy in phun kỹ thuật số khổ lớn- cách sử dụng máy in khổ lớn- Thế Giới Máy In Chuyển nhiệt
[](https://www.blogger.com/post-edit.g?blogID=4511584416180776036&postID=4667297327932568070&from=pencil)
![ ](http://www.blogger.com/img/icon18_edit_allbkg.gif)
## Không có nhận xét nào: