text:
Giáo trình: Nghiệp vụ ngân hàng thương mại - ĐH Đà Lạt
Chia sẻ: Zhang Zhang | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:175
lượt xem 5.816
download
Giáo trình: Nghiệp vụ ngân hàng thương mại - ĐH Đà Lạt
Nền kinh tế thị trường đang hình thành và phát triển rõ nét ở Việt Nam. Việc nhận thức những vấn đề trọng tâm về kinh tế thị trường là một trong những nội dung quan trọng trong quá trình học tập và nghiên cứu của sinh viên khối ngành kinh tế và quản trị kinh doanh. Nội dung hoạt động kinh doanh của các định chế tài chính ngân hàng là một trong những phần cơ bản của việc nghiên cứu này. Cuốn bài...
Bình luận(2) Đăng nhập để gửi bình luận!
Nội dung Text: Giáo trình: Nghiệp vụ ngân hàng thương mại - ĐH Đà Lạt
- TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑAØ LAÏT GIAÙO TRÌNH NGHIEÄP VUÏ NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI LEÂ TRUNG THAØNH 2002
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi -1- MUÏC LUÏC LÔØI MÔÛ ÑAÀU ............................................................................................................... 4 CHÖÔNG I: TOÅNG QUAN VEÀ NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI .......................... 5 I. NGAÂN HAØNG TRONG NEÀN KINH TEÁ THÒ TRÖÔØNG ................................ 5 1. Vai troø cuûa ngaân haøng trong neàn kinh teá thò tröôøng ......................................... 5 2. Toå chöùc heä thoáng ngaân haøng trong neàn kinh teá thò tröôøng .............................. 6 II. CHÖÙC NAÊNG CUÛA NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI ......................................... 7 1. Chöùc naêng taïo tieàn ............................................................................................ 7 2. Chöùc naêng taïo cô cheá thanh toaùn ..................................................................... 8 3. Chöùc naêng huy ñoäng tieát kieäm ......................................................................... 9 4. Chöùc naêng môû roäng tín duïng ............................................................................ 9 5. Chöùc naêng taøi trôï ngoaïi thöông ...................................................................... 10 6. Chöùc naêng uûy thaùc........................................................................................... 10 7. Chöùc naêng baûo quaûn an toaøn vaät coù giaù ......................................................... 10 8. Chöùc naêng moâi giôùi ........................................................................................ 11 III. KHAÙI QUAÙT CHUNG VEÀ HOAÏT ÑOÄNG CUÛA NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI.......................................................................................................................... 11 1. Hoaït ñoäng cô baûn cuûa moät ngaân haøng............................................................ 12 2. Söï thay ñoåi cuûa hoaït ñoäng ngaân haøng thöông maïi trong thôøi gian gaàn ñaây . 13 CHÖÔNG II: QUAÛN LYÙ TAØI SAÛN - NGUOÀN VOÁN CUÛA NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI ............................................................................................................ 15 I. BAÛNG CAÂN ÑOÁI KEÁ TOAÙN CUÛA NGAÂN HAØNG ........................................... 15 II. QUAÛN LYÙ TAØI SAÛN.......................................................................................... 16 1. Khaùi quaùt ........................................................................................................ 16 2. Caùc khoaûn muïc taøi saûn cuûa ngaân haøng thöông maïi ....................................... 18 3. Quaûn lyù tieàn döï tröõ cuûa ngaân haøng ................................................................. 21 4. Quaûn lyù thanh khoaûn taøi saûn cuûa ngaân haøng thöông maïi .............................. 24 III. QUAÛN LYÙ NGUOÀN VOÁN VAØ VOÁN CHUÛ SÔÛ HÖÕU CUÛA NGAÂN HAØNG . 25 1. Khoaûn muïc nguoàn voán ngaân haøng ................................................................. 25 2. Voán cuûa ngaân haøng ........................................................................................ 29 3. Moái lieân heä giöõa taøi saûn, nguoàn voán vaø voán cuûa ngaân haøng ......................... 29 CHÖÔNG III: THANH TOAÙN KHOÂNG DUØNG TIEÀN MAËT ................................. 39 I. KHAÙI QUAÙT CHUNG VEÀ THANH TOAÙN KHOÂNG DUØNG TIEÀN MAËT ...... 39 1. Söï ra ñôøi cuûa Thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët ............................................. 39 2. Ñaëc ñieåm cuûa thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët ............................................ 39 II. CAÙC PHÖÔNG THÖÙC THANH TOAÙN KHOÂNG DUØNG TIEÀN MAËT ........... 40 1. Thanh toaùn baèng Seùc (Check) ........................................................................ 40 2. Thanh toaùn baèng uyû nhieäm chi ....................................................................... 42 4. Thanh toaùn baèng thö tín duïng ......................................................................... 44 PHUÏ LUÏC CHÖÔNG III ......................................................................................... 48 CHÖÔNG 4: KHAÙI QUAÙT CHUNG VEÀ TÍN DUÏNG NGAÂN HAØNG .................... 52 I. KHAÙI NIEÄM VAØ PHAÂN LOAÏI ........................................................................... 52 1. Khaùi nieäm ........................................................................................................ 52 __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi -2- 2. Phaân loaïi ......................................................................................................... 53 II. QUY TRÌNH TÍN DUÏNG .................................................................................. 59 1 Khaùi nieäm vaø yù nghóa quy trình tín duïng ........................................................ 59 2. Noäi dung quy trình tín duïng ........................................................................... 60 III. BAÛO ÑAÛM TÍN DUÏNG .................................................................................... 69 1. Theá chaáp taøi saûn .............................................................................................. 70 2. Caàm coá taøi saûn................................................................................................. 70 3. Baûo laõnh .......................................................................................................... 71 PHUÏ LUÏC CHÖÔNG IV: ..................................................................................... 73 CHÖÔNG 5: CHO VAY CAÙC DOANH NGHIEÄP ................................................... 78 I. CHO VAY NGAÉN HAÏN...................................................................................... 78 1. Nhöõng vaán ñeà chung veà cho vay ngaén haïn .................................................... 78 2. Kyõ thuaät cho vay ngaén haïn ............................................................................. 84 II. CHO VAY TRUNG VAØ DAØI HAÏN ................................................................... 94 1. Cho vay kyø haïn ............................................................................................... 94 2. Tín duïng tuaàn hoaøn ......................................................................................... 96 3. Moät soá hình thöùc tín duïng trung vaø daøi haïn khaùc .......................................... 98 III. ÑAÙNH GIAÙ RUÛI RO TÍN DUÏNG VAØ XÖÛ LYÙ CAÙC KHOAÛN CHO VAY COÙ VAÁN ÑEÀ .................................................................................................................. 99 1. Ñaùnh giaù ruûi ro ................................................................................................ 99 2. Caùc bieän phaùp ngaên ngöøa vaø xöû lyù ruûi ro ..................................................... 100 CHÖÔNG VI: CHO VAY CAÙ NHAÂN VAØ HOÄ GIA ÑÌNH ................................... 106 I. CHO VAY TIEÂU DUØNG ................................................................................... 106 1. Phaân loaïi cho vay tieâu duøng ......................................................................... 106 2. Ñaëc ñieåm cuûa cho vay tieâu duøng ................................................................. 109 3. Thaåm ñònh cho vay tieâu duøng ...................................................................... 110 4. Giaûi ngaân vaø thu nôï cho vay tieâu duøng ........................................................ 113 II. CHO VAY HOÄ NOÂNG DAÂN ........................................................................... 116 1. Ñaëc ñieåm cho vay hoä noâng daân ................................................................... 116 2. Ñaëc ñieåm hoä noâng daân .................................................................................. 117 3. Phöông thöùc cho vay .................................................................................... 118 CHÖÔNG VII: CAÙC HÌNH THÖÙC TÍN DUÏNG ÑAËC BIEÄT ................................. 122 I. CHO THUEÂ TAØI CHÍNH .................................................................................. 122 1. Nhöõng vaán ñeà chung veà cho thueâ taøi chính.................................................. 122 2 . Caùc hình thöùc taøi trôï thueâ mua .................................................................... 124 3. Kyõ thuaät nghieäp vuï....................................................................................... 128 II. BAÛO LAÕNH NGAÂN HAØNG............................................................................. 138 1 Khaùi quaùt chung veà baûo laõnh ngaân haøng....................................................... 138 2. Coâng duïng chuû yeáu cuûa baûo laõnh ................................................................ 139 3. Moät soá loaïi baûo laõnh thoâng duïng................................................................. 140 4. Quy trình thöïc hieän moät nghieäp vuï baûo laõnh ngaân haøng ............................ 145 CHÖÔNG VIII: NGHIEÄP VUÏ NGAÂN HAØNG QUOÁC TEÁ VAØ MOÄT SOÁ DÒCH VUÏ NGAÂN HAØNG MÔÙI .................................................................................................. 147 I. NGHIEÄP VUÏ NGAÂN HAØNG QUOÁC TEÁ .......................................................... 147 __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi -3- 1. Xu höôùng phaùt trieån cuûa nghieäp vuï ngaân haøng quoác teá .............................. 147 2. Toå chöùc cuûa moät ngaân haøng ôû nöôùc ngoaøi .................................................. 148 3. Nhöõng nghieäp vuï kinh doanh ngaân haøng chuû yeáu treân thò tröôøng quoác teá . 149 II. SÖÏ HÌNH THAØNH MOÄT SOÁ LOAÏI NGHIEÄP VUÏ MÔÙI TRONG KINH DOANH NGAÂN HAØNG ........................................................................................ 152 1. Dòch vuï uyû thaùc ............................................................................................ 153 2. Nghieäp vuï ñaàu tö vaø nghieäp vuï ngaân haøng toaøn boä ................................... 154 3. Nghieäp vuï quaûn lyù ngaân quyõ ........................................................................ 156 4. Nghieäp vuï moâi giôùi chöùng khoaùn ................................................................ 157 5. Dòch vuï baûo hieåm .......................................................................................... 158 6. Dòch vuï baát ñoäng saûn ................................................................................... 158 PHAÀN BAØI TAÄP ........................................................................................................ 160 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO ......................................................................................... 174 __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi -4- LÔØI MÔÛ ÑAÀU Neàn kinh teá thò tröôøng ñang hình thaønh vaø phaùt trieån roõ neùt ôû Vieät Nam. Vieäc nhaän thöùc nhöõng vaán ñeà troïng taâm veà kinh teá thò tröôøng laø moät trong nhöõng noäi dung quan troïng trong quaù trình hoïc taäp vaø nghieân cöùu cuûa sinh vieân khoái ngaønh kinh teá vaø quaûn trò kinh doanh. Noäi dung hoaït ñoäng kinh doanh cuûa caùc ñònh cheá taøi chính ngaân haøng laø moät trong nhöõng phaàn cô baûn cuûa vieäc nghieân cöùu naøy. Cuoán baøi giaûng "Nghieäp vuï Ngaân haøng thöông maïi" ñöôïc xaây döïng ñeå ñaùp öùng nhu caàu hoïc taäp vaø nghieân cöùu cuûa sinh vieân khoái ngaønh kinh teá vaø quaûn trò kinh doanh veà nhöõng vaán ñeà lieân quan tôùi lónh vöïc kinh doanh cuûa caùc ñònh cheá ngaân haøng taøi chính. Vôùi muïc tieâu Cô baûn, Vieät Nam vaø Hieän ñaïi nhöng phaûi ngaén goïn, deã hieåu, cuoán saùch naøy ñöôïc trình baøy trong 8 chöông vaø taäp trung chuû yeáu vaøo nhöõng noäi dung cô baûn cuûa hoaït ñoäng kinh doanh ngaân haøng giuùp cho sinh vieân coù theå böôùc ñaàu tieáp caän ñöôïc nhöõng kieán thöùc, nghieäp vuï kinh doanh cuûa ngaân haøng, ñoàng thôøi taïo neàn taûng cô baûn cho vieäc hoïc taäp vaø nghieân cöùu saâu hôn veà sau naøy. Tuy nhieân, do coøn nhieàu khoù khaên vaø haïn cheá neân vieäc cuoán saùch naøy maéc phaûi nhöõng thieáu soùt, haïn cheá laø hoaøn toaøn khoâng theå traùnh khoûi. Vì vaäy, taùc giaû raát mong nhaän ñöôïc söï goùp yù cuûa baïn ñoïc ñeå cuoán saùch naøy ngaøy caøng ñöôïc hoaøn thieän hôn. Xin caûm ôn! Ñaø Laït, thaùng 09 naêm 2002 Taùc giaû __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi -5- CHÖÔNG I: TOÅNG QUAN VEÀ NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ I. NGAÂN HAØNG TRONG NEÀN KINH TEÁ THÒ TRÖÔØNG 1. Vai troø cuûa ngaân haøng trong neàn kinh teá thò tröôøng Quaù trình taùi saûn xuaát môû roäng gaén lieàn vôùi söï ra ñôøi vaø phaùt trieån cuûa neàn saûn xuaát haøng hoaù. Chính söï tích tuï vaø taäp trung voán ñaõ taïo ra söï môû roäng maïnh meõ hoaït ñoäng saûn xuaát haøng hoaù trong neàn kinh teá thò tröôøng. Theo caùc nhaø kinh teá chính trò hoïc Maùc - xít, thì tín duïng chính laø ñoøn baåy cuûa quaù trình tóch luyõ voán cho quaù trình saûn xuaát haøng hoaù. Quan heä tín duïng hình thaønh khi caùc neàn saûn xuaát haøng hoaù ñang coøn trong quaù trình phaù trieån sô khai. Chæ töø khi ngaân haøng ra ñôøi ñoùng vai troø laø moät chuû theå kinh teá ñoäc laäp chuyeân moân hoaù vieäc huy ñoäng caùc nguoàn voán nhaøn roãi trong xaõ hoäi chuyeån tôùi nôi caàn voán cho quaù trình saûn xuaát thì tín duïng môùi phaùt huy toái ña vai troø ñoøn baåy cuûa mình. Tín duïng ngaân haøng ñaõ thuùc ñaûy löïc löôïng saûn xuaát phaùt trieån maïnh meõ ñöa neàn saûn xuaát haøng hoaù phaùt trieån leân trình ñoä cao. Moâ hình 1.1 Vai troø cuûa ngaân haøng trong heä thoáng taøi chính NGAÂN HAØNG Cho vay, cung Nhaän THÖÔNG MAÏI caáp dòch vuï tieàn göûi (Trung gian Taøi chính) ngaân haøng Toå chöùc Toå chöùc THÒ TRÖÔØNG Coâng ty Coâng ty Hoä gia ñình Hoä gia ñình TAØI CHÍNH Ngaøy nay, trong neàn kinh teá thò tröôøng phaùt trieån ngaân haøng ñöôïc hieåu laø loaïi hình toå chöùc tín duïng kinh doanh toaøn boä hoaït ñoäng ngaân haøng vaø caùc hoaït ñoäng khaùc coù lieän quan. Caùc ñònh cheá taøi chính ngaân haøng toàn taïi döôùi nhieàu hình thöùc khaùc nhau vôùi nhieàu chöùc naêng kinh doanh khaùc nhau nhöng veà cô baûn ngaân haøng vaãn thöïc hieän vai troø cuûa moät trung gian taøi chính töùc laø laøm trung gian giöõa __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi -6- nhöõng chuû theå caàn voán vaø nhöõng chuû theå coù voán nhaøn roãi. Heä thoáng ngaân haøng laø moät keânh daãn voán raát quan troïng trong neàn kinh teá. Söï phaùt trieån vaø tính hieäu quaû cuûa heä thoáng ngaân haøng coù aûnh höôûng quyeát ñònh tôùi neàn kinh teá phaùt trieån theo höôùng thò tröôøng. Cô caáu nguoàn taøi chính beân ngoaøi cho caùc doanh nghieäp taïi moät soá nöôùc 80 60 40 20 0 CAÙC MOÙN VAY TRAÙI KHOAÙN COÅ PHIEÁU LOAÏI KHAÙC MYÕ ANH PHAÙP ÑÖÙC NHAÄT CANADA 2. Toå chöùc heä thoáng ngaân haøng trong neàn kinh teá thò tröôøng 2. Cuõng nhö caùc chuû theå kinh teá khaùc caùc ngaân haøng hoaït ñoäng kinh doanh trong neàn kinh teá thò tröôøng ñeàu chòu taùc ñoäng cuûa caùc quy luaät kinh teá nhö: quy luaät caïnh tranh, quy luaät cung - caàu, quy luaät giaù trò… Tuy nhieân, thò tröôøng vaãn toàn taïi nhöõng khuyeát taät khoâng theå khaéc phuïc ñöôïc maø caàn phaûi coù söï ñieàu chænh phuø hôïp töø phía nhaø nöôùc. Cuï theå laø caùc ngaân haøng ngoaøi vieäc töï do caïnh tranh vôùi nhau thì cuõng caàn ñöôïc toå chöùc quaûn lyù phuø hôïp ñeå phaùt huy toái ña naêng löïc cuûa mình cuõng nhö traùnh khoûi nhöõng aûnh höôûng tieâu cöïc cuûa kinh teá thò tröôõng maø cuï theå nhaát laø khuûng hoaûng kinh teá. Caùc ngaân haøng seõ ñöôïc toå chöùc thaønh heä thoáng ñöôïc phaân ra nhieàu caáp ñoä tuyø theo chöùc naêng hoaït ñoäng. Thoâng thöôøng heä thoáng ngaân haøng goàm coù 2 caáp: - Caáp quaûn lyù nhaø nöôùc trong lónh vöïc kinh doanh ngaân haøng: goàm coù Ngaân haøng Nhaø nöôùc (hay coøn goïi laø Ngaân haøng Trung öông) thöïc hieän chöùc naêng quaûn lyù nhaø nöôùc trong lónh vöïc kinh doanh ngaân haøng, thöïc thi chính saùch tieàn teä… - Caáp kinh doanh: bao goàm caùc ñònh cheá taøi chính kinh doanh toaøn boä hay töøng phaàn cuûa hoaït ñoäng kinh doanh trong lónh vöïc ngaân haøng. Cuï theå nhö: caùc ngaân haøng thöông maïi, ngaân haøng ñaàu tö, ngaân haøng phaùt trieån, ngaân haøng chính saùch, ngaân haøng hôïp taùc, caùc quyõ tín duïng, quyõ ñaàu tö, coâng ty taøi chính,… __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi -7- Moâ hình toå chöùc heä thoáng ngaân haøng ôû Vieät Nam (goàm coù 2 caáp): NGAÂN HAØNG NHAØ NÖÔÙC Caùc quyõ tín duïng Caùc TCTD phi ngaân haøng Caùc TCTD ngaân haøng Coâng ty Coâng ty Coâng ty Caùc Ngaân haøng Ngaân haøng Ngaân haøng cho thueâ taøi chính baûo hieåm, Ngaân haøng chính saùch, ñaàu tö, lieân doanh, taøi chính caùc quyõ thöông maïi Ngaân haøng Ngaân haøng Chi nhaùnh ñaàu tö ... hôïp taùc phaùt trieån NH nöôùc ngoaøi Ngoaøi vieäc phaân caáp trong noäi boä heä thoáng ngaân haøng coøn coù vieäc phaân bieät söï khaùc bieät giöõa caùc heä thoáng ngaân haøng qua vai troø cuûa ngaân haøng trung öông ñoái vôùi chính phuû ñoù laø heä thoáng ngaân haøng vôùi vai troø cuûa ngaân haøng trung öông ñoäc laäp vôùi chính phuû (tröôøng hôïp cuûa Anh, Myõ…) vaø heä thoáng ngaân haøng vôùi vai troø cuûa ngaân haøng trung öông phuï thuoäc chính phuû (tröôøng hôïp cuûa Nhaät, Phaùp,…) trong vieäc thöïc thi chính saùch tieàn teä cuõng nhö caùc chính saùch quaûn lyù ngaân haøng. II. CHÖÙC NAÊNG CUÛA NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI II. Nghieäp vuï kinh doanh cuûa ngaân haøng thöông maïi raát ña daïng vaø phong phuù. Beân caïnh nhöõng nghieäp vuï truyeàn thoáng laø huy ñoäng tieàn göûi döôùi nhieàu hình thöùc ñeå cho vay thì trong thôøi gian gaàn ñaây caùc ngaân haøng thöông maïi coøn cho ra ñôøi nhieàu loaïi hình kinh doanh môùi nhö: Phaùt haønh theû tín duïng, cung caáp dòch vuï kieåm toaùn ñoái vôùi caùc coâng ty, tín duïng thueâ mua, dòch vuï traû tieàn töï ñoäng (ATM), moâi giôùi chöùng khoaùn, tham gia vaøo thò tröôøng Ñoâ la Chaâu AÂu, cho thueâ keùt saét, bao tieâu nôï (factoring) hay gaàn ñaây nhaát laø dòch vuï ngaân haøng ñieän thoaïi. Nhö vaäy, taàm quan troïng cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi ñöôïc theå hieän qua caùc chöùc naêng cô baûn cuûa noù. 1. Chöùc naêng taïo tieàn Taïo tieàn laø moät chöùc naêng quan troïng, phaûn aùnh roõ baûn chaát cuûa ngaân haøng thöông maïi. Vôùi muïc tieâu laø tìm kieám lôïi nhuaän nhö laø moät yeâu caàu chính cho söï toàn taïi __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi -8- vaø phaùt trieån cuûa mình, caùc ngaân haøng thöông maïi vôùi nghieäp vuï kinh doanh mang tính ñaëc thuø cuûa mình ñaõ voâ hình chung thöïc hieän chöùc naêng taïo tieàn cho neàn kinh teá. Caùc nghieäp vuï kinh doanh ñaëc thuø aáy chính laø nghieäp vuï tín duïng vaø ñaàu tö trong moái lieân heä chaët cheõ vôùi ngaân haøng trung öông. Söùc maïnh cuûa heä thoáng ngaân haøng thöông maïi nhaèm taïo ra tieàn mang yù nghóa kinh teá to lôùn. Heä thoáng tín duïng naêng ñoäng laø ñieàu kieän caàn thieát cho söï phaùt trieån kinh teá treân cô sôû cuûa moät möùc taêng tröôûng vöõng chaéc. Neáu tín duïng ngaân haøng khoâng taïo ñöôïc tieàn ñeå môû ra nhöõng ñieàu kieän thuaän lôïi cho quaù trình saûn xuaát nhö vaäy coù theå gaây ra söï öù ñoïng voán löu ñoäng cuûa quaù trình saûn xuaát cho duø thöïc teá quaù trình saûn xuaát ñang trong thôøi vuï cao ñieåm vôùi nhu caáu voán raát lôùn. Neàn kinh teá caàn coù moät soá cung öùng tieàn teä vöøa ñuû, phuø hôïp vôùi muïc tieâu khaùc nhö laïm phaùt, taêng tröôûng kinh teá beàn vöõng vaø taïo ñöôïc vieäc laøm. Vaø caùc ngaân haøng thöông maïi ñoùng vai troø raát quan troïng trong vieäc thöïc hieän caùc chính saùch naøy. Chuùng ñöôïc söû duïng nhö laø moät keânh maø qua ñoù löôïng tieàn cung öùng taêng leân hoaëc giaûm xuoáng nhaèm ñaït ñöôïc nhöõng muïc tieâu quan troïng noùi treân. 2. Chöùc naêng taïo cô cheá thanh toaùn Vieäc ñöa ra moät cô cheá thanh toaùn hay noùi caùch khaùc taïo ra söï vaän ñoäng cuûa voán laø moät trong nhöõng chöùc naêng quan troïng cuûa ngaân haøng thöông maïi maø cuï theå trong thôøi gian gaàn ñaây laø vieäc phaùt haønh vaø söû duïng seùc vaø theû tín duïng. Heä thoáng thanh toaùn ñaõ vaø ñang phaùt trieån töø nhieàu theá ky. Söï ñoåi môùi cô cheá thanh toaùn chính laø khaâu then choát thuùc ñaåy heä thoáng thanh toaùn phaùt trieån. Cuï theå laø cô cheá thanh toaùn tieàn giaáy ra ñôøi thay cho tieàn kim loaïi (vaøng, baïc…) ñaõ hình thaønh neân heä thoáng thanh toaùn döïa treân cô sôû tieàn giaáy. Khoâng döøng laïi ôû ñoù treân cô sôû nhu caàu tieän lôïi trong thanh toaùn maø seùc ñaõ ra ñôøi taïo ra cô cheá thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët. Trong nhöõng naêm gaàn ñaây ñaõ coù nhöõng ñoåi môùi quan troïng vaø ñöôïc ñöa vaøo söû duïng nhö nghieäp vuï ngaân haøng khoâng seùc (checkless banking), nghóa laø söû duïng nghieäp vuï thanh toaùn vaø chuyeån tieàn ñieän töû. Ngaân haøng thöông maïi ñoùng vai troø raát quan troïng trong vieäc taïo ra nhöõng cô cheá thanh toaùn môùi. Thaät vaäy, ban ñaàu tieàn giaáy coù hình thaùi giaáy nhaän nôï vaø ñöôïc caùc ngaân haøng ñaûm baûo ñoåi ra vaøng hoaëc baïc khi caàn thieát. Tieáp ñoù seùc ra ñôøi thì phaàn lôùn vieäc thanh toaùn buø tröø seùc ñöôïc thöïc hieän thoâng qua heä thoáng ngaân haøng thöông maïi. Vieäc vi tính hoaù coâng vieäc thanh toaùn buø tröø seùc ñaõ ruùt ngaén quaù trình thanh toaùn naøy, ñoàng thôøi giaûm bôùt chi phí vaø naâng cao ñoä chính xaùc. Roài trong nhöõng naêm gaàn ñaây nghieäp vuï ngaân haøng khoâng seùc ra ñôøi cho thaáy vai troø quan troïng cuûa ngaân haøng thöông maïi. Vôùi dòch vuï ngaân haøng ñieän töû khaùch haøng coù theå ruùt tieàn töø taøi khoaûn cuûa mình, thöïc hieän göûi tieàn, thanh toaùn nôï, chuyeån voán giöõa tieàn göûi tieát kieäm vaø taøi khoaûn seùc thoâng qua moät maùy tính ñöôïc noái maïng. __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi -9- 3. Chöùc naêng huy ñoäng tieát kieäm Caùc ngaân haøng thöông maïi thöïc hieän moät dòch vuï raát quan troïng ñoái vôùi taát caû caùc khu vöïc cuûa neàn kinh teá baèng caùch cung öùng nhöõng ñieàu kieän thuaän lôïi cho vieäc göûi tieàn tieát kieäm cuûa daân chuùng. Ngöôøi göûi tieàn tieát kieäm nhaän ñöôïc moät khoaûn tieàn thöôûng döôùi danh nghóa laõi suaát treân toång soá tieàn göûi tieát kieäm ôû caùc ngaân haøng vôùi möùc ñoä an toaøn vaø khaû naêng thanh khoaûn cao. Soá tieàn huy ñoäng ñöôïc qua hình thöùc tieát kieäm luoân saün saøng ñaùp öùng nhu caàu vay voán cuûa caùc doanh ngheäp vaø caù nhaân nhaèm môû roäng khaû naêng saûn xuaát vaø caùc muïc ñích khaùc nhö tieâu duøng caù nhaân hay mua nhaø cöûa. Phaàn lôùn tieàn göûi tieát kieäm ñöôïc huy ñoäng qua heä thoáng ngaân haøng thöông maïi. 4. Chöùc naêng môû roäng tín duïng Ngay töø khi môùi baét ñaàu hình thaønh, caùc ngaân haøng thöông maïi ñaõ luoân tìm kieám caùc cô hoäi ñeå cho vay vaø coi ñoù laø chöùc naêng quan troïng nhaát cuûa mình. Trong vieäc taïo ra khaû naêng tín duïng caùc ngaân haøng thöông maïi ñaõ vaø ñang thöïc hieän chöùc naêng xaõ hoäi cuûa mình laøm cho saûn phaåm xaõ hoäi ñöôïc taêng leân, voán ñaàu tö ñöôïc môû roäng vaø töø ñoù ñôøi soáng daân chuùng ñöôïc caûi thieän. Tín duïng cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi coù yù nghóa quan troïng ñoái vôùi toaøn boä neàn kinh teá, noù taïo ra khaû naêng taøi trôï cho caùc hoaït ñoäng coâng nghieäp, thöông nghieäp vaø noâng nghieäp cuûa neàn kinh teá. Tín duïng vôùi nhöõng khaû naêng ñoù maø ñöôïc caùc nhaø kinh teá goïi laø “saûn phaåm giaùn tieáp” khi ñem so saùnh vôùi nhöõng “saûn phaåm tröïc tieáp” ñöôïc saûn xuaát ra coù söû duïng tröïc tieáp caùc yeáu toá ñaàu vaøo nhö lao ñoäng, ñaát ñai, nguoàn taøi nguyeân thieân nhieân… Tuy nhieân, khi so saùnh vôùi saûn phaåm ñöôïc caùc nhaø baùn buoân mua vaøo (ñöôïc ñoùng goùi baûo quaûn) thì tín duïng laïi laø saûn phaåm tröïc tieáp. Nhö vaäy, trong suoát quaù trình chuyeån dòch töø ngöôøi saûn xuaát ñeán ngöôøi baùn buoân ñeán ngöôøi baùn leû vaø cuoái cuøng laø ñeán ngöôøi tieâu duøng, tín duïng ngaân haøng ñaõ taïo ra khaû naêng chi phoái toaøn boä quaù trình kinh teá cho ñeán khi saûn phaåm cho ñeán tay ngöôøi tieâu duøng. Maëc duø caùc hoaït ñoäng cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi thöôøng ñöôïc quan nieäm taùch rôøi tín duïng, nhöng xeùt veà keát quaû xaõ hoäi vaø kinh teá chuùng ñeàu gioáng nhau. Do ngaân saùch nhaø nöôùc khoâng phaûi luùc naøo cuõng caân ñoái thu chi cho neân vieäc phaûi taïm thôøi vay nôï taïi caùc ngaân haøng thöông maïi ñeå caân ñoái thu chi ngaân saùch laø vieäc taát nhieân, trong tröôøng hôïp nhö vaäy tín duïng ngaân haøng thöông maïi ñaõ taïo ra söï troâi chaûy cho nhöõng hoaït ñoäng cuûa Chính phuû. Nhìn chung, vieäc caûi thieän tình traïng maát caân ñoái ngaân saùch khoâng theå ñôn thuaàn döïa vaøo phaùt haønh hay mua laïi traùi phieáu daøi haïn. Thaäy vaäy, tình traïng keå treân caàn phaûi ñöôïc giaûi quyeát baèng nhieàu caùch trong ñoù coù vai troø cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi. Caùc ngaân haøng thöông maïi cung öùng voán cho ngaân saùch baèng caùch mua caùc chöùng khoaùn coâng coäng nhôø ñoù maø nguoàn voán tín duïng cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi ñaõ giaùn tieáp thöïc hieän caùc muïc tieâu coâng coäng cuûa chính phuû nhö: xaây döïng cô sôû haï taàng, tröôøng hoïc, beänh vieän… vaø möùc soáng cuûa moãi ngöôøi töø ñoù ñöôïc naâng cao. __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 10 - 5. Chöùc naêng taøi trôï ngoaïi thöông Maëc duø ngoaïi thöông ñöôïc hình thaønh vaø baét nguoàn töø caùc hoaït ñoäng buoân baùn quoác teá nhöng chuùng coù söï khaùc nhau ñaùng keå baét nguoàn töø söï khaùc nhau veà heä thoáng tieàn teä ôû moãi nöôùc, naêng löïc taøi chính cuûa ngöôøi mua vaø ngöôøi baùn thuoäc caùc nöôùc khaùc nhau. Chính töø söï khaùc nhau naøy, caùc ngaân haøng thöông maïi caàn thieát cung öùng caùc nghieäp vuï ngaân haøng quoác teá ñoái vôùi caùc hoaït ñoäng ngoaïi thöông nhö: chieát khaáu hoái phieáu, baûo laõnh, tín duïng thö, mua vaø baùn seùc du lòch… Beân caïnh vieäc taøi trôï cho hoaït ñoäng ngoaïi thöông, tín duïng cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi coøn goùp phaàn vaøo quaù trình töï do hoaù ngoaïi thöông giöõa caùc nöôùc vôùi nhau, vôùi moät chi phí hôïp lyù. Do quaù trình hôïp taùc vaø phaân coâng lao ñoäng coù tính chaát quoác teá, nghieäp vuï ngaân haøng ñoái ngoaïi cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi cuõng taêng leân khoâng ngöøng. 6. Chöùc naêng uûy thaùc Vieäc thu nhaäp taêng leân ñaõ taïo ra khaû naêng tích luõy laønh maïnh, vaø chính khaû naêng ñoù ñaõ goùp phaàn vaøo vieäc phaùt trieån caùc dòch vuï uûy thaùc cuûa ngaân haøng thöông maïi. Trong boái caûnh nhö theá moãi caù nhaân coù theå tích luõy moät khoái löôïng taøi saûn lôùn, thaäm chí chæ ôû möùc trung bình cuõng coù theå xuaát hieän nhu caàu muoán phaân chia soá taøi saûn ñoù tröôùc khi qua ñôøi. Vôùi hình thöùc uûy thaùc, ngöôøi uûy thaùc, caùc vaên phoøng uûy thaùc coù traùch nhieäm söû duïng voán ñeå ñaàu tö vaø quaûn lyù soá voán naøy, keå caû phaân phoái thu nhaäp theo caùc ñieàu khoaûn cuûa hôïp ñoàng uûy thaùc. Caùc vaên phoøng uûy thaùc cung caáp nhieàu dòch vuï ñoái vôùi caùc Coâng ty. Moät trong nhöõng dòch vuï nhö theá laø coâng vieäc quaûn lyù tieàn höu trí vaø vieäc thöïc hieän phaàn dòch vuï naøy phaùt trieån raát nhanh trong thôøi gian gaàn ñaây. Cuoái cuøng moät chöùc naêng quan troïng nhaát ñoái vôùi vaên phoøng uûy thaùc laø ñaïi dieän phaùt haønh vaø quaûn lyù traùi phieáu cho caùc coâng ty vôùi tö caùch laø ngöôøi quaûn lyù khoâng chính thöùc. 7. Chöùc naêng baûo quaûn an toaøn vaät coù giaù Nhôø öu theá cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi laø nôi kieân coá duøng ñeå baûo quaûn tieàn baïc vaø caùc vaät coù giaù khaùc cuûa baûn thaân ngaân haøng, caùc ngaân haøng thöông maïi coù ñieàu kieän thöïc hieän chöùc naêng baûo quaûn an toaøn vaät coù giaù cuûa khaùch haøng. So vôùi caùc chöùc naêng khaùc, baûo quaûn vaät coù giaù ra ñôøi tröôùc ngay caû chöùc naêng tín duïng voán laø chöùc naêng cô baûn vaø chuû yeáu cuûa ngaân haøng thöông maïi. Coâng vieäc baûo quaûn vaät coù giaù ñöôïc phaân thaønh 2 boä phaän khaùc nhau trong moät ngaân haøng: Cho thueâ keùt saét baûo quaûn; kyù thaùc vaø tröïc tieáp baûo quaûn vaät coù giaù cuûa khaùch haøng. Vôùi keùt saét baûo quaûn kyù thaùc khaùch haøng coù quyeàn kieåm tra taøi saûn cuûa mình vaøo baát cöù luùc naøo vaø caùc ngaân haøng thöông maïi chæ ñôn thuaàn cung caáp kho __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 11 - baûo quaûn vaø caùc phöông tieän caàn thieát nhaèm ñaûm baûo an toaøn cho caùc taøi saûn cuûa khaùch haøng. Khaùc vôùi hình thöùc treân vieäc baûo quaûn vaät coù giaù lieân quan tröïc tieáp ñeán vieäc baûo quaûn caùc chöùng khoaùn nhö traùi phieáu vaø coå phieáu ñöôïc giöõ laïi laøm vaät theá chaáp cho caùc khoaûn nôï vay vaø caùc chöùng khoaùn ñöôïc baûo quaûn theo chöùc naêng laøm nghieäp vuï uûy thaùc. Nhìn chung, do tính chaát ñaëc thuø cuûa nghieäp vuï naøy maø chöùc naêng baûo quaûn chæ dieãn ra ôû caùc ngaân haøng lôùn. Moät thöïc teá khaù phoå bieán laø caùc chöùng khoaùn cuûa caùc toå chöùc taøi chính vaø phi taøi chính bao giôø cuõng ñöôïc baûo quaûn ôû caùc ngaân haøng thöông maïi. Trong nhieàu tröôøng hôïp nhieàu khaùch haøng khoâng chæ thöïc hieän baûo quaûn caùc chöùng khoaùn taïi ngaân haøng maø coøn yeâu caàu ngaân haøng laøm dòch vuï thu laõi chöùng khoaùn vaø töï ñoäng chuyeån laõi ñoù vaøo taøi khoaûn cuûa hoï taïi ngaân haøng. 8. Chöùc naêng moâi giôùi Phaàn lôùn caùc ngaân haøng thöông maïi ñeàu thöïc hieän dòch vuï löu kyù chöùng khoaùn töùc laø dòch vuï löu giöõ , baûo quaûn vaø giuùp khaùch haøng thöïc hieän quyeàn ñoái vôùi chöùng khoaùn do hoï sôû höõu. Do kinh nghieäm tích luõy trong lónh vöïc naøy maø nhieàu ngaân haøng ñaõ mua laïi caùc Coâng ty moâi giôùi chöùng khoaùn. Dòch vuï löu kyù chöùng khoaùn coù theå ñem laïi nguoàn lôïi ñaùng keå cho caùc ngaân haøng thöông maïi coù ñuû naêng löïc taøi chính cuõng nhö trình ñoä nghieäp vuï. Tuy nhieân chính phuû luoân kieåm soaùt chaët cheõ söï tham gia vaø möùc ñoä tham gia cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi vaøo dòch vuï naøy döïa treân cô sôû tín duïng ngaân haøng vöôït quaù giôùi haïn ñaàu cô chöùng khoaùn coù theå gaây ra khuûng hoaûng trong heä thoáng ngaân haøng. Coâng ngheä ngaân haøng ñang tieán trieån maïnh meõ ñem, laïi nhieàu lôïi ích cho neàn kinh teá. Vaø nghieäp vuï moâi giôùi chöùng khoaùn seõ coøn laø moät nghieäp vuï quan troïng cuûa ngaân haøng thöông maïi vaø nhaän ñöôïc nhieàu taùc ñoäng tích cöïc töø söï ñoåi môùi cuûa coâng ngheä ngaân haøng trong töông lai. III. KHAÙI QUAÙT CHUNG VEÀ HOAÏT ÑOÄNG CUÛA NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI Ngöôøi ta cho raèng caùc ngaân haøng veà hình thöùc laø nhöõng coâng ty taøi chính vaø noù gioáng vôùi baát kyø coâng ty taøi chính naøo khaùc. Vieäc toàn taïi cuûa ngaân haøng thöông maïi nhaèm vaøo muïc ñích hình thaønh caùc yeáu toá kích thích tieát kieäm trong phaïm vi neàn kinh teá vaø baûn thaân noù luoân höôùng vaøo muïc ñích lôïi nhuaän. Quaù trình hình thaønh vaø phaùt trieån cuûa ngaân haøng thöông maïi chòu taùc ñoäng cuûa nhieàu nhaân toá khaùch quan cuõng nhö chuû quan. __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 12 - Nhieàu caâu hoûi ñang ñöôïc ñaët ra vaø caàn ñöôïc giaûi ñaùp: Caùi gì laø saûn phaåm cuûa ngaân haøng? Danh muïc saûn phaåm cuûa ngaân haøng ñöôïc xaùc ñònh treân cô sôû naøo? Ñeå giaûi ñaùp caùc caâu hoûi naøy caàn phaûi quay veà xem xeùt baûn chaát cuûa heä thoáng thanh toaùn vaø vai troø cuûa Ngaân haøng trong vieäc goùp phaàn vaøo thöïc hieän heä thoáng thanh toaùn ñoù; baûn chaát cuûa caùc trung gian taøi chính vaø taïi sao caùc ngaân haøng phaûi keát hôïp caùc dòch vuï vôùi caùc trung gian trong khi ngaân haøng coù khaû naêng cung öùng caùc dòch vuï ñoù? 1. Hoaït ñoäng cô baûn cuûa moät ngaân haøng Noùi chung caùc ngaân haøng thu lôïi nhuaän baèng caùch baùn nhöõng nguoàn voán coù moät soá ñaëc tính (moät söï keát hôïp cuï theå giöõa tính ruûi ro vaø lôïi töùc ) vaø duøng tieàn thu ñöôïc ñeå mua nhöõng taøi saûn moät soá ñaëc tính khaùc. Nhö theá caùc ngaân haøng cung caáp dòch vuï chuyeån moät loaïi taøi saûn thaønh moät loaïi taøi saûn khaùc cho coâng chuùng - VD: Moät ngöôøi coù theå göûi tieát kieäm thay vì hoï coù theå cho ngöôøi haøng xoùm cuûa mình vay coù theá chaáp, tieáp ñoù cho pheùp ngaân haøng ñoù cung caáp khoaûn vay ñoù cho ngöôøi haøng xoùm naøy. Nhö vaäy, ngaân haøng ñaõ chuyeån moùn tieàn göûi tieát kieäm ñoù thaønh moät moùn tieàn cho vay theá chaáp. Quaù trình chuyeån caùc taøi saûn vaø cung caáp moät loaïi dòch vuï (thanh toaùn seùc, ghi cheùp soå saùch, phaân tích tín duïng…) gioáng baát cöù quaù trình saûn xuaát khaùc trong moät haõng kinh doanh. Neáu moät ngaân haøng taïo ra nhöõng dòch vuï höõu ích vôùi chi phí thaáp vaø coù ñöôïc doanh thu cao nhôø vaøo taøi saûn cuûa mình thì ngaân haøng ñoù thu ñöôïc lôïi nhuaän neáu khoâng thì ngaân haøng naøy chòu toån thaát. Toùm laïi, caùc ngaân haøng taïo ra lôïi nhuaän qua quaù trình chuyeån ñoåi taøi saûn: Hoï vay ngaén haïn (huy ñoäng caùc khoaûn tieàn göûi) vaø cho vay (thöïc hieän caùc khoaûn cho vay). Trong kinh doanh caùc ngaân haøng khoâng chæ coù muïc tieâu lôïi nhuaän laø duy nhaát. Söï ruûi ro luoân xuaát hieän baát ngôø ñe doïa söï ñoå vôõ trong kinh doanh töø ñoù taïo ra toån thaát taøi saûn cho ngaân haøng. Ruûi ro trong kinh doanh ngaân haøng coù 3 loaïi chuû yeáu: ruûi ro thanh khoaûn, ruûi ro laõi suaát vaø ruûi ro vôõ nôï. Ñeå haïn cheá ruûi ro thanh khoaûn caùc ngaân haøng naém giöõ caùc taøi saûn khaû naêng chuyeån ñoåi ra tieàn maët deã daøng vôùi chi phí thaáp cho duø caùc taøi saûn naøy coù möùc lôïi töùc thaáp. Ñaëc bieät, caùc ngaân haøng coøn duy trì döï tröõ quaù möùc hay döï tröõ thöù caáp bôûi vì chuùng taïo ra söï baûo hieåm ñeà phoøng thieät haïi do doøng tieàn göûi ruùt ra khoûi ngaân haøng. Caùc ngaân haøng quaûn lyù taøi saûn cuûa hoï ñeå laøm cöïc ñaïi lôïi nhuaän qua vieäc tìm kieám nhöõng lôïi töùc cao nhaát coù theå coù ôû caùc moùn tieàn cho vay vaø chöùng khoaùn, ñoàng thôøi coá gaéng giaûm thieåu ruûi ro vaø taïo ra nhöõng döï tröõ thanh khoaûn. Quaûn lyù nguoàn voán laø moät coâng vieäc quan troïng, caùc ngaân haøng lôùn ngaøy nay raùo rieát tìm kieám nhöõng nguoàn voán baèng caùc phaùt haønh nhöõng coâng cuï nôï – VD: nhö giaáy chöùng nhaän tieàn göûi chuyeån nhöôïng ñöôïc hoaëc baèng caùc noã löïc vay töø caùc ngaân haøng vaø caùc coâng ty khaùc. Vôùi söï taêng theâm tính chaát baát ñònh cuûa laõi suaát xuaát hieän trong nhöõng naêm 1980 caùc ngaân haøng ngaøy caøng quan taâm hôn ñeán vieäc hoï phaûi ñoái maët vôùi ruûi ro laõi suaát laø ruûi ro veà thu nhaäp vaø lôïi töùc, tính chaát ruøi ro naøy gaén lieàn vôùi nhöõng thay ñoåi __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 13 - trong caùc laõi suaát. Söï cheânh leäch giöõa nguoàn voán nhaïy caûm vôùi laõi suaát vaø taøi saûn nhaïy caûm vôùi laõi suaát laø nguyeân nhaân taïo ra söï thay ñoåi thu nhaäp cuûa ngaân haøng moãi khi laõi suaát thay ñoåi. Vieäc phaân tích khoaûng caùch vaø khoaûng thôøi gian toàn taïi laøm cho moät ngaân haøng bieát ñöôïc lieäu noù coù nhieàu nguoàn voán loaïi nhaïy caûm vôùi laõi suaát hôn so vôùi taøi saûn nhaïy caûm vôùi laõi suaát hay khoâng. Caùc ngaân haøng quaûn lyù ruûi ro laõi suaát cuûa hoï khoâng chæ baèng caùch bieán ñoåi baûng quyeát toaùn taøi saûn cuûa hoï maø coøn baèng caùch kinh doanh nhöõng vuï ñoåi cheùo laõi suaát caùc hôïp ñoàng taøi chính kyø haïn, caùc hôïp ñoàng quyeàn choïn caùc coâng cuï taøi chính. Ruûi ro vôõ nôï lieân quan ñeán khaû naêng chi traû caùc moùn cho vay cuûa ngaân haøng. Vieäc öùng duïng caùc khaùi nieäm löïa choïn ñoái nghòch vaø ruûi ro ñaïo ñöùc giuùp giaûi thích nhieàu nguyeân taéc quaûn lyù ngaân haøng lieân quan ñeán hoaït ñoäng cho vay: saøng loïc, giaùm saùt, thieát laäp moái quan heä khaùch haøng laâu daøi, caùc möùc tín duïng, vaät theá chaáp, soá dö buø vaø haïn cheá tín duïng. Vôùi nhöõng nguyeân taéc nhö vaäy caùc ngaân haøng coù theå haïn cheá ñöôïc ruûi ro vôõ nôï. Laøm chöùc naêng taïo caàu noái giöõa ngöôøi cho vay (ngöôøi göûi tieát kieäm) vôùi ngöôøi ñi vay trong quaù trình chu chuyeån voán ngaân haøng thöông maïi ñöôïc nhìn nhaän nhö laø trung gian taøi chính. Baèng vieäc ñaët laõi suaát cho caùc moùn cho vay cao hôn so vôùi laõi hoï thanh toaùn cho voán maø hoï vay töø ngöôøi cho vay (ngöôøi göûi tieát kieäm) nhöõng trung gian taøi chính thu ñöôïc lôïi nhuaän. Öu theá cuûa ngaân haøng trong vieäc thöïc hieän chöùc naêng trung gian taøi chính theå hieän ôû choã: Coù nhöõng chi phí thoâng tin vaø chi phí giao dòch lôùn trong neàn kinh teá. Ñeå nhöõng ngöôi cho vay nhaän ra ñöôïc nhöõng ngöôøi muoán vay vaø ngöôïc laïi ñeå nhöõng ngöôøi ñi vay nhaän ra ñöôïc nhöõng ngöôøi muoán cho vay laø vaán ñeà ñoøi hoûi chi phí lôùn. Ngoaøi ra chi phí cho vieäc nhaän bieát khaû naêng traû nôï vaø thoûa thuaän laõi suaát cuõng laø moät vaán ñeà lôùn. Taát caû caùc chi phí naøy ñeàu vöôït quaù khaû naêng cuûa nhöõng ngöôøi coù khoaûn tieát kieäm nhoû muoán cho vay hoaëc ñaàu tö. Vaø nhö vaäy ngaân haøng thöông maïi vôùi khaû naêng am hieåu thò tröôøng huy ñoäng ñöôïc nhieàu khoaûn tieát kieäm nhoû ñeå thöïc hieän ñöôïc caùc moùn vay sinh lôøi cao ñaûm baûo chi traû chi phí giao dòch lôùn ñoàng thôøi vaãn coù laõi, hôn nöõa caùc ngaân haøng thöông maïi coøn giaûi quyeát ñöôïc caùc vaán ñeà ruûi ro thoâng tin khoâng caân xöùng thöôøng xuyeân xaûy ra giöõa caùc beân tham gia thò tröôøng taøi chính. 2. Söï thay ñoåi cuûa hoaït ñoäng ngaân haøng thöông maïi trong thôøi gian gaàn ñaây “Thò tröôøng hoùa” hoaït ñoäng ngaân haøng ñöôïc nhaän bieát baèng söï chuyeån dòch cô caáu mang ñaëc tính coâng nghieäp trong hoaït ñoäng ngaân haøng . Phöông dieän ñaàu tieân vaø deã nhaän bieát nhaát laø möùc ñoä taäp trung. Söï hôïp nhaát nhieàu ngaân haøng nhoû thaønh moät hoaëc moät vaøi ngaân haøng lôùn ñaõ laøm giaûm bôùt soá löôïng ngaân haøng thöông maïi. __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 14 - Nghieäp vuï ngaân haøng baùn leû coù möùc ñoä taäp trung cao ôû taát caû caùc nöôùc. Maëc duø vaäy, caùc nhaø caïnh tranh phi ngaân haøng nhö laø caùc lieân hieäp tín duïng, caùc toå chöùc tieát kieäm xuaát hieän nhö laø hieän töôïng laáp choã troáng trong quaù trình hôïp nhaát caùc ngaân haøng vaø toàn taïi vôùi tö caùch laø ngöôøi cung caáp caùc nghieäp vuï “kieåu ngaân haøng” . Nghieäp vuï ngaân haøng baùn buoân thoâng qua caùc hôïp ñoàng mang ñaëc tính cuûa söï aûnh höôûng vaø taùc ñoäng qua laïi laãn nhau giöõa thò tröôøng chöùng khoaùn vaø thò tröôøng tieàn teä, tieán haønh treân cô sôû soá löôïng giao dòch coù quy moâ lôùn. Nhöõng ngöôøi môùi tham gia vaøo hoaït ñoäng naøy khoâng ai khaùc laø caùc chi nhaùnh cuûa caùc ngaân haøng lôùn, caùc ngaân haøng nöôùc ngoaøi. Vôùi taát caû caùc hoaït ñoäng ñoù daãn ñeán moät quaù trình khaùc: Quaù trình quoác teá hoùa hoaït ñoäng ngaân haøng. Heä thoáng hoaït ñoäng ngaân haøng truyeàn thoáng ñöôïc theå hieän roõ neùt trong hoaït ñoäng ngaân haøng baùn leû. Töùc laø hoaït ñoäng chæ boù heïp trong phaïm vi quoác gia. Maëc duø vaäy, trong nhöõng naêm gaàn ñaây hoaït ñoäng ngaân haøng baùn leû ñaõ söû duïng caùc phöông phaùp coâng ngheä tieân tieán trong vieäc taïo ra ngaân quyõ, theû ghi nôï, chuyeån tieàn baèng ñieän töû. Khaùc vôùi hoaït ñoäng ngaân haøng baùn leû hoaït ñoäng ngaân haøng baùn buoân thoâng qua caùc hôïp ñoàng ñaõ phaûn aûnh ñaëc tính quoác teá raát saâu saéc. Phaàn lôùn caùc hoaït ñoäng ngaân haøng quoác teá, nhö ñaõ ñöôïc nhaän bieát coù quy moâ hoaït ñoäng lôùn vôùi caùc khoaûn cho vay hoãn hôïp vaøo caùc nöôùc phaùt trieån vaø caùc nöôùc keùm phaùt trieån. Vieäc hình thaønh quyõ cho vay, coù theå baèng ngoaïi teä hay noäi teä cho ngöôøi trong hay ngoaøi nöôùc vay. Hoaït ñoäng phaûn aùnh treân baûng caân ñoái ngoaïi baûng do caùc ngaân haøng tieán haønh coù theå laøm lu môø söï khaùc nhau giöõa thò tröôøng traùi phieáu quoác teá vaø thò tröôøng tín duïng quoác teá. CAÂU HOÛI OÂN TAÄP 1. Haõy neâu vai troø cuûa ngaân haøng thöông maïi trong neàn kinh teá? 2. Phaân tích öu nhöôïc ñieåm cuûa moâ hình toå chöùc ngaân haøng trung öông phuï thuoäc chính phuû? 3. Caùc chöùc naêng cuûa ngaân haøng thöông maïi laø gì? 4. Trong nhöõng chöùc naêng cuûa ngaân haøng thöông maïi thì nhöõng chöùc naêng naøo laø quan troïng nhaát? 5. Nhöõng chöùc naêng naøo laø noøng coát cuûa nghieäp vuï ngaân haøng coå ñieån? 6. Trình baøy vaén taét hoaït ñoäng cô baûn cuûa moät ngaân haøng thöông maïi? 7. Haõy phaân tích nhöõng thay ñoåi cô baûn trong hoaït ñoäng cuûa ngaân haøng thöông maïi trong thôøi gian gaàn ñaây. __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 15 - CHÖÔNG II: QUAÛN LYÙ TAØI SAÛN - NGUOÀN VOÁN CUÛA NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI Caùc ngaân haøng thöông maïi ñoùng moät vai troø quan troïng trong khôi nguoàn voán ñeán ngöôøi vay neân coù cô hoäi ñaàu tö sinh lôøi, hoï giöõ vai troø quan troïng trong vieäc ñaûm baûo cho neàn kinh teá vaän ñoäng nhòp nhaøng vaø höõu hieäu. ÔÛ Vieät nam caùc ngaân haøng cung caáp haøng chuïc nghìn tyû ñoàng tín duïng cho neàn kinh teá moãi naêm, hoï cung caáp caùc moùn vay cho doanh nghieäp, taøi trôï phaùt trieån chöông trình giaùo duïc, taøi trôï xuùc tieán caùc quan heän kinh teá trong nhieàu lónh vöïc … Trong chöông naøy chuùng ta nghieân cöùu vaán ñeà quaûn lyù taøi saûn , nguoàn voán cuûa ngaân haøng. I. BAÛNG CAÂN ÑOÁI KEÁ TOAÙN CUÛA NGAÂN HAØNG Ñeå hieåu khaùi quaùt caáu truùc taøi saûn vaø nguoàn voán cuûa ngaân haøng chuùng ta caàn xem xeùt baûng caân ñoái keá toaùn cuûa ngaân haøng ñoù. Moät ñaëc ñieåm cô baûn cuûa baûng caân ñoái keá toaùn laø toång taøi saûn thöôøng baèng toång nguoàn voán coäng vôùi nguoàn voán chuû sôû höõu. Taïi sao laïi nhö vaäy? Bôûi vì phaàn lieät keâ taøi saûn cho thaáy ngaân haøng sôû höõu nhöõng nguoàn löïc naøo, phaàn ghi caùc khoaûn nôï vaø voán chuû sôû höõu cho thaáy ai laø ngöôøi cung caáp nguoàn voán ñoù cho ngaân haøng vaø moãi nhoùm cung caáp bao nhieâu. Nhö vaäy,, moïi taøi saûn thuoäc sôû höõu cuûa ngaân haøng ñeàu do caùc chuû nôï vaø chuû sôû höõu cung caáp. Söï caân baèng ñoù ñöôïc khaùi quaùt baèng phöông trình: Toång taøi saûn = Caùc nguoàn voán + Voán chuû sôû höõu Toång taøi saûn laø nhöõng taøi saûn vaät chaát cuï theå toàn taïi döôùi nhöõng hình thöùc khaùc nhau nhö tieàn maët taïi keùt ngaân haøng, tieàn ñang thu, chöùng khoaùn caùc loaïi, cho vay caùc loaïi vaø caùc trang thieát bò cô sôû vaät chaát cuûa ngaân haøng. Nhöõng taøi saûn naøy ñöôïc ngaân haøng phaân boå theo nhöõng tieâu thöùc quaûn lyù cuï theå vaø phuø hôïp seõ ñöôïc trình baøy cuï theå ôû nhöõng phaàn sau. Caùc nguoàn voán ñöôïc ngaân haøng huy ñoäng baèng caùc coâng cuï nhö tieàn göûi tieát kieäm caùc loaïi, caùc traùi phieáu, caùc hôïp ñoàng vay… Voán chuû sôû höõu chuû yeáu ñöôïc huy ñoäng thoâng qua hình thöùc phaùt haønh coå phieáu. Nhöõng coå ñoâng naém giöõ coå phieáu laø ngöôøi coù quyeàn ñieàu haønh ngaân haøng. Toång coäng nguoàn voán vaø voán chuû sôû höõu laø nguoàn taøi trôï cho hoaït ñoäng kinh doanh cuûa ngaân haøng. Baûng 2.1 Baûng caân ñoái keá toaùn cuûa 1 ngaân haøng thöông maïi (ñôn vò %) __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 16 - TAØI SAÛN NGUOÀN VOÁN (Theo thöù töï giaûm cuûa tính thanh khoaûn) 1. Caùc khoaûn tieàn göûi coù theå phaùt seùc 18 1. Caùc khoaûn tieàn döï tröõ 2 2. Caùc khoaûn tieàn göûi phi giao dòch 2. Caùc khoaûn tieàn maët trong quaù trình thu 3 - Tieàn göûi tieát kieäm loïai nhoû 19 3. Tieàn göûi ôû caùc ngaân haøng khaùc 2 - Tieàn giöûi tieát kieäm loïai lôùn 15 4. Chöùng khoaùn 3. Caùc khoaûn tieàn vay 24 - Cuûa chính phuû 13 4. Vay ngaân haøng khaùc 17 - Khaùc 6 5. Voán chuû sôû höõu 7 5. Caùc khoaûn cho vay - Thöông maïi & coâng nghieäp 19 - Baát ñoäng saûn 24 - Ngöôøi tieâu duøng 11 - Lieân ngaân haøng 6 - Khaùc 7 6. Taøi saûn khaùc 7 100 100 Toång Toång II. QUAÛN LYÙ TAØI SAÛN 1. Khaùi quaùt Quaûn lyù taøi saûn laø moät thuaät ngöõ duøng ñeå moâ taû vieäc phaân chia voán vaøo caùc loaïi ñaàu tö. AÙp duïng cho nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi, thuaät ngöõ quaûn lyù taøi saûn lieân heä ñeán vieäc phaân chia voán giöõa tieàn maët, ñaàu tö chöùng khoaùn, tín duïng vaø caùc taøi saûn khaùc. Caùc lónh vöïc cuï theå cuûa quaûn lyù taøi saûn nhö ñaàu tö chöùng khoaùn vaø quaûn lyù tín duïng seõ ñöôïc nghieân cöùu cuï theå taïi chöông sau. ÔÛ chöông naøy chuùng ta seõ baøn veà khía caïnh chung ñoù laø vieäc chuyeån hoaù cuûa tieàn göûi vaø caùc nguoàn voán khaùc thaønh caùc loaïi taøi saûn khaùc nhau dieãn ra nhö theá naøo? Tuy nhieân, vieäc phaân chia nguoàn voán naøy raát phöùc taïp ñoái vôùi caùc ngaân haøng thöông maïi do taùc ñoäng cuûa nhieàu yeáu toá. Tröôùc heát, do caùc ngaân haøng naèm trong soá loaïi hình doanh nghieäp bò giaùm saùt chaët cheõ nhaát. Thöù hai, moái quan heä giöõa ngaân haøng vaø khaùch haøng cho vay vaø göûi tieàn döïa treân cô sôû söï tin töôûng laãn nhau. Cuoái cuøng, cuõng gioáng nhö caùc nhaø ñaàu tö khaùc, caùc coå ñoâng cuûa moät ngaân haøng thöông maïi ñoøi hoûi moät möùc lôïi töùc phuø hôïp vôùi ruûi ro cuûa vieäc ñaàu tö. Nhö vaäy, vieäc quaûn lyù taøi saûn cuûa ngaân haøng thöông maïi phaûi giaûi quyeát nhöõng vaán ñeà chuû yeáu sau: * Maâu thuaãn giöõa thanh khoaûn vaø khaû naêng sinh lôïi: Vaán ñeà naøy coù theå ñöôïc xem nhö laø trung taâm cuûa vieäc quaûn lyù voán ngaân haøng. Tröôùc heát, chuùng ta cuøng xem xeùt vaán ñeà thanh khoaûn cuûa taøi saûn ngaân haøng. Coù theå hieåu moät caùch ñôn giaûn thanh khoaûn laø moät ñaëc tính cuûa taøi saûn khieán noù coù __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 17 - theå deã daøng ñöôïc chuyeån ra tieàn maët vôùi ít ruûi ro hoaëc khoâng coù ruûi ro. Nhö vaäy, caùc khoaûn tieàn maët, tieàn döï tröõ ñöôïc xem laø coù tính thanh khoaûn tuyeät ñoái. Chöùng khoaùn cuûa chính phuû ñöôïc xem laø coù tính thanh khoaûn keùm hôn. Trong quaù trình kinh doanh ngaân haøng luoân phaûi ñoái maët vôùi söï thay ñoåi cuûa luoàng tieàn roøng ra hoaëc vaøo ngaân haøng, coù nghóa laø phaûi ñaùp öùng yeâu caàu göûi hay ruùt tieàn göûi tieát kieäm, hay ñaùp öùng nhu caàu vay hoaëc traû nôï caùc khoaûn vay cuûa khaùch haøng. Vieäc öôùc löôïng tính bieán ñoäng cuûa doøng tieàn maët naøy chæ mang tính töông ñoái Nhö vaäy, ñoøi hoûi vieäc quaûn lyù taøi saûn ngaân haøng phaûi duy trì khaû naêng thanh khoaûn cuûa caùc taøi saûn. Töùc laø caùc taøi saûn phaûi ñöôïc chuyeån ñoåi ra tieàn maët deã daøng ñeå coù theå saün saøng ñaùp öùng thay ñoåi luoàng tieàn ra hay vaøo ngaân haøng.Tuy nhieân, ta laïi nhaän thaáy raèng nhöõng taøi saûn tính thanh khoaûn caøng cao thì tính sinh lôøi caøng thaáp. Chaúng haïn tieàn coù heä soá ruûi ro thanh khoaûn baèng khoâng nhöng so vôùi vieäc naém giöõ caùc chöùng khoaùn vieäc naém giöõ tieàn maët khoâng ñem laïi thu nhaäp cho ngaân haøng. Ngöôïc laïi caùc khoaûn ñaàu tö cho vay maëc duø mang tính thanh khoaûn thaáp nhöng chuùng ñem laïi thu nhaäp chuû yeáu cho ngaân haøng bôûi chuùng coù heä soá ruûi ro cao hôn haún caùc loaïi taøi saûn khaùc cho neân laõi suaát ñem laïi cuõng cao hôn caùc taøi saûn khaùc.Töø ño,ù chuùng ta nhaän ra moät ñieàu raèng tính thanh khoaûn cuûa moät taøi saûn caøng cao thì tính sinh lôøi cuûa taøi saûn ñoù caøng thaáp vaø ngöôïc laïi, taøi saûn coù tính thanh khoaûn thaáp thì laïi coù khaû naêng sinh lôøi cao. Nhö vaäy, caùc nhaø quaûn lyù ñöùng tröôùc söï löïa choïn giöõa moät beân laø aùp löïc töø phía caùc coå ñoäng muoán coù möùc laõi cao ; ñeå laø ñöôïc ñieàu ñoù hoï tìm caùch ñaàu tö vaøo chöùng khoaùn coù kyø haïn daøi, môû roäng caùc khoaûn cho vay vaø giaûm bôùt caùc khoaûn tieàn nhaøn roãi.Tuy nhieân, caùc nhaø quaûn lyù coøn chòu aùp löïc töø phí nhöõng ngöôøi göûi tieàn vaø caùc cô quan chöùc naêng cuûa Chính phuû buoäc hoï phaûi duy trì khaû naêng thanh khoaûn cuûa ngaân haøng ôû möùc coù theå ñaùp öùng linh hoaït caùc yeâu caàu ruùt tieàn vaø nhu caàu tín duïng môùi xuaát hieän maø vieäc taêng khaû naêng sinh lôøi nhö treân ñöa ngaân haøng ñeán choã khoù coù khaû naêng ñaùp öùng yeâu caàu thanh khoaûn. Ñeå dung hoaø lôïi ích cuûa coå ñoâng vaø coâng chuùng göûi tieàn ñoøi hoûi nhaø quaûn lyù phaûi giaûi quyeát oån thoaû maâu thuaãn giöõa khaû naêng sinh lôøi vaø khaû naêng thanh khoaûn cuûa ngaân haøng. * Ruûi ro vaø lôïi töùc cuûa taøi saûn: Ruûi ro cuûa vieäc ñaàu tö veà tín duïng vaø chöùng khoaùn coù theå ñöôïc xem nhö laø söï bieán ñoäng caùc möùc lôïi töùc cuûa khoaûn ñaàu tö ñoù trong töông lai. Chaúng haïn nhö ngaân haøng mua traùi phieáu chuùng phaûi coù meänh giaù laø: 100.000.000 vôùi möùc laõi suaát 10 %, kyø haïn 1 naêm thì ruûi ro laõi suaát khoâng coù. Nhöng neáu ngaân haøng ñaàu tö khoaûn tieàn 100.000.000 ñoù vaøo coå phieáu cuûa moät coâng ty naøo ñoù vaø mong muoán thu moät möùc laõi suaát laø 15% thì coù theå trong caùc naêm sau ngaân haøng seõ thu ñöôïc moät möùc coå töùc laø 20% nhöng cuõng coù theå chæ laø 10% thaäm chí maát toaøn boä 100.000.000 neáu coâng ty ñoù phaù saûn. Nhö vaäy, söï bieán ñoäng cuûa lôïi töùc ñaàu tö so vôùi möùc lôïi töùc mong ñôïi theå hieän söï ruûi ro cuûa caùc khoaûn ñaàu tö ñoù.Tuy nhieân, vaán ñeà deã nhaän thaáy ôû ñaây laø caùc nhaø quaûn lyù ngaân haøng coù theå chaáp nhaän ruûi ro vôùi hy voïng thu ñöôïc khoaûn lôïi töùc mong muoán. __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 18 - Ñoà thò 2.1 Moái quan heä giöõa ruûi ro vaø lôïi töùc. Lôïi töùc C Lôïi töùc mong ñôïi A B Lôïi töùc traùi phieáu chính phuû D O Ruûi ro Theo ñoà thò 2.1 - ÔÛ möùc lôïi töùc traùi phieáu Chính phuû (0A) ruûi ro baèng khoâng. - Khi ngaân haøng kyø voïng ôû moät möùc lôïi töùc cao hôn [lôïi töùc mong ñôïi (0B)] thì hoï phaûi chaáp nhaän moät möùc ruûi ro (0D) Nhö vaäy, ñieåm C treân ñoà thò phaûn aùnh moái quan heä giöõa lôïi töùc mong ñôïi vaø ruûi ro coù theå chaáp nhaän ñöôïc. Toùm laïi, ruûi ro vaø lôïi töùc coù moái quan heä tyû leä thuaän vôùi nhau. Nhö vaäy, ñeå coù möùc lôïi töùc cao ngaân haøng phaûi chaáp nhaän moät möùc ruûi ro naøo ñoù trong giôùi haïn ñaûm baûo an toaøn taøi saûn cho ngaân haøng. 2. Caùc khoaûn muïc taøi saûn cuûa ngaân haøng thöông maïi 2. Caùc loaïi taøi saûn cuûa ngaân haøng thöông maïi coù theå chia thaønh 4 loaïi cô baûn: Khoaûn muïc ngaân quyõ, ñaàu tö chöùng khoaùn, tín duïng vaø taøi saûn coá ñònh. Quaûn lyù taøi saûn taäp trung chuû yeáu vaøo 3 loaïi taøi saûn ñaàu tieân 2.1 Ngaân quyõ Theo baûng 2.2 tyû leä ngaân quyõ treân toång taøi saûn = 213,1/2491*100% = 8,55% . Theo luaät ñònh, caùc ngaân haøng thöông maïi vaø caùc toå chöùc tín duïng khaùc phaûi duy trì moät phaàn taøi saûn cuûa hoï döôùi hình thöùc döï tröõ phaùp ñònh goàm tieàn maët hoaëc tieàn göûi Ngaân haøng Nhaø nöôùc hoaëc caùc toå chöùc tín duïng khaùc. Muïc ñích cuûa vieäc duy trì loaïi taøi saûn naøy laø nhaèm ñaùp öùng caùc nhu caàu ruùt tieàn thoûa maõn caùc nhu caàu xin vay môùi vaø chi traû chi phí cho caùc hoaït ñoäng khaùc. Ngaân quyõ goàm caùc loaïi chuû yeáu sau: tieàn maët taïi keùt saét, tieàn ñuùc, tieàn göûi taïi Ngaân haøng Nhaø nöôùc, tieàn göûi taïi caùc ngaân haøng khaùc vaø tieàn maët trong quaù trình thu. Tieàn maët trong keùt saét laø moät taøi saûn quan troïng cuûa khoaûn muïc ngaân quyõ. Tieàn maët ñöôïc duy trì taïi ngaân haøng ñeå ñaùp öùng moät phaàn yeâu caàu döï tröõ phaùp ñònh. Vì lyù do sinh lôøi maø caùc nhaø quaûn lyù ngaân haøng coá gaéng giöõ noù caøng ít caøng __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 19 - toát. Ngoaøi ra, vieâïc giöõ tieàn maët coøn phaûi giaûi quyeát vaán ñeà an toaøn vaø chi phí baûo quaûn.Tuy nhieân, trong quaù trình kinh doanh tieàn maët ñoùng vai troø quan troïng. Baûng 2.2 Taøi saûn cuûa ngaân haøng thöông maïi KHOAÛN MUÏC GIAÙ TRÒ 1. Ngaân quyõ 213,1 - Tieàn maët taïi keùt saét 25,0 - Tieàn döï tröõ göûi taïi ngaân haøng thöông maïi 35,9 - Tieàn döï tröõ göûi taïi ngaân haøng khaùc 35,1 - Tieàn maët trong quaù trình thu 80,9 - Tieàn Maët khaùc, 36,2 2. Chöùng khoaùn 471,5 - Chöùng khoaùn chính phuû 296,7 - Chöùng khoaùn khaùc 174,8 3. Cho vay 1.663,4 - Cho vay lieân ngaân haøng 128,6 - Cho vay ngoaøi ngaân haøng 1.534,8 * Thöông maïi vaø coâng nghieäp 475,3 * Baát ñoäng saûn 520,3 * Tieâu duøng 314,5 * Khaùc 224,7 4. Taøi saûn khaùc 143,0 Toång coäng taøi saûn 2.491 Caùc ngaân haøng phaûi giaûi quyeát nhu caàu ruùt tieàn cuûa khaùch haøng ngay laäp töùc, phaûi ñaùp öùng nhu caàu xin vay môùi, phaûi trang traûi caùc chi phí baèng tieàn maët… Nhu caàu döï tröõ tieàn maët cuûa caùc ngaân haøng thöôøng khaùc nhau. ÔÛ khu vöïc giao dòch tieàn maët lôùn hôn giao dòch söû duïng seùc thì nhu caàu tieàn maët cuûa caùc ngaân haøng chòu aûnh höôûng nhieàu bôûi yeáu toá thôøi vuï. Taïi caùc thôøi ñieåm nhö thu hoaïch muøa maøng, leã teát nhu caàu tieàn maët gia taêng ñaùng keå do khaùch haøng coù nhu caàu chi tieâu tieàn maët cao. Tieàn döï tröõ göûi taïi caùc ngaân haøng thöông maïi vaø caùc ngaân haøng khaùc cuõng ñöôïc coi laø moät phaàn taøi saûn tieàn maët ñaùp öùng yeâu caàu döï tröõ phaùp ñònh. Khaùc vôùi tieàn maët taïi quyõ laø nhaèm ñaùp öùng nhu caàu tieàn maët xaûy ra taïi ngaân haøng, tieàn maët döï tröõ taïi ngaân haøng thöông maïi vaø ngaân haøng khaùc nhaèm ñaùp öùng nhu caàu tieàn maët xaûy ra khoâng taïi ngaân haøng – chaúng haïn nhö thanh toaùn chuyeån khoaûn giöõa caùc ngaân haøng khi khaùch haøng cuûa ngaân haøng ruùt tieàn baèng seùc uûy nhieäm chi, theû tín duïng taïi moät nôi khaùc ngoaøi ngaân haøng. Caùc khoaûn tieàn döï tröõ naøy göûi taïi ngaân haøng thöông maïi khaùc khoâng ñöôïc höôûng laõi suaát. 2.2. Ñaàu tö chöùng khoaùn: Caùc ngaân haøng thöông maïi mua caùc chöùng khoaùn vì caùc muïc ñích: - Thanh khoaûn __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
Nghiệp vụ ngân hàng thương mại
19 p | 3651 | 2338
-
Bài giảng chuyên đề môn Nghiệp vụ ngân hàng thương mại- PGS.TS. Trần Hoàng Ngân
116 p | 1064 | 591
-
Giáo trình Nghiệp vụ Ngân hàng thương mại - Lê Trung Thành
175 p | 538 | 256
-
Thuyết trình Nghiệp vụ ngân hàng thương mại và các nghiệp vụ ngân hàng thương mại
34 p | 171 | 78
-
Giáo trình Nghiệp vụ ngân hàng thương mại - TS.Mai Văn Bạn (Chủ biên)
323 p | 94 | 70
-
Bài giảng Nghiệp vụ ngân hàng thương mại: Chương 1 - GV.Lê Thị Khánh Phương
34 p | 106 | 53
-
Bài giảng Nghiệp vụ ngân hàng thương mại: Chương 3 - GV.Lê Thị Khánh Phương
35 p | 67 | 41
-
Bài giảng Nghiệp vụ ngân hàng thương mại: Chương 5 - GV.Lê Thị Khánh Phương
70 p | 67 | 39
-
Bài giảng Nghiệp vụ ngân hàng thương mại: Chương 2 - GV.Lê Thị Khánh Phương
34 p | 69 | 38
-
Bài giảng Nghiệp vụ ngân hàng thương mại: Chương 6 - GV.Lê Thị Khánh Phương
73 p | 59 | 34
-
Bài giảng Nghiệp vụ ngân hàng thương mại: Chương 4 - GV.Lê Thị Khánh Phương
40 p | 64 | 33
-
Đề thi hết môn Nghiệp vụ ngân hàng thương mại - ĐH Văn Lang
4 p | 64 | 31
-
Đề thi số 2 môn Nghiệp vụ ngân hàng thương mại - ĐH Văn Lang
4 p | 62 | 31
-
Bài giảng Nghiệp vụ ngân hàng thương mại: Chương 8 - GV.Lê Thị Khánh Phương
44 p | 48 | 29
-
Đề cương ôn tập thi tốt nghiệp học phần Nghiệp vụ ngân hàng thương mại - ĐH Mở tp.HCM
13 p | 87 | 28
-
Giáo trình Nghiệp vụ ngân hàng Trung Ương - ĐH Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội
128 p | 29 | 19
-
Bài giảng Nghiệp vụ ngân hàng thương mại: Chương 7 – Nguyễn Văn Vũ An
20 p | 6 | 4
-
Bài giảng Nghiệp vụ Ngân hàng thương mại: Chương 3 - Hoàng Hải Yến
47 p | 1 | 1

markdown:
# Giáo trình: Nghiệp vụ ngân hàng thương mại - ĐH Đà Lạt
Chia sẻ: Zhang Zhang | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:175
![](images/blank.gif)
![](images/blank.gif)
lượt xem 5.816
download
![](http://image.tlvnimg.com/document/thumbnail/2009/20091103/phuocql31/80x100/ngan_hang_0178.jpg)
##
Giáo trình: Nghiệp vụ ngân hàng thương mại - ĐH Đà Lạt
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](images/down16x21.png)
Nền kinh tế thị trường đang hình thành và phát triển rõ nét ở Việt Nam. Việc nhận thức những vấn đề trọng tâm về kinh tế thị trường là một trong những nội dung quan trọng trong quá trình học tập và nghiên cứu của sinh viên khối ngành kinh tế và quản trị kinh doanh. Nội dung hoạt động kinh doanh của các định chế tài chính ngân hàng là một trong những phần cơ bản của việc nghiên cứu này. Cuốn bài...
![](images/graphics/blank.gif)
Bình luận(2)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
##
Nội dung Text: Giáo trình: Nghiệp vụ ngân hàng thương mại - ĐH Đà Lạt
- TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑAØ LAÏT GIAÙO TRÌNH NGHIEÄP VUÏ NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI LEÂ TRUNG THAØNH 2002
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi -1- MUÏC LUÏC LÔØI MÔÛ ÑAÀU ............................................................................................................... 4 CHÖÔNG I: TOÅNG QUAN VEÀ NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI .......................... 5 I. NGAÂN HAØNG TRONG NEÀN KINH TEÁ THÒ TRÖÔØNG ................................ 5 1. Vai troø cuûa ngaân haøng trong neàn kinh teá thò tröôøng ......................................... 5 2. Toå chöùc heä thoáng ngaân haøng trong neàn kinh teá thò tröôøng .............................. 6 II. CHÖÙC NAÊNG CUÛA NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI ......................................... 7 1. Chöùc naêng taïo tieàn ............................................................................................ 7 2. Chöùc naêng taïo cô cheá thanh toaùn ..................................................................... 8 3. Chöùc naêng huy ñoäng tieát kieäm ......................................................................... 9 4. Chöùc naêng môû roäng tín duïng ............................................................................ 9 5. Chöùc naêng taøi trôï ngoaïi thöông ...................................................................... 10 6. Chöùc naêng uûy thaùc........................................................................................... 10 7. Chöùc naêng baûo quaûn an toaøn vaät coù giaù ......................................................... 10 8. Chöùc naêng moâi giôùi ........................................................................................ 11 III. KHAÙI QUAÙT CHUNG VEÀ HOAÏT ÑOÄNG CUÛA NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI.......................................................................................................................... 11 1. Hoaït ñoäng cô baûn cuûa moät ngaân haøng............................................................ 12 2. Söï thay ñoåi cuûa hoaït ñoäng ngaân haøng thöông maïi trong thôøi gian gaàn ñaây . 13 CHÖÔNG II: QUAÛN LYÙ TAØI SAÛN - NGUOÀN VOÁN CUÛA NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI ............................................................................................................ 15 I. BAÛNG CAÂN ÑOÁI KEÁ TOAÙN CUÛA NGAÂN HAØNG ........................................... 15 II. QUAÛN LYÙ TAØI SAÛN.......................................................................................... 16 1. Khaùi quaùt ........................................................................................................ 16 2. Caùc khoaûn muïc taøi saûn cuûa ngaân haøng thöông maïi ....................................... 18 3. Quaûn lyù tieàn döï tröõ cuûa ngaân haøng ................................................................. 21 4. Quaûn lyù thanh khoaûn taøi saûn cuûa ngaân haøng thöông maïi .............................. 24 III. QUAÛN LYÙ NGUOÀN VOÁN VAØ VOÁN CHUÛ SÔÛ HÖÕU CUÛA NGAÂN HAØNG . 25 1. Khoaûn muïc nguoàn voán ngaân haøng ................................................................. 25 2. Voán cuûa ngaân haøng ........................................................................................ 29 3. Moái lieân heä giöõa taøi saûn, nguoàn voán vaø voán cuûa ngaân haøng ......................... 29 CHÖÔNG III: THANH TOAÙN KHOÂNG DUØNG TIEÀN MAËT ................................. 39 I. KHAÙI QUAÙT CHUNG VEÀ THANH TOAÙN KHOÂNG DUØNG TIEÀN MAËT ...... 39 1. Söï ra ñôøi cuûa Thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët ............................................. 39 2. Ñaëc ñieåm cuûa thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët ............................................ 39 II. CAÙC PHÖÔNG THÖÙC THANH TOAÙN KHOÂNG DUØNG TIEÀN MAËT ........... 40 1. Thanh toaùn baèng Seùc (Check) ........................................................................ 40 2. Thanh toaùn baèng uyû nhieäm chi ....................................................................... 42 4. Thanh toaùn baèng thö tín duïng ......................................................................... 44 PHUÏ LUÏC CHÖÔNG III ......................................................................................... 48 CHÖÔNG 4: KHAÙI QUAÙT CHUNG VEÀ TÍN DUÏNG NGAÂN HAØNG .................... 52 I. KHAÙI NIEÄM VAØ PHAÂN LOAÏI ........................................................................... 52 1. Khaùi nieäm ........................................................................................................ 52 __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi -2- 2. Phaân loaïi ......................................................................................................... 53 II. QUY TRÌNH TÍN DUÏNG .................................................................................. 59 1 Khaùi nieäm vaø yù nghóa quy trình tín duïng ........................................................ 59 2. Noäi dung quy trình tín duïng ........................................................................... 60 III. BAÛO ÑAÛM TÍN DUÏNG .................................................................................... 69 1. Theá chaáp taøi saûn .............................................................................................. 70 2. Caàm coá taøi saûn................................................................................................. 70 3. Baûo laõnh .......................................................................................................... 71 PHUÏ LUÏC CHÖÔNG IV: ..................................................................................... 73 CHÖÔNG 5: CHO VAY CAÙC DOANH NGHIEÄP ................................................... 78 I. CHO VAY NGAÉN HAÏN...................................................................................... 78 1. Nhöõng vaán ñeà chung veà cho vay ngaén haïn .................................................... 78 2. Kyõ thuaät cho vay ngaén haïn ............................................................................. 84 II. CHO VAY TRUNG VAØ DAØI HAÏN ................................................................... 94 1. Cho vay kyø haïn ............................................................................................... 94 2. Tín duïng tuaàn hoaøn ......................................................................................... 96 3. Moät soá hình thöùc tín duïng trung vaø daøi haïn khaùc .......................................... 98 III. ÑAÙNH GIAÙ RUÛI RO TÍN DUÏNG VAØ XÖÛ LYÙ CAÙC KHOAÛN CHO VAY COÙ VAÁN ÑEÀ .................................................................................................................. 99 1. Ñaùnh giaù ruûi ro ................................................................................................ 99 2. Caùc bieän phaùp ngaên ngöøa vaø xöû lyù ruûi ro ..................................................... 100 CHÖÔNG VI: CHO VAY CAÙ NHAÂN VAØ HOÄ GIA ÑÌNH ................................... 106 I. CHO VAY TIEÂU DUØNG ................................................................................... 106 1. Phaân loaïi cho vay tieâu duøng ......................................................................... 106 2. Ñaëc ñieåm cuûa cho vay tieâu duøng ................................................................. 109 3. Thaåm ñònh cho vay tieâu duøng ...................................................................... 110 4. Giaûi ngaân vaø thu nôï cho vay tieâu duøng ........................................................ 113 II. CHO VAY HOÄ NOÂNG DAÂN ........................................................................... 116 1. Ñaëc ñieåm cho vay hoä noâng daân ................................................................... 116 2. Ñaëc ñieåm hoä noâng daân .................................................................................. 117 3. Phöông thöùc cho vay .................................................................................... 118 CHÖÔNG VII: CAÙC HÌNH THÖÙC TÍN DUÏNG ÑAËC BIEÄT ................................. 122 I. CHO THUEÂ TAØI CHÍNH .................................................................................. 122 1. Nhöõng vaán ñeà chung veà cho thueâ taøi chính.................................................. 122 2 . Caùc hình thöùc taøi trôï thueâ mua .................................................................... 124 3. Kyõ thuaät nghieäp vuï....................................................................................... 128 II. BAÛO LAÕNH NGAÂN HAØNG............................................................................. 138 1 Khaùi quaùt chung veà baûo laõnh ngaân haøng....................................................... 138 2. Coâng duïng chuû yeáu cuûa baûo laõnh ................................................................ 139 3. Moät soá loaïi baûo laõnh thoâng duïng................................................................. 140 4. Quy trình thöïc hieän moät nghieäp vuï baûo laõnh ngaân haøng ............................ 145 CHÖÔNG VIII: NGHIEÄP VUÏ NGAÂN HAØNG QUOÁC TEÁ VAØ MOÄT SOÁ DÒCH VUÏ NGAÂN HAØNG MÔÙI .................................................................................................. 147 I. NGHIEÄP VUÏ NGAÂN HAØNG QUOÁC TEÁ .......................................................... 147 __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi -3- 1. Xu höôùng phaùt trieån cuûa nghieäp vuï ngaân haøng quoác teá .............................. 147 2. Toå chöùc cuûa moät ngaân haøng ôû nöôùc ngoaøi .................................................. 148 3. Nhöõng nghieäp vuï kinh doanh ngaân haøng chuû yeáu treân thò tröôøng quoác teá . 149 II. SÖÏ HÌNH THAØNH MOÄT SOÁ LOAÏI NGHIEÄP VUÏ MÔÙI TRONG KINH DOANH NGAÂN HAØNG ........................................................................................ 152 1. Dòch vuï uyû thaùc ............................................................................................ 153 2. Nghieäp vuï ñaàu tö vaø nghieäp vuï ngaân haøng toaøn boä ................................... 154 3. Nghieäp vuï quaûn lyù ngaân quyõ ........................................................................ 156 4. Nghieäp vuï moâi giôùi chöùng khoaùn ................................................................ 157 5. Dòch vuï baûo hieåm .......................................................................................... 158 6. Dòch vuï baát ñoäng saûn ................................................................................... 158 PHAÀN BAØI TAÄP ........................................................................................................ 160 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO ......................................................................................... 174 __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi -4- LÔØI MÔÛ ÑAÀU Neàn kinh teá thò tröôøng ñang hình thaønh vaø phaùt trieån roõ neùt ôû Vieät Nam. Vieäc nhaän thöùc nhöõng vaán ñeà troïng taâm veà kinh teá thò tröôøng laø moät trong nhöõng noäi dung quan troïng trong quaù trình hoïc taäp vaø nghieân cöùu cuûa sinh vieân khoái ngaønh kinh teá vaø quaûn trò kinh doanh. Noäi dung hoaït ñoäng kinh doanh cuûa caùc ñònh cheá taøi chính ngaân haøng laø moät trong nhöõng phaàn cô baûn cuûa vieäc nghieân cöùu naøy. Cuoán baøi giaûng "Nghieäp vuï Ngaân haøng thöông maïi" ñöôïc xaây döïng ñeå ñaùp öùng nhu caàu hoïc taäp vaø nghieân cöùu cuûa sinh vieân khoái ngaønh kinh teá vaø quaûn trò kinh doanh veà nhöõng vaán ñeà lieân quan tôùi lónh vöïc kinh doanh cuûa caùc ñònh cheá ngaân haøng taøi chính. Vôùi muïc tieâu Cô baûn, Vieät Nam vaø Hieän ñaïi nhöng phaûi ngaén goïn, deã hieåu, cuoán saùch naøy ñöôïc trình baøy trong 8 chöông vaø taäp trung chuû yeáu vaøo nhöõng noäi dung cô baûn cuûa hoaït ñoäng kinh doanh ngaân haøng giuùp cho sinh vieân coù theå böôùc ñaàu tieáp caän ñöôïc nhöõng kieán thöùc, nghieäp vuï kinh doanh cuûa ngaân haøng, ñoàng thôøi taïo neàn taûng cô baûn cho vieäc hoïc taäp vaø nghieân cöùu saâu hôn veà sau naøy. Tuy nhieân, do coøn nhieàu khoù khaên vaø haïn cheá neân vieäc cuoán saùch naøy maéc phaûi nhöõng thieáu soùt, haïn cheá laø hoaøn toaøn khoâng theå traùnh khoûi. Vì vaäy, taùc giaû raát mong nhaän ñöôïc söï goùp yù cuûa baïn ñoïc ñeå cuoán saùch naøy ngaøy caøng ñöôïc hoaøn thieän hôn. Xin caûm ôn! Ñaø Laït, thaùng 09 naêm 2002 Taùc giaû __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi -5- CHÖÔNG I: TOÅNG QUAN VEÀ NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ I. NGAÂN HAØNG TRONG NEÀN KINH TEÁ THÒ TRÖÔØNG 1. Vai troø cuûa ngaân haøng trong neàn kinh teá thò tröôøng Quaù trình taùi saûn xuaát môû roäng gaén lieàn vôùi söï ra ñôøi vaø phaùt trieån cuûa neàn saûn xuaát haøng hoaù. Chính söï tích tuï vaø taäp trung voán ñaõ taïo ra söï môû roäng maïnh meõ hoaït ñoäng saûn xuaát haøng hoaù trong neàn kinh teá thò tröôøng. Theo caùc nhaø kinh teá chính trò hoïc Maùc - xít, thì tín duïng chính laø ñoøn baåy cuûa quaù trình tóch luyõ voán cho quaù trình saûn xuaát haøng hoaù. Quan heä tín duïng hình thaønh khi caùc neàn saûn xuaát haøng hoaù ñang coøn trong quaù trình phaù trieån sô khai. Chæ töø khi ngaân haøng ra ñôøi ñoùng vai troø laø moät chuû theå kinh teá ñoäc laäp chuyeân moân hoaù vieäc huy ñoäng caùc nguoàn voán nhaøn roãi trong xaõ hoäi chuyeån tôùi nôi caàn voán cho quaù trình saûn xuaát thì tín duïng môùi phaùt huy toái ña vai troø ñoøn baåy cuûa mình. Tín duïng ngaân haøng ñaõ thuùc ñaûy löïc löôïng saûn xuaát phaùt trieån maïnh meõ ñöa neàn saûn xuaát haøng hoaù phaùt trieån leân trình ñoä cao. Moâ hình 1.1 Vai troø cuûa ngaân haøng trong heä thoáng taøi chính NGAÂN HAØNG Cho vay, cung Nhaän THÖÔNG MAÏI caáp dòch vuï tieàn göûi (Trung gian Taøi chính) ngaân haøng Toå chöùc Toå chöùc THÒ TRÖÔØNG Coâng ty Coâng ty Hoä gia ñình Hoä gia ñình TAØI CHÍNH Ngaøy nay, trong neàn kinh teá thò tröôøng phaùt trieån ngaân haøng ñöôïc hieåu laø loaïi hình toå chöùc tín duïng kinh doanh toaøn boä hoaït ñoäng ngaân haøng vaø caùc hoaït ñoäng khaùc coù lieän quan. Caùc ñònh cheá taøi chính ngaân haøng toàn taïi döôùi nhieàu hình thöùc khaùc nhau vôùi nhieàu chöùc naêng kinh doanh khaùc nhau nhöng veà cô baûn ngaân haøng vaãn thöïc hieän vai troø cuûa moät trung gian taøi chính töùc laø laøm trung gian giöõa __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi -6- nhöõng chuû theå caàn voán vaø nhöõng chuû theå coù voán nhaøn roãi. Heä thoáng ngaân haøng laø moät keânh daãn voán raát quan troïng trong neàn kinh teá. Söï phaùt trieån vaø tính hieäu quaû cuûa heä thoáng ngaân haøng coù aûnh höôûng quyeát ñònh tôùi neàn kinh teá phaùt trieån theo höôùng thò tröôøng. Cô caáu nguoàn taøi chính beân ngoaøi cho caùc doanh nghieäp taïi moät soá nöôùc 80 60 40 20 0 CAÙC MOÙN VAY TRAÙI KHOAÙN COÅ PHIEÁU LOAÏI KHAÙC MYÕ ANH PHAÙP ÑÖÙC NHAÄT CANADA 2. Toå chöùc heä thoáng ngaân haøng trong neàn kinh teá thò tröôøng 2. Cuõng nhö caùc chuû theå kinh teá khaùc caùc ngaân haøng hoaït ñoäng kinh doanh trong neàn kinh teá thò tröôøng ñeàu chòu taùc ñoäng cuûa caùc quy luaät kinh teá nhö: quy luaät caïnh tranh, quy luaät cung - caàu, quy luaät giaù trò… Tuy nhieân, thò tröôøng vaãn toàn taïi nhöõng khuyeát taät khoâng theå khaéc phuïc ñöôïc maø caàn phaûi coù söï ñieàu chænh phuø hôïp töø phía nhaø nöôùc. Cuï theå laø caùc ngaân haøng ngoaøi vieäc töï do caïnh tranh vôùi nhau thì cuõng caàn ñöôïc toå chöùc quaûn lyù phuø hôïp ñeå phaùt huy toái ña naêng löïc cuûa mình cuõng nhö traùnh khoûi nhöõng aûnh höôûng tieâu cöïc cuûa kinh teá thò tröôõng maø cuï theå nhaát laø khuûng hoaûng kinh teá. Caùc ngaân haøng seõ ñöôïc toå chöùc thaønh heä thoáng ñöôïc phaân ra nhieàu caáp ñoä tuyø theo chöùc naêng hoaït ñoäng. Thoâng thöôøng heä thoáng ngaân haøng goàm coù 2 caáp: - Caáp quaûn lyù nhaø nöôùc trong lónh vöïc kinh doanh ngaân haøng: goàm coù Ngaân haøng Nhaø nöôùc (hay coøn goïi laø Ngaân haøng Trung öông) thöïc hieän chöùc naêng quaûn lyù nhaø nöôùc trong lónh vöïc kinh doanh ngaân haøng, thöïc thi chính saùch tieàn teä… - Caáp kinh doanh: bao goàm caùc ñònh cheá taøi chính kinh doanh toaøn boä hay töøng phaàn cuûa hoaït ñoäng kinh doanh trong lónh vöïc ngaân haøng. Cuï theå nhö: caùc ngaân haøng thöông maïi, ngaân haøng ñaàu tö, ngaân haøng phaùt trieån, ngaân haøng chính saùch, ngaân haøng hôïp taùc, caùc quyõ tín duïng, quyõ ñaàu tö, coâng ty taøi chính,… __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi -7- Moâ hình toå chöùc heä thoáng ngaân haøng ôû Vieät Nam (goàm coù 2 caáp): NGAÂN HAØNG NHAØ NÖÔÙC Caùc quyõ tín duïng Caùc TCTD phi ngaân haøng Caùc TCTD ngaân haøng Coâng ty Coâng ty Coâng ty Caùc Ngaân haøng Ngaân haøng Ngaân haøng cho thueâ taøi chính baûo hieåm, Ngaân haøng chính saùch, ñaàu tö, lieân doanh, taøi chính caùc quyõ thöông maïi Ngaân haøng Ngaân haøng Chi nhaùnh ñaàu tö ... hôïp taùc phaùt trieån NH nöôùc ngoaøi Ngoaøi vieäc phaân caáp trong noäi boä heä thoáng ngaân haøng coøn coù vieäc phaân bieät söï khaùc bieät giöõa caùc heä thoáng ngaân haøng qua vai troø cuûa ngaân haøng trung öông ñoái vôùi chính phuû ñoù laø heä thoáng ngaân haøng vôùi vai troø cuûa ngaân haøng trung öông ñoäc laäp vôùi chính phuû (tröôøng hôïp cuûa Anh, Myõ…) vaø heä thoáng ngaân haøng vôùi vai troø cuûa ngaân haøng trung öông phuï thuoäc chính phuû (tröôøng hôïp cuûa Nhaät, Phaùp,…) trong vieäc thöïc thi chính saùch tieàn teä cuõng nhö caùc chính saùch quaûn lyù ngaân haøng. II. CHÖÙC NAÊNG CUÛA NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI II. Nghieäp vuï kinh doanh cuûa ngaân haøng thöông maïi raát ña daïng vaø phong phuù. Beân caïnh nhöõng nghieäp vuï truyeàn thoáng laø huy ñoäng tieàn göûi döôùi nhieàu hình thöùc ñeå cho vay thì trong thôøi gian gaàn ñaây caùc ngaân haøng thöông maïi coøn cho ra ñôøi nhieàu loaïi hình kinh doanh môùi nhö: Phaùt haønh theû tín duïng, cung caáp dòch vuï kieåm toaùn ñoái vôùi caùc coâng ty, tín duïng thueâ mua, dòch vuï traû tieàn töï ñoäng (ATM), moâi giôùi chöùng khoaùn, tham gia vaøo thò tröôøng Ñoâ la Chaâu AÂu, cho thueâ keùt saét, bao tieâu nôï (factoring) hay gaàn ñaây nhaát laø dòch vuï ngaân haøng ñieän thoaïi. Nhö vaäy, taàm quan troïng cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi ñöôïc theå hieän qua caùc chöùc naêng cô baûn cuûa noù. 1. Chöùc naêng taïo tieàn Taïo tieàn laø moät chöùc naêng quan troïng, phaûn aùnh roõ baûn chaát cuûa ngaân haøng thöông maïi. Vôùi muïc tieâu laø tìm kieám lôïi nhuaän nhö laø moät yeâu caàu chính cho söï toàn taïi __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi -8- vaø phaùt trieån cuûa mình, caùc ngaân haøng thöông maïi vôùi nghieäp vuï kinh doanh mang tính ñaëc thuø cuûa mình ñaõ voâ hình chung thöïc hieän chöùc naêng taïo tieàn cho neàn kinh teá. Caùc nghieäp vuï kinh doanh ñaëc thuø aáy chính laø nghieäp vuï tín duïng vaø ñaàu tö trong moái lieân heä chaët cheõ vôùi ngaân haøng trung öông. Söùc maïnh cuûa heä thoáng ngaân haøng thöông maïi nhaèm taïo ra tieàn mang yù nghóa kinh teá to lôùn. Heä thoáng tín duïng naêng ñoäng laø ñieàu kieän caàn thieát cho söï phaùt trieån kinh teá treân cô sôû cuûa moät möùc taêng tröôûng vöõng chaéc. Neáu tín duïng ngaân haøng khoâng taïo ñöôïc tieàn ñeå môû ra nhöõng ñieàu kieän thuaän lôïi cho quaù trình saûn xuaát nhö vaäy coù theå gaây ra söï öù ñoïng voán löu ñoäng cuûa quaù trình saûn xuaát cho duø thöïc teá quaù trình saûn xuaát ñang trong thôøi vuï cao ñieåm vôùi nhu caáu voán raát lôùn. Neàn kinh teá caàn coù moät soá cung öùng tieàn teä vöøa ñuû, phuø hôïp vôùi muïc tieâu khaùc nhö laïm phaùt, taêng tröôûng kinh teá beàn vöõng vaø taïo ñöôïc vieäc laøm. Vaø caùc ngaân haøng thöông maïi ñoùng vai troø raát quan troïng trong vieäc thöïc hieän caùc chính saùch naøy. Chuùng ñöôïc söû duïng nhö laø moät keânh maø qua ñoù löôïng tieàn cung öùng taêng leân hoaëc giaûm xuoáng nhaèm ñaït ñöôïc nhöõng muïc tieâu quan troïng noùi treân. 2. Chöùc naêng taïo cô cheá thanh toaùn Vieäc ñöa ra moät cô cheá thanh toaùn hay noùi caùch khaùc taïo ra söï vaän ñoäng cuûa voán laø moät trong nhöõng chöùc naêng quan troïng cuûa ngaân haøng thöông maïi maø cuï theå trong thôøi gian gaàn ñaây laø vieäc phaùt haønh vaø söû duïng seùc vaø theû tín duïng. Heä thoáng thanh toaùn ñaõ vaø ñang phaùt trieån töø nhieàu theá ky. Söï ñoåi môùi cô cheá thanh toaùn chính laø khaâu then choát thuùc ñaåy heä thoáng thanh toaùn phaùt trieån. Cuï theå laø cô cheá thanh toaùn tieàn giaáy ra ñôøi thay cho tieàn kim loaïi (vaøng, baïc…) ñaõ hình thaønh neân heä thoáng thanh toaùn döïa treân cô sôû tieàn giaáy. Khoâng döøng laïi ôû ñoù treân cô sôû nhu caàu tieän lôïi trong thanh toaùn maø seùc ñaõ ra ñôøi taïo ra cô cheá thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët. Trong nhöõng naêm gaàn ñaây ñaõ coù nhöõng ñoåi môùi quan troïng vaø ñöôïc ñöa vaøo söû duïng nhö nghieäp vuï ngaân haøng khoâng seùc (checkless banking), nghóa laø söû duïng nghieäp vuï thanh toaùn vaø chuyeån tieàn ñieän töû. Ngaân haøng thöông maïi ñoùng vai troø raát quan troïng trong vieäc taïo ra nhöõng cô cheá thanh toaùn môùi. Thaät vaäy, ban ñaàu tieàn giaáy coù hình thaùi giaáy nhaän nôï vaø ñöôïc caùc ngaân haøng ñaûm baûo ñoåi ra vaøng hoaëc baïc khi caàn thieát. Tieáp ñoù seùc ra ñôøi thì phaàn lôùn vieäc thanh toaùn buø tröø seùc ñöôïc thöïc hieän thoâng qua heä thoáng ngaân haøng thöông maïi. Vieäc vi tính hoaù coâng vieäc thanh toaùn buø tröø seùc ñaõ ruùt ngaén quaù trình thanh toaùn naøy, ñoàng thôøi giaûm bôùt chi phí vaø naâng cao ñoä chính xaùc. Roài trong nhöõng naêm gaàn ñaây nghieäp vuï ngaân haøng khoâng seùc ra ñôøi cho thaáy vai troø quan troïng cuûa ngaân haøng thöông maïi. Vôùi dòch vuï ngaân haøng ñieän töû khaùch haøng coù theå ruùt tieàn töø taøi khoaûn cuûa mình, thöïc hieän göûi tieàn, thanh toaùn nôï, chuyeån voán giöõa tieàn göûi tieát kieäm vaø taøi khoaûn seùc thoâng qua moät maùy tính ñöôïc noái maïng. __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi -9- 3. Chöùc naêng huy ñoäng tieát kieäm Caùc ngaân haøng thöông maïi thöïc hieän moät dòch vuï raát quan troïng ñoái vôùi taát caû caùc khu vöïc cuûa neàn kinh teá baèng caùch cung öùng nhöõng ñieàu kieän thuaän lôïi cho vieäc göûi tieàn tieát kieäm cuûa daân chuùng. Ngöôøi göûi tieàn tieát kieäm nhaän ñöôïc moät khoaûn tieàn thöôûng döôùi danh nghóa laõi suaát treân toång soá tieàn göûi tieát kieäm ôû caùc ngaân haøng vôùi möùc ñoä an toaøn vaø khaû naêng thanh khoaûn cao. Soá tieàn huy ñoäng ñöôïc qua hình thöùc tieát kieäm luoân saün saøng ñaùp öùng nhu caàu vay voán cuûa caùc doanh ngheäp vaø caù nhaân nhaèm môû roäng khaû naêng saûn xuaát vaø caùc muïc ñích khaùc nhö tieâu duøng caù nhaân hay mua nhaø cöûa. Phaàn lôùn tieàn göûi tieát kieäm ñöôïc huy ñoäng qua heä thoáng ngaân haøng thöông maïi. 4. Chöùc naêng môû roäng tín duïng Ngay töø khi môùi baét ñaàu hình thaønh, caùc ngaân haøng thöông maïi ñaõ luoân tìm kieám caùc cô hoäi ñeå cho vay vaø coi ñoù laø chöùc naêng quan troïng nhaát cuûa mình. Trong vieäc taïo ra khaû naêng tín duïng caùc ngaân haøng thöông maïi ñaõ vaø ñang thöïc hieän chöùc naêng xaõ hoäi cuûa mình laøm cho saûn phaåm xaõ hoäi ñöôïc taêng leân, voán ñaàu tö ñöôïc môû roäng vaø töø ñoù ñôøi soáng daân chuùng ñöôïc caûi thieän. Tín duïng cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi coù yù nghóa quan troïng ñoái vôùi toaøn boä neàn kinh teá, noù taïo ra khaû naêng taøi trôï cho caùc hoaït ñoäng coâng nghieäp, thöông nghieäp vaø noâng nghieäp cuûa neàn kinh teá. Tín duïng vôùi nhöõng khaû naêng ñoù maø ñöôïc caùc nhaø kinh teá goïi laø “saûn phaåm giaùn tieáp” khi ñem so saùnh vôùi nhöõng “saûn phaåm tröïc tieáp” ñöôïc saûn xuaát ra coù söû duïng tröïc tieáp caùc yeáu toá ñaàu vaøo nhö lao ñoäng, ñaát ñai, nguoàn taøi nguyeân thieân nhieân… Tuy nhieân, khi so saùnh vôùi saûn phaåm ñöôïc caùc nhaø baùn buoân mua vaøo (ñöôïc ñoùng goùi baûo quaûn) thì tín duïng laïi laø saûn phaåm tröïc tieáp. Nhö vaäy, trong suoát quaù trình chuyeån dòch töø ngöôøi saûn xuaát ñeán ngöôøi baùn buoân ñeán ngöôøi baùn leû vaø cuoái cuøng laø ñeán ngöôøi tieâu duøng, tín duïng ngaân haøng ñaõ taïo ra khaû naêng chi phoái toaøn boä quaù trình kinh teá cho ñeán khi saûn phaåm cho ñeán tay ngöôøi tieâu duøng. Maëc duø caùc hoaït ñoäng cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi thöôøng ñöôïc quan nieäm taùch rôøi tín duïng, nhöng xeùt veà keát quaû xaõ hoäi vaø kinh teá chuùng ñeàu gioáng nhau. Do ngaân saùch nhaø nöôùc khoâng phaûi luùc naøo cuõng caân ñoái thu chi cho neân vieäc phaûi taïm thôøi vay nôï taïi caùc ngaân haøng thöông maïi ñeå caân ñoái thu chi ngaân saùch laø vieäc taát nhieân, trong tröôøng hôïp nhö vaäy tín duïng ngaân haøng thöông maïi ñaõ taïo ra söï troâi chaûy cho nhöõng hoaït ñoäng cuûa Chính phuû. Nhìn chung, vieäc caûi thieän tình traïng maát caân ñoái ngaân saùch khoâng theå ñôn thuaàn döïa vaøo phaùt haønh hay mua laïi traùi phieáu daøi haïn. Thaäy vaäy, tình traïng keå treân caàn phaûi ñöôïc giaûi quyeát baèng nhieàu caùch trong ñoù coù vai troø cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi. Caùc ngaân haøng thöông maïi cung öùng voán cho ngaân saùch baèng caùch mua caùc chöùng khoaùn coâng coäng nhôø ñoù maø nguoàn voán tín duïng cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi ñaõ giaùn tieáp thöïc hieän caùc muïc tieâu coâng coäng cuûa chính phuû nhö: xaây döïng cô sôû haï taàng, tröôøng hoïc, beänh vieän… vaø möùc soáng cuûa moãi ngöôøi töø ñoù ñöôïc naâng cao. __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 10 - 5. Chöùc naêng taøi trôï ngoaïi thöông Maëc duø ngoaïi thöông ñöôïc hình thaønh vaø baét nguoàn töø caùc hoaït ñoäng buoân baùn quoác teá nhöng chuùng coù söï khaùc nhau ñaùng keå baét nguoàn töø söï khaùc nhau veà heä thoáng tieàn teä ôû moãi nöôùc, naêng löïc taøi chính cuûa ngöôøi mua vaø ngöôøi baùn thuoäc caùc nöôùc khaùc nhau. Chính töø söï khaùc nhau naøy, caùc ngaân haøng thöông maïi caàn thieát cung öùng caùc nghieäp vuï ngaân haøng quoác teá ñoái vôùi caùc hoaït ñoäng ngoaïi thöông nhö: chieát khaáu hoái phieáu, baûo laõnh, tín duïng thö, mua vaø baùn seùc du lòch… Beân caïnh vieäc taøi trôï cho hoaït ñoäng ngoaïi thöông, tín duïng cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi coøn goùp phaàn vaøo quaù trình töï do hoaù ngoaïi thöông giöõa caùc nöôùc vôùi nhau, vôùi moät chi phí hôïp lyù. Do quaù trình hôïp taùc vaø phaân coâng lao ñoäng coù tính chaát quoác teá, nghieäp vuï ngaân haøng ñoái ngoaïi cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi cuõng taêng leân khoâng ngöøng. 6. Chöùc naêng uûy thaùc Vieäc thu nhaäp taêng leân ñaõ taïo ra khaû naêng tích luõy laønh maïnh, vaø chính khaû naêng ñoù ñaõ goùp phaàn vaøo vieäc phaùt trieån caùc dòch vuï uûy thaùc cuûa ngaân haøng thöông maïi. Trong boái caûnh nhö theá moãi caù nhaân coù theå tích luõy moät khoái löôïng taøi saûn lôùn, thaäm chí chæ ôû möùc trung bình cuõng coù theå xuaát hieän nhu caàu muoán phaân chia soá taøi saûn ñoù tröôùc khi qua ñôøi. Vôùi hình thöùc uûy thaùc, ngöôøi uûy thaùc, caùc vaên phoøng uûy thaùc coù traùch nhieäm söû duïng voán ñeå ñaàu tö vaø quaûn lyù soá voán naøy, keå caû phaân phoái thu nhaäp theo caùc ñieàu khoaûn cuûa hôïp ñoàng uûy thaùc. Caùc vaên phoøng uûy thaùc cung caáp nhieàu dòch vuï ñoái vôùi caùc Coâng ty. Moät trong nhöõng dòch vuï nhö theá laø coâng vieäc quaûn lyù tieàn höu trí vaø vieäc thöïc hieän phaàn dòch vuï naøy phaùt trieån raát nhanh trong thôøi gian gaàn ñaây. Cuoái cuøng moät chöùc naêng quan troïng nhaát ñoái vôùi vaên phoøng uûy thaùc laø ñaïi dieän phaùt haønh vaø quaûn lyù traùi phieáu cho caùc coâng ty vôùi tö caùch laø ngöôøi quaûn lyù khoâng chính thöùc. 7. Chöùc naêng baûo quaûn an toaøn vaät coù giaù Nhôø öu theá cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi laø nôi kieân coá duøng ñeå baûo quaûn tieàn baïc vaø caùc vaät coù giaù khaùc cuûa baûn thaân ngaân haøng, caùc ngaân haøng thöông maïi coù ñieàu kieän thöïc hieän chöùc naêng baûo quaûn an toaøn vaät coù giaù cuûa khaùch haøng. So vôùi caùc chöùc naêng khaùc, baûo quaûn vaät coù giaù ra ñôøi tröôùc ngay caû chöùc naêng tín duïng voán laø chöùc naêng cô baûn vaø chuû yeáu cuûa ngaân haøng thöông maïi. Coâng vieäc baûo quaûn vaät coù giaù ñöôïc phaân thaønh 2 boä phaän khaùc nhau trong moät ngaân haøng: Cho thueâ keùt saét baûo quaûn; kyù thaùc vaø tröïc tieáp baûo quaûn vaät coù giaù cuûa khaùch haøng. Vôùi keùt saét baûo quaûn kyù thaùc khaùch haøng coù quyeàn kieåm tra taøi saûn cuûa mình vaøo baát cöù luùc naøo vaø caùc ngaân haøng thöông maïi chæ ñôn thuaàn cung caáp kho __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 11 - baûo quaûn vaø caùc phöông tieän caàn thieát nhaèm ñaûm baûo an toaøn cho caùc taøi saûn cuûa khaùch haøng. Khaùc vôùi hình thöùc treân vieäc baûo quaûn vaät coù giaù lieân quan tröïc tieáp ñeán vieäc baûo quaûn caùc chöùng khoaùn nhö traùi phieáu vaø coå phieáu ñöôïc giöõ laïi laøm vaät theá chaáp cho caùc khoaûn nôï vay vaø caùc chöùng khoaùn ñöôïc baûo quaûn theo chöùc naêng laøm nghieäp vuï uûy thaùc. Nhìn chung, do tính chaát ñaëc thuø cuûa nghieäp vuï naøy maø chöùc naêng baûo quaûn chæ dieãn ra ôû caùc ngaân haøng lôùn. Moät thöïc teá khaù phoå bieán laø caùc chöùng khoaùn cuûa caùc toå chöùc taøi chính vaø phi taøi chính bao giôø cuõng ñöôïc baûo quaûn ôû caùc ngaân haøng thöông maïi. Trong nhieàu tröôøng hôïp nhieàu khaùch haøng khoâng chæ thöïc hieän baûo quaûn caùc chöùng khoaùn taïi ngaân haøng maø coøn yeâu caàu ngaân haøng laøm dòch vuï thu laõi chöùng khoaùn vaø töï ñoäng chuyeån laõi ñoù vaøo taøi khoaûn cuûa hoï taïi ngaân haøng. 8. Chöùc naêng moâi giôùi Phaàn lôùn caùc ngaân haøng thöông maïi ñeàu thöïc hieän dòch vuï löu kyù chöùng khoaùn töùc laø dòch vuï löu giöõ , baûo quaûn vaø giuùp khaùch haøng thöïc hieän quyeàn ñoái vôùi chöùng khoaùn do hoï sôû höõu. Do kinh nghieäm tích luõy trong lónh vöïc naøy maø nhieàu ngaân haøng ñaõ mua laïi caùc Coâng ty moâi giôùi chöùng khoaùn. Dòch vuï löu kyù chöùng khoaùn coù theå ñem laïi nguoàn lôïi ñaùng keå cho caùc ngaân haøng thöông maïi coù ñuû naêng löïc taøi chính cuõng nhö trình ñoä nghieäp vuï. Tuy nhieân chính phuû luoân kieåm soaùt chaët cheõ söï tham gia vaø möùc ñoä tham gia cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi vaøo dòch vuï naøy döïa treân cô sôû tín duïng ngaân haøng vöôït quaù giôùi haïn ñaàu cô chöùng khoaùn coù theå gaây ra khuûng hoaûng trong heä thoáng ngaân haøng. Coâng ngheä ngaân haøng ñang tieán trieån maïnh meõ ñem, laïi nhieàu lôïi ích cho neàn kinh teá. Vaø nghieäp vuï moâi giôùi chöùng khoaùn seõ coøn laø moät nghieäp vuï quan troïng cuûa ngaân haøng thöông maïi vaø nhaän ñöôïc nhieàu taùc ñoäng tích cöïc töø söï ñoåi môùi cuûa coâng ngheä ngaân haøng trong töông lai. III. KHAÙI QUAÙT CHUNG VEÀ HOAÏT ÑOÄNG CUÛA NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI Ngöôøi ta cho raèng caùc ngaân haøng veà hình thöùc laø nhöõng coâng ty taøi chính vaø noù gioáng vôùi baát kyø coâng ty taøi chính naøo khaùc. Vieäc toàn taïi cuûa ngaân haøng thöông maïi nhaèm vaøo muïc ñích hình thaønh caùc yeáu toá kích thích tieát kieäm trong phaïm vi neàn kinh teá vaø baûn thaân noù luoân höôùng vaøo muïc ñích lôïi nhuaän. Quaù trình hình thaønh vaø phaùt trieån cuûa ngaân haøng thöông maïi chòu taùc ñoäng cuûa nhieàu nhaân toá khaùch quan cuõng nhö chuû quan. __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 12 - Nhieàu caâu hoûi ñang ñöôïc ñaët ra vaø caàn ñöôïc giaûi ñaùp: Caùi gì laø saûn phaåm cuûa ngaân haøng? Danh muïc saûn phaåm cuûa ngaân haøng ñöôïc xaùc ñònh treân cô sôû naøo? Ñeå giaûi ñaùp caùc caâu hoûi naøy caàn phaûi quay veà xem xeùt baûn chaát cuûa heä thoáng thanh toaùn vaø vai troø cuûa Ngaân haøng trong vieäc goùp phaàn vaøo thöïc hieän heä thoáng thanh toaùn ñoù; baûn chaát cuûa caùc trung gian taøi chính vaø taïi sao caùc ngaân haøng phaûi keát hôïp caùc dòch vuï vôùi caùc trung gian trong khi ngaân haøng coù khaû naêng cung öùng caùc dòch vuï ñoù? 1. Hoaït ñoäng cô baûn cuûa moät ngaân haøng Noùi chung caùc ngaân haøng thu lôïi nhuaän baèng caùch baùn nhöõng nguoàn voán coù moät soá ñaëc tính (moät söï keát hôïp cuï theå giöõa tính ruûi ro vaø lôïi töùc ) vaø duøng tieàn thu ñöôïc ñeå mua nhöõng taøi saûn moät soá ñaëc tính khaùc. Nhö theá caùc ngaân haøng cung caáp dòch vuï chuyeån moät loaïi taøi saûn thaønh moät loaïi taøi saûn khaùc cho coâng chuùng - VD: Moät ngöôøi coù theå göûi tieát kieäm thay vì hoï coù theå cho ngöôøi haøng xoùm cuûa mình vay coù theá chaáp, tieáp ñoù cho pheùp ngaân haøng ñoù cung caáp khoaûn vay ñoù cho ngöôøi haøng xoùm naøy. Nhö vaäy, ngaân haøng ñaõ chuyeån moùn tieàn göûi tieát kieäm ñoù thaønh moät moùn tieàn cho vay theá chaáp. Quaù trình chuyeån caùc taøi saûn vaø cung caáp moät loaïi dòch vuï (thanh toaùn seùc, ghi cheùp soå saùch, phaân tích tín duïng…) gioáng baát cöù quaù trình saûn xuaát khaùc trong moät haõng kinh doanh. Neáu moät ngaân haøng taïo ra nhöõng dòch vuï höõu ích vôùi chi phí thaáp vaø coù ñöôïc doanh thu cao nhôø vaøo taøi saûn cuûa mình thì ngaân haøng ñoù thu ñöôïc lôïi nhuaän neáu khoâng thì ngaân haøng naøy chòu toån thaát. Toùm laïi, caùc ngaân haøng taïo ra lôïi nhuaän qua quaù trình chuyeån ñoåi taøi saûn: Hoï vay ngaén haïn (huy ñoäng caùc khoaûn tieàn göûi) vaø cho vay (thöïc hieän caùc khoaûn cho vay). Trong kinh doanh caùc ngaân haøng khoâng chæ coù muïc tieâu lôïi nhuaän laø duy nhaát. Söï ruûi ro luoân xuaát hieän baát ngôø ñe doïa söï ñoå vôõ trong kinh doanh töø ñoù taïo ra toån thaát taøi saûn cho ngaân haøng. Ruûi ro trong kinh doanh ngaân haøng coù 3 loaïi chuû yeáu: ruûi ro thanh khoaûn, ruûi ro laõi suaát vaø ruûi ro vôõ nôï. Ñeå haïn cheá ruûi ro thanh khoaûn caùc ngaân haøng naém giöõ caùc taøi saûn khaû naêng chuyeån ñoåi ra tieàn maët deã daøng vôùi chi phí thaáp cho duø caùc taøi saûn naøy coù möùc lôïi töùc thaáp. Ñaëc bieät, caùc ngaân haøng coøn duy trì döï tröõ quaù möùc hay döï tröõ thöù caáp bôûi vì chuùng taïo ra söï baûo hieåm ñeà phoøng thieät haïi do doøng tieàn göûi ruùt ra khoûi ngaân haøng. Caùc ngaân haøng quaûn lyù taøi saûn cuûa hoï ñeå laøm cöïc ñaïi lôïi nhuaän qua vieäc tìm kieám nhöõng lôïi töùc cao nhaát coù theå coù ôû caùc moùn tieàn cho vay vaø chöùng khoaùn, ñoàng thôøi coá gaéng giaûm thieåu ruûi ro vaø taïo ra nhöõng döï tröõ thanh khoaûn. Quaûn lyù nguoàn voán laø moät coâng vieäc quan troïng, caùc ngaân haøng lôùn ngaøy nay raùo rieát tìm kieám nhöõng nguoàn voán baèng caùc phaùt haønh nhöõng coâng cuï nôï – VD: nhö giaáy chöùng nhaän tieàn göûi chuyeån nhöôïng ñöôïc hoaëc baèng caùc noã löïc vay töø caùc ngaân haøng vaø caùc coâng ty khaùc. Vôùi söï taêng theâm tính chaát baát ñònh cuûa laõi suaát xuaát hieän trong nhöõng naêm 1980 caùc ngaân haøng ngaøy caøng quan taâm hôn ñeán vieäc hoï phaûi ñoái maët vôùi ruûi ro laõi suaát laø ruûi ro veà thu nhaäp vaø lôïi töùc, tính chaát ruøi ro naøy gaén lieàn vôùi nhöõng thay ñoåi __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 13 - trong caùc laõi suaát. Söï cheânh leäch giöõa nguoàn voán nhaïy caûm vôùi laõi suaát vaø taøi saûn nhaïy caûm vôùi laõi suaát laø nguyeân nhaân taïo ra söï thay ñoåi thu nhaäp cuûa ngaân haøng moãi khi laõi suaát thay ñoåi. Vieäc phaân tích khoaûng caùch vaø khoaûng thôøi gian toàn taïi laøm cho moät ngaân haøng bieát ñöôïc lieäu noù coù nhieàu nguoàn voán loaïi nhaïy caûm vôùi laõi suaát hôn so vôùi taøi saûn nhaïy caûm vôùi laõi suaát hay khoâng. Caùc ngaân haøng quaûn lyù ruûi ro laõi suaát cuûa hoï khoâng chæ baèng caùch bieán ñoåi baûng quyeát toaùn taøi saûn cuûa hoï maø coøn baèng caùch kinh doanh nhöõng vuï ñoåi cheùo laõi suaát caùc hôïp ñoàng taøi chính kyø haïn, caùc hôïp ñoàng quyeàn choïn caùc coâng cuï taøi chính. Ruûi ro vôõ nôï lieân quan ñeán khaû naêng chi traû caùc moùn cho vay cuûa ngaân haøng. Vieäc öùng duïng caùc khaùi nieäm löïa choïn ñoái nghòch vaø ruûi ro ñaïo ñöùc giuùp giaûi thích nhieàu nguyeân taéc quaûn lyù ngaân haøng lieân quan ñeán hoaït ñoäng cho vay: saøng loïc, giaùm saùt, thieát laäp moái quan heä khaùch haøng laâu daøi, caùc möùc tín duïng, vaät theá chaáp, soá dö buø vaø haïn cheá tín duïng. Vôùi nhöõng nguyeân taéc nhö vaäy caùc ngaân haøng coù theå haïn cheá ñöôïc ruûi ro vôõ nôï. Laøm chöùc naêng taïo caàu noái giöõa ngöôøi cho vay (ngöôøi göûi tieát kieäm) vôùi ngöôøi ñi vay trong quaù trình chu chuyeån voán ngaân haøng thöông maïi ñöôïc nhìn nhaän nhö laø trung gian taøi chính. Baèng vieäc ñaët laõi suaát cho caùc moùn cho vay cao hôn so vôùi laõi hoï thanh toaùn cho voán maø hoï vay töø ngöôøi cho vay (ngöôøi göûi tieát kieäm) nhöõng trung gian taøi chính thu ñöôïc lôïi nhuaän. Öu theá cuûa ngaân haøng trong vieäc thöïc hieän chöùc naêng trung gian taøi chính theå hieän ôû choã: Coù nhöõng chi phí thoâng tin vaø chi phí giao dòch lôùn trong neàn kinh teá. Ñeå nhöõng ngöôi cho vay nhaän ra ñöôïc nhöõng ngöôøi muoán vay vaø ngöôïc laïi ñeå nhöõng ngöôøi ñi vay nhaän ra ñöôïc nhöõng ngöôøi muoán cho vay laø vaán ñeà ñoøi hoûi chi phí lôùn. Ngoaøi ra chi phí cho vieäc nhaän bieát khaû naêng traû nôï vaø thoûa thuaän laõi suaát cuõng laø moät vaán ñeà lôùn. Taát caû caùc chi phí naøy ñeàu vöôït quaù khaû naêng cuûa nhöõng ngöôøi coù khoaûn tieát kieäm nhoû muoán cho vay hoaëc ñaàu tö. Vaø nhö vaäy ngaân haøng thöông maïi vôùi khaû naêng am hieåu thò tröôøng huy ñoäng ñöôïc nhieàu khoaûn tieát kieäm nhoû ñeå thöïc hieän ñöôïc caùc moùn vay sinh lôøi cao ñaûm baûo chi traû chi phí giao dòch lôùn ñoàng thôøi vaãn coù laõi, hôn nöõa caùc ngaân haøng thöông maïi coøn giaûi quyeát ñöôïc caùc vaán ñeà ruûi ro thoâng tin khoâng caân xöùng thöôøng xuyeân xaûy ra giöõa caùc beân tham gia thò tröôøng taøi chính. 2. Söï thay ñoåi cuûa hoaït ñoäng ngaân haøng thöông maïi trong thôøi gian gaàn ñaây “Thò tröôøng hoùa” hoaït ñoäng ngaân haøng ñöôïc nhaän bieát baèng söï chuyeån dòch cô caáu mang ñaëc tính coâng nghieäp trong hoaït ñoäng ngaân haøng . Phöông dieän ñaàu tieân vaø deã nhaän bieát nhaát laø möùc ñoä taäp trung. Söï hôïp nhaát nhieàu ngaân haøng nhoû thaønh moät hoaëc moät vaøi ngaân haøng lôùn ñaõ laøm giaûm bôùt soá löôïng ngaân haøng thöông maïi. __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 14 - Nghieäp vuï ngaân haøng baùn leû coù möùc ñoä taäp trung cao ôû taát caû caùc nöôùc. Maëc duø vaäy, caùc nhaø caïnh tranh phi ngaân haøng nhö laø caùc lieân hieäp tín duïng, caùc toå chöùc tieát kieäm xuaát hieän nhö laø hieän töôïng laáp choã troáng trong quaù trình hôïp nhaát caùc ngaân haøng vaø toàn taïi vôùi tö caùch laø ngöôøi cung caáp caùc nghieäp vuï “kieåu ngaân haøng” . Nghieäp vuï ngaân haøng baùn buoân thoâng qua caùc hôïp ñoàng mang ñaëc tính cuûa söï aûnh höôûng vaø taùc ñoäng qua laïi laãn nhau giöõa thò tröôøng chöùng khoaùn vaø thò tröôøng tieàn teä, tieán haønh treân cô sôû soá löôïng giao dòch coù quy moâ lôùn. Nhöõng ngöôøi môùi tham gia vaøo hoaït ñoäng naøy khoâng ai khaùc laø caùc chi nhaùnh cuûa caùc ngaân haøng lôùn, caùc ngaân haøng nöôùc ngoaøi. Vôùi taát caû caùc hoaït ñoäng ñoù daãn ñeán moät quaù trình khaùc: Quaù trình quoác teá hoùa hoaït ñoäng ngaân haøng. Heä thoáng hoaït ñoäng ngaân haøng truyeàn thoáng ñöôïc theå hieän roõ neùt trong hoaït ñoäng ngaân haøng baùn leû. Töùc laø hoaït ñoäng chæ boù heïp trong phaïm vi quoác gia. Maëc duø vaäy, trong nhöõng naêm gaàn ñaây hoaït ñoäng ngaân haøng baùn leû ñaõ söû duïng caùc phöông phaùp coâng ngheä tieân tieán trong vieäc taïo ra ngaân quyõ, theû ghi nôï, chuyeån tieàn baèng ñieän töû. Khaùc vôùi hoaït ñoäng ngaân haøng baùn leû hoaït ñoäng ngaân haøng baùn buoân thoâng qua caùc hôïp ñoàng ñaõ phaûn aûnh ñaëc tính quoác teá raát saâu saéc. Phaàn lôùn caùc hoaït ñoäng ngaân haøng quoác teá, nhö ñaõ ñöôïc nhaän bieát coù quy moâ hoaït ñoäng lôùn vôùi caùc khoaûn cho vay hoãn hôïp vaøo caùc nöôùc phaùt trieån vaø caùc nöôùc keùm phaùt trieån. Vieäc hình thaønh quyõ cho vay, coù theå baèng ngoaïi teä hay noäi teä cho ngöôøi trong hay ngoaøi nöôùc vay. Hoaït ñoäng phaûn aùnh treân baûng caân ñoái ngoaïi baûng do caùc ngaân haøng tieán haønh coù theå laøm lu môø söï khaùc nhau giöõa thò tröôøng traùi phieáu quoác teá vaø thò tröôøng tín duïng quoác teá. CAÂU HOÛI OÂN TAÄP 1. Haõy neâu vai troø cuûa ngaân haøng thöông maïi trong neàn kinh teá? 2. Phaân tích öu nhöôïc ñieåm cuûa moâ hình toå chöùc ngaân haøng trung öông phuï thuoäc chính phuû? 3. Caùc chöùc naêng cuûa ngaân haøng thöông maïi laø gì? 4. Trong nhöõng chöùc naêng cuûa ngaân haøng thöông maïi thì nhöõng chöùc naêng naøo laø quan troïng nhaát? 5. Nhöõng chöùc naêng naøo laø noøng coát cuûa nghieäp vuï ngaân haøng coå ñieån? 6. Trình baøy vaén taét hoaït ñoäng cô baûn cuûa moät ngaân haøng thöông maïi? 7. Haõy phaân tích nhöõng thay ñoåi cô baûn trong hoaït ñoäng cuûa ngaân haøng thöông maïi trong thôøi gian gaàn ñaây. __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 15 - CHÖÔNG II: QUAÛN LYÙ TAØI SAÛN - NGUOÀN VOÁN CUÛA NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI Caùc ngaân haøng thöông maïi ñoùng moät vai troø quan troïng trong khôi nguoàn voán ñeán ngöôøi vay neân coù cô hoäi ñaàu tö sinh lôøi, hoï giöõ vai troø quan troïng trong vieäc ñaûm baûo cho neàn kinh teá vaän ñoäng nhòp nhaøng vaø höõu hieäu. ÔÛ Vieät nam caùc ngaân haøng cung caáp haøng chuïc nghìn tyû ñoàng tín duïng cho neàn kinh teá moãi naêm, hoï cung caáp caùc moùn vay cho doanh nghieäp, taøi trôï phaùt trieån chöông trình giaùo duïc, taøi trôï xuùc tieán caùc quan heän kinh teá trong nhieàu lónh vöïc … Trong chöông naøy chuùng ta nghieân cöùu vaán ñeà quaûn lyù taøi saûn , nguoàn voán cuûa ngaân haøng. I. BAÛNG CAÂN ÑOÁI KEÁ TOAÙN CUÛA NGAÂN HAØNG Ñeå hieåu khaùi quaùt caáu truùc taøi saûn vaø nguoàn voán cuûa ngaân haøng chuùng ta caàn xem xeùt baûng caân ñoái keá toaùn cuûa ngaân haøng ñoù. Moät ñaëc ñieåm cô baûn cuûa baûng caân ñoái keá toaùn laø toång taøi saûn thöôøng baèng toång nguoàn voán coäng vôùi nguoàn voán chuû sôû höõu. Taïi sao laïi nhö vaäy? Bôûi vì phaàn lieät keâ taøi saûn cho thaáy ngaân haøng sôû höõu nhöõng nguoàn löïc naøo, phaàn ghi caùc khoaûn nôï vaø voán chuû sôû höõu cho thaáy ai laø ngöôøi cung caáp nguoàn voán ñoù cho ngaân haøng vaø moãi nhoùm cung caáp bao nhieâu. Nhö vaäy,, moïi taøi saûn thuoäc sôû höõu cuûa ngaân haøng ñeàu do caùc chuû nôï vaø chuû sôû höõu cung caáp. Söï caân baèng ñoù ñöôïc khaùi quaùt baèng phöông trình: Toång taøi saûn = Caùc nguoàn voán + Voán chuû sôû höõu Toång taøi saûn laø nhöõng taøi saûn vaät chaát cuï theå toàn taïi döôùi nhöõng hình thöùc khaùc nhau nhö tieàn maët taïi keùt ngaân haøng, tieàn ñang thu, chöùng khoaùn caùc loaïi, cho vay caùc loaïi vaø caùc trang thieát bò cô sôû vaät chaát cuûa ngaân haøng. Nhöõng taøi saûn naøy ñöôïc ngaân haøng phaân boå theo nhöõng tieâu thöùc quaûn lyù cuï theå vaø phuø hôïp seõ ñöôïc trình baøy cuï theå ôû nhöõng phaàn sau. Caùc nguoàn voán ñöôïc ngaân haøng huy ñoäng baèng caùc coâng cuï nhö tieàn göûi tieát kieäm caùc loaïi, caùc traùi phieáu, caùc hôïp ñoàng vay… Voán chuû sôû höõu chuû yeáu ñöôïc huy ñoäng thoâng qua hình thöùc phaùt haønh coå phieáu. Nhöõng coå ñoâng naém giöõ coå phieáu laø ngöôøi coù quyeàn ñieàu haønh ngaân haøng. Toång coäng nguoàn voán vaø voán chuû sôû höõu laø nguoàn taøi trôï cho hoaït ñoäng kinh doanh cuûa ngaân haøng. Baûng 2.1 Baûng caân ñoái keá toaùn cuûa 1 ngaân haøng thöông maïi (ñôn vò %) __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 16 - TAØI SAÛN NGUOÀN VOÁN (Theo thöù töï giaûm cuûa tính thanh khoaûn) 1. Caùc khoaûn tieàn göûi coù theå phaùt seùc 18 1. Caùc khoaûn tieàn döï tröõ 2 2. Caùc khoaûn tieàn göûi phi giao dòch 2. Caùc khoaûn tieàn maët trong quaù trình thu 3 - Tieàn göûi tieát kieäm loïai nhoû 19 3. Tieàn göûi ôû caùc ngaân haøng khaùc 2 - Tieàn giöûi tieát kieäm loïai lôùn 15 4. Chöùng khoaùn 3. Caùc khoaûn tieàn vay 24 - Cuûa chính phuû 13 4. Vay ngaân haøng khaùc 17 - Khaùc 6 5. Voán chuû sôû höõu 7 5. Caùc khoaûn cho vay - Thöông maïi & coâng nghieäp 19 - Baát ñoäng saûn 24 - Ngöôøi tieâu duøng 11 - Lieân ngaân haøng 6 - Khaùc 7 6. Taøi saûn khaùc 7 100 100 Toång Toång II. QUAÛN LYÙ TAØI SAÛN 1. Khaùi quaùt Quaûn lyù taøi saûn laø moät thuaät ngöõ duøng ñeå moâ taû vieäc phaân chia voán vaøo caùc loaïi ñaàu tö. AÙp duïng cho nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi, thuaät ngöõ quaûn lyù taøi saûn lieân heä ñeán vieäc phaân chia voán giöõa tieàn maët, ñaàu tö chöùng khoaùn, tín duïng vaø caùc taøi saûn khaùc. Caùc lónh vöïc cuï theå cuûa quaûn lyù taøi saûn nhö ñaàu tö chöùng khoaùn vaø quaûn lyù tín duïng seõ ñöôïc nghieân cöùu cuï theå taïi chöông sau. ÔÛ chöông naøy chuùng ta seõ baøn veà khía caïnh chung ñoù laø vieäc chuyeån hoaù cuûa tieàn göûi vaø caùc nguoàn voán khaùc thaønh caùc loaïi taøi saûn khaùc nhau dieãn ra nhö theá naøo? Tuy nhieân, vieäc phaân chia nguoàn voán naøy raát phöùc taïp ñoái vôùi caùc ngaân haøng thöông maïi do taùc ñoäng cuûa nhieàu yeáu toá. Tröôùc heát, do caùc ngaân haøng naèm trong soá loaïi hình doanh nghieäp bò giaùm saùt chaët cheõ nhaát. Thöù hai, moái quan heä giöõa ngaân haøng vaø khaùch haøng cho vay vaø göûi tieàn döïa treân cô sôû söï tin töôûng laãn nhau. Cuoái cuøng, cuõng gioáng nhö caùc nhaø ñaàu tö khaùc, caùc coå ñoâng cuûa moät ngaân haøng thöông maïi ñoøi hoûi moät möùc lôïi töùc phuø hôïp vôùi ruûi ro cuûa vieäc ñaàu tö. Nhö vaäy, vieäc quaûn lyù taøi saûn cuûa ngaân haøng thöông maïi phaûi giaûi quyeát nhöõng vaán ñeà chuû yeáu sau: * Maâu thuaãn giöõa thanh khoaûn vaø khaû naêng sinh lôïi: Vaán ñeà naøy coù theå ñöôïc xem nhö laø trung taâm cuûa vieäc quaûn lyù voán ngaân haøng. Tröôùc heát, chuùng ta cuøng xem xeùt vaán ñeà thanh khoaûn cuûa taøi saûn ngaân haøng. Coù theå hieåu moät caùch ñôn giaûn thanh khoaûn laø moät ñaëc tính cuûa taøi saûn khieán noù coù __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 17 - theå deã daøng ñöôïc chuyeån ra tieàn maët vôùi ít ruûi ro hoaëc khoâng coù ruûi ro. Nhö vaäy, caùc khoaûn tieàn maët, tieàn döï tröõ ñöôïc xem laø coù tính thanh khoaûn tuyeät ñoái. Chöùng khoaùn cuûa chính phuû ñöôïc xem laø coù tính thanh khoaûn keùm hôn. Trong quaù trình kinh doanh ngaân haøng luoân phaûi ñoái maët vôùi söï thay ñoåi cuûa luoàng tieàn roøng ra hoaëc vaøo ngaân haøng, coù nghóa laø phaûi ñaùp öùng yeâu caàu göûi hay ruùt tieàn göûi tieát kieäm, hay ñaùp öùng nhu caàu vay hoaëc traû nôï caùc khoaûn vay cuûa khaùch haøng. Vieäc öôùc löôïng tính bieán ñoäng cuûa doøng tieàn maët naøy chæ mang tính töông ñoái Nhö vaäy, ñoøi hoûi vieäc quaûn lyù taøi saûn ngaân haøng phaûi duy trì khaû naêng thanh khoaûn cuûa caùc taøi saûn. Töùc laø caùc taøi saûn phaûi ñöôïc chuyeån ñoåi ra tieàn maët deã daøng ñeå coù theå saün saøng ñaùp öùng thay ñoåi luoàng tieàn ra hay vaøo ngaân haøng.Tuy nhieân, ta laïi nhaän thaáy raèng nhöõng taøi saûn tính thanh khoaûn caøng cao thì tính sinh lôøi caøng thaáp. Chaúng haïn tieàn coù heä soá ruûi ro thanh khoaûn baèng khoâng nhöng so vôùi vieäc naém giöõ caùc chöùng khoaùn vieäc naém giöõ tieàn maët khoâng ñem laïi thu nhaäp cho ngaân haøng. Ngöôïc laïi caùc khoaûn ñaàu tö cho vay maëc duø mang tính thanh khoaûn thaáp nhöng chuùng ñem laïi thu nhaäp chuû yeáu cho ngaân haøng bôûi chuùng coù heä soá ruûi ro cao hôn haún caùc loaïi taøi saûn khaùc cho neân laõi suaát ñem laïi cuõng cao hôn caùc taøi saûn khaùc.Töø ño,ù chuùng ta nhaän ra moät ñieàu raèng tính thanh khoaûn cuûa moät taøi saûn caøng cao thì tính sinh lôøi cuûa taøi saûn ñoù caøng thaáp vaø ngöôïc laïi, taøi saûn coù tính thanh khoaûn thaáp thì laïi coù khaû naêng sinh lôøi cao. Nhö vaäy, caùc nhaø quaûn lyù ñöùng tröôùc söï löïa choïn giöõa moät beân laø aùp löïc töø phía caùc coå ñoäng muoán coù möùc laõi cao ; ñeå laø ñöôïc ñieàu ñoù hoï tìm caùch ñaàu tö vaøo chöùng khoaùn coù kyø haïn daøi, môû roäng caùc khoaûn cho vay vaø giaûm bôùt caùc khoaûn tieàn nhaøn roãi.Tuy nhieân, caùc nhaø quaûn lyù coøn chòu aùp löïc töø phí nhöõng ngöôøi göûi tieàn vaø caùc cô quan chöùc naêng cuûa Chính phuû buoäc hoï phaûi duy trì khaû naêng thanh khoaûn cuûa ngaân haøng ôû möùc coù theå ñaùp öùng linh hoaït caùc yeâu caàu ruùt tieàn vaø nhu caàu tín duïng môùi xuaát hieän maø vieäc taêng khaû naêng sinh lôøi nhö treân ñöa ngaân haøng ñeán choã khoù coù khaû naêng ñaùp öùng yeâu caàu thanh khoaûn. Ñeå dung hoaø lôïi ích cuûa coå ñoâng vaø coâng chuùng göûi tieàn ñoøi hoûi nhaø quaûn lyù phaûi giaûi quyeát oån thoaû maâu thuaãn giöõa khaû naêng sinh lôøi vaø khaû naêng thanh khoaûn cuûa ngaân haøng. * Ruûi ro vaø lôïi töùc cuûa taøi saûn: Ruûi ro cuûa vieäc ñaàu tö veà tín duïng vaø chöùng khoaùn coù theå ñöôïc xem nhö laø söï bieán ñoäng caùc möùc lôïi töùc cuûa khoaûn ñaàu tö ñoù trong töông lai. Chaúng haïn nhö ngaân haøng mua traùi phieáu chuùng phaûi coù meänh giaù laø: 100.000.000 vôùi möùc laõi suaát 10 %, kyø haïn 1 naêm thì ruûi ro laõi suaát khoâng coù. Nhöng neáu ngaân haøng ñaàu tö khoaûn tieàn 100.000.000 ñoù vaøo coå phieáu cuûa moät coâng ty naøo ñoù vaø mong muoán thu moät möùc laõi suaát laø 15% thì coù theå trong caùc naêm sau ngaân haøng seõ thu ñöôïc moät möùc coå töùc laø 20% nhöng cuõng coù theå chæ laø 10% thaäm chí maát toaøn boä 100.000.000 neáu coâng ty ñoù phaù saûn. Nhö vaäy, söï bieán ñoäng cuûa lôïi töùc ñaàu tö so vôùi möùc lôïi töùc mong ñôïi theå hieän söï ruûi ro cuûa caùc khoaûn ñaàu tö ñoù.Tuy nhieân, vaán ñeà deã nhaän thaáy ôû ñaây laø caùc nhaø quaûn lyù ngaân haøng coù theå chaáp nhaän ruûi ro vôùi hy voïng thu ñöôïc khoaûn lôïi töùc mong muoán. __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 18 - Ñoà thò 2.1 Moái quan heä giöõa ruûi ro vaø lôïi töùc. Lôïi töùc C Lôïi töùc mong ñôïi A B Lôïi töùc traùi phieáu chính phuû D O Ruûi ro Theo ñoà thò 2.1 - ÔÛ möùc lôïi töùc traùi phieáu Chính phuû (0A) ruûi ro baèng khoâng. - Khi ngaân haøng kyø voïng ôû moät möùc lôïi töùc cao hôn [lôïi töùc mong ñôïi (0B)] thì hoï phaûi chaáp nhaän moät möùc ruûi ro (0D) Nhö vaäy, ñieåm C treân ñoà thò phaûn aùnh moái quan heä giöõa lôïi töùc mong ñôïi vaø ruûi ro coù theå chaáp nhaän ñöôïc. Toùm laïi, ruûi ro vaø lôïi töùc coù moái quan heä tyû leä thuaän vôùi nhau. Nhö vaäy, ñeå coù möùc lôïi töùc cao ngaân haøng phaûi chaáp nhaän moät möùc ruûi ro naøo ñoù trong giôùi haïn ñaûm baûo an toaøn taøi saûn cho ngaân haøng. 2. Caùc khoaûn muïc taøi saûn cuûa ngaân haøng thöông maïi 2. Caùc loaïi taøi saûn cuûa ngaân haøng thöông maïi coù theå chia thaønh 4 loaïi cô baûn: Khoaûn muïc ngaân quyõ, ñaàu tö chöùng khoaùn, tín duïng vaø taøi saûn coá ñònh. Quaûn lyù taøi saûn taäp trung chuû yeáu vaøo 3 loaïi taøi saûn ñaàu tieân 2.1 Ngaân quyõ Theo baûng 2.2 tyû leä ngaân quyõ treân toång taøi saûn = 213,1/2491*100% = 8,55% . Theo luaät ñònh, caùc ngaân haøng thöông maïi vaø caùc toå chöùc tín duïng khaùc phaûi duy trì moät phaàn taøi saûn cuûa hoï döôùi hình thöùc döï tröõ phaùp ñònh goàm tieàn maët hoaëc tieàn göûi Ngaân haøng Nhaø nöôùc hoaëc caùc toå chöùc tín duïng khaùc. Muïc ñích cuûa vieäc duy trì loaïi taøi saûn naøy laø nhaèm ñaùp öùng caùc nhu caàu ruùt tieàn thoûa maõn caùc nhu caàu xin vay môùi vaø chi traû chi phí cho caùc hoaït ñoäng khaùc. Ngaân quyõ goàm caùc loaïi chuû yeáu sau: tieàn maët taïi keùt saét, tieàn ñuùc, tieàn göûi taïi Ngaân haøng Nhaø nöôùc, tieàn göûi taïi caùc ngaân haøng khaùc vaø tieàn maët trong quaù trình thu. Tieàn maët trong keùt saét laø moät taøi saûn quan troïng cuûa khoaûn muïc ngaân quyõ. Tieàn maët ñöôïc duy trì taïi ngaân haøng ñeå ñaùp öùng moät phaàn yeâu caàu döï tröõ phaùp ñònh. Vì lyù do sinh lôøi maø caùc nhaø quaûn lyù ngaân haøng coá gaéng giöõ noù caøng ít caøng __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
- Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 19 - toát. Ngoaøi ra, vieâïc giöõ tieàn maët coøn phaûi giaûi quyeát vaán ñeà an toaøn vaø chi phí baûo quaûn.Tuy nhieân, trong quaù trình kinh doanh tieàn maët ñoùng vai troø quan troïng. Baûng 2.2 Taøi saûn cuûa ngaân haøng thöông maïi KHOAÛN MUÏC GIAÙ TRÒ 1. Ngaân quyõ 213,1 - Tieàn maët taïi keùt saét 25,0 - Tieàn döï tröõ göûi taïi ngaân haøng thöông maïi 35,9 - Tieàn döï tröõ göûi taïi ngaân haøng khaùc 35,1 - Tieàn maët trong quaù trình thu 80,9 - Tieàn Maët khaùc, 36,2 2. Chöùng khoaùn 471,5 - Chöùng khoaùn chính phuû 296,7 - Chöùng khoaùn khaùc 174,8 3. Cho vay 1.663,4 - Cho vay lieân ngaân haøng 128,6 - Cho vay ngoaøi ngaân haøng 1.534,8 * Thöông maïi vaø coâng nghieäp 475,3 * Baát ñoäng saûn 520,3 * Tieâu duøng 314,5 * Khaùc 224,7 4. Taøi saûn khaùc 143,0 Toång coäng taøi saûn 2.491 Caùc ngaân haøng phaûi giaûi quyeát nhu caàu ruùt tieàn cuûa khaùch haøng ngay laäp töùc, phaûi ñaùp öùng nhu caàu xin vay môùi, phaûi trang traûi caùc chi phí baèng tieàn maët… Nhu caàu döï tröõ tieàn maët cuûa caùc ngaân haøng thöôøng khaùc nhau. ÔÛ khu vöïc giao dòch tieàn maët lôùn hôn giao dòch söû duïng seùc thì nhu caàu tieàn maët cuûa caùc ngaân haøng chòu aûnh höôûng nhieàu bôûi yeáu toá thôøi vuï. Taïi caùc thôøi ñieåm nhö thu hoaïch muøa maøng, leã teát nhu caàu tieàn maët gia taêng ñaùng keå do khaùch haøng coù nhu caàu chi tieâu tieàn maët cao. Tieàn döï tröõ göûi taïi caùc ngaân haøng thöông maïi vaø caùc ngaân haøng khaùc cuõng ñöôïc coi laø moät phaàn taøi saûn tieàn maët ñaùp öùng yeâu caàu döï tröõ phaùp ñònh. Khaùc vôùi tieàn maët taïi quyõ laø nhaèm ñaùp öùng nhu caàu tieàn maët xaûy ra taïi ngaân haøng, tieàn maët döï tröõ taïi ngaân haøng thöông maïi vaø ngaân haøng khaùc nhaèm ñaùp öùng nhu caàu tieàn maët xaûy ra khoâng taïi ngaân haøng – chaúng haïn nhö thanh toaùn chuyeån khoaûn giöõa caùc ngaân haøng khi khaùch haøng cuûa ngaân haøng ruùt tieàn baèng seùc uûy nhieäm chi, theû tín duïng taïi moät nôi khaùc ngoaøi ngaân haøng. Caùc khoaûn tieàn döï tröõ naøy göûi taïi ngaân haøng thöông maïi khaùc khoâng ñöôïc höôûng laõi suaát. 2.2. Ñaàu tö chöùng khoaùn: Caùc ngaân haøng thöông maïi mua caùc chöùng khoaùn vì caùc muïc ñích: - Thanh khoaûn __________________________________________________________________________ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
Nghiệp vụ ngân hàng thương mại
19 p |
3651 |
2338
-
Bài giảng chuyên đề môn Nghiệp vụ ngân hàng thương mại- PGS.TS. Trần Hoàng Ngân
116 p |
1064 |
591
-
Giáo trình Nghiệp vụ Ngân hàng thương mại - Lê Trung Thành
175 p |
538 |
256
-
Thuyết trình Nghiệp vụ ngân hàng thương mại và các nghiệp vụ ngân hàng thương mại
34 p |
171 |
78
-
Giáo trình Nghiệp vụ ngân hàng thương mại - TS.Mai Văn Bạn (Chủ biên)
323 p |
94 |
70
-
Bài giảng Nghiệp vụ ngân hàng thương mại: Chương 1 - GV.Lê Thị Khánh Phương
34 p |
106 |
53
-
Bài giảng Nghiệp vụ ngân hàng thương mại: Chương 3 - GV.Lê Thị Khánh Phương
35 p |
67 |
41
-
Bài giảng Nghiệp vụ ngân hàng thương mại: Chương 5 - GV.Lê Thị Khánh Phương
70 p |
67 |
39
-
Bài giảng Nghiệp vụ ngân hàng thương mại: Chương 2 - GV.Lê Thị Khánh Phương
34 p |
69 |
38
-
Bài giảng Nghiệp vụ ngân hàng thương mại: Chương 6 - GV.Lê Thị Khánh Phương
73 p |
59 |
34
-
Bài giảng Nghiệp vụ ngân hàng thương mại: Chương 4 - GV.Lê Thị Khánh Phương
40 p |
64 |
33
-
Đề thi hết môn Nghiệp vụ ngân hàng thương mại - ĐH Văn Lang
4 p |
64 |
31
-
Đề thi số 2 môn Nghiệp vụ ngân hàng thương mại - ĐH Văn Lang
4 p |
62 |
31
-
Bài giảng Nghiệp vụ ngân hàng thương mại: Chương 8 - GV.Lê Thị Khánh Phương
44 p |
48 |
29
-
Đề cương ôn tập thi tốt nghiệp học phần Nghiệp vụ ngân hàng thương mại - ĐH Mở tp.HCM
13 p |
87 |
28
-
Giáo trình Nghiệp vụ ngân hàng Trung Ương - ĐH Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội
128 p |
29 |
19
-
Bài giảng Nghiệp vụ ngân hàng thương mại: Chương 7 – Nguyễn Văn Vũ An
20 p |
6 |
4
-
Bài giảng Nghiệp vụ Ngân hàng thương mại: Chương 3 - Hoàng Hải Yến
47 p |
1 |
1

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0