markdown:
# Nhuộm răng
[Nhuộm răng đen](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng_%C4%91en&redirect=no)) **Nhuộm răng** là một trong những phong tục xưa của nhiều [dân tộc](/wiki/D%C3%A2n_t%E1%BB%99c) ở [Đông Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%81), như [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), [Malaysia](/wiki/Malaysia) và miền Nam [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c).
Tại
[Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), ngoài [người Kinh](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t), các dân tộc khác như [Thái](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i), [Si La](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Si_La), [Tày](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_T%C3%A0y), [Dao](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Dao) đều có tục này; nhưng mỗi nơi, mỗi dân tộc đều có cách nhuộm răng khác nhau về ý nghĩa, thẩm mỹ, sức khỏe và chất liệu sử dụng trong lúc nhuộm.
## Mục lục
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&action=edit§ion=1)]
### Việt Nam[
[sửa](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&action=edit§ion=2)]
Theo các
[truyện cổ tích Việt Nam](/wiki/Truy%E1%BB%87n_c%E1%BB%95_t%C3%ADch_Vi%E1%BB%87t_Nam) thì từ hàng nghìn năm trước người Việt đã có tục nhuộm răng. Theo [truyền thuyết Việt Nam](/wiki/Truy%E1%BB%81n_thuy%E1%BA%BFt_Vi%E1%BB%87t_Nam) tục này đi cùng với tục [xăm mình](/w/index.php?title=X%C4%83m_m%C3%ACnh&action=edit&redlink=1) và [ăn trầu](/wiki/%C4%82n_tr%E1%BA%A7u).
Khoảng vào năm
[1862](/wiki/1862), khi nền văn minh Tây phương xâm nhập mạnh mẽ vào Việt Nam, và nhất là đầu những năm của [thế kỷ 20](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20), tục này mới giảm mà dần dần mất hẳn.
### Nhật Bản[
[sửa](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&action=edit§ion=3)]
Tại
[Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), tục nhuộm răng đen gọi là *Ohaguro* (お歯黒?, [âm Hán Việt](/wiki/%C3%82m_H%C3%A1n_Vi%E1%BB%87t): xỉ hắc). Lối trang sức này thường dành cho phụ nữ đã có chồng nhưng nam giới cũng theo, coi như một cách ngừa [sâu răng](/wiki/S%C3%A2u_r%C4%83ng) tương tự như chất trám răng của [nha khoa](/wiki/Nha_khoa) hiện đại. Tục này cũng được nhắc đến trong [Truyện kể Genji](/wiki/Truy%E1%BB%87n_k%E1%BB%83_Genji). [[1]](#cite_note-1)
Vào cuối
[thời Heian](/wiki/Th%E1%BB%9Di_Heian), tục nhuộm răng khá phổ biến trong giới quý tộc. Nam giới và con gái đến [tuổi dậy thì](/wiki/Tu%E1%BB%95i_d%E1%BA%ADy_th%C3%AC) đều theo. Ngoài ra [Gia tộc Taira](/wiki/Gia_t%E1%BB%99c_Taira) và các [võ sĩ](/wiki/V%C3%B5_s%C4%A9) [samurai](/wiki/Samurai) thì đến các đền chùa xin nhuộm răng và vẽ lông mày. Hoàng tộc Nhật Bản giữ lệ nhuộm răng đen cuối [thời đại Edo](/wiki/Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_Edo) mới bỏ.
Sau thời kỳ Edo, lệ này chỉ có một số người theo như nam giới quý tộc, phụ nữ có chồng.
[Gái mại dâm](/wiki/G%C3%A1i_m%E1%BA%A1i_d%C3%A2m) và [geisha](/wiki/Geisha) cũng giữ tục nhuộm răng. Đối với dân quê tục nhuộm răng được gắn liền với việc hiếu hỷ (lễ cưới, đám tang).
Ngày 5 Tháng Hai năm 1870, triều đình Nhật Bản ra lệnh cấm tục nhuộm răng nên lệ này mai một dần đến hết
[thời Minh Trị](/wiki/Th%E1%BB%9Di_Minh_Tr%E1%BB%8B). Sang triều [Taisho](/wiki/Taisho-tenno) thì gần như mất hẳn.
Nhật Bản ngày nay không còn tục nhuộm răng nhưng trong các phim kịch và sách truyện lịch sử vẫn còn nhắc đến. Ngoài ra giới geisha đôi khi còn thực hiện nên khách ghé
*hanamachi* (xóm làng chơi) thỉnh thoảng vẫn còn thấy người răng đen.
## Kỹ thuật nhuộm răng ở Việt Nam[
[sửa](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&action=edit§ion=4)]
### Thời gian nhuộm[
[sửa](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&action=edit§ion=5)]
Trong những tập tục của người Việt, khi trẻ con thay
[răng sữa](/wiki/R%C4%83ng_s%E1%BB%AFa), nếu là [răng](/wiki/R%C4%83ng) hàm dưới thì vứt răng xuống gầm [giường](/wiki/Gi%C6%B0%E1%BB%9Dng), còn trên thì vứt lên mái nhà và hô 3 tiếng cho "ông thiêng" cho nó tha đi để mà mau mọc răng.
Người ta chỉ nhuộm răng sau khi đã thay toàn bộ răng sữa, thời gian đó là thích hợp nhất để nhuộm vì lúc ấy răng còn non, độ thấm của thuốc nhuộm dễ gắn chặt vào men và ngà răng hơn. Người bình dân thường nhuộm theo phương pháp đơn giản, nhưng người giàu có hay quan lại lại nhuộm răng theo nhiều lối cầu kỳ với những phương pháp gia truyền khác nhau.
Người con gái
[Thái](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i) chỉ sau khi lấy [chồng](/wiki/Ch%E1%BB%93ng) mới nhuộm răng và [ăn trầu](/wiki/%C4%82n_tr%E1%BA%A7u), cách nhuộm răng của họ cũng khác với người Kinh.
Với bà thầy Thại, một người nhuộm răng nổi tiếng ở
[Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF), mỗi đợt nhuộm là 15 người ăn ở luôn tại nhà trong thời gian nửa tháng. Buổi chiều "bà thầy" cho người đang nhuộm leo lên một đồi nhỏ trong làng, há miệng to để gió thổi vào cho thuốc nhuộm mau khô. Thuốc nhuộm răng của bà thầy Thại nổi tiếng vang khắp cả một vùng [Trung kỳ](/wiki/Mi%E1%BB%81n_Trung_(Vi%E1%BB%87t_Nam)), đại lý thuốc của bà có ở [chợ Đông Ba](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A3_%C4%90%C3%B4ng_Ba&action=edit&redlink=1), [Quảng Trị](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Tr%E1%BB%8B), [Đông Hà](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_H%C3%A0) và vào đến [Quảng Nam](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Nam), [Quảng Ngãi](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ng%C3%A3i)... [ [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
### Thành phần thuốc nhuộm[
[sửa](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&action=edit§ion=6)]
Thuốc nhuộm răng gồm các thành phần căn bản như sau:
- Bột
[nhựa cánh kiến](/wiki/S%C6%A1n_c%C3%A1nh_ki%E1%BA%BFn)
- Nước cốt
[chanh](/wiki/Chanh) [Phèn đen](/wiki/Ph%C3%A8n_%C4%91en)
- Nhựa của gáo
[dừa](/wiki/D%E1%BB%ABa).
### Cách nhuộm[
[sửa](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&action=edit§ion=7)] [Người Si La](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Si_La)có tục nhuộm răng phổ biến nhưng nam giới nhuộm răng [đỏ](/wiki/%C4%90%E1%BB%8F)còn nữ nhuộm đen. [[1]](http://www.mountains2002.netnam.vn/buctranh/147.htm) [Người Thái](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i_(Vi%E1%BB%87t_Nam))nhuộm răng như sau: Đầu tiên, để làm sạch răng họ phải chà xát nhiều lần bằng một miếng [cau](/wiki/Cau)khô, sau đó dùng lưỡi dao hơ cho vừa nóng, rắc bột cánh kiến lên để bột nhựa cánh kiến nóng chảy ra. Chờ bột nhựa cánh kiến vừa nguội mới lấy miết vào răng. Trong vòng 7 dến 10 ngày sau không được dùng thức ăn uống nóng, không nhai đồ ăn cứng, khi răng trở nên màu ngà họ sẽ nhuộm đen bằng nhựa cây mét non.
- Phần viết về
[người Dao](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Dao)có đoạn: "Người Dao nhuộm răng đơn giản bằng nước vắt của lá cây [mơ tam thể](/wiki/M%C6%A1_tam_th%E1%BB%83)hoặc lá [cây mơ lông](/w/index.php?title=C%C3%A2y_m%C6%A1_l%C3%B4ng&action=edit&redlink=1). Cách này có độ bền kém cho nên thường phải nhuộm lại luôn." [[2]](http://www.nguoidan.net/nd168/dnatt.htm)
- Đối với người Kinh, cách nhuộm răng được miêu tả như sau:
Khởi đầu, miệng và răng phải được làm vệ sinh thật sạch cho đến khi lấy tay sờ vào thân răng phải trơn láng mới được.
Trong ba ngày đầu phải đánh răng, xỉa răng bằng vỏ cau khô với
[than](/wiki/Than_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)) bột trộn với [muối](/wiki/Mu%E1%BB%91i) bột. Một ngày trước khi nhuộm phải nhai ngậm [chanh](/wiki/Chanh) hoặc [hạnh](/wiki/H%E1%BA%A1nh), súc miệng bằng [rượu](/wiki/R%C6%B0%E1%BB%A3u) trắng pha nước [chanh](/wiki/Chanh) để lớp men răng "mềm" đi, [axít](/wiki/Ax%C3%ADt) của chanh sẽ bào mòn tạo thành những vệt lõm sần sùi trên men răng. Thời gian này là thời gian đau đớn nhất cho người nhuộm vì răng, [môi](/wiki/M%C3%B4i), [lưỡi](/wiki/L%C6%B0%E1%BB%A1i), [lợi](/wiki/L%E1%BB%A3i) và [niêm mạc](/wiki/Ni%C3%AAm_m%E1%BA%A1c) trong vòm họng sưng tấy, răng lung lay như muốn rụng. Thuốc nhuộm răng bằng nhựa cánh kiến được điều chế trước đó 7–10 ngày theo đúng công thức với tỷ lệ bột nhựa cánh kiến và nước cốt chanh tùy theo mỗi người, chất sền sệt đó được trét lên một mảnh vải thô trắng hay lụa. Người ta trét lên [lá](/wiki/L%C3%A1) [dừa](/wiki/D%E1%BB%ABa), [cau](/wiki/Cau) hay lá [ngái](/wiki/Ng%C3%A1i) sau đó mới áp lên hai hàm răng. Việc áp thuốc nhuộm răng được thực hiện vào sau buổi ăn chiều, đến giữa đêm sẽ được thay bằng một miếng áp mới.
Đến sáng sẽ gỡ ra lớp nhựa sơn mới phủ lên đêm trước. Sau đó phải súc miệng bằng
[nước mắm](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_m%E1%BA%AFm), có nơi dùng nước [dưa chua](/wiki/D%C6%B0a_mu%E1%BB%91i), để thải hết chất thuốc còn sót lại. Người nhuộm răng phải ngậm miệng suốt đêm, tránh để miếng thuốc nhuộm bong ra, phải làm như vậy mỗi đêm 2 lần trong 7 đêm. Khoảng thời gian đó người nhuộm răng chỉ được nuốt chửng thức ăn chứ không được nhai. Khi thấy răng có [màu đỏ](/wiki/%C4%90%E1%BB%8F) già (màu của cánh kiến) thì việc nhuộm răng sẽ bước qua giai đoạn 2 là giai đoạn nhuộm đen răng bằng cách phết dung dịch bôi đen lên răng. Thuốc bôi đen là hỗn hợp phèn đen trộn với nhựa cánh kiến, dung dịch này được phết trong 2 ngày.
Phải súc miệng bằng một thứ thuốc gọi là thuốc xỉa nước. Giai đoạn cuối cùng là cố định bằng nhựa của gáo
[dừa](/wiki/D%E1%BB%ABa) được đốt hay nấu chảy, chất nhựa này tạo thành một lớp men trên thân răng gọi là "giết răng". Khi hoàn tất giai đoạn này người nhuộm răng sẽ có một hàm răng đen bóng như hột [mãng cầu](/wiki/Chi_Na).
Được bảo vệ cẩn thận răng nhuộm có thể giữ màu đen bóng 20, 30 năm. Muốn cho hàm răng lúc nào cũng đen nhánh thì độ một năm lại nhuộm bồi thêm một lớp. Răng không được chăm sóc sẽ bị phai màu, loang lổ gọi là "răng cải mả", trông không đẹp.
## Dân tộc Kinh[
[sửa](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&action=edit§ion=8)]
Tục ngữ Việt có câu "cái răng cái tóc là góc con người" nên hàm răng đen ngày trước là tối quan trọng, không kém gì mái
[tóc](/wiki/T%C3%B3c). Tục nhuộm răng cũng đánh dấu ngưỡng cửa bước vào cuộc đời trưởng thành của mỗi người. Người nào không nhuộm răng thì dư luận cho là người không đứng đắn. Trong một xã hội cổ truyền vốn coi trọng sự suy xét của cộng đồng nói chung thì câu "răng trắng như răng chó" là có ý chê trách. Răng đen cũng là một đặc điểm khác biệt giữa [người Việt](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t) và [người Tàu](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa) nên còn có câu: "răng trắng như răng Ngô".
Tục nhuộm răng đối với người Việt thường gắn liền với
[tục ăn trầu](/wiki/%C4%82n_tr%E1%BA%A7u) tuy hai tập tục này là hai khía cạnh khác nhau về xã giao và đoàn kết.
### Truyền thuyết[
[sửa](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&action=edit§ion=9)]
Theo các
[truyện cổ tích Việt Nam](/wiki/Truy%E1%BB%87n_c%E1%BB%95_t%C3%ADch_Vi%E1%BB%87t_Nam) thì từ hàng nghìn năm trước người Việt đã có tục nhuộm răng. Theo [truyền thuyết Việt Nam](/wiki/Truy%E1%BB%81n_thuy%E1%BA%BFt_Vi%E1%BB%87t_Nam) tục này đi cùng với tục [xăm mình](/w/index.php?title=X%C4%83m_m%C3%ACnh&action=edit&redlink=1) và [ăn trầu](/wiki/%C4%82n_tr%E1%BA%A7u). Sứ thần của nước [Văn Lang](/wiki/V%C4%83n_Lang) đã trả lời vua [nhà Chu](/wiki/Nh%C3%A0_Chu) ( [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)) về tục ăn trầu rằng: "Người Việt có tục ăn trầu để khử mùi ô uế và nhuộm cho răng đen...". Nhưng * chỉ ghi lại lời Đại Việt Sử Ký Toàn Thư* [vua Hùng](/wiki/H%C3%B9ng_V%C6%B0%C6%A1ng)về tục xăm mình, còn tục nhuộm răng không thấy.
Theo
*Lịch sử Việt Nam* (tập 1, Nhà xuất bản Khoa Học Xã hội, 1971, trang 48) có đoạn: "Về thời Hùng Vương, ai cũng xăm mình. Ai cũng búi tóc hoặc cắt tóc ngắn. Ai cũng thích đeo hoa tai và nhiều vòng tay. Người ta nhuộm răng, ăn trầu".
Trong bài hịch của vua
[Quang Trung](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hu%E1%BB%87) khi kéo quân ra Bắc đánh giặc [nhà Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh) vào năm [1789](/wiki/1789) có câu liên quan đến tục nhuộm răng vì đây là một tập tục quan trọng trong văn hóa người Việt. *Đánh cho để dài tóc* *Đánh cho để đen răng* *Đánh cho nó chích luân bất phản* *Đánh cho nó phiến giáp bất hoàn*...
### Thợ nhuộm răng[
[sửa](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&action=edit§ion=10)]
Tục nhuộm răng có từ thuở xa xưa, nhưng chỉ thông dụng ở
[miền Trung](/wiki/Mi%E1%BB%81n_Trung_(Vi%E1%BB%87t_Nam)) và [miền Bắc](/wiki/Mi%E1%BB%81n_B%E1%BA%AFc_(Vi%E1%BB%87t_Nam)) [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). Khi lên mười ba, mười bốn tuổi, mọi người đều thích nhuộm răng. Việc nhuộm răng trải qua nhiều giai đoạn, kéo dài từ một đến hai tuần và những thứ thuốc gia truyền thường được xem như một thứ gia bảo, người ngoài khó biết được công thức pha chế.
Ở nông thôn có người nhuộm răng gọi là "thầy", ông ta đi từ làng này sang làng khác để hành nghề. Ở
[Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF) lại có các "bà thầy" nhuộm răng thường hành nghề cố định trong các chợ, như [chợ Đông Ba](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A3_%C4%90%C3%B4ng_Ba&action=edit&redlink=1) có đến 5, 6 người hành nghề này. Họ có một cái sạp ngay giữa chợ, các chợ nhỏ như [chợ Bến Ngự](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A3_B%E1%BA%BFn_Ng%E1%BB%B1&action=edit&redlink=1), [chợ Bao Vinh](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A3_Bao_Vinh&action=edit&redlink=1), [chợ An Cựu](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A3_An_C%E1%BB%B1u&action=edit&redlink=1) cũng có một đến hai "bà thầy" nhuộm răng.
Ở kinh đô Huế có bà thầy vừa hành nghề nhuộm răng vừa sản xuất thuốc nhuộm, thuốc xỉa... Muốn nhuộm răng phải ghi tên và đặt tiền cọc trước, có khi mất cả hàng tháng mới được nhuộm.
### Văn chương[
[sửa](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&action=edit§ion=11)]
Trong văn chương thì tục nhuộm răng và răng đen của người phụ nữ được ca ngợi tôn vinh như một nét đẹp không thể thiếu được.
*Răng đen ai nhuộm cho mình* *Cho duyên mình đẹp, cho tình anh say?*( [Ca dao](/wiki/Ca_dao))
Răng đen là nét đáng yêu được xếp vào hàng thứ tư trong cái duyên của người con gái. Trong bài "
*Mười thương*" của [ca dao](/wiki/Ca_dao) Việt Nam có đoạn: *Một thương tóc bỏ đuôi gà,* *Hai thương ăn nói mặn mà có duyên,* *Ba thương má lúm đồng tiền,* *Bốn thương răng nhánh hạt huyền kém thua*
Và để hấp dẫn, để sửa soạn, để trang điểm người con gái bao giờ cũng rất chú trọng đến hàm răng đen gợi cảm của mình:
*Lấy chồng cho đáng tấm chồng,* *Bõ công trang điểm má hồng răng đen.*( [Ca dao](/wiki/Ca_dao))
Và:
*Năm quan mua lấy miệng cười* *Mười quan chẳng tiếc, miệng người răng đen.*( [Ca dao](/wiki/Ca_dao))
Còn trong bài thơ "Bên kia sông Đuống" của
[Hoàng Cầm](/wiki/Ho%C3%A0ng_C%E1%BA%A7m_(nh%C3%A0_th%C6%A1)) thì: *...Những cô hàng xén răng đen* *Cười như mùa thu toả nắng...*
Trong
[thành ngữ](/wiki/Th%C3%A0nh_ng%E1%BB%AF) Việt Nam cũng có nhắc đến phong tục này *Con gà tốt mã về lông,* *Răng đen về thuốc, rượu nồng về men*
## Sự suy tàn của tục nhuộm răng[
[sửa](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&action=edit§ion=12)]
### Việt Nam[
[sửa](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&action=edit§ion=13)]
Tục nhuộm răng là một nét văn hóa để phân biệt với các tộc người khác. Hầu như tất cả người dân Việt Nam từ kẻ nghèo cho đến người giàu, từ giai cấp nông dân cho đến giới quan lại, điền chủ, hoàng thân quốc thích, vua chúa ai ai cũng nhuộm răng.
Khoảng vào năm
[1862](/wiki/1862), khi nền văn minh Tây phương xâm nhập mạnh mẽ vào Việt Nam, và nhất là đầu những năm của [thế kỷ 20](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20), nhiều phụ nữ đã để răng trắng hay cạo hàm răng đen được nhuộm từ thuở mới thay răng để trở thành người phụ nữ mới nhằm tham gia vào công cuộc cải cách xã hội, phong trào đòi nữ quyền, giải phóng, phong trào này phát triển rầm rộ trong thời đại canh tân. Thuở ấy trong xã hội có hai phái kình chống nhau kịch liệt, một nhóm cho rằng để răng trắng, hớt tóc là bè lũ theo Tây, làm me Tây...; còn nhóm kia thì cho rằng [tóc củ hành](/w/index.php?title=T%C3%B3c_c%E1%BB%A7_h%C3%A0nh&action=edit&redlink=1), răng đen, áo the quần vải là hủ lậu, kém văn minh... Thời đó, người ta chỉ đánh giá bề ngoài mà không chú trọng nhân cách, tư tưởng ở bên trong. Đấy là giai đoạn đánh dấu sự suy tàn của tục nhuộm răng ở Việt Nam.
Răng đã nhuộm đen sau đem cạo trắng thường không trắng hẳn mà có màu xám/đen lờ lợ không đều. Tiếng Việt cũng dùng từ ngữ "răng cải mả" giống như loại răng đen mà để phai để gọi hàm răng không mấy đẹp này.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&action=edit§ion=14)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&action=edit§ion=15)] [^](#cite_ref-1) [Murasaki Shikibu](/wiki/Murasaki_Shikibu), *The Tale of Genji*, translated by Royall Tyler. Chapter 6, page 130. Penguin Classics. Reprint 2003. First published 2001. [ISBN 0-14-243714-X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/014243714X)- see also note 57 by Royall Tyler
## Liên kết[
[sửa](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nhu%E1%BB%99m_r%C4%83ng&action=edit§ion=16)] [Bách khoa toàn thư văn hóa Việt](http://vhv.vn/?id=581) [Ảnh chụp một người già đã nhuộm răng thuở trước ở Bắc Ninh](http://www.trekearth.com/gallery/Asia/Vietnam/North_East/Bac_Ninh/Bac_Ninh/photo179422.htm) [Nhộm răng, nét văn hoá xưa của người Việt](http://www.khoahoc.net/baivo/hodacduy/nhuomrangvanetvanhoaxuacuanguoiviet.htm)- (Bác sĩ Hồ Đắc Duy) [Tục nhuộm răng của người Việt xưa](http://www.vae.org.vn/News_print.asp?id=1769) [Tục nhuộm răng của người Việt Nam](http://vietsciences.free.fr/timhieu/tramhoa/tucnhuomrangcuanguoiviet.htm)- (Vietsciences-Hồ Đắc Duy) [Răng đen hột huyền](http://vietsciences.free.fr/inventions/rangdenhothuyen.htm)

X-Cache: cp1065 miss, cp1068 miss


markdown:
# Offignies
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [49°47′58″B 1°51′09″Đ / 49,7994444444°B 1,8525°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Offignies¶ms=49.7994444444_N_1.8525_E_type:city)
|
|
|Hành chính|
|
| ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Picardy](/wiki/Picardy) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Somme](/wiki/Somme) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Amiens](/wiki/Amiens_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Tổng Poix-de-Picardie](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_Poix-de-Picardie&action=edit&redlink=1) [Liên xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p#Li.C3.AAn_x.C3.A3) [Cộng đồng các xã Sud-Ouest Amiénois](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_c%C3%A1c_x%C3%A3_Sud-Ouest_Ami%C3%A9nois&action=edit&redlink=1) [Xã (thị) trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng)
(2001-2008)
[Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99)
(bình quân 202 m/663 ft)
1 2(1,73 sq mi) [Nhân khẩu](/wiki/Nh%C3%A2n_kh%E1%BA%A9u_Ph%C3%A1p) 1 [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(41 /sq mi) [INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [80604](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=80604-COM)/ [80290](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p) 2 *Dân số không tính hai lần*: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần. **Offignies** là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) ở [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Ph%C3%A1p)) [Somme](/wiki/Somme), [vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Picardie](/wiki/Picardie), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p).
## Địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=Offignies&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Offignies&action=edit§ion=1)]
Thị trấn này tọa lạc trên đường D92, khoảng 22
[dặm Anh](/wiki/D%E1%BA%B7m_Anh) về phía tây nam của [Amiens](/wiki/Amiens).
## Dân số[
[sửa](/w/index.php?title=Offignies&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Offignies&action=edit§ion=2)]
|1962||1968||1975||1982||1990||1999|
|92||97||95||75||81||70|
|Số liệu điều tra dân số từ năm 1962, dân số không tính trùng|
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Offignies&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Offignies&action=edit§ion=3)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Offignies&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Offignies&action=edit§ion=4)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Offignies&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Offignies&action=edit§ion=5)] [Orival website](http://www.orival.org) [Offignies trên trang mạng của INSEE](http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/co_navigation.co_page?nivgeo=C&codgeo=80604&theme=ALL&typeprod=ALL&lang=FR&quelcas=LISTE) **(tiếng Pháp)** [Offignies trên trang mạng của Quid](http://www.quid.fr/communes.html?mode=query&req=Offignies) **(tiếng Pháp)**

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.04:-77.49:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

X-Cache-Status: miss

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1054 miss, cp1068 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes


markdown:
*Semljicola lapponicus*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Semljicola lapponicus
|
|[Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Arthropoda](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp) [Phân ngành](/wiki/Ph%C3%A2n_ng%C3%A0nh)( *subphylum*) [Chelicerata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_k%C3%ACm) [Arachnomorpha](/wiki/Arachnomorpha) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Arachnida](/wiki/L%E1%BB%9Bp_H%C3%ACnh_nh%E1%BB%87n) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Araneae](/wiki/Nh%E1%BB%87n) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Linyphiidae](/wiki/Linyphiidae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Semljicola](/wiki/Semljicola)
(Holm, 1939)
[Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **S. lapponicus** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Semljicola lapponicus* [Holm](/w/index.php?title=Herman_Theodor_Holm&action=edit&redlink=1), 1939 * là một loài Semljicola lapponicus* [nhện](/wiki/Nh%E1%BB%87n)trong họ [Linyphiidae](/wiki/Linyphiidae). [[1]](#cite_note-1)
Loài này thuộc chi
*. Semljicola* *Semljicola lapponicus*được [Herman Theodor Holm](/w/index.php?title=Herman_Theodor_Holm&action=edit&redlink=1)miêu tả năm 1939.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Semljicola_lapponicus&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Semljicola_lapponicus&action=edit§ion=1)] **Platnick, Norman I. (2010):** [^](#cite_ref-1) [The world spider catalog](http://research.amnh.org/entomology/spiders/catalog/), version 10.5. *American Museum of Natural History*.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Semljicola_lapponicus&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Semljicola_lapponicus&action=edit§ion=2)]
Dữ liệu liên quan tới
[Semljicola lapponicus](https://species.wikimedia.org/wiki/Semljicola_lapponicus)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies)

X-Cache: cp1055 miss, cp1068 miss


markdown:
# Starokostiantyniv
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Starokostiantyniv
|
Старокостянтинів
|
|![]()
|
|Cờ hiệu [Huy hiệu của Starokostiantyniv](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%E1%BA%A3i_l%C3%AAn&wpDestFile=Starokostiantyniv-COA.gif) **Huy hiệu** ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Flag_of_Ukraine.svg/23px-Flag_of_Ukraine.svg.png)
[Ukraine](/wiki/Ukraina) [Tỉnh (oblast)](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_chia_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Ukraina&action=edit&redlink=1) [Khmelnytskyi](/wiki/Khmelnytskyi_(t%E1%BB%89nh)) [Đô thị](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_chia_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Ukraina&action=edit&redlink=1) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [UTC+2](/wiki/UTC%2B2)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [UTC+3](/wiki/UTC%2B3)) [http://www.Starokostiantyniv-adm.gov.ua/](http://www.Starokostiantyniv-adm.gov.ua/) **Starokostiantyniv** ( [tiếng Ukraina](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ukraina): *Старокостянтинів*) là một [thành phố](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Ukraina) của [Ukraina](/wiki/Ukraina). Thành phố này thuộc [tỉnh Khmelnytskyi](/wiki/Khmelnytskyi_(t%E1%BB%89nh)). Thành phố này có diện tích ? [km2](/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t_vu%C3%B4ng), dân số theo điều tra dân số năm 2001 là 35206 người. [[1]](#cite_note-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Starokostiantyniv&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Starokostiantyniv&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“За матеріалами перепису”](http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/total_population1/structure_population/). Cục điều tra dân số Ukraina. 2001.

X-Cache: cp1067 miss, cp1068 miss


markdown:
Trợ giúp
Thể loại:Hàng tồn kho
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới:
menu
,
tìm kiếm
Bài chính thể loại:
Hàng tồn kho
Các trang trong thể loại “Hàng tồn kho”
7 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 7 trang.
Hàng tồn kho
F
FIFO (kế toán)
J
Just in time
P
Phân hủy
S
Sản xuất tinh gọn
Số ngày tồn kho
Số vòng quay hàng tồn kho
Lấy từ “
https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thể_loại:Hàng_tồn_kho&oldid=22339381
”
Thể loại
:
Quản lý chuỗi cung ứng
Nguyên lý kế toán
Lưu thông
Phân phối, bán lẻ và bán buôn
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Chưa đăng nhập
Thảo luận cho địa chỉ IP này
Đóng góp
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Thể loại
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Đọc
Sửa đổi
Sửa mã nguồn
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Xem nhanh
Trang Chính
Bài viết chọn lọc
Tin tức
Bài viết ngẫu nhiên
Thay đổi gần đây
Phản hồi lỗi
Quyên góp
Tương tác
Hướng dẫn
Giới thiệu Wikipedia
Cộng đồng
Thảo luận chung
Giúp sử dụng
Liên hệ
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Khoản mục Wikidata
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản để in ra
Ngôn ngữ khác
العربية
English
Euskara
فارسی
עברית
中文
Sửa liên kết
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 09:42 ngày 2 tháng 11 năm 2015.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Với việc sử dụng trang web này, bạn chấp nhận
Điều khoản Sử dụng
và
Quy định quyền riêng tư
.
Wikipedia® là thương hiệu đã đăng ký của
Wikimedia Foundation, Inc.
, một tổ chức phi lợi nhuận.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wikipedia
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Tuyên bố về cookie
Phiên bản di động

X-Cache: cp1068 miss, cp1068 miss


markdown:
# Vũ khí công thành
**Vũ khí công thành** là những [vũ khí](/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD) và công cụ hỗ trợ cho [quân đội](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i) trong việc tấn công hoặc tiếp cận các tòa thành hay doanh trại của đối phương. Tùy theo từng loại vũ khí, số lượng sử dụng và đặc điểm của địa hình mà những khí cụ này có tác dụng hỗ trợ hoặc là công cụ tấn công chủ yếu.
## Mục lục
## Phân loại[
[sửa](/w/index.php?title=V%C5%A9_kh%C3%AD_c%C3%B4ng_th%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C5%A9_kh%C3%AD_c%C3%B4ng_th%C3%A0nh&action=edit§ion=1)]
Trải qua mấy nghìn năm lịch sử của chiến tranh công thành, con người đã phát minh ra rất nhiều khí cụ để công thành khác nhau từ loại thô sơ đến tinh vi. Dựa theo cách tấn công tường thành (hoặc doanh trại) có thể phân các khí cụ công thành thành 2 nhóm lớn sau:
- Các vũ khí tấn công trực tiếp: là những khí cụ mà khi sử dụng bắt buộc phải áp sát chúng vào tường thành. Các khí cụ công thành loại này thường dùng để phá cổng thành hay tiếp cận tường thành rồi đưa lính vào bên trong thành. Các khí cụ thông thường nhất loại này gồm có: thang gỗ(tre), dây leo; trục phá thành (battering-ram); tháp công thành.
- Các vũ khí tấn công từ xa: là những vũ khí tấn công tường thành và quân đội trên tường thành từ một khoảng cách nhất định. Khi sử dụng chúng ta có thể đặt chúng cách tường thành một khoảng và tránh được sự tấn công trực tiếp của binh lính thành bị vây. Các vũ khí loại này thời cổ cơ bản có máy bắn đá (catapult) và máy bắn tên (ballista), đến thế kỉ 4 người La Mã phát minh thêm onager, đến thời Trung Cổ xuất hiện magonel, cuối thời Trung Cổ, người ta phát minh ra máy lăng đá (trebuchet) và cuối cùng là các loại
[súng thần công](/wiki/S%C3%BAng_th%E1%BA%A7n_c%C3%B4ng)và pháo.
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=V%C5%A9_kh%C3%AD_c%C3%B4ng_th%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C5%A9_kh%C3%AD_c%C3%B4ng_th%C3%A0nh&action=edit§ion=2)]
### Thời kỳ sơ khai[
[sửa](/w/index.php?title=V%C5%A9_kh%C3%AD_c%C3%B4ng_th%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C5%A9_kh%C3%AD_c%C3%B4ng_th%C3%A0nh&action=edit§ion=3)]
Những tòa thành cổ nhất được xây dựng ở
[Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p) khoảng 6800 năm trước Công Nguyên tại Sesklo , sau đó đến các tòa thành xây dựng ở [1] [Trung Đông](/wiki/Trung_%C4%90%C3%B4ng), [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)và [Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp)từ 4000 đến 2500 năm TCN. Các thành bang (polis) cũng được xây dựng liên tục ở Hy Lạp từ 3000 - 2000 năm TCN để phòng thủ. Ở Trung Quốc, tòa thành đất đầu tiên được tìm thấy xây dựng từ thời [nhà Thương](/wiki/Nh%C3%A0_Th%C6%B0%C6%A1ng)thế kỷ 15 TCN bao quanh 1 diện tích khoảng 1900 m² . Tuy nhiên, khi những tòa thành đầu tiên được xây dựng, chiến tranh công thành còn hết sức thô sơ, những bức tường thành cũng còn thấp và tương đối yếu nên các cuộc chiến chủ yếu vẫn là đánh [[2]](#cite_note-2) [giáp lá cà](/w/index.php?title=Gi%C3%A1p_l%C3%A1_c%C3%A0&action=edit&redlink=1). Một thời gian ngắn sau đó, các tòa thành được xây dựng cao hơn, kiên cố hơn và lúc này thang gỗ-khí cụ công thành đầu tiên của nhân loại đã ra đời. Tuy nhiên, đến lúc này những cuộc chiến công những tòa thành kiên cố diễn ra cực kì khó khăn, điển hình như cuộc chiến thành Troy kéo dài tới hơn 10 năm.
### Thời Cổ Đại[
[sửa](/w/index.php?title=V%C5%A9_kh%C3%AD_c%C3%B4ng_th%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C5%A9_kh%C3%AD_c%C3%B4ng_th%C3%A0nh&action=edit§ion=4)]
Đến đầu
[thời kỳ đồ sắt](/wiki/Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_%C4%91%E1%BB%93_s%E1%BA%AFt), [người Assyria](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Assyria) phát minh ra trục phá thành và tháp công thành xuất hiện ở [Trung Đông](/wiki/Trung_%C4%90%C3%B4ng) đã làm cho việc công thành bớt khó khăn và nguy hiểm hơn. Tiếp đó, các [kỹ sư](/wiki/K%E1%BB%B9_s%C6%B0) [Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p) phát minh ra những cỗ máy có khả năng công thành từ xa (như catapult) khiến cho lợi thế bắt đầu nghiêng về bên công thành. Cuối [thời Cổ đại](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_C%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1), các kỹ sư La Mã tiếp tục phát triển những cỗ máy này đưa chúng lên tầm nghệ thuật. Giờ đây, với sự trợ giúp của những cỗ máy khủng khiếp, ngay cả những tòa thành kiên cố nhất được phòng thủ bởi những con người rất gan dạ như [Jerusalem](/wiki/Jerusalem) cũng không thể phòng thủ được. Người La Mã thực sự xứng đáng là một trong những dân tộc bậc thầy về công thành của thế giới, họ đã tạo ra những cỗ máy có khả năng bắn những tảng đá nặng 1 tale (36,8 kg) tới những tường thành cách xa đến 370 m. [[3]](#cite_note-3)
### Thời kỳ đầu và giữa Trung Cổ[
[sửa](/w/index.php?title=V%C5%A9_kh%C3%AD_c%C3%B4ng_th%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C5%A9_kh%C3%AD_c%C3%B4ng_th%C3%A0nh&action=edit§ion=5)]
Cùng với sự sụp đổ của phía Tây đế quốc La Mã cũng như sự suy yếu chung của cả đế quốc này,các phương pháp công thành ở châu Âu ngày càng lụi tàn trong thời kì đầu Trung Cổ.Các pháo đài mọc lên khắp nơi và trở thành những nơi bất khả xâm phạm của các lãnh chúa.Mặt khác,do trình độ phát triển thấp của các dân tộc chinh phục phía Tây La Mã và do khu vực này bị cắt vụn thành những nhiều vương quốc,lãnh địa nhỏ nên việc công thành càng trở nên kém hiệu quả.Vào thời kỳ đầu và giữa Trung Cổ,chỉ có ở
[Đông La Mã](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_La_M%C3%A3) các cỗ máy công thành mới xuất hiện thường trực trong chiến tranh.Đầu thế kỷ 6,trong các cuộc chiến khôi phục đế quốc của hoàng đế [Justinianus I](/wiki/Justinianus_I),những cỗ máy tấn công từ xa và có uy lực lớn như ballista,onager vẫn được sử dụng.Tuy nhiên,đến đầu thế kỉ 9 chúng dường như đã biến mất,tác phẩm viết về quân sự nổi tiếng "Taktica" viết bởi hoàng đế Leon VI chỉ nhắc tới trục phá thành và tháp công thành .Trong khi đó,ở Trung Hoa,các cỗ máy công thành bắt đầu xuất hiện và đến thời Đường thì gần như đã hoàn chỉnh.Các công cụ công thành [4] [Thông điển](/wiki/Th%C3%B4ng_%C4%91i%E1%BB%83n)liệt kê gồm có: phi thê(thang tre),tiêm đầu mộc lư(lừa gỗ nhon đầu)-trục phá thành,phao xa(máy bắn đá),giáo xa nỏ(máy bắn tên) .Nhà Sassanid sau một thời gian dài chiến tranh với La Mã cũng đã học cách công thành.Kĩ thuật công thành của người Ấn Độ,người Hun cũng có những bước tiến bộ. [[5]](#cite_note-5)
### Cuối Trung Cổ và Phục Hưng[
[sửa](/w/index.php?title=V%C5%A9_kh%C3%AD_c%C3%B4ng_th%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C5%A9_kh%C3%AD_c%C3%B4ng_th%C3%A0nh&action=edit§ion=6)]
Đến cuối thời Trung Cổ,các công cụ công thành ở châu Âu bắt đầu phát triển.Đặc biệt,với sự xuất hiện của máy lăng đá(trebuchet)khoảng cuối thế kỉ 12-đầu thế kỉ 13,kĩ thuật công thành ở châu Âu đã có những bước đột phá.Nhiều pháo đài cổ kiên cố bị khuất phục trong thời kì này,cùng với đó các công cụ như trục phá thành,tháp công thành đã được sử dụng trở lại.
## Các khí cụ công thành trực tiếp[
[sửa](/w/index.php?title=V%C5%A9_kh%C3%AD_c%C3%B4ng_th%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C5%A9_kh%C3%AD_c%C3%B4ng_th%C3%A0nh&action=edit§ion=7)]
### Trục phá thành[
[sửa](/w/index.php?title=V%C5%A9_kh%C3%AD_c%C3%B4ng_th%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C5%A9_kh%C3%AD_c%C3%B4ng_th%C3%A0nh&action=edit§ion=8)]
Đây là một công cụ đơn giản dùng để phá hủy cổng thành giúp cho binh lính tiến vào trong thành. Bộ phận chủ yếu của nó là một thanh
[gỗ](/wiki/G%E1%BB%97) lớn dùng để tông hỏng cổng thành. Nó được phát minh vào thế kỉ 8 TCN, ban đầu có thể chỉ là 1 thành gỗ đơn do nhiều người cùng bê. Sau đó, các bộ phận khác như bánh xe, mái che dần dần được thêm vào.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=V%C5%A9_kh%C3%AD_c%C3%B4ng_th%C3%A0nh&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C5%A9_kh%C3%AD_c%C3%B4ng_th%C3%A0nh&action=edit§ion=9)] **"Organization of neolithic settlements:house construction". Greek-thesaurus.gr. Truy cập 2013-05-04.** [^](#cite_ref-1) **Needham, Volume 4, Part 2, 43** [^](#cite_ref-2) **Josephus, Cuộc chiến tranh La Mã - Do Thái,quyển VI,chương 6,phần 3.** [^](#cite_ref-3) [http://www.sacred-texts.com/jud/josephus/war-5.htm](http://www.sacred-texts.com/jud/josephus/war-5.htm) **Leo VI,Taktica** [^](#cite_ref-4) **Đỗ Hựu,Thông điển,Binh điển,binh thập tam,công thành chiến cụ** [^](#cite_ref-5)

X-Cache: cp1066 miss, cp1068 miss