text:
2006/12/19, 17:46:10
Vấn đề chuẩn hoá từ vựng tiếng Việt
• Nguyễn Thiện Giáp
1. Từ vựng chuẩn và chuẩn hoá từ vựng
Như trên đã chứng minh[1], gần một thế kỉ qua, từ vựng tiếng Việt đã lớn mạnh phi thường cả về chất lượng lẫn số lượng. Nhưng do đã được phát triển vào những thời kì khác nhau, trong những hoàn cảnh khác nhau, nên từ vựng tiếng Việt hiện nay không khỏi còn những chỗ chưa thống nhất. Điều đó gây cản trở cho sự nghiệp giáo dục và phát triển khoa học của chúng ta. Cho nên, chuẩn hoá từ vựng tiếng Việt là một yêu cầu cấp bách hiện nay.
Nói đến chuẩn hoá từ vựng thì phải hiểu thế nào là chuẩn từ vựng. Theo chúng tôi, từ vựng chuẩn là những từ đã được trau chuốt, gọt giũa, đã được sàng lọc để phục vụ hữu hiệu nhất cho yêu cầu giao tiếp văn hoá của toàn dân tộc. Như vậy, chuẩn từ vựng được hình thành dần dần trong quá trình sử dụng. Chuẩn từ vựng không đứng yên tại chỗ mà cũng vận động phát triển theo thời gian. Chuẩn hoá từ vựng thuộc phạm trù quy phạm hoá (cordination) ngôn ngữ. Quy phạm hoá ngôn ngữ là kết quả nhận thức khoa học về những quy luật thể hiện chuẩn ở một giai đoạn nhất định của sự phát triển ngôn ngữ, là sự tập hợp những quy luật về cách dùng từ và các hình thái trong mọi phong cách của ngôn ngữ văn hoá.
Nội dung của chuẩn hoá từ vựng bao gồm cả ba mặt:
Về mặt ngữ nghĩa, một đơn vị từ vựng hợp chuẩn là đơn vị có khả năng diễn đạt chính xác nhất nội dung cần diễn đạt, tự thân nó lại ngắn gọn, không gây hiểu lầm. Trước đây, có người đã dùng từ "mẹo" để diễn đạt khái niệm "ngữ pháp". Mặc dù từ "mẹo" ngắn gọn, lại rất Việt Nam nhưng không chính xác, dễ gây hiểu lầm nên không thể coi là từ hợp chuẩn. Khi dùng từ này, người ta dễ liên tưởng đến nghĩa gốc của nó là "cách khôn ngoan, thông minh được nghĩ ra trong một hoàn cảnh nhất định để giải quyết việc khó", trong khi ngữ pháp lại là quy luật khách quan, không phải con người tự nghĩ ra. Mặt khác, khi cần diễn đạt khái niệm "ý nghĩa ngữ pháp" thì nếu nói "ý nghĩa mẹo" thì thật khó mà hiểu được. Để diễn đạt khái niệm "performative" nếu dùng thuật ngữ "ngữ vi" cũng dễ nhầm là phạm vi ngôn ngữ. Theo chúng tôi, thuật ngữ "ngôn hành" là thích hợp hơn.
Về mặt ngữ âm, hệ thống ngữ âm của tiếng Việt được hình thành dần dần trên cơ sở phương ngữ Bắc Bộ với sự bổ sung thêm một số yếu tố của các phương ngữ khác. Vì thế, đứng trước những biến thể địa phương, cần lựa chọn biến thể nào phù hợp với hệ thống ngữ âm chuẩn của tiếng Việt. Chẳng hạn, giữa các biến thể dô và vô, nhâng dâng vànhân dân, dĩa và đĩa, gáo và gạo,... thì vô, nhân dân, đĩa, gạo,... là chuẩn. Khi các địa phương dùng các từ khác nhau để chỉ cùng một sự vật, hiện tượng thì từ của phương ngữ Bắc Bộ được coi là chuẩn. Chẳng hạn, giữa các từ mô và đâu, nỏ và không, chộ vàthấy,... thì các từ đâu, không, thấy là chuẩn. Cần lưu ý là các tiêu chuẩn của cái gọi là chuẩn chỉ tồn tại ở giá trị xã hội của nó chứ không động chạm đến bản thân hệ thống cấu trúc của nó. Vì thế, những hình thức ngôn ngữ khác với chuẩn không phải là những hình thức "dưới chuẩn" hoặc "không chuẩn". Trong những hoàn cảnh giao tiếp nhất định vẫn có thể dùng nó. Thực tế, chuẩn ngữ âm hình thành dần dần, không thể đòi hỏi các địa phương trong cả nước phát âm các từ thống nhất ngay được. Tuy nhiên, không thể coi nhẹ vấn đề chính âm. Vai trò của nhà trường và các phương tiện thông tin đại chúng là vô cùng quan trọng trong vấn đề này.
Về mặt chữ viết, chữ quốc ngữ là cơ sở tốt để thống nhất chính tả giữa các vùng. Ngôn ngữ trước hết là để nói, nhưng trong thực thế giao lưu văn hoá và xã hội ngày nay, chữ viết có một tác dụng quyết định đối với cuộc sống. Vì thế, chuẩn chính tả là cơ sở để bảo đảm và củng cố tính thống nhất của ngôn ngữ. Người miền Nam có thể nóicoong cháo, nhâng dâng, dô,... nhưng khi viết thì phải viết con cháu, nhân dân, vô,... Người miền Bắc có thể phát âm lẫn lộn châu với trâu, lồi với nồi, xung với sung,... nhưng khi viết thì phải viết con trâu, châu báu, xung đột, bổ sung, lồi lõm, cái nồi,...
Trong việc chuẩn hoá từ vựng tiếng Việt, cần lưu ý ba mảng khác nhau: các từ thông thường, các tên riêng, và các thuật ngữ khoa học, kĩ thuật.
- Mặt ý nghĩa của từ ngữ
- Mặt ngữ âm của từ ngữ
- Mặt chữ viết của từ ngữ
Vấn đề chuẩn hoá từ vựng tiếng Việt• Nguyễn Thiện Giáp
1. Từ vựng chuẩn và chuẩn hoá từ vựng
Như trên đã chứng minh[1], gần một thế kỉ qua, từ vựng tiếng Việt đã lớn mạnh phi thường cả về chất lượng lẫn số lượng. Nhưng do đã được phát triển vào những thời kì khác nhau, trong những hoàn cảnh khác nhau, nên từ vựng tiếng Việt hiện nay không khỏi còn những chỗ chưa thống nhất. Điều đó gây cản trở cho sự nghiệp giáo dục và phát triển khoa học của chúng ta. Cho nên, chuẩn hoá từ vựng tiếng Việt là một yêu cầu cấp bách hiện nay.
Nói đến chuẩn hoá từ vựng thì phải hiểu thế nào là chuẩn từ vựng. Theo chúng tôi, từ vựng chuẩn là những từ đã được trau chuốt, gọt giũa, đã được sàng lọc để phục vụ hữu hiệu nhất cho yêu cầu giao tiếp văn hoá của toàn dân tộc. Như vậy, chuẩn từ vựng được hình thành dần dần trong quá trình sử dụng. Chuẩn từ vựng không đứng yên tại chỗ mà cũng vận động phát triển theo thời gian. Chuẩn hoá từ vựng thuộc phạm trù quy phạm hoá (cordination) ngôn ngữ. Quy phạm hoá ngôn ngữ là kết quả nhận thức khoa học về những quy luật thể hiện chuẩn ở một giai đoạn nhất định của sự phát triển ngôn ngữ, là sự tập hợp những quy luật về cách dùng từ và các hình thái trong mọi phong cách của ngôn ngữ văn hoá.
Nội dung của chuẩn hoá từ vựng bao gồm cả ba mặt:
- Mặt ý nghĩa của từ ngữ
- Mặt ngữ âm của từ ngữ
- Mặt chữ viết của từ ngữ
Về mặt ngữ nghĩa, một đơn vị từ vựng hợp chuẩn là đơn vị có khả năng diễn đạt chính xác nhất nội dung cần diễn đạt, tự thân nó lại ngắn gọn, không gây hiểu lầm. Trước đây, có người đã dùng từ "mẹo" để diễn đạt khái niệm "ngữ pháp". Mặc dù từ "mẹo" ngắn gọn, lại rất Việt Nam nhưng không chính xác, dễ gây hiểu lầm nên không thể coi là từ hợp chuẩn. Khi dùng từ này, người ta dễ liên tưởng đến nghĩa gốc của nó là "cách khôn ngoan, thông minh được nghĩ ra trong một hoàn cảnh nhất định để giải quyết việc khó", trong khi ngữ pháp lại là quy luật khách quan, không phải con người tự nghĩ ra. Mặt khác, khi cần diễn đạt khái niệm "ý nghĩa ngữ pháp" thì nếu nói "ý nghĩa mẹo" thì thật khó mà hiểu được. Để diễn đạt khái niệm "performative" nếu dùng thuật ngữ "ngữ vi" cũng dễ nhầm là phạm vi ngôn ngữ. Theo chúng tôi, thuật ngữ "ngôn hành" là thích hợp hơn.
Về mặt ngữ âm, hệ thống ngữ âm của tiếng Việt được hình thành dần dần trên cơ sở phương ngữ Bắc Bộ với sự bổ sung thêm một số yếu tố của các phương ngữ khác. Vì thế, đứng trước những biến thể địa phương, cần lựa chọn biến thể nào phù hợp với hệ thống ngữ âm chuẩn của tiếng Việt. Chẳng hạn, giữa các biến thể dô và vô, nhâng dâng vànhân dân, dĩa và đĩa, gáo và gạo,... thì vô, nhân dân, đĩa, gạo,... là chuẩn. Khi các địa phương dùng các từ khác nhau để chỉ cùng một sự vật, hiện tượng thì từ của phương ngữ Bắc Bộ được coi là chuẩn. Chẳng hạn, giữa các từ mô và đâu, nỏ và không, chộ vàthấy,... thì các từ đâu, không, thấy là chuẩn. Cần lưu ý là các tiêu chuẩn của cái gọi là chuẩn chỉ tồn tại ở giá trị xã hội của nó chứ không động chạm đến bản thân hệ thống cấu trúc của nó. Vì thế, những hình thức ngôn ngữ khác với chuẩn không phải là những hình thức "dưới chuẩn" hoặc "không chuẩn". Trong những hoàn cảnh giao tiếp nhất định vẫn có thể dùng nó. Thực tế, chuẩn ngữ âm hình thành dần dần, không thể đòi hỏi các địa phương trong cả nước phát âm các từ thống nhất ngay được. Tuy nhiên, không thể coi nhẹ vấn đề chính âm. Vai trò của nhà trường và các phương tiện thông tin đại chúng là vô cùng quan trọng trong vấn đề này.
Về mặt chữ viết, chữ quốc ngữ là cơ sở tốt để thống nhất chính tả giữa các vùng. Ngôn ngữ trước hết là để nói, nhưng trong thực thế giao lưu văn hoá và xã hội ngày nay, chữ viết có một tác dụng quyết định đối với cuộc sống. Vì thế, chuẩn chính tả là cơ sở để bảo đảm và củng cố tính thống nhất của ngôn ngữ. Người miền Nam có thể nóicoong cháo, nhâng dâng, dô,... nhưng khi viết thì phải viết con cháu, nhân dân, vô,... Người miền Bắc có thể phát âm lẫn lộn châu với trâu, lồi với nồi, xung với sung,... nhưng khi viết thì phải viết con trâu, châu báu, xung đột, bổ sung, lồi lõm, cái nồi,...
Trong việc chuẩn hoá từ vựng tiếng Việt, cần lưu ý ba mảng khác nhau: các từ thông thường, các tên riêng, và các thuật ngữ khoa học, kĩ thuật.
2. Chuẩn hoá các từ ngữ thông thường
Đối với các từ ngữ thông thường, nổi lên là vấn đề cách viết và các đọc. Trường hợp có nhiều biến thể ngữ âm khác nhau, cách viết và cách đọc nên theo những quy định của Hội đồng Chuẩn hoá chính tả và Hội đồng Chuẩn hoá thuật ngữ năm 1983, như sau:
a. Khi thói quen đã làm cho mặt ngữ âm của từ biến đổi và ít nhiều có khác với từ nguyên (gốc Việt hoặc gốc Hán), thì cần phải căn cứ vào thói quen mà xác định chuẩn chính tả, bởi vì thói quen của đại đa số trong nhân dân là một tiêu chí có ý nghĩa quyết định. Ví dụ:
- chỏng gọng (so sánh với chổng gọng)
- đại bàng (so sánh với đại bằng)
b. Khi thói quen chưa làm rõ một hình thức ngữ âm nào có tính chất ổn định thì nên dựa theo tiêu chí về từ nguyên để xác định chuẩn hoá chính tả, tiêu chí này có ý nghĩa quan trọng về mặt văn hoá, đáng được coi trọng. Ví dụ:
- trí mạng (so sánh với chí mạng)
Tuy nhiên, cần tránh truy từ nguyên một cách tuỳ tiện.
c. Khi trong thực tế đang tồn tại hai hình thức chính tả mà chưa xác định được một chuẩn duy nhất thì có thể chấp nhận cả hai hình thức ấy. Ví dụ:
- eo sèo – eo xèo
- sứ mạng – sứ mệnh...
Hội đồng lưu ý rằng, trong các trường hợp trên, khi chuẩn chính tả đã được xác định, thì cần nghiêm túc tuân theo, đặc biệt ở sách giáo dục.
Khi đọc, giáo viên và học sinh cần cố gắng dựa vào chuẩn chính tả mà phát âm. Trong ngôn ngữ nói thì chưa yêu cầu cao về phát âm chuẩn bởi vì chuẩn hoá và thống nhất phát âm là một công việc phức tạp và lâu dài.
Trường hợp phát âm thống nhất nhưng chữ viết khác nhau, nên theo quy định về chính tả trong sách giáo khoa cải cách giáo dục năm 1980 như sau:
Các âm tiết có nguyên âm i ở cuối thì viết thống nhất bằng i, trừ uy (như: duy, tuy, quy...), ví dụ: kì dị, lí trí, mĩ vị... Chú ý: i hoặc
yđứng một mình hoặc đứng đầu âm tiết vẫn viết theo thói quen cũ, ví dụ: ý nghĩa, y tế, ỉ eo, ầm ĩ, im, yêu...
Đối với các từ ngữ thông thường, chuẩn hoá về mặt ngữ nghĩa được đặt ra đối với những sáng tạo mới (từ mới, nghĩa mới, cách dùng mới) chỉ được coi là hợp chuẩn khi nó bắt nguồn từ cơ cấu nội tại, từ xu hướng phát triển của bản thân tiếng Việt. Chúng ta có thể nói các phương tiện thông tin đại chúng thì cũng có thể nói các phương tiện giao thông đại chúng; máy đẻ, có thể coi là hợp chuẩn vì mô hình cấu tạo chúng đã có trong tiếng Việt: máy khoan, máy giặt...
3. Chuẩn hoá các thuật ngữ khoa học, kĩ thuật
Các thuật ngữ khoa học, kĩ thuật phải được coi là một bộ phận có tính chất riêng trong từ vựng tiếng Việt nói chung, bởi vì những khái niệm khoa học không phải là của riêng của người Việt mà là tải sản chung của các dân tộc nói các tiếng khác nhau. Xác định chuẩn mực cho bộ phận từ vựng này phải tính cả đến mối tương quan với dân tộc và quốc tế.
Tiêu chí nổi lên hàng đầu là phải đảm bảo tính chính xác của khái niệm. Nếu các thuật ngữ tự đặt ra trên cơ sở các yếu tố có sẵn của tiếng Việt không bảo đảm tính chính xác thì thà tiếp nhận thuật ngữ nước ngoài còn hơn. Nếu các thuật ngữ tự đặt ra đảm bảo tính chính xác thì tất nhiên không cần tiếp nhận các thuật ngữ nước ngoài. Nếu tính chính xác của khái niệm được đảm bảo thì mặc nhiên thuật ngữ có được tính hệ thống và tính quốc tế về nội dung. Không nên câu nệ vào tính hệ thống và tính quốc tế về hình thức mà phương hại đến tính chính xác của thuật ngữ. Muốn thuật ngữ có tính chính xác, thì thuật ngữ nên có một nghĩa, tránh hiện tượng đồng nghĩa, đồng âm có thể gây lẫn lộn, hiểu lầm. Do vậy, theo chúng tôi, trong ngôn ngữ học, các thuật ngữ "nghĩa sở chỉ" (referentive meaning), "nghĩa sở biểu" (significative meaning), "động từ ngôn hành(performative verb), "tiền đề" (presuposition), "hành động tại lời" (locutationary act), "hành động ngoài lời" (illocutationary act), "hành động sau lời" (perlocutationary act),... thích hợp hơn các thuật ngữ: nghĩa biểu vật, nghĩa biểu niệm, động từ ngữ vi, tiền giả định, hành động tạo lời, hành động ở lời, hành động mượn lời (hành động xuyên ngôn)...
Theo giáo sư Lê Khả Kế, những thuật ngữ tự tạo sau đây chẳng những dễ hiểu mà cũng chính xác và có hệ thống:
Để thẩm định tính chính xác của thuật ngữ, cần nắm vững nội dung khái niệm mà thuật ngữ diễn đạt. Chỉ riêng các nhà ngôn ngữ học thì sẽ không làm nổi việc này mà cần có sự phối hợp giữa các nhà ngôn ngữ học với các nhà khoa học thuộc các ngành khác. Công việc cấp bách hiện nay là biên soạn các cuốn từ điển khái niệm chuyên ngành. Trên cơ sở đó, chúng ta mới có điều kiện để chọn lựa hợp lí những thuật ngữ đang được sử dụng trên sách báo hiện nay.
Đối với những thuật ngữ tiếp nhận từ tiếng Hán, điều cần lưu ý là: Mặc dù chúng ta tiếp nhận các thuật ngữ khoa học từ tiếng Hán hiện đại nhưng chúng ta vẫn đọc theo âm Hán Việt và viết theo cách viết của chữ quốc ngữ. Vì thế, với người không biết chữ Hán, từ ngữ tự cấu tạo (trên cơ sở các yếu tố Hán Việt) và từ ngữ tiếp nhận của tiếng Hán không khác gì nhau bao nhiêu. Có lẽ trong một số trường hợp, trật tự các yếu tố trong thuật ngữ mới tiếp nhận không thuận với tư duy Việt Nam. Ví dụ: dân ý, dân chủ tập trung, hạ tầng cơ sở, thượng tầng kiến trúc... Trong trường hợp này, có thể đảo lại là:ý dân, tập trung dân chủ, cơ sở hạ tầng, kiến trúc thượng tầng...
Đối với các thuật ngữ tiếp nhận từ các ngôn ngữ Ấn-Âu, chủ yếu là từ tiếng Pháp, tiếng Anh và tiếng Đức thì vấn đề nổi lên là chính tả và phát âm. Gần một thế kỉ qua, có hai xu hướng luôn luôn tranh chấp nhau:
- Một là, xu hướng phiên theo âm là chính
- Hai là, xu hướng phiên theo chữ là chính
Xu hướng đầu xem ngôn ngữ như một hệ thống thuần nhất, chỉ chấp nhận vần và con chữ tiếng Việt và cách viết rời từng âm tiết. Thuật ngữ phương Tây, khi vào tiếng Việt thì phải tuân theo cách viết và cách đọc của tiếng Việt. Những người ủng hộ xu hướng này cho rằng làm như vậy mới đảm bảo tính dân tộc và tính đại chúng của thuật ngữ.
Xu hướng thứ hai xem ngôn ngữ là một hệ thống của hệ thống, chuẩn hoá thuật ngữ phải tính tới tương lai, tới giao lưu quốc tế. Vì thế, trong khi duy trì những thói quen phát âm, ghép vần đã được quy định trong hệ thống chữ quốc ngữ, vẫn có thể dùng một số ít vần không hợp với cấu trúc âm tiết tiếng Việt, và một số chữ cái vốn không có trong hệ thống chữ cái tiếng Việt hiện nay.
Trên đây là nhận xét về mặt lí luận. Trong thực tế, còn có rất nhiều giải pháp nửa vời nữa. Cho nên, bức tranh về thuật ngữ ngoại nhập ở Việt Nam rất đa dạng. Cùng một thuật ngữ gốc, nhưng có nhiều dạng tồn tại khác nhau ở Việt Nam. Ví dụ:
- an-đe-hít, anđêhit, an dê hit, aldehyd
- gơ-lu-cô-dơ, glu-cô, glucô, glu-cô-da, glucos
- pơ-rô-tít, prôtit, protit, protid
- ...
Trong sự chuẩn hoá thuật ngữ khoa học gốc Ấn-Âu, cần tính tới sự phát triển của ngôn ngữ khoa học trong tương lai, tính tới sự phá triển của khoa học, kĩ thuật cũng như sự phá triển của nền giáo dục các cấp sẽ tạo nên những triển vọng mới về năng lực ngôn ngữ của nhân dân. Trên cơ sở những ý kiến tiếp nhận qua các cuộc hội thảo khoa học trong các năm 1979, 1980 tại Hà Nội, Huế và thành phố Hồ Chí Minh, Hội đồng Chuẩn hoá Chính tả và Hội đồng Chuẩn hoá Thuật ngữ năm 1983 cho rằng: “đối với những thuật ngữ vốn ở nước ngoài mà được dùng trong tiếng Việt thì sự quy định chính tả nên dựa trên hình thức phổ biến của những thuật ngữ ấy trên chữ viết. Trong ngôn ngữ khoa học, mà chủ yếu là ngôn ngữ viết, cần nhớ kĩ mặt chữ thuật ngữ và cần khai thác giá trị thông tin của nó. Đối với những thuật ngữ này, chính tả là chính. Về ngữ âm thì dần dần hướng dẫn để tiến tới có được cách phát âm thống nhất trong cả nước. Cụ thể, Hội đồng chấp nhận:
- Các phụ âm đầu và tổ hợp phụ âm đầu vốn không có trong tiếng Việt, như: bl, br, cr, p, z, str, w
- Các phụ âm cuối vốn không có trong tiếng Việt, như: d, d, f, g, j, l, r, s, v, w, z
Đối với những thuật ngữ đã được dùng phổ biến trong tiếng nước ngoài thì có thể dùng một hình thức đã thành thói quen trên phạm vi quốc tế. Hình thức ấy có thể được điều chỉnh, như có thể rút gọn, ví dụ: gram, lít, mét. Đó là những điều chỉnh có thể chấp nhận được, vì những thuận tiện nhất định và do những thói quen nhất định đã hình thành trong thực tiễn.
Trong sự điều chỉnh ấy, nên tránh lấy yêu cầu đồng hoá theo ngữ âm (và theo chữ viết) tiếng Việt làm tiêu chí chủ đạo. Đồng thời, yêu cầu chú ý đến mối quan hệ giữa các thuật ngữ trong toàn bộ hệ thống”(1).
4. Chuẩn hoá các tên riêng (phần đầu)
Tên riêng là gì? Câu hỏi tưởng như đơn giản nhưng không phải không có vấn đề. Trong các sách ngữ pháp phổ thông, người ta đã phân biệt danh từ chung và danh từ riêng. Danh từ chung là danh từ dùng để gọi những sự vật thuộc cùng một loại, danh từ riêng là những danh từ dùng để làm tên riêng để gọi tên từng sự vật, đối tượng riêng lẻ. Những tên người như: Hồ Xuân Hương, Ngô Văn Sở,... Những tên đất như: Nghệ An, Thanh Hoá,... Những tên sông như: Hồng Hà, Cửu Long,... Những tên công trình như: cầuLong Biên, chùa Một Cột, Truyện Kiều,... Những tên gọi các sự kiện lịch sử như: Hội nghị Paris, Cách mạng Tháng Tám,... Đó đúng là những tên gọi của những cá nhân hoặc cá thể. Nhưng tên gọi của các dân tộc như Việt Nam, Lào, Ê-đê, Tày, Nùng,... lại chỉ một loại người, chứ không phải chỉ từng cá nhân mà vẫn lại được gọi là tên riêng. Trong thiên hà của chúng ta, chỉ có một mặt trời, một mặt trăng, nhưng mặt trời, mặt trăng lại không được coi là tên riêng. Đến tên các tổ chức, cơ quan, đoàn thể, như: Bộ Ngoại giao, Vụ Tổ chức Cán bộ, Chính phủ, Quốc hội,... thì ranh giới giữa cái chung và cái riêng là ở đâu? Có lẽ tên riêng nên được coi là những từ, ngữ dùng để gọi tên những thực thể vật chất và tinh thần có vai trò quan trọng trong đời sống văn hoá–xã hội, tồn tại với tư cách là những cá thể trong tư duy của từng dân tộc. Đối với người Việt, đó là:
- Những tên chỉ người, tên cá nhân, dân tộc,... Ví dụ: Nguyễn Trãi, Việt Nam,...
- Những tên chỉ nơi chốn, núi, sông, hồ, tỉnh,... Ví dụ: (núi) Tản Viên, (sông) Hồng, (tỉnh) Nghệ An,...
- Những từ ngữ chỉ công trình xây dựng và công trình văn hoá. Ví dụ: (chùa) Dâu, (cầu) Long Biên, Truyện Kiều,...
- Những từ ngữ chỉ các cơ quan, tổ chức xã hội,... Ví dụ: Đại học Quốc gia Hà Nội, Bộ Giáo dục và Đào tạo,...
- Những từ ngữ chỉ từng thời kì, từng sự kiện lịch sử,... Ví dụ: (thời kì) Lí–Trần, Cách mạng Tháng Tám, Hội nghị Paris, Nghị quyết 8 BCHTWĐ,...
Cần phân biệt tên riêng tiếng Việt và tên riêng không phải tiếng Việt.
Đối với tên riêng tiếng Việt, vấn đề đặt ra là phải xác định các thành tố của tên riêng và cách viết hoa tên riêng như thế nào cho hợp lí.
Trước hết, phải nói về tên người, tên người Việt ở dạng đầy đủ gồm ba thành tố:
Yếu tố Thị được dùng để phân biệt giới tính, hễ là nữ thì có thể dùng Thị. Hiện nay có xu hướng bớt dùng từ Thị phân biệt giới tính. Phần đệm có xu hướng hoặc gắn với phần tên cá nhân để tạo thành tên ghép của cá nhân, như: Nguyễn Mĩ Hạnh, Nguyễn Thu Thuỷ hoặc gắn với tên họ để tạo thành họ ghép, ví dụ: một người bố họ Phan, mẹ họTrần thì có thể sẽ đặt tên con là Phan Trần Mĩ. Một họ phát triển thành nhiều chi, mỗi chi có thể lấy một từ khác nhau để phân biệt, ví dụ:
- Nguyễn Văn Hạnh
- Nguyễn Khắc Phục
- Nguyễn Duy Thư
- Nguyễn Hữu Vị
Có họ lại dùng tên đệm để phân biệt các hệ khác nhau, ví dụ:
- Tôn Quang Phiệt
- Tôn Gia Ngân
- Tôn Tích Hải Đăng
- Tôn Đức Hải Phong
Khi đặt tên, người ta thường gửi gắm nhiều tâm tư, tình cảm, ước vọng của mình vào đó, nhưng dù là tên đơn hay tên ghép, dù là họ đơn hay họ ghép, thì xét về bản chất cũng chỉ là dấu hiệu để phân biệt cá thể này với cá thể khác mà thôi. Vì vậy, cần viết hoa tất cả các âm tiết và không có gạch nối. Điều này đã được Hội đồng Chuẩn hoá Chính tả và Thuật ngữ quy định từ năm 1983, nên tuyên truyền rộng rãi để thực hiện thống nhất.
Về tên gọi chỉ nơi chốn (các địa danh), quan niệm về các thành tố của nó chưa hẳn đã thống nhất, nên cách viết hoa cũng không thống nhất. Chẳng hạn:
- hồ Gươm hay Hồ Gươm
- sông Hương hay Sông Hương
- hồ Tây hay Hồ Tây
- Tỉnh Hà Tây hay tỉnh Hà Tây
Chúng tôi nhận thấy, các từ Hồ trong Hồ Gươm, Hồ Tây; Sông trong Sông Hương; Tỉnhtrong Tỉnh Hà Tây đều là danh từ chung, không phải là thành tố của tên riêng. Hiển nhiên, các danh từ chung có thể được dùng để cấu tạo tên riêng, nhưng khi đó nó không còn mang ý nghĩa ban đầu nữa. Ví dụ: núi Trường Sơn (sơn cũng là núi), sông Hồng Hà(hà cũng là sông), thị trấn Chợ Đồn, đảo Hòn Bóng, núi Hòn Rau, núi Hòn Đấu. Đã là tên riêng thì phải kết hợp được với một danh từ chung chỉ loại của nó ở trước. Ta không thể nói hồ Hồ Tây, hồ Hồ Gươm, hồ Hồ Than Thở,... nên chỉ Tây, Gươm, Than Thở mới là tên riêng.
Khi đã xác định rõ thành tố của tên riêng rồi thì tất cả các âm tiết trong tên riêng chỉ nơi chốn đều viết hoa như quy định của Hội đồng Chuẩn hoá Chính tả và Thuật ngữ.
Tên riêng chỉ các tổ chức xã hội cũng chưa được quan niệm thống nhất về các thành tố và cách viết của chúng. Hội dồng Chuẩn hoá Chính tả và Thuật ngữ năm 1983 quy định: Tên tổ chức, cơ quan chỉ viết hoa âm tiết đầu trong tổ hợp từ dùng làm tên. Ví dụ:
Trường đại học bách khoa Hà Nội
Trong thực tế, chúng ta còn gặp những dạng như:
- Trường Đại học bách khoa Hà Nội
- Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội
- trường Đại học bách khoa Hà Nội
- trường Đại học Bách khoa Hà Nội
- ...
Đối tượng biểu thị của nhân danh và địa danh là những cá nhân, cá thể riêng biệt, còn đối tượng biểu thị của những tên gọi cơ quan, tổ chức xã hội tuy cũng là những thực thể nhưng chỉ tồn tại với tư cách là những cá thể trong tư duy, cho nên những ý niệm được dùng trong tên chỉ cơ quan, tổ chức xã hội có vai trò quan trọng trong việc nhận diện, phân biệt cá thể này với cá thể khác. Trong khi các ý niệm được dùng trong nhân danh, địa danh chỉ bổ sung thêm sắc thái biểu cảm, hoặc văn hoá chứ không thể căn cứ vào đó để nhận diện đối tượng. Một người xấu xí vẫn có thể đặt tên là Mĩ, một người tham lam, ích kỉ vẫn có thể đặt tên là Thảo. Ý nghĩa của các từ ngữ trong tên riêng chỉ cơ quan, tổ chức xã hội về cơ bản vấn giống ý nghĩa của chúng trong khi sử dụng tự do. Các từ ngữ chỉ gắn kết với nhau để tạo thành một tên gọi cố định mà thôi. Do đó, yếu tố đầu tiên trong tên gọi chỉ cơ quan, tổ chức xã hội là những yếu tố chỉ loại đơn vị, như:bộ, cục, vụ, viện, đảng, đoàn, hội, uỷ ban, mặt trận, ban, trường,... Những yếu tố khác có giá trị hạn chế về mặt tính chất, chức năng, nhiệm vụ, địa điểm,... Tất cả các yếu tố ấy đều có giá trị như nhau trong việc phân biệt và nhận diện đối tượng nên mỗi chữ cái đầu của mỗi từ ngữ thể hiện những ý niệm ấy đều nên viết hoa.
Như thế, dạng đầy đủ của tên gọi phải là: Trường Đại học Bách khoa Hà Nội. Trong ngữ cảnh nhất định, có thể tỉnh lược thành Trường Đại học Bách khoa, Trường Bách khoa, Bách khoa.
Tên các thời kì lịch sử, các sự kiện lịch sử, các danh hiệu tôn vinh cũng nên viết hoa theo cách đó. Ví dụ:
- Anh hùng Lao động
- Hiệp định Geneva
- Hội nghị Paris
- Huân chương Độc lập
- (thời) Lí–Trần, (thời) Bắc thuộc
- Nhà giáo Nhân dân
- Nhà giáo Ưu tú
- Trận Điện Biên Phủ
- ...
Tên gọi các chức vụ như chủ tịch, thủ tướng, bộ trưởng, viện trưởng v.v... không phải là tên riêng nên không cần phải viết hoa. Trong thực tế, để biểu thị ý kính trọng, người ta có thể viết hoa âm tiết đầu của tên gọi chức vụ nhưng không nên đưa ra những quy định bắt buộc về điều này.
4. Chuẩn hoá các tên riêng (phần cuối)
Đối với những tên riêng không phải tiếng Việt, cần phải nhận thức rõ bản chất và vị trí của chúng trong hệ thống từ vựng tiếng Việt. Rõ ràng các tên riêng không phải tiếng Việt là một loại từ đặt biệt hay một loại kí hiệu, không phải là bộ phận từ vựng được cấu tạo trong tiếng Việt. Yêu cầu chủ yếu trong việc chuẩn hoá lớp từ này là phải được ghi, được dùng chính xác nhất để bảo đảm sự liên hệ không gây nhầm lẫn với cá nhân, cá thể, đơn vị mang tên đó. Những quy định của Hội đồng Chuẩn hoá Chính tả và Thuật ngữ năm 1983, theo chúng tôi, về cơ bản là hợp lí. Cụ thể là:
- Nếu chữ viết nguyên ngữ dùng chữ cái Latin thì giữ nguyên dạng như trong nguyên ngữ, chỉ được bớt đi các dấu phụ. Ví dụ: Shakespeare, Paris, Wroclaw Petofi(lược dấu phụ ở chữ cái l và chữ cái o – Wrocław, Petõfi).
- Nếu nguyên ngữ dùng thuộc một hệ thống chữ cái khác thì áp dụng lối chuyển tự chính thức sang chữ cái Latin. Ví dụ: Majakovski, Moskva, Lomonosov (theo lối chuyển tự chính thức của Liên bang Xô Viết).
- Nêu nguyên ngữ không dùng chữ viết ghi âm thì dùng một cách phiên âm chính thức bằng chữ cái Latin (thường là cách phiên âm có tính phổ biến trên thế giới). Ví dụ: Kyoto.
- Trong trường hợp trên thế giới đã quen dùng một tên riêng viết bằng chữ cái Latin mà có khác với nguyên ngữ (thường là tên một số nước, thành phố) thì dùng hình thức tên riêng phổ biến đó. Ví dụ: Hungary (trong nguyên ngữ làMaggarorszag), Bangkok (trong nguyên ngữ là Krung Thep hoặc Krung Pattannakosin).
- Đối với những tên sông, núi thuộc nhiều nước (và do đó, có những tên khác nhau trong những ngôn ngữ khác nhau) thì dùng những hình thức tương đối phổ biến trên thế giới, nhưng trong những văn bản nhất định, có thể dùng hình thức của địa phương. Ví dụ: sông Danube có thể tuỳ văn cảnh mà được dùng dưới các dạng khác nữa: Donau (Đức), Duna (Hungary), Dunares (Rumani).
- Những tên riêng hay bộ phận của tên riêng (thường là địa danh) mà có nghĩa thì chỉ dịch nghĩa khi đó là chủ trương chung của các ngôn ngữ thế giới. Ví dụ: Biển Đen, Guinea Xích Đạo.
- Những tên riêng đã có hình thức quen thuộc thì nói chung không cần thay đổi. Ví dụ: Anh, Pháp, Hi Lạp, Bắc Kinh, Lỗ Tấn...
- Tuy vậy, cũng có thể chấp nhận sự tồn tại hai hình thức của một số tên riêng trong những phạm vi sử dụng khác nhau. Ví dụ: La Mã (thành La Mã, đế quốc La Mã, chữ số La Mã) và Roma (thủ đô Roma).
Cũng như vấn đề chuẩn hoá thuật ngữ khoa học kĩ thuật, vấn đề chuẩn hoá các tên riêng không phải tiếng Việt đã được thảo luận sôi nổi, rộng rãi trong những năm qua và cho đến nay vẫn chưa kết thúc. Dường như các nhà khoa học và giáo dục đều thừa nhận giải pháp phiên theo chữ viết là khoa học, có tác dụng đẩy nhanh giao lưu quốc tế. Nhưng vẫn còn nhiều người chưa thông suốt, vẫn cho cách làm đó không dân tộc và không đại chúng.
Như ta đã biết, thuật ngữ khoa học, kĩ thuật tự thân nó mang tính chất quốc tế, những khái niệm khoa học, kĩ thuật là tải chung của nhân loại. Về hình thức, dù phiên âm là a xít, a-xê-ti-len, at môt phe, at-spi-rin cũng không dân tộc gì hơn cách viết nguyên dạng: acid, acetilen, atmosphe, aspirin.
Những tên riêng không phải tiếng Việt, tuy không có tính quốc tế nhưng cũng không phải là bộ phận từ vựng đòi hỏi phải có sắc thái dân tộc. Phiên âm thuật ngữ và tên riêng nước ngoài thực chất là để dễ đọc, chứ không phải là để dân tộc hoá. Dễ đọc cũng không phải là cơ sở để dễ nhớ và dễ hiểu. Ngược lại, phiên âm dễ dẫn đến nhầm lẫn, thiếu chính xác. So sánh:
Nhiều người nước ngoài tỏ ý không hài lòng khi tên riêng của họ được phiên âm không sát trên sách, báo của ta. Như vậy, dễ đọc mà làm sai lạc thông tin thì lợi bất cập hại, là không khoa học. Hơn nữa, dễ đọc cũng chưa hẳn là có tính đại chúng. Quả là đối với quần chúng còn ít biết ngoại ngữ thì việc đọc, nhớ, viết tên riêng nước ngoài theo nguyên dạng hoặc chuyển tự là khó. Nhưng quần chúng sẽ mãi thế sao? Với sự phát triển của giáo dục, của khoa học và kĩ thuật, quần chúng sẽ ngày càng quen thuộc với những gì mà hiện nay còn ít nhiều bỡ ngỡ.
Có người nghĩ rằng chúng ta viết báo, viết sách chủ yếu là để người Việt Nam hôm nay đọc chứ không phải cho người Việt Nam trong tương lai hoặc người nước ngoài đọc. Vì thế, phiên theo ngữ âm sẽ lợi hơn. Nhưng một mẩu tin như: “Billy Crystal – chàng trai người Mĩ cao 2,30m – vừa được đạo diễn Michael Lehman mời đóng vai chính trong bộ phim Gã khổng lồ” (Tạp chí Truyền hình, số 13/1998) vẫn chẳng bị rơi vãi lượng thông tin nào mặc dù các tên riêng đều được giữ nguyên dạng. Dù không đọc được hoặc đọc sai hai tên riêng thì người ta vẫn hiểu có một người Mĩ cao 2,30m được một đạo diễn mới đóng phim Gã khổng lồ. Người ta chỉ cần nhớ hai tên riêng khi nào cần làm quen với họ, và khi đó chắc chắn cách viết nguyên dạng sẽ thuận lợi hơn.
Những điều vừa trình bày ở trên cần áp dụng nhất quán, triệt để trong các phong cách khoa học, chính luận, hành chính. Trong văn chương cũng như trong khẩu ngữ, vẫn có thể chấp nhận những tên riêng có hình thức phiên âm, đặc biệt là những tên riêng phiên âm có dụng ý tu từ.
Các thuật ngữ khoa học và các tên riêng không phải tiếng Việt chủ yếu được dùng trong văn viết, vì vậy trong khi không cự tuyệt phương thức phiên âm, chúng ta vẫn cần nhận thấy phương thức giữ nguyên dạng hoặc chuyển tự mới là quan trọng, về cả lí luận lẫn thực tiễn đều chứng tỏ chuẩn là cái gì không đứng yên tại chỗ mà luôn luôn vận động, phát triển. Muốn nắm bắt nó phải nỗ lực cố gắng, nếu không, chúng ta mãi mãi không bao giờ đạt đến chuẩn. Đây là vấn đề nhận thức của cả người viết lẫn người đọc, nhận thức của cơ quan truyền thông đại chúng và cơ quan quản lí nhà nước.
Các nhà văn hoá, nhà báo, nhà khoa học không phải ai cũng biết ngoại ngữ, mà có biết thì cũng chỉ biết một vài ngoại ngữ chính thôi. Vì thế, khi viết không nên dễ dãi, cần có trách nhiệm với từng từ, từng chữ mà mình viết ra, chữ nào cần tra cứu, phải tra cứu đến ngọn ngành rồi hãy viết.
Người đọc cũng vậy. Không nên nghĩ rằng mình là người nói tiếng Việt thì hiểu hết chữ nghĩa của tiếng Việt, đọc sách báo chỉ nhằm tiếp thu thông tin của văn bản mà thôi. Nếu nhận thức được rằng đọc sách báo không chỉ để tiếp thu thông tin mà còn là học thêm chữ nghĩa mà mình chưa biết (mà phần chưa biết lại là phần lớn) thì người đọc sẽ không ngần ngại, bỏ qua những gì lạ lẫm với mình.
Về phần chỉ đạo, đã đến lúc thành lập Hội đồng Chuẩn hoá tiếng Việt cấp nhà nước, sớm có những quy định thống nhất trong cả nước. Trường học và cơ quan thông tin đại chúng sẽ là nơi tuyên truyền và gương mẫu thực hiện những quy định chung đó. Ngành ngôn ngữ học có trách nhiệm biên soạn các từ điển thuật ngữ, từ điển tên riêng không phải tiếng Việt, từ điển chính tả để hướng dẫn cách viết và cách đọc thống nhất. Trước mắt, cần tìm hiểu và công bố rộng rãi nguyên tắc chuyển tự Latin của tất cả các hệ chữ viết trên thế giới để người sử dụng tiếng Việt có thể tra cứu dễ dàng.
Chuẩn hoá tiếng Việt là một công việc khó khăn, lâu dài, nhưng nếu chúng ta đồng lòng thì mọi trở ngại đều có thể vượt qua.
No comments:
Post a Comment

markdown:
##
2006/12/19, 17:46:10
#
• Nguyễn Thiện Giáp
[Vấn đề chuẩn hoá từ vựng tiếng Việt](http://ngonngu.net/index.php?p=182)
##
1. Từ vựng chuẩn và chuẩn hoá từ vựng
Như trên đã chứng minh
, gần một thế kỉ qua, từ vựng tiếng Việt đã lớn mạnh phi thường cả về chất lượng lẫn số lượng. Nhưng do đã được phát triển vào những thời kì khác nhau, trong những hoàn cảnh khác nhau, nên từ vựng tiếng Việt hiện nay không khỏi còn những chỗ chưa thống nhất. Điều đó gây cản trở cho sự nghiệp giáo dục và phát triển khoa học của chúng ta. Cho nên, chuẩn hoá từ vựng tiếng Việt là một yêu cầu cấp bách hiện nay.
Nói đến chuẩn hoá từ vựng thì phải hiểu thế nào là chuẩn từ vựng. Theo chúng tôi, từ vựng chuẩn là những từ đã được trau chuốt, gọt giũa, đã được sàng lọc để phục vụ hữu hiệu nhất cho yêu cầu giao tiếp văn hoá của toàn dân tộc. Như vậy, chuẩn từ vựng được hình thành dần dần trong quá trình sử dụng. Chuẩn từ vựng không đứng yên tại chỗ mà cũng vận động phát triển theo thời gian. Chuẩn hoá từ vựng thuộc phạm trù quy phạm hoá (cordination) ngôn ngữ. Quy phạm hoá ngôn ngữ là kết quả nhận thức khoa học về những quy luật thể hiện chuẩn ở một giai đoạn nhất định của sự phát triển ngôn ngữ, là sự tập hợp những quy luật về cách dùng từ và các hình thái trong mọi phong cách của ngôn ngữ văn hoá.
Nội dung của chuẩn hoá từ vựng bao gồm cả [1] *ba mặt*:
Về mặt
- Mặt ý nghĩa của từ ngữ
- Mặt ngữ âm của từ ngữ
- Mặt chữ viết của từ ngữ
*ngữ nghĩa*, một đơn vị từ vựng hợp chuẩn là đơn vị có khả năng diễn đạt chính xác nhất nội dung cần diễn đạt, tự thân nó lại ngắn gọn, không gây hiểu lầm. Trước đây, có người đã dùng từ " *mẹo*" để diễn đạt khái niệm "ngữ pháp". Mặc dù từ "mẹo" ngắn gọn, lại rất Việt Nam nhưng không chính xác, dễ gây hiểu lầm nên không thể coi là từ hợp chuẩn. Khi dùng từ này, người ta dễ liên tưởng đến nghĩa gốc của nó là "cách khôn ngoan, thông minh được nghĩ ra trong một hoàn cảnh nhất định để giải quyết việc khó", trong khi ngữ pháp lại là quy luật khách quan, không phải con người tự nghĩ ra. Mặt khác, khi cần diễn đạt khái niệm "ý nghĩa ngữ pháp" thì nếu nói " *ý nghĩa mẹo*" thì thật khó mà hiểu được. Để diễn đạt khái niệm "performative" nếu dùng thuật ngữ " *ngữ vi*" cũng dễ nhầm là phạm vi ngôn ngữ. Theo chúng tôi, thuật ngữ " *ngôn hành*" là thích hợp hơn.
Về mặt *ngữ âm*, hệ thống ngữ âm của tiếng Việt được hình thành dần dần trên cơ sở phương ngữ Bắc Bộ với sự bổ sung thêm một số yếu tố của các phương ngữ khác. Vì thế, đứng trước những biến thể địa phương, cần lựa chọn biến thể nào phù hợp với hệ thống ngữ âm chuẩn của tiếng Việt. Chẳng hạn, giữa các biến thể *dô* và *vô*, *nhâng dâng* và *nhân dân*, *dĩa* và *đĩa*, *gáo* và *gạo*,... thì *vô, nhân dân, đĩa, gạo*,... là chuẩn. Khi các địa phương dùng các từ khác nhau để chỉ cùng một sự vật, hiện tượng thì từ của phương ngữ Bắc Bộ được coi là chuẩn. Chẳng hạn, giữa các từ *mô* và *đâu*, *nỏ* và *không*, *chộ* và *thấy*,... thì các từ *đâu, không, thấy* là chuẩn. Cần lưu ý là các tiêu chuẩn của cái gọi là chuẩn chỉ tồn tại ở giá trị xã hội của nó chứ không động chạm đến bản thân hệ thống cấu trúc của nó. Vì thế, những hình thức ngôn ngữ khác với chuẩn không phải là những hình thức "dưới chuẩn" hoặc "không chuẩn". Trong những hoàn cảnh giao tiếp nhất định vẫn có thể dùng nó. Thực tế, chuẩn ngữ âm hình thành dần dần, không thể đòi hỏi các địa phương trong cả nước phát âm các từ thống nhất ngay được. Tuy nhiên, không thể coi nhẹ vấn đề chính âm. Vai trò của nhà trường và các phương tiện thông tin đại chúng là vô cùng quan trọng trong vấn đề này.
Về mặt *chữ viết*, chữ quốc ngữ là cơ sở tốt để thống nhất chính tả giữa các vùng. Ngôn ngữ trước hết là để nói, nhưng trong thực thế giao lưu văn hoá và xã hội ngày nay, chữ viết có một tác dụng quyết định đối với cuộc sống. Vì thế, chuẩn chính tả là cơ sở để bảo đảm và củng cố tính thống nhất của ngôn ngữ. Người miền Nam có thể nói *coong cháo, nhâng dâng, dô*,... nhưng khi viết thì phải viết *con cháu, nhân dân, vô*,... Người miền Bắc có thể phát âm lẫn lộn *châu* với *trâu*, *lồi* với *nồi*, *xung* với *sung*,... nhưng khi viết thì phải viết *con trâu, châu báu, xung đột, bổ sung, lồi lõm, cái nồi*,...
Trong việc chuẩn hoá từ vựng tiếng Việt, cần lưu ý ba mảng khác nhau: [các từ thông thường](http://ngonngu.net/index.php?p=183), các tên riêng, và các thuật ngữ khoa học, kĩ thuật.
#
• Nguyễn Thiện Giáp
[Vấn đề chuẩn hoá từ vựng tiếng Việt](http://ngonngu.net/index.php?p=182)
## 1. Từ vựng chuẩn và chuẩn hoá từ vựng
Như trên đã chứng minh
[, gần một thế kỉ qua, từ vựng tiếng Việt đã lớn mạnh phi thường cả về chất lượng lẫn số lượng. Nhưng do đã được phát triển vào những thời kì khác nhau, trong những hoàn cảnh khác nhau, nên từ vựng tiếng Việt hiện nay không khỏi còn những chỗ chưa thống nhất. Điều đó gây cản trở cho sự nghiệp giáo dục và phát triển khoa học của chúng ta. Cho nên, chuẩn hoá từ vựng tiếng Việt là một yêu cầu cấp bách hiện nay.](http://ngonngu.net/index.php?p=182#fnt1_ref) [1]
Nói đến chuẩn hoá từ vựng thì phải hiểu thế nào là chuẩn từ vựng. Theo chúng tôi, từ vựng chuẩn là những từ đã được trau chuốt, gọt giũa, đã được sàng lọc để phục vụ hữu hiệu nhất cho yêu cầu giao tiếp văn hoá của toàn dân tộc. Như vậy, chuẩn từ vựng được hình thành dần dần trong quá trình sử dụng. Chuẩn từ vựng không đứng yên tại chỗ mà cũng vận động phát triển theo thời gian. Chuẩn hoá từ vựng thuộc phạm trù quy phạm hoá (cordination) ngôn ngữ. Quy phạm hoá ngôn ngữ là kết quả nhận thức khoa học về những quy luật thể hiện chuẩn ở một giai đoạn nhất định của sự phát triển ngôn ngữ, là sự tập hợp những quy luật về cách dùng từ và các hình thái trong mọi phong cách của ngôn ngữ văn hoá.
Nội dung của chuẩn hoá từ vựng bao gồm cả
*ba mặt*:
- Mặt ý nghĩa của từ ngữ
- Mặt ngữ âm của từ ngữ
- Mặt chữ viết của từ ngữ
Về mặt
*ngữ nghĩa*, một đơn vị từ vựng hợp chuẩn là đơn vị có khả năng diễn đạt chính xác nhất nội dung cần diễn đạt, tự thân nó lại ngắn gọn, không gây hiểu lầm. Trước đây, có người đã dùng từ " *mẹo*" để diễn đạt khái niệm "ngữ pháp". Mặc dù từ "mẹo" ngắn gọn, lại rất Việt Nam nhưng không chính xác, dễ gây hiểu lầm nên không thể coi là từ hợp chuẩn. Khi dùng từ này, người ta dễ liên tưởng đến nghĩa gốc của nó là "cách khôn ngoan, thông minh được nghĩ ra trong một hoàn cảnh nhất định để giải quyết việc khó", trong khi ngữ pháp lại là quy luật khách quan, không phải con người tự nghĩ ra. Mặt khác, khi cần diễn đạt khái niệm "ý nghĩa ngữ pháp" thì nếu nói " *ý nghĩa mẹo*" thì thật khó mà hiểu được. Để diễn đạt khái niệm "performative" nếu dùng thuật ngữ " *ngữ vi*" cũng dễ nhầm là phạm vi ngôn ngữ. Theo chúng tôi, thuật ngữ " *ngôn hành*" là thích hợp hơn.
Về mặt
*ngữ âm*, hệ thống ngữ âm của tiếng Việt được hình thành dần dần trên cơ sở phương ngữ Bắc Bộ với sự bổ sung thêm một số yếu tố của các phương ngữ khác. Vì thế, đứng trước những biến thể địa phương, cần lựa chọn biến thể nào phù hợp với hệ thống ngữ âm chuẩn của tiếng Việt. Chẳng hạn, giữa các biến thể *dô*và *vô*, *nhâng dâng*và *nhân dân*, *dĩa*và *đĩa*, *gáo*và *gạo*,... thì *vô, nhân dân, đĩa, gạo*,... là chuẩn. Khi các địa phương dùng các từ khác nhau để chỉ cùng một sự vật, hiện tượng thì từ của phương ngữ Bắc Bộ được coi là chuẩn. Chẳng hạn, giữa các từ *mô*và *đâu*, *nỏ*và *không*, *chộ*và *thấy*,... thì các từ *đâu, không, thấy*là chuẩn. Cần lưu ý là các tiêu chuẩn của cái gọi là chuẩn chỉ tồn tại ở giá trị xã hội của nó chứ không động chạm đến bản thân hệ thống cấu trúc của nó. Vì thế, những hình thức ngôn ngữ khác với chuẩn không phải là những hình thức "dưới chuẩn" hoặc "không chuẩn". Trong những hoàn cảnh giao tiếp nhất định vẫn có thể dùng nó. Thực tế, chuẩn ngữ âm hình thành dần dần, không thể đòi hỏi các địa phương trong cả nước phát âm các từ thống nhất ngay được. Tuy nhiên, không thể coi nhẹ vấn đề chính âm. Vai trò của nhà trường và các phương tiện thông tin đại chúng là vô cùng quan trọng trong vấn đề này.
Về mặt
*chữ viết*, chữ quốc ngữ là cơ sở tốt để thống nhất chính tả giữa các vùng. Ngôn ngữ trước hết là để nói, nhưng trong thực thế giao lưu văn hoá và xã hội ngày nay, chữ viết có một tác dụng quyết định đối với cuộc sống. Vì thế, chuẩn chính tả là cơ sở để bảo đảm và củng cố tính thống nhất của ngôn ngữ. Người miền Nam có thể nói *coong cháo, nhâng dâng, dô*,... nhưng khi viết thì phải viết *con cháu, nhân dân, vô*,... Người miền Bắc có thể phát âm lẫn lộn *châu*với *trâu*, *lồi*với *nồi*, *xung*với *sung*,... nhưng khi viết thì phải viết *con trâu, châu báu, xung đột, bổ sung, lồi lõm, cái nồi*,...
Trong việc chuẩn hoá từ vựng tiếng Việt, cần lưu ý ba mảng khác nhau:
[các từ thông thường](http://ngonngu.net/index.php?p=183), các tên riêng, và các thuật ngữ khoa học, kĩ thuật.
## 2. Chuẩn hoá các từ ngữ thông thường
Đối với các từ ngữ thông thường, nổi lên là vấn đề cách viết và các đọc. Trường hợp có nhiều biến thể ngữ âm khác nhau, cách viết và cách đọc nên theo những quy định của Hội đồng Chuẩn hoá chính tả và Hội đồng Chuẩn hoá thuật ngữ năm 1983, như sau:
**a.**Khi thói quen đã làm cho mặt ngữ âm của từ biến đổi và ít nhiều có khác với từ nguyên (gốc Việt hoặc gốc Hán), thì cần phải căn cứ vào **thói quen**mà xác định chuẩn chính tả, bởi vì thói quen của đại đa số trong nhân dân là một tiêu chí có ý nghĩa quyết định. Ví dụ:
-
chỏng gọng(so sánh với chổng gọng)
-
đại bàng(so sánh với đại bằng) **b.**Khi thói quen chưa làm rõ một hình thức ngữ âm nào có tính chất ổn định thì nên dựa theo tiêu chí về **từ nguyên**để xác định chuẩn hoá chính tả, tiêu chí này có ý nghĩa quan trọng về mặt văn hoá, đáng được coi trọng. Ví dụ:
-
trí mạng(so sánh với chí mạng)
Tuy nhiên, cần tránh truy từ nguyên một cách tuỳ tiện.
**c.**Khi trong thực tế đang tồn tại hai hình thức chính tả mà chưa xác định được một chuẩn duy nhất thì **có thể chấp nhận cả hai**hình thức ấy. Ví dụ:
-
eo sèo – eo xèo
-
sứ mạng – sứ mệnh...
Hội đồng lưu ý rằng, trong các trường hợp trên, khi chuẩn chính tả đã được xác định, thì cần nghiêm túc tuân theo, đặc biệt ở sách giáo dục.
Khi đọc, giáo viên và học sinh cần cố gắng dựa vào chuẩn chính tả mà phát âm. Trong ngôn ngữ nói thì chưa yêu cầu cao về phát âm chuẩn bởi vì chuẩn hoá và thống nhất phát âm là một công việc phức tạp và lâu dài.
Trường hợp phát âm thống nhất nhưng chữ viết khác nhau, nên theo quy định về chính tả trong sách giáo khoa cải cách giáo dục năm 1980 như sau:
Các âm tiết có nguyên âm
iở cuối thì viết thống nhất bằng i, trừ uy(như: duy, tuy, quy...), ví dụ: kì dị, lí trí, mĩ vị... Chú ý: ihoặc yđứng một mình hoặc đứng đầu âm tiết vẫn viết theo thói quen cũ, ví dụ: ý nghĩa, y tế, ỉ eo, ầm ĩ, im, yêu...
Đối với các từ ngữ thông thường, chuẩn hoá về mặt ngữ nghĩa được đặt ra đối với những sáng tạo mới (từ mới, nghĩa mới, cách dùng mới) chỉ được coi là hợp chuẩn khi nó bắt nguồn từ cơ cấu nội tại, từ xu hướng phát triển của bản thân tiếng Việt. Chúng ta có thể nói
*các phương tiện thông tin đại chúng*thì cũng có thể nói *các phương tiện giao thông đại chúng*; *máy đẻ*, có thể coi là hợp chuẩn vì mô hình cấu tạo chúng đã có trong tiếng Việt: *máy khoan, máy giặt*...
## 3. Chuẩn hoá các thuật ngữ khoa học, kĩ thuật
Các thuật ngữ khoa học, kĩ thuật phải được coi là một bộ phận có tính chất riêng trong từ vựng tiếng Việt nói chung, bởi vì những khái niệm khoa học không phải là của riêng của người Việt mà là tải sản chung của các dân tộc nói các tiếng khác nhau. Xác định chuẩn mực cho bộ phận từ vựng này phải tính cả đến mối tương quan với dân tộc và quốc tế.
Tiêu chí nổi lên hàng đầu là phải đảm bảo
**tính chính xác**của khái niệm. Nếu các thuật ngữ tự đặt ra trên cơ sở các yếu tố có sẵn của tiếng Việt không bảo đảm tính chính xác thì thà tiếp nhận thuật ngữ nước ngoài còn hơn. Nếu các thuật ngữ tự đặt ra đảm bảo tính chính xác thì tất nhiên không cần tiếp nhận các thuật ngữ nước ngoài. Nếu tính chính xác của khái niệm được đảm bảo thì mặc nhiên thuật ngữ có được tính hệ thống và tính quốc tế về nội dung. Không nên câu nệ vào tính hệ thống và tính quốc tế về hình thức mà phương hại đến tính chính xác của thuật ngữ. Muốn thuật ngữ có tính chính xác, thì thuật ngữ nên có một nghĩa, tránh hiện tượng đồng nghĩa, đồng âm có thể gây lẫn lộn, hiểu lầm. Do vậy, theo chúng tôi, trong ngôn ngữ học, các thuật ngữ " *nghĩa sở chỉ*" (referentive meaning), " *nghĩa sở biểu*" (significative meaning), " *động từ ngôn hành*(performative verb), " *tiền đề*" (presuposition), " *hành động tại lời*" (locutationary act), " *hành động ngoài lời*" (illocutationary act), " *hành động sau lời*" (perlocutationary act),... thích hợp hơn các thuật ngữ: *nghĩa biểu vật, nghĩa biểu niệm, động từ ngữ vi, tiền giả định, hành động tạo lời, hành động ở lời, hành động mượn lời (hành động xuyên ngôn)*...
Theo giáo sư Lê Khả Kế, những thuật ngữ tự tạo sau đây chẳng những dễ hiểu mà cũng chính xác và có hệ thống:
|(sâu bọ) cánh cứng||coléoplère|
|(sâu bọ) cánh da||dermaplere|
|(sâu bọ) cánh màng||hymenoplère|
|(sâu bọ) cánh thẳng||orthoplère|
|(sâu bọ) cánh úp||plécoplère|
|(sâu bọ) hai cánh||diplère|
|đơn thức||monôme|
|nhị thức||bimôme|
|tam thức||triôme|
|đa thức||polyôme|
Để thẩm định tính chính xác của thuật ngữ, cần
**nắm vững nội dung khái niệm**mà thuật ngữ diễn đạt. Chỉ riêng các nhà ngôn ngữ học thì sẽ không làm nổi việc này mà cần có sự phối hợp giữa các nhà ngôn ngữ học với các nhà khoa học thuộc các ngành khác. Công việc cấp bách hiện nay là biên soạn các cuốn từ điển khái niệm chuyên ngành. Trên cơ sở đó, chúng ta mới có điều kiện để chọn lựa hợp lí những thuật ngữ đang được sử dụng trên sách báo hiện nay.
Đối với những thuật ngữ
**tiếp nhận từ tiếng Hán**, điều cần lưu ý là: Mặc dù chúng ta tiếp nhận các thuật ngữ khoa học từ tiếng Hán hiện đại nhưng chúng ta vẫn đọc theo âm Hán Việt và viết theo cách viết của chữ quốc ngữ. Vì thế, với người không biết chữ Hán, từ ngữ tự cấu tạo (trên cơ sở các yếu tố Hán Việt) và từ ngữ tiếp nhận của tiếng Hán không khác gì nhau bao nhiêu. Có lẽ trong một số trường hợp, trật tự các yếu tố trong thuật ngữ mới tiếp nhận không thuận với tư duy Việt Nam. Ví dụ: *dân ý, dân chủ tập trung, hạ tầng cơ sở, thượng tầng kiến trúc*... Trong trường hợp này, có thể đảo lại là: *ý dân, tập trung dân chủ, cơ sở hạ tầng, kiến trúc thượng tầng*...
Đối với các thuật ngữ
**tiếp nhận từ các ngôn ngữ Ấn-Âu**, chủ yếu là từ tiếng Pháp, tiếng Anh và tiếng Đức thì vấn đề nổi lên là **chính tả và phát âm**. Gần một thế kỉ qua, có hai xu hướng luôn luôn tranh chấp nhau:
- Một là, xu hướng phiên theo
**âm**là chính
- Hai là, xu hướng phiên theo
**chữ**là chính
Xu hướng đầu xem ngôn ngữ như một hệ thống thuần nhất, chỉ chấp nhận vần và con chữ tiếng Việt và cách viết rời từng âm tiết. Thuật ngữ phương Tây, khi vào tiếng Việt thì phải tuân theo cách viết và cách đọc của tiếng Việt. Những người ủng hộ xu hướng này cho rằng làm như vậy mới đảm bảo
*tính dân tộc*và *tính đại chúng*của thuật ngữ.
Xu hướng thứ hai xem ngôn ngữ là một hệ thống của hệ thống, chuẩn hoá thuật ngữ phải tính tới tương lai, tới giao lưu quốc tế. Vì thế, trong khi duy trì những thói quen phát âm, ghép vần đã được quy định trong hệ thống chữ quốc ngữ, vẫn có thể dùng một số ít vần không hợp với cấu trúc âm tiết tiếng Việt, và một số chữ cái vốn không có trong hệ thống chữ cái tiếng Việt hiện nay.
Trên đây là nhận xét về mặt lí luận. Trong thực tế, còn có rất nhiều giải pháp nửa vời nữa. Cho nên, bức tranh về thuật ngữ ngoại nhập ở Việt Nam rất đa dạng. Cùng một thuật ngữ gốc, nhưng có nhiều dạng tồn tại khác nhau ở Việt Nam. Ví dụ:
- an-đe-hít, anđêhit, an dê hit, aldehyd
- gơ-lu-cô-dơ, glu-cô, glucô, glu-cô-da, glucos
- pơ-rô-tít, prôtit, protit, protid
- ...
Trong sự chuẩn hoá thuật ngữ khoa học gốc Ấn-Âu, cần tính tới sự phát triển của ngôn ngữ khoa học trong tương lai, tính tới sự phá triển của khoa học, kĩ thuật cũng như sự phá triển của nền giáo dục các cấp sẽ tạo nên những triển vọng mới về năng lực ngôn ngữ của nhân dân. Trên cơ sở những ý kiến tiếp nhận qua các cuộc hội thảo khoa học trong các năm 1979, 1980 tại Hà Nội, Huế và thành phố Hồ Chí Minh, Hội đồng Chuẩn hoá Chính tả và Hội đồng Chuẩn hoá Thuật ngữ năm 1983 cho rằng: “đối với những thuật ngữ vốn ở nước ngoài mà được dùng trong tiếng Việt thì sự quy định chính tả nên dựa trên hình thức phổ biến của những thuật ngữ ấy trên chữ viết. Trong ngôn ngữ khoa học, mà chủ yếu là ngôn ngữ viết, cần nhớ kĩ mặt chữ thuật ngữ và cần khai thác giá trị thông tin của nó. Đối với những thuật ngữ này, chính tả là chính. Về ngữ âm thì dần dần hướng dẫn để tiến tới có được cách phát âm thống nhất trong cả nước. Cụ thể, Hội đồng chấp nhận:
- Các phụ âm đầu và tổ hợp phụ âm đầu vốn không có trong tiếng Việt, như:
*bl, br, cr, p, z, str, w*
- Các phụ âm cuối vốn không có trong tiếng Việt, như:
*d, d, f, g, j, l, r, s, v, w, z*
Đối với những thuật ngữ đã được dùng phổ biến trong tiếng nước ngoài thì có thể dùng một hình thức đã thành thói quen trên phạm vi quốc tế. Hình thức ấy có thể được điều chỉnh, như có thể rút gọn, ví dụ:
*gram, lít, mét*. Đó là những điều chỉnh có thể chấp nhận được, vì những thuận tiện nhất định và do những thói quen nhất định đã hình thành trong thực tiễn.
Trong sự điều chỉnh ấy, nên tránh lấy yêu cầu đồng hoá theo ngữ âm (và theo chữ viết) tiếng Việt làm tiêu chí chủ đạo. Đồng thời, yêu cầu chú ý đến mối quan hệ giữa các thuật ngữ trong toàn bộ hệ thống”
[.](http://ngonngu.net/index.php?p=184#_fnt1_ref) (1)
## 4. Chuẩn hoá các tên riêng (phần đầu)
Tên riêng là gì? Câu hỏi tưởng như đơn giản nhưng không phải không có vấn đề. Trong các sách ngữ pháp phổ thông, người ta đã phân biệt danh từ chung và danh từ riêng. Danh từ chung là danh từ dùng để gọi những sự vật thuộc cùng một loại, danh từ riêng là những danh từ dùng để làm tên riêng để gọi tên từng sự vật, đối tượng riêng lẻ. Những tên người như:
*Hồ Xuân Hương, Ngô Văn Sở*,... Những tên đất như: *Nghệ An, Thanh Hoá*,... Những tên sông như: *Hồng Hà, Cửu Long*,... Những tên công trình như: cầu *Long Biên*, chùa *Một Cột*, *Truyện Kiều*,... Những tên gọi các sự kiện lịch sử như: *Hội nghị Paris, Cách mạng Tháng Tám*,... Đó đúng là những tên gọi của những cá nhân hoặc cá thể. Nhưng tên gọi của các dân tộc như *Việt Nam, Lào, Ê-đê, Tày, Nùng*,... lại chỉ một loại người, chứ không phải chỉ từng cá nhân mà vẫn lại được gọi là tên riêng. Trong thiên hà của chúng ta, chỉ có một *mặt trời*, một *mặt trăng*, nhưng *mặt trời, mặt trăng*lại không được coi là tên riêng. Đến tên các tổ chức, cơ quan, đoàn thể, như: *Bộ Ngoại giao, Vụ Tổ chức Cán bộ, Chính phủ, Quốc hội*,... thì ranh giới giữa cái chung và cái riêng là ở đâu? Có lẽ tên riêng nên được coi là những từ, ngữ dùng để gọi tên những thực thể vật chất và tinh thần có vai trò quan trọng trong đời sống văn hoá–xã hội, tồn tại với tư cách là những *cá thể*trong tư duy của từng dân tộc. Đối với người Việt, đó là:
- Những tên chỉ người, tên cá nhân, dân tộc,... Ví dụ:
*Nguyễn Trãi, Việt Nam*,...
- Những tên chỉ nơi chốn, núi, sông, hồ, tỉnh,... Ví dụ: (núi)
*Tản Viên*, (sông) *Hồng*, (tỉnh) *Nghệ An*,...
- Những từ ngữ chỉ công trình xây dựng và công trình văn hoá. Ví dụ: (chùa)
*Dâu*, (cầu) *Long Biên*, Truyện Kiều,...
- Những từ ngữ chỉ các cơ quan, tổ chức xã hội,... Ví dụ:
*Đại học Quốc gia Hà Nội, Bộ Giáo dục và Đào tạo*,...
- Những từ ngữ chỉ từng thời kì, từng sự kiện lịch sử,... Ví dụ: (thời kì)
*Lí–Trần, Cách mạng Tháng Tám, Hội nghị Paris, Nghị quyết 8 BCHTWĐ*,... **Cần phân biệt tên riêng tiếng Việt và tên riêng không phải tiếng Việt.** *Đối với tên riêng tiếng Việt, vấn đề đặt ra là phải xác định các thành tố của tên riêng và cách viết hoa tên riêng như thế nào cho hợp lí.*
Trước hết, phải nói về
**tên người**, tên người Việt ở dạng đầy đủ gồm ba thành tố:
|Tên họ||Tên đệm|
(không bắt buộc)
|Tên cá nhân|
|Nguyễn||Trãi|
|Lê||Văn||Chiến|
|Trần||Thị||Mai|
Yếu tố
*Thị*được dùng để phân biệt giới tính, hễ là nữ thì có thể dùng *Thị*. Hiện nay có xu hướng bớt dùng từ *Thị*phân biệt giới tính. Phần đệm có xu hướng hoặc gắn với phần tên cá nhân để tạo thành tên ghép của cá nhân, như: *Nguyễn Mĩ Hạnh, Nguyễn Thu Thuỷ*hoặc gắn với tên họ để tạo thành họ ghép, ví dụ: một người bố họ *Phan*, mẹ họ *Trần*thì có thể sẽ đặt tên con là *Phan Trần Mĩ*. Một họ phát triển thành nhiều chi, mỗi chi có thể lấy một từ khác nhau để phân biệt, ví dụ: *Nguyễn Văn Hạnh* *Nguyễn Khắc Phục* *Nguyễn Duy Thư* *Nguyễn Hữu Vị*
Có họ lại dùng tên đệm để phân biệt các hệ khác nhau, ví dụ:
*Tôn Quang Phiệt* *Tôn Gia Ngân* *Tôn Tích Hải Đăng* *Tôn Đức Hải Phong*
Khi đặt tên, người ta thường gửi gắm nhiều tâm tư, tình cảm, ước vọng của mình vào đó, nhưng dù là tên đơn hay tên ghép, dù là họ đơn hay họ ghép, thì xét về bản chất cũng chỉ là dấu hiệu để phân biệt cá thể này với cá thể khác mà thôi. Vì vậy,
*cần viết hoa tất cả các âm tiết và không có gạch nối*. Điều này đã được *Hội đồng Chuẩn hoá Chính tả và Thuật ngữ*quy định từ năm 1983, nên tuyên truyền rộng rãi để thực hiện thống nhất.
Về tên gọi chỉ
**nơi chốn**(các địa danh), quan niệm về các thành tố của nó chưa hẳn đã thống nhất, nên cách viết hoa cũng không thống nhất. Chẳng hạn: *hồ Gươm*hay *Hồ Gươm* *sông Hương*hay *Sông Hương* *hồ Tây*hay *Hồ Tây* *Tỉnh Hà Tây*hay *tỉnh Hà Tây*
Chúng tôi nhận thấy, các từ
*Hồ*trong *Hồ Gươm, Hồ Tây*; *Sông*trong *Sông Hương*; *Tỉnh*trong *Tỉnh Hà Tây*đều là danh từ chung, không phải là thành tố của tên riêng. Hiển nhiên, các danh từ chung có thể được dùng để cấu tạo tên riêng, nhưng khi đó nó không còn mang ý nghĩa ban đầu nữa. Ví dụ: *núi Trường Sơn*( *sơn*cũng là núi), *sông Hồng Hà*( *hà*cũng là sông), *thị trấn Chợ Đồn, đảo Hòn Bóng, núi Hòn Rau, núi Hòn Đấu*. Đã là tên riêng thì phải kết hợp được với một danh từ chung chỉ loại của nó ở trước. Ta không thể nói *hồ Hồ Tây, hồ Hồ Gươm, hồ Hồ Than Thở*,... nên chỉ *Tây, Gươm, Than Thở*mới là tên riêng.
Khi đã xác định rõ thành tố của tên riêng rồi thì tất cả các âm tiết trong tên riêng chỉ nơi chốn đều viết hoa như quy định của
*Hội đồng Chuẩn hoá Chính tả và Thuật ngữ*.
Tên riêng chỉ các
**tổ chức xã hội**cũng chưa được quan niệm thống nhất về các thành tố và cách viết của chúng. Hội dồng Chuẩn hoá Chính tả và Thuật ngữ năm 1983 quy định: Tên tổ chức, cơ quan chỉ viết hoa âm tiết đầu trong tổ hợp từ dùng làm tên. Ví dụ:
Trường đại học bách khoa Hà Nội
Trong thực tế, chúng ta còn gặp những dạng như:
*Trường Đại học bách khoa Hà Nội* *Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội* *trường Đại học bách khoa Hà Nội* *trường Đại học Bách khoa Hà Nội*
- ...
Đối tượng biểu thị của nhân danh và địa danh là những cá nhân, cá thể riêng biệt, còn đối tượng biểu thị của những tên gọi cơ quan, tổ chức xã hội tuy cũng là những thực thể nhưng chỉ tồn tại với tư cách là những cá thể trong tư duy, cho nên những ý niệm được dùng trong tên chỉ cơ quan, tổ chức xã hội có vai trò quan trọng trong việc nhận diện, phân biệt cá thể này với cá thể khác. Trong khi các ý niệm được dùng trong nhân danh, địa danh chỉ bổ sung thêm sắc thái biểu cảm, hoặc văn hoá chứ không thể căn cứ vào đó để nhận diện đối tượng. Một người xấu xí vẫn có thể đặt tên là Mĩ, một người tham lam, ích kỉ vẫn có thể đặt tên là Thảo. Ý nghĩa của các từ ngữ trong tên riêng chỉ cơ quan, tổ chức xã hội về cơ bản vấn giống ý nghĩa của chúng trong khi sử dụng tự do. Các từ ngữ chỉ gắn kết với nhau để tạo thành một tên gọi cố định mà thôi. Do đó, yếu tố đầu tiên trong tên gọi chỉ cơ quan, tổ chức xã hội là những yếu tố chỉ loại đơn vị, như:
*bộ, cục, vụ, viện, đảng, đoàn, hội, uỷ ban, mặt trận, ban, trường*,... Những yếu tố khác có giá trị hạn chế về mặt tính chất, chức năng, nhiệm vụ, địa điểm,... Tất cả các yếu tố ấy đều có giá trị như nhau trong việc phân biệt và nhận diện đối tượng nên mỗi chữ cái đầu của mỗi từ ngữ thể hiện những ý niệm ấy đều nên viết hoa.
Như thế, dạng đầy đủ của tên gọi phải là:
*Trường Đại học Bách khoa Hà Nội*. Trong ngữ cảnh nhất định, có thể tỉnh lược thành *Trường Đại học Bách khoa, Trường Bách khoa, Bách khoa*.
Tên các thời kì lịch sử, các sự kiện lịch sử, các danh hiệu tôn vinh cũng nên viết hoa theo cách đó. Ví dụ:
*Anh hùng Lao động* *Hiệp định Geneva* *Hội nghị Paris* *Huân chương Độc lập* *(thời) Lí–Trần, (thời) Bắc thuộc* *Nhà giáo Nhân dân* *Nhà giáo Ưu tú* *Trận Điện Biên Phủ*
- ...
Tên gọi các chức vụ như chủ tịch, thủ tướng, bộ trưởng, viện trưởng v.v... không phải là tên riêng nên không cần phải viết hoa. Trong thực tế, để biểu thị ý kính trọng, người ta có thể viết hoa âm tiết đầu của tên gọi chức vụ nhưng không nên đưa ra những quy định bắt buộc về điều này.
## 4. Chuẩn hoá các tên riêng (phần cuối)
Đối với những
**tên riêng không phải tiếng Việt**, cần phải nhận thức rõ bản chất và vị trí của chúng trong hệ thống từ vựng tiếng Việt. Rõ ràng các tên riêng không phải tiếng Việt là một loại từ đặt biệt hay một loại kí hiệu, không phải là bộ phận từ vựng được cấu tạo trong tiếng Việt. Yêu cầu chủ yếu trong việc chuẩn hoá lớp từ này là phải được ghi, được dùng chính xác nhất để bảo đảm sự liên hệ không gây nhầm lẫn với cá nhân, cá thể, đơn vị mang tên đó. Những quy định của Hội đồng Chuẩn hoá Chính tả và Thuật ngữ năm 1983, theo chúng tôi, về cơ bản là hợp lí. Cụ thể là:
- Nếu chữ viết nguyên ngữ dùng chữ cái Latin thì giữ nguyên dạng như trong nguyên ngữ, chỉ được bớt đi các dấu phụ. Ví dụ:
*Shakespeare, Paris, Wroclaw Petofi*(lược dấu phụ ở chữ cái *l*và chữ cái *o*– *Wrocław, Petõfi*).
- Nếu nguyên ngữ dùng thuộc một hệ thống chữ cái khác thì áp dụng lối chuyển tự chính thức sang chữ cái Latin. Ví dụ:
*Majakovski, Moskva, Lomonosov*(theo lối chuyển tự chính thức của Liên bang Xô Viết).
- Nêu nguyên ngữ không dùng chữ viết ghi âm thì dùng một cách phiên âm chính thức bằng chữ cái Latin (thường là cách phiên âm có tính phổ biến trên thế giới). Ví dụ:
*Kyoto*.
- Trong trường hợp trên thế giới đã quen dùng một tên riêng viết bằng chữ cái Latin mà có khác với nguyên ngữ (thường là tên một số nước, thành phố) thì dùng hình thức tên riêng phổ biến đó. Ví dụ:
*Hungary*(trong nguyên ngữ là *Maggarorszag*), *Bangkok*(trong nguyên ngữ là *Krung Thep*hoặc *Krung Pattannakosin*).
- Đối với những tên sông, núi thuộc nhiều nước (và do đó, có những tên khác nhau trong những ngôn ngữ khác nhau) thì dùng những hình thức tương đối phổ biến trên thế giới, nhưng trong những văn bản nhất định, có thể dùng hình thức của địa phương. Ví dụ: sông
*Danube*có thể tuỳ văn cảnh mà được dùng dưới các dạng khác nữa: *Donau*(Đức), *Duna*(Hungary), *Dunares*(Rumani).
- Những tên riêng hay bộ phận của tên riêng (thường là địa danh) mà có nghĩa thì chỉ dịch nghĩa khi đó là chủ trương chung của các ngôn ngữ thế giới. Ví dụ:
*Biển Đen, Guinea Xích Đạo*.
- Những tên riêng đã có hình thức quen thuộc thì nói chung không cần thay đổi. Ví dụ:
*Anh, Pháp, Hi Lạp, Bắc Kinh, Lỗ Tấn*...
- Tuy vậy, cũng có thể chấp nhận sự tồn tại hai hình thức của một số tên riêng trong những phạm vi sử dụng khác nhau. Ví dụ:
*La Mã*(thành La Mã, đế quốc La Mã, chữ số La Mã) và *Roma*(thủ đô Roma).
Cũng như vấn đề chuẩn hoá thuật ngữ khoa học kĩ thuật, vấn đề chuẩn hoá các tên riêng không phải tiếng Việt đã được thảo luận sôi nổi, rộng rãi trong những năm qua và cho đến nay vẫn chưa kết thúc. Dường như các nhà khoa học và giáo dục đều thừa nhận giải pháp phiên theo chữ viết là khoa học, có tác dụng đẩy nhanh giao lưu quốc tế. Nhưng vẫn còn nhiều người chưa thông suốt, vẫn cho cách làm đó không dân tộc và không đại chúng.
Như ta đã biết, thuật ngữ khoa học, kĩ thuật tự thân nó mang tính chất quốc tế, những khái niệm khoa học, kĩ thuật là tải chung của nhân loại. Về hình thức, dù phiên âm là
*a xít, a-xê-ti-len, at môt phe, at-spi-rin*cũng không dân tộc gì hơn cách viết nguyên dạng: *acid, acetilen, atmosphe, aspirin*.
Những tên riêng không phải tiếng Việt, tuy không có tính quốc tế nhưng cũng không phải là bộ phận từ vựng đòi hỏi phải có sắc thái dân tộc.
*Phiên âm thuật ngữ và tên riêng nước ngoài thực chất là để dễ đọc, chứ không phải là để dân tộc hoá*. Dễ đọc cũng không phải là cơ sở để dễ nhớ và dễ hiểu. Ngược lại, phiên âm dễ dẫn đến nhầm lẫn, thiếu chính xác. So sánh:
|Arập Xê ut||- Arập Xaudi||- Ảrập Xaudi|
|Kim Đâng Sam||- Kim Ong Sam|
|Kim Ơng Xom||- Kim Young Sam|
|Ucren||- Ucraine||- Ucraina|
Nhiều người nước ngoài tỏ ý không hài lòng khi tên riêng của họ được phiên âm không sát trên sách, báo của ta. Như vậy, dễ đọc mà làm sai lạc thông tin thì lợi bất cập hại, là không khoa học. Hơn nữa, dễ đọc cũng chưa hẳn là có tính đại chúng. Quả là đối với quần chúng còn ít biết ngoại ngữ thì việc đọc, nhớ, viết tên riêng nước ngoài theo nguyên dạng hoặc chuyển tự là khó. Nhưng quần chúng sẽ mãi thế sao? Với sự phát triển của giáo dục, của khoa học và kĩ thuật, quần chúng sẽ ngày càng quen thuộc với những gì mà hiện nay còn ít nhiều bỡ ngỡ.
Có người nghĩ rằng chúng ta viết báo, viết sách chủ yếu là để người Việt Nam hôm nay đọc chứ không phải cho người Việt Nam trong tương lai hoặc người nước ngoài đọc. Vì thế, phiên theo ngữ âm sẽ lợi hơn. Nhưng một mẩu tin như: “Billy Crystal – chàng trai người Mĩ cao 2,30m – vừa được đạo diễn Michael Lehman mời đóng vai chính trong bộ phim
*Gã khổng lồ*” (Tạp chí Truyền hình, số 13/1998) vẫn chẳng bị rơi vãi lượng thông tin nào mặc dù các tên riêng đều được giữ nguyên dạng. Dù không đọc được hoặc đọc sai hai tên riêng thì người ta vẫn hiểu có một người Mĩ cao 2,30m được một đạo diễn mới đóng phim *Gã khổng lồ*. Người ta chỉ cần nhớ hai tên riêng khi nào cần làm quen với họ, và khi đó chắc chắn cách viết nguyên dạng sẽ thuận lợi hơn.
Những điều vừa trình bày ở trên cần áp dụng nhất quán, triệt để trong các phong cách khoa học, chính luận, hành chính. Trong văn chương cũng như trong khẩu ngữ, vẫn có thể chấp nhận những tên riêng có hình thức phiên âm, đặc biệt là những tên riêng phiên âm có dụng ý tu từ.
Các thuật ngữ khoa học và các tên riêng không phải tiếng Việt chủ yếu được dùng trong văn viết, vì vậy trong khi không cự tuyệt phương thức phiên âm, chúng ta vẫn cần nhận thấy phương thức giữ nguyên dạng hoặc chuyển tự mới là quan trọng, về cả lí luận lẫn thực tiễn đều chứng tỏ chuẩn là cái gì không đứng yên tại chỗ mà luôn luôn vận động, phát triển. Muốn nắm bắt nó phải nỗ lực cố gắng, nếu không, chúng ta mãi mãi không bao giờ đạt đến chuẩn. Đây là vấn đề nhận thức của cả người viết lẫn người đọc, nhận thức của cơ quan truyền thông đại chúng và cơ quan quản lí nhà nước.
Các nhà văn hoá, nhà báo, nhà khoa học không phải ai cũng biết ngoại ngữ, mà có biết thì cũng chỉ biết một vài ngoại ngữ chính thôi. Vì thế, khi viết không nên dễ dãi, cần có trách nhiệm với từng từ, từng chữ mà mình viết ra, chữ nào cần tra cứu, phải tra cứu đến ngọn ngành rồi hãy viết.
Người đọc cũng vậy. Không nên nghĩ rằng mình là người nói tiếng Việt thì hiểu hết chữ nghĩa của tiếng Việt, đọc sách báo chỉ nhằm tiếp thu thông tin của văn bản mà thôi. Nếu nhận thức được rằng đọc sách báo không chỉ để tiếp thu thông tin mà còn là học thêm chữ nghĩa mà mình chưa biết (mà phần chưa biết lại là phần lớn) thì người đọc sẽ không ngần ngại, bỏ qua những gì lạ lẫm với mình.
Về
**phần chỉ đạo**, đã đến lúc thành lập Hội đồng Chuẩn hoá tiếng Việt cấp nhà nước, sớm có những quy định thống nhất trong cả nước. Trường học và cơ quan thông tin đại chúng sẽ là nơi tuyên truyền và gương mẫu thực hiện những quy định chung đó. Ngành ngôn ngữ học có trách nhiệm biên soạn các từ điển thuật ngữ, từ điển tên riêng không phải tiếng Việt, từ điển chính tả để hướng dẫn cách viết và cách đọc thống nhất. Trước mắt, cần tìm hiểu và công bố rộng rãi nguyên tắc chuyển tự Latin của tất cả các hệ chữ viết trên thế giới để người sử dụng tiếng Việt có thể tra cứu dễ dàng.
Chuẩn hoá tiếng Việt là một công việc khó khăn, lâu dài, nhưng nếu chúng ta đồng lòng thì mọi trở ngại đều có thể vượt qua.
## No comments:
## Post a Comment

Server: GSE

Cache-Control: private, max-age=0


text:
Nguồn gốc: Chọn lọc từ nguồn vật liệu nhập nội bằng hạt từ Indonesia
Đặc điểm chính của giống:
Năng suất:4,5 – 5,5 tấn nhân/ha
Sinh trưởng: khoẻ, cây cao trung bình
Tán: Tán nhỏ gọn, phân cành nhiều, cành khỏe, rủ, khả năng phát sinh cành thứ cấp nhiều, đốt nhặt.
Lá: Lá thuôn dài, màu sắc lá thuần thục xanh hơi nhạt
Quả chín:màuđỏ huyết, dạng quảhình trứng ngược, chín tập trung trong tháng
Hạt:
Tỉ lệ tươi/nhân: 4,2 – 4,3
Khối lượng 100 nhân: 22,0 – 24,9 g
Hạt R1: 96,3 – 98,1 %
Kháng gỉ sắt: cao
Đối tượng và phạm vi áp dụng giống: các công ty, hợp tác xã, nông dân trồng cà phê ở những vùng trồng tập trung, an ninh tốt.
Liên hệ
Bộ môn Cây Công nghiệp – Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên
Địa chỉ : 53 – Nguyễn Lương Bằng, thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk;
Điện thoại : 05003 862 090; 05003 862 099.
Cơ quan chủ quản: Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.
Trang tin điện tử của Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam.
Người chịu trách nhiệm chính : Quyền Giám đốc Trịnh Khắc Quang
Giấy phép số: 114/GP-BTTTT ngày 23/03/2007 Bộ Thông tin và Truyền thông.
Trụ sở: Thanh Trì - Hà Nội; Điện thoại: 04.8615487; Fax: 04.8613937.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8

X-Powered-By-Plesk: PleskWin

Connection: close


text:
"Bán nhà MT khu Sân Bay p2 TB Vị trí nhà ngay góc Đồng Nai và Lam Sơn. DT 12x20 - xây dựng kiến trúc biệt thự, khu vực an ninh dân trí cao, tập trung nhiều trường học, buôn bán tấp nập. Vị trí đắc địa, gần Sân Bay. Giáp Q.3-Q.10-Q.PN. Xung quanh bán kính 1km nhiều tiện ích: Chợ Phạm Văn Hai, bệnh viện Hoàn Mỹ, trường học cấp 1,2,3... Tiện gia đình định cư lâu dài hoặc mở vp cty, xây căn hộ. Hướng ĐN. Giá 35 tỷ TL
Liên hệ: 0901 449 855 gặp Địa Ốc Homereal
Địa chỉ: Cư xá Đô Thành, Quận 3, HCM
Nguồn :
Mẫu đơn, văn bản, hợp đồng, biểu mẫu - Tư vấn, cung cấp các mẫu văn bản mới nhất giúp việc kinh doanh, đăng ký, kê khai được cụ thể, chính xác và thuận tiện hơn.
Chi tiết các mẫu văn bản, mẫu hợp đồng mua bán, chuyển nhượng, cho thuê, trao tặng, mẫu biên bản, mẫu văn bản xử lý hành chính,... liên quan đến sản xuất, hàng hóa, dịch vụ, hợp tác, liên doanh, bất động sản, đất, xe, vận chuyển, xuất nhập khẩu,...

markdown:
![ Mẫu hợp đồng thuê xe ôtô](http://cdn.vanbanphapluat.com/asset/home/img/250/mau-hop-dong-thue-xe-oto_57f4d58ceaea01475663244.jpg)
"Bán nhà MT khu Sân Bay p2 TB Vị trí nhà ngay góc Đồng Nai và Lam Sơn. DT 12x20 - xây dựng kiến trúc biệt thự, khu vực an ninh dân trí cao, tập trung nhiều trường học, buôn bán tấp nập. Vị trí đắc địa, gần Sân Bay. Giáp Q.3-Q.10-Q.PN. Xung quanh bán kính 1km nhiều tiện ích: Chợ Phạm Văn Hai, bệnh viện Hoàn Mỹ, trường học cấp 1,2,3... Tiện gia đình định cư lâu dài hoặc mở vp cty, xây căn hộ. Hướng ĐN. Giá 35 tỷ TL
Liên hệ:
[ gặp 0901 449 855](tel:0901449855) **Nguồn :**
Mẫu đơn, văn bản, hợp đồng, biểu mẫu - Tư vấn, cung cấp các mẫu văn bản mới nhất giúp việc kinh doanh, đăng ký, kê khai được cụ thể, chính xác và thuận tiện hơn.
Chi tiết các mẫu văn bản, mẫu hợp đồng mua bán, chuyển nhượng, cho thuê, trao tặng, mẫu biên bản, mẫu văn bản xử lý hành chính,... liên quan đến sản xuất, hàng hóa, dịch vụ, hợp tác, liên doanh, bất động sản, đất, xe, vận chuyển, xuất nhập khẩu,...

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: MuaBanNhanh

Content-Type: text/html

Cache-Control: max-age=0, no-cache


text:
- Thứ sáu, 21/07/2017 | 09:52 GMT +7
-
Hà Nội 31 oCHôm nay31 oC
Mây âm u
Nhiệt độ từ 24 oC đến 29 oC
Bình minh: 05:28
Hoàng hôn: 18:37
Hướng gió:
Tốc độ: 11 Km/h
Hướng gió: 135°Trạm khí tượng: Cau Giay, Hanoi, Du1ecbch Vu1ecdng
Kinh độ:
105.85
Vĩ độ:
21.02
Nhiệt độ hóa sương:
26 oC
Tầm nhìn:
10 Km
Độ ẩm:
74%
Áp suất:
1010.4 mbHôm nay28 oC
Hơi Có Mây
Nhiệt độ từ 24 oC đến 31 oC
Bình minh: 05:42
Hoàng hôn: 18:17
Hướng gió:
Tây Tây Nam
Tốc độ: 18 Km/h
Hướng gió: 250°Trạm khí tượng: Ho Chi Minh
Kinh độ:
106.69
Vĩ độ:
10.78
Nhiệt độ hóa sương:
26 oC
Tầm nhìn:
8.0 Km
Độ ẩm:
89%
Áp suất:
1011 mbHôm nay26 oC
Trời Âm U
Nhiệt độ từ 25 oC đến 29 oC
Bình minh: 05:25
Hoàng hôn: 18:33
Hướng gió:
Đông Bắc
Tốc độ: 14 Km/h
Hướng gió: 50°Trạm khí tượng: Phu Lien
Kinh độ:
106.68
Vĩ độ:
20.86
Nhiệt độ hóa sương:
24 oC
Tầm nhìn:
10.0 Km
Độ ẩm:
91%
Áp suất:
1008 mbHôm nay29 oC
Mưa
Nhiệt độ từ 24 oC đến 29 oC
Bình minh: 05:47
Hoàng hôn: 18:19
Hướng gió:
Tây Tây Nam
Tốc độ: 16 Km/h
Hướng gió: 250°Trạm khí tượng: Can Tho Airfield
Kinh độ:
105.78
Vĩ độ:
10.03
Nhiệt độ hóa sương:
24 oC
Tầm nhìn:
10.0 Km
Độ ẩm:
74%
Áp suất:
1010 mbHôm nay27 oC
Trời Âm U
Nhiệt độ từ 18 oC đến 26 oC
Bình minh: 05:27
Hoàng hôn: 18:19
Hướng gió:
Nam Tây Nam
Tốc độ: 8 Km/h
Hướng gió: 200°Trạm khí tượng: Da Nang
Kinh độ:
108.21
Vĩ độ:
16.07
Nhiệt độ hóa sương:
24 oC
Tầm nhìn:
20.0 Km
Độ ẩm:
79%
Áp suất:
1008 mbHôm nay32 oC
Mây Âm U
Nhiệt độ từ 22 oC đến 31 oC
Bình minh: 05:29
Hoàng hôn: 18:22
Hướng gió:
Bắc
Tốc độ: 8 Km/h
Hướng gió: 350°Trạm khí tượng: Hue
Kinh độ:
107.58
Vĩ độ:
16.48
Nhiệt độ hóa sương:
26 oC
Tầm nhìn:
10.0 Km
Độ ẩm:
70%
Áp suất:
1008 mbHôm nay27 oC
Mưa
Nhiệt độ từ 23 oC đến 33 oC
Bình minh: 05:30
Hoàng hôn: 18:09
Hướng gió:
Tây Nam
Tốc độ: 8 Km/h
Hướng gió: 230°Trạm khí tượng: Nha Trang
Kinh độ:
109.19
Vĩ độ:
12.25
Nhiệt độ hóa sương:
25 oC
Tầm nhìn:
20.0 Km
Độ ẩm:
87%
Áp suất:
1007 mb
- Đặt làm trang chủ
- Quảng cáo
- Liên hệ
- Rss
-

markdown:
*Thứ sáu, 21/07/2017 | 09:52 GMT +7*
-
[Hà Nội](http://vietbao.vn/vn/thoitiet/Ha-Noi/) *31* oC **Hôm nay**
31
oC
#### Mây âm u
Nhiệt độ từ 24
oC đến 29 oC
Bình minh: 05:28
Hoàng hôn: 18:37
##### Hướng gió:
Tốc độ: 11 Km/h
Hướng gió: 135°Trạm khí tượng: Cau Giay, Hanoi, Du1ecbch Vu1ecdng
Kinh độ:
105.85
Vĩ độ:
21.02
Nhiệt độ hóa sương:
26
oC
Tầm nhìn:
10 Km
Độ ẩm:
74%
Áp suất:
1010.4 mb
**Hôm nay**
28
oC
#### Hơi Có Mây
Nhiệt độ từ 24
oC đến 31 oC
Bình minh: 05:42
Hoàng hôn: 18:17
##### Hướng gió:
Tây Tây Nam
Tốc độ: 18 Km/h
Hướng gió: 250°Trạm khí tượng: Ho Chi Minh
Kinh độ:
106.69
Vĩ độ:
10.78
Nhiệt độ hóa sương:
26
oC
Tầm nhìn:
8.0 Km
Độ ẩm:
89%
Áp suất:
1011 mb
**Hôm nay**
26
oC
#### Trời Âm U
Nhiệt độ từ 25
oC đến 29 oC
Bình minh: 05:25
Hoàng hôn: 18:33
##### Hướng gió:
Đông Bắc
Tốc độ: 14 Km/h
Hướng gió: 50°Trạm khí tượng: Phu Lien
Kinh độ:
106.68
Vĩ độ:
20.86
Nhiệt độ hóa sương:
24
oC
Tầm nhìn:
10.0 Km
Độ ẩm:
91%
Áp suất:
1008 mb
**Hôm nay**
29
oC
#### Mưa
Nhiệt độ từ 24
oC đến 29 oC
Bình minh: 05:47
Hoàng hôn: 18:19
##### Hướng gió:
Tây Tây Nam
Tốc độ: 16 Km/h
Hướng gió: 250°Trạm khí tượng: Can Tho Airfield
Kinh độ:
105.78
Vĩ độ:
10.03
Nhiệt độ hóa sương:
24
oC
Tầm nhìn:
10.0 Km
Độ ẩm:
74%
Áp suất:
1010 mb
**Hôm nay**
27
oC
#### Trời Âm U
Nhiệt độ từ 18
oC đến 26 oC
Bình minh: 05:27
Hoàng hôn: 18:19
##### Hướng gió:
Nam Tây Nam
Tốc độ: 8 Km/h
Hướng gió: 200°Trạm khí tượng: Da Nang
Kinh độ:
108.21
Vĩ độ:
16.07
Nhiệt độ hóa sương:
24
oC
Tầm nhìn:
20.0 Km
Độ ẩm:
79%
Áp suất:
1008 mb
**Hôm nay**
32
oC
#### Mây Âm U
Nhiệt độ từ 22
oC đến 31 oC
Bình minh: 05:29
Hoàng hôn: 18:22
##### Hướng gió:
Bắc
Tốc độ: 8 Km/h
Hướng gió: 350°Trạm khí tượng: Hue
Kinh độ:
107.58
Vĩ độ:
16.48
Nhiệt độ hóa sương:
26
oC
Tầm nhìn:
10.0 Km
Độ ẩm:
70%
Áp suất:
1008 mb
**Hôm nay**
27
oC
#### Mưa
Nhiệt độ từ 23
oC đến 33 oC
Bình minh: 05:30
Hoàng hôn: 18:09
##### Hướng gió:
Tây Nam
Tốc độ: 8 Km/h
Hướng gió: 230°Trạm khí tượng: Nha Trang
Kinh độ:
109.19
Vĩ độ:
12.25
Nhiệt độ hóa sương:
25
oC
Tầm nhìn:
20.0 Km
Độ ẩm:
87%
Áp suất:
1007 mb
[Đặt làm trang chủ](#) [Quảng cáo](http://vietbao.vn/vn/quang-cao/) [Liên hệ](http://vietbao.vn/vn/contact/) [Rss](http://vietbao.vn/vn/rss/)
-
| |
| |
| |28/06 (âm lịch)
Ngày: kỷ dậu, Hắc Đạo
Tốt cho các việc xuất hành, sửa kho, dựng nhà, mở tiệm.
Tuổi xung: Tân Mão, Ất Mão

X-Cache-Status: MISS

Vary: Accept-Encoding


text:
- Thứ sáu, 21/07/2017 | 10:24 GMT +7
-
Hà Nội 29 oCHôm nay29 oC
Có Dông
Nhiệt độ từ 24 oC đến 29 oC
Bình minh: 05:28
Hoàng hôn: 18:37
Hướng gió:
Nam Đông Nam
Tốc độ: 11 Km/h
Hướng gió: 167°Trạm khí tượng: Doi Can Street, Hanoi
Kinh độ:
105.85
Vĩ độ:
21.02
Nhiệt độ hóa sương:
27 oC
Tầm nhìn:
5 Km
Độ ẩm:
87%
Áp suất:
1007.3 mbHôm nay28 oC
Hơi Có Mây
Nhiệt độ từ 24 oC đến 31 oC
Bình minh: 05:42
Hoàng hôn: 18:17
Hướng gió:
Tây
Tốc độ: 18 Km/h
Hướng gió: 270°Trạm khí tượng: Ho Chi Minh
Kinh độ:
106.69
Vĩ độ:
10.78
Nhiệt độ hóa sương:
27 oC
Tầm nhìn:
10.0 Km
Độ ẩm:
94%
Áp suất:
1010 mbHôm nay26 oC
Trời Âm U
Nhiệt độ từ 25 oC đến 29 oC
Bình minh:
Hoàng hôn:
Hướng gió:
Đông Bắc
Tốc độ: 14 Km/h
Hướng gió: 50°Trạm khí tượng: Phu Lien
Kinh độ:
106.68
Vĩ độ:
20.86
Nhiệt độ hóa sương:
24 oC
Tầm nhìn:
10.0 Km
Độ ẩm:
91%
Áp suất:
1008 mbHôm nay27 oC
Mưa
Nhiệt độ từ 24 oC đến 29 oC
Bình minh:
Hoàng hôn:
Hướng gió:
Tây Tây Nam
Tốc độ: 16 Km/h
Hướng gió: 0°Trạm khí tượng:
Kinh độ:
105.78
Vĩ độ:
10.03
Nhiệt độ hóa sương:
25 oC
Tầm nhìn:
3 Km
Độ ẩm:
91
Áp suất:
1010.7 mbHôm nay27 oC
Trời Âm U
Nhiệt độ từ 18 oC đến 26 oC
Bình minh:
Hoàng hôn:
Hướng gió:
Nam Tây Nam
Tốc độ: 8 Km/h
Hướng gió: 200°Trạm khí tượng: Da Nang
Kinh độ:
108.21
Vĩ độ:
16.07
Nhiệt độ hóa sương:
24 oC
Tầm nhìn:
20.0 Km
Độ ẩm:
79%
Áp suất:
1008 mbHôm nay32 oC
Mây Âm U
Nhiệt độ từ 22 oC đến 31 oC
Bình minh: 05:29
Hoàng hôn: 18:22
Hướng gió:
Bắc
Tốc độ: 8 Km/h
Hướng gió: 350°Trạm khí tượng: Hue
Kinh độ:
107.58
Vĩ độ:
16.48
Nhiệt độ hóa sương:
26 oC
Tầm nhìn:
10.0 Km
Độ ẩm:
70%
Áp suất:
1008 mbHôm nay27 oC
Mưa
Nhiệt độ từ 23 oC đến 33 oC
Bình minh: 05:30
Hoàng hôn: 18:09
Hướng gió:
Tây Nam
Tốc độ: 8 Km/h
Hướng gió: 230°Trạm khí tượng: Nha Trang
Kinh độ:
109.19
Vĩ độ:
12.25
Nhiệt độ hóa sương:
25 oC
Tầm nhìn:
20.0 Km
Độ ẩm:
87%
Áp suất:
1007 mb
- Đặt làm trang chủ
- Quảng cáo
- Liên hệ
- Rss
-

markdown:
*Thứ sáu, 21/07/2017 | 10:24 GMT +7*
-
[Hà Nội](http://vietbao.vn/vn/thoitiet/Ha-Noi/) *29* oC **Hôm nay**
29
oC
#### Có Dông
Nhiệt độ từ 24
oC đến 29 oC
Bình minh: 05:28
Hoàng hôn: 18:37
##### Hướng gió:
Nam Đông Nam
Tốc độ: 11 Km/h
Hướng gió: 167°Trạm khí tượng: Doi Can Street, Hanoi
Kinh độ:
105.85
Vĩ độ:
21.02
Nhiệt độ hóa sương:
27
oC
Tầm nhìn:
5 Km
Độ ẩm:
87%
Áp suất:
1007.3 mb
**Hôm nay**
28
oC
#### Hơi Có Mây
Nhiệt độ từ 24
oC đến 31 oC
Bình minh: 05:42
Hoàng hôn: 18:17
##### Hướng gió:
Tây
Tốc độ: 18 Km/h
Hướng gió: 270°Trạm khí tượng: Ho Chi Minh
Kinh độ:
106.69
Vĩ độ:
10.78
Nhiệt độ hóa sương:
27
oC
Tầm nhìn:
10.0 Km
Độ ẩm:
94%
Áp suất:
1010 mb
**Hôm nay**
26
oC
#### Trời Âm U
Nhiệt độ từ 25
oC đến 29 oC
Bình minh:
Hoàng hôn:
##### Hướng gió:
Đông Bắc
Tốc độ: 14 Km/h
Hướng gió: 50°Trạm khí tượng: Phu Lien
Kinh độ:
106.68
Vĩ độ:
20.86
Nhiệt độ hóa sương:
24
oC
Tầm nhìn:
10.0 Km
Độ ẩm:
91%
Áp suất:
1008 mb
**Hôm nay**
27
oC
#### Mưa
Nhiệt độ từ 24
oC đến 29 oC
Bình minh:
Hoàng hôn:
##### Hướng gió:
Tây Tây Nam
Tốc độ: 16 Km/h
Hướng gió: 0°Trạm khí tượng:
Kinh độ:
105.78
Vĩ độ:
10.03
Nhiệt độ hóa sương:
25
oC
Tầm nhìn:
3 Km
Độ ẩm:
91
Áp suất:
1010.7 mb
**Hôm nay**
27
oC
#### Trời Âm U
Nhiệt độ từ 18
oC đến 26 oC
Bình minh:
Hoàng hôn:
##### Hướng gió:
Nam Tây Nam
Tốc độ: 8 Km/h
Hướng gió: 200°Trạm khí tượng: Da Nang
Kinh độ:
108.21
Vĩ độ:
16.07
Nhiệt độ hóa sương:
24
oC
Tầm nhìn:
20.0 Km
Độ ẩm:
79%
Áp suất:
1008 mb
**Hôm nay**
32
oC
#### Mây Âm U
Nhiệt độ từ 22
oC đến 31 oC
Bình minh: 05:29
Hoàng hôn: 18:22
##### Hướng gió:
Bắc
Tốc độ: 8 Km/h
Hướng gió: 350°Trạm khí tượng: Hue
Kinh độ:
107.58
Vĩ độ:
16.48
Nhiệt độ hóa sương:
26
oC
Tầm nhìn:
10.0 Km
Độ ẩm:
70%
Áp suất:
1008 mb
**Hôm nay**
27
oC
#### Mưa
Nhiệt độ từ 23
oC đến 33 oC
Bình minh: 05:30
Hoàng hôn: 18:09
##### Hướng gió:
Tây Nam
Tốc độ: 8 Km/h
Hướng gió: 230°Trạm khí tượng: Nha Trang
Kinh độ:
109.19
Vĩ độ:
12.25
Nhiệt độ hóa sương:
25
oC
Tầm nhìn:
20.0 Km
Độ ẩm:
87%
Áp suất:
1007 mb
[Đặt làm trang chủ](#) [Quảng cáo](http://vietbao.vn/vn/quang-cao/) [Liên hệ](http://vietbao.vn/vn/contact/) [Rss](http://vietbao.vn/vn/rss/)
-
| |
| |
| |28/06 (âm lịch)
Ngày: kỷ dậu, Hắc Đạo
Tốt cho các việc xuất hành, sửa kho, dựng nhà, mở tiệm.
Tuổi xung: Tân Mão, Ất Mão


text:
Bài học quản trị từ Alex Ferguson
VNG lên sàn, CEO Lê Hồng Minh giàu ngang Đặng Thành Tâm
Căn bệnh nan y nhất của giới doanh nhân
Thổi hồn nhạc Trịnh vào quản trị doanh nghiệp
"Phật sống" Gyalwa Dokhampa - uyên thâm mà gần gũi
Con người là yếu tố đầu tiên và quan trọng nhất được Ferguson chú trọng đầu tư.
Huấn luyện viên của Manchester United, câu lạc bộ
Anh có 26 triệu người hâm mộ tại Việt Nam, Ngài Alex Ferguson là một hình mẫu mà các nhà quản lý có thể tham khảo.
Khi Ferguson bắt tay dẫn dắt Manchester United vào tháng 11.1986, Liverpool đang là một thế lực rất lớn. Lúc đó, khó tưởng tượng được sẽ có một đội bóng nào của Anh lật đổ được sự thống trị này.
Tuy nhiên, chính Ferguson và Manchester United đã làm được điều đó. Và cái cách mà ông tiếp cận để giúp câu lạc bộ của mình thành công cũng phản ánh chiến lược phát triển của những công ty hàng đầu trên thế giới.
Con người là yếu tố đầu tiên và quan trọng nhất được Ferguson chú trọng đầu tư. Ông đã tạo ra được ở Manchester United một môi trường mà tất cả mọi người đều dễ dàng cảm thấy gắn bó, dù là các cầu thủ thi đấu hay những người làm việc sau hậu trường.
Ví dụ, mặc dù kỷ luật là ưu tiên hàng đầu, nhưng khi Eric Cantona (cựu danh thủ người Pháp từng thi đấu cho Manchester United) bị treo giò dài hạn vì hành vi bạo lực, ông vẫn đi đến tận Paris để động viên và đảm bảo rằng anh này không cảm thấy bị bỏ rơi.
Đó gọi là sự gắn kết với nhân viên, một khái niệm chỉ có thể tìm thấy được ở những doanh nghiệp có môi trường làm việc lý tưởng hàng đầu thế giới. Hãng công nghệ SAS (Mỹ) là một ví dụ.
Trong bối cảnh rất nhiều công ty ở Mỹ đều cho nhân viên nghỉ việc hàng loạt vào thời điểm kinh tế suy thoái, SAS vẫn đảm bảo được công ăn việc làm cho toàn bộ 13.000 nhân viên trên toàn cầu. Theo khảo sát của tổ chức Great Place to Work thì SAS chính là công ty đáng đầu quân thứ nhì trên thế giới, chỉ sau Google. Và họ cũng đang giữ được mạch tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận liên tục kể từ khi thành lập vào năm 1976.
Cũng giống như SAS, Ferguson luôn chăm sóc các cầu thủ của mình rất chu đáo. Một phần quan trọng trong thành công của ông chính là sự thấu hiểu khi nào một cầu thủ cần sự khuyến khích. Ngược lại, ông chưa bao giờ nhân nhượng đối với những cầu thủ không toàn tâm toàn ý với đội bóng, cho dù họ có là công thần.
Có lẽ người hâm mộ vẫn còn nhớ sự ra đi đột ngột của Roy Keane vào năm 2005 sau khi anh này công khai chỉ trích ban huấn luyện. Dù là trụ cột, Keane đã không thoát khỏi bàn tay sắt của Ferguson.
Khả năng truyền cảm hứng là một yếu tố khác quyết định thành công, nhất là khi đội bóng đang gặp khó khăn. Ferguson biết chính xác phải làm thế nào để truyền lửa cho các cầu thủ trong 15 phút nghỉ giữa hiệp. Người ta kể rằng ông thường vẽ ra trước mắt học trò một bức tranh sinh động để họ thấy được cảm giác khi bị đối phương cướp mất chiến thắng.
Có lẽ không cần phải hỏi chúng ta cũng hiểu được rằng tại sao nhân viên của Apple hay Microsoft luôn tự hào về công việc của họ. Cả Steve Jobs lẫn Bill Gates đều là những nhà lãnh đạo đầy cảm hứng và có tầm nhìn chiến lược đi trước thời đại.
Rõ ràng, chỉ riêng việc được là một phần trong những tổ chức như vậy cũng đã là sự kích thích to lớn đối với mỗi người lao động. Câu chuyện tương tự cũng diễn ra ở Manchester United khi mà việc được khoác lên mình chiếc áo đỏ truyền thống chính là niềm vinh dự lớn lao cho bất kỳ cầu thủ nào trên thế giới. Người nhấn mạnh liên tục thông điệp đó không ai khác hơn chính là Ferguson.
Về mặt quản trị chiến lược, như chúng ta đều biết, để sở hữu được một cầu thủ nổi tiếng thế giới thì các câu lạc bộ đều phải chi ra một số tiền không nhỏ. Trong kinh doanh cũng vậy, không nhà quản lý nào có được nguồn tài nguyên vô hạn.
Hiểu được điều đó, từ những ngày đầu ở Manchester United, Ferguson đã tập trung tìm kiếm, phát hiện và đào tạo lớp cầu thủ trẻ thay vì vung tiền vào thị trường chuyển nhượng. Và ông đã được đền đáp rất hậu hĩnh trong kết quả thi đấu lẫn lợi nhuận từ việc chuyển nhượng những tài năng từ Manchester United.
Một số danh thủ đã trưởng thành dưới triều đại này như David Beckham, Paul Scholes, Ryan Giggs hay Gary Neville. Có thể nói, quyết định sử dụng lượng lớn các cầu thủ trẻ để bổ sung vào đội hình chính là bước đi chiến lược tuyệt vời của ông.
Khả năng lập kế hoạch và chuẩn bị trước mọi tình huống cũng là một đặc sản mà Ferguson đem đến cho Manchester United. Ví dụ, ông bắt các cầu thủ thực hành những tình huống khó khăn như khi chỉ còn 3-5 phút cuối trận mà họ đang bị dẫn bàn. Kết quả là cả đội bóng được trui rèn tinh thần cực kỳ vững vàng để có thể cống hiến cho đến khi tiếng còi mãn cuộc vang lên.
Trên thực tế, Manchester United đã từng nhiều lần lật ngược thế cờ trong vài phút cuối mà tiêu biểu là bàn thắng ở phút bù giờ của tiền đạo Ole Gunnar Solskjær đem về cho họ chức vô địch Champion League năm 1999. Mùa giải 2013 này cũng vậy, rất nhiều lần đội bóng của ông bị dẫn bàn và rồi lật ngược tình thế ở cuối trận.
Bóng đá cũng giống như chuyện kinh doanh luôn có đầy thách thức. Không đội bóng nào có thể giành chiến thắng tất cả các trận đấu. Tuy nhiên, đội bóng chiến thắng thường là tập thể những con người thể hiện quyết tâm tuyệt đối trước mục tiêu mà họ muốn đạt được. Vì vậy ở vai trò người quản lý, luôn cần những bước đi chiến lược kín kẽ như Alex Ferguson đã và đang làm.
Theo NCĐT
bình luận (0)

markdown:
# Bài học quản trị từ Alex Ferguson
![ author](http://vietq.vn/templates/themes/images/icontacgia.png)
**07:25 18/04/2013**
(VietQ.vn) - Huấn luyện viên của Manchester United, câu lạc bộ Anh có 26 triệu người hâm mộ tại Việt Nam, Ngài Alex Ferguson là một hình mẫu mà các nhà quản lý có thể tham khảo.
### VNG lên sàn, CEO Lê Hồng Minh giàu ngang Đặng Thành Tâm
### Căn bệnh nan y nhất của giới doanh nhân
### Thổi hồn nhạc Trịnh vào quản trị doanh nghiệp
### "Phật sống" Gyalwa Dokhampa - uyên thâm mà gần gũi
**Con người là yếu tố đầu tiên và quan trọng nhất được Ferguson chú trọng đầu tư.**
| |![]()
|Huấn luyện viên Alex Ferguson là một hình mẫu mà các nhà quản lý doanh nghiệp có thể tham khảo.|
Huấn luyện viên của Manchester United, câu lạc bộ
| |
Alex Ferguson sinh năm 1941, từng quản lý 3 câu lạc bộ khác nhau ở Scotland trước khi đảm nhiệm vai trò huấn luyện viên của Manchester United từ năm 1986.
Trong hơn 25 năm quản lý đội bóng của Anh, ông đã đem về vô số thành tích trong đó nổi bật là 2 chức vô địch Champion League, 12 chức vô địch Giải Ngoại hạng Anh, 5 chiếc cúp FA và 4 League Cup.
Từ năm 1986 cho đến nay, Manchester United đạt tổng cộng 36 chức vô địch các loại, trong khi trước đó đội bóng này chỉ có được 23 danh hiệu trong suốt 134 năm.
Anh có 26 triệu người hâm mộ tại Việt Nam, Ngài Alex Ferguson là một hình mẫu mà các nhà quản lý có thể tham khảo.
Khi Ferguson bắt tay dẫn dắt Manchester United vào tháng 11.1986, Liverpool đang là một thế lực rất lớn. Lúc đó, khó tưởng tượng được sẽ có một đội bóng nào của Anh lật đổ được sự thống trị này.
Tuy nhiên, chính Ferguson và Manchester United đã làm được điều đó. Và cái cách mà ông tiếp cận để giúp câu lạc bộ của mình thành công cũng phản ánh chiến lược phát triển của những công ty hàng đầu trên thế giới.
**Con người là yếu tố đầu tiên và quan trọng nhất** được Ferguson chú trọng đầu tư. Ông đã tạo ra được ở Manchester United một môi trường mà tất cả mọi người đều dễ dàng cảm thấy gắn bó, dù là các cầu thủ thi đấu hay những người làm việc sau hậu trường.
Ví dụ, mặc dù kỷ luật là ưu tiên hàng đầu, nhưng khi Eric Cantona (cựu danh thủ người Pháp từng thi đấu cho Manchester United) bị treo giò dài hạn vì hành vi bạo lực, ông vẫn đi đến tận Paris để động viên và đảm bảo rằng anh này không cảm thấy bị bỏ rơi.
Đó gọi là
**sự gắn kết với nhân viên**, một khái niệm chỉ có thể tìm thấy được ở những doanh nghiệp có môi trường làm việc lý tưởng hàng đầu thế giới. Hãng công nghệ SAS (Mỹ) là một ví dụ.
Trong bối cảnh rất nhiều công ty ở Mỹ đều cho nhân viên nghỉ việc hàng loạt vào thời điểm kinh tế suy thoái, SAS vẫn đảm bảo được công ăn việc làm cho toàn bộ 13.000 nhân viên trên toàn cầu. Theo khảo sát của tổ chức Great Place to Work thì SAS chính là công ty đáng đầu quân thứ nhì trên thế giới, chỉ sau Google. Và họ cũng đang giữ được mạch tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận liên tục kể từ khi thành lập vào năm 1976.
Cũng giống như SAS, Ferguson luôn chăm sóc các cầu thủ của mình rất chu đáo. Một phần quan trọng trong thành công của ông chính là
** sự thấu hiểu khi nào một cầu thủ cần sự khuyến khích**. Ngược lại, ông **chưa bao giờ nhân nhượng đối với những cầu thủ không toàn tâm toàn ý** với đội bóng, cho dù họ có là công thần.
Có lẽ người hâm mộ vẫn còn nhớ sự ra đi đột ngột của Roy Keane vào năm 2005 sau khi anh này công khai chỉ trích ban huấn luyện. Dù là trụ cột, Keane đã không thoát khỏi bàn tay sắt của Ferguson.
**Khả năng truyền cảm hứng** là một yếu tố khác quyết định thành công, nhất là khi đội bóng đang gặp khó khăn. Ferguson biết chính xác phải làm thế nào để truyền lửa cho các cầu thủ trong 15 phút nghỉ giữa hiệp. Người ta kể rằng ông thường vẽ ra trước mắt học trò một bức tranh sinh động để họ thấy được cảm giác khi bị đối phương cướp mất chiến thắng.
Có lẽ không cần phải hỏi chúng ta cũng hiểu được rằng tại sao nhân viên của Apple hay Microsoft luôn tự hào về công việc của họ. Cả Steve Jobs lẫn Bill Gates đều là những nhà lãnh đạo đầy cảm hứng và có tầm nhìn chiến lược đi trước thời đại.
Rõ ràng, chỉ riêng việc được là một phần trong những tổ chức như vậy cũng đã là sự kích thích to lớn đối với mỗi người lao động. Câu chuyện tương tự cũng diễn ra ở Manchester United khi mà việc được khoác lên mình chiếc áo đỏ truyền thống chính là niềm vinh dự lớn lao cho bất kỳ cầu thủ nào trên thế giới. Người nhấn mạnh liên tục thông điệp đó không ai khác hơn chính là Ferguson.
Về mặt quản trị chiến lược, như chúng ta đều biết, để sở hữu được một cầu thủ nổi tiếng thế giới thì các câu lạc bộ đều phải chi ra một số tiền không nhỏ. Trong kinh doanh cũng vậy, không nhà quản lý nào có được nguồn tài nguyên vô hạn.
Hiểu được điều đó, từ những ngày đầu ở Manchester United, Ferguson đã
**tập trung tìm kiếm**, **phát hiện và đào tạo lớp cầu thủ trẻ thay vì vung tiền vào thị trường chuyển nhượng**. Và ông đã được đền đáp rất hậu hĩnh trong kết quả thi đấu lẫn lợi nhuận từ việc chuyển nhượng những tài năng từ Manchester United.
Một số danh thủ đã trưởng thành dưới triều đại này như David Beckham, Paul Scholes, Ryan Giggs hay Gary Neville. Có thể nói, quyết định sử dụng lượng lớn các cầu thủ trẻ để bổ sung vào đội hình chính là bước đi chiến lược tuyệt vời của ông.
**Khả năng lập kế hoạch và chuẩn bị trước mọi tình huống** cũng là một đặc sản mà Ferguson đem đến cho Manchester United. Ví dụ, ông bắt các cầu thủ thực hành những tình huống khó khăn như khi chỉ còn 3-5 phút cuối trận mà họ đang bị dẫn bàn. Kết quả là cả đội bóng được trui rèn tinh thần cực kỳ vững vàng để có thể cống hiến cho đến khi tiếng còi mãn cuộc vang lên.
Trên thực tế, Manchester United đã từng nhiều lần lật ngược thế cờ trong vài phút cuối mà tiêu biểu là bàn thắng ở phút bù giờ của tiền đạo Ole Gunnar Solskjær đem về cho họ chức vô địch Champion League năm 1999. Mùa giải 2013 này cũng vậy, rất nhiều lần đội bóng của ông bị dẫn bàn và rồi lật ngược tình thế ở cuối trận.
Bóng đá cũng giống như chuyện kinh doanh luôn có đầy thách thức. Không đội bóng nào có thể giành chiến thắng tất cả các trận đấu. Tuy nhiên, đội bóng chiến thắng thường là tập thể những con người thể hiện quyết tâm tuyệt đối trước mục tiêu mà họ muốn đạt được. Vì vậy ở vai trò người quản lý, luôn cần những bước đi chiến lược kín kẽ như Alex Ferguson đã và đang làm.
Theo
**NCĐT** **Từ khóa:** [alex ferguson](http://vietq.vn/alex-ferguson-tag/), [quản trị](http://vietq.vn/quan-tri-tag/), [manchester united](http://vietq.vn/manchester-united-tag/), [mu](http://vietq.vn/mu-tag/), [người hâm mộ](http://vietq.vn/nguoi-ham-mo-tag/)
## bình luận (0)


text:
Châu Âu muốn xây Làng Mặt trăng
5 năm nữa Nga và châu Âu lập căn cứ định cư trên Mặt Trăng
Nét đẹp nghệ thuật đến từ những công trình bỏ hoang ở Châu Âu
Bi hài chuyện di cư vào châu Âu
Lời cảnh tỉnh cho châu Âu trước làn sóng người di cư
“Làng Mặt trăng” sẽ là một dự án khoa học có sự tham gia của nhiều nước để thực hiện các chương trình nghiên cứu đa dạng trên “vệ tinh của trái đất”
Theo ông Woerner, khái niệm “Làng Mặt trăng” không có nghĩa là khu định cư với trường học, nhà cửa mà sẽ là một dự án khoa học có sự tham gia của nhiều nước để thực hiện các chương trình nghiên cứu đa dạng trên “vệ tinh của trái đất”.
ESA nhận định đây có thể xem là công trình thay thế Trạm không gian quốc tế (ISS) khi trạm này nhiều khả năng sẽ ngưng hoạt động vào năm 2024.
Theo dự kiến, Làng Mặt trăng ban đầu sẽ là nơi điều phối hoạt động của robot hoặc các cỗ máy thăm dò, rồi đến giai đoạn đưa người lên nghiên cứu và sau đó sẽ là trạm chuyển tiếp cho các kế hoạch khám phá những nơi xa xôi hơn trong không gian. Năm 1969, phi thuyền Apollo giúp con người đặt bước chân đầu tiên lên mặt trăng nhưng kể từ năm 1972, không còn phi hành gia nào quay lại đây.
Theo Thanh niên
bình luận (0)

markdown:
# Châu Âu muốn xây Làng Mặt trăng
![ author](http://vietq.vn/templates/themes/images/icontacgia.png)
**11:35 23/10/2015**
Tờ Le Point ngày 22.10 dẫn lời Tổng giám đốc Cơ quan Không gian châu Âu (ESA) Johann-Dietrich Woerner cho biết EU đang xem xét kế hoạch xây dựng Làng Mặt trăng quốc tế.
### 5 năm nữa Nga và châu Âu lập căn cứ định cư trên Mặt Trăng
### Nét đẹp nghệ thuật đến từ những công trình bỏ hoang ở Châu Âu
### Bi hài chuyện di cư vào châu Âu
### Lời cảnh tỉnh cho châu Âu trước làn sóng người di cư
**“Làng Mặt trăng” sẽ là một dự án khoa học có sự tham gia của nhiều nước để thực hiện các chương trình nghiên cứu đa dạng trên “vệ tinh của trái đất”**
Theo ông Woerner, khái niệm “Làng Mặt trăng” không có nghĩa là khu định cư với trường học, nhà cửa mà sẽ là một dự án khoa học có sự tham gia của nhiều nước để thực hiện các chương trình nghiên cứu đa dạng trên “vệ tinh của trái đất”.
ESA nhận định đây có thể xem là công trình thay thế Trạm không gian quốc tế (ISS) khi trạm này nhiều khả năng sẽ ngưng hoạt động vào năm 2024.
Theo dự kiến, Làng Mặt trăng ban đầu sẽ là nơi điều phối hoạt động của robot hoặc các cỗ máy thăm dò, rồi đến giai đoạn đưa người lên nghiên cứu và sau đó sẽ là trạm chuyển tiếp cho các kế hoạch khám phá những nơi xa xôi hơn trong không gian. Năm 1969, phi thuyền Apollo giúp con người đặt bước chân đầu tiên lên mặt trăng nhưng kể từ năm 1972, không còn phi hành gia nào quay lại đây.
Theo
**Thanh niên** **Nên đọc
**
**Từ khóa:** [Châu Âu](http://vietq.vn/chau-au-tag/), [Làng Mặt trăng](http://vietq.vn/lang-mat-trang-tag/), [không gian](http://vietq.vn/khong-gian-tag/), [dự án khoa học](http://vietq.vn/du-an-khoa-hoc-tag/), [vệ tinh](http://vietq.vn/ve-tinh-tag/), [trái đất](http://vietq.vn/trai-dat-tag/), [nghiên cứu](http://vietq.vn/nghien-cuu-tag/)
## bình luận (0)


text:
Giày thông minh có khả năng dẫn đường
Thu hồi giày trượt patin Rollerbalde Tempest bị khiếm khuyết
Chọn đồ chơi kích thích trí thông minh cho trẻ
Tivi thông minh do thám thông tin người dùng
Robot sẽ đỗ đại học và thông minh hơn người
Đây là phát minh của hai chàng trai trẻ người Ấn Độ, Lechal trong tiếng Ấn có nghĩa là “đưa tôi đến đó”. Là thiết kế dành cho người khiếm thị, giày Lechal được kết nối với hệ thống định vị toàn cầu GPS trên smartphone và có chế độ báo rung để nhắc người dùng rẽ trái hoặc rẽ phải. Không những thế, những đôi giày này còn rất hữu ích cho những người tập thể dục muốn theo dõi lượng calo đốt cháy và quãng đường di chuyển hay những người đọc bản đồ kém.
Chức năng điều hướng không chỉ dành cho người khiếm thị
Đôi giày thông minh thế hệ mới này sẽ đưa người dùng tới bất cứ nơi đâu mà không cần phải kiểm tra GPS trên điện thoại hay xem bản đồ.
Bằng việc đồng bộ hóa với một ứng dụng riêng, đôi giày công nghệ cao với một lớp đế lót đơn giản này sẽ xác định quãng đường đi ngắn nhất và thậm chí có thể đếm lượng calo tiêu hao và số bước chân trong khi người dùng chuyển động.
Giày thông minh ứng dụng công nghệ định vị toàn cầu GPS
Krispian Lawrence, đồng sáng tạo giày Lechal cho hay: “Bạn chỉ cần thiết lập một điểm đến, bỏ điện thoại vào túi và bắt đầu bước đi”.
Những cảm biến trong lớp đế lót sẽ cho người dùng biết khi nào rẽ trái hay rẽ phải thông qua chế độ rung bên trong giày.
Với chế độ rung nhẹ, giày Lechal rất nhanh nhạy. Chẳng hạn như khi đang đi thẳng và sắp tới đoạn phải rẽ trái, cảm biến rung bên trái sẽ rung nhẹ để báo hiệu cho người dùng biết là sắp phải rẽ trái. Cường độ rung của cảm biến bên trái sẽ tăng dần lên khi người dùng càng gần tới đoạn rẽ.
Ban đầu Lawrence cùng người cộng sự Anirudh Sharma ra mắt giày Lechal chỉ dành cho người khiếm thị, song hai người sớm nhận ra rằng sản phẩm này hữu ích cho tất cả mọi người.
Thiết kế tuyệt vời cho người luyện tập thể dục
Bên cạnh chức năng điều hướng, Lechal cũng được sử dụng để theo dõi lượng calo bị đốt cháy và đo khoảng cách di chuyển, đồng thời dự tính độ dài quãng đường theo thời gian người dùng muốn tập luyện.
Giày Lechal có thể kết nối với các thiết bị iOS, Android và Windows.
Ngoài ra, công ty Ducere Technology của Lawrence và Anirudh vẫn dành sự quan tâm cho các hoạt động từ thiện. Chẳng hạn như khi một người bình thường mua một đôi Lechal, điều đó đồng nghĩa với việc họ đã góp phần ủng hộ một đôi khác cho người khiếm thị.
Lawrence cho biết đơn đặt hàng đầu tiên của lót giày Lechal với giá 100 đô/1 đôi đã sẵn sàng để chuyển đến tay khách hàng.
Tấm lót giày Lechal có giá 100 đô và vừa vặn với mọi cỡ giày
Mẫu giày đầu tiên có kiểu dáng đẹp, vừa vặn và không thấm nước với pin nhỏ gắn ở phần gót giày. Hơn thế nữa, người dùng còn có thể dễ dàng sạc pin bằng cách búng ngón tay và biết dung lượng pin nhờ những âm thanh đặc biệt. Pin của đôi giày có thể dùng đến ba ngày sau mỗi lần sạc.
Bên cạnh đó, trong tương lai sẽ có thêm nhiều kiểu dáng đa dạng cho người dùng lựa chọn.
“Chúng tôi sẽ tạo ra kiểu dáng trang trọng và thể thao hoặc trung lập, với nhiều màu sắc khác nhau”, Lawrence nói thêm.
Bùi Ly
bình luận (0)

markdown:
# Giày thông minh có khả năng dẫn đường
![ author](http://vietq.vn/templates/themes/images/icontacgia.png)
**11:11 21/03/2014**
(VietQ.vn) - Lechal, một loại giày thông minh ứng dụng công nghệ định vị toàn cầu GPS có khả năng chỉ đường dẫn lỗi cho người khiếm thị, giờ đây đã trở thành hiện thực.
### Thu hồi giày trượt patin Rollerbalde Tempest bị khiếm khuyết
### Chọn đồ chơi kích thích trí thông minh cho trẻ
### Tivi thông minh do thám thông tin người dùng
### Robot sẽ đỗ đại học và thông minh hơn người
Đây là phát minh của hai chàng trai trẻ người Ấn Độ, Lechal trong tiếng Ấn có nghĩa là “đưa tôi đến đó”. Là thiết kế dành cho người khiếm thị, giày Lechal được kết nối với hệ thống định vị toàn cầu GPS trên smartphone và có chế độ báo rung để nhắc người dùng rẽ trái hoặc rẽ phải. Không những thế, những đôi giày này còn rất hữu ích cho những người tập thể dục muốn theo dõi lượng calo đốt cháy và quãng đường di chuyển hay những người đọc bản đồ kém.
**Chức năng điều hướng không chỉ dành cho người khiếm thị**
Đôi giày thông minh thế hệ mới này sẽ đưa người dùng tới bất cứ nơi đâu mà không cần phải kiểm tra GPS trên điện thoại hay xem bản đồ.
Bằng việc đồng bộ hóa với một ứng dụng riêng, đôi giày công nghệ cao với một lớp đế lót đơn giản này sẽ xác định quãng đường đi ngắn nhất và thậm chí có thể đếm lượng calo tiêu hao và số bước chân trong khi người dùng chuyển động.
*Giày thông minh ứng dụng công nghệ định vị toàn cầu GPS*
Những cảm biến trong lớp đế lót sẽ cho người dùng biết khi nào rẽ trái hay rẽ phải thông qua chế độ rung bên trong giày.
Với chế độ rung nhẹ, giày Lechal rất nhanh nhạy. Chẳng hạn như khi đang đi thẳng và sắp tới đoạn phải rẽ trái, cảm biến rung bên trái sẽ rung nhẹ để báo hiệu cho người dùng biết là sắp phải rẽ trái. Cường độ rung của cảm biến bên trái sẽ tăng dần lên khi người dùng càng gần tới đoạn rẽ.
Ban đầu Lawrence cùng người cộng sự Anirudh Sharma ra mắt giày Lechal chỉ dành cho người khiếm thị, song hai người sớm nhận ra rằng sản phẩm này hữu ích cho tất cả mọi người.
**Thiết kế tuyệt vời cho người luyện tập thể dục**
Bên cạnh chức năng điều hướng, Lechal cũng được sử dụng để theo dõi lượng calo bị đốt cháy và đo khoảng cách di chuyển, đồng thời dự tính độ dài quãng đường theo thời gian người dùng muốn tập luyện.
Giày Lechal có thể kết nối với các thiết bị iOS, Android và Windows.
Ngoài ra, công ty Ducere Technology của Lawrence và Anirudh vẫn dành sự quan tâm cho các hoạt động từ thiện. Chẳng hạn như khi một người bình thường mua một đôi Lechal, điều đó đồng nghĩa với việc họ đã góp phần ủng hộ một đôi khác cho người khiếm thị.
Lawrence cho biết đơn đặt hàng đầu tiên của lót giày Lechal với giá 100 đô/1 đôi đã sẵn sàng để chuyển đến tay khách hàng.
*Tấm lót giày Lechal có giá 100 đô và vừa vặn với mọi cỡ giày*
Bên cạnh đó, trong tương lai sẽ có thêm nhiều kiểu dáng đa dạng cho người dùng lựa chọn.
“Chúng tôi sẽ tạo ra kiểu dáng trang trọng và thể thao hoặc trung lập, với nhiều màu sắc khác nhau”, Lawrence nói thêm.
**Bùi Ly** ****
NÊN ĐỌC
![ ](http://media.tinmoi.vn/block/suggest-title_15.png?0)
**Từ khóa:** [giày](http://vietq.vn/giay-tag/), [giày thông minh](http://vietq.vn/giay-thong-minh-tag/), [GPS](http://vietq.vn/gps-tag/), [khiếm thị](http://vietq.vn/khiem-thi-tag/), [smartphone](http://vietq.vn/smartphone-tag/), [Android](http://vietq.vn/android-tag/), [Windows](http://vietq.vn/windows-tag/), [dẫn đường](http://vietq.vn/dan-duong-tag/), [rung](http://vietq.vn/rung-tag/), [cảm biến](http://vietq.vn/cam-bien-tag/)
## bình luận (0)