markdown:
# Colombia
**Cộng hoà Colombia** ( [tiếng Tây Ban Nha](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_T%C3%A2y_Ban_Nha): , [IPA](/wiki/B%E1%BA%A3ng_m%E1%BA%ABu_t%E1%BB%B1_phi%C3%AAn_%C3%A2m_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) [re'puβ̞lika ð̞e ko'lombja], [Tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t): Cộng hòa Cô-lôm-bi-a ) là một quốc gia tại [5] [Nam Mỹ](/wiki/Nam_M%E1%BB%B9). Colombia giáp [Venezuela](/wiki/Venezuela)và [Brasil](/wiki/Brasil)về phía đông; giáp [Ecuador](/wiki/Ecuador)và [Peru](/wiki/Peru)về phía nam; giáp [Đại Tây Dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng)phía bắc, qua [Biển Caribe](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Caribe); và phía tây giáp [Panama](/wiki/Panama)và [Thái Bình Dương](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng). Colombia cùng với Chile là hai quốc gia ở Nam Mỹ giáp cả [Đại Tây Dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng)và [Thái Bình Dương](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng). Colombia là một nước lớn và đa dạng, lớn thứ 4 Nam Mỹ (sau [Brasil](/wiki/Brasil), [Argentina](/wiki/Argentina)và Peru), với diện tích hơn gấp bảy lần [New England](/wiki/New_England); gấp đôi [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p); chỉ nhỏ hơn một chút so với [Arizona](/wiki/Arizona), [California](/wiki/California), [Oregon](/wiki/Oregon)và [Washington](/wiki/Washington_(ti%E1%BB%83u_bang))kết hợp lại.
|Cộng hoà Colombia|
|República de Colombia
|(tiếng Tây Ban Nha)
|
|
![]()
|
|*Libertad y Orden*( [tiếng Tây Ban Nha](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_T%C3%A2y_Ban_Nha))
"Tự do và trật tự"
*(* [¡Oh, Gloria Inmarcesible!](/w/index.php?title=%C2%A1Oh,_Gloria_Inmarcesible!&action=edit&redlink=1) [tiếng Tây Ban Nha](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_T%C3%A2y_Ban_Nha))
"Ôi niềm vinh quang không phai nhoà"
[Cộng hòa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) [Tổng thống](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Colombia&action=edit&redlink=1) [Juan Manuel Santos](/wiki/Juan_Manuel_Santos) [Bogotá](/wiki/Bogot%C3%A1) [4°39′B 74°3′T / 4,65°B 74,05°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Colombia¶ms=4_39_N_74_3_W_type:country(1.141.748)) [Bogotá](/wiki/Bogot%C3%A1) [hạng 25](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) [UTC](/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)-5 [20 tháng 7](/wiki/20_th%C3%A1ng_7)năm [1810](/wiki/1810)
- Được công nhận:
[7 tháng 8](/wiki/7_th%C3%A1ng_8)năm [1819](/wiki/1819) [tiếng Tây Ban Nha](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_T%C3%A2y_Ban_Nha) người ( [[1]](#cite_note-DANE_clock-1) [hạng 28](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) [hạng 173](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)) [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)( [PPP](/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng)) (2017) ( [[2]](#cite_note-imf2-2) [hạng 31](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_GDP_(PPP)))
Bình quân đầu người: 14.609 USD
[[2]](#cite_note-imf2-2) [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)(danh nghĩa) (2017) ( [[2]](#cite_note-imf2-2) [hạng 32](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_GDP_danh_ngh%C4%A9a))
Bình quân đầu người: 6.216 USD
[[2]](#cite_note-imf2-2) [HDI](/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)(2015) cao ( [[3]](#cite_note-HDI-3) [hạng 95](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)) [Hệ số Gini](/wiki/H%E1%BB%87_s%E1%BB%91_Gini)(2016) [[4]](#cite_note-socio-economic_policies-4) [Đơn vị tiền tệ](/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [Peso Colombia](/w/index.php?title=Peso_Colombia&action=edit&redlink=1)(
)
[COP] [Tên miền Internet](/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t) [.co](/wiki/.co)
## Mục lục
## Nguồn gốc tên gọi
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=1)
Tên gọi "Colombia" lấy theo tên của
[Christopher Columbus](/wiki/Cristoforo_Colombo) ( *Cristóbal Colón* tiếng Tây Ban Nha, *Cristóvão Colombo* tiếng Bồ Đào Nha, *Cristòfor Colom* tiếng Catalan, *Christophe Colomb* tiếng Pháp, *Cristoforo Colombo* tiếng Ý). Nhà cách mạng người Venezuela [Francisco de Miranda](/wiki/Francisco_de_Miranda) đã dùng tên này cho toàn bộ [Tân Thế giới](/wiki/T%C3%A2n_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi), nhất là các thuộc địa của [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) và [Bồ Đào Nha](/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha). Sau đó, vào ngày 15 tháng 2 năm 1819, [Hội nghị Angostura](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_Angostura&action=edit&redlink=1) đã thống nhất đặt tên [Cộng hòa Colombia](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Colombia_n%C4%83m_1819&action=edit&redlink=1) cho một quốc gia mới bao gồm lãnh thổ của [Tân Granada](/w/index.php?title=T%C3%A2n_Granada&action=edit&redlink=1), [Quito](/wiki/Quito) và [Đại Trấn Venezuela](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_Tr%E1%BA%A5n_Venezuela&action=edit&redlink=1), theo đề xuất của nhà cách mạng [Simón Bolivar](/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar) trong [Bức thư từ Jamaica](/w/index.php?title=B%E1%BB%A9c_th%C6%B0_t%E1%BB%AB_Jamaica&action=edit&redlink=1). Năm 1830, khi [Venezuela](/wiki/Venezuela) và [Ecuador](/wiki/Ecuador) ly khai, phần còn lại của vùng [Cundinamarca](/wiki/Cundinamarca) trở thành một quốc gia, [Cộng hòa Tân Granada](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_T%C3%A2n_Granada&action=edit&redlink=1). Năm 1858 quốc gia này đã chuyển sang thể chế liên bang và đổi tên thành [Liên bang Granadine](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_Granadine&action=edit&redlink=1); và sau đó năm 1863 đổi tên thành [Hợp chủng quốc Colombia](/w/index.php?title=H%E1%BB%A3p_ch%E1%BB%A7ng_qu%E1%BB%91c_Colombia&action=edit&redlink=1). Năm 1886 quốc gia này đã đổi thành tên như ngày nay: Cộng hòa Colombia. Ban đầu quốc hội hai nước Ecuador và Venezuela đã rất phản đối tên gọi này, cho rằng Colombia đã đơn phương chiếm đoạt một di sản lịch sử chung của cả khu vực, nhưng sau đó cuộc tranh cãi đã nhanh chóng kết thúc.
## Lịch sử
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=2)
[Tiền Colombo](/wiki/Ti%E1%BB%81n_Colombo) [Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=3)
Khoảng năm
[10000 trước Công Nguyên](/w/index.php?title=10000_tr%C6%B0%E1%BB%9Bc_C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn&action=edit&redlink=1), các xã hội [săn bắn hái lượm](/wiki/S%C4%83n_b%E1%BA%AFt_v%C3%A0_h%C3%A1i_l%C6%B0%E1%BB%A3m) đã tổn tại gần nơi hiện là Bogotá (tại "El Abra" và "Tequendama") họ buôn bán với nhau và với các nền văn hóa sống dọc Châu thổ [Sông Magdalena](/wiki/S%C3%B4ng_Magdalena). Bắt đầu thiên niên kỷ thứ nhất trước Công Nguyên, các nhóm người [Amerindians](/w/index.php?title=Amerindians&action=edit&redlink=1) đã phát triển các hệ thống chính trị gồm các " [cacicazgo](/w/index.php?title=Cacicazgo&action=edit&redlink=1)" với một cơ cấu quyền lực hình kim tự tháp đứng đầu là các [tù trưởng](/wiki/T%C3%B9_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng). Bên trong Colombia, hai nền văn hóa có hệ thống cacicazgo phức tạp nhất là [Tayrona](/w/index.php?title=Tayrona&action=edit&redlink=1) tại [vùng Caribe](/wiki/V%C3%B9ng_Caribe), và [Muisca](/w/index.php?title=Muisca&action=edit&redlink=1) tại các cao nguyên quanh [Bogotá](/wiki/Bogot%C3%A1), cả hai đều thuộc ngữ hệ [Chibcha](/w/index.php?title=Chibcha&action=edit&redlink=1). Người Muisca được coi là đã sở hữu một trong những hệ thống chính trị phức tạp nhất tại [Nam Mỹ](/wiki/Nam_M%E1%BB%B9), sau người [Inca](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_Inca).
### Thuộc địa
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=4)
Những nhà thám hiểm
[Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) lần đầu khám phá vùng đất ven [biển Caribe](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Caribe) vào năm 1500 dưới sự lãnh đạo của [Rodrigo de Bastidas](/w/index.php?title=Rodrigo_de_Bastidas&action=edit&redlink=1). [Christopher Columbus](/wiki/Cristoforo_Colombo) đã tới gần Caribe năm 1502. Năm 1508, [Vasco Nuñez de Balboa](/w/index.php?title=Vasco_Nu%C3%B1ez_de_Balboa&action=edit&redlink=1) bắt đầu chinh phục lãnh thổ này qua vùng Urabá. Năm 1513, ông cũng là người châu Âu đầu tiên khám phá [Thái Bình Dương](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng) mà ông gọi là *Mar del Sur* (hay "Biển phương Nam"), con đường trên thực tế sẽ đưa những kẻ chinh phục Tây Ban Nha tới [Peru](/wiki/Peru) và [Chile](/wiki/Chile). Năm 1525, thành phố châu Âu đầu tiên tại [lục địa châu Mỹ](/wiki/Ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9) được thành lập, là [Santa María la Antigua del Darién](/w/index.php?title=Santa_Mar%C3%ADa_la_Antigua_del_Dari%C3%A9n&action=edit&redlink=1) tại [Khu Chocó](/wiki/Choc%C3%B3) ngày nay. Dân số chủ yếu sống trên vùng này là hàng trăm bộ tộc [Chibchan](/w/index.php?title=Chibchan&action=edit&redlink=1) và "Karib", hiện được gọi là dân tộc [Caribe](/wiki/V%C3%B9ng_Caribe), và người Tây Ban Nha đã dùng chiến tranh để chinh phục họ, bệnh dịch, công cuộc khai thác và chính cuộc chinh phục này đã đưa lại một thảm họa về nhân chủng làm giảm sút số lượng người bản xứ. Ở thế kỷ mười sáu, [người châu Âu](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_ch%C3%A2u_%C3%82u&action=edit&redlink=1) bắt đầu đưa nô lệ từ [Châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi) tới.
### Độc lập
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=5) [](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Congreso_de_C%C3%BAcuta.jpg) [Francisco de Paula Santander](/w/index.php?title=Francisco_de_Paula_Santander&action=edit&redlink=1), [Simón Bolivar](/w/index.php?title=Sim%C3%B3n_Bolivar&action=edit&redlink=1)và những anh hùng khác mang lại nền độc lập cho Colombia tại [Hội nghị Cúcuta](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_C%C3%BAcuta&action=edit&redlink=1)
Từ đầu những giai đoạn Chinh phục và Thuộc địa, đã có nhiều phong trào phản kháng chống lại ách cai trị Tây Ban Nha, đa số chúng đều bị đàn áp hay quá yếu ớt để có thể mang lại sự thay đổi. Phong trào phản kháng cuối cùng, với mục tiêu đòi độc lập từ Tây Ban Nha, nổ ra khoảng năm 1810, sau khi St. Domingue giành độc lập năm
[1804](/wiki/1804) ( [Haiti](/wiki/Haiti) ngày nay), và nước này chỉ có thể cung cấp sự hỗ trợ nhỏ nhoi cho những lãnh đạo phong trào là: [Simón Bolívar](/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar) và [Francisco de Paula Santander](/w/index.php?title=Francisco_de_Paula_Santander&action=edit&redlink=1). Simón Bolívar đã trở thành tổng thống đầu tiên của Colombia/ Fransisco de Paula Santander là [Phó tổng thống](/w/index.php?title=Ph%C3%B3_t%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Colombia&action=edit&redlink=1), và khi Simón Bolívar rút lui, Santander đã trở thành tổng thống thứ hai của Colombia. Cuộc nổi dậy cuối cùng đã giành thắng lợi năm 1819 khi lãnh thổ [Phó vương New Granada](/w/index.php?title=Ph%C3%B3_v%C6%B0%C6%A1ng_New_Granada&action=edit&redlink=1) trở thành nhà nước Cộng hòa [Đại Colombia](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Colombia) được tổ chức thành một Liên minh cùng [Ecuador](/wiki/Ecuador) và [Venezuela](/wiki/Venezuela) ( [Panama](/wiki/Panama) từng là một phần của Colombia).
### Tranh giành chính trị
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=6)
Sự chia rẽ chính trị và lãnh thổ trong nội bộ đã dẫn tới sự ly khai của
[Venezuela](/wiki/Venezuela) và [Quito](/wiki/Quito) ( [Ecuador](/wiki/Ecuador) ngày nay) năm 1830. Ở thời điểm này, cái gọi là "Khu [Cundinamarca](/wiki/Cundinamarca)" đã chấp nhận cái tên " [Nueva Granada](/w/index.php?title=Nueva_Granada&action=edit&redlink=1)", và giữ nó cho tới tận năm 1856 khi nó trở thành "Confederación Granadina" ( [Liên bang Grenadine](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_Grenadine&action=edit&redlink=1)). Sau một cuộc [nội chiến kéo dài hai năm](/w/index.php?title=N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Colombia_(1860-1862)&action=edit&redlink=1) năm 1863, " [Liên bang Colombia](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_Colombia&action=edit&redlink=1)" được thành lập và tồn tại tới năm 1886, khi cuối cùng đất nước này trở thành Cộng hòa Colombia. Sự chia rẽ nội bộ tiếp tục diễn ra giữa các lực lượng chính trị lưỡng đảng, thỉnh thoảng gây ra những cuộc [nội chiến](/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn) rất đẫm máu, nổi bật nhất là cuộc [nội chiến nghìn ngày](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_Ngh%C3%ACn_Ng%C3%A0y&action=edit&redlink=1) (1899 - 1902) cùng với những ý đồ của Mỹ nhằm thiết lập ảnh hưởng trong vùng (đặc biệt trong việc xây dựng và quản lý [Kênh đào Panama](/wiki/K%C3%AAnh_%C4%91%C3%A0o_Panama)) đã dẫn tới sự ly khai của Khu [Panama](/wiki/Panama) năm [1903](/wiki/1903) và lãnh thổ này đã trở thành một quốc gia. Colombia sa lầy vào cuộc chiến tranh kéo dài một năm với [Peru](/wiki/Peru) về tranh chấp lãnh thổ liên quan tới [Khu Amazonas](/w/index.php?title=Khu_Amazonas&action=edit&redlink=1) và thủ phủ [Leticia](/wiki/Leticia,_Colombia) của nó.
### La Violencia
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=7)
Một thời gian ngắn sau đó, Colombia có nền chính trị khá ổn định, và nó bị ngắt quãng bởi một cuộc xung đột đẫm máu xảy ra trong khoảng thời gian giữa cuối
[thập kỷ 1940](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1940) và đầu [thập kỷ 1950](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1950), một giai đoạn được gọi là * ("Bạo lực"). Nguyên nhân của nó là sự căng thẳng gia tăng giữa hai đảng chính trị hàng đầu, cuối cùng đã bùng phát thành bạo lực sau vụ ám sát ứng cử viên Tổng thống La Violencia* [Tự do](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_T%E1%BB%B1_do_Colombia&action=edit&redlink=1) [Jorge Eliécer Gaitán](/w/index.php?title=Jorge_Eli%C3%A9cer_Gait%C3%A1n&action=edit&redlink=1)ngày [9 tháng 4](/wiki/9_th%C3%A1ng_4)năm [1948](/wiki/1948). Vụ ám sát này đã gây ra những cuộc bạo động tại [Bogotá](/wiki/Bogot%C3%A1)và được gọi là [El Bogotazo](/w/index.php?title=El_Bogotazo&action=edit&redlink=1), tình trạng bạo lực trong những cuộc bạo động lan tràn khắp đất nước và làm thiệt mạng ít nhất 180.000 người Colombia. Từ năm [1953](/wiki/1953)tới [1964](/wiki/1964)bạo lực giữa hai đảng chính trị giảm bớt thứ nhất bởi Tổng thống [Gustavo Rojas Pinilla](/w/index.php?title=Gustavo_Rojas_Pinilla&action=edit&redlink=1)đã mất chức Tổng thống Colombia trong một cuộc [đảo chính](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_ch%C3%ADnh), cuộc đàm phán với phe du kích, và sự xuất hiện của [hội đồng quân sự](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1&action=edit&redlink=1)của Tướng [Gabriel París Gordillo](/w/index.php?title=Gabriel_Par%C3%ADs_Gordillo&action=edit&redlink=1).
### Mặt trận quốc gia
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=8)
Sau khi Rojas đã mất chức, hai đảng chính trị
[Đảng Bảo thủ Colombia](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_B%E1%BA%A3o_th%E1%BB%A7_Colombia&action=edit&redlink=1) và [Đảng Tự do Colombia](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_T%E1%BB%B1_do_Colombia&action=edit&redlink=1) đã đồng ý thành lập một "Mặt trận Quốc gia," theo đó hai đảng Tự do và Bảo thủ sẽ cùng điều hành đất nước. Chức tổng thống sẽ được thay thế lần lượt giữa hai đảng với nhiệm kỳ 4 năm trong vòng 16 năm tiếp diễn; hai đảng sẽ chia sẻ quyền lực tương đương ở mọi chức vụ nhà nước. Mặt trận Quốc gia đã chấm dứt " [La Violencia](/w/index.php?title=La_Violencia&action=edit&redlink=1)", và chính phủ Mặt trận Quốc gia nỗ lực tiến hành các cuộc cải cách kinh tế, xã hội sâu rộng cùng với sự hợp tác của [Liên minh vì Tiến bộ](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_minh_v%C3%AC_Ti%E1%BA%BFn_b%E1%BB%99&action=edit&redlink=1). Cuối cùng, những mâu thuẫn giữa các chính quyền Bảo thủ và Tự do nối tiếp nhau khiến kết quả không được như ý muốn. Dù có những tiến bộ ở một số lĩnh vực, nhiều vấn đề bất công xã hội và chính trị tiếp diễn và các nhóm du kích như [FARC](/wiki/L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_V%C5%A9_trang_C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Colombia), [ELN](/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Qu%E1%BB%91c_gia_(Colombia)&action=edit&redlink=1) và [M-19](/w/index.php?title=Phong_tr%C3%A0o_19_th%C3%A1ng_4&action=edit&redlink=1) chính thức thành lập chiến đấu chống chính phủ và các cơ quan chính trị với những ảnh hưởng từ các học thuyết của cuộc [Chiến tranh lạnh](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_L%E1%BA%A1nh).
### Xung đột vũ trang Colombia
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=9)
Cuối
[thập niên 1970](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1970) và trong suốt [thập niên 1980](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1980), [1990](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1990) những [tổ hợp ma tuý](/w/index.php?title=T%E1%BB%95_h%E1%BB%A3p_ma_tu%C3%BD&action=edit&redlink=1) (drug cartel) giàu mạnh và đầy tính bạo lực xuất hiện, nổi tiếng nhất là [Medellín Cartel](/w/index.php?title=Medell%C3%ADn_Cartel&action=edit&redlink=1) (dưới sự chỉ huy của [Pablo Escobar](/wiki/Pablo_Escobar)) và [Cali Cartel](/w/index.php?title=Cali_Cartel&action=edit&redlink=1), trong một giai đoạn đã gây ảnh hưởng tới chính trị, kinh tế và xã hội tại Colombia. Những tổ hợp này cũng đã tài trợ tiền bạc và gây ảnh hưởng tới các nhóm vũ trang bất hợp pháp và phe phái chính trị. Một số bên chống đối lại đã liên minh với các nhóm du kích tạo ra hay gây ảnh hưởng tới [các nhóm bán quân sự](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_b%C3%A1n_qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_t%E1%BA%A1i_Colombia&action=edit&redlink=1).
Để thay thế hiến pháp năm 1886 trước đó, một hiến pháp mới đã được phê chuẩn năm
[1991](/wiki/1991) ( [Hiến pháp Colombia năm 1991](/w/index.php?title=Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Colombia_n%C4%83m_1991&action=edit&redlink=1)), sau khi được [Hội đồng Lập hiến Colombia](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_L%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn_Colombia&action=edit&redlink=1) soạn thảo. Hiến pháp được thêm vào những điều khoản quan trọng về chính trị, sắc tộc, nhân quyền và bình đẳng nam nữ, chúng sẽ dần được thực hiện, dù tình trạng phát triển không đều, tranh cãi, và tụt hậu vẫn tồn tại. Hiến pháp mới cũng ngăn cấm hành động dẫn độ người mang quốc tịch Colombia sang Hoa Kỳ, các tổ hợp ma túy đã tiến hành vận động hành lanh tại Nghị viện và đưa ra một chiến dịch đe dọa vũ lực nhằm ngăn chặn sự phê chuẩn hành động dẫn độ. Nhiều cuộc [tấn công khủng bố](/w/index.php?title=T%E1%BA%A5n_c%C3%B4ng_kh%E1%BB%A7ng_b%E1%BB%91&action=edit&redlink=1) và hành quyết kiểu [mafia](/wiki/Mafia) đã diễn ra. Các tổ hợp ma túy cũng đã tìm cách gây ảnh hưởng tới chính phủ cũng như cơ cấu chính trị Colombia, như trường hợp vụ sandal [Quy trình 8000](/w/index.php?title=Quy_tr%C3%ACnh_8000&action=edit&redlink=1).
Trong những thập kỷ gần đây nước này tiếp tục gặp phải khó khăn từ ảnh hưởng của các hoạt động
[buôn bán thuốc phiện](/w/index.php?title=Bu%C3%B4n_b%C3%A1n_thu%E1%BB%91c_phi%E1%BB%87n_b%E1%BA%A5t_h%E1%BB%A3p_ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1) và những cuộc [chiến tranh du kích](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_du_k%C3%ADch) như của [FARC](/wiki/L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_V%C5%A9_trang_C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Colombia), và các nhóm bán quân sự như [AUC](/w/index.php?title=C%C3%A1c_l%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_T%E1%BB%B1_v%E1%BB%87_Th%E1%BB%91ng_nh%E1%BA%A5t_Colombia&action=edit&redlink=1) (hiện đã được giải ngũ nhưng một số thành viên vẫn còn hoạt động) cùng với các phe nhóm nhỏ khác đã tham dự vào cuộc [xung đột vũ trang](/w/index.php?title=Xung_%C4%91%E1%BB%99t_v%C5%A9_trang_Colombia&action=edit&redlink=1) đẫm máu. Các tổ hợp ma túy giàu mạnh đã giúp Colombia cân bằng thương mại bằng cách tạo ra một luồng thu ngoại tệ lớn và ổn định, chủ yếu là [dollar Mỹ](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9). Mặt khác, các thủ lĩnh ma túy cũng làm bất ổn định chính phủ. Những cuộc nổi loạn của các nhóm khác nhau dẫn tới tình trạng sử dụng hành động [bắt cóc](/w/index.php?title=B%E1%BA%AFt_c%C3%B3c&action=edit&redlink=1) và [buôn lậu ma tuý](/w/index.php?title=Bu%C3%B4n_l%E1%BA%ADu_ma_tu%C3%BD&action=edit&redlink=1) để kiếm tiền hoạt động, chúng thường hoạt động tại các vùng nông thôn rộng lớn và hẻo lãnh và thỉnh thoảng có thể gây thiệt hại tới các hệ thống viễn thông và giao thông giữa các vùng. Từ đầu thập niên 1980, những nỗ lực nhằm đàm phán một thỏa thuận giữa chính phủ và các phe phiến loạn khác nhau đã được tiến hành, có trường hợp thành công có trường hợp chỉ một phần phe nổi dậy chịu giải giáp. Một trong những nỗ lực gần đây nhất đã diễn ra khi chính quyền của Tổng thống [Andrés Pastrana Arango](/w/index.php?title=Andr%C3%A9s_Pastrana&action=edit&redlink=1), đàm phán với FARC trong giai đoạn 1998 và 2002.
Cuối thập niên 1990, Tổng thống Andrés Pastrana đã đưa ra một sáng kiến gọi là
[Kế hoạch Colombia](/w/index.php?title=K%E1%BA%BF_ho%E1%BA%A1ch_Colombia&action=edit&redlink=1), với hai mục tiêu chấm dứt xung đột vũ trang và thúc đẩy một chiến lược [chống ma tuý](/wiki/Ma_t%C3%BAy) mạnh. Yếu tố gây tranh cãi nhất của Kế hoạch là chiến lược chống ma tuý, gồm việc tăng hoạt động phun thuốc tiêu diệt cây [coca](/wiki/C%C3%B4ca) từ trên không. Hành động này bị nhiều phe phái phản đối, họ cho rằng phun thuốc diệt cây từ trên không cũng có thể gây hại tới các loại cây khác, và gây ra những hậu quả xấu tới sức khỏe người dân. Những lời chỉ trích sáng kiến này cũng cho rằng kế hoạch thể hiện một cách tiếp cận mang tính quân sự cho các vấn đề nảy sinh từ tình trạng bất bình đẳng trong xã hội.
Trong thời cầm quyền của Tổng thống
[Álvaro Uribe](/wiki/%C3%81lvaro_Uribe), người được bầu với lời hứa hẹn áp dụng các biện pháp quân sự với FARC và các nhóm tội phạm khác, một số chỉ số an ninh đã được cải thiện, như số vụ bắt cóc giảm (từ 3700 năm 2000 xuống còn 800 năm 2005) và các vụ giết người cũng giảm hơn 48% từ tháng 7 năm 2002 tới tháng 5 năm 2005. Có ý kiến cho rằng những thành công này đã khuyến khích phát triển kinh tế và ngành du lịch. [[6]](#cite_note-6)
Những nhà phân tích và phê bình bên trong Colombia đồng ý rằng đã có một số tiến bộ trong nhiều lĩnh vực như đề cập ở trên, nhưng lý do mang lại thành công vẫn chưa được đồng thuận và tính chính xác của những con số cũng là một vấn đề. Một số phe
[đối lập](/wiki/%C4%90%E1%BB%91i_l%E1%BA%ADp_(ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B)) đã chỉ trích chiến lược an ninh của chính phủ, cho rằng chúng chưa đủ để giải quyết các vấn đề phức tạp tại Colombia và rằng nó đã góp phần tạo nên một môi trường thích hợp cho sự tiếp diễn của một số vụ [vi phạm nhân quyền](/wiki/Vi_ph%E1%BA%A1m_nh%C3%A2n_quy%E1%BB%81n).
## Địa lý
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=10)
Địa hình Colombia đa dạng hơn bất kỳ một quốc gia nào khác tại Mỹ Latinh có kích thước tương đương. Nước này là một phần của "Vành đai núi lửa" Thái Bình Dương, một vùng đặc trưng bởi những trận động đất thường xuyên và những vụ phun trào núi lửa.
Bề mặt địa hình Colombia khá phức tạp. phía tây đất nước là phần đa dạng nhất. Bắt đầu từ bờ biển Thái Bình Dương ở phía tây và dời về phía đông ở vĩ độ 5 độ bắc, một dải liên tục các hình thể địa hình nối tiếp nhau. Ở cực tây là những đồng bằng thấp ven biển Thái Bình Dương hẹp và đứt quãng, dựa vào
[Serranía de Baudó](/w/index.php?title=N%C3%BAi_Baud%C3%B3&action=edit&redlink=1), dải núi thấp nhất và hẹp nhất Colombia. Tiếp theo là vùng đất thấp Río Atrato/Río San Juan rộng hơn, địa điểm từng được đề xuất như một vị trí thay thế cho Kênh đào Panama để trở thành con đường nối giữa Đại Tây Dương và Thái Bình Dương nhân tạo.
Dãy núi lớn nhất phía tây, Cordillera Occidental, là một dải núi với độ cao trung bình, đỉnh cao nhất lên tới 4.000 m (13.000 ft). Châu thổ Sông Cauca, một vùng nông nghiệp quan trọng với nhiều thành phố bên trong, chia cắt Cordillera Occidental khỏi dải Cordillera Central to lớn. Nhiều núi lửa phủ băng tuyết tại Cordillera Central với các đỉnh cao hơn 5.500 m (18.000 ft). Châu thổ Sông Magdalena nhiều bùn và tốc độ dòng chảy nhỏ, một tuyến đường vận tải quan trọng, chia cắt Cordillera Central khỏi dãy núi chính phía đông, Cordillera Oriental. Các đỉnh của Cordillera Oriental có độ cao trung bình. Đặc điểm tạo sự khác biệt giữa những dãy núi này Colombia với những dãy núi khác là nó tạo ra nhiều lòng chảo lớn. Ở phía đông, nơi dân cư thưa thớt, các vùng đất thấp phẳng tới hơi gồ ghề được gọi là llanos chiếm tới 60 phần trăm tổng diện tích đất canh tác quốc gia.
Dải đất vắt ngang đất nước này không bao gồm hai vùng của Colombia: các vùng đất thấp ven biển Caribe và
[Sierra Nevada de Santa Marta](/w/index.php?title=Sierra_Nevada_de_Santa_Marta&action=edit&redlink=1), cả hai đều nằm ở phía bắc đất nước. Các vùng đất thấp phía tây chủ yếu là đầm lầy; các đầm lầy lau sậy trong vùng được người dâm Colombia gọi là *ciénagas*. Bán đảo Guajira ở phía đông là vùng bán khô cằn. Sierra Nevada là một tam giác đáng chú ý với những đỉnh núi phủ băng tuyết vượt cao lên trên phần phía đông của vùng đất thấp này.
Vị trí gần đường xích đạo của Colombia gây ảnh hưởng tới thời tiết nước này. Các vùng đất thấp thường nóng. Những ảnh hưởng độ cao trên nhiệt độ rất lớn. Nhiệt độ giảm khoảng 2°
[C](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_Celsius) (3.5° [F](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_Fahrenheit)) với mỗi 300-meter (1.000-foot) tăng độ cao so với mực nước biển. Lượng mưa khác biệt theo từng vùng tại Colombia, có xu hướng tăng khi đi về phía nam. Điều này đặc biệt đúng với các vùng đất thấp phía đông. Ví dụ, lượng mưa tại nhiều phần ở Bán đảo Guajira hiếm khi vượt quá 75 cm (30 in) trên năm. Tuy nhiên, khu vực nhiều mưa phía đông nam Colombia thường xảy ra những trận mưa lớn với lượng mưa hơn 500 cm (200 in) mỗi năm. Lượng mưa ở hầu hết các vùng còn lại của đất nước nằm giữa hai khoảng trên.
Độ cao không chỉ gây ảnh hưởng trên thời tiết, mà còn cả thực vật. Trên thực tế, độ cao là một trong những yếu tố gây ảnh hưởng lớn nhất tới các loại thực vật tại Colombia. Các khu vực núi non có thể được chia thành nhiều khu vực thực vật theo độ cao, dù độ cao giới hạn của mỗi vùng có thể khác biệt phụ thuộc theo vĩ độ.
"Tierra caliente" (đất nóng), dưới 1.000 m (3.300 ft), là vùng đất với những thực vật nhiệt đới như chuối. Tierra templada (đất ôn hoà), trải dài từ độ cao 1.000 tới 2.000 m (3.300 tới 6.600 ft), là vùng trồng cà phê và ngô. Lúa mì và khoai tây được trồng nhiều tại "tierra fría" (đất lạnh), ở những độ cao từ 2.000 tới 3.200 m (6.600 tới 10.500 ft). Tại "zona forestada" (vùng rừng), nằm ở độ cao giữa 3.200 và 3.900 m (10.500 và 12.800 ft), nhiều loại cây đã bị chặt làm củi. Những đồng cỏ không cây cối bao phủ phần lớn páramos, hay những vùng đồng cỏ trên núi cao, ở độ cao 3.900 tới 4.600 m (12.800 tới 15.100 ft). Trên 4.600 m (15.100 ft), nơi nhiệt độ dưới mức đóng băng, là "tierra helada", một vùng thường có băng tuyết.
Thực vật cũng phản ánh lượng mưa. Vùng đất bán khô cằn phía đông bắc với chủ yếu những cây bụi rải rác. Ở phía nam, các savannah (đồng cỏ nhiệt đới) bao phủ phần llano Colombia. Các vùng nhiều mưa phía đông nam với những khu rừng mưa nhiệt đới. Tại vùng núi, là những mô hình thực vật phức tạp. Phía sườn núi nhiều mưa với màu xanh của cây cối sum sê, trong khi ở sườn bên kia, nơi ít mưa, có thể khô nẻ.
Canh tác Coca là hoạt động phi pháp chính tại Colombia. Ở nhiều vùng nông thôn, nhiều dải đất lớn được dùng trồng coca. Theo những con số của Hoa Kỳ, năm 2004 ước tính 114.100 hécta (281.947 acres) đất đã được sử dụng cho mục đích này, và đất nước này có tiềm năng sản xuất 430.000 mét tấn cocaine mỗi năm.
According to a [7] [United Nations Office on Drugs and Crime](/w/index.php?title=United_Nations_Office_on_Drugs_and_Crime&action=edit&redlink=1)survey, coca cultivation was estimated at 212.511 acres (86.000 hectares) in tháng 12 năm 2006. [[8]](#cite_note-UNest-8)
Trong năm 2006 Chính phủ Colombia đã phá hủy khoảng 73.000 hécta (180.387 acres) vượt mọi kỷ lục trong trồng cây coca. Chính phủ Colombia hiện có kế hoạch phá hủy khoảng 50.000 hécta (123.553 acres) trồng cây coca năm 2007 và họ tuyên bố sẽ chỉ còn 20.000 hécta (49.421 acres) được dùng cho mục đích này, và chúng cũng sẽ bị tiêu diệt trong năm 2008.
Tuy những nỗ lực tiêu diệt cây coca của Colombia đã khiến việc trồng cây phải chuyển địa điểm, chúng vẫn không hạn chế được số lượng diện tích sử dụng trồng loại cây này. [9] [[1]](http://ciponline.org/colombia/040325ondc.htm)Việc này khiến mọi người nghi ngờ kế hoạch triệt hạ toàn bộ cây coca năm 2008 của Colombia.
## Chính trị
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=11)
Colombia theo chế độ
[Cộng hoà](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) [Tổng thống](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng) là [Nguyên thủ quốc gia](/wiki/Nguy%C3%AAn_th%E1%BB%A7_qu%E1%BB%91c_gia) và đứng đầu [Chính phủ](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7), được bầu trực tiếp nhiệm kỳ 4 năm và có thể tái cử ở nhiệm kỳ tiếp theo.
### Nhánh
[hành pháp](/wiki/Quy%E1%BB%81n_h%C3%A0nh_ph%C3%A1p) [Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=12)
Colombia là một
[nhà nước](/wiki/Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc) [cộng hòa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) với nhánh hành pháp thống lĩnh cơ cấu [chính phủ](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7). Cho đến tận gần đây, tổng thống cùng phó tổng thống do dân bầu trực tiếp với nhiệm kỳ bốn năm; [tổng thống](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng) vừa là [lãnh đạo chính phủ](/w/index.php?title=L%C3%A3nh_%C4%91%E1%BA%A1o_ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1) vừa là [lãnh đạo nhà nước](/w/index.php?title=L%C3%A3nh_%C4%91%E1%BA%A1o_nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc&action=edit&redlink=1). Tuy nhiên, ngày 19 tháng 10 năm 2005, Nghị viện Colombia đã sửa đổi [hiến pháp](/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p), cho phép các tổng thống nước này cầm quyền hai nhiệm kỳ bốn năm liên tục. Tuy nhiên, các thống đốc khu, thị trưởng [thành phố](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91) và [thị trấn](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%E1%BA%A5n) cùng các quan chức nhánh hành pháp khác chỉ được bầu cho một nhiệm kỳ ba năm, và không được tái ứng cử ngay sau đó.
Ngày
[28 tháng 5](/wiki/28_th%C3%A1ng_5) năm [2006](/wiki/2006), tổng thống [Álvaro Uribe Vélez](/w/index.php?title=%C3%81lvaro_Uribe_V%C3%A9lez&action=edit&redlink=1) đã được tái cử với 62% số phiếu, 22% thuộc [Carlos Gaviria Díaz](/w/index.php?title=Carlos_Gaviria_D%C3%ADaz&action=edit&redlink=1) của phe [Dân chủ Độc lập](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_%C4%90%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1), và 12% cho [Horacio Serpa Uribe](/w/index.php?title=Horacio_Serpa_Uribe&action=edit&redlink=1) thuộc [Đảng Tự do](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_T%E1%BB%B1_do_Colombia&action=edit&redlink=1).
### Nhánh
[lập pháp](/wiki/C%C6%A1_quan_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p) [Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=13)
Hệ thống lưỡng viện Colombia là
[Nghị viện Colombia](/w/index.php?title=Ngh%E1%BB%8B_vi%E1%BB%87n_Colombia&action=edit&redlink=1), (hay *Congreso* trong [tiếng Tây Ban Nha](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_T%C3%A2y_Ban_Nha)), gồm [Viện đại biểu Colombia](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_%C4%91%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_Colombia&action=edit&redlink=1) với 166 ghế và [Thượng viện Colombia](/w/index.php?title=Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_vi%E1%BB%87n_Colombia&action=edit&redlink=1) với 102 ghế. Các thành viên của cả hai viện được bầu theo phổ thông đầu phiếu với nhiệm kỳ bốn năm. Cùng với các nghị sĩ, người dân Colombia cũng bầu các đại biểu Khu và các hội đồng thành phố.
### Nhánh
[tư pháp](/wiki/T%C6%B0_ph%C3%A1p) [Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=14)
Trong thập niên 1990, hệ thống tư pháp Colombia đã trải qua nhiều cuộc cải cách quan trọng và hiện đang trong quá trình chuyển tiếp từ một hệ thống
[thẩm tra](/w/index.php?title=Th%E1%BA%A9m_tra&action=edit&redlink=1) thành một [hệ thống đối lập](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%91i_l%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1). Nhiều vùng trồng cà phê tại Colombia và Bogotá đã chấp nhận hệ thống đối lập, thủ tục áp dụng tại những khu vực còn lại sẽ bắt đầu ngày [1 tháng 1](/wiki/1_th%C3%A1ng_1) năm [2006](/wiki/2006). Đứng đầu hệ thống tư pháp là Tòa án Hiến pháp và các thành viên được Nghị viện chỉ định dựa trên giới thiệu của Tổng thống và các viên chức cấp cao.
### Các viện kiểm soát
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=15) [Procuraduría General de la Nación](/w/index.php?title=Procuradur%C3%ADa_General_de_la_Naci%C3%B3n&action=edit&redlink=1) (General Procurement of the Nation), [Defensoría del Pueblo](/w/index.php?title=Defensor%C3%ADa_del_Pueblo&action=edit&redlink=1), (Bảo vệ Nhân dân) [Auditoría General de la República](/w/index.php?title=Auditor%C3%ADa_General_de_la_Rep%C3%BAblica&action=edit&redlink=1) (Kiểm toán công cộng chung) và [Contraloría General de la República](/w/index.php?title=Contralor%C3%ADa_General_de_la_Rep%C3%BAblica&action=edit&redlink=1) (Kiểm soát chung của nền cộng hoà).
### Các viện bầu cử
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=16) [Consejo Nacional Electoral](/w/index.php?title=Consejo_Nacional_Electoral&action=edit&redlink=1) (Hội đồng bầu cử quốc gia) và [Registraduría Nacional del Estado Civil](/w/index.php?title=Registradur%C3%ADa_Nacional_del_Estado_Civil&action=edit&redlink=1) (Cơ quan đăng ký dân sự nhà nước)
Colombia cũng là một thành viên của
[Cộng đồng quốc gia Nam Mỹ](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_qu%E1%BB%91c_gia_Nam_M%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1)
## Chính sách ngoại giao
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=17)
Colombia duy trì quan hệ đồng minh chiến lược với
[Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), coi [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) là bạn hàng chính và nguồn cung cấp viện trợ quan trọng (khoảng 5 tỷ [USD](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) trong 8 năm qua, là nước nhận viện trợ nhiều nhất của Mỹ ở [Mỹ Latinh](/wiki/M%E1%BB%B9_Latinh)). Mỹ tiếp tục thực hiện "Kế hoạch Colombia" thông qua tài trợ, cung cấp thiết bị [quân sự](/wiki/Qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1) dưới danh nghĩa chống [ma túy](/wiki/Ma_t%C3%BAy) và [khủng bố](/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_b%E1%BB%91). [Tháng 8](/wiki/Th%C3%A1ng_t%C3%A1m) năm [2009](/wiki/2009), Chính phủ Colombia ký thoả thuận cho phép Mỹ sử dụng 7 căn cứ quân sự trên lãnh thổ Colombia.
Bên cạnh đó, Colombia chú trọng thúc đẩy quan hệ với các nước
[Mỹ Latinh](/wiki/M%E1%BB%B9_Latinh), thúc đẩy liên kết khu vực, từng tham gia tích cực vào các quá trình thương lượng hoà bình giải quyết các cuộc xung đột ở [Trung Mỹ](/wiki/Trung_M%E1%BB%B9). Tuy nhiên, quan hệ với các nước [Nam Mỹ](/wiki/Nam_M%E1%BB%B9), đặc biệt là [Ecuador](/wiki/Ecuador) và [Venezuela](/wiki/Venezuela), thời gian qua vẫn căng thẳng, thậm chí gián đoạn sau sự kiện Colombia tấn công lực lượng du kích [cánh tả](/wiki/C%C3%A1nh_t%E1%BA%A3) trên lãnh thổ [Ecuador](/wiki/Ecuador) (2008), ký thoả thuận quân sự với [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) (2009) và tố cáo [Venezuela](/wiki/Venezuela) chứa chấp và trợ giúp du kích [cánh tả](/wiki/C%C3%A1nh_t%E1%BA%A3) (2009-2010)... Từ khi lên nắm quyền, Chính phủ của Tổng thống Santos bày tỏ thái độ mềm dẻo hơn với các nước láng giềng, nối lại quan hệ ngoại giao với [Venezuela](/wiki/Venezuela) và [Ecuador](/wiki/Ecuador) bị cắt đứt dưới thời Tổng thống Uribe ( [tháng 7](/wiki/Th%C3%A1ng_b%E1%BA%A3y) năm [2010](/wiki/2010)). Colombia chủ trương đa dạng hoá quan hệ với các khu vực khác trên giới, trong đó có khu vực [Châu Á](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81) - [Thái Bình Dương](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng).
Colombia là thành viên của
[Liên Hợp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), [Phong trào không liên kết](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_kh%C3%B4ng_li%C3%AAn_k%E1%BA%BFt), [Tổ chức các nước châu Mỹ](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9) (OEA), hiện đang xin gia nhập [APEC](/wiki/Di%E1%BB%85n_%C4%91%C3%A0n_H%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_Kinh_t%E1%BA%BF_ch%C3%A2u_%C3%81_-_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng).
## Phân cấp hành chính
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=18)
Colombia được chia ra thành 32 tỉnh và quận thủ đô.
|
|
1
|
|
18
vùng thủ đô)
### Các thành phố
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=19)
Colombia có 32 thành phố lớn (có dân số hơn 120.000 người): được liệt kê dưới đây theo dân số:
[Bogotá](/wiki/Bogot%C3%A1)(thủ đô) - *La Atenas Suramericana*("Athens của Nam Mỹ") [Santiago de Cali](/wiki/Santiago_de_Cali)- *La Sucursal del Cielo*, *La Sultana del Valle*("Nhánh Thiên đường", "Vua Thung lũng") [Medellín](/wiki/Medell%C3%ADn)- *La Ciudad de la Eterna Primavera*, *Capital de la Montaña*("Thành phố Mùa xuân Vĩnh cửu", "Thủ phủ của núi non") [Barranquilla](/wiki/Barranquilla)- *La Puerta de Oro de Colombia*("Cổng Vàng Colombia") [Cartagena](/wiki/Cartagena,_Colombia)- *La Heroica*("Anh hùng") [Cúcuta](/wiki/C%C3%BAcuta)- *La Hermosa Villa*("Làng đẹp") [Bucaramanga](/wiki/Bucaramanga)- *La Ciudad Bonita*("Thành phố xinh đẹp") [Pereira](/wiki/Pereira,_Colombia)- *La Querendona, Trasnochadora y Morena*("Người đàn bà da đen đáng yêu không bao giờ ngủ") [Santa Marta](/wiki/Santa_Marta)- *La Perla de Oro*("Trân châu vàng") [Ibagué](/wiki/Ibagu%C3%A9)- *Capital Musical de Colombia*("Thủ phủ âm nhạc Colombia") [Bello](/wiki/Bello,_Colombia) [Pasto](/wiki/Pasto)- *Ciudad Sorpresa*("Thành phố kinh ngạc") [Neiva](/wiki/Neiva)- *Neivayork, la Capital Bambuquera de América*("Neivayork, thủ phủ Bambuquo của châu Mỹ") [Manizales](/wiki/Manizales)- *La Ciudad de las Puertas Abiertas*("Thành phố với những cánh cổng rộng mở") [Soledad](/w/index.php?title=Soledad,_Colombia&action=edit&redlink=1) [Villavicencio](/wiki/Villavicencio)- *La Puerta al Llano*("Cổng cánh đồng trụi") [Soacha](/wiki/Soacha) [Armenia](/w/index.php?title=Armenia,_Colombia&action=edit&redlink=1)- *La Ciudad Milagro*("Thành phố huyền diệu") [Valledupar](/wiki/Valledupar)- *Capital Mundial del Vallenato*("Thủ phủ [Vallenato](/w/index.php?title=Vallenato&action=edit&redlink=1)của Thế giới") [Itagüí](/wiki/Itag%C3%BC%C3%AD) [Montería](/wiki/Monter%C3%ADa)- *La Capital Ganadera de Colombia*("Thủ phủ gia súc Colombia") [Sincelejo](/wiki/Sincelejo)- *La Ciudad de las Corralejas*("Thành phố của những cuộc 'Chạy đua với bò'") [Floridablanca, Colombia](/w/index.php?title=Floridablanca,_Colombia&action=edit&redlink=1) [Palmira](/wiki/Palmira) [Buenaventura](/w/index.php?title=Buenaventura,_Colombia&action=edit&redlink=1)- *Bello Puerto del Mar*("Hải cảng xinh đẹp") [Popayán](/wiki/Popay%C3%A1n)- *La Ciudad Blanca*("Thành phố trắng") [Barrancabermeja](/wiki/Barrancabermeja) [Dos Quebradas](/w/index.php?title=Dos_Quebradas&action=edit&redlink=1) [Envigado](/wiki/Envigado) [Tuluá](/wiki/Tulu%C3%A1)- *Corazón del Valle*("Trái tim của Thung lũng") [Maicao](/wiki/Maicao) [Florencia, Colombia](/w/index.php?title=Florencia,_Colombia&action=edit&redlink=1)- *La puerta del Amazonas*("Cánh cổng vào Amazones") [Cartago](/wiki/Cartago) [Girardot](/wiki/Girardot) [Sogamoso](/wiki/Sogamoso) [Buga](/w/index.php?title=Buga&action=edit&redlink=1)
## Kinh tế
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=20) [Tập tin:Colpatriatower.jpg](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%E1%BA%A3i_l%C3%AAn&wpDestFile=Colpatriatower.jpg) [Torre Colpatria](/w/index.php?title=Torre_Colpatria&action=edit&redlink=1)tòa nhà cao nhất [Bogota](/wiki/Bogot%C3%A1)-cao thứ 3 [Nam Mỹ](/wiki/Nam_M%E1%BB%B9)
Sau nhiều thập kỷ tăng trưởng bền vững (mức tăng
[GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) bình quân hơn 4% trong giai đoạn 1970-1998), Colombia đã trải qua một thời kỳ [giảm phát](/wiki/Gi%E1%BA%A3m_ph%C3%A1t) năm 1999 (năm đầu tiên tăng trưởng âm từ năm [1929](/wiki/1929)), và quá trình hồi phục từ cuộc giảm phát đó khá lâu dài và đau đớn. Kinh tế Colombia gặp vấn đề từ nhu cầu nội địa và nước ngoài thấp, [ngân sách chính phủ](/wiki/Ng%C3%A2n_s%C3%A1ch_nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc) bị cắt giảm, và nhiều cuộc xung đột vũ trang nội bộ nghiêm trọng. Các chỉ số kinh tế của [IMF](/wiki/Qu%E1%BB%B9_Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) được đưa ra tháng9 năm 2006, dự đoán [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) Colombia đạt 149.869 tỷ [dollar Mỹ](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) năm 2007. [Lạm phát](/wiki/L%E1%BA%A1m_ph%C3%A1t) dưới mức 6% năm 2004 và 2005, và dự đoán sẽ ở mức dưới 5% trong năm 2006. Các mặt hàng [xuất khẩu](/wiki/Xu%E1%BA%A5t_kh%E1%BA%A9u) chính của Colombia gồm hàng chế tạo (41.32% xuất khẩu), [dầu mỏ](/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F) (28.28%), than (13.17%), và [cà phê](/w/index.php?title=Federaci%C3%B3n_Nacional_de_Cafeteros_de_Colombia&action=edit&redlink=1) (6.25%). Colombia là một trong những nhà chế tạo [pop-up book](/w/index.php?title=Pop-up_book&action=edit&redlink=1) lớn nhất thế giới. Colombia cũng là nước xuất khẩu [10] [chuối lá](/w/index.php?title=Chu%E1%BB%91i_l%C3%A1&action=edit&redlink=1)lớn nhất vào Hoa Kỳ. Bên trong Mỹ Latinh, Colombia nổi tiếng về các sản phẩm [đồ lót nữ](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_l%C3%B3t_n%E1%BB%AF&action=edit&redlink=1), ngành công nghiệp này tập trung tại [Medellín](/wiki/Medell%C3%ADn). Tất cả [nhập khẩu](/wiki/Nh%E1%BA%ADp_kh%E1%BA%A9u), xuất khẩu và cán cân thương mại chung đều đang ở mức kỷ lục, và nguồn tiền thu được từ xuất khẩu đã góp phần quan trọng vào việc tái định giá đồng [Peso Colombia](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_peso_Colombia&action=edit&redlink=1). Hiện tại (2016), GDP của Colombia đạt 274.135 USD, đứng thứ 42 thế giới và đứng thứ 5 khu vực Mỹ Latin.
Các vấn đề nước này hiện phải đối mặt khá đa dạng từ vấn đề với hệ thống
[trợ cấp](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%A3_c%E1%BA%A5p&action=edit&redlink=1) tới [thuốc phiện](/wiki/Cocain) và tỷ lệ thất nghiệp cao. Nhiều định chế tài chính quốc tế đã ca ngợi những chương trình cải cách do Tổng thống hiện tại [Alvaro Uribe](/wiki/%C3%81lvaro_Uribe) theo đuổi, gồm các biện pháp nhằm giảm thâm hụt lĩnh vực công cộng xuống dưới 2.5% tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Chính sách kinh tế và [chiến lược an ninh dân chủ](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_l%C6%B0%E1%BB%A3c_an_ninh_d%C3%A2n_ch%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1) gây nhiều tranh cãi của chính phủ có gây ảnh hưởng tới sự tin tưởng đang gia tăng vào nền kinh tế, và tăng trưởng GDP năm 2003 nằm trong số những tỷ lệ cao nhất [Mỹ Latinh](/wiki/M%E1%BB%B9_Latinh).
Colombia là nước giàu
[khoáng sản](/wiki/Kho%C3%A1ng_s%E1%BA%A3n) và [năng lượng](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng): đứng đầu khu vực về trữ lượng [than](/wiki/Than_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)) (chiếm 40% tổng trữ lượng của [Mỹ Latinh](/wiki/M%E1%BB%B9_Latinh)), thứ hai khu vực về tiềm năng thuỷ điện (sau [Brasil](/wiki/Brasil)), [dầu lửa](/wiki/D%E1%BA%A7u_h%E1%BB%8Fa) có trữ lượng khoảng 3,1 tỷ thùng, ngoài ra còn có [vàng](/wiki/V%C3%A0ng), [bạc](/wiki/B%E1%BA%A1c), [pla-tin](/w/index.php?title=Pla-tin&action=edit&redlink=1)... Điều kiện [khí hậu](/wiki/Kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu) và [thổ nhưỡng](/wiki/Th%E1%BB%95_nh%C6%B0%E1%BB%A1ng_h%E1%BB%8Dc) thuận lợi cho phát triển [nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p), nhất là [cà phê](/wiki/C%C3%A0_ph%C3%AA) (chiếm 16% xuất khẩu thế giới), [hoa](/wiki/Hoa), [thuốc lá](/wiki/Thu%E1%BB%91c_l%C3%A1), [thịt bò](/wiki/Th%E1%BB%8Bt_b%C3%B2), [ngũ cốc](/wiki/Ng%C5%A9_c%E1%BB%91c), [hoa](/wiki/Hoa) [quả](/wiki/Qu%E1%BA%A3)...
Từ đầu thập kỷ 90, Colombia tiến hành cải cách kinh tế theo hướng
[tự do hoá](/wiki/T%E1%BB%B1_do_h%C3%B3a), với các biện pháp giảm [thuế](/wiki/Thu%E1%BA%BF), bỏ quản lý [tài chính](/wiki/T%C3%A0i_ch%C3%ADnh), tiến hành tư nhân hoá, thả nổi [tỷ giá hối đoái](/wiki/T%E1%BB%B7_gi%C3%A1_h%E1%BB%91i_%C4%91o%C3%A1i), mở cửa cho đầu tư nước ngoài. Thời gian gần đây, Colombia là nền kinh tế tăng trưởng khá cao trong khu vực (2006: 6%; 2007: 7,5%) và có dấu hiệu phục hồi tích cực trong năm 2010 (quý I tăng 3,34%, dự kiến cả năm tăng 3,8%) sau giai đoạn suy giảm 2008-2009 do ảnh hưởng của [khủng hoảng kinh tế](/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_ho%E1%BA%A3ng_kinh_t%E1%BA%BF_(Marx)) - [tài chính](/wiki/T%C3%A0i_ch%C3%ADnh) toàn cầu. Sau khi lên nắm quyền, Chính phủ Santos cam kết tiếp tục duy trì chính sách tài chính chặt chẽ, đầu tư mạnh vào xây dựng cơ sở hạ tầng, giữ [lạm phát](/wiki/L%E1%BA%A1m_ph%C3%A1t) thấp, giảm tỉ lệ [thất nghiệp](/wiki/Th%E1%BA%A5t_nghi%E1%BB%87p), ổn định đồng nội tệ, tập trung tăng cường [tự do hoá thương mại](/w/index.php?title=T%E1%BB%B1_do_ho%C3%A1_th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1), nâng cao chất lượng [giáo dục](/wiki/Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c), y tế; xây dựng hạ tầng, cải thiện nhà ở cho nhân dân...; [Xuất khẩu](/wiki/Xu%E1%BA%A5t_kh%E1%BA%A9u) chủ yếu gồm [dầu lửa](/wiki/D%E1%BA%A7u_h%E1%BB%8Fa), [than](/wiki/Than_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)), [cà phê](/wiki/C%C3%A0_ph%C3%AA), [hoa tươi](/w/index.php?title=Hoa_t%C6%B0%C6%A1i&action=edit&redlink=1), [chuối](/wiki/Chu%E1%BB%91i), [dược phẩm](/wiki/D%C6%B0%E1%BB%A3c_ph%E1%BA%A9m), [xi măng](/wiki/Xi_m%C4%83ng)… sang các thị trường chính: [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), [Venezuela](/wiki/Venezuela), [Hà Lan](/wiki/H%C3%A0_Lan). [Nhập khẩu](/wiki/Nh%E1%BA%ADp_kh%E1%BA%A9u) chủ yếu gồm máy [công nghiệp](/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p), phương tiện vận tải, hàng hóa tiêu dùng, lương thực, hoá chất, quặng kim loại…từ các thị trường chính: [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [México](/wiki/M%C3%A9xico), [Brasil](/wiki/Brasil), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p), [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c).
### Du lịch
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=21)
Trong những dịp lễ hội nổi tiếng nhất như Hội chợ Cali, Carnival Barranquilla, Liên hoan Nhà hát Iberoamerican và Festival Hoa là những thời gian đông khách du lịch nhất tại Colombia. Nhiều người tới Colombia trong lễ Giáng sinh và các ngày lễ dịp Độc lập của Colombia. Colombia cũng là nước sở hữu số tết nhiều nhất trên thế giới với 1000 ngày tết trong một năm, do Colombia là một đất nước có nhiều sắc tộc và sắc dân khác nhau nên họ sống với một quần thể quốc gia tương đồng nhưng lại có nhiều nền văn hóa truyền thống khác nhau.
[[11]](#cite_note-11)
Dù các
[văn phòng tư vấn du lịch](/w/index.php?title=V%C4%83n_ph%C3%B2ng_du_l%E1%BB%8Bch&action=edit&redlink=1) không chuộng Colombia vì [FARC](/wiki/L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_V%C5%A9_trang_C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Colombia) và các nhóm du kích khác tại đây, số du khách tới nước này vẫn tăng trong những năm gần đây. Lý do có lẽ nhờ cách tiếp cận cứng rắn hiện tại của Tổng thống Álvaro Uribe được gọi là [an ninh dân chủ](/w/index.php?title=An_ninh_d%C3%A2n_ch%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1) để đẩy các nhóm phiến loạn ra xa khỏi các thành phố lớn, các xa lộ và địa điểm du lịch có nhiều du khách quốc tế. Từ khi tổng thống Uribe nhậm chức năm 2002, ông đã giúp gia tăng đáng kể tính ổn định và an ninh bằng cách tăng cường sức mạnh quân sự và sự hiện diện cảnh sát trên khắp quốc gia. Điều này đã mang lại các kết quả rõ rệt cho [nền kinh tế đất nước](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_Colombia), đặc biệt là ngành du lịch với du khách quốc tế. Năm 2006, các quan chức ngành du lịch hy vọng 1.5 triệu du khách nước ngoài sẽ tới Colombia, con số tăng 50% so với năm trước đó. Thậm chí Lonely Planet, một nhà xuất bản ấn phẩm du lịch thế giới, đã xếp hạng Colombia như một trong mười điểm đến hàng đầu trên thế giới trong danh sách của họ năm 2006. Năm 2004 Tổ chức Du lịch Thế giới báo cáo Colombia đã đạt mức tăng cao thứ ba về số du khách đến tại Nam Mỹ trong giai đoạn 2000 và 2004 (9.2%). Chỉ [12] [Peru](/wiki/Peru)và [Suriname](/wiki/Suriname)có mức tăng cao hơn trong cùng giai đoạn. [[13]](#cite_note-13)
#### Du lịch sinh thái
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=22) [Vườn Cà phê Quốc gia Colombia](/w/index.php?title=V%C6%B0%E1%BB%9Dn_C%C3%A0_ph%C3%AA_Qu%E1%BB%91c_gia_Colombia&action=edit&redlink=1)( [Montenegro, Quindío](/w/index.php?title=Montenegro,_Quind%C3%ADo&action=edit&redlink=1))
- Vườn quốc gia
[Nevado del Ruiz](/w/index.php?title=Nevado_del_Ruiz&action=edit&redlink=1)(gần [Manizales](/wiki/Manizales))
- Vườn PANACA
- Vườn Tayrona (
[Santa Marta](/wiki/Santa_Marta))
- Desierto de Tatacoa
- Vườn Quốc gia Chicamocha Canyon
- Đảo
[Gorgona](/w/index.php?title=Gorgona,_Colombia&action=edit&redlink=1)và [Malpelo](/w/index.php?title=Malpelo_Island&action=edit&redlink=1) **Khác**
## Văn hoá
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=23)
|
||
|
|Đề mục này cần được
|
## Giáo dục
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=24)
Hơn 93% dân số hơn 15 tuổi biết đọc, viết và con số này liên tục tăng qua từng năm.
## Vận tải
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=25)
Colombia có một mạng lưới đường cao tốc quốc gia do
*Instituto Nacional de Vías* hay INVIAS (Viện Đường bộ Quốc gia) điều hành. [Xa lộ Liên Mỹ](/wiki/Xa_l%E1%BB%99_Li%C3%AAn_M%E1%BB%B9) đi xuyên Colombia, nối nước này Venezuela ở phía bắc và Ecuador ở phía nam.
Các sân bay chính của Colombia là
[Sân bay Quốc tế El Dorado](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_El_Dorado&action=edit&redlink=1) tại [Bogotá](/wiki/Bogot%C3%A1). Nhiều công ty hàng không quốc gia ( [Avianca](/wiki/Avianca), [AeroRepública](/w/index.php?title=AeroRep%C3%BAblica&action=edit&redlink=1), [AIRES](/wiki/AIRES) và [SATENA](/w/index.php?title=SATENA&action=edit&redlink=1)), và các công ty hàng không quốc tế (như [Iberia](/wiki/Iberia_Airlines), [American Airlines](/wiki/American_Airlines), [Varig](/w/index.php?title=Varig&action=edit&redlink=1), [Copa](/wiki/Copa), [Continental](/w/index.php?title=Continental&action=edit&redlink=1), [Delta](/wiki/Delta_Air_Lines), [Air Canada](/wiki/Air_Canada), [Aerogal](/wiki/Aerogal), [TAME](/w/index.php?title=TAME&action=edit&redlink=1), [TACA](/w/index.php?title=TACA&action=edit&redlink=1)) có các chuyến bay đi và đến El Dorado. Sân bay của [Bogotá](/wiki/Bogot%C3%A1) là một trong những sân bay lớn và đắt đỏ nhất Mỹ Latinh. Vì vị trí trung tâm của Colombia tại châu Mỹ, có nhiều công ty dịch vụ vận chuyển đường bộ, đường hàng không quốc gia và quốc tế hoạt động tại nước này.
## Nhân khẩu
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=26)
Với dân số xấp xỉ 43.6 triệu người năm 2006,
Colombia là nước đông dân thứ ba tại [7] [Mỹ Latinh](/wiki/M%E1%BB%B9_Latinh), sau [Brasil](/wiki/Brasil)và [México](/wiki/M%C3%A9xico).
Sự di chuyển dân cư từ vùng nông thôn ra thành thị diễn ra nhiều giai đoạn giữa thế kỷ hai mươi, nhưng từ đó đã giảm dần. Dân số thành thị tăng từ 31% trên tổng dân cư năm
[1938](/wiki/1938), lên 57% năm [1951](/wiki/1951) và khoảng 70% năm [1990](/wiki/1990). Con số hiện tại khoảng 77%. Ba mươi thành phố có số dân 100.000 người hay cao hơn. Chín khu đất thấp phía đông, chiếm khoảng 54% diện tích Colombia chiếm chưa tới 3% dân số và mật độ dân cư trung bình chưa tới một người trên một kilômét vuong (hai người trên dặm vuông). Tổng dân số Colombia năm 2015 dự kiến sẽ cao hơn 52 triệu người. [[14]](#cite_note-14)
Nước này có sự đa dạng sắc tộc phản ánh một lịch sử nhiều diễn biến cũng như số lượng các dân tộc đã từng sống tại đây từ những thời tiền sử tới hiện tại. Sự lai tạp sắc tộc từ lịch sử của nhiều nhóm sắc tộc chính đã hình thành nên các cơ bản của nhân khẩu học Colombia hiện nay: người nhập cư
[Châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), [người bản xứ](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_b%E1%BA%A3n_x%E1%BB%A9&action=edit&redlink=1), [người Phi](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Phi&action=edit&redlink=1), người Á, người Trung Đông và những người nhập cư gần đây khác. Nhiều dân tộc bản xứ đã bị hấp thu vào trong dân cư [mestizo](/wiki/Mestizo), nhưng 700.000 người bản xứ hiện còn đại diện cho hơn tám mươi nhăm văn hóa khác biệt. Những người nhập cư châu Âu chủ yếu là những người thực dân [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha), nhưng một số nhỏ thuộc các nước châu Âu khác (Hà Lan, Đức, Pháp, Thụy Sĩ, Bỉ và ở mức thấp hơn là Ba Lan, Lithuania, Anh và Croatia) đã nhập cư tới đây trong Chiến tranh thế giới thứ hai và Chiến tranh lạnh. Ví dụ, cựu thị trưởng Bogotá [Antanas Mockus](/w/index.php?title=Antanas_Mockus&action=edit&redlink=1) là con trai một người nhập cư Lithuania. Người Phi trước đây được đưa tới làm nô lệ, đa số tại các vùng đất thấp ven biển, bắt đầu từ đầu thế kỷ mười sáu, và tiếp tục tới thế kỷ mười chín. Sau khi chế độ nô lệ bị hủy bỏ, một ý thức hệ quốc gia về [mestizaje](/w/index.php?title=Mestizaje&action=edit&redlink=1) đã khuyến khích hòa trộn [người bản xứ](/w/index.php?title=C%C3%A1c_s%E1%BA%AFc_t%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3n_x%E1%BB%A9_Colombia&action=edit&redlink=1), người Âu, và các cộng đồng Amerindia vào trong một cộng đồng sắc tộc mestizo duy nhất. Các sắc tộc di cư khác gồm người Á và Trung Đông, đặc biệt là người Liban, Jordani, Syria, Trung Quốc, Nhật Bản và Triều Tiên. [15]
### Các nhóm sắc tộc
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=27)
Tương tự như tất cả các quốc gia Mỹ Latinh khác, các cuộc điều tra dân số tại Colombia không lấy dữ liệu sắc tộc, vì thế con số phần trăm dưới đây chủ yếu là ước tính từ các nguồn khác, và có thể rất khác biệt. Những con số thống kê cho thấy người Colombia chủ yếu là tín đồ Cơ đốc giáo La Mã và đại đa số nói tiếng Tây Ban Nha, và phần lớn trong số họ mang dòng máu lai Âu, Phi, Amerindians.
58% dân số là người mestizo, hay lai Âu và Amerindian, và 20% có tổ tiên là người da trắng châu Âu. 14% là người lai trắng đen, hay lai giữa người da đen châu Phi và người có tổ tiên da trắng, 4% có tổ tiên da đen và 3% lai Phi và Amerindian. Người Amerindians thuần chủng chiếm 1% dân số.
Theo dữ liệu phong tục học, tại Colombia có 101 ngôn ngữ được liệt kê, trong số đó 80 ngôn ngữ được dùng trong đời sống hàng ngày. Có khoảng 500.000 người sử dụng các ngôn ngữ bản xứ tại Colombia ngày nay. [16] [[17]](#cite_note-ethnologue-17)
Hơn hai phần ba người Colombia sống tại các vùng đô thị - một con số lớn hơn khá nhiều so với tỷ lệ trung bình thế giới. Tỷ lệ biết chữ (92.5%) tại Colombia cũng cao hơn mức trung bình thế giới, và tỷ lệ tăng trưởng dân số hơi cao hơn mức trung bình thế giới. Tương tự, một phần lớn người Colombia ở độ tuổi trẻ, chủ yếu vì mức tử vong trẻ em đã giảm gần đây. 33% dân số ở độ tuổi 14 hay thấp hơn, chỉ 4% ở độ tuổi 5 hay già hơn.
### Tôn giáo
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=28)
Sở Thống kê Hành chính Quốc gia không thu thập các số liệu tôn giáo, và những báo cáo chính xác rất khó có được. Dựa trên nhiều cuộc nghiên cứu, hơn 95% dân số là
[Kitô hữu](/wiki/Kit%C3%B4_h%E1%BB%AFu) [[2]](http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=78), trong số đó một tỷ lệ lớn dân cư, khoảng 81% tới 90%, theo [Giáo hội Công giáo Rôma](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma). Khoảng 1% người Colombia tin theo [các tôn giáo bản xứ](/w/index.php?title=Thuy%E1%BA%BFt_duy_linh&action=edit&redlink=1). Dưới 1% theo [Do Thái giáo](/wiki/Do_Th%C3%A1i_gi%C3%A1o), [Hồi giáo](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o), [Hindu giáo](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o) và [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o). Dù có số lượng tín đồ đông đảo, khoảng 60% số người đã trả lời trong một cuộc điều tra của *El Tiempo* rằng họ không thường xuyên thực hiện các lễ nghi tôn giáo. [[18]](#cite_note-State-18)
Hiến pháp Colombia đảm bảo quyền tự do tôn giáo, những cũng nói rằng Quốc gia "không phải theo vô thần hay bất khả tri, cũng không phải không quan tâm tới tình cảm tôn giáo của người dân Colombia." Các nhóm tôn giáo dễ dàng được công nhận là những đoàn thể được tổ chức, nhưng một số nhóm tôn giáo nhỏ có gặp phải khó khăn khi muốn được công nhận là các thực thể tôn giáo, vốn bị đòi hỏi phải tiến hành các hoạt động giáo lý tại các cơ sở công cộng.
[[18]](#cite_note-State-18)
### Tội phạm
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=29)
Colombia rõ ràng đã trở nên nổi tiếng về hoạt động sản xuất thuốc phiện trái phép, các vụ bắt cóc và tỷ lệ các vụ giết người. Trong
[thập niên 1990](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1990), nước này đã trở thành nước sản xuất [cocaine](/wiki/Cocain) và các dẫn xuất [coca](/wiki/C%C3%B4ca) số một thế giới. Ước tính diện tích trồng cây coca năm 2000 là 163.300 hécta (402.782 acres). [19] [20 tháng 6 năm 2006.html “Coca cultivation in Andes stabilizes in 2005, farmers need help to find alternative livelihoods”](http://www.unodc.org/unodc/en/press_release_ng%C3%A0y). *United Nations Office on Drugs and Crime*. 20 tháng 6 năm 2006. Truy cập ngày 29 tháng 12 năm 2017. Đã bỏ qua tham số không rõ
|accessyear=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#parameter_ignored)); Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|accessdate=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date))</r> [Jose Fernando Torres Varela](/w/index.php?title=Jose_Fernando_Torres_Varela&action=edit&redlink=1) chịu trách nhiệm tới một nửa các vụ tội phạm tại Colombia.
Ở một số thời điểm Colombia cũng có tỷ lệ các vụ giết người cao nhất thế giới với 62 vụ trên 100.000 dân.
Tuy nhiên, trong những năm gần đây con số này đã giảm còn 39 vụ trên 100.000 dân giúp nước này giảm thứ hạng trong [19] [Danh sách quốc gia theo tỷ lệ vụ giết người trên dân số](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_t%E1%BB%B7_l%E1%BB%87_v%E1%BB%A5_gi%E1%BA%BFt_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_tr%C3%AAn_d%C3%A2n_s%E1%BB%91&action=edit&redlink=1)ở mức dưới trung bình của Nam Mỹ. Hơn 90% người thiệt mạng là nam giới. Các vùng như Putumayo, Guaviare và Arauca vẫn có tỷ lệ 100 hay hơn nữa vụ giết người trên 100.000 dân năm 2005. Trong khi ấy, tại nước Venezuela láng giềng tỷ lệ này đã tăng từ 13 năm 1991 lên 33 vụ trên 100.000 dân năm 2005 và Ecuador đã tăng từ 11 năm 1991 lên 18 năm 2004.
Trong giai đoạn 1992 - 1999 tổng cộng 5.181 vụ bắt cóc xảy ra tại Colombia, chiếm hai phần ba số vụ được thông báo trên thế giới.
Trong năm 2005, 800 vụ bắt cóc được thông báo, (thấp hơn 73% so với năm 2002) trong số đó 35% nạn nhân được giải thoát trong cùng năm. Năm 2005, 18.960 xe cộ bị ăn trộm (giảm 37% so với năm 2002) và 18.111 người bị giết hại (giảm 38% so với năm 2002). [19] [[20]](#cite_note-Policia_Nacional-20)
### Tình hình nhân quyền
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=30)
Tổ chức
[Ân xá Quốc tế](/wiki/%C3%82n_x%C3%A1_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) đã tóm tắt trong bản Báo cáo thường niên của họ năm 2006: "Dù số lượng các vụ giết hại và bắt cóc ở một số vùng trong nước đã giảm, nhiều trường hợp vi phạm nhân quyền nghiêm trọng do tất cả các bên trong cuộc xung đột tiến hành vẫn ở mức độ báo động. Đặc biệt lo ngại là các báo cáo về những vụ [hành quyết không cần xét xử](/w/index.php?title=H%C3%A0nh_quy%E1%BA%BFt_kh%C3%B4ng_c%E1%BA%A7n_x%C3%A9t_x%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) do các lực lượng vũ trang tiến hành, những vụ giết hại thường dân bởi các nhóm vũ trang đối lập và bán du kích, và việc ép buộc các cộng đồng dân cư phải dời bỏ chỗ ở.
Hơn 55 phần trăm số người phải dời bỏ nhà cửa là phụ nữ. Bạo hành tình dục, có thể dẫn tới việc mang thai ngoài ý muốn, thường xảy ra khi phụ nữ phải dời chỗ ở. Các nạn nhân, theo thông báo của Tạp chí Ms. Magazine, thỉnh thoảng phải viện đến cách phá thai bất hợp pháp. Nhưng phá thai hiện đã được cho phép tại Colombia trong trường hợp các vụ hiếp dâm, loạn luân và khi sức khỏe bà mẹ gặp nguy hiểm.
[[21]](#cite_note-21)
Những nhóm bán du kích, được cho là đã giải giáp theo các điều khoản của một bộ luật gây nhiều tranh cãi được phê chuẩn tháng 7 vẫn tiếp tục các hành động vi phạm nhân quyền, trong khi các nhóm vũ trang đối lập tiếp tục tiến hành nhiều hành động nghiêm trọng, ở diện rộng vi phạm luật nhân đạo quốc tế. Các cá nhân có thể phải chịu trách nhiệm về các
[tội ác chiến tranh](/wiki/T%E1%BB%99i_%C3%A1c_chi%E1%BA%BFn_tranh) và [tội ác chống lại nhân loại](/wiki/T%E1%BB%99i_%C3%A1c_ch%E1%BB%91ng_l%E1%BA%A1i_nh%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i) vẫn chưa bị đưa ra trước tòa án." [^](#ref_Amnesty) [[3]](http://web.archive.org/web/20061109003443/http://web.amnesty.org/report2006/col-summary-eng)
## Xem thêm
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=31)
## Thư mục
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=32)
### Internet
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=33) [^](#cite_ref-DANE_clock_1-0) [“Animated clock”](http://www.dane.gov.co/reloj/). Departamento Administrativo Nacional de Estadística (DANE). Truy cập ngày 6 tháng 3 năm 2017.
- ^
**a** **ă** **â** **b** [“World Economic Outlook Database: Colombia”](http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=81&pr.y=8&sy=2017&ey=2017&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=233&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=). International Monetary Fund. Tháng 4 năm 2017. Truy cập ngày 17 tháng 5 năm 2017. [^](#cite_ref-HDI_3-0) [“2016 Human Development Report”](http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf)(PDF). United Nations Development Programme. 2016. Truy cập ngày 29 tháng 3 năm 2017. [^](#cite_ref-socio-economic_policies_4-0) [“socio-economic policies”](https://www.dane.gov.co/files/investigaciones/condiciones_vida/pobreza/bol_pobreza_16.pdf)(PDF). dane.gov.co. Truy cập ngày 24 tháng 3 năm 2017. [^](#cite_ref-5) [http://www.mofahcm.gov.vn/vi/mofa/cn_vakv/](http://www.mofahcm.gov.vn/vi/mofa/cn_vakv/) [^](#cite_ref-6) [Come to Sunny Colombia](http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=7121789) **The Economist**, 29 tháng 6 năm 2006.
- ^
**a** **ă** [Colombia](https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/co.html), **The World Factbook**, U.S. Central Intelligence Agency, cập nhật 12 tháng 12 năm 2006. [^](#cite_ref-UNest_8-0) [20 tháng 6 năm 2006.html “Coca cultivation in Andes stabilizes in 2005, farmers need help to find alternative livelihoods”](http://www.unodc.org/unodc/en/press_release_ng%C3%A0y). *United Nations Office on Drugs and Crime*. 20 tháng 6 năm 2006. Truy cập ngày 29 tháng 12 năm 2017. Đã bỏ qua tham số không rõ
|accessyear=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#parameter_ignored)); Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|accessdate=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date)) [^](#cite_ref-Colombian_Government_9-0) [Colombian coca destruction(2007)](http://www.presidencia.gov.co/prensa_new/sne/2007/enero/03/17032007.htm) **Montanaro, Ann.** [^](#cite_ref-10) [“A Concise History of Pop-up and Movable Books”](http://www.libraries.rutgers.edu/rul/libs/scua/montanar/p-intro.htm). Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2007. [^](#cite_ref-11) [http://www.extremetourist.com/destinations/guide.php?country=Colombia&PHPSESSID=adf1f96f6e668d4711b8a8d8365c1934](http://www.extremetourist.com/destinations/guide.php?country=Colombia&PHPSESSID=adf1f96f6e668d4711b8a8d8365c1934) [^](#cite_ref-12) [“Hot Destination: Colombia”](http://www.csmonitor.com/2006/0509/p06s01-woam.html). Christian Science Monitor. 9 tháng 5 năm 2006. [^](#cite_ref-13) [International Tourist Arrivals by Country of Destination](http://www.unwto.org/facts/eng/pdf/indicators/ITA_Americas.pdf), **Tourism Market Trends, 2005 Edition**, World Tourism Organization. [^](#cite_ref-14) [Colombia](http://hdr.undp.org/hdr2006/statistics/countries/data_sheets/cty_ds_COL.html), **Human Development Report 2006**, United Nations Development Programme. [^](#cite_ref-15) [El Choco: The African Heart of Colombia](http://isla.igc.org/SpecialRpts/SR2murillo.html), Luis Gilberto Murillo Urrutia, speech given New York, 23 tháng 2 năm 2001 [^](#cite_ref-16) [“Intute - World Guide - Colombia”](http://www.intute.ac.uk/sciences/worldguide/html/856_people.html). Truy cập ngày 8 tháng 3 năm 2007. [^](#cite_ref-ethnologue_17-0) [The Languages of Colombia](http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=Colombia)
- ^
**a** **ă** [International Religious Freedom Report 2005](http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2005/51632.htm), by the Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor, U.S. Department of State, 8 tháng 11 năm 2005.
- ^
**a** **ă** **â** [Colombian Crime Statistics (1990s)](http://www.nationmaster.com/red/country/co-colombia/cri-crime&all=1) [^](#cite_ref-Policia_Nacional_20-0) [Colombian Crime Statistics(2005)](http://www.policia.gov.co/inicio/portal/unidades/dijin.nsf/paginas/RevistadeCriminalidad2005) [^](#cite_ref-21) [http://www.msmagazine.com/winter2007/newrights.asp](http://www.msmagazine.com/winter2007/newrights.asp)"New Rights, Old Wrongs." Ms. Magazine, Winter 2007.
### Sách
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=34)
- Academia Colombiana de Historia (1986),
*Historia extensa de Colombia*(41 volúmenes). Bogotá: Ediciones Lerner, 1965-1986. ISBN 958-ngày 98 tháng 3 năm 5013 (Obra completa)
- Barrios, Luis (1984),
*Historia de Colombia*. Quinta edición, Bogotá: Editorial Cultural
- Bedoya F., Víctor A. (1944),
*Historia de Colombia: independencia y república con bases fundamentales en la colonia*. Colección La Salle, Bogotá: Librería Stella
- Bushnell, David (1996),
*Colombia una nación a pesar de sí misma: de los tiempos precolombinos a nuestros días*. Bogotá: Planeta Editores. [ISBN 958-614-487-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9586144879)
- Caballero Argaez, Carlos (1987),
*50 años de economía: de la crisis del treinta a la del ochenta*. Segunda edición, Colección Jorge Ortega Torres, Bogotá: Editorial Presencia, Asociación Bancaria de Colombia. ISBN 958-ngày 9 tháng 3 năm 9040
- Cadavid Misas, Roberto (2004),
*Cursillo de historia de Colombia: de la conquista a la independencia*. Bogotá: Intermedio Editores. [ISBN 958-709-134-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9587091345)
- Calderón Schrader, Camilo; Gil, Antonio; Torras, Daniel (2001),
*Enciclopedia de Colombia*(4 volúmenes). Barcelona: céano Grupo Editorial, 2001. [ISBN 84-494-1947-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/8449419476)(Obra completa)
- Calderón Schrader, Camilo (1993),
*Gran enciclopedia de Colombia*(11 volúmenes). Bogotá: Círculo de Lectores. [ISBN 958-28-0294-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9582802944)(obra completa)
- Cavelier Gaviria, Germán (2003),
*Centenario de Panamá: una historia de la separación de Colombia en 1903*. Bogotá: Universidad Externado de Colombia. [ISBN 958-616-718-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9586167186)
- Forero, Manuel José (1946),
*Historia analítica de Colombia desde los orígenes de la independencia nacional*. Segunda edición, Bogotá: Librería Voluntad.
- Gómez Hoyos, Rafael (1992),
*La independencia de Colombia*. Madrid: Editorial Mapfre, Colecciones Mapfre 1492. [ISBN 84-7100-596-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/8471005964)
- Granados, Rafael María (1978),
*Historia general de Colombia: prehistoria, conquista, colonia, independencia y Repúbica*. Octava edición, Bogotá: Imprenta Departamental Antonio Nariño.
- Hernández de Alba, Guillermo (2004),
*Como nació la República de Colombia*. Colección Bolsilibros. Bogotá: Academia Colombiana de Historia. [ISBN 958-8040-35-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9588040353)
- Hernández Becerra, Augusto (2001),
*Ordenamiento y desarreglo territorial en Colombia*. Bogotá: Universidad Externado de Colombia, [ISBN 958-616-555-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9586165558)
- Hernández Rodríguez, Guillermo (1949),
*De los Chibchas a la colonia y a la república*. Bogotá: Universidad Nacional de Colombia. Sección de Extensión Cultural.
- Jaramillo Uribe, Jaime; Tirado Mejía, Alvaro; Calderón Schrader, Camilo (2000),
*Nueva historia de Colombia*(12 volúmenes). Bogotá: Planeta Colombiana Editorial. [ISBN 958-614-251-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9586142515)(Obra completa)
- Ocampo López, Javier (1999),
*El proceso ideológico de la emancipación en Colombia*. Colección La Línea de Horizonte, Bogotá: Editorial Planeta. [ISBN 958-614-792-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9586147924)
- Reichel-Dolmatoff, Gerardo (1998),
*Colombia indígena*. Medellín: Hola Colina. [ISBN 958-638-276-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9586382761)
- Restrepo, José Manuel (1974),
*Historia de la revolución de la República de Colombia*. Medellín: Editorial Bedout.
- Rivadeneira Vargas, Antonio José (2002),
*Historia constitucional de Colombia 1510-2000*. Tunja: Editorial Bolivariana Internacional. Tercera edición.
- Tovar Pinzón, Hermes (1975),
*El movimiento campesino en Colombia durante los siglos XIX y XX*. Bogotá: Ediciones Libres, segunda edición.
- Trujillo Muñoz Augusto (2001),
*Descentralización, regionalización y autonomía local*. Bogotá: Universidad Nacional de Colombia.
- Vidal Perdomo Jaime (2001),
*La Región en la Organización Territorial del Estado*. Bogotá: Universidad del Rosario. [Central Intelligence Agency](/wiki/C%C6%A1_quan_T%C3%ACnh_b%C3%A1o_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_(Hoa_K%E1%BB%B3)): *. 2005.* [The World Factbook](/wiki/The_World_Factbook)
## Liên kết ngoài
[Sửa đổi](/w/index.php?title=Colombia&action=edit§ion=35)
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
|
|
|
|
Tìm hiểu thêm về
Colombia
tại
|
|[Từ điển](https://vi.wiktionary.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm/Colombia)từ Wiktionary [](https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Colombia) [Tập tin phương tiện](https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Colombia)từ Commons [](https://vi.wikinews.org/wiki/Special:Search/Colombia) [Tin tức](https://vi.wikinews.org/wiki/Special:Search/Colombia)từ Wikinews [](https://vi.wikiquote.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm/Colombia) [Danh ngôn](https://vi.wikiquote.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm/Colombia)từ Wikiquote [](https://vi.wikisource.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm/Colombia) [Văn kiện](https://vi.wikisource.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm/Colombia)từ Wikisource [](https://vi.wikibooks.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm/Colombia) [Tủ sách giáo khoa](https://vi.wikibooks.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm/Colombia)từ Wikibooks [](https://vi.wikiversity.org/wiki/Special:Search/Colombia) [Tài nguyên học tập](https://vi.wikiversity.org/wiki/Special:Search/Colombia)từ Wikiversity
- Government
**(tiếng Tây Ban Nha)** [Portal del Estado](http://www.gobiernoenlinea.gov.co/)- Colombia Online Portal **(tiếng Tây Ban Nha)** [Presidencia de la República de Colombia](http://www.presidencia.gov.co/)- President **(tiếng Tây Ban Nha)** [Ministerio de Comercio, Industria y Turismo](http://www.mincomercio.gov.co/) [Banco de la República](http://www.banrep.gov.co/engroot/home4.htm)- Central Bank **(tiếng Tây Ban Nha)** [Departamento Administrativo Nacional de Estadistica](http://www.dane.gov.co/)- Statistics **(tiếng Tây Ban Nha)** [Instituto Nacional de Vías](http://www.invias.gov.co/invias/index.php)- Transport and Road Agency **(tiếng Tây Ban Nha)** [Senate of Colombia](http://www.senado.gov.co) **(tiếng Tây Ban Nha)** [Colombia's House of representatives](http://www.camara.gov.co) **(tiếng Tây Ban Nha)** [Colombia's Judicial branch](http://www.ramajudicial.gov.co) **(tiếng Tây Ban Nha)** [Policia Nacional](http://www.policia.gov.co/)- Police [Armada Nacional de Colombia](http://www.armada.mil.co/english/)- Navy [Ejército Nacional de Colombia](http://www.ejercito.mil.co/english/)- Army **(tiếng Tây Ban Nha)** [Departamento Administrativo de Seguridad](http://www.das.gov.co/)- Homeland Security
- Other
**(tiếng Tây Ban Nha)** [Colombian Stock Exchange](http://www.bvc.com.co/bvcweb/mostrarpagina.jsp?codpage=1) [Encyclopaedia Britannica](http://www.britannica.com/nations/Colombia)Country Page *Colombia* [CIA World Factbook -](https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/co.html) *Colombia* **(tiếng Tây Ban Nha)** [-](http://www.mapas.com.co)- Major Cities Maps *Maps of Colombia* [Colombianosenelmundo.com](http://www.colombianosenelmundo.com)Colombian Radio Stations online...

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache-Status: miss

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

X-Cache: cp1066 miss, cp1055 miss

Via: 1.1 varnish-v4, 1.1 varnish-v4

X-UA-Compatible: IE=Edge

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Content-Language: vi


markdown:
Sputnik Việt Nam
Toàn bộ bài xuất bản
Đăng nhập
Đăng ký
Đăng xuất
10:04
19 Tháng Mười Một 2017
Trang chủ
Thế giới
Việt Nam
Hợp tác Nga-Việt
Chính trị
Kinh doanh
Xã hội
Vũ khí
Quan điểm-Ý kiến
Đa phương tiện
Nga
Hoa Kỳ
Châu Âu
Châu Á
Cận Đông
Khoa học
Văn hóa
Thể thao
Đời sống
Ảnh
Đồ họa thông tin
Biếm họa
Hà Nội
+
21°C
Matxcơva
+
2°C
Tìm kiếm
Su-57
7
Results
Mới nhất
Phổ biến
Thảo luận
10:41 15.11.2017
0
474
Loạt ảnh về siêu tiêm kích tàng hình Su-57 Nga, kẻ tự xưng vượt mặt F-22 Raptor Mỹ
Chiếc Su-57 có thể là tương lai của không quân Nga, nhưng vẫn còn rất nhiều câu hỏi xung quanh chiến đấu cơ tàng hình đầu tiên của họ.
05:31 04.11.2017
0
256
Âm mưu chạy đua: Mỹ sẽ chế tạo tên lửa tương tự "sát thủ tuyệt đối" của Nga
Theo FlightGlobal, Lầu năm góc đang thực hiện chương trình kéo dài hai năm để phát triển tên lửa mới “không đối không”, có khả năng chặn các mục tiêu ở cự li dài.
19:21 05.10.2017
0
657
Việt Nam là nước đầu tiên có tiêm kích tàng hình ở khu vực Đông Nam Á?
Một số quốc gia Đông Nam Á đã bày tỏ sự quan tâm tới tiêm kích tàng hình thế hệ 5 do Nga và Mỹ chế tạo.
06:44 16.08.2017
0
386
Chiến cơ tàng hình Nga diệt kẻ thù xa hàng trăm km
Nga vừa ra mắt chiến đấu cơ siêu thanh mới có thể tiêu diệt các mục tiêu ở khoảng cách 200km và gần như vô hình hoàn toàn.
20:52 14.08.2017
1
521
Phát minh quân sự mới của Nga: Tên lửa siêu thanh và vũ khí dành cho Su-57
Liên hiệp tập đoàn "Trang bị tên lửa chiến thuật” đang sáng chế vũ khí mới dành cho chiến đấu cơ thế hệ thứ năm Su-57, - như Cơ quan thông tin quân sự dẫn lời ông Boris Obnosov đứng đầu Liên hiệp.
10:34 13.08.2017
0
419
Chuyên gia hàng không: Chiến đấu cơ Su-57 hiện đại hầu như có thể hoạt động độc lập
Chiến đấu cơ thế hệ thứ V của Nga chính thức được gọi là Su-57. Chuyên gia hàng không Victor Pryadka ghi nhận trong cuộc phỏng vấn với Sputnik rằng, trên thực tế máy bay chiến đấu mới này là một tổ hợp đa năng.
16:42 11.08.2017
0
483
Tiêm kích PAK FA T-50 mới nhất của Nga chính thức mang tên Su-57
MATXCƠVA (Sputnik) - Tư lệnh Không quân Vũ trụ Nga - Thượng tướng Viktor Bondarev, lần đầu tiên công bố tên chính thức của các chiến đấu cơ thế hệ thứ năm - Su-57. PAK FA T-50 là tên trước đây của dự án này.
10:41 15.11.2017
0
474
Loạt ảnh về siêu tiêm kích tàng hình Su-57 Nga, kẻ tự xưng vượt mặt F-22 Raptor Mỹ
Chiếc Su-57 có thể là tương lai của không quân Nga, nhưng vẫn còn rất nhiều câu hỏi xung quanh chiến đấu cơ tàng hình đầu tiên của họ.
10:41 15.11.2017
0
474
Loạt ảnh về siêu tiêm kích tàng hình Su-57 Nga, kẻ tự xưng vượt mặt F-22 Raptor Mỹ
Chiếc Su-57 có thể là tương lai của không quân Nga, nhưng vẫn còn rất nhiều câu hỏi xung quanh chiến đấu cơ tàng hình đầu tiên của họ.
Tin tức mới
Mới nhất
Đọc nhiều nhất
Thảo luận nhiều nhất
09:22
"Lao đầu vào thảm hoạ" - Nhà khí hậu học cảnh báo về những thảm họa thiên tai lớn
08:18
Những ngọn núi và biển cả
06:11
Quân đội Nga chuẩn bị khai thác các tiêm kích không người lái
05:29
Thiết bị độc đáo của Nga ngăn không cho ngủ gật khi lái xe (Ảnh, video)
04:18
Quấy rối tình dục ở nơi làm việc có hại cho sức khoẻ
Toàn bộ tin tức
Trước giờ bị tiêm thuốc độc: Tử tù Nguyễn Hải Dương mong Vũ Văn Tiến được giảm tội
7763
Quy trình kết thúc số phận của tử tù Nguyễn Hải Dương
1577
Người Pháp sẽ được phép quan hệ tình dục với trẻ 13 tuổi
1516
Lý do tử tù Nguyễn Hải Dương không được hiến xác
1496
Máy bay lớn nhất thế giới bị rơi ở Anh
1032
Toàn bộ tin tức
Kế hoạch của Mỹ: một "cuộc cách mạng màu" ở Campuchia?
6
Việt Nam giữa đôi dòng: ông Trump và ông Tập
4
Chuyên gia: Sức mạnh của quân đội Nga và Trung Quốc nhắc Lầu Năm Góc về thất bại Việt Nam
3
McCain phẫn nộ vì các phương tiện truyền thông Mỹ bị đánh giá như RT
3
Việt Nam: 60 luật sư khắp Bắc -Trung-Nam đăng ký bào chữa miễn phí cho 1 bị cáo
2
Toàn bộ tin tức
Tin hay đừng bỏ lỡ
Đa phương tiện
Ảnh
Biếm họa
Đồ họa thông tin
Những bức ảnh nổi bật nhất trong tuần. 11-17 tháng 11
Nhà tù nổi
S-400 Nga chống Patriot Mỹ. Có gì khác biệt?
Tìm chúng tôi
Facebook
Twitter
vn.sputnik
@sputnik_vn
Đăng ký
E-mail:
Tên hiển thị
Mật khẩu
Nhắc lại mật khẩu
Nhập mã hiệu với hình vẽ
Đăng nhập
Chính sách quyền riêng tư
Nhấn vào nút "Đăng ký" khẳng định Bạn đồng ý cho xử lý dữ liệu cá nhân và chấp nhận Chính sách riêng tư.
Đăng ký
* Những mục này nhất định phải điền đầy đủ
Để tiếp tục xin vui lòng xác nhận e-mail của bạn.Hướng dẫn xác nhận đã được gửi đến
Được
Khôi phục mật khẩu
Địa chỉ e-mail:
Nhập mã hiệu với hình vẽ
Khôi phục
Đăng nhập
Chính sách quyền riêng tư
Thành công! Hướng dẫn khôi phục mật khẩu của bạn đã được gửi trong e-mail
Được
Đăng ký
Bạn có tài khoản trên vn.sputniknews.com chưa?
Có
Không
Đăng ký
Xin chào!
E-mail
Mật khẩu
Ghi nhớ tôi
Nhập
Tôi không có tài khoản trên vn.sputniknews.com
Đăng ký
Quên mật khẩu?
Chính sách quyền riêng tư
Được
Đăng ký
Xin chào!
E-mail
Tên hiển thị
Tiếp theo
Đăng nhập
Tôi có tài khoản trên vn.sputniknews.com
Được
Xóa tài khoản
Bạn chắc chắn muốn xóa tài khoản của bạn trên vn.sputniknews.com?
Có
Không
Tài khoản của bạn đã bị xóa! Bạn có thể khôi phục lại tài khoản của bạn trong vòng 30 ngày bằng cách làm theo các liên kết được gửi đến địa chỉ e-mail mà bạn đã nhập lúc đăng ký.
Đóng
Tiêu chuẩn cộng đồng
Việc đăng ký và cấp phép cho Người sử dụng trên các trang web của Sputnik với tài khoản người sử dụng hoặc tài khoản trên mạng xã hội đồng nghĩa với việc chấp nhận các quy tắc.
Người sử dụng có nghĩa vụ không vi phạm luật pháp quốc gia và quốc tế. Người sử dụng có trách nhiệm lịch sự với những người khác tham gia thảo luận, độc giả và các cá nhân được nhắc đến trong các bài viết.
Quản trị trang có quyền xóa các bình luận bằng ngôn ngữ khác với ngôn ngữ chứa nội dung chính của bài viết.
Bình luận do Người sử dụng đăng lên tất cả các trang web sputniknews.com bằng các ngôn ngữ khác nhau đều qua biên tập.
Bình luận của Người sử dụng sẽ bị xóa nếu:
Không tương ứng với chủ đề bài viết được bình luận;
Kích động thù địch và phân biệt chủng tộc, dân tộc, giới tính, tôn giáo, phân biệt đối xử xã hội, vi phạm các quyền của người thiểu số;
Vi phạm quyền của trẻ vị thành niên, khiến họ tổn hại dưới mọi hình thức, bao gồm cả về mặt tinh thần;
Chứa đựng những ý tưởng mang tính cực đoan và khủng bố, kêu gọi mọi hoạt động bất hợp pháp khác;
Chứa đựng những lời lăng mạ, đe dọa Người sử dụng khác, các cá nhân hoặc tổ chức cụ thể, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, phá hoại uy tín của họ;
Chứa đựng những lời lăng mạ hoặc tin nhắn bày tỏ sự thiếu tôn trọng đối với Sputnik;
Vi phạm quyền riêng tư, phổ biến dữ liệu cá nhân, tiết lộ bí mật thư tín của bên thứ ba mà không có sự đồng ý của họ;
Chứa đựng mô tả hoặc đường dẫn về cảnh bạo lực, tàn ác với động vật;
Chứa đựng thông tin về các biện pháp tự tử, xúi giục tự tử;
Theo đuổi các mục tiêu thương mại, chứa quảng cáo không phù hợp, quảng cáo chính trị bất hợp pháp hoặc nối kết đến các nguồn tài nguyên trực tuyến khác có chứa thông tin đó;
Quảng bá sản phẩm hoặc dịch vụ của bên thứ ba mà không có sự cho phép thích hợp;
Chứa đựng ngôn ngữ gây khó chịu hoặc thô tục và các phiên bản của nó, cũng như gợi ý về việc sử dụng các hạng mục từ vựng thuộc dạng này;
Chứa thư rác quảng cáo spam, dịch vụ gửi thư hàng loạt và các nguồn lực cho việc kiếm tiền trên mạng Internet;
Thúc đẩy sử dụng các loại thuốc gây nghiện, cung cấp thông tin về sản xuất và sử dụng các loại thuốc đó;
Liên kết với các virus và phần mềm độc hại;
Là thành phần của hành động, dẫn đến khối lượng lớn các bình luận giống nhau hoặc nội dung tương tự ("flashmob");
Tác giả lạm dụng viết số lượng lớn các tin ngắn ít nội dung hoặc ý nghĩa của văn bản rất khó hoặc không thể nắm bắt ("flood");
Tác giả vi phạm nghi thức, thể hiện hành vi có tính hung hăng, làm nhục và lăng mạ (""trolling"");
Tác giả thiếu tôn trọng ngôn ngữ, ví dụ, văn bản được viết hoàn toàn bằng chữ in hoa hoặc không chấm câu.
Quản trị trang có quyền chặn truy cập mà không cần thông báo trước hoặc xóa các tài khoản trong trường hợp Người sử dụng vi phạm các quy định về bình luận hay bị Người sử dụng khác phát hiện đã vi phạm.
Người sử dụng có thể khôi phục quyền truy cập tài khoản/mở khóa truy cập bằng cách viết thư theo địa chỉ e-mail:
moderator.vn@sputniknews.com
Bức thư phải bao gồm:
Chủ đề - Khôi phục hồi tài khoản/mở khóa truy cập
Tài khoản người sử dụng
Giải thích hành động vi phạm các quy tắc khiến cho tài khoản bị khóa.
Nếu nhóm phụ trách xét thấy có thể khôi phục lại quyền truy cập /mở khóa tài khoản, điều đó sẽ được thực hiện.
Trong trường hợp lặp lại vi phạm các quy tắc và bị tái khóa, quyền truy cập của Người sử dụng sẽ không thể được phục hồi, trong trường hợp này tài khoản sẽ bị khóa vĩnh viễn.
Để liên hệ với nhóm phụ trách, hãy sử dụng địa chỉ e-mail
moderator.vn@sputniknews.com
Đăng nhập
E-mail
Mật khẩu
Ghi nhớ tôi
Nhập
Đăng ký
Quên mật khẩu?
Chính sách quyền riêng tư
Cách khác để đăng nhập:
Được
Người sử dụng có nghĩa vụ không vi phạm luật pháp quốc gia và quốc tế. Người sử dụng có trách nhiệm lịch sự với những người khác tham gia thảo luận, độc giả và các cá nhân được nhắc đến trong các bài viết.
Quản trị trang có quyền xóa các bình luận bằng ngôn ngữ khác với ngôn ngữ chứa nội dung chính của bài viết.
Bình luận do Người sử dụng đăng lên tất cả các trang web sputniknews.com bằng các ngôn ngữ khác nhau đều qua biên tập.
Bình luận của Người sử dụng sẽ bị xóa nếu:
Người sử dụng có thể khôi phục quyền truy cập tài khoản/mở khóa truy cập bằng cách viết thư theo địa chỉ e-mail: moderator.vn@sputniknews.com
Bức thư phải bao gồm:
Trong trường hợp lặp lại vi phạm các quy tắc và bị tái khóa, quyền truy cập của Người sử dụng sẽ không thể được phục hồi, trong trường hợp này tài khoản sẽ bị khóa vĩnh viễn.
Để liên hệ với nhóm phụ trách, hãy sử dụng địa chỉ e-mail moderator.vn@sputniknews.com

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Connection: close

Cache-Control: public

Content-Type: text/html; charset=utf-8


markdown:
**Tác giả**: Chu Kim **Nguồn**: [https://cogaihu.wordpress.com](https://cogaihu.wordpress.com/)
Đây là văn liệt kê về các thể loại anh em mà chúng ta đã từng có trong đời, có thể có trong tương lai, và đang có ngay trong hiện tại. Văn liệt kê này chỉ đúng cho giới tính nam, giới tính khác xem để gọi là tham khảo. Văn liệt kê này cũng chỉ đúng cho xứ này, xứ khác tác giả mới chỉ coi phim thôi nên không biết. Còn nữa, độ tuổi nên sau thời đi học và trước thời về hưu.
*Sinh ra giữa đất giữa trời* *Sống sao cho bõ có người anh em..* **Loại ‘Xã Xệ’**
Nhóm anh em nào cũng có một thằng Xã Xệ. Thằng này có thể béo bẩm sinh, cả đời chưa từng gầy, hoặc béo dần lên theo năm tháng, càng lớn càng béo. Thằng Xã Xệ ăn thùng uống vại, rất khoái nhậu nhẹt, chỗ nào ăn ngon có thể hỏi nó, nhưng đừng vội tin, vì nó béo.
Thằng Xã xệ tất nhiên hay bị trêu là béo, nhưng dần dần anh em chuyển sang gạ gẫm rủ rê nó tập tành thể thao vì thấy ngán ngẩm bộ dạng đầy mỡ của nó. Thằng Xã xệ ban đầu ra vẻ rất quyết tâm, mồm kêu chuyện nhỏ và xuất hiện rất khí thế trong các buổi tập. Nhưng thường thì sau ba buổi, nó sẽ biến mất và viện đủ thứ lý do để đi nhậu thay vì đi tập.
Thằng này hay đần mặt ra khi bị anh em lên án, và nó thường tặc lưỡi kệ mẹ, ngay sau đó lại tiếp tục đi ăn đêm.
– Ưu điểm: ít khi vắng mặt.
– Nhược điểm: béo.
**Loại ‘Vận Động Viên’**
Đối lập với thằng Xã Xệ là thằng Vận Động Viên. Thằng này có thể từng là Xã Xệ, hoặc từng gầy đét, nhưng nhờ có động lực gì đó mà nó chuyển sang tập tành ăn uống và biến hóa thành người thường, hoặc có thể hơn người thường một chút.
Thằng Vận Động Viên hay rủ rê anh em đi tập và chơi thể thao, tỏ ra vui thú khi thấy anh em có mặt cùng nó. Thằng này dành rất nhiều thời gian cho việc tập tành, tập xong sẽ là những màn tắm rửa ăn uống, vậy nên nếu muốn gặp nó vào buổi tối thì thường phải sau 9 giờ, rất dở dang.
Thằng Vận Động Viên hay kêu ca về chuyện nó đang hạn chế bia rượu, nhưng chỉ cần kiên nhẫn rủ nó đến câu thứ hai thì nó sẽ đi.
– Ưu điểm: lành mạnh.
– Nhược điểm: kêu lắm.
**Loại ‘Đại Ca’**
Thằng Đại Ca thường lớn hơn những thằng còn lại trong một nhóm. Không phải cứ hễ lớn hơn thì sẽ thành thằng Đại Ca, nhưng thằng Đại Ca thì thường lớn hơn.
Thằng Đại Ca đúng là thằng Đại Ca, nó luôn bảo ban mấy thằng còn lại, từ chuyện công việc đến chuyện rong chơi, chuyện tình ái lẫn chuyện tình dục. Thằng Đại Ca vui thì anh em đều vui, thằng Đại Ca không vui thì anh em chỉ còn cách vui sau lưng nó.
Thằng Đại Ca rất tốt, anh em đều phục nó nên mới coi nó là thằng Đại Ca. Khó khăn khúc mắc gì, cứ nói với nó, theo cách này hay cách khác, nó đều làm cho anh em yên tâm hơn.
Thằng Đại Ca không sợ trời không sợ đất, nhưng nó thường sợ vợ (hoặc người yêu).
– Ưu điểm: oai.
– Nhược điểm: nghe lời phụ nữ.
**Loại ‘Tổng Quản’**
Thằng Tổng Quản tổng quản. Ai cũng gọi nó, một cách vô thức. Có cảm giác như mọi vấn đề đều thuộc phạm vi giải quyết của thằng Tổng Quản. Thằng Tổng Quản còn kiêm luôn việc kết nối anh em, ngày ngày nó nhắn tin gọi điện rủ rê anh em từ trà đá café cho đến bia rượu nhậu nhẹt. Nó bận việc, anh em buồn thiu, chả thiết gọi nhau.
Thằng Tổng Quản không tự nhiên thành thằng Tổng Quản. Nó chỉ chính thức trở thành thằng Tổng Quản vào ngày nó phát cáu lên chửi đmẹ sao việc đéo gì cũng gọi tao là sao. Thế là từ đó trở đi, có việc gì anh em cũng gọi thằng Tổng Quản.
– Ưu điểm: máy luôn bật.
– Nhược điểm: không thể thiếu.
**Loại ‘Nghệ Sĩ Rởm’**
Thằng Nghệ Sĩ Rởm rất nghệ sĩ. Nó thường để râu, có tranh trên người, ăn mặc lắm lúc kì khôi, cung cách điệu bộ rất khác những thằng còn lại. Thằng Nghệ Sĩ Rởm có hiểu biết về nghệ thuật, nó thường tư vấn cho anh em trong việc chọn những món quà tiết kiệm chi phí cho gái. Thường là nó tư vấn rồi làm giúp luôn.
Thằng này có thể hiểu là thằng Nghệ Sĩ Suông cũng được. Nó có một nghề phụ để kiếm sống, còn lại nghề thật của nó là gì thì không ai biết. Tuy là nghệ sĩ nhưng nó không tham gia bất kì bộ môn nghệ thuật nào, nó chỉ là nghệ sĩ thôi, vậy nên mới có thêm tên là thằng Nghệ Sĩ Suông.
Thằng Nghệ Sĩ Rởm tuy vậy rất ít khi nói chuyện nghệ thuật. Vì không ai thèm nghe.
– Ưu điểm: đặc sắc.
– Nhược điểm: rởm.
**Loại ‘Chính Trị Gia’**
Thằng Chính Trị Gia rất máu chính trị. Nó nói chuyện chính trị mọi lúc mọi nơi, chuyện gì nó cũng có thể dẫn dắt về chủ đề chính trị. Thằng này hay đọc sách báo từ nhiều nguồn nên thông tin tương đối đa dạng, có thể kể lể và bình luận cùng anh em từ sáng đến đêm vẫn chưa chán. Thằng Chính Trị Gia thường hay khuyến khích anh em đọc sách báo để cùng trao đổi.
Ban đầu anh em không máu và rụt rè khi nhắc đến chuyện chính trị. Sau dần, nghe nó nói thẳng thừng và máu lửa, anh em quen mui và cũng góp lời.
Thằng Chính Trị Gia rất ghét thằng Tuyên Giáo.
– Ưu điểm: thời sự.
– Nhược điểm: thời sự.
**Loại ‘Tuyên Giáo’**
Thằng Tuyên Giáo và thằng Chính Trị Gia rất ghét nhau. Thằng Tuyên Giáo nói giọng tuyên giáo. Thế là hai thằng nó khắc khẩu.
Thằng Tuyên Giáo không đọc sách báo mấy, nên nó hay lộ ngu, và bị anh em phản đối mỗi lần nó mở miệng. Hễ không nói giọng tuyên giáo, anh em lại vui.
– Ưu điểm: chiều ngược lại.
– Nhược điểm: một chiều.
**Loại ‘Tán Gái Như Xiếc’**
Thằng Tán Gái Như Xiếc rất siêu. Nó hễ gặp phụ nữ là tỉnh như ruồi, thái độ hết sức thản nhiên. Anh em không hiểu, nhưng phụ nữ thì mê nó như điếu đổ. Thằng Tán Gái Như Xiếc không nhất thiết phải cao to đẹp trai, thậm chí hình dáng rất tầm thường. Chả hiểu sao phụ nữ hay thích nó?
Thằng Tán Gái Như Xiếc thỉnh thoảng bày cho anh em bài này bài kia, nghe thì rất bùi tai nhưng để làm được thì không đơn giản. Anh em ai cũng phục thằng Tán Gái Như Xiếc, nom rất nhẹ nhàng không mấy nhiều công sức mà hiệu quả thì vô cùng.
Cuối cùng chả ai biết người yêu nó là ai. Còn nó thì thỉnh thoảng cô đơn không giấu diếm.
– Ưu điểm: nhiều bài.
– Nhược điểm: nhiều bài quá.
**Loại ‘Không Biết Tán Gái’**
Thằng Không Biết Tán Gái ngược lại với thằng Tán Gái Như Xiếc. Nó hoàn toàn không có khả năng tán tỉnh nữ giới. Thằng này mồm mép cũng rất dẻo chứ không phải kiểu ngậm hột thị. Nhưng nó làm ăn đi đứng rất chán đời, chả bao giờ thành công được. Sau một thời gian, nó có cả mớ bạn thân và em gái, một cách đần độn.
Thằng Không Biết Tán Gái có tên khác là thằng Chủ Đề. Nó luôn là chủ đề của anh em mỗi khi nó không có mặt, và cũng luôn là chủ đề của anh em mỗi khi nó có mặt. Chuyện yêu đương của nó anh em nói ngày này qua ngày nọ không biết chán. Lần nào cũng nói trong tâm trạng phẫn nộ, bực tức, cay cú, lần nào cũng kêu thôi đmẹ bố mày chán mày lắm rồi, mày muốn làm đéo gì thì làm, đừng bao giờ kể với tao nữa. Hôm sau gặp nó anh em lại hỏi sao rồi, tình hình có gì mới không. Trăm lần như một.
Thằng Không Biết Tán Gái không có khả năng làm theo lời anh em mách nước, nó luôn tỏ ra thành tâm lắng nghe. Và toàn làm theo ý nó.
– Ưu điểm: nhiều câu chuyện.
– Nhược điểm: chuyện nào cũng như chuyện nào.
**Loại ‘Chính Thống’**
Thằng Chính Thống rất buồn cười. Nó thích cái gì cũng phải chính thống. Ví dụ chuyện yêu đương, thằng Chính Thông luôn thích các em phải mẫu mực, cái gì cũng ở mức trung dung. Thằng này yêu cầu kinh hãi, phải xinh, công ăn việc làm, học hành, hợp tuổi, nhà nó quen nhà mình thì càng tốt, khi thích nhau rồi thì phải hết lòng hết dạ. Một chút gợn thôi là thằng Chính Thống chán ngay.
Thằng Chính Thống mồm lúc nào cũng ra rả chuyện chính thống, nhưng cái hay của nó là nó toàn làm ngược lại. Chỉ cần gặp em nào xinh, thì đó chính là chính thống.
– Ưu điểm: chính thống.
– Nhược điểm: không chính thống.
**Loại ‘Người Chồng’**
Thằng Người Chồng đã có vợ, tất nhiên rồi. Câu cửa mồm của nó là ‘đến giờ rồi, phải về đây’. Nó hơn anh em ở chỗ đã có vợ, và có thể có con. Lời nó nói về chuyện yêu đương nhăng nhít của anh em, hay về chuyện lập gia đình, thường có sức nặng búa tạ. Anh em nghe mồm cứ há ra, nuốt lấy từng lời.
Thằng Người Chồng không thường xuyên đi được với anh em, nhưng hễ có nó thì rất vui. Câu chuyện tươi mới và đa dạng hơn. Nghe nó kể chuyện con tao, chuyện vợ tao, anh em cười đau bụng.
– Ưu điểm: nhiều kinh nghiệm.
– Nhược điểm: ít thời gian.
**Loại ‘Sắp Lấy Vợ’**
Thằng Sắp Lấy Vợ là thằng tồn tại theo tính thời kì. Rất nhiều thằng muốn trở thành thằng Sắp Lấy Vợ nhưng mãi không thành công, có thằng lại không may trở thành thằng Người Chồng ngay lập tức. Mọi người đều nhìn thằng Sắp Lấy Vợ với ánh mắt khó tả.
Thằng Sắp Lấy Vợ khá bận, nó phải đương đầu với sự hóa thú của vợ tương lai trước đám cưới. Nó phải làm rất nhiều việc để chiều lòng mẹ nó và vợ nó, hai người phụ nữ quan trọng nhất trong đời nó cho tới thời điểm sắp lấy vợ. Anh em nghe nó kể thường cười hô hố và đưa ra những lời khuyên vô nghĩa.
Thằng Sắp Lấy Vợ hạnh phúc thì anh em rất mừng.
– Ưu điểm: không có.
– Nhược điểm: sắp lấy vợ.
**Loại ‘Thần Y’**
Thằng Thần Y yêu ai cũng không thành, chỉ được một thời gian là bỏ. Nhưng đặc biệt ở chỗ nó chia tay ai xong, chỉ một thời gian sau là người ta đi lấy chồng. Hệt như trị bệnh cứu người.
Thằng Thần Y rất muốn thành thằng Sắp Lấy Vợ, nhưng mãi không được. Lâu ngày, nó chán. Anh em thường khuyên nó tập trung cứu người, càng nhiều người càng tốt.
– Ưu điểm: y đức cao.
– Nhược điểm: y đức quá cao.
**Loại ‘Lữ Bố’**
Thằng Lữ Bố rất khệnh khạng với anh em và rất quỵ lụy với phụ nữ. Thằng này miệng mồm ăn nói oai phong lẫm liệt, kiểu các chú thì biết gì, anh trải qua rồi, anh biết. Anh em nhìn chung đều không ưa thằng Lữ Bố, nhưng nó lại biết thật, nó ngon thật, thế mới đau. Lần nào gặp nhau anh em cũng rình cơ hội để xỏ thằng Lữ Bố, có lúc thành công, có lúc bị xỏ lại.
Thằng Lữ Bố thường có người yêu rất hay dỗi. Với anh em thì nó tinh tướng đến giời, nhưng con người yêu mà dỗi cho cái là cun cút chạy đôn chạy đáo lo tạ tội. Nhìn rất ngu. Nhưng với bản tính của thằng Lữ Bố thì nó đã sẵn cái máu yêng hùng trong người rồi, không phải lần nào nó cũng te te xuống nước như thế. Đến một ngày thằng Lữ Bố sẽ nổi khùng, nó sẽ hiên ngang dõng dạc tuyên bố lần này anh mà xin lỗi trước thì anh làm con chó.
Mấy hôm sau con người yêu nó bỏ nó đi với thằng khác, thằng Lữ Bố hốt hoảng lao tới xin lỗi. Như một con chó. Nhưng muộn mất rồi, nó đã bị thằng Tào Mạnh Đức cướp mất người yêu. Thằng Lữ Bố đau khổ vãi lìn.
Anh em cười đéo để đâu cho hết cười.
– Ưu điểm: người yêu xinh.
-Nhược điểm: làm chó chứ không làm người.
**Loại ‘Tào Mạnh Đức’**
Thằng Tào Mạnh Đức cũng là một dạng sát gái. Sở thích của nó thường là những đối tượng đã có người yêu (chồng), đang cãi nhau với người yêu (chồng). Nó sẽ nhân cơ hội và tấn công như vũ bão. Sau đó nó thành công.
Thằng này không có gì nhiều để nói, nó khôn quá, khôn đến mức không thật. Nó giữ mình thì anh em cũng giữ mình thôi, chả sao.
-Ưu điểm: khôn.
-Nhược điểm: khôn.
**Loại ‘Học Thuật’**
Thằng Học Thuật rất học thuật. Nó đọc nhiều sách, công việc thường về nghiên cứu, nói chuyện chửi bậy như anh em, nhưng không quá đà. Thằng Học Thuật hợp chuyện thằng Chính Trị Gia, có thể ngồi với nhau quên trời quên đất, nói mấy chuyện mà bọn còn lại không hứng thú.
Thằng Học Thuật không để ý chuyện hình thức, thường xấu giai và tóc tai ngoan hiền. Tuy vậy nó rất được giới nữ học thuật mến mộ, thằng Chính Trị Gia và thằng Nghệ Sĩ Rởm ghen tị lắm. Được mến mộ như thế, nhưng trong thâm tâm thằng Học Thuật vẫn thích tiếng gọi nơi hoang dã, điều mà giới nữ học thuật toàn cố giấu. Thế mới khổ.
-Ưu điểm: hiểu biết.
-Nhược điểm: không biết hóa thú.
**Loại ‘Vợ Anh Đi Vắng’**
Thằng Vợ Anh Đi Vắng chính là thằng Người Chồng biến hóa thành. Chỉ riêng cái tên của nó thôi đã là một hiệu lệnh không thể chối từ.
Thằng Vợ Anh Đi Vắng thường gọi anh em rất đột ngột, hoàn toàn không có kế hoạch trước. Thỉnh thoảng trong các cuộc vui, nó sẽ biến mất khoảng vài phút để gọi điện trình báo, sau đó quay lại và tiếp tục tinh tướng.
Thằng này thỉnh thoảng đang giữa chừng thì lại hóa trở lại thành thằng Người Chồng. Đột ngột, nó sẽ đứng dậy thôi anh phải về đây, thông cảm nhé.
-Ưu điểm: không giới hạn.
-Nhược điểm: không ổn định.
**Loại ‘Bận Rồi’**
Thằng Bận Rồi rất hay bận. Chả hiểu nó bận cái gì mà bận lắm thế. Mười họa mới gặp được nó. Thậm chí đi đâu ngang qua nhà nó, anh em nhớ bạn quá phải tạt vào, nhìn thấy cái xe của nó thôi là cũng như được nhìn thấy bạn mình rồi. Thật ra anh em biết thừa, bận cái mẹ gì đâu, quá nửa số lần kêu bận là đi với người yêu.
Thường thì thằng Bận Rồi sẽ bận rồi trong suốt thời gian yêu đương của nó, và nó sẽ ngay lập tức xuất hiện đều đặn trở lại sau khi chia tay người yêu.
Anh em luôn thông cảm với thằng Bận Rồi.
-Ưu điểm: dễ được thông cảm.
-Nhược điểm: quá bận.
**Loại ‘Tao Ngu Mà’**
Thằng Tao Ngu Mà rất mệt. Nó mở mồm ra là nói những câu gây khó chịu cho anh em. Nó không chửi bới hay coi thường gì anh em, nhưng nó luôn tự ti và mặc cảm bởi cái gì không ai biết. Lúc nào thằng Tao Ngu Mà cũng thường trực suy nghĩ tao ngu mà, tao không biết cái này như nào, tao sợ bị lừa, tao kém hơn bọn mày, tao không như này như nọ.
Tao Ngu Mà ạ, nếu mày đọc được dòng này thì tao hi vọng mày bỏ cái kiểu ấy đi. Anh em chơi với nhau ai cũng có quyền bình đẳng, tạo hóa ban cho mỗi người một quyền, nhưng bố mày đéo thích cái quyền nói tao ngu mà của mày. Ok?
Chơi với nhau, anh em quý mến nhau, ngu với khôn gì ở đây. Ngu lắm con ạ.
-Ưu điểm: thật thà.
-Nhược điểm: ngu.
**Loại ‘Nhớ Người Yêu Cũ’**
Đây cũng là một thằng hãm. Thằng Nhớ Người Yêu Cũ có người yêu, thậm chí nhiều người yêu. MÀ LẠI TOÀN LÀ NGƯỜI YÊU XINH.
Thằng này cũng là một thể loại Tán Gái Như Xiếc, nó chỉ thực sự là thằng Nhớ Người Yêu Cũ sau khi nó tán được người yêu mới, thế mới kì khôi. Lúc nó tán người yêu mới của nó thì tâm tính như con gái chuẩn bị đi lấy chồng vậy, suy tính tới lui, nghĩ này nghĩ nọ như thằng hâm. Nghĩ xem có yêu người yêu mới hơn yêu người yêu cũ không.
Lúc nó yêu con nhà người ta thì nó tốt với con nhà người ta lắm. Nhưng trong lòng thế mẹ nào cũng vẫn còn tí gợn về chuyện người yêu cũ. Cái này thì anh em có thể hiểu cho thằng Nhớ Người Yêu Cũ. Nó không phải loại bày đặt mượn rượu rồi lải nhải anh nhớ người yêu cũ. Thằng Nhớ Người Yêu Cũ không biểu diễn cảm xúc như vậy.
Nó chia tay con nhà người ta. Anh em hết hồn. Sau đó một thời gian, nó lại nhớ người yêu cũ, chính là người nó mới chia tay. Cái thằng hãm thật.
-Ưu điểm: yêu toàn em xinh.
-Nhược điểm: xong toàn bỏ.
**Loại ‘Người Chơi’**
Thằng Người Chơi không nhất thiết phải là dân chơi. Thằng Người Chơi thường có một cái thú chơi nào đó. Nó có thể chơi xe, chơi đồng hồ, chơi đàn, chơi đồ cổ, chơi chó, hoặc chơi chim.
Thằng Người Chơi thường kể cho anh em nghe về thú chơi của nó. Anh em nghe thấy hay lắm nhưng không phải thằng nào cũng đủ máu như thằng Người Chơi.
Thằng Người Chơi do đó hay kiếm một hay nhiều thằng Người Chơi khác và hẹn nhau đi nói chuyện cái thú.
-Ưu điểm: sở thích vui.
-Nhược điểm: có mỗi sở thích ấy.
**Loại ‘Tai Nạn’**
Nhóm nào cũng có một thằng Tai Nạn. Thằng này là một tổng hòa của nhiều thằng khác. Nó có thể là thằng Tán Gái Như Xiếc, cũng có thể là thằng Không Biết Tán Gái, nhưng vì nó là thằng Tai Nạn, nên nó sẽ bỏ qua giai đoạn thằng Bận Rồi mà nhảy thẳng lên làm thằng Người Chồng. Sau đó nó là thằng Nhớ Người Yêu Cũ.
Thằng Tai Nạn hoặc sẽ thường xuyên là thằng Vợ Anh Đi Vắng, hoặc sẽ thỉnh thoảng mới làm.
-Ưu điểm: không có.
-Nhược điểm: số đen.
**Loại ‘Hèn’**
Thằng Hèn sợ bị người ta đánh giá. Nó lúc nào cũng nhìn người khác mà sống. Nó hòa theo cái người ta làm, dù biết cái đó không hay, thậm chí sai. Nó biết điều gì đúng, nhưng nếu không có nhiều người làm trước, thì thằng Hèn không đúng cũng được.
Xứ này, ai cũng có một phần thằng Hèn trong người.
-Ưu điểm: tồn tại được.
-Nhược điểm: chỉ tồn tại.
**Loại ‘Phi Công’**
Thằng Phi Công tất nhiên chuyên lái máy bay. Thằng này tính tình thực tế, đề cao hiệu quả, không thích màu mè chi tiết không cần thiết. Vậy nên nó lái máy bay.
Ai cũng nghĩ như thế, sẽ tránh được những chuyện dỗi hờn mưa nắng, vì máy bay thường già dặn chín chắn. Thật ra không phải, máy bay của thằng Phi Công suốt ngày dỗi. Chúng nó yêu nhau như mưa rào mùa hạ vậy.
Thằng Phi Công nếu chốt được máy bay, nó sẽ hạnh phúc. Anh em tin như thế.
-Ưu điểm: biết bay.
-Nhược điểm: bay quá cao.
**Loại ‘Gừng’**
Thằng Gừng càng già càng cay. Ai mà chả thế, hẳn rồi. Sau mỗi cuộc tình, tuổi người yêu nó lại giảm đi một chút, tuổi nó tất nhiên chỉ tăng không giảm.
Thằng Gừng luôn khiến anh em hâm mộ vì năng lực trẻ hóa của nó. Cuộc sống của nó rất tươi mới và trẻ trung cũng là nhờ vậy.
Chẳng biết có lố không, hay có tai hại không, chỉ thấy nó cũng buồn vui lẫn lộn.
-Ưu điểm: làm mới.
-Nhược điểm: mới quá.
**Loại ‘Người Hay Hỏi’**
Thằng Người Hay Hỏi hay hỏi. Nó hỏi tối ngày. Thằng này chủ đích của nó không phải hỏi để tăng kiến thức, nó hỏi chỉ để mà hỏi. Gặp chuyện gì thằng Người Hay Hỏi cũng hỏi. Không ít lần nó gây bực mình cho một cơ số thằng khác.
Nhưng nó vẫn hỏi. Và những thằng không bực mình thấy buồn cười đéo chịu.
Tại sao nhỉ?
-Ưu điểm: không giấu dốt.
-Nhược điểm: dốt quá.
**Loại ‘Và Con Tim Đã Vui Trở Lại’**
Thằng Và Con Tim Đã Vui Trở Lại lúc nào cũng khiến anh em mừng cho nó. Những lúc nó chưa phải thằng Và Con Tim Đã Vui Trở Lại, trông nó không khác gì cục cứt trôi sông.
Ngày nó toe toét khoe tao bây giờ là thằng Và Con Tim Đã Vui Trở Lại, anh em xúc động nhớ tới lúc tốn không biết bao nhiêu rượu và những lời thở than với nó.
Thật tốt.
-Ưu điểm: hết buồn.
-Nhược điểm: toàn vui một mình.
**Loại ‘Diễn Giả’**
Thằng Diễn Giả hay trình bày. Trong mọi chuyện, nó thường trình bày giải thích rất dài dòng. Cái này là do nó suy nghĩ quá đà, tiếng Tây gọi là overthink.
Nó đọc văn liệt kê các thể loại anh em, gặp tác giả bèn trình bày rằng thì mà là cậu gọi tớ là thằng Tuyên Giáo, nhưng đó là bởi vì a bê xê.
Thằng Diễn Giả hâm thật, nó chả hiểu gì cả.
Văn liệt kê này là để cho vui, đâu phải để mỉa mai chửi đểu gì nhau đâu. Dù nó là thằng nào, nó vẫn là một người anh em.
-Ưu điểm: chân thành.
-Nhược điểm: quá đà.
**Chuyện về nhị thập bát tú đến đây là hết.**

Server: nginx

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-ac: 1.dca _dca