markdown:
![ ](http://1.bp.blogspot.com/_nlZrIFQV82o/SnqbDiGi-DI/AAAAAAAAAPQ/0Pck7YXiPM0/s400/2.jpg)
![ ](http://1.bp.blogspot.com/_nlZrIFQV82o/SnqbDiGi-DI/AAAAAAAAAPQ/0Pck7YXiPM0/s400/2.jpg)
*Dấu v* *ỏ* *(Hiện vật của Bảo tàng Nhân học, Trường ĐHKHXH & NV, ĐHQG Hà Nội)* **trấu trên mảnh chum gốm văn hóa Sa Huỳnh** **Lâm Thị Mỹ Dung**
I.
**Về nguồn gốc nông nghiệp và trồng lúa nước.**
Những nghiên cứu khảo cổ cho tới nay đã xác nhận rằng những người làm nông nghiệp sớm là cư dân chủ nhân của những địa điểm đá mới vùng Tây Nam Á, Đông Nam Á, châu Phi, châu Âu... Căn cứ vào tài liệu cổ thực vật học và niên đại C14, lúa mì và lúa mạch đã được trồng ở Trung Đông vào thiên niên kỷ thứ 8 trước Công nguyên; kê ở Trung Hoa vào thiên niên kỷ thứ 7 trước Công nguyên, bí ở Mexico vào thiên niên kỷ thứ 8 trước Công nguyên. Rau được tìm thấy ở Thessaly và Macedonia khoảng thiên niên kỷ thứ 6 trước Công nguyên... Về lý thuyết, để nơi nào đó trở thành cái nôi của nông nghiệp thì luôn cần hội đủ ba điều kiện sau: 1. Cuộc sống của con người đã được định cư hoá thành các làng mạc; 2. Con người biết gieo trồng để thu hoạch; 3. Con người đã rất có kinh nghiệm trong việc hái những giống cây được thuần hoá sau đó
[[1]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn1). Cho đến nay, đã có tới sáu nơi được xác định là quê hương của nông nghiệp và chúng tồn tại hoàn toàn độc lập với nhau. Tuy vậy, chung quanh vấn đề này có rất nhiều ý kiến khác nhau, thậm chí đối lập với nhau.
Tư liệu cổ thực vật và quan sát điền đã cho thấy rằng quá trình phân hoá và đa dạng hoá từ những dạng cây ngắn hạn (một năm) hoang dại sang những cổ típ sớm của dạng cây được trồng ở Nam Á và Đông Nam Á Lục địa được đẩy nhanh hơn do những thay đổi khí hậu rõ rệt trong thời kỳ Neothermal cách đây từ 15.000 đến 10.000 năm. Quá trình chọn lọc giống sớm và thuần dưỡng ban đầu có thể đã xuất hiện một cách độc lập và gần như đồng thời ở nhiều địa điểm bên trong hay bên cạnh Dải Phát sinh giống ban đầu (broad belt of primary genetic diversity) trải dài từ đồng bằng sông Hằng dưới chân núi phía đông của Himalaya, qua Thượng Myanmar, Bắc Thái Lan, Lào, Bắc Việt Nam tới Tây Nam và Đông Nam Trung Hoa
[[2]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn2).
Về nguồn gốc và niên đại xuất hiện của nghề trồng lúa, cũng có những ý kiến và giả thiết khác nhau. Đa số ý kiến cho rằng nguồn gốc của trồng trọt và chuyển từ khai thác tự nhiên sang thuần dưỡng cây, thuần hoá con có liên quan đến những biến đổi về môi trường tự nhiên, đặc biệt là điều kiện khí hậu và những hiện tượng sinh thái khác.
Liên quan trực tiếp tới việc xác định cái nôi của nghề trồng lúa ở châu Á, hiện nay cũng có không ít ý kiến từ Assam, Vân Nam, Vòng cung Đông Á, đến miền Trung và Hạ lưu sông Dương Tử... Tài liệu khảo cổ học cho thấy, địa điểm trồng lúa sớm nhất hiện nay được tìm thấy ở Trung và Hạ lưu sông Dương Tử với niên đại từ 7 đến 8 nghìn năm trước Công nguyên.
Dựa trên các tài liệu từ cổ thực vật học, cổ dân tộc học và khảo cổ... cho tới nay có thể đưa ra giả thiết về một số trung tâm phát sinh nghề trồng lúa
[[3]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn3):
1. Miền Nam Trung Hoa
2. Cao nguyên Vân Nam-Quý Châu
3. Bán đảo Nam Trung Hoa
4. Hạ lưu sông Dương Tử
5. Trung và Hạ lưu sông Dương Tử
6. Trung và Hạ lưu sông Hoàng Hà
7. Thuyết đa trung tâm
8. Lan toả từ bên ngoài vào (nguồn gốc Ấn Độ hay Đông Nam Á).
Dựa trên những vết tích lúa trồng phát hiện ở Trung Hoa, Yasuda cho rằng lúa đã được thuần dưỡng đầu tiên và sớm nhất ở miền Trung và Hạ lưu sông Dương Tử. Như vậy niên đại của sự thuần hoá cây lúa lên tới trên 6000 năm trước Công nguyên, và những giống lúa được thuần dưỡng đầu tiên gồm cả indica và japonica. Sau đó cây lúa được trồng ở miền Nam và Đông Nam Châu Á
[[4]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn4).
Một điểm đáng lưu ý là chung quanh những trung tâm trồng lúa sớm nhất còn khá nhiều tranh luận và bàn cãi
[[5]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn5). Có thể lấy ví dụ về trung tâm miền Nam Trung Hoa, do những niên đại của những phát hiện ở Nam Trung Hoa khá muộn, những phát hiện sớm nhất ở Dongchang (Fuquing, Fujian); Shizishan (Nanan, Fujian); Zhishanyan (Taibei, Taiwan); Baiyangcun (Bichuan, Yunnan); Daduzi (Yunmou, Yunnan); và Haimenkou (Jianchuan, Yunnan)… . hầu như chỉ nằm trong khung niên đại từ khoảng 2.000 đến 1.500 năm trước Công nguyên [[6]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn6), và cũng chưa có nhiều niên đại được phân tích. Nguyên nhân chính có lẽ là tình trạng nghiên cứu ở khu vực này, thứ nữa có thể do khí hậu nóng ẩm, với nhiều loại cây dại và việc hái lượm khá dễ dàng nên con người không có những động cơ để phát triển trồng trọt [[7]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn7).
Theo Xu Wangsheng, lúa có nguồn gốc từ miền Nam Trung Hoa và Đông Nam Á, nhưng chúng ta cũng chưa thể xác định được vị trí cụ thể và cần nhiều bằng chứng khảo cổ học hơn nữa. Những dữ liệu khảo cổ học, điều kiện sinh thái và môi trường thuận lợi của Ấn Độ, Nam Trung Hoa và Đông Nam Á Lục địa mặt khác dẫn một số học giả đến giả thuyết rằng nơi bắt đầu của trồng lúa là ở Ấn Độ, Trung Hoa hay một nước châu Á nhiệt đới nào đó vào khoảng 10.000 năm hay thậm chí sớm hơn.
**II. Nông nghiệp và trồng lúa ở Đông Nam Á (tư liệu và vấn đề).**
II.1. Đông Nam Á Lục địa
II.1.1. Giai đoạn trồng vườn ở Đông Nam Á?
Đối với khu vực Đông Nam Á, một số nhà thực vật học và địa lý học cho rằng có một nền nông nghiệp trồng củ trước nông nghiệp trồng hạt - trồng lúa
[[8]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn8). Tuy vậy, giả thiết này hiện nay đang được xét lại do những chứng cứ về sự thuần hoá khá muộn của khoai từ (yam) trong khu vực vào khoảng 2000 năm trước Công nguyên [[9]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn9). Có thể ở những vùng đồi núi, trồng rau củ ra đời trước trồng lúa theo kiểu nương rẫy, nhưng ở những vùng ngập nước, tình hình không phải như vậy. Ở những vùng có khí hậu mát mẻ, ôn hoà, hạt lúa có vai trò quan trọng đối với những cư dân nông nghiệp sớm, vì họ có thể hái lượm, cất giữ và tiêu thụ chúng trong những tháng mùa đông [[10]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn10). Đối với nhiều người nghiên cứu, vấn đề cốt lõi không phải là bản thân nghề trồng trọt được hình thành từ bao giờ? theo cách nào? mà chính là cách thức tổ chức xã hội/cấu trúc xã hội tương ứng với phương thức sinh tồn đó để giải quyết những vấn đề cơ bản, như: cất giữ giống, quyền sở hữu đất và cây trồng, phân công/cắt đặt sức lao động, phân phối mùa màng thu hoạch được… Việc xem xét niên đại và cơ cấu của nông nghiệp Đông Nam Á tất nhiên cũng không nằm ngoài việc giải quyết những vấn đề cơ bản này.
II.1.1.1. Những tàn tích thực vật ở Hang Ma và thuyết về nguồn gốc Đông Nam Á của nông nghiệp sớm - tranh luận và quan điểm hiện nay:
Vào những năm 70-80 của thế kỷ trước, một số nhà nhân học thuộc đại học Hawaii đã công bố chứng cứ về thực vật “thuần hoá” tìm được ở Hang Ma, Đông Bắc Thái Lan, cách Mae Hong Son 60km về phía bắc gần biên giới Thái Lan, Myamar. Ch.Gorman, người phát hiện Hang Ma đã thông báo rằng cùng với công cụ đá, tàn tích động vật, một khối lượng đáng kể những hoá thạch thực vật lớn (macro-fossils) đã được phát hiện ở các lớp văn hoá khác nhau:
Lớp 4: Prunus (almond - quả hạnh), Terminalia, Areca (betal - trầu không), Vicia (bean - đậu) hay Phaseolus (bean - đậu), Pisum (pea - đậu) hay Raphia, Lagenaria (bottle gourd - bầu nậm), và Trapa (Chinese water chestnut - dẻ).
Lớp trung gian 3/4: Piper (peper tree - cây ớt), Madhuca (butternut - bơ), Canarium, Aleurites (candlenut - quả lai) và Areca.
Lớp 3: Canarium, Lagenaria, và Cucumis (cucumber - dưa chuột).
Lớp 2: Piper, Areca, và Canarium.
Những phát hiện này đưa tới kết luận rằng chúng tạo thành một nhóm thức ăn thực vật của cư dân hái lượm đơn giản. Điều đáng chú ý là những thực vật thuộc họ đậu chứng tỏ sự sử dụng rất sớm loại thực vật được thuần hoá (thực vật trồng)
[[11]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn11). Từ những phát hiện đó Solheim II đã cho rằng “Đông Nam Á là khu vực phát sinh của nông nghiệp, khẳng định tầm quan trọng đặc biệt của Đông Nam Á và ngược lại với những đánh giá về khu vực từ trước tới nay. Điều này làm thay đổi lịch sử và có thể làm thay đổi nhận thức rằng Trung Hoa không phải là nơi đầu tiên phát triển nông nghiệp ở vùng Viễn Đông”, thời gian sau, Solheim khẳng định “những phát hiện ở Hang Ma chống lại những thuyết chủ trương rằng “Vòng cung Màu mỡ” Cận Đông là nơi sản sinh nông nghiệp” [[12]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn12).
Tuy vậy, những phát hiện tại Hang Ma đã gây ra nhiều cuộc thảo luận và tranh cãi giữa các nhà khoa học, người ta nghi ngờ về tính chân xác trong xác định loài của những tàn tích thực vật ở đây. Một vấn đề khác là sự hiện diện đáng ngạc nhiên của những thực vật nhiệt đới bên cạnh những thực vật của vùng khí hậu ôn hoà kiểu khí hậu Địa Trung Hải, cũng như việc xác định chưa chắc chắn những thực vật thuần hoá mà chủ yếu dựa vào những hạt thuộc họ đậu
[[13]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn13). Điều đáng nói ở đây là trong hàng trăm địa điểm văn hoá Hoà Bình ở Đông Nam Á, Hang Ma hầu như vẫn là địa điểm duy nhất có những phát hiện như thế cho đến nay. Cùng với những phát hiện thực vật, tại Hang Ma cũng đã phát hiện một số mảnh gốm. Dựa vào những mảnh gốm này, Solheim đã tuyên bố rằng Hang Ma là trung tâm của Cách mạng Đá mới. Tuy vậy, gần đây những mảnh gốm này đã được định lại niên đại vào khoảng 1500 trước Công nguyên [[14]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn14).
Định nghĩa khái niệm chìa khoá “nông nghiệp” có nghĩa là trồng ngũ cốc, học giả người Trung Hoa Ho Ping-ti cho rằng chứng cứ từ Hang Ma không cho thấy dấu vết của nông nghiệp, nhất là khi sự xác định loài cây họ đậu còn bị nghi ngờ. Trồng vườn sơ khai và trồng vườn không thể coi là nông nghiệp. Như vậy, Đông Nam Á không phải là cái nôi của nông nghiệp sớm, mà là của trồng vườn
[[15]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn15).
II.1.1.2. Nông nghiệp sớm ở Việt Nam (chứng cứ và vấn đề niên đại):
Theo một số nhà khảo cổ học Việt Nam, với văn Hoà Bình và Bắc Sơn nổi tiếng ở Việt Nam và Đông Nam Á (khoảng 10.000 năm cách ngày nay) các nhóm cư dân sống ở chân núi, dải đất ven sông bên cạnh hái lượm và săn bắt đã bắt đầu có những tri thức đầu tiên về trồng trọt. Theo Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, đây đựơc coi là màn dạo đầu của cách mạng đá mới để phát triển nông nghiệp. Trên thực tế, tại các địa điểm văn hoá Hoà Bình đã phát hiện 22 loại bào tử và 40 loại phấn hoa, song không có bất cứ dấu vết nào của sự thuần hoá. Cho đến tận ngày nay kể cả ở vùng Hoà Bình, thực vật bao phủ vẫn gồm cả đậu, củ từ và khoai sọ/nước. Ngoài ra còn có một số chứng cứ không trực tiếp về nông nghiệp mà các nhà nghiên cứu thường đưa ra. Đó là ở những lớp trên của hang văn hoá Hoà Bình người ta tìm thấy rìu mài lưỡi, công cụ thường được xem là liên quan đến hoạt động phát quang rừng lấy đất trồng trọt. Hiện vật lớn giống cuốc tìm được ở hang Xóm Trại có những vết sử dụng như làm đất, ở hang Xóm Trại cũng đã thấy vết tích gạo. Theo phân tích của Đào Thế Tuấn (1982), lớp dưới là loại hạt dài, lớp trên cả hạt dài và tròn. Ông cho rằng đã có một quá trình tăng dần của thuần hoá lúa. Tuy vậy, theo Hoàng Xuân Chinh, địa tầng phía trên ở Xóm Trại bị xáo trộn giống như nhiều hang văn hoá Hoà Bình khác, do vậy gạo tìm thấy ở đây không thể xem là chứng cứ về thuần dưỡng lúa.
Những chứng cứ về nông nghiệp thời đại đá mới Việt Nam cho đến nay chỉ là những bằng chứng gián tiếp chứ không phải là vết lúa gạo (thậm chí cũng rất hiếm trong thời đại kim khí sớm). Đó là đồ gốm, cuốc đá, dao cắt, bàn đập vỏ cây, dọi xe chỉ, đá buộc gậy chọc lỗ...
Trên cơ sở tài liệu khảo cổ học ở Thái Lan và Việt Nam, trong tình trạng nghiên cứu hiện nay đại bộ phận các nhà nghiên cứu chấp nhận giả thiết của Ho Ping-ti
[[16]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn16)và của nhiều người khác cho rằng Đông Á gió mùa cụ thể là Trung Hoa từ phía nam sông Dương Tử và Đông Nam Á Lục địa và Hải đảo một khu vực quanh năm khí hậu ấm nóng và rất giàu nguồn thực vật. Đông Nam Á gió mùa này từ gốc thu lượm thực vật có thể là nơi phát nguồn của nghề làm vườn trồng cây ăn quả, củ… [[17]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn17)và vào giai đoạn cuối hệ sinh thái nông nghiệp đã bắt đầu đa dạng, loại hình nông cụ cũng được phân hóa theo chức năng, và đồ gốm nặn bằng tay càng đa dạng hoá hơn nữa, với đáy tròn, đáy nhọn hay là đáy phẳng cùng với nhiều kiểu miệng khác nhau.
II.2.1.3. Nông nghiệp trồng lúa:
II.2.1.3.1. Thái Lan
Trước hết cần phải chú ý đến sự kiện là cho đến nay chưa có một địa điểm nông nghiệp nào có niên đại tương đương với những địa điểm ở lưu vực sông Hoàng Hà và Dương Tử được tìm thấy ở Đông Nam Á nhiệt đới ẩm. Cũng như không có bất cứ chứng cứ nào về sự dao động khí hậu tương tự xảy ra ở khu vực nhiệt đới này
[[18]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn18).
Ở Thái Lan chứng cứ sớm nhất về thuần hoá lúa được phát hiện ở Khok Phanom Di gần Vịnh Thái Lan. Gạo được cất giữ trong các vựa ở địa điểm Khok Phanom Di, vỏ trấu đã được tìm thấy ở những lớp cư trú. Ngoài ra, vết tích lúa gạo còn thấy trong đồ gốm, ít nhất là ở khu vực A,B. Trấu còn được sử dụng để làm chất phụ gia trong đất làm đồ gốm. Trước đây, người ta chưa thể xác định một cách rõ ràng đây là lúa hoang hay lúa trồng, có thể cả hai
[[19]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn19). Theo những phân tích hiện nay, đây là loại đã được trồng [[20]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn20). Địa điểm này được cư trú trong khoảng thời gian 500 năm, khởi đầu từ 3500 năm cách ngày nay. Một số học giả cho rằng Khok Phanom Di cùng với một số địa điểm khác nữa là bằng chứng cho sự xâm nhập của cư dân trồng lúa từ sông Dương Tử vào Đông Nam Á nhiệt đới. Tuy vậy, những phân tích khảo cổ học của giai đoạn cư trú khởi đầu ở địa điểm Nong Nor, một địa điểm được coi là tiền thân của Khoh Phanom Di với những tổ hợp hiện vật giống Khoh Phanom Di, chứng tỏ sự phát triển liên tục về văn hoá trong vùng lại đưa đến kết luận rằng những ý kiến trên chưa hẳn đã đúng, việc sử dụng khai thác lúa có thể có nguồn gốc bản địa và không nhất thiết phải là kết quả của sự xâm nhập trực tiếp của cư dân từ bên ngoài vào [[21]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn21).
Vết tích lúa gạo đã tìm thấy ở Ban Chiang, Ban Na Di, Non Nok Tha... ở Ban Na Di và Non Nok Tha, vết tích của lúa đã thấy trong muôi nấu đồng và khuôn đất nung như kiểu chất phụ gia.
![ ](http://3.bp.blogspot.com/_nlZrIFQV82o/SnqZXu4goEI/AAAAAAAAAOw/1TNax4WuvM0/s400/4.jpg)
II.2.1.3.2. Việt Nam:
II.2.1.3.2.1. Tư liệu cổ thực vật
**Vết tích lúa gạo trong các địa điểm Tiền, Sơ sử (dựa theo bảng của Nguyễn Xuân Hiển, 1998, tr.28, bảng.1).** *TT- Địa điểm - Vị trí địa lý - Niên đại - Đặc điểm - Nguồn*
1- Bãi Cù-Thanh Hoá-4.000-3500BP-Vỏ trấu trong đất nung-Nguyễn Việt và Nguyễn Xuân Hiển 1981
2-Bãi Man-Thanh Hoá-3.500-3.200 BP-Vỏ trấu trong đất nung-Nt
3-Đồng Ngầm-Thanh Hoá-1160+/-60BC&725+/-40 BC-Trấu trong gốm-Hà Văn Tấn (Cb) 1999
4-Đông Tiến-Thanh Hoá-3000-2000 BP-Vết trấu trong đất nung-Nguyễn Xuân Hiển, Nguyễn Việt 1980b
5-Chợ Ghềnh-Ninh Bình-3000 BP-Vỏ trấu trong đất nung-Nguyễn Việt và Nguyễn Xuân Hiển 1981
6-Làng Vạc 1-Nghệ An-600-500 BC-Vết trấu trong khuôn đúc đất nung-Nguyễn Xuân Hiển 1981a
7-Làng Vạc 2 (Xóm Đình)-Nghệ An-200 BC-Trấu trong gốm (Oyza Sativa & Sorphum)-Chihiro & Yako Miyamori 2001
8-Từ Sơn-Bắc Ninh-3500-3200 BP-Trấu trong đất nung-Nguyễn Việt và Nguyễn Xuân Hiển 1981
9-Xuân Kiều-Hà Nội-3500-3200 BP-Trấu trong đất nung-Nguyễn Việt và Nguyễn Xuân Hiển 1981
10-Đồng Đậu-Vĩnh Phúc-3.300+/-100 trước 1950-Hạt lúa (ảnh 1 a,b)
Nguyễn Xuân Hiển 1979a & 1980b
11-Làng Cả-Phú Thọ-2235+/-40 trước 1950-Vết trấu trong đất nung-Nguyễn Xuân Hiển & Nguyễn Việt 1980a
12-Gò Mun-Phú Thọ-1100-800 BC-Gạo cháy trong hố-Hà Văn Tấn (Cb)-1999
13-Gò Miếu Ông-Quảng Nam-200 BC-Vết trấu trên mảnh chum gốm (ảnh 3)
Lâm Mỹ Dung 2003
14-Lai Nghi-Quảng Nam-200 BC-100 AD-Gạo cháy trong mộ chum (ảnh 2) và vết tích gạo trên đồ đựng bằng đồng (ảnh 4)-Nguyễn Chiều và TT 2002-2004
15-Lưu vực s.Vàm Cỏ-Long An-4000 BP-Trấu trong mảnh gốm ở An Sơn, Rạch Núi, Rạch Rừng-Bùi Phát Diệm và cộng sự 1997
16-Thôn Tư-Quảng Nam-100AD-Gạo cháy trong tầng văn hoá (ảnh 5)-Lâm Mỹ Dung 2005
![ ](http://1.bp.blogspot.com/_nlZrIFQV82o/SnqaqfeHmcI/AAAAAAAAAPI/Ex2H_kSbgYs/s400/7.jpg)
![ ](http://2.bp.blogspot.com/_nlZrIFQV82o/SnqZsP_FYlI/AAAAAAAAAO4/KsdzjGqU9nQ/s400/6.jpg)
[[22]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn22).
Trong số những phát hiện này, phát hiện quan trọng nhất là những hạt gạo cháy ở địa điểm Đồng Đậu.
Địa điểm Đồng Đậu đã được khai quật trong ba mùa vào những năm 1965-1966; 1969 và 1984. Tầng văn hoá dày từ 2,6 đến 3,20m với một số hố đất đen đào vào sinh thổ
[[23]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn23).
Khai quật năm 1966: Theo những người phụ trách khai quật, ở độ sâu 4m, lớp 4 (niên đại C14 3.300+/-100 BP), thuộc văn hoá Phùng Nguyên
[[24]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn24), tại khu vực “bếp” 11, hố 2 ở độ sâu khoảng 4,9m tính từ bề mặt xuống đã phát hiện được nhiều vỏ trấu [[25]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn25). Tuy vậy, khó mà có thể nối giữa những vỏ trấu này với niên đại C14 của lớp Phùng Nguyên. Trong những báo cáo sau này có một niên đại C14 nữa 3050+/-80 BP và một số lượng lớn than và gạo cháy được tìm thấy ở độ sâu 3,4m. Theo những người khai quật, mẫu được lấy từ lớp thuộc giai đoạn muộn của văn hoá Phùng Nguyên [[26]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn26). Như vậy, địa tầng ở đây khá phức tạp và như vậy, chúng ta chưa có những chứng cứ đáng tin cậy về vết tích lúa gạo từ giai đoạn văn hoá Phùng Nguyên. Những phân tích mẫu lúa gạo khai quật năm 1966 của Nguyễn Xuân Hiển [[27]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn27), cho thấy 91% trong tổng số mẫu có dạng tròn, 8% có dạng bầu và 1% có dạng dài. Xét về hình dạng, những hạt lúa Đồng Đậu giống hạt “Nếp Cái”, một loại lúa nếp được trồng rất nhiều (chiếm tới 80%) trong khu vực. Những hạt lúa Đồng Đậu là loại đã được thuần dưỡng (ảnh 1).
Mẫu lấy từ khai quật năm 1984 đã được Đào Thế Tuấn phân tích
[[28]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn28), cho kết quả như sau:
Mẫu lấy từ lớp văn hoá Đồng Đậu (tức lớp II từ 1,8 đến 1,4m ở hố II): 10 hạt dạng dài của loại lúa không phải là lúa nếp, một số hạt có dạng bầu dục dài kiểu lúa nếp nương.
Ở độ sâu từ 1,2 đến 1,5m (tức văn hoá Đồng Đậu muộn): dạng thuôn ngắn của loại không phải là lúa nếp, dạng tròn dài của lúa nếp và tròn ngắn của không phải lúa nếp.
Ở độ sâu từ 1,2-1,0m (tức Đồng Đậu muộn và Gò Mun sớm): dạng thuôn ngắn và thuôn dài của loại không phải là lúa nếp, và 02 hạt có dạng bầu dục ngắn và tròn dài của loại lúa nếp.
Qua phân tích những hạt gạo địa điểm Đồng Đậu và ở một số địa điểm khác, Nguyễn Xuân Hiển cho rằng lúa sớm thuần dưỡng ở Việt Nam thuộc dạng hạt tròn và bầu; sau đó chuyển thành dạng thuôn và dài. Xu hướng này diễn ra ở cả hai miền Bắc và Nam và khác hẳn với những vùng trồng lúa láng giềng khác ở Đông Nam Á
[[29]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn29).
Như vậy, trên thực tế chúng ta không có nhiều phân tích về lúa trồng giai đoạn sớm ở Việt Nam. Tuy vậy, trong hầu như tất cả các nghiên cứu về văn hoá Phùng Nguyên hay các văn hoá Tiền Đông Sơn ở châu thổ Bắc Bộ, các nhà nghiên cứu đều thống nhất ý kiến về sự phát triển và vai trò quan trọng của nghề trồng củ, làm vườn và trồng lúa trong giai đoạn văn hoá này
[[30]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn30). Cũng cần lưu ý rằng, vết tích trực tiếp về lúa gạo trong các địa điểm văn hoá Phùng Nguyên sớm hầu như chưa thấy, dù những năm gần đây, việc thu thập toàn bộ tư liệu khai quật đã được chú trọng bằng cách rây khô hay rây nước. Trong một nghiên cứu mới đây về thực vật ở châu thổ Bắc Bộ, qua phân tích mẫu bào tử phấn hoa từ các địa điểm thời đại kim khí như Đại Trạch, Đình Tràng, Thành Dền, Đồng Đậu, Đồng Vông, Bãi Mèn, tác giả Nguyễn Mai Hương đi tới kết luận ban đầu rằng, mật độ tập trung cao của Poacene với kích thước hạt lớn trong một số mẫu có nhiều khả năng liên quan tới trồng lúa và những hoạt động nông nghiệp [[31]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn31).
II.2.1.3.2.2. Tư liệu khảo cổ học
Như trên đã đề cập, nhiều học giả tin rằng, những chứng cứ gián tiếp về hoạt động nông nghiệp đã xuất hiện trong bối cảnh văn hoá Hoà Bình giai đoạn cuối. Những công cụ mài lưỡi được gắn với những công cụ dùng để chặt cây phá rừng lấy đất trồng trọt. Tuy vậy, cũng có những ý kiến phản bác điều này và cho rằng bộ công cụ đá của văn hoá Hoà Bình không liên quan đến hoạt động trồng trọt dù ở mức sơ khai nhất. Trong văn hoá Phùng Nguyên, những công cụ đá có kích thước nhỏ thường được gắn với nghề chế tác đồ gỗ, tuy vậy cũng đã có không ít những phát hiện về liềm đá dùng trong gặt hái (ví dụ ở Gò Bông), những công cụ đá có kích thước lớn thường được gắn với hoạt động phá rừng, chặt cây lấy đất trồng trọt. Theo một số nhà nghiên cứu, phương pháp trồng ngũ cốc giai đoạn này còn rất thô sơ và có nhiều khả năng nông cụ chính là cây gậy chọc lỗ tra hạt bằng gỗ. Trong văn hoá Hoa Lộc những hiện vật liên quan đến nghề trồng trọt như cuốc đá, vòng gia trọng đá và dao đá được tìm thấy với số lượng lớn. Văn hoá Hoa Lộc phân bố ở vùng duyên hải ven biển, vị thế địa lý này xem ra ủng hộ giả thuyết rằng trồng lúa có nguồn gốc từ những vùng lầy hồ đầm ven biển
[[32]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn32). Trên thực tế, những vết tích lúa trồng sớm nhất ở Đông Nam Á được thu thập từ các địa điểm duyên hải như Khok Phanom Di (Thái Lan); Bái Cù, Bái Man (miền Bắc Việt Nam) hay ở nhữmg địa điểm châu thổ sông như An Sơn, Rạch Núi, Rạch Rừng (miền Nam Việt Nam).
Việc sản xuất và sử dụng những đồ gốm có kích thước lớn trong thời đại kim khí sơ kỳ cũng được diễn giải như chứng cứ về gặt hái và giữ hạt ngũ cốc. Có nhiều khả năng, việc sử dụng những nông cụ bằng gỗ cũng như đồ đựng ngũ cốc bằng nan đan đã phổ biến trong thời kỳ kim khí. Tại địa điểm Thành Dền (Vĩnh Phúc), miền Bắc Việt Nam, trong đợt khai quật năm 1983 đã phát hiện một tấm phên cháy có lẽ dùng để phơi hay trữ hạt ngũ cốc. Loại phên đan tương tự vẫn được cư dân đương thời sản xuất và sử dụng. Những nghiên cứu khảo cổ nhất là ở khu vực miền Bắc Việt Nam đã cho thấy từ khoảng trung kỳ thời đại đồ đồng, nông cụ tăng lên một cách rõ rệt về cả số lượng và chất lượng và đến thời văn hoá Đông Sơn việc dùng cày, trồng lúa hai vụ được minh chứng qua cả nguồn tài liệu vật thật và cả thư tịch cổ.
II.2.1.3.2.3. Tư liệu ngôn ngữ học và văn hoá dân gian
Đông Nam Á là quê hương của nhiều nhóm tộc người, Đông Nam Á được xem là nơi khởi nguồn của nhiều ngữ hệ lớn có lịch sử lâu đời gắn với vùng khởi nguyên của nông nghiệp
[[33]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn33). Bellwood cũng cho rằng ngữ hệ Nam Đảo, Thai-Kadai, Hmong-Mien và Nam Á được hình thành dưới kết quả của sự lan toả cư dân từ vùng á nhiệt đới Nam Trung Quốc và miền Bắc Đông Nam Á Lục địa, tức là vùng đất nằm giữa sông Dương Tử và Đông Bắc Thái Lan/Đông Dương, nơi mà việc thuần hoá cây lúa gạo và một số cây lương thực khác diễn ra một cách sâu rộng từ 6000 năm đến 3000 năm BC.
Theo Phạm Đức Dương (1974) đã có một hệ thống ngôn ngữ chung cho Đông Nam Á thời cổ và sau đó được phân hoá thành ba dòng:
Austroasiatic (Nam Á)
Tay-Thai
Austronesian (Nam Đảo).
Hiện tại giữa các nhà khoa học đã có không ít ý kiến về mối quan hệ giữa Tày Thái và Việt. Ý kiến chung cho rằng tiếng Việt-Mường có cơ tầng Mon-Khmer và cơ chế Tày Thái. Dựa trên khối tư liệu phong phú về ngôn ngữ, Phạm Đức Dương cũng nhận thấy trong từ vựng Việt Mường có cả một hệ từ có nguồn gốc Tày Thái phản ánh mô hình kinh tế-chính trị trong hai mảng chính: tổ chức sản xuất lúa gạo - hạ tầng cơ sở và cơ cấu chính trị - thượng tầng kiến trúc
[[34]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn34).
Cư dân Tày-Thái sinh sống ở vùng đất thấp và thung lũng của sông Yallow (Hoàng Hà) và Dương Tử có một nền kinh tế phát triển dựa trên cơ sở trồng lúa nước
[[35]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn35). Đặc trưng của nền nông nghiệp này là hệ thống thuỷ lợi độc nhất vô nhị mương phai và lái. Người ta tin rằng hệ thống này được cư dân Tày-Thái sử dụng trong trồng lúa nếp ở miền Nam Thái Lan và miền Bắc Thái Lan [[36]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn36). Sử dụng tổng hợp tư liệu khảo cổ, cổ thực vật tìm thấy ở hang Banyan, Non Nok Tha (Thái Lan) và Xóm Trại (Việt Nam), Đào Thế Tuấn và Trần Quốc Vượng đã phác dựng lại quá trình trồng lúa ở Đông Nam Á Lục địa:
Vào khoảng 6000 năm trước đây, ở miền Bắc Việt Nam, giai đoạn Hậu kỳ Đá mới, những cư dân Tày-Thái sớm trong khu vực đã thuần hoá lúa dại, loại lúa tẻ hạt dài gần giống loại lúa hoang ở thung lũng người Thái đen (Điện Biên Phủ). Loại lúa này từng mọc ở thung lũng chân núi Tày-Thái.
Cách đây khoảng 4000 năm, trong thời đại đồ đồng, loại lúa tẻ sớm đã phân hoá thành những giống sau:
- Lúa nếp hạt thuôn vừa phải ở chân ruộng thấp.
- Lúa nếp hạt thuôn ở chân ruộng cao (đồi).
- Lúa hạt tròn, tựa lúa sino-japonica ở các nước phương bắc (Trung Hoa, Nhật Bản)
Như đã nêu ở trên, niên đại 6000 năm không phù hợp với những chứng cứ khảo cổ học (ít nhất theo tư liệu hiện nay). Chứng cứ trực tiếp sớm nhất về lúa trồng ở Đông Nam Á hiện nay có niên đại khoảng trên 4000 năm cách ngày nay. Những chứng cứ về trồng trọt sớm và trồng lúa trong văn hoá Hoà Bình (như kiểu văn hoá thung lũng) cũng chưa được chứng minh về khảo cổ học. Song giả thiết trên cho thấy sự tiến hoá nội tại về trồng lúa ở miền Bắc Việt Nam và quá trình hội nhập giữa những ngữ hệ và nhóm tộc người ở Việt Nam.
Higham trong vô số bài viết của mình (1989, 1995, 1996, 2001...) dựa trên sự kết hợp giữa tài liệu ngôn ngữ và khảo cổ học đã đề xuất về sự thâm nhập của những cư dân trồng lúa từ lưu vực sông Dương Tử vào Thái Lan và Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2000 đến năm 1500 trước Công nguyên. Nói cách khác, theo ông trồng lúa ở Đông Nam Á Lục địa có nguồn gốc ở lưu vực sông Dương Tử và là kết quả của những đợt di chuyển của dân cư. Cũng theo tư liệu khảo cổ, trồng lúa ở Đông Nam Á Lục địa có trước nghề trồng lúa ở Đông Nam Á Hải đảo
[[37]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn37). Bellwood cho rằng, sự xuất hiện của lúa được coi là kết quả của sự xâm nhập của cư dân Nam Đảo từ Nam Trung Hoa qua Đài Loan vào Hải đảo vào khoảng năm 2500-2000 trước Công nguyên [[38]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn38). Bellwood đã xác định ba giai đoạn phát triển trong sản xuất lương thực của cư dân Nam Đảo theo tuyến đường Nam Trung Hoa - Đài Loan - Đông Nam Á Hải đảo:
a. Giai đoạn 1 Miền Nam Trung Hoa: Là thời kỳ sớm của ưu thế trồng hạt.
b. Giai đoạn 2 sau năm 2000 trước công nguyên: Dịch chuyển về xích đạo và tăng cường trồng củ và các loại cây trồng thích ứng tốt hơn với điều kiện sinh thái nhiệt đới ẩm.
c. Giai đoạn 3 sau năm 1500 trước công nguyên: Đã diễn ra một sự chuyển dịch từ hệ thống sản xuất lương thực tới những vùng chưa có người ở đại dương- Thái Bình Dương (giai đoạn đá mới muộn Lapita).
Mặt khác Higham lại cho rằng không có những chứng cứ về trồng lúa ở thời gian trên ở Đài Loan tại các địa điểm thuộc văn hoá Dapenkeng
[[39]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn39). Soilhem cũng theo học thuyết truyền bá song ông cho rằng cư dân Nam Đảo đã chuyển dịch theo dọc bờ biển phía đông của Đông Nam Á Lục địa ra Đông Nam Á Hải Đảo [[40]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn40). ![ ](http://2.bp.blogspot.com/_nlZrIFQV82o/SnqaP3Q6nTI/AAAAAAAAAPA/LFs5VvH-LcI/s400/5.jpg)
*********
Chúng ta không thể bỏ qua vai trò của di chuyển dân cư, nhưng chỉ dùng thuyết truyền bá để giải thích sự hình thành và phát triển của trồng lúa nước cũng như một số ngành nghề thủ công khác ở Đông Nam Á nhiệt đới, ví dụ như nghề dệt
[[41]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn41)thì quá đơn giản mà không phải lúc nào tư liệu khảo cổ học cũng khớp với tư liệu ngôn ngữ. Quá trình chuyển đổi từ kinh tế hái lượm sang trồng trọt không phải sự kiện nhất thời và đơn lẻ, sự chuyển đổi dần dần và đa chiều này lại liên quan chặt chẽ tới nguồn gốc độc lập của những giống cây trồng khác nhau ở những khu vực khác nhau và những cơ cấu xã hội-văn hoá-kinh tế tương ứng. Những nghiên cứu mới hiện nay cho thấy có sự đa dạng rất lớn về văn hoá và xã hội trong quá trình quá độ này, nhất là không thể coi nhẹ vai trò của cơ cấu môi trường của những xã hội nông nghiệp đầu tiên cũng như tác động của sự thay đổi môi trường đến sự phát triển văn hoá nơi mà trồng trọt lần đầu xuất hiện.
Trồng lúa nước là hiện tượng văn hoá đặc biệt, là kết quả của hoạt động sống quan trọng chỉ khi mà xã hội có nhu cầu gieo trồng. Trong tình hình nghiên cứu hiện nay chúng ta không thể giải quyết vấn đề một cách tổng thể. Một mặt, nhiều câu hỏi nảy sinh khi chấp nhận lý thuyết coi sự xâm nhập của những nhóm di dân như là nguyên nhân chính xuất hiện trồng lúa nước ở Đông Nam Á nhiệt đới. Ví dụ như câu hỏi về những tương đồng giữa các tổ hợp nông cụ, cách thức trữ lương thực, cấu trúc nhà ở; câu hỏi về cách thức di chuyển của dân cư; về các giống lúa và tác động xã hội của lúa như sinh kế trong cách sống của cư dân; tác động kinh tế và văn hoá của những cư dân săn bắt và hái lượm bản địa... Mặt khác những tư liệu thu tập được từ Nong Nor hay Lưu vực sông Vàm Cỏ lại cho thấy việc khai thác lúa gạo ở quy mô lớn có thể có nguồn gốc bản địa và không nhất thiết phải qua sự xâm nhập trực tiếp của cư dân từ phía ngoài vào như trên đã trình bày. Có nhiều tư liệu để cho rằng trồng lúa ở Đông Nam Á nhiệt đới tiến hoá theo cách thức riêng của mình và phản ánh những nhu cầu và đòi hỏi nội tại của cấu trúc xã hội và điều kiện môi trường. Nguồn gốc thuần hoá cây lúa có lẽ có những mô thức riêng ở từng khu vực. Giống như sự đa dạng lớn mà ta thấy ở văn hoá Đông Nam Á, trồng lúa ở đây cũng cho thấy sự đa dạng tương tự. Để giải thích sự đa dạng này chúng ta không thể chỉ dùng nguyên nhân di dân. Dù động cơ nào chăng nữa thì trồng lúa ở Đông Nam Á xuất phát từ chính nhu cầu nội tại của mỗi xã hội, mỗi cộng đồng, cư dân của mỗi cộng đồng sẽ chọn lựa cách kiếm sống thích ứng với sự thay đổi của môi trường tự nhiên và điều kiện sinh thái dẫn tới những biến đổi cơ cấu xã hội tương tự. Ngay trong thời cổ đại, những mối quan hệ giữa các khu vực là đa chiều, đa phương và ảnh hưởng qua lại lẫn nhau. Trong lịch sử đã có không ít ví dụ về sự nhập khẩu giống lúa từ Việt Nam sang Trung Hoa
[[42]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn42), từ sau thế kỷ 11, lúa Chămpa từ miền Trung Việt Nam đã được đưa tới duyên hải nam Trung Hoa [[43]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn43). Kỹ thuật trồng lúa hai vụ được biết ở Trung Hoa từ thế kỷ 12 có thể cũng đã được nhập từ Việt Nam, nơi mà kỹ thuật này đã phổ biến vào thế kỷ 3 trước Công nguyên [[44]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn44).
Như nhiều nhà nghiên cứu đã khẳng định, nông nghiệp Đông Nam Á và nông nghiệp Việt Nam ngay từ giai đoạn ban đầu đã là nông nghiệp đa canh. Đối với phần lớn các học giả nghiên cứu về khu vực dù chấp nhận hay không chấp nhận quan điểm rằng thuần dưỡng lúa nước bắt đầu trước hết ở miền Nam Trung Hoa, điều quan trọng nhất vẫn là:
“Quan điểm trên chỉ chứng tỏ rằng quá trình thuần hoá cây lúa diễn ra ở miền Nam Trung Hoa nhanh hơn ở những vùng khác… Nó không có nghĩa rằng toàn bộ phức thể trồng lúa đều có nguồn gốc ở Trung Hoa rồi từ đó lan toả đi những vùng xa khác. Quá trình thuần hoá lúa dại diễn ra khá riêng biệt ở từng vùng và độc lập so với những vùng phía bắc”
[[45]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftn45). ![ ](http://4.bp.blogspot.com/_nlZrIFQV82o/SnqbymbVTdI/AAAAAAAAAPY/ulE6FAa007E/s400/Ban+do+nien+dai+C14+lua+o+DNA.jpg)
*(Nguồn: Bellwood và TT, 1992, tr.168, h.1)* **Niên đại C14 của những phát hiện lúa trồng sớm ĐNA** **Tài liệu sử dụng** *Tiếng Việt*:
Chử Văn Tần: Vấn đề nông nghiệp sớm ở Việt Nam và Đông Nam Á, KCH, số 3, 1998, tr.29-41.
Hà Văn Tấn: Theo dấu các văn hoá cổ, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1997.
Hà Văn Tấn (chủ biên): Khảo cổ học Việt Nam, Tập II, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1998.
Lâm Mỹ Dung, Nguyễn Chiều và TT: Phát hiện thêm cụm mộ chum tại Gò Miếu Ông, NPHM về KCH năm 2003, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2004, tr.241-243.
Đoàn khai quật Lai Nghi 2002, 2003: Khai quật khu mộ táng Lai Nghi lần thứ nhất và thứ hai, NPHM về KCH năm 2003, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2004, tr.239-242.
Hán Văn Khẩn: Văn hoá Phùng Nguyên, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội, 2005.
Jean-Marie Pelt, Marcel Mazoyer, Theodore Monod, Jacques Girardon: Câu chuyện hay nhất về loài cây, Nxb Thế Giới, Hà Nội, 2005.
*********
*Tiếng Anh*:
Bellwood, P: Prehistory of the Indo-Malaysian Archipelago, Academic Press, New York, 1985.
Bellwood, P: Austronesian Prehistory in Sotheast Asia: Homeland, Expansion and Transformation, Html, 1995.
Bellwood, P: Ancient seafarers. Archaeology, Volume 50, Number 2 March/April 1997. Html.
Bellwood, P, Gillespie.R, Thompson.G, Vogel: New Dates for Prehistoric Asian Rice, Asian Perspectives, 31(2), Fall 1992, tr.161-168.
Bryan Gordon: February 1999 preliminary report on the study of the rise of Chinese Civilization based on paddy rice cultivation. Html, 1999.
Bui Phat Diem, Vuong Thu Hong and Nishimura Masanari: Research Achievements of the Archaeology before "Oc Eo culture" in the Lower Vam Co River Basin, Southern Part of Vietnam, Journal of Southeast Asia Archaeology, No.2, 1997.
Cameron Judith: The movement of textile technology from Southeast China into Southeast Asia during the prehistoric period, Bài tham dự Hội nghị Tiền Sử Châu Á - Thái Bình Dương tháng 4 năm 2006, Manila, Philippines.
Chang Kwang-chih: The Archaeology of Ancient China (Fourth edition Revised and Enlarged), Yale University Press, New Haven and London, 1986.
Chang Te Tzu: Rice - In the Cambridge World History of Food, Html, 2001.
Chihiro, Yako Miyamori: Plant remains in potsherds at Lang Vac site, Nghe An province, The paper, presented at International Conference "One century of Vietnamese Archaeolgy", December 2001, Hanoi.
Dao The Tuan: Some remarks on rice specimens excavated at Xom Trai cave in 1982, Paper read on the Conference on the Hoabinhian, Hanoi, 1982.
Dougald O'Reilly: An Archaeological analysis of the Initial Occupation Phase at Nong Nor, Thailand, In The Origins of Angkor- Archaeological Project web site, Html, 2001.
Falvey, J.L: Suistainable Technologies in Thai Agriculture, The Australian Academy of Technological Sciences and Engineering Focus, No.115, Jan/Feb 2001, Html.
Glover, J: The Late Prehistoric Period in Indonesia. In Smith, R.B., Watson,W., (editors), Early Southeast Asia:essays in Archaeology, History and Historical Geography, p.167-184, Oxford University Press, Oxford, 1979.
Gorman, C.F. The Hoabinhian and after: subsistence patterns in Southeast Asia during the late Pleistocene and early Recent period. World Archaeology 2(3), 1971: 300-320.
Higham, C.F.W: The Archaeology of Mainland Southeast Asia, Cambridge University Press, Cambridge, 1989.
Higham, C.F.W: The transition to rice cultivation in Southeast Asia, In Price, T.D., and Gebauer, A.B., (editors), Last Hunters-First Farmers: New Perspectives on the Prehistoric Transition to Agriculture, p.127-155, American School of Prehistoric Research, Santa Fe, 1995.
Higham, C.F.W: The Bronze Age of Southeast Asia, The Cambridge University Press, Cambridge, 1996.
Higham, C.F.W: Early cultures of Mainland Southeast Asia. River Books, Bangkok, Thái Lan, 2002.
Ho Ping-ti: The Craddle of the East, Hongkong and Chicago, The Chines University of Hongkong and the University of Chicago, 1975.
Nguyen Xuan Hien: Rice remains from various archaeological sites in North and South Vietnam, In Klokke.M.J., and Thomas De Bruijn (editors), Southeast Asian Archaeology 1996, Proceedings of the 6th International Conference of the European Association of Southeast Asian Archaeologists, Leiden 2-6 September 1996, Hull, 1998.
Solheim, W.G.II: Philippines: Further notes on the Kalanay pottery complex in the P.I, 1980.
Solheim, W.G.II: The development of metallurgy in Southeast Asia: another reply to Loofs-Wissowa, Journal of Southeast Asian Studies, XIV (1), 1983, p.18-25.
Solheim, W.G.II: Taiwan, Coastal South China and Northern Vietnam and the Nusantao maritime trading network, JEAA 2, 1-2, Brill, Leiden, Html, 2000.
Spencer, J.E: The migration of rice from Mainland Southeast Asia into Indonesia, In Barrau, J, (editor), Plants and the migration of Pacific Peoples, p.83-89, Honolulu, 1963.
Xu, Wang sheng, 1998. The origin of the Chinese plough in rice paddy cultivation. In Agricultural Archaeology, No.1. Html.
Tran Quoc Vuong: The Tay-Thai contribution to the rormation and development of Vietnamese culture, In Tran Quoc Vuong, Some Aspects of Traditional Vietnamese Culture, Hanoi, 1994, Exclusive to Tran Quoc Vuong's Family.
Wang, Xiangkun et al, Research on the origin of Chinese cultivated rice: Present situation and forecast, In Research on the origin of Chinese cultivated rice project, Html, 2001.
Wen-ming Yan: Origins of Agriculture and Animal Husbandry in China, In Aikens, C.M., and Song Nai Rhee (editors), Pacific Northeast Asia in Prehistory: Hunter-Fisher-Gatherers, Farmers and Socio-Political Elites, WSU Press, 1992.
Yen, D.E: Hoabinhian horticulture? The evidence and the questions from northwest Thailand, In Allen,J., Golson, J., and Jones, R., Sunda and Sahul, p.567-599, London, 1977.
Nguyen Thi Mai Huong: The vegetation history of the Bac Bo Plain during the Metal period in Vietnam, Bài tham dự Hội nghị Tiền Sử Châu Á-Thái Bình Dương tháng 4 năm 2006, Manila, Philippines.
**Chú thích** [[1]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref1)Jean-Marie Pelt, Marcel Mazoyer, Theodore Monod, Jacques Girardon: Câu chuyện hay nhất về loài cây, Nxb Thế Giới, Hà Nội, 2005, tr.132. [[2]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref2)Chang Te Tzu: Rice - In the Cambridge World History of Food, Html, 2001, tr.4. [[3]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref3)Xu, Wang sheng, 1998. The origin of the Chinese plough in rice paddy cultivation. In Agricultural Archaeology, No.1. Html. [[4]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref4)Yasuda, Y., 2001. The Yangtze River Civilization Program. Html. tr.2. [[5]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref5)Wang, Xiangkun et al, Research on the origin of Chinese cultivated rice: Present situation and forecast, In Research on the origin of Chinese cultivated rice project, Html, 2001; Xu Wangsheng, The origin of the Chinese plough in rice paddy cultivation. In Agricultural Archaeology, No.1. Html 1998.; Bryan Gordon: February 1999 preliminary report on the study of the rise of Chinese Civilization based on paddy rice cultivation. Html, 1999... [[6]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref6)Wen-ming Yan: Origins of Agriculture and Animal Husbandry in China, In Aikens, C.M., and Song Nai Rhee (editors), Pacific Northeast Asia in Prehistory: Hunter-Fisher-Gatherers, Farmers and Socio-Political Elites, WSU Press, 1992, tr.120; bảng.2. [[7]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref7)Wen-ming Yan: Origins of Agriculture and Animal Husbandry in China, In Aikens, C.M., and Song Nai Rhee (editors), Pacific Northeast Asia in Prehistory: Hunter-Fisher-Gatherers, Farmers and Socio-Political Elites, WSU Press, 1992. tr.21. [[8]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref8)Wen-ming Yan: Origins of Agriculture and Animal Husbandry in China, In Aikens, C.M., and Song Nai Rhee (editors), Pacific Northeast Asia in Prehistory: Hunter-Fisher-Gatherers, Farmers and Socio-Political Elites, WSU Press, 1992, tr.121. [[9]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref9)Alexander và Coursey, 1969, dẫn theo Chang Te Tzu: Rice - In the Cambridge World History of Food, Html, 2001. [[10]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref10)Chang Te Tzu: Rice - In the Cambridge World History of Food, Html, 2001, tr.5. [[11]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref11)Gorman, C.F. The Hoabinhian and after: subsistence patterns in Southeast Asia during the late Pleistocene and early Recent period. World Archaeology 2(3), 1971, tr. 305. [[12]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref12)Dẫn theo Ho Ping-ti: The Craddle of the East, Hongkong and Chicago, The Chines University of Hongkong and the University of Chicago, 1975, tr.371-372. [[13]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref13)Ý kiến của Jack R. Harlan, trích theo Ho Ping-ti: The Craddle of the East, Hongkong and Chicago, The Chines University of Hongkong and the University of Chicago, 1975, tr.372. [[14]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref14)Higham, C.F.W: The transition to rice cultivation in Southeast Asia, In Price, T.D., and Gebauer, A.B., (editors), Last Hunters-First Farmers: New Perspectives on the Prehistoric Transition to Agriculture, p.127-155, American School of Prehistoric Research, Santa Fe, 1995. [[15]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref15)Ho Ping-ti: The Craddle of the East, Hongkong and Chicago, The Chines University of Hongkong and the University of Chicago, 1975, 1975, tr.374. [[16]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref16)Ho Ping-ti: The Craddle of the East, Hongkong and Chicago, The Chines University of Hongkong and the University of Chicago, 1975, tr.373. [[17]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref17)Tran Quoc Vuong: The Tay-Thai contribution to the rormation and development of Vietnamese culture, In Tran Quoc Vuong, Some Aspects of Traditional Vietnamese Culture, Hanoi, 1994, tr.37; Hà Văn Tấn (chủ biên): Khảo cổ học Việt Nam, Tập II, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1999, tr.313. [[18]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref18)Higham, C.F.W: The transition to rice cultivation in Southeast Asia, In Price, T.D., and Gebauer, A.B., (editors), Last Hunters-First Farmers: New Perspectives on the Prehistoric Transition to Agriculture, p.127-155, American School of Prehistoric Research, Santa Fe, 1995, tr.138. [[19]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref19)Higham, C.F.W: The Archaeology of Mainland Southeast Asia, Cambridge University Press, Cambridge, 1989. [[20]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref20)Higham, C.F.W: Early cultures of Mainland Southeast Asia. River Books, Bangkok, Thái Lan, 2002. [[21]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref21)Dougald O'Reilly: An Archaeological analysis of the Initial Occupation Phase at Nong Nor, Thailand, In The Origins of Angkor- Archaeological Project web site, Html, 2001. [[22]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref22)Hà Văn Tấn (chủ biên): Khảo cổ học Việt Nam, Tập II, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1999, tr.343. [[23]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref23)Nguyen Xuan Hien: Rice remains from various archaeological sites in North and South Vietnam, In Klokke.M.J., and Thomas De Bruijn (editors), Southeast Asian Archaeology 1996, Proceedings of the 6th International Conference of the European Association of Southeast Asian Archaeologists, Leiden 2-6 September 1996, Hull, 1998, tr.30; Hà Văn Tấn (chủ biên): Khảo cổ học Việt Nam, Tập II, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1999, tr.104. [[24]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref24)Hà Văn Tấn (chủ biên): Khảo cổ học Việt Nam, Tập II, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1999, tr.52. [[25]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref25)Nguyen Xuan Hien: Rice remains from various archaeological sites in North and South Vietnam, In Klokke.M.J., and Thomas De Bruijn (editors), Southeast Asian Archaeology 1996, Proceedings of the 6th International Conference of the European Association of Southeast Asian Archaeologists, Leiden 2-6 September 1996, Hull, 1998, tr.30. [[26]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref26)Hà Văn Tấn (chủ biên): Khảo cổ học Việt Nam, Tập II, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1999, tr.52. [[27]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref27)Nguyen Xuan Hien: Rice remains from various archaeological sites in North and South Vietnam, In Klokke.M.J., and Thomas De Bruijn (editors), Southeast Asian Archaeology 1996, Proceedings of the 6th International Conference of the European Association of Southeast Asian Archaeologists, Leiden 2-6 September 1996, Hull, 1998, tr.30-33. [[28]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref28)Đào Thế Tuấn Dao The Tuan, The burnt rice grains in Dong Dau site, Vinh Phu province, 1984 excavation (in Vietnamese). Archaeology (Khao Co Hoc). No. 4. Hanoi, 1988. [[29]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref29)Nguyen Xuan Hien: Rice remains from various archaeological sites in North and South Vietnam, In Klokke.M.J., and Thomas De Bruijn (editors), Southeast Asian Archaeology 1996, Proceedings of the 6th International Conference of the European Association of Southeast Asian Archaeologists, Leiden 2-6 September 1996, Hull, 1998, tr.33-34; bảng 5-12. [[30]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref30)Chử Văn Tần: Vấn đề nông nghiệp sớm ở Việt Nam và Đông Nam Á, KCH, số 3, 1998, tr.29-41; Hán Văn Khẩn: Văn hoá Phùng Nguyên, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội, 2005, tr.165-168… [[31]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref31)Nguyen Thi Mai Huong: The vegetation history of the Bac Bo Plain during the Metal period in Vietnam, Bài tham dự Hội nghị Tiền Sử Châu Á-Thái Bình Dương tháng 4 năm 2006, Manila, Philippines. [[32]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref32)Higham, C.F.W: The transition to rice cultivation in Southeast Asia, In Price, T.D., and Gebauer, A.B., (editors), Last Hunters-First Farmers: New Perspectives on the Prehistoric Transition to Agriculture, p.127-155, American School of Prehistoric Research, Santa Fe, 1995, tr.154. [[33]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref33)Bellwood, P: Austronesian Prehistory in Sotheast Asia: Homeland, Expansion and Transformation, Html, 1995.
.
[[34]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref34)Tran Quoc Vuong: The Tay-Thai contribution to the rormation and development of Vietnamese culture, In Tran Quoc Vuong, Some Aspects of Traditional Vietnamese Culture, Hanoi, 1994, tr.230. [[35]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref35)Kato 1998, dẫn theo Falvey, J.L: Suistainable Technologies in Thai Agriculture, The Australian Academy of Technological Sciences and Engineering Focus, No.115, Jan/Feb 2001, Html. [[36]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref36)Van Beek 1995, Falvey, J.L: Suistainable Technologies in Thai Agriculture, The Australian Academy of Technological Sciences and Engineering Focus, No.115, Jan/Feb 2001, Html. [[37]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref37)Chang Te Tzu: Rice - In the Cambridge World History of Food, Html, 2001, tr.5. [[38]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref38)Bellwood, P: Prehistory of the Indo-Malaysian Archipelago, Academic Press, New York, 1985, tr.212. [[39]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref39)Higham, C.F.W: The Bronze Age of Southeast Asia, The Cambridge University Press, Cambridge, 1996, tr.298-299. [[40]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref40)Solheim, W.G.II: Taiwan, Coastal South China and Northern Vietnam and the Nusantao maritime trading network, JEAA 2, 1-2, Brill, Leiden, Html, 2000, tr.279. [[41]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref41)Cameron Judith: The movement of textile technology from Southeast China into Southeast Asia during the prehistoric period, Bài tham dự Hội nghị Tiền Sử Châu Á - Thái Bình Dương tháng 4 năm 2006, Manila, Philippines, tr.42. [[42]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref42)Xu Wangsheng, The origin of the Chinese plough in rice paddy cultivation. In Agricultural Archaeology, No.1. Html 1998. [[43]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref43)Chang Te Tzu: Rice - In the Cambridge World History of Food, Html, 2001. [[44]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref44)Falvey, J.L: Suistainable Technologies in Thai Agriculture, The Australian Academy of Technological Sciences and Engineering Focus, No.115, Jan/Feb 2001, Html. [[45]](http://www.blogger.com/post-create.g?blogID=6191728376005293127#_ftnref45)Bellwood, P: Prehistory of the Indo-Malaysian Archipelago, Academic Press, New York, 1985. **PHỤ LỤC** *Số hiệu CAMS* - Chất liệu- Địa điểm**-Niên đại BP- Niên đại hiệu chỉnh**** **Niên đại AMS của những chất hữu cơ trong đồ gốm Tiền sử Nam và Đông Nam Á (dựa theo bảng của Bellwood và TT, 1992, tr.164, bảng.1).**
1. 724 Rơm (?)Khairadih, Ấn Độ 3990+/-100; 2853 (2559,2554,2495) 2404 BC
3. 723 Vỏ trấu Sembiran, Bali 2660+/-100; 910 (818) 790BC
4. 725 Hạt gạo Gua Sireh, Sarawak 3850+/-260;2858 (2334)1950BC
5. 721 Vỏ trấu Gua Sireh, Sarawak 1480+/-260;AD 257 (569)790
* Center for Accelerator Mass Spectrometry, Lawrence Livermore National Laboratory, Livermore, CA.
** Conventional laboratory age using Libby Half life of 5568 years.
*** Calibrated ages (one sigma range) calculated from the University of Washington Radiocarbon Calibration Program 1987, rev.2.0 (Stuiver and Reiner 1986).
## Không có nhận xét nào:
## Đăng nhận xét


markdown:
**Kendi in the Cultural Context of Southeast Asia** **A Commentary**
Dawn F. Rooney
Drawings by Pattanapong Varanyanon
**Introduction** ![](http://2.bp.blogspot.com/_nlZrIFQV82o/S6td5asTudI/AAAAAAAAB7Q/4yV0TkwhOzM/s200/kendi_02.jpg)
![](http://2.bp.blogspot.com/_nlZrIFQV82o/S6td5asTudI/AAAAAAAAB7Q/4yV0TkwhOzM/s200/kendi_02.jpg)
*White earthenware kendis with a round body, wide neck and a conical spout. Ht. 10-15 cm. Found in East Java. Drawing after Sumarah Adhyatman, 'Kendi'.* *Kendi forms redrawn from examples in 'Introduction' by Eng-Lee Seok Chee in 'Kendis: A Guide to the Collections, National Museum Singapore'.* *Chinese blue and white porcelain kendi with a bulbous body, tall, narrow neck, flange around the mouth and a mammary spout. Decorated with peony scrolls on the body, a stylized floral motif and religious symbols on the spout, and a band of lotus leaves around the base of the neck and the lower body. 15th century. Ht 15 cm. Adam Malik Museum. Drawing after Sumarah Adhyatman,* *'Kendi'.* *Chinese white-glazed porcelain kundika with a tall, narrow neck and a cup-shaped spout with two rings. l0fh century (Early Song Dynasty).* *Museum of Ding district, Hebei Province. Drawing after Sumarah Adhyatman, 'Kendi'.* *Plate 1: Kundika, Borobudur temple, Indonesia, 9th century* *Sawankhalok green-glazed stoneware kendi in the form of* *a hamsa (sacred goose). 14th-15th century. Ht. 15.2cm.* *Drawing after Honda and Shimazu, 'The Beauty of Fired Clay'.* *Chinese blue and white porcelain kendi with a bulbous body, tall, narrow neck, flange around the mouth and a mammary spout. Decorated with flying phoenix and cloud scrolls on the body, and a band of lotus leaves around the base of the neck and the lower body. 15th century.* *Ht. 18 cm. National Museum. Drawing after Sumarah Adhyatman, 'Kendi'* *Red earthenware kendi with a bulbous body and round base, a short spout and a wide mouth with everted rim. Circa 13th-14th century. Ht. 9 cm. Found in East Java. Adam Malik Museum. Drawing after Sumarah Adhyatman, 'Kendi'.* *Red earthenware kendi with a round body and a flat base, narrow neck, and a conical spout. Circa 14th-16th century. Ht. 14.1 cm. Found in East Java. Drawing after Sumarah Adhyatman, 'Kendi'.*
The kendi is a well-known form in the Southeast Asian repertoire of vessels, and it has played a significant role in the rituals and daily life of the region since ancient times. Made of precious metal such as gold, silver or bronze, the kendi and its precursor, the kundika, appear in sculpture and painting as an attribute often held in a hand of the Hindu gods Brahma and Shiva, Maitreya the future Buddha and the compassionate Avalokitesvara (in Mahayana Buddhism). It was used as a ritual container for holy water, collected from sacred rivers and blessed by the gods, in the coronation ceremony of a king, who cleansed himself with the water as a symbol of purification.
The renowned ceramic centres in Thailand, China, Japan and Vietnam produced ritualistic kendi made of fired clay and covered with an unctuous greenish glaze or painted with symbolic motifs. It was so revered in Indonesia and the Philippines that it served as furniture accompanying the dead to their grave. The kendi was treasured enough in these two countries to become an heirloom that was passed down through the generations. The decorated ceramic form of the kendi even attracted the European market, and was depicted in Dutch and German still life paintings, and copied in Delftware. At the other end of the spectrum, the kendi made of unglazed fired clay has a long, continuous history of use as a humble, utilitarian vessel that was ideal for its cooling properties and for its portability, such as carrying water when travelling from village to village or for a longer journey by boat.
Despite its widespread popularity, versatility and longevity, the history of the kendi is fraught with unanswered questions, lacunae in knowledge of development and distribution, and the lack of a standardised definition of the form, which gives rise to misconceptions.
The kendi is defined in this article as a vessel with a round body, tall neck, mouth, a spout on the shoulder and a flat base. The two openings make the kendi suitable for both pouring and drinking liquids. It is distinguished from other pouring vessels such as a jug/pitcher or flagon by the absence of a handle. The presence of a spout on the shoulder places it in the broader typology of a spouted vessel. To drink from a kendi, grasp the neck with one hand; place the other on the base for support if desired; hold the vessel away from the body, point the spout towards the mouth and slowly tilt it to start the water flowing. As the lips never touch the spout, the kendi is a hygienic and convenient communal drinking vessel.
**Kundika: a prototype for the kendi**
'Kendi' is a Malay word derived from the Sanskrit name 'kunda,' which came from 'kundika' a particular form of Indian vessel used as a container for liquids in both Hindu and Buddhist ceremonies. It has an oval- or globular-shaped body, a tall neck with a small mouth separated by a circular flange and a cup-shaped spout (often with an attached lid) on the shoulder. Although both vessels have two openings in the same positions, they function in reverse of each other. Liquid is poured into the kundika through the spout and out by the mouth; whereas the kendi is filled from the mouth and the liquid is poured out the spout. Other differences between the kundika and the kendi, are the length of the neck and the shape of the spout. Nevertheless the linguistic link, stylistic similarities and common function support the kundika as a prototype for the kendi.
The kundika was probably transported from India to Southeast Asia in the first wave of contact between the two regions along with Buddhism and Hinduism. Although it is unknown how the transmission took place, a generally accepted hypothesis is that around 2,000 years ago sea routes between India and China were established for trade. Ships initially plied the coastline between the two destinations because of limited shipbuilding techniques and navigation skills and a lack of knowledge about the cycle of the monsoon. Stopovers at coastal ports were necessary to replenish supplies of water and fresh food and they often lasted six months waiting for the monsoon to change direction and bring favourable winds to continue the voyage. Such long lapses in port gave rise to intermarriages between foreign men and native women. Indian ideas infiltrated the local culture and gradually spread inland to the river valleys where early kingdoms of Southeast Asia - Srikshetra by the Irrawaddy; Dvaravati in the Chao Phraya basin; and Champa and Funan in the Mekong delta-formed.
Although elaborately modelled metal and richly glazed ceramic kundika were products of the Tang Dynasty (618-906). A tenth century ink drawing from Cave 17 at Dunhuang, showing a kundika beside a meditating monk, testifies to the presence of the form in northwest China at that time, and suggests that it was a ritual vessel associated with Mahayana Buddhism. (End Note i) Not surprisingly, the kundika was also produced in Japan and Korea where the same strain of Buddhism as in northwest China was practised. Within Southeast Asia, the kundika is far rarer but it does appear in scenes carved in relief on the walls of the ninth century Mahayana Buddhist temple of Borobudur in central Java. The Buddha sits cross-legged with a kundika on his left, and devotees present offerings on his right (Plate 1).
Little evidence exists to support either the wide or extended use of the kundika in Southeast Asia; by the end of the first millennium its successor, the kendi, was the preferred form of spouted vessel. The popularity of one type over the other is probably related to the different function of the vessels. The kundika was made of precious metal and used as a container for holy water in rituals and ceremonies associated with deities and royalty, whereas the function of the kendi as an unglazed drinking vessel had a broader use that extended to everyone, not just the elite. It could be produced economically from local materials, and thus met the daily needs of the people.
**Problems of origin, influences and sources**
Identifying the origin of and influences for the kendi is plagued by several problems. India has long been considered the source for the form, and China for the potting technology. One scholar, at least, has challenged the idea of the kendi having an Indian origin. Drawing on ethnographic, archaeological and religious data, she has questioned whether or not an etymological link is sufficient evidence to assume that the form itself originated in India. (EN ii) And the argument against China as a source for the potting technology is that earthenware kendi, reflecting skilful manipulation of the material and a clear understanding of the technology, was produced in Southeast Asia before the arrival of Chinese ware.
Primary sources are limited. Stone inscriptions refer to silver and gold kendi-like forms but since precious metal is easily melted and reused, material evidence of these sumptuous vessels has not survived. Also, translations of the Sanskrit inscriptions may have resulted in different interpretations of the forms. Southeast Asian textual sources are rare, which leaves only foreign accounts, and these are apt to be viewed from the perspective of the author's own culture, thus rendering a distorted account. Carvings on stone reliefs are another valuable source of information. The reopening in 1991 of the historical site of Angkor, in northwest Cambodia, a kingdom who's power extended over most of mainland Southeast Asia between the ninth and the mid-fifteenth centuries, allows firsthand study of the extensive carvings in relief on the temples. While accessibility to this corpus of visual references adds another dimension to our knowledge, it should be used judiciously because it is not possible to determine from the carvings the material of which the vessels were made. The majority of forms carved on the walls of the temples at Angkor appear to be made of metal based on stylistic features such as an angular profile, sharp junctures at the neck, multiple flanges around the mouth rim and a predominance of ridges. However, similar Khmer kendi in glazed stoneware are also known. Additionally, the carvings are not clearly defined, either through intent, erosion, or perhaps a lack of completion, which makes exact identification of the form difficult to determine. Lastly, the wares themselves are a source of study, including shards from controlled excavations. Even surface finds such as hundreds of spouts found at a possible kiln site near Bagan in Myanmar (formerly Burma) can provide an indication of potting, clay, form, surface treatment, etc. (Plate 2).
**Indigenous kendi**
If not India or China, where does one look for sources of the kendi's origin and influence? An indigenous Thai origin, where kendi-like vessels of the prehistoric period and early Dvaravati culture (500-700) are known, has been suggested. (EN iii) Searching further, it is evident that the unglazed kendi was produced extensively at early sites in the Southeast Asian countries of Cambodia, Indonesia, Laos, Malaysia, Myanmar, the Philippines, Thailand and Vietnam, yet little research has been conducted or attention given to this aspect of the total kendi production. Conversely, considerable research has been undertaken on the later glazed kendi that was made as trade ware, and which has been found in excavations of habitation and burial sites in Southeast Asia. The results of this research have helped to establish a chronology and to determine a distribution pattern for the glazed kendi. When our knowledge of the glazed form is juxtaposed with the lack of information on the un-glazed kendi, the disparity between the two reveals a lacuna that needs addressing before we can achieve an understanding of the complete history of the kendi in Southeast Asia.
*Plate 2: Unglazed tubular spouts, surface finds from proposed kiln site near Bagan, Myanmar* *White earthenware kendi with a round body, a tall, neck with a carved band and a mouth with a flange. 1th-14tth century. Ht. 18.8 cm. Found in East Java. Jakarta Ceramic Museum. Drawing after Sumarah* *Adhyatman, 'Kendi'.* *Modern earthenware kendi with a round body, wide neck, and a short, straight spout. All-over red-painted decoration comprising geometrical motifs (lines, triangles, circles) on a white background. Ht. 29 cm. From Ternate, Indonesia. Jakarta Ceramic Museum. Drawing after Sumarah* *Adhyatman, 'Kendi'.* *Plate 3: revised caption] Buff earthenware kendi with a broad shoulder, a narrow foot, a wide mouth with a flange, and a straight spout with a flange. Circa 6th century. Ht. 23 cm. Sisophon, Cambodia.* *Sawankhalok iron-decorated stoneware kendi with a cup-shaped mouth and a spout in the form of an elephant's head.* *15th century. Ht. 17 cm. Drawing after Sumarah Adhyatman, 'Kendi'.* *Plate 4: Kendi, Bayon temple, Angkor, late 12?h-early 13th century* *Satingphra-type unglazed kendi. Thai white ware with a bulbous body, a tall, narrow neck with tiers around the lip, a conical spout, and a pedestal foot. 10th- 12th or perhaps 14th century.Ht. 19.7 cm. Drawing after Roxanna M. Brown, ed. 'Guangdong, Ceramics from Butuan and other Philippine Sites,' an Exhibition Catalogue, the Oriental Ceramic Society of the Philippines and Oxford* *University Press.* *Vietnamese blue and with porcelain kendi with a bulbous body, a short neck with a flange around the mouth and a broad spout that tapers to narrow opening. Decorated with flying phoenix and cloud scrolls on the body and spout, and a band of lotus leaves around the base of the neck and the flange at the mouth. Circa 15th century. Ht. 17 cm. Drawing from example in a private collection.* *Plate 5: Sawankhalok iron-decorated stoneware kendi with a bulbous body, tall neck, flange around the mouth, and a mammary spout. Decorated on the body and spout with floral and geometic motifs. Circa 15th Century.* *Ht. 22 cm. Private collection.* *Plate 6: Kendi, Bayon temple,* *Angkor, late 12th-early 13th century* *Modern black burnished earthenware kendis with a bulbous body that tapers to a narrow, flat base, a tall, straight neck, a conical spout and a lid. Ht. 25.5 cm. (left) Encased inrattan and used for wedding ceremonies.From Central Java. Adam Malik Museum.Drawing after Sumarah Adhyatman, 'Kendi'.* *Red, white-slipped earthenware kendi with a bulbous body, a tall neck and a mouth with tiers, and a long, conical spout. Ht. 17.5 cm.* *Found in East Java. Drawing after Sumarah Adhyatman, 'Kendi'.* ![](http://2.bp.blogspot.com/_nlZrIFQV82o/S6tk4hVaYUI/AAAAAAAAB9w/ek6ldPcLh58/s200/kendi_23.jpg)
![](http://2.bp.blogspot.com/_nlZrIFQV82o/S6tk4hVaYUI/AAAAAAAAB9w/ek6ldPcLh58/s200/kendi_23.jpg)
*Plate 7: Kendi, Angkor, bronze, c. 11th century. Ht. 13 cm. Private Collection*.
Fortunately, efforts are underway with recent archaeological work and new discoveries at various sites. A cache of unglazed buff-coloured kendi found recently in Sisophon Province, northwestern Cambodia, near the border of Thailand and dated to around the sixth century by the National Museum of Phnom Penh, revealed a previously unknown form (Plate 3). (EN iv) Although the site has already been looted, a substantial number of kendi were retrieved and can at least provide stylistic comparisons.
Archaeologists are re-investigating the ancient Indian-influenced site of Oc Eo in the Mekong Delta (today Vietnam) and the University of Hawaii/East-West Center and the Royal University of Fine Arts, Phnom Penh have conducted research at the site of Angkor Borei in Takeo Province, southern Cambodia since 1995. Both sites date from 100 to 550 and research shows that Oc Eo and Angkor Borei are linked by a network of canals. (EN v) Kendi with a globular body and fine textured paste that fired to a buff colour have been retrieved as surface finds at Angkor Borei and post-date the third century. (EN vi)
A rare, sophisticated form, the so-called 'white kendi', was produced in the Ban Kok Moh kilns at Santingpra in peninsular Thailand between the tenth and the fourteenth centuries. A fine-textured white clay from local quarries was used for the low-fired, unglazed earthenware. A round ody with a short foot and flat base supports a tall neck with a flange at the mouth and a long, tubular spout on the upper part of the body. (EN vii) The high aesthetic and technical standards of this type of kendi suggest it was made for a discriminating market, perhaps the Kingdom of Srivijaya in Indonesia. The discovery of a canal linking the Ban Kok Moh kiln site to the Gulf of Thailand has been discovered and suggests it may have been used to transport ceramics for export to Srivijaya. White kendis have been found in Central and East Java.
Excavations at Trowulan in Indonesia, which was probably a major centre of the powerful Majapahit Kingdom (1293-c. 1520) that ruled in East Java, Madura and Bali in Indonesia, confirm a locally produced kendi with thin walls, a round body with a smooth burnished surface, a neck sufficient for grasping and a narrow and a conical spout that ends in a pointed tip. Another kendi excavated at the same site is the forerunner to the so-called mammary spout of the sixteenth century that draws its inspiration from the female breast and symbolises fertility.
At approximately the same time as the white ware of southern Thailand was in production, the kendi form appeared in the repertoire of vessels produced under the direction of the Khmer Empire, which by the eleventh century had extended its territorial boundaries over much of northeastern Thailand. Stone reliefs at the Bayon, the state temple built by Jayavarman VII, in the late twelfth to early thirteenth century, depict a kendi that swells from a narrow base on a low pedestal to a broad shoulder with a slightly curved neck placed upright on the shoulder; a tiered flange on the mouth and lid. The position, held close to the body, signifies a gesture of respect used for presenting objects to kings and gives insight to the function of the Khmer kendi as a ceremonial vessel (Plate 4).
**Imported trade wares**
Along with the indigenous production of the kendi in southern Thailand and the glazed Khmer form, the export of Chinese ceramics to Southeast Asia was increasing rapidly, and reached a steady level in the tenth century. Between the twelfth and fourteenth centuries, Chinese glazed stoneware produced in Guangdong and Fujian provinces was exported in quantities to ports of the Nanhai ('the South Seas'), the Chinese name of what is known today as Southeast Asia. Although the Chinese kendi has been found in abundance in the Philippines and Indonesia, it is uncommon in China. It seems likely, therefore, that it was made in China mainly for commercial purposes and specifically as an export item for the Southeast Asian market.
As the Majapahit Kingdom was flourishing, China underwent a decline in the southern maritime trade to Southeast Asia due to the move of the capital back to the north by the powerful Mongols (Yuan Dynasty, 1280-1368). The Thais and the Vietnamese quickly recognised the vacuum created in the market, and they began to export fine-quality glazed stoneware to markets that were formerly dominated by China. A typical kendi of the Si Satchanalai (Sawankhalok) kilns in north central Thailand has a graceful, sloping profile, a tall, cylindrical neck with a flange near the mouth and a mammary spout on the shoulder (Plate 5). Quantities of Thai and Vietnamese ceramics have been excavated from fifteenth and sixteenth century burial sites in the Philippines and Indonesia.
Between the seventeenth and nineteenth centuries, production of the glazed kendi for the Southeast Asian market continued in China and Japan. The form of this phase of production is characterised by exaggerated appendages on the neck, such as a lip turned back like a collar, animal-shaped bodies and a so-called onion-shaped spout. Many kendi of this period made in China were fitted in Indonesia on the mouth and the opening of the spout with carved silver or brass mountings for decoration.
**The Metal Connection**
Comparative examples of metal and ceramic kendi leave little doubt of a close relationship between the two materials. Each probably influenced the other at various times, dictated by the availability of material and the economics of production. A limited supply of metal, for example, may have caused production to turn to ceramic as an alternative. Reliefs on temple walls testify to the use of the kendi in temple rituals and therefore suggest its importance as a vessel, regardless of the material (Plate 6). Precious metals were highly revered in the ancient societies of Southeast Asia. Craftsmen of the region mastered the manipulation of the material, producing kendi of exceptionally beautiful form (Plate 7). John Guy presents a convincing argument for a continual reliance of ceramic on metal, and cites the kundika-kendi as a model example of the cross over between the two materials. (EN viii)
**Conclusion**
In conclusion, an examination of the research on the kundika/kendi type of spouted vessel in a Southeast Asian context reveals an imbalance. More work is needed to determine the history of the unglazed kendi. There is growing evidence to support a Southeast Asian origin of the form, although the region's debt to at least some input from India and China must be acknowledged. Even if scholars may not agree on the origin of the kendi, it seems likely that the metal form of the kundika was transferred from India to Southeast Asia in the beginning centuries of this era along with the transmission of Buddhism and Hinduism, and was used as a ritual vessel until the end of the first millennium when the kendi became the dominant form of spouted vessel in the region. The concentration of research on the kendi as trade ware has overshadowed the important development of the unglazed version of the form in Southeast Asia in the first millennium, and thus presented an unbalanced view of the total evolution. The possibility that local centres producing a low-fired, earthenware spouted vessel may already have been operating by the time the kundika reached Southeast Asia needs further examination. It seems clear, however, that from early times two streams of development for the spouted vessel in Southeast Asia were taking place and with continuing research on the early sites we move closer to an understanding of the total evolution of the kendi in a Southeast Asian cultural context.
**Photographs by Dawn Rooney** **Drawings by Pattanapong Varanyanon**
An art historian specialising in Southeast Asia, Dawn Rooney is a Fellow of the Royal Geographical and the Royal Asiatic Societies in London and an advisor to the Society for Asian Art at the Asian Art Museum in San Francisco. Dr. Rooney, who has lived in Thailand for the past three decades and is the author of eight books on the culture of the region, including a definitive guide to Angkor. She was awarded a Scholar in Residence at The Rockefeller Foundation Study Center in Bellagio, Italy in 2002 where she wrote her latest book, Thai Buddhas (Bangkok, River Books, 2003). Dr. Rooney's current project is to preserve her research material on Southeast Asia through the creation of an online digital archive, generously funded by the James H,W. Thompson Foundation.
**Select Bibliography**
Adhyatman, Sumarah, 'Kendis, Jars and Other Ceramics: Their Role in Indonesia,1 Paper presented at a conference, Asian Ceramics: Potters, Users, and Collectors,' The Field Museum, Chicago, 7-9 October 1994.
_______ , Kendi, Traditional Drinking Water Container, Jakarta, The Ceramic Society of Indonesia, 1987.
Bhumadhon, Phuthorn, 'Ceramics of the Dvaravati Period in Early Thailand, 6th to 10th Centuries, A.D.' Paper read at the Field Museum's and ACRO's Asian Ceramics Conference, May 1996.
Brown, Roxanna M., The Ceramics of South-East Asia: Their Dating and Identification, 2nd edition, Singapore, Oxford University Press,
1988.
_______ , ed., Guangdong Ceramics from Butuan and other Philippine sites, Manila, the Philippines, Oriental Ceramic Society of the Philippines & Oxford University Press, 1989.
Fisher, Robert E., Buddhist Art and Architecture, London, Thames and Hudson, 1993.
Guy, John, 'Southeast Asian Glazed Ceramics: A Study of Sources,' in New Perspectives on the Art of Ceramics in China, George Kuwayama,ed., Los Angeles County Museum of Art, 1992, pp. 98-114.
Higham, Charles, Early Cultures of Mainland Southeast Asia, Bangkok, River Books, 2002.
Honda, Hiromu and Noriki Shirnazu, The Beauty of Fired Clay: Ceramics from Burma, Cambodia, Laos and Thailand. Introduction by Dawn F. Rooney, Kuala Lumpur, Oxford University Press, 1997.
Indrawooth, Phasook, 'Kendis from Peninsular Thailand, in Muang Boran Journal, vol. 10, no. 1, Jan-Mar 1984.
Kendis: A Guide to the Collections National Museum Singapore, 1984.
Luce, G.H., Old Burma - Early Pagan, Ascona and New York, 1969-70, vol. I.
Nugrahani, D.S., 'Exploring Indonesian Kendi,' TAASA Review, Australia, vol. 5, no. 1, March 1996, pp. 6-7.
Ridho, Abu, White Kendis; Sumarah Adhyatman, Burmese Ceramics Bulletin, Jakarta, The Ceramic Society of Indonesia, May 1985, pp. 42-52.
Rooney, Dawn F., Khmer Ceramics, Singapore, Oxford University Press, 1984.
_________, Folk Pottery in South-East Asia, Singapore, Oxford University Press, 1987.
Sakai, T., The Origin of the Kendi PouringVessel, A Preliminary Note on Its Typological Study,' Journal of East-West Maritime Relations, vol 2,1992 (NB: Waseda University]
Singh, R C. Prasad, 'Spouted Vessels in India,' Potteries in Ancient India, B. P. Sinha, ed, Patna, Department of Ancient Indian History and Archaeology, Patna University, 1969, pp. 118-123.
Soegondho, Santoso, Earthenware Traditions in Indonesia: From Prehistory until the Present, Jakarta, Ceramic Society of Indonesia, n. d..
Spinks, Charles Nelson, The Ceramic Wares of Siam, Bangkok, The Siarn Society, 1965.
Stark, Miriam, 'Pre-Angkor Earthenware: Ceramics from Cambodia's Mekong Delta,' UDAYA Qournal of Khmer Studies), April 2000, pp. 69-89.
Sweetman, John and Nicol Guerin, The Spouted Ewer and its relatives in the Far East, An Oriental Ceramic Society exhibition in the Barlow Gallery. University Library, Falmer, Brighton, University of Sussex, 1983.
--------------------------------------------------------------------------------
Endnotes
i Fisher (1993) Thames and Hudson, pit 95, p. 103.
ii Nugrahani (March 1996) 'Exploring Indonesian kendi', TAASA Review, vol.5, no.l, pp.6-7).
iii Bhumadhon (May 1996).
iv Personal conversations with the Director, October 2001.
v Higham (2002) River Books, p.236.
vi Stark (April 2002), p.79.
vii For examples of Satingpra-type ware, see Guangdong Ceramics, pit 150-4.
viii Guy (1992)
[http://rooneyarchive.net/articles/kendi/kendi_album/kendi.htm](http://rooneyarchive.net/articles/kendi/kendi_album/kendi.htm)
## Không có nhận xét nào:
## Đăng nhận xét

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: GSE

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, max-age=0

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


markdown:
[Trang chủ](/)»
- quy tac an toan khi be ngu cung bo me - Báo Em Đẹp
-
06:00 04/05/201799% các mẹ không chú ý các quy tắc an toàn này khi ngủ cùng bé khiến bé gặp nguy hiểmEmdep.vn - Ngủ cùng con là cách bố mẹ thể hiện tình cảm, sự che chở chăm sóc với con nhưng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ đáng sợ như hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh. Phụ huynh nên ghi nhớ một số quy tắc dưới đây để luôn giữ an toàn cho thiên thần nhỏ của mình.

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Connection: close

Cache-Control: private

Set-Cookie: SERVERID=emdep1; path=/

Content-Type: text/html; charset=utf-8


markdown:
-
Để diễn đàn ngày càng phát triển và vững mạnh. Đề nghị tất cả các thành viên trong diễn đàn không nên tạo những bài đăng sai box hoặc bình luận spam không liên quan đến chủ đề bài viết , ban quản trị nghiêm cấm các hành vi trên, đề nghị các thành viên tự giác chấp hành, những hành vi trái với quy định diễn đàn sẽ bị ban nick vĩnh viễn và bài viết sẽ bị xóa mà không cần báo trước.
[Dismiss Notice](account/dismiss-notice?notice_id=1)
# Toàn Quốc Hệ thống xử lý nước Pucomtech P800UV
Thảo luận trong '
[Điện tử - Điện lạnh - Đồ gia dụng](forums/dien-tu-dien-lanh-do-gia-dung.12/)' bắt đầu bởi [nhaphuong1917](members/nhaphuong1917.3540/), [9/2/18](threads/he-thong-xu-ly-nuoc-pucomtech-p800uv.23223/).

Server: Apache

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Vary: Accept-Encoding


markdown:
Chú ý nghề này có 90% người tham gia thua lỗ khi đầu tư vì thế không phù hợp:
- Cho các bạn đang thất nghiệp muốn kiếm tiền để sống.
- Cho các bạn sinh viên muốn kiếm thêm thu nhập để lo học phí.
- Cho các bạn muốn làm giàu nhanh.
Họ và Tên
Email nhận thông tin khóa học
Đăng ký ngay!
Hãy đăng ký ngay nhé
FREE e-book
Bạn muốn tiền đẻ ra tiền?
Bạn muốn đầu tư tài chính?
Bạn muốn tự do thời gian?
Bạn muốn tư do tài chính trong tương lai?
Bạn muốn vừa du lịch vừa kiếm tiền?
Bạn muốn định cư Úc - Mỹ - Canada ...
Tôi có nhiều năm kinh nghiệm và phương pháp đơn giản phù hợp cho tất cả nhà đầu tư dựa trên chiến thuật Cung Cầu (Supply Demand) kết hợp với Hành Động Giá (Price Action), Mô Hình Giá (Price Patterns), Price Channel (Kênh Giá) & Harmonics Pattern. Xem chi tiết tại đây
https://goo.gl/Q9kdEx
Bạn muốn kiếm một nghề tự do tài chính và tự do thời gian?
FOREX, GOLD & STOCK
Học Đầu Tư
Copyright@
www.tieulongfx.com

WARC-Truncated: length

Server: nginx

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate

Pragma: no-cache


markdown:
© CỔNG GIAO TIẾP ĐIỆN TỬ HÀ NỘI.
Chịu trách nhiệm chính: Giám đốc Sở Thông tin và Truyền thông thành phố Hà Nội.
Địa chỉ: số 185 Giảng Võ, Đống Đa, Hà Nội - Điện thoại: (024) 35123123/35121395 - Fax: (024) 35121395; Email:
[conggiaotiepdientu@hanoi.gov.vn.](mailto:conggiaotiepdientu@hanoi.gov.vn)
Bản quyền thuộc Cổng Giao tiếp điện tử Hà Nội.Ghi rõ nguồn 'Cổng Giao tiếp điện tử Hà Nội' khi phát hành lại thông tin từ Cổng Giao tiếp điện tử Hà Nội.


markdown:
Thực hiện kế hoạch số 01/KH –HBT ngày 11 tháng 03 năm 2015 của Hội Bảo trợ Phụ nữ và Trẻ em nghèo bất hạnh thành phố Đà Nẵng về việc tổ chức khám sàng lọc phát hiện sớm bệnh ung thư vú, ung thư tử cung cho phụ nữ nghèo năm 2015. Kết quả trong năm khám được 593/700 phụ nữ nghèo đến khám, tổng số tiền 407.504.338 đồng
**.**Cụ thể như sau: *Các chị phụ nữ nghèo ngồi chờ chuẩn bị khám bệnh* **–**Quận Sơn Trà: 101/120 phụ nữ nghèo, số tiền: 71.592.940 đồng
– Huyện Hòa Vang: 117/120 phụ nữ nghèo, số tiền: 77.754.420 đồng
– Quận Thanh Khê: 69/100 phụ nữ nghèo, số tiền: 45.619.230 đồng
– Quận Ngũ Hành Sơn: 44/80 phụ nữ nghèo, số tiền: 30.950.931 đồng
– Quận Cẩm Lệ: 59/70 phụ nữ nghèo, số tiền: 40.283.229 đồng
– Quận Hải Châu 57/60 phụ nữ nghèo, số tiền: 38.910.553 đồng
– Quận Liên Chiểu 146/150 phụ nữ nghèo, số tiền: 102.393.035 đồng
*Phụ nữ nghèo đang được Bác sĩ khám bệnh và tư vấn*

Server: LiteSpeed

Accept-Ranges: bytes

X-LiteSpeed-Cache: hit


markdown:
Chiều ngày 22 tháng 01 năm 2015, Hội Bảo trợ Phụ nữ và Trẻ em nghèo bất hạnh Quận Ngũ Hành Sơn tổ chức Hội nghị tổng kết hoạt động năm 2014 và triển khai nhiệm vụ Hội năm 2015.
Năm 2014, Quận Hội Ngũ Hành Sơn đã phối hợp với Trung tâm Y tế Quận tổ chức 04 điểm khám sàng lọc phát hiện bệnh tim bẩm sinh cho trẻ em nghèo bất hạnh từ 1- 20 tuổi, đã có 1.201 em đến khám. Qua khám đã phát hiện 23 em nghi bị bệnh tim bẩm sinh, Ban Chủ nhiệm chương trình chữa tim bẩm sinh thành phố đã làm việc với Bệnh viện Đà Nẵng mời các em đến khám và điều trị, có 9 em bị bệnh tim bẩm sinh được Thành Hội tài trợ kính phí phẫu thuật tim với số tiền 358.500.000 đồng. Sau phẫu thuật, sức khỏe các em phát triển tốt, tiếp tục học tập. Đây là niềm vui của các nhà tài trợ, các y, bác sĩ và gia đình. Đã đem lại cuộc sống mới cho các em, góp phần cùng gia đình vươn lên xóa nghèo bền vững.
Thực hiện chương trình “
*Người nghèo bị bệnh ung thư được khám và chữa trị miễn phí”.*Quận Hội phối hợp Hội Liên hiệp Phụ nữ Quận tổ chức đưa 66 chị đến Bệnh viện Phụ nữ để khám tầm soát phát hiện sớm ung thư vú, tử cung, số tiền khám 47.703.759 đồng, có 347 bệnh nhân nghèo bị bệnh ung thư đang chữa trị tại Bệnh viện Ung thư, Bệnh viện Phụ nữ được Thành Hội hỗ trợ miễn giảm viện phí là 211.573.599 đồng.
Trong năm Quận Hội Ngũ Hành Sơn vận động các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp tài trợ trao quà cho 280 phụ nữ và trẻ em nhân dịp các ngày lễ, tết, số tiền 114.500.000 đồng. Đây là những cố gắng lớn của Quận Hội Ngũ Hành Sơn trong năm 2014 (Kim Loan – NVTH)


markdown:
-
[Phân tích nhân vật Phùng trong truyện Chiếc thuyền ngoài xa]()
Phân tích nhân vật Phùng trong truyện Chiếc thuyền ngoài xa Bài viết liên quan +++++++++++ Ôn tập môn Ngữ văn: Chiếc thuyền ngoài xa...
-
[Chứng minh Đông Nam Bộ là vùng chuyên canh hàng đầu về cây công nghiệp. Giải thích vì sao Đông Nam Bộ lại trở thành vùng chuyên canh cây công nghiệp lớn nhất Việt Nam]()
Chứng minh Đông Nam Bộ là vùng chuyên canh hàng đầu về cây công nghiệp. Giải thích vì sao Đông Nam Bộ lại trở thành vùng chuyên canh cây c...
-
[Phân tích nhân vật Tràng trong tác phẩm Vợ nhặt của Kim Lân]()
Phân tích nhân vật Tràng trong tác phẩm Vợ nhặt của Kim Lân Bài viết liên quan +++++++++++ Tìm hiểu truyện "Vợ nhặt" c...
-
[Phân tích nhân vật người đàn bà hàng chài]()
Bài viết liên quan +++++++++++ Ôn tập môn Ngữ văn: Chiếc thuyền ngoài xa Phân tích hình tượng "chiếc thuyền ngoài xa" Cả...
-
[Thêm,sửa,xóa,chấp nhận,hủy,thoát trong C# có CSDL]()
ĐỀ BÀI Người ta muốn ứng dụng tin học để quản lý nhân sự của 1 doanh nghiệp. Là một lập trình viên, anh (chị) hãy thực hiện các yêu cầu sa...
-
[Chứng minh rằng công nước ta có sự phân hóa theo lãnh thổ. Nguyên nhân của sự phân hóa đó?]()
Chứng minh rằng CN nước ta có sự phân hóa theo lãnh thổ. Nguyên nhân của sự phân hóa đó? a. Công nghiệp VN có sự phân hoá lãnh thổ rõ rệt: H...
-
[Tại sao đồng bằng sông Hồng là nơi dân cư tập trung đông đúc nhất cả nước? Các biện pháp chính để giải quyết vấn đề dân số ở đồng bằng sông Hồng.]()
Đồng bằng sông Hồng là một trong những vùng có ý nghĩa quan trọng trong công cuộc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Anh (chị) hãy nê...
-
[Phân tích tình huống truyện Vợ nhặt của Kim Lân từ đó nêu lên giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo của tác phẩm]()
Đề : Phân tích tình huống truyện Vợ nhặt của Kim Lân từ đó nêu lên giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo của tác phẩm. Bài viết liên...
-
[Phân tích đoạn thơ “Nhớ khi giặc đánh giặc lùng.....Lạng nhớ sang Nhị Hà” trong bài thơ Việt Bắc của Tố Hữu]()
Bài viết hay về Nhà thơ Tố Hữu +++++++++++++++++++++ Tìm hiểu về tác giả Tố Hữu Tìm hiểu bài " Việt Bắc" của Tố Hữ...
-
[Quá trình bắt tay 3 bước (three way - handshake) trong tầng Transport]()
Quy trình bắt tay 3 bước (three way - handshake) trong tầng Transport Ở lớp Transport có 2 giao thức quan trọng là UDP và TCP...
## . Avatar đẹp nhất
## 10 vạn câu hỏi vì sao
## 1000 câu hỏi và trả lời
## Android
## ảnh
## Ảnh Avatar đẹp
## Ảnh Bìa facebook
## Ảnh nền đẹp
## Ảnh vui
## Ảnh vui - Hài hước
## avata dep trai
## Avatar chữ
## avatar de thuong cho yahoo
## avatar de thuong dep
## avatar dep
## avatar dep kute trong yahoo
## avatar dep nhat
## avatar đẹp nhất
## avatar dep nhất thế giới
## avatar trai tim
## avatar trang den
## bài tập SQL
## Bàn tròn HS-SV
## báo cáo
## Báo cáo tốt nghiệp
## Bạo lực học đường
## bảo trì
## Bí quyết giao tiếp
## bí quyết nói lời cám ơn
## Bí quyết tránh thi
## Biểu cảm
## blog
## blogger
## blogger template
## blogspot
## Buôn chuyện
## C#
## C++
## Các giao thức hướng bit HDLC
## Cách ứng xử
## cách vào facebook
## cài đặt
## Cảnh báo
## Cấu Trúc Dữ Liệu
## CCNA
## CCNA. Mạng căn bản
## Chìa khóa cho sinh viên
## CLB Giáo viên
## CLB Webmaster
## Clip truyền cảm hứng
## Clip vui
## CNTT
## Cơ khí
## Cốc bị lỗi
## Cốc Cốc
## cốc cốc bị lỗi font
## Code Hay
## code quảng cáo
## cười
## cưởi bể bụng
## cute avatar
## đại học
## Dân IT
## Đảng cộng sản
## Danh ngôn
## Danh ngôn bốn phương
## Danh nhân việt
## Danh tài đất việt
## Đáp án
## Đề cử
## Để cuộc sống tốt đẹp hơn
## Đề thi-Đáp án
## Đề thi-Đáp án 2012
## dễ thương
## desktop
## Điểm chuẩn
## Diễn đàn ca nhạc
## Diễn đàn game
## Diễn đàn Phim
## Diễn đàn thpt
## Diễn đàn Truyện online
## Điện tử viển thông
## Diễn viên-Thần tượng
## Đồ án
## Đồ án tốt nghiệp
## đố vui
## Độc - Lạ - Hài Hước
## Doremon chế
## Đôrêmon chế
## Download phim
## Du học
## Ethernet
## Ethernet là gì?
## Giải
## Giai thoại đất việt
## giải thuật
## Giải trí
## Giáo án
## Giáo dục
## Giáo dục 24h
## Giáo trình
## giáo trình CNTT
## Giáo trình đồ họa
## Giáo trình Hệ quản trị CSDL Access
## Giáo trình Pascal
## Giáo trình quản trị mạng
## Giới tính
## Góc tâm hồn
## Guitar
## halloween
## Hệ điều hành
## Hệ quản trị CSDL Access
## Hiểu biết chung
## Hình 18+
## Hình ảnh
## Hình ảnh đẹp
## Hình nền Desktop
## Hóa học
## Hóa Học 12
## Hóa học lớp 10
## Hóa học lớp 11
## Hóa học lớp 9
## Hóa phân tích
## học
## Học CNTT
## Học giả việt Nam
## Học Giutar
## Học Guitar
## Học Làm giàu
## Học Sinh - Sinh Viên
## Học Tiếng anh
## học tiếng anh nhanh
## Hợp âm
## hợp ngữ
## host free
## Hosting
## Hotgirl
## IEEE là gì?
## indows Forms
## ink label
## Internet...
## Java
## key phần mềm
## Khám phá
## khảo sát
## Khéo tay hay làm
## Khoa học máy tính
## khoa môi trường
## kĩ năng giao tiếp
## kĩ năng mềm
## Kĩ thuật thiết kế giải thuật
## kiểm thử
## Kiếm tiền online
## Kiến thức
## kiến trúc máy tính
## kinh
## kinh doanh
## kinh tế
## kute cho nick chat
## kute nhất
## kỹ
## kỹ năng đàm phán
## kỹ năng giao tiếp
## kỹ năng mềm
## Kỹ năng mời tài trợ
## kỹ năng nói chuyện
## Kỹ năng tuyển dụng nhân lực
## Làm bánh
## làm đẹp blogspot
## Làm gái
## Làm tình
## LAN
## Làng giải trí
## lập kế hoạch
## lắp ráp
## Lập trinh-Thiết kế web
## lễ hội
## Lệ rơi
## Lịch Sử
## Lịch sử 10
## Lịch sử 11
## Lịch sử 12
## Lịch sử 7
## LinkLabel control
## lời chúc 20-11
## lời chúc 20/11 hay nhất
## lỗi font cốc cốc
## Lớp 10
## Lớp 11
## Lớp 12
## Luận văn
## Luật hấp dẩn
## Luyện thi đại học
## luyện thi toeic
## mạng
## Mạng căn bản
## Mạng máy tính
## Midu
## Mới nhất
## Nam giới
## Năm mới
## Não Trái và Não Phải
## Ngày Quốc khánh
## Nghệ thuật
## Nghị luận văn học
## Nghị lực sống
## ngôn ngữ cử chỉ
## Nhạc cụ
## Nhạc xả stress
## những avatar đẹp nhất
## Noel
## Phản cảm
## Phần mềm
## Phần mềm bản quyền miễn phí
## phần mềm Free
## phần mềm việt
## Phần mềm-Bảo mật
## phần mền hay
## Phẫn nộ
## Phẩn nộ
## phân tích
## Pháp luật
## Phát minh vĩ đại
## Phim 18+
## Phim mới
## Phong kiến Việt Nam
## phong tục tập quán
## phương pháp học tập
## Phương pháp tính
## Powerpoin
## Sách hay
## Sáng tạo SV
## Share Key
## show hàng
## Sinh viên đại học
## Sinh viên làm thêm
## Skin VBB
## SQL Server
## Status Hay
## Sức khỏe
## Suy ngẫm
## Tài
## Tài liệu CNTT
## Tài liệu giáo trình ĐH
## tài liệu Luyện thi đại học
## tài liệu tiếng anh
## Tâm sự
## Tán gái
## Tây tiến
## Teen
## Thành ngữ
## Thế giới sao
## Thế giới Teen
## Thể thao
## Theme
## thi toeic
## thiết kế
## Thiết kế bà giảng
## thiết kế giải thuật
## Thơ yêu thích
## Thời trang - Làm đẹp
## Thời trang trẻ
## Thông báo
## thủ
## thư giản
## Thủ thuậ web
## Thủ thuật
## Thủ thuật Blog
## Thủ thuật Blog plus
## Thủ Thuật Chát - Internet
## Thủ thuật internet
## Thủ thuật Laptop
## Thủ thuật máy tính
## Thủ thuật SEO
## Thủ thuật tin học
## Thủ thuật vBB
## Thủ thuật xenforo
## Thư từ
## Thuật ngữ tin học
## tích hợp
## tiếng anh
## tiếng anh chuyên ngành
## tiếng anh giao tiếp
## Tiếng anh Lớp 10
## tiếng anh online
## tiểu luận
## Tìm hiểu về 7 tầng của mô hình tham chiếu OSI
## Tìm hiểu về các chuẩn IEEE
## timeline facebook
## Tin 18+
## Tin 24h
## Tin công nghệ
## Tin giới trẻ
## tin học
## Tin khoa học
## Tin shock
## Tin thế giới
## Tin tức
## Tin Tức Hot
## Tin tức xã hội
## Tình cảm
## Tinh thần hiếu học
## Tình yêu - giới tính
## tình yêu lãng mạng
## Toán 12
## Toán Học
## Toán lớp 10
## Toán lớp 11
## Toán lớp 12
## Tổng hợp Clip
## Tra tấn
## tràn đăng khoa
## Tri thức
## Tri thức Việt
## Triết học
## Trong chơi
## Truy vấn SQL
## truyện
## truyện cười
## Truyện tiếu lâm
## truyện tình yêu
## Truyện tranh
## Tư duy
## Tư tưởng HCM-Mác-LeNin
## tuyển dụng
## Tuyên ngôn đập lập
## Tuyển sinh
## Tuyển sinh 2012
## Tuyên truyền
## văn
## Văn học
## Văn Học 10
## Văn Học 11
## văn học 12
## Văn học 9
## Văn mẫu
## văn tự sự
## Vật lý
## Vật lý 12
## Vật lý lớp 11
## Vật lý lớp 12
## vbb
## video
## Video C#
## Video Guitar
## Video HOT
## video Luyện thi đại học
## Vũ khí Việt Nam
## Vua Việt Nam
## Vui
## vươn tới thành công
## WAN
## Windows
## Windows 7
## word
## Xã hội
## Xây dựng
## Xe và đời sống
## y học
## Y học và Đời Sống
## Yêu việt nam
## yperlink label
## Zip Code
![](http://3.bp.blogspot.com/-ZW_ITa5yUjE/Uq64K7iPnEI/AAAAAAAADUo/jfWh7nvYVGs/s1600/iconmenu.png)
Đăng lúc 2/26/2012 03:26:00 PM
**Tìm kiếm**: ... ![](http://3.bp.blogspot.com/-ZW_ITa5yUjE/Uq64K7iPnEI/AAAAAAAADUo/jfWh7nvYVGs/s1600/iconmenu.png)
![](http://3.bp.blogspot.com/-ZW_ITa5yUjE/Uq64K7iPnEI/AAAAAAAADUo/jfWh7nvYVGs/s1600/iconmenu.png)

Server: cloudflare

Set-Cookie: __cfduid=d114eebce1839e679cb631bebbbd7ddad1521601494; expires=Thu, 21-Mar-19 03:04:54 GMT; path=/; domain=.kenhdaihoc.com; HttpOnly


markdown:
Đang truy cập : 31
Hôm nay : 4418
Tháng hiện tại : 84119
Tổng lượt truy cập :
**6508265**
**“Thập Tự Của Tình Yêu”**, nội dung chương trình được thể hiện qua những bài Thánh ca sâu sắc, truyền cảm do các ca sĩ Cơ Đốc trình bày, qua các clip nói về tình yêu của Chúa dành cho nhân loại.
*“Giấc mơ nhiệm mầu”* đã thôi thúc người nghe nhận biết tội lỗi mình, tạ ơn Chúa sau lời kết luận và kêu gọi của Mục sư Nguyễn Văn Tơ và MSNC Đinh Thuận, đã có rất đông thân hữu được sự cảm động tiến lên tòa giảng tuyên xưng đức tin qua lời cầu nguyện tiếp nhận Chúa Giê-xu.
**TTV. MSNC Nguyễn Đức Dũng**
** Những hình ảnh ghi nhận:**
Đón tiếp thân hữu.
Cầu nguyện trước khi thực hiện chương trình truyền giảng.
Quang cảnh Truyền giảng bên ngoài nhà thờ.
Mục sư Phan Văn Cử cầu nguyện khai lễ.
Quang cảnh truyền giảng bên trong nhà thờ.
Thiên Bảo với hai ca khúc: "Ngài Là Ai?" và "Chúa Mang Thập Hình Vì Ta"
Tốp ca: “Nơi Nương Náu Vững Bền”.
Nguyệt Anh với bài hát “Sinh Ra Để Được Yêu”.
Vũ Song Vũ với hai bài hát: "Amazing Grace" và "Giấc Mơ Nhiệm Mầu"
Tốp ca Vĩnh Phước với bài Thánh ca “Một Trời Thương”
Ban nhạc
Kim Nguyên với bài hát “Tôn vinh Chiên Con”.
Mục sư Phan Phụng Thanh chia sẻ Phúc Âm.
Mục sư Nguyễn Văn Tơ kết luận.
MsNc. Đinh Thuận kêu gọi
Gần 200 thân hữu cầu nguyện tiếp nhận Chúa.
**Nguồn: hoithanhtinlanhvietnam.org** **Những tin mới hơn** **Những tin cũ hơn**
Tin mới nhất
Chương Trình Truyền Giảng Chúa Nhật 04/3/2018
Tang Lễ Của Ông Dương Tấn Đồng
Buổi Nhóm Cầu Nguyện Đầu Năm Của Công Ty Mỹ Khánh
Buổi Nhóm Cầu Nguyện Đầu Năm Của Công Ty Phát Hưng
Chương Trình Thờ Phượng Sáng Mùng 1 Tết
Chương Trình Thờ Phượng - Hội Đồng Thường Niên Lần Thứ...
Tin vắn: Chương Trình Phát Quà Yêu Thương Giáng Sinh...
CHƯƠNG TRÌNH MỪNG SINH NHẬT TRÁNG NIÊN LẦN THỨ 24
CHƯƠNG TRÌNH THÔNG CÔNG GIÁNG SINH KHU VỰC RỪNG CÁT

Cache-Control: private, pre-check=0, post-check=0, max-age=0

Set-Cookie: nv3c_T63et_u_lang=3J8%2C; expires=Thu, 21-Mar-2019 03:05:38 GMT; path=/; domain=.httlvinhphuoc.org; httponly

Content-Language: vi