markdown:
# Roma
|
|![]()
[Đấu trường La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%A5u_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_La_M%C3%A3), tiếp theo (từ trái sang phải) là [tượng đài Vittorio Emanuele II](/w/index.php?title=T%C6%B0%E1%BB%A3ng_%C4%91%C3%A0i_Vittorio_Emanuele_II&action=edit&redlink=1), [Piazza della Repubblica](/w/index.php?title=Piazza_della_Repubblica,_Roma&action=edit&redlink=1), [Lâu đài Thiên Thần](/w/index.php?title=L%C3%A2u_%C4%91%C3%A0i_Thi%C3%AAn_Th%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1), [giếng phun Trevi](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%BFng_phun_Trevi&action=edit&redlink=1), mái vòm của [Vương cung thánh đường Thánh Phêrô](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_cung_th%C3%A1nh_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%C3%A1nh_Ph%C3%AAr%C3%B4)và cuối cùng là phối cảnh trên không trung tâm lịch sử của thành phố.
|
|![]()
![ Coat of arms of Rome.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Coat_of_arms_of_Rome.svg/100px-Coat_of_arms_of_Rome.svg.png)
![ Coat of arms of Rome.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Coat_of_arms_of_Rome.svg/100px-Coat_of_arms_of_Rome.svg.png)
[Cờ](/wiki/Qu%E1%BB%91c_k%E1%BB%B3)thành phố [Huy hiệu](/w/index.php?title=Huy_hi%E1%BB%87u&action=edit&redlink=1)thành phố [Ý](/wiki/%C3%9D)
Tọa độ:
[41°54′B, 12°29′Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Roma¶ms=41_54_N_12_29_E_region:IT_type:city(2546807)) *Thành phố vĩnh cửu* [Khẩu hiệu](/wiki/Kh%E1%BA%A9u_hi%E1%BB%87u)thành phố: *Senatus Populusque Romanus –* [SPQR](/wiki/SPQR)
(Thượng Nghị viện và nhân dân thành Roma)
[21 tháng 4](/wiki/21_th%C3%A1ng_4) [753 TCN](/wiki/753_TCN)theo truyền thuyết, [Thiên niên kỷ I TCN](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_ni%C3%AAn_k%E1%BB%B7_I_TCN&action=edit&redlink=1) [Vùng](/w/index.php?title=C%C3%A1c_v%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_%C3%9D&action=edit&redlink=1): [Lazio](/wiki/Lazio) [Thị trưởng](/w/index.php?title=Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_Roma&action=edit&redlink=1) [Walter Veltroni](/w/index.php?title=Walter_Veltroni&action=edit&redlink=1)
(
*)* [Dân chủ cánh tả Ý](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_c%C3%A1nh_t%E1%BA%A3_%C3%9D&action=edit&redlink=1) [Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)
- Nội thành
1290
[km²](/w/index.php?title=1_E6_m%C2%B2&action=edit&redlink=1) [Số dân](/w/index.php?title=S%E1%BB%91_d%C3%A2n&action=edit&redlink=1)
- Thành phố (
[2004](/wiki/2004))
- Toàn thành phố
-
[Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99)(nội thành)
2.546.807
gần 4.000.000
1.974/km²
[Số dân](/w/index.php?title=S%E1%BB%91_d%C3%A2n&action=edit&redlink=1)
- Thành phố (
[2004](/wiki/2004))
- Toàn thành phố
-
[Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99)(nội thành)
2.546.807
gần 4.000.000
1.974/km²
[CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_Trung_%C3%82u), [UTC](/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)+1 [DST](/w/index.php?title=Daylight_saving_time&action=edit&redlink=1)) [BST](/w/index.php?title=British_Summer_Time&action=edit&redlink=1)(UTC+1) [www.comune.roma.it](http://www.comune.roma.it/) **Roma** ( [tiếng Ý](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C3%9D): *Roma*; [tiếng Latinh](/wiki/Latinh): *Rōma*; còn gọi **Rôma** hay **La Mã** trong [tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t)) là [thủ đô](/wiki/Th%E1%BB%A7_%C4%91%C3%B4) của nước [Ý](/wiki/%C3%9D). Roma là thành phố và là cộng đồng lớn nhất và đông dân nhất ở Ý với hơn 2,7 triệu cư dân trong phạm vi 1.285,3 km 2, nếu tính cả khu vực đô thị xung quanh là 3,8 triệu. Thành phố Roma nằm ở trung tâm vùng phía Tây của [bán đảo Ý](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C3%9D), tọa lạc tại hợp lưu của [sông Aniene](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Aniene&action=edit&redlink=1) vào [sông Tiber](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Tiber&action=edit&redlink=1) và thuộc vùng [Lazio](/wiki/Lazio) của nước này.
Lịch sử Roma trải dài hơn 2500 năm. Đây là thành phố thủ đô của
[Vương quốc La Mã](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3&action=edit&redlink=1), [Cộng hòa La Mã](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_La_M%C3%A3) và [Đế chế La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3), là nơi quyền lực thống trị ở [Tây Âu](/wiki/T%C3%A2y_%C3%82u) và các vùng đất giáp biển [Địa Trung Hải](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i) trong hơn 700 năm từ thế kỷ thứ nhất [trước Công nguyên](/wiki/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn) cho tới thế kỷ thứ 7. Từ thế kỷ thứ nhất trước Công nguyên, Roma đã trở thành nơi ngự trị của [giáo hoàng](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng), cho đến sau khi sự thống trị của [Đế quốc Đông La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%C3%B4ng_La_M%C3%A3) kết thúc, từ thế kỷ thứ 8, Roma trở thành thủ đô những lãnh thổ của Giáo hoàng mãi cho đến năm 1870. Năm 1871 Roma trở thành thủ đô của [Vương quốc Ý](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_%C3%9D). Năm 1946 quốc gia này chính thức đổi tên thành [Cộng hoà Ý](/wiki/%C3%9D).
Sau thời
[Trung cổ](/wiki/Trung_C%E1%BB%95), Roma chịu sự cai trị của các Giáo hoàng như [Giáo hoàng Alexanđê VI](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_Alexan%C4%91%C3%AA_VI) và [Giáo hoàng Lêô X](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_L%C3%AA%C3%B4_X), những Giáo hoàng này đã biến thành phố Roma trở thành một trong những trung tâm lớn của thời kỳ [Phục hưng Ý](/w/index.php?title=Ph%E1%BB%A5c_h%C6%B0ng_%C3%9D&action=edit&redlink=1), cùng với [Florence](/wiki/Florence). Phiên bản ngày nay của [1] [Vương cung thánh đường Thánh Phêrô](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_cung_th%C3%A1nh_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%C3%A1nh_Ph%C3%AAr%C3%B4)đã được xây dựng ở thời điểm này và [Michelangelo](/wiki/Michelangelo)đã vẽ lên những bức họa ở [Nhà nguyện Sistina](/wiki/Nh%C3%A0_nguy%E1%BB%87n_Sistina). Các nghệ sĩ và [kiến trúc sư](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_s%C6%B0)nổi tiếng như [Bramante](/w/index.php?title=Donato_Bramante&action=edit&redlink=1), [Bernini](/wiki/Gian_Lorenzo_Bernini)và [Raphael](/wiki/Raffaello)cũng có thời gian từng ở Roma và đã góp phần cho nền [kiến trúc Phục hưng](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_Ph%E1%BB%A5c_H%C6%B0ng)và [Baroque](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_Baroque).
Trong năm 2007, Roma được xếp thứ 11 trong những thành phố có nhiều du khách viếng thăm nhất thế giới, riêng tại
[Liên minh châu Âu](/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) đứng thứ 3, đồng thời cũng là điểm du lịch thu hút du khách phổ biến nhất ở Ý. Thành phố Roma là một trong những "thương hiệu" thành phố thành công nhất tại [2] [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u)và trên toàn thế giới, cả về danh tiếng lẫn tài sản. Khu trung tâm mang tính lịch sử của Roma được [[3]](#cite_note-ReferenceB-3) [UNESCO](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c)công nhận là [Di sản Thế giới](/wiki/Di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). Những di tích và bảo tàng như [[4]](#cite_note-whc.unesco.org-4) [Bảo tàng Vatican](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_Vatican&action=edit&redlink=1)và [đấu trường La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%A5u_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_La_M%C3%A3)đều nằm trong danh sách 50 điểm du lịch được viếng thăm nhiều nhất thế giới (Bảo tàng Vatican đón tiếp 4,2 triệu du khách du lịch và đấu trường La Mã có 4 triệu khách du lịch hàng năm). [[5]](#cite_note-http-5) [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) của Roma là 97 tỷ [euro](/wiki/Euro) (khoảng 117 tỷ [USD](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9)), chiếm 6,7% GDP của Ý. Roma là trung tâm kinh tế hàng đầu và là một trung tâm [văn hóa](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a), [thương mại](/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i), [chính trị](/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B) của Ý
## Mục lục
[1 Nguồn gốc tên gọi](#Ngu.E1.BB.93n_g.E1.BB.91c_t.C3.AAn_g.E1.BB.8Di) [2 Lịch sử](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [3 Chính quyền](#Ch.C3.ADnh_quy.E1.BB.81n) [4 Địa lý](#.C4.90.E1.BB.8Ba_l.C3.BD) [5 Nhân khẩu](#Nh.C3.A2n_kh.E1.BA.A9u) [6 Cảnh quan thành phố](#C.E1.BA.A3nh_quan_th.C3.A0nh_ph.E1.BB.91) [7 Kinh tế](#Kinh_t.E1.BA.BF) [8 Giao thông](#Giao_th.C3.B4ng) [9 Tổ chức đoàn thể và liên hệ quốc tế](#T.E1.BB.95_ch.E1.BB.A9c_.C4.91o.C3.A0n_th.E1.BB.83_v.C3.A0_li.C3.AAn_h.E1.BB.87_qu.E1.BB.91c_t.E1.BA.BF) [10 Thành phố song sinh, thành phố kết nghĩa và thành phố cộng sự](#Th.C3.A0nh_ph.E1.BB.91_song_sinh.2C_th.C3.A0nh_ph.E1.BB.91_k.E1.BA.BFt_ngh.C4.A9a_v.C3.A0_th.C3.A0nh_ph.E1.BB.91_c.E1.BB.99ng_s.E1.BB.B1) [11 Truyền thông](#Truy.E1.BB.81n_th.C3.B4ng) [12 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [13 Tài liệu tham khảo](#T.C3.A0i_li.E1.BB.87u_tham_kh.E1.BA.A3o) [14 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Nguồn gốc tên gọi[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=1)]
Theo truyền thuyết thì chính người Roman cổ đã tự lập nên thành phố này,
cũng theo truyền thuyết thì nguồn gốc của cái tên "Roma" đến từ người thành lập và người lãnh đạo đầu tiên của thành phố [6] [Vua](/wiki/Vua) [Romulus](/wiki/Romulus). [[7]](#cite_note-7)
Tuy nhiên, có vẻ như cái tên Romulus được bắt nguồn từ Roma. Vào đầu thế kỷ thứ 4, có nhiều giả thuyết về cái tên Roma. Một vài nhà nghiên cứu đã chú trọng vào các cách giải thích khác nhau.:
[[8]](#cite_note-8) *Rumon*hay *Rumen*, tên khác của sông [Tiber](/wiki/Tiber), giống với cách giải thích theo tiếng Hy Lạp, động từ ῥέω (rhèo) và động từ tiếng Latinh *ruo*, đều có nghĩa là "chảy"; [[9]](#cite_note-9)
- Từ từ ῤώμη (rhōmē) trong tiếng Hy Lạp, nghĩa là
*sức mạnh*. [[10]](#cite_note-10)
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=2)]
Theo truyền thuyết, Roma, thủ đô nước Cộng hòa Ý, mảnh đất nằm trên
[bán đảo Địa Trung Hải](/w/index.php?title=B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i&action=edit&redlink=1) hoa lệ. Thành phố này là nơi khởi nguồn của [đế quốc La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3) cổ đại, [thành phố văn hóa](/w/index.php?title=Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_v%C4%83n_h%C3%B3a&action=edit&redlink=1) lịch sử nổi tiếng của thế giới.
Roma được bắt đầu xây dựng vào giữa thế kỷ thứ 8 trước công nguyên, đến nay đã có 2.800 năm lịch sử, được loài người tôn vinh như một "thành phố vĩnh hằng".
Roma cổ đại được xây dựng trên 7 quả đồi liền nhau nên còn được gọi là "
[thành phố 7 quả đồi](/w/index.php?title=Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_7_qu%E1%BA%A3_%C4%91%E1%BB%93i&action=edit&redlink=1)". Trong thành phố có công trình kiến trúc cổ như quảng trường, nhà thờ, tu viện, hoàng cung, trường đấu mãnh thú, miếu thần, pháo đài cổ, các tượng thần, vòi phun nước... Đến tham quan Roma, du khách sẽ chứng kiến tận mắt các tác phẩm vĩ đại lịch sử này. Cảm giác như đứng trong một viện bảo tàng khổng lồ, do đó Roma còn được du khách gọi là "thành phố bảo tàng". Đôi khi nếu không có xe cộ qua lại, không có các loại hàng tiêu dùng hiện đại bày bán trong quầy kính, du khách sẽ quên mất mình đang sống ở thế kỷ 21, trong một đất nước hiện đại mà gần như có ý nghĩ thay quần áo kỵ sĩ lên xe ngựa cùng đi với các quý bà nhàn hạ dạo chơi trên đường phố. Sẽ rất tuyệt vời nếu đến Roma vào mùa thu. Dưới ánh nắng vàng, du khách có thể dạo bước trên những tuyến phố cổ, nhìn ngắm các đài phun nước, những đàn bồ câu bay lượn xung quanh và những trang phục rực rỡ của người dân nơi đây như tô vẽ thêm nét đẹp và lãng mạn của người Ý. [Quảng trường Venice](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%A3ng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Venice&action=edit&redlink=1) ở trung tâm thành phố là quảng trường lớn nhất Roma được xây dựng vào năm 1455. Tại đây vẫn còn lưu giữ nhiều ngôi nhà của những người nổi tiếng trước đây ở Roma. Các hoạt động lễ tiết trọng đại như tổng thống Ý tuyên thệ nhậm chức, đón tiếp nguyên thủ nước ngoài đều được tổ chức ở quảng trường Venice. Người Ý gọi quảng trường Venice là: "Diễn đàn tổ quốc" bởi nó tượng trưng cho biểu tượng nước Ý độc lập và thống nhất. [Quảng trường Tây Ban Nha](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%A3ng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_T%C3%A2y_Ban_Nha&action=edit&redlink=1), quảng trường trung tâm du lịch Roma, bao giờ cũng thu hút nhiều khách tham quan nhất. Có người đến để bày tỏ tình cảm với người yêu, người thì lang thang độc tấu đàn nuối tiếc một cuộc tình dang dở. Tại nơi đây, ngôi nhà màu hồng chính là ngôi nhà kỷ niệm của hai nhà thơ nổi tiếng người Anh: [John Keats](/wiki/John_Keats) và [Percy Byssche Shelley](/w/index.php?title=Percy_Byssche_Shelley&action=edit&redlink=1).
Năm 1672,
[đài phun nước](/wiki/%C4%90%C3%A0i_phun_n%C6%B0%E1%BB%9Bc) thuyền cổ do [Petro](/w/index.php?title=Petro&action=edit&redlink=1) thiết kế được xây dựng đối diện với quảng trường Tây Ban Nha và được gọi là "Con thuyền thiên đàng". Trên cột trụ La Mã ở gần con thuyền thiên đàng điêu khắc nhiều nhân vật trong [Kinh Thánh](/wiki/Kinh_Th%C3%A1nh). Hằng năm vào dịp [Lễ Giáng Sinh](/wiki/L%E1%BB%85_Gi%C3%A1ng_Sinh), nơi đây lại diễn ra các hoạt động tế lễ trang trọng của giáo hội. Gần quảng trường [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) còn có nhà thờ [Chúa Ba Ngôi](/wiki/Ba_Ng%C3%B4i), nơi có tháp chuông xây bằng đá trông rất uy nghi và hoành tráng.
## Chính quyền[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=3)]
### Chính quyền[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=4)]
### Chính quyền quốc gia[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=5)]
## Địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=6)]
### Vị trí[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=7)]
### Địa hình[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=8)]
### Khí hậu[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=9)]
|Dữ liệu khí hậu của Roma (
|[Giáng thủy](/wiki/Gi%C3%A1ng_th%E1%BB%A7y)mm (inches)
(2.634)
(2.886)
(2.276)
(3.169)
(2.079)
(1.339)
(0.756)
(1.449)
(2.886)
(4.461)
(4.543)
(3.189)
(31,665)
[độ ẩm](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_%E1%BA%A9m) *Nguồn: Servizio Meteorologico (nắng, độ ẩm,1961–1990)* [[11]](#cite_note-SM-11) [[12]](#cite_note-sun-12) [[13]](#cite_note-extremes-13)
## Nhân khẩu[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=10)]
|
|
|
|
|
|
### Các nhóm dân tộc[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=11)]
### Tôn giáo[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=12)]
Cũng như phần lớn các vùng khác của nước Ý, người Roma chủ yếu theo
[Công giáo Rôma](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma). Thành phố là một trung tâm quan trọng về tôn giáo và các cuộc hành hương trong nhiều thế kỷ, là nền tảng của Tôn giáo La Mã cổ đại với vị [Pontifex Maximus](/w/index.php?title=Pontifex_Maximus&action=edit&redlink=1) (Tư tế tối thượng) và sau đó là sự trị vì của [Thành Vatican](/wiki/Th%C3%A0nh_Vatican) và Giáo hoàng. Trước khi khi những [Kitô hữu](/wiki/Kit%C3%B4_h%E1%BB%AFu) có mặt ở Rôma, *Religio Romana* (nghĩa là "Tôn giáo La Mã") là tôn giáo chính của thành phố trong thời cổ điển. Các vị thần người La Mã tôn vinh đầu tiên là thần [Jupiter](/wiki/Jupiter_(th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i)), vị thần được quyền uy nhất, tiếp theo là [Mars](/wiki/Mars_(th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i)), thần chiến tranh, và là cha của hai anh em sinh đôi sáng lập ra Roma là [Romulus và Remus](/wiki/Romulus_v%C3%A0_Remus), dựa theo truyền thuyết. Các vị thần và nữ thần khác như [Vesta](/w/index.php?title=Vesta_(th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i)&action=edit&redlink=1) và [Minerva](/wiki/Minerva) cũng được tôn thờ. Roma còn là nơi đặt nền tảng cho một số giáo phái bí ẩn, chẳng hạn như [Mithraism](/w/index.php?title=Mithraism&action=edit&redlink=1). Sau khi [Thánh Phêrô](/wiki/Th%C3%A1nh_Ph%C3%AAr%C3%B4) và [Thánh Phaolô](/wiki/S%E1%BB%A9_%C4%91%E1%BB%93_Phaol%C3%B4) tử vì đạo trong thành phố và những người theo [Kitô giáo](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) đầu tiên bắt đầu xuất hiện trong thành phố, Roma bắt đầu chịu ảnh hưởng của Kitô giáo nhiều hơn, và [Vương cung Thánh đường Thánh Phêrô](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_cung_th%C3%A1nh_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%C3%A1nh_Ph%C3%AAr%C3%B4) được khởi công xây dựng lần đầu tiên vào năm 313. Mặc dù có một số sự gián đoạn xảy ra (như các triều Giáo hoàng tại Avignon), Roma trong nhiều thế kỷ là trung tâm của [Giáo hội Công giáo Rôma](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma) và vị giám mục Rôma còn được gọi là Giáo hoàng.
## Cảnh quan thành phố[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=13)]
### Kiến trúc[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=14)] [Kiến trúc](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc) của Roma trong nhiều thế kỷ đã rất phát triển, đặc biệt là từ phong cách cổ điển và phong cách Đế quốc La Mã chuyển sang phong cách [kiến trúc phát xít](/w/index.php?title=Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_ph%C3%A1t_x%C3%ADt&action=edit&redlink=1) hiện đại. Trong một thời gian, Roma đã từng là trung tâm kiến trúc cổ điển chính của thế giới, phát triển những dạng thức kiến trúc mới như các loại [vòm](/wiki/V%C3%B2m) và [mái vòm](/w/index.php?title=M%C3%A1i_v%C3%B2m&action=edit&redlink=1). Phong cách [14] [kiến trúc Romanesque](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_Roman)trong thế kỷ 11, 12 và 13 cũng được áp dụng rộng rãi trong kiến trúc La Mã, sau đó thành phố trở thành một trong những trung tâm [kiến trúc Phục Hưng](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_Ph%E1%BB%A5c_H%C6%B0ng)và [Baroque](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_Baroque)chính. [[14]](#cite_note-Eyewitness-14)
#### Roma cổ đại[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=15)]
Một trong những biểu tượng của Roma là
[Đấu trường La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%A5u_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_La_M%C3%A3) (xây dựng từ năm 70-80 trước Công nguyên), một khán đài vòng cung ngoài trời lớn nhất từng được xây dựng trong [Đế chế La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3). Sức chứa ban đầu của khán đài là 60.000 khán giả, và không gian này được sử dụng cho những cuộc tranh tài của các [võ sĩ giác đấu](/wiki/V%C3%B5_s%C4%A9_gi%C3%A1c_%C4%91%E1%BA%A5u). Các di tích và địa điểm nổi tiếng của La Mã cổ đại bao gồm [Hội trường La Mã](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_La_M%C3%A3&action=edit&redlink=1) ( *Roman Forum*), tòa nhà [Domus Aurea](/w/index.php?title=Domus_Aurea&action=edit&redlink=1), [đền Parthenon](/wiki/%C4%90%E1%BB%81n_Parthenon), [Cột Trajan](/wiki/C%E1%BB%99t_Trajan), [Chợ Trajan](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A3_Trajan&action=edit&redlink=1), hầm mộ, sân vận động [Massimo](/w/index.php?title=Circo_Massimo&action=edit&redlink=1), nhà tắm công cộng [Terme di Caracalla](/w/index.php?title=Terme_di_Caracalla&action=edit&redlink=1), [Lâu đài Thiên thần](/w/index.php?title=Castel_Sant%27Angelo&action=edit&redlink=1), [Lăng mộ Augustus](/w/index.php?title=L%C4%83ng_m%E1%BB%99_Augustus&action=edit&redlink=1), [Pacis Ara](/w/index.php?title=Pacis_Ara&action=edit&redlink=1), [Khải hoàn môn Costantino](/w/index.php?title=Arco_di_Costantino&action=edit&redlink=1), [Kim tự tháp Cestius](/w/index.php?title=Kim_t%E1%BB%B1_th%C3%A1p_Cestius&action=edit&redlink=1) và bức tượng khắc [Bocca della Verità](/w/index.php?title=Bocca_della_Verit%C3%A0&action=edit&redlink=1).
#### Trung cổ[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=16)]
Tuy thường ít được chú ý đến nhưng di sản thời Trung cổ của Roma là một trong những di sản lớn nhất tại các thành phố của Ý. Các
[vương cung thánh đường](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_cung_th%C3%A1nh_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng) có niên đại từ [buổi ban đầu](/w/index.php?title=Kit%C3%B4_gi%C3%A1o_Th%E1%BB%9Di_S%C6%A1_Khai&action=edit&redlink=1) của Kitô giáo, bao gồm [Vương cung thánh đường Đức Bà Cả](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_cung_th%C3%A1nh_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BB%A9c_B%C3%A0_C%E1%BA%A3) và [Vương cung thánh đường Thánh Phaolô Ngoại thành](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_cung_th%C3%A1nh_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%C3%A1nh_Phaol%C3%B4_Ngo%E1%BA%A1i_th%C3%A0nh) (sau này đã được đại trùng tu lại vào thế kỷ 19). Cả hai tòa nhà đều được chạm khắc những họa tiết trang trí tinh vi mang giá trị thẩm mỹ cao từ thế kỷ thứ 4 trước Công nguyên. Phong cách nghệ thuật tranh tường và nghệ thuật khảm thời Trung cổ đáng chú ý khác cũng có thể được tìm thấy trong các nhà thờ như [Basilica di Santa Maria in Trastevere](/w/index.php?title=Basilica_di_Santa_Maria_in_Trastevere&action=edit&redlink=1), [Santi Quattro Coronati](/w/index.php?title=Santi_Quattro_Coronati&action=edit&redlink=1) và [Santa Prassede](/w/index.php?title=Santa_Prassede&action=edit&redlink=1). Những công trình không theo giáo hội nào gồm một lượng lớn tháp, trong đó lớn nhất là tháp [Milizie](/w/index.php?title=Torre_delle_Milizie&action=edit&redlink=1) và [Conti](/w/index.php?title=Torre_dei_Conti&action=edit&redlink=1). Cả hai đều nằm kế [Hội trường La Mã](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_La_M%C3%A3&action=edit&redlink=1) và cầu thang lớn dẫn đến nhà thờ [Basilica di Santa Maria in Ara coeli](/w/index.php?title=Basilica_di_Santa_Maria_in_Ara_coeli&action=edit&redlink=1).
#### Phục Hưng và Baroque[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=17)]
Roma là một trung tâm về thời kỳ
[Phục Hưng](/wiki/Ph%E1%BB%A5c_H%C6%B0ng) lớn trên thế giới, chỉ đứng sau [Florence](/wiki/Florence), và là nơi chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi phong trào Phục Hưng. Giai đoạn này có một kiệt tác của kiến trúc Phục hưng ở Roma là Quảng trường [Piazza del Campidoglio](/w/index.php?title=Piazza_del_Campidoglio&action=edit&redlink=1) do [Michelangelo](/wiki/Michelangelo) thiết kế. Cũng ở thời điểm này, các gia đình quý tộc lớn của Roma thường xây dựng những nơi ở sang trọng như cung điện [Palazzo del Quirinale](/w/index.php?title=Palazzo_del_Quirinale&action=edit&redlink=1) (nay là trụ sở của [Tổng thống](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng) [Cộng hòa Ý](/wiki/%C3%9D)), cung điện [Venezia](/w/index.php?title=Palazzo_Venezia&action=edit&redlink=1), [Farnese](/w/index.php?title=Palazzo_Farnese&action=edit&redlink=1), [Barberini](/w/index.php?title=Palazzo_Barberini&action=edit&redlink=1), [Chigi](/w/index.php?title=Palazzo_Chigi&action=edit&redlink=1) (hiện nay là nơi ở của [Thủ tướng](/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) [Chính phủ](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7)), cung điện [Spada](/w/index.php?title=Palazzo_Spada&action=edit&redlink=1), [Cancelleria](/w/index.php?title=Palazzo_della_Cancelleria&action=edit&redlink=1) và dinh thự [Farnesina](/w/index.php?title=Villa_Farnesina&action=edit&redlink=1).
Nhiều quảng trường của các thành phố nổi tiếng vẫn giữ nguyên hình dáng được tạo từ thời Phục hưng và Baroque. Trong đó một số quảng trường rất lớn, hoành tráng với tháp tưởng niệm trang trí đặt ở giữa, một số quảng trường khác nhỏ và thơ mộng. Những quảng trường chính là
[Quảng trường Navona](/w/index.php?title=Piazza_Navona&action=edit&redlink=1), [Quảng trường Spagna](/w/index.php?title=Piazza_di_Spagna&action=edit&redlink=1), [Campo de 'Fiori](/w/index.php?title=Campo_de_%27Fiori&action=edit&redlink=1), [Quảng trường Venezia](/w/index.php?title=Piazza_Venezia&action=edit&redlink=1), [Quảng trường Farnese](/w/index.php?title=Piazza_Farnese&action=edit&redlink=1), [Quảng trường Rotonda](/w/index.php?title=Piazza_della_Rotonda&action=edit&redlink=1) và [Quảng trường Minerva](/w/index.php?title=Piazza_della_Minerva&action=edit&redlink=1). Một trong những ví dụ điển hình nhất của nghệ thuật Baroque là đài phun nước [Trevi](/w/index.php?title=Fontana_di_Trevi&action=edit&redlink=1) của [Nicola Salvi](/w/index.php?title=Nicola_Salvi&action=edit&redlink=1). Những cung điện Baroque đáng chú ý khác của thế kỷ 17 là cung điện [Madama](/w/index.php?title=Palazzo_Madama&action=edit&redlink=1), ngày nay là trụ sở của Thượng nghị viện Ý và cung điện [Montecitorio](/w/index.php?title=Palazzo_Montecitorio&action=edit&redlink=1), ngày nay là trụ sở của Hạ nghị viện Ý.
#### Tân cổ điển[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=18)]
Năm 1870, Roma đã trở thành thủ đô của
[Vương quốc Ý](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_%C3%9D). Trong thời gian này, trường phái tân cổ điển với phong cách xây dựng chịu ảnh hưởng của kiến trúc cổ xưa đã chiếm ưu thế vượt trội trong kiến trúc La Mã. Ở giai đoạn này, nhiều cung điện lớn theo phong cách tân cổ điển được xây dựng để làm trụ sở của chính phủ, đại sứ quán và các cơ quan nhà nước khác. Một trong những biểu tượng nổi tiếng nhất của trường phái tân cổ điển La mã là đài tưởng niệm liệt sĩ [Vittorio Emanuele II](/w/index.php?title=Monument_to_Vittorio_Emanuele_II&action=edit&redlink=1) là nơi "Tổ quốc ghi công", nơi an nghỉ của các binh sĩ vô danh, đại diện cho 650.000 người Ý đã ngã xuống trong [chiến tranh thế giới thứ nhất](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t).
#### Kiến trúc phát xít[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=19)]
Chế độ cai trị phát xít tại Ý từ năm 1922 đến 1943 đã phát triển một phong cách kiến trúc đặc trưng bởi sự liên kết với kiến trúc La Mã cổ đại. Những nơi lưu dấu kiến trúc phát xít quan trọng nhất ở Roma là khu vực
[E.U.R.](/w/index.php?title=EUR,_Roma&action=edit&redlink=1) do [Marcello Piacentini](/w/index.php?title=Marcello_Piacentini&action=edit&redlink=1) thiết kế vào năm 1938. Ban đầu khu này được hình thành với mục đích dành cho cuộc [Triển lãm Thế giới 1942](/w/index.php?title=Tri%E1%BB%83n_l%C3%A3m_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1942&action=edit&redlink=1) (" *Esposizione universale 1942*") và có tên gọi là "E.42" (" *Esposizione 42*"). Tuy nhiên, triển lãm thế giới đã không có dịp diễn ra vì năm 1940 nước Ý bước vào [chiến tranh thế giới thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai). Công tình tiêu biểu nhất của phong cách kiến trúc phát xít tại E.U.R. là cung điện [Civiltà Italiana](/w/index.php?title=Palazzo_della_Civilt%C3%A0_Italiana&action=edit&redlink=1) (1938–1943), thiết kế mang tính biểu tượng của công trình đã được xem như khối lập phương tại [Quảng trường La Mã](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%A3ng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_La_M%C3%A3&action=edit&redlink=1). Sau chiến tranh thế giới thứ hai, chính quyền La Mã thấy rằng họ đã có những mầm mống của một khu kinh tế ngoài trung tâm như những thủ đô khác mà hiện trong thời gian đó vẫn còn đang quy hoạch (xưởng đóng tàu [Luân Đôn Docklands](/w/index.php?title=Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n_Docklands&action=edit&redlink=1) và [La Défense](/wiki/La_D%C3%A9fense) ở [Paris](/wiki/Paris)). Ngoài ra cung điện [Farnesina](/w/index.php?title=Palazzo_della_Farnesina&action=edit&redlink=1), nơi đóng trụ sở của [Bộ Ngoại giao Ý](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_Ngo%E1%BA%A1i_giao_%C3%9D&action=edit&redlink=1) ngày nay, được thiết kế vào năm 1935 theo phong cách phát xít thuần chất.
### Công viên và khu vườn[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=20)]
Công viên công cộng và khu bảo tồn thiên nhiên chiếm một khu vực rộng lớn ở Roma. Có thể nói, Roma là thành phố có một trong những vùng được không gian xanh bao phủ thuộc hàng lớn nhất trong các thủ đô châu Âu.
Phần đáng chú ý nhất của khu không gian xanh này đặc trưng bởi rất nhiều biệt thự và khu vườn của các tầng lớp quý tộc Ý. Tuy nhiều biệt thự đã bị phá hủy trong giai đoạn bùng nổ xây dựng cuối thế kỷ 19 nhưng vẫn còn sót lại một lượng lớn. Đáng chú ý nhất trong số này là biệt thự [15] [Borghese](/w/index.php?title=Villa_Borghese&action=edit&redlink=1), [Ada](/w/index.php?title=Villa_Ada&action=edit&redlink=1)và [Pamphili Doria](/w/index.php?title=Villa_Pamphili_Doria&action=edit&redlink=1). Biệt thự Pamphili Doria nằm ở phía Tây của ngọn đồi *Gianicolo*rộng 1,8 km 2. Ngoài ra trên đồi Gianicolo còn có biệt thự [Sciarra](/w/index.php?title=Villa_Sciarra&action=edit&redlink=1)với các sân chơi cho trẻ em và những khu vực đi bộ phủ bóng mát. Tại khu vực lân cận của [Trastevere the Orto Botanico](/w/index.php?title=Trastevere_the_Orto_Botanico&action=edit&redlink=1)(khu vườn Botanico) là một không gian xanh thoáng mát và lợp phủ bóng râm. Trường đua ngựa La Mã cổ đai (sân vận động Maximus) là một không gian xanh lớn khác nhưng sự thu hút chính ở đây là các địa điểm đua xe ngựa cổ xưa, còn cây thì tương đối ít. Gần đó là biệt thự [Celimontana](/w/index.php?title=Villa_Celimontana&action=edit&redlink=1)tươi tốt, gần các khu vườn xung quanh nhà tắm công cộng [Caracalla](/w/index.php?title=Baths_of_Caracalla&action=edit&redlink=1)và [Vườn Hoa hồng](/w/index.php?title=Roseto_comunale&action=edit&redlink=1). Khu vườn của biệt thự Borghese là một không gian xanh lớn được biết đến nhiều nhất ở Roma, nơi đây có các phòng trưng bày nghệ thuật nổi tiếng nằm giữa các lối đi bộ phủ bóng mát cây xanh. Nó nằm gần với Tây Ban Nha Spanish Steps và Quảng trường [Popolo](/w/index.php?title=Piazza_del_Popolo&action=edit&redlink=1). Roma cũng có nhiều công viên địa phương được hình thành gần đây hơn như [công viên Pineto](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_Pineto&action=edit&redlink=1)và [Appian Way](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_Appian_Way&action=edit&redlink=1). Ngoài ra còn có các khu bảo tồn thiên nhiên tại [Marcigliana](/w/index.php?title=Marcigliana&action=edit&redlink=1)và [Tenuta di Castelporziano](/w/index.php?title=Tenuta_di_Castelporziano&action=edit&redlink=1).
### Đài phun nước và hệ thống cống dẫn nước[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=21)]
Roma là một thành phố nổi tiếng với rất nhiều
[đài phun nước](/wiki/%C4%90%C3%A0i_phun_n%C6%B0%E1%BB%9Bc) được xây dựng theo tất cả các phong cách khác nhau, từ cổ điển, trung cổ đến [Baroque](/wiki/Baroque) và [tân cổ điển](/wiki/T%C3%A2n_c%E1%BB%95_%C4%91i%E1%BB%83n). Đài phun nước đã có ở thành phố từ hơn 2.000 năm trước, người dân đã dẫn nước uống và trang trí các quảng trường của Roma. Trong thời [Đế chế La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3), vào năm 98 trước [Công nguyên](/wiki/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn), theo Sextus Julius Frontinus, các lãnh sự La Mã được gọi là người phụ trách quản lý hoặc người giám hộ nguồn nước của thành phố. Roma có 9 hệ thống cống dẫn nước, cung cấp nước dẫn đến 39 đài phun nước tưởng niệm và 591 đài phun nước công cộng dạng bồn nhỏ, không kể nguồn nước cung cấp cho hoàng gia, tắm rửa hay cho các chủ sở hữu biệt thự tư nhân. Mỗi đài phun nước lớn đều được kết nối với hai cống dẫn nước khác nhau, phòng trường hợp một hệ thống không hoạt động được do sửa chữa. Trong thế kỷ 17 và 18, các Giáo hoàng La Mã tái tạo những đài phun nước La Mã bị hư hỏng và xây dựng các đài phun nước mới nhằm đánh dấu thời kì của họ, mở ra thời hoàng kim cho các đài phun nước La Mã. Như những bức tranh của [16] [Rubens](/wiki/Peter_Paul_Rubens), các đài phun nước La Mã mang tính biểu hiện phong cách mới của nghệ thuật Baroque. Có rất nhiều nhân vật biểu tượng đầy tính cảm xúc và sức sống được đặt tại các đài phun nước. Ở những đài phun nước này, điêu khắc đã trở thành yếu tố chính, và nước được thêm vào đơn giản chỉ để tạo sự chuyển động và đóng vai trò trang trí cho các tác phẩm điêu khắc. Chúng giống như những khu vườn Baroque, là "một hình ảnh của sự tự tin và quyền lực." [[17]](#cite_note-17)
### Tượng[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=22)]
Roma nổi tiếng với những bức
[tượng](/wiki/T%C6%B0%E1%BB%A3ng), nhưng đặc biệt những bức tượng có tính truyền cảm xúc cao. Chúng thường là những pho tượng cổ đã trở thành phương tiện truyền tải những lời diễn thuyết về các thảo luận [chính trị](/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B) và [xã hội](/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i), là nơi để mọi người cất lên tiếng nói về quan điểm của họ (thông thường là châm biếm trào phúng). Có hai bức tượng nổi tiếng là: [Pasquino](/w/index.php?title=Pasquino&action=edit&redlink=1) và [Marforio](/w/index.php?title=Marforio&action=edit&redlink=1), ngoài ra vẫn có 4 bức tượng khác đáng chú ý là [il Babuino](/w/index.php?title=Il_Babuino&action=edit&redlink=1), [Madama Lucrezia](/w/index.php?title=Madama_Lucrezia&action=edit&redlink=1), [il Facchino](/w/index.php?title=Il_Facchino&action=edit&redlink=1) và [Abbot Luigi](/w/index.php?title=Abbot_Luigi&action=edit&redlink=1). Hầu hết những bức tượng đều từ thời La Mã cổ đại hay từ thời cổ điển, phần lớn trong số đó miêu tả những nhân vật trong thần thoại; il Pasquino đại diện [Menelaus](/wiki/Menelaus), Abbot Luigi - một thẩm phán La Mã bí ẩn, il Babuino đại diện cho [Silenus](/w/index.php?title=Silenus&action=edit&redlink=1), Marforio đại diện cho [Oceanus](/w/index.php?title=Oceanus&action=edit&redlink=1), Madama Lucrezia là một bức tượng bán thân của [Isis](/wiki/Isis), và il Facchino là bức tượng duy nhất không phải của La Mã, được tạo thành trong năm 1580, và không đại diện riêng cho bất cứ nhân vật nào. Những bức tượng thường được phủ đầy [áp phích](/wiki/%C3%81p_ph%C3%ADch) hoặc những hình vẽ [graffiti](/wiki/Tranh_phun_s%C6%A1n) bày tỏ ý tưởng và quan điểm chính trị. Những bức tượng khác trong thành phố không phải tượng bộc lộ cảm xúc và quan điểm gồm [Ponte Sant'Angelo](/w/index.php?title=Ponte_Sant%27Angelo&action=edit&redlink=1), hoặc một số di tích nằm rải rác trong thành phố, như [Giordano Bruno](/wiki/Giordano_Bruno) ở *Campo de'Fiori*.
### Tháp và cột tưởng niệm[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=23)]
Thành phố có 8
[tháp tưởng niệm](/w/index.php?title=Th%C3%A1p_t%C6%B0%E1%BB%9Fng_ni%E1%BB%87m&action=edit&redlink=1) [cổ Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i) và 5 tháp tưởng niệm [La Mã cổ đại](/wiki/La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i) cùng một số khác hiện đại hơn, như tháp tưởng niệm Ethiopia ở Roma được xây dựng gần đây (từ 2005). Thành phố có một vài tháp tưởng niệm ở các [19] [quảng trường](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng), chẳng hạn như tại quảng trường [Piazza Navona](/w/index.php?title=Piazza_Navona&action=edit&redlink=1), [Quảng trường Thánh Phêrô](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%C3%A1nh_Ph%C3%AAr%C3%B4), [Piazza Montecitorio](/w/index.php?title=Piazza_Montecitorio&action=edit&redlink=1), [Piazza del Popolo](/w/index.php?title=Piazza_del_Popolo&action=edit&redlink=1)và những tháp tưởng niệm khác trong các biệt thự, nhà tắm công cộng và trong các khu vườn, công viên, chẳng hạn như ở [Villa Mattei](/w/index.php?title=Villa_Mattei&action=edit&redlink=1), nhà tắm công cộng [Thermae Diocletiani](/w/index.php?title=Thermae_Diocletiani&action=edit&redlink=1)và ngọn đồi [Mons Pincius](/w/index.php?title=Mons_Pincius&action=edit&redlink=1). Ngoài ra, trung tâm của Roma cũng là nơi có hai cột tưởng niệm La Mã cổ đại là [Cột của Trajan](/w/index.php?title=C%E1%BB%99t_c%E1%BB%A7a_Trajan&action=edit&redlink=1)và [Cột Marcus Aurelius](/w/index.php?title=C%E1%BB%99t_Marcus_Aurelius&action=edit&redlink=1)với bề ngoài được trang trí theo dạng xoắn ốc nhẹ.
### Cầu[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=24) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=24)]
Thành phố Roma có rất nhiều cây cầu nổi tiếng bắc qua
[sông Tiber](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Tiber&action=edit&redlink=1). Những cây cầu nổi tiếng gồm cầu [Ponte Cestio](/w/index.php?title=Ponte_Cestio&action=edit&redlink=1), [Ponte Milvio](/w/index.php?title=Ponte_Milvio&action=edit&redlink=1), [Ponte Nomentano](/w/index.php?title=Ponte_Nomentano&action=edit&redlink=1), [Ponte Sant'Angelo](/w/index.php?title=Ponte_Sant%27Angelo&action=edit&redlink=1), [Ponte Vittorio Emanuele II](/w/index.php?title=Ponte_Vittorio_Emanuele_II&action=edit&redlink=1), [Ponte Sisto](/w/index.php?title=Ponte_Sisto&action=edit&redlink=1) và [Ponte dei Quattro Capi](/w/index.php?title=Ponte_dei_Quattro_Capi&action=edit&redlink=1). Hiện nay có năm cây cầu từ thời La Mã cổ đại vẫn còn lại trong thành phố. Hầu hết các công trình cầu công cộng của thành phố được xây dựng theo phong cách cổ điển hay Phục Hưng, nhưng cũng có những cây cầu theo phong cách Baroque, tân cổ điển và hiện đại. Theo bộ bách khoa toàn thư tiếng Anh [20] [Encyclopædia Britannica](/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica), cây cầu cổ nhất còn lại ở Roma là *Ponte Sant'Angelo*do [Bernini](/wiki/Gian_Lorenzo_Bernini)thiết kế vào năm 1688, được hoàn thành vào năm 135 trước Công nguyên và có 10 bức tượng các [thiên thần](/wiki/Thi%C3%AAn_s%E1%BB%A9)dùng trang trí trên cầu. [[21]](#cite_note-21)
### Hầm mộ[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=25) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=25)]
Roma có một lượng lớn
[hầm mộ](/w/index.php?title=H%E1%BA%A7m_m%E1%BB%99&action=edit&redlink=1) cổ hoặc những nơi chôn cất ngầm trong thành phố hay gần thành phố, với số lượng ít nhất 40, một số vừa được phát hiện chỉ trong vài thập kỷ gần đây. Mặc dù nổi tiếng nhất là những nơi chôn cất [Kitô hữu](/wiki/Kit%C3%B4_h%E1%BB%AFu) nhưng vẫn có mộ ngoại giáo và người [Do Thái](/wiki/Do_Th%C3%A1i), hoặc được chôn cất trong hầm mộ riêng biệt hoặc nằm xen kẽ chung với nhau trong một khu đất. Những hầm mộ quy mô lớn đầu tiên được khai quật từ thế kỷ thứ hai trở đi. Ban đầu chúng được chạm khắc từ một loại mềm từ tro núi lửa là [đá túp](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_t%C3%BAp&action=edit&redlink=1) và đặt tại những vị trí ngoài ranh giới của thành phố vì luật La Mã cấm chôn cất trong thành phố. Hiện nay Giáo hoàng nắm quyền và trách nhiệm bảo trì các hầm mộ. Giáo hoàng đã trao quyền cho [Dòng Salêdiêng Don Bosco](/wiki/D%C3%B2ng_Sal%C3%AAdi%C3%AAng_Don_Bosco) trong việc giám sát hầm mộ của Thánh Callixtus ở ngoại ô Roma.
## Kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=26) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=26)]
Với vai trò là thủ đô của nước Ý, Roma là trụ sở của tất cả các tổ chức chính của quốc gia, như
[Chủ tịch nước](/wiki/Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_n%C6%B0%E1%BB%9Bc) [Cộng hoà](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a), [chính phủ](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7) (và [Thủ tướng](/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) duy nhất), [Quốc hội](/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i), Toà án tư pháp chính và đại diện ngoại giao của từ tất cả các quốc gia cho đến các tiểu bang của Ý và [Thành Vatican](/wiki/Th%C3%A0nh_Vatican) (một trường hợp ngoại lệ duy nhất của [đại sứ quán](/wiki/Ph%C3%A1i_b%E1%BB%99_ngo%E1%BA%A1i_giao) trong lãnh thổ quốc gia là Roma cũng là nơi đóng cứ điểm của Đại sứ quán Ý của Thành Vatican). Nhiều tổ chức quốc tế được đặt tại Roma, đặc biệt là những tổ chức [văn hóa](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a) và [khoa học](/wiki/Khoa_h%E1%BB%8Dc) nổi tiếng - chẳng hạn như [Viện nghiên cứu Hoa Kỳ](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_nghi%C3%AAn_c%E1%BB%A9u_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1), [British School](/w/index.php?title=British_School&action=edit&redlink=1), [Viện hàn lâm Pháp](/wiki/Vi%E1%BB%87n_h%C3%A0n_l%C3%A2m_Ph%C3%A1p), [Viện Scandinavi](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_Scandinavi&action=edit&redlink=1), các [Viện khảo cổ học Đức](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_kh%E1%BA%A3o_c%E1%BB%95_h%E1%BB%8Dc_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1) - với những học bổng danh dự tại Thành phố Vĩnh cửu này, cùng những tổ chức nhân đạo khác như [Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_L%C6%B0%C6%A1ng_th%E1%BB%B1c_v%C3%A0_N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) (FAO). Roma cũng là nơi có các tổ chức văn hóa và [chính trị](/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B) quốc tế lớn từ khắp nơi trên thế giới như [Quỹ Quốc tế về Phát triển Nông nghiệp](/w/index.php?title=Qu%E1%BB%B9_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_v%E1%BB%81_Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p&action=edit&redlink=1) (IFAD), [Chương trình Lương thực Thế giới](/wiki/Ch%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_L%C6%B0%C6%A1ng_th%E1%BB%B1c_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) (WFP), trường [Cao đẳng Quốc phòng NATO](/w/index.php?title=Cao_%C4%91%E1%BA%B3ng_Qu%E1%BB%91c_ph%C3%B2ng_NATO&action=edit&redlink=1) và [Trung tâm Quốc tế về Nghiên cứu Bảo tồn và Phục hồi Tài sản Văn hóa](/w/index.php?title=Trung_t%C3%A2m_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_v%E1%BB%81_Nghi%C3%AAn_c%E1%BB%A9u_B%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n_v%C3%A0_Ph%E1%BB%A5c_h%E1%BB%93i_T%C3%A0i_s%E1%BA%A3n_V%C4%83n_h%C3%B3a&action=edit&redlink=1) (ICCROM). Roma hiện nay là một thành phố toàn cầu hàng đầu, cùng với [Chicago](/wiki/Chicago), [Istanbul](/wiki/Istanbul), [Frankfurt](/wiki/Frankfurt_am_Main), [Athena](/wiki/Athena), [Zurich](/wiki/Z%C3%BCrich), [Thành phố Mexico](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_M%C3%A9xico), [Praha](/wiki/Praha), [Budapest](/wiki/Budapest), [Amsterdam](/wiki/Amsterdam), [Viên](/wiki/Vi%C3%AAn) và [Dublin](/wiki/Dublin) cùng một vài thành phố khác. Năm 2008, Roma được xếp hạng 15 trong tất cả các thành phố thế giới về tầm quan trọng toàn cầu, chủ yếu là về bề dày văn hóa. [22] [[23]](#cite_note-23)
Năm 2005, thành phố Roma có
[GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) là 94,376 tỷ [euro](/wiki/Euro) (121,5 tỷ [USD](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9)), đóng góp 6,7% vào của GDP của cả nước (nhiều hơn bất cứ thành phố nào khác ở Ý). Bên cạnh đó, tỷ lệ thất nghiệp của thành phố từ giữa năm 2001 và 2005 đã giảm từ 11,1% xuống 6,5%, hiện đang là một trong những tỷ lệ thấp nhất của tất cả các thành phố thủ đô thuộc Liên minh châu Âu. [24] Tốc độ tăng trưởng của Roma đạt 4,4%/năm và tiếp tục phát triển với một tốc độ cao hơn so với bất kỳ thành phố khác của đất nước. [[24]](#cite_note-rapporto2006-24) Điều này có nghĩa là nếu Roma là một quốc gia độc lập thì nó sẽ là quốc gia giàu có đứng thứ 52 trên thế giới tính theo GDP, gần với [[24]](#cite_note-rapporto2006-24) [Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp). Năm 2003, Roma có mức GDP bình quân đầu người đạt 29.153 euro (37.412 USD), cao thứ hai tại Ý chỉ sau Milan, và cao hơn 134,1% GDP bình quân đầu người trung bình của Liên minh Châu Âu. Hơn hết, Roma có tổng thu nhập xếp hàng cao nhất ở Ý, đạt 47.076.890.463 euro trong năm 2008, [[25]](#cite_note-observatoribarcelona.org-25) nhưng xét về thu nhập của người lao động trung bình, thành phố chỉ đứng ở vị thứ 9 tại Ý với mức thu nhập là 24.509 euro. [[26]](#cite_note-ilsole24ore.com-26) Ở góc độ toàn cầu, lao động Roma nhận được mức lương cao thứ 30 trong năm 2009, tăng 3 thứ hạng so với năm 2008. [[26]](#cite_note-ilsole24ore.com-26) [[27]](#cite_note-ReferenceA-27)
Mặc dù nền kinh tế của Roma đặc trưng bởi sự vắng mặt của ngành
[công nghiệp nặng](/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_n%E1%BA%B7ng) và bị chi phối chủ yếu bởi ngành [dịch vụ](/wiki/D%E1%BB%8Bch_v%E1%BB%A5), các công ty công nghệ cao ( [công nghệ thông tin](/wiki/C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_th%C3%B4ng_tin), hàng không vũ trụ, [quốc phòng](/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_ph%C3%B2ng&action=edit&redlink=1), [viễn thông](/wiki/Vi%E1%BB%85n_th%C3%B4ng)), nghiên cứu, xây dựng và hoạt động [thương mại](/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i) (đặc biệt là [ngân hàng](/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng)), cùng với sự phát triển mạnh của ngành du lịch đầy năng động đều đóng vai trò rất quan trọng đối với nền kinh tế Roma. [Fiumicino](/wiki/Fiumicino) là sân bay quốc tế ở Roma và cũng là sân bay lớn nhất tại Ý. Bên cạnh đó, thành phố còn là nơi đóng trụ sở của đại đa số các công ty lớn của Ý, cùng với trụ sở của ba trong 100 công ty lớn nhất thế giới: [Enel](/w/index.php?title=Enel&action=edit&redlink=1), [Eni](/w/index.php?title=Eni&action=edit&redlink=1) và [Telecom Italia](/w/index.php?title=Telecom_Italia&action=edit&redlink=1). [[28]](#cite_note-Forbes-28)
Giáo dục đại học, hệ thống
[phát thanh](/wiki/Radio) [truyền hình](/wiki/Truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh) quốc gia và ngành công nghiệp [điện ảnh](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_%E1%BA%A3nh) ở Roma cũng góp phần quan trọng trong nền kinh tế: Roma còn là trung tâm của ngành công nghiệp điện ảnh Ý nhờ vào hãng phim [Cinecittà](/w/index.php?title=Cinecitt%C3%A0&action=edit&redlink=1) với hoạt động khởi nghiệp từ những 1930. Thành phố cũng là một trung tâm ngân hàng và [bảo hiểm](/wiki/B%E1%BA%A3o_hi%E1%BB%83m), [điện tử](/wiki/Electron), [năng lượng](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng), [vận tải](/wiki/V%E1%BA%ADn_t%E1%BA%A3i) và công nghiệp hàng không vũ trụ. Rất nhiều trụ sở công ty và cơ quan quốc tế, bộ chính phủ, trung tâm hội nghị, địa điểm thể thao và [viện bảo tàng](/wiki/Vi%E1%BB%87n_b%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng) được đặt tại khu kinh doanh chính của Roma: khu kinh tế [Esposizione Universale Roma](/w/index.php?title=Esposizione_Universale_Roma&action=edit&redlink=1) (EUR); *Torrino* (phía nam EUR); *Magliana*; *Parco de' Medici-Laurentina* và *Tiburtina-valley* nằm dọc theo con đường cổ [Via Tiburtina](/w/index.php?title=Via_Tiburtina&action=edit&redlink=1).
### Giáo dục[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=27) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=27)]
### Văn hóa[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=28) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=28)]
### Giải trí và biểu diễn nghệ thuật[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=29) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=29)]
Roma là một trung tâm âm nhạc quan trọng với nền
[âm nhạc](/wiki/%C3%82m_nh%E1%BA%A1c) lớn mạnh, bao gồm một số [nhạc viện](/wiki/Nh%E1%BA%A1c_vi%E1%BB%87n) và [nhà hát](/wiki/Nh%C3%A0_h%C3%A1t) uy tín. Đây là nơi tọa lạc của nhạc viện [Accademia Nazionale di Santa Cecilia](/w/index.php?title=Accademia_Nazionale_di_Santa_Cecilia&action=edit&redlink=1) (thành lập năm 1585), một trong những nhạc viện có bề dày lịch sử lâu nhất thế giới, trong đó những phòng hòa nhạc mới đã được xây dựng tại khu phức hợp âm nhạc cộng đồng đa chức năng [Parco della Musica](/w/index.php?title=Parco_della_Musica&action=edit&redlink=1), một trong những địa điểm âm nhạc lớn nhất thế giới. Roma cũng có nhà hát [opera](/wiki/Opera) là nhà hát [Teatro dell'Opera di Roma](/w/index.php?title=Teatro_dell%27Opera_di_Roma&action=edit&redlink=1), cùng vài viện âm nhạc nhỏ khác. Thành phố cũng là nơi đăng cai cuộc thi [Eurovision Song Contest](/wiki/Eurovision_Song_Contest) (Cuộc thi Ca khúc Truyền hình Châu Âu) năm 1991 và [Lễ trao giải MTV Châu Âu](/w/index.php?title=L%E1%BB%85_trao_gi%E1%BA%A3i_MTV_Ch%C3%A2u_%C3%82u&action=edit&redlink=1) ( *MTV Europe Music Awards*) năm 2004.
Roma cũng từng có tác động lớn trong lịch sử âm nhạc.
[Trường phái La Mã](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_ph%C3%A1i_La_M%C3%A3&action=edit&redlink=1) là một nhóm các [nhà soạn nhạc](/wiki/Nh%C3%A0_so%E1%BA%A1n_nh%E1%BA%A1c) chủ yếu về mảng nhạc nhà thờ, hoạt động tại thành phố trong thế kỷ 16 và 17, kéo dài từ cuối thời kỳ Phục hưng đến đầu thời kỳ Baroque. Thuật ngữ này cũng dùng để chỉ âm nhạc mà họ sản xuất. Nhiều nhạc sĩ có mối liên hệ trực tiếp với Giáo hội Công giáo, [Tòa Thánh](/wiki/T%C3%B2a_Th%C3%A1nh) và [Nhà nguyện Sistina](/wiki/Nh%C3%A0_nguy%E1%BB%87n_Sistina) của Giáo hoàng, mặc dù họ làm việc tại một số nhà thờ khác nhau. Về phong cách âm nhạc, họ thường tương phản với [Trường phái Venezia](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_ph%C3%A1i_Venezia&action=edit&redlink=1), một phong trào của các nhà soạn nhạc diễn ra cùng thời và có xu hướng phát triển mạnh hơn. Nhà soạn nhạc nổi tiếng nhất từ trước đến nay của Trường phái La Mã là [Giovanni Pierluigi da Palestrina](/wiki/Giovanni_Pierluigi_da_Palestrina), tên tuổi ông gắn liền với một tài năng hoàn hảo với phức điệu âm nhạc rõ ràng, nhịp nhàng uyển chuyển suốt 400 năm. Tuy nhiên, cũng có những nhạc sĩ khác hành nghề tại Roma với những phong cách và hình thức đa dạng.
### Du lịch[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=30) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=30)]
|Roma|
|
|![]()
|
|![]()
[Quốc gia](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3ng_di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_theo_qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1) ![ Flag of Italy.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Flag_of_Italy.svg/22px-Flag_of_Italy.svg.png)
![ Flag of Italy.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Flag_of_Italy.svg/22px-Flag_of_Italy.svg.png)
[Ý](/wiki/%C3%9D)and ![ Flag of the Vatican City.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/Flag_of_the_Vatican_City.svg/22px-Flag_of_the_Vatican_City.svg.png)
![ Flag of the Vatican City.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/Flag_of_the_Vatican_City.svg/22px-Flag_of_the_Vatican_City.svg.png)
[Holy See](/w/index.php?title=Holy_See&action=edit&redlink=1) [91](http://whc.unesco.org/en/list/91) [Vùng UNESCO](http://whc.unesco.org/en/list/?search=&search_by_country=&type=&media=®ion=&order=region)
Roma ngày nay là một trong những điểm đến du lịch quan trọng nhất của thế giới, điều này là sự rộng lớn đa dạng của kho tàng khảo cổ và nghệ thuật tại đây, cũng như do nét thu hút của những truyền thống độc nhất tại đây, do vẻ đẹp toàn cảnh và sự uy nghi tráng lệ của những căn biệt thự (công viên). Giá trị nhất ở Roma là số lượng
[bảo tàng](/wiki/Vi%E1%BB%87n_b%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng) lớn (Bảo tàng Capitolini, Bảo tàng Vatican, Nhà triển lãm Borghese, lưu trữ những gì liên quan đến cả nghệ thuật đương đại và hiện đại cùng rất nhiều những thứ khác), cống dẫn nước, [đài phun nước](/wiki/%C4%90%C3%A0i_phun_n%C6%B0%E1%BB%9Bc), [nhà thờ](/wiki/Nh%C3%A0_th%E1%BB%9D), [cung điện](/wiki/Cung_%C4%91i%E1%BB%87n), công trình lịch sử, [đài tưởng niệm](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0i_t%C6%B0%E1%BB%9Fng_ni%E1%BB%87m&action=edit&redlink=1), di tích của Hội trường La Mã và các hầm mộ. Roma là thành phố thứ được viếng thăm nhiều đứng thứ ba tại [Liên minh Châu Âu](/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u), chỉ xếp sau [Luân Đôn](/wiki/Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n) và [Paris](/wiki/Paris), với lượng du khách một năm trung bình 7-10 triệu người, mà đôi khi tăng gấp đôi vào năm thánh. Theo một nghiên cứu gần đây, đấu trường La Mã (4 triệu du khách) và Bảo tàng Vatican (4,2 triệu du khách) lần lượt đứng thứ 39 và 37 trong bảng xếp hạng những nơi được viếng thăm nhiều nhất trên thế giới. [[29]](#cite_note-itvnews.tv-29)
Roma là một trung tâm
[khảo cổ học](/wiki/Kh%E1%BA%A3o_c%E1%BB%95_h%E1%BB%8Dc) lớn và là một trong những trung tâm quan trọng nhất về nghiên cứu khảo cổ học của thế giới. Có rất nhiều viện nghiên cứu và viện văn hóa nằm rải rác trong thành phố, chẳng hạn như [Viện Hàn lâm Hoa Kỳ tại Roma](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_H%C3%A0n_l%C3%A2m_Hoa_K%E1%BB%B3_t%E1%BA%A1i_Roma&action=edit&redlink=1), [[30]](#cite_note-30) [Viện Thụy Điển tại Roma](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n_t%E1%BA%A1i_Roma&action=edit&redlink=1) và một vài cơ quan khác. Roma tồn tại rất nhiều di tích cổ đại, bao gồm [31] [Hội trường La Mã](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_La_M%C3%A3&action=edit&redlink=1), [Chợ Trajan](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A3_Trajan&action=edit&redlink=1), [Hội trường Trajan](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Trajan&action=edit&redlink=1), [[32]](#cite_note-32) [Đấu trường La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%A5u_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_La_M%C3%A3), đền [Pantheon](/w/index.php?title=Pantheon,_Roma&action=edit&redlink=1). Đấu trường La Mã được đánh giá là một trong những di tích khảo cổ tiêu biểu nhất của Roma và là một [kì quan thế giới](/w/index.php?title=K%C3%AC_quan_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1). [[33]](#cite_note-brewers-33) [[34]](#cite_note-miller-34)
Roma là một bảo tàng lưu trữ lớn và đầy ấn tượng về các lĩnh vực
[nghệ thuật](/wiki/Ngh%E1%BB%87_thu%E1%BA%ADt), [điêu khắc](/wiki/%C4%90i%C3%AAu_kh%E1%BA%AFc), đài phun nước, khảm trang trí ghép mảnh ( [mosaic](/w/index.php?title=Mosaic&action=edit&redlink=1)), tranh tường và tranh vẽ từ tất cả các giai đoạn khác nhau trong lịch sử. Roma đã trở thành một trung tâm nghệ thuật từ thời [La Mã cổ đại](/wiki/La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i), với các hình thức nghệ thuật La Mã quan trọng như [kiến trúc](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc), [hội họa](/wiki/H%E1%BB%99i_h%E1%BB%8Da), điêu khắc và khảm mosaic. Rèn [kim loại](/wiki/Kim_lo%E1%BA%A1i), làm khuôn [tiền xu](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_xu) và khắc [đá quý](/wiki/Ng%E1%BB%8Dc), chạm trổ [ngà voi](/w/index.php?title=Ng%C3%A0_voi&action=edit&redlink=1), tượng thủy tinh, [đồ gốm](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_g%E1%BB%91m_La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) và sách minh họa hình ảnh được coi là những hình thức "nhỏ" trong các tác phẩm nghệ thuật La Mã. Roma sau này trở thành một trung tâm nghệ thuật [35] [Phục hưng](/wiki/Ph%E1%BB%A5c_H%C6%B0ng)chính, từ khi các [giáo hoàng](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng)dành khoản tiền lớn cho các công trình xây dựng hoàng cung hùng vĩ, [cung điện](/wiki/Cung_%C4%91i%E1%BB%87n), [quảng trường](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng)và công trình công cộng nói chung. Rome trở thành một trong những trung tâm tác phẩm nghệ thuật Phục hưng lớn của [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), chỉ đứng sau [Florence](/wiki/Florence), và có thể so sánh với các thành phố lớn và các trung tâm văn hóa khác như [Paris](/wiki/Paris)và [Venice](/wiki/Venezia). Thành phố đã chịu ảnh hưởng rất nhiều bởi phong trào [baroque](/w/index.php?title=Baroque_%C3%9D&action=edit&redlink=1)và trở thành quê hương của nhiều [nghệ sĩ](/wiki/Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9)và [kiến trúc sư](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_s%C6%B0), chẳng hạn như [Bernini](/wiki/Gian_Lorenzo_Bernini), [Caravaggio](/wiki/Caravaggio), [Carracci](/w/index.php?title=Annibale_Carracci&action=edit&redlink=1), [Borromini](/w/index.php?title=Francesco_Borromini&action=edit&redlink=1), [Cortona](/wiki/Cortona)và một vài tên tuổi khác. Trong cuối thế kỷ 18 và đầu thế kỷ 19, thành phố là một trong những trung tâm của [[36]](#cite_note-36) [Grand Tour](/w/index.php?title=Grand_Tour&action=edit&redlink=1) - một hình thức du lịch truyền thống ở châu Âu - khi mà những người giàu có, quý tộc trẻ Anh và châu Âu đến thăm thành phố để tìm hiểu về [[37]](#cite_note-37) [văn hóa](/wiki/V%C4%83n_minh_La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i), nghệ thuật, [triết học](/wiki/Tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc)và kiến trúc La Mã cổ đại. Roma là nơi có nhiều nghệ sĩ tân cổ điển và rococo, chẳng hạn như [Pannini](/w/index.php?title=Giovanni_Paolo_Pannini&action=edit&redlink=1)và [Bernardo Bellotto](/w/index.php?title=Bernardo_Bellotto&action=edit&redlink=1). Ngày nay, thành phố là một trung tâm nghệ thuật lớn, với rất nhiều viện nghệ thuật và [[38]](#cite_note-38) [bảo tàng](/wiki/Vi%E1%BB%87n_b%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng).
Roma đã phát triển thành nơi lưu trữ nghệ thuật đương đại, hiện đại và kiến trúc. Thư viện Nghệ thuật Hiện đại Quốc gia là nơi trưng bày cố định các tác phẩm của
[Balla](/w/index.php?title=Balla&action=edit&redlink=1), [Morandi](/w/index.php?title=Morandi&action=edit&redlink=1), [Pirandello](/w/index.php?title=Pirandello&action=edit&redlink=1), [Jerzy Dudek](/wiki/Jerzy_Dudek), [De Chirico](/w/index.php?title=De_Chirico&action=edit&redlink=1), [De Pisis](/w/index.php?title=De_Pisis&action=edit&redlink=1), [Guttuso](/w/index.php?title=Guttuso&action=edit&redlink=1), [Fontana](/w/index.php?title=Fontana&action=edit&redlink=1), [Burri](/w/index.php?title=Burri&action=edit&redlink=1), [Mastroianni](/w/index.php?title=Mastroianni&action=edit&redlink=1), [Turcato](/w/index.php?title=Turcato&action=edit&redlink=1), [Kandisky](/w/index.php?title=Kandisky&action=edit&redlink=1), [Cézanne](/w/index.php?title=C%C3%A9zanne&action=edit&redlink=1). Năm 2010 chứng kiến buổi khai trương nền tảng nghệ thuật mới nhất của Roma, một loại hình nghệ thuật đương đại và triển lãm kiến trúc do kiến trúc sư [Iraqn](/wiki/Iraq)ổi tiếng [Zaha Hadid](/wiki/Zaha_Hadid) thiết kế. Bảo tàng Quốc gia Nghệ thuật và Kiến trúc thế kỷ 21 Maxxi tái hiện một khu vực đổ nát với kiến trúc hiện đại ấn tượng. Maxxi có một trường dành riêng cho phòng nghiên cứu thực nghiệm và văn hóa, trao đổi quốc tế và học tập. Nó là một trong những dự án kiến trúc hiện đại mong muốn nhất của Roma, cùng với Bảo tàng Renzo Piano ( [39] *Renzo Piano's Auditorium Parco della Musica*) và Trung tâm Hội nghị Massimiliano Fuksas ở Roma, [[40]](#cite_note-40) *Centro Congressi Italia EUR*, ở khu EUR, dự kiến khai trương vào năm 2011. [Trung tâm Hội nghị có đặc điểm như một *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [container](/wiki/C%C3%B4ngten%C6%A1_h%C3%B3a)bán trong suốt khổng lồ, kết cấu [thép](/wiki/Th%C3%A9p)và [teflon](/wiki/Teflon)treo giống như một đám mây bên trong có các phòng họp và một hội trường với hai quảng trường mở ra khu dân cư hai bên công trình.
Roma cũng được công nhận rộng rãi như một kinh đô
[thời trang](/wiki/Th%E1%BB%9Di_trang) thế giới. Mặc dù không đóng vai trò quan trọng như [Milan](/wiki/Milano), theo [Hiệp hội Giám sát Ngôn ngữ Toàn cầu](/w/index.php?title=Global_Language_Monitor&action=edit&redlink=1) năm 2009, Roma là trung tâm thời trang quan trọng đứng thứ tư đối với thời trang thế giới, chỉ sau Milan, [New York](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York), [Paris](/wiki/Paris) và vượt qua [Luân Đôn](/wiki/Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n). Các hãng thời trang và trang sức cao cấp nổi bật như [41] [Bulgari](/wiki/Bulgaria), [Fendi](/w/index.php?title=Fendi&action=edit&redlink=1), [[42]](#cite_note-42) [Laura Biagiotti](/w/index.php?title=Laura_Biagiotti&action=edit&redlink=1)và [Brioni](/w/index.php?title=Brioni_(th%E1%BB%9Di_trang)&action=edit&redlink=1)và một số tên tuổi khác, có trụ sở chính hoặc được thành lập trong thành phố. Ngoài ra, các thương hiệu lớn khác như [Chanel](/wiki/Chanel), [Prada](/wiki/Prada), [Dolce & Gabbana](/wiki/Dolce_%26_Gabbana), [Armani](/wiki/Armani)và [Versace](/wiki/Versace)có nhiều cửa hàng sang trọng ở Roma, chủ yếu dọc theo con đường thời trang [Via Condotti dei](/w/index.php?title=Via_Condotti_dei&action=edit&redlink=1)uy tín và cao cấp ở Roma.
- Một số danh lam thắng cảnh ở Roma
[Đấu trường La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%A5u_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_La_M%C3%A3): được xây dựng vào khoảng [thế kỷ thứ 2](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_2)hoặc [thứ 3](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_3). Là nơi giao đấu của các [đấu sĩ](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A5u_s%C4%A9&action=edit&redlink=1). [Vương cung thánh đường Thánh Phêrô](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_cung_th%C3%A1nh_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%C3%A1nh_Ph%C3%AAr%C3%B4) [Vương cung thánh đường Đức Bà Cả](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_cung_th%C3%A1nh_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BB%A9c_B%C3%A0_C%E1%BA%A3) [Đài phun nước Trevi](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0i_phun_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Trevi&action=edit&redlink=1) [Quảng trường Navona](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%A3ng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Navona&action=edit&redlink=1) [Quảng trường Tây Ban Nha](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%A3ng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_T%C3%A2y_Ban_Nha&action=edit&redlink=1) [Quảng trường Venezia](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%A3ng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Venezia&action=edit&redlink=1) [Vittoriano](/w/index.php?title=Vittoriano&action=edit&redlink=1) [Lâu đài Thiên Thần](/w/index.php?title=L%C3%A2u_%C4%91%C3%A0i_Thi%C3%AAn_Th%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1) [Quảng trường La Mã](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%A3ng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_La_M%C3%A3&action=edit&redlink=1) [Tháp Traianus](/w/index.php?title=Th%C3%A1p_Traianus&action=edit&redlink=1)
### Ẩm thực[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=31) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=31)]
Ẩm thực của Roma đã phát triển qua nhiều thế kỷ và các thời kì biến đổi xã hội, văn hóa và chính trị. Roma trở thành một trung tâm nghệ thuật ẩm thực lớn từ thời
[La Mã cổ đại](/wiki/La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i). Ẩm thực thời kì này chịu ảnh hưởng nhiều từ văn hóa Hy Lạp cổ đại, và sau đó, quá trình bành trướng [đế chế La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3) đưa Roma tiếp xúc với nhiều tập quán chế biến món ăn địa phương và kĩ thuật nấu ăn. Ban đầu, sự cách biệt giữa các tầng lớp xã hội không lớn lắm nhưng đã tăng dần theo tốc độ tăng trưởng của đế chế. Sau này, trong thời kỳ Phục hưng, Roma đã trở nên nổi tiếng là một trung tâm ẩm thực lớn, vì một số đầu bếp giỏi nhất thời đại làm việc cho các Giáo hoàng. Một đầu bếp điển hình là Bartolomeo Scappi, làm việc cho Giáo hoàng [Pius IV](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_Pi%C3%B4_IV) trong nhà bếp Vatican và trở nên nổi tiếng khi xuất bản cuốn sách nấu ăn *Opera dell'arte del cucinare* vào năm 1570. Trong đó, ông liệt kê khoảng 1000 công thức ẩm thực Phục hưng đồng thời mô tả các kỹ thuật và dụng cụ nấu ăn đồng thời đưa ra hình ảnh được biết đến như chiếc [nĩa](/wiki/D%C4%A9a) đầu tiên. Ngày nay, thành phố là nơi có nhiều món ăn truyền thống Ý vô cùng nổi tiếng. Có thể thấy được ảnh hưởng của [43] [người Do Thái](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Do_Th%C3%A1i)trong nền ẩm thực này vì người Do Thái đã sống ở Roma kể từ thế kỷ thứ nhất trước Công nguyên. Các loại rau, đặc biệt là [atisô](/wiki/Atis%C3%B4)hình cầu phổ biến rất rộng rãi. Một số ví dụ về món ăn nổi tiếng như " [[44]](#cite_note-44) *" –* [Saltimbocca alla Romana](/w/index.php?title=Saltimbocca_alla_Romana&action=edit&redlink=1) [cốt lết](/w/index.php?title=C%E1%BB%91t_l%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1) [bê](/wiki/B%C3%AA)theo phong cách La Mã; đứng đầu với [giăm bông](/wiki/Gi%C4%83m_b%C3%B4ng)tươi, cây [xô thơm](/wiki/X%C3%B4_th%C6%A1m), ninh với [rượu vang](/wiki/R%C6%B0%E1%BB%A3u_vang)trắng và [bơ](/wiki/B%C6%A1); " *" – atisô chiên trong* [Carciofi alla giudia](/w/index.php?title=Carciofi_alla_giudia&action=edit&redlink=1) [dầu ô liu](/wiki/D%E1%BA%A7u_%C3%B4_liu), món điển hình của người Do Thái La Mã; " *" – atisô phong cách La Mã, lớp lá bên ngoài được tách bỏ, nhồi với* [Carciofi alla Romana](/w/index.php?title=Carciofi_alla_Romana&action=edit&redlink=1) [bạc hà](/wiki/B%E1%BA%A1c_h%C3%A0), [tỏi](/wiki/T%E1%BB%8Fi), vụn [bánh mì](/wiki/B%C3%A1nh_m%C3%AC)sau đó đem om; " *"–* [Spaghetti alla Carbonara](/w/index.php?title=Carbonara&action=edit&redlink=1) [spaghetti](/wiki/Spaghetti)với [thịt xông khói](/wiki/Th%E1%BB%8Bt_hun_kh%C3%B3i), [trứng](/wiki/Tr%E1%BB%A9ng)và [pecorino](/w/index.php?title=Pecorino&action=edit&redlink=1); " *"–bánh bao* [Gnocchi di semolino alla Romana](/w/index.php?title=Gnocchi_di_semolino_alla_Romana&action=edit&redlink=1) *semolina*theo phong cách La Mã và một vài món ăn khác.
### Phim màn ảnh rộng[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=32) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=32)]
### Ngôn ngữ[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=33) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=33)]
### Thể thao[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=34) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=34)]
## Giao thông[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=35) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=35)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/Airbus_A320_%28Air_One%29_FCO_08.jpg/220px-Airbus_A320_%28Air_One%29_FCO_08.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/Airbus_A320_%28Air_One%29_FCO_08.jpg/220px-Airbus_A320_%28Air_One%29_FCO_08.jpg)
[Sân bay Leonardo da Vinci-Fiumicino](/wiki/S%C3%A2n_bay_Leonardo_da_Vinci-Fiumicino)năm 2008 được xếp thứ sáu trong các sân bay tấp nập nhất [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u).
Roma là trung tâm của mạng lưới đường hướng tâm chạy theo những con đường nhấp nhô có từ thời La Mã cổ đại, bắt đầu từ ngọn
[đồi Capitoline](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93i_Capitoline&action=edit&redlink=1) và nối liền Roma với đế chế La Mã. Vòng quanh Roma ngày nay ở khoảng cách khoảng 10 km (6 dặm) là tuyến đường vòng cung ( [Grande Raccordo Anulare](/w/index.php?title=Grande_Raccordo_Anulare&action=edit&redlink=1) hoặc *GRA*).
Do vị trí nằm ở trung tâm bán đảo Ý, Roma là một nút đường sắt chủ yếu cho các khu trung trung tâm tại Ý. Nhà ga chính của Roma,
[Termini](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_ga_Termini&action=edit&redlink=1), là một trong những nhà ga lớn nhất ở châu Âu và có lưu lượng khách sử dụng nhiều nhất ở Ý, với khoảng 400.000 hành khách được chuyên chở mỗi ngày. Nhà ga lớn thứ hai trong thành phố là nhà ga [Roma Tiburtina](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_ga_Roma_Tiburtina&action=edit&redlink=1), hiện đang được tái phát triển thành một trạm [đường sắt cao tốc](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_s%E1%BA%AFt_cao_t%E1%BB%91c). [[45]](#cite_note-45)
Có ba sân bay phục vụ tại Roma. Sân bay quốc tế liên lục địa
[Leonardo Da Vinci](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Leonardo_Da_Vinci&action=edit&redlink=1) là sân bay chính của Ý và thường được gọi là "Sân bay Fiumicino", vì nó nằm trong [comune](/wiki/Comune) [Fiumicino](/wiki/Fiumicino) gần phía Tây Nam của Roma. Sân bay thứ hai là [Ciampino Roma](/wiki/S%C3%A2n_bay_Ciampino_Roma), trước đây là một sân bay dân sự và quân sự kết hợp, thường được gọi là "Sân bay Ciampino" vì nó nằm bên cạnh [Ciampino](/w/index.php?title=Ciampino&action=edit&redlink=1) về phía Đông Nam Roma. Sân bay thứ ba là [Roma-Urbe](/w/index.php?title=Roma-Urbe&action=edit&redlink=1), một sân bay nhỏ có lưu lượng thấp nằm cách khoảng 6 km về phía Bắc trung tâm thành phố, dành riêng phục vụ cho hầu hết máy bay trực thăng và các chuyến bay tư nhân.
Thành phố Roma đang hứng chịu các vấn đề giao thông, chủ yếu là do mô hình đường xuyên tâm đã gây khó khăn cho người dân Roma: nếu muốn di chuyển từ các vùng lân cận của một trong những tuyến đường xuyên tâm đến tuyến đường khác họ phải đi vào trung tâm lịch sử hoặc phải đi đường vòng. Vấn đề này không thể giải quyết do quy mô hệ thống tàu điện ngầm tại Roma bị hạn chế so với các thành phố khác có kích thước tương tự. Ngoài ra, Roma chỉ có 21 xe
[taxi](/wiki/T%E1%BA%AFc_xi) cho mỗi 10.000 dân, cách biệt xa so với các thành phố lớn ở châu Âu. Nạn tắc nghẽn xe hơi thường xuyên xảy ra trong những năm 1970 và 1980 đã dẫn đến việc hạn chế lưu thông phương tiện vào trung tâm nội thành trong thời điểm ban ngày. Những khu vực áp dụng hạn chế được gọi là Khu Hạn chế Giao thông ( [46] *Zona a Traffico Limitato*(ZTL) ở Ý). Gần đây hơn, lượng giao thông tấp nập vào ban đêm ở [Trastevere](/w/index.php?title=Trastevere&action=edit&redlink=1)và [San Lorenzo](/w/index.php?title=Quartiere_San_Lorenzo&action=edit&redlink=1)đã dẫn đến việc hình thành những khu ZTL đêm ở những vùng đó, ngoài ra còn có kế hoạch lập một khu ZTL đêm ở [Testaccio](/w/index.php?title=Testaccio&action=edit&redlink=1).
Một hệ thống tàu điện ngầm 2 tuyến gọi là
[Metropolitana](/w/index.php?title=Metropolitana&action=edit&redlink=1) đã đi vào hoạt động tại Roma. Việc xây dựng nhánh đầu tiên bắt đầu vào những năm 1930. Tuyến đường này đã được lên kế hoạch trước với muc tiêu nhanh chóng kết nối [nhà ga chính](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_ga_Roma_Termini&action=edit&redlink=1) với khu E42 vừa được quy hoạch ở ngoại ô phía Nam, nơi dự định tổ chức [Hội chợ Thế giới 1942](/w/index.php?title=Esposizione_universale_(1942)&action=edit&redlink=1). Sự kiện này đã không thể diễn ra vì chiến tranh. Khu vực này sau đó một phần được thiết kế lại và đổi tên thành [EUR](/w/index.php?title=Esposizione_Universale_Roma&action=edit&redlink=1) ( *Esposizione Universale di Roma*: Triển lãm Thế giới Roma) trong những năm 1950 để đóng vai trò như một khu kinh doanh hiện đại. Cuối cùng, tuyến đường đã được mở vào năm 1955 và hiện nay đang là một phần của Tuyến B.
Tuyến A khai trương vào năm 1980, chạy từ Ottaviano đến nhà ga Anagnina, sau đó mở rộng quãng đường đến Battistini (1999-2000). Trong những năm 1990, phần mở rộng của Tuyến B đã đi vào hoạt động, chạy từ Termini đến Rebibbia. Mạng lưới ngầm nói chung là đáng tin cậy (mặc dù nó có thể bị tắc nghẽn trong giờ cao điểm và trong các sự kiện, đặc biệt là Tuyến A) vì độ dài tương đối ngắn. Vào năm 2005, tổng chiều dài của mạng lưới là 38 km (24 dặm).
Hai Tuyến A và B hiện tại giao nhau ở nhà ga Roma Termini. Một nhánh mới của Tuyến B (B1) đang được xây dựng với chi phí ước tính là 500 triệu euro, dự kiến khai trương vào năm 2012. B1 sẽ kết nối với B tại
[Quảng trường Bologna](/w/index.php?title=Piazza_Bologna&action=edit&redlink=1) và sẽ có bốn trạm phân bố trong 3,9 km (2 dặm). Tuyến C là tuyến thứ ba, đang được xây dựng với chi phí ước tính 3 tỷ euro với 30 trạm trong khoảng cách 25,5 km (16 dặm). Tuyến C sẽ thay thế một phần tuyến đường sắt hiện có là Termini-Pantano với đầy đủ tính năng tự động và không người lái. Đoạn đầu dự kiến khánh thành vào năm 2011 và đoạn cuối vào năm 2015, nhưng những phát hiện khảo cổ học thường trì hoãn việc xây dựng ngầm. Tuyến thứ 4 là tuyến D cũng được quy hoạch với dự kiến 22 nhà ga phân bố trên một khoảng cách 20 km (12 dặm). Đoạn đầu kiến đưa vào hoạt động trong năm 2015 và các phần cuối sẽ hoạt động trước năm 2035. [47]
Giao thông công cộng trên mặt đất tại Roma hình thành bởi mạng lưới
[xe buýt](/wiki/Xe_bu%C3%BDt), [xe điện](/wiki/T%C3%A0u_%C4%91i%E1%BB%87n) và mạng lưới xe lửa đô thị (các tuyến FR). Mạng lưới xe buýt và xe điện do *Trambus S. p. A.* điều hành dưới sự bảo trợ của *ATAC S. p. A.* (viết tắt của Cục vận tải xe bus và xe điện của [commune](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p), trong [tiếng Ý](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C3%9D) là *Azienda Tranvie ed Autobus del Comune*). Mạng lưới xe buýt đã vượt quá 350 tuyến xe buýt và trên 8.000 trạm dừng, trong khi hệ thống xe điện bị giới hạn nhiều hơn, chỉ có 39 km đường ray và 192 trạm. Ngoài ra còn có tuyến xe bus điện khai trương vào năm 2005 và các tuyến [48] [xe bus điện](/w/index.php?title=Trolleybus&action=edit&redlink=1)mở rộng khác cũng đã được quy hoạch. [[49]](#cite_note-juts2009-49)
## Tổ chức đoàn thể và liên hệ quốc tế[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=36) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=36)]
## Thành phố song sinh, thành phố kết nghĩa và thành phố cộng sự[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=37) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=37)]
Từ 1956, Roma chỉ được so sánh duy nhất với thành phố song sinh của nó:
**(tiếng Pháp)** *Seule Paris est digne de Rome; seule Rome est digne de Paris.* **(tiếng Ý)** *Solo Parigi è degna di Roma; solo Roma è degna di Parigi.* **(tiếng Anh)** *Only Paris is worthy of Rome; only Rome is worthy of Paris.*
- "Chỉ có Paris mới xứng với Roma; chỉ có Roma mới xứng với Paris."
[[50]](#cite_note-50) [[51]](#cite_note-Paris1-51) [[52]](#cite_note-Paris2-52)
Thành phố kết nghĩa và thành phố cộng sự của Roma gồm:
## Truyền thông[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=38) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=38)]
Dưới đây là danh sách các tờ báo, tạp chí, đài truyền thanh và truyền hình tại Roma:
|Báo||Tạp chí||Truyền hình||Radio|
|
||
||
|
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=39) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=39)] [^](#cite_ref-1) [“Rome, city, Italy”](http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=117042793). *Columbia Encyclopedia*(ấn bản 6). 2009. **Bremner, Caroline (ngày 12 tháng 12 năm 2008).** [^](#cite_ref-Caroline_Bremner_2-0) [“Euromonitor International's Top City Destinations Ranking”](http://www.euromonitor.com/_Euromonitor_Internationals_Top_City_Destinations_Ranking). [Euromonitor International](/w/index.php?title=Euromonitor_International&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 2 tháng 3 năm 2010. [^](#cite_ref-ReferenceB_3-0) [“European city brands”](http://www.citymayors.com/marketing/city-brands.html). City Mayors. Ngày 28 tháng 8 năm 2008. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2010. [^](#cite_ref-whc.unesco.org_4-0) [“Historic Centre of Rome, the Properties of the Holy See in that City Enjoying Extraterritorial Rights and San Paolo Fuori le Mura”](http://whc.unesco.org/en/list/91). *. Truy cập ngày 8 tháng 6 năm 2008.* [UNESCO](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c)World Heritage Center [^](#cite_ref-http_5-0) [“Itv News | The 50 Most Visited Places in The World”](http://www.itvnews.tv/Blog/Blog/the-50-most-visited-places.html). Itvnews.tv. Truy cập ngày 17 tháng 10 năm 2009. **Livy (1797).** [^](#cite_ref-livy1797_6-0) *The history of Rome*. George Baker (trans.). Printed for A.Strahan. [^](#cite_ref-7) [“Romulus and Remus”](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/509038/Romulus-and-Remus). Brittanica.com. Ngày 25 tháng 11 năm 2014. Truy cập ngày 9 tháng 3 năm 2015. **Claudio Rendina,** [^](#cite_ref-8) *Roma ieri, oggi, domani*, Newton Compton, Roma, 2007, pg. 17 **This hypothesis originates from the Roman Grammarian** [^](#cite_ref-9) [Maurus Servius Honoratus](/w/index.php?title=Maurus_Servius_Honoratus&action=edit&redlink=1). **This hypothesis originates from** [^](#cite_ref-10) [Plutarch](/wiki/Plutarch) [^](#cite_ref-SM_11-0) [“Roma/Ciampino (Roma)”](http://clima.meteoam.it/AtlanteClim2/pdf/(239)Roma%20Ciampino.pdf)(PDF). Servizio Meteorologico. Truy cập ngày 29 tháng 11 năm 2014. [^](#cite_ref-sun_12-0) [“STAZIONE 239 ROMA CIAMPINO: medie mensili periodo 61 - 90”](http://clima.meteoam.it/web_clima_sysman/Clino6190/CLINO239.txt). Servizio Meteorologico. Truy cập ngày 29 tháng 11 năm 2014. [^](#cite_ref-extremes_13-0) [“Roma Ciampino: Record mensili dal 1944”](http://climaintoscana.altervista.org/italia/stazioni-wmo/roma-ciampino/)(bằng tiếng Italian). Servizio Meteorologico dell’Aeronautica Militare. Truy cập ngày 11 tháng 12 năm 2014.
- ^
**a** [Eyewitness Travel (2006), pg.36-37.](#cite_ref-Eyewitness_14-1) **ă** [^](#cite_ref-15) [“Green Areas”](http://web.archive.org/web/20080204030918/http://www.romaperkyoto.org/index.php?option=com_content&task=view&id=35&Itemid=52). RomaPerKyoto.org. [Bản gốc](http://www.romaperkyoto.org/index.php?option=com_content&task=view&id=35&Itemid=52)lưu trữ ngày 4 tháng 2 năm 2008. Truy cập ngày 9 tháng 11 năm 2008. **Frontin, Les Aqueducs de la ville de Rome, translation and commentary by Pierre Grimal, Société d'édition Les Belles Lettres, Paris, 1944.** [^](#cite_ref-16) [^](#cite_ref-17) *Italian Gardens, a Cultural History,*Helen Attlee. Francis Lincoln Limited, London 2006. **Height of shaft, base and above ground:** [^](#cite_ref-18) [Jones 2000](#CITEREFJones2000), tr. 220 [^](#cite_ref-19) [“Chasing Obelisks in Rome”](http://www.initaly.com/regions/classic/obelisks.htm). Initaly.com. Truy cập ngày 3 tháng 2 năm 2010. [^](#cite_ref-20) [“The Bridges of Ancient Rome”](http://www.citrag.it/archi/page/bridges/e_f_pn_ro.htm). Citrag.it. Truy cập ngày 3 tháng 2 năm 2010. [^](#cite_ref-21) [“Sant'Angelo Bridge”](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/523159/SantAngelo-Bridge). Encyclopædia Britannica. Truy cập ngày 3 tháng 2 năm 2010. [^](#cite_ref-22) [“The World According to GaWC 2008”](http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html). Lboro.ac.uk. Ngày 3 tháng 6 năm 2009. Truy cập ngày 3 tháng 2 năm 2010. [^](#cite_ref-23) [“The 2008 Global Cities Index”](http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4509). Foreignpolicy.com. Ngày 15 tháng 10 năm 2008. Truy cập ngày 3 tháng 2 năm 2010.
- ^
**a** **ă** **â** [“Rapporto Censis 2006”](http://www.censis.it/277/372/5732/5766/5783/5784/content.asp). Censis.it. Truy cập ngày 3 tháng 2 năm 2010. [^](#cite_ref-observatoribarcelona.org_25-0) [Observatoribarcelona.org](http://www.observatoribarcelona.org/eng/Indicadors.php?IdentificadorTema=1&Identificador=11)
- ^
**a** **ă** [“La classifica dei redditi nei comuni capoluogo di provincia”](http://www.ilsole24ore.com/speciali/redditi_comuni_08/). Il Sole 24 ORE. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2010. [^](#cite_ref-ReferenceA_27-0) [“World's richest cities in 2009”](http://www.citymayors.com/economics/richest_cities.html). City Mayors. Ngày 22 tháng 8 năm 2009. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2010. **DeCarlo, Scott (ngày 30 tháng 3 năm 2006).** [^](#cite_ref-Forbes_28-0) [“The World's 2000 Largest Public Companies”](http://www.forbes.com/2006/03/29/06f2k_worlds-largest-public-companies_land.html). [Forbes](/wiki/Forbes). Truy cập ngày 16 tháng 1 năm 2007. [^](#cite_ref-itvnews.tv_29-0) [ITVnews.tv](http://www.itvnews.tv/Blog/Blog/the-50-most-visited-places.html) [^](#cite_ref-30) [“AIRC-HC Program in Archaeology, Classics, and Mediterranean Culture”](http://www.romanculture.org/index.php?page=airc-hc-rome-program-in-archaeology-and-classical-studies). Romanculture.org. Truy cập ngày 3 tháng 2 năm 2010. [^](#cite_ref-31) [“Isvroma.it”](http://web.archive.org/web/20080708234610/http://www.isvroma.it/public/EN/index.php?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=+). Isvroma.it. [Bản gốc](http://www.isvroma.it/public/EN/index.php?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=%20)lưu trữ ngày 8 tháng 7 năm 2008. Truy cập ngày 3 tháng 2 năm 2010. **James E. Packer (January/February 1998).** [^](#cite_ref-32) [“Trajan's Glorious Forum”](http://www.archaeology.org/9801/abstracts/trajan.html). *Archaeology*(Archaeological Institute of America) **51**(1). Truy cập ngày 2 tháng 10 năm 2010. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|date=(
[trợ giúp](//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date)) **I H Evans (reviser),** [^](#cite_ref-brewers_33-0) *Brewer's Dictionary of Phrase and Fable*(Centenary edition Fourth impression (corrected); London: Cassell, 1975), page 1163 [^](#cite_ref-miller_34-0) [Francis Trevelyan Miller](/w/index.php?title=Francis_Trevelyan_Miller&action=edit&redlink=1), [Woodrow Wilson](/wiki/Woodrow_Wilson), [William Howard Taft](/wiki/William_Howard_Taft), [Theodore Roosevelt](/wiki/Theodore_Roosevelt). *America, the Land We Love*(1915), [page 201 Google Books Search](http://books.google.com/books?vid=OCLC00334597&id=UAMqLz88aXAC&pg=PA201&lpg=PA201&dq=%22seven+wonders+of+the+middle+ages%22) **Toynbee, J. M. C. (tháng 12 năm 1971). “Roman Art”.** [^](#cite_ref-35) *The Classical Review* **21**(3): 439–442. [doi](/wiki/DOI): [10.1017/S0009840X00221331](//dx.doi.org/10.1017%2FS0009840X00221331). [JSTOR](/wiki/JSTOR) [708631](//www.jstor.org/stable/708631). [^](#cite_ref-36) [“Baroque Art of Rome (ROME 211)”](http://www.trincoll.edu/depts/rome/curriculum/rome211.html). Trincoll.edu. Truy cập ngày 3 tháng 2 năm 2010. **Matt Rosenberg.** [^](#cite_ref-37) [“Grand Tour of Europe: The Travels of 17th & 18th Century Twenty-Somethings”](http://geography.about.com/od/historyofgeography/a/grandtour.htm). About.com. Truy cập ngày 3 tháng 2 năm 2010. [^](#cite_ref-38) [“The Franca Camiz Memorial Field Seminar in Art History”](http://web.archive.org/web/20080530094628/http://www.trincoll.edu/depts/rome/curriculum/rome350.html). Trinity College, Hartford Connecticlt. [Bản gốc](http://www.trincoll.edu/depts/rome/curriculum/rome350.html)lưu trữ ngày 30 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 3 tháng 2 năm 2010. [^](#cite_ref-39) [“Maxxi_Museo Nazionale Delle Arti Del Xxi Secolo”](http://www.maxxi.beniculturali.it/english/). Maxxi.beniculturali.it. Truy cập ngày 25 tháng 3 năm 2010. [^](#cite_ref-40) [“Auditorium Parco della Musica”](http://www.auditorium.com/). Auditorium.com. Truy cập ngày 25 tháng 3 năm 2010. [^](#cite_ref-41) [“The Global Language Monitor » Fashion”](http://www.languagemonitor.com/popular-culture/fashion). Languagemonitor.com. Ngày 20 tháng 7 năm 2009. Truy cập ngày 17 tháng 10 năm 2009. [^](#cite_ref-42) [“Fendi”](http://www.fendi.com/). fendi.com. Truy cập ngày 17 tháng 10 năm 2009. [^](#cite_ref-Rolland_1_43-0) [Rolland 2006](#CITEREFRolland2006), tr. 273. **Piras, 291.** [^](#cite_ref-44) [^](#cite_ref-45) [— Entry on Roma Tiburtina station on the official website of the Italian high-speed rail service](http://web.archive.org/web/20080523201048/http://eurostar-av.trenitalia.com/it/progetto/stazioni_rinnovate/roma_tiburtina.html) **(tiếng Ý)** **Kiefer, Peter (ngày 30 tháng 11 năm 2007).** [^](#cite_ref-46) [“Central Rome Streets Blocked by Taxi Drivers”](http://www.nytimes.com/2007/11/30/world/europe/30rome.html?scp=93&sq=Rome&st=nyt). New York Times. Truy cập ngày 10 tháng 2 năm 2008. **Kington, Tom (ngày 14 tháng 5 năm 2007).** [^](#cite_ref-47) [artnews “Roman remains threaten metro”](http://www.guardian.co.uk/world/2007/may/14/italy.). *(London). Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2008.* [Guardian](/wiki/The_Guardian) **The figures are from the ATAC** [^](#cite_ref-48) [website](http://www.atac.roma.it/index.asp?p=2&i=616&o=3&m=1&a=7&ci=45&tpg=2&lingua=ITA) **(tiếng Ý)**. **Webb, Mary (ed.) (2009).** [^](#cite_ref-juts2009_49-0) *Jane's Urban Transport Systems 2009–2010*, p. 195. Coulsdon (UK): [Jane's Information Group](/w/index.php?title=Jane%27s_Information_Group&action=edit&redlink=1). [ISBN 978-0-7106-2903-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780710629036). [^](#cite_ref-50) [“Twinning with Rome”](http://www.paris.fr/portail/english/Portal.lut?page_id=8139&document_type_id=5&document_id=29903&portlet_id=18784). Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2010. [^](#cite_ref-Paris1_51-0) [“Les pactes d'amitié et de coopération”](http://www.paris.fr/portail/accueil/Portal.lut?page_id=6587&document_type_id=5&document_id=16468&portlet_id=14974). *Mairie de Paris*. Truy cập ngày 14 tháng 10 năm 2007. [^](#cite_ref-Paris2_52-0) [“International relations: special partners”](http://www.paris.fr/en/city_government/international/special_partners.asp). *Mairie de Paris*. Truy cập ngày 14 tháng 10 năm 2007. [^](#cite_ref-53) [“Sister Cities”](http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/). Beijing Municipal Government. Truy cập ngày 23 tháng 6 năm 2009. [^](#cite_ref-54) [“Le jumelage avec Rome”](http://www.paris.fr/portail/accueil/Portal.lut?page_id=6587&document_type_id=5&document_id=16467&portlet_id=14974)(bằng tiếng Pháp). Municipalité de Paris. Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2008. [^](#cite_ref-hermanadas_55-0) [“Mapa Mundi de las ciudades hermanadas”](http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.dbd5147a4ba1b0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=4e84399a03003110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&vgnextchannel=4e98823d3a37a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&vgnextfmt=especial1&idContenido=1da69a4192b5b010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD). Ayuntamiento de Madrid. Truy cập ngày 17 tháng 10 năm 2009. [^](#cite_ref-56) [“NYC's Sister Cities”](http://www.nyc.gov/html/unccp/scp/html/sc/main.shtml). Sister City Program of the City of New York. 2006. Truy cập ngày 1 tháng 9 năm 2008. [^](#cite_ref-International_relations_57-0) [“Twinning Cities: International Relations”](http://www.tirana.gov.al/common/images/International%20Relations.pdf)(PDF). *Municipality of Tirana*. www.tirana.gov.al. Truy cập ngày 23 tháng 6 năm 2009. **Twinning Cities: International Relations. Municipality of Tirana. www.tirana.gov.al. Truy cập 2008-01-25.** [^](#cite_ref-58) [^](#cite_ref-Tunis_59-0) [“Cooperation Internationale”](http://web.archive.org/web/20080508191341/http://www.commune-tunis.gov.tn/fr/mairie_cooperation1.htm)(bằng tiếng Pháp). © 2003–2009 City of Tunis Portal. [Bản gốc](http://www.commune-tunis.gov.tn/fr/mairie_cooperation1.htm)lưu trữ ngày 8 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 31 tháng 7 năm 2009. [^](#cite_ref-60) [“Rome and Multan ‘to be made sister cities’”](http://www.thenews.com.pk/daily_detail.asp?id=145013). Thenews.com.pk. Ngày 5 tháng 11 năm 2008. Truy cập ngày 17 tháng 10 năm 2009.
## Tài liệu tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=40) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=40)]
- Rendina, Mario (2007).
*Roma ieri, oggi, domani*(bằng tiếng Italian). Rome: Newton & Compton Editori.
- Lucentini, Mario (2002).
*La Grande Guida di Roma*(bằng tiếng Italian). Rome: Newton & Compton Editori. [ISBN](/wiki/ISBN) [88-8289-053-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/88-8289-053-8).
- Spoto, Salvatore (1999).
*Roma Esoterica*(bằng tiếng Italian). Rome: Newton & Compton Editori. [ISBN](/wiki/ISBN) [88-8289-265-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/88-8289-265-4).
- Richard Brilliant (2006).
*Roman Art. An American's View*. Rome: Di Renzo Editore. [ISBN](/wiki/ISBN) [88-8323-085-X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/88-8323-085-X). *Rome*. DK. 2006. [ISBN](/wiki/ISBN) [1405310901](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1405310901). Đã bỏ qua tham số không rõ
|unused_data=(
[trợ giúp](//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#parameter_ignored))
- Bertarelli, Luigi Vittorio (1925).
*Guida d'Italia (Vol. IV)*(bằng tiếng Italian). Rome: CTI.
- Tài liệu
*The Holy Cities: Rome*produced by Danae Film Production, distributed by HDH Communications; 2006.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Roma&veaction=edit&vesection=41) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Roma&action=edit§ion=41)]
|Tìm thêm về
|Roma tại
|
|![]()
[Từ điển](//vi.wiktionary.org/wiki/Special:Search/Roma)ở Wiktionary ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
[Sách](//vi.wikibooks.org/wiki/Special:Search/Roma)ở Wikibooks ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg/25px-Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg/25px-Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg.png)
[Cẩm nang du lịch](//vi.wikivoyage.org/wiki/Roma)ở Wikivoyage ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
[Hồ sơ](//vi.wikiquote.org/wiki/Special:Search/Roma)ở Wikiquote ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
[Văn kiện](//vi.wikisource.org/wiki/Special:Search/Roma)ở Wikisource ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
[Hình ảnh và phương tiện](//commons.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Roma)ở Commons ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
[Tin tức](http://en.wikinews.org/wiki/Special:Search/Roma)ở Wikinews ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
[Tài liệu giáo dục](http://en.wikiversity.org/wiki/Special:Search/Roma)ở Wikiversity
|
|![]()
|
|
- Chính thức
[Official site of the City of Rome](http://www.comune.roma.it/was/wps/portal/pcr) **(tiếng Ý)** [APT (official Tourist Office) of the City of Rome](http://www.romaturismo.it/) **(tiếng Anh)** [Rome Museums — Official site](http://www.museiincomuneroma.it/) **(tiếng Ý)** [Vatican Museums](http://mv.vatican.va/StartNew_EN.html) **(tiếng Anh)** [Capitoline Museums](http://www.museicapitolini.org/en/index_msie.htm) **(tiếng Anh)**
|
|
|
|
, · , · , · , · , · , Roma · , · , · , · , · , · , · , · , · , · , ·
|
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1054 hit (1), cp1054 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate


markdown:
# Sabtang, Batanes
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Bài viết này cần thêm
|**Sabtang** là một [đô thị](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B_Philipin&action=edit&redlink=1) hạng 6 ở [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Philippines)) [Batanes](/w/index.php?title=Batanes_(t%E1%BB%89nh)&action=edit&redlink=1), [Philippines](/wiki/Philippines). According to the 2000 census, it has a population of 1.678 người trong 353 hộ.
## Các đơn vị hành chính[
[sửa](/w/index.php?title=Sabtang,_Batanes&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sabtang,_Batanes&action=edit§ion=1)]
Về mặt hành chính, đô thị này được chia thành 6 khu phố (
[barangay](/wiki/Barangay)).
- Chavayan
- Malakdang (Pob.)
- Nakanmuan
- Savidug
- Sinakan (Pob.)
- Sumnanga
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Sabtang,_Batanes&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sabtang,_Batanes&action=edit§ion=2)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Sabtang,_Batanes&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sabtang,_Batanes&action=edit§ion=3)]
|
|

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1054 frontend miss (0)


markdown:
# embobiner
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Pháp[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-fra-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Ngoại động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-tr-verb-&action=edit§ion=T-1)] **embobiner** *ngoại động từ* [/ɑ̃.bɔ.bi.ne/](/wiki/Wiktionary:IPA)
- (
*Thân mật*) Như [embobeliner](/wiki/embobeliner)1.
- (
*Từ hiếm, nghĩa ít dùng*) [Cuộn](/wiki/cu%E1%BB%99n), [quấn](/wiki/qu%E1%BA%A5n)(chỉ).
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1068 frontend miss (0)


markdown:
lời nói
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Tiếng Việt
[
sửa
]
Cách phát âm
[
sửa
]
IPA
theo giọng
Hà Nội
Huế
Sài Gòn
lə̤ːj
˨˩
nɔj
˧˥
ləːj
˧˧
nɔ̰j
˩˧
ləːj
˨˩
nɔj
˧˥
Vinh
Thanh Chương
Hà Tĩnh
ləːj
˧˧
nɔj
˩˩
ləːj
˧˧
nɔ̰j
˩˧
Danh từ
[
sửa
]
lời nói
Sự
diễn đạt
ngôn ngữ
tạo thành ý
hoàn chỉnh
.
Lấy từ “
https://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=lời_nói&oldid=1610539
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Việt
Danh từ
Danh từ tiếng Việt
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản in được
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
ᏣᎳᎩ
English
Malagasy
中文
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 15:22 ngày 30 tháng 8 năm 2015.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Phiên bản di động

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1068 frontend miss (0)


markdown:
# sure
Từ điển mở Wiktionary
## Mục lục
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
|Hoa Kỳ||
|
### Tính từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adj-&action=edit§ion=T-1)] **sure** [/ˈʃʊr/](/wiki/Wiktionary:IPA) [Chắc](/wiki/ch%E1%BA%AFc), [chắc chắn](/wiki/ch%E1%BA%AFc_ch%E1%BA%AFn). *you may be*— anh có thể chắc chắn rằng nó chân thật **sure**of his honesty *I'm*— tôi thề là không có ý xúc phạm đến anh **sure**I didn't mean to hurt your feelings
-
[Chắc chắn](/wiki/ch%E1%BA%AFc_ch%E1%BA%AFn), có thể [tin cậy](/wiki/tin_c%E1%BA%ADy)được; [cẩn thận](/wiki/c%E1%BA%A9n_th%E1%BA%ADn). *to send something by a*— nhờ một người cẩn thận chuyển hộ cái gì **sure**hand *to put something in a*— để cái gì vào nơi chắc chắn **sure**place *a*— tay súng rất chắc, nhà thiện xạ **sure**shot
-
[Thật](/wiki/th%E1%BA%ADt), [xác](/wiki/x%C3%A1c) [thật](/wiki/th%E1%BA%ADt). *to be*— thật ra mà nói, cô ta không xinh **sure**she is not pretty *so it is, to be*— đấy, thật là như thế! **sure**!
-
#### Thành ngữ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-expr-&action=edit§ion=T-1)]
### Phó từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adv-&action=edit§ion=T-1)] **sure** [/ˈʃʊr/](/wiki/Wiktionary:IPA)
- (
*Từ mỹ,nghĩa mỹ*) , (thông tục) [chắc chắn](/wiki/ch%E1%BA%AFc_ch%E1%BA%AFn). *it*— chắc chắn là rét **sure**was cold
-
- (
*Từ cổ,nghĩa cổ*) [Tôi](/wiki/t%C3%B4i) [thừa nhận](/wiki/th%E1%BB%ABa_nh%E1%BA%ADn). **tis pleasant,**sure' *, to see one's name in print*— tôi thừa nhận là thấy tên mình trên báo thì ai cũng thích
-
#### Thành ngữ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-expr-&action=edit§ion=T-1)] **as sure as eggs is eggs** **as sure as a gun**: [Chắc](/wiki/ch%E1%BA%AFc)như đinh đóng [cột](/wiki/c%E1%BB%99t), [chắc](/wiki/ch%E1%BA%AFc)như [hai](/wiki/hai)với [hai](/wiki/hai)là [bốn](/wiki/b%E1%BB%91n). **:** [for sure](/wiki/for_sure) [Chắc chắn](/wiki/ch%E1%BA%AFc_ch%E1%BA%AFn). **slow and sure**: [Chậm](/wiki/ch%E1%BA%ADm)mà [chắc](/wiki/ch%E1%BA%AFc). **sure enough**: ( *Thông tục*) [Chắc chắn](/wiki/ch%E1%BA%AFc_ch%E1%BA%AFn), không [còn](/wiki/c%C3%B2n) [nghi ngờ](/wiki/nghi_ng%E1%BB%9D)gì nữa.
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1068 frontend miss (0)