text:
CNM365. Chào ngày mới 23 tháng 12. Wikipedia Ngày này năm xưa. Ngày 23 tháng 12 năm 1958 là ngày khánh thành Tháp Tokyo một điểm đến du lịch nổi tiếng của thủ đô Tokyo. Tháp Tokyo (東京タワー Tōkyō tawā) là một tháp truyền thông và quan sát tại Shiba-koen, thuộc quận Minato, Tokyo, Nhật Bản, cấu trúc bằng một tháp khung thép kết cấu thép tự lực cao nhất thế giới với cao độ 332,5 mét (1.091 ft) và cao thứ nhì tại Nhật Bản, lấy cảm hứng từ tháp Eiffel, được sơn màu trắng và cam. Tháp được xây vào năm 1958, nguồn thu chính của tháp là du lịch và cho thuê đặt ăngten. Trên 150 triệu người đã đến thăm tháp kể từ khi nó được khánh thành. Một tòa nhà bốn tầng mang tên FootTown nằm ngay bên dưới tháp, gồm các bảo tàng, quán ăn và cửa hiệu. Khởi hành từ đó, du khách có thể lên hai đài quan sát. Đài quan sát chính gồm hai tầng nằm trên độ cao 150 mét (490 ft), trong khi đài quan sát đặc biệt có quy mô nhỏ hơn nằm tại độ cao 249,6 mét (819 ft).
Ngày 23 tháng 12 năm 1898, Lương Khải Siêu xuất bản “Thanh Nghị báo” tại Nhật Bản để ủng hộ Quang Tự đế và công kích Từ Hi thái hậu. Lương Khải Siêu (1873 – 1929), là nhà tư tưởng, nhà cách mạng, chính khách, giáo sư, nhà văn, chủ báo người Quảng Đông, Trung Quốc thời cận đại. Lương Khải Siêu là một kỳ tài lỗi lạc, tiếc là không gặp thời. Ông cùng thầy là Khang Hữu Vi làm biến pháp không thành nên những năm cuối đời, ông quyết định rời bỏ chính trường, qua châu Âu xem xét tình hình thế giới. Năm 1919, ông về nước chuyên tâm dạy học ở Viện Nghiên cứu Thanh Hoa và viết sách. Nhà văn Nguyễn Hiến Lê nhận xét về ông: Lương Khải Siêu là một văn nhân đa tài và đầy nhiệt huyết…Ông tuyệt thông minh, hồi nhỏ theo cử nghiệp, đậu cử nhân rất sớm. Khi nghe nói có Khang Hữu Vi giảng về thực học (lối học thực dụng, trái lại lối học từ chương), cậu cử Lương ghé lại thăm, bị Khang đập cho một vố nặng, chê cái học khoa cử là hủ bại, làm nước yếu dân hèn. Đáng khen cho Lương là chẳng những Lương không bất bình mà còn hốt nhiên tỉnh ngộ, thờ Khang làm thầy, rồi cùng với Khang khảo cứu về văn hóa, chính trị Âu Tây…Nhiều nhà ái quốc lớp cổ của Việt Nam khảng khái bỏ khoa cử rồi vào hội Đông Kinh nghĩa thục cũng là noi gương của Lương vậy. Ông chỉ vì “lo cái gốc của nước mấy lần lung lay, cái sức dân hao mòn vô ích” nên phải làm chính trị. Chỉ vì muốn “tân dân” để cứu nước, ông phải viết báo. Thấy cái học thuyết nào có ích lợi thì giới thiệu liền,…Công việc ông làm, trong trăm năm nay, không ai làm hơn ông, và chưa ai tranh cái uy hiệu “Trần Thiệp trong thế giới tư tưởng mới” của ông được. Về văn, ông viết đủ loại, nhưng về khảo cứu thì chưa sâu…Nhìn chung, văn của ông bình dị, sáng sủa, khúc chiết, nhiều khi hoa mỹ, lôi cuốn độc giả rất mạnh vì tình cảm nồng nàn và thành thật. Ngô Đức Kế, Phan Bội Châu, Dương Bá Trạc ở Việt Nam đều chịu ảnh hưởng của ông rất nhiều[17]
Ngày 23 tháng 12 năm 1970 – Cử hành nghi lễ đạt đỉnh của Tháp phía Bắc của Trung tâm Thương mại Thế giới tại Manhattan, New York, Hoa Kỳ với cao độ 1.368 feet (417 m), biến nó trở thành tòa nhà cao nhất thế giới đương thời. Trung tâm nổi bật với hai tòa tháp đôi 110 tầng, được kiến trúc sư người Mỹ gốc Nhật Minoru Yamasaki thiết kế và mua lại bởi Larry Silverstein. Khởi công từ 1966 và khánh thành vào 4 tháng 4 năm 1973, nó vượt qua chiều cao của tòa Empire State lịch sử, trở thành tòa nhà cao nhất thế giới thời ấy. Tháp Đôi bị đổ sụp bởi hai chiếc phi cơ Boeing đâm vào, trong sự kiện ngày 11 tháng 9 năm 2001 và được tái thiết sau khi bị tấn công một năm nay là Tháp Tự Do (One World Trade Center) cao 541 m, trở thành tòa nhà cao nhất Tây Bán Cầu, và là cao ốc cao thứ ba trên thế giới.[73][74]
23 tháng 12
Ngày 23 tháng 12 là ngày thứ 357 (358 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 8 ngày trong năm.
Mục lục
Sự kiện
- 1404 – Minh Thành Tổ Chu Lệ ban danh “Thiên Tân“, cho xây dựng nên Thiên Tân vệ, là thành thị cổ đại duy nhất ở Trung Quốc có thời gian kiến thiết được ghi chép, tức 21 tháng 11 năm Vĩnh Lạc thứ 2.
- 1688 – Cách mạng Vinh Quang: Quốc vương James II của Anh chạy sang Paris, Pháp sau khi bị phế truất.
- 1783 – George Washington từ chức Tổng tư lệnh của Lục quân Lục địa tại Annapolis, Maryland.
- 1898 – Lương Khải Siêu xuất bản “Thanh Nghị báo” tại Nhật Bản để ủng hộ Quang Tự đế và công kích Từ Hi thái hậu.
- 1913 – Tổng thống Hoa Kỳ Woodrow Wilson ký thành luật Đạo luật Dự trữ Liên bang, hình thành nên Cục Dự trữ Liên bang.
- 1938 – Cá thể cá vây tay hiện đại đầu tiên được người phụ trách bảo tàng Marjorie Courtenay-Latimer phát hiện tại Nam Phi.
- 1941 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Sau 15 ngày giao tranh, Quân đội Nhật Bản chiếm đảo Wake từ Hoa Kỳ.
- 1943 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Trận sông Dniepr tại Ukraina kết thúc với thắng lợi của Liên Xô.
- 1947 – Linh kiện bán dẫn Tranzito được giải thích lần đầu tiên tại Phòng thí nghiệm Bell, New Jersey, Hoa Kỳ.
- 1948 – Bảy người Nhật Bản bị Tòa án Quân sự Quốc tế Viễn Đông kết tội phạm tội ác chiến tranh bị hành hình tại trại giam Sugamo tại Tokyo, Nhật Bản.
- 1958 – Tháp Tokyo khánh thành, tháp có kết cấu thép tự lực cao nhất thế giới với cao độ 332,5 mét (1.091 ft).
- 1970 – Cộng hòa Dân chủ Congo chính thức trở thành một nhà nước độc đảng.
- 1970 – Cử hành nghi lễ đạt đỉnh của Tháp phía Bắc của Trung tâm Thương mại Thế giới tại Manhattan, New York, Hoa Kỳ với cao độ 1.368 feet (417 m), biến nó trở thành tòa nhà cao nhất thế giới đương thời.
- 1972 – 16 người sống sót sau Chuyến bay số 571 của Không quân Uruguay được cứu thoát sau 73 ngày, họ sống sót do ăn thịt đồng loại.
- 1990 – Trong một cuộc trưng cầu dân ý độc lập, 88,5% số cử tri Slovenia bỏ phiếu ủng hộ việc thoát ly khỏi Nam Tư.
- 2003 – Một vụ nổ xảy ra tại mỏ khí đốt Xuyên Đông Bắc của PetroChina, khiến ít nhất 234 người thiệt mạng và hàng nghìn người trúng độc.
Sinh
- 968 – Triệu Hằng, hay Tống Chân Tông, hoàng đế của triều Tống, tức 2 tháng 12 năm Mậu Thìn (m. 1022)
- 1513 – Thomas Smith, nhà ngại giao và học giả người Anh (m. 1577)
- 1605 – Chu Do Hiệu, hay Minh Hy Tông hoặc Thiên Khải Đế, hoàng đế của triều Minh, tức 14 tháng 11 năm Ất Tị (m. 1627)
- 1732 – Richard Arkwright, nhà tư bản công nghiệp, nhà phát minh người Anh (m. 1792)
- 1777 – Aleksandr I, hoàng đế của Nga, tức 13 tháng 12 theo lịch Julius (m. 1825)
- 1805 – Joseph Smith, lãnh tụ tôn giáo người Mỹ (m. 1844)
- 1810 – Edward Blyth, nhà động vật học và dược sĩ người Anh (m. 1873)
- 1911 – Niels Kaj Jerne, nhà sinh học người Đan Mạch, đoạt giải Nobel (m. 1994)
- 1918 – Helmut Schmidt, chính trị gia người Đức, Thủ tướng thứ 5 của Cộng hòa Liên bang Đức
- 1933 – Akihito, thiên hoàng của Nhật Bản
- 1943 – Silvia, vương hậu của Thụy Điển
- 1945 – Bùi Quốc Huy, sĩ quan công an người Việt Nam
- 1950 – Vicente del Bosque, cầu thủ và huấn luyện viên bóng đá người Tây Ban Nha
- 1952 – Trì Trọng Thụy, diễn viên người Trung Quốc
- 1962 – Trần Anh Hùng, đạo diễn người Pháp gốc Việt
- 1968 – Carla Bruni, người mẫu, người sáng tác bài hát, ca sĩ người Ý
- 1980 – Ngọc Hạ, ca sĩ người Việt Nam
- 1984 – Alison Sudol với nghệ danh A Fine Frenzy, ca sĩ, nhạc sĩ và nghệ sĩ piano người Mỹ
- 1987 – Tatana Kucharova, người đẹp Séc, Hoa hậu Thế giới 2006
Mất
- 1834 – Thomas Malthus, nhà nhân khẩu học, nhà kinh tế học người Anh (s. 1766)
- 1948 – Hirota Kōki, chính trị gia người Nhật Bản, thủ tướng thứ 32 của Nhật Bản (s. 1878)
- 1948 – Tōjō Hideki, tướng lĩnh và chính trị gia người Nhật Bản, thủ tướng thứ 40 của Nhật Bản (s. 1884)
- 1948 – Matsui Iwane, tướng lĩnh người Nhật Bản (s. 1878)
- 1948 – Doihara Kenji, tướng lĩnh người Nhật Bản (s. 1883)
- 1949 – Nguyễn Văn Trình, quan lại triều Nguyễn (s. 1872)
- 1953 – Lavrenty Beria, chính trị gia và tướng lĩnh tại Liên Xô (s. 1899)
- 1972 – Andrei Tupolev, nhà thiết kế máy bay tại Liên Xô (s. 1888)
- 2005 – Diêu Văn Nguyên, nhà phê bình văn học và chính trị gia người Trung Quốc (s. 1931)
- 2008 – Lương Tuấn, nghệ sĩ cải lương người Việt Nam (s. 1957)
- 2013 – Mikhail Kalashnikov, nhà thiết kế vũ khí người Liên Xô và Nga (s. 1919)
Những ngày lễ và kỷ niệm
Tham khảo
Lich Vạn Niên ngày 23 tháng 12 năm 2015
Bạn sẽ biết thế nào là khoái lạc, khi bạn hiểu được giá trị của mồ hôi nước mắt.Gabriel Palau

markdown:
CNM365. Chào ngày mới 23 tháng 12. Wikipedia Ngày này năm xưa. Ngày 23 tháng 12 năm
[1958](https://vi.wikipedia.org/wiki/1958) là ngày khánh thành [Tháp Tokyo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo) một điểm đến du lịch nổi tiếng của thủ đô [Tokyo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minato,_Tokyo). **Tháp Tokyo** (東京タワー *Tōkyō tawā*) là một tháp truyền thông và quan sát tại Shiba-koen, thuộc quận [Minato, Tokyo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minato,_Tokyo), Nhật Bản, cấu trúc bằng một tháp khung thép kết cấu thép tự lực cao nhất thế giới với cao độ 332,5 mét (1.091 ft) và cao thứ nhì tại Nhật Bản, lấy cảm hứng từ [tháp Eiffel](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Eiffel), được sơn màu trắng và cam. Tháp được xây vào năm 1958, nguồn thu chính của tháp là du lịch và cho thuê đặt ăngten. Trên 150 triệu người đã đến thăm tháp kể từ khi nó được khánh thành. Một tòa nhà bốn tầng mang tên FootTown nằm ngay bên dưới tháp, gồm các bảo tàng, quán ăn và cửa hiệu. Khởi hành từ đó, du khách có thể lên hai đài quan sát. Đài quan sát chính gồm hai tầng nằm trên độ cao 150 mét (490 ft), trong khi đài quan sát đặc biệt có quy mô nhỏ hơn nằm tại độ cao 249,6 mét (819 ft).
Ngày 23 tháng 12 năm
[1898, ](https://vi.wikipedia.org/wiki/1898) [Lương Khải Siêu](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu) xuất bản “Thanh Nghị báo” tại Nhật Bản để ủng hộ Quang Tự đế và công kích Từ Hi thái hậu. **Lương Khải Siêu** ( [1873](https://vi.wikipedia.org/wiki/1873) – [1929](https://vi.wikipedia.org/wiki/1929)), là nhà tư tưởng, nhà cách mạng, chính khách, giáo sư, nhà văn, chủ báo người Quảng Đông, Trung Quốc thời cận đại. Lương Khải Siêu là một kỳ tài lỗi lạc, tiếc là không gặp thời. Ông cùng thầy là Khang Hữu Vi làm biến pháp không thành nên những năm cuối đời, ông quyết định rời bỏ chính trường, qua [châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) xem xét tình hình thế giới. Năm [1919](https://vi.wikipedia.org/wiki/1919), ông về nước chuyên tâm dạy học ở Viện Nghiên cứu Thanh Hoa và viết sách. Nhà văn Nguyễn Hiến Lê nhận xét về ông: *Lương Khải Siêu là một văn nhân đa tài và đầy nhiệt huyết…Ông tuyệt thông minh, hồi nhỏ theo cử nghiệp, đậu cử nhân rất sớm. Khi nghe nói có Khang Hữu Vi giảng về thực học (lối học thực dụng, trái lại lối học từ chương), cậu cử Lương ghé lại thăm, bị Khang đập cho một vố nặng, chê cái học khoa cử là hủ bại, làm nước yếu dân hèn. Đáng khen cho Lương là chẳng những Lương không bất bình mà còn hốt nhiên tỉnh ngộ, thờ Khang làm thầy, rồi cùng với Khang khảo cứu về văn hóa, chính trị Âu Tây…Nhiều nhà ái quốc lớp cổ của Việt Nam khảng khái bỏ khoa cử rồi vào hội Đông Kinh nghĩa thục cũng là noi gương của Lương vậy. * *Ông chỉ vì “lo cái gốc của nước mấy lần lung lay, cái sức dân hao mòn vô ích” nên phải làm chính trị. Chỉ vì muốn “tân dân” để cứu nước, ông phải viết báo. Thấy cái học thuyết nào có ích lợi thì giới thiệu liền,…Công việc ông làm, trong trăm năm nay, không ai làm hơn ông, và chưa ai tranh cái uy hiệu “* [Trần Thiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%E1%BA%AFng)trong thế giới tư tưởng mới” của ông được. *Về văn, ông viết đủ loại, nhưng về khảo cứu thì chưa sâu…Nhìn chung, văn của ông bình dị, sáng sủa, khúc chiết, nhiều khi hoa mỹ, lôi cuốn độc giả rất mạnh vì tình cảm nồng nàn và thành thật.* [Ngô Đức Kế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%E1%BB%A9c_K%E1%BA%BF), [Phan Bội Châu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_B%E1%BB%99i_Ch%C3%A2u), [Dương Bá Trạc](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_B%C3%A1_Tr%E1%BA%A1c)ở [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)đều chịu ảnh hưởng của ông rất nhiều [[17]](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#cite_note-17) ![ ThapTuDo](https://cnm365.files.wordpress.com/2015/12/thaptudo.jpg?w=584)
Ngày 23 tháng 12 năm
[1970](https://vi.wikipedia.org/wiki/1970)– Cử hành nghi lễ đạt đỉnh của Tháp phía Bắc của [Trung tâm Thương mại Thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_t%C3%A2m_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)tại [Manhattan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Manhattan), [New York](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York), Hoa Kỳ với cao độ 1.368 feet (417 m), biến nó trở thành tòa nhà cao nhất thế giới đương thời. Trung tâm nổi bật với hai tòa [tháp đôi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%A1p_%C4%91%C3%B4i&action=edit&redlink=1)110 tầng, được kiến trúc sư [người Mỹ gốc Nhật](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%E1%BB%B9_g%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1) [Minoru Yamasaki](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Minoru_Yamasaki&action=edit&redlink=1)thiết kế và mua lại bởi [Larry Silverstein](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Larry_Silverstein&action=edit&redlink=1). Khởi công từ [1966](https://vi.wikipedia.org/wiki/1966)và khánh thành vào [4 tháng 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_4)năm [1973](https://vi.wikipedia.org/wiki/1973), nó vượt qua chiều cao của tòa [Empire State](https://vi.wikipedia.org/wiki/Empire_State)lịch sử, trở thành tòa nhà cao nhất thế giới thời ấy. Tháp Đôi bị đổ sụp bởi hai chiếc phi cơ [Boeing](https://vi.wikipedia.org/wiki/Boeing)đâm vào, trong [sự kiện ngày 11 tháng 9 năm 2001](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9)và được tái thiết sau khi bị tấn công một năm nay là Tháp Tự Do ( *One World Trade Center*) cao 541 m, trở thành tòa nhà cao nhất [Tây Bán Cầu](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_b%C3%A1n_c%E1%BA%A7u), và là cao ốc cao thứ ba trên thế giới. [[73]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-73) [[74]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-74)
# 23 tháng 12
Ngày
**23 tháng 12** là ngày thứ 357 (358 trong [năm nhuận](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83m_nhu%E1%BA%ADn)) trong [lịch Gregory](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory). Còn 8 ngày trong năm.
|
|[1](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_12) [2](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_12) [3](https://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_12) [4](https://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_12) [5](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_12) [6](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_12) [7](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_12) [8](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_12) [9](https://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_12) [10](https://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_12) [11](https://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_12) [12](https://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_12) [13](https://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_12) [14](https://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_12) [15](https://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_12) [16](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_12) [17](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_12) [18](https://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_12) [19](https://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_12) [20](https://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_12) [21](https://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_12) [22](https://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_12) **23** [24](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_12) [25](https://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_12) [26](https://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_12) [27](https://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_12) [28](https://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_12) [29](https://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_12) [30](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_12) [31](https://vi.wikipedia.org/wiki/31_th%C3%A1ng_12)
## Mục lục
## Sự kiện
[1404](https://vi.wikipedia.org/wiki/1404)– [Minh Thành Tổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_Th%C3%A0nh_T%E1%BB%95)Chu Lệ ban danh “ [Thiên Tân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_T%C3%A2n)“, cho xây dựng nên Thiên Tân vệ, là thành thị cổ đại duy nhất ở Trung Quốc có thời gian kiến thiết được ghi chép, tức 21 tháng 11 năm Vĩnh Lạc thứ 2. [1688](https://vi.wikipedia.org/wiki/1688)– [Cách mạng Vinh Quang](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Vinh_Quang): Quốc vương [James II của Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/James_II_c%E1%BB%A7a_Anh)chạy sang [Paris](https://vi.wikipedia.org/wiki/Paris), Pháp sau khi bị phế truất. [1783](https://vi.wikipedia.org/wiki/1783)– [George Washington](https://vi.wikipedia.org/wiki/George_Washington)từ chức [Tổng tư lệnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_t%C6%B0_l%E1%BB%87nh)của [Lục quân Lục địa](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%A5c_qu%C3%A2n_L%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba)tại Annapolis, Maryland. [1898](https://vi.wikipedia.org/wiki/1898)– [Lương Khải Siêu](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu)xuất bản “Thanh Nghị báo” tại Nhật Bản để ủng hộ Quang Tự đế và công kích Từ Hi thái hậu. [1913](https://vi.wikipedia.org/wiki/1913)– Tổng thống Hoa Kỳ [Woodrow Wilson](https://vi.wikipedia.org/wiki/Woodrow_Wilson)ký thành luật Đạo luật Dự trữ Liên bang, hình thành nên [Cục Dự trữ Liên bang](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%A5c_D%E1%BB%B1_tr%E1%BB%AF_Li%C3%AAn_bang_%28Hoa_K%E1%BB%B3%29). [1938](https://vi.wikipedia.org/wiki/1938)– Cá thể [cá vây tay](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1_v%C3%A2y_tay)hiện đại đầu tiên được người phụ trách bảo tàng Marjorie Courtenay-Latimer phát hiện tại Nam Phi. [1941](https://vi.wikipedia.org/wiki/1941)– [Chiến tranh thế giới thứ hai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai): Sau 15 ngày giao tranh, Quân đội Nhật Bản chiếm [đảo Wake](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_Wake)từ Hoa Kỳ. [1943](https://vi.wikipedia.org/wiki/1943)– Chiến tranh thế giới thứ hai: [Trận sông Dniepr](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_s%C3%B4ng_Dniepr)tại Ukraina kết thúc với thắng lợi của Liên Xô. [1947](https://vi.wikipedia.org/wiki/1947)– Linh kiện bán dẫn [Tranzito](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tranzito)được giải thích lần đầu tiên tại Phòng thí nghiệm Bell, [New Jersey](https://vi.wikipedia.org/wiki/New_Jersey), Hoa Kỳ. [1948](https://vi.wikipedia.org/wiki/1948)– Bảy người Nhật Bản bị [Tòa án Quân sự Quốc tế Viễn Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B2a_%C3%A1n_Qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng)kết tội phạm tội ác chiến tranh bị hành hình tại trại giam Sugamo tại [Tokyo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tokyo), Nhật Bản. [1958](https://vi.wikipedia.org/wiki/1958)– [Tháp Tokyo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo)khánh thành, tháp có kết cấu thép tự lực cao nhất thế giới với cao độ 332,5 mét (1.091 ft). [1970](https://vi.wikipedia.org/wiki/1970)– [Cộng hòa Dân chủ Congo](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo)chính thức trở thành một nhà nước [độc đảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_%C4%91%C6%A1n_%C4%91%E1%BA%A3ng). [1970](https://vi.wikipedia.org/wiki/1970)– Cử hành nghi lễ đạt đỉnh của Tháp phía Bắc của [Trung tâm Thương mại Thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_t%C3%A2m_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)tại [Manhattan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Manhattan), [New York](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York), Hoa Kỳ với cao độ 1.368 feet (417 m), biến nó trở thành tòa nhà cao nhất thế giới đương thời. [1972](https://vi.wikipedia.org/wiki/1972)– 16 người sống sót sau [Chuyến bay số 571 của Không quân Uruguay](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chuy%E1%BA%BFn_bay_s%E1%BB%91_571_c%E1%BB%A7a_Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Uruguay)được cứu thoát sau 73 ngày, họ sống sót do ăn thịt đồng loại. [1990](https://vi.wikipedia.org/wiki/1990)– Trong một cuộc trưng cầu dân ý độc lập, 88,5% số cử tri Slovenia bỏ phiếu ủng hộ việc thoát ly khỏi [Nam Tư](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_T%C6%B0). [2003](https://vi.wikipedia.org/wiki/2003)– Một vụ nổ xảy ra tại mỏ khí đốt Xuyên Đông Bắc của [PetroChina](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_ty_C%E1%BB%95_ph%E1%BA%A7n_tr%C3%A1ch_nhi%E1%BB%87m_h%E1%BB%AFu_h%E1%BA%A1n_D%E1%BA%A7u_kh%C3%AD_Trung_Qu%E1%BB%91c), khiến ít nhất 234 người thiệt mạng và hàng nghìn người trúng độc.
## Sinh
[968](https://vi.wikipedia.org/wiki/968)– [Triệu Hằng](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%91ng_Ch%C3%A2n_T%C3%B4ng), hay Tống Chân Tông, hoàng đế của [triều Tống](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%81u_T%E1%BB%91ng), tức 2 tháng 12 năm Mậu Thìn (m. 1022) [1513](https://vi.wikipedia.org/wiki/1513)– [Thomas Smith](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thomas_Smith_%28nh%C3%A0_ngo%E1%BA%A1i_giao%29), nhà ngại giao và học giả người Anh (m. 1577) [1605](https://vi.wikipedia.org/wiki/1605)– [Chu Do Hiệu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_Hy_T%C3%B4ng), hay Minh Hy Tông hoặc Thiên Khải Đế, hoàng đế của [triều Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%81u_Minh), tức 14 tháng 11 năm Ất Tị (m. 1627) [1732](https://vi.wikipedia.org/wiki/1732)– [Richard Arkwright](https://vi.wikipedia.org/wiki/Richard_Arkwright), nhà tư bản công nghiệp, nhà phát minh người Anh (m. 1792) [1777](https://vi.wikipedia.org/wiki/1777)– [Aleksandr I](https://vi.wikipedia.org/wiki/Aleksandr_I_c%E1%BB%A7a_Nga), hoàng đế của Nga, tức 13 tháng 12 theo lịch Julius (m. 1825) [1805](https://vi.wikipedia.org/wiki/1805)– [Joseph Smith](https://vi.wikipedia.org/wiki/Joseph_Smith), lãnh tụ tôn giáo người Mỹ (m. 1844) [1810](https://vi.wikipedia.org/wiki/1810)– [Edward Blyth](https://vi.wikipedia.org/wiki/Edward_Blyth), nhà động vật học và dược sĩ người Anh (m. 1873) [1911](https://vi.wikipedia.org/wiki/1911)– [Niels Kaj Jerne](https://vi.wikipedia.org/wiki/Niels_Kaj_Jerne), nhà sinh học người Đan Mạch, đoạt giải Nobel (m. 1994) [1918](https://vi.wikipedia.org/wiki/1918)– [Helmut Schmidt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Helmut_Schmidt), chính trị gia người Đức, Thủ tướng thứ 5 của Cộng hòa Liên bang Đức [1933](https://vi.wikipedia.org/wiki/1933)– [Akihito](https://vi.wikipedia.org/wiki/Akihito), thiên hoàng của Nhật Bản [1943](https://vi.wikipedia.org/wiki/1943)– [Silvia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu_Silvia_c%E1%BB%A7a_Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n), vương hậu của Thụy Điển [1945](https://vi.wikipedia.org/wiki/1945)– [Bùi Quốc Huy](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B9i_Qu%E1%BB%91c_Huy), sĩ quan công an người Việt Nam [1950](https://vi.wikipedia.org/wiki/1950)– [Vicente del Bosque](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vicente_del_Bosque), cầu thủ và huấn luyện viên bóng đá người Tây Ban Nha [1952](https://vi.wikipedia.org/wiki/1952)– [Trì Trọng Thụy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%AC_Tr%E1%BB%8Dng_Th%E1%BB%A5y), diễn viên người Trung Quốc [1962](https://vi.wikipedia.org/wiki/1962)– [Trần Anh Hùng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Anh_H%C3%B9ng), đạo diễn người Pháp gốc Việt [1968](https://vi.wikipedia.org/wiki/1968)– [Carla Bruni](https://vi.wikipedia.org/wiki/Carla_Bruni), người mẫu, người sáng tác bài hát, ca sĩ người Ý [1980](https://vi.wikipedia.org/wiki/1980)– [Ngọc Hạ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%E1%BB%8Dc_H%E1%BA%A1), ca sĩ người Việt Nam [1984](https://vi.wikipedia.org/wiki/1984)– [Alison Sudol](https://vi.wikipedia.org/wiki/A_Fine_Frenzy)với nghệ danh A Fine Frenzy, ca sĩ, nhạc sĩ và nghệ sĩ piano người Mỹ [1987](https://vi.wikipedia.org/wiki/1987)– [Tatana Kucharova](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tatana_Kucharova), người đẹp Séc, [Hoa hậu Thế giới 2006](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_h%E1%BA%ADu_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_2006)
## Mất
[1834](https://vi.wikipedia.org/wiki/1834)– [Thomas Malthus](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thomas_Malthus), nhà nhân khẩu học, nhà kinh tế học người Anh (s. 1766) [1948](https://vi.wikipedia.org/wiki/1948)– [Hirota Kōki](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hirota_K%C5%8Dki), chính trị gia người Nhật Bản, thủ tướng thứ 32 của Nhật Bản (s. 1878)
- 1948 –
[Tōjō Hideki](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C5%8Dj%C5%8D_Hideki), tướng lĩnh và chính trị gia người Nhật Bản, thủ tướng thứ 40 của Nhật Bản (s. 1884)
- 1948 –
[Matsui Iwane](https://vi.wikipedia.org/wiki/Matsui_Iwane), tướng lĩnh người Nhật Bản (s. 1878)
- 1948 –
[Doihara Kenji](https://vi.wikipedia.org/wiki/Doihara_Kenji), tướng lĩnh người Nhật Bản (s. 1883) [1949](https://vi.wikipedia.org/wiki/1949)– [Nguyễn Văn Trình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Tr%C3%ACnh), quan lại [triều Nguyễn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%81u_Nguy%E1%BB%85n)(s. 1872) [1953](https://vi.wikipedia.org/wiki/1953)– [Lavrenty Beria](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lavrentiy_Pavlovich_Beriya), chính trị gia và tướng lĩnh tại Liên Xô (s. 1899) [1972](https://vi.wikipedia.org/wiki/1972)– [Andrei Tupolev](https://vi.wikipedia.org/wiki/Andrei_Nikolayevich_Tupolev), nhà thiết kế máy bay tại Liên Xô (s. 1888) [2005](https://vi.wikipedia.org/wiki/2005)– [Diêu Văn Nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Di%C3%AAu_V%C4%83n_Nguy%C3%AAn), nhà phê bình văn học và chính trị gia người Trung Quốc (s. 1931) [2008](https://vi.wikipedia.org/wiki/2008)– [Lương Tuấn](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Tu%E1%BA%A5n_%28ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_c%E1%BA%A3i_l%C6%B0%C6%A1ng%29), nghệ sĩ cải lương người Việt Nam (s. 1957) [2013](https://vi.wikipedia.org/wiki/2013)– [Mikhail Kalashnikov](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mikhail_Timofeyevich_Kalashnikov), nhà thiết kế vũ khí người Liên Xô và Nga (s. 1919)
## Những ngày lễ và kỷ niệm
|
|
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
## Tham khảo
# Lich Vạn Niên ngày 23 tháng 12 năm 2015
Bạn sẽ biết thế nào là khoái lạc, khi bạn hiểu được giá trị của mồ hôi nước mắt.Gabriel Palau
|
|
|Tokyo Tower|
|東京タワー|
|
|![]()
Tháp quan sát
[Minato, Tokyo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minato,_Tokyo)105-0011 [Tọa độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD) [35°39′31″B 139°44′44″Đ](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Th%C3%A1p_Tokyo¶ms=35_39_31_N_139_44_44_E_type:landmark_region:JP) [Tọa độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [35°39′31″B 139°44′44″Đ](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Th%C3%A1p_Tokyo¶ms=35_39_31_N_139_44_44_E_type:landmark_region:JP)
(Nippon Television City Corp.)
[Takenaka Corporation](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Takenaka_Corporation&action=edit&redlink=1) [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-emporis-1)
(8,4 triệu USD năm 1958)
[[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-english.kyodonews.jp-2) [Tachu Naito](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tachu_Naito&action=edit&redlink=1) [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-emporis-1) [Nikken Sekkei Ltd.](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nikken_Sekkei&action=edit&redlink=1) [[3]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-3) **Tháp Tokyo** (東京タワー *Tōkyō tawā*) là một tháp truyền thông và quan sát tọa lạc tại khu vực Shiba-koen thuộc quận [Minato, Tokyo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minato,_Tokyo), Nhật Bản. Với độ cao 332,9 mét (1.092 ft), đây là cấu trúc cao thứ nhì tại Nhật Bản. Cấu trúc là một tháp khung thép lấy cảm hứng từ [tháp Eiffel](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Eiffel), được sơn màu trắng và cam quốc tế để tuân thủ các quy định an toàn hàng không.
Tháp được xây vào năm 1958, nguồn thu chính của tháp là du lịch và cho thuê đặt ăngten. Trên 150 triệu người đến thăm tháp kể từ khi nó được khánh thành. Một tòa nhà bốn tầng mang tên FootTown nằm ngày bên dưới tháp, gồm các bảo tàng, quán ăn và cửa hiệu. Khởi hành từ đó, du khách có thể lên hai đài quan sát. Đài quan sát chính gồm hai tầng nằm trên độ cao 150 mét (490 ft), trong khi đài quan sát đặc biệt có quy mô nhỏ hơn nằm tại độ cao 249,6 mét (819 ft).
Tháp đóng vai trò là một cấu trúc hỗ trợ cho ăngten. Theo dự định ban đầu, các ăngten phát sóng truyền hình-phát thanh được lắp đặt vào năm 1961. Tuy nhiên, số hóa truyền hình theo kế hoạch có vấn đề do chiều cao của tháp là 332,9 m (1.092 ft) không đủ cao để hỗ trợ thỏa đáng hoàn toàn cho phát sóng kỹ thuật số trong khu vực. Một tháp phát sóng kỹ thuật số cao hơn mang tên
[Tokyo Skytree](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tokyo_Skytree) được hoàn thành vào năm 2012.
## Mục lục
## Xây dựng
Cần phải có một tháp phát sóng lớn tại khu vực
[Kantō](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kant%C5%8D) sau khi [NHK](https://vi.wikipedia.org/wiki/NHK) bắt đầu phát sóng truyền hình vào năm 1953. Các công ty truyền thông tư nhân bắt đầu hoạt động trong vòng nhiều tháng sau khi NHK xây dựng tháp truyền sóng riêng. Sự bùng nổ truyền thông này khiến chính phủ Nhật Bản cho rằng các tháp truyền sóng sẽ sớm được xây dựng trên khắp Tokyo, cuối cùng tràn ngập thành phố. Giải pháp được đề xuất là xây dựng một tháp lớn có khả năng truyền sóng ra toàn khu vực. Hơn nữa, do kinh tế quốc gia bùng nổ hậu chiến trong thập niên 1950, Nhật Bản tìm kiếm một công trình kỷ niệm nhằm tượng trưng hóa cho uy thế của một cường quốc kinh tế toàn cầu. [4] [[5]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-big_in_japan-5) [[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-new_JT-6)
Người sáng lập và chủ tịch của Nippon Denpatō là Hisakichi Maeda, người chủ sở hữu và vận hành tháp, ban đầu lên kế hoạch cho một tháp cao hơn
[Tòa nhà Empire State](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B2a_nh%C3%A0_Empire_State) tại [New York](https://vi.wikipedia.org/wiki/New_York) có độ cao 381 mét và đương thời là cấu trúc cao nhất trên thế giới. Tuy nhiên, kế hoạch thất bại do thiếu kinh phí và vật liệu. Độ cao của tháp cuối cùng được xác định bằng khoảng cách mà các đài truyền hình cần để truyền sóng khắp khu vực Kanto, một bán kính khoảng 150 kilômét (93 mi). [Tachū Naitō](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tach%C5%AB_Nait%C5%8D&action=edit&redlink=1) là nhà thiết kế nổi tiếng trong xây dựng cao ốc tại Nhật Bản, ông được lựa chọn làm người thiết kế tháp mới được đề xuất. Quan sát phương Tây để lấy cảm hứng, Naito thiết kế dựa trên [4] [tháp Eiffel](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Eiffel)tại [Paris](https://vi.wikipedia.org/wiki/Paris), [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p). Với sự giúp đỡ của công ty công trình Nikken Sekkei Ltd., Naitō tuyên bố thiết kế của ông có thể chịu được các trận động đất có cường độ gấp hai lần [[7]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-sc-7) [Đại địa chấn Kanto 1923](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BA%A3m_h%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kant%C5%8D_1923)hoặc bão có sức gió lên đến 220 kilômét một giờ (140 mph). [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-JT-4)
Dự án xây dựng mới thu hút hàng trăm
*tobi*, tức các công nhân xây dựng truyền thống người Nhật chuyên xây dựng các cấu trúc cao. Công ty Takenaka tiến hành động thổ vào tháng 6 năm 1957 và mỗi ngày có ít nhất 400 người lao động làm việc để xây tháp. Tháp được dựng bằng thép, một phần ba trong đó là phế liệu kim loại lấy từ các xe tăng của Hoa Kỳ bị hỏng trong [4] [Chiến tranh Triều Tiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn). [[8]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-8) Khi một ăngten cao 90 mét được bắt vít vào ngày 14 tháng 10 năm 1958, Tháp Tokyo trở thành tháp đứng độc lập cao nhất trên thế giới, đoạt vị trí này từ Tháp Eiffel khi vượt 13 mét. [[9]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-herald-9) Mặc dù cao hơn Tháp Eiffel, song Tháp Tokyo chỉ nặng 4.000 tấn, nhẹ hơn Tháp Eiffel 3.300 tấn. [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-JT-4) Sau này có nhiều tháp khác vượt qua độ cao của Tháp Tokyo, song đây vẫn là cấu trúc nhân tạo cao nhất tại Nhật Bản cho đến tháng 4 năm 2010, khi bị [[10]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-official_data-10) [Tokyo Skytree](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tokyo_Skytree)vượt qua. Tháp khai trương trước công chúng vào ngày 23 tháng 12 năm 1958 với chi phí tổng kết là 2,8 tỷ Yên (8,4 USD năm 1958). [[7]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-sc-7) [[9]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-herald-9) Tháp Tokyo được thế chấp lấy 10 tỷ Yên vào năm 2000. [[11]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-colliers-11) [[12]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-12)
Tháp được lên kế hoạch là một ăngten phục vụ truyền thông và có màu sáng chói để phù hợp với luật hàng không vào đương thời, hai đài quan sát toàn cảnh của tháp hiện chủ yếu là du khách lui tới; tháp tạo thành một điểm tham chiếu rõ ràng trong khung cảnh lộn xộn của trung tâm thành phố, cả đêm lẫn ngày.
Cứ mỗi 5 năm thì Tháp Tokyo được sơn lại trong một quá trình kéo dài khoảng 12 tháng. [13] [[14]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-14) [[15]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-15)
## Chức năng
Hai nguồn thu chủ yếu của Tháp Tokyo là thuê ăngten và du lịch. Tháp có chức năng của một cấu trúc hỗ trợ ăngten phát sóng phát thanh và truyền hình và là một địa điểm du lịch thu hút. Tính đến năm 2008, trên 150 triệu lượt người đến thăm tháp từ khi nó được khánh thành vào cuối năm 1958.
Số lượt thăm tháp giảm dần cho đến khi chạm đáy ở mức 2,3 triệu vào năm 2000. [6] Khu vực đầu tiên mà du khách phải đến khi muốn lên tháp là FootTown, một tòa nhà bốn tầng đặt ngay bên dưới tháp. Tại đây, du khách có thể dùng bữa, mua sắm, và thăm một số bảo tàng và nhà triển lãm. Có thể sử dụng thang máy khởi hành từ tầng một của FootTown để lên đài quan sát đầu tiên, là Đài quan sát chính có hai tầng. [[16]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-AP-16) Với mức giá vé khác, du khách có thể từ tầng hai của Đài quan sát chính lên Đài quan sát đặc biệt. [[17]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-FT_1F-17) [[18]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-observatory-18)
### Phát sóng
Có nhiều tổ chức sử dụng Tháp Tokyo cho các mục đích phát sóng khác nhau. Cấu trúc ban đầu có mục đích là phát sóng truyền hình, song các ăngten phát thành được lắp đặt vào năm 1961 do Tháp có thể chứa được.
Hiện nay, Tháp phát sóng truyền hình analog, truyền hình kỹ thuật số, phát thanh và phát thanh kỹ thuật số. Các đài sử dụng ăngten đặt tại tháp gồm có: [6] [[10]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-official_data-10)
- NHK General TV Tokyo (JOAK-TV):
[VHF](https://vi.wikipedia.org/wiki/VHF)Channel 1 (Analog)
- NHK Educational TV Tokyo (JOAB-TV):
[VHF](https://vi.wikipedia.org/wiki/VHF)Channel 2 (Analog)
- NHK Radio FM Tokyo (JOAK-FM): 82.5-
[MHz](https://vi.wikipedia.org/wiki/MHz)
- TV Asahi Tokyo (JOEX-TV): TV Asahi Analog Television/
[VHF](https://vi.wikipedia.org/wiki/VHF)Channel 10 (Analog)
- Fuji Television Tokyo (JOCX-TV): Fuji Television Analog/
[VHF](https://vi.wikipedia.org/wiki/VHF)Channel 8 (Analog)
- Tokyo Broadcasting System Television (JORX-TV): TBS Television/
[VHF](https://vi.wikipedia.org/wiki/VHF)Channel 6 (Analog)
- Nippon Television Tokyo (JOAX-TV):
[VHF](https://vi.wikipedia.org/wiki/VHF)Channel 4 (Analog)
- TV Tokyo (JOTX-TV):
[VHF](https://vi.wikipedia.org/wiki/VHF)Channel 12 (Analog)
- J-WAVE (JOAV-FM): 81.3-
[MHz](https://vi.wikipedia.org/wiki/MHz)
- Tokyo FM (JOAU-FM): 80.0-
[MHz](https://vi.wikipedia.org/wiki/MHz)
- FM Interwave (JODW-FM): 76.1-
[MHz](https://vi.wikipedia.org/wiki/MHz)
- The University of the Air TV (JOUD-TV):
[VHF](https://vi.wikipedia.org/wiki/VHF)Channel 16 (Analog)
- The University of the Air-FM (JOUD-FM): 77.1-
[MHz](https://vi.wikipedia.org/wiki/MHz)
- Tokyo Metropolitan Television (JOMX-TV):
[VHF](https://vi.wikipedia.org/wiki/VHF)Channel 14 (Analog)
- Nikkei Radio Broadcasting Relay Antenna (JOZ-SW): 3.925-
[MHz](https://vi.wikipedia.org/wiki/MHz)
Khi Nhật Bản dừng phát sóng analog, Tháp Tokyo không còn là một ăngten phát sóng đáng tin đối với phát sóng kỹ thuật số do nó không đủ cao để truyền các sóng cao tần cần thiết đến các khu vực bị rừng và nhà cao tầng bao quanh. Một giải pháp là tháp mới cao 634-mét (2.080 ft) mang tên Tokyo Skytree được khánh thành vào năm 2012.
Để khiến Tháp Tokyo thu hút hơn với [6] [NHK](https://vi.wikipedia.org/wiki/NHK)và 5 hãng truyền thông thương mại khác có kế hoạch chuyển trạm phát sóng của họ sang tháp mới, Nihon Denpatō chính thức soạn thảo một kế hoạch kéo dài ăngten phát sóng kỹ thuật số của tháp với chi phí xấp xỉ 4 tỷ Yên (50 triệu USD). Kế hoạch không được thực hiện, Tháp Tokyo dự kiến ngừng phát sóng phát thanh và truyền hình kỹ thuật số, ngoại trừ Đại học Mở Nhật Bản sẽ tiếp tục phát sóng từ tháp. Các đài phát thanh FM cũng sẽ tiếp tục sử dụng tháp để phát sóng tại khu vực Tokyo. Giám đốc kế hoạch Masahiro Kawada cũng đưa ra khả năng tháp trở thành một nơi dự phòng cho Tokyo Skytree, tùy thuộc vào nhuu cầu của các hãng truyền hình. [[19]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-19) [[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-new_JT-6) [[20]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-20)
Đỉnh ăngten bị thiệt hại vào ngày 11 tháng 3 năm 2011 do
[động đất Đông Bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_v%C3%A0_s%C3%B3ng_th%E1%BA%A7n_T%C5%8Dhoku_2011). Ngày 19 tháng 7 năm 2012, chiều cao của Tháp Tokyo giảm còn 315 mét khi ăngten trên đỉnh được tu sửa. [21] [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-english.kyodonews.jp-2)
#### FootTown
Nằm tại chân của Tháp Tokyo là một tòa nhà bốn tầng mang tên FootTown. Tầng một gồm Nhà triển lãm Thủy cung, một sảnh lễ tân, một “Tower Restaurant” có sức chứa 400 người, một cửa hàng tiện lợi
[FamilyMart](https://vi.wikipedia.org/wiki/FamilyMart) và một cửa hàng lưu niệm. [[22]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-22) Tuy nhiên sự thu hút chính của tầng này là ba thang máy đưa du khách thẳng lên Đài quan sát chính. [23] Tầng hai chủ yếu là một khu vực thực phẩm và mua sắm. Ngoài 5 nhà hàng độc lập, trung tâm thực phẩm của tầng hai có 4 nhà hàng, trong đó có một của [[17]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-FT_1F-17) [McDonald’s](https://vi.wikipedia.org/wiki/McDonald%27s)và một của [Pizza-La](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pizza-La&action=edit&redlink=1). [[24]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-24) [[25]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-25)
Tại tầng thứ ba của tòa nhà có Bảo tàng kỷ lục thế giới Guinness Tokyo, với các mô tả về các kỷ lục đáng chú ý được Sách Guinness xác nhận.
Bảo tàng Sáp Tháp Tokyo khai trương vào năm 1970, tại đây trưng bày tượng sáp nhập từ Luân Đôn. [26] Các nhân vật có tượng sáp được trưng bày đa dạng từ các biểu tượng văn hóa đại chúng như [[27]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-27) [The Beatles](https://vi.wikipedia.org/wiki/The_Beatles)đến các nhân vật tôn giáo như [Giê-su](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%AA-su). Một nhà triển lãm [ảnh toàn ký](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A2nh_to%C3%A0n_k%C3%BD)mang tên Gallery DeLux, một phòng khách và vài cửa hàng đặc sản cũng nằm tại tầng này. Nhà triển lãm nghệ thuật ảo giác của Tháp Tokyo nằm tại tầng bốn và tầng thượng của tòa nhà, nó trưng bày các [[28]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-28) [ảo ảnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A2o_%E1%BA%A3nh_%28quang_h%E1%BB%8Dc%29)như các họa phẩm và vật thể mà du khách có thể tác động tương hỗ. [[29]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-29)
Nóc của FootTown là một công viên giải trí nhỏ gồm một vài trò chơi và tổ chức biểu diễn trực tiếp cho trẻ em.
Vào dịp cuối tuần hoặc ngày nghỉ lễ, các du khách có thể sử dụng tầng mái để lên cầu thang ngoài của tháp. Với khoảng 660 bậc, thang dẫn trực tiếp lên Đài quan sát chính. [30] [[31]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-31)
## Diện mạo
Tháp Tokyo cần tổng cộng 28.000 lít (7.400 gal Mỹ) sơn để sơn hoàn toàn cấu trúc với màu trắng và cam quốc tế, tuân theo các quy định an toàn hàng không.
Trước dịp kỷ niệm 30 năm khánh thành Tháp vào năm 1987, chỉ có các bóng đèn nằm tại đường viền góc kéo dài từ chân tháp đến ăngten. Vào mùa xuân năm 1987, Nihon Denpatō mời nhà thiết kế ánh sáng [10] [Motoko Ishii](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Motoko_Ishii&action=edit&redlink=1)đến khảo sát tháp. Từ khi khánh thành Tháp vào 30 năm trước đó, lượng vé bán ra hàng năm của tháp giảm đáng kể, và trong một nỗ lực nhằm phục hưng tháp và xác lập đây là một địa điểm du lịch quan trọng và tượng trưng của Tokyo, Ishii được thuê để tái thiết kế bố trí ánh sáng cho Tháp Tokyo. [[32]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-ishii-32)
Hệ thống bố trí ánh sáng mới cho Tháp được khánh thành vào năm 1989, các bóng đèn tại viền ngoài bị loại bỏ và 176 đèn pha được đặt trong và quanh khung tháp.
From dusk to midnight, the floodlights illuminate the entire tower. [32] Các đèn hơi Natri được sử dụng từ 2 tháng 10 đến 6 tháng 7 để phủ một màu cam lên tháp. Từ ngày 7 tháng 7 đến 1 tháng 10, các đèn kim loại halogen chiếu sáng tháp bằng màu trắng. Nguyên nhân đằng sau sự thay đổi này là theo mùa, Ishii giải thích rằng màu cam ấm áp hơn và giúp bù đắp cho các tháng đông lạnh. Ngược lại, màu trắng được cho là một màu mát nên thích hợp cho các tháng hè nóng. [[10]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-official_data-10) [[33]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-japan_lights-33)
Thỉnh thoảng, ánh sáng của Tháp Tokyo được thay đổi để phục vụ các sự kiện đặc biệt. Kể từ năm 2000, toàn bộ tháp được chiếu sáng bằng màu hồng tối vào ngày 1 tháng 10 để đánh dấu bắt đầu tháng nhận thức ung thư vú quốc gia. Tháp cũng được chiếu sáng theo nhiều cách thức đặc biệt trong Giáng Sinh kể từ năm 1994. Trong đêm giao thừa, tháp sáng lên lúc nửa đêm với số năm hiển thị tại một mặt của đài quan sát để đánh dấu năm mới. Tháp cũng được chiếu sáng theo các cách thức phi truyền thống để đánh dấu các sự kiện đặc biệt của Nhật Bản cũng. Năm 2002, các đoạn giao của tháp được chiếu màu lam để đánh dấu khai mạc
[Giải vô địch bóng đá thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_2002) tại Nhật Bản. Các đoạn giao của tháp được chiếu sáng màu lục vào [ngày thánh Patrick](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_th%C3%A1nh_Patrick) năm 2007 để kỷ niệm 50 năm quan hệ Nhật Bản-Ireland. Trong vài thời điểm khác, Tháp Tokyo từng được chiếu sáng đặc biệt nhằm đánh dấu các sự kiện thương mại, như nửa trên tháp được chiếu màu lục nhằm đánh dấu * ra mắt bản tiếng Nhật và các đoạn khác của tháp được chiếu màu đỏ, trắng và đen để đánh dấu ngày đầu tiên bán Coca-Cola C2. The Matrix Reloaded* Tháp được chiếu sáng theo cách thức độc nhất để chào đóng thiên niên kỷ mới vào năm 2000, lần này nhà thiết kế vẫn là Motoko Ishii. [[33]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-japan_lights-33) [[34]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-34)
Khi tháp được chiếu sáng, Đài quan sát chính thường giữ một vai trò quan trọng. Trong “ngày White Band” quốc tế thứ nhì vào 10 tháng 9 năm 2005, chỉ có Đài quan sát chính được chiếu sáng, với màu trắng sáng. Khi tháp được chiếu sáng theo cách thức độc nhất để kỷ niệm phát sóng kỹ thuật số mặt đất lần đầu tiên hiện hữu tại khu vực Kanto vào ngày 1 tháng 12 năm 2005, mỗi mặt của Đài quan sát chính mang các ký tự 地デジ (
*chi deji*, viết tắt của 地上デジタル放送 *chijō dejitaru hōsō* phát sóng kỹ thuật số trên mặt đất). Đài quan sát từng hiển thị các ký tự “TOKYO” và “2016” để cổ vũ Tokyo đăng cai Thế vận hội 2016. [33] Các hình ảnh nguyên thủy, như các trái tim, cũng được biểu thị trên các cửa sổ của đài quan sát. [[35]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-35) [[33]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-japan_lights-33)
## Cát tường vật
Tháp Tokyo có hai cát tường vật mang tên
*Noppon*, chúng là anh trai có quần áo màu lam, và em trai có quần áo màu đỏ. Chúng “sinh” ngày 23 tháng 12 năm 1998 để đánh dấu 40 năm khánh thành Tháp Tokyo. [[36]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-Noppon-36)
## Trong văn hóa đại chúng
Cũng như Tháp Eiffel, Tháp Tokyo thường được sử dụng để nhận dạng khung cảnh Tokyo. Tháp được đề cập trong các
[anime](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anime) và [manga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Manga) như *, Magic Knight Rayearth* *,* [Please Save My Earth](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Please_Save_My_Earth&action=edit&redlink=1) *,* [Cardcaptor Sakura](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cardcaptor_Sakura) *,* [Digimon](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Digimon&action=edit&redlink=1) *, hay* [Thủy thủ Mặt Trăng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7y_th%E1%BB%A7_M%E1%BA%B7t_Tr%C4%83ng_%28manga%29) *.* [Quyển sổ thiên mệnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Quy%E1%BB%83n_s%E1%BB%95_thi%C3%AAn_m%E1%BB%87nh) Tháp cũng thường được đề cập trong thể loại phim [[37]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-anime-37) *của Nhật Bản. Tháp được hư cấu là nơi diễn ra các trận chiến giữa* [kaiju](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kaiju&action=edit&redlink=1) [Godzilla](https://vi.wikipedia.org/wiki/Godzilla), [Mothra](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mothra&action=edit&redlink=1)and [King Kong](https://vi.wikipedia.org/wiki/King_Kong)( *) khi thường xuyên bị phá hủy và tái thiết.* [King Kong Escapes](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=King_Kong_Escapes&action=edit&redlink=1) [[11]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-colliers-11) [[38]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_note-AFI-38)
## Tham khảo
- ^
**a** **ă** [“Tokyo Tower”](http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=105115). [Emporis](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Emporis&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 11 tháng 4 năm 2008.
- ^
**a** **ă** [“Tokyo Tower gets shorter for the 1st time”](http://english.kyodonews.jp/photos/2012/07/170479.html). Truy cập ngày 23 tháng 7 năm 2012. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-3) [“Structural Engineering”](http://web.archive.org/web/20080421063913/http://www.nikken.co.jp/en/services/structural.php). [Nikken Sekkei](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nikken_Sekkei&action=edit&redlink=1). [Bản gốc](http://www.nikken.co.jp/en/services/structural.php)lưu trữ ngày 21 tháng 4 năm 2008. Truy cập ngày 11 tháng 4 năm 2008.
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Gilhooly, Rob (ngày 17 tháng 3 năm 2002).](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-JT_4-4) **c** [“The tower and the story”](http://www.japantimes.co.jp/community/2002/03/17/general/the-tower-and-the-story/#.UoqwAMSUSb8). *. Truy cập ngày 11 tháng 11 năm 2013.* [The Japan Times](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Japan_Times&action=edit&redlink=1) **Bruan, Stuart.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-big_in_japan_5-0) [“Big in Japan:Tokyo Tower”](http://web.archive.org/web/20080610130818/http://metropolis.co.jp/biginjapan/biginjapaninc.htm). *Metropolis*. [Bản gốc](http://metropolis.co.jp/biginjapan/biginjapaninc.htm)lưu trữ ngày 10 tháng 6 năm 2008. Truy cập ngày 21 tháng 9 năm 2008.
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Ito, Masami (ngày 30 tháng 12 năm 2008).](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-new_JT_6-4) **c** [“Half century on, Tokyo Tower still dazzles as landmark”](http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20081230i1.html). *. Truy cập ngày 21 tháng 1 năm 2009.* [The Japan Times](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Japan_Times&action=edit&redlink=1)
- ^
**a** **ă** [“Tokyo Tower 東京タワー”](http://www.skyscraperpage.com/cities/?buildingID=1782). SkyscraperPage. Truy cập ngày 29 tháng 3 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-8) [鉄の豆知識](http://www.e-osc.co.jp/hiroba/mane_chishiki/index.html)(bằng tiếng Nhật). Otani Steel Corporation. Truy cập ngày 30 tháng 3 năm 2008.
- ^
**a** [Fackler, Martin (ngày 30 tháng 12 năm 2008).](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-herald_9-1) **ă** [“Tokyo Tower goes from futuristic hope to symbol of the good old days”](http://www.nytimes.com/2008/12/30/world/asia/30iht-tokyo.1.18997227.html?_r=0). *. Truy cập ngày 24 tháng 5 năm 2015.* [New York Times](https://vi.wikipedia.org/wiki/New_York_Times)
- ^
**a** **ă** **â** **b** [“Tokyo Tower Data”](http://www.tokyotower.co.jp/english/index.html). Nippon Television City Corporation. Truy cập ngày 29 tháng 3 năm 2008.
- ^
**a** **ă** [“Tokyo Tower vs. Super Tower: Crossed Signals?”](http://www.colliers.com/Content/Attachments/Japan/tokyo_tower1.pdf)(PDF). Colliers International. Tháng 10 năm 2005. Truy cập ngày 21 tháng 1 năm 2009. **Alex Vega (ngày 7 tháng 7 năm 2006).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-12) [“The Small Print”](http://web.archive.org/web/20080224185404/http://metropolis.co.jp/tokyo/641/smallprint.asp). *Metropolis*. [Bản gốc](http://metropolis.co.jp/tokyo/641/smallprint.asp)lưu trữ ngày 24 tháng 2 năm 2008. Truy cập ngày 30 tháng 3 năm 2008. **Sacchi, Livio (2004). Tokyo City and Architecture. Skira Editore S.p.A. p. 58.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-Sacchi_13-0) [ISBN 88-8491-990-8](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/8884919908). [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-14) [“5年に1回のお化粧直し。”](http://www.takenaka.co.jp/corp/archive/tokyotower/power/index.html)(bằng tiếng Nhật). Truy cập ngày 2 tháng 8 năm 2013. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-15) [“Tokyo Tower”](http://www.realestate-tokyo.com/news/tokyo-tower/). Truy cập ngày 2 tháng 8 năm 2013. **Sato, Shigemi (ngày 23 tháng 12 năm 2008).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-AP_16-0) [“Tokyo Tower turns 50 with big party”](http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5ifd4natdVH1mMg_PafwgZ7ZpgK2Q). Associated Press. Truy cập ngày 21 tháng 1 năm 2009.
- ^
**a** **ă** [“Foot Town 1F”](http://www.tokyotower.co.jp/english/03_foottown/1f.html). Nippon Television City Corporation. Truy cập ngày 1 tháng 4 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-observatory_18-0) [“View from the Observatory”](http://www.tokyotower.co.jp/english/02_view/index.html). Nippon Television City Corporation. Truy cập ngày 1 tháng 4 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-19) [“Tokyo Tower to add 100 meters”](http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20070923a3.html). *. Ngày 23 tháng 9 năm 2007. Truy cập ngày 18 tháng 9 năm 2008.* [The Japan Times](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Japan_Times&action=edit&redlink=1) **Arpon, Yasmin Lee (ngày 22 tháng 3 năm 2012).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-20) [“Tokyo Skytree: A towering symbol”](http://news.asiaone.com/News/AsiaOne%2BNews/Asia/Story/A1Story20120322-335084.html). AsiaOne. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2012.
[Tokyo Skytree] will serve as the new broadcasting facility for six terrestrial broadcasters headed by NHK. Tokyo Tower, which stands at 333m…
[^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-21) [“Tokyo Tower antenna bent, tourists evacuate via stairs”](http://www.jiji.com/jc/c?g=soc_30&k=2011031100836). *Jiji Press*(bằng tiếng Nhật). [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-22) [“Aquarium gallery”](http://www.tokyotower.co.jp/english/03_foottown/shop/shop_08.html). Nippon Television City Corporation. Truy cập ngày 1 tháng 4 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-23) [“Tower Restaurant”](http://www.tokyotower.co.jp/english/03_foottown/shop/shop_06.html). Nippon Television City Corporation. Truy cập ngày 1 tháng 4 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-24) [“FoodCourt”](http://www.tokyotower.co.jp/english/03_foottown/food.html). Nippon Television City Corporation. Truy cập ngày 1 tháng 4 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-25) [“Foot Town 2F”](http://www.tokyotower.co.jp/english/03_foottown/2f.html). Nippon Television City Corporation. Truy cập ngày 1 tháng 4 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-26) [“Guinness World Records Museum Tokyo”](http://www.tokyotower.co.jp/english/03_foottown/shop/shop_33.html). Nippon Television City Corporation. Truy cập ngày 1 tháng 4 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-27) [“Wax Museum”](http://www.tokyotower.co.jp/english/03_foottown/shop/shop_32.html). Nippon Television City Corporation. Truy cập ngày 1 tháng 4 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-28) [“Foot Town 3F”](http://www.tokyotower.co.jp/english/03_foottown/3f.html). Nippon Television City Corporation. Truy cập ngày 1 tháng 4 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-29) [“Trick Art Gallery”](http://www.tokyotower.co.jp/english/03_foottown/shop/shop_38.html). Nippon Television City Corporation. Truy cập ngày 1 tháng 4 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-30) [“Amusement Park”](http://www.tokyotower.co.jp/english/03_foottown/shop/shop_40.html). Nippon Television City Corporation. Truy cập ngày 1 tháng 4 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-31) [“Direct staircase to the Main Observatory (Starting Point)”](http://www.tokyotower.co.jp/english/03_foottown/shop/shop_42.html). Nippon Television City Corporation. Truy cập ngày 1 tháng 4 năm 2008.
- ^
**a** **ă** [“⑤起死回生のライトアップ”](http://www.yomiuri.co.jp/e-japan/tokyo23/feature/tokyo231199378046481_02/news/20080108-OYT8T00441.htm). *(bằng tiếng Nhật). Ngày 6 tháng 1 năm 2008. Truy cập ngày 19 tháng 9 năm 2008.* [Yomiuri Shimbun](https://vi.wikipedia.org/wiki/Yomiuri_Shimbun)
- ^
**a** **ă** **â** **b** [特別ライトアップ](http://www.tokyotower.co.jp/333/07_secret/index_05.html)(bằng tiếng Nhật). 日本電波塔. Truy cập ngày 29 tháng 3 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-34) [“Works”](http://web.archive.org/web/20080926002637/http://motoko-ishii.co.jp/MAIN-E.html). [Motoko Ishii](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Motoko_Ishii&action=edit&redlink=1). [Bản gốc](http://www.motoko-ishii.co.jp/MAIN-E.html)lưu trữ ngày 26 tháng 9 năm 2008. Truy cập ngày 19 tháng 9 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-35) [“TOKYO 2016 Lights Up the Tokyo Night”](http://www.tokyo2016.or.jp/en/press/2007/11/tokyo_2016_lights_up_the_tokyo.html). Japanese Olympic Committee. Ngày 29 tháng 11 năm 2007. Truy cập ngày 20 tháng 9 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-Noppon_36-0) [Tokyo Tower English](http://www.tokyotower.co.jp/english/), NOPPONs’ Secret **Dong, Bamboo (ngày 17 tháng 9 năm 2007).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-anime_37-0) [“Crashing Japan”](http://www.animenewsnetwork.com/crashing-japan/one-week/tokyo-tower). [Anime News Network](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anime_News_Network). Truy cập ngày 23 tháng 2 năm 2009. **Krafsur, Richard P.; Munden, Kenneth W. (1997).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Tokyo#cite_ref-AFI_38-0) *The American Film Institute Catalog of Motion Pictures Produced in the United States: Feature Films, 1961–1970*. [University of California Press](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=University_of_California_Press&action=edit&redlink=1). tr. 578. [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0-520-20970-2](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-520-20970-2).
## Liên kết ngoài
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
# Lương Khải Siêu
|Lương Khải Siêu|
|
|![]()
**Lương Khải Siêu**(Tung Wah News, 17 tháng 4, 1901) [[hiện]](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#) [[hiện]](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#) **Lương Khải Siêu** ( [1873](https://vi.wikipedia.org/wiki/1873) – [1929](https://vi.wikipedia.org/wiki/1929)), tự: *Trác Như*, hiệu: *Nhiệm Công*, bút hiệu: *Ẩm Băng Tử, Ẩm Băng Thất chủ nhân*. Ông là nhà tư tưởng và là nhà hoạt động [chính trị](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B) [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) thời cận đại.
## Mục lục
[1 Thân thế và sự nghiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#Th.C3.A2n_th.E1.BA.BF_v.C3.A0_s.E1.BB.B1_nghi.E1.BB.87p) [2 Theo phái tân học](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#Theo_ph.C3.A1i_t.C3.A2n_h.E1.BB.8Dc) [3 Tác phẩm](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#T.C3.A1c_ph.E1.BA.A9m) [4 Nhận xét](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#Nh.E1.BA.ADn_x.C3.A9t) [5 Xem thêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#Xem_th.C3.AAm) [6 Chú thích](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [7 Tham khảo](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#Tham_kh.E1.BA.A3o) [8 Liên kết ngoài](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Thân thế và sự nghiệp
**Lương Khải Siêu** sinh ngày [23 tháng 2](https://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_2) năm [1873](https://vi.wikipedia.org/wiki/1873) tại làng Tân Hội, nằm trên một hòn đảo thuộc [Giang Môn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Giang_M%C3%B4n), tỉnh [Quảng Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng), (Trung Quốc) trong một gia đình nông dân bậc trung. Cha ông tên là Lương Bảo Anh, mẹ ông là người họ Triệu. Thuở nhỏ, ông theo học tại Học hải đường [Quảng Châu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ch%C3%A2u).
## Theo phái tân học
Năm
[1890](https://vi.wikipedia.org/wiki/1890), ông đỗ [cử nhân](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%AD_nh%C3%A2n_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29) . [1] [Mùa thu](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_thu)năm [1891](https://vi.wikipedia.org/wiki/1891), ông đến gặp [Khang Hữu Vi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Khang_H%E1%BB%AFu_Vi)( [1858](https://vi.wikipedia.org/wiki/1858)– [1927](https://vi.wikipedia.org/wiki/1927)) lúc bấy giờ đang dạy học tại Vạn Mộc thảo đường [Quảng Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng). Nghe ông này bài xích cựu học, Lương Khải Siêu tin theo, tôn Khang Hữu Vi làm thầy, rồi trở thành người lính xung kích của phái tân học.
Năm
[1892](https://vi.wikipedia.org/wiki/1892), Khang Hữu Vi mở lớp dạy học ở [Quảng Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng) và làm thư ký cho thầy trong việc biên soạn sách. Năm [1894](https://vi.wikipedia.org/wiki/1894), Khang Hữu Vi lên [Bắc Kinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh), làm quen với các danh sĩ như [Hạ Tăng Hựu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BA%A1_T%C4%83ng_H%E1%BB%B1u&action=edit&redlink=1), [Đàm Tự Đồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0m_T%E1%BB%B1_%C4%90%E1%BB%93ng),…
### Cùng thầy đề xướng biến pháp
**Lương Khải Siêu**khi còn trẻ [Tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_b%E1%BA%A3y) năm [1894](https://vi.wikipedia.org/wiki/1894), quân [Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) không tuyên chiến đã tấn công và đánh chìm quân hạm của [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) gần ASan (tức Nha Sơn thuộc [Triều Tiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn)). Sau đó, quân đội nhà Thanh còn đại bại trước quân đội Nhật thêm mấy trận nữa… [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#cite_note-2)
Bị một nước nhỏ là Nhật đánh thua, nhiều kẻ sĩ Trung Quốc bỗng thức tỉnh. Họ nhận ra rằng cần mà phải thay đổi chế độ và duy tân mọi mặt mới chấn hưng được nước nhà. Trong số ấy, có Khang Hữu Vi và Lương Khải Siêu là người hăng hái nhất. Bởi ngay sau đó, nhân đến Bắc Kinh dự
[thi Hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thi_H%E1%BB%99i), Khang Hữu Vi liền tranh thủ vận động được 1.300 sĩ tử cùng ký tên vào *Bức thư vạn chữ* (Vạn ngôn thư) của mình, đề nghị Hoàng đế không phê chuẩn điều ước Mã Quan với Nhật và cần làm gấp cuộc biến pháp duy tân (nói vắn là biến pháp). Trong khi đó, Lương Khải Siêu cũng đã thảo thư với nội dung tương tự, kèm theo chữ ký của 190 cử nhân tỉnh [Quảng Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng).
Sau đó, hai thầy trò cùng vào dâng thư, nhưng thư không đến được tay Hoàng đế, vì bị Viện đô sát ở Thanh đình từ chối. Tuy nhiên, việc làm này của hai ông đã gây chấn động lớn ở kinh thành. Bởi từ
[thế kỷ 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7), đời [Nam Tống](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng) đến bấy giờ (cuối [thế kỷ 19](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19)), mới lại thấy một phong trào học sinh dâng thỉnh nguyện lên Hoàng đế . [3] [Tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_s%C3%A1u) năm [1896](https://vi.wikipedia.org/wiki/1896), Khang Hữu Vi (lúc này đã đỗ [Tiến sĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFn_s%C4%A9), đang làm ở [bộ Công](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BB%99_C%C3%B4ng&action=edit&redlink=1)) và Lương Khải Siêu lại dâng thư đề nghị biến pháp. Lần này nhờ có thầy dạy Hoàng đế là [Trạng nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A1ng_nguy%C3%AAn) [Ông Đồng Hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%94ng_%C4%90%E1%BB%93ng_H%C3%B2a) , giúp đỡ nên thư mới đến tay Hoàng đế [4] . [[5]](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#cite_note-5)
Sau đó, Khang Hữu Vi và Lương Khải Siêu được Hoàng Đế Quang Tự cho mời vào cung. Khi nghe hai ông trình bày chủ trương biến pháp xong, Hoàng đế tỏ ý rất đồng tình.
Để chuẩn bị cho công cuộc biến pháp,
[tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_b%E1%BA%A3y) năm [1896](https://vi.wikipedia.org/wiki/1896) tại [Bắc Kinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh), Khang Hữu Vi cho ra báo *Trung ngoại ký văn* (Văn chương chép việc trong ngoài) và lập *Cường học hội* vào tháng sau, rồi giao cho Lương Khải Siêu làm Chủ bút và làm lãnh đạo hội.
Kể từ lúc ấy, Lương Khải Siêu viết báo, dịch sách ở Đại học đường, và cùng các thành viên trong hội đi diễn thuyết nhiều nơi, lập ra Cường học hội ở các tỉnh lớn như
[Thượng Hải](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_H%E1%BA%A3i), [Nam Kinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Kinh), [Hồ Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Nam), v.v…Ngoài ra, ông còn cùng bạn bè là Đàm Tự Đồng, Hoàng Tuân Hiến, Đường Tài Thường, Uông Khang Niên ra tờ *Thời vụ báo* (Báo thời sự) ở [Thượng Hải](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_H%E1%BA%A3i) và tờ *Tương học báo* tại [Hồ Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Nam)…
Trên tờ
*Thời vụ báo*, ông lần lượt cho đăng bài *Luận báo quán hữu ích vu quốc sự* (Bàn về báo quán có ích lợi cho quốc sự) và *Biến pháp thông nghĩa* (Nghĩa chung của biến pháp), gây được tiếng vang trong và ngoài nước. Trong thời gian này, ông còn soạn bảng *Tây học thư mục biểu*, liệt kê ra 300 loại sách đã phiên dịch từ tiếng [Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) [Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9) ra tiếng [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) trong hơn 20 năm, để mọi người biết mà tìm đọc.
Phái thủ cựu lo sợ trước ảnh hưởng của của tư tưởng duy tân do hội này đề ra, nên ra lệnh cấm vào
[tháng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%E1%BB%99t) năm [1897](https://vi.wikipedia.org/wiki/1897). Thế nhưng, các hội vẫn hoạt động được bằng những tên gọi khác . [6]
Ngày 11
[tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_s%C3%A1u) năm [1898](https://vi.wikipedia.org/wiki/1898) ( [Mậu Tuất](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%ADu_Tu%E1%BA%A5t)), công cuộc biến pháp bắt đầu bằng hàng loạt các sắc lệnh của Hoàng đế, như mở trường học, làm đường sắt, cải cách chế độ thi cử, giảm biên chế các tổ chức hành chính, luyện tập quân đội theo lối mới, v.v…Trong khoảng chưa đầy ba tháng, hơn một trăm đạo chiếu được ban ra, làm cho cả trong triều lẫn ngoài tỉnh xôn xao. Đúng là “toàn biến” và “tốc biến” như khẩu hiệu đã đề ra. Lúc này Khang Hữu Vi và Lương Khải Siêu đều được Hoàng đế phong chức Kinh khanh để có điều kiện lo cho công việc. [7]
Cuộc biến pháp đang tiến hành, thì vấp phải sự chống đối mạnh mẽ của phái thủ cựu (sử gọi là
*Hậu đảng*), mà người đứng đầu là [Thái hậu Từ Hi](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_Hi_Th%C3%A1i_h%E1%BA%ADu). [Đàm Tự Đồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0m_T%E1%BB%B1_%C4%90%E1%BB%93ng), một thành viên của phái duy tân, thấy Thái hậu Từ Hi cản trở công cuộc đổi mới, bèn khuyên Hoàng đế Quang Tự đoạt lấy chính quyền. Hoàng đế nghe lời bèn triệu [Viên Thế Khải](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%C3%AAn_Th%E1%BA%BF_Kh%E1%BA%A3i) lúc đó đang thống lĩnh 7.000 quân về [Bắc Kinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh) bàn việc, có ý dùng quân của Viên để bao vây Di Hòa Viên.
Chẳng may việc đó bị tiết lộ (chính Viên phản Hoàng đế Quang Tự, vì thấy Từ Hi và phe cánh của bà hãy còn mạnh)
. Thái hậu Từ Hi vội vàng trở về [8] [Bắc Kinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh), họp Hoàng đế Quang Tự và các đại thần lại. Quát mắng tất cả một hồi, bà tuyên bố rằng Hoàng đế đau, bà phải thính chính trở lại, và sai quân đem giam Hoàng đế Quang Tự ở Doanh Đài, trong hồ Tây Uyển . [[9]](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#cite_note-9)
Sau đó, bà ban lệnh cấm sĩ dân dâng thư, phế bỏ cục Quan báo, đình chỉ việc lập học hiệu, dùng lại lối văn tám vế để chọn kẻ sĩ, bỏ khoa thi đặc biệt về kinh tế, bỏ các tổng cục nông công thương, cấm hội họp, cấm báo quán và cho truy nã các Chủ bút…Tóm lại là chỉ trong một hai tuần, bà đã làm cuộc “toàn hủy” và “tốc hủy” các cải cách của Hoàng đế Quang Tự. Sử gọi vụ đấy là
*Chính biến Mậu Tuất (1898)*, là *Bách nhật duy tân*(Cuộc cải cách trăm ngày) . [[10]](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#cite_note-10)
### Chạy thoát sang Nhật Bản
Cuộc biến pháp bị hủy bỏ, những người đề xướng đều bị quan quân đi lùng bắt. Nhờ hay trước, Khang Hữu Vi trốn vào sứ quán
[Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) ở [Thượng Hải](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_H%E1%BA%A3i), rồi sang [Nhật](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n). Lương Khải Siêu, sau khi việc xảy ra mới trốn qua đấy. [Đàm Tự Đồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0m_T%E1%BB%B1_%C4%90%E1%BB%93ng) không chịu trốn nên bị giết cùng với năm người nữa, được người đời gọi tôn là “Lục quân tử” (trong đó có em của Khang Hữu Vi là Khang Quảng Nhân).
Ở Nhật, Khang Hữu Vi lập đảng Bảo hoàng mong lật đổ Thái hậu Từ Hi, phò trợ Hoàng đế Quang Tự lên nắm lại vương quyền. Lương Khai Siêu xuất bản báo
*Thanh Nghị* để ủng hộ Hoàng đế Quang Tự và công kích Từ Hi. Tức giận, Từ Hi yêu cầu [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh), [Nhật](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) giao cả hai cho bà, nhưng không thành công vì họ coi hai ông là phạm nhân chính trị.
Nhưng không lâu sau, vì thấy cuộc
[cách mạng Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Ph%C3%A1p) ( [1789](https://vi.wikipedia.org/wiki/1789)– [1799](https://vi.wikipedia.org/wiki/1799)) và sự tranh giành chính quyền ở các nước thuộc [Trung Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_M%E1%BB%B9), [Nam Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_M%E1%BB%B9) gây nhiều chết chóc và hỗn loạn quá; Khang Hữu Vi bèn đòi Thanh đình phải cải cách quốc gia theo [quân chủ lập hiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_l%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn). Lương Khải Siêu theo thầy, cho ra tờ *Tân Dân tùng báo* để cổ súy cho chính thể này . [11]
Từ đó cho tới năm 1901, Lương Khải Siêu lúc thì ở Nhật, lúc thì ở Hạ Uy Di (
[Hawaii](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hawaii)), [Nam Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_D%C6%B0%C6%A1ng), [châu Úc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%9Ac),…viết báo để cảnh tỉnh dân tộc mình.
Việc làm này của hai ông có ít nhiều tác dụng, bởi sau liên quân tám nước kéo vào
[Bắc Kinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh), dẫn đến hòa ước [Tân Sửu](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2n_S%E1%BB%ADu) ( [1901](https://vi.wikipedia.org/wiki/1901)), thì Thái hậu Từ Hi buộc phải cho khôi phục lại những sắc lịnh mà cuộc biến pháp đã đề ra để mua chuộc lại lòng dân lúc bấy giờ đang oán hận.
Tuy nhiên, việc ban bố Hiến pháp thì mãi đến năm
[1908](https://vi.wikipedia.org/wiki/1908), Thanh đình mới thực hiện, nhưng liền bị cho là *lập hiến hình thức*, bởi *quyền vua vẫn còn rất lớn, mà quyền dân thì rất ít* . [12]
Nói gọn, trong 13 năm sống lưu vong, Lương Khải Siêu lập đảng Tiến bộ, làm báo (làm Chủ bút cho các báo
*Thanh Nghị báo, Tân Dân tùng báo, Tân tiểu thuyết*) và viết sách cổ vũ cho công cuộc cải cách chính trị ở [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c).
Trong khoảng thời gian ở Nhật,
[Phan Bội Châu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_B%E1%BB%99i_Ch%C3%A2u) (nhà [cách mạng](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng) [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)) có đến gặp ông ( [1905](https://vi.wikipedia.org/wiki/1905)). Nghe lời khuyên của ông, Phan Bội Châu biên soạn quyển * (Lịch sử mất nước của Việt Nam) nhằm lên án chế độ thực dân, tuyên truyền cách mạng… Việt Nam vong quốc sử* và phát động [[13]](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#cite_note-13) [phong trào Đông Du](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phong_tr%C3%A0o_%C4%90%C3%B4ng_Du), tức đưa thanh niên sang Nhật học tập để sau này trở về cứu nước.
### Trở về Trung Quốc
Năm
[1911](https://vi.wikipedia.org/wiki/1911), [cách mạng Tân Hợi](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_T%C3%A2n_H%E1%BB%A3i) thành công tại [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). Năm sau, Lương Khải Siêu trở về nước được nhiều giới hoan nghênh. Ngay trong năm đó, ông ra tờ *Dung Ngôn báo* (Tờ báo nói lời tầm thường). Lúc này, Khang Hữu Vi cũng đã về nước, lại đề xướng chủ trương bảo hoàng (định khôi phục ngôi vua cho phế đế [Phổ Nghi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%95_Nghi). Sử gọi đây là cuộc vận động phục tịch) có lẽ vì ông thấy những vụ tranh giành, rối loạn trong những năm đầu Dân quốc mà thất vọng về chế độ dân chủ . [14]
Phần Lương Khải Siêu, bởi tin tưởng Lâm thời đại Tổng thống
[Viên Thế Khải](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%C3%AAn_Th%E1%BA%BF_Kh%E1%BA%A3i), và muốn qua ông này để thực hiện những tư tưởng chính trị của mình, nên ông đã nhận lời làm Tổng trưởng [Tư pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0_ph%C3%A1p), chủ trì việc biên soạn [hiến pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p) ( [1913](https://vi.wikipedia.org/wiki/1913)).
Năm sau, ông làm Tổng tài Tệ chế cục. Thấy Viên Thế Khải âm mưu xây dựng lại nền đế chế, ông phản đối quyết liệt mà không được. Buồn chán, ông xin từ chức, rồi đem đảng của mình (Tiến bộ đảng) hiệp với Đảng Cách mạng Trung Hoa (lập năm 1914) của
[Tôn Dật Tiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_D%E1%BA%ADt_Ti%C3%AAn) để chống lại Viên . [15] [Tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_s%C3%A1u) năm [1916](https://vi.wikipedia.org/wiki/1916), Viên Thế Khải mất. [Lê Nguyên Hồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Nguy%C3%AAn_H%E1%BB%93ng) lên làm Đại tổng thống. Năm [1917](https://vi.wikipedia.org/wiki/1917), Lương Khải Siêu được mời làm Bộ trưởng bộ [Tài chính](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A0i_ch%C3%ADnh) trong nội các của [Đoàn Kỳ Thụy](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_K%E1%BB%B3_Th%E1%BB%A5y).
### Rời bỏ chính trường rồi mất
Thấy cũng không thực hiện được gì, năm sau ông quyết định rời bỏ chính trường, qua
[châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) xem xét tình hình thế giới. Năm [1919](https://vi.wikipedia.org/wiki/1919), ông về nước chuyên tâm dạy học ở Viện nghiên cứu Thanh Hoa và viết sách.
Ngày 31
[tháng 3](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_ba) năm [1927](https://vi.wikipedia.org/wiki/1927), Khang Hữu Vi mất. Hai năm sau, ngày [19 tháng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_1) năm [1929](https://vi.wikipedia.org/wiki/1929), Lương Khải Siêu cũng qua đời tại [Bắc Kinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh) ở tuổi 56.
## Tác phẩm
Theo thống kê chưa đầy đủ, tác phẩm của Lương Khải Siêu có:
### Triết học, tôn giáo
- Mặc kinh hiệu thích (Giải thích và hiệu đính kinh điển
[Mặc Tử](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7c_T%E1%BB%AD))
- Mặc tử học án
- Đại thừa khởi tín luận khảo chứng (Khảo chứng Đại thừa khởi tín luận)
[Phật giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o)chi sơ thâu nhập
### Sử học
- Tân sử học
- Trung Quốc sử tự luận
- Trung Quốc chuyên chế chính trị tiến hóa sử luận
- Tiên Tần chính trị tư tưởng sử (Lịch sử tư tưởng chính trị thời
[Tiên Tần](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%C3%AAn_T%E1%BA%A7n))
- Trung Quốc lịch sử nghiên cứu pháp (Phương pháp nghiên cứu lịch sử Trung Quốc)
- Thanh đại học thuật khái luận (Khái luận học thuật đời
[Thanh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Thanh))
- Trung Quốc cận tam bách niên học thuật sử (Lịch sử học thuật ba trăm năm gần đây của Trung Quốc)
- Trung Quốc học thuật tư tưởng biến thiên sử (Sử chép việc biến thiên về học thuật tư tưởng của Trung Quốc)
- Cận đại học phong chi địa lý đích phân bố
- Trung Quốc lịch sử nghiên cứu pháp
- Trung Quốc lịch sử thượng dân tộc chi nghiên cứu
- Trung Quốc thực dân bát đại vĩ nhân truyện
- Quản tử truyện (Truyện
[Quảng Trọng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BA%A3ng_Tr%E1%BB%8Dng&action=edit&redlink=1))
- Vương Kinh công truyện (Truyện
[Vương An Thạch](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_An_Th%E1%BA%A1ch))
Ngoài ra, ông còn chép những danh nhân đương thời như
[Khang Hữu Vi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Khang_H%E1%BB%AFu_Vi), [Lý Hồng Chương](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BD_H%E1%BB%93ng_Ch%C6%B0%C6%A1ng); và chép cả sử nước ngoài như [Ý](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D) Đại Lợi kiến quốc tam liệt truyện, Nhã Điển tiểu sử, [Triều Tiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) vong quốc sử, v.v…
### Tiểu thuyết
- Tân Trung Quốc vị lai ký
- Thế giới mạt nhật ký (dịch)
### Tuồng
- Kiếp khôi mộng truyền kỳ
- Tân La Mã truyền kỳ
### Thơ văn
- Thuẫn ty tập (Tập văn hiệu triệu)
- Ẩm Băng Thất tùng trứ (gồm các bài nghiên cứu và bình luận về nhiều vấn đề thuộc lĩnh vực
[triết học](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc), [văn học](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc)và [chính trị](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B))
- Ẩm Băng Thất văn tập (Tập văn của Ẩm Băng Thất)
- Ẩm Băng Thất thi thoại (Thi thoại của Ẩm Băng Thất), v.v…
[[16]](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#cite_note-16)
## Nhận xét
- Học giả
[Nguyễn Hiến Lê](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hi%E1%BA%BFn_L%C3%AA): *Lương Khải Siêu là một văn nhân đa tài và đầy nhiệt huyết…Ông tuyệt thông minh, hồi nhỏ theo cử nghiệp, đậu cử nhân rất sớm. Khi nghe nói có* [Khang Hữu Vi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Khang_H%E1%BB%AFu_Vi)giảng về thực học (lối học thực dụng, trái lại lối học từ chương), cậu cử Lương ghé lại thăm, bị Khang đập cho một vố nặng, chê cái học khoa cử là hủ bại, làm nước yếu dân hèn. Đáng khen cho Lương là chẳng những Lương không không bất bình mà còn hốt nhiên tỉnh ngộ, thờ Khang làm thầy, rồi cùng với Khang khảo cứu về văn hóa, chính trị Âu Tây…Nhiều nhà ái quốc lớp cổ của [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)khảng khái bỏ khoa cử rồi vào hội [Đông Kinh nghĩa thục](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Kinh_Ngh%C4%A9a_Th%E1%BB%A5c)cũng là noi gương của Lương vậy. *Ông chỉ vì “lo cái gốc của nước mấy lần lung lay, cái sức dân hao mòn vô ích” nên phải làm chính trị. Chỉ vì muốn “tân dân” để cứu nước, ông phải viết báo. Thấy cái học tuyết nào có ích lợi thì giới thiệu liền,…Công việc ông làm, trong tăm năm nay, không ai làm hơn ông, và chưa ai tranh cái uy hiệu “* [Trần Thiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%E1%BA%AFng)trong thế giới tư tưởng mới” của ông được. *Về văn, ông viết đủ loại, nhưng về khảo cứu thì chưa sâu…Nhìn chung, văn của ông bình dị, sáng sủa, khúc chiết, nhiều khi hoa mỹ, lôi cuốn độc giả rất mạnh vì tình cảm nồng nàn và thành thật.* [Ngô Đức Kế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%E1%BB%A9c_K%E1%BA%BF), [Phan Bội Châu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_B%E1%BB%99i_Ch%C3%A2u), [Dương Bá Trạc](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_B%C3%A1_Tr%E1%BA%A1c)ở [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)đều chịu ảnh hưởng của ông rất nhiều . [[17]](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#cite_note-17)
- GS.
[Nguyễn Huệ Chi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hu%E1%BB%87_Chi): *Là Chủ bút của nhiều tờ báo có tiếng, Lương Khải Siêu đã làm cho báo chí có một địa vị cao trong đời sống tinh thần của người dân ở Trung Quốc. Ông tự đảm nhận trọng trách khai thông dân trí, cải tạo tư tưởng cho quốc dân, bằng con đường văn hóa. Ông ra sức đề xướng tân học, truyền bá các ngành khoa học xã hội của* [phương Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%A2y), chỉnh lý tư tưởng học thuật truyền thống và nghiên cứu lịch sử văn hóa Trung Quốc. *Với kiến thức uyên bác, ông trước tác đủ các lĩnh vực gồm triết học, sử học, khảo chứng học, Phật học, thơ ca, tản văn, hý khúc, tiểu thuyết, dịch thuật…Thể loại nào cũng có những thành tựu, nhưng với tản văn ông xứng đáng là một đại gia. Bằng giọng văn đầy tâm huyết, có sức khích lệ rất mạnh đối với người đọc, trong những năm đầu*Ẩm Băng Thất văn tập [thế kỷ 20](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20), chủ nghĩa “tân dân” của Lương Khải Siêu, thông qua bộ *, đã đến với nhiều nhà văn, nhà tư tưởng ở một số nước* [châu Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81), trong đó có [Phan Bội Châu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_B%E1%BB%99i_Ch%C3%A2u), một nhà cách mạng [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) . [[18]](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#cite_note-18)
## Xem thêm
## Chú thích
**Theo** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#cite_ref-1) [Dương Quảng Hàm](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Qu%E1%BA%A3ng_H%C3%A0m)thì năm sau Lương Khải Siêu đi [thi Hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thi_H%E1%BB%99i)nhưng không đỗ ( *Việt Nam văn học sử yếu*, tr. 403). Ngược lại, Nguyễn Hiến Lê cho rằng ông thi đỗ [Tiến sĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFn_s%C4%A9)tại [Bắc Kinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh)vào năm [1891](https://vi.wikipedia.org/wiki/1891)( *Văn học Trung Quốc hiện đại*, tr. 61). Còn các sách khác (đã dẫn ở mục tham khảo) thì không nói đến việc này. **Xem chi tiết ở trang** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#cite_ref-2) [Chiến tranh Thanh-Nhật](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Thanh-Nh%E1%BA%ADt). **Theo** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#cite_ref-3) *Lịch sử thế giới cận đại*(tr. 349) và *Sử Trung Quốc*(Tập 2, tr. 271). **Ông Đồng Hòa (** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#cite_ref-4) [1830](https://vi.wikipedia.org/wiki/1830)– [1904](https://vi.wikipedia.org/wiki/1904)), là người ở tỉnh [Giang Tô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Giang_T%C3%B4). Năm [1856](https://vi.wikipedia.org/wiki/1856), ông thi đỗ [Trạng nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A1ng_nguy%C3%AAn), được cử làm Sư phó dạy Hoàng đế [Đồng Trị](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_Tr%E1%BB%8B), và sau đó là Hoàng đế [Quang Tự](https://vi.wikipedia.org/wiki/Quang_T%E1%BB%B1). Ông chính là người tiến cử Khang Hữu Vi lên Hoàng đế, và cũng là người nhiệt tình ủng hộ cuộc biến pháp duy tân. Theo *Thơ văn cổ*(Nhà xuất bản Giáo dục, [Trung Hoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_g%E1%BB%8Di_Trung_Qu%E1%BB%91c)– mảnh đất quen mà lạ [1999](https://vi.wikipedia.org/wiki/1999), tr. 414) và *[Hồi ký] (nhà xuất bản Thanh Niên, 2009, tr. 20).* [Phổ Nghi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%95_Nghi)– Nửa đời đã qua **Theo Nguyễn Hiến Lê, thì Khang Hữu Vi đã dâng thư lên Hoàng đế cả thảy 7 lần, nhưng đến lần thứ 7, thư mới đến tay Hoàng đế (** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#cite_ref-5) *Văn học Trung Quốc hiện đại*, tr. 57). **Theo** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#cite_ref-6) *Lịch sử thế giới cận đại*, tr. 350. **Kinh khanh giống như chức Quốc vụ khanh trong chính quyền** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#cite_ref-7) [Việt Nam Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)(giải thích của Nguyễn Hiến Lê, *Đại cương văn học sử Trung Quốc*, tr. 660). **Theo Nguyễn Hiến Lê,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#cite_ref-8) *Sử Trung Quốc*(Tập 2, tr.272). **Thái hậu Từ Hi còn muốn bắt Quang Tự thoái vị để đưa một người khác lên thay. Nhưng vì công sứ các nước đều phản đối, Hoa kiều ở hải ngoại đánh điện về ủng hộ nhà vua, nên bà dừng việc ấy lại. Tuy nhiên, kể từ đó Từ Hi càng thêm ghét ngoại nhân vì đã mớm cho Trung Quốc những ý tưởng về dân chủ, dân quyền mà bà cho là phản động…Đây là một trong số nguyên nhân gây ra** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#cite_ref-9) [phong trào Nghĩa Hòa Đoàn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Ngh%C4%A9a_H%C3%B2a_%C4%90o%C3%A0n)( [1899](https://vi.wikipedia.org/wiki/1899)– [1901](https://vi.wikipedia.org/wiki/1901)) mà sử cũ gọi là *nạn Quyền phỉ*(theo Nguyễn Hiến Lê, *Sử Trung Quốc*, Tập 2, tr. 274). **Theo Nguyễn Hiến Lê,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#cite_ref-10) *Sử Trung Quốc*(Tập 2, tr. 273). *Lịch sử thế giới cận đại*ghi *Bách nhật duy tân*bắt đầu từ 11 [tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_s%C3%A1u)năm [1898](https://vi.wikipedia.org/wiki/1898)đến 21 [tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_ch%C3%ADn)cùng năm (tr. 352). *Trung Quốc sử lược*ghi bắt đầu và kết thúc sớm hơn một ngày (tr.428). **Theo Phan Khoang (** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#cite_ref-11) *Trung Quốc sử lược*, tr.441), Nguyễn Hiến Lê ( *sử Trung Quốc*, Tập 2, tr. 283). Tuy nhiên, Dương Quảng Hàm thì cho rằng sau khi đi du lịch hoàn cầu, trở về Nhật làm Tân dân tùng báo, Lương Khải Siêu từ bỏ chủ nghĩa bảo hoàng (là chủ nghĩa của thầy) để theo chủ nghĩa cộng hòa (tr. 403). **Thanh đình dự bị 9 năm mới hoàn thành hiến pháp. Rõ ràng là họ không thành tâm chút nào (lời phê này và chi tiết này đều căn cứ theo Nguyễn Hiến Lê,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#cite_ref-12) *Sử Trung Quốc*, Tập 2, tr. 285). **Tác phẩm** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#cite_ref-13) *Việt Nam vong quốc sử*được Lương Khải Siêu đề tựa và in giúp. Sau khi sách này gây được tiếng vang, [Phan Bội Châu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_B%E1%BB%99i_Ch%C3%A2u)còn viết thêm nhiều tác phẩm khác, cũng nhằm mục đích tuyên truyền cách mạng. Xem thêm ở đây [[1]](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/entertainment/story/2005/08/050805_phanchinajapanhelp.shtml) **Sau đó, Khang Hữu Vi làm quân sư cho** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#cite_ref-14) [Trương Huân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_Hu%C3%A2n). Khi [Lê Nguyên Hồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Nguy%C3%AAn_H%E1%BB%93ng)thoái vị, Trương Huân bèn đưa [Phổ Nghi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%95_Nghi)trở lại ngôi. Bị [Đoàn Kỳ Thụy](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_K%E1%BB%B3_Th%E1%BB%A5y)mang quân về đánh, Trương Huân thua phải trốn vào sứ quán [Hà Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Lan). Cuộc phục tích chưa được mười ngày đã chấm dứt. Kể từ đó, Khang Hữu Vi chỉ còn ngồi viết thơ văn và đóng vai trò “di lão triều Thanh”, lãnh một số trợ cấp nhỏ của chính phủ, rồi chết trong cô đơn năm [1927](https://vi.wikipedia.org/wiki/1927)(theo Nguyễn Hiến Lê, *Văn học Trung Quốc hiện đại*, tr. 57). **Theo Nguyễn Hiến Lê,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#cite_ref-15) *Sử Trung Quốc*(Tập 3, tr. 21). **Hiện chưa tìm được bảng thống kê đầy đủ các phẩm của Lương Khải Siêu. Tạm thời, ở đây căn cứ theo** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#cite_ref-16) [Nguyễn Hiến Lê](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hi%E1%BA%BFn_L%C3%AA)(chương viết về Lương Khải Siêu in trong *Văn học Trung Quốc hiện đại*, tr. 60-69) và [Nguyễn Huệ Chi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hu%E1%BB%87_Chi)trong *Từ điển văn học*(bộ mới, tr. 896-897). [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#cite_ref-17) *Đại cương văn học sử Trung Quốc*(tr. 660-661) và *Văn học Trung Quốc hiện đại*(tr. 69). Nói về tài văn Lương Khải Siêu, GS. [Dương Quảng Hàm](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Qu%E1%BA%A3ng_H%C3%A0m)cũng có lời tương tự: *Ông là một văn sĩ có thiên tài, lời hoạt bát, giọng nồng nàn khiến cho người đọc rất cảm động*…(tr. 103). **Nguyễn Huệ Chi,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Kh%E1%BA%A3i_Si%C3%AAu#cite_ref-18) *Từ điển văn học*(bộ mới), tr. 896-897.
## Tham khảo
[Dương Quảng Hàm](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Qu%E1%BA%A3ng_H%C3%A0m), *Việt Nam văn học sử yếu*(bản in lần thứ 10). Trung tâm Học liệu xuất bản, [Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), 1968. [Nguyễn Hiến Lê](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hi%E1%BA%BFn_L%C3%AA), *Đại cương văn học sử Trung Quốc*. Nhà xuất bản Trẻ tái bản 1977. [Nguyễn Hiến Lê](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hi%E1%BA%BFn_L%C3%AA), *Văn học Trung Quốc hiện đại*. Nhà xuất bản Văn học tái bản 1993. [Nguyễn Hiến Lê](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hi%E1%BA%BFn_L%C3%AA), *Sử Trung Quốc*(Tập 2 và Tập 3 in chung). Nhà xuất bản Văn hóa, 1997. [Phan Khoang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Khoang), *Trung Quốc sử lược*. Văn sử học xuất bản, [Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), 1970. [Nguyễn Huệ Chi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hu%E1%BB%87_Chi), mục từ *Lương Khải Siêu*trong *Từ điển văn học*(bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.
- Vũ Dương Ninh – Nguyễn Văn Hồng,
*Lịch sử thế giới cận đại*. Nhà xuất bản Giáo Dục, 2008.
- Ngô Chí Vinh – Vương Miện Quý (đồng Chủ biên),
*Đại cương lịch sử văn hóa Trung Quốc*. Bản dịch từ tiếng Hoa của nhóm GS. Lương Duy Thứ (Chủ biên). Nhà xuất bản Văn hóa-Thông tin, 1994.
## Liên kết ngoài
[Sinh 1873](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1873) [Mất 1929](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1929) [Giáo sư Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Gi%C3%A1o_s%C6%B0_Trung_Qu%E1%BB%91c) [Người Quảng Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng) [Nhà văn Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_v%C4%83n_Trung_Qu%E1%BB%91c) [Chính khách Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%C3%ADnh_kh%C3%A1ch_Trung_Qu%E1%BB%91c) [Nhà cách mạng Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_c%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Trung_Qu%E1%BB%91c) [Người chủ báo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_ch%E1%BB%A7_b%C3%A1o)
# Trung tâm Thương mại Thế giới
[Trung tâm Thương mại Thế giới (định hướng)](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_t%C3%A2m_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29).
|Trung tâm Thương mại Thế giới|
|
|![]()
[1972](https://vi.wikipedia.org/wiki/1972)đến năm [1973](https://vi.wikipedia.org/wiki/1973) [Empire State Building](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B2a_nh%C3%A0_Empire_State) [Sears Tower](https://vi.wikipedia.org/wiki/Willis_Tower) [New York City](https://vi.wikipedia.org/wiki/Manhattan), [New York](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York), [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Port Authority of New York and New Jersey](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Port_Authority_of_New_York_and_New_Jersey&action=edit&redlink=1) [11 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_9), [2001](https://vi.wikipedia.org/wiki/2001)( [Sự kiện 11 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9)) [Tishman Realty & Construction Company](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tishman_Realty_%26_Construction&action=edit&redlink=1)
800.000 m² (1 & 2)
[[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_t%C3%A2m_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi#cite_note-1) [Minoru Yamasaki](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Minoru_Yamasaki&action=edit&redlink=1), [Emery Roth & Sons](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Emery_Roth_%26_Sons&action=edit&redlink=1) [Leslie Robertson](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Leslie_Robertson&action=edit&redlink=1), Leslie E. Robertson Associates **Trung tâm Thương mại Thế giới** ( [tiếng Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *World Trade Center*, viết tắt **WTC**; cũng được gọi **Tòa tháp đôi**), là tên gọi chung của khối bảy tòa nhà trước đây nằm gần cực nam [Manhattan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Manhattan), [thành phố New York](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York). Trung tâm nổi bật với hai tòa [tháp đôi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%A1p_%C4%91%C3%B4i&action=edit&redlink=1) 110 tầng, được kiến trúc sư [người Mỹ gốc Nhật](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%E1%BB%B9_g%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1) [Minoru Yamasaki](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Minoru_Yamasaki&action=edit&redlink=1) thiết kế và mua lại bởi [Larry Silverstein](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Larry_Silverstein&action=edit&redlink=1). Khởi công từ [1966](https://vi.wikipedia.org/wiki/1966) và khánh thành vào [4 tháng 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_4) năm [1973](https://vi.wikipedia.org/wiki/1973), nó vượt qua chiều cao của tòa [Empire State](https://vi.wikipedia.org/wiki/Empire_State) lịch sử, trở thành tòa nhà cao nhất thế giới chỉ trong một năm, trước khi tòa [tháp Sears](https://vi.wikipedia.org/wiki/Willis_Tower) ở [Chicago](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chicago) hoàn tất. Đã từng bị đánh bom vào tháng 2 năm [1993](https://vi.wikipedia.org/wiki/1993), nhưng nó vẫn đứng vững kiên cố. Tuy vậy nó đã không tránh khỏi sụp đổ gây ra bởi hai chiếc phi cơ [Boeing](https://vi.wikipedia.org/wiki/Boeing) đâm vào, trong những [sự kiện ngày 11 tháng 9 năm 2001](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9).
Một phiên bản tái xây dựng lại
**Tòa tháp đôi** ( **WTC**) khác đã bị phá hủy như một hình thức tưởng niệm đó là [Trung tâm Thương mại Một Thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_t%C3%A2m_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_M%E1%BB%99t_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) năm 2009.
## Xem thêm
## Tham khảo
[^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_t%C3%A2m_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi#cite_ref-1) [SkyscraperPage – One World Trade Center](http://www.skyscraperpage.com/cities/?buildingID=15), source:Federal Communications Commission
## Liên kết ngoài
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|[Sơ khai Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:S%C6%A1_khai_Hoa_K%E1%BB%B3) [Nhà chọc trời New York](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_ch%E1%BB%8Dc_tr%E1%BB%9Di_New_York) [Manhattan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Manhattan) [Sự kiện 11 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9) [Trung tâm thương mại thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Trung_t%C3%A2m_th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) [Tháp đôi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%C3%A1p_%C4%91%C3%B4i) [Tòa nhà cao trên 350 mét](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%B2a_nh%C3%A0_cao_tr%C3%AAn_350_m%C3%A9t)
# Sự kiện 11 tháng 9
|Sự kiện 11 tháng 9|
|
|![]()
*(từ trên xuống dưới, từ trái sang phải)*
- Hai tòa tháp của Word Trade Center đang bốc cháy;
- Một phần của
[Ngũ Giác Đài](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C5%A9_Gi%C3%A1c_%C4%90%C3%A0i)bị sụp đổ;
- Chuyến bay 175 đâm vào hai tòa cao ốc của WTC;
- Một lính cứu hỏa đang kêu gọi hỗ trợ tại Khu Bình địa;
- Một cỗ máy của Chuyến bay 93 đang được thu hồi;
-
CCTV ghi lại hình ảnh Chuyến bay 77 đâm vào Ngũ Giác Đài.
[Thành phố New York](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York); [Quận Arlington, Virginia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Arlington,_Virginia);
- Khu vực kế cận
[Shanksville, Pennsylvania](https://vi.wikipedia.org/wiki/Shanksville,_Pennsylvania) [11 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_9), 2001
8:46 – 10:28 am (
[UTC-4](https://vi.wikipedia.org/wiki/UTC-4))
- Cướp máy bay
- Tấn công cảm tử
- Giết người hàng loạt
- Khủng bố
**Sự kiện 11 tháng 9**, thường được viết tắt **9/11** hoặc **sự kiện 911** theo lối viết ngày tháng tại Mỹ, là một loạt tấn công [khủng bố](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_b%E1%BB%91) [cảm tử](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BA%A3m_t%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) có phối hợp tại [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) diễn ra vào thứ Ba, ngày [11 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_9) năm [2001](https://vi.wikipedia.org/wiki/2001), khi một nhóm [không tặc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%AFt_c%C3%B3c_m%C3%A1y_bay&action=edit&redlink=1) gần như cùng một lúc cướp bốn [máy bay hành khách](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%A1y_bay_h%C3%A0nh_kh%C3%A1ch&action=edit&redlink=1) hiệu [Boeing](https://vi.wikipedia.org/wiki/Boeing) đang trên đường bay nội địa trong nước [Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-SecCounc-1) Nhóm không tặc lái hai [2] [phi cơ](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A1y_bay)lao thẳng vào Tòa Tháp Đôi của [Trung tâm Thương mại Thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_t%C3%A2m_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)tại [Manhattan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Manhattan), [Thành phố New York](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York)– mỗi chiếc đâm vào một trong hai [tòa tháp](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%B2a_th%C3%A1p&action=edit&redlink=1)cao nhất, cách nhau khoảng 18 [phút](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BAt). Trong vòng hai tiếng đồng hồ, cả hai tòa tháp bị sụp đổ. Một nhóm không tặc khác lái chiếc phi cơ thứ ba đâm vào tổng hành dinh của [Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Qu%E1%BB%91c_ph%C3%B2ng_Hoa_K%E1%BB%B3)tại [Lầu Năm Góc](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BA%A7u_N%C4%83m_G%C3%B3c)ở [Quận Arlington, Virginia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Arlington,_Virginia). Chiếc máy bay thứ tư rơi xuống một cánh đồng gần [Shanksville](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Shanksville&action=edit&redlink=1)thuộc [Quận Somerset](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Somerset,_Pennsylvania), [Pennsylvania](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pennsylvania), cách [Pittsburgh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pittsburgh)129 [km](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t)(80 [dặm](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%B7m_Anh)) về phía Đông, sau khi hành khách trên máy bay chống cự lại nhóm không tặc này.
Nếu không tính 19 không tặc, có cả thảy 2.974 người thiệt mạng trong vụ tấn công, và 24 người liệt kê mất tích xem như đã chết.
[[3]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-3) [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-4)
Theo phúc trình của
[Ủy ban Quốc gia về vụ Khủng bố tại Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%BB%A6y_ban_Qu%E1%BB%91c_gia_v%E1%BB%81_v%E1%BB%A5_Kh%E1%BB%A7ng_b%E1%BB%91_t%E1%BA%A1i_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) (Ủy ban 11/9), tất cả 19 không tặc tiến hành cuộc tấn công đều là những tay [khủng bố](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_b%E1%BB%91) liên quan đến tổ chức [Hồi giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) [Al-Qaeda](https://vi.wikipedia.org/wiki/Al-Qaeda). Bản phúc trình cho rằng [Osama bin Laden](https://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden), người [Saudi](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_Saudi), thủ lĩnh của Al-Qaeda, là người chịu trách nhiệm về vụ tấn công, trong khi [Khalid Shaikh Mohammed](https://vi.wikipedia.org/wiki/Khalid_Shaikh_Mohammed) là người trực tiếp đặt kế hoạch cho cuộc tấn công. [Chính phủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7) của nhiều nước khác, cũng như nhiều nguồn tin tức, đã đi đến hoặc phát biểu kết luận tương tự. Osama bin Laden quyết liệt bác bỏ mọi liên quan đến vụ tấn công trong hai lời tuyên bố vào năm 2001 nhưng về sau, trong một [5] [lời tuyên bố bằng video](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Video_c%E1%BB%A7a_Osama_bin_Laden_n%C4%83m_2004&action=edit&redlink=1)năm 2004, ông thừa nhận là có liên quan trực tiếp đến những cuộc khủng bố . [[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-6)
Theo phúc trình của Ủy ban 11/9, các không tặc đã biến những chiếc máy bay thành những quả
[bom tự sát](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bom_t%E1%BB%B1_s%C3%A1t&action=edit&redlink=1) lớn nhất trong [lịch sử](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD). Vụ khủng bố ngày 11 tháng 9 là một trong những sự kiện quan trọng đáng chú ý nhất trong [thế kỷ 21](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_21), và là một trong những vụ khủng bố gây thiệt hại nhiều nhất về tất cả các mặt [kinh tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF), [xã hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i), [chính trị](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B), [văn hóa](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a), và [quân sự](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1) của [lịch sử Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Hoa_K%E1%BB%B3) cũng như những nơi khác trên [thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi).
## Mục lục
[1 Tấn công](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#T.E1.BA.A5n_c.C3.B4ng) [2 Trách nhiệm](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#Tr.C3.A1ch_nhi.E1.BB.87m) [3 Động lực](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#.C4.90.E1.BB.99ng_l.E1.BB.B1c) [4 Hậu quả](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#H.E1.BA.ADu_qu.E1.BA.A3) [5 Sự sụp đổ của WTC](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#S.E1.BB.B1_s.E1.BB.A5p_.C4.91.E1.BB.95_c.E1.BB.A7a_WTC) [6 Cuộc chiến chống Khủng bố](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#Cu.E1.BB.99c_chi.E1.BA.BFn_ch.E1.BB.91ng_Kh.E1.BB.A7ng_b.E1.BB.91) [7 Tái thiết](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#T.C3.A1i_thi.E1.BA.BFt) [8 Tưởng niệm](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#T.C6.B0.E1.BB.9Fng_ni.E1.BB.87m) [9 Kịch nghệ và Văn chương](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#K.E1.BB.8Bch_ngh.E1.BB.87_v.C3.A0_V.C4.83n_ch.C6.B0.C6.A1ng) [10 Hình ảnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#H.C3.ACnh_.E1.BA.A3nh) [11 Xem thêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#Xem_th.C3.AAm) [12 Chú thích](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [13 Tham khảo](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#Tham_kh.E1.BA.A3o) [14 Liên kết ngoài](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Tấn công
Vụ tấn công khởi phát là việc cướp bốn chiếc máy bay thương mại. Với sức chứa gần 91.000
[lít](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADt) (24.000 [gallon](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gallon)) cho các động cơ phản lực của mỗi chiếc, những chiếc máy bay này được biến thành những quả bom lửa đang bay. Chuyến bay 11 của hãng hàng không * đâm vào mé bắc của toà Tháp Bắc WTC vào lúc 8:46:40 sáng giờ địa phương (12:46:40 UTC). Lúc 9:03:11 sáng giờ địa phương (13:03:11 American Airlines* [UTC](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)), chuyến bay 175 của hãng hàng không *đâm vào toà Tháp Nam, được truyền hình trực tiếp bởi các máy quay trước đó đang hướng ống kính về phía Tháp Bắc.* [United Airlines](https://vi.wikipedia.org/wiki/United_Airlines) [[7]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-7)
Chuyến bay 77 của hãng
*American Airlines* lao vào [Lầu Năm Góc](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BA%A7u_N%C4%83m_G%C3%B3c) vào lúc 9:37:46 sáng giờ địa phương (13:37:46 UTC). Chiếc phi cơ thứ tư, chuyến bay 93 của hãng hàng không *United Airlines*, rơi xuống một cánh đồng gần [Shanksville](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Shanksville&action=edit&redlink=1) và thị trấn [Stonycreek](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Stonycreek&action=edit&redlink=1) thuộc Quận [Somerset](https://vi.wikipedia.org/wiki/Somerset), tiểu bang [Pennsylvania](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pennsylvania) vào lúc 10:03:11 sáng [giờ địa phương](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_%C4%90%C3%B4ng_%28B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9%29) (14:03:11 UTC), [[8]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-Chap7-8) [[9]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-Fox2-9) xác vụn của chiếc máy bay đã được tìm thấy cách đó tám dặm. Người ta tin rằng máy bay bị rơi có thể là do nhóm không tặc cố ý làm như thế, nhưng cũng có thể là do hành khách trên máy bay đánh trả lại làm nhóm không tặc không thể kiểm soát được chiếc máy bay. Trong số những người có mặt trên bốn chuyến bay định mệnh này, không ai còn sống sót. [10]
Một số hành khách và nhân viên phi hành đoàn đã cố liên lạc bằng điện thoại từ trên máy bay.
[[11]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-11) Họ báo cho biết có nhiều không tặc đang có mặt trên máy bay. Sau này, [12] [FBI](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%A5c_%C4%90i%E1%BB%81u_tra_Li%C3%AAn_bang)nhận diện được tổng cộng có 19 không tặc, bốn trên chuyến bay 93 của hãng United. Trên ba chuyến bay còn lại, mỗi chuyến có năm không tặc.
Theo ước tính của Viện Tiêu chuẩn và Kỹ thuật Quốc gia (NIST) có khoảng 17 400 người có mặt trong Trung tâm Thương mại Thế giới vào lúc xảy ra vụ tấn công, trong khi cửa quay của Cảng New York và New Jersey cho thấy có 14 154 người ở trong tòa tháp đôi vào lúc 8:45 sáng.
[[13]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-13) Đa số đều ở dưới điểm va chạm nên được cứu thoát an toàn, có 18 người cố xoay xở để thoát ra kịp lúc từ bên trên khu vực va chạm của tòa tháp phía nam trước khi nó đổ xuống. [14] Có ít nhất 1 366 người bị kẹt ngay tại hoặc bên trên điểm va chạm của toà tháp phía bắc, không ai còn sống sót [[15]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-15) Theo phúc trình của Ủy ban 11/9, hàng trăm người chết ngay khi xảy ra vụ nổ, những người còn lại bị mắc kẹt trong tòa nhà, thiệt mạng khi tòa nhà sụp đổ. [[16]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-NYTFatal-16) Có đến 600 người chết ngay lập tức hoặc bị kẹt trong các tầng lầu ngay tại điểm va chạm hoặc bên trên của tòa tháp Nam. [[17]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-911-ch9-17) [[16]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-NYTFatal-16)
Trong số những người có mặt trong Trung tâm Thương mại Thế giới vào lúc nơi này bị tấn công, ước tính có khoảng 200 người, tuyệt vọng vì bị nhấn chìm trong khói và sức nóng của nhiên liệu phản lực đang bốc cháy, liều mạng nhảy ra khỏi toà tháp đôi rực lửa để hứng chịu cái chết thảm khốc khi rơi xuống đường phố và trên mái của những toà cao ốc lân cận, hàng chục mét thấp hơn bên dưới.
[[18]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-horrificdecision-18)
Phản ứng tương tự cũng được ghi nhận khi những nạn nhân của vụ cháy tàu
[General Slocum](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=General_Slocum&action=edit&redlink=1) (xảy ra năm [1981](https://vi.wikipedia.org/wiki/1981) với hơn 1.000 người chết), và vụ hoả hoạn tại xưởng may [Triangle Shirtwaist](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Triangle_Shirtwaist&action=edit&redlink=1) (năm [1911](https://vi.wikipedia.org/wiki/1911) với hơn 100 thương vong) tìm lấy cái chết khi cố tìm cách thoát khỏi tình thế nguy cấp.
Nhiều người khác đang ở các tầng lầu cao hơn điểm va chạm (nơi máy bay đâm vào toà nhà) cố chạy ngược lên mái toà nhà với hy vọng sẽ được trực thăng đến cứu. Nhưng không có kế hoạch cứu hộ nào được lập ra cho một tình huống như thế. Những người khác bị chặn lại bởi cửa đã bị khoá chặt khi họ đang cố leo lên mái toà nhà.
[[19]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-19)
### Chiếc máy bay thứ tư
Có những suy đoán cho rằng chiếc máy bay thứ tư,
[chuyến bay 93](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chuy%E1%BA%BFn_bay_s%E1%BB%91_93_c%E1%BB%A7a_United_Airlines) của hãng *United Airlines*, bị nhóm không tặc dự định cho đâm vào Điện [Capitol](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_Capitol_Hoa_K%E1%BB%B3) (Trụ sở Quốc hội Hoa Kỳ) hoặc [Toà Bạch Ốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%AFng) ở [Washington, D.C.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Washington,_D.C.).
Những gì được ghi lại trong hộp đen cho thấy những hành khách, do
[Todd Beamer](https://vi.wikipedia.org/wiki/Todd_Beamer), [Jeremy Glick](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jeremy_Glick&action=edit&redlink=1) và [Mark Bingham](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mark_Bingham&action=edit&redlink=1) lãnh đạo, cố gắng giành quyền kiểm soát máy bay từ tay nhóm không tặc mặc dù những không tặc, trong một nỗ lực bất thành, cho phi cơ lắc mạnh nhằm khống chế nhóm hành khách. [[20]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-WP93-20) Theo băng ghi âm của dịch vụ khẩn cấp [21] [911](https://vi.wikipedia.org/wiki/911), một hành khách trên chuyến bay 93 yêu cầu người điện thoại viên cùng cầu nguyện với anh trước khi nhóm hành khách này xông lên tranh giành với nhóm khủng bố để chiếm lại quyền điều khiển chiếc phi cơ. Sau khi cầu nguyện xong, người hành khách chỉ thốt lên *“let’s roll”*. *“*sau này trở thành tiếng hô xung trận của binh sĩ chiến đấu chống [Let’s roll](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Let%E2%80%99s_roll&action=edit&redlink=1)“ [Al Qaeda](https://vi.wikipedia.org/wiki/Al-Qaeda)tại [Afghanistan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Afghanistan).
Không lâu sau đó, chiếc phi cơ rơi xuống một cánh đồng gần Shanksville thuộc thị trấn Stonycreek, hạt Somerset, tiểu bang Pennsylvania vào lúc 10:30:11 sáng giờ địa phương (14:03:11UTC). Có những bất đồng về thời điểm chính xác máy bay rơi, dựa vào những chấn động được ghi nhận cho thấy có thể xảy ra lúc 10:06. Ủy ban 9/11 báo cáo rằng quân sư của al-Qaeda (đã bị bắt),
[Khalid Shikh Mohamed](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Khalid_Shikh_Mohamed&action=edit&redlink=1), khai rằng mục tiêu tấn công của chuyến bay 93 là Điện Capitol, trụ sở [Quốc hội Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Hoa_K%E1%BB%B3), được dành cho bí danh “Khoa Luật”. [[22]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-22)
### Tử vong và Thiệt hại
|Thương vong (kể cả không tặc)|
|Thành phố New York||
|[[23]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-hirschkorn-23) [[24]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-24) [Chuyến bay 11 American Airlines](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chuy%E1%BA%BFn_bay_11_American_Airlines&action=edit&redlink=1) [[25]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-25) [Chuyến bay 175 United Airlines](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chuy%E1%BA%BFn_bay_175_United_Airlines&action=edit&redlink=1) [[26]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-26) [Ngũ Giác Đài](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BA%A7u_N%C4%83m_G%C3%B3c) [[27]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-27) [Chuyến bay 77 American Airlines](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chuy%E1%BA%BFn_bay_77_American_Airlines&action=edit&redlink=1) [[28]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-28) [Chuyến bay 93 United Airlines](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chuy%E1%BA%BFn_bay_s%E1%BB%91_93_c%E1%BB%A7a_United_Airlines) [[29]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-29)
Khi các khu ngoại ô chung quanh Thành phố New York biết tin thảm họa đang xảy ra quá gần, nhiều trường học đóng cửa, di tản hoặc tự phong toả. Những khu học chính khác ngăn không cho học sinh xem truyền hình bởi vì nhiều em có cha mẹ đang làm việc trong tòa tháp đôi. Ở các bang
[New Jersey](https://vi.wikipedia.org/wiki/New_Jersey) và [Connecticut](https://vi.wikipedia.org/wiki/Connecticut), các trường tư đều được di tản. Trường học tại [Scardale](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Scardale&action=edit&redlink=1), tiểu bang New York bị đóng cửa. Tại [Greenwich](https://vi.wikipedia.org/wiki/Greenwich), tiểu bang [Connecticut](https://vi.wikipedia.org/wiki/Connecticut), khoảng 15 dặm phía bắc Thành phố New York, hàng trăm học sinh có quan hệ trực tiếp với những nạn nhân của vụ tấn công. Greenwich, một trong những thị trấn giàu nhất thế giới, có nhiều cư dân tử vong hơn bất cứ thị trấn nào trong vùng.
Theo tường thuật của hãng thông tấn
[Associated Press](https://vi.wikipedia.org/wiki/Associated_Press), thành phố đã nhận diện hơn 1 600 tử thi, nhưng không thể xác định nhân thân cho số tử thi còn lại (khoảng 1 100 người). Bản tường thuật cũng nói rằng thành phố có “khoảng 10 000 mẩu xương và các phần mô chưa thể xác nhận là phù hợp với danh sách tử vong”. [[30]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-30)
Con số thương vong lên đến 2 975 người, trong đó có 19 không tặc, 246 người trên 4 chiếc máy bay (không ai sống sót), 2 603 người thiệt mạng tại Thành phố New York, trong tòa tháp đôi cũng như trên mặt đất, và 125 người trong Ngũ Giác Đài.
[[31]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-Chrono-31) Thêm vào danh sách nạn nhân là 24 người bị liệt kê mất tích. [32] Ngoại trừ 55 người thuộc các lực lượng vũ trang, tất cả đều là dân thường. [[23]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-hirschkorn-23) [[33]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-33)
Hơn 90 quốc gia có công dân thiệt mạng trong vụ tấn công vào Trung tâm Thương mại Thế giới.
Các viên chức y tế Thành phố New York đưa tên Felicia Dunn-Jones vào danh sách nạn nhân. Năm tháng sau ngày xảy ra sự kiện 11/9, Dunn-Jones chết vì bệnh phổi do hít phải bụi khi tòa nhà WTC sụp đổ. [34] [[35]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-35)
Thêm vào đó, tòa Tháp đôi cao 110 tầng của Trung tâm Thương mại Thế giới, cùng với năm tòa nhà khác thuộc khu vực WTC, gồm có tòa nhà số 7 của WTC, tòa nhà chọc trời khung bằng thép cao 48 tầng cách đó một khu phố, các tòa nhà số 6, 5, 4, 3 của WTC, phức hợp Trung tâm Tài chính Thế giới, và Nhà thờ Chính Thống giáo St Nicholas, cùng bốn trạm tàu điện ngầm hoặc bị sụp đổ hoàn toàn hoặc bị thiệt hại nặng nề.
Tính tổng cộng, trên Đảo [36] [Manhattan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Manhattan), có 45 tòa nhà bị thiệt hại. Các thiết bị truyền thông như tháp [truyền hình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh), [truyền thanh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Radio), [radio](https://vi.wikipedia.org/wiki/Radio)hai chiều bị phá hủy nhưng các trạm truyền thông đã nhanh chóng phục hồi tín hiệu và phát sóng lại. [[36]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-wtcstudy-36) Tại [[37]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-37) [Arlington](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Arlington,_Virginia), một phần của tòa nhà Lầu Năm Góc bị hư hại nghiêm trọng do hỏa hoạn, một phần khác bị sụp đổ. [[38]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-38)
## Trách nhiệm
Chính phủ
[Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) qui trách nhiệm cho tổ chức khủng bố [al-Qaeda](https://vi.wikipedia.org/wiki/Al-Qaeda) về vụ tấn công 11/9. Tổ chức này từng nhận đã tấn công các mục tiêu quân sự và dân chính của Hoa Kỳ tại [39] [châu Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_Phi)và [Trung Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_%C4%90%C3%B4ng). [Osama bin Laden](https://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden), bác bỏ mọi dính líu cũng không nhận mình đã biết trước cuộc tấn công. Trước đó, bin Laden đã tuyên bố *thánh chiến*chống lại Hoa Kỳ. Sau thảm hoạ này, chính phủ Hoa Kỳ công bố al-Qaeda và bin Laden là thủ phạm chính.
Tháng 11 năm 2001, lực lượng Hoa Kỳ cho phục hồi một băng video tìm thấy trong một căn nhà bị phá huỷ tại
[Jalalabad](https://vi.wikipedia.org/wiki/Jalalabad), Afghanistan, cuộn băng cho thấy Osama bin Laden đang nói chuyện với [Khaled al-Harbi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Khaled_al-Harbi&action=edit&redlink=1). Trong cuộn băng, bin Laden thừa nhận đã lập kế hoạch cho cuộc tấn công. Trong thế giới [Hồi giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o), người ta tỏ vẻ hoài nghi về tính xác thực của cuộn băng này: “Phóng viên tại Trung Đông của đài BBC, [Frank Gardner](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Frank_Gardner&action=edit&redlink=1), nói rằng trên đường phố trong thế giới [Ả Rập](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp), nhiều người tin rằng đây chỉ là một thủ thuật tuyên truyền của chính phủ Mỹ”. Cuốn băng được phát sóng trên nhiều mạng tin tức khác nhau trong tháng 12 năm 2001.
Ngày
[16 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_9) năm [2001](https://vi.wikipedia.org/wiki/2001), Osama bin Laden đáp trả bằng cách đọc một bản tuyên bố, “Tôi nhấn mạnh rằng tôi không tiến hành điều này, nó được thực hiện bởi các cá nhân với mục tiêu riêng của họ”. Bản tuyên bố được phát sóng trên kênh vệ tinh [Al Jazeera](https://vi.wikipedia.org/wiki/Al_Jazeera) của [Qatar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qatar), cũng được phát sóng trên mạng lưới tin tức của Hoa Kỳ và thế giới. Phản ứng thứ hai của bin Laden xuất hiện vào ngày [28 tháng 11](https://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_11) trên Daily Ummat, một tờ nhật báo của [Pakistan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pakistan), “Tôi đã nói rằng tôi không dính líu đến các cuộc tấn công 11 tháng 9 tại Mỹ. Là một người Hồi giáo, tôi cố làm hết sức mình để khỏi phải nói dối. Tôi không biết gì về vụ tấn công, cũng không hề xem việc tàn sát phụ nữ và trẻ em vô tội, cùng những nhân mạng khác là một hành động thích đáng. Hồi giáo nghiêm cấm việc gây tổn hại cho phụ nữ, trẻ em vô tội và những người khác. Một hành vi như thế bị cấm đoán ngay cả khi đang ở trong thời chiến”.
Tuy nhiên, không lâu sau cuộc bầu cử
[tổng thống Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Hoa_K%E1%BB%B3) năm [2004](https://vi.wikipedia.org/wiki/2004), trong một thông báo ghi âm sẵn, bin Laden công khai thừa nhận sự dính líu của al-Qaeda vào vụ tấn công, và nhận có quan hệ trực tiếp với vụ tấn công. Ông ta nói rằng cuộc tấn công được thực hiện bởi vì “chúng tôi là một dân tộc tự do không chịu chấp nhận bất công, và chúng tôi muốn giành lại tự do cho dân tộc chúng tôi”.
Ngày 27 tháng 9 năm 2001, FBI thông báo hình ảnh của 19 không tặc, cùng các thông tin liên quan đến quốc tịch và bí danh của nhiều nghi can.
Mười lăm không tặc đến từ [40] [Ả Rập Saudi](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_Saudi), hai từ [Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1c_Ti%E1%BB%83u_v%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_Th%E1%BB%91ng_nh%E1%BA%A5t), một từ [Ai Cập](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp), và một từ [Liban](https://vi.wikipedia.org/wiki/Liban). Khác với nhân thân thường thấy của những kẻ đánh bom cảm tử, họ đều là những người trưởng thành và có học thức. [[41]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-41) [[42]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-42)
Theo kết luận của Ủy ban 9/11 trong bản tường trình ngày
[22 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_6) năm [2004](https://vi.wikipedia.org/wiki/2004), cuộc tấn công được lập kế hoạch và tiến hành bởi các đặc vụ của al-Qaeda. Ủy ban cho rằng al-Qaeda chi một khoản tiền từ 400.000 USD – 500.000 USD để lập kế hoạch và tiến hành vụ tấn công, nhưng nguồn gốc số tiền trên vẫn chưa được xác minh. [[43]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-43)
## Động lực
Theo nguồn tin chính thức từ chính phủ Hoa Kỳ, vụ tấn công 11 tháng 9 là phù hợp với những gì Al-Qaeda tự nhận là sứ mạng của mình. Al-Qaeda bị nghi ngờ dính líu vào những vụ đánh bom các sứ quán Mỹ tại
[Kenya](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kenya) và [Tanzania](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanzania), tổ chức này cũng nhận trách nhiệm vụ tấn công khu trục hạm [USS Cole](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=USS_Cole&action=edit&redlink=1) của [Hải quân Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3) tại [Yemen](https://vi.wikipedia.org/wiki/Yemen) năm [2000](https://vi.wikipedia.org/wiki/2000).
Theo Hoa Kỳ, sự kiện 11/9 là một phần trong kế hoạch “giết người Mỹ ở tất cả những nơi nào trên thế giới có thể” mà bin Laden đưa ra. Chiến dịch khủng bố này lợi dụng niềm tin tôn giáo và khởi phát từ một giáo lệnh (
*fatwa*) ban hành năm 1998 bởi [bin Laden](https://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden), [Ayman al-Zawahiri](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ayman_al-Zawahiri), [Abu-Yasir Rifa’i Ahmad Taha](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Abu-Yasir_Rifa%E2%80%99i_Ahmad_Taha&action=edit&redlink=1), [Shaykh Mir Hamzah](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Shaykh_Mir_Hamzah&action=edit&redlink=1), và [Fazlur Rahman](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fazlur_Rahman&action=edit&redlink=1). [[44]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-fatwa98-44) [[45]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-45) Giáo lệnh này mở đầu với phần trích dẫn kinh Koran, “hãy giết những kẻ ngoại giáo bất cứ nơi nào ngươi tìm thấy chúng”, và đi đến kết luận “nghĩa vụ của mỗi người Hồi giáo” là “giết người Mỹ ở khắp mọi nơi.” [46] . Họ cáo buộc Hoa Kỳ: [[44]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-fatwa98-44)
- Bóc lột nguồn tài nguyên vùng bán đảo Ả Rập.
- Lũng đoạn nền chính trị của các quốc gia trong vùng.
- Ủng hộ những chế độ và các vương triều bóc lột người dân trong khu vực Trung Đông, tức là áp bức nhân dân.
- Đặt các căn cứ quân sự tại bán đảo Ả Rập, tức là xâm phạm đất thánh của người Hồi giáo, nhằm mục tiêu đe doạ các nước Hồi giáo láng giềng.
- Âm mưu tạo mối bất hoà giữa các quốc gia Hồi giáo để làm suy yếu sức mạnh chính trị của khối này.
- Ủng hộ
[Israel](https://vi.wikipedia.org/wiki/Israel)và nỗ lực hướng sự quan tâm của quốc tế khỏi việc chiếm đóng [Palestine](https://vi.wikipedia.org/wiki/Palestine).
Cuộc chiến vùng vịnh, kế đó là lệnh cấm vận và các vụ oanh tạc
[Iraq](https://vi.wikipedia.org/wiki/Iraq) thực hiện bởi Hoa Kỳ, gần đây được trích dẫn như là chứng cớ cho những cáo buộc của bản giáo lệnh. Ngược lại với thái độ bất đồng của những người Hồi giáo ôn hoà, giáo lệnh này sử dụng các văn bản Hồi giáo nhằm biện minh cho những hành động bạo lực chống lại quân đội và công dân Mỹ cho đến khi tình hình được thay đổi: tuyên bố rằng “toàn thể chức sắc suốt trong dòng lịch sử Hồi giáo hoàn toàn đồng ý rằng thánh chiến ( *jihad*) là bổn phận của mỗi cá nhân khi kẻ thù tìm cách hủy diệt các quốc gia Hồi giáo”.
Những thông báo của Al-Qaeda ghi nhận được từ sau 11 tháng 9 hỗ trợ cho sự suy đoán này. Trong một băng video năm 2004, bin Laden rõ ràng là thừa nhận trách nhiệm trong vụ tấn công và nói rằng những hành động này là để “phục hồi sự tự do cho dân tộc chúng ta”, để “trừng phạt kẻ xâm lược” và để phá hoại nền kinh tế nước Mỹ. bin Laden tuyên bố rằng mục tiêu kéo dài của cuộc thánh chiến là “làm chảy máu nước Mỹ đến khi nước này kiệt sức”.
Cả Hoa Kỳ và Al-Qaeda đều cố trình bày cuộc tranh chấp này là cuộc chiến giữa Thiện và Ác.
Bản báo cáo của Ủy ban 9/11 khẳng định rằng thái độ thù nghịch của
[Khalid Shaikh Mohamed](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Khalid_Shaikh_Mohamed&action=edit&redlink=1), người được xem là “kiến trúc sư trưởng” của vụ tấn công 9/11, xuất phát từ “sự bất đồng dữ dội với chính sách ngoại giao của Hoa Kỳ ủng hộ Israel”. Động cơ tương tự cũng được quy cho tên không tặc lái máy bay đâm vào toà tháp đôi WTC: [Mohamed Atta](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mohamed_Atta&action=edit&redlink=1) được miêu tả bởi Ralph Bodenstein – người từng du hành, làm việc và nói chuyện với anh ta – như là “hoàn toàn tin rằng Hoa Kỳ muốn bảo vệ Israel”.
Tuy nhiên, giáo lệnh năm
[1998](https://vi.wikipedia.org/wiki/1998) của bin Laden được ban hành vào thời điểm ra đời thoả hiệp [Oslo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Oslo) về Israel và Palestine, khi các bên tin rằng cuộc tranh chấp đang đến lúc chấm dứt bằng các thỏa hiệp.
Ngược lại, chính phủ Bush cho rằng Al-Qaeda bị thúc đẩy bởi lòng căm thù tinh thần tự do và dân chủ thể hiện bởi nước Mỹ, trong khi những nhà phân tích độc lập cho rằng động cơ chính của Al-Qaeda là khuyến khích tinh thần đoàn kết Hồi giáo bằng cách tập chú vào một kẻ thù chung, như thế về lâu về dài giúp dọn đường cho sự hình thành một trật tự thế giới mới theo cung cách Hồi giáo quá khích.
## Hậu quả
### Phản ứng của Quốc tế
Vụ tấn công tạo ra những phản ứng khác nhau trong nền chính trị toàn cầu. Phản ứng của các chính phủ và phương tiện truyền thông trên khắp thế giới là gay gắt lên án hành động khủng bố, với những hàng tít trên nhật báo
[Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) [Le Monde](https://vi.wikipedia.org/wiki/Le_Monde), tóm lược thái độ đồng cảm của quốc tế: “Ngày hôm nay Tất cả chúng ta đều là người Mỹ”, và hàng triệu người trên thế giới tổ chức thắp nến tưởng niệm nạn nhân.
Những nhà lãnh đạo của hầu hết các quốc gia Trung Đông đều lên tiếng kết án vụ tấn công, nhưng
[Iraq](https://vi.wikipedia.org/wiki/Iraq) là một ngoại lệ, nước này đưa ra một thông báo chính thức, “những gã cao bồi Mỹ đang hứng chịu hậu quả tội ác của họ chống lại nhân loại” . Trong khi đó, có một số ít người Palestine ăn mừng sự kiện này. [47] [[48]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-48)
Chỉ khoảng một tháng sau vụ tấn công, Hoa Kỳ dẫn đầu một liên minh quân sự quốc tế tiến vào Afghanistan để săn đuổi các lực lượng vũ trang của al-Qaeda hầu đánh đổ chính phủ
[Taliban](https://vi.wikipedia.org/wiki/Taliban) vì cớ chứa chấp bọn khủng bố . Chính quyền Pakistan quyết định đứng về phía Hoa Kỳ trong cuộc chiến chống Osama bin Laden và al-Qaeda. Nước này dành cho Hoa Kỳ một số phi trường và căn cứ quân sự làm hậu cứ cho chiến dịch tấn công vào Afghanistan, cùng lúc cho bắt giữ hơn 600 nghi can là thành viên al-Qaeda và giải giao những người này cho Hoa Kỳ [49] . Hoa Kỳ cũng được sự ủng hộ của nhiều quốc gia trên thế giới, kể cả [[50]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-50) [Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga)và [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), trong việc hợp tác chống khủng bố toàn cầu.
### Công luận tại Hoa Kỳ
Vụ tấn công tác động mạnh mẽ bao trùm lên toàn thể dân chúng Mỹ. Người ta bày tỏ lòng biết ơn đối với những nhân viên duy trì an toàn công cộng, nhất là lính cứu hỏa. Những người này đã bày tỏ lòng dũng cảm khác thường giữa tình thế hiểm nghèo nơi hiện trường trong khi họ phải gánh chịu con số tử vong cao chưa từng có khi thi hành nhiệm vụ. Thị trưởng thành phố New York,
[Rudolph Giuliani](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rudolph_Giuliani&action=edit&redlink=1), giành được sự ngưỡng mộ toàn quốc vì những hoạt động không mệt mỏi của ông trong lúc này. Giuliani được tạp chí * chọn làm TIME* [Nhân vật của Năm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A2n_v%E1%BA%ADt_c%E1%BB%A7a_n%C4%83m_%28t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD_Time%29)2001. [[51]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-51)
Thành phố New York đã bị trọng thương bởi vụ tấn công và sẽ luôn luôn mang theo mình những vết sẹo vật chất và tâm sinh lý kể từ thảm họa này. Một làn sóng hiến máu tự nguyện đã dấy lên ngay sau ngày 11 tháng 9 để cứu sinh mạng người bị nạn. Theo một tường trình trên
[Tạp chí Hiệp hội Y khoa Mỹ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BA%A1p_ch%C3%AD_Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_Y_khoa_M%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1) ra ngày [7 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_5) năm [2003](https://vi.wikipedia.org/wiki/2003): “… lượng máu được hiến tặng trong những tuần lễ sau vụ tấn công 11/9 cao hơn nhiều so với cùng kỳ trong năm 2000 (2.5 lần trong tuần lễ đầu tiên sau vụ tấn công; 1.3 – 1.4 lần trong tuần thứ hai và tuần thứ tư sau vụ tấn công)”. [[52]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-52) [[53]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-53)
Xảy ra một số vụ quấy nhiễu và tấn công chống lại người Trung Đông và những người “trông giống người Trung Đông”
[[54]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-Hate_crime_reports_up_in_wake_of_terrorist_attacks-54) , nhất là [55] [người Sikh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Sikh&action=edit&redlink=1). Tổng cộng có chín người thiệt mạng trên lãnh thổ Hoa Kỳ như là nạn nhân của những hành động trả đũa. Balbir Singh Sodhi, một trong số những nạn nhân, bị bắn chết ngày 15 tháng 9. Sodhi, giống những nạn nhân khác, là một người Sikh nhưng bị hiểu lầm là người Hồi giáo. [[54]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-Hate_crime_reports_up_in_wake_of_terrorist_attacks-54)
### Kinh tế
Cuộc tấn công ngay lập tức gây ra những tác hại nghiêm trọng trên nền kinh tế của nước Mỹ và trên thị trường thế giới.
[Thị trường Chứng khoán New York](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%9F_giao_d%E1%BB%8Bch_ch%E1%BB%A9ng_kho%C3%A1n_New_York) (NYSE), Thị trường Chứng khoán Mỹ và [NASDAQ](https://vi.wikipedia.org/wiki/NASDAQ) đóng cửa trong ngày 11 tháng 9 và ngưng hoạt động cho đến ngày [17 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_9). Cơ sở vật chất và những trung tâm xử lý dữ liệu từ xa của NYSE không bị thiệt hại bởi vụ tấn công, nhưng các công ty thành viên, khách hàng và thị trường không thể liên lạc được vì những thiệt hại lớn mà các cuộc tấn công gây ra cho các phương tiện truyền thông gần WTC. Khi thị trường chứng khoán mở cửa trở lại vào ngày 17 tháng 9 năm 2001, sau thời gian đóng cửa lâu nhất kể từ Cuộc [Đại Suy thoái](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_kh%E1%BB%A7ng_ho%E1%BA%A3ng) ( *Great Depression*) năm [1929](https://vi.wikipedia.org/wiki/1929), chỉ số [Dow Jones](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_trung_b%C3%ACnh_c%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_Dow_Jones) ( *Dow Jones Industrial Average – DJIA*) tuột xuống 684 điểm, tức 7,1%, chỉ còn 8920 điểm, sự tuột dốc chưa từng xảy ra chỉ trong vòng một ngày. Đến cuối tuần, chỉ số DJIA rơi tự do 1369,7 điểm (14,3%), lần tuột giảm lớn nhất trong vòng một tuần trong lịch sử của chỉ số này. [56] Thị trường chứng khoán Hoa Kỳ mất 1, 4 ngàn tỉ [[57]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-MarkDec-57) [USD](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9)trong tuần này. Đến năm 2005, [Phố Wall](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%91_Wall)và [Phố Broadway](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%E1%BB%91_Broadway&action=edit&redlink=1)gần Thị trường Chứng khoán New York vẫn được canh gác cẩn thận nhằm ngăn ngừa một vụ tấn công tương tự vào tòa nhà này.
Hoạt động kinh tế khu
[Hạ Manhattan](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BA%A1_Manhattan&action=edit&redlink=1), khu vực kinh doanh lớn thứ ba tại Hoa Kỳ (sau *Midtown Manhattan* và *Chicago Loop*) bị tàn phá ngay sau đó. 31, 9 triệu [ft](https://vi.wikipedia.org/wiki/Foot). vuông của khu văn phòng quận Manhattan Hạ hoặc bị thiệt hại hoặc bị hủy diệt. Phần lớn những nơi bị hủy hoại là những khu xếp hạng A. [58]
Công cuộc tái thiết vẫn bị kìm hãm do thiếu sự đồng thuận về thứ tự ưu tiên. Điển hình,
[Thị trưởng Bloomberg](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_Bloomberg&action=edit&redlink=1) xem cuộc vận động đăng cai [Thế vận hội mùa hè](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_v%E1%BA%ADn_h%E1%BB%99i_M%C3%B9a_h%C3%A8) [2012](https://vi.wikipedia.org/wiki/2012) của thành phố New York là trọng tâm cho kế hoạch phát triển của ông từ năm 2002 cho đến giữa năm 2005, trong khi [Thống đốc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) [Pataki](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=George_Pataki&action=edit&redlink=1) ủng hộ Công ty Phát triển Hạ Manhattan, công ty này bị chỉ trích vì không làm được gì nhiều dù đã được cấp một ngân quỹ khổng lồ dành cho công cuộc tái thiết.
Bầu trời khu vực
[Bắc Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9) bị đóng cửa trong vài ngày sau vụ tấn công, các chuyến bay bị cắt giảm đáng kể cho đến khi có lệnh mới. Hệ quả của vụ tấn công là làm suy giảm các hoạt động hàng không đến gần 20%, tăng mức độ nghiêm trọng của các vấn đề tài chính cho ngành công nghiệp hàng không dân dụng vốn đã gặp nhiều khó khăn.
Trong nhiều tiếng đồng hồ sau vụ tấn công, người ta phải cho di tản cư dân và người làm việc ở các tòa tháp cao trong các khu vực đô thị trên khắp nước Mỹ, kể cả
[Los Angeles](https://vi.wikipedia.org/wiki/Los_Angeles), tại thành phố này lượng xe lưu thông giảm đến mức thấp nhất từ trước đến nay, trong khi những khu doanh nghiệp tại trung tâm các đô thị cũng trở nên hoang vắng.
### Cứu hộ, phục hồi, bồi thường
Phải mất hàng tháng mới có thể hoàn tất các nỗ lực cứu hộ và phục hồi. Chỉ với công tác dập tắt những ngọn lửa đang cháy âm ỉ trong đống đổ nát của toà nhà WTC, người ta phải mất hàng tuần, còn việc dọn dẹp thì mãi đến tháng 5 năm 2002 mới xong. Những khán đài bằng gỗ được dựng tạm dành cho du khách đến thăm và quan sát những đội công nhân xây dựng đang miệt mài dọn dẹp những lỗ hổng khổng lồ trước đây là tòa tháp đôi. Ngày 30 tháng 5 năm 2002, các khán đài này cũng đã đóng cửa.
Nhiều
[quỹ cứu trợ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BB%B9_c%E1%BB%A9u_tr%E1%BB%A3&action=edit&redlink=1) được thành lập cấp tốc nhằm trợ giúp nạn nhân vụ tấn công, cung cấp những hỗ trợ tài chính cho những người sống sót và gia đình nạn nhân. Sau hạn chót, ngày 11 tháng 9 năm 2003, có 2.833 đơn xin bồi thường đã được tiếp nhận trong số 2.986 nạn nhân được thống kê.
#### Di dời những chuyến bay
Trước tình hình này, nhằm đảm bảo an toàn cho nước
[Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%B9), toàn bộ đường bay ngang qua không phận nước [Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%B9) đều đã bị đóng cửa. Lệnh đóng cửa này áp dụng cho tất cả các chuyến bay thương mại của tất cả các hãng hàng không trên toàn thế giới. Sân bay [Gander](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gander&action=edit&redlink=1) thuộc thị trấn [Lewisporte](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lewisporte&action=edit&redlink=1), tỉnh [Newfoundland](https://vi.wikipedia.org/wiki/Newfoundland) của [Canada](https://vi.wikipedia.org/wiki/Canada) được huy động khẩn cấp để tiếp nhận tất cả những chiếc máy bay quá cảnh bất đắc dĩ trong suốt hai ngày (từ 12 đến 14-09-2001). Tổng cộng có 53 chiếc đến từ khắp nơi trên thế giới, trong đó 27 chiếc là máy bay thương mại [Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%B9). Dân số thị trấn [Lewisporte](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lewisporte&action=edit&redlink=1) năm 2001 vào khoảng 10.400 người nhưng phải lo cho 10.500 hành khách từ các máy bay đã hạ cánh khẩn cấp. Đến ngày 14-09-2001, trước khi chiếc máy bay [Boeing 15](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Boeing_15&action=edit&redlink=1) cất cánh, một hành khách là một bác sĩ ở bang [Virginia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Virginia) đề nghị thành lập một quỹ lấy tên là [Quỹ Delta 15](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BB%B9_Delta_15&action=edit&redlink=1) (là số hiệu chuyến bay). Mục đích của quỹ này là cấp học bổng cho các học sinh trung học ở [Lewisporte](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lewisporte&action=edit&redlink=1). Ông cũng cho biết sẽ gửi bản đề xuất đến Hãng Hàng không [Delta Airlines](https://vi.wikipedia.org/wiki/Delta_Airlines) để mời họ đóng góp. Cho đến giờ, 14 năm sau (năm 2015) vụ khủng bố cũng như sau khi chiếc [Boeing 15](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Boeing_15&action=edit&redlink=1) buộc phải hạ cánh khẩn cấp xuống sân bay [Garder](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Garder&action=edit&redlink=1), [Quỹ học bổng Delta 15](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BB%B9_h%E1%BB%8Dc_b%E1%BB%95ng_Delta_15&action=edit&redlink=1) đã có hơn 1,5 triệu USD và đã tài trợ cho 134 sinh viên, là con em của thị trấn [Lewisporte](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lewisporte&action=edit&redlink=1) theo học đại học. [[59]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-59)
### Ảnh hưởng sức khỏe
Trong hằng ngàn tấn vật liệu đổ nát từ sự sụp đổ toà tháp đôi có các độc chất
[amiăng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ami%C4%83ng), [chì](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%AC), [thuỷ ngân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7y_ng%C3%A2n), cũng như mức độ tăng cao chưa từng có của [dioxin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Dioxin) và [PAH](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=PAH&action=edit&redlink=1) ( *) sản sinh từ những đám lửa âm ỉ cháy suốt trong ba tháng, gây ra chứng bệnh suy nhược cho các nhân viên cứu hộ và công nhân tái thiết, Polycyclic aromatic hydrocarbon* [[60]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-DustDeath-60) chẳng hạn như Mark Marci thuộc Sở Cảnh sát New York (NYPD) chết vào ngày [[61]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-61) [3 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_9)năm 2007 do bệnh ung thư phổi di căn khắp thân thể. Cũng có tác hại đến sức khỏe một số cư dân, sinh viên học sinh và nhân viên văn phòng ở khu Manhattan Hạ và [[62]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-62) [Phố Tàu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%E1%BB%91_T%C3%A0u,_Manhattan&action=edit&redlink=1)kế cận. [[63]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-63)
Một số lập luận khoa học cho rằng việc phát sinh các độc chất và các chất ô nhiễm trong không khí chung quanh toà tháp đôi sau khi sụp đổ có thể tạo ra ảnh hưởng tiêu cực trên sự phát triển bào thai. Lo sợ về hiểm hoạ tiềm ẩn này, một trung tâm sức khoẻ môi trường trẻ em danh tiếng tiến hành phân tích những trẻ em có mẹ mang thai trong thời gian xảy ra vụ tấn công và sinh sống hoặc làm việc gần tòa tháp đôi.
[[64]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-64)
Tuy nhiên ông
[Rudolph Giuliani](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rudolph_Giuliani&action=edit&redlink=1), [Thị trưởng New York](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_New_York&action=edit&redlink=1), trấn an rằng mức độ ô nhiễm không đáng lo ngại. Bộ trưởng Môi trường Mỹ [Christie Whiteman](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Christie_Whiteman&action=edit&redlink=1) thông báo, [Cơ quan Bảo vệ Môi trường](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%A1_quan_B%E1%BA%A3o_v%E1%BB%87_M%C3%B4i_sinh_Hoa_K%E1%BB%B3) ( [EPA](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%A1_quan_B%E1%BA%A3o_v%E1%BB%87_M%C3%B4i_sinh_Hoa_K%E1%BB%B3)) đã cử nhân viên đo kiểm tra không khí ở New York. Kết quả cho thấy nồng độ các chất độc hại, kể cả bột chì (được dùng để pha những hỗn hợp màu và chất dẻo trong quá trình xây dựng) và lượng dioxin, đều chưa vượt quá mức cho phép.
## Sự sụp đổ của WTC
Có nhiều ý kiến chung quanh sự sụp đổ của toà tháp đôi, những cuộc tranh luận sôi nổi bàn về nguyên nhân của sự sụp đổ thu hút nhiều kỹ sư về cấu trúc, kiến trúc sư và các cơ quan hữu quan thuộc chính phủ liên bang. Thiết kế của toà tháp đôi chứa đựng nhiều phát kiến mới khác với các
[tòa nhà chọc trời](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_ch%E1%BB%8Dc_tr%E1%BB%9Di) được xây dựng trước đó. Mặc dù lực va chạm khi máy bay phản lực đâm vào và các đám cháy bùng phát sau đó là chưa từng xảy ra trong lịch sử thảm hoạ ngành xây dựng, một số kỹ sư tin quyết rằng những toà nhà chọc trời được xây dựng theo thiết kế truyền thống (như [Empire State Building](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B2a_nh%C3%A0_Empire_State) ở thành phố New York và toà tháp đôi [Petronas](https://vi.wikipedia.org/wiki/Petronas) của Malaysia) sẽ chịu đựng tốt hơn trong một tình huống như thế, có lẽ vẫn có thể tồn tại. Nếu lập luận trên là đúng, thì các toà nhà chọc trời khác có cùng một kiểu thiết kế với toà tháp đôi WTC (như [Tháp Sears](https://vi.wikipedia.org/wiki/Willis_Tower) và [Trung tâm John Hancock](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Trung_t%C3%A2m_John_Hancock&action=edit&redlink=1) ở [Chicago](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chicago)) đang bị nguy cơ sụp đổ hoàn toàn tự nhiên hoặc vì một vài đám cháy nho nhỏ như Trung tâm thương mại thế giới số 7 cao 186 mét (610 feet) sụp đổ vào 5 giờ 20 chiều ngày 11 tháng 9 năm 2001 trong không đầy 7 giây và được [người dẫn chương trình của kênh CBS Dan Rather nhận xét trong chương trình truyền hình trực tiếp](http://www.youtube.com/watch?v=Nvx904dAw0o) là lần thứ 3 ngày hôm nay, các vụ sụp đổ này (bao gồm 3 vụ ngày hôm đó, WTC1 và WTC2 vào buổi sáng và WTC7 vào buổi chiều) trông rất giống những vụ nổ có kiểm soát được thấy nhiều trên truyền hình khi người ta kích nổ những khối thuốc nổ được đặt chính xác từ trước để làm sập chúng.
Một cuộc điều tra cấp liên bang về an toàn phòng cháy và kỹ thuật xây dựng được tiến hành bởi Học viện Định chuẩn và Kỹ thuật Quốc gia thuộc
[Bộ Thương mại Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Hoa_K%E1%BB%B3), hoàn tất ngày 6 tháng 4 năm [2005](https://vi.wikipedia.org/wiki/2005), thanh tra về công trình xây dựng, vật liệu và các điều kiện kỹ thuật đã góp phần gây ra thảm hoạ WTC. Cuộc thanh tra được tiến hành nhằm phục vụ các mục tiêu sau:
- Cải thiện phương pháp thiết kế, xây dựng, bảo dưỡng và sử dụng các toà nhà.
- Cải thiện dụng cụ và phương pháp hướng dẫn dành cho các viên chức thuộc các ngành chức năng về an toàn và công nghiệp.
- Chỉnh sửa và xây dựng bộ luật, định chuẩn và thực hành phòng cháy chữa cháy.
- Cải thiện An toàn công cộng.
Bản tường trình kết luận rằng khả năng chịu lửa của cấu trúc thép tòa tháp đôi đã mất tác dụng ngay khi máy bay va chạm toà nhà, nếu điều này không xảy ra chắc chắn tòa nhà vẫn còn trụ được. Hơn nữa, bản tường trình cũng khẳng định cầu thang của toà nhà đã không được gia cố đúng mức hầu có thể cung ứng lối thoát cho những người ở bên trên điểm va chạm.
[[65]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-NIST-65)
## Cuộc chiến chống Khủng bố
Nhiều người Mỹ cho rằng vụ tấn công khủng bố 11/9 “đã vĩnh viễn làm thay đổi thế giới”: nước Mỹ đang bị đặt trong nguy cơ bị tấn công khủng bố mà trước đây đất nước này chưa từng bị. Hoa Kỳ tuyên chiến chống
[khủng bố](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_b%E1%BB%91) với mục tiêu đem Osama bin Laden ra trước công lý và ngăn chặn sự xuất hiện của những mạng lưới khủng bố khác. Các mục tiêu này sẽ được thực hiện bằng những phương tiện như cấm vận kinh tế và quân sự đối với các quốc gia được xem là dung dưỡng thành phần khủng bố, cùng lúc gia tăng các biện pháp giám sát toàn cầu và chia sẻ thông tin tình báo. Liên minh quân sự do Hoa Kỳ dẫn đầu tiến hành tấn công [Taliban](https://vi.wikipedia.org/wiki/Taliban) tại [Afghanistan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Afghanistan). Cùng với Hoa Kỳ, các quốc gia khác đang phải đối phó với các hoạt động khủng bố như [Philippines](https://vi.wikipedia.org/wiki/Philippines) và [Indonesia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Indonesia) cũng gia tăng sự chuẩn bị về mặt quân sự. [[66]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-66) Tổng thống Bush cũng nhận được sự ủng hộ lớn của nhiều quốc gia trên thế giới, kể cả [67] [Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga)(cũng bị khủng bố bởi các nhóm Hồi giáo cực đoan) và [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), trong việc hợp tác chống khủng bố toàn cầu.
Nhiều nước khác, trong đó có
[Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh), [Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c), [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p), [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga), Indonesia, [Pakistan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pakistan), [Jordan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Jordan), [Mauritius](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mauritius), [Uganda](https://vi.wikipedia.org/wiki/Uganda) và [Zimbabwe](https://vi.wikipedia.org/wiki/Zimbabwe) thông qua luật “chống khủng bố” và cho đóng băng các tài khoản ngân hàng của các doanh nghiệp hoặc cá nhân bị tình nghi có liên quan đến al-Qaeda. Các cơ quan tình báo và thi hành pháp luật tại một số quốc gia như [Ý](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D), [Malaysia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Malaysia), Indonesia và Philippines bắt giữ nhiều nghi can khủng bố với mục đích đập tan những nhóm vũ trang trên toàn thế giới. Chiến dịch này dấy lên nhiều tranh cãi khi những người chỉ trích như Ủy ban *Bill of Rights Defense* cho rằng những hạn chế truyền thống trên các hoạt động theo dõi của liên bang nay đã bị bãi bỏ bởi Đạo luật PATRIOT; các tổ chức quyền tự do công dân như *American Civil Liberties Union* ( [ACLU](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=ACLU&action=edit&redlink=1)) và *Liberty* cho rằng một số [quyền con người](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A2n_quy%E1%BB%81n) đang bị nguy cơ hủy bỏ. Hoa Kỳ cho thiết lập một trại giam tại vịnh [Guantanamo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Guant%C3%A1namo), [Cuba](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cuba) để cầm giữ những “binh sĩ thù địch bất hợp pháp”. Tính hợp pháp của các trại giam này hiện đang bị tra vấn bởi một số quốc gia thành viên của [Liên minh Âu châu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u), [Tổ chức các quốc gia châu Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9) và [Tổ chức Ân xá Quốc tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%82n_x%C3%A1_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF). [Barack Obama](https://vi.wikipedia.org/wiki/Barack_Obama)và các viên chức cao cấp [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)đang theo dõi diễn biến Chiến dịch Neptune Spear dẫn đến việc tiêu diệt [Osama bin Laden](https://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden)ngày 2 tháng 5, 2011.
Bên trong nước Mỹ, Tổng thống Bush tiến hành một đợt tái cấu trúc cơ cấu chính phủ lớn nhất trong lịch sử đương đại của đất nước này với quyết định thành lập
[Bộ An ninh Nội địa](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_An_ninh_N%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba_Hoa_K%E1%BB%B3). [Quốc hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Hoa_K%E1%BB%B3) thông qua đạo luật [USA PATRIOT](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=USA_PATRIOT&action=edit&redlink=1) ( *Uniting and Strengthening America by Providing Appropriate Tools Required to Intercept and Obstruct Terrorism* – Thống nhất và Củng cố nước Mỹ bằng cách Cung ứng những Phương tiện Thích ứng Cần có để Ngăn chặn Khủng bố), giải thích rằng đạo luật này sẽ giúp dò tìm và truy tố những phần tử khủng bố và tội phạm khác trong tương lại.
Các nhóm bảo vệ quyền tự do của công dân phê phán đạo luật
*PATRIOT*, nói rằng đạo luật này cho phép các cơ quan thi hành pháp luật xâm phạm sự riêng tư của công dân và hạn chế quyền giám sát tư pháp trên các cơ quan thi hành pháp luật và trên công tác thu thập tin tình báo. Chính phủ Bush viện dẫn biến cố 11/9 như là lý do để tiến hành một chiến dịch bí mật của [Cơ quan An ninh Quốc gia](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%A1_quan_An_ninh_Qu%E1%BB%91c_gia_Hoa_K%E1%BB%B3) nhằm “theo dõi các liên lạc bằng điện thoại và thư điện tử giữa Hoa Kỳ và nước ngoài mà không cần sự cho phép của toà án”.
Biến cố 9/11 đã đem lại nhiều ủng hộ trong dư luận người Mỹ cho chính sách cứng rắn của Tổng thống Bush. Sau ngày vụ khủng bố xảy ra, sự ủng hộ của dân chúng Mỹ và uy tín của Tổng thống Bush, đang từ ở mức trung bình trên 50% dân chúng Mỹ ủng hộ, bỗng vọt lên ở mức cao trên 90%, đây là mức uy tín cao nhất trong lịch sử của dân chúng Mỹ dành cho một vị tổng thống. Tuy nhiên, chỉ số uy tín này đã giảm đáng kể, khi thu-chi ngân sách bị thâm hụt nghiêm trọng và quân đội Mỹ sa lầy và thất bại trong việc bình định tại
[Iraq](https://vi.wikipedia.org/wiki/Iraq), đến năm 2005, mức ủng hộ của dân chúng dành cho TT Bush có lúc xuống còn 34%. Chính sách cứng rắn của Mỹ, mặc dù vì lợi ích chung là chống khủng bố nhưng đã tạo hình ảnh xấu và đã gây mâu thuẫn với đồng minh. Lần đầu tiên các đồng minh then chốt của Mỹ trong khối [NATO](https://vi.wikipedia.org/wiki/NATO) mâu thuẫn với Mỹ rất gay gắt và tìm cách tạo 1 thế đối trọng khác trong khu vực. Hoa Kỳ nhận thức rõ điều này và đã bắt đầu có những điều chỉnh trong các chính sách ngoại giao.
## Tái thiết
*One World Trade Center*đang được xây dựng, 3 tháng 8, 2012.
Ngay sau khi xảy ra vụ tấn công, Thị trưởng New York, Rudy Giuliani, tuyên bố, “Chúng ta sẽ xây dựng lại. Từ biến cố này chúng ta sẽ trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết, mạnh mẽ hơn về chính trị, mạnh mẽ hơn về kinh tế. Đường chân trời sẽ được hàn gắn lại “
Đến tháng 5 năm 2002 đống đổ nát được dọn sạch, [68] tuy vẫn có những lời chỉ trích rằng nỗ lực không tương xứng với ngân quỹ khổng lồ dành cho công tác này. [[69]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-69) [[70]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-70) [[71]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-71)
Khu vực bị hư hại của Lầu Năm Góc đã được tái thiết chỉ một năm sau khi bị tấn công.
[[72]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-72)
Ngay tại địa điểm của những tòa nhà đổ nát, người ta xây dựng những kiến trúc mới. Tại địa điểm trước là tòa nhà số 7 của WTC nay là tòa cao ốc văn phòng hoàn tất năm
[2006](https://vi.wikipedia.org/wiki/2006). *One World Trade Center* đang được xây dựng sẽ vươn dến độ cao 1 776 ft (541 m) tương ứng với năm nước Mỹ giành độc lập (năm 1776), dự trù hoàn tất vào năm 2013 để trở thành tòa nhà cao nhất [Tây Bán Cầu](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_b%C3%A1n_c%E1%BA%A7u), và là cao ốc cao thứ ba trên thế giới. [[73]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-73) [[74]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-74)
## Tưởng niệm
Trong những ngày sau khi xảy ra vụ tấn công, nhiều buổi tưởng niệm và canh thức được tổ chức trên khắp thế giới.
[[75]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-75) [[76]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-76) Còn ngay tại Bình địa, ảnh của các nạn nhân xuất hiện khắp mọi chỗ. Một người có mặt ở đó thuật lại rằng “không có cách nào tránh khỏi những khuôn mặt của các nạn nhân vô tội. Ảnh của họ hiện diện khắp mọi nơi, tại trạm điện thoại, đính vào trụ đèn đường, trên tường trạm xe điện ngầm. Mọi thứ ở đây khiến tôi liên tưởng đến một đám tang vĩ đại, mọi người buồn bã và lặng lẽ, nhưng rất thân ái với nhau. Trước đó, New York cho tôi cảm giác lạnh lẽo, nhưng bây giờ mọi người tìm đến giúp đỡ lẫn nhau.” [77] [[78]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-Sigmund-78)
Tại Ngũ Giác Đài, khu tưởng niệm được khánh thành ngày 11 tháng 9 năm 2008,
với một công viên thoáng đãng có 184 chiếc ghế dài hướng về Ngũ Giác Đài. [79] Sau khi được sửa chữa trong năm 2001-2002, người ta xây dựng một nhà nguyện và một tượng đài ngay tại địa điểm chuyến bay 77 đâm xuống tòa nhà. [[80]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-dwyer-may2007-80) [[81]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-81)
Thiết kế cho
[Đài tưởng niệm Quốc gia Chuyến bay 93](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0i_t%C6%B0%E1%BB%9Fng_ni%E1%BB%87m_Qu%E1%BB%91c_gia_Chuy%E1%BA%BFn_bay_93&action=edit&redlink=1) được gọi là *Crescent of Embrace* gây ra tranh cãi vì thiết kế một hình trăng lưỡi liềm ( *crescent*) lớn màu đỏ hướng đến [Mecca](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mecca). Do áp lực của công chúng, người ta cho biết đài tưởng niệm này sẽ được thiết kế lại để tránh sự nhầm lẫn với biểu trưng của Hồi giáo.
Bản thiết kế của
[Michael Arad](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Michael_Arad&action=edit&redlink=1) cho đài tưởng niệm *Reflecting Absence* được tuyển chọn vào tháng 8 năm 2006 qua một cuộc thi, với hai hồ phản chiếu đặt tại chân của hai tòa tháp, bao quanh bởi tên của các nạn nhân ghi chìm dưới đất. [[82]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-82)
Bên cạnh việc xây dựng các đài tưởng niệm, một số người thân và bạn bè của những nạn nhân vụ tấn công ngày 11 tháng 9 thành lập quỹ tưởng niệm, quỹ học bổng và các chương trình từ thiện nhằm tôn vinh những người thân yêu đã mất.
Hiện trường, nơi trước kia tọa lạc Tháp đôi tại New York nay được gọi là
*Ground Zero* (Khu vực số không), nơi đây hiện đang xây cất tòa nhà *One World Trade Center* cao 541 m và 3 tòa [nhà chọc trời](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_ch%E1%BB%8Dc_tr%E1%BB%9Di) được xây trên một hình bán nguyệt xung quanh khu tưởng niệm các nạn nhân trong vụ khủng bố, dự định hoàn thành trong năm 2012.
## Kịch nghệ và Văn chương
Vở kịch
*“The Guys”* của [Anne Nelson](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Anne_Nelson&action=edit&redlink=1) hướng vào hồi ức và cảm xúc của một người sống sót, một sĩ quan thuộc lực lượng cứu hoả, một nhà văn đã tìm đến để giúp anh viết những bài điếu văn dành cho các đồng đội đã thiệt mạng trong thảm hoạ. Vở kịch được công diễn lần đầu vào ngày 4 tháng 12 năm 2001. *Extremely Loud and Incredibly Close*, tiểu thuyết của [Jonathan Safran Foer](https://vi.wikipedia.org/wiki/Jonathan_Safran_Foer) xuất bản năm 2005, là một trong những tác phẩm đầu tiên viết về vụ khủng bố. Cuốn sách được dẫn dắt theo lời kể của một cậu bé chín tuổi, *Oskar Schell*, cha của cậu đang ở trên tầng cao của Trung tâm Thương mại Thế giới khi hai chiếc máy bay phản lực đâm vào toà tháp đôi. Để kìm chế nỗi buồn khôn nguôi và đè nén những tưởng tượng kinh hoàng về thảm họa mà cha cậu phải gánh chịu, *Oskar* dấn mình vào một cuộc phiêu lưu trong tâm trí để truy tìm ra điều mà cậu hy vọng là sự bí mật của cha cậu. Trong cuộc phiêu lưu của trí tưởng tượng này *Oskar* vượt qua những nỗi sợ hãi vô căn cứ và an ủi nhiều linh hồn đau thương.
Tác phẩm điện ảnh của
[Oliver Stone](https://vi.wikipedia.org/wiki/Oliver_Stone), *Trung tâm Thương mại Thế giới*, là câu chuyện kể về hai nhân viên thuộc Cơ quan quản lý cảng biển, John McLoughlin ( [Nicolas Cage](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nicolas_Cage)) và Will Jimeno ( [Michael Pena](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Michael_Pena&action=edit&redlink=1)), là những người tham gia vào công tác cứu hộ sau cùng còn sống sót và được toán cứu hộ đem ra khỏi khu bình địa ( *ground zero*). Cuốn phim được trình bày như là một câu chuyện cảm động về những cư dân bình thường của thành phố New York tìm cách giúp đỡ lẫn nhau ngay giữa một cơn thảm họa khủng khiếp. Cuốn phim được bắt đầu trình chiếu trên toàn quốc (Hoa Kỳ) ngày [9 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_8) năm [2006](https://vi.wikipedia.org/wiki/2006).
## Hình ảnh
Vụ khủng bố 11/9 chụp từ trực thăng của cảnh sát New York, ảnh do Học viện Định chuẩn và Kỹ thuật Quốc gia của Mỹ công bố tháng 2 năm 2010, áp dụng luật tự do thông tin theo yêu cầu của ABCNews.
[[83]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_note-83) . [84]
## Xem thêm
[Bối cảnh Lịch sử Sự kiện 11 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%91i_c%E1%BA%A3nh_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9) [Chuyến bay số 93 của United Airlines](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chuy%E1%BA%BFn_bay_s%E1%BB%91_93_c%E1%BB%A7a_United_Airlines) [Todd Beamer](https://vi.wikipedia.org/wiki/Todd_Beamer) [Khủng bố](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_b%E1%BB%91) [Tháp Tự do](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_t%C3%A2m_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_1_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) [Ủy ban Quốc gia về vụ Khủng bố tại Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%BB%A6y_ban_Qu%E1%BB%91c_gia_v%E1%BB%81_v%E1%BB%A5_Kh%E1%BB%A7ng_b%E1%BB%91_t%E1%BA%A1i_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1)(Ủy ban 11/9) [Thomas Kean](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thomas_Kean&action=edit&redlink=1), chủ tịch của Ủy ban 11/9 [Đài kỷ niệm Trung tâm Thương mại Quốc tế](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0i_k%E1%BB%B7_ni%E1%BB%87m_Trung_t%C3%A2m_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1) [Trung tâm Thương mại Quốc tế số 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_t%C3%A2m_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_s%E1%BB%91_7) [Bản báo cáo của Ủy ban 11/9](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_b%C3%A1o_c%C3%A1o_c%E1%BB%A7a_%E1%BB%A6y_ban_11/9&action=edit&redlink=1) [Các giả thuyết về âm mưu 11 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1c_gi%E1%BA%A3_thuy%E1%BA%BFt_%C3%A2m_m%C6%B0u_v%E1%BB%81_s%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9) [Phong trào đòi sự thật về vụ 11 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phong_tr%C3%A0o_%C4%91%C3%B2i_s%E1%BB%B1_th%E1%BA%ADt_v%E1%BB%81_v%E1%BB%A5_11_th%C3%A1ng_9)
## Chú thích
[^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-SecCounc_1-0) [“Security Council Condemns, ‘In Strongest Terms’ Terrorist Attacks on the United States”](http://www.un.org/News/Press/docs/2001/SC7143.doc.htm). United Nations. Ngày 12 tháng 9 năm 2001. Truy cập ngày 11 tháng 9 năm 2006.
The Security Council today, following what it called yesterday’s “horrifying terrorist attacks” in New York, Washington, D.C., and Pennsylvania, unequivocally condemned those acts, and expressed its deepest sympathy and condolences to the victims and their families and to the people and Government of the United States.
[^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-CBC_2-0) [“Bin Laden claims responsibility for 9/11”](http://www.cbc.ca/news/story/2004/10/29/binladen_message041029.html). CBC News. 29 tháng 10 năm 2004. Truy cập ngày 7 tháng 9 năm 2006. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-3) [War Casualties Pass 9/11 Death Toll – CBS News](http://www.cbsnews.com/stories/2006/09/22/terror/main2035427.shtml) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-4) [September 11 by Numbers](http://nymag.com/news/articles/wtc/1year/numbers.htm) **Vào năm** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-5) [2001](https://vi.wikipedia.org/wiki/2001), Osama bin Laden hai lần tuyên bố rằng: *“I stress that I have not carried out this act, which appears to have been carried out by individuals with their own motivation… I have already said that I am not involved in the 11 September attacks in the United States… I had no knowledge of these attacks…”* [ *]* [cần dẫn nguồn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
-
**Trong đoạn băng Video năm 2004, bin Laden nói rằng:** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-6) *While I was looking at these destroyed towers in Lebanon, it sparked in my mind that the tyrant should be punished with the same and that we should destroy towers in America, so that it tastes what we taste and would be deterred from killing our children and women.*– Osama bin Laden [(tất cả bản dịch tiếng Anh)](https://en.wikipedia.org/wiki/s:Text_of_2004_Osama_bin_Laden_videotape)
-
**Neilan, Terence (11 tháng 9 năm 2001).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-7) [“2 Planes Crash Into World Trade Center”](http://www.nytimes.com/2001/09/11/national/11WIRE-PLAN2.html?ex=1209009600&en=b9a731bb213d062c&ei=5070). The New York Times. Truy cập ngày 23 tháng 4 năm 2008. **“The Attack Looms”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-Chap7_8-0) [. National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States. 2004. Truy cập ngày 2 tháng 7 năm 2008.](http://govinfo.library.unt.edu/911/report/911Report_Ch7.htm) *9/11 Commission Report* [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-Fox2_9-0) [“Flight 93 Hijacker: ‘We Have a Bomb on Board’”](http://www.foxnews.com/story/0,2933,191420,00.html). Fox News. 13 tháng 4 năm 2006. Truy cập ngày 23 tháng 4 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-Fox1_10-0) [“Hijacked Planes Used in Coordinated Attacks Upon New York, Washington”](http://www.foxnews.com/story/0,2933,34184,00.html). Fox News. 11 tháng 9 năm 2001. Truy cập ngày 23 tháng 4 năm 2008. **McKinnon, Jim.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-11) [“The phone line from Flight 93 was still open when a GTE operator heard Todd Beamer say: ‘Are you guys ready? Let’s roll’”](http://www.post-gazette.com/headlines/20010916phonecallnat3p3.asp). Pittsburgh Post-Gazette. Truy cập ngày 18 tháng 5 năm 2008. Đã bỏ qua văn bản “date-2001-09-16 ” ( [trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#text_ignored)) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-12) [“Relatives wait for news as rescuers dig”](http://archives.cnn.com/2001/US/09/12/family.reacts/index.html). CNN. 13 tháng 9 năm 2001. Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2008. **Averill, Jason D. và đồng nghiệp (2005). “Occupant Behavior, Egress, and Emergency Communications”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-13) [(PDF). National Institute of Standards and Technology (NIST). Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2008.](http://wtc.nist.gov/NISTNCSTAR1-7.pdf) *Final Reports of the Federal Building and Fire Investigation of the World Trade Center Disaster* **Dwyer, Jim and Kevin Flynn (2005).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-14) *102 Minutes*. Times Books. tr. p. 266. **Dwyer, Jim và đồng nghiệp (26 tháng 5 năm 2002).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-15) [“Last Words at the Trade Center; Fighting to Live as the Towers Die”](http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F00E6DC153BF935A15756C0A9649C8B63). The New York Times. Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2008.
- ^
**a** [Lipton, Eric (22 tháng 7 năm 2004).](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-NYTFatal_16-1) **ă** [“Study Maps the Location of Deaths in the Twin Towers”](http://www.nytimes.com/2004/07/22/nyregion/22towers.html?ei=5090&en=ccd27da4663af33f&ex=1248235200&partner=rssuserland&pagewanted=print&position=). The New York Times. Truy cập ngày 22 tháng 4 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-911-ch9_17-0) [“Heroism and Honor”](http://www.9-11commission.gov/report/911Report_Ch9.htm). *National Commission on Terrorist Attacks upon the United States*. U.S. Congress. 21 tháng 8 năm 2004. Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2008. **Cauchon, Dennis and Martha Moore (ngày 2 tháng 9 năm 2002).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-horrificdecision_18-0) [“Desperation forced a horrific decision”](http://www.usatoday.com/news/sept11/2002-09-02-jumper_x.htm). USATODAY. Truy cập ngày 9 tháng 9 năm 2006. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-19) [“Poor Info Hindered 9/11 Rescue”](http://www.cbsnews.com/stories/2004/05/18/terror/main618174.shtml). CBS News. Ngày 18 tháng 5 năm 2004. Truy cập ngày 11 tháng 9 năm 2006. **Snyder, David (19 tháng 4 năm 2002).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-WP93_20-0) [“Families Hear Flight 93’s Final Moments”](http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A12262-2002Apr18). The Washington Post. Truy cập ngày 23 tháng 4 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-21) [“Black Box Recordings”](http://edition.cnn.com/interactive/law/0604/transcript.flight93/index.html). CNN.com. 12 tháng 4 năm 2006. Truy cập ngày 30 tháng 3 năm 2007. **Fouda, Yosri and Nick Fielding (2004).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-22) *Masterminds of Terror*. Arcade Publishing. tr. pp. 158–159.
- ^
**a** **ă** [“24 Remain Missing”](http://www.september11victims.com/september11victims/STATISTIC.asp). September 11 Victims. 12 tháng 8 năm 2015. Truy cập ngày 7 tháng 9 năm 2006. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-24) [“2008 9/11 Death Toll”](http://www.nysun.com/new-york/missing-doctor-added-to-list-of-9-11-victims/81626/). Associated Press. 10 tháng 7 năm 2015. Truy cập ngày 11 tháng 9 năm 2006. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-25) [“American Airlines Flight 11”](http://www.cnn.com/SPECIALS/2001/memorial/lists/by-location/page93.html). CNN. Truy cập ngày 7 tháng 9 năm 2006. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-26) [“United Airlines Flight 175”](http://www.cnn.com/SPECIALS/2001/memorial/lists/by-location/page100.html). CNN. Truy cập ngày 7 tháng 9 năm 2006. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-27) [“American Airlines Flight 77”](http://www.cnn.com/SPECIALS/2001/memorial/lists/by-location/page88.html). CNN. Truy cập ngày 7 tháng 9 năm 2006. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-28) [“American Airlines Flight 77”](http://www.cnn.com/SPECIALS/2001/memorial/lists/by-location/page96.html). CNN. Truy cập ngày 7 tháng 9 năm 2006. **Roddy, Dennis B. (28 tháng 10 năm 2015).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-29) [“Flight 93: Forty lives, one destiny”](http://www.post-gazette.com/headlines/20011028flt93mainstoryp7.asp). Pittsburgh Post-Gazette. Truy cập ngày 7 tháng 9 năm 2006. **(AP, ngày 23 tháng 1 năm 2005).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-30) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-Chrono_31-0) [“September 11: Chronology of terror”](http://archives.cnn.com/2001/US/09/11/chronology.attack/index.html). CNN. Truy cập ngày 7 tháng 9 năm 2006. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-32) [“First video of Pentagon 9/11 attack released”](http://www.cnn.com/2006/US/05/16/pentagon.video/index.html). CNN. Ngày 16 tháng 5 năm 2006. Truy cập ngày 10 tháng 9 năm 2006. **Stone, Andrea (20 tháng 8 năm 2002).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-33) [“Military’s aid and comfort ease 9/11 survivors’ burden”](http://www.usatoday.com/news/sept11/2002-08-20-pentagon_x.htm). USA Today. Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2008. **Walker, Carolee (11 tháng 9 năm 2006).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-34) [“Five-Year 9/11 Remembrance Honors Victims from 90 Countries”](http://web.archive.org/web/20080115102024/http://www.america.gov/st/washfile-english/2006/September/20060911141954bcreklaw0.9791071.html). [United States Department of State](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=United_States_Department_of_State&action=edit&redlink=1). [Bản gốc](http://www.america.gov/st/washfile-english/2006/September/20060911141954bcreklaw0.9791071.html)lưu trữ ngày 15 tháng 1 năm 2008. Truy cập ngày 18 tháng 5 năm 2008. **DePalma, Anthony (24 tháng 5 năm 2007).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-35) [“For the First Time, New York Links a Death to 9/11 Dust”](http://www.nytimes.com/2007/05/24/nyregion/24dust.html). The New York Times.
- ^
**a** **ă** [“World Trade Center Building Performance Study”](http://www.fema.gov/rebuild/mat/wtcstudy.shtm). FEMA. Tháng 5 năm 2002. Truy cập ngày 12 tháng 7 năm 2007. **Bloomfield, Larry (1 tháng 10 năm 2001).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-37) [“New York broadcasters rebuild”](http://sysdesignshowcase.broadcastengineering.com/ar/broadcasting_new_york_broadcasters). Broadcast Engineering. Truy cập ngày 18 tháng 5 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-38) [“The Pentagon Building Performance Report”](http://www.fire.nist.gov/bfrlpubs/build03/PDF/b03017.pdf)(PDF). American Society of Civil Engineers (ASCE). Tháng 1 năm 2003. Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2008. **Watson, Dale L. (6 tháng 2 năm 2002).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-39) [“The Terrorist Threat Confronting the United States”](http://web.archive.org/20020405031610/www.fbi.gov/congress/congress02/watson020602.htm). *Federal Bureau of Investigation*. United States Department of Justice. [Bản gốc](http://www.fbi.gov/congress/congress02/watson020602.htm)lưu trữ ngày 5 tháng 4 năm 2002. Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-40) [“The FBI releases 19 photographs of individuals believed to be the hijackers of the four airliners that crashed on September 11, 01”](http://web.archive.org/20011001123059/www.fbi.gov/pressrel/pressrel01/092701hjpic.htm). *.* [Federal Bureau of Investigation](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%A5c_%C4%90i%E1%BB%81u_tra_Li%C3%AAn_bang) [United States Department of Justice](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=United_States_Department_of_Justice&action=edit&redlink=1). 27 tháng 9 năm 2001. [Bản gốc](http://www.fbi.gov/pressrel/pressrel01/092701hjpic.htm)lưu trữ ngày 1 tháng 10 năm 2001. Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2008. **Johnston, David (9 tháng 9 năm 2003).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-41) [“TWO YEARS LATER: 9/11 TACTICS; Official Says Qaeda Recruited Saudi Hijackers to Strain Ties”](http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9803E4DD143BF93AA3575AC0A9659C8B63). The New York Times. Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2008. **Clayton, Mark (30 tháng 10 năm 2003).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-42) [“Reading into the mind of a terrorist”](http://www.csmonitor.com/2003/1030/p11s01-legn.html). [Christian Science Monitor](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Christian_Science_Monitor&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 6 tháng 7 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-43) [“9/11 panel: Al Qaeda planned to hijack 10 planes”](http://www.cnn.com/2004/ALLPOLITICS/06/16/911.commission). [CNN](https://vi.wikipedia.org/wiki/CNN). 17 tháng 6 năm 2004. Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2008.
- ^
**a** **ă** [“Saga of Dr. Zawahri Sheds Light On the Roots of al Qaeda Terror”](http://web.archive.org/web/20051223041317/http://cryptome.org/zawahri-wsj.htm). [The Wall Street Journal](https://vi.wikipedia.org/wiki/The_Wall_Street_Journal). 2 tháng 7 năm 2002. [Bản gốc](http://cryptome.org/zawahri-wsj.htm)lưu trữ ngày 23 tháng 12 năm 2005. Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-45) [“Tenth Public Hearing, Testimony of Louis Freeh”](http://www.9-11commission.gov/archive/hearing10/9-11Commission_Hearing_2004-04-13.htm). 9/11 Commission. 13 tháng 4 năm 2004. Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-46) [“Jihad Against Jews and Crusaders: World Islamic Front Statement”](http://www.fas.org/irp/world/para/docs/980223-fatwa.htm). Ngày 23 tháng 2 năm 1998. Truy cập ngày 8 tháng 9 năm 2006. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-47) [“Attacks draw mixed response in Mideast”](http://archives.cnn.com/2001/WORLD/europe/09/12/mideast.reaction/index.html). CNN.com. 12 tháng 9 năm 2001. Truy cập ngày 30 tháng 3 năm 2007. **Saleh, Heba (11 tháng 9 năm 2001).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-48) [“Mixed response from Arab World”](http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1538861.stm). BBC News. Truy cập ngày 4 tháng 5 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-49) [“U.S. President Bush’s speech to United Nations”](http://archives.cnn.com/2001/US/11/10/ret.bush.un.transcript/index.html). CNN. Ngày 10 tháng 11 năm 2001. Truy cập ngày 14 tháng 4 năm 2008. **Khan, Aamer Ahmed (ngày 4 tháng 5 năm 2005).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-50) [“Pakistan and the ‘key al-Qaeda’ man”](http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/4513281.stm). BBC. Truy cập ngày 8 tháng 9 năm 2006. **Pooley, Eric.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-51) [“Mayor of the World”](http://www.time.com/time/specials/2007/personoftheyear/). *Time 2001 Person of the Year*. Time. Truy cập ngày 8 tháng 9 năm 2006. **Glynn, Simone A. (7 tháng 5 năm 2003).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-52) [“Effect of a National Disaster on Blood Supply and Safety: The September 11 Experience”](http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/289/17/2246?maxtoshow=&HITS=10&hits=10&RESULTFORMAT=1&andorexacttitle=and&andorexacttitleabs=and&andorexactfulltext=and&searchid=1119520325357_713&stored_search=&FIRSTINDEX=0&sortspec=relevance&volume=289&firstpage=2246&journalcode=jama). *(* [Journal of the American Medical Association](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Journal_of_the_American_Medical_Association&action=edit&redlink=1) [American Medical Association](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=American_Medical_Association&action=edit&redlink=1)) **289**(17): 2246. [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1001/jama.289.17.2246](https://dx.doi.org/10.1001%2Fjama.289.17.2246). [PMID](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [12734136](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12734136). Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-53) [“Red Cross Woes”](http://www.pbs.org/newshour/bb/business/july-dec01/redcross_12-19.html). PBS. 19 tháng 12 năm 2001. Truy cập ngày 1 tháng 5 năm 2008.
- ^
**a** **ă** [“Hate crime reports up in wake of terrorist attacks”](http://archives.cnn.com/2001/US/09/16/gen.hate.crimes/). CNN. Ngày 17 tháng 9 năm 2001. Truy cập ngày 8 tháng 9 năm 2006. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-55) [“U.S. Officials Should Have Been Better Prepared For Hate Crime Wave”](http://www.hrw.org/press/2002/11/usahate.htm). [Human Rights Watch](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Theo_d%C3%B5i_Nh%C3%A2n_quy%E1%BB%81n). Ngày 14 tháng 11 năm 2002. Truy cập ngày 11 tháng 9 năm 2008. **Barnhart, Bill (17 tháng 9 năm 2001).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-56) [“Markets reopen, plunge”](http://www.chicagotribune.com/business/chi-010917markets,1,2882341.story). Chicago Tribune. Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2008. **Bob, Fernandez (22 tháng 9 năm 2001). “U.S. Markets Decline Again”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-MarkDec_57-0) *KRTBN Knight Ridder Tribune Business News*(The Philadelphia Inquirer). **Hensell (14 tháng 12 năm 2001).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-58) [“Tough Times Loom For Manhattan Commercial Market”](http://realtytimes.com/rtpages/20011214_downtown.htm). Realty Times. Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2008. Đã bỏ qua tham số không rõ
|fisrt=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#parameter_ignored)) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-59) [“Thị trấn nhỏ và hàng nghìn trái tim lớn”](http://antg.cand.com.vn/Ho-so-mat/Thi-tran-nho-va-hang-nghin-trai-tim-lon-366564/). [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-DustDeath_60-0) [“New York: 9/11 toxins caused death”](http://www.cnn.com/2007/US/05/24/wtc.dust/index.html). CNN.com. 24 tháng 5 năm 2007. Truy cập ngày 10 tháng 7 năm 2007. **DePalma, Anthony (13 tháng 5 năm 2006).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-61) [“Tracing Lung Ailments That Rose With 9/11 Dust”](http://www.nytimes.com/2006/05/13/nyregion/13symptoms.html). The New York Times. Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2008. **Shapiro, Rich (10 tháng 9 năm 2007).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-62) [“Cancer ends his fitness life after toil at the Pit”](http://www.nydailynews.com/news/2007/09/10/2007-09-10_cancer_ends_his_fitness_life_after_toil_.html). New York Daily News. Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-63) [“Updated Ground Zero Report Examines Failure of Government to Protect Citizens”](http://www.sierraclub.org/groundzero/). Sierra Club. 2006. Truy cập ngày 21 tháng 5 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-64) [“CCCEH Study of the Effects of 9/11 on Pregnant Women and Newborns”](http://www.familiesofseptember11.org/docs/CCCEH%20Study%20Intro.pdf)(PDF). *World Trade Center Pregnancy Study*. Columbia University. 2006. Truy cập ngày 14 tháng 4 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-NIST_65-0) [“Translating WTC Recommendations Into Model Building Codes”](http://wtc.nist.gov/NIBS_MMC/CodeChangeProposals.htm). National Institute of Standards and Technology. 25 tháng 10 năm 2007. Truy cập ngày 24 tháng 1 năm 2008. **C. S. Kuppuswamy (2005-11-02). “** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-66) *” (* [Terrorism in Indonesia: Role of the Religious Organisation](http://www.saag.org/%5Cpapers16%5Cpaper1596.html) [HTML](https://vi.wikipedia.org/wiki/HTML)). South Asia Analysis Group. Truy cập ngày 2007-07-06. **Banlaoi, Rommel (2006). “Radical Muslim Terrorism in the Philippines”. Trong Tan, Andrew.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-67) *Handbook on Terrorism and Insurgency in Southeast Asia*. London: Edward Elgar Publishing. **Taylor, Tess (26 tháng 9 năm 2001).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-68) [“Rebuilding in New York”](http://www.architectureweek.com/2001/0926/today.html)(68). Architecture Week. Truy cập ngày 21 tháng 5 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-69) [“Silent Tribute Marks End of Ground Zero Search”](http://www.foxnews.com/story/0,2933,54002,00.html). Fox News. 30 tháng 5 năm 2002. Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2008. **Lubell, Sam; Charles Linn (ngày 5 tháng 12 năm 2005).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-70) [“Power Struggle Heats Up While Development Moves Slowly at Ground Zero”](http://archrecord.construction.com/news/daily/archives/051205groundzero.asp). Architectural Record. Truy cập ngày 8 tháng 9 năm 2006. **Buettner, Russ.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-71) [“Fat cats milked Ground Zero”](http://articles.nydailynews.com/2005-12-04/news/18313446_1_business-recovery-grant-program-empire-state-development-firms). Daily News. Truy cập ngày 8 tháng 9 năm 2006. **Oglesby, Christy (11 tháng 9 năm 2002).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-72) [“Phoenix rises: Pentagon honors ‘hard-hat patriots’”](http://archives.cnn.com/2002/US/09/11/ar911.memorial.pentagon/). CNN. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-73) [“Skyscraperpage.com, tallest buildings in NY”](http://skyscraperpage.com/diagrams/?cityID=8). Skyscraperpage.com. Truy cập ngày 23 tháng 6 năm 2012. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-74) [“Tallest buildings under construction in the world”](http://skyscraperpage.com/diagrams/?25002165). Skyscraperpage.com. Truy cập ngày 23 tháng 6 năm 2012. **“Honoring the fallen, From New York to Texas, Americans pay respect to the victims of terrorism”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-75) [The Dallas Morning News](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Dallas_Morning_News&action=edit&redlink=1). 15 tháng 9 năm 2001. **Ahrens, Frank (15 tháng 9 năm 2001). “Sorrow’s Legions; Washingtonians Gather With Candles, Prayers And a Shared Grief”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-76) [The Washington Post](https://vi.wikipedia.org/wiki/The_Washington_Post). [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-77) [“Bush Thanks Canadians for Helping After 9/11”](http://www.foxnews.com/story/2004/12/01/bush-thanks-canadians-for-helping-after-11/). [Fox News](https://vi.wikipedia.org/wiki/Fox_News). 1 tháng 12 năm 2004. Truy cập ngày 21 tháng 7 năm 2007. **Sigmund, Pete (26 tháng 9 năm 2001).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-Sigmund_78-0) [“Crews Assist Rescuers in Massive WTC Search”](http://www.cegltd.com/story.asp?story=1531&headline=Crews%20Assist%20Rescuers%20in%20Massive%20WTC%20Search). Construction Equipment Guide. Truy cập ngày 24 tháng 1 năm 2008. **Wilgoren, Debbie; Nick Miroff, Robin Shulman (11 tháng 9 năm 2008).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-79) [“”Pentagon Memorial Dedicated on 7th Anniversary of Attacks””](http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/09/11/AR2008091100579.html?hpid=topnews). *(* [The Washington Post](https://vi.wikipedia.org/wiki/The_Washington_Post) [The Washington Post Company](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Washington_Post_Company&action=edit&redlink=1)). Truy cập ngày 11 tháng 9 năm 2008. **Dwyer, Timothy (26 tháng 5 năm 2007).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-dwyer-may2007_80-0) [“Pentagon Memorial Progress Is Step Forward for Families”](http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/05/25/AR2007052502284.html). The Washington Post. Truy cập ngày 21 tháng 5 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-81) [“DefenseLINK News Photos – Pentagon’s America’s Heroes Memorial”](http://www.defenselink.mil/photos/newsphoto.aspx?newsphotoid=4018). Department of Defense. Truy cập ngày 24 tháng 7 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-82) [“WTC Memorial Construction Begins”](http://www.cbsnews.com/stories/2006/03/13/national/main1393070.shtml). [CBS News](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=CBS_News&action=edit&redlink=1). 6 tháng 3 năm 2006. Truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2007.
|đồng tác giả=cần
|tác giả=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#coauthors_missing_author)) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-83) [Vụ khủng bố 11/9 nhìn từ trên cao](http://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/tu-lieu/vu-khung-bo-119-nhin-tu-tren-cao-2155305.html)Minh Long, Vnexpress.net 9/2/2010 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9#cite_ref-84) [World Trade Center 9/11 Photos: A Fresh But Painful Look at Sept. 11 Tragedy](http://abcnews.go.com/Politics/newly-released-sept-11-photos-world-trade-center/story?id=9798856)
## Tham khảo
[Wayne Barrett](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Wayne_Barrett&action=edit&redlink=1)and Dan Collins, *Grand Illusion: The Untold Story of Rudy Giuliani and 9/11*. New York, [Harper Collins](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=HarperCollins&action=edit&redlink=1), (2006). [ISBN 0-06-053660-8](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0060536608)
- National Commission on Terrorist Attacks, The 9/11 Commission Report: Final Report of the National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States,
[W.W. Norton](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=W._W._Norton&action=edit&redlink=1)and Company, (2004), [ISBN 0-393-32671-3](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0393326713)
### Phương tiện
-
[Bài diễn văn của TT George W. Bush về cuộc khủng bố](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BA%ADp_tin:George_W._Bush_Speech_-_ng%C3%A0y_12_th%C3%A1ng_9_n%C4%83m_2001.ogg&action=edit&redlink=1) [Thông tin](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%E1%BA%A3i_l%C3%AAn&wpDestFile=George_W._Bush_Speech_-_ng%C3%A0y_12_th%C3%A1ng_9_n%C4%83m_2001.ogg) [Tổng thống](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Hoa_K%E1%BB%B3) [George W. Bush](https://vi.wikipedia.org/wiki/George_W._Bush)diễn thuyết với nước Mỹ về những cuộc khủng bố vào ngày [12 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_9)năm [2001](https://vi.wikipedia.org/wiki/2001). *Trục trặc khi nghe? Xem* [hướng dẫn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BB%A3_gi%C3%BAp:%C3%82m_thanh).
## Liên kết ngoài
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|[Mỹ công bố đoạn băng vụ tấn công ngày 11-9](http://tuoitre.vn/The-gioi/138338/my-cong-bo-doan-bang-vu-tan-cong-ngay%C2%A011-9.html)Tường Vy, báo Tuổi Trẻ, 17/05/2006 10:39 (GMT + 7) [Theo dòng sự kiện](http://web.archive.org/web/20020106141303/http://vnexpress.net/Topic/?ID=356)tại Vnexpress. [Biến cố 9/11: 5 năm sau nhìn lại](http://www.vnn-news.com/spip.php?article2425), 13, Tháng Chín 2006 [World Trade Center Attacks](http://web.archive.org/web/20071223031253/http://www.youtube.com/watch?v=kv4s3fn8jDc)trên [YouTube](https://vi.wikipedia.org/wiki/YouTube) [ngày 11 tháng 9 năm 2001 Video](https://www.youtube.com/watch?v=wNNTcHq5Tzk)trên [YouTube](https://vi.wikipedia.org/wiki/YouTube) **Bài viết mới trên Tình yêu cuộc sống ** [Bên lề chính sự: Sự kiện chính cuối năm](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/22/ben-le-chinh-su-su-kien-chinh-cuoi-nam/) [Chào ngày mới 22 tháng 12](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/21/chao-ngay-moi-22-thang-12/) [Bên lề chính sự: Nhìn xa hơn 2016](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/21/ben-le-chinh-su-nhin-xa-hon-2016/) [Chào ngày mới 21 tháng 12](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/21/chao-ngay-moi-21-thang-12/) [Chào ngày mới 20 tháng 12](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/20/chao-ngay-moi-20-thang-12/) [Chào ngày mới 19 tháng 12](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/19/chao-ngay-moi-19-thang-12/) [Bên lề chính sử: Chiến tranh Đông Dương](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/19/ben-le-chinh-su-chien-tranh-dong-duong/) [Bên lề chính sử: Thư Thủ tướng](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/19/ben-le-chinh-su-thu-thu-tuong/) [90 năm Viện KHKTNN miền Nam](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/19/90-nam-vien-khktnn-mien-nam/) [Nhà văn tồn tại ở tác phẩm](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/18/nha-van-ton-tai-o-tac-pham/) [Chào ngày mới 18 tháng 12](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/17/chao-ngay-moi-18-thang-12/) [Chào ngày mới 17 tháng 12](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/17/chao-ngay-moi-17-thang-12/) [Đến Thái Sơn nhớ Đào Duy Từ](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/17/den-thai-son-nho-dao-duy-tu/) [Chào ngày mới 16 tháng 12](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/17/chao-ngay-moi-16-thang-12/) [Đào Duy Từ còn mãi với non sông](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/17/dao-duy-tu-con-mai-voi-non-song/) [Chào ngày mới 15 tháng 12](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/16/chao-ngay-moi-15-thang-12/) [Sông Thương](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/16/song-thuong-2/) [Sắn Việt Nam bảo tồn phát triển bền vững](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/15/san-viet-nam-bao-ton-phat-trien-ben-vung/) [Chào ngày mới 14 tháng 12](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/15/chao-ngay-moi-14-thang-12/) [Chào ngày mới 13 tháng 12](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/14/chao-ngay-moi-13-thang-12/) [Đất Mẹ vùng di sản](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/14/dat-me-vung-di-san/) [Chào ngày mới 12 tháng 12](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/12/chao-ngay-moi-12-thang-12/) [Miên Thẩm là Đỗ Phủ văn chương Việt](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/12/mien-tham-la-do-phu-van-chuong-viet/) [Chào ngày mới 11 tháng 12](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/11/chao-ngay-moi-10-thang-12-2/) [Cây Lương thực 12 2015](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/11/cay-luong-thuc-12-2015/) [Chào ngày mới 10 tháng 12](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/10/chao-ngay-moi-10-thang-12/) [Hồ đẹp Tanganyika và Victoria](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/10/ho-dep-tanganyika-va-victoria/) [Chào ngày mới 9 tháng 12](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/10/chao-ngay-moi-9-thang-12/) [Đọc Đỗ Phủ nhớ Đặng Dung](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/08/doc-do-phu-nho-dang-dung/) [Chào ngày mới 8 tháng 12](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/08/chao-ngay-moi-8-thang-12/) [Lên non thiêng Yên Tử](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/08/len-non-thieng-yen-tu/) [Chào ngày mới 7 tháng 12](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/08/chao-ngay-moi-7-thang-12/) [Đông Dương tìm tòi và cảm nhận](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/06/dong-duong-tim-toi-va-cam-nhan/) [Chào ngày mới 6 tháng 12](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/05/chao-ngay-moi-6-thang-12/) [Thăm ngôi nhà cũ của Darwin](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/05/tham-ngoi-nha-cu-cua-darwin/) [Chào ngày mới 5 tháng 12](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/04/chao-ngay-moi-5-thang-12/) [Chào ngày mới 4 tháng 12](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/03/chao-ngay-moi-4-thang-12/) [Bí mật cung Đan Dương tại Huế](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/03/bi-mat-cung-dan-duong-tai-hue/) [Ngày Người khuyết tật Quốc tế nhớ bạn](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/03/ngay-nguoi-khuyet-tat-quoc-te-nho-ban/) [Helen Keller người mù điếc huyền thoại](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/02/helen-keller-nguoi-mu-diec-huyen-thoai/) [Chào ngày mới 3 tháng 12](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/02/chao-ngay-moi-3-thang-12/) [Tháp vàng hoa trắng nắng Mekong](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/02/thap-vang-hoa-trang-nang-mekong/) [Chuyện vỉa hè](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/02/chuyen-via-he-6/) [Chào ngày mới 2 tháng 12](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/02/chao-ngay-moi-2-thang-12/) [Chào ngày mới 1 tháng 12](https://cnm365.wordpress.com/2015/12/01/chao-ngay-moi-1-thang-12/) [Mark Twain là Lincoln văn học Mỹ](https://cnm365.wordpress.com/2015/11/30/x-mark-twain-la-lincoln-van-hoc-my/) [Chuyện vỉa hè](https://cnm365.wordpress.com/2015/11/29/chuyen-via-he-5/) [Bàn cờ thế sự](https://cnm365.wordpress.com/2015/11/27/ban-co-the-su-10/) [Chu Văn Tiếp ở Đồng Xuân](https://cnm365.wordpress.com/2015/11/25/chu-van-tiep-o-dong-xuan/) [Sao Kim kỳ thú](https://cnm365.wordpress.com/tag/sao-kim-ky-thu/) [24 tiết khí lịch nhà nông](https://cnm365.wordpress.com/2015/11/23/24-tiet-khi-lich-nha-nong/) [Kênh ông Kiệt giữa lòng dân](https://cnm365.wordpress.com/2015/11/23/kenh-ong-kiet-giua-long-dan/) [Công việc này trao lại cho em](https://cnm365.wordpress.com/2015/11/23/congviec-nay-trao-lai-cho-em/) [Lời của Thầy theo mãi bước em đi](https://cnm365.wordpress.com/2015/11/22/loi-cua-thay-theo-mai-buoc-em-di/) [Ơn Thầy](https://cnm365.wordpress.com/2015/11/22/on-thay/) [Đọc lại và suy ngẫm](https://cnm365.wordpress.com/2015/11/21/doc-lai-va-suy-ngam-5/) [Thầy bạn là lộc xuân cuộc đời](https://cnm365.wordpress.com/2015/11/20/thay-ban-la-loc-xuan-cuoc-doi/) [Sáu mươi năm ĐHNL tp.HCM](https://cnm365.wordpress.com/2015/11/19/60-nam-dai-hoc-nong-lam-tp-hcm/) [Trường tôi và tình yêu ở lại](https://cnm365.wordpress.com/tag/truong-toi-va-tinh-yeu-o-lai/) [Gowda địa chỉ xanh ICRISAT Ấn Độ](https://cnm365.wordpress.com/2015/11/18/gowda-dia-chi-xanh-icrisat-an-do/) [Ký ức CIMMYT ở Mexico](https://cnm365.wordpress.com/2015/11/18/ky-uc-cimmyt-o-mexico/) [Myanmar đọc lại và suy ngẫm](https://cnm365.wordpress.com/2015/11/16/myanmar-doc-lai-va-suy-ngam/) [Im lặng mà bão giông](https://cnm365.wordpress.com/2015/11/15/im-lang-ma-bao-giong/) [Chuyện vỉa hè](https://cnm365.wordpress.com/2015/11/11/chuyen-via-he-4/) [Angkor nụ cười suy ngẫm](https://cnm365.wordpress.com/2015/11/09/angkor-nu-cuoi-suy-ngam/) [Cây Lương thực tháng 11.2015](https://cnm365.wordpress.com/2015/11/08/cay-luong-thuc-thang-11-2015/) [Lên Yên Tử sưu tầm thơ đức Nhân Tông](https://cnm365.wordpress.com/2015/11/08/len-yen-tu-suu-tam-tho-duc-nhan-tong/) [Đọc lại và suy ngẫm](https://cnm365.wordpress.com/2015/11/06/doc-lai-va-suy-ngam-4/) [Biển Đông vạn dặm](https://cnm365.wordpress.com/2015/11/04/bien-dong-van-dam-2/) [Đọc lại và suy ngẫm](https://cnm365.wordpress.com/2015/11/03/doc-lai-va-suy-ngam-3/) [Giống khoai lang ở Việt Nam](https://cnm365.wordpress.com/2015/11/02/giong-khoai-lang-o-viet-nam/) **Video yêu thích
** [KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) **Trở về trang chính**
[Hoàng Kim](https://hoangkimlong.wordpress.com) [Ngọc Phương Nam](http://thochocon.wordpress.com) [Thung dung](https://hoangkimvn.wordpress.com) [Dạy và học](http://dayvahoc.blogtiengviet.net) [Cây Lương thực](http://foodcrops.vn) [Dạy và Học](http://fa.hcmuaf.edu.vn/hoangkim) [Tình yêu cuộc sống](https://cnm365.wordpress.com) [Kim on LinkedIn](https://www.linkedin.com/in/foodcrops) [Kim on Facebook](https://www.facebook.com/daihocnonglam)