text:
KỸ THUẬT NHẬN DẠNG TIẾNG NÓI và ỨNG DỤNG TRONG ĐIỀU KHIỂN
Chia sẻ: Do Xuan | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:5
lượt xem 322
download
KỸ THUẬT NHẬN DẠNG TIẾNG NÓI và ỨNG DỤNG TRONG ĐIỀU KHIỂN
Vấn đề nghiên cứu các phương pháp nhận dạng tiếng nói đã và đang thu hút rất nhiều sự đầu tư và nghiên cứu của các nhà khoa học trên khắp thế giới. Tuy nhiên cho đến nay kết quả mang lại vẫn chưa hoàn toàn làm hài lòng những người nghiên cứu do tính chất quá phức tạp và không cố định của đối tượng nhận dạng là tiếng nói con người. Đặc biệt, đối với tiếng Việt thì kết quả càng còn nhiều hạn chế. Bài báo trình bày một hướng nhận dạng tiếng nói tiếng Việt,...
Bình luận(0) Đăng nhập để gửi bình luận!
Nội dung Text: KỸ THUẬT NHẬN DẠNG TIẾNG NÓI và ỨNG DỤNG TRONG ĐIỀU KHIỂN
- KỸ THUẬT NHẬN DẠNG TIẾNG NÓI và ỨNG DỤNG TRONG ĐIỀU KHIỂN TS. Nguyễn Văn Giáp KS. Trần Việt Hồng Bộ môn Cơ điện tử - Khoa Cơ khí – Đại học Bách Khoa TPHCM nvgiap@dme.hcmut.edu.vn; tvhong@dme.hcmut.edu.vn TÓM TẮT Vấn đề nhận dạng tiếng nói tiếng Việt chỉ mới được quan tâm nghiên cứu trong những năm gần đây và Vấn đề nghiên cứu các phương pháp nhận dạng chưa có một chương trình nhận dạng hoàn chỉnh tiếng nói đã và đang thu hút rất nhiều sự đầu tư và nào được công bố. nghiên cứu của các nhà khoa học trên khắp thế giới. Tuy nhiên cho đến nay kết quả mang lại vẫn Trên thế giới đã có rất nhiều hệ thống nhận dạng chưa hoàn toàn làm hài lòng những người nghiên tiếng nói (tiếng Anh) đã và đang được ứng dụng rất cứu do tính chất quá phức tạp và không cố định của hiệu quả như: Via Voice của IBM, Spoken Toolkit đối tượng nhận dạng là tiếng nói con người. Đặc của CSLU (Central of Spoken Laguage Under- biệt, đối với tiếng Việt thì kết quả càng còn nhiều standing)… nhưng trong tiếng Việt thì còn rất nhiều hạn chế. Bài báo trình bày một hướng nhận dạng hạn chế. tiếng nói tiếng Việt, dựa trên việc trích đặc trưng 1.3 Mục tiêu của đề tài tiếng nói bằng phương pháp MFCC và bộ nhận dạng dùng mạng HMM. Kết quả được kiểm nghiệm Đề tài này nghiên cứu thử nghiệm một hướng nhận thực tế bằng mô hình xe điều khiển từ xa. dạng tiếng nói - tiếng Việt dựa trên việc trích đặc trưng của tiếng nói bằng phương pháp MFCC (Mel- ABSTRACT Frequency Ceptrums Coefficients), và nhận dạng Researching and inventing speech recognition bằng mô hình HMM (Hidden Markov Models). methods have been paid much considerations by Đồng thời, một mô hình điều khiển bằng tiếng nói – many scientists over the world. However, the tiếng Việt được xây dựng với bộ từ vựng nhỏ, thiết achievements don’t satisfy researchers’ demands lập hệ thống điều khiển bằng tiếng nói với một tập because of the complexity and unstability of speech lệnh cố định. Tập lệnh này dùng để điều khiển until now. Especially with Vietnamese speech, the Robot, và mô hình điều khiển xe bằng tiếng nói results are more unsatisfied. The paper suggests a hoàn chỉnh là một ứng dụng thực tế mang tính thử synthetic method for recogniting Vietnamese nghiệm của đề tài. speech: extract speech’s particularities by MFCC 2 XÂY DỰNG HỆ THỐNG NHẬN DẠNG method and recognize by HMM network. The TIẾNG NÓI results are experimented through a model of RF controlled car. Một hệ thống nhận dạng nói chung thường bao gồm hai phần: phần huấn luyện (training phase) và phần 1 ĐẶT VẤN ĐỀ nhận dạng (recognition phase). “Huấn luyện” là quá 1.1 Giới thiệu trình hệ thống “học” những mẫu chuẩn được cung cấp bởi những tiếng khác nhau (từ hoặc âm), để từ Ngày nay, cùng với sự phát triển của ngành điện tử đó hình thành bộ từ vựng của hệ thống. “Nhận và tin học, các hệ thống máy tự động đã dần thay dạng” là quá trình quyết định xem từ nào được đọc thế con người trong nhiều công đoạn của công việc. căn cứ vào bộ từ vựng đã được huấn luyện. Sơ đồ Máy có khả năng làm việc hiệu quả và năng suất tổng quát của hệ thống nhận dạng tiếng nói được cao hơn con người rất nhiều. Song cho đến nay, vấn thể hiện trên hình 1. đề giao tiếp người – máy tuy đã được cải thiện nhiều nhưng vẫn còn rất thủ công: thông qua bàn Để thuận tiện cho việc kiểm tra và đánh giá kết quả, phím và các thiết bị nhập dữ liệu khác. Giao tiếp từ sơ đồ trên chúng tôi chia chương trình nhận dạng với thiết bị máy bằng tiếng nói sẽ là phương thức thành ba mô-đun riêng biệt: giao tiếp văn minh và tự nhiên nhất, dấu ấn giao ! Mô-đun 1: Thực hiện việc ghi âm tín hiệu tiếng tiếp người – máy sẽ mất đi mà thay vào đó là cảm nói, tách tiếng nói khỏi nền nhiễu và lưu vào nhận của sự giao tiếp giữa người với người, nếu cơ sở dữ liệu. hoàn thiện thì đây sẽ là một phương thức giao tiếp tiện lợi và hiệu quả nhất. ! Mô-đun 2: Trích đặc trưng tín hiệu tiếng nói đã thu ở mô-đun 1 bằng phương pháp MFCC, Do có sự khác biệt về mặt ngữ âm giữa các ngôn đồng thời thực hiện ước lượng vector các ngữ nên ta không thể áp dụng các chương trình vector đặc trưng này. nhận dạng khác để nhận dạng tiếng Việt. Một hệ thống nhận dạng tiếng nói ở nước ta phải được xây ! Mô-đun 3: Xây dựng mô hình Markov ẩn với 6 dựng trên nền tảng của tiếng nói tiếng Việt. trạng thái, tối ưu hóa các hệ số của HMM tương ứng với từng từ trong bộ từ vựng, tiến 1.2 Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước hành nhận dạng một từ được đọc vào micro.
- Môđun 1 Môđun 2 Môđun 3 Hình 1 Sơ đồ tổng quát hệ thống nhận dạng tiếngShort-Time Energy nói. 2.1 Thực hiện mô-đun 1 4 3.5 Nhiệm vụ của mô-đun này là thu tín hiệu từ micro, dùng kỹ thuật xử lý đầu cuối để phát hiện phần tín 3 hiệu tiếng nói và phần tín hiệu nhiễu. Từ đó ta có 2.5 thể tách tiếng nói ra khỏi nền nhiễu (chỉ thu tín hiệu 2 tiếng nói mà không thu tín hiệu nhiễu nền). 1.5 Tuy có nhiều phương pháp tách tiếng nói khác 1 nhau, nhưng qua quá trình nghiên cứu và thử 0.5 nghiệm các tác giả nhận thấy sự kết hợp giữa phương pháp hàm năng lượng thời gian ngắn và tỉ (b) 0 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 lệ qua điểm zero cho kết quả tốt hơn. Time (frame) Phương pháp này dựa vào tính chất năng lượng của Hình 3 Tín hiệu (a) tín hiệu tiếng nói thường lớn hơn năng lượng của và năng lượng thời gian ngắn (b) tín hiệu nhiễu và tỉ lệ qua điểm zero của nhiễu sẽ Tỷ lệ qua điểm zero (zero crossing rate) là một lớn hơn tín hiệu tiếng nói. Hình 2 cho thấy mối thông số cho biết số lần mà biên độ tín hiệu đi qua quan hệ giữa tín hiệu thu được, giá trị của hàm điểm zero trong một khoảng thời gian cho trước năng lượng thời gian ngắn và tỉ lệ qua điểm zero. được xác định bởi: Nhiễu Tiếng nói 1 m sgn{s(n )} − sgn{s(n − 1)} Z s (m ) = ∑ w(m − n ) (2.2) N n = m − N +1 2 Hàm năng lượng thời gian ngắn trong đó, N là chiều dài của cửa sổ w(m-n). Nhiều thuật toán phát hiện đầu cuối được dựa trên độ lớn của tín hiệu năng lượng thời gian ngắn và tỉ lệ qua điểm zero để cố gắng phát hiện chính xác đến mức có thể. Quá trình cơ bản của thuật toán như sau: một mẫu tín hiệu nhỏ của nền nhiễu được Tỉ lệ qua điểm zero lấy trong suốt khoảng “lặng” (silence) cho đến trước điểm bắt đầu của tín hiệu tiếng nói. Từ đây Hình 2 Sự tương quan giữa tín hiệu tiếng nói và ngưỡng tiếng nói được xác định dựa trên năng nền nhiễu. lượng khoảng lặng và năng lượng đỉnh. Ban đầu, những điểm kết thúc được xác định ở những nơi Với một cửa sổ kết thúc tại mẫu thứ m, hàm năng năng lượng tín hiệu vượt qua ngưỡng này, sau đó ta lượng thời gian ngắn E(m) được xác định bởi: tính khoảng cách giữa hai điểm xem có thoả mãn ∞ độ dài của một từ hay không. Tương tự ta áp dụng E (m ) = ∑ [s(n)w(m − n)] 2 cho tỉ lệ qua điểm zero. (2.1) [4-6] n = −∞ Ví dụ: tín hiệu thu vào từ micro bao gồm nhiễu nền Đồ thị của hàm năng lượng thời gian ngắn của một và tiếng nói có đồ thị như sau: đoạn tín hiệu được thể hiện trên hình 3. Signal 0.4 0.2 0 Am p -0.2 -0.4 Hình 4 Tín hiệu của từ “tới”. -0.6 Qua quá trình xử lý theo chu trình trên ta có được -0.8 đồ thị dạng xung như sau: (a) 0 0.1 0.2 0.3 0.4 0.5 0.6 0.7 Time (s)
- ! Phân tích phổ Nếu những giá trị có khoảng cách đều nhau, tức là 2πk xem w = , thì biến đổi Fourier rời rạc (DFT) N của tất cả các frame của tín hiệu là: Hình 5 Dạng xung sau xử lý kết hợp hàm năng X t (k ) = X t (e j 2πk / N ) k = 0,..., N − 1. lượng thời gian ngắn và tỉ lệ qua điểm zero Bên cạnh đó nếu số mẫu N là bội số của 2 (N=2p, p Từ hình 5 ta thấy chỉ cần xác định độ dài tối thiểu là số nguyên) thì độ phức tạp tính toán sẽ giảm của một từ là ta có thể tách từ ra khỏi nền nhiễu. đáng kể khi dùng phương pháp FFT (Fast Fourier Đến đây mô-đun 1 đã hoàn thành nhiệm vụ. Đây là Transform). một phần rất quan trọng trong một hệ thống nhận ! Lọc xử lý dạng tiếng nói, nó ảnh hưởng rất lớn đến kết quả nhận dạng. Những nghiên cứu về sinh lý học chứng tỏ rằng mức độ cảm nhận đối với tần số tín hiệu tiếng nói 2.2 Thực hiện mô-đun 2 của con người không theo một tỉ lệ tuyến tính. Ứng Đến đây chúng ta đã có được các mẫu tiếng nói đã với mỗi tone là có một tần số f, được đo bằng đơn được khử nhiễu. Mô-đun 2 thực hiện việc trích đặc vị Hz. Để mô tả chính xác sự tiếp nhận tần số của trưng các mẫu tiếng nói đã thu ở mô-đun 1. Có hệ thống thính giác, người ta đã xây dựng một nhiều phương pháp trích đặc trưng khác nhau như: thang khác – thang Mel. Thang tần số mel tuyến wavelets, LPC, MFCC… Ở đây chọn phương pháp tính ở tần số dưới 1000 Hz và logarit ở tần số trên MFCC (trích đặc trưng theo thang tần số Mel) do 1000 Hz. Một quan hệ ánh xạ tương ứng giữa thang tốc độ tính toán cao, độ tin cậy lớn và đã được sử tần số thực (vật lý, Hz) và thang tần số sinh lý Mel dụng rất hiệu quả trong các chương trình nhận dạng được cho bởi công thức sau: tiếng nói trên thế giới. 1000 F Sơ đồ giải thuật phương pháp MFCC như sau: Fmel = 1 + Hz log10 2 1000 F hay Fmel = 2595 . log 10 1 + Hz 1000 (2.3) Việc phân tích phổ sẽ thể hiện những đặc trưng tín hiệu tiếng nói mà do chính hình dạng của vùng phát âm tạo ra. Những đặc trưng phổ của tín hiệu tiếng nói sẽ có được sau khi cho qua những bộ lọc. Đối với thang tần số Mel thì một lọc cho mỗi thành Hình 6 Quá trình tính các hệ số MFCC. phần tần số mong muốn (hình 7). Bộ lọc này có đáp ! Cửa sổ hoá tín hiệu (Windowing) ứng tần số dạng tam giác, và khoảng cách hay băng thông được xác định bởi một hằng số Mel. Những phương pháp đánh giá phổ cổ điển chỉ đáng tin cậy trong trường hợp tín hiệu dừng (stationary signal), ví dụ một tín hiệu mà những đặc trưng là bất biến đối với thời gian. Đối với tín hiệu tiếng nói thì điều này chỉ có được trong một khoảng thời gian ngắn, việc này có thể thực hiện được bằng cách “cửa sổ hoá” một tín hiệu x’(n) thành một chuỗi liên tục những cửa sổ tuần tự xt(n), t=1,2,……,T, gọi là những frame. Trong hệ thống nhận dạng tự động thì dạng cửa sổ thường dùng nhất là Hamming window, đáp ứng xung của nó là một hàm cosin tăng: 2πn 0.54 − 0.46 cos n = 0,..., N − 1 w(n ) = N −1 0 n khaùc Hình 7 Một ví dụ về bộ lọc thang Mel ! Tính năng lượng logarit (LOG) Các bước trước đóng vai trò làm phẳng phổ, thực hiện một xử lý giống như tai của con người. Đến
- bước này tính toán logarit của bình phương độ lớn Huấn luyện: những hệ số tại ngõ ra bộ lọc. Chú ý rằng tai người Những mẫu thực hiện rất tốt việc xử lý độ lớn và logarit. Hơn Tới Lui Trái huấn luyện thế nữa, xử lý độ lớn thì loại bỏ những thông tin không cần thiết trong khi xử lý logarit thực hiện một nén động, trích đặc trưng ít nhạy đối với những biến đổi động. ! Tính phổ tần số mel Ước lượng Bước cuối cùng trong việc tính phổ tần số mel thông số (MFCC) bao gồm thực hiện biến đổi ngược DFT λtới λlui λtrái trên độ lớn logarit của ngõ ra của bộ lọc. Chú ý rằng do năng lượng phổ log là thực và đối Nhận dạng: xứng nên biến đổi DFT ngược được nói gọn là chuyển đổi cosine rời rạc (Discrete Cosine O = ,,,,,, Transform – DCT). Tính chất của DCT là tạo ra những đặc trưng rất khác nhau. DCT cũng có tác dụng làm phẳng phổ nếu chỉ có những hệ số đầu P(O/λtới) P(O/λlui) P(O/λtrái) tiên được giữ lại. Trong nhận dạng tiếng nói thì số Hình 9 Sơ đồ mô hình HMM hệ số MFCC thường nhỏ hơn 15. [6] Ứng với mỗi từ cần nhận dạng thì chúng ta có một Sau khi tín hiệu tiếng nói được trích đặc trưng thì cơ sở dữ liệu các đặc trưng từ các lần đọc khác mỗi từ được được đặc trưng bởi một ma trận hệ số nhau (như trên sơ đồ là 3 lần lấy mẫu). Sau đó ta sẽ thực. Do mô hình HMM rời rạc được ứng dụng để ước lượng các thông số của mô hình λ = ( A, B, π ) nhận dạng nên những vector đặc trưng này phải được ước lượng vector (VQ) thành một chỉ số để xác suất P(O|λ) đạt cực đại, tương ứng với mỗi codebook rời rạc. Thuật toán phổ biến dùng để thiết từ là một λ xác định. Để nhận dạng một từ thì ta chỉ kế codebook là LBG (Linde, Buzo và Gray). việc tính xác suất chuỗi quan sát của từ đó ứng với các λ đã được huấn luyện, và chọn mẫu nào có xác suất lớn nhất. Dựa vào các tài liệu tham khảo và những thông tin về các hệ thống nhận dạng đã xây dựng thành công chúng tôi thấy rằng: đối với nhận dạng tín hiệu tiếng nói thì mô hình HMM thường được chọn là mô hình trái phải (left-right) có từ 5 đến 6 trạng thái. Qua quá trình thử nghiệm, mô hình có 6 trạng thái cho kết quả tốt hơn nên trong chương trình của mình, các tác giả đã xây dựng một HMM với số trạng thái là 6, xem hình 10. Hình 8 Ước lượng vector VQ trong nhận dạng. Phương pháp được sử dụng để ước lượng vector là phương pháp K-means. 2.3 Thực hiện mô-đun 3 Sau khi đã thực hiện xong 2 mô-đun trên thì chúng ta đã có một cơ sở dữ liệu các vector đặc trưng ứng Hình 10 Mô hình HMM trái phải với 6 trạng thái. với từng từ. Trong mô đun này chúng ta sẽ xây dựng một mô hình Markov ẩn với dữ liệu huấn 3 MÔ HÌNH HỆ THỐNG XE ĐIỀU KHIỂN luyện là các vector đặc trưng có được từ mô-đun 2. Sơ đồ mô hình xe vô tuyến điều khiển bằng tiếng Sơ đồ huấn luyện và nhận dạng bằng mô hình nói từ máy tính được trình bày trên hình 11. HMM được thể hiện trên hình 9 với bộ từ vựng gồm 3 từ: tới, lui, trái.
- lui tới phải trái Bộ điều khiển từ xa anten anten Bộ điều khiển phát thu trên xe SW1 SW2 SW3 SW4 phải trái tới lui Hình 11 Sơ đồ tổng quan hệ thống thử nghiệm Xe vô tuyến có thể được điều khiển từ xa bằng 5. Claudio Becchetti and Lucio Prina Ricotti, tiếng nói từ máy tính. Tiếng nói là từ lệnh sẽ được Speech Recognition Theory and C++ thu vào và nhận dạng trên bộ nhận dạng tiếng nói, Implementation, JOHN WILEY & SONS, và cấp chuỗi từ nhận dạng được cho bộ quyết định LTD, 2000. để xuất lệnh điều khiển thông qua cổng COM. Một 6. Gordon E.Pelton, Voice Processing, McGraw mạch giao tiếp máy tính thông qua cổng nối tiếp Hill, 1992. (RS232) được thiết kế để điều khiển. Mạch giao tiếp nhận tín hiệu và đóng mở các khoá để chuyển 7. John R.Deller & John G.Proakis & John H. L. thành tín hiệu của bộ điều khiển từ xa. Mỗi khi có Hansen, Discrete – Time Processing of Speech một khoá được đóng hoặc một tổ hợp phím được Signals, Macmillan Publishing Company, nhấn, bộ điều khiển từ xa sẽ mã hóa thích hợp và 1993. đưa ra anten phát. Tín hiệu điều khiển được điều 8. F.J. Owens, Signal Processing of Speech, chế và truyền đến xe bằng sóng vô tuyến với tần số sóng mang FC = 27MHz. Bộ điều khiển trên xe sẽ Macmillan, 1993. tiến hành điều khiển vận hành xe. Mô hình hoạt động tốt với bộ từ vựng gồm 4 từ: phải, trái, tới, lui với kết quả tốt (99%). 4 KẾT LUẬN Mô hình thử nghiệm nhận dạng tiếng nói tiếng Việt theo hướng kết hợp MFCC và HMM tuy còn nhiều hạn chế nhưng đã đáp ứng được mục tiêu của đề tài. Chương trình được sử dụng để điều khiển robot với bộ từ vựng nhỏ (dưới 16 từ) cho độ chính xác có thể chấp nhận được (trên 90%). Trong thời gian tới nhóm tác giả sẽ tối ưu hóa chương trình nhận dạng để đạt được kết quả cao hơn và tăng tốc độ xử lý. TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. GS. Phạm Văn Ất , Kỹ thuật lập trình C, Nhà xuất bản Khoa Học và Kỹ Thuật, 1999. 2. Nguyễn Hoàng Hải – Nguyễn Khắc Kiểm, Lập trình Matlab, Nhà xuất bản Khoa Học và Kỹ Thuật, 2003. 3. PGS.TS. Nguyễn Hữu Phương, Xử lý tín hiệu số, Nhà xuất bản Giao thông vận tải, 2000. 4. Lê Tiến Thường, Xử lý tín hiệu số và wavelets, Nhà xuất bản Đại Học Quốc Gia TP. Hồ Chí Minh, 2002.
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
CHẾ TẠO VÀ ỨNG DỤNG HẠT NANÔ TỪ TÍNH TRONG Y SINH HỌC
18 p | 818 | 361
-
Ứng dụng vi điều khiển Atmega 8535 họ AVR trong tự động điều khiển nhiệt độ khí sấy nông sản và hiển thị kết quả trên máy tính
9 p | 444 | 243
-
Bài giảng Điện tử tương tự ( Phùng Kiều Hà) - Chương 2 Điốt và ứng dụng
23 p | 548 | 204
-
GIAO TIẾP ỨNG DỤNG VI ĐIỀU KHIỂN
67 p | 326 | 150
-
Nhận dạng tiếng nói bằng mạng Nơron
9 p | 224 | 100
-
Chương 6 - Biến đổi Laplace và áp dụng trong phân tích hệ thống
21 p | 172 | 62
-
Luận văn tốt nghiệp: Giới thiệu các linh kiện trong mạch vi điều khiển, nhận dạng tiếng nói
72 p | 148 | 50
-
Bài giảng Kỹ thuật điện tử ( Nguyễn Duy Nhật Viễn) - Chương 2 Diode và ứng dụng
30 p | 97 | 44
-
Ebook Vi điều kiển - Cấu trúc, lập trình và ứng dụng: Phần 2 - Kiều Xuân Thực (chủ biên)
119 p | 56 | 35
-
Ebook Vi điều kiển - Cấu trúc, lập trình và ứng dụng: Phần 1 - Kiều Xuân Thực (chủ biên)
83 p | 43 | 25
-
Bài giảng môn Ứng dụng vi điều khiển - Trần Văn Hùng
56 p | 73 | 24
-
Quy định yêu cầu kỹ thuật của công tơ điện tử sử dụng trong Tập đoàn Điện lực Việt Nam
25 p | 60 | 15
-
Kỹ thuật nhận dạng tiếng nói là ứng dụng trong điều khiển
5 p | 43 | 14
-
Biến tần và tiềm năng ứng dụng trong điều khiển hệ thống quạt gió của Công ty Nhiệt điện Cao Ngạn
10 p | 19 | 6
-
Mạng nơron thẳng, các luật học và ứng dụng trong truyền động điện
4 p | 21 | 4
-
Đề xuất nhận dạng tiếng Việt Nam cho điện thoại di động
8 p | 24 | 3
-
Ứng dụng PAC vào điều khiển công nghiệp tương lai của ngành điều khiển
4 p | 18 | 2

markdown:
# KỸ THUẬT NHẬN DẠNG TIẾNG NÓI và ỨNG DỤNG TRONG ĐIỀU KHIỂN
Chia sẻ: Do Xuan | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:5
lượt xem 322
download
![](http://image.tlvnimg.com/document/thumbnail/2009/20090805/doxuan/80x100/15_nhandangtiengnoi_0296.jpg)
##
KỸ THUẬT NHẬN DẠNG TIẾNG NÓI và ỨNG DỤNG TRONG ĐIỀU KHIỂN
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](http://static.tlvnimg.com/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
Vấn đề nghiên cứu các phương pháp nhận dạng tiếng nói đã và đang thu hút rất nhiều sự đầu tư và nghiên cứu của các nhà khoa học trên khắp thế giới. Tuy nhiên cho đến nay kết quả mang lại vẫn chưa hoàn toàn làm hài lòng những người nghiên cứu do tính chất quá phức tạp và không cố định của đối tượng nhận dạng là tiếng nói con người. Đặc biệt, đối với tiếng Việt thì kết quả càng còn nhiều hạn chế. Bài báo trình bày một hướng nhận dạng tiếng nói tiếng Việt,...
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
##
Nội dung Text: KỸ THUẬT NHẬN DẠNG TIẾNG NÓI và ỨNG DỤNG TRONG ĐIỀU KHIỂN
- KỸ THUẬT NHẬN DẠNG TIẾNG NÓI và ỨNG DỤNG TRONG ĐIỀU KHIỂN TS. Nguyễn Văn Giáp KS. Trần Việt Hồng Bộ môn Cơ điện tử - Khoa Cơ khí – Đại học Bách Khoa TPHCM nvgiap@dme.hcmut.edu.vn; tvhong@dme.hcmut.edu.vn TÓM TẮT Vấn đề nhận dạng tiếng nói tiếng Việt chỉ mới được quan tâm nghiên cứu trong những năm gần đây và Vấn đề nghiên cứu các phương pháp nhận dạng chưa có một chương trình nhận dạng hoàn chỉnh tiếng nói đã và đang thu hút rất nhiều sự đầu tư và nào được công bố. nghiên cứu của các nhà khoa học trên khắp thế giới. Tuy nhiên cho đến nay kết quả mang lại vẫn Trên thế giới đã có rất nhiều hệ thống nhận dạng chưa hoàn toàn làm hài lòng những người nghiên tiếng nói (tiếng Anh) đã và đang được ứng dụng rất cứu do tính chất quá phức tạp và không cố định của hiệu quả như: Via Voice của IBM, Spoken Toolkit đối tượng nhận dạng là tiếng nói con người. Đặc của CSLU (Central of Spoken Laguage Under- biệt, đối với tiếng Việt thì kết quả càng còn nhiều standing)… nhưng trong tiếng Việt thì còn rất nhiều hạn chế. Bài báo trình bày một hướng nhận dạng hạn chế. tiếng nói tiếng Việt, dựa trên việc trích đặc trưng 1.3 Mục tiêu của đề tài tiếng nói bằng phương pháp MFCC và bộ nhận dạng dùng mạng HMM. Kết quả được kiểm nghiệm Đề tài này nghiên cứu thử nghiệm một hướng nhận thực tế bằng mô hình xe điều khiển từ xa. dạng tiếng nói - tiếng Việt dựa trên việc trích đặc trưng của tiếng nói bằng phương pháp MFCC (Mel- ABSTRACT Frequency Ceptrums Coefficients), và nhận dạng Researching and inventing speech recognition bằng mô hình HMM (Hidden Markov Models). methods have been paid much considerations by Đồng thời, một mô hình điều khiển bằng tiếng nói – many scientists over the world. However, the tiếng Việt được xây dựng với bộ từ vựng nhỏ, thiết achievements don’t satisfy researchers’ demands lập hệ thống điều khiển bằng tiếng nói với một tập because of the complexity and unstability of speech lệnh cố định. Tập lệnh này dùng để điều khiển until now. Especially with Vietnamese speech, the Robot, và mô hình điều khiển xe bằng tiếng nói results are more unsatisfied. The paper suggests a hoàn chỉnh là một ứng dụng thực tế mang tính thử synthetic method for recogniting Vietnamese nghiệm của đề tài. speech: extract speech’s particularities by MFCC 2 XÂY DỰNG HỆ THỐNG NHẬN DẠNG method and recognize by HMM network. The TIẾNG NÓI results are experimented through a model of RF controlled car. Một hệ thống nhận dạng nói chung thường bao gồm hai phần: phần huấn luyện (training phase) và phần 1 ĐẶT VẤN ĐỀ nhận dạng (recognition phase). “Huấn luyện” là quá 1.1 Giới thiệu trình hệ thống “học” những mẫu chuẩn được cung cấp bởi những tiếng khác nhau (từ hoặc âm), để từ Ngày nay, cùng với sự phát triển của ngành điện tử đó hình thành bộ từ vựng của hệ thống. “Nhận và tin học, các hệ thống máy tự động đã dần thay dạng” là quá trình quyết định xem từ nào được đọc thế con người trong nhiều công đoạn của công việc. căn cứ vào bộ từ vựng đã được huấn luyện. Sơ đồ Máy có khả năng làm việc hiệu quả và năng suất tổng quát của hệ thống nhận dạng tiếng nói được cao hơn con người rất nhiều. Song cho đến nay, vấn thể hiện trên hình 1. đề giao tiếp người – máy tuy đã được cải thiện nhiều nhưng vẫn còn rất thủ công: thông qua bàn Để thuận tiện cho việc kiểm tra và đánh giá kết quả, phím và các thiết bị nhập dữ liệu khác. Giao tiếp từ sơ đồ trên chúng tôi chia chương trình nhận dạng với thiết bị máy bằng tiếng nói sẽ là phương thức thành ba mô-đun riêng biệt: giao tiếp văn minh và tự nhiên nhất, dấu ấn giao ! Mô-đun 1: Thực hiện việc ghi âm tín hiệu tiếng tiếp người – máy sẽ mất đi mà thay vào đó là cảm nói, tách tiếng nói khỏi nền nhiễu và lưu vào nhận của sự giao tiếp giữa người với người, nếu cơ sở dữ liệu. hoàn thiện thì đây sẽ là một phương thức giao tiếp tiện lợi và hiệu quả nhất. ! Mô-đun 2: Trích đặc trưng tín hiệu tiếng nói đã thu ở mô-đun 1 bằng phương pháp MFCC, Do có sự khác biệt về mặt ngữ âm giữa các ngôn đồng thời thực hiện ước lượng vector các ngữ nên ta không thể áp dụng các chương trình vector đặc trưng này. nhận dạng khác để nhận dạng tiếng Việt. Một hệ thống nhận dạng tiếng nói ở nước ta phải được xây ! Mô-đun 3: Xây dựng mô hình Markov ẩn với 6 dựng trên nền tảng của tiếng nói tiếng Việt. trạng thái, tối ưu hóa các hệ số của HMM tương ứng với từng từ trong bộ từ vựng, tiến 1.2 Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước hành nhận dạng một từ được đọc vào micro.
- Môđun 1 Môđun 2 Môđun 3 Hình 1 Sơ đồ tổng quát hệ thống nhận dạng tiếngShort-Time Energy nói. 2.1 Thực hiện mô-đun 1 4 3.5 Nhiệm vụ của mô-đun này là thu tín hiệu từ micro, dùng kỹ thuật xử lý đầu cuối để phát hiện phần tín 3 hiệu tiếng nói và phần tín hiệu nhiễu. Từ đó ta có 2.5 thể tách tiếng nói ra khỏi nền nhiễu (chỉ thu tín hiệu 2 tiếng nói mà không thu tín hiệu nhiễu nền). 1.5 Tuy có nhiều phương pháp tách tiếng nói khác 1 nhau, nhưng qua quá trình nghiên cứu và thử 0.5 nghiệm các tác giả nhận thấy sự kết hợp giữa phương pháp hàm năng lượng thời gian ngắn và tỉ (b) 0 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 lệ qua điểm zero cho kết quả tốt hơn. Time (frame) Phương pháp này dựa vào tính chất năng lượng của Hình 3 Tín hiệu (a) tín hiệu tiếng nói thường lớn hơn năng lượng của và năng lượng thời gian ngắn (b) tín hiệu nhiễu và tỉ lệ qua điểm zero của nhiễu sẽ Tỷ lệ qua điểm zero (zero crossing rate) là một lớn hơn tín hiệu tiếng nói. Hình 2 cho thấy mối thông số cho biết số lần mà biên độ tín hiệu đi qua quan hệ giữa tín hiệu thu được, giá trị của hàm điểm zero trong một khoảng thời gian cho trước năng lượng thời gian ngắn và tỉ lệ qua điểm zero. được xác định bởi: Nhiễu Tiếng nói 1 m sgn{s(n )} − sgn{s(n − 1)} Z s (m ) = ∑ w(m − n ) (2.2) N n = m − N +1 2 Hàm năng lượng thời gian ngắn trong đó, N là chiều dài của cửa sổ w(m-n). Nhiều thuật toán phát hiện đầu cuối được dựa trên độ lớn của tín hiệu năng lượng thời gian ngắn và tỉ lệ qua điểm zero để cố gắng phát hiện chính xác đến mức có thể. Quá trình cơ bản của thuật toán như sau: một mẫu tín hiệu nhỏ của nền nhiễu được Tỉ lệ qua điểm zero lấy trong suốt khoảng “lặng” (silence) cho đến trước điểm bắt đầu của tín hiệu tiếng nói. Từ đây Hình 2 Sự tương quan giữa tín hiệu tiếng nói và ngưỡng tiếng nói được xác định dựa trên năng nền nhiễu. lượng khoảng lặng và năng lượng đỉnh. Ban đầu, những điểm kết thúc được xác định ở những nơi Với một cửa sổ kết thúc tại mẫu thứ m, hàm năng năng lượng tín hiệu vượt qua ngưỡng này, sau đó ta lượng thời gian ngắn E(m) được xác định bởi: tính khoảng cách giữa hai điểm xem có thoả mãn ∞ độ dài của một từ hay không. Tương tự ta áp dụng E (m ) = ∑ [s(n)w(m − n)] 2 cho tỉ lệ qua điểm zero. (2.1) [4-6] n = −∞ Ví dụ: tín hiệu thu vào từ micro bao gồm nhiễu nền Đồ thị của hàm năng lượng thời gian ngắn của một và tiếng nói có đồ thị như sau: đoạn tín hiệu được thể hiện trên hình 3. Signal 0.4 0.2 0 Am p -0.2 -0.4 Hình 4 Tín hiệu của từ “tới”. -0.6 Qua quá trình xử lý theo chu trình trên ta có được -0.8 đồ thị dạng xung như sau: (a) 0 0.1 0.2 0.3 0.4 0.5 0.6 0.7 Time (s)
- ! Phân tích phổ Nếu những giá trị có khoảng cách đều nhau, tức là 2πk xem w = , thì biến đổi Fourier rời rạc (DFT) N của tất cả các frame của tín hiệu là: Hình 5 Dạng xung sau xử lý kết hợp hàm năng X t (k ) = X t (e j 2πk / N ) k = 0,..., N − 1. lượng thời gian ngắn và tỉ lệ qua điểm zero Bên cạnh đó nếu số mẫu N là bội số của 2 (N=2p, p Từ hình 5 ta thấy chỉ cần xác định độ dài tối thiểu là số nguyên) thì độ phức tạp tính toán sẽ giảm của một từ là ta có thể tách từ ra khỏi nền nhiễu. đáng kể khi dùng phương pháp FFT (Fast Fourier Đến đây mô-đun 1 đã hoàn thành nhiệm vụ. Đây là Transform). một phần rất quan trọng trong một hệ thống nhận ! Lọc xử lý dạng tiếng nói, nó ảnh hưởng rất lớn đến kết quả nhận dạng. Những nghiên cứu về sinh lý học chứng tỏ rằng mức độ cảm nhận đối với tần số tín hiệu tiếng nói 2.2 Thực hiện mô-đun 2 của con người không theo một tỉ lệ tuyến tính. Ứng Đến đây chúng ta đã có được các mẫu tiếng nói đã với mỗi tone là có một tần số f, được đo bằng đơn được khử nhiễu. Mô-đun 2 thực hiện việc trích đặc vị Hz. Để mô tả chính xác sự tiếp nhận tần số của trưng các mẫu tiếng nói đã thu ở mô-đun 1. Có hệ thống thính giác, người ta đã xây dựng một nhiều phương pháp trích đặc trưng khác nhau như: thang khác – thang Mel. Thang tần số mel tuyến wavelets, LPC, MFCC… Ở đây chọn phương pháp tính ở tần số dưới 1000 Hz và logarit ở tần số trên MFCC (trích đặc trưng theo thang tần số Mel) do 1000 Hz. Một quan hệ ánh xạ tương ứng giữa thang tốc độ tính toán cao, độ tin cậy lớn và đã được sử tần số thực (vật lý, Hz) và thang tần số sinh lý Mel dụng rất hiệu quả trong các chương trình nhận dạng được cho bởi công thức sau: tiếng nói trên thế giới. 1000 F Sơ đồ giải thuật phương pháp MFCC như sau: Fmel = 1 + Hz log10 2 1000 F hay Fmel = 2595 . log 10 1 + Hz 1000 (2.3) Việc phân tích phổ sẽ thể hiện những đặc trưng tín hiệu tiếng nói mà do chính hình dạng của vùng phát âm tạo ra. Những đặc trưng phổ của tín hiệu tiếng nói sẽ có được sau khi cho qua những bộ lọc. Đối với thang tần số Mel thì một lọc cho mỗi thành Hình 6 Quá trình tính các hệ số MFCC. phần tần số mong muốn (hình 7). Bộ lọc này có đáp ! Cửa sổ hoá tín hiệu (Windowing) ứng tần số dạng tam giác, và khoảng cách hay băng thông được xác định bởi một hằng số Mel. Những phương pháp đánh giá phổ cổ điển chỉ đáng tin cậy trong trường hợp tín hiệu dừng (stationary signal), ví dụ một tín hiệu mà những đặc trưng là bất biến đối với thời gian. Đối với tín hiệu tiếng nói thì điều này chỉ có được trong một khoảng thời gian ngắn, việc này có thể thực hiện được bằng cách “cửa sổ hoá” một tín hiệu x’(n) thành một chuỗi liên tục những cửa sổ tuần tự xt(n), t=1,2,……,T, gọi là những frame. Trong hệ thống nhận dạng tự động thì dạng cửa sổ thường dùng nhất là Hamming window, đáp ứng xung của nó là một hàm cosin tăng: 2πn 0.54 − 0.46 cos n = 0,..., N − 1 w(n ) = N −1 0 n khaùc Hình 7 Một ví dụ về bộ lọc thang Mel ! Tính năng lượng logarit (LOG) Các bước trước đóng vai trò làm phẳng phổ, thực hiện một xử lý giống như tai của con người. Đến
- bước này tính toán logarit của bình phương độ lớn Huấn luyện: những hệ số tại ngõ ra bộ lọc. Chú ý rằng tai người Những mẫu thực hiện rất tốt việc xử lý độ lớn và logarit. Hơn Tới Lui Trái huấn luyện thế nữa, xử lý độ lớn thì loại bỏ những thông tin không cần thiết trong khi xử lý logarit thực hiện một nén động, trích đặc trưng ít nhạy đối với những biến đổi động. ! Tính phổ tần số mel Ước lượng Bước cuối cùng trong việc tính phổ tần số mel thông số (MFCC) bao gồm thực hiện biến đổi ngược DFT λtới λlui λtrái trên độ lớn logarit của ngõ ra của bộ lọc. Chú ý rằng do năng lượng phổ log là thực và đối Nhận dạng: xứng nên biến đổi DFT ngược được nói gọn là chuyển đổi cosine rời rạc (Discrete Cosine O = ,,,,,, Transform – DCT). Tính chất của DCT là tạo ra những đặc trưng rất khác nhau. DCT cũng có tác dụng làm phẳng phổ nếu chỉ có những hệ số đầu P(O/λtới) P(O/λlui) P(O/λtrái) tiên được giữ lại. Trong nhận dạng tiếng nói thì số Hình 9 Sơ đồ mô hình HMM hệ số MFCC thường nhỏ hơn 15. [6] Ứng với mỗi từ cần nhận dạng thì chúng ta có một Sau khi tín hiệu tiếng nói được trích đặc trưng thì cơ sở dữ liệu các đặc trưng từ các lần đọc khác mỗi từ được được đặc trưng bởi một ma trận hệ số nhau (như trên sơ đồ là 3 lần lấy mẫu). Sau đó ta sẽ thực. Do mô hình HMM rời rạc được ứng dụng để ước lượng các thông số của mô hình λ = ( A, B, π ) nhận dạng nên những vector đặc trưng này phải được ước lượng vector (VQ) thành một chỉ số để xác suất P(O|λ) đạt cực đại, tương ứng với mỗi codebook rời rạc. Thuật toán phổ biến dùng để thiết từ là một λ xác định. Để nhận dạng một từ thì ta chỉ kế codebook là LBG (Linde, Buzo và Gray). việc tính xác suất chuỗi quan sát của từ đó ứng với các λ đã được huấn luyện, và chọn mẫu nào có xác suất lớn nhất. Dựa vào các tài liệu tham khảo và những thông tin về các hệ thống nhận dạng đã xây dựng thành công chúng tôi thấy rằng: đối với nhận dạng tín hiệu tiếng nói thì mô hình HMM thường được chọn là mô hình trái phải (left-right) có từ 5 đến 6 trạng thái. Qua quá trình thử nghiệm, mô hình có 6 trạng thái cho kết quả tốt hơn nên trong chương trình của mình, các tác giả đã xây dựng một HMM với số trạng thái là 6, xem hình 10. Hình 8 Ước lượng vector VQ trong nhận dạng. Phương pháp được sử dụng để ước lượng vector là phương pháp K-means. 2.3 Thực hiện mô-đun 3 Sau khi đã thực hiện xong 2 mô-đun trên thì chúng ta đã có một cơ sở dữ liệu các vector đặc trưng ứng Hình 10 Mô hình HMM trái phải với 6 trạng thái. với từng từ. Trong mô đun này chúng ta sẽ xây dựng một mô hình Markov ẩn với dữ liệu huấn 3 MÔ HÌNH HỆ THỐNG XE ĐIỀU KHIỂN luyện là các vector đặc trưng có được từ mô-đun 2. Sơ đồ mô hình xe vô tuyến điều khiển bằng tiếng Sơ đồ huấn luyện và nhận dạng bằng mô hình nói từ máy tính được trình bày trên hình 11. HMM được thể hiện trên hình 9 với bộ từ vựng gồm 3 từ: tới, lui, trái.
- lui tới phải trái Bộ điều khiển từ xa anten anten Bộ điều khiển phát thu trên xe SW1 SW2 SW3 SW4 phải trái tới lui Hình 11 Sơ đồ tổng quan hệ thống thử nghiệm Xe vô tuyến có thể được điều khiển từ xa bằng 5. Claudio Becchetti and Lucio Prina Ricotti, tiếng nói từ máy tính. Tiếng nói là từ lệnh sẽ được Speech Recognition Theory and C++ thu vào và nhận dạng trên bộ nhận dạng tiếng nói, Implementation, JOHN WILEY & SONS, và cấp chuỗi từ nhận dạng được cho bộ quyết định LTD, 2000. để xuất lệnh điều khiển thông qua cổng COM. Một 6. Gordon E.Pelton, Voice Processing, McGraw mạch giao tiếp máy tính thông qua cổng nối tiếp Hill, 1992. (RS232) được thiết kế để điều khiển. Mạch giao tiếp nhận tín hiệu và đóng mở các khoá để chuyển 7. John R.Deller & John G.Proakis & John H. L. thành tín hiệu của bộ điều khiển từ xa. Mỗi khi có Hansen, Discrete – Time Processing of Speech một khoá được đóng hoặc một tổ hợp phím được Signals, Macmillan Publishing Company, nhấn, bộ điều khiển từ xa sẽ mã hóa thích hợp và 1993. đưa ra anten phát. Tín hiệu điều khiển được điều 8. F.J. Owens, Signal Processing of Speech, chế và truyền đến xe bằng sóng vô tuyến với tần số sóng mang FC = 27MHz. Bộ điều khiển trên xe sẽ Macmillan, 1993. tiến hành điều khiển vận hành xe. Mô hình hoạt động tốt với bộ từ vựng gồm 4 từ: phải, trái, tới, lui với kết quả tốt (99%). 4 KẾT LUẬN Mô hình thử nghiệm nhận dạng tiếng nói tiếng Việt theo hướng kết hợp MFCC và HMM tuy còn nhiều hạn chế nhưng đã đáp ứng được mục tiêu của đề tài. Chương trình được sử dụng để điều khiển robot với bộ từ vựng nhỏ (dưới 16 từ) cho độ chính xác có thể chấp nhận được (trên 90%). Trong thời gian tới nhóm tác giả sẽ tối ưu hóa chương trình nhận dạng để đạt được kết quả cao hơn và tăng tốc độ xử lý. TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. GS. Phạm Văn Ất , Kỹ thuật lập trình C, Nhà xuất bản Khoa Học và Kỹ Thuật, 1999. 2. Nguyễn Hoàng Hải – Nguyễn Khắc Kiểm, Lập trình Matlab, Nhà xuất bản Khoa Học và Kỹ Thuật, 2003. 3. PGS.TS. Nguyễn Hữu Phương, Xử lý tín hiệu số, Nhà xuất bản Giao thông vận tải, 2000. 4. Lê Tiến Thường, Xử lý tín hiệu số và wavelets, Nhà xuất bản Đại Học Quốc Gia TP. Hồ Chí Minh, 2002.
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
CHẾ TẠO VÀ ỨNG DỤNG HẠT NANÔ TỪ TÍNH TRONG Y SINH HỌC
18 p |
818 |
361
-
Ứng dụng vi điều khiển Atmega 8535 họ AVR trong tự động điều khiển nhiệt độ khí sấy nông sản và hiển thị kết quả trên máy tính
9 p |
444 |
243
-
Bài giảng Điện tử tương tự ( Phùng Kiều Hà) - Chương 2 Điốt và ứng dụng
23 p |
548 |
204
-
GIAO TIẾP ỨNG DỤNG VI ĐIỀU KHIỂN
67 p |
326 |
150
-
Nhận dạng tiếng nói bằng mạng Nơron
9 p |
224 |
100
-
Chương 6 - Biến đổi Laplace và áp dụng trong phân tích hệ thống
21 p |
172 |
62
-
Luận văn tốt nghiệp: Giới thiệu các linh kiện trong mạch vi điều khiển, nhận dạng tiếng nói
72 p |
148 |
50
-
Bài giảng Kỹ thuật điện tử ( Nguyễn Duy Nhật Viễn) - Chương 2 Diode và ứng dụng
30 p |
97 |
44
-
Ebook Vi điều kiển - Cấu trúc, lập trình và ứng dụng: Phần 2 - Kiều Xuân Thực (chủ biên)
119 p |
56 |
35
-
Ebook Vi điều kiển - Cấu trúc, lập trình và ứng dụng: Phần 1 - Kiều Xuân Thực (chủ biên)
83 p |
43 |
25
-
Bài giảng môn Ứng dụng vi điều khiển - Trần Văn Hùng
56 p |
73 |
24
-
Quy định yêu cầu kỹ thuật của công tơ điện tử sử dụng trong Tập đoàn Điện lực Việt Nam
25 p |
60 |
15
-
Kỹ thuật nhận dạng tiếng nói là ứng dụng trong điều khiển
5 p |
43 |
14
-
Biến tần và tiềm năng ứng dụng trong điều khiển hệ thống quạt gió của Công ty Nhiệt điện Cao Ngạn
10 p |
19 |
6
-
Mạng nơron thẳng, các luật học và ứng dụng trong truyền động điện
4 p |
21 |
4
-
Đề xuất nhận dạng tiếng Việt Nam cho điện thoại di động
8 p |
24 |
3
-
Ứng dụng PAC vào điều khiển công nghiệp tương lai của ngành điều khiển
4 p |
18 |
2

Set-Cookie: TLDEVNamespace=9cgr63c1u8sck9hdm5c7a8r1t1; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly


text:
Lý thuyết kinh tế chính trị
Chia sẻ: Lê Nam | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:12
lượt xem 70
download
Lý thuyết kinh tế chính trị
ND và yêu cầu của ql gtrị: Khẳng định đây luật KT căn bản của sx và trao dổi hh ở đó có sx và trao đổi h thì ở đó có sự hđ và phát huy td của ql gtri. Quy luật giá tri yêu cầu sx và trao đổi hh phải dựa trên cơ sở gtrị của nó túc là trên cơ sở hao phí lđ XH cần thiết, ql gtrị đòi hỏi ở 2 lĩnh vực: Trong sx: ql gtrị đòi hỏi n~ ng lđ sx sao cho mức hao phí lđ cá biệt phù hợp với mức lđ xh càn thiết...
Bình luận(0) Đăng nhập để gửi bình luận!
Nội dung Text: Lý thuyết kinh tế chính trị
- Chưong III :Hàng Hoá IV:Các Quy Luật giá Trị. - Phân tích yêu cầu và tác dụng của quy luật giá trị trong nền kt hh - Quy luật giá trị là quy luật căn bản của sx và trao dổi hh.Ở đâu có sx và trao đổi hh thì ở đó sự tồn tại và phát huy tác dụng của quy luật giá trị . 1.Quy luật giá trị. a. ND và yêu cầu của ql gtrị: - Khẳng định đây luật KT căn bản của sx và trao dổi hh ở đó có sx và trao đổi h thì ở đó có sự hđ và phát huy td của ql gtri. - Quy luật giá tri yêu cầu sx và trao đổi hh phải dựa trên cơ sở gtrị của nó túc là trên cơ sở hao phí lđ XH cần thiết, ql gtrị đòi hỏi ở 2 lĩnh vực: + Trong sx: ql gtrị đòi hỏi n~ ng lđ sx sao cho mức hao phí lđ cá biệt phù hợp với mức lđ xh càn thiết thì mới có thể tồn tại đc. + Trong lưu thông: quy luật giả trị đòi hỏi việc trao dổi hh phải dựa trên ng/tắc ngang giá. + Sự vận động của quy luât gtrị thông qua sự vđộng của gcả hh vì gtrị là cơ sở của gcả còn gcả là biểu hiện = tiền của gtrị vì vậy hh nào có giá trị cao thì có gcả cao và ngược lài.Ngoài ra gcả còn phụ thuộc vào các nhân tố # như: cạnh tranh, cung cầu, giá mua của đồng tiền. b.Tác động ql gtrị: - Điều tiết sx và lưu thông hh. + Gia cả > giá trị hh bán chạy, lãi cao, ng sx sẽ mở rộng quy mô sx, đầu tư thêm TLSX , sức lđ, ng sx # có thể chuyển sang sx mặt hàng náy, do đó TLSX vá sức lđ ở ngành này tăng lên, quy mô sx ngày càng đc mở rộng. + gcả < gtrị: hh ứ đọng lỗ vốn, ng sx thu hẹp quy mô mặt hàng này chuyến sang mặt hàng #. + gcả = gtrị: ng sx vẫn tiếp tục sx mặt hàng này. - Điều tiết luư thông hh nó thể hiện ở chỗ nó thu hút hh thú nơi có giá cả thấp về nơi có giá cả cao góp phần làm cho hh giũă các vùng có sự cân bằng nhất định. - Kích thích cải tiến kĩ thuật tăng năng xuất lđ, hợp lí hoá sx, hạ giá thành sản phẩm lám cho LLSX XH ptriển nhanh. - Phân hoá n~ ng sx hh thành giàu nghèo. 2. Quy luật cung cầu: + Cầu là nhu cầu có khả năng thanh toán của xh về 1 loaih hh náo đó trên thị trường ở các mưc giá trong 1 khoảng time nhất định hay cầy về 1 loại hh hay dv là lượng hh hay dv đó mà ng mua dự kiến mua trên thị trường ở các mức giá trị trong 1 khoảng time nhất định. - Cầu k đồng nhất vói nhu cầu mặc dù nó có nguồn gốc từ nhu cầu. 1
- - Quy mô của cầu phụ thuộc vào các nhân tố chủ yếu như thu thập, sức mua của đồng tiền, giá cả hh lãi xuất, thị hiếu của ng tiêu dùng trong đó giá cả có ý nghĩa đặc biệt quang trọng. + Cung về 1 loại hh hay dv là tổng số hh hay dv đó mà các chủ thể kt đưa ra bán trên thị trường ở các mưc giá trong 1 khoảng time nhất định bao gồm hh bán được và chưa bán đc. - Cung do sx quyết định n* k đồng nhất với klượng sx. - Lượng cung phụ thuộc chủ yếu vào khả năng sx số lượng chất lượng các yếu tố sx đưa vào sdụng. - Chi phí sx, gcả hh, dv,.. trong đó gcả là yếu tố đặc biệt qtrọng. c. Mdh Cung – Cầu: Có mqh chặt chẽ với nhau - Cầu xđịnh klg cơ cấu của cung về h, chỉ có n~ hh nào dự kiến có cầu mới đc sx, hh nào tiêu thụ đc nhanh nhiều có nghĩa là cầu lớn thì sẽ đc cung ứng nhiều và ngựơc lại. - Cung có tác động đén cầu, kích thích cầu. - N~ hh nào đc sx cung ứng phù hợp với nhu càu thị hiếu, sở thích của ng tiêu dùng sẽ đc ưa thích hơn và bán chạy hơn làm cho cầu tăng lên - Gcả = gtrị thì cung – cầu ở trạng thía cân bằng - Gcả < gtại thi cung giảm – cầu tăng. - Gcả > gtrị thì cung tăng – cầu giảm - Cung > cầu thì giá cả có xu thế giảm xuống. - Cung < cầu thi ---------------------tăng lên. - Cung = cầu giá cả tương đối ổn định. => Đó chính là cơ chế tự điều chỉnh của nền KTTTrường, cơ chế đó chính là quy luật cung cầu. Chương IV: Sản Xuât giá trị thăng dư I.Sự chuyển hoá tiền thành tư bàn 1. công thức chung của tư bản. a. So Sánh 2 công thức - Tiền trong lưu thông hh giản đon vận động thêo công thức: H- T – H’ (1) khác về mục đích trao đổi. - Tiền trong nền sx TBCN vận động theo công thức: T – H – T’(2). Điếm giống nhau giữa 2 CT. - Đều cấu thành bởi 2 yêu tố hàng và tiền. 2
- - Đều chúă đựng 2 hành vi đối lập nhau là mua và bàn - Đều thể hiện qhệ KT giữa ng mua và ng bàn Điềm khác nhau: Cơ sở ssánh H – T - H’ T – H – T’ + Trình tự hđộng Bất đầu = bán và kết thúc= Bắt đầu = mua và kết thúc = bán. + Điểm xuất phát và kết mua. Tiền – Tiền thúc Hàng – Hàng Giá tri, và giá trị tăng thêm. + Mục đich của sụ vận Giá trị sử dụng K có giới hạn, nó thêo đuổi sự động Có giới hạn tăng lên vì tiền. + Giới hạn cúa sự vân động - Tư bản vận đọng theo ct: T – H – T’ trong đó T’ > T hay T’ = T + T(m) T là số tiền trội hơn đc gọi là gtrị thặng dư - Số tièn ứng ra ban đầu T với mục đích thu đc gtrị thặng dư T trở thành TB - Công thức T – H – T’ đc gọi là ct chung của TB b. Mâu thuẫn chung trong công thức TB: - Thoạt nhìn vào ct chung của Tb: T – H – T’ ta thấy mâu thuẫn với học thuyết gtrị lđ bởi vì ct này cho ta cảm giác tiền tự đẻ ra tiền trong lưu thông, lưu thông trao dổi cũng tao ra gtrị và giả trị thặng dư. - N~ lí luận gtrị đã chỉ ra rằng gtrị là hao phí lđxh kết tinh trong hh, nghĩa là giá trị chỉ đc tạo r trong lĩnh vực sx lưu thongg trao đổi dù ngang giá hay k ngang gia cubgx k thể tạo ra giá trị và giá tri thặng dư. +Nếu trao đổi ngang giá thì chỉ có sự thay dổi hình thái của gtrị từ tièn thnàh hàng hoặc hàng thành tiền cùng 1 gtrị ngang nhau, tổng gtrị trong tay mỗi ng tham gia trao đổi trước sau vẫn k thay đổi. + Nếu trao dổi k ngang giá: Nếu hh có thể bán cao hơn hoặc thấp hơn gtrị n* trong nền sx hh mỗi ng sx đều vừa là ng bán vừa là ng mua nên nếu đc lợi bao nhiêu khi là ng bán sẽ thiệt hại bấy nhiêu khi là ng mua.Trường hợp có n~ kẻ chuyên mua rẻ bán đắt thì tổng giá trị toàn xh k hề tăng lên vì số gtrị mà ng này thu đc chẳng qua chỉ la số gtrị ma ng # bị mất mà thôi. + Nếu xét ngoaid lưu thông: tiền để trong két, hang để trong kho , k đuă rvào lưu thông thì cũng k sinh ra gtrị thặng dư. Mâu thuẫn trong CT TB: gtrị thặng dư vúa sinh ra trong quá trình lưu thông vùa lại không sinh ra trong quá trình lưu thông, vùa sinh ra ngoài lưu thông lại vừa k sinh ra ngoài kưu thông. II. SX giá trị thặng dư: 1. Quá trình sx gtrị thặng dư + Qtrỉnh SX T|BCN có đặc điểm: - CN làm việc dưới sự kiểm soát của nhà TB - Toàn bộ sp do ng công nhân làm ra đều thuộc quyền sở hữu của nhà TB 3
- Để nghiên cứu qtrình sx gtrị thặng dư trong xh tư bản CN ta lấy vd về việc sx sợi của 1 nhà tư bản. + Nguyên liệu: - mua 10kg bông: 10$ - hoa mòn máy mọc: 3$ - Mua sức lđ 1 ngày(10h) : 5$ => tổng TB ứng trước la : 18$ - G/sử trong 5h đầu tiên của ngày lđ,ng công nhân vận hành máy móc để luyện 10kg bông thành sợi theo đó giá trị của bông và hao mòn máy móc cũng đc chuyển vào sợi - gsử = lđ trừu tượng mỗi giờ ng cn tạo ra 1 lương gtrị mới la 1$ - Và giả định chỉ trong 5h công nhân đã kéo song 10kg bông thành sợi thì giá trị của sợi đc tính như sau. + 10kg bông chuyển thành sơi: 10$ + hao mòn máy móc chuyển vào sợi: 3$ + giá trị mới tạo gia: 5$ Tổng cộng: 18$ - Nếu quá trình dừng lại ở đay thì nhà tư bản chưa thu đc gtrị thặng dư, còn cn chưa bị bóc lột,N* theo thoả thuận lúc đầu nhà TB thuê CN làm việc ngày 10h nên nhà T có quyền sd sức lđ của vn trong 5h tiêp theo. - Trong 5h lđ tiêp theo nhà TB chỉ chi thêm 13$ để mua 10kg bông và chi phí hao mòn máy móc.Trong 5h lđ sau ng cn vẫn tạo ra 1 lượng gtrị mới la 5$ . - Tổng số tiền nhà TB ứng ra trong 1 ngày là: + Tiềm mua bông 20$ + chi phí hao mòn máy moc 6$ + Mua sức lđ trong ngày : 5$ Tổng cộng 31$ - Trong khi đó tổng giá trị của sợi la 36$, lượng gtrị thặng dư ma nhà TB thu đc la 36$ - 31$ = 5$ Vậy gtrị th dư là 1 bộ phận của gtrị mới dôi ra ngoài sức lđ do cn làm thuê tạ ra và bị nhà TB chiếm k. - Ở đâu có sx gtrị th dư thì ở đó có CNTB và ngược lai,quy luật gtrị th dư la ql tuyệt đối của CNTB mà nd của nó la sx nhiều và ngày càng nhiều hơ gtrị th dư = cách tăng cường bóc lột cn làm thuê. - SX nhiều và ngày càng nhiều giá trị th dư là mục đích có động lực thường xuyên cua nền TBCN là nhân tố đảm bảo sự tồn tại vận động phtr của TBCN đồng thời làm cho mọi mâu thuẫn của CNTB ngày càng sâu sắc. 4
- 2. TBBB(C) va TBNB(V) + TBBB la bộ phận TB dùng để mua TLSX và nguyên nhiên vật liệu + TBKB la bộ phận TB mua slđ 3. Tỉ suất và KL gtrị th dư a. m’ = m/v x 100% - Tỉ suất gtrị th dư là tỉ lệ % giữa slượng gtri th dư với TBKB - TS GTTD fá trình độ bóc lột của nhà TB b.Klượng GTTD M = m’x V= m/v x V - KL GTTD la sl GTTD mà nhà TB thu đc trong 1 time sx nhất định. IV. Tích luỹ TBCN 1. Thực chất của tích luỹ TB và các nhân tố quyết định quy mô tích luỹ TB. a. GTTD – nguồn gốc TLTB - Dưới CNTB muốn tái sx mở rộng nhà TB phải sd 1 phần gtrị th dư để tăng thêm TB ứng trc: bao gồm TBBB phụ thêm va TBKB phụ thêm sự chuyển hoá 1 phần GTTD trở lại thnàh TB gọi la TLTB + Cho vd : GTTD là nguồn gốc TLTB - Giả sử có 1 quy mô sx: 400c + 200v + 200m - Trong 200m : + tiêu dùng 50m + Tluỹ 150m - 150m dc phân thành : + C1 = 100m + V1 = 50m (Tỷ lệ c/v=2/1, m’ = 100%) - Quy mô sx truoc khi TLTB dc thực hiên là: c + v + m = 800 - Quy mô sx sau khi tích luỹ tư bản được thể hiện là (c+c1)+(v+V1)+(m+m1)=1000 B, Với khối luợng giá trị thặng dư nhất định quy mô tích luỹ tư bản phụ thuộc vào tỉ lệ phân chia giữa tích luylx và tiêu dungd? Cho ví dụ để làm rõ điều đó. Song quy mô tích luỹ tư bản lại phụ thuộc rất lớn giũa tỉ lệ phân chja giũa tích luỹ và tiêu dùng. 5
- Nhà tư bản: 400c+200v+200m Nhà tư bảnB: 400c_200v+200m Tích lluỹ 100 Tiêu dùng 100 100m phân thành:c1=66.7m V1=33.3m Quy mô sản xuất trước khi tích luỹ: c+v+m=800 Quy mô sản xuất sau khi tích lũy: (c+c1)+(v+v1)+(m+m1) =(400+66.7)+(200+33.3)+(200+33.3)=932(m1=v1) 2/ Quy luật chung của tích lũy tư bản cn a. Quá trình tích luỹ tư bản là quá trình tăng cấu tạo hữu cơ chủa tư bản - TB tồn tại dưới dạng vật chất và giá trị vì vậy cấu tạo của tưbản gồm có cấu tạo kỹ thuật và cấu tạo giá trị. + cấu tạo kỹ thuật của tư bản la tỉ lệgiữa khối lượng tư liệu sản xuất mới số lượng lao động cần thiết để sử dụng các tư lịeu sản xuất đó. +Cấu tạo giá trị của tư bản là tỉ lệ theo đó tư bản phân thành tư bản bất biến và tư bản khả biến.cần thiết để tiến hành sản xuất. cấu tạo kỹ thuật thay đổi sẽ làm cho cấo tạo giá trị thay đổi. Mac đã dùng cấu tạo hữu cơ của chủ nghia tư bản để chỉ mối quan hệ đó. b. Quá trình tích luỹ tư bản là quá trình tích tụ chủ nghia tư bản ngày càng tăng. - Tích tụ tư bản là việc tăng quy mô tư bản cá biệt bằng tích kuỹ của từng nhà tư bản riêng rẽ. - Tập trung tư bản lá sự hợp nhất một số tư bản nhỏ thành một tư bản cá biệt lớn. bằng ví dụ cụ thể hãy phân biệt sự khác nhau giữa tích tụ tư bản và tập trung tư bản -Khái niệm +tích tụ tư bản là việc tăng quy mô tư bản cá biệt bằng cách tư bản hoá giá trị thặng dư của một xí nghiệp nào đố, nó là kết quả trực tiếp của tích luỹ tư bản. + tập trung tư bản là cách tăng thêm quy mô tư bản cá biệt bằng cáhc hợp nhất các tư bản cá biệt có sẵn trong xã hội thành một tư bản cá biệt lớn hơn. Chương hình thái của tb và các hình thức biểu hiện của giá trị thặng dư 6
- I . lợi nhuận bình quân và giá cả sx 1. lợi nhuận và tỉ suất lợi nhuận a. chi phí sxuất tbcn K=C+V Chi phí sx TBCN là phân giá trị bù lại giá cả của những TLSX và giá cả sức lao động đã tiêu dùng để sx hàng hoá cho nhà TB b. lợi nhuận P số tiền nhà tb thu đuơc trội hơn so với chi phí sx TBCN gọi là lợi nhuận hay lợi nhuận chính là giá trị thặng dư là kết quả của toàn bộ tb ứng truớc W= k+ p c. tỉ suất lợi nhuận p’ - khi gtri thặng dư chuyển hoá thành lợi nhuận thì tỉ suất giá trị thặng dư chuyển hoá thành tỉ suất lợi nhuận P’= m/(c+v) 100% - tỉ suất lợi nhuận là tỉ lệ phần trăm giữa tổng số giá trị thặng dư với toàn bộ tb úng trước - ti suát lọi nhuận phản ánh mức doanh lợi của đầu tư tb do đó tỉ suất lợi nhuận là muc tiêu cạnh tranh, là mục tiêu thúc đẩy sự hoạt động của các nhà tb CNTBĐQ va CNTBĐQ Nhà nước I .Chủ nghia tb độc quyền 1. nguyên nhân hình thành và bản chất của cntbđq a. nguyên nhân hình thành - theo lênin tự do cạnh tranh đẻ ra tập trung sản xuất và sự tập trung sx này khi phát triển đến 1mức độ nhất định lại dẫn đến độc quyền - cntbđq xuất hiện do những nguyên nhân chủ yếu sau đây: + sự phát triển của llsx duới tác động của tiến bộ khoa học kĩ thuật làm xhiện nhiều ngành sx mới mà ngay từ đầu đó là những đòi hỏi của những xí nghiệp lớn, họ đòi hỏi về những hình thức kinh tế tổ chức mới 7
- + cạnh tranh tự do 1 mặt buộc các nhà tb fải cait tiến kt tăng quy mô tích luỹ mặt khác dẫn đến nhiều doanh nghiệp nhỏ , trình độ kt kém hoặc bị các đối thủ mạnh hơn thôn tính hoặc phải liên kết với nhau đê đứng vững trong cạnh tranh vì thế xuất hiện 1 số xí nghiệp tb lớn nắm địa vị thống trị trong 1 ngành hoặc 1 số ngành công nghiêp. + khung hoảng kinh tếlàm cho nhiều xí nghiệp vừa và nhỏ bị phá sản 1 số sống sót phải đổi mới kt để thoát khỏi khủng hoảng do đó tín dụng tbcn mở rộng thành đòn bẩy mạnh mẽ phát triển sx + Những xí nghiệp và công ty lớn có tiềm lực ktế tiếp tục cạnh tranh với nhau ngày càng khốc liệt khó phân thắng bại từ đó sản sinh ra tổ chức độc quyền c. bản chất của cntbđq - CNTB cạnh tranh tự do phát triển đến 1 mức độ nhất định thì xuất hiện các tổ chức đôc quyền, lúc đầu cntb chỉ có 1 số ngành => sức mạnh ktế của các tổ chức chưa thật lớn sau này sức mạnh này đuợc nhân lên nhanh chóng rồi từng buớc chiếm địa trong ktế - xét về bản chất tbcn là 1 nấc thang phát triển mới của cntb - cntbđq la cntb trong đó hâu hết các ngành , các lĩnh vực của nền ktế tồn tại các tổ chức tbđq và chúng chi phối toàn bộ sự phát triển của nên ktế - trong giai đoạn cntb tự do cạnh tranh quy luật thống trị là quy luât lợi nhuận bình quân còn trong tbcnđq là quy luật lợi nhuận đôc quyền 2. Đặc điểm ktế cơ bản của CNTBĐQ a. sự tập trung sx và sự thông trị của các tổ chức độc quyền - tích tụ và tập trung sản xuất cao dẫn đến hình thành các tổ chức độc quyền - tổ chức độc quyền là liên minh giữa những nhà tb lớn để tập trung và nắm trong tay phần lớn ( thậm trí toàn bộ ) sản phẩm của 1 ngành cho phép liên minh này phát huy ảnh huởng qđịnh dến qtrình sx và lưu thông của ngành đó -những liên minh đôc quyền thoạt đầu hình thành theo liên kết ngang tức là lkết giữa những doanh nghiêp trong cùng 1 ngành duới những hình thức như : cacten, xanhđica, tờrớt - tiếp đó xuất hiện sự liên kết dọc nghĩa là liên kết không chỉ những xí nghiệp lớn mà cả những xanhđica, tơrơt của các ngành khác nhau nhưng có liên quan với nhau về ktế, kthuật hình thành các congxoocxium - từ giữa thế kỉ xx phát triển ngành liên kết mới liên kết đa nganh hình thành conglomerat và các cónson không lô thâu tóm nhưng công ty xí nghiệp thuộc những ngành công nghiệp khác đồng thời bao gôm vận tải, thuơng mại, ngân hàng và các dịch vụ khác - nhờ nắm đuợc địa vị thống trị trong lĩnh vực sx và lưu thông các tổ chức độc quyền có khả năng định ra giá cả độc quyền, giá cả độc quyền là giá cả hàng hoá có sư chênh lệch rất lớn duới giá cả sx qua đó họ thu được lợi nhuận độc quyền 8
- b. Tư bản tài chính và bọn đầu sỏ tài chính - tích tụ và tập trung tb trong ngân hàng dẫn đến những hình thành các tô chức độc quyền trong ngân hàng từ chỗ làm trung gian trong việc thanh toán và tín dụng nay do nắm đuợc phần lớn tb tiền tệ của xh ngân hàng đã trở thành nguời có quyền lực vạn năng chi phối mọi hoạt động của ktxh - các tổ chức độc quyền ngân hàng cho các tô chức đq vay và nhận gửi những số tiền lớn của các tổ chức đq công nghiêp nên lợi ích của chúng xoắn xít với nhau tìm cách thâm nhập vào nhau từ đó hình thành 1 loại tb mói gọi là tb tài chính - tb tài chính là sự thâm nhap du hơp vào nhau giữa tbđq ngân hàng và tbđq trong công nghiêp - bọn đầu so tài chính thiết lập sự thông trị của mình thông qua chế độ tham dư thực chất của chế độ tham dư là 1 nhà tb tài chính hoặc 1 tập đoàn tài chính nhờ nắm đuợc 1 số cô phiếu không chế trong tay đã chi phối đuơc công ty gốc hay công ty mẹ rồi qua công ty mẹ lại chi phối công ty con, các công ty con này lại chi phối các công ty nho hơn nữa vì vậy với 1 số tb nhất định 1 trum tbcn co thể chi phối đuợc những lĩnh vực sx rất lớn C, Xuất khẩu tư bản - xkhẩu tb là mang tb ở nuớc ngoài để sx giá trị thặng dư ở những nuớc nhập khâu tb - xuất khâu tb trở thành tất yếu vì trong những nuớc tbcn phát triển đã tích luỹ đuơc 1 khối luợng tb lớn và nảy sinh tình trạng “thừa tb tuơng đối” tức là ko tìm đuơc nơi đầu tư có lợi nhuận cao ở trong nuớc, trong khi đó ở những nuớc kém phát triển về kinh tế lại dồi dao về nguyên liệu, giá nhân công lai rẻ nhưng lại thiếu vốn đầu tư và kthuật - do tập trung trong tay 1 khối luợng tb không lồ nên việc xkhẩu tb ra nước ngoài trở thành nhu câu tất yếu của các tô chức đq - xét về hình thức đâu tư thì có xktb trưc tiếp va xktb gián tiếp, xét về sở hữu có xktb nhà nứơc và xktb tư nhân - việc xktb nhà nuớc và xktb tư nhân là viẹc mở rông quan hê sx tbcn ra nứơc ngoài, là công cụ chủ yếu đê bành chuớng su thông trị của tb tài chính ra toàn thế giới,tuy nhiên về mặt khách quan cũng có những tác động tích cực của các nuớc xktb như ; thúc đẩy quá trình chuyển dịch nền ktế tự cung tự cấp thành nên ktế hàng hoá D, Sự phân chia thế giới về mặt kinh tế giữa các liên minh đq về kinh tế - việc xktb tăng lên và mơ rông phạm vi tất yếu dân đến việc phân chia TG về mặt ktế nghĩa là phân chia lĩnh vực đâu tư tb phân chia thị trường thế giới - trong giai đoạn cntb đq cuộc đấu tranh giành thị trường tiêu thụ, nguôn nguyên liêu có lực đâu tư ở nuớc ngoài trở nên gay gắt , những cuộc đụng đầu trên truờng qtế giữa các tô chức độc quyền 9
- có sức mạnh ktế hùng hậu lại đuợc sự ủng hộ của nhà nước mình. tất yếu đãn đến sự thoả hiêp kí hiệp định để củng cố địa vị độc quyền của chúng tù đó hình thành các các liên minh cộng đồng qtế , các tập đoàn xuyên quốc gia E, Sự phân chia TG về mặt lãnh thổ giữa các cưòng quốc ĐQ, lợi ích của việc xktb thúc đẩy các cương quốc đi xâm chiếm thuộc địa - cntb càng phát triển thì nhu câu ngliệu càn lớn vì thế giữa chúng diễn ra các cuộc đấu tranh xâm chiếm thuộc địa ngày càng quyết liệt - Cntb có quy luật phát triển không đồng đều, các đế quôc ra đời muộn hơn kích động chiến tranh đòi chia lại thế giới đó là nguyên nhân của các cuộc chiến tranh thế giới lần 1 1917-1918 lần 2 1939-1945 =>>> CNĐQ là giai đoạn độc quyền của cntb về mặt ktế là sự thống trị của cntbđq về mặt ctrị là sự hiếu chiến và xâm luợc nuớc khác VD: trong 5 đặc điểm cơ bản của cntbđq thì đặc điểm nào quan trong nhất ? tại sao? Giải đặc điểm 1 là quan trọng nhất vì đặc điểm này thể hiện bản chất của quan hệ sxtb trong giai đoạn cntbđq , nó thể hiện nguyên nhân xhiện tbđq đó là tích tụ và tập trung sx đến 1 mức độ nhất định của các tổ chức tbđq và là đặc điểm ktế cơ bản nhất của cntbđq - cùng với quá trình tích tụ và tập trung sx trong công nghiệp cũng diễn ra qtrình tích tụ và tập trung trong ngân hàng hình thành nên đq ngân hàng , sự thâm nhập vào nhau giữa đọc quyền ngân hàng và đq trong công nghiệp hình thành nên cntb mới là cntb tài chính - đặc điểm thứ 1 này tập trung sản xuất vào các tổ chức đq` là đặc điểm qtrọng nhất , nó la nguyên nhân dẫn đến 4 đặc điểm tiếp theo. VD: cho vd làm rõ giả định 1 công ty có tổng số vốn là 200tr usd trong đó số cô phiếu khống chế là 1% tức là 2tr usd . một trùm tb tài chính bỏ ra 2tr usd bằng đúng số cổ phiếu không chế và mua đuợc số cổ phiếu không chế này nhờ vậy trum tb tài chính có thể khống chế được công ty mẹ, hay công ty gốc sau đó sử dụng lại 1 phần vốn công ty gốc (mẹ) mua đuợc số cổ phiếu của công ty khác (công ty con) có tông số vốn là 100tr usd . cũng bằng cách như vậy công ty con này chi phối các công ty con khác có số vốn 50tr usd như vậy chỉ qua 3 lân mua số cổ phiếu khống chế chỉ từ 2tr usd (không lớn so với trùm tài chính) nhưng họ có thể chi phối đuợc những lực luợng sx rất lớn với tổng số vốn lên đến 350tr usd Chương : Quá độ lên CNXH & cơ cấu kt n` TP trong thời kì quá độ lên CXNH ở VN 10
- II. Sở hữu về TLSX và nền kt n` TP trong thời kì quá độ lên CNXH ở VN 1. Sở hữu TLSX - Trong lsptr của nền sx xh có 2 loại hình sở hữu cơ bản về TLSX: Sở hữu công cộngvà sở hữu tư nhân ngoài ra còn sở hữu hỗn hợp.Mỗi loại hình sở hữu TLSX có thể bao gồm 1 số hình thức sở hữu - Đ2 to lớn nhất của thời kì quá độ lên cnxh ở nước ta là điểm xuất phát thpấ, sx nhỏ, rất hiếm bỏ qua chế độ TBCN, điều đó có nghĩa là LLSX ở nc ta còn ở trình độ thấp kém, do đó SH tư nhân về TLSX còn lac hậu, là nhân tố thúc đẩy sự ptr của LLSX vị thế trong thời kì quá độ lên CNXH ở VN, sở hữu tư nhân về TLSX chẳng n~ k cần phải xoá bỏ mà cần đc tạo mọi đk để ptr. - SH công ccộng về TLSX vừa là ptiệnvừa là mục tiêu cần thực hiện trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội. vì vậy xây dựng sở hữu công cộng về tư liệu sản xuất là tất yếu trong thời kỳ quá độ lên CNXH. - Trong thời kì quá độ lên CNXHở nước ta tòn tại 3 hình thức sở hữu cơ bản về tư liuệu sản xuát là 3 chế độ sở hữu toàn dân, tập thể, tư nhân. Trên cơ sỏ của 3 chế độ sở hữu đó hình thành nhiều hình thức sở hữu ở những mức dộ chín muồi khác nhau như sở hữu toàn dân(sở hữu nhà nước),sở hữu tập thể, sh cá thể ,sh tư bản tư nhân,sh hỗn hợp giữa nhà nước và tư nhân. Các hình thức sở hữu tư liệu sx này tồn tại khách quan, đan xen và tác động lẫn nhau. 2 . nền kinh tế nhiuề thành phần trong thời kỳ quá độ lên CNXH ở Vn a. Tính tất yếu khách quan và vai trò của nền kinh tế nhièu thành phần - Thành phần kinh tế là khu vực kinh tế kiểu quan hệ kinh tees dựa trên một hình thức sở hữu nhất định về tư liệu sx - Các thành phần kinh tế không tồn tại độc lạp mà có liên hệ chặt chẽ với nhau tạo thành cơ cáu kinh tế thống nhất bao gồm nhiều thành phần kinh tế. - Cơ cấo kih tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ là cơ cấu kinh tế trong đó các thành phaanf kinh tếcùng tồn tại phát triển như một tổng thể vừa hợp tác vùă cạnh tranh với nhau. - Trong thời kỳ quá độ kên CNXH sự tồn tại cơ cấu kinh tế phát triển nhiều thanh phần là tất yếu khách quan vì: + Một số thành phần kinh tế của phương thức sản xuất cũđể lại như kkinh tế cá thể tiểu chủ, ktế tư bản tư nhân…chúng đang có tác dụng đối với sự phát triển của lực lượng sản xuất một số thành phần kinh tế mới hình thành trong quá trình cải tạo quan hệ sản xuất cũ và xây dựng qhsx mới như là kinh tế nhà nước, kih tế tập thể, kinh tế tư bản nhà nước. + Sự tồn tại kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ suy đến cùng là do quy luật qhsx phải phù hợp với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất qđịnh, do trong thời kỳ quá độ lực luợng sản xuất ở nước ta thấp kém, không đồng đều tất yếu tồn tại nhiều hình thức sở hữu tư liệu sx, nhiều thánh phần kt - Vai trò của sự tồn tại nền kih tế nhiều thành phần +Sự tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần tức là tồn tại nhiều hình thực tỉô chức kinh tế nhiều phương thức quan rlý phù hợp với trình độ khác nhau của LLSX. Chính sự phù hợp này đến lượt nó thúc đẩy năng suất lao động tăng trưởng. 11
- + Nền kinh tế nhiều thành phần tạo tiền đề đẩy mạnh cạnh tranh khắc phục tình trạng độc quyền góp phần nâng cao hịêu quả và sức cạnh tranh của nên fkinh tế nuớc ta trong quá trình hội nhậo\p kt quốc tế thúc đảy tăng truởng kinh tế nhanh và bền vững, cải thiện và nâng cao đời sống nhân dân. + Tạo điều kiện thực hiện và mở rộng các hình thức kih tế quá độ trong đó có hình thức kinh tế tư bản nhà nước. Đó là những cấu nối cần thiết để đưa nước ta từ sản xuất nhỏlên CNXH bỏ qua TBCN + Phát triển mạnh các thnàh phần kinh tế và cúng với nó là các hình thức tổ chức sản xất kinh doanh là mọt nội dung cơ bản của việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trưòng định hướng XHCN. + Đáp ứng được các lợi ích kih tế, sử dụng có hiẹu quả các tiềm năng của đất nước để tăng trưỏng kinh tê nhanh và bền vững. 12
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
Hướng dẫn ôn thi môn kinh tế chính trị
0 p | 1167 | 442
-
Đề ôn thi Kinh tế chính trị
51 p | 517 | 199
-
CHƯƠNG TRÌNH KINH TẾ CHÍNH TRỊ
28 p | 251 | 150
-
Tài liệu môn Kinh tế chính trị
97 p | 245 | 142
-
100 Câu hỏi và đáp án - Phần Kinh tế chính trị
114 p | 241 | 121
-
Ôn Trắc nghiệm kinh tế chính trị Mác - Lênin
36 p | 180 | 86
-
Giáo trình Kinh tế chính trị Mác - Lênin về phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa (hệ cao cấp lý luận chính trị): Phần 1
172 p | 210 | 72
-
NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ TRONG LỜI TỰA CUỐN GÓP PHẦN PHÊ PHÁN KHOA HỌC KINH TẾ CHÍNH TRỊ CỦA CÁC MÁC
12 p | 247 | 58
-
Trắc nghiệm môn kinh tế chính trị
13 p | 198 | 57
-
Phần II: Kinh tế chính trị Mác - lênin
39 p | 178 | 50
-
Đề thi tốt nghiệp kinh tế chính trị
1 p | 160 | 43
-
Giáo trình Kinh tế chính trị Mác - Lênin về phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa (hệ cao cấp lý luận chính trị): Phần 2
175 p | 107 | 42
-
Kinh tế chính trị - Sở hữu và các thành phần kinh tế trong thời kỳ quá độ lên CNXH ở VN
29 p | 65 | 12
-
Kinh tế chính trị - Kinh Tế thị trường định hướng XHCN ở VN hiện nay
22 p | 51 | 11
-
Kinh tế chính trị - Phân phối thu nhập trong TKQĐ lên CNXH ỏ Việt Nam
38 p | 58 | 10
-
Kinh tế chính trị Marx - Lenin
15 p | 76 | 10
-
Chuyên đề 2: Lý thuyết kinh tế thị trường xã hội
12 p | 29 | 2

markdown:
# Lý thuyết kinh tế chính trị
Chia sẻ: Lê Nam | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:12
lượt xem 70
download
![](http://image.tlvnimg.com/document/thumbnail/2010/20100724/star_move286/80x100/ly_thuyet_ktct__9173.jpg)
##
Lý thuyết kinh tế chính trị
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](http://static.tlvnimg.com/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
ND và yêu cầu của ql gtrị: Khẳng định đây luật KT căn bản của sx và trao dổi hh ở đó có sx và trao đổi h thì ở đó có sự hđ và phát huy td của ql gtri. Quy luật giá tri yêu cầu sx và trao đổi hh phải dựa trên cơ sở gtrị của nó túc là trên cơ sở hao phí lđ XH cần thiết, ql gtrị đòi hỏi ở 2 lĩnh vực: Trong sx: ql gtrị đòi hỏi n~ ng lđ sx sao cho mức hao phí lđ cá biệt phù hợp với mức lđ xh càn thiết...
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
##
Nội dung Text: Lý thuyết kinh tế chính trị
- Chưong III :Hàng Hoá IV:Các Quy Luật giá Trị. - Phân tích yêu cầu và tác dụng của quy luật giá trị trong nền kt hh - Quy luật giá trị là quy luật căn bản của sx và trao dổi hh.Ở đâu có sx và trao đổi hh thì ở đó sự tồn tại và phát huy tác dụng của quy luật giá trị . 1.Quy luật giá trị. a. ND và yêu cầu của ql gtrị: - Khẳng định đây luật KT căn bản của sx và trao dổi hh ở đó có sx và trao đổi h thì ở đó có sự hđ và phát huy td của ql gtri. - Quy luật giá tri yêu cầu sx và trao đổi hh phải dựa trên cơ sở gtrị của nó túc là trên cơ sở hao phí lđ XH cần thiết, ql gtrị đòi hỏi ở 2 lĩnh vực: + Trong sx: ql gtrị đòi hỏi n~ ng lđ sx sao cho mức hao phí lđ cá biệt phù hợp với mức lđ xh càn thiết thì mới có thể tồn tại đc. + Trong lưu thông: quy luật giả trị đòi hỏi việc trao dổi hh phải dựa trên ng/tắc ngang giá. + Sự vận động của quy luât gtrị thông qua sự vđộng của gcả hh vì gtrị là cơ sở của gcả còn gcả là biểu hiện = tiền của gtrị vì vậy hh nào có giá trị cao thì có gcả cao và ngược lài.Ngoài ra gcả còn phụ thuộc vào các nhân tố # như: cạnh tranh, cung cầu, giá mua của đồng tiền. b.Tác động ql gtrị: - Điều tiết sx và lưu thông hh. + Gia cả > giá trị hh bán chạy, lãi cao, ng sx sẽ mở rộng quy mô sx, đầu tư thêm TLSX , sức lđ, ng sx # có thể chuyển sang sx mặt hàng náy, do đó TLSX vá sức lđ ở ngành này tăng lên, quy mô sx ngày càng đc mở rộng. + gcả < gtrị: hh ứ đọng lỗ vốn, ng sx thu hẹp quy mô mặt hàng này chuyến sang mặt hàng #. + gcả = gtrị: ng sx vẫn tiếp tục sx mặt hàng này. - Điều tiết luư thông hh nó thể hiện ở chỗ nó thu hút hh thú nơi có giá cả thấp về nơi có giá cả cao góp phần làm cho hh giũă các vùng có sự cân bằng nhất định. - Kích thích cải tiến kĩ thuật tăng năng xuất lđ, hợp lí hoá sx, hạ giá thành sản phẩm lám cho LLSX XH ptriển nhanh. - Phân hoá n~ ng sx hh thành giàu nghèo. 2. Quy luật cung cầu: + Cầu là nhu cầu có khả năng thanh toán của xh về 1 loaih hh náo đó trên thị trường ở các mưc giá trong 1 khoảng time nhất định hay cầy về 1 loại hh hay dv là lượng hh hay dv đó mà ng mua dự kiến mua trên thị trường ở các mức giá trị trong 1 khoảng time nhất định. - Cầu k đồng nhất vói nhu cầu mặc dù nó có nguồn gốc từ nhu cầu. 1
- - Quy mô của cầu phụ thuộc vào các nhân tố chủ yếu như thu thập, sức mua của đồng tiền, giá cả hh lãi xuất, thị hiếu của ng tiêu dùng trong đó giá cả có ý nghĩa đặc biệt quang trọng. + Cung về 1 loại hh hay dv là tổng số hh hay dv đó mà các chủ thể kt đưa ra bán trên thị trường ở các mưc giá trong 1 khoảng time nhất định bao gồm hh bán được và chưa bán đc. - Cung do sx quyết định n* k đồng nhất với klượng sx. - Lượng cung phụ thuộc chủ yếu vào khả năng sx số lượng chất lượng các yếu tố sx đưa vào sdụng. - Chi phí sx, gcả hh, dv,.. trong đó gcả là yếu tố đặc biệt qtrọng. c. Mdh Cung – Cầu: Có mqh chặt chẽ với nhau - Cầu xđịnh klg cơ cấu của cung về h, chỉ có n~ hh nào dự kiến có cầu mới đc sx, hh nào tiêu thụ đc nhanh nhiều có nghĩa là cầu lớn thì sẽ đc cung ứng nhiều và ngựơc lại. - Cung có tác động đén cầu, kích thích cầu. - N~ hh nào đc sx cung ứng phù hợp với nhu càu thị hiếu, sở thích của ng tiêu dùng sẽ đc ưa thích hơn và bán chạy hơn làm cho cầu tăng lên - Gcả = gtrị thì cung – cầu ở trạng thía cân bằng - Gcả < gtại thi cung giảm – cầu tăng. - Gcả > gtrị thì cung tăng – cầu giảm - Cung > cầu thì giá cả có xu thế giảm xuống. - Cung < cầu thi ---------------------tăng lên. - Cung = cầu giá cả tương đối ổn định. => Đó chính là cơ chế tự điều chỉnh của nền KTTTrường, cơ chế đó chính là quy luật cung cầu. Chương IV: Sản Xuât giá trị thăng dư I.Sự chuyển hoá tiền thành tư bàn 1. công thức chung của tư bản. a. So Sánh 2 công thức - Tiền trong lưu thông hh giản đon vận động thêo công thức: H- T – H’ (1) khác về mục đích trao đổi. - Tiền trong nền sx TBCN vận động theo công thức: T – H – T’(2). Điếm giống nhau giữa 2 CT. - Đều cấu thành bởi 2 yêu tố hàng và tiền. 2
- - Đều chúă đựng 2 hành vi đối lập nhau là mua và bàn - Đều thể hiện qhệ KT giữa ng mua và ng bàn Điềm khác nhau: Cơ sở ssánh H – T - H’ T – H – T’ + Trình tự hđộng Bất đầu = bán và kết thúc= Bắt đầu = mua và kết thúc = bán. + Điểm xuất phát và kết mua. Tiền – Tiền thúc Hàng – Hàng Giá tri, và giá trị tăng thêm. + Mục đich của sụ vận Giá trị sử dụng K có giới hạn, nó thêo đuổi sự động Có giới hạn tăng lên vì tiền. + Giới hạn cúa sự vân động - Tư bản vận đọng theo ct: T – H – T’ trong đó T’ > T hay T’ = T + T(m) T là số tiền trội hơn đc gọi là gtrị thặng dư - Số tièn ứng ra ban đầu T với mục đích thu đc gtrị thặng dư T trở thành TB - Công thức T – H – T’ đc gọi là ct chung của TB b. Mâu thuẫn chung trong công thức TB: - Thoạt nhìn vào ct chung của Tb: T – H – T’ ta thấy mâu thuẫn với học thuyết gtrị lđ bởi vì ct này cho ta cảm giác tiền tự đẻ ra tiền trong lưu thông, lưu thông trao dổi cũng tao ra gtrị và giả trị thặng dư. - N~ lí luận gtrị đã chỉ ra rằng gtrị là hao phí lđxh kết tinh trong hh, nghĩa là giá trị chỉ đc tạo r trong lĩnh vực sx lưu thongg trao đổi dù ngang giá hay k ngang gia cubgx k thể tạo ra giá trị và giá tri thặng dư. +Nếu trao đổi ngang giá thì chỉ có sự thay dổi hình thái của gtrị từ tièn thnàh hàng hoặc hàng thành tiền cùng 1 gtrị ngang nhau, tổng gtrị trong tay mỗi ng tham gia trao đổi trước sau vẫn k thay đổi. + Nếu trao dổi k ngang giá: Nếu hh có thể bán cao hơn hoặc thấp hơn gtrị n* trong nền sx hh mỗi ng sx đều vừa là ng bán vừa là ng mua nên nếu đc lợi bao nhiêu khi là ng bán sẽ thiệt hại bấy nhiêu khi là ng mua.Trường hợp có n~ kẻ chuyên mua rẻ bán đắt thì tổng giá trị toàn xh k hề tăng lên vì số gtrị mà ng này thu đc chẳng qua chỉ la số gtrị ma ng # bị mất mà thôi. + Nếu xét ngoaid lưu thông: tiền để trong két, hang để trong kho , k đuă rvào lưu thông thì cũng k sinh ra gtrị thặng dư. Mâu thuẫn trong CT TB: gtrị thặng dư vúa sinh ra trong quá trình lưu thông vùa lại không sinh ra trong quá trình lưu thông, vùa sinh ra ngoài lưu thông lại vừa k sinh ra ngoài kưu thông. II. SX giá trị thặng dư: 1. Quá trình sx gtrị thặng dư + Qtrỉnh SX T|BCN có đặc điểm: - CN làm việc dưới sự kiểm soát của nhà TB - Toàn bộ sp do ng công nhân làm ra đều thuộc quyền sở hữu của nhà TB 3
- Để nghiên cứu qtrình sx gtrị thặng dư trong xh tư bản CN ta lấy vd về việc sx sợi của 1 nhà tư bản. + Nguyên liệu: - mua 10kg bông: 10$ - hoa mòn máy mọc: 3$ - Mua sức lđ 1 ngày(10h) : 5$ => tổng TB ứng trước la : 18$ - G/sử trong 5h đầu tiên của ngày lđ,ng công nhân vận hành máy móc để luyện 10kg bông thành sợi theo đó giá trị của bông và hao mòn máy móc cũng đc chuyển vào sợi - gsử = lđ trừu tượng mỗi giờ ng cn tạo ra 1 lương gtrị mới la 1$ - Và giả định chỉ trong 5h công nhân đã kéo song 10kg bông thành sợi thì giá trị của sợi đc tính như sau. + 10kg bông chuyển thành sơi: 10$ + hao mòn máy móc chuyển vào sợi: 3$ + giá trị mới tạo gia: 5$ Tổng cộng: 18$ - Nếu quá trình dừng lại ở đay thì nhà tư bản chưa thu đc gtrị thặng dư, còn cn chưa bị bóc lột,N* theo thoả thuận lúc đầu nhà TB thuê CN làm việc ngày 10h nên nhà T có quyền sd sức lđ của vn trong 5h tiêp theo. - Trong 5h lđ tiêp theo nhà TB chỉ chi thêm 13$ để mua 10kg bông và chi phí hao mòn máy móc.Trong 5h lđ sau ng cn vẫn tạo ra 1 lượng gtrị mới la 5$ . - Tổng số tiền nhà TB ứng ra trong 1 ngày là: + Tiềm mua bông 20$ + chi phí hao mòn máy moc 6$ + Mua sức lđ trong ngày : 5$ Tổng cộng 31$ - Trong khi đó tổng giá trị của sợi la 36$, lượng gtrị thặng dư ma nhà TB thu đc la 36$ - 31$ = 5$ Vậy gtrị th dư là 1 bộ phận của gtrị mới dôi ra ngoài sức lđ do cn làm thuê tạ ra và bị nhà TB chiếm k. - Ở đâu có sx gtrị th dư thì ở đó có CNTB và ngược lai,quy luật gtrị th dư la ql tuyệt đối của CNTB mà nd của nó la sx nhiều và ngày càng nhiều hơ gtrị th dư = cách tăng cường bóc lột cn làm thuê. - SX nhiều và ngày càng nhiều giá trị th dư là mục đích có động lực thường xuyên cua nền TBCN là nhân tố đảm bảo sự tồn tại vận động phtr của TBCN đồng thời làm cho mọi mâu thuẫn của CNTB ngày càng sâu sắc. 4
- 2. TBBB(C) va TBNB(V) + TBBB la bộ phận TB dùng để mua TLSX và nguyên nhiên vật liệu + TBKB la bộ phận TB mua slđ 3. Tỉ suất và KL gtrị th dư a. m’ = m/v x 100% - Tỉ suất gtrị th dư là tỉ lệ % giữa slượng gtri th dư với TBKB - TS GTTD fá trình độ bóc lột của nhà TB b.Klượng GTTD M = m’x V= m/v x V - KL GTTD la sl GTTD mà nhà TB thu đc trong 1 time sx nhất định. IV. Tích luỹ TBCN 1. Thực chất của tích luỹ TB và các nhân tố quyết định quy mô tích luỹ TB. a. GTTD – nguồn gốc TLTB - Dưới CNTB muốn tái sx mở rộng nhà TB phải sd 1 phần gtrị th dư để tăng thêm TB ứng trc: bao gồm TBBB phụ thêm va TBKB phụ thêm sự chuyển hoá 1 phần GTTD trở lại thnàh TB gọi la TLTB + Cho vd : GTTD là nguồn gốc TLTB - Giả sử có 1 quy mô sx: 400c + 200v + 200m - Trong 200m : + tiêu dùng 50m + Tluỹ 150m - 150m dc phân thành : + C1 = 100m + V1 = 50m (Tỷ lệ c/v=2/1, m’ = 100%) - Quy mô sx truoc khi TLTB dc thực hiên là: c + v + m = 800 - Quy mô sx sau khi tích luỹ tư bản được thể hiện là (c+c1)+(v+V1)+(m+m1)=1000 B, Với khối luợng giá trị thặng dư nhất định quy mô tích luỹ tư bản phụ thuộc vào tỉ lệ phân chia giữa tích luylx và tiêu dungd? Cho ví dụ để làm rõ điều đó. Song quy mô tích luỹ tư bản lại phụ thuộc rất lớn giũa tỉ lệ phân chja giũa tích luỹ và tiêu dùng. 5
- Nhà tư bản: 400c+200v+200m Nhà tư bảnB: 400c_200v+200m Tích lluỹ 100 Tiêu dùng 100 100m phân thành:c1=66.7m V1=33.3m Quy mô sản xuất trước khi tích luỹ: c+v+m=800 Quy mô sản xuất sau khi tích lũy: (c+c1)+(v+v1)+(m+m1) =(400+66.7)+(200+33.3)+(200+33.3)=932(m1=v1) 2/ Quy luật chung của tích lũy tư bản cn a. Quá trình tích luỹ tư bản là quá trình tăng cấu tạo hữu cơ chủa tư bản - TB tồn tại dưới dạng vật chất và giá trị vì vậy cấu tạo của tưbản gồm có cấu tạo kỹ thuật và cấu tạo giá trị. + cấu tạo kỹ thuật của tư bản la tỉ lệgiữa khối lượng tư liệu sản xuất mới số lượng lao động cần thiết để sử dụng các tư lịeu sản xuất đó. +Cấu tạo giá trị của tư bản là tỉ lệ theo đó tư bản phân thành tư bản bất biến và tư bản khả biến.cần thiết để tiến hành sản xuất. cấu tạo kỹ thuật thay đổi sẽ làm cho cấo tạo giá trị thay đổi. Mac đã dùng cấu tạo hữu cơ của chủ nghia tư bản để chỉ mối quan hệ đó. b. Quá trình tích luỹ tư bản là quá trình tích tụ chủ nghia tư bản ngày càng tăng. - Tích tụ tư bản là việc tăng quy mô tư bản cá biệt bằng tích kuỹ của từng nhà tư bản riêng rẽ. - Tập trung tư bản lá sự hợp nhất một số tư bản nhỏ thành một tư bản cá biệt lớn. bằng ví dụ cụ thể hãy phân biệt sự khác nhau giữa tích tụ tư bản và tập trung tư bản -Khái niệm +tích tụ tư bản là việc tăng quy mô tư bản cá biệt bằng cách tư bản hoá giá trị thặng dư của một xí nghiệp nào đố, nó là kết quả trực tiếp của tích luỹ tư bản. + tập trung tư bản là cách tăng thêm quy mô tư bản cá biệt bằng cáhc hợp nhất các tư bản cá biệt có sẵn trong xã hội thành một tư bản cá biệt lớn hơn. Chương hình thái của tb và các hình thức biểu hiện của giá trị thặng dư 6
- I . lợi nhuận bình quân và giá cả sx 1. lợi nhuận và tỉ suất lợi nhuận a. chi phí sxuất tbcn K=C+V Chi phí sx TBCN là phân giá trị bù lại giá cả của những TLSX và giá cả sức lao động đã tiêu dùng để sx hàng hoá cho nhà TB b. lợi nhuận P số tiền nhà tb thu đuơc trội hơn so với chi phí sx TBCN gọi là lợi nhuận hay lợi nhuận chính là giá trị thặng dư là kết quả của toàn bộ tb ứng truớc W= k+ p c. tỉ suất lợi nhuận p’ - khi gtri thặng dư chuyển hoá thành lợi nhuận thì tỉ suất giá trị thặng dư chuyển hoá thành tỉ suất lợi nhuận P’= m/(c+v) 100% - tỉ suất lợi nhuận là tỉ lệ phần trăm giữa tổng số giá trị thặng dư với toàn bộ tb úng trước - ti suát lọi nhuận phản ánh mức doanh lợi của đầu tư tb do đó tỉ suất lợi nhuận là muc tiêu cạnh tranh, là mục tiêu thúc đẩy sự hoạt động của các nhà tb CNTBĐQ va CNTBĐQ Nhà nước I .Chủ nghia tb độc quyền 1. nguyên nhân hình thành và bản chất của cntbđq a. nguyên nhân hình thành - theo lênin tự do cạnh tranh đẻ ra tập trung sản xuất và sự tập trung sx này khi phát triển đến 1mức độ nhất định lại dẫn đến độc quyền - cntbđq xuất hiện do những nguyên nhân chủ yếu sau đây: + sự phát triển của llsx duới tác động của tiến bộ khoa học kĩ thuật làm xhiện nhiều ngành sx mới mà ngay từ đầu đó là những đòi hỏi của những xí nghiệp lớn, họ đòi hỏi về những hình thức kinh tế tổ chức mới 7
- + cạnh tranh tự do 1 mặt buộc các nhà tb fải cait tiến kt tăng quy mô tích luỹ mặt khác dẫn đến nhiều doanh nghiệp nhỏ , trình độ kt kém hoặc bị các đối thủ mạnh hơn thôn tính hoặc phải liên kết với nhau đê đứng vững trong cạnh tranh vì thế xuất hiện 1 số xí nghiệp tb lớn nắm địa vị thống trị trong 1 ngành hoặc 1 số ngành công nghiêp. + khung hoảng kinh tếlàm cho nhiều xí nghiệp vừa và nhỏ bị phá sản 1 số sống sót phải đổi mới kt để thoát khỏi khủng hoảng do đó tín dụng tbcn mở rộng thành đòn bẩy mạnh mẽ phát triển sx + Những xí nghiệp và công ty lớn có tiềm lực ktế tiếp tục cạnh tranh với nhau ngày càng khốc liệt khó phân thắng bại từ đó sản sinh ra tổ chức độc quyền c. bản chất của cntbđq - CNTB cạnh tranh tự do phát triển đến 1 mức độ nhất định thì xuất hiện các tổ chức đôc quyền, lúc đầu cntb chỉ có 1 số ngành => sức mạnh ktế của các tổ chức chưa thật lớn sau này sức mạnh này đuợc nhân lên nhanh chóng rồi từng buớc chiếm địa trong ktế - xét về bản chất tbcn là 1 nấc thang phát triển mới của cntb - cntbđq la cntb trong đó hâu hết các ngành , các lĩnh vực của nền ktế tồn tại các tổ chức tbđq và chúng chi phối toàn bộ sự phát triển của nên ktế - trong giai đoạn cntb tự do cạnh tranh quy luật thống trị là quy luât lợi nhuận bình quân còn trong tbcnđq là quy luật lợi nhuận đôc quyền 2. Đặc điểm ktế cơ bản của CNTBĐQ a. sự tập trung sx và sự thông trị của các tổ chức độc quyền - tích tụ và tập trung sản xuất cao dẫn đến hình thành các tổ chức độc quyền - tổ chức độc quyền là liên minh giữa những nhà tb lớn để tập trung và nắm trong tay phần lớn ( thậm trí toàn bộ ) sản phẩm của 1 ngành cho phép liên minh này phát huy ảnh huởng qđịnh dến qtrình sx và lưu thông của ngành đó -những liên minh đôc quyền thoạt đầu hình thành theo liên kết ngang tức là lkết giữa những doanh nghiêp trong cùng 1 ngành duới những hình thức như : cacten, xanhđica, tờrớt - tiếp đó xuất hiện sự liên kết dọc nghĩa là liên kết không chỉ những xí nghiệp lớn mà cả những xanhđica, tơrơt của các ngành khác nhau nhưng có liên quan với nhau về ktế, kthuật hình thành các congxoocxium - từ giữa thế kỉ xx phát triển ngành liên kết mới liên kết đa nganh hình thành conglomerat và các cónson không lô thâu tóm nhưng công ty xí nghiệp thuộc những ngành công nghiệp khác đồng thời bao gôm vận tải, thuơng mại, ngân hàng và các dịch vụ khác - nhờ nắm đuợc địa vị thống trị trong lĩnh vực sx và lưu thông các tổ chức độc quyền có khả năng định ra giá cả độc quyền, giá cả độc quyền là giá cả hàng hoá có sư chênh lệch rất lớn duới giá cả sx qua đó họ thu được lợi nhuận độc quyền 8
- b. Tư bản tài chính và bọn đầu sỏ tài chính - tích tụ và tập trung tb trong ngân hàng dẫn đến những hình thành các tô chức độc quyền trong ngân hàng từ chỗ làm trung gian trong việc thanh toán và tín dụng nay do nắm đuợc phần lớn tb tiền tệ của xh ngân hàng đã trở thành nguời có quyền lực vạn năng chi phối mọi hoạt động của ktxh - các tổ chức độc quyền ngân hàng cho các tô chức đq vay và nhận gửi những số tiền lớn của các tổ chức đq công nghiêp nên lợi ích của chúng xoắn xít với nhau tìm cách thâm nhập vào nhau từ đó hình thành 1 loại tb mói gọi là tb tài chính - tb tài chính là sự thâm nhap du hơp vào nhau giữa tbđq ngân hàng và tbđq trong công nghiêp - bọn đầu so tài chính thiết lập sự thông trị của mình thông qua chế độ tham dư thực chất của chế độ tham dư là 1 nhà tb tài chính hoặc 1 tập đoàn tài chính nhờ nắm đuợc 1 số cô phiếu không chế trong tay đã chi phối đuơc công ty gốc hay công ty mẹ rồi qua công ty mẹ lại chi phối công ty con, các công ty con này lại chi phối các công ty nho hơn nữa vì vậy với 1 số tb nhất định 1 trum tbcn co thể chi phối đuợc những lĩnh vực sx rất lớn C, Xuất khẩu tư bản - xkhẩu tb là mang tb ở nuớc ngoài để sx giá trị thặng dư ở những nuớc nhập khâu tb - xuất khâu tb trở thành tất yếu vì trong những nuớc tbcn phát triển đã tích luỹ đuơc 1 khối luợng tb lớn và nảy sinh tình trạng “thừa tb tuơng đối” tức là ko tìm đuơc nơi đầu tư có lợi nhuận cao ở trong nuớc, trong khi đó ở những nuớc kém phát triển về kinh tế lại dồi dao về nguyên liệu, giá nhân công lai rẻ nhưng lại thiếu vốn đầu tư và kthuật - do tập trung trong tay 1 khối luợng tb không lồ nên việc xkhẩu tb ra nước ngoài trở thành nhu câu tất yếu của các tô chức đq - xét về hình thức đâu tư thì có xktb trưc tiếp va xktb gián tiếp, xét về sở hữu có xktb nhà nứơc và xktb tư nhân - việc xktb nhà nuớc và xktb tư nhân là viẹc mở rông quan hê sx tbcn ra nứơc ngoài, là công cụ chủ yếu đê bành chuớng su thông trị của tb tài chính ra toàn thế giới,tuy nhiên về mặt khách quan cũng có những tác động tích cực của các nuớc xktb như ; thúc đẩy quá trình chuyển dịch nền ktế tự cung tự cấp thành nên ktế hàng hoá D, Sự phân chia thế giới về mặt kinh tế giữa các liên minh đq về kinh tế - việc xktb tăng lên và mơ rông phạm vi tất yếu dân đến việc phân chia TG về mặt ktế nghĩa là phân chia lĩnh vực đâu tư tb phân chia thị trường thế giới - trong giai đoạn cntb đq cuộc đấu tranh giành thị trường tiêu thụ, nguôn nguyên liêu có lực đâu tư ở nuớc ngoài trở nên gay gắt , những cuộc đụng đầu trên truờng qtế giữa các tô chức độc quyền 9
- có sức mạnh ktế hùng hậu lại đuợc sự ủng hộ của nhà nước mình. tất yếu đãn đến sự thoả hiêp kí hiệp định để củng cố địa vị độc quyền của chúng tù đó hình thành các các liên minh cộng đồng qtế , các tập đoàn xuyên quốc gia E, Sự phân chia TG về mặt lãnh thổ giữa các cưòng quốc ĐQ, lợi ích của việc xktb thúc đẩy các cương quốc đi xâm chiếm thuộc địa - cntb càng phát triển thì nhu câu ngliệu càn lớn vì thế giữa chúng diễn ra các cuộc đấu tranh xâm chiếm thuộc địa ngày càng quyết liệt - Cntb có quy luật phát triển không đồng đều, các đế quôc ra đời muộn hơn kích động chiến tranh đòi chia lại thế giới đó là nguyên nhân của các cuộc chiến tranh thế giới lần 1 1917-1918 lần 2 1939-1945 =>>> CNĐQ là giai đoạn độc quyền của cntb về mặt ktế là sự thống trị của cntbđq về mặt ctrị là sự hiếu chiến và xâm luợc nuớc khác VD: trong 5 đặc điểm cơ bản của cntbđq thì đặc điểm nào quan trong nhất ? tại sao? Giải đặc điểm 1 là quan trọng nhất vì đặc điểm này thể hiện bản chất của quan hệ sxtb trong giai đoạn cntbđq , nó thể hiện nguyên nhân xhiện tbđq đó là tích tụ và tập trung sx đến 1 mức độ nhất định của các tổ chức tbđq và là đặc điểm ktế cơ bản nhất của cntbđq - cùng với quá trình tích tụ và tập trung sx trong công nghiệp cũng diễn ra qtrình tích tụ và tập trung trong ngân hàng hình thành nên đq ngân hàng , sự thâm nhập vào nhau giữa đọc quyền ngân hàng và đq trong công nghiệp hình thành nên cntb mới là cntb tài chính - đặc điểm thứ 1 này tập trung sản xuất vào các tổ chức đq` là đặc điểm qtrọng nhất , nó la nguyên nhân dẫn đến 4 đặc điểm tiếp theo. VD: cho vd làm rõ giả định 1 công ty có tổng số vốn là 200tr usd trong đó số cô phiếu khống chế là 1% tức là 2tr usd . một trùm tb tài chính bỏ ra 2tr usd bằng đúng số cổ phiếu không chế và mua đuợc số cổ phiếu không chế này nhờ vậy trum tb tài chính có thể khống chế được công ty mẹ, hay công ty gốc sau đó sử dụng lại 1 phần vốn công ty gốc (mẹ) mua đuợc số cổ phiếu của công ty khác (công ty con) có tông số vốn là 100tr usd . cũng bằng cách như vậy công ty con này chi phối các công ty con khác có số vốn 50tr usd như vậy chỉ qua 3 lân mua số cổ phiếu khống chế chỉ từ 2tr usd (không lớn so với trùm tài chính) nhưng họ có thể chi phối đuợc những lực luợng sx rất lớn với tổng số vốn lên đến 350tr usd Chương : Quá độ lên CNXH & cơ cấu kt n` TP trong thời kì quá độ lên CXNH ở VN 10
- II. Sở hữu về TLSX và nền kt n` TP trong thời kì quá độ lên CNXH ở VN 1. Sở hữu TLSX - Trong lsptr của nền sx xh có 2 loại hình sở hữu cơ bản về TLSX: Sở hữu công cộngvà sở hữu tư nhân ngoài ra còn sở hữu hỗn hợp.Mỗi loại hình sở hữu TLSX có thể bao gồm 1 số hình thức sở hữu - Đ2 to lớn nhất của thời kì quá độ lên cnxh ở nước ta là điểm xuất phát thpấ, sx nhỏ, rất hiếm bỏ qua chế độ TBCN, điều đó có nghĩa là LLSX ở nc ta còn ở trình độ thấp kém, do đó SH tư nhân về TLSX còn lac hậu, là nhân tố thúc đẩy sự ptr của LLSX vị thế trong thời kì quá độ lên CNXH ở VN, sở hữu tư nhân về TLSX chẳng n~ k cần phải xoá bỏ mà cần đc tạo mọi đk để ptr. - SH công ccộng về TLSX vừa là ptiệnvừa là mục tiêu cần thực hiện trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội. vì vậy xây dựng sở hữu công cộng về tư liệu sản xuất là tất yếu trong thời kỳ quá độ lên CNXH. - Trong thời kì quá độ lên CNXHở nước ta tòn tại 3 hình thức sở hữu cơ bản về tư liuệu sản xuát là 3 chế độ sở hữu toàn dân, tập thể, tư nhân. Trên cơ sỏ của 3 chế độ sở hữu đó hình thành nhiều hình thức sở hữu ở những mức dộ chín muồi khác nhau như sở hữu toàn dân(sở hữu nhà nước),sở hữu tập thể, sh cá thể ,sh tư bản tư nhân,sh hỗn hợp giữa nhà nước và tư nhân. Các hình thức sở hữu tư liệu sx này tồn tại khách quan, đan xen và tác động lẫn nhau. 2 . nền kinh tế nhiuề thành phần trong thời kỳ quá độ lên CNXH ở Vn a. Tính tất yếu khách quan và vai trò của nền kinh tế nhièu thành phần - Thành phần kinh tế là khu vực kinh tế kiểu quan hệ kinh tees dựa trên một hình thức sở hữu nhất định về tư liệu sx - Các thành phần kinh tế không tồn tại độc lạp mà có liên hệ chặt chẽ với nhau tạo thành cơ cáu kinh tế thống nhất bao gồm nhiều thành phần kinh tế. - Cơ cấo kih tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ là cơ cấu kinh tế trong đó các thành phaanf kinh tếcùng tồn tại phát triển như một tổng thể vừa hợp tác vùă cạnh tranh với nhau. - Trong thời kỳ quá độ kên CNXH sự tồn tại cơ cấu kinh tế phát triển nhiều thanh phần là tất yếu khách quan vì: + Một số thành phần kinh tế của phương thức sản xuất cũđể lại như kkinh tế cá thể tiểu chủ, ktế tư bản tư nhân…chúng đang có tác dụng đối với sự phát triển của lực lượng sản xuất một số thành phần kinh tế mới hình thành trong quá trình cải tạo quan hệ sản xuất cũ và xây dựng qhsx mới như là kinh tế nhà nước, kih tế tập thể, kinh tế tư bản nhà nước. + Sự tồn tại kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ suy đến cùng là do quy luật qhsx phải phù hợp với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất qđịnh, do trong thời kỳ quá độ lực luợng sản xuất ở nước ta thấp kém, không đồng đều tất yếu tồn tại nhiều hình thức sở hữu tư liệu sx, nhiều thánh phần kt - Vai trò của sự tồn tại nền kih tế nhiều thành phần +Sự tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần tức là tồn tại nhiều hình thực tỉô chức kinh tế nhiều phương thức quan rlý phù hợp với trình độ khác nhau của LLSX. Chính sự phù hợp này đến lượt nó thúc đẩy năng suất lao động tăng trưởng. 11
- + Nền kinh tế nhiều thành phần tạo tiền đề đẩy mạnh cạnh tranh khắc phục tình trạng độc quyền góp phần nâng cao hịêu quả và sức cạnh tranh của nên fkinh tế nuớc ta trong quá trình hội nhậo\p kt quốc tế thúc đảy tăng truởng kinh tế nhanh và bền vững, cải thiện và nâng cao đời sống nhân dân. + Tạo điều kiện thực hiện và mở rộng các hình thức kih tế quá độ trong đó có hình thức kinh tế tư bản nhà nước. Đó là những cấu nối cần thiết để đưa nước ta từ sản xuất nhỏlên CNXH bỏ qua TBCN + Phát triển mạnh các thnàh phần kinh tế và cúng với nó là các hình thức tổ chức sản xất kinh doanh là mọt nội dung cơ bản của việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trưòng định hướng XHCN. + Đáp ứng được các lợi ích kih tế, sử dụng có hiẹu quả các tiềm năng của đất nước để tăng trưỏng kinh tê nhanh và bền vững. 12
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
Hướng dẫn ôn thi môn kinh tế chính trị
0 p |
1167 |
442
-
Đề ôn thi Kinh tế chính trị
51 p |
517 |
199
-
CHƯƠNG TRÌNH KINH TẾ CHÍNH TRỊ
28 p |
251 |
150
-
Tài liệu môn Kinh tế chính trị
97 p |
245 |
142
-
100 Câu hỏi và đáp án - Phần Kinh tế chính trị
114 p |
241 |
121
-
Ôn Trắc nghiệm kinh tế chính trị Mác - Lênin
36 p |
180 |
86
-
Giáo trình Kinh tế chính trị Mác - Lênin về phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa (hệ cao cấp lý luận chính trị): Phần 1
172 p |
210 |
72
-
NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ TRONG LỜI TỰA CUỐN GÓP PHẦN PHÊ PHÁN KHOA HỌC KINH TẾ CHÍNH TRỊ CỦA CÁC MÁC
12 p |
247 |
58
-
Trắc nghiệm môn kinh tế chính trị
13 p |
198 |
57
-
Phần II: Kinh tế chính trị Mác - lênin
39 p |
178 |
50
-
Đề thi tốt nghiệp kinh tế chính trị
1 p |
160 |
43
-
Giáo trình Kinh tế chính trị Mác - Lênin về phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa (hệ cao cấp lý luận chính trị): Phần 2
175 p |
107 |
42
-
Kinh tế chính trị - Sở hữu và các thành phần kinh tế trong thời kỳ quá độ lên CNXH ở VN
29 p |
65 |
12
-
Kinh tế chính trị - Kinh Tế thị trường định hướng XHCN ở VN hiện nay
22 p |
51 |
11
-
Kinh tế chính trị - Phân phối thu nhập trong TKQĐ lên CNXH ỏ Việt Nam
38 p |
58 |
10
-
Kinh tế chính trị Marx - Lenin
15 p |
76 |
10
-
Chuyên đề 2: Lý thuyết kinh tế thị trường xã hội
12 p |
29 |
2

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: Apache/2.2.31 (CentOS)

Connection: close

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Set-Cookie: TLDEVNamespace=ohdpb1e9ig1v40js2kouk77h30; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=UTF-8