markdown:
Sau này, nhiều trăm năm sau Phật Niết-bàn, thuật ngữPháp ấn được dùng để chỉ cho kinh điển do Phật thuyết, ngược lại, kinh điển nào có nội dung tư tưởng trái ngược với pháp ấn thì được coi là kinh điển không doPhật thuyết.Những bản kinh sau đây sẽ cho chúng ta thấy khái niệm pháp ấn được Đức Thế Tôndùng để giảng dạy những giáo lý nhiệm mầu, thâm sâu; những pháp hành căn bản để thành tựu giải thoát.Thánh pháp ấn là khuôn dấu về Chánh pháp của bậc Thánh, pháp ấn của bậc Thánh, hay pháp này chính là pháp hành, pháp yếu căn bản đi đến thành tựu Thánh quả. Kinh ghi: “Này các Tỳ-kheo, thế nào là Thánh pháp ấn? Thánh pháp ấn này nếu được tu tập sẽ đưa đến tri kiến thanh tịnh. Giả sử vị Tỳ-kheo ở chỗ nhàn cư, hoặc ngồi dưới gốc cây, chốn không nhàn, quán sát nhận biết rõ sắc là vô thường, thấy sắc vốn không có. Đã nhận biết rõ vô thường, hiểu rõ đến chỗ Không, Vô đều là hình dung biến hóa nhanh chóng, vô ngã, vô dục, cho nên tâm liền ngưng nghỉ, tự nhiên thanh tịnh mà được giải thoát.”1Thánh pháp ấn ở đây được nhận diện là vô thường, không, vô ngã và Niết-bàn.Tự tánh khôngPháp ấn là pháp của Phật, siêu việt, không thể nghĩ bàn, tri kiến không thể đạt tới. Kinh ghi: “Tự tánh Không, không có sở hữu, không vọng tưởng, không sanh, không diệt, thoát ly mọi tri kiến. Tại sao? Vì tánh Không, không có xứ sở, không có sắc tướng, không có tưởng, nó vốn không sanh, không phải chỗ mà tri kiến có thể đạt tới, thoát ly mọi vướng mắc; vì do thoát ly mọi vướng mắc, nên hết thảy pháp nó đều dung nhiếp, an trú tri kiếnbình đẳng, tức là tri kiến chân thực. Tỳ-kheo nên biết, tánh Không là như vậy, các pháp cũng là như vậy, đó gọi là pháp ấn.”2Ở đây, tánh Không là pháp ấn.Tam giải thoát mônCó khi Đức Phật nói ba cánh cửa giải thoát là pháp ấn. Kinh ghi: “Pháp ấn này chính là ba giải thoát môn, là pháp căn bản của chư Phật, là đôi mắt của chư Phật, đó là chỗ quy thú của chư Phật.”3Rồi Đức Phật giải thích, nếu ai tu tập, quán sát đúng như thật rằng: “Sắc là khổ, là không, là vô thường, nên sinh khởi sự nhàm chán và thoát ly chúng, an trú tri kiến bình đẳng. Cũng giống như thế, quán sát: thọ, tưởng, hành và thức, là khổ, là không, nên sinh khởisự nhàm chán và thoát ly chúng, an trú tri kiến bình đẳng.“Này các Tỳ-kheo! Các uẩn vốn là không tự tánh, do tâm mà có sinh, khi tâm pháp diệt tận rồi, thì các uẩn không còn tác khởi.“Thấu suốt rõ ràng như thế, tức là trực tiếp giải thoát, đã trực tiếp giải thoát rồi, thì thoát lymọi tri kiến. Đây gọi là Không giải thoát môn.“Lại nữa, an trụ ở trong tam-muội, quán chiếu các sắc cảnh, hết thảy chúng đều diệt tận, thoát ly mọi ấn tượng. Cũng vậy, với thanh, hương, vị, xúc và pháp, cũng đều diệt tận, thoát ly mọi ấn tượng; quán sát như vậy, gọi là Vô tưởng giải thoát môn. Vào cửa giải thoát này rồi, liền thành tựu được tri kiến thanh tịnh. Do vì có sự thanh tịnh đó, nên tham, sân và si hết thảy chúng đều diệt tận. Những thứ ấy, đã diệt tận rồi, thì liền an trú tri kiếnbình đẳng.“Đã an trú vào tri kiến này rồi, tức là thoát ly kiến về ngã cùng với kiến về ngã sở, tức liền thấu suốt rõ ràng mọi kiến, không sở sinh, không có chỗ y chỉ.“Lại nữa, đã thoát ly kiến về ngã rồi, tức không còn kiến, văn, giác và tri.Tại sao vậy? Vì do nhân duyên, mà các thức sinh khởi, thì tức nhân duyên đó, cùng với thức được sinh ra, hết thảy chúng đều vô thường. Do vì nó vô thường, cho nên thức bất khả đắc. Thức uẩn đã không, thì không có chỗ tạo tác. Gọi là Vô tác giải thoát môn.”4Bốn pháp thù thắngMột thời, Đức Thế Tôn du hóa ở cung Hải Long vương cùng với 1.250 vị Tỳ-kheo, và số đông các hàng Đại Bồ-tát. Bấy giờ, Long vương Sāgara bạch với Thế Tôn: “Kính bạch Thế Tôn! Có pháp gì mà người thọ trì chút ít lại được phước nhiều không?”Khi ấy, Phật bảo Hải long vương: “Có bốn pháp thù thắng, nếu ai thọ trì, đọc tụng, hiểu nghĩa, thì dụng công tuy ít mà được phước rất nhiều, so với công đức của người đọc tụngtám vạn bốn ngàn pháp tạng không khác. Bốn pháp đó là gì? Là thường tư duy: các hànhvô thường, tất cả đều khổ, các pháp vô ngã và chỉ có Niết-bàn là an lạc.Long vương nên biết, đây là bốn pháp thù thắng, hàng Đại Bồ-tát Vô tận pháp trí, sớm chứng vô sanh, mau đến viên tịch, là vì họ thường tư duy, nghiền ngẫm bốn pháp này!”5Vô thường, khổ, vô ngã, Niết-bàn được cho là bốn pháp ấn!Ba pháp ấnMột thời, sau khi Thế Tôn vào Niết-bàn không bao lâu, Trưởng lão Channo đi khắp nơi để thỉnh cầu các Tỳ-kheo chỉ dạy, rằng “xin chỉ dạy tôi, nói pháp cho tôi, để cho tôi biết pháp, thấy pháp và tôi có thể như vậy mà quán sát pháp.”Bấy giờ, các Tỳ-kheo nói với Channo: “Sắc là vô thường. Thọ, tưởng, hành, thức là vô thường. Tất cả các hành đều vô thường. Tất cả các pháp đều vô ngã. Niết-bàn là tịch diệt”. 6Chữ ‘hành’ ở đây chỉ cho tất cả mọi hiện tượng sinh diệt, biến hóa; nó đồng nghĩa với từ ‘hữu vi’. Tất cả mọi hiện tượng chưa từng dừng nghỉ quá trình chuyển động dù chỉ trong nháy mắt, chúng luôn luôn thay đổi, sinh diệt và biến hóa, cho nên nói ‘chư hành vô thường’: tất cả mọi hiện tượng đều luôn thay đổi, không thường hằng bất biến. Hiện tượng ở đây bao hàm cả vật chất lẫn tinh thần, chúng biến đổi liên tục không gián đoạn.Vô thường, anitya hoặc anityatā, có nghĩa là tất cả các pháp hữu vi ở thế gian không có gì tồn tại mãi mãi, cái gì cũng thay đổi, biến hóa, sanh diệt không dừng. Tất cả các pháp hữu vi đều do nhân duyên mà sanh và đều có bốn tướng trạng: sanh, trụ, dị, diệt, gọi là tứ tướng vô thường. Bốn tướng này sanh diệt trong từng sát-na, sanh đó liền diệt đó.Luận Đại trí độ, quyển 43, nói vô thường có hai loại, là niệm niệm vô thường và tương tụcvô thường.- Niệm niệm vô thường: Trong mỗi niệm, trong mỗi sát-na, các pháp hữu vi trải qua bốn tướng trạng sanh, trụ, dị, diệt; niệm này vừa sanh liền diệt, vừa diệt liền sanh, liên tụckhông gián đoạn.- Tương tục vô thường: Vô thường tiếp nối vô thường tạo thành một dòng chảy vô thường tương tục: sanh, trụ, dị, diệt, rồi lại sanh, trụ, dị, diệt…Luận Biện trung biên, quyển trung, phân tích vô thường thành ba loại: vô tính vô thường, sanh diệt vô thường và cấu tịnh vô thường.- Vô tính vô thường: Còn gọi là vô vật vô thường. Tính biến kế sở chấp (các pháp vốn không có tự tính, do chúng sanh suy diễn, vọng tưởng [biến kế] rồi chấp vào đó mà cho là có tự tính), vì tính của nó là thường Không. Thành duy thức luận thuật ký giải thích: Vì thể tính thường không, tức là cái tính ban đầu, mà luận Biện trung biên gọi là Vô hữu vật (không có vật gì cả), thật sự thì không có gì vô thường cả (vì không có vật thì làm gì có vật vô thường?), cho nên nói các hành vô thường chỉ là một cách nói tạm thời.- Sanh diệt vô thường: Còn gọi là khởi tận vô thường. Các pháp nương vào nhau mà sanh khởi, nương vào cái khác mà sinh khởi (y tha khởi), tức là đều do duyên mà sanh, cho nên nó cũng sẽ do duyên mà diệt tận, vì vậy mà gọi là sanh diệt vô thường.- Cấu tịnh vô thường: Còn gọi là hữu cấu vô cấu vô thường. Các pháp viên thành thật cũng chuyển biến vô thường, bản chất của nó không có dơ hay sạch. Nếu ở trong dòng sanh tử mà nói thì gọi là dơ, nếu cắt đứt dòng sanh tử rồi thì gọi là tịnh, cho nên cấu hay tịnh đều vô thường.Ngoài ra, luận Thuận trung, quyển hạ, cũng nói vô thường có ba loại là niệm niệm hoại diệt vô thường, hòa hợp ly tán vô thường và tất cánh như thị vô thường. Đại thừa nghĩa chương, ở quyển 2 và quyển 18 cũng đề xuất ba loại vô thường là phân đoạn vô thường, niệm vô thường và tự tánh bất thành vô thường. Về mặt tên gọi vô thường trong hai bộ luận vừa nêu khác nhau nhưng ý nghĩa thì tương đồng.Luận Hiển dương thánh giáo, quyển 14 thì đề xuất sáu loại và tám loại vô thường. Sáu loại vô thường là:a) Vô tính vô thường: Nghĩa là tất cả các pháp tính vốn không, là tính biến kế, chứ không phải thật có, như hoa đốm giữa hư không, tính của nó là thường không (thường không có thật).b) Thất hoại vô thường: Các pháp đều hoại diệt và biến mất vô thường.c) Chuyển dị vô thường: Chuyển dị là thay đổi thành cái khác, biến thành cái khác. Các pháp thường đổi khác như thế, giống như đứa bé trong bào thai luôn chuyển đổi trong suốt mười tháng hoài thai thì mới lớn lên thành người được.d) Biệt ly vô thường: Có hợp có tan.e) Đắc vô thường: Hiện tại thọ cái quả vô thường là do cái nhân vô thường đã tạo.f) Đương hữu vô thường: Các pháp đang hiện hữu nhưng thực chất đang chuyển hóaliên tục qua bốn tướng trạng thành, trụ, hoại, không.Tám loại vô thường là: 1. Sát-na vô thường, 2. Tương tục vô thường, 3. Bệnh vô thường, 4. Lão vô thường, 5. Tử vô thường, 6. Tâm vô thường, 7. Khí vô thường, 8. Thọ dụng vô thường. Trong đó, sát-na và tương tục là hai loại vô thường có mặt khắp mọi nơi; bệnh, lão, tử là ba loại vô thường ở nơi sắc thân; tâm vô thường là chỉ cho tâm thức luôn thay đổi; khí và thọ dụng là hai loại vô thường ở nơi sắc bên ngoài thân.Liên quan đến tướng trạng vô thường, các kinh luận phần nhiều dùng những hình ảnh để diễn tả, như kinh Kim cương bát-nhã, dùng hình ảnh giấc mộng, ảo thuật, bọt nước, cái bóng, hạt sương, tia lửa điện để thuyết minh tất cả các pháp hữu vi đều vô thường, không thật.Đại tạng pháp số, quyển 46, thì căn cứ vào Tông cảnh lục liệt kê tám thí dụ là nước xuôi về đông, mặt trời xế bóng, chớp lòe đá lửa, bóng câu qua khe cửa, đèn chong trước gió, sương đầu ngọn cỏ, cây khô vách núi, chớp lòe trước mắt để chỉ tính chất vô thường của các pháp.A-tỳ-đạt-ma tạp luận, quyển 6, cũng nêu các tướng trạng vô thường, tóm lược có 12 loại, đó là tướng không có thật, tướng hoại diệt, tướng biến dị, tướng biệt ly, tướng hiện tại, tướng tự nhiên, tướng sát-na, tướng tương tục, tướng bệnh yếu, tướng tâm hành mỗi mỗi thay đổi, tướng hưng suy, tướng thế gian thành rồi hoại.Ngày nay, khoa học tự nhiên dường như đã làm sáng tỏ thêm khái niệm vô thường của Phật giáo. Hồi trước, người ta cho rằng, nguyên tử, đơn vị vật chất nhỏ nhất, là bất biến, không thay đổi; nhưng ngày nay người ta đã chứng minh được nguyên tử cũng thay đổi, không phải là bất biến, và cũng không phải là vật chất nhỏ nhất. Bên trong hạt nguyên tử còn có điện tử, trung tử… chúng có thể tính luôn luôn vận động kết hợp mà thành. Vật chất nhỏ bé nhất có thể nói là lạp tử, nhưng lạp tử cũng không phải là một vật chất cố định, bất biến; nó cũng thường xuyên biến hóa. Những khám phá mới của khoa học này ngày nay ai cũng biết. Vật chất hình thành từ những nguyên tử phức hợp, từ vật chất nhỏ nhất cho đến vật chất cực lớn như thiên thể vũ trụ, đều hình thành từ những hạt cơ bản có tính chất vật lý, hóa học biến hóa không dừng. Sự khám phá khoa học này đã thêm một lần nữa chứng minh giáo lý ‘chư hành vô thường’ của Phật giáo luôn là chân lý.Tuy nhiên, Phật giáo không dựa vào khoa học để tồn tại! Phật giáo nhận thức các pháp vô thường không phải bằng phương pháp phân tích của khoa học mà bằng thực nghiệm hiện lượng hay trực giác chứng ngộ.Chữ ‘pháp’ trong ‘chư pháp’ cùng một ý nghĩa với ‘chư hành’, đều chỉ cho tất cả mọi hiện tượng.Vô ngã là không có cái ngã. Khái niệm về ngã, trong tư tưởng triết học và tôn giáo của Ấn Độ cổ đại thường chỉ cho bản thể hoặc thật thể vĩnh hằng, không bị sanh diệt, biến hóa. Phật giáo cho rằng, cái thật thể hay bản thể nằm ngoài kinh nghiệm nhận thức của con người, nó có tồn tại hay không chúng ta không có phương pháp nào để xác định nhận biết, cho nên gọi nó là vô ký, và do đó Đức Phật khuyên các Tỳ-kheo không nên tìm hiểuvề vấn đề này.Dưới một ý nghĩa nào đó, Phật giáo không nói ‘ngã’ không có thật thể, nhưng Phật giáonói, ở trong thế giới của chúng ta, tất cả mọi pháp đều vô ngã. Do đó, khi nói ‘chư pháp vô ngã’ có nghĩa là tất cả mọi sự vật đều không có ngã.Đại đa số quần chúng đều dễ dàng tiếp nhận ý nghĩa ‘chư hành vô thường’, nhưng đối với ý nghĩa ‘chư pháp vô ngã’ thì ngoại đạo không thể chấp nhận được, cho nên, giáo lý‘chư pháp vô ngã’ trở thành giáo lý duy nhất của Phật giáo.Thuở Phật còn tại thế, các tôn giáo bấy giờ đều cho rằng tất cả mọi sự vật đều có bản thểtồn tại vĩnh viễn bất sanh bất diệt. Bản thể đó gọi là Ngã (atman). Tôn giáo bấy giờ khi đề cập đến Phạm, đề cập đến Ngã, tức là đều chỉ cho cái bản thể. Bản thể hay thật thể của vũ trụ gọi là Phạm (brahaman), còn bản thể hay thật thể của cá nhân thì gọi là Ngã (atman).Phật giáo cho rằng, cái bản thể đó con người không thể nhận thức được, cũng không có phương pháp gì để chứng minh nó có tồn tại hay không, cho nên Phật giáo gọi là vô ký, tức không xác định. Hơn nữa, cái bản thể hay thật thể này nó không có quan hệ gì đến hiện tượng giới và thế giới của chúng ta, nó cũng không có lợi ích gì đến sự nghiệp tu hành giải thoát, do đó không cần phải đem nó ra đặt vấn đề để nghiên cứu. Cái thấy của Phật giáo là tất cả mọi hiện tượng giới đều không có Ngã.Khi Phật giáo Đại thừa hưng khởi, thuật ngữ Không (śūnya) và Không tính (śūnyatā) được sử dụng rộng rãi để nói đến Vô ngã. Vô ngã và Không là đồng nghĩa.Thiền tông Trung Hoa cũng sử dụng từ ‘Vô’ để chỉ cho ý nghĩa Vô ngã. Cả hai thuật ngữ‘Không’ và ‘Vô’ đều không mang ý nghĩa hay liên quan gì đến khái niệm hư vô.Phật giáo không đề cập đến vấn đề bản thể luận. Phật giáo nói đến Không và Vô, nhưng nó không mang ý nghĩa hay liên quan gì đến bản thể luận, mà nó phản ảnh sự thật trạng thái của hiện tượng giới là Không và Vô. Vô ngã là từ ngữ biểu thị trạng thái không tồn tạimột cái ngã của tất cả mọi hiện tượng.Tất cả mọi hiện tượng đều Vô ngã và Không tức là chúng không có tự tính (niḥs-vabhāva), không có tính cố định, luôn vô thường; không tự sanh ra, không tự có mặt.Tất cả các pháp đều không tự sanh ra và cũng không tự nó mất đi. Nghĩa là, các pháp không phải là bất sanh, bất diệt, các pháp không có thực thể cố định. Khái niệm ‘cố định’ là chỉ cho sự tồn tại độc lập. Nếu con người có tính cố định thì người này không liên quan đến người khác. Nhưng trên thực tế, xã hội nhân sinh đều có mối quan hệ mật thiết với nhau, không có cái gì tồn tại tuyệt đối, đơn độc, riêng lẻ. Tất cả mọi sự vật hiện tượngđều tồn tại trong một mối tương quan, liên hệ với thời gian, không gian và tương tác lẫn nhau.Xã hội, nhân sinh cũng không có hoạt động cố định, tất cả đều tùy thuộc vào những điều kiện nhân duyên mà biến hóa, thay đổi.Trên thực tế, Vô ngã và Không có thể phân ra làm hai phương diện để nói, đó là Vô sở đắc và Vô quái ngại.- Vô sở đắc (aprāpti), tức là không thể nắm bắt được (không chấp trước). Con người có một ý niệm cho rằng có cái ta và cái của ta, và còn có người nghĩ rằng những cái đó là cố định, trường tồn, và luôn mong nó cố định bất biến. Nhưng sự thật, không có cái gì để gọi là ta và của ta, bởi vì tất cả đều Vô ngã, đều là Không.- Vô quái ngại (anāvaraṇa), tức là không còn chướng ngại, đạt được sự tự do tự tại. Đây là trạng thái đạt được khi tu tập thành công Vô sở đắc, không còn chấp trước. Không chấp trước thì có được khả năng hoạt động tự do tự tại mà vẫn đúng như pháp. Khổng Tử cũng có nói là “Tùy theo chỗ ước muốn của tâm mà vẫn không ra ngoài khuôn phép”. Câu nói này cũng có ý nghĩa như trong đạo Phật, một khi đã Vô ngã, đã Không rồi thì tự do tự tại, không có gì có thể gây chướng ngại. Lý tưởng của Phật giáo là hoàn thànhnhân cách, đạt đến một cuộc sống thường nhật thong dong tự tại. Đức Phật dạo chơi trong Tam giới chính là đạt được cảnh giới Vô chướng ngại này.Vô ngã và Không là đặt bản thân mình vào trong trạng thái Không. Do đó, ở trong cái trạng thái Không ấy không có một cái Ta làm trung tâm cho mọi tham dục, không có cái Ta nhiễu hại, dọa nạt người khác, ganh ghét, nịnh hót, khinh miệt, oán hận hay luyến mộngười khác… Để thân tâm mình vào trạng thái Không là luôn luôn đứng ở lập trường của người khác, đứng ở lập trường của toàn thể, để rồi từ đó suy nghĩ chín chắn rồi sau đó mới hành động, và hành động mà không làm nhiễu loạn người khác. Đồng thời, đối với người và vật luôn luôn ôm ấp tấm lòng từ bi thương xót, không có sự đối lập giữa ta và người mà luôn luôn rộng rãi bao dung người khác. Vô ngã, như vậy, cuối cùng trở thànhĐại ngã chăng?!Vô ngã là cái nhìn chính xác và như thật về xã hội và nhân sinh. Có thể nói, Vô ngã đồng nghĩa với Duyên khởi và Chư pháp thật tướng (tướng chân thật của các pháp).Niết-bàn, nirvāṇa, trong ngôn ngữ Ấn Độ bao gồm những ý nghĩa: lửa tắt, hết, chết, hoàn toàn yên lặng, yên ổn, vắng lặng hoàn toàn, chết và đi qua chỗ khác. Ngài Huyền Tráng dịch là viên tịch.Người Ấn Độ dùng từ này để chỉ cho ngọn lửa bị tắt ngấm, hoặc bị gió thổi cho tắt; chẳng hạn, khi ngọn đèn bị tắt thì gọi là ‘đăng diệm Niết-bàn.’7Các tôn giáo tại Ấn Độ đã sớm sử dụng từ ngữ này để chỉ cho cảnh giới lý tưởng tối cao. Luận Đại Tỳ-bà-sa liệt kê dị giáo có tới năm loại ‘hiện pháp Niết-bàn’, tức họ cho rằng sự hưởng thụ khoái lạc năm dục ở thế gian và đạt được bốn thiền định là Niết-bàn.8Bà-la-môn giáo lấy sự tu trì đạt đến cảnh giới Phạm - Ngã hợp nhất, hoặc sau khi chếtsanh lên Phạm thiên là chứng ‘Phạm Niết-bàn’.Từ đó, chúng ta biết rằng, nguyên thủy từ ‘Niết-bàn’ không phải là danh từ riêng biệt của Phật giáo. Tuy nhiên, khi danh từ ‘Niết-bàn’ xuất hiện trong kinh điển Phật giáo thì nó đã mang nội dung ý nghĩa mới; và cho đến ngày nay thì từ ‘Niết-bàn’ đã trở thành một thuật ngữ đặc hữu và trang nghiêm của Phật giáo.Trong kinh Đại bát-niết-bàn liệt kê Niết-bàn có 25 loại9; luận Tứ đế nêu Niết-bàn có 66 tên gọi khác nhau.10 Điều này cho thấy trạng thái an lạc, hạnh phúc có rất nhiều cấp độ khác nhau trong lộ trình đoạn hoặc, tu chứng.Trong kinh luận Hán tạng, người ta phải dùng các từ vô vi, chân đế, bỉ ngạn, vô hoại, vô động, vô ưu, vô cấu, bất sinh, giải thoát, vô úy, an ổn, vô thượng, cát tường, vô hý luận, vô tránh… cho đến các từ chân như, thật tướng, Như Lai tạng, pháp thân v.v… để chỉ trạng thái hoặc tính chất của Niết-bàn.Có quan niệm cho rằng, chết là Niết-bàn, như khi nói ‘nhập Niết-bàn’, nghĩa là một vị Thánh giả trở lên từ bỏ xác thân này. Đó là một quan niệm sai lầm! Nếu nói rằng chết là Niết-bàn thì khi Đức Thích Ca Mâu Ni thành đạo dưới cội cây bồ-đề, ngay sau khi thành đạo, chứng Niết-bàn Ngài đã chết rồi! Cho nên, dưới cây bồ-đề Đức Phật chứng Niết-bàn và cái chết không liên quan gì nhau hết. Nên hiểu, như kinh Thắng Man đã nói, “Người chứng đắc a-nậu-đa-la tam-miệu-tam-bồ-đề tức là chứng đắc Niết-bàn.”11Các nhà phiên dịch khi diễn tả cái chết của một Thánh giả thì dịch là ‘bát-niết-bàn’ (parinirvāna). Chữ ‘bát’ (pari) có nghĩa là ‘hoàn toàn không còn sót lại’, vì vậy, bát-niết-bàn có nghĩa là thân và tâm cuối cùng của một vị A-la-hán đã hoàn toàn diệt hết, tức vô dư niết-bàn (Niết-bàn hoàn toàn, không còn sót lại gì hết). Hiển nhiên, trạng thái Niết-bàn này so với Đức Phật khi ngồi dưới cội cây bồ-đề hoặc một vị Thanh văn đang còn sống chứng đắc ‘hiện pháp Niết-bàn’ có sự khác biệt.Niết-bàn có nghĩa là ‘diệt’. Chữ ‘diệt’ này có nghĩa là diệt hết mọi phiền não, tai họa. Kinh Tạp A-hàm nói : “Tham dục đã được đoạn trừ vĩnh viễn, sân khuể đã được đoạn trừ vĩnh viễn, ngu si đã được đoạn trừ vĩnh viễn, tất cả mọi phiền não đã được đoạn trừ vĩnh viễn, đó là Niết-bàn.”12 Kinh Đại bát-niết-bàn cũng nói : “Hết khổ đau nghĩa là Niết-bàn.”13 Đó là thuyết minh chữ ‘diệt’ có nghĩa là tiêu diệt phiền não và khổ đau; phiền nãovà khổ đau tiêu diệt thì xuất hiện cảnh giới tịch tịnh, an ổn, khoái lạc, gọi là Niết-bàn tịch tịnh.Nam truyền và Bắc truyền đều có kinh Niết-bàn, và cả hai truyền thống đều rất coi trọng bài kệ trong kinh Niết-bàn là ‘chư hành vô thường, thị sinh diệt pháp, sinh diệt diệt dĩ, tịch diệt vi lạc’. Tịch diệt là đời sống tràn đầy pháp hỷ, không chỉ Thanh văn mà ngay cả tinh thần của Bồ-tát cũng được nuôi dưỡng đời sống bằng pháp hỷ tịch diệt.Câu-xá luận dùng hình ảnh ngọn lửa tắt ngấm để dụ cho trạng thái Niết-bàn mà Đức Phậtchứng được với tâm giải thoát cũng như vậy. Luận nói: “Giống như ngọn lửa tắt ngấm (ngọn lửa Niết-bàn), sự giải thoát tâm cũng như vậy. Có nghĩa là, giống như sự lụn tàn của ngọn lửa chỉ là sự đi qua của ngọn lửa mà không phải sự đi qua của một thực thểnào khác, sự giải thoát của tâm Thế Tôn cũng vậy, chỉ là sự diệt tận các uẩn chứ không có gì khác.”14Kinh Niết-bàn của truyền thống Bắc truyền hình như đã phủ định ý nghĩa trên của Câu-xá và cho rằng: “Nếu nói Như Lai nhập Niết-bàn giống như củi hết lửa tắt thì nói như vậy là bất liễu nghĩa; còn nói Như Lai nhập vào pháp tính thì là liễu nghĩa.” Kinh này còn nói: “Nếu dầu đã cạn hết thì ánh đèn cũng tắt theo, ánh đèn đã tắt là dụ cho phiền não đã diệt hết, ánh đèn tuy đã tắt nhưng cây đèn thì vẫn còn; Như Lai cũng như vậy, phiền nãotuy đã diệt hết nhưng pháp thân thì vẫn thường tại.”15Kinh Niết-bàn của truyền thống Bắc truyền là một tập hợp vô cùng phong phú về ý nghĩacủa Niết-bàn, như cho rằng Niết-bàn có đầy đủ ba đức tính là pháp thân, bát-nhã, giải thoát; hoặc có đầy đủ bốn đức tính thường, lạc, ngã, tịnh; hoặc có đầy đủ tám công đứcthường, hằng, an, thanh lương, bất lão, bất tử, vô cấu, khoái lạc, giống như tám hương vị của đề hồ. Ý nghĩa của Niết-bàn như vậy cho thấy bản thể của Niết-bàn không hề rơi vào trạng thái hư vô, tịch diệt, ngược lại, Niết-bàn lấy thật tướng hoặc pháp thân làm bản thểvà có tác dụng làm cho sinh mạng vô cùng tận.Trên phương diện lịch sử, chúng ta nhận thấy rằng, thời kỳ Phật giáo bộ phái, Niết-bàn được phân thành hai loại, Hữu dư Niết-bàn và Vô dư Niết-bàn. Hữu dư Niết-bàn nói rằng, tuy đã đoạn tuyệt tất cả mọi phiền não để siêu thoát sanh tử, nhưng vẫn còn chịu quả báocủa nghiệp quá khứ (tức chỉ cho nhục thể), nên chưa thể nói là Niết-bàn hoàn toàn. Ở một phương diện khác, Vô dư Niết-bàn là đã đoạn tuyệt tất cả mọi phiền não và cũng đã đoạn tuyệt nhục thể, không còn dư y, tức là Niết-bàn hoàn toàn, như Phật nhập diệt. Bát-niết-bàn là chỉ cho Niết-bàn hoàn toàn.Đến thời kỳ Phật giáo phát triển, Niết-bàn được nhận thức thêm là Tự tính thanh tịnh Niết-bàn và Vô trụ xứ Niết-bàn, thành ra có bốn loại Niết-bàn.Tâm tính tức là Phật tính, xưa nay vốn thanh tịnh, có đủ các đức tính của Niết-bàn là thường, lạc, ngã, tịnh. Phật tính này chính là Tự tính thanh tịnh Niết-bàn. Vô trú xứ Niết-bàn là chỉ cho ‘nhờ vào đại trí mà không trụ ở trong sanh tử, nhờ đại bi mà không trụ nơi Niết-bàn’; Vô trú xứ Niết-bàn cũng có nghĩa là Niết-bàn chân thật, không trú nơi sanh tử, không trụ nơi Niết-bàn, không chấp trước, không trú trước. Trạng thái Niết-bàn của Đức Phật nhất định cũng giống như vậy.Kết luậnTrong rất nhiều kinh, Đức Phật thường hỏi các Tỳ-kheo:- Này các Tỳ-kheo! Năm uẩn là thường hay vô thường?Các Tỳ-kheo bạch Phật:- Bạch Đức Thế Tôn, là vô thường.- Nếu là vô thường, là pháp thay đổi thì có ngã và ngã sở không?- Không có ngã và ngã sở.Đức Phật liền dạy:- Này các Tỳ-kheo! Hãy quán sát như vậy! Quán sát các pháp vô thường, vô ngã liền đạt được giải thoát.Căn cứ đoạn kinh văn này chúng ta có thể thấy ba pháp ấn liên quan và nhất quán với nhau. Trong ba pháp ấn, Niết-bàn tịch tịnh tức chính là giải thoát, cũng chính là không.Đức Phật từng dạy rằng: “Các hành đều là Không. Không thường, luôn thay đổi, không có ngã và ngã sở. Tính của các pháp là như vậy”.Bản tính của tất cả các pháp hữu vi là không tịch. Không tịch cho nên vô thường, vô ngã; và vì vậy mà có thể thực hiện Niết-bàn. Ý nghĩa này được khai triển từ ý nghĩa khôngtrong duyên khởi. Cho nên, trong kinh thường nói “Không tương ưng với duyên khởi”. Duyên khởi vốn được khai triển từ ý nghĩa không, quán sát duyên khởi thì ngộ được lý tính của tất cả các pháp đều quy về không tịch. Đây là phương pháp và cũng là mục đíchmà Đức Phật tuyên thuyết giáo lý Duyên khởi.Phật nói Tam pháp ấn là từ tư cách hay tự thân của một chúng sanh hữu tình mà nói.Hữu tình là vô thường, vô ngã và không tịch. Trong các tôn giáo truyền thống của Ấn Độ, đặc biệt là các tôn giáo mới hình thành, mỗi tôn giáo đều cho rằng, trong cái thân năm uẩnsanh tử này, hoặc ngoài cái thân năm uẩn này, có tồn tại một cái ngã chân thật và thường trụ. Đức Phật cho rằng, hữu tình là hữu tình của duyên khởi, y theo duyên khởi mà nói thì không có một cái gì là thường trụ, cái gì cũng vô thường, vô ngã.Một số người cho rằng, hoàn cảnh thích ý là hạnh phúc, hoặc cho rằng duy trì được trạng thái tâm cảnh hòa bình, không khổ không lạc là an ổn. Nhưng theo tuệ giác của Đức Phật, như vậy cũng còn khổ! Cái khổ này, không phải là cái khổ ưu sầu, mà là cái khổ dovô thường. Tất cả mọi niềm vui hạnh phúc, an ổn đều thay đổi, biến hóa không dừng. Cho dù có xứng tâm vừa ý cách mấy, bình an cách mấy, rồi thì cũng chỉ được một thời gian,cuối cùng đều hoại diệt. Có sanh ắt có tử, có trẻ ắt có già, có mạnh ắt có yếu, do đó mà nói ‘Vô thường là khổ’.Bà-la-môn giáo có thuyết Thường ngã, đó là cái hạnh phúc vi diệu thù thắng. Đức Phậtphản đối chủ thuyết này. Tất cả mọi sự mọi vật đều vô thường, biến đổi thì làm gì có cái hạnh phúc vi diệu thù thắng cứu cánh viên mãn? Cho nên, Phật nói vô thường là khổ. Khổ nên vô ngã. Vì sao? Vì ngã có nghĩa là chủ tể, là làm chủ mọi sự, là tự do tự tại. Nhưng, tất cả mọi loài hữu tình đều do các pháp uẩn, giới, xứ mà thành và biến hóa vô thường, mà vô thường thì khổ, khổ thì không có tự tại, như vậy làm sao gọi là có ngã được? Đức Phật dạy, do vì chúng sanh hữu tình chấp có ngã cho nên mới tạo nghiệp để rồi lưu chuyển sanh tử không dừng. Chấp ngã là căn nguyên của sanh tử luân hồi. Nếu như giác ngộ vô ngã thì không còn cái nhân sanh tử; hoặc, nghiệp đều không khởi, ngay đó thấy được thật tướng các pháp, đạt được chánh giác, tất cả đều là tịch tịnh Niết-bàn.Đức Phật dựa trên đời sống của chúng sanh hữu tình mà nói ý nghĩa tam pháp ấn. Chúng sanh hữu tình tồn tại trên thế gian này dựa vào năm uẩn và hoàn cảnh để năm uẩntồn tại, tất cả những pháp này đều là vô thường. Thế gian quả thật là vô thường, nhưng không thể nói vì vô thường nên thế gian khổ và vô ngã. Chẳng hạn, nói cây viết này là vô thường, điều này đúng, nhưng không thể nói vì vô thường nên cây viết khổ và vô ngã. Cây viết là vô tình, căn bản là nó không có cảm giác, tức là nó không biết khổ hay không khổ. Nó không biết khổ hay không khổ, cũng không biết tự do hay không tự do, và cũng không biết chấp trước là ngã. Nó không có ngã, và cũng không có nhu yếu để đòi hỏi vô ngã. Cho nên, thuyết vô thường là khổ, khổ nên vô ngã là y cứ trên đời sống của chúng sanh hữu tình mà nói.Đức Phật thuyết giảng ba pháp ấn với một phương pháp vô cùng thiện xảo, bởi đồng một mệnh đề mà vừa làm hai phương diện giải thoát: vừa là chân tướng của sự thật, là lý tínhphổ biến, vừa là quá trình thực tiễn.Ba pháp ấn có nghĩa vô cùng sâu xa, nhưng trong mỗi pháp ấn đã bao hàm hai pháp ấnkia. Mỗi một pháp ấn đã có thể khai hiển nội dung chánh giác. Tức là, mỗi một pháp ấn đã có năng lực xa lìa chấp trước, chứng quả chân thật. Y theo cánh cửa vô thường mà ngộ nhập, tức là vào cánh cửa Vô nguyện giải thoát môn; y theo vô ngã mà ngộ nhập, tức là vào cửa Không giải thoát môn; y theo Niết-bàn tịch diệt mà ngộ nhập, tức là vào cửa Vô tướng giải thoát môn. Bởi vì căn tính của chúng sanh hữu tình vốn bất đồng, cho nên hoặc nói như vậy, hoặc nói như kia, hoặc nói hai pháp ấn, hoặc nói ba pháp ấn, bốn pháp ấn...Thứ tự quá trình tu tập luôn in đậm tam pháp ấn: trước hết là quán vô thường, do vô thường mà quán thấy vô ngã, và thấy vô ngã là đạt được Niết-bàn. Trong kinh thường nói: yểm ly, ly dục, giải thoát. Đây cũng là thứ tự tu tập theo tam pháp ấn. Quán chiếu các hành vô thường cho nên yểm ly những tai họa của thế gian mà tìm cầu sự xuất ly; thông đạt các pháp vô ngã, không có gì là ta, của ta cho nên xa lìa được tất cả mọi ái dục; ly dục rồi thì tất cả mọi phiền não đều rơi rụng, do đó mà đạt được Niết-bàn giải thoát.Trong bộ luận Đại trí độ, Bồ-tát Long Thọ nói: Vô thường là cửa không, không là cửa Vô sanh. Đây cũng là cách nói khác về thứ tự của ba pháp ấn, vì không tức là vô ngã, vô sanh tức là Niết-bàn.Có thể nói giáo lý ba pháp ấn vừa diễn tả chân tướng của các pháp, vừa là lịch trình, là bản đồ tu học. Đây là giáo pháp đặc biệt hy hữu và chỉ duy nhất có trong Phật giáo! Thích Nguyên Hùng________________(1) ĐTK/ĐCTT, T02, n°.0103, Phật thuyết thánh pháp ấn kinh, p.0500a10.(2) ĐTK/ĐCTT, T02, n°.0104, Phật thuyết pháp ấn kinh, p.0500b25.(3) ĐTK/ĐCTT, T02, n°.0104, Phật thuyết pháp ấn kinh, p.0500c02 : 此 法 印 者，即 是 三 解 脫 門，是 諸 佛 根 本 法，為諸佛眼，是即諸佛所歸趣故.(4) Kinh dẫn thượng.(5) ĐTK/ĐCTT, T15, n°.0599, Phật vị Hải Long vương thuyết pháp ấn kinh, p.1057b10.(6) ĐTK/ĐCTT, T02, n°.0099, Tạp A-hàm, kinh số 262, Xa-nặc. Tương đương Pali, S.22.90, Channo.(7) Câu-xá luận, quyển 16.(8) ĐTK/ĐCTT, T27, n°.1545, p.994c.(9) ĐTK/ĐCTT, T12, n°.0374, p.0512c.(10) ĐTK/ĐCTT, T32, n°.1647, p.0389c.(11) ĐTK/ĐCTT, T12, n°.0353, p.0220c.(12) ĐTK/ĐCTT, T02, n°.99, p. 126b.(13) ĐTK/ĐCTT, T12, n°.0374, p.0514c.(14) ĐTK/ĐCTT, T29, n°.1558, p.35a.(15) ĐTK/ĐCTT, T12, n°.0374, p.0402a.
Những bản kinh sau đây sẽ cho chúng ta thấy khái niệm pháp ấn được Đức Thế Tôndùng để giảng dạy những giáo lý nhiệm mầu, thâm sâu; những pháp hành căn bản để thành tựu giải thoát.
Thánh pháp ấn là khuôn dấu về Chánh pháp của bậc Thánh, pháp ấn của bậc Thánh, hay pháp này chính là pháp hành, pháp yếu căn bản đi đến thành tựu Thánh quả. Kinh ghi: “Này các Tỳ-kheo, thế nào là Thánh pháp ấn? Thánh pháp ấn này nếu được tu tập sẽ đưa đến tri kiến thanh tịnh. Giả sử vị Tỳ-kheo ở chỗ nhàn cư, hoặc ngồi dưới gốc cây, chốn không nhàn, quán sát nhận biết rõ sắc là vô thường, thấy sắc vốn không có. Đã nhận biết rõ vô thường, hiểu rõ đến chỗ Không, Vô đều là hình dung biến hóa nhanh chóng, vô ngã, vô dục, cho nên tâm liền ngưng nghỉ, tự nhiên thanh tịnh mà được giải thoát.”1
Thánh pháp ấn ở đây được nhận diện là vô thường, không, vô ngã và Niết-bàn.
Tự tánh không
Pháp ấn là pháp của Phật, siêu việt, không thể nghĩ bàn, tri kiến không thể đạt tới. Kinh ghi: “Tự tánh Không, không có sở hữu, không vọng tưởng, không sanh, không diệt, thoát ly mọi tri kiến. Tại sao? Vì tánh Không, không có xứ sở, không có sắc tướng, không có tưởng, nó vốn không sanh, không phải chỗ mà tri kiến có thể đạt tới, thoát ly mọi vướng mắc; vì do thoát ly mọi vướng mắc, nên hết thảy pháp nó đều dung nhiếp, an trú tri kiếnbình đẳng, tức là tri kiến chân thực. Tỳ-kheo nên biết, tánh Không là như vậy, các pháp cũng là như vậy, đó gọi là pháp ấn.”2
Ở đây, tánh Không là pháp ấn.
Tam giải thoát môn
Có khi Đức Phật nói ba cánh cửa giải thoát là pháp ấn. Kinh ghi: “Pháp ấn này chính là ba giải thoát môn, là pháp căn bản của chư Phật, là đôi mắt của chư Phật, đó là chỗ quy thú của chư Phật.”3
Rồi Đức Phật giải thích, nếu ai tu tập, quán sát đúng như thật rằng: “Sắc là khổ, là không, là vô thường, nên sinh khởi sự nhàm chán và thoát ly chúng, an trú tri kiến bình đẳng. Cũng giống như thế, quán sát: thọ, tưởng, hành và thức, là khổ, là không, nên sinh khởisự nhàm chán và thoát ly chúng, an trú tri kiến bình đẳng.
“Này các Tỳ-kheo! Các uẩn vốn là không tự tánh, do tâm mà có sinh, khi tâm pháp diệt tận rồi, thì các uẩn không còn tác khởi.
“Thấu suốt rõ ràng như thế, tức là trực tiếp giải thoát, đã trực tiếp giải thoát rồi, thì thoát lymọi tri kiến. Đây gọi là Không giải thoát môn.
“Lại nữa, an trụ ở trong tam-muội, quán chiếu các sắc cảnh, hết thảy chúng đều diệt tận, thoát ly mọi ấn tượng. Cũng vậy, với thanh, hương, vị, xúc và pháp, cũng đều diệt tận, thoát ly mọi ấn tượng; quán sát như vậy, gọi là Vô tưởng giải thoát môn. Vào cửa giải thoát này rồi, liền thành tựu được tri kiến thanh tịnh. Do vì có sự thanh tịnh đó, nên tham, sân và si hết thảy chúng đều diệt tận. Những thứ ấy, đã diệt tận rồi, thì liền an trú tri kiếnbình đẳng.
“Đã an trú vào tri kiến này rồi, tức là thoát ly kiến về ngã cùng với kiến về ngã sở, tức liền thấu suốt rõ ràng mọi kiến, không sở sinh, không có chỗ y chỉ.
“Lại nữa, đã thoát ly kiến về ngã rồi, tức không còn kiến, văn, giác và tri.
Tại sao vậy? Vì do nhân duyên, mà các thức sinh khởi, thì tức nhân duyên đó, cùng với thức được sinh ra, hết thảy chúng đều vô thường. Do vì nó vô thường, cho nên thức bất khả đắc. Thức uẩn đã không, thì không có chỗ tạo tác. Gọi là Vô tác giải thoát môn.”4
Bốn pháp thù thắng
Một thời, Đức Thế Tôn du hóa ở cung Hải Long vương cùng với 1.250 vị Tỳ-kheo, và số đông các hàng Đại Bồ-tát. Bấy giờ, Long vương Sāgara bạch với Thế Tôn: “Kính bạch Thế Tôn! Có pháp gì mà người thọ trì chút ít lại được phước nhiều không?”
Khi ấy, Phật bảo Hải long vương: “Có bốn pháp thù thắng, nếu ai thọ trì, đọc tụng, hiểu nghĩa, thì dụng công tuy ít mà được phước rất nhiều, so với công đức của người đọc tụngtám vạn bốn ngàn pháp tạng không khác. Bốn pháp đó là gì? Là thường tư duy: các hànhvô thường, tất cả đều khổ, các pháp vô ngã và chỉ có Niết-bàn là an lạc.Long vương nên biết, đây là bốn pháp thù thắng, hàng Đại Bồ-tát Vô tận pháp trí, sớm chứng vô sanh, mau đến viên tịch, là vì họ thường tư duy, nghiền ngẫm bốn pháp này!”5
Vô thường, khổ, vô ngã, Niết-bàn được cho là bốn pháp ấn!
Ba pháp ấn
Một thời, sau khi Thế Tôn vào Niết-bàn không bao lâu, Trưởng lão Channo đi khắp nơi để thỉnh cầu các Tỳ-kheo chỉ dạy, rằng “xin chỉ dạy tôi, nói pháp cho tôi, để cho tôi biết pháp, thấy pháp và tôi có thể như vậy mà quán sát pháp.”
Bấy giờ, các Tỳ-kheo nói với Channo: “Sắc là vô thường. Thọ, tưởng, hành, thức là vô thường. Tất cả các hành đều vô thường. Tất cả các pháp đều vô ngã. Niết-bàn là tịch diệt”. 6
Chữ ‘hành’ ở đây chỉ cho tất cả mọi hiện tượng sinh diệt, biến hóa; nó đồng nghĩa với từ ‘hữu vi’. Tất cả mọi hiện tượng chưa từng dừng nghỉ quá trình chuyển động dù chỉ trong nháy mắt, chúng luôn luôn thay đổi, sinh diệt và biến hóa, cho nên nói ‘chư hành vô thường’: tất cả mọi hiện tượng đều luôn thay đổi, không thường hằng bất biến. Hiện tượng ở đây bao hàm cả vật chất lẫn tinh thần, chúng biến đổi liên tục không gián đoạn.
Vô thường, anitya hoặc anityatā, có nghĩa là tất cả các pháp hữu vi ở thế gian không có gì tồn tại mãi mãi, cái gì cũng thay đổi, biến hóa, sanh diệt không dừng. Tất cả các pháp hữu vi đều do nhân duyên mà sanh và đều có bốn tướng trạng: sanh, trụ, dị, diệt, gọi là tứ tướng vô thường. Bốn tướng này sanh diệt trong từng sát-na, sanh đó liền diệt đó.
Luận Đại trí độ, quyển 43, nói vô thường có hai loại, là niệm niệm vô thường và tương tụcvô thường.
- Niệm niệm vô thường: Trong mỗi niệm, trong mỗi sát-na, các pháp hữu vi trải qua bốn tướng trạng sanh, trụ, dị, diệt; niệm này vừa sanh liền diệt, vừa diệt liền sanh, liên tụckhông gián đoạn.
- Tương tục vô thường: Vô thường tiếp nối vô thường tạo thành một dòng chảy vô thường tương tục: sanh, trụ, dị, diệt, rồi lại sanh, trụ, dị, diệt…
Luận Biện trung biên, quyển trung, phân tích vô thường thành ba loại: vô tính vô thường, sanh diệt vô thường và cấu tịnh vô thường.
- Vô tính vô thường: Còn gọi là vô vật vô thường. Tính biến kế sở chấp (các pháp vốn không có tự tính, do chúng sanh suy diễn, vọng tưởng [biến kế] rồi chấp vào đó mà cho là có tự tính), vì tính của nó là thường Không. Thành duy thức luận thuật ký giải thích: Vì thể tính thường không, tức là cái tính ban đầu, mà luận Biện trung biên gọi là Vô hữu vật (không có vật gì cả), thật sự thì không có gì vô thường cả (vì không có vật thì làm gì có vật vô thường?), cho nên nói các hành vô thường chỉ là một cách nói tạm thời.
- Sanh diệt vô thường: Còn gọi là khởi tận vô thường. Các pháp nương vào nhau mà sanh khởi, nương vào cái khác mà sinh khởi (y tha khởi), tức là đều do duyên mà sanh, cho nên nó cũng sẽ do duyên mà diệt tận, vì vậy mà gọi là sanh diệt vô thường.
- Cấu tịnh vô thường: Còn gọi là hữu cấu vô cấu vô thường. Các pháp viên thành thật cũng chuyển biến vô thường, bản chất của nó không có dơ hay sạch. Nếu ở trong dòng sanh tử mà nói thì gọi là dơ, nếu cắt đứt dòng sanh tử rồi thì gọi là tịnh, cho nên cấu hay tịnh đều vô thường.
Ngoài ra, luận Thuận trung, quyển hạ, cũng nói vô thường có ba loại là niệm niệm hoại diệt vô thường, hòa hợp ly tán vô thường và tất cánh như thị vô thường. Đại thừa nghĩa chương, ở quyển 2 và quyển 18 cũng đề xuất ba loại vô thường là phân đoạn vô thường, niệm vô thường và tự tánh bất thành vô thường. Về mặt tên gọi vô thường trong hai bộ luận vừa nêu khác nhau nhưng ý nghĩa thì tương đồng.
Luận Hiển dương thánh giáo, quyển 14 thì đề xuất sáu loại và tám loại vô thường. Sáu loại vô thường là:
a) Vô tính vô thường: Nghĩa là tất cả các pháp tính vốn không, là tính biến kế, chứ không phải thật có, như hoa đốm giữa hư không, tính của nó là thường không (thường không có thật).
b) Thất hoại vô thường: Các pháp đều hoại diệt và biến mất vô thường.
c) Chuyển dị vô thường: Chuyển dị là thay đổi thành cái khác, biến thành cái khác. Các pháp thường đổi khác như thế, giống như đứa bé trong bào thai luôn chuyển đổi trong suốt mười tháng hoài thai thì mới lớn lên thành người được.
d) Biệt ly vô thường: Có hợp có tan.
e) Đắc vô thường: Hiện tại thọ cái quả vô thường là do cái nhân vô thường đã tạo.
f) Đương hữu vô thường: Các pháp đang hiện hữu nhưng thực chất đang chuyển hóaliên tục qua bốn tướng trạng thành, trụ, hoại, không.
Tám loại vô thường là: 1. Sát-na vô thường, 2. Tương tục vô thường, 3. Bệnh vô thường, 4. Lão vô thường, 5. Tử vô thường, 6. Tâm vô thường, 7. Khí vô thường, 8. Thọ dụng vô thường. Trong đó, sát-na và tương tục là hai loại vô thường có mặt khắp mọi nơi; bệnh, lão, tử là ba loại vô thường ở nơi sắc thân; tâm vô thường là chỉ cho tâm thức luôn thay đổi; khí và thọ dụng là hai loại vô thường ở nơi sắc bên ngoài thân.
Liên quan đến tướng trạng vô thường, các kinh luận phần nhiều dùng những hình ảnh để diễn tả, như kinh Kim cương bát-nhã, dùng hình ảnh giấc mộng, ảo thuật, bọt nước, cái bóng, hạt sương, tia lửa điện để thuyết minh tất cả các pháp hữu vi đều vô thường, không thật.
Đại tạng pháp số, quyển 46, thì căn cứ vào Tông cảnh lục liệt kê tám thí dụ là nước xuôi về đông, mặt trời xế bóng, chớp lòe đá lửa, bóng câu qua khe cửa, đèn chong trước gió, sương đầu ngọn cỏ, cây khô vách núi, chớp lòe trước mắt để chỉ tính chất vô thường của các pháp.
A-tỳ-đạt-ma tạp luận, quyển 6, cũng nêu các tướng trạng vô thường, tóm lược có 12 loại, đó là tướng không có thật, tướng hoại diệt, tướng biến dị, tướng biệt ly, tướng hiện tại, tướng tự nhiên, tướng sát-na, tướng tương tục, tướng bệnh yếu, tướng tâm hành mỗi mỗi thay đổi, tướng hưng suy, tướng thế gian thành rồi hoại.
Ngày nay, khoa học tự nhiên dường như đã làm sáng tỏ thêm khái niệm vô thường của Phật giáo. Hồi trước, người ta cho rằng, nguyên tử, đơn vị vật chất nhỏ nhất, là bất biến, không thay đổi; nhưng ngày nay người ta đã chứng minh được nguyên tử cũng thay đổi, không phải là bất biến, và cũng không phải là vật chất nhỏ nhất. Bên trong hạt nguyên tử còn có điện tử, trung tử… chúng có thể tính luôn luôn vận động kết hợp mà thành. Vật chất nhỏ bé nhất có thể nói là lạp tử, nhưng lạp tử cũng không phải là một vật chất cố định, bất biến; nó cũng thường xuyên biến hóa. Những khám phá mới của khoa học này ngày nay ai cũng biết. Vật chất hình thành từ những nguyên tử phức hợp, từ vật chất nhỏ nhất cho đến vật chất cực lớn như thiên thể vũ trụ, đều hình thành từ những hạt cơ bản có tính chất vật lý, hóa học biến hóa không dừng. Sự khám phá khoa học này đã thêm một lần nữa chứng minh giáo lý ‘chư hành vô thường’ của Phật giáo luôn là chân lý.
Tuy nhiên, Phật giáo không dựa vào khoa học để tồn tại! Phật giáo nhận thức các pháp vô thường không phải bằng phương pháp phân tích của khoa học mà bằng thực nghiệm hiện lượng hay trực giác chứng ngộ.
Chữ ‘pháp’ trong ‘chư pháp’ cùng một ý nghĩa với ‘chư hành’, đều chỉ cho tất cả mọi hiện tượng.
Vô ngã là không có cái ngã. Khái niệm về ngã, trong tư tưởng triết học và tôn giáo của Ấn Độ cổ đại thường chỉ cho bản thể hoặc thật thể vĩnh hằng, không bị sanh diệt, biến hóa. Phật giáo cho rằng, cái thật thể hay bản thể nằm ngoài kinh nghiệm nhận thức của con người, nó có tồn tại hay không chúng ta không có phương pháp nào để xác định nhận biết, cho nên gọi nó là vô ký, và do đó Đức Phật khuyên các Tỳ-kheo không nên tìm hiểuvề vấn đề này.
Dưới một ý nghĩa nào đó, Phật giáo không nói ‘ngã’ không có thật thể, nhưng Phật giáonói, ở trong thế giới của chúng ta, tất cả mọi pháp đều vô ngã. Do đó, khi nói ‘chư pháp vô ngã’ có nghĩa là tất cả mọi sự vật đều không có ngã.
Đại đa số quần chúng đều dễ dàng tiếp nhận ý nghĩa ‘chư hành vô thường’, nhưng đối với ý nghĩa ‘chư pháp vô ngã’ thì ngoại đạo không thể chấp nhận được, cho nên, giáo lý‘chư pháp vô ngã’ trở thành giáo lý duy nhất của Phật giáo.
Thuở Phật còn tại thế, các tôn giáo bấy giờ đều cho rằng tất cả mọi sự vật đều có bản thểtồn tại vĩnh viễn bất sanh bất diệt. Bản thể đó gọi là Ngã (atman). Tôn giáo bấy giờ khi đề cập đến Phạm, đề cập đến Ngã, tức là đều chỉ cho cái bản thể. Bản thể hay thật thể của vũ trụ gọi là Phạm (brahaman), còn bản thể hay thật thể của cá nhân thì gọi là Ngã (atman).
Phật giáo cho rằng, cái bản thể đó con người không thể nhận thức được, cũng không có phương pháp gì để chứng minh nó có tồn tại hay không, cho nên Phật giáo gọi là vô ký, tức không xác định. Hơn nữa, cái bản thể hay thật thể này nó không có quan hệ gì đến hiện tượng giới và thế giới của chúng ta, nó cũng không có lợi ích gì đến sự nghiệp tu hành giải thoát, do đó không cần phải đem nó ra đặt vấn đề để nghiên cứu. Cái thấy của Phật giáo là tất cả mọi hiện tượng giới đều không có Ngã.
Khi Phật giáo Đại thừa hưng khởi, thuật ngữ Không (śūnya) và Không tính (śūnyatā) được sử dụng rộng rãi để nói đến Vô ngã. Vô ngã và Không là đồng nghĩa.
Thiền tông Trung Hoa cũng sử dụng từ ‘Vô’ để chỉ cho ý nghĩa Vô ngã. Cả hai thuật ngữ‘Không’ và ‘Vô’ đều không mang ý nghĩa hay liên quan gì đến khái niệm hư vô.
Phật giáo không đề cập đến vấn đề bản thể luận. Phật giáo nói đến Không và Vô, nhưng nó không mang ý nghĩa hay liên quan gì đến bản thể luận, mà nó phản ảnh sự thật trạng thái của hiện tượng giới là Không và Vô. Vô ngã là từ ngữ biểu thị trạng thái không tồn tạimột cái ngã của tất cả mọi hiện tượng.
Tất cả mọi hiện tượng đều Vô ngã và Không tức là chúng không có tự tính (niḥs-vabhāva), không có tính cố định, luôn vô thường; không tự sanh ra, không tự có mặt.
Tất cả các pháp đều không tự sanh ra và cũng không tự nó mất đi. Nghĩa là, các pháp không phải là bất sanh, bất diệt, các pháp không có thực thể cố định. Khái niệm ‘cố định’ là chỉ cho sự tồn tại độc lập. Nếu con người có tính cố định thì người này không liên quan đến người khác. Nhưng trên thực tế, xã hội nhân sinh đều có mối quan hệ mật thiết với nhau, không có cái gì tồn tại tuyệt đối, đơn độc, riêng lẻ. Tất cả mọi sự vật hiện tượngđều tồn tại trong một mối tương quan, liên hệ với thời gian, không gian và tương tác lẫn nhau.
Xã hội, nhân sinh cũng không có hoạt động cố định, tất cả đều tùy thuộc vào những điều kiện nhân duyên mà biến hóa, thay đổi.
Trên thực tế, Vô ngã và Không có thể phân ra làm hai phương diện để nói, đó là Vô sở đắc và Vô quái ngại.
- Vô sở đắc (aprāpti), tức là không thể nắm bắt được (không chấp trước). Con người có một ý niệm cho rằng có cái ta và cái của ta, và còn có người nghĩ rằng những cái đó là cố định, trường tồn, và luôn mong nó cố định bất biến. Nhưng sự thật, không có cái gì để gọi là ta và của ta, bởi vì tất cả đều Vô ngã, đều là Không.
- Vô quái ngại (anāvaraṇa), tức là không còn chướng ngại, đạt được sự tự do tự tại. Đây là trạng thái đạt được khi tu tập thành công Vô sở đắc, không còn chấp trước. Không chấp trước thì có được khả năng hoạt động tự do tự tại mà vẫn đúng như pháp. Khổng Tử cũng có nói là “Tùy theo chỗ ước muốn của tâm mà vẫn không ra ngoài khuôn phép”. Câu nói này cũng có ý nghĩa như trong đạo Phật, một khi đã Vô ngã, đã Không rồi thì tự do tự tại, không có gì có thể gây chướng ngại. Lý tưởng của Phật giáo là hoàn thànhnhân cách, đạt đến một cuộc sống thường nhật thong dong tự tại. Đức Phật dạo chơi trong Tam giới chính là đạt được cảnh giới Vô chướng ngại này.
Vô ngã và Không là đặt bản thân mình vào trong trạng thái Không. Do đó, ở trong cái trạng thái Không ấy không có một cái Ta làm trung tâm cho mọi tham dục, không có cái Ta nhiễu hại, dọa nạt người khác, ganh ghét, nịnh hót, khinh miệt, oán hận hay luyến mộngười khác… Để thân tâm mình vào trạng thái Không là luôn luôn đứng ở lập trường của người khác, đứng ở lập trường của toàn thể, để rồi từ đó suy nghĩ chín chắn rồi sau đó mới hành động, và hành động mà không làm nhiễu loạn người khác. Đồng thời, đối với người và vật luôn luôn ôm ấp tấm lòng từ bi thương xót, không có sự đối lập giữa ta và người mà luôn luôn rộng rãi bao dung người khác. Vô ngã, như vậy, cuối cùng trở thànhĐại ngã chăng?!
Vô ngã là cái nhìn chính xác và như thật về xã hội và nhân sinh. Có thể nói, Vô ngã đồng nghĩa với Duyên khởi và Chư pháp thật tướng (tướng chân thật của các pháp).
Niết-bàn, nirvāṇa, trong ngôn ngữ Ấn Độ bao gồm những ý nghĩa: lửa tắt, hết, chết, hoàn toàn yên lặng, yên ổn, vắng lặng hoàn toàn, chết và đi qua chỗ khác. Ngài Huyền Tráng dịch là viên tịch.
Người Ấn Độ dùng từ này để chỉ cho ngọn lửa bị tắt ngấm, hoặc bị gió thổi cho tắt; chẳng hạn, khi ngọn đèn bị tắt thì gọi là ‘đăng diệm Niết-bàn.’7
Các tôn giáo tại Ấn Độ đã sớm sử dụng từ ngữ này để chỉ cho cảnh giới lý tưởng tối cao. Luận Đại Tỳ-bà-sa liệt kê dị giáo có tới năm loại ‘hiện pháp Niết-bàn’, tức họ cho rằng sự hưởng thụ khoái lạc năm dục ở thế gian và đạt được bốn thiền định là Niết-bàn.8
Bà-la-môn giáo lấy sự tu trì đạt đến cảnh giới Phạm - Ngã hợp nhất, hoặc sau khi chếtsanh lên Phạm thiên là chứng ‘Phạm Niết-bàn’.
Từ đó, chúng ta biết rằng, nguyên thủy từ ‘Niết-bàn’ không phải là danh từ riêng biệt của Phật giáo. Tuy nhiên, khi danh từ ‘Niết-bàn’ xuất hiện trong kinh điển Phật giáo thì nó đã mang nội dung ý nghĩa mới; và cho đến ngày nay thì từ ‘Niết-bàn’ đã trở thành một thuật ngữ đặc hữu và trang nghiêm của Phật giáo.
Trong kinh Đại bát-niết-bàn liệt kê Niết-bàn có 25 loại9; luận Tứ đế nêu Niết-bàn có 66 tên gọi khác nhau.10 Điều này cho thấy trạng thái an lạc, hạnh phúc có rất nhiều cấp độ khác nhau trong lộ trình đoạn hoặc, tu chứng.
Trong kinh luận Hán tạng, người ta phải dùng các từ vô vi, chân đế, bỉ ngạn, vô hoại, vô động, vô ưu, vô cấu, bất sinh, giải thoát, vô úy, an ổn, vô thượng, cát tường, vô hý luận, vô tránh… cho đến các từ chân như, thật tướng, Như Lai tạng, pháp thân v.v… để chỉ trạng thái hoặc tính chất của Niết-bàn.
Có quan niệm cho rằng, chết là Niết-bàn, như khi nói ‘nhập Niết-bàn’, nghĩa là một vị Thánh giả trở lên từ bỏ xác thân này. Đó là một quan niệm sai lầm! Nếu nói rằng chết là Niết-bàn thì khi Đức Thích Ca Mâu Ni thành đạo dưới cội cây bồ-đề, ngay sau khi thành đạo, chứng Niết-bàn Ngài đã chết rồi! Cho nên, dưới cây bồ-đề Đức Phật chứng Niết-bàn và cái chết không liên quan gì nhau hết. Nên hiểu, như kinh Thắng Man đã nói, “Người chứng đắc a-nậu-đa-la tam-miệu-tam-bồ-đề tức là chứng đắc Niết-bàn.”11
Các nhà phiên dịch khi diễn tả cái chết của một Thánh giả thì dịch là ‘bát-niết-bàn’ (parinirvāna). Chữ ‘bát’ (pari) có nghĩa là ‘hoàn toàn không còn sót lại’, vì vậy, bát-niết-bàn có nghĩa là thân và tâm cuối cùng của một vị A-la-hán đã hoàn toàn diệt hết, tức vô dư niết-bàn (Niết-bàn hoàn toàn, không còn sót lại gì hết). Hiển nhiên, trạng thái Niết-bàn này so với Đức Phật khi ngồi dưới cội cây bồ-đề hoặc một vị Thanh văn đang còn sống chứng đắc ‘hiện pháp Niết-bàn’ có sự khác biệt.
Niết-bàn có nghĩa là ‘diệt’. Chữ ‘diệt’ này có nghĩa là diệt hết mọi phiền não, tai họa. Kinh Tạp A-hàm nói : “Tham dục đã được đoạn trừ vĩnh viễn, sân khuể đã được đoạn trừ vĩnh viễn, ngu si đã được đoạn trừ vĩnh viễn, tất cả mọi phiền não đã được đoạn trừ vĩnh viễn, đó là Niết-bàn.”12 Kinh Đại bát-niết-bàn cũng nói : “Hết khổ đau nghĩa là Niết-bàn.”13 Đó là thuyết minh chữ ‘diệt’ có nghĩa là tiêu diệt phiền não và khổ đau; phiền nãovà khổ đau tiêu diệt thì xuất hiện cảnh giới tịch tịnh, an ổn, khoái lạc, gọi là Niết-bàn tịch tịnh.
Nam truyền và Bắc truyền đều có kinh Niết-bàn, và cả hai truyền thống đều rất coi trọng bài kệ trong kinh Niết-bàn là ‘chư hành vô thường, thị sinh diệt pháp, sinh diệt diệt dĩ, tịch diệt vi lạc’. Tịch diệt là đời sống tràn đầy pháp hỷ, không chỉ Thanh văn mà ngay cả tinh thần của Bồ-tát cũng được nuôi dưỡng đời sống bằng pháp hỷ tịch diệt.
Câu-xá luận dùng hình ảnh ngọn lửa tắt ngấm để dụ cho trạng thái Niết-bàn mà Đức Phậtchứng được với tâm giải thoát cũng như vậy. Luận nói: “Giống như ngọn lửa tắt ngấm (ngọn lửa Niết-bàn), sự giải thoát tâm cũng như vậy. Có nghĩa là, giống như sự lụn tàn của ngọn lửa chỉ là sự đi qua của ngọn lửa mà không phải sự đi qua của một thực thểnào khác, sự giải thoát của tâm Thế Tôn cũng vậy, chỉ là sự diệt tận các uẩn chứ không có gì khác.”14
Kinh Niết-bàn của truyền thống Bắc truyền hình như đã phủ định ý nghĩa trên của Câu-xá và cho rằng: “Nếu nói Như Lai nhập Niết-bàn giống như củi hết lửa tắt thì nói như vậy là bất liễu nghĩa; còn nói Như Lai nhập vào pháp tính thì là liễu nghĩa.” Kinh này còn nói: “Nếu dầu đã cạn hết thì ánh đèn cũng tắt theo, ánh đèn đã tắt là dụ cho phiền não đã diệt hết, ánh đèn tuy đã tắt nhưng cây đèn thì vẫn còn; Như Lai cũng như vậy, phiền nãotuy đã diệt hết nhưng pháp thân thì vẫn thường tại.”15
Kinh Niết-bàn của truyền thống Bắc truyền là một tập hợp vô cùng phong phú về ý nghĩacủa Niết-bàn, như cho rằng Niết-bàn có đầy đủ ba đức tính là pháp thân, bát-nhã, giải thoát; hoặc có đầy đủ bốn đức tính thường, lạc, ngã, tịnh; hoặc có đầy đủ tám công đứcthường, hằng, an, thanh lương, bất lão, bất tử, vô cấu, khoái lạc, giống như tám hương vị của đề hồ. Ý nghĩa của Niết-bàn như vậy cho thấy bản thể của Niết-bàn không hề rơi vào trạng thái hư vô, tịch diệt, ngược lại, Niết-bàn lấy thật tướng hoặc pháp thân làm bản thểvà có tác dụng làm cho sinh mạng vô cùng tận.
Trên phương diện lịch sử, chúng ta nhận thấy rằng, thời kỳ Phật giáo bộ phái, Niết-bàn được phân thành hai loại, Hữu dư Niết-bàn và Vô dư Niết-bàn. Hữu dư Niết-bàn nói rằng, tuy đã đoạn tuyệt tất cả mọi phiền não để siêu thoát sanh tử, nhưng vẫn còn chịu quả báocủa nghiệp quá khứ (tức chỉ cho nhục thể), nên chưa thể nói là Niết-bàn hoàn toàn. Ở một phương diện khác, Vô dư Niết-bàn là đã đoạn tuyệt tất cả mọi phiền não và cũng đã đoạn tuyệt nhục thể, không còn dư y, tức là Niết-bàn hoàn toàn, như Phật nhập diệt. Bát-niết-bàn là chỉ cho Niết-bàn hoàn toàn.
Đến thời kỳ Phật giáo phát triển, Niết-bàn được nhận thức thêm là Tự tính thanh tịnh Niết-bàn và Vô trụ xứ Niết-bàn, thành ra có bốn loại Niết-bàn.
Tâm tính tức là Phật tính, xưa nay vốn thanh tịnh, có đủ các đức tính của Niết-bàn là thường, lạc, ngã, tịnh. Phật tính này chính là Tự tính thanh tịnh Niết-bàn. Vô trú xứ Niết-bàn là chỉ cho ‘nhờ vào đại trí mà không trụ ở trong sanh tử, nhờ đại bi mà không trụ nơi Niết-bàn’; Vô trú xứ Niết-bàn cũng có nghĩa là Niết-bàn chân thật, không trú nơi sanh tử, không trụ nơi Niết-bàn, không chấp trước, không trú trước. Trạng thái Niết-bàn của Đức Phật nhất định cũng giống như vậy.
Kết luận
Trong rất nhiều kinh, Đức Phật thường hỏi các Tỳ-kheo:
- Này các Tỳ-kheo! Năm uẩn là thường hay vô thường?
Các Tỳ-kheo bạch Phật:
- Bạch Đức Thế Tôn, là vô thường.
- Nếu là vô thường, là pháp thay đổi thì có ngã và ngã sở không?
- Không có ngã và ngã sở.
Đức Phật liền dạy:
- Này các Tỳ-kheo! Hãy quán sát như vậy! Quán sát các pháp vô thường, vô ngã liền đạt được giải thoát.
Căn cứ đoạn kinh văn này chúng ta có thể thấy ba pháp ấn liên quan và nhất quán với nhau. Trong ba pháp ấn, Niết-bàn tịch tịnh tức chính là giải thoát, cũng chính là không.Đức Phật từng dạy rằng: “Các hành đều là Không. Không thường, luôn thay đổi, không có ngã và ngã sở. Tính của các pháp là như vậy”.
Bản tính của tất cả các pháp hữu vi là không tịch. Không tịch cho nên vô thường, vô ngã; và vì vậy mà có thể thực hiện Niết-bàn. Ý nghĩa này được khai triển từ ý nghĩa khôngtrong duyên khởi. Cho nên, trong kinh thường nói “Không tương ưng với duyên khởi”. Duyên khởi vốn được khai triển từ ý nghĩa không, quán sát duyên khởi thì ngộ được lý tính của tất cả các pháp đều quy về không tịch. Đây là phương pháp và cũng là mục đíchmà Đức Phật tuyên thuyết giáo lý Duyên khởi.
Phật nói Tam pháp ấn là từ tư cách hay tự thân của một chúng sanh hữu tình mà nói.Hữu tình là vô thường, vô ngã và không tịch. Trong các tôn giáo truyền thống của Ấn Độ, đặc biệt là các tôn giáo mới hình thành, mỗi tôn giáo đều cho rằng, trong cái thân năm uẩnsanh tử này, hoặc ngoài cái thân năm uẩn này, có tồn tại một cái ngã chân thật và thường trụ. Đức Phật cho rằng, hữu tình là hữu tình của duyên khởi, y theo duyên khởi mà nói thì không có một cái gì là thường trụ, cái gì cũng vô thường, vô ngã.
Một số người cho rằng, hoàn cảnh thích ý là hạnh phúc, hoặc cho rằng duy trì được trạng thái tâm cảnh hòa bình, không khổ không lạc là an ổn. Nhưng theo tuệ giác của Đức Phật, như vậy cũng còn khổ! Cái khổ này, không phải là cái khổ ưu sầu, mà là cái khổ dovô thường. Tất cả mọi niềm vui hạnh phúc, an ổn đều thay đổi, biến hóa không dừng. Cho dù có xứng tâm vừa ý cách mấy, bình an cách mấy, rồi thì cũng chỉ được một thời gian,cuối cùng đều hoại diệt. Có sanh ắt có tử, có trẻ ắt có già, có mạnh ắt có yếu, do đó mà nói ‘Vô thường là khổ’.
Bà-la-môn giáo có thuyết Thường ngã, đó là cái hạnh phúc vi diệu thù thắng. Đức Phậtphản đối chủ thuyết này. Tất cả mọi sự mọi vật đều vô thường, biến đổi thì làm gì có cái hạnh phúc vi diệu thù thắng cứu cánh viên mãn? Cho nên, Phật nói vô thường là khổ. Khổ nên vô ngã. Vì sao? Vì ngã có nghĩa là chủ tể, là làm chủ mọi sự, là tự do tự tại. Nhưng, tất cả mọi loài hữu tình đều do các pháp uẩn, giới, xứ mà thành và biến hóa vô thường, mà vô thường thì khổ, khổ thì không có tự tại, như vậy làm sao gọi là có ngã được? Đức Phật dạy, do vì chúng sanh hữu tình chấp có ngã cho nên mới tạo nghiệp để rồi lưu chuyển sanh tử không dừng. Chấp ngã là căn nguyên của sanh tử luân hồi. Nếu như giác ngộ vô ngã thì không còn cái nhân sanh tử; hoặc, nghiệp đều không khởi, ngay đó thấy được thật tướng các pháp, đạt được chánh giác, tất cả đều là tịch tịnh Niết-bàn.
Đức Phật dựa trên đời sống của chúng sanh hữu tình mà nói ý nghĩa tam pháp ấn. Chúng sanh hữu tình tồn tại trên thế gian này dựa vào năm uẩn và hoàn cảnh để năm uẩntồn tại, tất cả những pháp này đều là vô thường. Thế gian quả thật là vô thường, nhưng không thể nói vì vô thường nên thế gian khổ và vô ngã. Chẳng hạn, nói cây viết này là vô thường, điều này đúng, nhưng không thể nói vì vô thường nên cây viết khổ và vô ngã. Cây viết là vô tình, căn bản là nó không có cảm giác, tức là nó không biết khổ hay không khổ. Nó không biết khổ hay không khổ, cũng không biết tự do hay không tự do, và cũng không biết chấp trước là ngã. Nó không có ngã, và cũng không có nhu yếu để đòi hỏi vô ngã. Cho nên, thuyết vô thường là khổ, khổ nên vô ngã là y cứ trên đời sống của chúng sanh hữu tình mà nói.
Đức Phật thuyết giảng ba pháp ấn với một phương pháp vô cùng thiện xảo, bởi đồng một mệnh đề mà vừa làm hai phương diện giải thoát: vừa là chân tướng của sự thật, là lý tínhphổ biến, vừa là quá trình thực tiễn.
Ba pháp ấn có nghĩa vô cùng sâu xa, nhưng trong mỗi pháp ấn đã bao hàm hai pháp ấnkia. Mỗi một pháp ấn đã có thể khai hiển nội dung chánh giác. Tức là, mỗi một pháp ấn đã có năng lực xa lìa chấp trước, chứng quả chân thật. Y theo cánh cửa vô thường mà ngộ nhập, tức là vào cánh cửa Vô nguyện giải thoát môn; y theo vô ngã mà ngộ nhập, tức là vào cửa Không giải thoát môn; y theo Niết-bàn tịch diệt mà ngộ nhập, tức là vào cửa Vô tướng giải thoát môn. Bởi vì căn tính của chúng sanh hữu tình vốn bất đồng, cho nên hoặc nói như vậy, hoặc nói như kia, hoặc nói hai pháp ấn, hoặc nói ba pháp ấn, bốn pháp ấn...
Thứ tự quá trình tu tập luôn in đậm tam pháp ấn: trước hết là quán vô thường, do vô thường mà quán thấy vô ngã, và thấy vô ngã là đạt được Niết-bàn. Trong kinh thường nói: yểm ly, ly dục, giải thoát. Đây cũng là thứ tự tu tập theo tam pháp ấn. Quán chiếu các hành vô thường cho nên yểm ly những tai họa của thế gian mà tìm cầu sự xuất ly; thông đạt các pháp vô ngã, không có gì là ta, của ta cho nên xa lìa được tất cả mọi ái dục; ly dục rồi thì tất cả mọi phiền não đều rơi rụng, do đó mà đạt được Niết-bàn giải thoát.
Trong bộ luận Đại trí độ, Bồ-tát Long Thọ nói: Vô thường là cửa không, không là cửa Vô sanh. Đây cũng là cách nói khác về thứ tự của ba pháp ấn, vì không tức là vô ngã, vô sanh tức là Niết-bàn.
Có thể nói giáo lý ba pháp ấn vừa diễn tả chân tướng của các pháp, vừa là lịch trình, là bản đồ tu học. Đây là giáo pháp đặc biệt hy hữu và chỉ duy nhất có trong Phật giáo!
Thích Nguyên Hùng
________________
(1) ĐTK/ĐCTT, T02, n°.0103, Phật thuyết thánh pháp ấn kinh, p.0500a10.
(2) ĐTK/ĐCTT, T02, n°.0104, Phật thuyết pháp ấn kinh, p.0500b25.
(3) ĐTK/ĐCTT, T02, n°.0104, Phật thuyết pháp ấn kinh, p.0500c02 : 此 法 印 者，即 是 三 解 脫 門，是 諸 佛 根 本 法，為諸佛眼，是即諸佛所歸趣故.
(4) Kinh dẫn thượng.
(5) ĐTK/ĐCTT, T15, n°.0599, Phật vị Hải Long vương thuyết pháp ấn kinh, p.1057b10.
(6) ĐTK/ĐCTT, T02, n°.0099, Tạp A-hàm, kinh số 262, Xa-nặc. Tương đương Pali, S.22.90, Channo.
(7) Câu-xá luận, quyển 16.
(8) ĐTK/ĐCTT, T27, n°.1545, p.994c.
(9) ĐTK/ĐCTT, T12, n°.0374, p.0512c.
(10) ĐTK/ĐCTT, T32, n°.1647, p.0389c.
(11) ĐTK/ĐCTT, T12, n°.0353, p.0220c.
(12) ĐTK/ĐCTT, T02, n°.99, p. 126b.
(13) ĐTK/ĐCTT, T12, n°.0374, p.0514c.
(14) ĐTK/ĐCTT, T29, n°.1558, p.35a.
(15) ĐTK/ĐCTT, T12, n°.0374, p.0402a.


markdown:
##
[
Thủ thuật kiểm tra từng loại tài khoản được phản ánh trên bảng cân đối( phần 2)](/Tin-tuc-Su-kien/thu-thuat-kiem-tra-tung-loai-tai-khoan-p2.html)
Tiếp theo Thủ thuật kiểm tra từng loại tài khoản được phản ánh trên bảng cân đối chúng ta sẽ đi tìm hiểu các phần còn lại.
Phần này chúng ta sẽ đi tìm hiểu về Vay ngắn hạn và dài hạn, Tiền lương và các khỏan tính theo lương , Vốn chủ sở hữu... Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu từng mục trên nha
##
[
Thủ thuật kiểm tra từng loại tài khoản được phản ánh trên bảng cân đối](/Tin-tuc-Su-kien/thu-thuat-kiem-tra-tung-loai-tai-khoan-tren-bang-can-doi.html)
Gần đến ngày 31/3/2015 kế toán luôn bận rộn để làm sổ sách để nộp cho cơ quan thuế để có thể làm tốt được báo cáo thuế, báo cáo tài chính...
TK 111:Tiền mặt , TK 112 : Tiền gửi ngân hàng, TK 133 : Thuế GTGT được khấu trừ, TK 131: Công nợ phải thu, TK 131: Công nợ phải thu...
##
[
Thuế ! Một số điều cần lưu ý](/Tin-tuc-Su-kien/m-t-so-dieu-can-luu-y-ve-thue.html)
Điều kế toán quan tâm nhất là thuế và những lĩnh vực về báo cáo tài chính .Chắc hẳn rằng bài viết hôm nay sẽ giúp các bạn hiểu đúng và đủ các bản chất về thuế hơn. Hy vọng rằng chúng tôi có thể giúp cho các bạn một phần nào về lĩnh vực kế toán.
Dưới đây là những quy định của Luật quản lý thuế; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật quản lý thuế và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật quản lý thuế cùng các chính sách thuế hiện hành, Cục thuế hướng dẫn để doanh nghiệp biết và thực hiện đầu năm 2015.
##
[
Hướng dẫn cách kê vào mục bảng kê từng hoá đơn thuế GTGT ](/Tin-tuc-Su-kien/huong-dan-cach-ke-vao-muc-bang-ke-tung-hoa-don-thue-gtgt.html)
Để chia sẽ nhiều kiến thức và trao dồi cho các bạn kế toán ( sinh viên cũng như các bạn đi làm ) Một số lưu ý về việc hoá đơn mua vào và hoá đơn bán ra. Hôm nay học kế toán thực hành sẽ chia sẽ với các bạn những kinh nghiệm mà chúng tôi tích luỹ được .
##
[
Những điều cần nhớ về thuế thu nhập cá nhân ](/Tin-tuc-Su-kien/nhung-dieu-can-nho-ve-thue-thu-nhap-ca-nhan.html)
Tiếp theo chúng ta sẽ cùng nhau lưu ý về thuế thu nhập cá nhân. Trong bài viết này cùng chúng tôi tìm hiểu về các mẫu biểu trong báo cáo tài chính, các bảng kê khi nộp cho cơ quan thế đối với thuế thu nhập cá nhân... Đối với thuế thu nhập cá nhân rất quan trọng đối với các bạn kế toán.
##
[
Những kinh nghiệm cần làm về thuế môn bài năm 2015](/Tin-tuc-Su-kien/nhung-kinh-nghiem-can-lam-ve-thue-mon-bai.html)
Bạn là người mới đi làm, bạn chưa biết bề kê khai thuế qua mạng cũng như về việc nộp thuế môn bài. Hôm nay chúng tôi sẽ chia sẽ 1 vài kinh nghiệm cách nộp kê khai thuế môn bài để các bạn nắm và có chút kinh nghiệm để làm tốt công việc hiện tại của mình .
1. Nộp thuế môn bài khi nào và ở đâu:
2. Cách khai
3. Sau đây tôi bày cách nộp qua ngân hàng(nộp online) qua tài khoản vietcombank
##
[
Một số điều cần lưu ý về báo cáo thuế mà DN thực hiện đầu năm 2016](/Tin-tuc-Su-kien/m-t-so-dieu-can-luu-y-ve-bao-cao-thue-ma-ke-toan-can-luu-y.html)
Một số điều cần lưu ý về báo cáo thuế mà DN thực hiện đầu năm 2016
Dưới đây là một số điều hết sức lưu ý đối với kế toán. Trước hết chúng ta sẽ đi tìm hiểu về Khai báo thuế GTGT và Khai thuế TNDN. Hy vọng sau bài này sẽ giúp cho các bạn có những kiến thức về kế toán
##
[
Những lưu ý khi làm kê khai trên ứng dụng PM HTKK 3.3.0](/Tin-tuc-Su-kien/luu-y-khi-lam-ke-khai-tren-ung-dung-pm-htkk3-3-0.html)
Bạn đang kê khai trên PM HTKK 3.3.0 nhưng đang bị lỗi, bạn không biết phải làm như thế nào là đúng hôm nay học kế toán thực hành cũng muốn chia sẽ với các bạn 2 điểm mà kế toán thường hay mắc sai đó là việc báo cáo tình hình sử dụng hoá đơn và phụ lục mua vào bán ra trên tờ khai theo luật số 71. Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu và biết cách sửa chữa những lỗi sai này nha
##
[
Làm việc trong thời gian tết được hưởng mức lương như thế nào?](/Tin-tuc-Su-kien/lam-viec-trong-thoi-gian-tet-duoc-huong-luong-nhu-the-nao.html)
Chắc hẳn là trong thời gian tết này cũng có một số bạn ở lại làm công việc trong thời gian tết này. Nhằm để các bạn có thể nắm bắt được quy định về tiền lương làm trong tết, hôm nay kế toán thực hành cũng xin chia sẽ với các bạn về cách tính lương tết này.
##
[
Mức điều chỉnh tiền lương đã đóng BHXH 2015](/Tin-tuc-Su-kien/muc-dieu-chinh-tien-luong-da-dong-bhxh-2015.html)
Theo bộ lao động- thương binh và xã hội đã ra thông tư 03/2015/TT-BLĐTBXH về việc quy định mức điều chỉnh tiền lương, tiền công. Thông tư này sẽ có hiệu lực từ từ 9/3/2015. Cũng như thông tư này được áp dụng về việc
1. Điều chỉnh tiền lương, tiền công tháng đã đóng bảo hiểm xã hội
2. Điều chỉnh thu nhập tháng đã đóng bảo hiểm xã hội
##
[
Nâng cấp ứng dụng iTaxviewer phiên bản 1.0.6 ](/Tin-tuc-Su-kien/nang-cap-ung-dung-itaxviewer-1-0-6.html)
Tổng cục Thuế thông báo nâng cấp ứng dụng đọc tờ khai thuế định dạng XML (iTaxviewer 1.0.6) đáp ứng với những nội dung chính như sau:
Nâng cấp hỗ trợ đọc tờ khai thuế định dạng XML đáp ứng quy định tại Thông tư 156/2013/TT-BTC, 119/2014/TT-BTC, 103/2014/TT-BTC, 151/2014/TT-BTC, Công văn 4311/TCT-DNL

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: nginx

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Connection: close

Set-Cookie: ja_teline_iv_tpl=ja_teline_iv; expires=Thu, 09-Aug-2018 03:33:57 GMT; path=/

P3P: CP="NOI ADM DEV PSAi COM NAV OUR OTRo STP IND DEM"

Cache-Control: private

Vietnix_Cache: MISS


markdown:
Trang chủ
>
Conan
> Conan chap 74
Conan chap 74
Chap trước
Conan chap 1000
Conan chap 999
Conan chap 998
Conan chap 997
Conan chap 996
Conan chap 995
Conan chap 994
Conan chap 993
Conan chap 992
Conan chap 991
Conan chap 990
Conan chap 989
Conan chap 988
Conan chap 987
Conan chap 986
Conan chap 985
Conan chap 984
Conan chap 983
Conan chap 982
Conan chap 981
Conan chap 980
Conan chap 979
Conan chap 978
Conan chap 977
Conan chap 976
Conan chap 975
Conan chap 974
Conan chap 973
Conan chap 972
Conan chap 971
Conan chap 970
Conan chap 969
Conan chap 968 bản color
Conan chap 968
Conan chap 967
Conan chap 966
Conan chap 965
Conan chap 964
Conan chap 963
Conan chap 962
Conan chap 961
Conan chap 960
Conan chap 959
Conan chap 958
Conan Chap 745
Conan chap 957
Conan chap 956
Conan chap 955
Conan chap 954
Conan chap 953
Conan chap 952
Conan chap 951
Conan chap 950
Conan chap 949
Conan chap 948
Conan chap 947
Conan chap 946
Conan chap 945
Conan chap 944
Conan chap 943
Conan chap 942
Conan chap 941
Conan chap 940
Conan chap 939
Conan chap 938
Conan chap 937
Conan chap 936
Conan chap 935
Conan chap 934
Conan chap 933
Conan chap 932
Conan chap 931
Conan chap 930
Conan chap 929
Conan chap 928
Conan chap 927
Conan chap 926
Conan chap 925
Conan chap 924
Conan chap 923
Conan chap 922
Conan chap 921
Conan chap 920
Conan chap 919
Conan chap 918
Conan chap 917
Conan chap 916
Conan chap 915
Conan chap 914
Conan chap 913
Conan chap 912
Conan chap 911
Conan chap 910
Conan chap 909
Conan chap 908
Conan chap 907
Conan chap 906
Conan chap 905
Conan chap 904
Conan chap 903
Conan chap 902
Conan chap 901
Conan chap 900
Conan Chap 899
Conan Chap 898
Conan chap 897
Conan chap 896
Conan Chap 895
Conan Chap 894
Conan Chap 893
Conan Chap 892
Conan Chap 891
Conan Chap 890
Conan Chap 889
Conan Chap 888
Conan Chap 887
Conan Chap 886
Conan Chap 885
Conan Chap 884
Conan Chap 883
Conan Chap 882
Conan Chap 881
Conan Chap 880
Conan Chap 879
Conan Chap 878
Conan Chap 877
Conan Chap 876
Conan Chap 875
Conan Chap 874
Conan Chap 873
Conan Chap 872
Conan Chap 871
Conan Chap 870
Conan Chap 869
Conan Chap 868
Conan Chap 867
Conan Chap 866
Conan Chap 865
Conan Chap 864
Conan Chap 863
Conan Chap 862
Conan Chap 861
Conan Chap 860
Conan Chap 859
Conan Chap 858
Conan Chap 857
Conan Chap 856
Conan Chap 855
Conan Chap 854
Conan Chap 853
Conan Chap 852
Conan Chap 851
Conan Chap 850
Conan Chap 849
Conan Chap 848
Conan Chap 847
Conan Chap 846
Conan Chap 845
Conan Chap 844
Conan Chap 843
Conan Chap 842
Conan Chap 841
Conan Chap 840
Conan Chap 839
Conan Chap 838
Conan Chap 837
Conan Chap 836
Conan Chap 835
Conan Chap 834
Conan chap 833
Conan Chap 832
Conan Chap 831
Conan Chap 830
Conan Chap 829
Conan Chap 828
Conan Chap 827
Conan Chap 826
Conan Chap 825
Conan Chap 824
Conan Chap 823
Conan Chap 822
Conan Chap 821
Conan Chap 820
Conan Chap 819
Conan Chap 818
Conan Chap 817
Conan Chap 816
Conan Chap 815
Conan Chap 814
Conan Chap 813
Conan Chap 812
Conan Chap 811
Conan Chap 810
Conan Chap 809
Conan Chap 808
Conan Chap 807
Conan Chap 806
Conan Chap 805
Conan Chap 804
Conan Chap 803
Conan Chap 802
Conan Chap 801
Conan Chap 800
Conan Chap 799
Conan Chap 798
Conan Chap 797
Conan Chap 796
Conan Chap 795
Conan Chap 794
Conan Chap 793
Conan Chap 792
Conan Chap 791
Conan Chap 790
Conan Chap 789
Conan Chap 788
Conan Chap 787
Conan Chap 786
Conan Chap 785
Conan Chap 784
Conan Chap 783
Conan Chap 782
Conan Chap 781
Conan Chap 780
Conan Chap 779
Conan Chap 778
Conan Chap 777
Conan Chap 776
Conan Chap 775
Conan Chap 774
Conan Chap 773
Conan Chap 772
Conan Chap 771
Conan Chap 770
Conan Chap 769
Conan Chap 768
Conan Chap 767
Conan Chap 766
Conan Chap 765
Conan Chap 764
Conan Chap 763
Conan Chap 762
Conan Chap 761
Conan Chap 760
Conan Chap 759
Conan Chap 758
Conan Chap 757
Conan Chap 756
Conan Chap 755
Conan Chap 754
Conan Chap 753
Conan Chap 752
Conan Chap 751
Conan Chap 750
Conan Chap 749
Conan Chap 748
Conan Chap 747
Conan Chap 746
Conan Chap 744
Conan Chap 743
Conan Chap 742
Conan Chap 741
Conan Chap 740
Conan Chap 739
Conan Chap 738
Conan Chap 737
Conan Chap 736
Conan Chap 735
Conan Chap 734
Conan Chap 733
Conan Chap 732
Conan Chap 731
Conan Chap 730
Conan Chap 729
Conan Chap 728
Conan Chap 727
Conan Chap 726
Conan Chap 725
Conan Chap 724
Conan Chap 723
Conan Chap 722
Conan Chap 721
Conan Chap 720
Conan Chap 719
Conan Chap 718
Conan Chap 717
Conan Chap 716
Conan Chap 715
Conan Chap 714
Conan Chap 713
Conan Chap 712
Conan Chap 711
Conan Chap 710
Conan Chap 709
Conan Chap 708
Conan Chap 707
Conan Chap 706
Conan Chap 705
Conan Chap 704
Conan Chap 703
Conan Chap 702
Conan Chap 701
Conan Chap 700
Conan Chap 699
Conan Chap 698
Conan Chap 697
Conan Chap 696
Conan Chap 695
Conan Chap 694
Conan Chap 693
Conan Chap 692
Conan Chap 691
Conan Chap 690
Conan Chap 689
Conan Chap 688
Conan Chap 687
Conan Chap 686
Conan Chap 685
Conan Chap 684
Conan Chap 683
Conan Chap 682
Conan Chap 681
Conan Chap 680
Conan Chap 679
Conan Chap 678
Conan Chap 677
Conan Chap 676
Conan Chap 675
Conan Chap 674
Conan Chap 673
Conan Chap 672
Conan Chap 671
Conan Chap 670
Conan Chap 669
Conan Chap 668
Conan Chap 667
Conan Chap 666
Conan Chap 665
Conan Chap 664
Conan Chap 663
Conan Chap 662
Conan Chap 661
Conan Chap 660
Conan Chap 659
Conan Chap 658
Conan Chap 657
Conan Chap 656
Conan Chap 655
Conan Chap 654
Conan Chap 653
Conan Chap 652
Conan Chap 651
Conan Chap 650
Conan Chap 649
Conan Chap 648
Conan Chap 647
Conan Chap 646
Conan Chap 645
Conan Chap 644
Conan Chap 643
Conan Chap 642
Conan Chap 641
Conan chap 641
Conan chap 640
Conan chap 639
Conan chap 638
Conan chap 637
Conan chap 636
Conan chap 635
Conan chap 634
Conan chap 633
Conan chap 632
Conan chap 631
Conan chap 630
Conan chap 629
Conan chap 628
Conan chap 627
Conan chap 626
Conan chap 625
Conan chap 624
Conan chap 623
Conan Chap 622
Conan Chap 621
Conan Chap 620
Conan Chap 619
Conan chap 618
Conan chap 617
Conan chap 616
Conan Chap 615
Conan chap 614
Conan chap 613
Conan chap 612
Conan chap 611
Conan chap 610
Conan chap 609
Conan chap 608
Conan chap 607
Conan chap 606
Conan chap 605
Conan chap 604
Conan chap 603
Conan chap 602
Conan chap 601
Conan chap 600
Conan chap 599
Conan chap 598
Conan chap 597
Conan chap 596
Conan chap 595
Conan chap 594
Conan chap 593
Conan chap 592
Conan chap 591
Conan chap 590
Conan chap 589
Conan chap 588
Conan chap 586
Conan chap 585
Conan chap 584
Conan chap 583
Conan chap 582
Conan chap 581
Conan chap 580
Conan chap 579
Conan chap 578
Conan chap 577
Conan chap 576
Conan chap 575
Conan chap 574
Conan chap 573
Conan chap 572
Conan chap 571
Conan chap 570
Conan chap 569
Conan chap 568
Conan chap 567
Conan chap 566
Conan chap 565
Conan chap 564
Conan chap 563
Conan chap 562
Conan chap 561
Conan chap 560
Conan chap 559
Conan chap 558
Conan chap 557
Conan chap 556
Conan chap 555
Conan chap 554
Conan chap 553
Conan chap 552
Conan chap 551
Conan chap 550
Conan chap 549
Conan chap 548
Conan chap 547
Conan chap 546
Conan chap 545
Conan chap 544
Conan chap 543
Conan chap 542
Conan chap 541
Conan chap 540
Conan chap 539
Conan chap 538
Conan chap 537
Conan chap 536
Conan chap 535
Conan Chap 534
Conan chap 533
Conan chap 532
Conan chap 531
Conan chap 530
Conan Chap 529
Conan chap 528
Conan chap 527
Conan chap 526
Conan chap 525
Conan chap 524
Conan Chap 523
Conan chap 522
Conan chap 521
Conan chap 520
Conan chap 519
Conan chap 518
Conan chap 517
Conan chap 516
Conan chap 515
Conan chap 514
Conan chap 513
Conan chap 512
Conan chap 511
Conan chap 510
Conan chap 509
Conan Chap 508
Conan chap 507
Conan chap 506
Conan chap 505
Conan chap 504
Conan chap 503
Conan chap 502
Conan chap 501
Conan chap 500
Conan chap 499
Conan chap 498
Conan chap 497
Conan chap 496
Conan chap 495
Conan chap 494
Conan chap 493
Conan chap 492
Conan chap 491
Conan chap 490
Conan chap 489
Conan chap 488
Conan chap 487
Conan chap 487
Conan chap 486
Conan chap 485
Conan chap 484
Conan chap 483
Conan chap 482
Conan chap 481
Conan chap 480
Conan chap 479
Conan chap 478
Conan chap 477
Conan chap 476
Conan chap 475
Conan chap 474
Conan chap 473
Conan chap 472
Conan chap 471
Conan chap 470
Conan chap 469
Conan chap 468
Conan chap 467
Conan chap 466
Conan chap 465
Conan chap 464
Conan chap 463
Conan chap 462
Conan chap 461
Conan chap 460
Conan chap 459
Conan chap 458
Conan chap 457
Conan chap 456
Conan chap 455
Conan chap 454
Conan chap 453
Conan chap 452
Conan chap 451
Conan chap 450
Conan chap 449
Conan chap 448
Conan chap 447
Conan chap 446
Conan chap 445
Conan chap 444
Conan chap 443
Conan chap 442
Conan chap 441
Conan chap 440
Conan chap 439
Conan chap 438
Conan Chap 437
Conan chap 436
Conan chap 435
Conan chap 434
Conan chap 433
Conan chap 432
Conan chap 431
Conan chap 430
Conan chap 429
Conan Chap 428
Conan Chap 427
Conan Chap 426
Conan Chap 425
Conan chap 424
Conan Chap 423
Conan chap 422
Conan Chap 421
Conan Chap 420
Conan chap 419
Conan chap 418
Conan chap 417
Conan chap 416
Conan chap 415
Conan chap 414
Conan chap 413
Conan chap 412
Conan chap 411
Conan chap 410
Conan chap 409
Conan chap 408
Conan chap 407
Conan chap 406
Conan chap 405
Conan chap 404
Conan chap 403
Conan chap 402
Conan chap 401
Conan chap 400
Conan chap 399
Conan chap 398
Conan chap 397
Conan chap 396
Conan chap 395
Conan chap 394
Conan chap 393
Conan chap 392
Conan chap 391
Conan chap 390
Conan chap 389
Conan chap 388
Conan chap 387
Conan chap 386
Conan chap 385
Conan chap 384
Conan chap 383
Conan chap 382
Conan chap 381
Conan chap 380
Conan chap 379
Conan chap 378
Conan chap 377
Conan chap 376
Conan chap 375
Conan chap 374
Conan chap 373
Conan chap 372
Conan chap 371
Conan chap 370
Conan chap 369
Conan chap 368
Conan chap 367
Conan chap 366
Conan chap 365
Conan chap 364
Conan chap 363
Conan chap 362
Conan chap 361
Conan chap 360
Conan chap 359
Conan chap 358
Conan chap 357
Conan chap 356
Conan chap 355
Conan chap 354
Conan chap 353
Conan chap 352
Conan chap 351
Conan chap 350
Conan chap 349
Conan chap 348
Conan chap 347
Conan chap 346
Conan chap 345
Conan chap 344
Conan chap 343
Conan chap 342
Conan chap 341
Conan chap 340
Conan Chap 339
Conan Chap 338
Conan Chap 337
Conan Chap 336
Conan Chap 335
Conan chap 334
Conan chap 333
Conan chap 332
Conan chap 331
Conan Chap 330
Conan Chap 329
Conan Chap 328
Conan Chap 327
Conan Chap 326
Conan chap 325
Conan chap 324
Conan chap 323
Conan Chap 322
Conan chap 321
Conan Chap 320
Conan chap 319
Conan chap 318
Conan chap 317
Conan Chap 316
Conan Chap 315
Conan chap 314
Conan chap 313
Conan chap 312
Conan chap 311
Conan chap 310
Conan chap 309
Conan chap 308
Conan chap 307
Conan chap 306
Conan chap 305
Conan chap 304
Conan chap 303
Conan chap 302
Conan chap 301
Conan chap 300
Conan chap 299
Conan chap 298
Conan Chap 297
Conan chap 296
Conan Chap 295
Conan Chap 294
Conan Chap 293
Conan Chap 292
Conan Chap 291
Conan chap 290
Conan chap 289
Conan chap 288
Conan chap 287
Conan chap 286
Conan chap 285
Conan Chap 284
Conan Chap 283
Conan Chap 282
Conan Chap 281
Conan Chap 280
Conan chap 279
Conan chap 278
Conan chap 277
Conan Chap 276
Conan Chap 275
Conan Chap 274
Conan Chap 273
Conan Chap 272
Conan Chap 271
Conan chap 270
Conan chap 269
Conan chap 268
Conan chap 267
Conan chap 266
Conan chap 265
Conan chap 264
Conan chap 263
Conan chap 262
Conan chap 261
Conan chap 260
Conan chap 259
Conan chap 258
Conan chap 257
Conan chap 256
Conan chap 255
Conan chap 254
Conan chap 253
Conan chap 252
Conan chap 251
Conan chap 250
Conan chap 249
Conan chap 248
Conan chap 247
Conan chap 246
Conan Chap 245
Conan chap 244
Conan chap 243
Conan chap 242
Conan chap 241
Conan chap 240
Conan Chap 239
Conan Chap 238
Conan Chap 237
Conan Chap 236
Conan chap 235
Conan chap 234
Conan Chap 233
Conan chap 232
Conan chap 231
Conan chap 230
Conan chap 229
Conan chap 228
Conan chap 227
Conan chap 226
Conan chap 225
Conan chap 224
Conan Chap 223
Conan chap 222
Conan chap 221
Conan Chap 220
Conan chap 219
Conan Chap 218
Conan Chap 217
Conan chap 216
Conan Chap 215
Conan Chap 214
Conan chap 213
Conan chap 212
Conan Chap 211
Conan Chap 210
Conan Chap 209
Conan Chap 208
Conan chap 207
Conan chap 206
Conan chap 205
Conan Chap 204
Conan chap 203
Conan Chap 202
Conan chap 201
Conan chap 200
Conan chap 199
Conan chap 198
Conan chap 197
Conan chap 196
Conan chap 195
Conan chap 194
Conan chap 193
Conan chap 192
Conan chap 191
Conan chap 190
Conan chap 189
Conan chap 188
Conan chap 187
Conan chap 186
Conan chap 185
Conan chap 184
Conan chap 183
Conan chap 182
Conan chap 181
Conan chap 180
Conan chap 179
Conan chap 178
Conan chap 177
Conan chap 176
Conan chap 175
Conan chap 174
Conan chap 173
Conan chap 172
Conan chap 171
Conan chap 170
Conan chap 169
Conan chap 168
Conan chap 167
Conan chap 166
Conan chap 165
Conan chap 164
Conan chap 163
Conan chap 162
Conan chap 161
Conan chap 160
Conan chap 159
Conan chap 158
Conan chap 157
Conan chap 156
Conan chap 155
Conan chap 154
Conan chap 153
Conan chap 152
Conan chap 151
Conan chap 150
Conan chap 149
Conan chap 148
Conan chap 147
Conan chap 146
Conan chap 145
Conan chap 144
Conan chap 143
Conan chap 142
Conan chap 141
Conan chap 140
Conan chap 139
Conan chap 138
Conan chap 137
Conan chap 136
Conan chap 135
Conan chap 134
Conan chap 133
Conan chap 132
Conan chap 131
Conan chap 130
Conan chap 129
Conan chap 128
Conan chap 127
Conan chap 126
Conan chap 125
Conan chap 124
Conan chap 123
Conan chap 122
Conan chap 121
Conan chap 120
Conan chap 119
Conan chap 118
Conan chap 117
Conan chap 116
Conan chap 115
Conan chap 114
Conan chap 113
Conan chap 112
Conan chap 111
Conan chap 110
Conan chap 109
Conan chap 108
Conan chap 107
Conan chap 106
Conan chap 105
Conan chap 104
Conan chap 103
Conan chap 102
Conan chap 101
Conan chap 100
Conan chap 99
Conan chap 98
Conan chap 97
Conan Chap 96
Conan chap 95
Conan chap 94
Conan chap 93
Conan Chap 92
Conan Chap 91
Conan Chap 90
Conan chap 89
Conan chap 88
Conan chap 87
Conan chap 86
Conan chap 85
Conan chap 84
Conan chap 83
Conan chap 82
Conan chap 81
Conan chap 80
Conan chap 79
Conan chap 78
Conan chap 77
Conan Chap 76
Conan chap 75
Conan chap 74
Conan chap 73
Conan chap 72
Conan Chap 71
Conan Chap 70
Conan Chap 69
Conan Chap 68
Conan Chap 67
Conan Chap 66
Conan Chap 65
Conan Chap 64
Conan Chap 63
Conan Chap 62
Conan Chap 61
Conan Chap 60
Conan Chap 59
Conan chap 58
Conan Chap 57
Conan Chap 56
Conan Chap 55
Conan Chap 54
Conan Chap 53
Conan Chap 52
Conan Chap 51
Conan Chap 50
Conan Chap 49
Conan Chap 48
Conan Chap 47
Conan Chap 46
Conan Chap 45
Conan Chap 44
Conan Chap 43
Conan Chap 42
Conan Chap 41
Conan Chap 40
Conan Chap 39
Conan Chap 38
Conan Chap 37
Conan Chap 36
Conan Chap 35
Conan Chap 34
Conan Chap 33
Conan Chap 32
Conan Chap 31
Conan Chap 30
Conan Chap 29
Conan Chap 28
Conan Chap 27
Conan Chap 26
Conan Chap 25
Conan Chap 24
Conan Chap 23
Conan Chap 22
Conan Chap 21
Conan Chap 20
Conan Chap 19
Conan Chap 18
Conan Chap 17
Conan Chap 16
Conan Chap 15
Conan Chap 14
Conan Chap 13
Conan Chap 12
Conan Chap 11
Conan Chap 10
Conan Chap 9
Conan Chap 8
Conan Chap 7
Conan Chap 6
Conan Chap 5
Conan Chap 4
Conan Chap 3
Conan Chap 2
Conan Chap 1
Chap kế
Loading...
[Admin] Hướng dẫn fix vụ ảnh die toàn trang z
Chap trước
Quay về bài gốc
Chap kế
Conan chap 1000
Conan chap 999
Conan chap 998
Conan chap 997
Conan chap 996
Conan chap 995
Conan chap 994
Conan chap 993
Conan chap 992
Conan chap 991
Conan chap 990
Conan chap 989
Conan chap 988
Conan chap 987
Conan chap 986
Conan chap 985
Conan chap 984
Conan chap 983
Conan chap 982
Conan chap 981
Conan chap 980
Conan chap 979
Conan chap 978
Conan chap 977
Conan chap 976
Conan chap 975
Conan chap 974
Conan chap 973
Conan chap 972
Conan chap 971
Conan chap 970
Conan chap 969
Conan chap 968 bản color
Conan chap 968
Conan chap 967
Conan chap 966
Conan chap 965
Conan chap 964
Conan chap 963
Conan chap 962
Conan chap 961
Conan chap 960
Conan chap 959
Conan chap 958
Conan Chap 745
Conan chap 957
Conan chap 956
Conan chap 955
Conan chap 954
Conan chap 953
Conan chap 952
Conan chap 951
Conan chap 950
Conan chap 949
Conan chap 948
Conan chap 947
Conan chap 946
Conan chap 945
Conan chap 944
Conan chap 943
Conan chap 942
Conan chap 941
Conan chap 940
Conan chap 939
Conan chap 938
Conan chap 937
Conan chap 936
Conan chap 935
Conan chap 934
Conan chap 933
Conan chap 932
Conan chap 931
Conan chap 930
Conan chap 929
Conan chap 928
Conan chap 927
Conan chap 926
Conan chap 925
Conan chap 924
Conan chap 923
Conan chap 922
Conan chap 921
Conan chap 920
Conan chap 919
Conan chap 918
Conan chap 917
Conan chap 916
Conan chap 915
Conan chap 914
Conan chap 913
Conan chap 912
Conan chap 911
Conan chap 910
Conan chap 909
Conan chap 908
Conan chap 907
Conan chap 906
Conan chap 905
Conan chap 904
Conan chap 903
Conan chap 902
Conan chap 901
Conan chap 900
Conan Chap 899
Conan Chap 898
Conan chap 897
Conan chap 896
Conan Chap 895
Conan Chap 894
Conan Chap 893
Conan Chap 892
Conan Chap 891
Conan Chap 890
Conan Chap 889
Conan Chap 888
Conan Chap 887
Conan Chap 886
Conan Chap 885
Conan Chap 884
Conan Chap 883
Conan Chap 882
Conan Chap 881
Conan Chap 880
Conan Chap 879
Conan Chap 878
Conan Chap 877
Conan Chap 876
Conan Chap 875
Conan Chap 874
Conan Chap 873
Conan Chap 872
Conan Chap 871
Conan Chap 870
Conan Chap 869
Conan Chap 868
Conan Chap 867
Conan Chap 866
Conan Chap 865
Conan Chap 864
Conan Chap 863
Conan Chap 862
Conan Chap 861
Conan Chap 860
Conan Chap 859
Conan Chap 858
Conan Chap 857
Conan Chap 856
Conan Chap 855
Conan Chap 854
Conan Chap 853
Conan Chap 852
Conan Chap 851
Conan Chap 850
Conan Chap 849
Conan Chap 848
Conan Chap 847
Conan Chap 846
Conan Chap 845
Conan Chap 844
Conan Chap 843
Conan Chap 842
Conan Chap 841
Conan Chap 840
Conan Chap 839
Conan Chap 838
Conan Chap 837
Conan Chap 836
Conan Chap 835
Conan Chap 834
Conan chap 833
Conan Chap 832
Conan Chap 831
Conan Chap 830
Conan Chap 829
Conan Chap 828
Conan Chap 827
Conan Chap 826
Conan Chap 825
Conan Chap 824
Conan Chap 823
Conan Chap 822
Conan Chap 821
Conan Chap 820
Conan Chap 819
Conan Chap 818
Conan Chap 817
Conan Chap 816
Conan Chap 815
Conan Chap 814
Conan Chap 813
Conan Chap 812
Conan Chap 811
Conan Chap 810
Conan Chap 809
Conan Chap 808
Conan Chap 807
Conan Chap 806
Conan Chap 805
Conan Chap 804
Conan Chap 803
Conan Chap 802
Conan Chap 801
Conan Chap 800
Conan Chap 799
Conan Chap 798
Conan Chap 797
Conan Chap 796
Conan Chap 795
Conan Chap 794
Conan Chap 793
Conan Chap 792
Conan Chap 791
Conan Chap 790
Conan Chap 789
Conan Chap 788
Conan Chap 787
Conan Chap 786
Conan Chap 785
Conan Chap 784
Conan Chap 783
Conan Chap 782
Conan Chap 781
Conan Chap 780
Conan Chap 779
Conan Chap 778
Conan Chap 777
Conan Chap 776
Conan Chap 775
Conan Chap 774
Conan Chap 773
Conan Chap 772
Conan Chap 771
Conan Chap 770
Conan Chap 769
Conan Chap 768
Conan Chap 767
Conan Chap 766
Conan Chap 765
Conan Chap 764
Conan Chap 763
Conan Chap 762
Conan Chap 761
Conan Chap 760
Conan Chap 759
Conan Chap 758
Conan Chap 757
Conan Chap 756
Conan Chap 755
Conan Chap 754
Conan Chap 753
Conan Chap 752
Conan Chap 751
Conan Chap 750
Conan Chap 749
Conan Chap 748
Conan Chap 747
Conan Chap 746
Conan Chap 744
Conan Chap 743
Conan Chap 742
Conan Chap 741
Conan Chap 740
Conan Chap 739
Conan Chap 738
Conan Chap 737
Conan Chap 736
Conan Chap 735
Conan Chap 734
Conan Chap 733
Conan Chap 732
Conan Chap 731
Conan Chap 730
Conan Chap 729
Conan Chap 728
Conan Chap 727
Conan Chap 726
Conan Chap 725
Conan Chap 724
Conan Chap 723
Conan Chap 722
Conan Chap 721
Conan Chap 720
Conan Chap 719
Conan Chap 718
Conan Chap 717
Conan Chap 716
Conan Chap 715
Conan Chap 714
Conan Chap 713
Conan Chap 712
Conan Chap 711
Conan Chap 710
Conan Chap 709
Conan Chap 708
Conan Chap 707
Conan Chap 706
Conan Chap 705
Conan Chap 704
Conan Chap 703
Conan Chap 702
Conan Chap 701
Conan Chap 700
Conan Chap 699
Conan Chap 698
Conan Chap 697
Conan Chap 696
Conan Chap 695
Conan Chap 694
Conan Chap 693
Conan Chap 692
Conan Chap 691
Conan Chap 690
Conan Chap 689
Conan Chap 688
Conan Chap 687
Conan Chap 686
Conan Chap 685
Conan Chap 684
Conan Chap 683
Conan Chap 682
Conan Chap 681
Conan Chap 680
Conan Chap 679
Conan Chap 678
Conan Chap 677
Conan Chap 676
Conan Chap 675
Conan Chap 674
Conan Chap 673
Conan Chap 672
Conan Chap 671
Conan Chap 670
Conan Chap 669
Conan Chap 668
Conan Chap 667
Conan Chap 666
Conan Chap 665
Conan Chap 664
Conan Chap 663
Conan Chap 662
Conan Chap 661
Conan Chap 660
Conan Chap 659
Conan Chap 658
Conan Chap 657
Conan Chap 656
Conan Chap 655
Conan Chap 654
Conan Chap 653
Conan Chap 652
Conan Chap 651
Conan Chap 650
Conan Chap 649
Conan Chap 648
Conan Chap 647
Conan Chap 646
Conan Chap 645
Conan Chap 644
Conan Chap 643
Conan Chap 642
Conan Chap 641
Conan chap 641
Conan chap 640
Conan chap 639
Conan chap 638
Conan chap 637
Conan chap 636
Conan chap 635
Conan chap 634
Conan chap 633
Conan chap 632
Conan chap 631
Conan chap 630
Conan chap 629
Conan chap 628
Conan chap 627
Conan chap 626
Conan chap 625
Conan chap 624
Conan chap 623
Conan Chap 622
Conan Chap 621
Conan Chap 620
Conan Chap 619
Conan chap 618
Conan chap 617
Conan chap 616
Conan Chap 615
Conan chap 614
Conan chap 613
Conan chap 612
Conan chap 611
Conan chap 610
Conan chap 609
Conan chap 608
Conan chap 607
Conan chap 606
Conan chap 605
Conan chap 604
Conan chap 603
Conan chap 602
Conan chap 601
Conan chap 600
Conan chap 599
Conan chap 598
Conan chap 597
Conan chap 596
Conan chap 595
Conan chap 594
Conan chap 593
Conan chap 592
Conan chap 591
Conan chap 590
Conan chap 589
Conan chap 588
Conan chap 586
Conan chap 585
Conan chap 584
Conan chap 583
Conan chap 582
Conan chap 581
Conan chap 580
Conan chap 579
Conan chap 578
Conan chap 577
Conan chap 576
Conan chap 575
Conan chap 574
Conan chap 573
Conan chap 572
Conan chap 571
Conan chap 570
Conan chap 569
Conan chap 568
Conan chap 567
Conan chap 566
Conan chap 565
Conan chap 564
Conan chap 563
Conan chap 562
Conan chap 561
Conan chap 560
Conan chap 559
Conan chap 558
Conan chap 557
Conan chap 556
Conan chap 555
Conan chap 554
Conan chap 553
Conan chap 552
Conan chap 551
Conan chap 550
Conan chap 549
Conan chap 548
Conan chap 547
Conan chap 546
Conan chap 545
Conan chap 544
Conan chap 543
Conan chap 542
Conan chap 541
Conan chap 540
Conan chap 539
Conan chap 538
Conan chap 537
Conan chap 536
Conan chap 535
Conan Chap 534
Conan chap 533
Conan chap 532
Conan chap 531
Conan chap 530
Conan Chap 529
Conan chap 528
Conan chap 527
Conan chap 526
Conan chap 525
Conan chap 524
Conan Chap 523
Conan chap 522
Conan chap 521
Conan chap 520
Conan chap 519
Conan chap 518
Conan chap 517
Conan chap 516
Conan chap 515
Conan chap 514
Conan chap 513
Conan chap 512
Conan chap 511
Conan chap 510
Conan chap 509
Conan Chap 508
Conan chap 507
Conan chap 506
Conan chap 505
Conan chap 504
Conan chap 503
Conan chap 502
Conan chap 501
Conan chap 500
Conan chap 499
Conan chap 498
Conan chap 497
Conan chap 496
Conan chap 495
Conan chap 494
Conan chap 493
Conan chap 492
Conan chap 491
Conan chap 490
Conan chap 489
Conan chap 488
Conan chap 487
Conan chap 487
Conan chap 486
Conan chap 485
Conan chap 484
Conan chap 483
Conan chap 482
Conan chap 481
Conan chap 480
Conan chap 479
Conan chap 478
Conan chap 477
Conan chap 476
Conan chap 475
Conan chap 474
Conan chap 473
Conan chap 472
Conan chap 471
Conan chap 470
Conan chap 469
Conan chap 468
Conan chap 467
Conan chap 466
Conan chap 465
Conan chap 464
Conan chap 463
Conan chap 462
Conan chap 461
Conan chap 460
Conan chap 459
Conan chap 458
Conan chap 457
Conan chap 456
Conan chap 455
Conan chap 454
Conan chap 453
Conan chap 452
Conan chap 451
Conan chap 450
Conan chap 449
Conan chap 448
Conan chap 447
Conan chap 446
Conan chap 445
Conan chap 444
Conan chap 443
Conan chap 442
Conan chap 441
Conan chap 440
Conan chap 439
Conan chap 438
Conan Chap 437
Conan chap 436
Conan chap 435
Conan chap 434
Conan chap 433
Conan chap 432
Conan chap 431
Conan chap 430
Conan chap 429
Conan Chap 428
Conan Chap 427
Conan Chap 426
Conan Chap 425
Conan chap 424
Conan Chap 423
Conan chap 422
Conan Chap 421
Conan Chap 420
Conan chap 419
Conan chap 418
Conan chap 417
Conan chap 416
Conan chap 415
Conan chap 414
Conan chap 413
Conan chap 412
Conan chap 411
Conan chap 410
Conan chap 409
Conan chap 408
Conan chap 407
Conan chap 406
Conan chap 405
Conan chap 404
Conan chap 403
Conan chap 402
Conan chap 401
Conan chap 400
Conan chap 399
Conan chap 398
Conan chap 397
Conan chap 396
Conan chap 395
Conan chap 394
Conan chap 393
Conan chap 392
Conan chap 391
Conan chap 390
Conan chap 389
Conan chap 388
Conan chap 387
Conan chap 386
Conan chap 385
Conan chap 384
Conan chap 383
Conan chap 382
Conan chap 381
Conan chap 380
Conan chap 379
Conan chap 378
Conan chap 377
Conan chap 376
Conan chap 375
Conan chap 374
Conan chap 373
Conan chap 372
Conan chap 371
Conan chap 370
Conan chap 369
Conan chap 368
Conan chap 367
Conan chap 366
Conan chap 365
Conan chap 364
Conan chap 363
Conan chap 362
Conan chap 361
Conan chap 360
Conan chap 359
Conan chap 358
Conan chap 357
Conan chap 356
Conan chap 355
Conan chap 354
Conan chap 353
Conan chap 352
Conan chap 351
Conan chap 350
Conan chap 349
Conan chap 348
Conan chap 347
Conan chap 346
Conan chap 345
Conan chap 344
Conan chap 343
Conan chap 342
Conan chap 341
Conan chap 340
Conan Chap 339
Conan Chap 338
Conan Chap 337
Conan Chap 336
Conan Chap 335
Conan chap 334
Conan chap 333
Conan chap 332
Conan chap 331
Conan Chap 330
Conan Chap 329
Conan Chap 328
Conan Chap 327
Conan Chap 326
Conan chap 325
Conan chap 324
Conan chap 323
Conan Chap 322
Conan chap 321
Conan Chap 320
Conan chap 319
Conan chap 318
Conan chap 317
Conan Chap 316
Conan Chap 315
Conan chap 314
Conan chap 313
Conan chap 312
Conan chap 311
Conan chap 310
Conan chap 309
Conan chap 308
Conan chap 307
Conan chap 306
Conan chap 305
Conan chap 304
Conan chap 303
Conan chap 302
Conan chap 301
Conan chap 300
Conan chap 299
Conan chap 298
Conan Chap 297
Conan chap 296
Conan Chap 295
Conan Chap 294
Conan Chap 293
Conan Chap 292
Conan Chap 291
Conan chap 290
Conan chap 289
Conan chap 288
Conan chap 287
Conan chap 286
Conan chap 285
Conan Chap 284
Conan Chap 283
Conan Chap 282
Conan Chap 281
Conan Chap 280
Conan chap 279
Conan chap 278
Conan chap 277
Conan Chap 276
Conan Chap 275
Conan Chap 274
Conan Chap 273
Conan Chap 272
Conan Chap 271
Conan chap 270
Conan chap 269
Conan chap 268
Conan chap 267
Conan chap 266
Conan chap 265
Conan chap 264
Conan chap 263
Conan chap 262
Conan chap 261
Conan chap 260
Conan chap 259
Conan chap 258
Conan chap 257
Conan chap 256
Conan chap 255
Conan chap 254
Conan chap 253
Conan chap 252
Conan chap 251
Conan chap 250
Conan chap 249
Conan chap 248
Conan chap 247
Conan chap 246
Conan Chap 245
Conan chap 244
Conan chap 243
Conan chap 242
Conan chap 241
Conan chap 240
Conan Chap 239
Conan Chap 238
Conan Chap 237
Conan Chap 236
Conan chap 235
Conan chap 234
Conan Chap 233
Conan chap 232
Conan chap 231
Conan chap 230
Conan chap 229
Conan chap 228
Conan chap 227
Conan chap 226
Conan chap 225
Conan chap 224
Conan Chap 223
Conan chap 222
Conan chap 221
Conan Chap 220
Conan chap 219
Conan Chap 218
Conan Chap 217
Conan chap 216
Conan Chap 215
Conan Chap 214
Conan chap 213
Conan chap 212
Conan Chap 211
Conan Chap 210
Conan Chap 209
Conan Chap 208
Conan chap 207
Conan chap 206
Conan chap 205
Conan Chap 204
Conan chap 203
Conan Chap 202
Conan chap 201
Conan chap 200
Conan chap 199
Conan chap 198
Conan chap 197
Conan chap 196
Conan chap 195
Conan chap 194
Conan chap 193
Conan chap 192
Conan chap 191
Conan chap 190
Conan chap 189
Conan chap 188
Conan chap 187
Conan chap 186
Conan chap 185
Conan chap 184
Conan chap 183
Conan chap 182
Conan chap 181
Conan chap 180
Conan chap 179
Conan chap 178
Conan chap 177
Conan chap 176
Conan chap 175
Conan chap 174
Conan chap 173
Conan chap 172
Conan chap 171
Conan chap 170
Conan chap 169
Conan chap 168
Conan chap 167
Conan chap 166
Conan chap 165
Conan chap 164
Conan chap 163
Conan chap 162
Conan chap 161
Conan chap 160
Conan chap 159
Conan chap 158
Conan chap 157
Conan chap 156
Conan chap 155
Conan chap 154
Conan chap 153
Conan chap 152
Conan chap 151
Conan chap 150
Conan chap 149
Conan chap 148
Conan chap 147
Conan chap 146
Conan chap 145
Conan chap 144
Conan chap 143
Conan chap 142
Conan chap 141
Conan chap 140
Conan chap 139
Conan chap 138
Conan chap 137
Conan chap 136
Conan chap 135
Conan chap 134
Conan chap 133
Conan chap 132
Conan chap 131
Conan chap 130
Conan chap 129
Conan chap 128
Conan chap 127
Conan chap 126
Conan chap 125
Conan chap 124
Conan chap 123
Conan chap 122
Conan chap 121
Conan chap 120
Conan chap 119
Conan chap 118
Conan chap 117
Conan chap 116
Conan chap 115
Conan chap 114
Conan chap 113
Conan chap 112
Conan chap 111
Conan chap 110
Conan chap 109
Conan chap 108
Conan chap 107
Conan chap 106
Conan chap 105
Conan chap 104
Conan chap 103
Conan chap 102
Conan chap 101
Conan chap 100
Conan chap 99
Conan chap 98
Conan chap 97
Conan Chap 96
Conan chap 95
Conan chap 94
Conan chap 93
Conan Chap 92
Conan Chap 91
Conan Chap 90
Conan chap 89
Conan chap 88
Conan chap 87
Conan chap 86
Conan chap 85
Conan chap 84
Conan chap 83
Conan chap 82
Conan chap 81
Conan chap 80
Conan chap 79
Conan chap 78
Conan chap 77
Conan Chap 76
Conan chap 75
Conan chap 74
Conan chap 73
Conan chap 72
Conan Chap 71
Conan Chap 70
Conan Chap 69
Conan Chap 68
Conan Chap 67
Conan Chap 66
Conan Chap 65
Conan Chap 64
Conan Chap 63
Conan Chap 62
Conan Chap 61
Conan Chap 60
Conan Chap 59
Conan chap 58
Conan Chap 57
Conan Chap 56
Conan Chap 55
Conan Chap 54
Conan Chap 53
Conan Chap 52
Conan Chap 51
Conan Chap 50
Conan Chap 49
Conan Chap 48
Conan Chap 47
Conan Chap 46
Conan Chap 45
Conan Chap 44
Conan Chap 43
Conan Chap 42
Conan Chap 41
Conan Chap 40
Conan Chap 39
Conan Chap 38
Conan Chap 37
Conan Chap 36
Conan Chap 35
Conan Chap 34
Conan Chap 33
Conan Chap 32
Conan Chap 31
Conan Chap 30
Conan Chap 29
Conan Chap 28
Conan Chap 27
Conan Chap 26
Conan Chap 25
Conan Chap 24
Conan Chap 23
Conan Chap 22
Conan Chap 21
Conan Chap 20
Conan Chap 19
Conan Chap 18
Conan Chap 17
Conan Chap 16
Conan Chap 15
Conan Chap 14
Conan Chap 13
Conan Chap 12
Conan Chap 11
Conan Chap 10
Conan Chap 9
Conan Chap 8
Conan Chap 7
Conan Chap 6
Conan Chap 5
Conan Chap 4
Conan Chap 3
Conan Chap 2
Conan Chap 1
Đang tải...
×
Báo cho chủ thớt biết truyện này bị lỗi
Đóng
Báo lỗi
Truyen ngon tinh


markdown:
Tìm kiếm
Đăng Nhập
Latest topics
Thống KêHiện có
**1**người đang truy cập Diễn Đàn, gồm: **0**Thành viên, **0**Thành viên ẩn danh và **1**Khách viếng thăm
Không
Số người truy cập cùng lúc nhiều nhất là
**10**người, vào ngày 08/06/10, 09:52 pm
Hôm nay: 19/08/17, 10:24 am
[Học tập](/f9-forum) [•]() [Trang](javascript:Pagination();)• **1**trong tổng số **2**trang **1**, [2](/f9p20-forum) ![ Next](https://illiweb.com/fa/empty.gif)
![ Next](https://illiweb.com/fa/empty.gif)
[ROME FORUM](/forum) :: [Vấn đề khác](/f7-forum) :: [Học tập](/f9-forum)
- Chủ đề
- Trả lời
- Xem
- Bài gửi sau cùng
-
by
[topglobis5](/u50)
- 0 Trả lời
- 614 Xem
**Bài gửi sau cùng** [topglobis5](/u50)
on 19/07/12, 10:39 am
-
-
by
**hnhatthanh**
- 2 Trả lời
- 412 Xem
**Bài gửi sau cùng** **hnhatthanh**
on 11/06/10, 04:03 pm
-
-
by
[nguyen minhtan](/u2)
- 3 Trả lời
- 426 Xem
**Bài gửi sau cùng** **hnhatthanh**
on 11/06/10, 04:02 pm
-
-
by
[nguyen minhtan](/u2)
- 12 Trả lời
- 678 Xem
**Bài gửi sau cùng** [nguyen minhtan](/u2)
on 25/05/10, 10:25 pm
-
-
Cần up nhiều thông tin về kỳ thi
by
[Cucu](/u10)
- 1 Trả lời
- 380 Xem
**Bài gửi sau cùng** **hnhatthanh**
on 22/05/10, 10:53 am
-
-
by
**hnhatthanh**
- 17 Trả lời
- 710 Xem
**Bài gửi sau cùng** **hnhatthanh**
on 21/05/10, 09:06 pm
-
-
co' j` thj` vao` day ma` post de? ae cug` ho~ tro nhau viec hoc tap(dac bjet la toan')
by
[tuthanpro9x](/u4)
- 23 Trả lời
- 1031 Xem
**Bài gửi sau cùng** [killing](/u26)
on 20/05/10, 05:51 pm
-
-
by
**hnhatthanh**
- 4 Trả lời
- 431 Xem
**Bài gửi sau cùng** **hnhatthanh**
on 20/05/10, 04:14 pm
-
-
by
**hnhatthanh**
- 12 Trả lời
- 1127 Xem
**Bài gửi sau cùng** [Number One](/u8)
on 16/05/10, 09:51 pm
-
-
by
**hnhatthanh**
- 3 Trả lời
- 412 Xem
**Bài gửi sau cùng** [nguyen minhtan](/u2)
on 16/05/10, 01:40 pm
-
-
by
**hnhatthanh**
- 5 Trả lời
- 464 Xem
**Bài gửi sau cùng** [Admin](/u1)
on 16/05/10, 05:20 am
-
-
by
**hnhatthanh**
- 19 Trả lời
- 724 Xem
**Bài gửi sau cùng** **hnhatthanh**
on 15/05/10, 09:53 pm
-
[Trang](javascript:Pagination();)• **1**trong tổng số **2**trang **1**, [2](/f9p20-forum) ![ Next](https://illiweb.com/fa/empty.gif)
![ Next](https://illiweb.com/fa/empty.gif)
[• •]() ![ Về Đầu Trang](https://illiweb.com/fa/empty.gif)
![ Về Đầu Trang](https://illiweb.com/fa/empty.gif)
Đang truy cập Diễn Đàn này: Không
Người Điều Hành
Không
**Permissions in this forum:**
Bạn
**không có quyền** gửi bài viết
Bạn
**không có quyền** trả lời bài viết
Legend
» SỬA MÁY TÍNH , MÁY IN, ĐỔ MỰC MÁY IN TẠI NHÀ HỒ CHÍ MINH
» vietpon mua sản phẩm chất lượng, giá tốt.
» Học tiếng Nhật - Top Globis
» Học tiếng Nhật - Top Globis
» VietPon.com -Mạng giảm giá cao cấp của Nhật chính thức ra mắt
» PHẢN XẠ NGẪU NHIÊN LIÊN TỤC-p2 Học tiếng Nhật mới
» Khuyến học mừng năm mới 2011
» Cách lên điểm - IKARIAM

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

X-Content-Type-Options: nosniff

Pragma: no-cache

P3P: CP="IDC DSP COR ADM DEVi TAIi PSA PSD IVAi IVDi CONi HIS OUR IND CNT"

Cache-Control: no-cache, no-store

Vary: User-Agent

X-XSS-Protection: 1; mode=block


markdown:
Những chiếc đầm nữ đa kiểu dáng với các họa tiết in hoa sẽ giúp cho các quý cô trở nên dịu dàng và thời trang hơn bao giờ hết. Các kiểu đầm họa tiết sau đây chắc chắn sẽ khiến cho các bạn nữ trở nên thật tự tin và cuốn hút trong ngày Single’s Day 11/11.
Lễ Single’s Day 11/11 vốn được bắt nguồn ở Trung Quốc. Đây là dịp mà những ai chưa có người yêu có thể tận hưởng và chúc mừng nhau thật vui vẻ. Nếu những cặp tình nhân có ngày Valentine để kỉ niệm tình cảm và dành nó chia sẻ với một nửa còn lại, thì ngày Độc thân 11/11 chính là ngày mà những nam thanh nữ tú “FA” hội tụ và tận hưởng một bữa tiệc kỷ niệm dành riêng cho bản thân mình. “Độc thân quyến rũ”, đây chính là lúc mà các cô nàng độc thân giơ cao tuyên ngôn độc lập của mình và tự thưởng cho bản thân những bộ cánh tuyệt đẹp tung tăng xuống phố.
Bạn đang đắn đo tìm kiểu trang phục phù hợp cho ngày 11/11? Hãy thử nghía qua 3 kiểu đầm đang được yêu thích trong mùa này nhé.
**1. Đầm họa tiết chít eo**
Với kiểu đầm may tầng kiểu dáng kimono hoặc chít eo là gợi ý tuyệt vời cho những cô nàng yêu thích sự nữ tính và thanh lịch. Những họa tiết in hoa trang nhã với gam màu nhẹ nhàng, nhã nhặn sẽ bạn trở nên dịu dàng và đáng yêu hơn trong mắt người đối diện. Kiểu dáng thiết kế của những chiếc đầm này tạo nét mới lạ cho bạn trong buổi hẹn ngày Độc thân 11/11. Không những thế với mẫu đầm chít eo họa tiết, bạn có thể tận dụng trong nhiều môi trường và hoàn cảnh khác nhau, khi ở công sở, gặp gỡ đối tác, hay cà phê với bạn bè vào những dịp đặc biệt. Hãy lựa chọn một đôi giày cao gót cùng một vài phụ kiện có thiết kế tối giản để tạo điểm nhấn hoàn hảo cho vẻ ngoài cũa bạn.
**2. Đầm họa tiết hai dây hoặc hở vai**
Với những cô nàng yêu thích sự thướt tha và điệu đà, pha chút gợi cảm thì những chiếc đầm họa tiết hai dây có phần chân váy ôm với các đường xẻ nhẹ nhàng sẽ giúp cho bạn khẳng định phong cách thời trang cá nhân tại bữa hẹn ngày độc thân 11/11. Đối với những bạn không có vòng eo chuẩn, kiểu đầm hở vai với phần thân suôn mềm che đi khuyết điểm vòng hai là sự lựa chọn tuyệt vời. Hai kiểu đầm này đặc biệt phù hợp với những buổi dạo phố hay những bữa tiệc cuối tuần của các cô nàng độc lập, tự tin trong Ngày Độc Thân 11/11. Bạn có thể lựa chọn giày sandal đế bệt hoặc các kiểu bốt cao gót cổ thấp để trông sành điệu và cá tính hơn. Với mái tóc, kiểu xõa tự nhiên hoặc hơi uốn cong nhẹ phần đuôi tóc để trông tươi trẻ hơn bạn nhé.
**3. Đầm in hoa peplum**
Những chiếc đầm in hoa có kiểu dáng peplum sẽ giúp các quý cô trở nên vừa lịch sự vừa thật phong cách và thời trang trong ngày lễ này. Họa tiết hoa nhỏ kết hợp hiệu ứng loang màu sẽ thực hiện nhiệm vụ tôn vòng eo hoàn hảo cho bạn. Lựa chọn một chiếc clutch cầm tay có kích thước trung bình, đơn sắc dễ phối như đen, nâu, xám giúp cho bộ cánh tránh được sự rối mắt. Một đôi giày cao gót, hoặc giày sandal cao gót cũng sẽ rất thích hợp khi kết hợp cùng với set đồ này trong ngày Độc thân 11/11. Hãy nhớ rằng phụ kiện là “vũ khí” lợi hại của các tín đồ thời trang, một chiếc vòng cổ, đôi hoa tai hay chiếc đồng hồ với dây kim loại sẽ “thêm lửa” cho tổng thể của bạn tỏa sáng.
Đừng bỏ lỡ Tuần lễ SALE mạnh của ZALORA.VN, với những chương trình sale cực hấp dẫn như: Đồng giá 199k-299k-499k, Mystery sale upto 10%, Giảm đến 18% các thương hiệu quốc tế được yêu thích. Chương trình sẽ diễn ra trong khoảng thời gian từ ngày 7/11/2016 đến ngày 13/11/2016 với sự đồng hành từ các đối tác như: Viettel, Etihad, Vichy, La-roche Posay, L’occitane, Natural Republic, Anam QT Spa, Pamas Spa, Nang Spa, California Fitness and Yoga, Uber, Traveloka, Seabank, VPBank, Cungmua, Halal Saigon, Vuvuzela, Ashima, Hutong, Buffet K-Pub, Shogun BBQ, Kichi Kichi, Osaka Ohsho, Cowboy Jack’s, Tasaki BBQ, Karuizawa Shirt mang đến những deal lớn nhất trong năm. Hãy nhanh tay lên để tận hưởng những sản phẩm thời trang với mức giá cực hấp dẫn các bạn nhé.
**Nguồn tin tổng hợp: http://www.amazon.com/**

Server: cloudflare-nginx

Set-Cookie: __cfduid=d694dc74db2dd36a35d413f7dc351670c1503113728; expires=Sun, 19-Aug-18 03:35:28 GMT; path=/; domain=.irabbit.org; HttpOnly

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


markdown:
Mã sản phẩm: 03
Đường ống nhỏ giọt Streamline 12MM
Lưu lượng: 0.72, 1.05 l/h
OD: 12mm
Độ dày: 0.31mm
Khoảng cách đầu tưới nhỏ giọt: 20cm
Đóng gói: 1800m/cuộn.
Công Ty CP Công Nghệ Tưới Khang Thịnh là Công Ty thành viên của Công Ty TNHH TM-DV Khang Thịnh và là nhà phân phối độc quyền thiết bị tưới, nhà kính của hãng NETAFIM tại Việt Nam. Thành lập từ 1998, tiên phong trong lĩnh vực công nghệ sản xuất nông nghiệp hiện đại.
Copyright © 2015 Công ty TNHH TM DV Khang Thịnh.

Cache-Control: private, no-store, must-revalidate

X-Powered-By-Plesk: PleskWin