రెండవ ఆంగ్లో-సిక్ఖు యుద్ధం
రెండవ ఆంగ్లో-సిక్ఖు యుద్ధం అన్నది సిక్ఖు సామ్రాజ్యం, బ్రిటీష్ ఈస్టిండియా కంపెనీల నడుమ 1848 నుంచి 1849 మధ్యలో సాగిన సాయుధ సంఘర్షణ. దీని ఫలితంగా సిక్ఖు సామ్రాజ్యం పతనమై, ఈస్టిండియా కంపెనీ వాయువ్య సరిహద్దు ప్రావిన్సులో పంజాబ్ భాగమైంది.దివాన్ ముల్‌రాజ్ నుంచి అధికారం స్వీకరించడానికి వచ్చిన బొంబాయి రెజిమెంటుకు చెందిన సివిల్ సర్వెంట్ వాన్స్ ఆగ్న్యూను 1848 ఏప్రిల్ 19న అక్కడ హత్యచేశారు, వెంటనే సిక్ఖు దళాలు, సర్దారులు బహిరంగంగా తిరుగుబాటుకు దిగారు.[[బ్రిటీష్ ఈస్టిండియా జనరల్ డల్‌హౌసీ అంగీకరించాడు. ఈ తిరుగుబాటు వ్యాపిస్తుందనీ, కేవలం ముల్తాన్‌నే కాక మొత్తం [[పంజాబ్ ప్రాంతం]] అధీనంలోకి తీసుకురావడానికి తగ్గ ఆవశ్యకతను అది కల్పిస్తుందనీ డల్‌హౌసీ ఊహించాడు. దాంతో నిర్ణయం ప్రకారమే ఎదురుదాడిని ఆలస్యం చేశాడు. నవంబరులో పంజాబ్‌లో యుద్ధ కార్యకలాపాల కోసం అవసరమైన బలమైన సైన్యాన్ని సమాయత్తం చేసి, దాని పాటు తాను కూడా పంజాబ్ దిశగా కదిలాడు. హెర్బెర్ట్ ఎడ్వార్డ్స్ మొదటి ఆంగ్లో-సిక్ఖు యుద్ధంలో అద్భుతమైన విజయం, నవంబరులో రామ్‌నగర్‌లో, డిసెంబరులో సాదులాపూర్‌లో, 1849 జనవరి 13న చిలియన్‌వాలా యుద్ధంలోనూ గౌ నిర్ణయాత్మకం కాని విజయాలను సాధించినా ముల్తాన్‌లో గట్టి ప్రతిఘటన ప్రభుత్వం వైపు నుంచి భారీ ఎత్తున వనరులు అందించాల్సిన అవసరం చూపించింది. ఒక్కపట్టున జనవరి 22 నాటికి ముల్తాన్ కోటను జనరల్ విష్ పట్టుకుని, గుజరాత్‌లో పోరాడుతున్న గౌతో కలిసేందుకు వీలు చిక్కించుకున్నాడు. ఈస్టిండియా కంపెనీ సైన్యాలు పూర్తిస్థాయి విజయం గుజరాత్ యుద్ధంలో ఫిబ్రవరి 21న పొందాయి, సిక్ఖు సైన్యం రావల్పిండి వద్ద లొంగిపోయింది, సిక్ఖుల ఆఫ్ఘాన్ మిత్రులను భారతదేశం సరిహద్దుల అవతలికి బ్రిటీష్ వారు తరిమి కొట్టారు.