text: Ուկրաինա (, , ), պետություն Արեւելյան Եվրոպայում, որը Ռուսաստանի Դաշնությունից հետո երկրորդ խոշորագույն պետությունն է Եվրոպա աշխարհամասում։ Ուկրաինան հյուսիսում եւ հյուսիս-արեւելքում սահմանակցում է Ռուսաստանին, հյուսիս արեւմուտքում՝ Բելառուսին, արեւմուտքից՝ Լեհաստանին, Սլովակիային եւ Հունգարիային, հարավ արեւմուտքից՝ Մոլդովային, հարավից եւ հարավ-արեւելքից համապատասխանաբար Սեւ ծովին եւ Ազովի ծովին։ Ուկրաինան զբաղեցնում է 603,628 քառակուսի կմ տարածք՝ շուրջ 40 միլիոն բնակչությամբ։ Մայրաքաղաքը Կիեւն է։ Մյուս խոշորագույն բնակավայրերն են Խարկովը, Օդեսան, Դնիպրոն, Դոնեցկը։ Ուկրաինայի ներկայիս տարածքը բնակեցված է մ.թ.ա. 32,000 թվականից ի վեր։ Միջնադարյան ժամանակաշրջանում՝ Կիեւյան Ռուսիայի օրոք, այն եղել է արեւելասլավոնական մշակույթի առանցքային կենտրոնը, որը զարգացել է մինչեւ 13-րդ դար եւ ավերվել մոնղոլական արշավանքների հետեւանքով։ Այս իրադարձություններին հաջորդող 600 տարիների ընթացքում մերօրյա Ուկրաինայի տարածքը կառավարվել է մի շարք արտաքին ուժերի կողմից, այդ թվում՝ Ռեչ Պոսպոլիտայի լեհ-լիտվական թագավորության, Ավստրիական կայսրության, Ավստրո-Հունգարիայի, Օսմանյան կայսրության եւ ցարական Ռուսաստանի։ 17-րդ դարում կենտրոնական Ուկրաինայում ձեւավորվում է Կազակական հետմանությունը, որն ավելի ուշ բաժանվում է Ռուսաստանի եւ Լեհաստանի միջեւ եւ, ի վերջո, ամբողջությամբ ներառվում Ռուսական կայսրության կազմում։ Ռուսական հեղափոխությունից հետո ակտիվանում է ուկրաինական ազգային շարժումը, որի արդյունքում 1917 թվականին ձեւավորվում է Ուկրաինայի ժողովրդական հանրապետությունը։ Այնուամենայնիվ, ուկրաինական անկախ պետությունը կարճ կյանք է ունենում եւ 1917 թվականին Ուկրաինան ենթարկվում է բոլշեւիկյան բանակի ռազմախուժմանը։ Խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո 1922 թվականին սոցիալիստական Ուկրաինան դառնում է Խորհրդային միության հիմնադիր-անդամ։ 1932-1933 թվականներին խորհրդային իշխանությունների կողմից կազմակերպված «Հոլոդոմոր»-ի զոհ են դառնում միլիոնավոր ուկրաինացիներ։ 1939 թվականին Լեհաստանի դեմ խորհրդա-գերմանական ագրեսիայի արդյունքում Ուկրաինական ԽՍՀ-ն արեւմուտքում ձեռք է բերում նոր տարածքներ, իսկ 1954 թվականին Ղրիմի փոխանցումով Ուկրաինան ընդարձակվում է դեպի հարավ։ 1945 թվականին Ուկրաինայի ԽՍՀ-ն դառնում է Միավորված ազգերի կազմակերպության անդամ։ Խորհրդային տարիներին Ուկրաինան երկրորդ ամենաբնակեցված եւ արդյունաբերական հանրապետությունն էր ԽՍՀՄ-ի կազմում։ Անկախացումից հետո Ուկրաինան կառավարվում է որպես ունիտար հանրապետություն՝ կիսանախագահական համակարգով։ Այն իրեն հռչակում է չեզոք պետություն՝ սահմանափակ ռազմական գործընկերություն ձեւավորելով Ռուսաստանի եւ ԱՊՀ այլ երկրների հետ՝ միաժամանակ 1994 թվականին գործընկերություն հաստատելով նաեւ Հյուսիսատլանտյան դաշինքի (ՆԱՏՕ) հետ։ 2013 թվականին նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչը կասեցնում է Ուկրաինա-ԵՄ ասոցացման համաձայնագիրը՝ հօգուտ ՌԴ-ի հետ ավելի սերտ տնտեսական կապերի։ Արդյունքում՝ Ուկրաինայում բռնկվում են զանգվածային բողոքի ցույցեր եւ ակցիաներ, որոնք հայտնի են դառնում Եվրամայդան անվանումով՝ վերաճելով Արժանապատվության հեղափոխության։ Այն հանգեցնում է Յանուկովիչի վարչակարգի տապալման եւ նոր կառավարության հաստատման։ Այս իրադարձությունները հիմք են հանդիսանում 2014 թվականի մարտին Ռուսաստանի կողմից Ղրիմի բռնակցման եւ հաջորդ ամիս՝ Դոնբասի անջատողականների կողմից պատերազմի սանձազերծման համար։ Ռուս-ուկրաինական հակամարտության շրջանակներում 2022 թվականին փետրվարին ռուսական զորքերը ներխուժում են Ուկրաինա՝ սանձազերծելով Երկրորդ աշխարհամարտից հետո ծավալված ամենամասշտաբային եւ արյունալի զինված հակամարտություններից մեկին։ Ուկրաինան իր որդեգրած եվրոատլանտյան ինտեգրացիայի արտաքին քաղաքական կուրսի շրջանակներում շարունակում է ավելի սերտ տնտեսական, քաղաքական եւ ռազմական կապեր փնտրել Արեւմուտքի երկրների հետ՝ Ռուսաստանի հետ շարունակվող պատերազմի հետ մեկտեղ։ Ուկրաինան զարգացող երկիր է՝ միջինից ցածր եկամուտ ունեցող տնտեսությամբ։ Գտնվում է Եվրոպայի ամենաաղքատ պետությունների շարքում. 2022 թվականի դրությամբ այն տառապում է կյանքի ցածր տեւողությամբ եւ համատարած կոռուպցիայով։ Մարդկային զարգացման ինդեքսում զբաղեցնելով 74-րդ տեղը։ Այնուամենայնիվ, իր ընդարձակ բերրի հողերի շնորհիվ Ուկրաինան աշխարհում հացահատիկ արտահանող առաջատար երկրներից է։ Այն ՄԱԿ-ի, Եվրոպայի խորհրդի, ԵԱՀԿ-ի, ՎՈւԱՄ կազմակերպության, Ասոցացման եռյակի եւ Լյուբլինյան եռանկյունու անդամ է։ Անվան ծագումնաբանություն Ուկրաինայի անվան ստուգաբանության վերաբերյալ կան տարբեր վարկածներ։ Ամենատարածված տարբերակի համաձայն, որը ձեւավորվել է ռուսական եւ լեհական պատմագրության ազդեցության ներքո, երկրանվանումն առաջացել է հին սլավոնական «կրաինա» («Країна») բառից, որը նշանակում է «սահմանամերձ երկիր»։ Ըստ ուկրաինական տեսակետի՝ «Ուկրաինա»-ն առաջացել է «країна» (երկիր) բառից, իսկ «ու» («у») սկզբնատառը նշանակում է «հարազատ», «բնիկ»։ «Ուկրաինա» բառն առաջին անգամ հիշատակվել է Կիեւյան տարեգրության մեջ՝ 1187 թվականին։ Այսկերպ այն հիշատակում էր Պերեյասլավլի իշխանության տարածքը։ Այս բառը հանդիպում է նաեւ 1189, 1213, 1280 եւ 1282 թվականների ռուսական տարեգրություններում։ Պատմություն Վաղ պատմություն Ուկրաինայում եւ շրջակա տարածքներում բնակություն է հաստատվել մ.թ.ա. 32,000 դարերում, որի վկայությունն է Գրավետյան մշակույթի առկայությունը Ղրիմյան լեռներում։ Մ. թ.ա. 4500 ականներին Նեոլիտյան մշակույթն էր ծաղկում ամենուր ներառյալ ներկայիս Ուկրաինայի տարածքի մի մասը Տրիպոլին եւ Դնեպր-Դնեստր տարածաշրջանը ամբողջովինr։ Երկաթի դարում երկրամասում բնակություն հաստատեցին Կիմերացիները, Սկյութները եւ Սարմաթները։ Հետագայում մ. թ. 6-րդ դարի սկզբներին Սեւ ծովի հյուսիսարեւելյան ափին հիմնվեցին եւ նշանակալից առաջընթաց ապրեցին Հին Հունաստանի, Հին Հռոմի եւ Բյուզանդական կայսրության գաղութները, ինչպիսիք են Տիրան, Օլբիան եւ Հերմոնասան։ Գոթերը մնացին տարածաշրջանում, սակայն մ. թ. 370-ականներից ընկան հունների ազդեցության տակ։ Մ. թ. 7–րդ դարից սկսած Արեւելյան Ուկրաինայի տարածքը Հին Մեծ Բուլղարիայի կենտրոնն էր։ Դարավերջում բուլղարական ցեղերի մեծ մասը գաղթեցին տարբեր ուղղություններով եւ հողերի մեծ մասը անցավ խազարներին։ Կիեւի ոսկե դար Կիեւյան Ռուսիան հիմնել են Սկանդինավիայից եկաց վարյագները, որոնք սկզբում բնակվեցին Լադոգայի եւ Նովգորոդի շրջակայքում, այնուհետ աստիճանաբար տեղաշարժվեցին հարավ վերջապես մոտավորապես 880-ին հասան Կիեւ։ Կիեւյան Ռուսիան ընդգրկում էր Ժամանակակից Ուկրաինայի, Բելառուսիայի արեւմտյան մասը, որի գերակշռող մասը ժամանակակից Ռուսաստանի տարածքում է։ Համաձայն սկզբնական գրառումների ռուսական էլիտան կազմավորվել է Սկանդինավիայի վարյագյաններից։ 10–11-րդ դարերում այն դառնում է Եվրոպայի խոշորագույն եւ ամենահզոր պետությունը։ Հաջորդ դարերում այն ուկրաինացիների եւ ռուսների համար ազգային ինքնագիտակցության հիմք է ձեւավորում։ Ժամանակակից Ուկրաինայի մայրաքաղաք Կիեւը դառնում է Ռուսիայի ամենակարեւոր քաղաքը։ Վարանգյանները հետագայում ձուլվեցին տեղացի սլավոնական բնակչության հետ եւ դարձան Ռուսիայի առաջին դինաստիայի՝ Ռյուրիկյան դինաստիայի մաս։ Կիեւյան Ռուսիան կազմված էր մի քանի իշխանություններից, որոնք կառավարվում էին Ռյուրիկյան իշխանների կողմից։ Կիեւի նստավայրը ամենաազդեցիկն ու հեղինակություն վայելողն էր, ուստի այն դարձել էր մրցակցության առարկա Ռյուրիկյան իշխանների համար։ Կիեւյան Ռուսիայի Ոսկե Դարը սկսվում է Վլադիմիր Մեծի (980-1015 թվականներ) թագավորությամբ, ով Քրիստոնեություն ընդունելով Կիեւյան Ռուսիան շրջեց դեպի Բյուզանդական Քրիստոնեություն. Նրա որդի՝ Յարոսլավ Իմաստունի (1019-1054 թվականներ) թագավորության ժամանակ Կիեւյան Ռուսիան հասավ իր մշակութային ռազմական հզորության գագաթնակետին։ Դրան հետեւեց պետության մասնատում եւ նորից արդիականացավ տարածաշրջանային իշխանությունների կարեւորությունը։ Վլադիմիր Մոնոմախի (1113–1125 թթ.) եւ նրա որդի Մստիսլավի (1125–1132 թթ.) օրոք Կիեւյան Ռուսիան վերջնականապես մասնատվեց առանձին իշխանությունների։ 11 եւ 12-րդ դարերում քոչվոր թուրք ցեղերի կողմից մշտական հարձակումները բերեցին սլավոնական ժողովուրդների զանգվածային տեղահանման դեպի հյուսիս՝ ավելի անվտանգ անտառային շրջաններ։ 13-րդ դարի մոնղոլական ներխուժման հետեւանքով Կիեւյան Ռուսիան դատարկվեց, իսկ Կիեւը 1240 թ. ամբողջովին ավերվեց։ Ուկրաինայի ներկայիս տարածքը Կիեւյան Ռուսիայից հաջողվել է պահպանել Գալիչի եւ Վոլհինիայի տարածքները, որոնք միացել են եւ կազմավորել Գալիցիա-Վոլհինիա պետությունը։ Օտարերկրյա տիրապետություն 14-րդ դարի կեսերին Լեհաստանի Կազիմիր III թագավոր-ը ձեռք բերեց Գալիցիա-Վոլինիայի վերահսկողությունը, այն դեպքում երբ Ռուսիայի սիրտը այդ թվում եւ Կիեւը Իրպեն գետի ճակատամարտից հետո դարձավ Գեդեմինասի՝ Լիտվայի մեծ դքսության տարածք։ 1386 թ. Կրեվոյի միություն, Լեհաստանի եւ Լիտվայի արքայատների միավորումից հետո Հյուսիսային Ուկրաինայի մեծ մասը կառավարվում էր Լիտվայի տեղական ազնվականության կողմից, որպես Լիտվայի Մեծ Դքսության մաս։ 1569 թ. Լյուբլինի միությունը ձեւավորում է Լեհ–Լիտվական համաձայնագիրը, որով Ուկրաինայի տարածքի մեծ մասը լիտվական ենթակայությունից անցնում է Լեհական թագավորության ենթակայության տակ, այդպիսով դառնում լեհական տարածք։ Լեհականացմանն ուղղված ճնշման ներքո բարձր խավի ներկայացուցիչները կրոնափոխ եղան եւ դարձան կաթոլիկ եւ լեհ ազնվականությունից անհնար էր նրանց տարբերել։ Այդպիսով հասարակ մարդիկ զրկվելով իրենց ազգակից պաշտպաններից՝ հանձինս ուղղափառ ազնվականության, շրջվեցին դեպի կազակները, որոնք մնում էին ուղղափառ։ Ուկրաինայի Ժողովրդական Հանրապետություն Հանրապետությունը ստեղծվել է 1917 թ.-ի նոյեմբերի 20-ին, անկախ է հռչակվել 1918 թ.-ի հունվարի 22-ին՝ Կենտրոնական խորհուրդը ()-ի որոշմամբ։ Սկզբնապես հանրապետությունն իրեն համարում էր Ռուսական հանրապետության մաս, սակայն Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո այն փորձում էր լիովին անկախ լինել։ 1919 թ.-ի սկզբին այն իրեն միացրեց արեւմտաուկրաինական շրջանները, որոնք առանձնացել էին Ավստրո-Հունգարիայից։ Սակայն շուտով Կարմիր բանակը գրավել է երկիրը։ 1919 թ.-ի հունվարի 14-ին ստեղծվեց Ուկրաինական ԽՍՀ-ն։ Ուկրաինայի Ժողովրդական Հանրապետության պետական խորհրդանիշները՝ Աշխարհագրություն Ուկրաինան տարածքով երկրորդ պետությունն է Արեւելյան Եվրոպայում։ Երկրի տարբեր մասերն ունեն աշխարհագրական տարբեր առանձնահատկություններ՝ լեռնայինից մինչեւ հարթավայրային։ Երկիրը գտնվում է կոորդինատներում։ Զբաղեցնում է 603 700 կմ2 տարածք, որն աշխարհում 44-րդ ցուցանիշն է։ Ուկրաինայի մակերեւույթի 98% ցամաքային է, եւ միայն 2% են զբաղեցնում ջրային տարածքները։ Հարավից երկիրը դուրս է գալիս դեպի Սեւ ծով, ափեզրի երկարությունն է 2782 կմ։ Ուկրաինայի ընդհանուր սահմանի երկարությունն է 4663 կմ։ Երկիրը սահմանակից է Ռուսաստանի (1576 կմ), Մոլդավիայի (939 կմ), Բելառուսիայի (891 կմ), Ռումինիայի (531 կմ), Լեհաստանի (526 կմ), Հունգարիայի (103 կմ), եւ Սլովակիայի (97 կմ) հետ։ Ուկրաինայի ամենաբարձր կետն է Գովերլա լեռը, որի բարձրությունն է 2061 մ, իսկ ամենացածրադիր կետն է Կույալնիկի լիմանը, այս կետը ընկնում է ծովի մակերեւույթից 5 մ. ներքեւ։ Ընդհանուր տեղեկություններ Ուկրաինան ունի կարեւոր ռազմավարական դիրք Արեւելյան Եվրոպայում, շրջապատված Սեւ ծովով հարավից, մյուս կողմերից այն շրջապատում են Լեհաստանը, Սլովակիան եւ Հունգարիան արեւելքից, Բելառուսիան հյուսիսից, Մոլդովան եւ Ռումինիան հարավ-արեւմուտքից եւ Ռուսաստանը արեւելքից։ Ուկրաինան տարածվում է արեւմուտքից արեւելք 1316 կմ եւ հյուսիսից հարավ 893կմ։ Երկրի ծայրագույն կետերն են Գրեմյաչ գյուղը (Չեռնիգովի մարզ) հյուսիսում, Սառիչ հրվանդանը (Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետություն) հարավում, Չոպ քաղաքը (Անդրկարպատյան մարզ) արեւմուտքում եւ Չերվոնա Զիրկա գյուղը (Լուգանսկի մարզ) արեւելքում։ Կարպատյան լեռների հյուսիսային մասը հասնում է Ուկրաինայի արեւելյան մասին։ Երկրի ամենաբարձր կետը Գովերլա լեռն է, որի բարձրությունը կազմում է 2061 մ։ Ուկրաինայի տարածքի մեծ մասը զբաղեցնում են Սեւ ծովի հյուսիսում տարածվող տափաստանանման շրջանները։ Ուկրաինան համարյա կիսվում է երկու հավասար մասերի Դնեպր գետով, որը տարածվում է ամբողջ Ուկրաինայով հյուսիսից հարավ։ Այն թափվում է Սեւ ծով Ղրիմ թերակղզուց հյուսիս՝ Հարավային Բուգի եւ Դնեստրի գետաբերանների մոտ։ Սահմանը Ռուսաստանի հետ երկրի երկրի ամենաերկար սահմանն է, այն տարածվում է նաեւ Ազովի ծովով։ Ուկրաինայի տարածքի մեծ մասը զբաղեցնում են ոչ բերրի տափաստանները եւ սարավանդները։ Ուկրաինայի հողերի մետ 58% օգտագործվում է որպես ոռոգվող տարածքներ, 2% օգտագործվում է մշտական մշակաբույսերի աճեցման համար, 13% որպես արոտավայրեր, 18% զբաղեցնում են անտառները եւ 9% մյուսները։ Երկիրը շրջապատում են լեռներ, հարավում դա Ղրիմի լեռներն են Ղրիմի թերակղզում եւ Ազովի ծովի մոտ, արեւմտյան կողմից դա Կարպատյան լեռներն են, արեւելքում, Ազովի ծովի մոտ կան նաեւ քամահրված ցածր լեռներ՝ Դոնեցի բլրաշարը։ Ռելիեֆ Ուկրաինայի տարածքի մեծ մասը զբաղեցնում են սովորական հարթավայրեր, ծովի մակարդակից միջինում 175 մ բարձրությամբ։ Հարթավայրերը շրջապատվաշ են լեռներով արեւմուտքում եւ հարավում։ Ուկրաինայի տարածքում գտնվող հարթավայրերի մեծ մասը տեղաբաշխված են Արեւելաեվրոպական հարթավայրի հարավ արեւմտյան մասում։ Հարթավայրերը ունեն բազմաթիվ բարձրադիր եւ ցածրադիր շրջաններ, որոնք առաջացել են Արեւելաեվրոպական պլատֆորմի հիմքերի ոչ հավասար բյուրեղացման հետեւանքով։ Ուկրաինայի տարածքում են գտնվում հետեւյալ ցածրավայրերը՝ հյուսիսում Պոլեսյան, երկրի կենտրոնում Մերձդնեպրյան եւ հարավում Մերձսեւծովյան ցածրավայրերը։ Ուկրաինայի տարածքի բարձրավայրերն են՝ Վոլինյան, Պոդոլյան, Մերձդնեպրյան, ինչպես նաեւ հետեւյալ բլրաշարերը՝ Տովրիները արեւմուտքում, Սլովեչանսկ-Օվրուչանսկի բլրաշարը հյուսիսում, Դոնեցի բլրաշարը եւ Մերձազովյան դաշտավայրը հարավ արեւելքում։ Երկրի տարածքի մոտ 5 % զբաղեցնում են լեռները՝ Ուկրաինյան Կարպատները (բարձրությունը՝ 2061 մ) հարավ-արեւմուտքում եւ Ղրիմի լեռները Ղրիմի թերակղզու հարավում։ Կլիմա Ուկրաինան ունի չափավոր մայրցամաքային կլիմա ցուրտ ձմեռներով եւ համեմատաբար շոգ ամառներով։ Միայն Ղրիմի թերակղզու հարավային ափեզրին գոյություն ունի խոնավ մերձարեւադարձային կլիմայի գոտի։ Ուկրաինայի կլիման ենթարկվում է խոնավ ատլանտիկական օդի ազդեցությանը։ Տեղումների մակարդակը Ուկրաինայի տարածքում հավասարաչափ չէ բաշխված, հյուսիսում գրանցվում են մեծ քանակությամբ տեղումներ, արեւելքում դրանից պակաս եւ հարավ-արեւելքում ավելի քիչ։ Տարեկան տեղումների քանակությունը հարթավայրերում 300–700 մմ է, Ղրիմի լեռներում 1000–1200 մմ, Ուկրաինայի Կարպատներում ավելին քան 1500 մմ։ Հունիսը եւ հուլիսը սովորաբար ամենախոնավ ամիսներն են, մինչդեռ փետրվար ամիսը սովորաբար ամենաչորն է։ Ձմեռային կլիման տատանվում է պաղ եղանակից Սեվ ծովի ափեզրին մինչեւ ցուրտ եղանակը երկրի ներսում, ամառները երկրի հիմնական մասում տաք են, իսկ հարավային մասում սովորաբար լինում են շատ շոգ։ Միջին բազմամյա օդի ջերմաստիճանը կազմում է՝ հունվարին −5 °C, հուլիսին +20 °C։ Ջրային ռեսուրսներ Ուկրաինան հարավային եւ հարավարեւելյան կողմերից լվացվում է Սեւ եւ Ազովի ծովերով։ Երկրի տարածքով հոսող գետերի 90% հանդիսանում են այս երկու ծովերի ներհոսքի ավազանի մասեր։ Մի քանի գետեր պատկանում են Բալթիկ ծովի ավազանին։ Ուկրաինայում կան յոթ հիմնական գետեր (փակագծերում տրված է գետերի երկարությունը Ուկրաինայի տարածքում)՝ Դեսնան (591 կմ), Դնեպրը (982 կմ), Դնեստրը (705 կմ), Դանուբը (174 կմ), Պրիպյատը (261 կմ), Սեւերսկի Դոնեցը (672 կմ) եւ Հարավային Բուգը (806 կմ)։ Ուկրաինայի տարածքի 2 տոկոսը կազմում են ջրային տարածքները, դրանց մեջ են մտնում լճերը եւ լիմանները։ Ուկրաինայի խոշոր լճերը եւ լիմաններն են (փակագծերում ցույց է տրված մակերեսը կմ2)՝ Լճեր՝ Սասիկ (Կունդուկ) (205 կմ2), Յալպուգ (149 կմ2), Կուրուգլույ (94 կմ2), Կագուլ (90 կմ2)։ Լիմաններ՝ Դնեպրի լիման (800 կմ2), Ուտլյուկի լիման (700 կմ2), Դնեստրի լիման (360 կմ2), Մոլոչնի լիման (168 կմ2), Տիլիգուլի լիման (70 − 150 կմ2), Խաջիբեյի լիման (70 կմ2), Կույալնիկի լիման (60–56 կմ2)։ Լեռներ Ուկրաինայի տարածքի հարթավայրային մասի ամենաբարձր կետն է Բերդա լեռը (515 մ), ձախափնյա հարթավայրային մասի բարձրագույն կետն է Մոգիլա Մեչետնայան (367,1 մ)։ Ստորեւ բերվում է Ուկրաինայի բարձր լեռների ցանկը՝ Ուկրաինական Կարպատներ Գովերլա – 2060,8 մ, Բրեբենեսկուլ – 2035,8 մ, Չոռնայա Գոռա – 2020,2 մ, Պետրոս – 2020,2 մ, Գուտին Տոմնատիկ – 2016,4 մ, Ռեբրա – 2001,1 մ։ Ղրիմի լեռներ Ռոման-Կոշ – 1545 մ, Դեմիր-Կապու – 1540 մ, Զեյտին-Կոշ – 1534 մ, Քեմալ-Էգերեկ – 1529 մ, Էկլիզի-Բուրուն – 1527 մ։ Օգտակար հանածոներ Ուկրաինայում առկա են երկաթի հանքաքարի, ածուխի, մանգանի, բնական գազի, նավթի, աղի, ծծումբի, գրաֆիտի, տիտանի, մագնեզիումի, կաոլինի, նիկելի, պղնձի զգալի պաշարներ։ Բնապահպանական խնդիրներ Ուկրաինան ունի բազմաթիվ բնապահպանական խնդիրներ։ Որոշ շրջաններում կա խմելու ջրի զգալի պակաս։ Օդը եւ ջուրը երկրում աղտոտված է, ինչպես նաեւ կա անտառահատման խնդիր։ Երկրի հյուսիս-արեւելքում 1986 թվականի Չեռնոբիլի ատոմակայանում տեղի ունեցած աղետից հետո գոյություն ունի հսկայական տարածություն, որը վարակված է ռադիացիայով։ Երկնաքարային խառնարաններ Տվյալ պահին Ուկրաինայի տարածքում հայտնի են ութ հարվածային խառնարաններ, որոնք առաջացել են երկնային մարմինների անկման պատճառով։ Բոլոր խառնարանները, բացի Իլինեցկիից, թաղված են, այսինքն ծածկված են նստվածքային ապարներով, եւ հետազոտվել են հորատանցքերի միջոցով։ Բոլտիշի խառնարան (Կիրովոգրադի մարզ) – տրամագիծը 25 կմ, տարիքը – 100 մլն. տարի։ Իլինեցկիի խառնարան (Վիննիցայի մարզ) – տրամագիծը 300 մ, տարիքը – 400 մլն. տարի։ Զապադնի – տրամագիծը 4 կմ, տարիքը – 115 մլն. տարի։ Զելենոգայի խառնարան – տրամագիծը 2,5 կմ, տարիքը – 120 մլն. տարի։ Օբոլոնի խառնարան (Պոլտավայի մարզ) – տրամագիծը – 20 կմ, տարիքը – 169 ± 7 մլն. տարի, կոորդինատները՝ 49°35’հս. լ. 32°55’աե. ե.: Ռոտմիստրովի խառնարան – տրամագիծը – 2,7 կմ, տարիքը – 140 մլն. տարի։ Տերնովի խառնարան – տրամագիծը – 12 կմ, տարիքը – 280 մլն. տարի։ Բելիլովի խառնարան – տրամագիծը – 6,2 կմ, տարիքը – 166± 10 մլն. տարի։ Վարչական բաժանում Համաձայն 1996 թվականի Ուկրաինայի սահմանադրության երկրում ընդունվել է հետեւյալ վարչական բաժանումը՝ 24 մարզ, 2 հանրապետական նշանակության քաղաք եւ Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետություն։ Ուկրաինայում կան 490 շրջաններ, 446 քաղաք, 907 քաղաքատիպ ավան եւ 10196 գյուղ։ Ուկրաինայի տարածքային կազմությունը հիմնվում է միասնականության եւ պետական տարածքի ամբողջականության, համադրելով կենտրոնացված եւ ապակենտրոնացված պետական իշխանության համակարգերը, ինչպես նաեւ ռեգիոնների հավասարակշռված սոցիալ-տնտեսական զարգացման սկզբունքների վրա, հաշվի առնելով նրանց պատմական, տնտեսական, աշխարհագրական եւ դեմոգրաֆիկ առանձնահատկությունները, էթնիկական եւ մշակութային ավանդույթները։ Մարզեր Վիննիցայի մարզ Վոլինի մարզ Դնեպրոպետրովսկի մարզ Դոնեցկի մարզ Ժիտոմիրի մարզ Անդրկարպատյան մարզ Զապորոժիեի մարզ Իվանո-Ֆրանկովսկի մարզ Պետական նշանակության քաղաքներ Կիեւ Կիեւի մարզ Կիրովոգրադի մարզ Լուգանսկի մարզ Լվովի մարզ Նիկոլաեւի մարզ Օդեսայի մարզ Պոլտավայի մարզ Ռովնոյի մարզ Սեւաստոպոլ Սումիի մարզ Տերնոպոլի մարզ Խարկովի մարզ Խերսոնի մարզ Խմելնիցկիի մարզ Չերկասիի մարզ Չեռնիգովի մարզ Չերնովիցիի մարզ Ղրիմի Ինքանավար Հանրապետությունը հանդիսանում է Ուկրաինայի անբաժան մասը, եւ Ուկրաինայի սահմանադրության շրջանակներում գործող իրավասություններով լուծում է իրեն հատկացված խնդրիները։ Քաղաքական համակարգ Ուկրաինան ունիտար հանրապետություն է, որի գլխավոր օրենքն է հանդիսանում 1996 թվականին ընդունված Սահմանադրությունը։ Գործադիր իշխանություն Պետության եւ գործադիր իշխանության ղեկավարը նախագահն է, 2014 թ. հունիսի 7-ից՝ Պետրո Պորոշենկոն։ Նախագահը հանդիսանում է նաեւ Ուկրաինայի զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարը։ Պետության ղեկավարի պարտականությունները կատարել նախագահին օգնում է վարչապետը. 2013 թ դրությամբ՝ Նիկոլայ Ազարովը։ Վարչապետն զբաղեցնում է նախագահի պաշտոնը վերջինիս մահվան կամ հրաժարականի դեպքում։ Նախագահն ընտրվում է հինգ տարի ժամկետով գաղտնի քվեարկությամբ ուղղակի համընդհանուր ընտրական իրավունքի հիման վրա։ Նույն թեկնածուն չի կարող զբաղեցնել նախագահի պաշտոնը 2 անգամից ավել անընդմեջ։ 1991 թ երկրի առաջին նախագահ է ընտրվել Լեոնիդ Կրավչուկը։ Նախագահը կազմավորում է կառավարությունը՝ նախարարների կաբինետը, որի ղեկավարն է վարչապետը։ Կառավարության կազմի մեջ են մտնում փոխվարչապետներ (վերահսկում են մի քանի նախարություններ եւ գերատեսչություններ), նախարարներ (ղեկավարում են նախարարությունները) եւ գերատեսչությունների ղեկավարներ, ովքեր նախարարական պաշտոն չեն զբաղեցնում, սակայն պաշտոնապես իրենց կարգավիճակով նախարարներին հավասար են։ Կառավարության քանակական կազմը եւ կառուցվածքը (փոխվարչապետների, նախարարների եւ գերատեսչությունների ղեկավարների քանակը) օրենքով չեն կարգավորվում եւ սահմանվում են նախագահի կողմից։ Օրենսդիր իշխանություն Ուկրաինայի գերագույն օրենսդիր մարմինը Գերագույն ռադան է ()։ Այն հանդիսանում է մշտական գործող կառույց, որը հրավիրվում է տարին 2 անգամ։ Գերագույն ռադան իր կանոնավոր նստաշրջաններին անց է կանցնում նորընտիր նախագահի երդմնակալության արարողությունը եւ հաստատում է նախագահի կողմից առաջարկվող պետական քաղաքականության հիմնական ուղղությունները 5 տարի ժամկետով։ Նախագահը պատասխանատու է ռադայի առջեւ, խորհրդարանը կարող է անվստահություն հայտարարել նրան։ Գերագույն ռադան կազմված է 450 պատգամավորներից։ 2013 թ դրությամբ խորհրդարանի նախագահն է Վլադիմիր Ռիբակը։ Ռադայի իրավասությունների մեջ է մտնում օրենքների մշակումը, ընդունումը եւ դրանց իրագործման վերահսկողությունը, պետական բյուջեի հաստատումը, միջազգային համաձայնագրերի վավերացումը։ Ռադայի պատգամավորներն ընտրվում են 5 տարի ժամկետով ընդհանուր ուղղակի ընտրությունների միջոցով, որոնք անց են կացվում խառը համակարգով։ մինի|435px|Գերագույն ռադայի 8-րդ նստաշրջանի կուսակցական կազմը Դատական իշխանություն Արդարադատությունն Ուկրաինայում իրականացվում է բացառապես դատարանների միջոցով։ Դատարանների իրավասությունները տարածվում են պետությունում առկա բոլոր իրավահարաբերությունների վրա։ Ուկրաինայում ընդհանուր իրավասությունների դատարանների համակարգը կազմվում է մասնագիտացման եւ տարածքայնության սկզբունքների հիման վրա։ Ընդհանուր իրավասության դատարաններում գործում են քաղաքացիական եւ քրեական գործերով զբաղվող խորհուրդներ։ Ընդհանուր իրավասության դատարանների համակարգի գերագույն դատական մարմինն է հանդիսանում քաղաքացիական եւ քրեական գործերը քննող Գերագույն դատարանը։ Գերագույն դատարանն ավելի շատ դատական գործունեությունը համընդհանրացնող կարգավիճակ ունի։ Ունի վերանայման իրավունք։ Գերագույն դատարանն իր ուժը կորցրել է Բարձրագույն հատուկ դատարանի ձեւավորումից հետո։ Հատուկ դատարաններ՝ Կենցաղային (Տարածաշրջանային, Վերաքննիչ, Բարձրագույն), Վարչական (Թաղային, Վերաքննիչ, Բարձրագույն)։ Ուկրաինայի Սահմանադրական դատարանն առանձին, ընդհանուր իրավասությունների դատարաններից անկախ դատարան է։ Քաղաքական կուսակցություններ Ուկրաինայի ներկայիս կուսակցական համակարգը կազմվել է 1990-ական թվականներին։ Այն ժամանակ լիբերալ-դեմոկրատական փոփոխությունների հետեւանքով միակուսակցական համակարգը փոխարինվեց բազմակուսակցականով։ Կուսակցությունների գործունեությունը կարգավորվում է գործող օրենսդրությամբ, որը պարբերաբար վերանայման է ենթարկվում։ 2012 թ հոկտեմբերի դրությամբ գործում է կուսակցությունների վերաբերյալ 2011 թ նոյեմբերին ընդունված օրենքը։ Համաձայն այդ օրենքի՝ կուսակցություն ստեղծելու իրավունք ունեն երկրի ցանկացած 30 քաղաքացի։ Կուսակցությունը պետք է գրանցվի արդարադատության նախարարությունում եւ կուսակցական գործունեություն սկսելու համար պետք է ապացույց ներկայացնի, որ երկրի բոլոր մարզերում ունի իր անդամները։ Բոլոր կուսակցությունները պարտավոր են ընդունել Սահմանադրությունը որպես Ուկրաինայի հիմնական օրենք։ 2012 թ դրությամբ Ուկրաինայում պաշտոնապես գրանցված է ավելի քան 200 կուսակցություն։ Վերջին խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ, որը տեղի է ունեցել 2012 թ հոկտեմբերի 28-ին, մասնակցել է 21 կուսակցություն։ Օրենքով սահմանված 5%-ի շեմը հաղթահարեց 5 կուսակցություն, 16 կուսակցություն խորհրդարանում տեղ չզբաղեցրեց։ Արտաքին քաղաքականություն 1918-1922 թթ Ուկրաինան դիվանագիտական հարաբերություններ ուներ Լեհաստանի, Բուլղարիայի, Թուրքիայի, Վատիկանի, Դանիայի, Նորվեգիայի, Շվեդիայի, Շվեյցարիայի, Իրանի, Ռումինիայի, Լիտվայի, Լատվիայի, Ֆինլանդիայի, Էստոնիայի, Վրաստանի, Ավստրիայի եւ Չեխոսլովակիայի հետ։ 1945 թ դարձավ ՄԱԿ-ի, այնուհետեւ ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի, Աշխատանքի միջազգային կազմակերպության (ԱՄԿ) անդամ։ Խորհրդային Ուկրաինայի առաքելությունը ՄԱԿ-ին կից որոշվեց Վիեննայում, Փարիզում, Ժնեւում, Նյու Յորքում։ 1948 թ Ուկրաինան առաջին անգամ դարձավ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի ոչ մշտական անդամ։ Մինչեւ 1991 թ Լեհաստանը, ԳԴՀ-ն, Չեխոսլովակիան, Հունգարիան, Ռումինիան, Բուլղարիան, Հարավսլավիան, Կանադան, ԳԴՀ-ն, ԱՄՆ հյուպատոսություններ ունեին Կիեւում, իսկ Բուլղարիան, Կուբան, Հնդկաստանը եւ Եգիպտոսը՝ Օդեսայում։ 1991 թ հետո Ուկրաինան վերականգնեց դիվանագիտական հարաբերությունները աշխարհի պետությունների մեծ մասի հետ։ Քանի որ ՌԴ ԽՍՀՄ-ին պարտքի փոխարեն իրեն վերցրեց Ուկրաինայի արտերկրներում գտնվող նախկին դեսպանատները, ապա պետությունը բոլորովին մնաց առանց դեսպանատների՝ բացառությամբ ԱՄՆ-ում գտնվող դեսպանատանը։ ՌԴ եւ Բելառուսի հետ միասին Ուկրաինան դարձավ ԱՊՀ հիմնադիրը, թեեւ հետագայում որոշակիորեն հեռացավ նրանից։ 1997 թ մայիսի 31-ին ՌԴ եւ Ուկրաինայի նախագահները ստորագրեցին ընկերության, համագործակցության եւ գործընկերության պայմանագիր, որը վավերացվեց Գլխավոր ռադայի եւ Պետական դումայի կողմից։ 1999 թ մայիսի 14-15 Լվովում կայացած Կենտրոնական Եվրոպայի պետությունների նախագահների հանդիպմանը Կուչման հայտարարեց, որ Ուկրաինան կգնա «եվրոպական ուղիով» եւ սերտ կապեր կհաստատի ԵՄ հետ։ Դատապարտելով 1999 թ գարնան Հարավսլավիայի ռմբակոծությունները՝ ուկրաինացի դիվանագետներն իրենց միջնորդական դերակատարությունն առաջարկեցին Բալկանների հակամարտության լուծման գործում։ Ներկայումս Ուկրաինան հանդիսանում է հետեւյալ կազմակերպությունների անդամ՝ ՄԱԿ (1945), ՄԱԿ-ի ԵՏՀ (1947), ԱՀԿ (1948), ՅՈւՆԵՍԿՕ (1954), ԵԱՀԿ (1992), ՎԶԵԲ (1992), ԱՄՀ (1992), ՎԶՄԲ (1992), ՍՏՀԿ (1992), ՄՖԿ (1993), ՆԵԲԳ (1994), ԳՀԽԿ (1994), ԵԽ (1995), ՏՀՁԿ (1997), Եվրո-ատլանտյան համագործակցության խորհուրդ (1997), ՍԱԶԲ (1998), Ներդրումային վեճերի կարգավորման միջազգային կենտրոն (2000), ԶՄԱ (2004), ԱՀԿ (2008)։ Ուկրաինան նաեւ հանդիսանում է ԱՊՀ-ի փաստացի անդամը (1991) եւ դիտորդի կարգավիճակ ունի հետեւյալ կազմակերպություններում՝ Բալթյան երկրների խորհուրդ (1999), ԵվրԱզԷՍ (2002), Ֆրանկոֆոնիա (2006)։ Զինված ուժեր Խորհրդային Միության փլուզումից հետո Ուկրաինային մնաց 780000 զինուժ, որը համարվում է աշխարհում երրորդ խոշորագույն միջուկային զենքով հագեցած ռազմական ուժը: 1992 թ մայիսին Ուկրաինան ստորագրեց Ստրատեգիական հարձակողական սպառազինությունների սահմանափակման պայմանագիր, որտեղ երկիրը համաձայնվեց Ռուսաստանին տալ ողջ միջուկային զենքը եւ միանալ միջուկային զենքի չտարածման պայմանագրին որպես միջուկային զենք չունեցող երկիր։ Ուկրաինան վավերացրեց պայմանագիրը 1994 թ եւ 1996 թ երկիրը ազատվեց միջուկային զենքից։ Ուկրաինան հետեւողական քայլեր ձեռնարկեց սովորական զենքի կրճատման ուղղությամբ։ Նա ստորագրեց Եվրոպայում Սովորական Սպառազինությունների մասին պայմանագիր, որը ենթադրում էր տանկերի, հրետանու եւ զրահապատ մեքենաների թվի կրճատում (զինված ուժերը կրճատվեցին 300000-ի)։ Պետությունը նախատեսում է ներկայիս բանակը փոխարկել պրոֆեսիոնալ կամավոր բանակի ոչ ուշ քան 2011 թ։ Ուկրաինան զգալի դեր է խաղում խաղաղապահ գործողություններում։ Ուկրաինական զորքերը տեղաբաշխված են Կոսովոյում որպես ուկրաինա-լեհական գումարտակի մաս։ Ուկրաինական զորքեր տեղաբաշխվեցին նաեւ Լիբանանում որպես ՄԱԿ-ի ժամանակավոր ուժերի մաս՝ հրադադարը պահպանելու նպատակով։ Տեխնիկական սպասարկման եւ ուսումնական գումարտակ տեղակայվեց նաեւ Սիերա Լեոնեում։ 2003-2005 թթ ուկրաինական զորքերը լեհական հրամանատարության ներքո մեկնեցին Իրաք որպես միջազգային կոալիցիոն ուժերի մաս։ Ուկրաինական բանակի զինծառայողների թիվն աշխարհում կազմում է շուրջ 562։ Այլ երկրների զինմիավորումները՝ ներառյալ ԱՄՆ զինուժը, ուկրաինական ուժերի հետ մեկտեղ կանոնավորապես մասնակցում են զորավարժությունների Ուկրաինայում։ Անկախությունից հետո Ուկրաինան իրեն չեզոք երկիր հռչակեց։ Պետությունը սահմանափակ ռազմական համագործակցություն ունի Ռուսաստանի, այլ Անկախ պետությունների համագործակցության երկրների եւ ՆԱՏՕ-ի հետ սկսած 1994 թվականից։ 2000-ական թվականներին կառավարությունը հակված էր դեպի ՆԱՏՕ-ն եւ խորը համագործակցության սկիզբը դրվեց, երբ 2002 թ ստորագրվեց ՆԱՏՕ-Ուկրաինական գործողությունների ծրագիրը։ Հետո որոշվեց, որ ՆԱՏՕ-ին միանալու որոշումը պետք է ընդունվի համազգային հանրաքվեի միջոցով հետագայում։ Գործող նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչը Ուկրաինայի եւ ՆԱՏՕ-ի միջեւ համագործակցությունը բավարար է համարում։ Յանուկովիչը դեմ է Ուկրաինայի միացմանը ՆԱՏՕ-ին։ 2008 թ Բուխարեստում կայացած համաժողովին ՆԱՏՕ-ն հայտարարեց, որ Ուկրաինան կարող է անդամակցել ՆԱՏՕ-ին, երբ նա ցանկանա եւ երբ նա կհամապատասխանի անդամակցման չափանիշերին։ Պետական խորհրդանիշեր Ուկրաինան ունի 3 պետական խորհրդանիշ՝ դրոշ, զինանշան, օրհներգ։ 1996 թ հունիսի 28-ին Ուկրաինայի Սահմանադրության 20-րդ հոդվածով հաստատվեց պետության փոքր զինանշանը՝ ոսկե եռաժանին՝ կապույտ ֆոնի վրա։ Եռաժանին Կիեւյան Ռուսիայի ժամանակ Ռյուրիկովիչ իշխանատոհմի պետական խորհրդանիշը եւ տոհմական կնիքն էր հանդիսանում։ Փոքր զինանշանը այդպես էլ չընդունված մեծ զինանշանի մասն է կազմում. նրա վրա պատկերված է կապույտ վահան՝ դեղին եռաժանիով։ 1992 թ հունվարի 28-ին Ուկրաինայի Գերագույն խորհուրդը հաստատեց Ազգային դրոշը, որն ուղղանկյուն պաստառ՝ կազմված լայնությամբ իրար հավասար 2 հորիզոնական շերտերից. վերին շերտը կապույտ է, ստորինը՝ դեղին։ Պետական տոներ Հունվարի 1 – Նոր տարի, Հունվարի 7 – Սուրբ Ծնունդ, Հունվարի 22 – Ուկրաինայի համախմբվածության եւ ազատության օր, Մարտի 8 – Կանանց միջազգային օր, Մայիսի 1 – Աշխատավորների համերաշխության միջազգային օր, Մայիսի 9 – Հաղթանակի օր, Հունիսի 28 – Ուկրաինայի Սահմանադրության օր, Օգոստոսի 24 – Անկախության օր, Փոփոխվող ամսաթիվ – Զատիկ, Փոփոխվող ամսաթիվ – Սուրբ Երրորդության օր։ Տնտեսություն Ուկրաինան պատկանում է արդյունաբերաագրարային երկրների կատեգորիային։ Ըստ ազգային մրցունակության՝ այն 2012 թ աշխարհում զբաղեցրել է 73-րդ տեղը։ Ուկրաինայի տնտեսությունն զբաղեցնում է 39-րդ տեղն աշխարհում ըստ ՀՆԱ-ի չափի (2011): Մեկ բնակչին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ի չափը կազմում է 7600 ԱՄՆ դոլար (2011)։ 2011 թ ՀՆԱ-ի աճը կազմեց 5,2%։ Ուկրաինայի պարտքը 2010 թ հասավ ՀՆԱ-ից 93,5%-ի, իսկ 2010 թ հուլիսի 1-ի դրությամբ ՀՆԱ-ի աճը կազմեց 3,7%։ Ուկրաինան համարվում է արտահանման ուղղվածություն ունեցող երկիր. ըստ որոշ գնահատականների՝ երկրի ՀՆԱ-ի 50%-ը կազմվում է արտահանումից։ 2011 թ ըստ Առեւտրի Համաշխարհային Կազմակերպության՝ Ուկրաինան համաշխարհային ներմուծողների շարքում զբաղեցրեց 25-րդ տեղը։ 1992 թ սկսած նկատվեց հարաճող ապաինդուստրալացում, որը բարձր տեխնոլոգիական արտադրություններում եւ մեքենաշինության ոլորտում ընդհանուր բնույթ կրեց։ 1999 թ ՀՆԱ-ն 40%-ով ցածր էր 1991 թ մակարդակից։ Որոշակիորեն բարորակ վիճակում հայտնվեցին մետաղագործական, քիմիական եւ ցածր ավելացված արժեքով այլ էներգատար արտադրությունները, որոնք համաշխարհային շուկայում պահպանեցին իրենց մրցունակությունը՝ ի շնորհիվ էներգակիրների ռուսական ցածր գների։ Արդյունաբերության այն ճյուղերը, որոնք քիչ թե շատ աշխատում են մետաղագործությունն է, էներգետիկան (կան ատոմային էլեկտրակայաններ եւ Դնեպր գետի վրա ՀԷԿ-ի մի ամբողջ համալիր), ինչպես նաեւ քիմիական արդյունաբերությունը եւ հանքարդյունաբերությունը (ածուխի, հանքանյութի արդյունահանում)։ Որոշակի չափով տնտեսապես զարգացած շրջաններն են Դոնբասը (Դոնեցկի եւ Լուգանսկի մարզ), Պրիդնեպրովիեն (Դնեպրոպետրովսկի եւ Զապորոժիեի մարզ), ինչպես նաեւ Կիեւ, Խարկով, Օդեսա եւ Լվով քաղաքները։ Տնտեսությանն իր շուկայական բնույթի համաձայն բնորոշ է պետության ակտիվ դերը՝ նրան են պատկանում մոտ 140 խոշոր ընկերություններ ազգային տնտեսության տարբեր ոլորտներում, ինչպես նաեւ պետությունը վերահսկում է մի շարք ապրանքների գները՝ ներառյալ հիմնական սննդամթերքը եւ վառելիքաքսանյութերը։ 2011 թ ՀՆԱ ծավալում արդյունաբերության մասնաբաժինը կազմեց 34,4%, ծառայությունների ոլորտը՝ 56,2%, գյուղատնտեսությունը՝ 9,4%։ Ընդ որում արդյունաբերությունում զբաղված է աշխատող բնակչության 18,5%, գյուղատնտեսությունում՝ 15,8%, իսկ ծառայությունների ոլորտում՝ 65,7%։ Աշխատունակ բնակչության ընդհանուր թվաքանակը կազմում է 22.09 մլն մարդ (30-րդ տեղն աշխարհում), գործազրկության մակարդակը կազմում է 7% (81-րդ տեղն աշխարհում)։ Արդյունաբերություն Ուկրաինայի արդյունաբերական զարգացումն սկսվեց 18-19-րդ դարերում, երբ հիմք դրվեց գյուղատնտեսական արտադրանքի մշակմանը։ Սակայն ինդուստրացմանն ուղղված ծրագիրը մշակվեց միայն 19-րդ դարի վերջին եւ 20-րդ դարի սկզբին։ Ուկրաինան գլխավորապես արտահանում է գունավոր մետալուրգիա, որը կազմում է ծանր արդյունաբերության արտահանման գրեթե կեսը։ Քիմիական արդյունաբերությունն աշխատում է մետալուրգիայի հետ մեկտեղ՝ օգտագործելով մետաղագործության եւ գետնածուխի արդյունաբերության կողմնակի ապրանքները՝ ազոտային պարարտանյութերի, լաքերի, ներկերի, դեղերի արտադրության համար։ Ֆոսֆորիտները, կալիումի աղերը եւ կերակրի աղն օգտագործվում է հանքային պարարտանյութերի՝ ծծմբաթթվի արտադրության մեջ։ Նավթն ու գազը (ինչպես տեղական, այնպես էլ ներմուծված) օգտագործվում է սինթետիկ կաուչուկի եւ սինթետիկ մանրաթելի արտադրությունում։ Արդյունաբերության հիմնական կենտրոններն են՝ Ցեմենտի արտադրություն՝ Բալակլեա, Ամվրոսիեւկա, Զդոլբունով, Բախչիսարայ, Նիկոլաեւ (Լվովի մարզ) Բետոնային կառուցվածքների արտադրություն՝ Խարկով, Դնեպրոպետրովսկ, Զապորոժիե, Կրիվոյ Ռոգ, Չերնիգով, Կիեւ, Դոնեցկ, Սոկիրյանի, Կախովկա Պատերի կառուցման նյութերի արտադրություն՝ Սումի, Կիեւ, Խմելնիցկի, Չերնովցի, Չերնիգով Ապակու արտադրություն՝ Կիեւ, Ստրի, Կոնստանտինովկա, Լվով, Բերեժանի, Բուչա Ճենապակու եւ հախճապակու արդյունաբերություն՝ Բուդի, Կորոստեն, Պոլոննոյե, Բարանովկա, Սումի Սննդի արդյունաբերության մեջ զբաղված է երկրի աշխատուժի 12.8%-ը (2003 թ տվյալներով)։ Արտադրվում է ավելի քան 3000 տեսակ ապրանք։ Ուկրաինայի անտառային ռեսուրսները սահմանափակ են եւ կազմում են երկրի տարածքի 14,3%-ը։ Անտառների հիմնական մասը գտնվում է Կարպատներում, Պոլեսիեում եւ Ղրիմի լեռներում։ Տարածված են ծառերի թանկարժեք տեսակներ՝ հաճարենի, կաղնի, եղեւնի, սոճի, հացենի։ Անտառամշակման արդյունաբերությունը ձեւավորվել է Կարպատներում եւ Պոլեսիեում (կազմում է ամբողջ անտառամշակման արդյունաբերության 90%)։ Անտառային զանգվածները անխնա օգտագործված են։ Անտառամշակման խոշոր կենտրոններն են՝ Լվով, Չերնովցի, Իվանո-Ֆրանկովսկ, Լուցկ, Ժիտոմիր, Չերնիգով, Ռախով, Յասինյա, Խուստ, Ուժգորոդ, Մուկաչեւո, Կոստոպոլ, Շոստկա։ Անտառամշակման գոտիներից դուրս՝ արդյունաբերական մեծ կենտրոններում եւ տրանսպորտային հանգույցներում (Կիեւ, Դոնեցկ, Խարկով, Օդեսա, Չերկասի, Խերսոն) ներկրվող հումքի հիման վրա գործում են փայտամշակման գործարաններ։ Արտադրվում է փայտանյութ, նրբատախտակ, լուցկի։ Կահույքագործական գործարանները տարածված են հիմնականում այնպիսի մեծ քաղաքներում, ինչպիսիք են Կիեւը, Լվովը, Օդեսան, Խարկովը։ Այս բնագավառի գործարանների տեղաբաշխումն իրականացնելիս հաշվի է առնվում հումքը, ջրային ռեսուրսները, էլեկտրաէներգիայի առկայությունը, որակավորված աշխատուժը։ Գյուղատնտեսություն ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո գյուղատնտեսության մեջ նկատվեց համակարգային ճգնաժամ, որը բացասաբար անդրադարձավ բնագավառի արտադրական ցուցանիշերի վրա։ 2000-ական թվականների կեսերին բուսաբուծության ցուցանիշերը հասան եւ նույնիսկ գերազանցեցին 1990-ական թվականներին արձանագրված ցուցանիշերին։ Միեւնույն ժամանակ անասնաբուծությունը մինչ այժմ չի կարողացել վերականգնել նախկին ծավալները։ Գյուղատնտեսության ցուցանիշերն ըստ 2011 թ Ուկրաինայի Պետական վերլուծական ծառայության տվյալների՝ Բուսաբուծություն Հացահատիկի արտադրություն՝ 56.7 մլն տոննա (51 մլն տոննա 1990 թ) Շաքարի ճակնդեղի արտադրություն՝ 18,7 մլն տոննա (44,2 մլն տոննա 1990 թ) Արեւածաղկի արտադրություն՝ 8,6 մլն տոննա (2,5 մլն տոննա 1990 թ) Կարտոֆիլի արտադրություն՝ 24,2 մլն տոննա (16,7 մլն տոննա 1990 թ) Բանջարեղենի արտադրություն՝ 9,8 լն տոննա (6,6 մլն տոննա 1990 թ) Անասնաբուծություն Մսի արտադրություն՝ 2,1 մլն տոննա (4,3 մլն տոննա 1990 թ) Կաթի արտադրություն՝ 11 մլն տոննա (24,5 մլն տոննա 1990 թ) Ձվի արտադրություն՝ 18,6 մլդ տոննա (16,2 մլն տոննա 1990 թ) Ոչխարի բրդի արտադրություն՝ 3,8 հազ. տոննա (29,8 մլն տոննա 1990 թ) Ծառայությունների ոլորտ Ծառայությունների ոլորտը սովորաբար կարեւոր դեր չի խաղացել Ուկրաինայի տնտեսության մեջ (ներառյալ ԽՍՀՄ կազմի մեջ)։ Այս ոլորտի զարգացումը կապված է 1990-2000 թթ հետ։ 2011 թ ծառայությունների ոլորտը կազմում էր ՀՆԱ-ի 56,2%-ը եւ աշխատանքով ապահովում էր էր երկրի աշխատուժի 65.7%-ին։ Բանկային ոլորտ Ուկրաինայի ֆինանսավարկային համակարգը 1997-1998 թթ խորը ճգնաժամից հետո 2000-ական թթ առաջին կեսում ընդհանուր առմամբ կայունացավ։ 2005 թ Ուկրաինայի Ազգային բանկը երկարաժամկետ ծրագիր մշակեց՝ ուղղված երկրում գործող մասնավոր բանկային հաստատությունների թվի կրճատմանը՝ փոքր բանկերի միաձուլման կամ մեծ բանկերի կողմից փոքրերի «կուլ տալու» միջոցով։ Ի տարբերություն 2009-2011 թթ բացասական արդյունքների (2009 թ կորուստը կազմեց 38 450 մլն գրին, 2010 թ՝ 13 027 մլն գրին, 2011 թ՝ 7 708 մլն գրին) 2012 թ 9 ամիսների ընթացքում Ուկրաինայի բանկային համակարգը դրական ֆինանսական արդյունք ցուցաբերեց, որը հավասար էր +2 775մլն գրինի։ 2012 թ սեպտեմբերի դրությամբ Ուկրաինայում հաշվվում է 176 կոմերցիոն բանկ, որոնցից 55-ը օտարերկրյա գործընկերների հետ է համագործակցում, 10-ի վերահսկող փաթեթը պատկանում է օտարերկրյա սեփականատերերի։ Հատկանշական է, որ այդ բանկերից 10 ամենախոշորները ղեկավարում են բանկային ոլորտի 63,4%-ը, որի ընդհանուր միջոցները կազմում են $353 մլդ։ 2010 թ Ուկրաինայի Ազգային բանկի վերաֆինանսավորումը կազմում էր 11,97% (27-րդ տեղն աշխարհում), կոմերցիոն բանկերի վարկավորման բազային տոկոսադրույքը՝ 15,95% (36-րդ տեղն աշխարհում)։ Զբոսաշրջություն Ուկրաինան ունի զբոսաշրջական լայն հնարավորություններ՝ Ղրիմը եւ Կարպատները, հին ուկրաինական քաղաքների պատմական հուշարձաները, գյուղական զբոսաշրջությունը եւ բնական արգելոցները։ Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներն Ուկրաինայում Սոֆիայի տաճարը եւ նրա հետ կապված վանքային կառույցները Կիեւ-Պեչորյան մայրավանք (Կիեւ) Լվովի պատմական կենտրոնը (Լվով) Էներգետիկա Ուկրաինան հանդիսանում է էներգետիկայի արտահանող։ Ըստ «Ուկրինտերէներգո» պետական ընկերության տվյալների՝ 2012 թ Ուկրաինան արտահանել է 9 745 մլդ կվ/ժ էլեկտրաէներգիա։ Հիմնական գնորդներն են Հունգարիան, Լեհաստանը, Սլովակիան, Ռումինիան եւ Մոլդովան։ Միջուկային վառելիքի 100%-ը Ուկրաինան գնում է արտասահմանից։ Հիմնական մատակարարն է հանդիսանում ռուսական «ТВЭЛ» (վառելիքի մեծ մասն Ուկրաինայի համար ընկերությունն ստանում է ուկրաինական ուրանից) ընկերությունը։ 2011 թվականից Հարավուկրաինական ատոմակայանի երրորդ եւ չորրորդ սնուցման բլոկներում մասնակիորեն օգտագործվում է Westinghouse ընկերության վառելիքը։ 2004 թ ուկրաինական 4 ատոմակայաններ արտադրեցին երկրի էլեկտրաէներգիայի 53.2%-ը։ Մինչ 2030 թ Ուկրաինան ծրագրում է կառուցել 9 նոր ատոմային էներգաբլոկներ եւ եւս 2 բլոկներ կառուցման տարբեր մակարդակների վրա են լինելու։ Ուկրաինան ունի նաեւ 2 չգործող ատոմակայան՝ Չեռնոբիլի ատոմակայանը, որը 2000 թ դեկտեմբերի 15-ից հանվել է շահագործումից Ղրիմի ատոմակայանը, որի միայն շենքն է կառուցված։ Շինարարությունը դադարեցվել է դեռեւս ԽՍՀՄ-ի ժամանակ, երբ պարզ դարձավ, որ շենքի նախագծման ժամանակ հաշվի չի առնվել Ղրիմի սեյսմիկ ակտիվությունը։ 2005 թ դեկտեմբերին պետական ատոմային էներգետիկ «Էներգոատոմ» ընկերությունը պայմանագիր ստորագրեց ամերիկյան «Holtec International» ընկերության հետ՝ չոր տեսակի թափոն հանդիսացող միջուկային վառելիքի համար պահեստի նախագծման եւ կառուցման համար։ Այս պահեստն օգտագործվելու է Ռովենսկի, Հարավուկրաինական եւ Խմելնիցկի ատոմակայանների թափոն միջուկային վառելիքի պահպանման համար, որն այժմ արտահանվում է Ռուսաստան։ 2010 թ 20 տարով երկարաձգվել է Ռովենսկի ատոմակայանի առաջին Էներգաբլոկի ռեսուրսը, իսկ 2011 թ աշխատանքներ են տարվել Ռովենսկի ատոմակայանի երկրորդ էներգաբլոկի եւ Հարավուկրաինական ատոմակայանի առաջին էներգաբլոկի ռեսուրսների երկարաձգման ուղղությամբ։ Արտաքին առեւտուր եւ օտարերկրյա ներդրումներ 2011 թ արտաքին առեւտրի ծավալը կազմեց $125,3 մլդ՝ $31,1 մլդ բացասական մնացորդի դեպքում, արտահանման ծավալը՝ $69,42 մլդ, ներմուծումը՝ $83,22 մլդ (արտահանումով 38-րդն է աշխարհում, իսկ ներմուծմամբ՝ 51-րդը)։ Արտահանվում է հիմնականում էլեկտրական սարքավորումներ, տեքստիլ, փայտանյութ, նրբատախտակ։ Ներմուծվում է գլխավորապես էներգակիրներ, մեքենաներ, սարքավորումներ, քիմիական արդյունաբերության եւ նավթամշակման ապրանքներ։ 2009 թ դրությամբ ուկրաինական արտահանման հիմնական սպառողներն են հանդիսանում ՌԴ (27.3%), Թուրքիան (5.9%), Իտալիան (4.7%): Ուկրաինական տնտեսության մեջ օտարերկրյա ներդրումները 2011 թ դրությամբ կազմել են մոտ $60.5 մլդ (52-րդ տեղն աշխարհում)։ Ուկրաինական ներդրումներն արտասահմանում կազմել են $3 մլդ (65-րդ տեղն աշխարհում)։ Տրանսպորտ Ջրային տրանսպորտ Գետային նավարկելի ճանապարհների երկարությունը կազմում է 1672 կմ։ Դնեպր եւ Դանուբ գետերը միջազգային բեռնափոխադրումների գործում կարեւոր դեր են խաղում։ Ուկրաինայում գործում է նավթատարների եւ գազատարների զարգացած համակարգ (20 070 կմ եւ 7 4540 կմ համապատասխանաբար, ինչպես նաեւ 4170 կմ խողովակատար մաքուր ապրանքների համար)։ Սեւ եւ Ազովի ծովի հիմնական նավահանգիստներն են՝ Յուժնի, Խերսոն, Նիկոլաեւ, Մարիուպոլ։ 2008 թ ընդհանուր առմամբ բոլոր նավահանգիստների բեռնաշրջանառությունը կազմել է 132.18 մլն տոննա։ Միջազգային օդանավակայաններ են գործում Կիեւում, Խարկովում, Դնեպրոպետրովսկում, Դոնեցկում, Մարիուպոլում (2009 թվականից կանոնավոր ուղերթներ չի իրականացնում), Սիմֆերոպոլում, Լվովում, Օդեսայում։ 1833 թ ստեղծված եւ ԽՍՀՄ-ի ժամանակ զարգացող Սեւծովյան շոգենավերը վաճառվեցին կասկածելի գործարքների արդյունքում եւ այժմ գրեթե դադարել են գոյություն ունենալ. 350 նավերից մնացել է միայն 6։ Երկաթուղային տրանսպորտ Երկաթուղային տրանսպորտն սկսեց բավականին ակտիվորեն զարգանալ 19-րդ դարի վերջին (առաջին երկաթուղային ճանապարհը դրվել է 1861 թ)։ 2009 թ դրությամբ երկաթուղային ճանապարհների երկարությունը կազմում է 22 300 կմ եւ զբաղեցնում է 7-րդ տեղն աշխարհում։ Էլեկտրաֆիկացված երկաթուղիների երկարությունը 9752 կմ է։ Որպես ազգային ստանդարտ ընդունված է այսպես կոչված լայնագիծը, որն ունի 1520 մմ լայնություն։ Երկաթուղային ցանցի զարգացման համար բնորոշ են նույն շրջանային անհամաչափությունները, ինչ ավտոճանապարհների համար։ 2012 թ վերջի դրությամբ Կիեւում, Խարկովում, Դնեպրոպետրովսկում գործում է մետրո։ Կապ եւ հեռահաղորդակցություն Բնակչությանը կապի միջոցներով ապահովելու աստիճանով Ուկրաինան միջին զարգացած երկրների շարքում առաջնային տեղ է գրավում, սակայն 2000-ական թվականներին այս ոլորտին բնորոշ էր բարձր դրական դինամիկան, մասնավորապես՝ ինտերնետի բնագավառում։ Պետության հեռախոսային կոդն է՝ +380։ Բավականին արագ է տարածվում նաեւ ինտերնետի հասանելիությունը։ Ազգային ինտերնետային դոմենն է՝ .ua։ Ժողովրդագրություն Բնակչությունը եւ բաշխում Համազգային մարդահամարի արդյունքներով, որը անցկացվել է 2001 թվականի մայիս-հունիս ամիսներին, Ուկրաինայի բնակչությունը կազմում էր 48,457 մլն. մարդ, գնահատականների համաձայն, հաշվի առնելով բնակչության աճի տեմպերը, 2012 թվականի հուլիսին բնակչությունը նվազել է մինչեւ 45 561 989 մարդ։ Այսպիսով, Ուկրաինան հանդիսանում է Արեւելյան Եվրոպայի առավել բնակեցված երկիրը, եւ զբաղեցնում է բնակիչների թվով երեսուներորդ տեղը աշխարհում։ Բնակչության միջին խտությունը կազմում է մոտ 77,3 մարդ կմ2 վրա, ընդ որում բնակչությունը հավասարաչափ չի բաշխված. առավել խիտ են բնակեցված արդյունաբերական, արեւելյան շրջանները(Դոնեցկի, Լուգանսկի, Դնեպրոպետրովսկի, Խարկովի) եւ մեձկարպատյան, արեւմտյան շրջանները (Լվովի, Իվանո-Ֆրանկովսկի, Չերնովիցիի)։ Մասնավորապես, Դոնեցկի մարզի բնակչության խտությունը կազմում է 172,9 մարդ/կմ2, Լվովինը՝ 117,8, Դնեպրոպետրովսկինը՝ 107,3։ Համեմատաբար նոսր են բնակեցված Ուկրաինական Կարպատների, Պոլեսիեի եւ հարավային շրջանների առանձին հատվածներ (Վոլինի մարզում՝ 51,4 մարդ/կմ2, Ժիտոմիրի մարզում՝ 44,1, Խերսոնի մարզում՝ 39,2)։ Քաղաքային բնակչության մասնաբաժինը կազմում է 64 %։ 2013 թվականի դրությամբ 4 քաղաք ունեն 1 միլիոնից ավելի բնակչություն՝ Կիեւ, երկրի մայրաքաղաքը – 2 814 043, Խարկով – 1 451 028, Օդեսա – 1 014 852, Դնեպրոպետրովսկ – 1 000 157: Բնակչություն XX դարը Ուկրաինան թեւակոխեց Եվրոպայում ամենամեծ բնակչության աճի գործակիցներից մեկով։ Սակայն հաջորդող պատերազմները (Առաջին համաշխարհային պատերազմ, Քաղաքացիական պատերազմ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ, որոնց ընթացքում Ուկրաինան դարձավ ռազմական գործողությունների բեմ) եւ 1920-ականների, 1930-ականների, եւ 1940-ականների վերջի սովերը մեծապես ազդեցին Ուկրաինայի բնակչության աճի վրա։ Այս ամենից զատ, իր դերն ունեցավ նաեւ արդյունաբերական զարգացած երկրների համար սովորական բնակչության աճի դանդաղեցումը։ Այսպես, եթե 1897–1913 թվականները (16 տարի) Ուկրաինայի բնակչությունը աճել էր 24 %-ով, ապա 1959 - 1976 թվականները (17 տարի)՝ ընդամենը 17 %, իսկ 1976–1992 թվականները (16 տարի)՝ 6 %։ Ուկրաինայի բնակչության առավելագույն արժեքը նկատվել է 1993 թվականին, երբ այն հասել է 52,2 միլիոնի։ Այս տարուց սկսած, գրանցվում է բնակչության քանակի անընդհատ անկում (ինչպես քաղաքային, այնպես էլ գյուղական)։ 1993–2010 թվականները (17 տարի) ընկած ժամանակահատվածում Ուկրաինայի բնակչությունը պակասել է −12 %-ով։ Հիմնական պատճառները նույնն են ինչպես եւ ամբողջ հետսովետական տարածքում՝ արտագաղթ, ծնելիության անկում եւ մահացիության աճ։ Բնակչության քանակական ցուցանիշների անկում գրանցվում է Ուկրաինայի բոլոր մարզերում, բացի Կիեւ եւ Սեւաստոպոլ քաղաքներից։ Առավելագույն անկում է գրանցվել, 2006 թվականի տվյալներով, Չեռնիգովի (-1,42 %), Կիրովոգրադի (-1,33 %), Սումիի (-1,22 %), Լուգանսկի (-1,14 %), Չերկասկի (-1,01 %) մարզերում, նվազագույն անկում է եղել Ուկրաինայի արեւմտյան մարզերում՝ Անդրկարպատյան (-0,13 %), Ռովնոյի (-0,18 %), Չերնովցիի (-0,21 %), Վոլինի (-0,23 %) մարզեր։ 2011 թվականին Ուկրաինայի 11 հազար բնակավայրերում չի գրանցվել ոչ մի ծնունդ։ Նույն 2011 թվականին ծնելությունը գերազանցեց մահացածությունը ընդամենը 25-ից 5 մարզերում՝ Կիեւում, Անդրկարպատյան, Վոլինի, Չերնովցիի եւ Ռովնոյի մարզերում։ 2012 թվականի դրությամբ Ուկրաինան զբաղեցնում է աշխարհի երկրների միջեւ 19-րդ տեղը մահացածության ցուցանիշներով 1000 մարդու համեմատ։ Ազգային կազմ Ուկրաինայի բնակչության ազգային կազմությունը (2001 թվական)՝ ուկրաինացիներ – 77,8 % (մեծամասնություն են կազմում բոլոր շրջաններում, բացի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունից եւ Սեւաստոպոլից), ռուսներ – 17,3 %, բելառուսներ – 0,6 %, մոլդովացիներ – 0,5 %, ղրիմյան թաթարներ – 0,5 %, բուլղարներ – 0,4 %, հունգարներ – 0,3 %, ռումինացիներ – 0,3 %, լեհեր – 0,3 %, հրեաներ – 0,2 %, հայեր – 0,2 %, հույներ – 0,2 %, թաթարներ – 0,2 %, այլ – 1,2 %. Կրոն Ուկրաինան աշխարհիկ պետություն է, երկրի սահմանադրությունը երաշխավորում է հավատամքի ազատությունը։ Բնակչության բացարձակ մեծամասնությունը, ավելին քան 88 %, դավանում են քրիստոնեություն, որը տարածվել է երկրում հիմնականում X-XII դարերում։ Ուկրաինական քրիստոնեաների հիմնական մասը հանդիսանում են ուղղափառ, կաթոլիկների մի որոշ մաս (մոտ 1 միլիոն մարդ) բնակվում է ցրված, հիմնականում Արեւմտյան Ուկրաինայում։ XXI դարի սկզբի դրությամբ, մուսուլմանական համայնքի առաջնորդներից մեկի գնահատականով, մուսուլմանական բնակչության մասնաբաժինը Ուկրաինայում կազմում է 1–4 % (հիմնականում էթնիկ ղրիմյան թաթարներ)։ Մուսուլմանները հիմնականում բնակվում են Ղրիմում, զգալի համայնքներ կան Սիմֆերոպոլում, Բախչիսարայում եւ Հին Ղրիմում։ Հայերը Ուկրաինայում Հայերը Ուկրաինայում բնակվել են շատ վաղուց արդեն 11-րդ դարում Կիեւում կար հայկական համայնք։ Ավելի ուշ հայկական մեծ համայնքներ են եղել Լվովում, Կամենեց-Պոդոլսկում եւ Մոգիլյով-Պոդոլսկիում։ XV-XVIII դարերում հայկական գաղութներ են հիմնվել Չեռնովցիում, Յազլովեցում, Խոտինում, Բերեժանիում, Զոլոչեւում, Ստանիսլավում (այժմ՝ Իվանո-Ֆրանկովսկ), Ժվանեցում, Դոմբրովիցայում, Ռաշկովում եւ այլուր։ Հայերն զբաղվել են արհեստներով, առեւտրով, երկրագործությամբ։ Նրանք ունեցել են ներքին ինքնավարություն, դատարաններ։ Կառուցել են բնակելի շենքեր, եկեղեցիներ, դպրոցներ, ռազմական ամրություններ, ջրմուղներ, հիմնել հիվանդանոցներ, տպարաններ, գրադարաններ, թատրոն։ Շատ հայեր մասնակցել են ուկրաինական ժողովրդի ազգային-ազատագրական պայքարին։ Դեռեւս XVI դարում նրանք մտել են կազակական զորամիավորումների մեջ եւ կռվել թուրք-թաթարական ասպատակիչների դեմ։ Հայերը երկար ժամանակ կարողացել են պահպանել իրենց ազգային նկարագիրը։ Սակայն օտար միջավայրն աստիճանաբար ձուլել եւ կլանել է նրանց, ինչին զգալի չափով նպաստել է նաեւ XVII դարում իրականացված բռնի կաթոլիկացումը։ Թուրքական լուծն իր հերթին սասանեց արդեն նկատելիորեն թուլացած գաղութի հիմքերը, եւ ապազգայնացումն ընթացավ ավելի ուժեղ թափով։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին, երբ մարտերի առաջին իսկ օրից Ուկրաինայի տարածքը վերածվեց ռազմադաշտի, հազարավոր հայ մարտիկներ, այդ թվում եւ Ուկրաինայում բնակվող հայեր, մասնակցեցին երկրի պաշտպանությանն ու ազատագրմանը։ Ուկրաինայի տարածքում մղված մարտերի մասնակից զորակազմավորումների մեջ էին հայկական դիվիզիաները եւ Սասունցի Դավիթ տանկային շարասյունը։ 1988 թ-ի Սպիտակի երկրաշարժից հետո եւ 1990-ական թվականներին մի քանի հազար հայաստանցիներ բնակություն են հաստատել Ուկրաինայի արդյունաբերական եւ ծովափնյա քաղաքներում։ Աշխուժացել է հայ ազգային կյանքը։ Ուկրաինայի գրեթե բոլոր խոշոր քաղաքներում հիմնվել են հայկական մշակութային ընկերություններ, եկեղեցիներ, դպրոցներ, հայերենի ուսուցման խմբակներ։ Ներկայումս Ուկրաինայում բնակվում է շուրջ 130 հզ. հայ, ոչ պաշտոնական տվյալների հայերը Ուկրաինայում կազմում են 400.000 մարդ։ Բնակվում են հիմնականում Կիեւում (40.000), Օդեսայում, Խարկովում, Դոնեցկում, Լվովում, Զապորոժյեում, Ղրիմի քաղաքներում եւ այլ վայրերում։ Գործում են 23 հայկական եկեղեցիներ եւ 2 մատուռ, ամենօրյա եւ կիրակնօրյա դպրոցներ, հրատարակվում են "Արագած", "Մասյաց աղավնի" հայկական թերթերը, "Սուրբ Խաչ" հանդեսը։ 2001 թ-ին ստեղծվել է Ուկրաինայի հայերի միությունը։ Ուկրաինայում կառուցվել են 9 հայկական եկեղեցի, Օդեսա (1995), Սիմֆերոպոլ (1997), Մակեեւկա (1998), Խարկով (2004), Զապորոժիե (2007), Նիկոլաեւ (2012), Կիեւ (2017), Լուգանսկ (2017) եւ Դնեպր (2018) քաղաքներում։ Մշակույթ Ուկրանիայի ավանդույթները մեծ ազդեցության տակ են գտնվում քրիստոնեական կրոնից, որը երկրի գերակայող կրոնն է։ Ուկրաինացիները աշխատում են պահել իրենց ավանդույթները եւ երեխաների դաստիարակման գործում էական է տատիկների եւ պապիկների ավանդը։ Այն զգալիորեն տարբերվում է արեւմուտքից։ Ուկրաինայի մշակույթի վրա ազդել են նաեւ արեւելյան եւ արեւմտյան հարեւանները՝ հիմանականում ազդեցություն թողնելով ճարտարապետության եւ երաժշտության վրա։ Կոմունիստական դարաշրջանը մեծ ազդեցություն է թողել ուկրաինական գրի վրա։ 1932 թ.-ին Ստալինը Խորհրդային Միությունում հրապարակեց «գրական գեղարվեստական խմբակցությունների ռեֆորմ», որով եւ առաջ քաշեց սոցիալիստական ռեալիզմը։ Այս հանգամանքը զգալիորեն խեղդեց մշակույթը։ Իրավիճակը շտկվեց միայն 1980-ականներին, երբ սովետական գրողները եւ նկարիչները ազատորեն կարողանում էին արտահայտել իրենց մտքերը։ Զատկի ձուն նկարազարդելու ավանդույթը խորը արմատներ ունի Ուկրաինայում։ Նրանք այն անվանում են պիսանկա։ Ներկելու համար կա հատուկ տեխնոլոգիա։ Ձվերը պատվում են մոմի շերտով, որից հետո այն սկսում են գունազարդել տարբեր ներկանյութերով։ Մոմն արդյունքում պաշտպանում է ձվի կլեպը ներկերի ազդեցությունից։ Ներկելուց հետո մոմի շերտը հեռացնում են՝ թողնելով որ մնան գեղեցիկ նախշերը։ Այս ավանդույթն ունի հազարավոր տարիների պատմություն եւ նույնիսկ եղել է քրիստոնեությունից առաջ։ 2000 թվականին Կոլոմիա քաղաքի մոտակայքում՝ Կարպատների ստորորտում կառուցվել է «պիսանկայի» թանգարանը, որն 2007 թվականին ճանաչվել է Ուկրաինայի յոթ հրաշալիքներից մեկը։ Ճարտարապետություն Ուկրաինական ճարտարապետություն տերմինը նկարագրում է այն մոտիվները եւ ոճը, որոնցով կառուցված են շինությունները ժամանակակից Ուկրաինայում ամբողջ աշխարհում գտնվող ուկրաինացիների կողմից։ Ուկրաինական ճարտարապետության առաջին տարրերն ի հայտ են եկել Կիեւյան Ռուսիայի ժամանակաշրջանում։ 12-րդ դարից հետո ճարտարապետական պատմությունը միանգամայն այլ կերպ զարգացավ Գալիցկի-Վոլինսկյան տիրապետության ժամանակաշրջանում։ Զապորոժյան կազակների տիրապետության ժամանակաշրջանում նոր եզակի ճարտարապետական ոճ զարգացավ Լեհա-Լիտվական միության ազդեցության ներքո։ Ցարական Ռուսաստանի հետ միավորվելուց հետո ճարտարապետությունն սկսեց զարգանալ տարբեր ուղղություններով. ռուսական տիրապետության տակ գտնվող շրջաններում շինությունները կառուցվում էին այդ ժամանակաշրջանի Ռուսաստանին բնորոշ ոճով, մինչդեռ արեւմտյան Գալիցիայի ճարտարապետությունը զարգանում էր Ավստրո-Հունգարական ազդեցության տակ՝ երկու դեպքում էլ հոյակերտ շինություններ կառուցվեցին։ Ուկրաինական ազգային մոտիվները կիրառվեցին նաեւ Խորհրդային Միության ժամանակ եւ այժմյան անկախ Ուկրաինայում։ Թատրոն Ուկրաինայի թատրոնը կերպարվեստի ձեւ է, որը հանդիսանում է մշակութային զարգացման մակարդակի նույնականացման եւ մշակութային արտահայտման միջոց։ Որպես արվեստի տեսակ այն դերասանի խաղի միջոցով գեղարվեստորեն բնութագրում է կյանքը հանդիսատեսի առջեւ։ Ուկրաինական թատրոնը, որպես ազգային թատրոն, հիմնված է Ուկրաինայի ավանդույթների, սովորույթների եւ լեզվի վրա։ Ուկրաինական թատրոնի մասին առաջին հիշատակումները եղել են 19-րդ դարի սկզբներին։ Կինո Գրականություն Երաժշտություն Սպորտ Ուկրաինան ընդունեց 2012 թվականի ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնությունը Ուկրաինայում խաղացին 16 թիմեր Ուկրաինայի 8 քաղաքների նույնքան մարզադաշտներում։ 2012 թ.-ի ամառային օլիմպիական խաղերում Ուկրաինայի թիմը նվաճեց՝ 6 ոսկե, 5 արծաթե եւ 9 բրոնզե մեդալներ։ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Ուկրաինայում Հայաստանի դեսպանություն Ուկրաինայի դեսպանատունը Հայաստանում «Ուկրաինայի Հայերի Միության» տեղեկատվական-վերլուծական հանդես Կիեւի Հայ Համայնք Ուկրաինայի պաշտոնական կայքը ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ 1991 հիմնադրված պետություններ եւ տարածքներ Եվրոպայի խորհրդի անդամ երկրներ Հանրապետություններ Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ երկրներ


Սա մեր վերջին քարոզարշավների մեջ ամենաէժան քարոզարշավն է. «Հրապարակ» - Shabat.am Սա մեր վերջին քարոզարշավների մեջ ամենաէժան քարոզարշավն է. «Հրապարակ» 05 Դեկտեմբեր, 2018 08:24 «Հրապարակ» թերթը գրում է. «ՀՀԿ քարոզարշավի պատասխանատու Արմեն Աշոտյանին հարցրինք՝ նախորդ տարիների նմա՞ն է ձեր քարոզարշավը։ «Իհարկե ոչ, սա մեր վերջին քարոզարշավների մեջ ամենաէժան քարոզարշավն է. նախկինում միշտ «Շարմ»-ին էինք պատվիրում՝ շատ գունեղ, թանկ քարոզարշավ էր լինում՝ հոլովակներ, երգեր էինք պատվիրում, երաժշտական կլիպներ էինք նկարում, հիմա շատ փոքր գումարով մեծ արդյունք ենք ուզում ստանալ։ Շատ նպատակային ենք ծախսում՝ թիրախին խփելու համար. կոնցեպտը դրա վրա է կառուցված»։ Ասում են՝ ամենաթանկը ձեր քարոզարշավն է՝ հարցրինք «Իմ քայլից» Ալեն Սիմոնյանին։ «Համամիտ չեմ, ծախսվում է դրամահավաքի ժամանակ գոյացած գումարը, որի կեսն անգամ դեռ չենք ծախսել»։


source: wikipedia

text: Դեպքեր Սեպտեմբերի 29 - Մյունխենի համաձայնագիր, Չեխոսլովակիայի անդամահատման վերաբերյալ համաձայնագիր, ստորագրել են Մյունխենում՝ Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, ֆաշիստական Գերմանիայի եւ ֆաշիստական Իտալիայի ղեկավարները։ Ծնունդներ Հունվարի 1 - Ալեքսանդր Մելիք-Փաշայան (բժիշկ), հայ զինվորական բժիշկ, հոգեբույժ, առողջապահության կազմակերպիչ Հունվարի 6 - Ադրիանո Չելենտանո, իտալացի երգիչ, երգահան, կինոդերասան, կատակերգու, կինոռեժիսոր, հեռուստահաղորդավար եւ հասարակական գործիչ Հունվարի 21 - Ֆելիքս Դանիելյան, հայ կենդանաբան։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1989), պրոֆեսոր (2002) Հունվարի 21 - Գեւորգ Եղիազարյան (տնտեսագետ), հայ տնտեսագետ։ Տնտեսագիտության դոկտոր (1970), պրոֆեսոր (1971)։ ՌՍՖՍՌ գիտության վաստակավոր գործիչ (1980) Փետրվար 5 - Լեւոն Հակոբյան, քիմիկոս (վ. 1999 ) Փետրվարի 20 - Միքայել Ախտյան, հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ Փետրվար 22 - Արտավազդ Փելեշյան, արտիստ, ռեժիսոր։ Մարտի 8 - Իոսիֆ Սիսակյան, հայ ֆիզիկոս Մարտի 14 - Իսիդորո Դիաս, մեքսիկացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Մարտի 15 - Կիմ Աղաբեկյան, հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։ Մարտի 26 - Անտոնիո Տրեբիչիանի, իտալացի ֆուտբոլայի մարզիչ, մարզել է իտալական Ռոման Մայիսի 19 - Իգոր Տեր-Հովհաննիսյան, հայ խորհրդային մարզիկ (հեռացատկորդ) Մայիսի 27 - Իգոր Զայցեւ, խորհրդային եւ ռուսաստանցի շախմատիստ, գրոսմայստեր, շախմատային տեսաբան, գրող Հուլիս 18 - Պերճ Զեյթունցյան, հայ արձակագիր, դրամատուրգ եւ թարգմանիչ։ Հուլիսի 27 - Հակոբ Իշխանյան, քանդակագործ, գրաֆիկ Հոկտեմբերի 12 - Ներսես Հովհաննիսյան, հայ կինոռեժիսոր, սցենարիստ, դերասան, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Մահեր Ստեփան Եգիզարով, հայ օպերային երգիչ (բաս - բարիտոն) Երվանդ Դեմիրճյան, Խորհրդային Հայաստա Հովհաննես Տեր-Միրաքյան, հայ մանկավարժ-մեթոդիստ Մարտի 4 - Գուիդո Բացցանի, իտալացի ֆուտբոլային մարզիչ Մարտի 6 - Խորեն Ա Տփղիսեցի, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս (1932-1938)։ Հաջորդել է Գեւորգ Ե Սուրենյանցին Սարգիս Մանուկյան, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934-ից Մարտ 7 - Շերամ (գուսան) հայ գուսան–երգահան, ժամանակակից գուսանական երգարվեստի սկզբնավորող (ծ. 1857) Դեկտեմբերի 27 - Օսիպ Մանդելշտամ, ռուս բանաստեղծ, թարգմանիչ եւ գրականագետ։ Օգոստոս - Արշակ Աթայան, հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ, հասարակական գործիչ, ՍՍՀՄ գրողների միության անդամ (ծ. 1877) Օգոստոսի 7 - Կոնստանտին Ստանիսլավսկի, ռուս դերասան, ռեժիսոր, թատրոնի ռեֆորմիստ (ծ. 1863) Նոյեմբերի 10 - Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրք, Թուրքիայի հանրապետության հիմնադիր (ծ. 1881) 1938 Տարեթվեր


Լրատվություն Շնորհավորական ՀՀ անկախության տարեդարձի առթիվ Նախագահ Սերժ Սարգսյանին շնորհավորական ուղերձ է հղել Ֆրանսիայի Նախագահ Ֆրանսուա Օլանդը 21.09.2013 «Պարոն Նախագահ, Հայաստանի Հանրապետության ազգային տոնի առթիվ Ձեզ եւ ողջ հայ ժողովրդին եմ հղում երջանկության եւ հաջողության բարեմաղթանքներս: Անկախությունից ի վեր Հայաստանը հաջողությամբ առաջ է ընթացել բարգավաճման եւ ժողովրդավարության ուղիով, շնորհիվ, մասնավորապես, Եվրամիության հետ իր վարած երկխոսության շրջանակներում իրականացված խիզախ բարեփոխումների: Ցանկանում եմ վերահաստատել Ֆրանսիայի լիակատար աջակցությունն այդ ձեռնարկի շարունակմանը: Ինչպես գիտեք, ես անձնապես մեծ կարեւորություն եմ տալիս Հայաստանի եւ Ֆրանսիայի միջեւ առկա բարեկամական հարաբերություններին եւ համագործակցությանը: Ցանկանում եմ այդ հարաբերությունների ամրապնդման ուղղությամբ Ձեզ հետ միասին շարունակել աշխատանքն առավել որոշակի կերպով, հատկապես տնտեսական ոլորտում: Թույլ տվեք ընդգծել նաեւ այն կարեւորությունը, որ Ֆրանսիան՝ որպես Մինսկի խմբի համանախագահ, տալիս է Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության խաղաղ կարգավորմանն ուղղված բանակցությունների առաջընթացին: Ուրախ եմ առաջիկայում Փարիզում Ձեզ հյուրընկալելու` այս թեմաները համատեղ քննարկելու նպատակով: Ընդունեք խնդրեմ, պարոն Նախագահ, հարգանքներիս գերագույն հավաստիքը»,-ասված է Ֆրանսիայի Նախագահի շնորհավորական ուղերձում:


Լրատվություն Շնորհավորական 13.01.2013 / Նախագահը շնորհավորական հեռագիր է հղել Խաչատուր Իսկանդարյանին՝ ծննդյան 90-րդ տարեդարձի առթիվ Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր շնորհավորական հեռագիր է հղել ՀՀ ժողովրդական նկարիչ, քանդակագործ Խաչատուր Իսկանդարյանին՝ ծննդյան 90-րդ տարեդարձի կապակցությամբ: «Հարգելի պարոն Իսկանդարյան, Ջերմորեն շնորհավորում եմ Ձեզ ծննդյան 90-րդ տարեդարձի կապակցությամբ: Դուք Հայաստանի ակնառու քանդակագործներից եք, ում քանդակները զարդարում են մեր մայրաքաղաքն ու Գյումրին: Տպավորիչ է Ձեր անցած տեւական եւ բեղմնավոր ստեղծագործական ուղին: Դուք արժանիորեն եք կրում մեր մշակույթն իր... 217f 10.01.2013 / Նախագահը շնորհավորել է ՀՀ վաստակավոր արտիստ Հրանտ Թոխատյանին՝ ծննդյան 55-րդ տարեդարձի առթիվ Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր հեռախոսազրույց է ունեցել ՀՀ վաստակավոր արտիստ Հրանտ Թոխատյանի հետ, շնորհավորել նրան ծննդյան հոբելյանի՝ 55-րդ տարեդարձի առթիվ: 08.01.2013 / Նախագահը շնորհավորական ուղերձ է հղել համայն Վրաստանի Կաթողիկոս-Պատրիարք Իլյա Երկրորդին Նախագահ Սերժ Սարգսյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել համայն Վրաստանի Կաթողիկոս-Պատրիարք Իլյա Երկրորդին՝ ծննդյան 80-ամյակի եւ հայրապետական ծառայության 35-ամյակի առթիվ: 29.12.2012 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Ճապոնիայի վարչապետին Նախագահ Սերժ Սարգսյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Ճապոնիայի վարչապետ Սինձո Աբեին՝ վարչապետի պաշտոնում ընտրվելու կապակցությամբ: 21.12.2012 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանը շնորհավորական հեռագիր է հղել Վրաստանի նախագահ Միխեիլ Սաակաշվիլիին Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր շնորհավորական հեռագիր է հղել Վրաստանի նախագահ Միխեիլ Սաակաշվիլիին՝ ծննդյան 45-րդ տարեդարձի առթիվ: «Մեր երկրների միջեւ ավանդական անկեղծ եւ բարեկամական երկխոսությունը, փոխշահավետ գործընկերությունն ու բազմաոլորտ համագործակցությունը բխում են մեր ժողովուրդների՝ հազարամյակներով թրծված բարիդրացիական հարաբերություններից: Լիահույս եմ, որ մեր իշխանությունների ջանքերով դրանք կընդլայնվեն եւ կխորանան՝ ի փառս Հայաստանի եւ Վրաստանի հզորացման ու պայծառ ապագայի: Մեծարգո... 21.12.2012 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Ճապոնիայի կայս Ակիհիտոյի ծննդյան օրվա առթիվ Նախագահ Սերժ Սարգսյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Ճապոնիայի կայս Ակիհիտոյին եւ Ճապոնիայի վարչապետ Յոշիհիկո Նոդային՝ Ճապոնիայի ազգային տոնի՝ Ակիհիտո Կայսեր ծննդյան օրվա առթիվ:


Վարդանյան. «Երբեք մեր սկզբունքները չենք դավաճանելու, երբեք կցորդ չենք դառնալու» Խորհրդարանական ընտրություններին Դաշնակցությունը (ՀՅԴ) կգնա միայնակ, եւ ցուցակը կգլխավորի ՀՅԴ խորհրդարանական խմբակցության ղեկավար Արմեն Ռուստամյանը։ Խմբակցության քարտուղար Աղվան Վարդանյանն «Ազատության» հետ զրույցում ասաց, որ Դաշնակցությունն ուժեղ է, գիտի՝ ինչ է անում, ինչ է արել եւ ինչ է անելու։ Վարդանյան. - Այո, մենք ունենք շատ լավ թիմ, եթե անհրաժեշտ է, ասենք, մոտավորապես 165 տարածքային թեկնածու, մենք կունենանք, թերեւս, երեւի 150-155 թեկնածուներ բոլոր տարածքներում, եւ մեր ցանկը կլինի շատ ներկայանալի, եւ մենք այսօր շատ վստահ ենք զգում, որովհետեւ գիտենք՝ ինչ ենք անում, գիտենք՝ ինչ ենք արել մինչեւ այսօր եւ ինչ ենք անելու։ Երբեք մենք մեր սկզբունքները չենք դավաճանելու, երբեք մենք կցորդ չենք դառնալու: Դաշնակցությունը թերեւս միակ իսկապես համակարգային քաղաքական ուժն է, օրգանական քաղաքական ուժն է, որը ունի սկզբունքներ։ «Ազատություն». - Պարոն Վարդանյան, Դաշնակցությունը գնում է ընտրությունների որպես իշխանական ուժ... Վարդանյան. - Մենք այսօր ունենք քաղաքական համագործակցության համաձայնագիր, եւ բնական է՝ մենք այսօր իշխանության մաս ենք կազմում, բայց իշխանության մաս գնալը արատ չի, արատ է այն, երբ որ դու ասում ես բան ու հակառակն ես անում, երբ որ դու հայտարարում ես մի բան, հետո հակառակն ես անում։ Մենք այսօր գործ ենք անում, կոնկրետ գործ, որի արդյունքները նշմարելի են, տեսանելի են, եւ որոնք շարունակվելու դեպքում շատ ավելի արդյունավետ կլինեն, եւ բոլորը դա կզգան։ Միշտ կլինեն բողոքավոր մարդիկ, որոնք միշտ կդժգոհեն, բայց ես վստահ եմ, որ այս սկսած, նոր սկիզբը դրված այս փոփոխությունները որակական շատ կարճ ժամանակում նաեւ հասարակության լայն շերտերի վրա են ազդելու: Մենք սրանով ենք գնում ընտրությունների, մենք գնում ենք այս գործը շարունակելու, ոչ թե խոստումներ տալու, հետո գալու, ասելու՝ խոստումները չկատարեցինք։ «Ազատություն». - Պարոն Վարդանյան, նախապես հայտարարություններ էին հնչում Դաշնակցության կողմից, որ ընտրություններից հետո կրկին հուշագիրը կստորագրվի Հանրապետականի հետ, համագործակցությունը կշարունակվի։ Վարդանյան. - Միշտ ասել ենք, մենք նման բան չենք ասել, մենք ասել ենք՝ մեր համագործակցությունը երկարաժամկետ է, մնացածը կորոշի հասարակությունը, մեր քաղաքացիները. եթե մենք կունենանք հնարավորություն՝ շարունակելու այս որակական փոփոխությունները, բնականաբար, կշարունակենք։ Մենք չենք ասում՝ մենք ընտրություններից հետո դառնալու ենք ընդդիմություն։ Գիտե՞ք, Դաշնակցության համար ընդդիմություն-իշխանություն լինելը երբեք ինքնանպատակ չի եղել։ «Ազատություն». - Բայց ընտրություններից հետո կհամագործակցե՞ք Հանրապետականի հետ։ Վարդանյան. - Կապված արդյունքներից՝ ինչ է լինելու։ Ընտրություններն ավարտվելու են, պատկերը, խճանկարը պարզվելու է՝ որ քաղաքական ուժն ինչ կշիռ ունի։ Ես համոզված եմ, որ Դաշնակցությունը շատ ավելի ռեալ, շատ ավելի մեծ ներկայություն է ունենալու, եւ այդ ժամանակ պիտի հաշվել՝ կարողանո՞ւմ ենք մենք շարունակել այս բարեփոխումները՝ հիմքը դնել, հնարավո՞ր կլինի երկու քաղաքական ուժով մեծամասնություն կազմել՝ այդպես կլինի, հնարավոր չի՞ լինի՝ գուցե մեկ ուրիշ տարբերակ կաշխատի, սրանք գնահատականներ են, որ... «Ազատություն». - Իշխանության հետ համագործակցությունը ձեր վարկանիշի վրա, փաստորեն, չի ազդել, Ձեր կարծիքով, այլ հակառակը... Վարդանյան. - Ես չեմ բացառում, որ ինչ-որ չափով ազդել է, բայց ես համոզված եմ, որ շատ ավելի՝ իշխանության մաս լինելը եւ կոնկրետ գործ անելը նաեւ ավելացրել է։ Լուկաշենկո. Ռուսները բարբարոսի պես են իրենց պահում


Զինծառայողների ապահովագրության հիմնադրամին նվիրաբերությունները վերջին 12 օրերի ընթացքում տպավորիչ աճ են արձանագրել։ Հուլիսի 17-27-ն ընկած ժամանակահատվածում հիմնադրամին նվիրաբերվել է ավելի քան 313 միլիոն դրամ։ 10 օրում նվիրաբերված այս թիվն ավելին է, քան վերջին 3 տարիների բոլոր նվիրաբերությունները միասին վերցված (2017, 2018, 2019 թվականներին նվիրաբերությունները կազմել էին 308 միլիոն դրամ)։ Ավելի ոգեւորիչ է, որ աճել են արտերկրից կատարված նվիրաբերությունները։ Շնորհակալություն եմ հայտնում մեր հայրենակիցներին եւ կոչ եմ անում շարունակել իրենց ներդրումն ունենալ այս հիմնադրամում՝ ի շահ մեր զոհված եւ վիրավոր զինծառայողների ընտանիքների: Ի վերջո մենք ցանկանում ենք հասնել կարեւորագույն մի նպատակի՝ հատուցել արցախյան պատերազմի զոհերի եւ վիրավորների ընտանիքներին։ Վստահեցնում եմ նաեւ, որ կառավարությունն իր հերթին արել եւ անելու է հնարավոր ամեն ինչ՝ մեր զինծառայողների թիկունքն ամուր ու անխոցելի դարձնելու համար: Ծագումով մի Հրեայ տղայի հանդիպեցի,ինք պատմեց ինձ վոր արտասահմանում ապրող Հրեաները ազգային տուրք են վճարում Իսրաելի բարգավաճման համար.ինչու մենք ալ նոյնը չանենք🇦🇲 Իսկ ինչ կասեք եթե այդպիսի մի հիմնադրամ կամ հաշվեհամար բացվի Հայաստանում, որը կօգտագործվի բացառապես զենք գնելու նպատակով. Մենք սփյուռքից պատրաստ ենք փոխանցումներ կատարելու, համոզված եմ ամբողջ աշխարհի սփյուռքահայությ HиkTo He xoчeT BkлaдыBaTb дeHbrи B ApMeHию... Tarva verch miliarde kancni. Harstacnenq mer erkire qajl ar qajl. Stabil poxi hosqa da. Vor mer nersi joxuvurde aranc kariq apri. Ashxari poxe lcnenq mer byuje. U aranc himnadramneri uxaki anmijapes poxe ga mtni btuje u verch. incheq tavishavornerov Official page of the political party Civil Contract Բարեփոխումները պետք է ոչ թե հակադիր ու թշնամական լինեն մեր իրականության հետ, այլ ընդհակառակը՝ բխեն այդ իրականությունից, իրականության կարիքները ըմբռնելու եւ հասկանալու առանձնահատկություն ունենան: Այսօր խորհրդակցություն ենք անցկացրել ԿԳՄՍՆ-ում։ Krtutjune hnanuma jev tarmatsnelu katiq uni Ampajman petqa verapatrastven Endunelutjan qnnutjunnernel vor digitaal lini hrashali klini el botjvoq tji karoxana kextsel kam dimatse kasharq pahandjel However, a PM that speaks in mother tongue saturated with foreign venom - bastardized slang, same with Education Minister ..., every minister ..., and every MP ..., all of the above still state Gharapagh not Artsakh after the most bloody shameful war where our best have been butchered perhaps 10,000 ... How would a prime minister that still repeatedly states GHARAPAGH develop a vision for education system, how would a Minister of Education develop a vision for true education when the same Minister is not proficient in mother tongue and plans to make mother tongue an option along with English, French, Russian ... Are they on drugs??? ЭTo HarлядHo пokaзыBaeT oTHoшeHиe Hapoдa k пpeMbepy... ЭTo пoзop Haции ... CTыдHo зa Takoro пpeMbepa...((( Կորոնավիրուսի տարածման հետ կապված ունենք էական աճ, վերջին օրվա դրությամբ արձանագրվել է 700-ից ավելի դեպք։ Մեր խնդիրն է՝ պահպանել հակահամաճարակային կանոնները եւ շարժվել այն ճանապարհով, որպեսզի լրացուցիչ սահմանափակումներ սահմանելու անհրաժեշտություն չլինի։ Հոգնել ենք ընդդիմադիրների սադրանքներից։ Հիմա էլ սասնա ծռերն են մաս կազմել եւ բաժանվել է հայ ազգս՝3 մասի։ Մենք բառիս բուն իմաստով միասին անցնում ենք բավականին ծանր փորձության միջով, բայց ուզում եմ արձանագրենք, որ նույնիսկ ամենածանր փորձության ժամին մեր երկիրը, մեր ժողովուրդը, որեւէ քաղաքացի, կառավարության որեւէ անդամ, մեզնից որեւէ մեկը չի կարող թերագնահատել այն անուրանալի ծառայությունները, որ Հայաստանի զինված ուժերի բազմաթիվ գեներալներ եւ սպաներ, ենթասպաներ, սերժանտներ, շարքայիններ մատուցել են եւ մատուցում են մեր երկրին: Մենք միասին շարունակում ենք կրել ընդհանուր պատասխանատվություն եւ համոզված եմ, որ այդ պատասխանատվությունը կկրենք պատվով: Զինված ուժերի կարիքներն ինչպես եղել, այնպես էլ շարունակում ու շարունակելու են մնալ կառավարության ուշադրության կենտրոնում: Իմ խոսքը ԶՈՒ բարձրագույն սպայակազմի հետ խորհրդակցությանը: ոչ թե ազգի թալանչիներին եւ հարստահարողների Հնին չունենք երկիր տալու👌 Եկեք միացեք միասին երկիր կառուցենք💓❤ Ազգը,բանակը,Հայ Վաղ թե ուշ Շուշան նորից Շուշի ենք դարձնելու միասին ,բոլորով❤❤❤ պաշտոնյա հաստավզեր, որոնք երկիրը փորձում են դնել վտանգի տակ անձնական շահերի համար: Փառք եւ պատիվ բոլոր հերոս, ազնիվ, նվիրյալ ծառայողներին որոնք կանգնած են ժողովրդի եւ մեր սիրելի վարչապետի կողքին: Հայ ժողովուրդը սատար ու շնորհակալ է այն սպաներին ու ԶՈւ աշխատակիցներին , որոնք ծառան չե՛ն այս կամ այն մերժվածին , այլ ծառայում են Հայաստանի Հանրապետությանը Աստված ձեզ հետ❗ Heckoлbko дHeй Haзaд oбBиHяли BыcakoпocTaBлeH Ձեզ սպառնացողները նրա հովանավորությամ http:// ...


ԵՐԵՎԱՆ, 22 օգոստոսի. /Նովոստի-Արմենիա/. Ահաբեկչության կատարման համար հետախուզման մեջ գտնվող Հնդկաստանի 2 քաղաքացու հայտնաբերվել է Հայաստանում: Ինչպես հայտնում է ՀՀ ԱԱԾ մամուլի ծառայությունը, Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության ծառայությունը հանցավորության եւ միջազգային ահաբեկչության դեմ պայքարին ուղղված իր գործառույթների իրականացման շրջանակներում ՀՀ ոստիկանության ինտերպոլի ազգային կենտրոնական բյուրոյից ստացված տեղեկությունների հիման վրա ձեռնարկված օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների արդյունքում հայտնաբերել է ահաբեկչության կատարման համար հետախուզման մեջ գտնվող Հնդկաստանի 2 քաղաքացու: «Մասնավորապես, 2019թ. օգոստոսի 8-ին նշված անձինք Ստամբուլ-Երեւան չվերթով ժամանել են Երեւան: Նույն օրը՝ Ինտերպոլի միջազգային հետախուզման հայտը ստանալուց ժամեր անց, ՀՀ ԱԱԾ աշխատակիցների կողմից ձեռնարկված օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների արդյունքում Հնդկաստանի վերոնշյալ քաղաքացիներից մեկը հայտնաբերվել եւ բերման է ենթարկվել: Պարզվել է, որ վերջինս մի շարք ծանր հանցագործություններ (այդ թվում` ահաբեկչություն, սպանություններ) կատարելու համար մեղադրվում է Հնդկաստանի քրեական օրենսգրքի տարբեր հոդվածներով», - նշվում է տարածած հաղորդագրությունում: Նրա ուղեկիցը, ով Հնդկաստանի իրավապահ մարմինների կողմից նույնպես հետախուզվում է ահաբեկչության, սպանության եւ այլ հանցագործությունների կատարման համար, օգոստոսի 14-ին եւս հայտնաբերվել եւ բերման է ենթարկվել Բագրատաշենի սահմանային անցակետը հատելու փորձ կատարելիս: #Հայաստան #ԱԱԾ #Հնդկաստան #ահաբեկչություն


Միջազգային հեռահաղորդակցության միության գլխավոր քարտուղարն այցելել է «Սինոփսիս Արմենիա» 10:37 Սամվել Ալեքսանյանն առեւանգե՞լ է Ղուշչյանին. ոստիկանությունը դեռ ստուգում է 10:34 ՔԿ փոխնախագահը Շիրակի մարզային քննչական վարչության աշխատակիցներին ներկայացրել է նորանշանակ պետին (ֆոտո) 10:33 Կոսմետիկ բարեփոխումներ եւ համաներում. իրական բարեփոխումները Ալիեւի կառավարության համար ինքնասպանություն կլինեն 10:32 Տարօրինակ պայթյուն Կոլումբիայում. 9 զոհ կա 10:26 Շաբաթօրյակ. Երեւանում կտնկվի շուրջ 5000 ծառ. խստացրել ենք տնկիների նկատմամբ պահանջները 09:30 Ջիմի Քարթերը կդառնա ներկայումս ողջ ԱՄՆ նախկին նախագահներից ամենատարեցը 09:26 «Հրապարակ». ԵՊՀ ռեկտորի լիազորությունները դադարեցնելու հաջորդ նիստի օրը հայտնի է 09:20 «Ժամանակ». Կլուծարվի. Վարչապետն ուզում է ջրային ոլորտում տապալումների պատասխանատվությունն իր վրայից գցե՞լ 09:14 «Փաստ». Մտածված սցենար. Գրավատների տուրքը կբարձրանա, բայց ոչ 60 անգամ 09:08 «Ժողովուրդ». Անցումային արդարադատության գաղափարը կամաց-կամաց միս ու արյուն է ստանում. Հայտնի է համակարգողի անունը 09:02 «Իրատես». Խաշն էլ չօգնեց. ՀՀԿ-ում դեռ զայրացած են 09:01 Այսօր նշվում է Ջրային պաշարների համաշխարհային օրը 08:56 «Ժողովուրդ». «Հետագայում ինչ է տեղի ունեցել, ավելի ճիշտ` ով ինչ է կիրառել...». Օսիպյանը՝ Լեւոն Երանոսյանի մասին 08:51 «Իրավունք». Հայկ Մարությանը քաղաքապետարան է բերում ոչ միայն կնոջը, այլեւ ընկերներին 08:44 «Իրատես». Վանեցյանից էլ են բիզնես խլում. Նրան «առաջարկ» է արել Փաշինյանը 08:38 «Ժամանակ». Հին տրամաբանություն. ՃՈ աշխատակիցների աշխատավարձերը կապ ունեն նրանց կողմից գրված տուգանքների հետ 08:32 «Իրատես». Հենց այնպես չէր, որ Ծառուկյանն «ինքնստինքյան» դեմ դուրս եկավ իշխանության թրենդին 08:28 Տեխասում հավատարիմ շունն ընտանիքին փրկել է՝ հարձակվելով հրաձիգի վրա 08:26 «Հրապարակ». «Մարտի 1»-ի դեպքերից տուժածներին ոչ թե կփոխհատուցեն, այլ կաջակցեն 08:20 «Ժամանակ». Ծառուկյանը կզրկվի սպորտի նախարարությունում իր ազդեցությունից. Ո՞վ կփոխարինի նրա կադրին 08:14 «Հրապարակ». 109 միլիոնի «պստիկ» նվեր Պստիկյանին՝ Հայկ Մարությանից 08:08 «Ժամանակ». Արցախի ԱԺ-ն փակեց ճանապարհը. Չկարողանալով «հանձնողական» խուճապ գեներացնել, փոխում են հարվածի ուղղությունը 08:01 «Փաստ». Գազի գինը հնարավոր է բարձրանա մայիսից 07:54 «Հրապարակ». Խմորումներ ՔՊ-ում. Փաշինյանի չհայտարարված մրցակից «գորշ կարդինալն» իր թիմն է ձեւավորում 02:22 Հայտնի են այն ավտոմեքենաները, որոնք դժվար է գողանալ 01:00 Ամերիկացի գեներալը կհանդիպի Google-ի ղեկավարության հետ՝ կապված Չինաստանին վերաբերող մտահոգությունների հետ 00:51 Թուրքիան քննադատել է Գոլանի բարձունքների մասին Թրամփի հայտարարությունը 00:40 Էվերեստի սառույցները հալվում են, եւ ավելի հաճախ են հայտնաբերվում զոհված լեռնագնացների մարմիններ 00:35 Վարդենյաց լեռնանցքը փակ է բեռնատարների համար. ԱԻՆ-ը՝ փակ եւ դժվարանցանելի ճանապարհների մասին 00:26 ԱՄՆ դեսպանը՝ ԵՄ-ին. առեւտրային բանակցությունների հետաձգումը հետեւանքներ կունենա 00:15 Չինաստանը 10 տարում 3 անգամ զարգացավ եւ անցավ Թուրքիային. Կարո Փայլան 00:04 Սպիտակ տունը հրաժարվել է դեմոկրատներին տեղեկատվություն տրամադրել Թրամփի եւ Պուտինի բանկցությունների մասին 23:58 ԱՄՆ-ի եւ Թուրքիայի տարաձայնությունները, կապված С-400-ների հետ, բարդ հարց է. Ջոզեֆ Դանֆորդ 23:40 Երեւանում վթարվել է ոստիկանական ГАЗель-ը 23:39 «Հըզբոլլահի» դեմ ԱՄՆ պատժամիջոցները վնաս են պատճառում Լիբանանին. Միշել Աուն 23:18 Facebook-ն առանց կոդավորելու պահպանել է միլիոնավոր օգտատերերի գաղտնաբառերը 23:00 «Թեւոսիկի» եղբոր սպանության համար 25 տարով ազատազրկված «Իսոն» հացադուլ է հայտարարել 18:40 ՊԵԿ. Անցած տարին հեղափոխական էր եկամուտների հաշվառման մեթոդաբանության տեսակետից 18:40 Ձախ կոշիկի տակդիրի միջից հայտնաբերել են 5.2 գր քաշով դեղնականաչավուն զանգված 18:36 ԱՄՆ բանակը ձեռնամուխ է լինում ցամաքային տեղակայման հիպերձայնային զենքի ստեղծմանը 18:27 ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղարը մեկնում է Վրաստան 18:24 Շիրխանյանը ռազմաճակատի համար նախատեսված գումարները դրել է գրպանն ու ասել՝ գրպանս կասա է. Արամ Հարությունյան 18:17 Վտանգ կա, որ Բեռլինը եվրոպական պաշտպանական արդյունաբերության նախագծերում կդառնա անհուսալի գործընկեր. Մերկել 18:16 Շվեդիան պատրաստ է խորացնել Հայաստանի հետ կապերը. շվեդ նախարարը՝ Փաշինյանին 18:07 ԲՀԿ պատգամավորները փակ հանդիպում են անցկացնում Դավիթ Անանյանի հետ 18:06 Վարդանանց փողոցում վրաերթի ենթարկված 18-ամյա երիտասարդը հիվանդանոցում մահացել է 17:58 Մայք Պոմպեոն «Հիզբալլահն» անվանել է «կայունության սպառնալիք» Մերձավոր Արեւելքում 17:51 Նիկոլ Փաշինյանի տրամաբանական վարժանքները քննադատության չեն դիմանում. Արամ Հարությունյան ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հրավերով Հայաստան է ժամանել Միջազգային հեռահաղորդակցության միության (ՀՄՄ) գլխավոր քարտուղար Հոուլին Ժաոն` մասնակցելու Ֆրանկոֆոնիայի գագաթաժողովի շրջանակներում անցկացվող տնտեսական ֆորումին։ ՀՀ տրանսպորտի, կապի եւ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարարությունից NEWS.am-ին հայտնում են, որ ՀՄՄ-ն համակարգում է համաշխարհային ռադիոհաճախականությունների օգտագործումը, նպաստում է աշխարհում հեռահաղորդակցության ենթակառուցվածքի զարգացմանը եւ աջակցում տեխնիկական չափանիշների համաշխարհային համակարգմանն ու զարգացմանը։ ՀՀ տրանսպորտի, կապի եւ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարար Հակոբ Արշակյանի ուղեկցությամբ Հոուլին Ժաոն այցելել է «Սինոփսիս Արմենիա» ընկերություն։ Հյուրերին ընդունել են ընկերության նախագահ Երվանդ Զորյանը եւ գործադիր տնօրեն Հովիկ Մուսայելյանը։ Նրանք նախ շրջել են ընկերության կրթական մասնաշենքում։ Ուսումնական դեպարտամենտի ղեկավար Վազգեն Մելիքյանը ներկայացրել է իրականացվող կրթական ծրագրի մանրամասները։ Հաշվի առնելով պահանջարկի համեմատ աշխատաշուկայում մասնագետների սակավությունը` ընկերությունը ձեռնամուխ է եղել հայաստանյան մի շարք առաջատար բուհերի հետ համագործակցությամբ անցկացնել դասընթացներ` պատրաստելու միկրոէլեկտրոնիկայի մասնագիտություններով անհրաժեշտ կադրեր։ Հետագայում նրանցից լավագույններն անցնում են աշխատանքի հենց «Սինոփսիս Արմենիա»-ում։ Ընկերության ներկայացուցիչը նշել է, որ «Սինոփսիս»-ի մշակած հատուկ կրթական ծրագիրը ներդրվել է նաեւ այլ երկրներում։ Վազգեն Մելիքյանը ուսումնական դեպարտամենտի գրանցած հաջողությունները ներկայացրել է նաեւ թվերով. այն է` իրենց դասընթացն ավարտած 6 տասնյակից ավելի գիտությունների թեկնածու, հարյուրավոր մագիստրոսներ։ 1000-ից ավելի ուսանողներ ստացել են բակալավրի աստիճան։ Այնուհետեւ հյուրերը ծանոթացել են աշխատանքային պայմաններին։ Արտասահմանցի գործընկերոջը ներկայացվել են ՏՏ ոլորտի այն բարձր պարգեւները, որոնց հանձնման գործում ընկերությունը մասնակցություն ունի կամ նախաձեռնող է, ինչպիսին է ՏՏ ոլորտում համաշխարհային ներդրման համար տրվող մրցանակը։ Հայաստանում աշխատելով սկսած 2004 թվականից՝ «Սինոփսիս Արմենիան» շարունակում է մնալ ՏՏ ոլորտի արդյունաբերության առաջատարն ու համապատասխան մասնագետների խոշորագույն գործատուներից մեկը։ Այս տարվա հոկտեմբերին Հայաստանում տեղի կունենա Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների համաշխարհային կոնգրեսը՝ WCIT 2019-ը... Facebook-ն առանց կոդավորելու պահպանել է միլիոնավոր օգտատերերի գաղտնաբառերը Նշվում է, որ հայտնի են սոցիալական ցանցից օգտվող 2,7 միլիարդ մարդուց 600 մլն օգտատերերի գաղտնաբառերը... Microsoft-ի համահիմնադիրը պատրաստ է վստահել մեքենայի ինտելեկտին... Մարտական հերթապահության մեջ ընդգրկված զինծառայողների 2 տարի ծառայությունը կարող է կրճատվել. Դավիթ Տոնոյան Երկար ժամանակով լույս չի լինելու Երեւանում եւ 8 մարզերում Դադարեցրեք քննարկումը, կգնաք ու կիրականացնեք այն, ինչ ասվեց. Վարչապետի կոշտ արձագանքը՝ Նարեկ Բաբայանին Ավազակային հարձակում՝ Չարենցավանում. Ձերբակալվել է նաեւ այդ պահին տանտիրուհուն հյուր եկած ընկերուհին. մանրամասներ Երեւանի ամենաբարձրահարկ՝ 32 հարկանի շենքը կկառուցվի «Վերածնունդ» երիտասարդական ավանում. Արսեն Քարամյան (ֆոտո)


text: Ուրբաթ, շաբաթվա հինգերորդ օրը (եկեղեցական տոմարով՝ վեցերորդը), ընկնում է հինգշաբթի եւ շաբաթ օրերի միջեւ։ Բառի ծագում «Ուրբաթ» բառը փոխառություն է հին ասորերենից (արամեերենից), որտեղ aruwatha բառը «ուրբաթ» իմաստից բացի, նշանակում է նաեւ «պատրաստություն»։ Սա, իր հերթին, եբրայերեն բառ է, իմաստով՝ հրեական շաբաթ հանգստյան օրին նախորդող, «նախապատրաստության» օր։ Հայերեն բառի արտասանության ձեւը գոյացել է որպես հնչյունահամապատասխանություն՝ «շաբաթ» բառին։ Հին հռոմեացիների մոտ ուրբաթ օրը նվիրված էր Վեներային։ Անունը այլ լեզուներում Ռոմանական լեզուներում (բացառությամբ՝ պորտուգալերենի) ուրբաթ օրվա անունը սերում է ՝ «Վեներայի օր» արտահայտությունից. , , , կատալոներեն՝ divendres, կորսիկաներեն՝ vennari, ռումիներեն՝ vineri։ Ուրբաթը ասույթներում Տարածված արտահայտություն է՝ «Ուրբաթը շաբաթից շուտ եկավ»։ Ասվում է այն դեպքում, երբ կատարվում է այն, ինչը որ պետք է կատարվեր։ Բառակազմություն Քչախոս մարդուն նաեւ ասում են՝ ուրբաթախոս։ Հայերեն առաջին տպագիր գրքի անունն է՝ Ուրբաթագիրք։ Ուշագրավ փաստ Ուրբաթ անունն էր կրում Դանիել Դեֆոյի «Ռոբինզոն Կրուզո» վեպի գործող անձանցից մեկը։ Կրճատ ձեւ Հայերենում՝ Ուբ, Անգլերենում՝ Fri: Ուրբաթ


Documents Decrees of the President of RA 29.08.2008 Վ. Բադալյանին Թուրքմենստանում Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ եվ լիազոր դեսպան նշանակելու մասին 20.08.2008 Գ. Խաչատրյանին Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր Պետական եկամուտների կոմիտեի նախագահ նշանակելու մասին 20.08.2008 Հայաստանի Հանրապետության նախագահի 2007 թվականի հուլիսի 18-ի ՆՀ-174-ն հրամանագրում փոփոխություն կատարելու մասին 20.08.2008 Հայաստանի Հանրապետության նախագահի 2002 թվականի մարտի 16-ի ՆՀ-1063 հրամանագրում փոփոխություն եվ լրացում կատարելու ամսին 20.08.2008 Վ. Բարսեղյանին Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր Հարկային Պետական ծառայության պետի պաշտոնից ազատելու մասին 06.08.2008 Ա. Մկրտչյանին Հայաստանի Հանրապետության վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանի դատավոր նշանակելու մասին 06.08.2008 Առաջին ատյանի դատարանների դատավորների ծառայողական առաջխաղացման 2007 թվականի ցուցակի լրացումը հաստատելու մասին 06.08.2008 Հայաստանի Հանրապետության Վճռաբեկ դատարանի դատավոր Ս. Գյուրջյանի լիազորությունները դադարեցնելու մասին 219b 02.08.2008 Շ. Քոչարյանին Հայաստանի Հանրապետության Արտաքին Գործերի նախարարի տեղակալ նշանակելու մասին


source: CulturaX

text: Իբրեւագրոհը սոցիալական ինժեներիայի տարատեսակներից մեկն է, որը հիմնված է ցանցային անվտանգության հիմնադրույթների չիմացության վրա. օրինակ՝ շատերը չգիտեն, որ որեւէ ընկերություն կամ կազմակերպություն երբեք չի ուղարկում հաղորդագրություն, որում տեղեկություն է խնդրում ձեր անձնական տվյալների, ծածկագրի կամ այլնի վերաբերյալ։ Վաղ ֆիշինգը Էյ-Օու-Էլ-ում[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ֆիշինգիստները ներկայացել են որպես AOL-ի աշխատակիցներ եւ ակնթարթային հաղորդագրությունների ծրագրերով դիմել իրենց հավանական զոհին՝ փորձելով իմանալ նրա գաղտնաբառը։ Որպեսզի համոզեն, զոհին օգտագործել են այնպիսի արտահայտություններ, ինչպիսիք են «ակաունտի հաստատում», վճարման տեղեկատվության հաստատում։ Երբ զոհը ասել է իր գաղտնաբառը, խաբեբաները մուտք են գործել նրա տվյալներ եւ նրա ակաունտը օգտագործել են խարդախ նպատակներով եւ փոստաղբ ուղարկելու նպատակներով։ Ֆիշինգը հասել է այնպիսի չափերի, որ Էյ-Օու-Էլ-ը իր բոլոր հաղորդագրություններում ավելացրել է հետեւյալ արտահայտությունը. «AOL-ի որեւէ աշխատակից երբեք չի խնդրի Ձեր գաղտնաբառը եւ վճարային տեղեկատվությունը»: 1997 թվականից հետո AOL-ը խստացրել է իր քաղաքականությունը ֆիշինգի հետ եւ մշակել է կեղծ հաշիվների վերացման համակարգ։ Այդ նույն ժամանակ շատ ֆիշինգիստներ, որոնց մեծ մասը հիմնականում պատանիներ էին, այլեւս չեն փորձել որեւէ խարդախություն կատարել AOL-ի նկատմամբ, եւ AOL-ի սերվերներում ֆիշինգը աստիճանաբար անհետացավ[6]։ Անցումը ֆինանսական հաստատություններին[խմբագրել | խմբագրել կոդը] AOL-ի հաշիվները գողանալավ՝ ֆիշինգիստները մուտքի հնարավորություն ստացան դեպի վարկային քարտեր՝ ցույց տալով, որ վճարման համակարգը եւ դրանց օգտատերերը նույնպես շատ խոցելի են։ Առաջին լայնամասշտաբ փորձը եղել է 2001 թվականի հունիսին e-gold վճարման համակարգի վրա, հաջորդ լայնամասշտաբ հարձակումը եղել է e-gold վճարման համակարգի վրա հարձակվելուց անմիջապես հետո՝ սեպտեմբերի 11-ին[7]։ Այդ առաջին փորձերը միայն փորձարկում էին։ Իսկ արդեն 2004 թվականին ֆիշինգը դարձավ մեծ վտանգ ընկերությունների համար, եւ այդ ժամանակից այն մշտապես զարգանում է, եւ մեծացնում իր պոտենցիալը։ Ֆիշինգն այսօր[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Այսօր ֆիշինգիստների նշանակետը համարվում են բանկերի հաճախորդները եւ էլեկտրոնային վճարման համակարգերը[8]։ ԱՄՆ-ում թաքնվելով Ներքին գործերի նախարարության անվան տակ, ֆիշինգիստները հավաքել էին զգալի տվյալներ հարկ վճարողների վերաբերյալ[9]։ Եթե առաջ հաղորդագրությունները ուղարկվում էին պատահականորեն, այն հույսով, որ դրանք կհասնեն իրենց ցանկալի հաճախորդին, իսկ հիմա կիբեռհանցագործը կարող է որոշել ինչ ծառայությունից է օգտվում զոհը, եւ ուղարկել նպատակաուղղված կեղծ հաղորդագրություն[10]։ Վերջին ֆիշինգային հարձակումները հիմնականում ուղղաված են եղել ուղղակիորեն ղեկավարների եւ այլ մարդկանց, ընկերություններում բարձր պաշտոն զբաղեցնողների վրա։ Սոցիալական ցանցերը ֆիշինգիստների կողմից արժանանում են մեծ հետաքրքրության, որոնք թույլ են տալիս ձեռք բերել օգտատերերի գաղտնի տվյալներ. 2006 թվականին ֆիշինգիստները տարբեր կեղծ արտաքին հղումներ են տեղադրել MySpace միջազգային կայքում, որպեսզի կարողանան գողանալ կայքի օգտատերերի գաղտնի տվյալները[11]։ 2008 թվականին խոշոր հարձակում է իրականացվել ռուսական հայտնի ՎԿ սոցիալական ցանցի վրա[12][13]։ Մասնագետների գնահատմամբ, սոցիալական ցանցերում ֆիշինգային հարձակումների ավելի քան 70%-ը հաջող է անցել[14]։ Ֆիշինգը արագորեն թափ է հավաքում, իսկ վնասի գնահատման միավորները խիստ տարբերվում են. Ըստ Gartner ընկերության տվյալների, 2004 թվականին իբրեւագրոհների պատճառով կորցրել են 2,4 միլիարդ ԱՄՆ դոլար[15], 2006 թվականին վնասը կազմել է 2,8 միլիարդ դոլար, 2007 թվականին 3,2 միլիարդ[16]. միայն Միացյալ Նահանգներում 2004 թվականին ֆիշինգի զոհ է դարձել 3,5 միլիոն մարդ[17], 2008 թվականին ֆիշինգից տուժածների թիվը ԱՄՆ-ում հասել է 5 միլիոնի[18]։ Ֆիշինգի տեխնիկան[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Սոցիալական ինժեներիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Մարդը միշտ էլ արձանագրում է իր համար կարեւոր իրադարձությունները։ Դրա համար կիբերհանցագործները փորձում են իրենց գործողություններով գայթակղել իրենց զոհին, եւ ստանալ նրա անհապահ արձագանքը։ Որպես օրինակ, էլեկտրոնային նամակը հետեւյալ վերնագրով «որպեսզի վերականգնենք ձեր բանկային հաշիվը...», որպես կանոն գրավում են զոհի ուշադրությունը եւ ստիպում են մարդուն ավելի շատ տեղեկություններ ստանալու համար, մուտք գործի կեղծ վեբ հղումներով։ Վեբ-հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ֆիշինգի մեթոդներում մեծամասնություն է կազմուն կեղծ վեբ հղումները։ Տպագրական սխալներով հաղորդագրությունները հաճախ օգտագործում են խաբեբաները։ Օրինակ՝ http://www.yourbank.example.com/(չաշխատող հղում) հասցեն նման է Yourbank բանկի հասցեին, իսկ իրականում այն ֆիշինգիստների կայք է։ Մյուս տարածված հնարքը արտաքնապես ճիշտ հղումներն են։ Օրինակ՝ https://hy.wikipedia.org/wiki/Ճշմարտություն կտանի ոչ թե «Ճշմարտություն» հոդվածը, այլ կտանի «Սուտ» հոդվածը։ Հին մեթոդներից է հղումներում պարունակվող «@» խորհրդանիշը, որը կիրառում են օգտագործողի ծածկանունը եւ գաղտնաբառը ստանալու համար[19]։ Օրինակ՝ http://www.google.com@members.tripod.com/ հղումը կտանի ոչ թե www.google.com կայքը, այլ members.tripod.com կայքը www.google.com-ի անունից։ Այս գործողությունը Internet Explorer[20] դիտարկիչում կասեցվել է, իսկ Mozilla Firefox-ում[21] եւ Opera-ում առաջարկում է հաստատել անցումը դեպի կայք։ Մեկ այլ խնդիր է հայտնաբերվել բրաուզերների Միջազգային դոմենային անունների թարմացման ժամանակ. Հասցեները, տեսողական առումով նման են պաշտոնական կայքին, որը կարող է տանել կեղծ կայքի էջ։ Շրջանցելով զտիչները[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Հաճախ ֆիշինգիստները տեքստի փոխարեն օգտագործում են պատկերներ, որը ավելի է դժվարեցնում կեղծ էլեկտրոնային նամակների բացահայտումը «անտիֆիշինգ» զտիչի միջոցով[22]։ Սակայն մասնագետները սովորել են պայքարել նաեւ այդ տեսակի ֆիշինգի դեմ[23]։ Փոստային ծրագրերի զտիչները ավտոմատ կերպով արգելափակում են պատկերները, չմտնելով ուղարկված հասցեով։ Միեւնույն ժամանակ հայտնվել են տեխնոլոգիաներ, որոնք կարող են մշակել եւ համեմատել վիրուսային պատկերները նման պատկերների հետ, որոնք կարող են օգտագործվել սպամի եւ ֆիշինգի համար[24]։ Խաբեությունը չի վերջանում միայն զոհի կեղծ կայք մուտք գործելով։ Որոշ ֆիշինգիստներ օգտագործում են JavaScript հասցեի տողը փոխելու նպատակով[25]։ Սա կատարվում է պատկերների կեղծ URL հասցեներում կամ փակելով իրական հասցեի տողը եւ բացելով նոր կեղծ URL հասցե[26]։ Դիմակայելու համար անտիֆիշինգային սկաներները սկսել են օգտագործել այնպիսի վեբ-կայքեր, որոնք հիմնված են Adobe Flash տեխնոլոգիայի վրա[27] Արտաքնապես նման կայքը կարծես իրական լինի, սակայն տեքստը թաքնված է մուլտիմեդիա օբյեկտներում։ Նոր վտանգներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Պայքար ֆիշինգի դեմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Օգտատերերի ուսուցում[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Տեխնիկական մեթոդները[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Դիտարկիչները նախազգուշական վտանգի մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը] ↑ «Protect Yourself from Fraudulent Emails»։ PayPal։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-04-06-ին։ Վերցված է 2006-07-07


source: fineweb

text: Արմանը բացահայտեց ArmComedy կայքը։ Արմանին դուր եկավ ArmComedy–ն։ Արմանը բարի է։ Այսօր ArmComedy–ն հանդիպեց PowerSpell ծրագրի հեղինակ Արման Բոշյանի հետ ու ստացավ նվերներ՝ PowerSpell ուղղագրության, քերականության ստուգման ծրագրի երկու օրինակ։ Ծրագրի մասին մանրամասները կարող էք իրենց կայքում կարդալ։ Մենք էլ արդեն հնարավորություն կունենանք ստուգել մեր հայերեն գրածները ու քիչ նյարդայնացնել մեր ընթերցողներին։ Կոչ ենք անում բոլոր այլ ոլորտների ներկայացուցիչներին, ում դուր է գալիս ArmComedy–ն հետեւել Արմանի օրինակին ու այ սենց լավ նվերներ անել մեզ։ BMW կոնցերնից մեզ մարդ չի կարդու՞մ։


22:50 25 Ապրիլ 2017 ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ Ով ինչ է խոստանում ու ինչ գնով Երեկ մեկնարկած Երեւանի ավագանու ընտրությունների քարոզարշավին քաղաքապետի ընտրություններին մասնակցող քաղաքական ուժերը մատնանշեցին իրենց համար կարեւոր խնդիրները: Դրանցից երկուսը վերաբերում էր քաղաքի խնդիրներին, իսկ մյուսն ավելի շատ քաղաքական էր: Խոսքը Զարուհի Փոստանջյանի՝ քաղաքապետարանում կոռուպցիան վերացնելու մասին է: Ի տարբերություն նրա՝ ՀՀԿ-ի թեկնածու, գործող քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանը խոստացել է լուծել տրանսպորտի հարցը, իսկ Փաշինյանը՝ ավելացնել մետրոյի 3 կայարան: Արդյո՞ք խոստումներն իրատեսական են: Եթե գործող քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանը գիտե տրանսոպորտի խնդրի լուծման ճանապարհը, ինչո՞ւ դա չի արել մինչ այս ընտրությունները՝ իր պաշտոնավարման 8 տարիների ընթացքում: Իհարկե երեւանցին չի մոռացել հանրային տրանսպորտի նկատմամբ նրա մակ մտահոգությունը՝ 50%-ով ուղեվարձը թանկացնելու փորձը, ինչը, բարեբախտաբար, անփառունակ վախճան ունեցավ: Այդ քայլը նաեւ «լակմուսի թուղթ» էր դարձավ՝ փաստելով, որ քաղաքացիական հասարակության գոնե սաղմը ձեւավորվել է: ՈՒ եթե նրա նախընտրական այս խոստումը նախորդ սցենարի կրկնությունն է լինելու, ապ Տերը մի արասցե, որ վերստինվերընտրվելով՝ նորից անվճարունակ երեւանցու գրպանի հաշվին ծրագիր իրագործի: Այո՛, անվճարունակ երեւանցու, որովհետեւ ո՞ր հարուստն է հանրային փոխադրամիջոցներով երթեւեկում: Զարուհի Փոստանջյանի խոստումն էլ հավատընծա չէ, քանի որ «Երկիր Ծիրանի» կուսակցությանղեկավարը չի մատնանշում կոռուպցիայի դեմ պայքարի հստակ ուղիները: Միայն չարչրկված ասֆալտապատման ոլորտը մատնանշելը համոզիչ չէ, քանի որ կոռուպցիան «ծաղկում»է նաեւ այլ ոլորտներում՝ կանաչապատում, ծաղկապատում, հողաբաշխում: Պատահական չէր, որ վերջերս ԱԱԾ-ն ձերբակալեց Երեւանի քաղաքապետարանի աշխատակազմի քաղաքաշինության եւհողի վերահսկողության վարչության տարածքային բաժնի պետ Արամայիս Ավետիսյանին: Տեղին է հիշել ԱԱԾ պետի նախկին պաշտոնակատար Գուրգեն Եղիազարյանի բնութագրումը. - Բարձրացրե՛ք ծաղիկները եւ տեսեք՝ իրականում դրանց տակ ինչ է կատարվում: Ինչ վերաբերում է Փաշինյանի խոստմանը, ապա հանուն արդարության ասենք, որ քաղաքի զարգացման հեռանկարում մետրոյի կայարանների թիվն ավելացնելու ծրագիրը, թերեւս ամենաառաջնահերթերից է Երեւանի համար: Պարզապես այն մինչ այժմ չի արվել՝ անբավարար միջոցների պատճառով, իսկ Նիկոլ Փաշինյանը գուցե գիտե, թե ինչ ծախսերի կրճատման հաշվին հնարավոր կլինի ընդարձակել մետրոպոլիտենը: Այնպես որ, երեք քաղաքական ուժերի համար դյուրին չի լինելու համոզել ընտրողներին՝ նրանց քվեն ստանալու համար: Ի դեպ. իշխանական քարոզչամեքենան, հավանաբար, իրեն միակ մրցակից համարելով Ելք-ին, շրջանառության մեջ է դրել երեւանցի-ոչ երեւանցի բաժանումը: Որպես առավելություն՝ Տարոն Մարգարյանի համար նշում են Երեւանում ծնված լինելու հանգամանքը՝ Փաշինյանին համարելով մարզաբնակ, ով լավ չի պատկերացնում քաղաքի խնդիրները: Սակայն արժե «թարմացնել» այսպես կարծողների հիշողությունը եւ հարցնել՝ իսկ Հայաստանում բոլոր բարձր պաշտոններ ստանձնածնե՞րն են երեւանածին: Եթե այո, ապա ինչու են այսքան «հոգատար»ու «սրտացավ»քաղաքի ու երկրի հանդեպ: Այս առումով շատ դիպուկ էր մի մտավորականի պատկերավոր համեմատությունը, որ պատվավոր երեւանցու կոչմանն են արժանանում մարդիկ, ովքեր անգամ իրենց գյուղում պատիվ չունեն: Հետեւաբար, «աչոկներ»հավաքելու համար սա, թերեւս, չաշխատող տարբերակ է:


Հիշեցնենք, որ հունվարի 31-ին «100 ամյակը առանց ռեժիմի» շարժման անդամները չկարողացան իրականացնել իրենց ավտոերթը դեպի Արցախ, քանի որ մի խումբ ոստիկաններ եւ քաղաքացիական հագուստով անհայտ անձիք փակել էին Գորիս-Ստեփանակերտ ավտոճանապարհը, այնուհետեւ բռնություն կիրառել շարժման անդամների նկատմամբ:


text: Գյումրիում ԱՊ–ից հետո պատգամավորը կոչ է անում խստացնել պահանջները արտերկրում ծառայող ռուսների նկատմամբ 17:14 15 Հունիսի 2015 ԵՐԵՎԱՆ, 15 հունիսի. /Նովոստի–Արմենիա/. ՌԴ Պետդումայի պաշտպանության կոմիտեի անդամ Ֆրանց Կլինցեւիչը կարծում է, որ Գյումրիի ռուսական ռազմակայանում ԱՊ–ից հետո անհրաժեշտ է խստացնել պահանջներն արտերկրում ծառայություն անցնող ռուսների նկատմամբ։ Հայաստանի քննչական կոմիտեն հայտնում է, որ երկուշաբթի 102–րդ ռուսական ռազմակայանի մահացած զինծառայող է հայտնաբերվել Գյումրու «Մայր Հայաստան» հուշահամալիրի մոտ։ Ինչպես ՌԻԱ Նովոաստիին է հայտնել ՔԿ մամուլի քարտուղար Սոնա Տրուզյանը, մահացածի մարմնի վրա հայտնաբերվել են ծակող–կտրող վնասվածքներ։ Փաստի առթիվ հարուցվել է քրեական գործ ՔՕ 104–րդ հոդվածով (սպանություն), կատարվում է քննություն։ «Պարտադիր կարգով պետք է մտածել արտերկրում ծառայող մեր հայրենակիցների նկատմամբ պահանջների խստացման շուրջ։ Եվ նշանակություն չունի` զորակոչով, թե պայմանագրով։ Չեմ բացառում, որ այդ պահանջները պետք կլինի ամրագրել օրենսդրորեն»,– ասել է Կլինցեւիչը լրագրողներին, հայտնում է ՌԻԱ Նովոստին։ Տեղական ԶԼՄ–ների հաղորդմամբ, մահացածը Գյումրիում մոտ երկու–երեք ամիս ծառայած Իվան Նովիկովն է։ Ներկայում դեպքի վայրում աշխատում են քննիչները։ Ժամանել են նաեւ 102–րդ ռուսական ռազմակայանի ներկայացուցիչներ։ -0-


text: Ադրենալին` ստվերում չապրելու համար ⋆ «Շրջապատ» Ադրենալին` ստվերում չապրելու համար Աղբահանությունը քաղաքի խնամվածության, նրան, ըստ իս, ինչ-որ առումով` «պարֆյումերիկ» թարմություն տալու իմաստն ունի: Ուստի, մի տեսակ գոհանում եմ, երբ Գյումրիում քայլելիս, նկատում եմ դատարկված աղբամաններ: Միշտ մտածում եմ` թող քաղաքը մաքուր լինի: Ապա «գլոբալիզացնում» եմ մտահայեցումս ու հանգում այն մտքին, թե կուզենայի մեր երկրում քաղաքական կուրսն էլ աղբազերծված լիներ: Օրինակ`թող թերասացություն լիներ մեր հայտնի գործիչների խոսքերում, քան թե գիտակցված սուտ քաղաքական խաղեր, խոստումների ուրացում, որ դարձյալ աղբային ոլորտից է: Պերմանենտ իշխանություն ունենալն ու անձի պաշտամունքով առաջնորդվելն էլ որոշակիորեն հավասարազոր է կուտակված «աղբը» չթափելու «կամակոր» երեւույթին, թեեւ ենթակա է փաթեթավորման ու հեռացման: Իսկ այսպես` եթե քաղաքական կուրսի մեջ գերադասելի է ամեն ինչ «անթափոն վերարտադրության» հանգեցնելը, դա արդեն հեռու է քաղաքական կոկիկության չափանիշներից: Պետք չէ նաեւ կոկիկության թվացողությունը շփոթել քաղաքական կոկետության հետ, եւ դա դեռ քիչ է` այդ շփոթմունքը որպես «սահուն» պարտադրանք, հրամցնել ուրիշներին: Չի կարելի պերմանենտ կառավարելը անփոխարինելիության «գաղափարական» սկուտեղով մատուցել ու համտեսողին հավաստիացնել, թե այն զուտ հայկական խոհանոցի «խորտիկ» է: Ո՞վ իմանա, գուցե այն իր մեջ թունաքիմիկատներ է պարունակում, ինչը վնասակար է հայ մարդու համար, ուստի բնական կլիներ շուտափույթ ազատվել դրանից, քանի որ դրա տեղն աղբամանն է: Նաեւ, կարծում եմ, որ քչերը դեմ կլինեին «հայկական» քաղաքական խոհանոցի` մեզ համար հակացուցված «բաղադրատոմսերից» ազատվելուց: Երբ ՀՀԿ անդամներից լրագրողներն հետաքրքրվում են, թե վերջապես 2018 թվականին ո՞ւմ է վստահվելու երկրի վարչապետի պաշտոնը, նրանք չեն կոնկրետացնում, պատասխանում են, թե դա կախված կլինի գերագույն մարմնի որոշումից: Եթե ԳՄ-ն շատ հորդորի, խնդրի, որ Սերժ Սարգսյանը լինի վարչապետ, իսկ նա էլ տեղի տա` այդպես էլ կլինի: Իսկ եթե Սերժ Սարգսյանը որոշի, որ այդ պաշտոնը գործող վարչապետ Կարեն Կարապետյանին է վստահելու, ուրեմն` այդկերպ կլինի: Չէ՞ որ հանրապետականները «Տիտանիկ» կոչվող նավի անձնակազմը լինելու բոլոր հավակնություններն ունեն, որովհետեւ ՀՀԿ-ն էլ վստահ է, որ այսօրվա ու վաղվա քաղաքական տիտանն է մնալու, իսկ նավի ղեկապետը` Սերժ Սարգսյանը: Իսկ ղեկապետի ոչ վաղ անցյալում, նոր Սահմանադրության հանրաքվեի գաղափարը շրջանառության մեջ դնելուց առաջ, իր` պետական առանցքային ոչ մի պաշտոնի չհավակնելու խոստումը «հեչ»-ացվո՞ւմ է: Սա՞ է ցուցանում ՀՀԿ-ի որոշելիք աղերս-պաղատանքների` Սերժ Սարգսյանին ուղղված տարբերակի հավանականությունը: Լավ, ասենք մյուս տարբերակն էլ կա, որպեսզի ղեկապետն իր խոսքից ետ չկանգնի, այսինքն` ըստ խորհրդարանական վերջին բառամթերումների, նրա պաշտոնական այդ հայտարարությունը չհամարվի բստըրածին կամ եթերամետ, նա վարչապետի պաշտոնը վստահաբար հանձնում է Կարեն Կարապետյանին, բայց տրամաբանական հարց է ծագում, թե դա ի՞նչ կփոխի: Պարզից էլ պարզ է, ենթատեքստում կստացվի այնպես, որ կառավարության «կուրսղեկը» դարձյալ կմնա երկրի արդեն չանցողիկ նախագահը, որ նույնն է, թե` ՀՀԿ հավերժ նախագահը: Վարչապետի ներկայիս պահվածքն էլ, այս պարագայում նման է «մինչեւ եկող տարի` սպասեմ ստացվող ազդակների» վիճակին, չնայած պաշտոնում մնալու ներքուստ «դրայվոտ» ցանկությանը, որն առերեւույթ մեղմ ելեւէջումներով է միայն դրսեւորում: Քաղաքական կոռեկտությունը բավարարում է նրան կռահել, որ «վեր-վերի» պարելն այս դեպքում անհամատեղելի է: Ակամա հիշեցի Լոլիտայի աներկյուղ երանգով հնչող երգը, երբ ասում է, թե խոսքեր պետք չեն եւ խուճապ պետք չէ, քանի որ սա իր վերջին օրն է «Տիտանիկի» վրա: Ոտնամաններն ընթացքում հանելով` ասես օվկիանոսը ծնկներից հետ է, Լոլիտան էնքան հավեսով է երգում, որ քեզ` «Տիտանիկի» ուղեւոր պատկերացնողիդ էլ, ադրենալինով ապրելու ներշնչանք է բերում: Իսկ ադրենալինը երբեմն ավելորդ չէ կյանքում: Այն երբեմն դրդում է անել այն, որ այլ պարագայում դժվար թե անեիր: Հասկանալի է, որ յուրաքանչյուրս էլ կյանքի «ետնախորշերում» ունենք մեր` այս կամ այն վարմունքից մնացած «աղբահետքը», որի մաքրմանը` կախված կյանքի մեր վերաիմաստավորումից, մի օր ինքներս մեզ ստիպելու ենք ձեռնամուխ լինել, չէ՞ որ սանիտարական տեսանկյունից, այդկերպ մենք կազատենք ուրիշներին դրա հետ շփվելու անհեթեթ, անիմաստ ու չպատճառաբանված պատահականությունից: Եվ ինչո՞ւ ոչ`այդպիսով ծանր բեռ գցած կլինենք մեր ուսերից: Լուսանկարում պատկերված աղբատար մեքենայի անվադողը հենց աղբարկղերի մոտ էր խրվել ցեխի մեջ: Բայց դա դեռ խորտակում չէր, վիճակը շտկելը դժվար չէր: Վարորդն էլ հասկանալով, որ ավելորդ է այսպիսի վիճակում մեքենային «տանջելը», որոշել էր հանգիստ թողնել ու սպասել հիմնարկից ուղարկված օգնությանը: Հետաքրքիրն այն էր, որ աղբն արդեն բարձած էր ու այլ բան չէր մնում, եթե ոչ օգնության սպասելը: Երեւի նաեւ բարձած աղբի ծանրությունն էր նպաստել մեքենայի խրվելուն: Ես, երբ ականատես եղա այս վիճակին, մտածեցի, որ օգնությունը չի ուշանա: Այդպես էլ եղավ, երբ որոշ ժամանակ անց նույն ճանապարհով ետ էի դառնում, հուրախություն ինձ, տեսա, որ աղբատարն արդեն այնտեղ չէր: Դե, լավ է, մտածեցի, լավ է, որ մեքենան ստիպված չի եղել «գիշերել» այսպիսի տհաճ վայրում` օգնությունը, բարեբախտաբար, հասել է ու մնում է երեւակայել` ոչ շատ ուշացումով: