text: Սլովակիա ( , ), պաշտոնական անունն է Slovak Republic ( ) — պետություն Կենտրոնական Եվրոպա։ Բնակչությունը կազմում է 5,443,120 մարդ (դեկտեմբեր 2017), տարածքը՝ 48845 կմ2։ Աշխարհում բնակչության թվով 112-րդն է, իսկ տարածքով՝ 127-րդը։ Մայրաքաղաքը Բրատիսլավան է։ Պաշտոնական լեզուն սլովակերենն է ։ Ունիտար պետություն, խորհրդարանական հանրապետություն։ Նախագահը — Էդուարդ Հեգեր: Վարչապետը — Էդուարդ Հեգեր։ Բաժանվում է 8 շրջանների։ Գտնվում է Եվրոպայի կենտրոնում, ցամաքային պետություն է, դեպի ծով ելք չունեցող պետություն է։ Ցամաքային սահման ունի Չեխիայի, Ավստրիայի, Լեհաստանի, Հունգարիայի, Ուկրաինայի հետ։։ Հավատացյալների մեծ մասը (բնակչության մոտ 77%-ը) դավանում է կաթոլիկություն։ Սլովակիան ՆԱՏՕ եւ ԵՄ անդամ է, արդյունաբերական երկիր՝ դինամիկ զարգացող տնտեսությամբ։ ՀՆԱ 2011 թվականին կազմել է 127,111 միլիարդ դոլար մոտ $23,384 մեկ շնչի հաշվով)։ Դրամական միավորը — եվրոն Է։ Երկրի անկախությունը հռչակվել է 1993 թվականի հունվարի 1-ին։ Պատմության ընթացքում երկրի տարածքը եղել է բազմաթիվ տերությունների եւ պետական կազմավորումների մաս՝ սկսած 7-րդ դարի Սամո նահանգից մինչեւ 20-րդ դարում՝ Չեխոսլովակիայի մաս։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գոյություն ուներ նացիստական Գերմանիայից կախված Սլովակիայի պետությու ն, որը 1945 թվականին կրկին մտավ Չեխոսլովակիայի կազմ։ Ստուգաբանություն Սլովակիայի մասին առաջին գրավոր հիշատակումը թվագրվում է 1586 թվականին։ Անունը ծագել է -ից։ Անվան նախկին ձեւերն էին եւ (15-րդ դար)։ Ինքնանվանումը Slovensko (1791) գալիս է ավելի հին էթնո-ժամանակագրական եւ սլովակներից՝ Sloven, որը համապատասխանում է Սլավներ ինքնանունին ընդհանրապես եւ կարող է ծագումը ցույց տալ մինչեւ 15-րդ դարը։ Սկզբնական իմաստը աշխարհագրական էր (ոչ քաղաքական), քանի որ Սլովակիան բազմազգ Հունգարիայի Թագավորություն մասն էր։ Սկզբնական նշանակությունը աշխարհագրական էր (այլ ոչ թե քաղաքական), քանի որ Սլովակիան բազմազգ Հունգարիայի Թագավորության մաս էր եւ այս ժամանակահատվածում չստեղծեց առանձին վարչական միավոր։ Պատմություն Սլավոնները Սլովակիայի տարածքը բնակեցրեցրել են VI դարում, ազգերի մեծ գաղթի ժամանակ։ Սլովակիան 7-րդ դարում եղել է Սամո նահանգի կենտրոնի մասը, իսկ ավելի ուշ նրա տարածքում է գտնվել Նիտրայի իշխանությունը։ Սլավոնական պետությունը, որը հայտնի է որպես Մեծ Մորավիա, ամենաբարձր զարգացմանը հասել է 9-րդ դարում Կյուրեղ եւ Մեթոդիոսի գալուստով եւ ընդլայնվել իշխան Սվատոպլուկ I-ի օրոք։ Ի վերջո, Սլովակիան Հունգարիայի Թագավորության մաս դարձավ 11-14-րդ դարերում, իսկ ավելի ուշ մինչեւ Ավստրո-Հունգարիայի փլուզումը՝ 1918 թվականը, նրա կազմում էր։ Նույն թվականին Սլովակիան միավորվում է Չեխիայի եւ Անդրկարպատյան Ռուսաստանի հետ եւ ձեւավորվել է Չեխոսլովակիա պետությունը։ 1919 թվականին Հունգարիայի Կարմիր բանակի հյուսիսում արշավի ժամանակ որոշ ժամանակով Սլովակիայի տարածքի մի մասում ձեւավորվեց Սլովակիայի Խորհրդային Հանրապետությունը։ 1938 թվականի Մյունխենի համաձայնագրից հետո Չեխոսլովակիայի փլուզման պատճառով Սլովակիան դարձավ առանձին հանրապետություն, որը վերահսկվում էր նացիստական Գերմանիայի կողմից։ 1944 թվականի օգոստոսի 29-ին սկսվեց Սլովակիայի ազգային ապստամբությունը, որը երկու ամիս անց ջախջախվեց։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Չեխոսլովակիան վերականգնվեց, միացավ Վարշավայի պայմանագրի կազմակերպությանը (ՎՊԿ) եւ 1945 թվականից դարձավ Արեւելյան բլոկի մաս։ Միեւնույն ժամանակ, պատերազմի ժամանակ առաջացած սլովակների ազգային ինքնակառավարման մարմինները՝ Սլովակիայի ազգային խորհուրդը եւ տեղական ազգային կոմիտեները, պահպանվեցին Սլովակիայում, մինչդեռ չեխերը չունեին այդպիսի մարմիններ (այսպես կոչված, ասիմետրիկ ազգային. - պետական կառուցվածքը)։ Այնուհետեւ, 1968 թվականի հոկտեմբերին, ընդունվեց «Դաշնության մասին» սահմանադրական օրենքը, որն ուժի մեջ մտավ 1969 թվականի հունվարի 1-ին, որի համաձայն Չեխոսլովակիան (Չեխոսլովակիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն - ինչպես պաշտոնապես կոչվում էր Չեխոսլովակիան 1960 թվականից) բաժանվեց, ինչպես. ԽՍՀՄ եւ ՀՍՖՀ (Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Դաշնային Հանրապետություն), երկու բաղկացուցիչ հանրապետությունների՝ Չեխիա եւ Սլովակիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն։ Սոցիալիստական Չեխոսլովակիայի վերջը 1989 թվականին խաղաղ Թավշյա հեղափոխության ժամանակ նշանակում էր նաեւ Չեխոսլովակիայի՝ որպես ամբողջ պետության վերջը եւ հանգեցրեց 1990 թվականի մարտին Չեխիայի եւ Սլովակիայի ստեղծմանը։ Չեխիա եւ Սլովակիայի Դաշնային Հանրապետության, իսկ այնուհետեւ, 1993 թվականի հունվարի 1-ից, Սլովակիայի Սահմանադրության եւ երկու առանձին պետությունների՝ Սլովակիա եւ Չեխիա («թավշյա բաժանություն») բոլոր դրույթներն ուժի մեջ մտնելուց հետո։ Սլովակիան ՆԱՏՕ-ի անդամ դարձել է 2004 թվականի մարտի 29-ին, Եվրամիության անդամ 2004 թվականի մայիսի 1-ին, 2007 թվականի դեկտեմբերի 21-ին միացել է Շենգեն գոտուն, իսկ 2009 թվականի հունվարի 1-ին միացել է Եվրագոտուն։ Սլովակիայի Հանրապետության Ազգային խորհուրդ 29 փետրվարի 2020 ընտրությունները ցույց են տվել հետեւյալ արդյունքները Ֆիզիկական եւ աշխարհագրական բնութագրերը Աշխարհագրություն Սլովակիան հյուսիսից եւ հյուսիս-արեւելքից շրջապատված է Արեւմտյան Կարպատներ լեռնաշղթայով։ Նրանք իրենց ամենաբարձր բարձրությանը հասնում են Բարձր Տատրա, որտեղ գտնվում է երկրի ամենաբարձր կետը՝ Գեռլախովսկի շտիտ (2655 մ) պիկը, Կրիվան, Դումբիեր պիկերը, որոնց բարձրությունը գերազանցում է 1850 մետրը։ Կարպատներից հարավ գերակշռում են բարձությունները, որոնք բաժանված են բերրի հովիտներով, որոնցով բազմաթիվ գետեր հոսելով են թափվում Դանուբ գետ։ Դրանցից ամենամեծերն են Վագը, Նիտրան եւ Գրոնը։ Չնայած Սլովակիայի տարածքի գրեթե 80%-ը գտնվում է ծովի մակարդակից 750 մ բարձրության վրա, սակայն այստեղ է գտնվում նաեւ բերրի Միջին Դանուբյան դաշտավայրը, որը գտնվում է Դանուբին ավելի մոտ գտնվող Բրատիսլավայի եւ Կոմարնոյի շրջաններում եւ որն էլ համարվում է երկրի հացի շտեմարանը։ Ջրային ռեսուրսներ Դանուբ գետը ձեւավորում է երկրի հարավ-արեւմտյան սահմանը։ Դրա մեջ են թափվում բազմաթիվ Կարպատյան գետեր, որոնք հոսում են հարավային ուղղությամբ։ Դանուբի վտակներից ամենախոշորներն են Վագը, Նիտրան եւ Հրոնը։ Արեւելքում Կարպատյան գետերը՝ Լաբորեցը, Տորիսան եւ Օնդավան, պատկանում են Դանուբի ամենամեծ վտակ Տիսսա գետի ավազանին։ Կլիմա Սլովակիայի կլիման ունի ընդգծված ցամաքային բնույթ։ Ձմեռը ցուրտ է եւ չոր, ամառները՝ տաք եւ խոնավ։ Ամենաշատ տեղումները թափվում են լեռներում։ Տարեկան տեղումների քանակը լեռներում գերազանցում է 1000 մմ-ը, իսկ հարթավայրերում՝ տարեկան 500 մմ-ից պակաս է։ Բրատիսլավայում հունվարի միջին ջերմաստիճանը −1 °C է, հուլիսինը՝ +21 °C։ Ձմռանը եւ ամռանը լեռներն ավելի զով են։ Բուսական եւ կենդանական աշխարհ Անտառները զբաղեցնում է երկրի տարածքի գրեթե 40%-ը։ Լեռների հարավային լանջերը ծածկված են լայնատերեւ անտառ (հաճարենի եւ կաղնու) կամ խառը անտառներով, իսկ հյուսիսային լանջերը ծածկված են փշատերեւ անտառներով՝ կազմված հիմնականում եղեւնու եւ եղեւինի անտառներով։ Երկրում գերակշռում են լայնատերեւ տեսակները (53%), հիմնականում հաճարենին (31%) եւ կաղնին (10%), իսկ փշատերեւներից՝ ամենատարածվածներն ենեղեւնին (29%) եւ եղեւինը (9%)։ Լեռներից բարձր տարածվում են ալպյան մարգագետինները։ Կենդանիներից տարածված են արջը, գայլը, լուսանը, աղվեսը, կզաքիսը, կնգումը, եղջերուն, գետակինճը, այծյամը, սկյուռը։ Վահ, Նիտրա, Հրոն, Օնդավա գետերը հարուստ են ձկներով։ Ազգային պարկեր Ազգային պարկերը պահպանվող տարածքների եւ օբյեկտների համակարգի միայն մի մասն են, որը կառավարվում է Շրջակա միջավայրի պահպանության նախարարությունը։ 1949 թվականից մինչեւ 2002 թվականը ստեղծվել են ինը ազգային պարկեր. Մեծ Ֆատրա, Փոքր Ֆաթրա, Մուրանսկա Պլանինա, Ցածր թատրաներ, Փենիններ, Պոլոնինի, Սլովակյան Կարստ, Սլովակիայի Դրախտ, Տատրա։ Օգտակար հանածոներ Սլովակիայում արդյունահանվում է նավթ, բնական գազ եւ գորշ ածուխ, որոնք օգտագործվում են տնտեսության մեջ։ Նավթը բավարարում է երկրի էներգիայի ստացման 1%-ը, գազը՝ 3%-ը, իսկ գորշ ածուխը՝ մոտ 80%-ը։ Մնացածը լրացվում է Չեխիայից ներմուծմամբ։ Երկիրն ունի ուրանի, ածխի եւ թերթաքարային գազի պաշարներ, սակայն ներկայումս դրանք չեն վերամշակվում բարձր ինքնարժեքի պատճառով։ Երկրի կան նաեւ երկաթի, մանգանի, ծարիրի, բազմամետաղների հանքավայրեր։ Երկիրն ունի ոչ մետաղական հանածոների մեծ պաշարներ։ Մասնավորապես, ակտիվորեն արդյունահանվում է մագնեզիումը, որն արտահանվում է եւ կազմում համաշխարհային արդյունահանման մոտ 6%-ը։ Նախկինում Սլովակիայում արդյունահանվում էր զգալի քանակությամբ ոսկի, արծաթ եւ այլն, ներկայումս թանկարժեք մետաղները փոքր քանակությամբ արդյունահանվում են Խոդրուշա-Խոմրե տարածքում։ Պետական կառուցվածքը Սլովակիայում պետության ղեկավարը նախագահն է, որն ընտրվում է ուղղակի համընդհանուր քվեարկությամբ 5 տարի ժամկետով։ Գործադիր իշխանության մեծ մասը վերապահված է կառավարության ղեկավարին՝ վարչապետին, որը սովորաբար այն կուսակցության կամ կոալիցիայի առաջնորդն է, որը մեծամասնություն է ստանում խորհրդարանական ընտրություններում եւ նշանակվում է նախագահի կողմից։ Գործադիր մարմինը Սլովակիայի Հանրապետության կառավարությունն է։ Սլովակիայի բարձրագույն օրենսդիր մարմինը Սլովակիայի Հանրապետության 150 տեղանոց միապալատ ազգային խորհուրդն է։ Պատվիրակներն ընտրվում են 4 տարի ժամկետով՝ համամասնական ընտրակարգով մեկ ընտրատարածքում։ Սահմանադրական վերահսկողության մարմինը սահմանադրական դատարանն է, որն իրավասու է սահմանադրական հարցերի նկատմամբ։ Այս դատարանի 10 անդամներին նախագահը հաստատում է խորհրդարանի կողմից ներկայացված մի քանի թեկնածուներից։ Բարձրագույն դատական մարմինը Գերագույն դատարանն է, առաջին ատյանի դատարանները մարզային դատարաններն են, դատական համակարգի ամենացածր մակարդակը շրջանային դատարաններն են։ Քաղաքական կուսակցություններ Աջեր Սլովակիայի ազգային կուսակցություն - ազգայնական, աջ պոպուլիստ Ժողովրդական կուսակցություն - Մեր Սլովակիան - ծայրահեղ աջ Կենտրոնաաջ Սովորական մարդիկ - պահպանողական Սլովակիայի դեմոկրատական եւ քրիստոնեական միություն - Դեմոկրատական կուսակցություն - պահպանողական Քրիստոնեա-դեմոկրատական շարժում - պահպանողական Նոր մեծամասնություն՝ պահպանողական Ազատություն եւ համերաշխություն (կուսակցություն) - Լիբերալ պահպանողական Ցենտրիստներ Ժողովրդական կուսակցություն - շարժում հանուն ժողովրդավարական Սլովակիայի - պոպուլիստական Ձախ Դասընթաց՝ սոցիալ-դեմոկրատիա - սոցիալ-դեմոկրատական Դեմոկրատական ձախ կուսակցություն - Սոցիալ-դեմոկրատական Սլովակիայի կոմունիստական կուսակցություն - կոմունիստ Սլովակիայի աշխատավորների միություն - ձախ պոպուլիստ 99% - քաղաքացիական ձայն - ձախ պոպուլիստ Սպեկտրից դուրս «Մոստ» - Հունգարիայի քաղաքացի, ազգամիջյան երկխոսության համար Հունգարական կոալիցիոն կուսակցություն - Հունգարիայի քաղաքացի Արհմիություններ Արհմիությունների ամենամեծ կենտրոնը Սլովակիայի Հանրապետության արհմիությունների կոնֆեդերացիան է։ Վարչական բաժանումներ Սլովակիան բաժանված է 8 շրջանների։ 2002 թվականին յուրաքանչյուր շրջան ստացավ որոշակի ինքնավարություն։ Բրատիսլավայի շրջան, Տռնավայի շրջան, Տրենչինի շրջան, Նիտրա շրջան, Ժիլինսկի շրջան, Բանսկոբիստրիցկի շրջան, Պրեսովի մարզ, Կոշիցեի շրջան։ Շրջանը բաժանված է մի քանի շրջանների։ Ընդհանուր առմամբ, Սլովակիայում կա 79 շրջան (2022 թվականի հունվարի դրությամբ) Տնտեսություն յում Սլովակիան զարգացած արդյունաբերական եւ գյուղատնտեսական երկիր է։ Համեմատաբար զարգացած դիվերսիֆիկացված գյուղատնտեսությունը հիմնված է ժամանակակից նյութատեխնիկական բազայի եւ ենթակառուցվածքների վրա։ Միջին աշխատավարձը 2017 թվականին կազմել է ամսական 925 եվրո։ Բրատիսլավայի մարզում 2017 թվականի միջին աշխատավարձը կազմել է ամսական 1527 եվրո։ 2018 թվականի փետրվարի դրությամբ գործազրկության մակարդակը կազմել է 5,88%։ 2019 թվականի հունվարի 1-ից նվազագույն աշխատավարձը կազմում է 520 եվրո (համախառն) եւ 430,35 եվրո (մաքուր)։ Կեյցի ինդեքսը (երկրում նվազագույն եւ միջին աշխատավարձերի հարաբերակցությունը) Սլովակիայում 2019 թվականի դրությամբ (միջինը՝ 1106 եվրո եւ նվազագույնը՝ 520 եվրո2021 թվականի հունվարի 1-ից նվազագույն աշխատավարձը կազմում է 623 եվրո (համախառն) եւ 508,44 եվրո (մաքուր)։ Կանխատեսվում է, որ Keitz ինդեքսը կկազմի 57%)) կազմում է մոտ 47%։ 2020 թվականի հունվարի 1-ից նվազագույն աշխատավարձը կազմում է 580 եվրո (համախառն) եւ 476,74 եվրո (մաքուր). 2021 թվականի հունվարի 1-ից նվազագույն աշխատավարձը կազմում է 623 եվրո (համախառն) եւ 508,44 եվրո (մաքուր)։ Կանխատեսվում է, որ Keitz ինդեքսը կկազմի 57% Պայմանավորված է նրանով, որ 2021 թվականին Սլովակիայի Հանրապետության Տնտեսական եւ սոցիալական խորհրդի ներկայացուցիչների հանդիպումը արդյունք չի տվել 2022 թվականի համար նվազագույն աշխատավարձի չափի վերաբերյալ համաձայնության տեսքով։ Գործող նվազագույն աշխատավարձի մասին օրենքի բանաձեւը կկիրառվի։ Դրա չափը կհամապատասխանի երկու տարի առաջ երկրում միջին ամսական աշխատավարձի 57%-ին (Keitz ինդեքս)։ 2022 թվականի հունվարի 1-ից նվազագույն աշխատավարձը կազմում է 646 եվրո (համախառն) եւ 525,66 եվրո (մաքուր).2023 թվականի հունվարի 1-ից նվազագույն աշխատավարձը կազմում է 700 եվրո (համախառն) եւ 568,97 եվրո (մաքուր). Օգուտներ՝ արտադրության ավելացում, հատկապես Բրատիսլավայի տարածքում։ Զբոսաշրջություն Սլովակիան ունի զբոսաշրջության զգալի ներուժ։ Նրա բնությունը, լեռները, քարանձավները, լեռնադահուկային հանգստավայրերը, ամրոցներն ու քաղաքները գրավում են բազմաթիվ զբոսաշրջիկների։ 2006 թվականին երկիր է այցելել մոտ 1,6 միլիոն զբոսաշրջիկ, որոնցից ամենահայտնի ուղղությունները Բրատիսլավան եւ Բարձր Տատրաներն են:.Ամենաշատ զբոսաշրջիկները ժամանել են Չեխիայից (26%), որին հաջորդում են Լեհաստանը (15%) եւ Գերմանիան(11 %)։ Երկրի շատ քաղաքացիներ մեկնում են արտերկիր։ Օրինակ, 2012 թվականին արտագնա տուրիստական հոսքը կազմել է 3017 հազար մարդ։ Ավտոմոբիլային արդյունաբերություն 1990-ականների սկզբին Չեխոսլովակիայի փլուզման ժամանակ Սլովակիայում ավտոմեքենաների արտադրություն չկար։ Բրատիսլավայում կար միայն Բրատիսլավայի ավտոմոբիլային գործարանը, որը բաղադրիչներ էր արտադրում չեխական Skoda մեքենաների համար։ 1990-ականների վերջին եւ 2000-ականների սկզբին ներդրումների ներգրավման քաղաքականության շնորհիվ երկրում սկսվեց ավտոմոբիլային գործարանների կառուցումը օտարերկրյա խոշոր TNC-ների կողմից։ Գործարանները կառուցվել են Volkswagen-ի կողմից Բրատիսլավայում (Բրատիսլավայի ավտոմոբիլային գործարանի տարածքում), Peugeot- նՏրնավայում եւ Kia Motors-ը՝ Ժիլինայում։ OICA-ի տվյալներով՝ 2000 թվականին Սլովակիայում արտադրվել է 182 հազար մեքենա։2005 թվականին Սլովակիայում արտադրվել է 218 հազար ավտոմեքենա։ Մինչեւ 2010 թվականը գործարանների ամբողջ հզորությամբ շահագործման հանձնելու դեպքում ավտոմեքենաների արտադրությունն աճել է մինչեւ 557 հազար միավոր։ Սլովակիան դարձել է մեկ շնչին ընկնող ավտոմեքենաների արտադրության համաշխարհային առաջատարը՝ 5,4 միլիոն բնակչությամբ, 2011 թվականին արտադրվել է գրեթե 640 հազար ավտոմեքենա։, որոնց մեծ մասն արտահանվել է եվրոպական այլ երկրներ (մեքենաների տեսակարար կշիռը երկրի արտահանման մեջ գերազանցել է 25%-ը)։ 2017 թվականին արտահանման հիմնական գործընկերներն են եղել՝ Գերմանիան 20,7%, Չեխիան 11,6%, Լեհաստանը 7,7%, Ֆրանսիան 6,3%, Իտալիան 6,1%, Մեծ Բրիտանիան 6%, Հունգարիան 6%, Ավստրիան 6%; արտահանման ընդհանուր ծավալը կազմել է 80,57 մլրդ դոլար, իսկ հիմնական ապրանքներն են՝ տրանսպորտային միջոցներ եւ պահեստամասեր՝ 27%, սարքավորումներ եւ էլեկտրական ապրանքներ՝ 20%, մետալուրգիական մեքենաներ, վառարաններ եւ համանման սարքավորումներ՝ 12%, երկաթ եւ պողպատ՝ 4%։ Ներմուծման հիմնական առեւտրային գործընկերները 2017 թվականին եղել են՝ Գերմանիա 19.1%, Չեխիա 16.3%, Ավստրիա 10.3%, Լեհաստան 6.5%, Հունգարիա 6.4%, Հարավային Կորեա 4.5%, Ռուսաստան 4.5%-ընդհանուր ներմուծումը կազմել է 77,96 մլրդ դոլար, իսկ հիմնական դիրքերը եղել են մեքենաներն ու սարքավորումները 20%, տրանսպորտային միջոցներն ու բաղադրիչները 14%, էներգետիկ սարքավորումները 12%, վառելիքը 9%։ Արտաքին առեւտուր Հանրապետության արտաքին առեւտուրը կենտրոնացած է ԵՄ երկրների վրա[37]։ 2017 թվականին արտահանման հիմնական գործընկերներն են եղել՝ Գերմանիան 20,7%, Չեխիան 11,6%, Լեհաստանը 7,7%, Ֆրանսիան 6,3%, Իտալիան 6,1%, Մեծ Բրիտանիան 6%, Հունգարիան 6%, Ավստրիան 6%; ընդհանուր արտահանումը կազմել է 80,57 մլրդ դոլար, իսկ հիմնական դիրքերը կազմել են տրանսպորտային միջոցներն ու պահեստամասերը՝ 27%, սարքավորումներ եւ էլեկտրական ապրանքներ՝ 20%, մետալուրգիական մեքենաներ, վառարաններ եւ համանման սարքավորումներ՝ 12%, երկաթ եւ պողպատ՝ 4%։ Ներմուծման հիմնական առեւտրային գործընկերները 2017 թվականին եղել են՝ Գերմանիա 19.1%, Չեխիա 16.3%, Ավստրիա 10.3%, Լեհաստան 6.5%, Հունգարիա 6.4%, Հարավային Կորեա 4.5%, Ռուսաստան 4.5%; ներմուծման ընդհանուր ծավալը կազմել է 77,96 մլրդ դոլար, իսկ հիմնական դիրքերը եղել են մեքենաներն ու սարքավորումները 20%, տրանսպորտային միջոցներն ու բաղադրիչները 14%, էլեկտրաէներգետիկ սարքավորումները 12%, վառելիքը 9%։ Բնակչություն Բնակչություն, բնակավայր Բնակչությունը 5,5 միլիոն է։ Ամբողջ տարածքում բախշված է հավասարաչափ։ Բնակչության խտությունը բարձր է հարավ-արեւմուտքում՝ պայմանավորված այն հանգամանքով, որ այդ տարածքում տեղանքն առավել հարմար է գյուղատնտեսության համար։ Սլովակիայի ժողովուրդներ Սլովակիայի բնակչության մեծամասնությունը էթնիկ սլովակ է (85,8% ըստ 2001 թվականի մարդահամարի) Հունգարացիները ամենամեծ ազգային փոքրամասնությունն են (9,7%),ովքեր բնակվում են հիմնականում երկրի հարավային եւ արեւելյան շրջաններում։ Այլ էթնիկ խմբերից ընդգրկված են գնչուներ, չեխեր, ռուսներ, ուկրաինացիներ, գերմանացիներ, մորավացիներ, լեհեր եւ իտալացիներ։ Կրոն Ընդհանուր առմամբ, Սլովակիան բավականին կրոնավարական երկիր է, համեմատած հարեւան Չեխիայի հետ։ Սլովակիայի սահմանադրությունը երաշխավորում է կրոնի ազատությունը։ Սլովակիայի քաղաքացիների մեծ մասը (69%) կաթոլիկներ են, Երկրորդ ամենամեծ խումբը բողոքականներն են (11%, լյութերականները (հիմնականում սլովակները) եւ ռեֆորմատորները (հիմնականում հունգարացիները), հույն կաթոլիկները (4%) եւ ուղղափառները (1%)։ Լեզուներ Պաշտոնական պետական լեզուն սլովակերենն է, որը պատկանում է սլավոնական խմբին։ Հունգարերենը հավասարապես օգտագործվում է հարավային Սլովակիայում, Սլովակիայի օրենսդրության համաձայն այն կարող է օգտագործվել որպես պաշտոնական լեզու սլովակերենի հետ այն շրջաններում, որտեղ սլովակ հունգարացիները կազմում են բնակչության ավելի քան 21,7%-ը։ Ըստ 2011 թվականի մարդահամարի, Սլովակիայի բնակիչների մեծամասնության մայրենի լեզուն սլովակերենն է՝ բնակչության 78,6%-ը (4,240,453 մարդ)։ Բնակչության 9,4%-ը (508,714 մարդ) հունգարերենն անվանել է մայրենի լեզուն, իսկ ռոմաներենը բնակչության 2,3%-ի (122518 մարդ) մայրենի լեզուն է։ Ռուսերենը չորրորդ տեղում է այն իրենց մայրենի լեզու ընդունողների թվով` բնակչության 1%-ը (55469 մարդ)։ Այլ լեզուները հավաքել են 1%-ից պակաս։. Մշակույթ Սլովակիայի երաժշտություն Սլովակիայի գրականություն Սլովակիայի ազգային թատրոն Սպորտ 1938 թվականին հիմնադրվել է Սլովակիայի ֆուտբոլի ասոցիացիան։ Զինված ուժեր Սլովակիայի զինված ուժերը բաղկացած են ցամաքային եւ օդային ուժերից, հակաօդային պաշտպանության զորքերից, սահմանապահ զորքերից եւ քաղաքացիական պաշտպանության զորքերից։ Բանակն ունի 14000 զինվոր եւ սպա։ 2004 թվականին Սլովակիան դարձավ ՆԱՏՕ անդամ։ 2005 թվականի օգոստոսի 1-ին վերացվեց ընդհանուր մարտական հերթապահությունը, անցում կատարվեց պրոֆեսիոնալ բանակի։ Սլովակիան մասնակցում է ՄԱԿ խաղաղապահ առաքելություններին Միջազգային անվտանգության աջակցության ուժեր Աֆղանստանում, Բոսնիա եւ Հերցեգովինայում եւ Կոսովոյում եւ Մետոխիաում։ Հանրային տոներ Հունվարի 1 - Սլովակիայի Հանրապետության կազմավորման օր, Մայիսի 8 - Հաղթանակի օրը նացիզմի դեմ, Հուլիսի 5 - Սլավոնական գրականության եւ մշակույթի օր. Կիրիլի եւ Մեթոդիոս եղբայրների օր, Օգոստոսի 29 - Սլովակիայի ազգային ապստամբության օր, Սեպտեմբերի 1 - Սլովակիայի Հանրապետության Սահմանադրության օր, Նոյեմբերի 17-ը՝ ամբողջատիրության դեմ պայքարի օր, Դեկտեմբերի 25 - Սուրբ Ծնունդ, Գարնանը Զատիկը հայտարարվում է պետական տոն, որի ամսաթիվը որոշվում է ամեն տարի կաթոլիկ ավանդույթներին համապատասխան։ Տես նաեւ Մորավյան Սլովակիա Ծանոթագրություն Արտաքին հղումներ Հայկական Հանրագիտարան Սլովակիա Դեպի ծով ելք չունեցող երկրներ ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Միջերկրածովյան միության անդամներ Լիբերալ ժողովրդավարություններ ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրներ 1993 հիմնադրված պետություններ եւ տարածքներ Եվրոպայի խորհրդի անդամ երկրներ Հանրապետություններ Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ երկրներ


source: CulturaX

text: ԻԻՀ հանցագործությունները եւ բռնությունները ստորագրում են ռեժիմի թուլությունը | Քուրդիստանի Նորություններ տուն Քուրդիստան ԻԻՀ հանցագործությունները եւ բռնությունները ստորագրում են ռեժիմի թուլությունը ԻԻՀ հանցագործությունները եւ բռնությունները ստորագրում են ռեժիմի թուլությունը Լ NKՀ-ն Քրդստանի բոլոր մասերին կոչ է անում աջակցություն ցուցաբերել Արեւելյան Քրդստանի պայքարին եւ անձնազոհությանը եւ շարունակել Քրդստանի ողջ տարածքում ազգային միասնությանն ուղղված աշխատանքը: Քրդստանի ազգային կոնգրեսը (NCC) հայտարարություն է տարածել ձերբակալությունների եւ անհետացման վերջին ալիքի ֆոնին Իրանի ռեժիմի աճող ռեպրեսիաների վերաբերյալ: NCC հայտարարության մեջ ասվում է. «2020 թվականը չափազանց բարդ տարի էր, հատկապես Իրանի ժողովուրդների համար: Իսլամական հանրապետության բռնապետական ռեժիմի պայմաններում Իրանի տնտեսությունը շարունակում էր վատթարանալ, եւ կորոնավիրուսային համաճարակը միայն սրեց բոլոր այն դժվարությունները, որոնք երկրի բնակիչները կրել են վերջին տասնամյակների ընթացքում: Իսլամական ռեժիմի հաստատումից ավելի քան 40 տարի անց գործազրկությունն ու աղքատությունը շարունակում են մնալ բարձր, մինչդեռ ռեժիմը շարունակում է մեծ ծախսեր կատարել բանակի եւ անվտանգության ուժերի վրա, ներառյալ Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը (IRGC) ՝ տարբեր անհամաձայնությունները զսպելու եւ տարբեր ճակատներում ռազմական միջամտությունները համակարգելու համար: Իրանի սահմաններից դուրս, ներառյալ Իրաքը եւ Սիրիան: Իրանցի ողջ ժողովուրդը, եւ հատկապես Քուրդիստանի ժողովուրդը դատապարտված է ապրել ռեպրեսիվ համակարգում, որը ազդել է հասարակության բոլոր ոլորտների վրա եւ ոչնչացնում է հարաբերությունները Իրանի տարբեր էթնիկ խմբերի միջեւ ՝ խթանելով ռասիզմ եւ խտրականություն ոչ պարսկական էթնիկ խմբերի, այդ թվում ՝ քրդերի, ինչպես նաեւ այլ ազգությունների ներկայացուցիչների նկատմամբ: Ռեժիմի վարած քաղաքականությունը հրահրում եւ խրախուսում է ներքին հակասությունները եւ ուղղված է նրանց, ովքեր կոչ են անում ազատություն եւ ժողովրդավարություն, ինչպես նաեւ նրանց, ովքեր պահանջում են սննդի եւ ջրի առկայություն: Ռեժիմը վախենում է այն մարդկանցից, ովքեր նման պահանջներ են ներկայացնում ՝ անվանելով նրանց չար, անհավատ կամ անհավատարիմ, եւ հետապնդելով նրանց դաժանորեն: 2021 թվականի հունվարի առաջին երեք շաբաթվա ընթացքում գրեթե 100 մարդ բերման ենթարկվեց կամ անհայտ կորավ, նրանցից շատերը կանայք էին: Նրանց հնարավորություն չի տրվում խորհրդակցել փաստաբանների հետ, նրանց հետ վերաբերվում են առանց նույնիսկ իրենց պետության օրենքները պահպանելու: Բռնապետության եւ թեոկրատական աղանդավորական ֆաշիզմի այս մթնոլորտում գործազրկությունը, աղքատությունը եւ հիմնական ենթակառուցվածքների եւ հանրային ծառայությունների բացակայությունը մարդկանց դարձրել են թշվառ եւ անհույս: Livingածր կենսամակարդակի եւ իմպոտենցիայի պատճառով ինքնասպանությունը տարածված է եւ առավել հաճախ տեղի է ունենում կանանց շրջանում: Ռեժիմը հոգ է տանում, որ ազնիվ աշխատանքի հնարավորություն չլինի, եւ սովի պատճառով անօգնական զանգվածները ստիպված հանձնվում են պետությանը: Ընտանիքների առջեւ ծառացած տարաբնույթ խնդիրները, որոնք քայքայում են հասարակության հյուսվածքը, կառավարության անարդար տնտեսական քաղաքականության կանխամտածված հետեւանքն են: Այս դժվար ժամանակներում քուրդ ժողովուրդը եւ Իրանի մյուս ժողովուրդները չպետք է հրաժարվեն իրենց նպատակներից եւ չպետք է շահարկվեն ռեժիմի կողմից: Քուրդիստանի ժողովրդի միասնությունն ու համերաշխությունն այն ուժն է, որը մեզ առաջ կտանի դեպի ավելի լավ ապագա տանող ճանապարհին: Քրդստանի համար պայքարողները այժմ կարեւոր պատասխանատվություն ունեն քուրդ ժողովրդի ազատագրման համար աշխատող դաշնակիցներ գտնելու եւ քրդական գործին ուշադրություն եւ աջակցություն ներգրավելու հարցում: Թե՛ Իրանի ռեժիմը, եւ թե՛ թուրքական պետությունը գտնվում են լուրջ տնտեսական եւ քաղաքական ճգնաժամերի էպիկենտրոնում ՝ միջազգային ասպարեզում գնալով ավելի մեկուսացված եւ անապահով: Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը փորձում է իրանցիներին եւ ամբողջ արտաքին աշխարհին համոզել, որ դա այդպես չէ ՝ իրականացնելով իրական կամ ընկալվող այլակարծության բոլոր ձեւերի նկատմամբ ահաբեկման, հետապնդման եւ բռնության արշավ: Այս վճռական պահին ԼKՀ-ն կոչ է անում Քրդստանի բոլոր մասերին սատարել արեւելյան Քրդստանի պայքարին եւ անձնազոհությանը եւ շարունակել աշխատել հանուն Քրդստանի ազգային միասնության: Քուրդիստանի քաղբանտարկյալները մեր ազգի եւ մեր պայքարի հպարտությունն են: Քրդստանի ցանկացած հատվածում հաղթանակը հաղթանակ է բոլորիս համար, ինչպես որ ցանկացած հարված կամ պարտություն ազդում է ամբողջ Քուրդիստանի վրա:


text: Էդմոն Մարուքյանը զիջել է դիրքերը. «Հրապարակ» - yerkir.am 24 Ապրիլի 2019, 10:47 Իշխանության մի թեւը պատրաստվում է վրեժ լուծել Փաշինյանի թիմակիցներից. Ովքե՞ր են «սեւ ցուցակում». «Փաստ» 24 Ապրիլի 2019, 10:56Շրի Լանկայում զոհերի թիվը հասել է 359-ի Էդմոն Մարուքյանը զիջել է դիրքերը. «Հրապարակ» 29 Օգոստոսի 2018, 10:19 «Հրապարակը» գրում է. «Ելք» խմբակցությունում կարծես համաձայնություն են եկել խմբակցության ղեկավարի շուրջ եւ աշնանային նստաշրջանի մեկնարկին՝ գուցե սեպտեմբերին, ղեկավար կընտրեն: «Ելք»-ում տեւական ժամանակ չէին կարողանում ղեկավար ընտրել, քանի որ հավակնություն ուներ «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցության ղեկավար Էդմոն Մարուքյանը, սակայն Փաշինյանի թիմում կարծում են, որ խմբակցության ղեկավար պետք է«ՔՊ»-ից լինի: Բացի այդ, ,կարծում են, որ իրենց գործընկերները հեղափոխության շրջանում իրենց լավ չեն պահել եւ կորցրել են իրենց հետ իշխանությունը կիսելու շանսը:


Դուք այստեղ եք: Գլխավոր > Բաժիններ > Մարքեթինգի բաժին


source: fineweb

text: Քյուսյու կղզում ժայթքած հրաբխի պատճառով ճապոնացի օդերեւութաբանները տագնապ են հայտարարել 14:33 26 Նոյեմբերի 2014 ԵՐԵՎԱՆ, 26 նոյեմբերի. /Նովոստի–Արմենիա/. Ճապոնական հարավային Քյուսյու կղզու Ասո լեռան հրաբխի ժայթքման կապակցությամբ Ճապոնիայի օդերեւութաբանական գլխավոր վարչությունը երկրորդ աստիճանի տագնապ է հայտարարել, հաղորդում է ՌԻԱ Նովոստին։ Չորեքշաբթի առավոտյան հրաբուխը 100 մետր բարձրությամբ մոխիր է արտանետել։ Օդերեւութաբանները ժայթքման ծավալը մեծ չեն համարել եւ չեն արգելել լեռ այցելել։ Վտանգի հինգ մակարդակներից երկրորդը նշանակում է, որ արգելվում է հրաբխին 1 կիլոմետրից ավել մոտենալ։ Միաժամանակ, մոխիր է արտանետվել Ասո սարից 30 կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվող բնակավայրերում։ Կալդերա Ասոն Ճապոնիայի` մեծությամբ երկրորդ լեռն է, այն ձգվում է 25 կիլոմետր հյուսիսից հարավ եւ 18 կիլոմետր արեւմուտքից արեւելք։ Ասո հրաբխի ժայթքումները կանոնավոր են` տարին մեկ–երկու անգամ։ Վերջինն այս տարվա օգոստոսին էր, այն ժամանակ նույնպես տագնապի երկրորդ աստիճան էր հայտարարվել։ -0-


Նորություններ, իրադարձություններ, հրապարակումներ Ինտերպոլի գլխավոր քարտուղարությունում կայացած հանդիպման ժամանակ հանցավորության դեմ պայքարի լավագույն օրինակ է նշվել Հայաստանի ոստիկանության հետ համագործակցությունը 12.05.2014 09:06 Նորություններ, իրադարձություններ, հրապարակումներ Դուբայի ոստիկանության եւ հասարակական անվտանգության ծառայության ղեկավարի տեղակալ, գեներալ-լեյտենանտ Դհահի Խալֆեն Թեմիմը Ֆրանսիայի Լիոն քաղաքում հանդիպել է Ինտերպոլի գլխավոր քարտուղար Ռոնալդ Նոբլի հետ՝ քննարկելու անդրազգային հանցավորության ահագնացող սպառնալիքների դեմ ուղղված համագործակցության ամրապնդման հարցեր: Միջազգային ոստիկանական կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարության նստավայր կատարած իր այցելության ընթացքում Դհահի Խալֆեն Թեմիմին ներկայացվեցին Ինտերպոլի մշակած համաշխարհային ծառայություններն ու հնարավորությունները, որոնք իրենց ամենօրյա աշխատանքում օգտագործում են ամբողջ աշխարհի իրավապահ մարմինները: «Գլոբալիզացվող աշխարհում ազգային եւ տեղական իրավապահ մարմինները կարող են արդյունավետ աշխատել միայն մշակելով միջազգային մոտեցումներ` կիրառվող քաղաքականության նկատմամբ: Դուբայի ոստիկանությունը հավատարիմ կմնա Ինտերպոլի ռազմավարությանը, այդպիսով նաեւ՝ ամբողջ համաշխարհային իրավապահ հանրության հետ, մեր հարաբերություններն ամրացնելու սկզբունքին»,-նշել է գեներալ-լեյտենանտ Դհահի Խալֆեն Թեմիմը: Գլխավոր քարտուղար Ռ. Նոբլն իր գոհունակությունն է արտահայտել Արաբական Միացյալ Էմիրությունների իրավապահ մարմինների կողմից Ինտերպոլի համաշխարհային տվյալների պահոցներից օգտվելու կապակցությամբ: Ընթացիկ տարում ԱՄԷ-ը երկրորդ տեղն է գրավում այն երկրների թվում, որոնք Ինտերպոլի տվյալների պահոցներում ստուգումներ են իրականացրել, դրանցում կատարելով 24.2 միլիոն հարցումներ, ինչպես նաեւ երրորդ տեղը՝ գողացված /կորած/ ճանապարհորդական փաստաթղթերի պահոցում ստուգումներ իրականացնելու առումով, կատարելով մոտ 17 միլիոն հարցումներ: Հետախուզման մեջ գտնվող կամ գողացված փաստաթղթերով ճանապարհորդող անձանց մուտքը կանխելու նպատակով նրանց նկատմամբ Ինտերպոլի տվյալների պահոցներով պարբերաբար իրականացվող ստուգումները համաշխարհային անվտանգության ապահովման կարեւորագույն քայլերից են: «Ես ողջունում եմ ԱՄԷ-ի կողմից Ինտերպոլի տվյալների պահոցների լիարժեք օգտագործման հանգամանքը՝ ոչ միայն իր երկրի քաղաքացիների, այլ նաեւ տարածաշրջանի եւ ողջ աշխարհի հանրության անվտանգության ապահովման նպատակով»,- իր խոսքը եզրափակել է Ռ. Նոբլը: Հանդիպման ընթացքում կողմերը փաստել եւ կարեւորել են, որ Դուբայի ոստիկանության հետ հաջող համագործակցության վերջին օրինակներից մեկը Հայաստանի Հանրապետության ոստիկանության հետ համատեղ ձեռնարկված միջոցառումների արդյունքում ՀՀ հինգ քաղաքացիների ձերբակալումն էր. վերջիններս մեղադրվում էին սպանություն կատարելու եւ Դուբայի ոսկերչական խանութներից մեկից 1 միլիոն ԱՄՆ դոլար արժողությամբ ադամանդների գողության համար: Դուբայից Երեւան մեկնող ինքնաթիռը նստելուց հետո Աբու Դաբիի եւ ՀՀ-ում Ինտերպոլի ԱԿԲ-ների միջեւ սերտ համագործակցության արդյունքում` հինգ կասկածյալները ինքնաթիռի վայրէջքից անմիջապես հետո կալանավորվեցին: «Արաբական Միացյալ Էմիրություններում կատարված սպանության եւ ադամանդների հափշտակության հետքերով» Հանդիպման վերջում գեներալ-լեյտենանտ Դհահի Խալֆեն Թեմիմին շնորհվեց Ինտերպոլի մեդալ՝ տեղական, ազգային եւ միջազգային մակարդակներով հանցավորության դեմ պայքարում ունեցած ավանդի համար:


text: Ով է ում ավելի շատ ատում. Իվանկա Թրամփի հայտնվելիս ԱՄՆ առաջին տիկնոջ դեմքի արտահայտությունը մեծ աղմուկ է բարձրացրել | Mediamall.AM Ով է ում ավելի շատ ատում. Իվանկա Թրամփի հայտնվելիս ԱՄՆ առաջին տիկնոջ դեմքի արտահայտությունը մեծ աղմուկ է բարձրացրել 20:19 - 28.Օգոստոս.2020 Երեկ ԱՄՆ-ում ավարտվել է Հանրապետական կուսակցության համագումարը, որի ընթացքում Դոնալդ Թրամփը հաստատվել է որպես նախագահի թեկնածու սպասվող ընտրություններում։ Երեկ Սպիտակ տան դիմաց ելույթ ունեցողների շարքում էր պետության ղեկավարի 38-ամյա դուստրը՝ Իվանկա Թրամփը... Ընդ որում, համացանցում քննարկում են ոչ այնքան Իվանկայի ելույթը, որքան ԱՄՆ առաջին տիկին Մելանյա Թրամփի արձագանքը. երբ նախագահի դուստրn անցել է նրա կողքով, Մելանյաjի դեմքի արտահայտությունը կտրուկ փոխվել է՝ համացանցում բուռն արձագանք առաջացնելով։ Մելանյան նախ լայն ժպտացել է Իվանկային, սակայն հետո նրա դեմքին նկատվել են վրդովմունք, վիրավորանք ու զայրույթ։ «Այնքան տարօրինակ էր», «Կա՞ ինչ-որ մեկը, որին Մելանյան չի ատում», «Կուզենայի տեսնել, թե ինչ դեմքով է եղել Իվանկան, որն առաջացրել է Մելանյանի այդ արձագանքը»,- կատակում են Twitter-ի հետեւորդները։ Մելանյա եւ Իվանկա Թրամփերի մրցակցության մասին «Մելանյան ու ես» հուշագրություններում գրել է Դոնալդ Թրամփի նախկին խորհրդականը՝ Սթեֆանի Ուինսթոն Ուոլքոֆը։ Նա, մասնավորապես, պատմել է, որ Մելանյան փորձել է Իվանկային խանգարել մասնակցել լավագույն ֆոտոշարքերին ամուսնու՝ 2016թ.-ի երդման ընթացքում։ Հենց այդ ժամանակ Ուինսթոն Ուոլքոֆը եւ Մելանյա Թրամփը թողարկել են այսպես կոչված «Իվանկային արգելափակելու օպերացիան»։ Նրանք հասել են նրան, որ արարողության ընթացքում փոխել են ընտանիքի դիրքն այնպես, որ Իվանկան ու Մելանյան միմյանց կողքին չկագնեն։ Ընդ որում, ըստ մեկ այլ աղբյուրի տեղեկության՝ Սպիտակ տանը դավեր է նյութում հենց Իվանկան։ Ամեն դեպքում, խորթ մոր ու դստեր հարաբերություններն, ակնհայտորեն, լարված են։


Ի՞նչ կենդանի օրգանիզմներ են հանդիպում հողում:


30/07/18 16:55 Հայաստանի մեկնած ձեռքը պետք է պատմական հնարավորություն համարել. Մուսթաֆա Սարիգյուլ


Դէպի վեր - Ա ՊԱՏԵՐԱԶՄԸ ԵՒ ԿԻՆԵՐԸ Հայրենիքի սէրը դաւանանք մըն է, կրօնք մըն է, եւ այն միակ կրօնքը՝ որուն միշտ կոյր ու մոլեռանդ պաշտումով մը պիտի երկրպագէ մարդկութիւնը, եւ որուն մէջ՝ դարերու ընթացքը, զարգացումը, քաղաքակրթութիւնըբան մը չպիտի կրնար փոխել։ Անիկայ պիտի մնայ յաւիտենական նորը, մի՛շտ ճշմարիտը, միշտ ստիպողականը եւ միա՛կ տիեզերականը, եւ այդ սէրը այնքա՛ն բնականօրէն է՛ն նախնականն է ու զօրաւորը որ կարելի է ըսել թէ՝ ծնողական սէրէն ալ առաջ կ՚անցնի, որովհետեւ մենք գիտենք շատ մարդիկ, որոնք մեռած են հայրենաբաղձութեան ցաւէն, բայց չի յիշուիր բնաւ մարդ մ որ մեռած ըլլայ իր ծնողքը կորսնցուցած ըլլալու վիշտէն։ Հայրենասիրութեան կրօնին պաշտամունքին մէջ սակայն քանի կինը հետզհետէ տեղ ու դիրք կը բռնէ, հաւատքը աւելի՛ կ՚ամրապնդուի, եւ կրօնքը կ՚աստուածանայ ու կը մշտնջենաւորուի։ Եւ ասի թող զարմանալի չի թուի, վասնզի մենք պատմութենէն գիտենք որ այն ամեն գաղափարները, դաւանանքները, շարժումներն ու զգացումները որոնք կնոջ մասնակցութեամբն ու աջակցութեամբը մէկ խօսքով կնոջ շունչովն են ոգեւորուեր, անո՛նք միշտ մե՛ծ, հերոսական ու տիրական եղեր են։ Քրիստոնէական կրօնը պիտի չգտնէր ապահովաբար այն գրեթէ տիեզերական ընդունելութիւնը եւ պաշտումը, եթէ կին մարտիրոսուհիներ իրենց դիւցազնական արիութեամբը չի խանդավառէին ժողովուրդը եւ իրենց աննկուն հաւատքով անոր չի ներշնչէին Հաւասարութեան, Եղբայրութեան ու Սիրոյ խորհուրդին մեծութիւնն ու սրբութիւնը։ Եւ դարձեալ Քրիստոնէութիւնը գուցէ երկար չապրէր, եթէ կին մը, սրբուհին Հեղինէ իր ազդեցութեամբ չի յաջողէր ձեռք բերել այդ նոյն կրօնքին ազատ պաշտաման իրաւունքը։ Եւ նոյնիսկ ա՛յսօր քրիստոնէութիւնը իր բացարձակ հոգեւարքին մէջը կ՚ըլլար, եթէ կինը չի պահպանէր զայն նախանձոտ գուրգուրանքով ու երկիւղածութեամբ իր ընտանեկան յարկին ու ապրծ միջավայրին մէջ։ Կնոջ ազդեցութիւնը, — լաւ թէ վատ— ոչ միայն այսօր՝ ուր կինը յառաջդիմած, զարգացած եւ իբրեւ մարդէակ իր բնական եւ արդարացի իրաւունքները ձեռք բերած է, այլ նախնական դարերու մէջ ալ երբ անիկայ գերի, ստրուկ էր նկատուած— մի՛շտ մեծ ու տիրական եղեր է ընտանեկան կեանքի վրայ, ընկերական կեանքի վրայ, ինչպէս նաեւ իր ապրած միջավայրին վրայ։ Մեր նախամայրը Եւա իր ազդեցութեամբ կրցաւ խախտել Ադամի կամքը եւ անոր կերցնել տալ արգիլեալ պտուղը, եւ Սառա, Աբրահամու կինը կրցաւ ազդել իր ամուսնոյն վրայ եւ յաջողեցաւ վռնտել տալ անոր սիրելի հարճը՝ Հագարը եւ որդին՝ Իսմայէլը։ Եսթեր հրեայ գերուհի մը կրցաւ ազդել զօրաւոր Ասուերոսի վրայ եւ իր ցեղը ազատել անխուսափելի աղէտքէն։ Ալանաց գեղեցիկ օրիորդը, Սաթենիկ, յաջողեցաւ իր անուշ լեզուին ազդեցութեամբ համոզել հպարտ Արտաշէսը որ ազատէ իր եղբայրը գերութենէ. եւ Խոսրովիդուխտ հայ իշխանուհին կրցաւ վերջապէս համոզել պալատական իշխաններն ու նախարարները որ երթան վիրապին մէջ փնտռեն կենդանի Ս. Գրիգորը, որուն երեւումը բոլորովին յեղաշրջեց այն ատենուան հայ կեանքը։ Եւ կիները ըմբռնած ըլլալու էին իրենց այդ խորունկ եւ անդիմադրելի ազդեցութիւնը, քանի որ իրենք կ՚ոգեւորէին, կը խրախուսէին իրենց ամուսինները, եղբայրները, զաւակները պատերազմի ատեն։ Ո՞վ չի յիշեր Սպարդացի այն դիւցազն կիները, որ իրենց սիրելիները պատերազմի ղրկած պահուն վահանը ցոյց տալով կ՚ըսէին. «Կա՛մ տակը, կա՛մ վրան»։ Ո՞վ չի յափշտակուիր յիշելով Հռովմայեցի այն սքանչելի մայրը, Կուռնելիան, որ իր զաւակները ժողովուրդի բարօրութեան ու երջանկութեան համար զոհուելու ու մեռնելու յորդորած ատեն կ՚ըսէր անոնց թէ՝ իր միակ տենչալի բաղձանքն էր գերեզմանին վրայ իբր տապանագիր ունենայ միայն «Կրաքեաններու մայրը»։ Շա՜տ համառօտ ու միեւնոյն ժամանակ շատ պերճախօս տապանագիր մը, որը իր մէջ կը բովանդակէ հայրենիքի, ցեղի սիրոյն գերազանց բարձրութիւնը, ու միանգամայն փառասիրութիւններու ամենէն ազնիւը ու ամենէն սուրբը...։ Ո՞վ չի յիշեր պատմութիւնը ասպետական դարերու, ուր ասպետը իրական կամ նոյնիսկ երեւակայական գեղուհւոյ մը սիրովը ոգեւորուած, անոր սիրոյն արժանի ըլլալու համար կ՚երթար հերոսական արկածներ փնտռելու եւ շատ անգամ իրօք հերոս կը դառնար մի՛շտ այդ ներշնչող ազդեցութեան խթանին տակ։ Ուրեմն կինը ամեն դարերու եւ ամեն ժամանակներու մէջ սիրեր է արին, կարիճը, եւ անոր դիւցազնական գործերը վարձատրեր է ամենէն բարձր շնորհներով։ Եւ այսօր նոյն բանը չէ՞, դարձեալ... Ո՞ր սրտով ու հոգւով ճշմարիտ հայ աղջիկը իր անտիական հասակին երազները չոսկեզօծեր հայ կարիճին իտէալ պատկերով, հայ կտրիճը, վեհ եւ սքանչելի նկարագրով մը օժտուած, որ ամեն զրկանք ամեն տառապանք կը տանի անտրտունջ հասնելու համար իրեն պարտականութիւն դաւանած սուրբ նպատակին... Եւ ո՞ր լուրջ, ճշմարտապէս զարգացած հայ աղջիկը զզուանօք երես չի դարձներ այն փափկասուն ինքնակոչ—կենցաղագէտ երիտասարդներէն որոնք վարպետ են միայն ճարպիկ հաճոյախօսութիւններ անոր ականջներուն մօտ սահեցնելուն մէջ... Ծիծաղելի՜ խամաճիկներ, որոնք արժանիքը կը տեսնեն միայն իրենց վայելուչ սմօքինքներուն եւ կամ մի քանի արուեստական նրբացած ծեքծեքումներուն մէջ։ ԿՆՈՋ ԱԶԴԵՑՈՒԹԻՒՆԸ ՊԱՏԵՐԱԶՄԸ ԵՒ ԿԻՆԵՐԸ ԴԱՍՏԻԱՐԱԿՈՒՀՒՈՅ ՄԸ ԽՕՍՔԵՐԸ Ա. ՁԵՐ ՊԱՐՏՔԸ ԿԱՏԱՐԵՑԷ՛Ք Բ. ՊԱՐԿԵՇՏ ԵՂԻՔ Գ. ՓԱՌՔԸ ՍԻՐԵՑԷՔ Դ. ԿԱՄԵՑԷՔ ԵՒ ԱՇԽԱՏԵՑԷՔ Ե. ՄԻ՛ ՎՀԱՏԻՔ Զ. ՍԻՐԵՑԷ՛Ք ՁԵՐ ԵԿԵՂԵՑԻՆ ՍԷԼԻՄ ԱՂԱՆ (ՊԱՏԿԵՐ ԱՐԱԲԱԿԱՆ ԿԵԱՆՔԷ) ՎԻՐԱՒՈՐ ՀԱՅՐԵՆԻՔԸ ԿԸ ԽՕՍԻ ԶԻՒՊԷՅՏԱ (ԱՐԱԲԱԿԱՆ ԿԵԱՆՔԷ) ԷՋ ՄԸ ԱՊԱԳԱՅ ՀԱՅ ՊԱՏՄՈՒԹԵՆԷՆ Ա. ԿԵԱՆՔԻ ՍԷՐԸ Բ. «ԵՍ»Ի ՍԷՐԸ ՄԷՃԷ (ԱՐԱԲԱԿԱՆ ԿԵԱՆՔԷ) ՄԱՆԿԱՎԱՐԺԱԿԱՆ. ԿԻՆԸ ԿՐԹԱԿԱՆ ԳՈՐԾԻՆ ՄԷՋ ՀԻՆ ՕՐԵՐԷՆ. ԿՌԻՒԻՆ ՍԷՐԸ ԿԵՍՈՒՐԸ (ԳԱՒԱՌԱԿԱՆ ԿԵԱՆՔԷ) ՊԷՏԷՎԻՆ (ԱՐԱԲԱԿԱՆ ԿԵԱՆՔԷ) ԴԱՐՁԵԱԼ ԵՐԿՈՒ ՍԷՐ Ա. ՀԻՒԱՆԴ ՍԷՐ Բ. ԱՌՈՂՋ ՍԷՐ ՀԱՆՐԱՅԻՆ ԳՈՐԾԻՉԸ՝ ՀԱՆՐԱՅԻՆ ԿԱՐԾԻՔԻՆ ԱՌՋԵՒ «ՄԻ՛ ՎԱԽՆԱՐ, ԴՈՒՔ ՉԷՔ ՀԱՏՆԻՐ» ԽԵՆԴԻ ՄԸ ՎԷՊԸ ԿԱՆԱՆՑ ԲԱԺԻՆԸ. ԿԻՆԸ ԵՒ ՀԱՆՐԱՅԻՆ ԿԱՐԾԻՔԸ ԿԱՐԾԻՔՆԵՐ ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽՈՒԹԵԱՆ ՎՐԱՅ Ս. ԿՈՅՍՆ ՀՌԻՓՍԻՄԷ (ԴՐՈՒԱԳ ՄԸ ԻՐ ԿԵԱՆՔԷՆ) ՍԻՐՏՍ ԱՄՊԱԾ Է ԱՅՍՕՐ ԻՐԱՊԱ՞ՇՏ ԹԷ ԻՏԷԱԼԻՍՏ ՀԻՆ ՏԱՐԻՆ ԵՒ ՆՈՐ ՏԱՐԻՆ (ՏՐԱՄԱԽՕՍՈՒԹԻՒՆ) ԳՈՒԹ, ՍԷՐ, ՈՂՈՐՄՈՒԹԻՒՆ (ՏՐԱՄԱԽՕՍՈՒԹԻՒՆ)


source: wikipedia

text: Տոկիո (, պաշտոնապես Տոկիոյի մետրոպոլիս), Ճապոնիայի մայրաքաղաքը եւ 47 պրեֆեկտուրաներից մեկը։ Մեծ Տոկիոյի տարածքն աշխարհում ամենախիտ բնակեցված մետրոպոլիտենն է։ Քաղաքը Ճապոնիայի կայսեր եւ Ճապոնիայի կառավարության նստավայրն է։ Տոկիոն գտնվում է Հոնսյու կղզու Կանտո տարածաշրջանի հարավարեւելյան մասում եւ ներառում է Իձու եւ Օգասավարա կղզիները։ Տոկիոն նախկինում հայտնի էր Էդո անվանմամբ (էդո՝ բառացի նշանակում է ծովափ)։ 1603 թվականին սյոգուն Իեյասու Տոկուգավան քաղաքը դարձրեց իր շտաբ-բնակարանը եւ այն դե ֆակտո դարձավ կառավարության նստավայր։ Այն պաշտոնապես դարձավ մայրաքաղաք, երբ Մեյձի կայսրը 1868 թվականին իր նստավայրը Կիոտոյից տեղափոխեց Տոկիո։ Հենց այս ժամանակ Էդոն անվանափոխվեց՝ դառնալով Տոկիո։ Տոկիոյի մետրոպոլիսը ձեւավորվել է 1943 թվականին` նախկին եւ միաձուլումից։ Տոկիոն հաճախ քաղաք են անվանում, սակայն պաշտոնապես հայտնի է, որ այն կառավարվում է որպես «մայրաքաղաքային պրեֆեկտուրա»։ Այն միավորում է քաղաքի եւ պրեֆեկտուրայի տարրերը, ինչը եզակի է Տոկիոյի համար։ Տոկիոյի մետրոպոլիտենի կառավարությունը ղեկավարում է Տոկիոյի 23 քաղաքային վարչական շրջանները (որոնցից յուրաքանչյուրը կառավարվում է որպես անհատական քաղաք), որն ընդգրկում է շրջան, որը Տոկիո քաղաքն էր մինչեւ 1943 թվականի միաձուլումը եւ մետրոպոլիտենային պրեֆեկտուրա դառնալը։ Մետրոպոլիտենի կառավարությունը ղեկավարում է նաեւ պրեֆեկտուրայի արեւմտյան 39 մունիցիպալիտետները եւ տնօրինում 2 հեռավոր կղզեխմբեր։ Քաղաքային վարչական շրջանների բնակչությունը գերազանցում է 9 միլիոնը, իսկ պրեֆեկտուրայի բնակչությունը գերազանցում է 13 միլիոնը։ Պրեֆեկտուրան աշխարհի ամենախիտ բնակեցված մետրոպելիտենային շրջանի մասն է կազմում իր ավելի քան 37,8 միլիոն բնակչությամբ եւ աշխարհի խոշորագույն քաղաքային ագլոմերացիայի տնտեսությամբ։ 2011 թվականին հյուրընկալել է Fortune Global 500-ի 51 կազմակերպություններին։ Տոկիոն երկու անգամ զբաղեցրել է երրորդ հորիզոնականը Ֆինանսական կենտրոնների զարգացման միջազգային ինդեքսում։ Տոկիոն նաեւ այնպիսի հեռուստատեսային ցանցերի հայրենիքն է, ինչպիսիք են Fuji TV-ն, Tokyo MX-ը, TV Tokyo-ն, TV Asahi-ն, Nippon Television-ը, NHK-ը եւ Tokyo Broadcasting System-ը։ Տոկիոն գլխավորում է Global Economic Power Index-ը, իսկ Համաշխարհային քաղաքների ինդեքսում զբաղեցնում է երրորդ հորիզոնականը։ Քաղաքը, ինչպես նշված է GaWC-ի ինվենտարում, համարվում է ալֆա + համաշխարհային քաղաք, իսկ 2014 թվականին Տոկիոն TripAdvisor's World City Survey-ում զբաղեցրեց «Լավագույն ընդհանուր փորձ» կատեգորիայի առաջին հորիզոնականը (քաղաքը նաեւ զբաղեցրել է առաջին հորիզոնականները հետեւյալ կատեգորիաներում. «տեղացիների օգտակարություն», «գիշերային կյանք», «շոփինգ», «տեղական հասարակական տրանսպորտ» եւ «փողոցների մաքրություն»)։ 2015 թվականին Տոկիոն, ըստ Mercer խորհրդակցական գործարանի, ճանաչվել է 11-րդ արտագաղթողների համար ամենաթանկ քաղաք եւ ըստ Economist Intelligence Unit-ի կենսապահովման ծախսերի հետազոտությունների՝ կրկին 11-րդ ամենաթանկ քաղաքը։ 2015 թվականին Monocle ամսագրի կողմից Տոկիոն անվանվել է «Ապրելու համար ամենապիտանի քաղաքը»։ The Michelin Guide հրատարակչությունը Տոկիոյին անվանել է «աշխարհի ցանկացած քաղաքի համեմատ ամենաշատ Միշլենի աստղեր ունեցող քաղաք»։ 2015 թվականին աշխարհի ամենաապահով հիսուն երկրների ինդեքսում Տոկիոն զբաղեցրել է առաջին հորիզոնականը։ Ըստ QS Best Student Cities հրատարակչության, Տոկիոն 2016 թվականին համալսարանական ուսանողության համար աշխարհում երրորդ ամենալավ քաղաքն է։ Տոկիոն հյուրընկալել է 1964 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերը, 1979 G-7 summit-ը, 1986 G-7 summit-ը եւ 1993 G-7 summit-ը, եւ պետք է հյուրընկալի 2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերը եւ 2020 թվականի Ամառային պարալիմպիկ խաղերը։ Ստուգաբանություն Տոկիոն սկզբնապես հայտնի էր անվանմամբ, որը բառացի նշանակում է «գետաբերան»։ Այն փոխել է իր անվանումը , երբ այն 1868 թվականին Մեյձի կայսեր ժամանմամբ դարձավ կայսական մայրաքաղաք։ Սա Արեւելյան Ասիայի ավանդույթներից է՝ ներառել մայրաքաղաք բառը () մայրաքաղաքի անվան մեջ (ինչպես Կիոտո (), Պեկին () եւ Նանկին ()): Վաղ Մեյձիի ժամանակաշրջանում քաղաքը կոչվում էր նաեւ «Tōkei», որը նույն «Տոկիո» բառի այլընտրանքային արտասանությունն է (այն դարձնում է բառը քանձի հոմոգրաֆ)։ Անգլերեն մեզ հասած որոշ փաստաթղթերում օգտագործվել է «Tōkei» ուղիղ գրության ձեւը։ Այնուամենայնիվ, արտասանության այս ձեւը ներկայումս չի օգտագործվում։ Տոկիո անունը առաջին անգամ 1813 թվականին առաջարկվել է Կոնդո Հիսակուն՝ «Շփոթմունքի գաղտնի պլանը» գրքում, որը գրվել է Սաթո Նոբուհիրոյի կողմից։ Երբ Օկուբո Տոսիմիտին Մեյձիի հեղափոխության ժամանակ կառավարությանն առաջարկեց անվանափոխել քաղաքը, ըստ Օդա Կանսիի գաղափարը ստացել էր այդ գրքից։ Պատմություն Մինչեւ 1869 թվականը (Էդոյի ժամանակաշրջան) Տոկիոն ի սկզբանե Էդո անունով փոքր ձկնորսական գյուղ էր, որը հին Մուսաշի պրովինցիայի մասն էր կազմում։ Սկզբում՝ 12-րդ դարի վերջին, այն Էդո տոհմի ամրությունն է։ 1457 թվականին Օթա Դոկան կառուցեց Էդո ամրոցը։ 1590 թվականին, Իեյասու Տոկուգավան Էդոն իր բազան դարձրեց։ Երբ 1603 թվականին նա սյունգուն դարձավ, քաղաքը դարձավ իր համազգային ռազմական կառավարության կենտրոնը։ Էդոյի ժամանակաշրջանի հաջորդ տարիներին Էդոն զարգացավ, դառնալով 18-րդ դարում մեկ միլիոնից ավել բնակչություն ունեցող աշխարհի խոշորագույն քաղաքներից մեկը։ Էդոն դե ֆակտո դարձավ Ճապոնիայի մայրաքաղաքը, թեեւ կայսրն ապրում էր կայսրության մայրաքաղաք Կիոտոյում։ Այս ժամանակ քաղաքը տեւական ժամանակ վայելում էր խաղաղություն, որը հայտնի «Փաքս Տոկուգավա» (Pax Tokugawa) անվամբ, եւ նման խաղաղության առկայության դեպքում Էդոն վարում էր խիստ մեկուսացված քաղաքականությունը, որը օգնեց քաղաքին խուսափել լուրջ ռազմական սպառնալիքից։ Պատերազմների կողմից ավերվածությունների բացակայությունը Էդոյին թույլ տվեց իր ռեսուրսների մեծ մասը նվիրաբերել քաղաքին վնաս հասցրած հրդեհների, երկրաշարժերի եւ այլ բնական աղետների կողմից առաջացած վիճակի վերականգնմանը։ Այնուամենայնիվ, մեկուսացման այս երկարատեւ ժամանակաշրջանը եկավ իր ավարտին 1853 թվականին՝ ամերիկացի կոմոդոր Մեթյու Փերիի Ճապոնիա ժամանմամբ։ Կոմոդոր Փերրին պայմաններ էր ստեղծել Շիմոդա եւ Հակոդատե նավահանգիստների բացման համար, ինչը հանգեցնում է նոր արտասահմանյան ապրանքների պահանջարկի ավելացմանը եւ հետագայում գնաճի խիստ աճին։ Այս գնաճի բարձրացման հետեւանքով առաջացած հասարակական դժգոհությունը հանգեցրեց լայնամասշտաբ ապստամբությունների եւ ցույցերի՝ մասնավորպես բրնձի հաստատությունների «սնանկացման» ձեւով։ Մինչդեռ Մեյձիի կայսեր կողմնակիցները օգտվեցին հանգամանքից, որ այդ տարածված ապստամբություններն ու ցույցերը հանգեցրեցին իշխանության հետագա ամրապնդմանը՝ 1867 թվականին տապալելով վերջին սյուգուն Իեյասու Տոկուգավային։ 265 տարի անց Pax Tokugawa-ն եկավ իր ավարտին։ 1869–1943 1869 թվականին, Մեյձիի 17-ամյա կայսրը տեղափոխվեց Էդո, եւ քաղաքը վերանվանվեց Տոկիո (նշանակում է Արեւելյան մայրաքաղաք)։ Քաղաքը բաժանվեց երկու մասի՝ Յամանոտեի եւ Շիթամաչիի։ Տոկիոն արդեն դարձել էր ազգի քաղաքական եւ մշակութային կենտրոնը, եւ կայսեր նստավայրը դե ֆակտո դարձավ կայսերական մայրաքաղաքը, իսկ նախկին Էդո ամրոցը դարձավ կայսերական պալատ։ Տոկիո քաղաքը պաշտոնապես հիմնադրվել է 1889 թվականի մայիսի 1-ին։ Կենտրոնական Տոկիոն, ինչպես Օսական, նախագծվել է 1900 թվականից։ Ճապոնիայի փողոցները տարբերվում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների շատ քաղաքներից, որոնք ունեն ցածր խտություն եւ ավտոմատ կենտրոնական են։ Թեեւ Տոկիոյում կառուցվել են արագընթաց ճանապարհներ, դրանց հիմնական դիզայնը չի փոխվել։ Տոկիոն 20-րդ դարում երկու խոշոր աղետ տեսավ. 1923 թվականի Մեծ Կանտոյի երկրաշարժը, որը թողեց ավելի քան 140.000 զոհված կամ անհայտ կորածներ, եւ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը։ 1943–ներկա 1943 թվականին Տոկիո քաղաքը ձուլվել է Տոկիոյի «Միտրոպոլիտան պրեֆեկտուրայի» հետ։ Այդ ժամանակից ի վեր Տոկիոյի մայրաքաղաքային կառավարությունը ծառայում էր ինչպես Տոկիոյի պրեֆեկտուրային կառավորություն, այնպես էլ կառավարում էր Տոկիոյի հատուկ վարչական շրջանները. պատճառը նախկինում գոյություն ունեցած Տոկիոյի քաղաքն էր։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը քաղաքի մեծ մասը ենթարկեց համատարած ավերման` Ճապոնիայում դաշնակիցների կողմից շարունակ օդային խմբավորումների եւ խթանող ռումբերի օգտագործման հետեւանքով։ Հետազոտությունների արդյունքում պարզ է դարձել, որ 1944 եւ 1945 թվականներին Տոկիոյում ռմբակոծությունների արդյունքում զոհվել է 75,000 մինչեւ 200,000 խաղաղ բնակիչ եւ ավերել է քաղաքի կեսը։ Պատերազմի ամենավատ գիշերը 1945 թվականի մարտի 9-ի լույս 10-ի գիշերն էր՝ ամերիկյան «Օպերացիայի հանդիպման» գիշերը, քանի որ գրեթե 700,000 հրձիգ ռումբեր երկնքից թափվում էին քաղաքի արեւելյան կեսի վրա՝ հիմնականում խիստ ծանրաբեռնված բնակելի թաղամասերի վրա։ Քաղաքի երկու հինգերորդ մասը ամբողջովին այրվել էր, ավելի քան 276.000 շենք ավերվել էր, 100.000 խաղաղ բնակիչ զոհվել էր եւ կար 110.000 վիրավոր։ Ճապոնիայի մայրաքաղաքի բնակչությունը 1940 թվականից 1945 թվականների ընթացքում 6,700,000-ից նվազել է, հասնելով մինչեւ 2,800,000-ի պակաս, իսկ նրանց մեծամասնությունը, ովքեր կորցրել են իրենց տները, ապրում էին «հնախարխուլ, ժամանակավոր հյուղակներում»։ Պատերազմից հետո Տոկիոն ամբողջովիին վերակառուցվեց եւ աշխարհին ի ցույց դրվեց 1964 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի ժամանակ։ 1970-ականներին հայտնեցին նոր բարձ շենքեր, ինչպիսիք են Sunshine 60 երկնաքերը, 1978 թվականին կառուցվեց նոր եւ վիճահարույց Նարիտա օդանավակայանը (քաղաքի սահմաններից դուրս որոշակի հեռավորություն վրա), իսկ բնակչության թիվը աճեց շուրջ 11 միլիոնով (մետրոպոլիտենի տարածքում)։ Տոկիոյի մետրոպոլիտենը եւ երկաթուղային ցանցը դարձան աշխարհի ամենախոշորներից մեկը, քանի որ ավելի ու ավելի շատ մարդիկ էին տեղափոխվում այս տարածք։ Ճապոնիայի 1990-ականների խոշոր անկումը, հանգեցրեց «Կորցրած տասնամյակի», որն այժմ դանդաղ վերականգնվում է։ Տոկիոյում հողաբարելավման ծրագրերը դարեր շարունակ շարունակվում են։ Առավել աչքի ընկնողը Օդայաբայի շրջանն է, որը ներկայումս գնումների եւ զվարճանքի կենտրոն է։ Տարբեր ծրագրեր են առաջարկվել Տոկիոյի ազգային կառավարության ֆունկցիաների համար, որպեսզի Տոկիոյում եւ Ճապոնիայի մինչեւ միջին կապիտալ ունեցող այլ տեղամասերում արագ զարգացումը դանդաղեցվի եւ երկրի տնտեսապես անբարենպաստ տարածքները վերակենդանացվեն։ Այս ծրագրերը վիճահարույց էին Ճապոնիայում եւ դեռ չի իրականցվել։ 2011 թվականի Տոկիոյի երկրաժաշժն ու ցունամին ավերել է Հոնսյու կղզու հյուսիսարեւելյան մասը, որը զհաղվել է Տոկիոյում։ Սակայն Տոկիոն երկրաշարժի կայուն ենթակառուցվածքի շնորհիվ համեմատած ցունամիից տուժած այլ շրջանների հետ՝ այդքան էլ չի վնասվել ցունամիից, թեեւ քաղաքում գործունեությունը հիմնականում դադարեցվել էր։ Ցունամիի հետեւանքով առաջացող միջուկային ճգնաժամը Տոկիոյի վրա հիմնականում չի ազդել, չնայած ճառագայթման մակարդակներում պատահական ճողփյուններին։ 2013 թվականի սեպտեմբերի 7-ին Միջազգային օլիմպիական կոմիտեն հենց Տոկիոն ընտրեց որպես 2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերը հյուընկալող քաղաք։ Տոկիոն ասիական առաջին քաղաքն է, որը երկակի անգամ է ընդունելու Օլիմպիական խաղերը։ Աշխարհագրություն Տոկիոյի մայրցամաքային մասն ընկած է Տոկիոյի ծովածոցի հյուսիս-արեւմտյան կողմում եւ կազմում է մոտավորապես 90 կմ (56 մղոն) արեւելքից արեւմուտք եւ 25 կմ (16 մղոն) հյուսիսից հարավ։ Տոկիոյի միջին բարձրությունը կազմում է 40 մ (131 ոտնաչափ)։ Արեւելքից այն սահմանակցում է Տիբա, արեւմուտքից՝ Յամանաշի, հարավից՝ Կանագավա, իսկ հյուսիսից՝ Սայտամա պրեֆեկտուրաներին։ Տոկիոյի մայրցամաքային մասը հետագայում բաժանվել է հատուկ վարչական շրջանների՝ որոնք զբաղեցնում են արեւելյան կեսը, եւ Թեյմա շրջանի՝ () որը տարածվում է արեւմտյան մասում։ Տոկիոյի վարչական սահմաններում են գտնվում նաեւ երկու կղզիների շղթա՝ որոնք տեղակայված են Խաղաղ օվկիանոսի հարավային մասում։ Դրանք են Իձու եւ Օգասավարա կղզիների շղթաները, որոնք տարածվում են մայրցամաքային մասից ավելի քան 1000 կմ (620 մղոն) հեռավորության վրա։ Այս կղզիների եւ արեւմուտքի լեռնային շրջանների պատճառով Տոկիոյի արվարձանային եւ մերձարվարձանային շրջանների ընդհանուր բնակչության խտության ցուցանիշները իրական թվերից շատ ավելի ցածր են ներկայացվում։ Ճապոնական օրենքի համաձայն Տոկիոն նշանակվում է , որը թարգմանաբար նշանակում է մայրաքաղաք։ Դրա վարչական կառուցվածքը նման է ճապոնական մյուս պրեֆեկտուրաների կառուցվածքին։ Տոկիոյի հատուկ վարչական շրջանները ( -կու), որոնք մինչեւ 1943 թվականը կազմում էին Տոկիո քաղաքը, այժմ առանձին, ինքնավար շրջաններ են, որոնք ունեն քաղաքապետ, քաղաքային խորհուրդ եւ քաղաքի կարգավիճակ։ Բացի նշված հատուկ 23 վարչական շրջաններից, Տոկիոն նաեւ ներառում է 26 քաղաք (市 -շի), 5 փոքր քաղաք ( -չո կամ մաչի) եւ 8 գյուղ ( -սոն կամ -մուրա), որոնցից յուրաքանչյուրն ունի տեղական կառավարություն։ Տոկիոյի Մետրոպոլիտենի կառավարությունը, որը կառավարում է ամբողջ մայրաքաղաքը, ղեկավարվում է ժողովրդի կողմից ընտրված կառավարչի եւ մետրոպոլիտենի ասամբլեայի կողմից։ Դրա գլխամասային գրասենյակները գտնվում են Սինձյուկու վարչական շրջանում։ Հատուկ վարչական շրջաններ ներառում են այն տարածքը, որը նախկինում ընդգրկել է Տոկիո քաղաքը։ 1943 թվականի հուլիսի մեկին Տոկիո քաղաքը միացվեց ՝ ձեւավորելով ներկայիս «մետրոպոլիտեն պրեֆեկտուրան»։ Արդյունքում՝ ի տարբերություն ճապոնական մյուս քաղաքային վարչական շրջանների, այս վարչական շրջանները սահմանակից չեն ավելի մեծ միացյալ քաղաքի։ Չնայած յուրաքանչյուր վարչական շրջան Տոկիոյի Մետրոպոլիտենի կառավարության իրավասության տակ է գտնվում, դրանք նաեւ փոքր քաղաքներ են, որոնք ինչպես ճապոնական մյուս քաղաքներն ունեն սեփական ընտրված առաջնորդը եւ քաղաքային խորհուրդը։ Հատուկ վարչական շրջանների անգլերեն պաշտոնական անուններում օգտագործվում է city (քաղաք) բառը (օրինակ՝ Chiyoda City): Վարչական շրջանները տարբերվում են մյուս քաղաքներից նրանով, որ ունեն եզակի վարչական հարաբերություններ պրեֆեկտուրային կառավարության հետ։ Որոշ համայնքային աշխատանքներ՝ ինչպիսիք են ջրահեռացման, կոյուղու եւ հրդեհաշիջման աշխատանքները, լուծվում են Տոկիոյի Մետրոպոլիտենի կառավարության կողմից։ Ավելացված վարչական ծախսերը հոգալու համար պրեֆեկտուրան հավաքում է համայնքային հարկեր, որոնք հավաքագրվում են քաղաքի կողմից։ Տոկիոյի հատուկ վարչական շրջաններն են՝ Ադաթի Արաքավա Բունքյո Թիյոդա Թյուո Էդոհավա Իթասաբի Կացուսիքո Կիտա Կոտո Մեգուրո Մինատո Նիկանո Ներիմա Օտա Սեթահայա Սիբույա Սինագավա Սինձյուկու Սուհինամի Սումիդա Թայթո Թոսիմա Տոկիոյի «երեք կենտրոնական շրջաններն» են Թիյոդան, Թյուոն եւ Մինատոն, որոնք կազմում են քաղաքի բիզնես միջուկը։ Այդ շրջաններում ցերեկային բնակչության թիվը յոթն անգամ գերազանցում է գիշերվա բնակչության թվին։ Թիյոդա վարչական շրջանը եզակի է նրանով, որ գտնվում է նախկին Տոկիո քաղաքի հենց սրտում, սակայն ամենաքիչ բնակեցված շրջանն է։ Այդտեղ են գտնվում շատ խոշոր ճապոնական ընկերություններ, կառավարության նստավայրը եւ Ճապոնիայի կայսրը։ Այն հաճախ անվանում են երկրի «քաղաքական կենտրոն»։ Ակիհաբարան, որը հայտնի է որպես մշակութային կենտրոն եւ համակարգչային ապրանքների առեւտրի թաղամաս, նույնպես կենտրոնացված է Թիյոդայում։ Թեյմա շրջան (Արեւմտյան Տոկիո) Հատուկ վարչական շրջաններից արեւմուտք, Տոկիոն բաղկացած է մեծ ու փոքր քաղաքներից եւ գյուղերից, որոնք ունեն նույն իրավական կարգավիճակը։ Բացի նրանից, որ սրանք համարվում են «քնելու քաղաք» կենտրոնական Տոկիոյում աշխատողների համար, սրանցից մի քանիսը նաեւ ունեն առեւտրային եւ արդյունաբերական բազա։ Հավաքականորեն, սրանք կոչվում են Թեյմա շրջան կամ Արեւմտյան Տոկիո։ Քաղաքներ Տոկիոյի արեւմտյան մասի 26 քաղաքներն են. Ակիրունո Ակիսիմա Տյոֆու Ֆուտյու (Տոկիո) Ֆուսա (քաղաք) Հատիոձի Համուրա Հիկասիկուրումե Հիկասիմուրայամա Հիկասիյամատո Հինո Ինագի Կիյոսե Կոդայրա Կոհանեի Կոկուբունձի Կոմայե Կունիտատի Մատիդա Մատիկա Մուսասիմուրայամա Մուսասինո Նասիտոկյո Օմե Տատիկավա Թեյմա Տոկիոյի Մետրոպոլիտենի կառավարությունը նշանակել է Հատիոձի, Տատիկավա, Մատիդա, Օմե եւ Թեյմա քաղաքները որպես Թեյմայի շրջանային կենտրոններ, որի նպատակն է ցրել քաղաքային գործառույթները կենտրոնական Տոկիոյից։ Նիսիտամա շրջան Թեյմա շրջանի արեւմտյան մասը զբաղեցնում է Նիսիտամա շրջանը (gun): Այս տարածքի մեծ մասը լեռնային է եւ ոչ պիտանի քաղաքաշինության համար։ Տոկիոյի ամենաբարձր լեռը Կումոտորին է՝ 2017 մ (6617 ոտնաչափ) բարձրությամբ։ Տոկիոյի այլ լեռներից են Տակասուն (1737 մ), Օդակեն (1266 մ) եւ Միտակեն (929 մ)։ Յամանասի պրեֆեկտուրայի մոտ՝ Թեյմա գետի վրա է գտնվում Տոկիոյի ամենամեծ լիճը՝ Օկուտաման։ Շրջանը կազմված է երեք քաղաքից (Հինոդե, Միձուհո and Օկուտամա) եւ մեկ գյուղից (Հինոհարա)։ Կղզիներ Տոկիոն ունի բազմաթիվ արտաքին կղզիներ, որոնք տարածվում են կենտրոնական Տոկիոյից մինչեւ 1850 կմ հեռավորության վրա։ Սինձյուկույում գտնվող Տոկիոյի Մետրոպոլիտեն կառավարության վարչական շտաբից հեռավորության պատճառով, կղզիները ղեկավարվում են տեղական ենթապրեֆեկտուրային ճյուղի գրասենյակների կողմից։ Իձու կղզիները հրաբխային կղզեխումբ է, որը ձեւավորում է Ֆուջի-Հակոնե-Իձու ազգային պարկը։ Տոկիոյին ըստ հերթականության ամենամոտ գտնվող կղզիներն են Իձուոսիմա, Թասիմա, Նիձիմա, Սիկինեձիմա, Կոջուսիմա, Միյակեձիմա, Միկուրաձիմա, Հատիձյոձիմա եւ Աոգասիմա։ Իձու կղզիները խմբավորված են երեք ենթապրեֆեկտուրաներում։ Իձուոսիման եւ Հատիձյոձիման քաղաքներ են։ Մնացած կղզիները 6 գյուղեր են, որոնք միավորվելով Նիձիմա եւ Սիկինեձիմա կղզիների հետ ձեւավորում են Նիձիմա քաղաքը։ Օգասավարա կղզիները հյուսիսից հարավ դասավորվածությամբ ներառում են Տիտիձիմա, Նիսինոսիմա, Հահաձիմա, Հյուսիսային Իոտո, Իո եւ Մինամի կղզիները։ Օգասավարան նաեւ ղեկավարում է երկու փոքր արտաքին կղզիներ՝ Մինամի Տորիսիման, որը գտնվում է Ճապոնիայի արեւելյան կետում ու 1850 կմ հեռավորությամբ ամենահեռու կղզին է կենտրոնական Տոկիոյից, եւ Օկինոտորին, որը գտնվում է Ճապոնիայի հարավային կետում։ Ճապոնիայում Օկինոտորիի շրջակայքի բացառիկ տնտեսական գոտու (EEZ) պահանջը վիճարկվում է Չինաստանի եւ Հարավային Կորեայի կողմից, քանի որ նրանք համարում են Օկինոտորին անբնակելի ժայռեր՝ առանց EEZ-ի։ Իոյի շղթան եւ արտաքին կղզիները չունեն մշտական բնակչություն, բայց այդտեղ հյուրընկալվում է Ճապոնիայի ինքնապաշտպանական ուժերի անձնակազմը։ Տեղացիներ կան միայն Տիտիջիմայում եւ Հահաջիմայում։ Կղզիներից կազմվում է եւ՛ Օգասավարա ենթապրեֆեկտուրան, եւ՛ Օգասավարա գյուղը։ Ազգային պարկեր 2008 թվականի մարտի 31-ի դրությամբ, պրեֆեկտուրայի ընդհանուր հողատարածքի 36%-ը նշանակվել է «Բնական պարկեր»։ Դրանք են Տիտիբու Տամա Կայի, Ֆուձի-Հակոնե-Իձու եւ Օգասավարա ազգային պարկերը (վերջինս ՅՈՒՆԵՍԿՕ համաշխարհային ժառանգության մաս է կազմում), Մեիձի նո Մորի Տակաո Քուասի ազգային պարկը եւ Ակիկավա Կյուրյո, Համուրա Կուսաբանա Կյուրյո, Սայամա, Տակաո Ձինբա, Տակիյամա եւ Տամա Կյուրյո պրեֆեկտուրային ազգային պարկերը։ Բազմաթիվ թանգարաններ են տեղակայված Յուենո պարկում, որոնցից են Տոկիոյի ազգային թանգարանը, Բնության եւ գիտության ազգային թանգարանը, Սիտամատիի թանգարանը եւ Արեւմտյան արվեստի ազգային թանգարանը։ Կան նաեւ արվեստի աշխատանքներ եւ արձաններ պարկի տարբեր մասերում։ Պարկում կա նաեւ կենդանաբանական այգի։ Պարկը հայտնի ուղղություն է ծաղկած սակուրաները (ճապոնական բալենիներ) տեսնելու համար։ Սեյսմիկություն Ընդհանուր սեյսմիկություն Տոկիոն մոտ է Բոսո եռակի հանգույցին, ինչն այն դարձնում է փոքր երկրաշարժների եւ դանդաղ երկրաշարժների չափազանց ակտիվ գոտի։ Դրանք հաճախակի են ազդում քաղաքային տարածքի վրա՝ թողնելով ճոճվող նավակի տպավորություն, սակայն էպիկենտրոնները Տոկիոյի տարածքում բավականին հազվադեպ են՝ բացառությամբ Տոկիոյի 2000 կմ երկարությամբ կղզու իրավասությունից։ Հաճախ են մետրոյի տարածքում մեկ տարվա ընթացքում տեղի ունենում հարյուրավոր մանր երկրաշարժեր (4-6 մագնիտուտ ուժգնությամբ), ինչը սովորական երեւույթ է տեղաբնակների համար, սակայն անհանգստության աղբյուր է ո՛չ միայն օտարերկրացիների, այլ նաեւ Ճապոնիայի այլ մասերում բնակվողների համար։ Դրանք հազվադեպ են վնասներ պատճառում (երբեմն մի քանի վնասվածք), քանի որ դրանք կամ շատ փոքր են կամ շատ հեռու այն պատճառով, որ տարածաշրջանն անընդհատ ենթարկվում է ցնցումների։ Մասնավորապես ակտիվ են օֆշորային շրջաններն ու ավելի փոքր չափով` Չիբան եւ Իբարակը։ Հազվադեպ հզոր երկրաշարժեր Տոկիոյում տեղի են ունեցել հզոր մեգաերկրաշարժներ 1703, 1782, 1812, 1855, 1923 թվականներին եւ շատ ավելի անուղղակիորեն՝ 2011 թվականին։ Մեծ երկրաշարժերի հաճախականությունը հարաբերական է։ 1923 թվականի երկրաշարժը՝ գնահատված 8,3 մագնիտուտ ուժգնությամբ, սպանել է 142.000 մարդ։ Դա վերջին դեպքն էր, որ հարվածը կրել է քաղաքային տարածքը։ 2011 թվականի երկրաշարժը հարյուրավոր կիլոմետրեր հեռու էր գտնվում քաղաքային տարածքից եւ չհանգեցրեց ուղղակի մահերի։ Կլիմա Նախկին Տոկիո քաղաքը եւ Տոկիոյի ցամաքային հատվածի մեծ մասն ընկած է մերձարեւադարձային մուսսոնային կլիմայական գոտում (Կյոպպենի կլիմաների դասակարգում)՝ տոթ, խոնավ ամառներով եւ ընդհանուր առմամբ զով ձմեռներով՝ կարճ սառը ժամանակամիջոցներով։ Տարածաշրջանում, ինչպես Ճապոնիայի մեծ մասում, դիտվում է մեկամսյա սեզոնային ուշացում։ Ամենատաք ամիսն օգոստոսն է՝ միջինը , իսկ ամենացուրտ ամիսը հունվարն է՝ միջինը : Ռեկորդային ցածր ջերմաստիճան է գրանցվել 1876 թվականի հունվարին՝ , մինչդեռ ամենաբարձր ջերմաստիճանը գրանցվել է 2004 թվականի հուլիսի 20-ին՝ : Տարեկան տեղումները միջինում կազմում են 1530 մմ՝ ավելի խոնավ ամառներով եւ ավելի չոր ձմեռներով։ Հազվադեպ են պատահում ձյան տեղումներ, սակայն ձյուն գալիս է գրեթե ամեն տարի։ Տոկիոյում հաճախ են տեղի ունենում թայֆուններ, թեեւ դրանցից քչերն են ուժեղ։ Ամենախոնավ ամիսը՝ սկսած 1876 թվականի ռեկորդներից, 2004 թվականի հոկտեմբերն էր 780 մմ անձրեւով՝ ներառյալ 270,5 մմ այդ ամսի 9-ին։ Տոկիոյի ցամաքային հատվածի լեռնային տարածքը՝ Օկուտաման, նույնպես ընկած է խոնավ մերձարեւադարձային կլիմայական գոտում։ Տոկիոյի օֆշորային տարածքների կլիման զգալիորեն տարբերվում է քաղաքից քաղաք։ Օգասավարայում գտնվող Տիտիձիմայի կլիման տատանվում է տրոպիկական սավանա (չոր ձմեռներ եւ անձրեւոտ ամառներ) եւ մերձարեւադարձային կլիմաների միջեւ։ Այն Մեծ Տոկիոյի տարածքից մոտ 1000 կմ հարավ է գտնվում, ինչի պատճառով ունի տարբեր կլիմայական պայմաններ։ Տոկիոյի արեւելյան տարածքը՝ Օգասավարայում գտնվող Մինամիտորիսիմա կղզին, արեւադարձային կլիմայական գոտում է։ Տոկիոյի Իձու եւ Օգասավարա կղզիներում տեղի են ունենում տարեկան միջինը 5,4 թայֆուն՝ համեմատած Կանտոյի, որտեղ դրանց թիվը հասնում է 3,1-ի։ Քաղաքային տեսարան Տոկիոյի ճարտարապետությունը հիմնականում ձեւավորվել է Տոկիոյի պատմության կողմից։ Պատմության վերջին շրջանում երկու անգամ մայրաքաղաքը մնացել է ավերակների մեջ՝ 1923 թվականի Մեծ Կանտոյի երկրաշարժի, իսկ ավելի ուշ՝ 2-րդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Տոկիոյի ռմբակոծության հետեւանքով։ Այդ իսկ պատճառով Տոկիոյի քաղաքային լանդշաֆտը հիմնականում ունի ժամանակակից ճարտարապետություն, իսկ հին շինությունները քիչ են։ Տոկիոյում կարելի է հանդիպել միաջազգային ասպարեզում հայտնի ճարտարապետության ժամանակակից շատ ձեւերի՝ ներառյալ Տոկիոյի միջազգային ֆորումը, Asahi Beer Hall-ը, Mode Gakuen Cocoon Tower-ը, NTT Docomo Yoyogi Building-ը եւ Ծիածանի կամուրջը։ Տոկիոյում կա նաեւ երկու առանձնահատուկ աշտարակ՝ Տոկիոյի հեռուստատեսային աշտարակը եւ նոր Երկնային ծառը, որն ամենաբարձր աշտարակն է թե՛ Ճապոնիայում, եւ թե՛ աշխարհում, եւ երկրորդ ամենաբարձր կառույցն աշխարհում՝ Դուբայում գտնվող Բուրջ Խալիֆայից հետո։ Տոկիոն նաեւ ունի բազմաթիվ պարկեր եւ այգիներ։ Տոկիոյի պրեֆկտուրայում կա 4 ազգային պարկ՝ ներառյալ Ֆուձի-Հակոնե-Իձուն, որը ներառում է բոլոր Իձու կղզիները։ Շրջակա միջավայր Տոկիոն քայլեր է ձեռնարկում ջերմոցային գազերի արտանետումները կրճատելու համար։ Կառավարիչ Սինտարո Իսիհարան ստեղծել է թափոնների սահմանափակման համակարգ, որի նպատակն է 2000 թվականի մակարդակի համեմատ 25 տոկոսով կրճատել ջերմոցային գազերի արտանետումները մինչեւ 2020 թվականը։ Տոկիոն քաղաքային տաք կղզու օրինակ է, եւ այս երեւույթը հատկապես լուրջ է հատուկ վարչական շրջաններում։ Ըստ Տոկիոյի Մետրոպոլիտեն կառավարության տարեկան միջին ջերմաստիճանը աճել է մոտավորապես -ով անցած 100 տարիների ընթացքում։ Տոկիոն համարվում է «քաղաքների աճի եւ կլիմայի միջեւ փոխհարաբերությունների համոզիչ օրինակ»։ 2006 թվականին Տոկիոն ընդունեց «Տասնամյա ծրագիր կանաչ Տոկիոյի համար» նախագիծը, որը պետք է իրականացվեր մինչեւ 2016 թվականը։ Այն նպատակ ուներ Տոկիոյի ճանապարհների եզրերի ծառերը 480.000-ից հասցնել մեկ միլիոնի եւ ավելացնել 1000 հա կանաչ տարածք՝ որից 88 հեկտարը պետք է լիներ Ումի նո Մորի անվամբ (ծովային անտառ) նոր պարկ։ Այն պետք է ստեղծվեր Տոկիոյի ծովածոցում գտնվող վերականգնված կղզու վրա, որը նախկինում եղել է աղբավայր։ 2007-2010 թվականներին ստեղծվեց նախագծված 1000-ից 436 հեկտար կանաչ տարածք եւ տնկվեց 220.000 ծառ՝ հասցնելով ընդհանուր ծառերի թիվը 700.000-ի։ 2014 թվականին ճանապարհների եզրերի ծառերի թիվը հասավ 950.000-ի եւ ավելացվեց եւս 300 հա կանաչ տարածք։ Ժողովրդագրական տվյալներ 2012 թվականի հոկտեմբեր ամսվա դրությամբ պաշտոնական տվյալներով Տոկիոյում ապրում է 13,506 միլիոն մարդ, որից 9,214 միլիոնն ապրում է Տոկիոյի 23 հատուկ վարչական շրջաններում։ Ցերեկվա ընթացքում բնակչությունն ավելանում է 2,5 միլիոնով, քանի որ աշխատողները եւ ուսանողները շրջակա տարածքներից գալիս են այստեղ։ Այս երեւույթը հատկապես ընդգծված է Տոկիոյի երեք կենտրոնական հատուկ վարչական շրջաններում՝ Թիյոդայում, Թյուոյում եւ Մինատոյում, որոնց ընդհանուր բնակչության թիվն ըստ 2005 թվականի ազգային մարդահամարի 326.000 է գիշերը, բայց 2,4 միլիոն ցերեկը։ 1889 թվականին Ներքին գործերի նախարարությունն արձանագրեց 1.375.937 մարդ Տոկիո քաղաքում եւ ընդհանուր 1.694.292 մարդ Տոկիո պրեֆեկտուրայում։ Նույն տարում հաստատվեց, որ 779 օտարերկրացիներ բնակվում են Տոկիոյում։ Նրանց գերակշռող մասը բրիտանացիներ են (209 բնակիչ), որին հետեւում են բնակիչներ Միացյալ Նահանգներից (182) եւ Ցին կայսրությունից (137)։ Տոկիոյում ապրում է 50–60 հայ, գործում է հայագիտական կենտրոն, տարեկան 7–8 անգամ լույս է տեսնում «Արարատ» թերթիկը՝ հայերի եւ Հայաստանով հետաքրքրվող ճապոնացիների համար։ Տնտեսություն Տոկիոն ունի ամենամեծ մետրոպոլիտեն տնտեսությունն աշխարհում։ Ըստ PricewaterhouseCoopers-ի կատարած հետազոտության՝ Տոկիոյի 38 միլիոն բնակչությամբ քաղաքային տարածքն ուներ ընդհանուր հաշվով 2 տրիլիոն դոլար ՀՆԱ 2012 թվականին (Գնողունակության համարժեքությունում), որը գլխավորում էր այդ ցուցակը։ Fortune Global 500 ընկերություններից 51-ը գտնվում են Տոկիոյում՝ գրեթե կրկնակի գերազանցելով 2-րդ հորիզոնականում գտնվող քաղաքի ցուցանիշը (Փարիզ)։ Տոկիոն խոշոր միջազգային ֆինանսական կենտրոն է։ Այստեղ են հյուրընկալվում աշխարհի ամենամեծ ինվեստիցիոն բանկերի գլխամասային գրասենյակներից եւ ապահովագրական ընկերություններից մի քանիսը։ Տոկիոն հանգույց է ծառայում Ճապոնիայի երթեւեկության, հրատարակչության, էլեկտրոնիկայի եւ հեռարձակող արդյունաբերության համար։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Ճապոնիայի տնտեսության կենտրոնացված աճի ընթացքում շատ մեծ ընկերություններ իրենց գլխամասային գրասենյակները Տոկիո տեղափոխեցին այնպիսի քաղաքներից, ինչպիսին է Օսական (պատմական կոմերցիոն մայրաքաղաք), ինչն առավելություն էր կառավարություն ավելի հեշտ մուտք ունենալու համար։ Այս միտումը սկսել է նվազել Տոկիոյում բնակչության թվի շարունակական աճի եւ ապրուստի բարձր գների պատճառով։ Տոկիոն The Economist-ի կողմից 14 տարի շարունակ դասակարգվել է որպես ամենաթանկ քաղաքն աշխարհում (մինչեւ 2006 թվականը)։ 1960-ականներին Տոկիոն համարվում էր առաջատար միջազգային ֆինանսական կենտրոն եւ Նյու Յորքի ու Լոնդոնի հետ նկարագրվում էր որպես երեք «իշխող կենտրոններից» մեկը համաշխարհային տնտեսությունում։ 2017 թվականին կայացած Համաշխարհային ֆինանսական կենտրոնների ինդեքսում Տոկիոն դասակարգվեց 5-րդ ամենամրցունակ ֆինանսական կենտրոնն աշխարհում (այնպիսի երկրների շարքում, որի թոփ տասնյակում էին Լոնդոնը, Նյու Յորքը, Սան Ֆրանցիսկոն, Չիկագոն, Սիդնեյը, Բոստոնը եւ Տորոնտոն) եւ 3-րդ ամենամրցունակը Ասիայում՝ Սինգապուրից եւ Հոնգ Կոնգից հետո։ Ճապոնական ֆինանսական շուկան դանդաղորեն ընդլայնվեց 1984 թվականին եւ արագացրեց իր միջազգայնացումը 1998 թվականին՝ Japanese Big Bang-ով։ Չնայած Սինգապուրի եւ Հոնգ Կոնգի մրցակցությանը որպես ֆինանսական կենտրոններ, Տոկիոն կարողանում է պահպանել առաջատար դիրք Ասիայում։ Տոկիոյի ֆոնդային բորսան Ճապոնիայի ամենամեծ ֆոնդային բորսան է, երրորդ ամենամեծը շուկայական կապիտալիզացիայով եւ չորրորդ ամենամեծը բաժնետոմսերի շրջանառությամբ։ 1990 թվականին ճապոնական ֆինանսական պղպջակի վերջում այն կազմում էր աշխարհի ֆոնդային շուկայական արժեքի ավելի քան 60 տոկոսը։ 2003 թվականի դրությամբ ըստ Ճապոնիայի գյուղատնտեսության, անտառային տնտեսության եւ ձկնաբուծության նախարարության, Տոկիոն ուներ 8.460 հա (20.900 ակր) գյուղատնտեսական տարածք, որը վերջինն էր երկրի պրեֆեկտուրաների շարքում։ Գյուղատնտեսական տարածքները կենտրոնացված են Արեւմտյան Տոկիոյում։ Շուտ փչացող ապրանքները, ինչպիսիք են բանջարեղենը, մրգերը եւ ծաղիկները, կարող են հեշտությամբ առաքվել պրեֆեկտուրայի արեւելյան մասի շուկաներ։ Կոմացունան եւ սպանախը ամենակարեւոր բանջարեղեններն են։ 2000 թվականի դրությամբ Տոկիոյի մատակարարած կոմացունայի 32,5 %-ը վաճառվել է կենտրոնական արտադրության շուկայում։ Տոկիոյի տարածքի 36%-ը ծածկված է անտառներով, որոնցում հատկապես տարածված են կրիպտոմերիան եւ ճապոնական կիպարիսը։ Դրանք առանձնապես տարածված են Ակիրունո, Օմե, Օկուտամա, Հատոիձի, Հինոդե եւ Հինոհարա արեւմտյան լեռնային համայնքներում։ Փայտանյութի գնի իջեցումը, արտադրության արժեքի ավելացումը եւ անտառային բնակչության շրջանում տարեցտարի մեծահասակների գերակշռումը հանգեցրել են Տոկիոյում արտադրության անկման։ Բացի այդ, փոշին, հատկապես կրիպտոմերիայի, ալերգեն է մոտակա բնակավայրերի ապրողների համար։ Տոկիոյի ծովածոցը ժամանակին եղել է ձկան պաշարների հիմնական աղբյուր։ Տոկիոյի ձկնարդյունաբերության մեծ մասը գալիս է արտաքին կղզիներից, ինչպիսիք են Իձու Օսիմա եւ Հատիտոձիմա կղզիները։ Գծավոր թունան, նորին եւ կարանջիդան օվկիանոսային արտադրանքների շարքում են։ Զբոսաշրջությունը Տոկիոյում ներդրումներ է կատարում տնտեսության մեջ։ 2006 թվականին 4,81 միլիոն օտարերկրացի եւ 420 միլիոն ճապոնացի այցելել են Տոկիո։ Ըստ Տոկիոյի Մետրոպոլիտեն կառավարության՝ այս այցելությունների տնտեսական արժեքը կազմել է 9,4 տրիլիոն իեն։ Շատ զբոսաշրջիկներ այցելում են տարբեր գործարար կենտրոններ, խանութներ եւ ժամանցի վայրեր Տոկիոյի հատուկ վարչական շրջանների հարեւանությամբ։ Մասնավորապես, դպրոցականների ուղեւորությունների համար Տոկիոյի աշտարակ այցելությունը «պարտադիր է»։ Մշակութային առաջարկները ներառում են ո՛չ միայն ճապոնական փոփ մշակույթն, այլ նաեւ հարակից շրջանները, ինչպիսիք են Սիբույան եւ Հարաձյուկուն, ենթամշակութային տեսարժան վայրեր՝ ինչպիսիք են Studio Ghibli ճապոնական անիմացիայի ստուդիան, ինչպես նաեւ Տոկիոյի ազգային թանգարանը, որտեղ էլ գտնվում է երկրի արվեստի գործերի 37%-ը (87/233): Տոկիոյում ցուկիձի ձկան շուկան աշխարհի ամենամեծ մեծածախ ձկան եւ ծովամթերքի շուկան է, ինչպես նաեւ ամենամեծ մեծածախ սննդի շուկաներից մեկը։ Ցուկիձի շուկան խստորեն պահպանում է իր նախորդ՝ Նիհոմբասի ձկան շուկայի ավանդույթները եւ օրական ունենում է մոտավորապես 50.000 գնորդ եւ վաճառող։ Մանրածախ եւ մեծածախ վաճառողները, աուկցիոներները եւ քաղաքացիները հաճախ են այցելում շուկա՝ ստեղծելով կազմակերպված քաոսի յուրահատուկ փոքր աշխարհ, որը դեռ շարունակում է դրական իմաստով բորբոքել քաղաքը եւ դրա սննդի մատակարարումն ավելի քան չորս դար։ Տոկիոյում են կենտրոնացված ապրանքային եւ ֆինանսական սակարանները, խոշորագույն ֆինանսաարդյունաբերական խմբերը (Միցուբիշի, Սումիտոմո, Միցուի եւ այլն), բանկերը (Ճապոնական, Զարգացման, Արտահանման-ներմուծման եւ այլն)։ Զարգացած են առավելապես գիտատար եւ բարձր տեխնոլոգիական, էլեկտրատեխնիկական, էլեկտրոնային եւ օպտիկամեխանիկական արտադրությունները, մեքենաշինությունը, սարքաշինությունը, ավտոմեքենաշինությունը, նավաշինությունը, նավթամշակման, նավթաքիմիական, քիմիական, տպագրական, թեթեւ, տեքստիլ, սննդի եւ այլ արդյունաբերություններ։ Տրանսպորտ Տոկիոն որպես Մեծ Տոկիո տարածքի կենտրոն, Ճապոնիայի ամենամեծ տեղական եւ միջազգային երկաթուղային եւ վերգետնյա հանգույցն է։ Սակայն, 2-րդ համաշխարհային պատերազմից հետո Ճապոնիայի օդային տարածքները եղել են ԱՄՆ-ի բացառիկ ռազմական իրավունքների տակ եւ որոշ չվերթների երթուղիներ վերադարձվել են Ճապոնիա։ Տոկիոյում հասարակական տրանսպորտում գերակշռում է մաքուր եւ արդյունավետ գնացքների եւ մետրոների լայն ցանցը, որն աշխատեցվում է տարբեր օպերատորների կողմից։ Գործում է ավելի քան 62 էլեկտրագնացք եւ 900-ից ավելի երկաթուղային կայարան։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի արդյուքնում Ճապոնիայում արգելված է ինքնաթիռների թռիչքը Տոկիոյի վրայով։ Այդ իսկ պատճառով Ճապոնիան օդանավակայաններ կառուցեց Տոկիոյից դուրս։ Տիբա պրեֆեկտուրայում գտնվող Նարետա միջազգային օդանավակայանը համարվում է Ճապոնիա մեկնող զբոսաշրջիկների հիմնական կայան։ Այս օդանավակայանում տարածք է տրամադրված Ճապոնիայի դրոշը կրող Japan Airlines-ին, ինչպես նաեւ All Nippon Airways-ին։ Օտայում գտնվող Հանեդա օդանավակայանը առաջարկում է տեղական եւ միջազգային թռիչքներ։ Տոկիոյի կառավարության տակ գտնվող տարբեր կղզիներ ունեն սեփական օդանավակայանները։ Հատիտոձիման (Հատիտոձիմա օդանավակայան), Միյակեձիման (Միյակեձիմա օդանավակայան) եւ Իձու Օսիման (Օսիմա օդանավակայան) կատարում են ծառայություններ դեպի Տոկիոյի միջազգային եւ այլ օդանավակայաններ։ Երկաթուղին Տոկիոյի հիմնական տրանսպորտային միջոցն է, որը նաեւ աշխարհի ամենախոշոր քաղաքային ցանցն է։ East Japan Railway ընկերությունը ղեկավարում է Տոկիոյի ամենամեծ երկաթգծերի ցանցը՝ ներառյալ Yamanote Line հանգույցը, որը գործում է Տոկիոյի կենտրոնում։ Մետրոների ցանցը ղեկավարվում է երկու տարբեր կազմակերպությունների կողմից։ Դրանք են մասնավոր Տոկիո մետրոն եւ կառավարական Տոկիոյի մետրոպոլիտեն տրանսպորտի բյուրոն։ Մետրոպոլիտեն կառավարությունը եւ անհատ գծատերերը ղեկավարում են ավտոբուսային երթուղիները եւ մեկ տրամվայի երթուղի։ Տոկիո, Սինագավա եւ Սինձյուկու կայարաններում հասանելի են տեղական, շրջանային եւ ազգային ծառայություններ մատուցող խոշոր տերմինալներ։ Ճեպուղիները մայրաքաղաքը կապում են Մեծ Տոկիոյի տարածքի այլ կետերի՝ Կանտո շրջանին եւ Կյուսյու, Սիկոկու կղզիներին։ Որպեսզի դրանց կառուցումն ավարտվեր նախքան 1964 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերը, ճեպուղիների մեծամասնությունը կառուցվեց արդեն իսկ գոյություն ունեցող ճանապարհների վրա։ Այլ փոխադրամիջոցներից են հատուկ վարչական շրջաններում եւ քաղաքներում գործող տաքսիները։ Տոկիոյի կղզիներում գործում են նաեւ լաստանավեր, որոնք կատարում են ուղեւորափոխադրումներ եւ բեռնափոխադրումներ դեպի տեղական եւ օտարերկրյա նավահանգիստներ։ Կրթություն Տոկիոյում գործում են բազմաթիվ համալսարաններ, քոլեջներ եւ մասնագիտական դպրոցներ։ Ճապոնիայի ամենահեղինակավոր համալսարաններից շատերը գտնվում են Տոկիոյում՝ ներառյալ Տոկիոյի եւ Հիտոցուբասի համալսարանները, Տոկիոյի տեխնոլոգիայի ինստիտուտը, Վասեդայի համալսարանը, Տոկիոյի գիտության համալսարանը եւ Կեյո համալսարանը։ Տոկիոյի ամենամեծ ազգային համալսարաններից են. Հիտոցուբասի համալսարան Քաղաքական գիտությունների ուսումնասիրության ազգային ինստիտուտ Օտանոմիձու համալսարան Տոկիոյի Գակուգեի համալսարան Տոկիոյի տեխնոլոգիայի ինստիտուտ Տոկիոյի բժշկական եւ ատամնաբուժական համալսարան Տոկիոյի գյուղատնտեսության եւ տեխնոլոգիայի համալսարան Տոկիոյի արտասահմանյան հետազոտությունների համալսարան Տոկիոյի ծովային հետազոտությունների եւ տեխնոլոգիաների համալսարան Տոկիոյի արվեստների համալսարան Էլեկտրոնային հաղորդակցությունների համալսարան Տոկիոյի համալսարան Տոկիոյում գործում է միայն մեկ ոչ ազգային հանրային համալսարան՝ Տոկիոյի մետրոպոլիտեն համալսարանը։ Կան նաեւ մի քանի համալսարաններ, որոնք շատ հայտնի են անգլերենով անցկացվող դասընթացների եւ ճապոներեն սովորեցնելու համար։ Դրանք են՝ «Գլոբիս» համալսարանի կառավարման բարձրագույն դպրոց Միջազգային քրիստոնեական համալսարան Սոֆիա համալսարան Վասեդայի համալսարան Տոկիոն նաեւ ՄԱԿ-ի համալսարանի գլխամասային գրասենյակն է։ Հանրային մանկապարտեզները, տարրական դպրոցները (1-6 տարեկան) եւ հիմնական դպրոցները (7-9 տարեկան) կառավարվում են տեղակամ վարչական շրջանների կամ քաղաքապետարանների կողմից։ Հանրային միջնակարգ դպրոցներն աշխատեցվում են Տոկիոյի մետրոպոլիտեն կառավարության կրթական խորհրդի կողմից եւ կոչվում են «Մետրոպոլիտեն ավագ դպրոցներ»։ Տոկիոյում գործում են նաեւ շատ մասնավոր դպրոցներ՝ սկսած մանկապարտեզից մինչեւ ավագ դպրոց. Aoba-Japan միջազգային դպրոց Տոկիոյի բրիտանական դպրոց Jingumae միջազգային փոխանակման դպրոց Տոկիոյի Կ. միջազգային դպրոց Տոկիոյի միջազգային դպրոց Տոկիոյի կանադական միջազգային դպրոց Տոկիոյի արեւմտյան միջազգային դպրոց Սուրբ Մարիամի անվան միջազգային դպրոց Նոր միջազգային դպրոց Մշակույթ Տոկիոյում կան բազմաթիվ թանգարաններ։ Ուենո պարկում է գտնվում Տոկիոյի ազգային թանգարանը՝ որը երկրի ամենամեծ թանգարանն է եւ մասնագիտացված է ավանդական ճապոնական արվեստում, Արեւմտյան արվեստի ազգային թանգարանը եւ Ուենո կենդանաբանական այգին։ Այլ թանգարաններից են Օդաիբայում գտնվող Միրաիկան, Սումիդայում գտնվող Էդո-Տոկիո թանգարանը, Աոյամայում գտնվող Նեզու թանգարանը եւ Ազգային խորհրդարանական գրադարանը, Ազգային արխիվները եւ Ժամանակակից արվեստի ազգային թանգարանը, որը մոտ է գտնվում Տոկիոյի կայսերական պալատին։ Տոկիոյում գործում են շատ թատրոններ։ Դրանք ներառում են ազգային եւ մասնավոր թատրոններ՝ ճապոնական դրամայի ավանդական ձեւերի համար։ Հատկանշական է Ազգային նո թատրոնը նոյի համար եւ Կաբուկիձա թատրոնը կաբուկիի համար։ Սիմֆոնիկ նվագախմբերը եւ այլ երաժշտական կազմակերպությունները ներկայացնում են ժամանակակից եւ ավանդական երաժշտություն։ Տոկիոն նաեւ հյուրընկալում է ժամանակակից ճապոնական եւ միջազգային փոփ եւ ռոք երաժիշտների տարբեր վայրերում, որոնց չափերը տատանվում են ակումբներից մինչեւ միջազգային հանրությանը հայտնի այնպիսի բեմեր, ինչպիսին է Նիպոն Բուդոկանը։ Տոկիոյում հաճախ են տեղի ունենում տարբեր փառատոններ։ Խոշորամասշտաբ միջոցառումներից են Սանոն՝ Հիե-ձինձյայում, Սանձյան՝ Ասակուսա-ձինձյայում եւ երկամյա Կանդա Մացուրի փառատոնը։ Վերջինի առանձնահատկություններից է շքերթը` մանրակրկիտ զարդարված տոնական հարթակներով եւ հազարավոր մարդկանցով։ Ամեն տարի հուլիսի վերջին շաբաթ օրը Սումիդա գետի մոտ տեղի է ունենում մեծ հրավառություն, որը գրավում է միլիոնավոր այլցելուների։ Գարնանը սակուրայի ծաղկելու ժամանակ շատ բնակիչներ պիկնիկի համար հավաքվում են Ուենո, Ինոկասիրա պարկերում եւ Սինձյուկու Գյեոն ազգային այգում։ Սիբույայի հարեւանությամբ գտնվող Հարաձյուկուն միջազգայնորեն հայտնի է իր երիտասարդության ոճի, նորաձեւության եւ քոսփլեյի համար։ Տոկիոյի խոհանոցը մեծ ճանաչում ունի։ 2007 թվականի նոյեմբերին Michelin guid-ը թողարկեց ուղեցույց՝ ինչպես լավ ճաշել Տոկիոյում, որը ստացավ 191 աստղ, ինչը մոտավորապես կրկնակի գերազանցում էր Տոկիոյի ամենամոտ մրցակից Փարիզին։ 2017 թվականի դրությամբ Տոկիոյում պարգեւատրվել է 227 ռեստորան (92-ը Փարիզում)։ Տասներկու հաստատություններ ստացել են գերազանց գնահատական՝ երեք աստղ (Փարիզում դրանց թիվը տասն էր), 54-ը ստացել են երկու աստղ եւ 161-ը՝ մեկ աստղ։ Ճարտարապետություն Բնակելի թաղամասերը կառուցվել են 2 անգամ։ 1923 թվականի սեպտեմբերի 1-ին քաղաքի գրեթե կեսն ավերվել է երկրաշարժից, իսկ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի (1939–1945 թվականներ) ժամանակ բազմիցս ենթարկվել է (1944–1945 թվականներ) ամերիկյան ավիացիայի ռմբակոծություններին։ Տոկիոյի պատմական կենտրոնը Նիհոմբասի շրջանն է, որտեղ պահպանվել են կայսերական պալատի համալիրը (մոտ 1600 թվականին, վերականգնվել է 19-րդ դարի վերջին – 20-րդ դարի սկզբին), Ռիկոշեն լանդշաֆտային զբոսայգին (17-րդ դարի վերջ – 18-րդ դարի սկիզբ), սինթոիստական Տոսյեգու (ժամանակակից տեսքն ստացել է 17-րդ դարում) եւ Մեյգի (19-րդ դարի վերջ), բուդդայական Կաննոն (հիմնադրվել է 17-րդ դարում, վերականգնվել՝ 20-րդ դարում) տաճարները եւ ճարտարապետական այլ հուշարձաններ։ 20-րդ դարի լավագույն կառույցներից են Խորհրդարանի շենքը (1915–1936 թվականներին), «Մետրոպոլիտեն ֆեստիվալ հոլլը» (1960–1961 թվականներին), Օլիմպիական մարզահամալիրը (1963–1964 թվականներին), Սուրբ Մարիամի տաճարը (1964 թվականին) եւ այլն։ Տոկիոյում են անցկացվել 18-րդ օլիմպիական խաղերը (1964 թվական)։ Սպորտ Տոկիոն ունի երկու պրոֆեսիոնալ բեյսբոլի ակումբ՝ Yomiuri Giants-ը, որը խաղում է Տոկիո Դոումում եւ Tokyo Yakult Swallows-ը, որը խաղում է Meiji-Jingu ստադիոնում։ Ճապոնիայի սումոյի ասոցիացիայի գլխավոր գրասենյակը նույնպես գտնվում է Տոկիոյում՝ Ռյոգոկու Կոկուգիկան սումո արենայում, որտեղ տարեկան անցկացվում է սումոյի երեք պաշտոնական առաջնություն (հունվարին, մայիսին եւ սեպտեմբերին)։ Տոկիոյի ֆուտբոլային ակումբներն են Տոկիո ֆուտբոլային ակումբը, Տոկիո Վերդին, որոնք խաղում են Տյոֆույում գտնվող Աձինոմոտո ստադիոնում եւ Մատիդա Զելվիա ֆուտբոլային ակումբը, որը խաղում է Մատիդայում գտնվող Նոզուտա ստադիոնում։ Բասկետբոլային ակումբներն են Hitachi SunRockers-ը, Toyota Alvark Tokyo-ն եւ Tokyo Excellence-ը։ Տոկիոն հյուրընկալել է 1964 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերը՝ դառնալով առաջին ասիական երկիրը, որտեղ անցկացվել են ամառային օլիմպիական խաղեր։ Ազգային ստադիոնը՝ որը հայտնի է նաեւ «Ազգային օլիմպիական ստադիոն» անվամբ, հյուրընկալել է բազմաթիվ միջազգային սպորտային միջոցառումներ։ 2016 թվականին այն պետք է փոխարինվեր Նոր ազգային ստադիոնով։ Տոկիոյի համաշխարհային կարգի սպորտային մի շարք վայրերում հաճախակի են անցկացվում ազգային եւ միջազգային սպորտային միջոցառումներ՝ բասկետբոլի մրցաշարեր, կանանց վոլեյբոլի մրցաշարեր, թենիսի մրցաշարեր, լող, մարաթոններ, ռեգբի, ֆուտբոլ, ամերիկյան ֆուտբոլի ցուցադրական խաղեր, ձյուդո եւ կարատե։ Սենդագայայում գտնվող Տոկիոյի սպորտի պալատը (գիմնազիա) մեծ սպորտային համալիր է, որը ներառում է լողավազաններ, մարզասրահներ եւ մեծ փակ արենա։ Ըստ Around the Rings-ի, գիմնազիան հյուրընկալել է 2011 թվականին կայացած գեղարվեստական մարմնամարզության աշխարհի առաջնությունները՝ չնայած Միջազգային գիմնազիայի ֆեդերացիայի այն նախնական կասկածին, որ մարտի 11-ի ցունամիից հետո Տոկիոն չի կարող հյուրընկալել առաջնությունները։ 2013 թվականի սեպտեմբերի 7-ին Տոկիոն ընտրվել է 2020 թվականին կայանալիք ամառային օլիմպիական խաղերի եւ պարաօլիմպիական խաղերի հյուրընկալող երկիր։ Հայտնի մշակույթում Որպես Ճապոնիայի ամենախիտ բնակեցված կետ եւ երկրի խոշորագույն հեռարձակողների ու ստուդիաների վայր, Տոկիոն համարվում է կինոթատրոնների, հեռուստատեսային շոուների, անիմեի, վեբկոմիկսի, լայթ-նովելի, վիդեոխաղերի եւ մանգայի կենտրոն։ Կայձյու (հրեշների ֆիլմ) ժանրում, Տոկիոյի ուղենիշները սովորաբար ոչնչացվում են հսկայական հրեշների կողմից, որոնցից են Գոձիլան եւ Գամերան։ Որոշ հոլիվուդյան ռեժիսորներ նախընտրում են իրենց ֆիլմերից որոշ տեսարաններ նկարահանել Տոկիոյում։ Ետպատերազմյան օրինակներ են «Տոկիոից Ջոն», «Իմ գեյշան», «Տոկիոյի պատմություն» եւ Ջեյմս Բոնդի «Ապրում ես միայն երկու անգամ» ֆիլմերը։ Ավելի նոր օրինակներ են «Սպանել Բիլին», «Եռակի ֆորսաժ։ Տոկիոյի դրիֆթ», «Թարգմանության դժվարությունները», «Բաբելոն» եւ «Սկիզբ» ֆիլմերը։ Ճապոնացի հեղինակ Հարուկի Մուրակամին իր նովելներից մի քանիսը գրել է Տոկիոյում (ներառյալ «Նորվեգական անտառը»)։ Դեյվիդ Միչելն իր առաջին երկու վեպերում անդրադարձել է Տոկիոյին (number9dream, Ghostwritten): ժամանակակից բրիտանացի նկարիչ Կարլ Ռանդոլը 10 տարի Տոկիոյում ապրելով նկարչության մեջ ստեղծել է անհատական ուղղություն՝ ներկայացնելով քաղաքների մարդաշատ փողոցները եւ հանրային վայրերը։ Միջազգային կապեր Տոկիոն Խոշոր քաղաքների ասիական ցանց 21-ի հիմնադիր անդամ է Միջազգային հարաբերությունների տեղական իշխանությունների խորհրդի անդամ։ Տոկիոն նաեւ եղել է C40 քաղաքներ կլիմայի առաջնորդության խմբի հիմնադիր անդամ։ Քույր քաղաքներ, քույր նահանգներ եւ բարեկամության պայմանագրեր 2016 թվականի դրությամբ Տոկիոն ունի քույր քաղաքներ եւ բարեկամության պայմանագրեր հետեւյալ 12 քաղաքների եւ նահանգների հետ. Նյու Յորք, (), ԱՄՆ (1960 թվականի փետրվարից) Պեկին (), Չինաստան (1979 թվականի մարտի 14-ից սկսած) Փարիզ, () Ֆրանսիա (Բարեկամության եւ համագործակցության պայմանագիր սկսած 1982 թվականի հուլիսից) Նոր Հարավային Ուելս, (), Ավստրալիա (1984 թվականի մայիսից) Սեուլ, (), Հարավային Կորեա (1988 թվականի սեպտեմբերից) Ջակարտա, (), Ինդոնեզիա (1989 թվականի հոկտեմբերից) Սան Պաուլու, (), Բրազիլիա (1990 թվականի հունիսից) Կահիրե (), Եգիպտոս (1990 թվականի հոկտեմբերից) Մոսկվա, (), Ռուսաստան (1991 թվականի հուլիսից) Բեռլին (), Գերմանիա (1994 թվականի մայիսից) Հռոմ, (), Իտալիա (Բարեկամության եւ համագործակցության պայմանագիր սկսած 1996 թվականի հուլիսից) Լոնդոն, (), Միացյալ Թագավորություն (2015 թվականի հոկտեմբերից) Տես նաեւ Largest cities in Asia Քաղաքների ցանկը՝ համապատասխան բնակչության List of cities with the most skyscrapers List of tallest structures in Tokyo List of development projects in Tokyo List of metropolitan areas in Asia List of most expensive cities for expatriate employees List of urban areas by population Megacity Tokyo dialect World's largest cities Yamanote and Shitamachi Ծանոթագրություններ Գրականություն Fiévé, Nicolas and Paul Waley. (2003). Japanese Capitals in Historical Perspective: Place, Power and Memory in Kyoto, Edo and Tokyo. London: RoutledgeCurzon. ; McClain, James, John M Merriman and Kaoru Ugawa. (1994). Edo and Paris: Urban Life and the State in the Early Modern Era. Ithaca: Cornell University Press. ; Nussbaum, Louis-Frédéric and Käthe Roth. (2005). Japan encyclopedia. Cambridge: Harvard University Press. ; Sorensen, Andre. (2002). The Making of Urban Japan: Cities and Planning from Edo to the Twenty First Century. London: RoutledgeCurzon. ; Լրացուցիչ գրականություն Ուղեցույցներ Bender, Andrew, and Timothy N. Hornyak. Tokyo (City Travel Guide) (2010) Mansfield, Stephen. Dk Eyewitness Top 10 Travel Guide: Tokyo (2013) Waley, Paul. Tokyo Now and Then: An Explorer's Guide. (1984). 592 էջ Yanagihara, Wendy. Lonely Planet Tokyo Encounter (2012) Ժամանակակից Allinson, Gary D. Suburban Tokyo: A Comparative Study in Politics and Social Change. (1979). 258 էջ Bestor, Theodore. Neighbourhood Tokyo (1989). online edition Bestor, Theodore. Tsukiji: The Fish Market at the Centre of the World. (2004) online edition Fowler, Edward. San'ya Blues: Labouring Life in Contemporary Tokyo. (1996) . Friedman, Mildred, ed. Tokyo, Form and Spirit. (1986). 256 էջ Jinnai, Hidenobu. Tokyo: A Spatial Anthropology. (1995). 236 էջ Reynolds, Jonathan M. "Japan's Imperial Diet Building: Debate over Construction of a National Identity". Art Journal. 55#3 (1996) 38 էջից սկսած Sassen, Saskia. The Global City: New York, London, Tokyo. (1991). 397 էջ Sorensen, A. Land Readjustment and Metropolitan Growth: An Examination of Suburban Land Development and Urban Sprawl in the Tokyo Metropolitan Area (2000) Waley, Paul. "Tokyo-as-world-city: Reassessing the Role of Capital and the State in Urban Restructuring". Urban Studies 2007 44(8): 1465–1490. Fulltext: Ebsco Արտաքին հղումներ Tokyo Metropolis Official Website Tokyo Metropolis Official Website Tokyo Convention & Visitors Bureau. All rights reserved. Tokyo Convention & Visitors Bureau Ասիայի մայրաքաղաքներ Կանտո տարածաշրջան Ճապոնիայի քաղաքներ Ամառային օլիմպիական խաղերի մայրաքաղաքներ Ճապոնիայի նավահանգստային բնակավայրեր Ճապոնիայի պրեֆեկտուրաներ 1603 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


Կանացի գուլպա Տոնական Artsocks գինը 510 դրամ 510դրամ Կանացի գուլպա Չափս՝ 35-39 Գույն՝ Կարմիր մոխրագույն Առանձնահատկություններ՝ սրբիչից Կանացի գուլպա Merry Cհristmass


text: Դեպքեր Հոկտեմբերի 25 - Ռուսաստանում հաղթանակում է Հոկտեմբերյան Սոցիալիստական Հեղափոխությունը։ Դեկտեմբերի 16 - Ստեփան Շահումյանը նշանակվում է Կովկասի գործերի ժամանակավոր արտակարգ կոմիսար։ Ծնունդներ Հունվարի 17 - Իսահակ Ալավերդյան, հայ արձակագիր, թատերագետ, թարգմանիչ, Ադրբեջանական ԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ Հունիս 5 - Բաբկեն Ներսիսյան, դերասան, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (վ.1986) Հունիս 6 - Քըրք Քըրքորյան, ամերիկահայ միլիարդատեր, գործարար, բարերար Օգոստոսի 22 - Մարգարիտ Աթաբեկյան, հայ գրականագետ, թարգմանիչ Ապրիլի 25 - Էլլա Ֆիցջերալդ, ամերիկացի ջազ երգչուհի (մահ. 1996)։ Փետրվարի 10 - Սարիբեկ Մանուկյան, հայ խորհրդային գրականագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1972)։ ԽՄԿԿ անդամ 1955 թվականից։ Մարտի 12 - Վարդան Հասրաթյան, ինժեներ-շինարար Մայիսի 17 - Անդրանիկ Մանուկյան, Խորհրդային Միության հերոս (փետրվարի 27, 1945), գվարդիայի կապիտան Հունիսի 19 - Ջոշուա Նքոմո, ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ Օգոստոսի 1 - Լեւոն Բաբայան, հայ պատմաբան Սեպտեմբերի 15 - Բորիս Կաբուր, էստոնացի խորհրդային գրող, թարգմանիչ Հոկտեմբերի 4 - Լուիս Կարնիգլիա, արգենտինացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Իսահակ Մանասյան, ), Խորհրդային Միության հերոս (7.4.1940)։ ԽՄԿԿ անդամ 1939 թվականից։ Մահեր Սերգեյ Վասիլկովսկի, ուկրաինացի նկարիչ Մարտ 31 - Ալեքսանդր Ծատուրյան, բանաստեղծ եւ թարգմանիչ (ծ.1865) Մայիս 21 - Մկրտիչ Աճեմյան, բանաստեղծ 1917 Տարեթվեր


Սերժը տեղյակ չի եղել իր նկատմամբ հայտարարված հետախուզման մասին • News, Analytics Սերժը տեղյակ չի եղել իր նկատմամբ հայտարարված հետախուզման մասին 14/05/2018 Mitk.am Իրավունք Երեւանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ Շենգավիթ վարչական շրջանում գտնվող նստավայրում Վարդան Աբրահամյանի նախագահությամբ սկսվեց Ճվճվ Արոյի որդի Սերժ Վարդանյանի ու նրա երկու ընկերների՝ Գեւորգ Խաչատրյանի ու Սամվել Քրմոյանի գործի դատական քննությունը: Սա նոր քրեական գործ է. Սերժ Վարդանյանը, փաստորեն, միանգամից երկու դատարանում է դատվում: Հիշեցնենք, որ Երեւանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ Կենտրոն վարչական շրջանի տարածքում գտնվող նստավայրում արդեն մի քանի տարի է՝ քննվում է մեկ այլ քրեական գործ՝ Ճվճվ Արոյի որդի Սերժ Վարդանյանի ու նրա մեկ այլ ընկերոջ՝ Ռոբերտ Հայրապետյանի վերաբերյալ՝ նրանց մեղադրանք է առաջադրված խմբի կազմում խուլիգանություն կատարելու համար՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով: Այդ գործը դատարան մուտք է եղել մոտ 4 տարի առաջ՝ 2014 թվականի նոյեմբերին, եւ դատական քննությունը դեռ ավարտին չի մոտեցել: Ըստ Կենտրոնում քննվող գործով առաջադրված մեղադրանքի՝ Սերժ Վարդանյանն ու Ռոբերտ Հայրապետյանը «Լադա Պրիորա» մեքենայով երթեւեկել են Սարյան փողոցում, երթեւեկության ընթացքում «կոպիտ կերպով խախտել են հասարակական կարգը, որն արտահայտվել է հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքով, այդ թվում՝ Շանթ Մ.-ի նկատմամբ բռնություն գործադրելով»: Շենգավիթում քննվող ներկա գործով Սերժ Վարդանյանին մեղադրանք է առաջադրված երկու դրվագով: Ըստ մեղադրանքի՝ 2017 թվականի սեպտեմբերի 12-ին Երեւանի Հր. Քոչար փողոցում Կարեն Գ.-ի վարած «Օպել Աստրա» մեքենայի սրահում Սերժ Վարդանյանը քաշել-պոկելու եղանակով հափշտակել է նույն այդ Կարեն Գ.-ի պարանոցի ոսկե շղթան՝ 148 հազար դրամ արժողությամբ: Այս արարքի համար Սերժ Վարդանյանին մեղադրանք է առաջադրված բացահայտ հափշտակության՝ կողոպուտի համար՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176 հոդվածի 1-ին մասով: Երկրորդ դրվագով, ըստ մեղադրանքի՝ 2017 թվականի նոյեմբերի 26-ին Երեւանի Ն. Զարյան փողոցում գործող «Աֆրիկյաններ» ռեստորանային համալիրի թիվ 3 առանձնասենյակում Սերժ Վարդանյանն ու նրա հետ ներկա քրեական գործով ամբաստանյալի աթոռին գտնվող Գեւորգ Խաչատրյանն ու Սամվել Քրմոյանը բարձրաձայն հայհոյանքներ են տվել, ինչի պատճառով ռեստորանի հաճախորդները հեռացել են: Այնուհետեւ Սերժ Վարդանյանն ու ընկերները վիճաբանության մեջ են մտել ռեստորանային համալիրի մատուցող Հովհաննես Գ.-ի հետ, հարվածել են նրան՝ աչքի շրջանում պատճառելով առողջության թեթեւ վնասի հատկանիշներ չպարունակող վնասվածք: Այս դրվագով ինչպես Սերժ Վարդանյանին, այնպես էլ Գեւորգ Խաչատրյանին ու Սամվել Քրմոյանին մեղադրանք է առաջադրված խմբի կազմում կատարած խուլիգանության համար՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով: Ամբաստանյալների եռյակից կալանքի տակ է միայն Սերժ Վարդանյանը: Մյուս երկու ամբաստանյալների խափանման միջոցը ստորագրությունն է բնակության վայրից չհեռանալու մասին: Սերժ Վարդանյանի ինքնությունը ստուգելու ժամանակ նախագահողի հարցին՝ նա նախկինում դատապարտված եղե՞լ է, Սերժը պատասխանեց, թե չի հիշում, ապա դատարանի օգնությամբ վերհիշեց, որ երեք ամիս ազատազրկման է դատապարտված եղել գույքի ոչնչացման մեղադրանքով 2016 թվականի մայիսի 25-ին կայացված դատական ակտով: Ներկա քրեական գործով նախագահողը հիշեցրեց, որ Սերժ Վարդանյանը մեկ օր հետախուզման մեջ է եղել: Ինքը՝ Սերժը հայտարարեց, որ տեղյակ չի եղել իր նկատմամբ հայտարարված հետախուզման մասին: Ամբաստանյալ Գեւորգ Խաչատրյանը, պարզվեց, այս գործով մեղադրական եզրակացությունը, որ նրան ուղարկվել էր փոստով, հրաժարվել է ստանալուց, նամակը վերադարձվել է դատախազություն՝ «Չի պահանջվել» նշումով: Գործով մեղադրողը դատարանում առձեռն Գեւորգ Խաչատրյանին հանձնեց մեղադրական եզրակացությունը: Մեղադրական եզրակացությունը ամբաստանյալի կողմից դատական նիստից առնվազն երեք օր առաջ ստացած չլինելը արդեն իսկ հիմք էր դատական նիստը հետաձգելու համար: Գեւորգ Խաչատրյանի ինքնությունը ստուգելու ժամանակ դատարանը ամբաստանյալից տեղեկացավ, որ նրա վերաբերյալ քրեական գործ է քննվել խուլիգանության մեղադրանքով՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258 հոդվածի 4-րդ մասով, եւ նա... արդարացվել է՝ հանցակազմի բացակայության հիմքով: Նախագահողը տարակուսեց, որ այս փաստի վերաբերյալ քննիչի կողմից գործի նյութերում որեւէ տեղեկություն նշված չէ: Նախագահողը նշեց. «Կիսատ-պռատ իրավիճակ է... Մի՞թե քննիչը չի իմացել այդ մասին...»: Նախագահողը հանձնարարեց, որ մեղադրող դատախազը հաջորդ նիստին տեղեկություն ներկայացնի Գեւորգ Խաչատրյանի վերաբերյալ կայացված դատական ակտի մասին: «Դատալեքս» տեղեկատվական համակարգից տեղեկանում ենք, որ Գեւորգ Խաչատրյանն ու Սամվել Քրմոյանը 2014 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Երեւանի Կենտրոն եւ Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի կայացրած դատական ակտով մեղավոր են ճանաչվել խմբի կազմում բռնության գործադրմամբ կատարված խուլիգանության համար՝ 258 հոդվածի 3-րդ մասով: Դատարանը վերաորակել է ի սկզբանե 258 հոդվածի 4-րդ մասով որակված արարքը: Գեւորգն ու Սամվելը մեղավոր են ճանաչվել այն բանի համար, որ 2013 թվականին Երեւանի «Բրիջ» ակումբում անհիմն վիճաբանել են ակումբի տնօրենի, մենեջերների հետ, վիճաբանության ընթացքում հարվածներ են հասցրել մենեջերուհու եղբոր գլխին՝ նրա առողջությանը պատճառելով թեթեւ վնաս: Գեւորգն ու Սամվելը դատապարտվել են 1 տարի 6 ամիս ազատազրկման, նրանց նկատմամբ համաներում է կիրառվել, ու նրանք անհապաղ ազատ են արձակվել դատարանի դահլիճում: Այս դատական ակտը անփոփոխ է թողել վերաքննիչ քրեական դատարանը, սակայն ՀՀ վճռաբեկ դատարանը բեկանել է այն, գործն ուղարկել է Երեւանի Կենտրոն եւ Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իարվասության դատարան՝ նոր քննության: 2017 թվականի սեպտեմբերի 29-ի դատական ակտով Գեւորգ Խաչատրյանն ու Սամվել Քրմոյանը լիովին արդարացվել են՝ նրանց արարքներում... հանցակազմի բացակայության հիմքով: Այս արդարացման դատական ակտը ներկայումս բողոքարկվում է վերաքննիչ քրեական դատարանում: Արդարացման դատական ակտի կայացումից երկու ամիս անց, երեւի դատական արդարացումով ոգեւորված՝ 2017 թվականի նոյեմբերի 26-ին, ըստ ներկա քրեական գործով առաջադրված մեղադրանքի, Գեւորգը, Սամվելը, նրանց հետ նաեւ Սերժ Վարդանյանը աղմկել, վեճուկռիվ են արել արդեն «Աֆրիկյաններ» ռեստորանային համալիրում... Քանի որ Գեւորգ Խաչատրյանի ու Սամվել Քրմոյանի շահերի պաշտպանները հանրային պաշտպանի գրասենյակի խիստ ծանրաբեռնված փաստաբաններ են, դատական հաջորդ նիստ հնարավոր եղավ նշանակել հունիսի 6-ին: Այդ հանգամանքն առաջացրեց Սերժ Վարդանյանի փաստաբան Ս. Ջաղինյանի զայրույթը: Նա, մատնանշելով, որ իր պաշտպանյալը կալանքի տակ է, բացականչեց. «Էս արդարադատություն իրականացնե՞լ է՝ մեկ ամիս հետո է նիստ նշանակվում»: Ս. Ջաղինյանը նախագահողին «առաջարկեց» մոտակա օրերին նիստ նշանակել՝ «ով կգա-կգա, ամբաստանյալները կորոշեն...»: Հանրային պաշտպանները զայրացան. «Դո՞ւք եք ամբաստանյալների փոխարեն որոշում»: Դատարանի դահլիճից դուրս բերվելիս կալանքի տակ գտնվող Սերժ Վարդանյանը ծանրաբեռնված հանրային պաշտպանների ուղղությամբ «մուննաթ» արեց. «Այ քեզ բան...»: Դիտումներ՝ 7,685


text: «Առավոտ»-ին տված հարցազրույցում անդրադառնալով հարկային եւ մաքսային ծառայությունների հետ Ռոբերտ Քոչարյանի անցկացրած աշխատանքային խորհրդակցությանը՝ «Այլընտրանք» նախաձեռնության անդամ Վահագն Խաչատրյանը ասել է. - «Խորհրդակցությանը հրավիրել էին ոստիկանության եւ Ազգային անվտանգության ծառայության ղեկավարներին, թեեւ կարող էր անհասկանալի թվալ` նրա՞նք ինչ անելիք ունեն այս ոլորտում: Բայց առավել զարմանալի է, որ պաշտպանության նախարարին էլ չէին հրավիրել: Այդ երեքն են որոշողը՝ մնացածը դեր չեն խաղում: Եվ նշանակություն չունի՝ ֆինանսների նախարարությունը քաղաքականություն կմշակի՞, թե՞ չի մշակի, կամ մեկ ուրիշն ինչ աշխատանքներ կկատարի»: «Հայկական ժամանակ»-ը, վկայակոչելով իր լավատեղյակ աղբյուրները, գրում է, թե Գիտությունների ազգային ակադեմիայի բարձրաստիճան ղեկավարներից մեկը 1960-ականների սկզբին հավաքագրվել է ԿԳԲ-ի կողմից եւ որպես գործակալ գործել է «Տիգրանյան» ծածկանունով: «ԿԳԲ-ի Էվոյան ազգանունով աշխատակցի կողմից հավաքագրված Տիգրանյանը պատմական իմաստով բավական արժեքավոր դանոսներ է հասցրել իր ղեկավարությանը», - գրում է թերթը եւ նկատում. - «Այդ տեղեկատվությունը ՀՀ իշխանությունները կարող են օգտագործել նաեւ ներքաղաքական նպատակներով»: «Հայկական ժամանակ» թերթի գլխավոր խմբագիրն այսօր շեշտադրել է. - «Ղարաբաղյան բանակցությունների եւ ընտրական պրոցեսի անհամատեղելիության մասին Քոչարյանի հայտարարությունը ոմանց ստիպեց մտածել, որ Քոչարյանը արդեն գերտերությունների հետ համաձայնություն է ձեռքբերել բանակցությունները շարունակել իշխանության «վերարտադրության» օպերացիան ավարտելուց հետո։ Եվ ահա Բրայզայի նախօրեի հայտարարությունը այս իմաստով որոշակի սրբագրումների կարիք է առաջացնում եւ ստիպում է մտածել, որ կա՛մ Քոչարյանի հայտարարությունները չեն մտնում Արեւմուտքի հետ նրա ձեռքբերած պայմանավորվածությունների մեջ, կա’մ էլ Արեւմուտքը որոշել է որոշակիորեն սրբագրել արդեն իսկ գոյություն ունեցող սցենարը»։ Ամեն դեպքում, ըստ խմբագրականի, «Բրայզայի հայտարարությունը ոչ թե նշանակում է, որ Ղարաբաղի հարցը կլուծվի կամ Ղարաբաղի հարցը չի լուծվի, այլ ընդամենը ազդակ է այն մասին, որ Արեւմուտքը ցանկանում է Լեռնային Ղարաբաղի հարցը ներքաղաքական օրակարգում թողնել անգամ Քոչարյանի համար գերլարված այս ժամանակահատվածում»։ Խորհրդարանական ընտրություններին ընդառաջ փաստելով, որ ներկայում «ողջ թափով ընթանում են կուսակցական ցուցակների կազմման ու համաձայնեցման» աշխատանքները` «Հայոց Աշխարհ» թերթի խմբագրականն այսօր նկատել է. - «Որ պատգամավորական տեղերը մեզանում գնվում ու վաճառվում են, ոչ մեկի համար գաղտնիք չէ, ըստ որում՝ մանդատի գինը մշտապես աճում է։ Կուսակցությունները աստիճանաբար դառնում են մոնոպոլիստներ, եւ շուկայական տնտեսության բոլոր օրենքների համաձայն պատգամավորական մանդատի գինը պետք է աճի», - փաստել է խմբագրականը։ Դաշնակցության «Երկիր» պաշտոնաթերթին տված հարցազրույցում ԱԺ հանրապետական խմբակցության անդամ Սամվել Նիկոյանը կարծիք է հայտնել, թե «ընտրությունները կեղծելու տերմինը շրջանառության մեջ սովորաբար դրվում է այն ուժերի կամ անհատների կողմից, որոնք ըստ էության մտածում են, որ իրենք կարող է եւ չհաղթահարեն համապատասխան նշաձողը»։ «Եվ որպեսզի բացատրեն իրենց պարտությունը, ընտրում են նման մարտավարություն», - բխեցրել է հանրապետական պատգամավորը։ «Մուծվելու են բոլորը» վերնագրի տակ «Չորրորդ իշխանություն» թերթն այսօր փոխանցել է, թե 2007 թվականի «գլխից դուրս մեծ բյուջեի եկամտային մասի ողջ ծանրությունն էլի երկրի շարքային քաղաքացիների ուսին է դրվելու». - «Բայց ինչպե՞ս։ Շատ պարզ. պետք է ավելի ինտենսիվորեն թալանել օտարերկրյա տրանսֆերտներով ապրողներին», - գրել է թերթն ու բացատրել. - «Ստեղծվել է մի վիճակ, երբ դոլարի փոխարժեքն ու ապրանքների գները համեմատաբար կայուն են։ Այս իրավիճակում, երբ Կենտրոնական բանկը ոչինչ չի ձեռնարկում, բնականաբար, դոլարի փոխարժեքը կամաց-կամաց բարձրանում է։ Եվ ինչ-որ պահից դա ազդում է նաեւ գների վրա՝ եւ գները նույնպես աճում են։ Այ հենց այդ ժամանակ էլ Կենտրոնական բանկը մի հարվածով նորից իջեցնում է դոլարի փոխարժեքը, իսկ գները չեն իջնում։ Այսինքն, օլիգարխների գերշահույթները նորից սկսեցին թռիչքաձեւ աճել։ Այնքան թռիչքաձեւ, որ մի մասը կարելի է որպես հարկ պետբյուջե մուծել։ Հասկանալի է՝ շարքային քաղաքացիների հաշվին»։ «Հայք» թերթի խմբագրականը, փոխանցելով, թե նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի որդու` Սեդրակ Քոչարյանի անմիջական վերահսկողության տակ գործող կազմակերպությունը դարձել է «Տոյոտա» ճապոնական կոնցեռնի պաշտոնական դիստրիբյուտերը Հայաստանում, հավելել է. - «Սեդրակ Քոչարյանի վերահսկողությամբ գործող ֆիրմաներից մեկն էլ գերիշխող դիրք է զբաղեցնում Հայաստանի բջջային հեռախոսների շուկայում։ Այդ ֆիրման, ըստ հրապարակման, խուսափում է հարկային ու մաքսային պարտավորություններից։ Ավելին, բջջային հեռախոսներ ներկրող մյուս ֆիրմաները, չգիտես ինչու, հարկ են համարում իրենց գործունեության մանրամասների մասին պարբերաբար տեղեկացնել Ռոբերտ Քոչարյանի ավագ որդուն»։ Սա, ըստ թերթի, «հիմք է տալիս ենթադրել, որ նույնը կկատարվի ավտոմեքենաներ ներկրողների հետ»։ Ատոմ Մարգարյան


text: Գուցե չգիտակցելով, ճանապարհ ցույց տվեցին թուրքին Հարգելի իմ ընկերներ, երեւի արդեն հոգնեցրել եմ Ձեզ իմ հարազատ Վանաձորի թեմաներով։ Փորձեմ շատ կարճ ամփոփել. 1. Ամբողջությամբ ջուրը լցվեց հանրապետականների Սահմանադրական բարեփոխումների էությունը։ Մարդիկ այդքան չարչարվում էին, որ ցույց տան, որ գնում են լուրջ փոփոխությունների, որ նոր խորհրդարանական մոդելը ստեղծելու է նոր իրավիճակ։ Բայց արի ու տես, որ մնացել են նույնը, եւ «ինչ էլ որ լինի, մեր դեմ խաղ չկա» թեզը, գերիշխում է հանրապետականների մոտ։ 2. Բայց ամենա կարեւորը եւ վտանգավորը նա է, որ ցույց տվեցին, որ իրենք կարող են նսեմացնել եւ դրդել դավաճանության հայ մարդուն իրենց կրիմինալով, փողով եւ զորբայությամբ։ Բայց մի պահ մոռանում են, որ թուրքը նույնպես ուժեղ է եւ իրենց ազդեցությամբ, եւ իրենց փողով ու նավթով։ Եվ այսօր, պարոնայք հանրապետականները, գուցե չգիտակցելով, ճանապարհ ցույց տվեցին թուրքին, թե ոնց կարելի է ջարդել հայ մարդու խոսքը եւ հայ մարդու ստորագրությունը։ P.S. Բայց ինչ ուզում եք ասեք, Լուսավորին հաջողվեց ջարդել Բաղրամյան 26-ի “Դաբռոյի” մոգական ուժը եւ այն տեղափոխել վանաձորցիների բնակարան: Եվ ամեն մի բնակարանում մենք ասել ենք. «Բարեւ Ձեզ, մենք Լուսավոր Հայաստանից ենք, Դուք լսե՞լ եք մեր մասին: ...... Այլ ճանապարհ չունենք, մենք պետք է միասին իրականացնենք այդ փոփոխությունը» : Եվ հիմա, իմ ընկերներ ջան, դիմում եմ Ձեզ բոլորիդ, եկեք միասին իրականացնենք այդ փոփոխությունը, որպեսզի 2017թ-ին հաղթենք, թուրքին հային ջարդելու ճանապարհ մատնանշողներին։ Գրիգորի Դոխոյան


text: Կարեն Կարապետյանը 5 րոպե պակաս ՀՀԿ-ական է։ ՀՀԿ համագումարից երկու օր առաջ նա հատարարեց, որ գրել է ՀՀԿ-ին անդամակցելու դիմում։ Այդ մասին խոսակցությունները շրջանառվում են արդեն մի քանի շաբաթ, բայց Կարեն Կարապետյանը գերադասեց արտահայտվել եւ ամեն ինչ պարզաբանել ընդամենը համագումարից երկու օր առաջ։ Նա փորձում էր պահել ինտրիգը, զուտ հետաքրքրության համար, թե՞ Կարապետյանի համար էլ անորոշ էր` ի վերջո կգրի դիմում, թե ոչ։ Այդ համատեքստում էլ շատերին է հետաքրքրում հարցը` նրան ստիպե՚լ են դիմում գրել եւ դառնալ ՀՀԿ-ական, թե՞ նա ինքն է իր կամքով գրել այդ դիմումը։ Կարապետյանը դիմումի բացատրության հարցում օրիգինալ չէր, միաժամանակ նաեւ տրամաբանական էր։ Նա ասում է, որ կառավարությունը պետք է ունենա քաղաքական հենարան, իսկ այլ կուսակցություն ստեղծելն արդարացված չէր լինի։ Այդուհանդերձ, առաջին հայացքից այդ սպասված բացատրությունը իր մեջ պարունակում է ուշագրավ մի բան։ Կարեն Կարապետյանը փաստորեն ասում է, որ կնախընտրեր, որպեսզի իբրեւ քաղաքական հենարան ունենար այլ կուսակցություն, պարզապես դա ներկայումս կատարելիք օպտիմալ քայլ չէր։ Այդ ակնարկն էլ զարմանալի չէ, քանի որ Կարապետյանը անշուշտ լավ է հասկանում, որ ՀՀԿ անդամակցությունը մեղմ ասած չի կարող նպաստել որեւէ գործչի վարկանիշի։ Իսկ Կարեն Կարապետյանը վարչապետի պաշտոնին նշանակվելիս ուներ թեկուզ համեմատաբար բարվոք վարկանիշ, քան ՀՀԿ ցանկացած անդամ։ Փաստացի, դիմումը հարվածի տակ է դնում նրա վարկանիշը եւ այդ առումով իհարկե Կարեն Կարապետյանի թիվ մեկ մարտահրավերը դառնում է այն, թե նա որքան արագ կարող է ՀՀԿ-ն ՙբերել՚ այսպես ասած իր նկարագրին, ոչ թե ինքը կձուլվի ՀՀԿ նկարագրին։ Այդ համատեքստում, ստիպել են նրան անդամակցել, թե նա է անդամակցում, փոքր ինչ պարզունակ հարցադրում է։ Գործոնները, շարժառիթները կամ խթանները իսկապես շատ են։ Եթե օրինակ մի կողմում վարկանիշն է, ապա մյուս կողմում իշխանության խնդիրն է եւ Կարեն Կարապետյանին ոչ թե ՀՀԿ-ն, այլ հենց իր զբաղեցրած պաշտոնի տրամաբանությունն է ստիպում մենեջերից անցնել քաղաքական գործունեության։ Իսկ դա նշանակում է շոշափելի դերակատարում իշխանության մեջ։ Իսկ քանի որ իշխող ուժը ՀՀԿ-ն է, ապա այստեղ Կարեն Կարապետյանը կամ պետք է ՀՀԿ-ն հեռացնի իշխանությունից` ինչը այս պահին միանգամայն հասկանալիորեն անհնարին է, կամ պետք է անդամակցի ՀՀԿ-ին եւ փորձի վերցնել կուսակցությունը այսպես ասած ներսից։ Ընդ որում, այդ խնդիրը փաստացի ձեւակերպված է դեռեւս հոկտեմբերից, երբ ներկայացնելով Կարապետյանին ՀՀԿ-ին, Սերժ Սարգսյանը հայտարարեց, թե նրա հետ քննարկել է ՀՀԿ-ին նոր ոգի հաղորդելու հարցը։ Սերժ Սարգսյանի գործոնն այստեղ առանցքայինն է, Կարեն Կարապետյանի թե վարչապետական, թե ՀՀԿ-ական ճակատագրի համար։ Հարցն այն է, թե ու՞մ համար է Կարեն Կարապետյանը այսպես ասած ոգեփոխելու ՀՀԿ-ն` ի՞ր, թե՞ Սերժ Սարգսյանի, որը չի բացառում նախագահի պաշտոնից հետո վարչապետի պաշտոնի հավակնելու հնարավորությունը։ Այդ համատեքստում հարց է նաեւ այն, թե այդ հավակնությունը Սարգսյանն ինչ ժամանակահատվածի համար է դիտարկում` նա կհավակնի վարչապետ առաջադրվելուն 2018-ի՞ց անմիջապես հետո, թե՞ 2022-ի խորհրդարանի ընտրությանն ընդառաջ։ Միեւնույն ժամանակ հետաքրքրական հարց է նաեւ այն, թե ինչու՞ է Սարգսյաի մոտ լինելու այդ հավակնությունը։ Դա պայմանավորված է լինելու զուտ իշխանատենչությա՞մբ, թե՞ Սերժ Սարգսյանը նախագահի պաշտոնից հետո վարչապետի պաշտոնին կհավակնի այն դեպքում, երբ տեսնի, որ իրենից հետո չի կարողանում ձեւավորել այնպիսի կայուն իշխանություն, որը կլինի նաեւ իր հետնախագահական անվտանգության երաշխիքը։ Դրանից է կախված նաեւ այն, թե Սերժ Սարգսյանն ինչպիսի վերաբերմունք կունենա Կարապետյանի հանդեպ ՀՀԿ-ում, կնպաստի՞ նրա ուժեղացմանը եւ նրա շուրջ այսպես ասած նոր եւ կայուն իշխանության ձեւավորմանը, ստեղծելով իր հեռանալու առավել անվտանգ եւ կանխատեսելի միջավայր, թե՞ Սերժ Սարգսյանը կփորձի ստեղծել մի վիճակ, երբ Կարապետյանը ոչ թե կդառնա ՀՀԿ նոր առանցքը եւ փաստացի իշխանությունը, այլ ընդամենը ՀՀԿ մի նոր թեւ կամ բեվեռ, հավասարակշռության նոր կշռաքար, որի միջոցով Սերժ Սարգսյանը կփորձի պահել կամ նոր մոդելի պայմաններում ՙվերբեռնել՚ իր իշխանությունը։ Բոլոր դեպքերում, Կարեն Կարապետյանի ՀՀԿ անդամակցումով ներիշխանական վերադասավորումների գործընթացը մտնում է մի նոր փուլ, նոր հարթություն, որը խոստանում է առավել ընդգրկուն ներիշխանական պայքար, որը սկսելով 2017 թվականի խորհրդարանի ընտրությունից առաջ, ամենեւին չի ավարտվելու դրանով եւ կշարունակվի նաեւ 2017 թվականի ընտրությունից հետո։


Լրատվություն Շնորհավորական Նախագահ Սերժ Սարգսյանը շնորհավորել է Նարա Շլեպչյանին՝ ծննդյան 80-ամյակի առթիվ 23.02.2015 Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր հեռախոսազրույց է ունեցել հեռուստահաղորդավար, Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ Նարա Շլեպչյանի հետ՝ շնորհավորել նրան ծննդյան 80-րդ տարեդարձի առթիվ: Հանրապետության Նախագահը նաեւ շնորհավորական ուղերձ է հղել Նարա Շլեպչյանին, որում, մասնավորապես, ասված է. «Ձեր անվան հետ են կապվում հայկական հեռուստատեսության ծնունդն ու առաջին եթերը: Ձեր համակրելի կերպարն ու հաղորդավարական առինքնող ձայնը երկար տարիներ էկրանից ուղեկցել են Հայաստանի հեռուստադիտողների մի քանի սերունդների: Մաղթում եմ Ձեզ առողջություն, երջանիկ կյանք եւ ամենայն բարիք»: