Լրատվություն Մամլո հաղորդագրություններ Նախագահ Սերժ Սարգսյանի հարցազրույցը թուրքական «Ռադիկալ» օրաթերթին /ամբողջական տեքստ/ 28.08.2008 ՊԱՏԱՍԽԱՆ-Գիտեք, առաջին հերթին իմ հիմնական նպատակը մեր երկու երկրների միջեւ հարաբերությունների կարգավորմանն ուղղված քայլ կատարելն էր: Հայաստանում տեղի ունեցած ընտրություններից հետո պարոն Գյուլի շնորհավորական ուղերձում խոսվում էր Հայաստանի հետ հարաբերությունները կարգավորելու հնարավորության մասին: Այնուհետեւ պարոն Էրդողանն ասաց, որ այս ժամանակահատվածում դռները բաց են երկխոսության համար: Եվ ես որոշեցի արձագանքել, առիթն օգտագործել: Սպորտային լավ միջոցառում է տեղի ունենալու, մանավանդ որ մեր ազգային հավաքականների միջեւ առաջին հանդիպումն է: Եվ անկախ արդյունքից` կարծում եմ, բոլորը հաճույք կստանան, եւ, բնականաբար, բազմաթիվ էմոցիաներ կլինեն: Մեր դժվար հարաբերությունների պատմության մեջ սա բացառիկ երեւույթ է, եւ կարծում եմ, ճիշտ կլինի, որ Հայաստանի եւ Թուրքիայի նախագահները ներկա լինեն այդ բացառիկ երեւույթին. վերջիվերջո մենք հարեւաններ ենք եւ այդպիսիք մնալու ենք: Կարծում եմ, ե՛ւ թուրք, ե՛ւ հայ ժողովուրդների համար շահեկան է, որ մենք ունենանք բնականոն, նորմալ հարաբերություններ: Իմ հրավերն այս համատեքստում է պետք դիտարկել: ՀԱՐՑ - Անկարայում վերոհիշյալ հրավերի հետ կապված որոշակի մտավախություններ կան: Օրինակ` սահմանային խնդիրները եւ այն, թե ինչպես կդիմավորեն Նախագահ Գյուլին Երեւանում: Դուք կիսու՞մ եք այդ մտահոգությունները: ՊԱՏԱՍԽԱՆ - Որեւէ մտավախություն` կապված կազմակերպչական կամ այլ հարցերի հետ, չի կարող լինել: Մենք հրավիրել ենք երկրի նախագահի, եւ մեր վերաբերմունքն անպայման համարժեք կլինի այդպիսի դեպքերում նախատեսված բոլոր կանոններին: ՀԱՐՑ- Շարունակելով այս հարցը կամ հետեւելով պատասխանին` ասեմ, որ ես խոսել եմ նաեւ Դաշնակցություն կուսակցության ներկայացուցիչների հետ: Նրանք ասել են, որ չեն ողջունում այդ հրավերը եւ իրենց ձայնը լսելի են դարձնելու, եթե Նախագահ Գյուլը որոշի գալ Հայաստան: ՊԱՏԱՍԽԱՆ- Ես չեմ կարծում, որ նրանք իրենց ձայնը լսելի դարձնելու համար անպայման պետք է ինչ-որ բաներ անեն, որ սովորական կանոնների մեջ չի տեղավորվում: Ընդհանրապես, եթե որեւէ մեկը կատարի մի քայլ, որ «քաղաքակիրթ պահվածք» ասվածի մեջ չի տեղավորվում, առաջին հերթին իր վերաբերմունքը կցուցաբերի Հայաստանի իշխանությունների, Հայաստանի նախագահի նկատմամբ: Դա կարող է վերաբերել ինչպես պարոն Գյուլին, այնպես էլ մեկ այլ նախագահի, ով հրավիրվում է Հայաստանի Հանրապետություն: ՀԱՐՑ-Խոսելով տարածաշրջանային, մասնավորապես, վրաց-թուրք-ադրբեջանական ծրագրերի մասին, որոնք կարող են շատ ավելի օգտակար լինել ողջ տարածաշրջանի համար, երբ այստեղ խաղաղություն հաստատվի` արդյոք կուզեի՞ք դուք էլ լինել այս ծրագրերի մաս, կուզեի՞ք, որ թուրք նախագահները Հայաստան այցի հրավեր ստանալու պարագայում երկու անգամ մտածելու կարիք չունենային եւ Ձեզ էլ ողջունեին Անկարայում այնպես, ինչպես ողջունում են Վրաստանի կամ Ադրբեջանի նախագահին: ՊԱՏԱՍԽԱՆ-Գիտեք, մինչեւ այսօր իրականացվող տարածաշրջանային ծրագրերից ես առնվազն երկու դաս եմ քաղել. Առաջինն այն է, որ երբ այդ ծրագրերին մասնակցում են ոչ բոլոր երկրները կամ գոնե մի երկիր բացակայում է, դրա արդյունքում ստեղծվում է բաժանարար գիծ, ինչը շատ վտանգավոր է: Երկրորդն այն է, որ երբ այդպիսի ծրագրերի ժամանակ քաղաքական նպատակահարմարությունը գերիշխում է տնտեսականի նկատմամբ, ապա այդ ծրագրերն ինքնին թույլ են ստացվում: Այստեղ ակամայից հիշում ենք ձիու եւ սայլի հայտնի պատմությունը, եւ մեզանից որեւէ մեկն, անկասկած, չի ցանկանա հայտնվել մի սայլում, որը կապված է ձիու առջեւից: ՀԱՐՑ- Ո՞ր ծրագրի մասին է խոսքը: ՊԱՏԱՍԽԱՆ- Օրինակ, Կարս-Բաքու-Թբիլիսի երկաթուղու կառուցումը: Այդպիսի երկաթուղի այսօր գոյություն ունի, եւ անհրաժեշտ է ընդամենը շատ ավելի քիչ գումարներ ծախսելով այն դարձնել ավելի ժամանակակից: Ակնհայտ է, որ այստեղ այդ հսկայական գումարների ծախսը պայմանավորված է նրանով, որ Հայաստանը դուրս մնա այդ ծրագրից: Ինչ վերաբերում է Հայաստանի ղեկավարների` Թուրքիա այցելելուն, ապա պետք է ասեմ, որ այդպիսի դեպքեր բազմիցս եղել են. ինքս տարբեր պաշտոններում ոչ մեկ անգամ եմ այցելել Թուրքիա եւ հավելեմ, որ հարեւան երկրների ղեկավարների կամ բարձրաստիճան պաշտոնյաների փոխայցելությունները չեն կարող որեւէ արտառոց բան լինել կամ, ինչպես Հայաստանում են ասում, դա լավություն անել չէ, դրանք բնականոն հարաբերություններ են, ինչին մենք ձգտում ենք: ՀԱՐՑ- Նախագահ Գյուլը բազմիցս եւ, հատկապես, Բաքու-Թբիլիսի-Կարս երկաթգծի շնորհանդեսի ծրագրի ներկայացման ժամանակ նախագահներ Սաակաշվիլիի եւ Ալիեւի կողքին կանգնած հայտարարել է, որ ցանկանում է տեսնել Հայաստանը տարածաշրջանային ծրագրերի մաս, երբ Հայաստանը հարգի միջազգային իրավունքի կանոնները` հավանաբար նկատի ունենալով 1921 թվականի պայմագիրը: Ի՞նչ կասեիք այս մասին: ՊԱՏԱՍԽԱՆ- Ես կարծում եմ, ավելի ճիշտ պատասխանը կստանաք պարոն Գյուլից, թե նա ինչ նկատի ուներ: Ես մեկ բան կարող եմ ասել. Հայաստանն, անդամակցելով տարբեր միջազգային կազմակերպությունների` ՄԱԿ, ԵԱՀԿ եւ այլն, ու պայմանագրերի, խորապես հարգում է միջազգային իրավունքը: ՀԱՐՑ- Թույլ տվեք իմ հարցն ավելի հստակ ձեւակերպել. Հայաստանում որոշ կուսակցություններ շարունակում են օգտագործել Արեւմտյան Հայաստան հասկացությունը եւ շարունակում են խոսել տարածքային պահանջների մասին` Սեւրի պայմանագրի հիման վրա: Հարցս հետեւյալն է` ինչպե՞ս եք դուք իրավական առումով գնահատում առկա սահմանը Թուրքիայի հետ, արդյո՞ք համարում եք այն իրավական: ՊԱՏԱՍԽԱՆ-Գիտեք, ես չեմ հիշում որեւէ հայ պաշտոնյայի, ով երբեւէ խոսել է տարածքային պահանջների մասին, ընդհակառակը` շատ եմ հիշում: Եվ այստեղ խոսել որոշ անհատների կամ կուսակցությունների մասին, կարծում եմ, ճիշտ չէ, որովհետեւ վստահ եմ, որ Թուրքիայում էլ կան քաղաքացիներ, կուսակցություններ, որ Հայաստանը պետություն չեն համարում: Ես մշտապես ասել եմ ու հիմա էլ կրկնում եմ. հարաբերությունները կարգավորելու համար մենք որեւէ նախապայմանի կարիք չունենք, որեւէ նախապայման առաջ չենք քաշում: Ես կարող եմ ավելի ծավալվել այս հարցի շուրջ` ելնելով նրանից, որ բազմիցս թուրք պաշտոնյաների կողմից լսել եմ հարց «Արեւմտյան Հայաստան», «Արեւելյան Հայաստան» տերմինների մասին: Ինձ համար տարօրինակ էր միշտ, եւ միշտ փորձել եմ բացատրել «Արեւմտյան Հայաստան» եւ «Արեւելյան Հայաստան» տերմինների նշանակությունը. դրանք պատմականորեն ձեւավորված տեղանուններ են եւ այդ տեղանունները, նաեւ այդ ձեւակերպումները գալիս են 19-րդ դարի երկրորդ կեսից: Հիմա խոսել այն մասին, որ այս տեղանունների կամ բառակապակցությունների մասին մոռանանք, նույնն է, որ պահանջ դնենք, ասենք, մոռանանք, որ եղել է Կիեւյան Ռուսիա, Օսմանյան Կայսրություն, Սպարտա եւ այլն, եւ այլն: Չեմ կարծում, իրավացի է հարցն այս կերպ դնել: ՀԱՐՑ- Այսինքն` դա նախկինի «ժառգոնի՞», տերմինաբանությա՞ն խնդիր է: ՊԱՏԱՍԽԱՆ- «Ժառգոնի» չէ, դա տերմին է: Եթե մենք այդ տերմինաբանությամբ ղեկավարվեինք, չէինք ասի Հայաստանի Հանրապետություն, կասեինք, Արեւելյան Հայաստանի Հանրապետություն: ՀԱՐՑ- Շարունակելով հարցը` արդյո՞ք դուք հնարավոր եք համարում դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատում առանց սահմանի վերջնական ճանաչման: ՊԱՏԱՍԽԱՆ- Ի՞նչ է նշանակում վերջնական: Մենք նախնակա՞ն ենք ճանաչել սահմանը: ՀԱՐՑ-Ես նկատի ունեմ 1921թ-ի սահմանային պայմանագիրը: ՊԱՏԱՍԽԱՆ- Ես ստիպված պետք է կրկնեմ` Հայաստանի որեւէ պաշտոնատար անձ որեւէ տարածքային պահանջ Թուրքիայի նկատմամբ չի ներկայացրել: Ես չգիտեմ Թուրքիան ունի այստեղ որոշակի վերապահումներ, թե` ոչ: Եթե ունի, բոլոր պարագաներում դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելուց հետո ցանկացած հարցի մասին կարելի է խոսել: Երեւի տեղյակ եք, որ Ռուսաստանը սահմանային խնդիրներ ուներ կամ ունի Չինաստանի, Ճապոնիայի հետ, սակայն նրանք չեն դադարեցնում իրենց դիվանագիտական հարաբերությունները` մինչ այդ հարցերը լուծվեն: Նորից եմ կրկնում. Հայաստանի որեւէ պետական պաշտոնյա այդպիսի հայտարարություն չի արել: ՀԱՐՑ-Ձեր հրավերից հետո բավական իրադարձություններ են տեղի ունեցել Կովկասում: Ո՞րն է Ձեր վերաբերմունքը Ռուսաստանի կողմից Վրաստանից անջատված Աբխազիայի եւ Հյուսիսային Օսիայի շրջաններին աջակցություն հայտնելու խնդրին: ՊԱՏԱՍԽԱՆ- Իրոք, ողբերգական իրադարձություն է տեղի ունեցել, եւ այդ իրադարձությունների արդյունքում բազմաթիվ մարդկային զոհեր են եղել: Սա մեկ անգամ եւս խոսում է այն մասին, որ սպառազինությունների անհսկելի մրցավազքը կարող է հղի լինել շատ վտանգավոր հետեւանքներով: Մենք ընդհանրապես համարում ենք, որ այսպիսի խնդիրները պետք է լուծվեն խաղաղ բանակցությունների միջոցով, եւ այսպիսի դեպքերում անպայման պետք է հաշվի առնվի ժողովուրդների կամքի ազատ արտահայտումը: Ցավոք սրտի, գնալով իրադարձությունները, կարծեք թե, սրվում են, ինչին մենք կողմնակից չենք: Մենք ողջունում ենք Ռուսաստանի նախագահ Մեդվեդեւի եւ Եվրամիությունում նախագահող Ֆրանսիայի նախագահ պարոն Սարկոզիի համատեղ ընդունած փաստաթուղթը եւ համարում ենք, որ դրա իրականացումը կարող է որոշակի հանդարտություն բերել տարածաշրջանին: Այդ հանդարտությունը, խաղաղությունը մեզ համար չափազանց կարեւոր են: Այլ հանգամանքները մի կողմ թողած, ասեմ, որ մենք Վրաստանով ենք տեղափոխում մեր ապրանքների զգալի մասը` 70 տոկոսից ավելին, եւ սրանով համարյա ամեն ինչ ասված է: ՀԱՐՑ- Հեռուստատեսային նորություններից տեղեկացել եմ, որ բենզինի որոշ խնդիրներ կան քաղաքում: ՊԱՏԱՍԽԱՆ- Այո, որոշ: Հույս ունենք, որ մոտակա երկու-երեք օրերի ընթացքում այս խնդիրները կկարգավորվեն: ՀԱՐՑ- Հիմա լա՞վ է: ՊԱՏԱՍԽԱՆ- Հենց այսօր լավ չէ, բայց կարծում եմ` մոտակա երկու-երեք օրերի ընթացքում այս խնդիրները կկարգավորվեն: Հենց այդ փաստը խոսում է այն մասին, որ անկայունությունը տարածաշրջանում Հայաստանին ձեռնտու չէ: Սա այն դեպքում, երբ խոսքը երեք շաբաթվա անկայուն իրավիճակի մասին է: Իսկ եթե այդ անկայուն իրավիճակը լինի երեք ամիս, երեք տարի, ավելի շատ պրոբլեմներ կունենանք: ՀԱՐՑ- Ձեր արտգործնախարար Էդվարդ Նալբանդյանն արդեն դրական է արձագանքել Կովկասյան կայունության պլատֆորմ ստեղծելու վարչապետ Էրդողանի նախաձեռնությանը: Ինչպիսի՞ն է Ձեր վերաբերմունքը եւ ինչպիսի՞ն եք Դուք տեսնում հնարավորությունն այդ պլատֆորմում: ՊԱՏԱՍԽԱՆ-Արտաքին գործերի նախարարն ասել է` ողջունում է պարոն Էրդողանի միտքը Հայաստանի հետ բանակցություններ սկսելու հնարավորության մասին` տարածաշրջանում կայունությանը, անվտանգությանը վերաբերվող խնդիրներում: Կարծում եմ, արտաքին գործերի նախարարը շատ ճիշտ է վարվել: Երբ մենք ստանանք առաջարկություններ, քննարկենք այդ նախաձեռնությունը եւ հասկանանք, թե ինչի մասին է խոսքը, անշուշտ, այն ժամանակ մեր վերաբերմունքը կարտահայտենք: ՀԱՐՑ-Եվ ուսումնասիրելուց հետո կտաք Ձեր վերջնական պատասխանը: ՊԱՏԱՍԽԱՆ- Այո: ՀԱՐՑ- Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունը, որը ե՛ւ Ադրբջանի, ե՛ւ Թուրքիայի հետ Ձեր հարաբերություններում խնդիր է հանդիսանում, արդյո՞ք տեսնում եք դրա շուտափույթ լուծման հնարավորություն եւ արդյո՞ք տեսնում եք Ադրբեջանի հետ տարածաշրջանում քաղաքական եւ տնտեսական երկխոսության մակարդակը բաձրացնելու հնարավորությունը: ՊԱՏԱՍԽԱՆ -Մենք նախագահ Ալիեւի հետ հանդիպել ենք այս խնդրով Սանկտ Պետերբուրգում հունիսի 6-ին: Եվ պարոն Ալիեւը, եւ ես դրական ենք գնահատել մեր հանդիպման արդյունքները եւ համարել ենք, որ տեղի է ունեցել խոսակցություն, որը հիմք է տալիս շարունակելու բանակցությունները: Դրանից հետո ցուցում ենք տվել արտգործնախարարներին` շարունակել բանակցությունները` հիմք ունենալով «մադրիդյան» սկզբունքները: Նրանք արդեն ունեցել են երեք հանդիպում: Հույս ունենք, որ մենք այդ սկզբունքների ներքո կարող ենք գալ ընդունելի լուծումների: ՀԱՐՑ- Կարո՞ղ եք ժամանակ նշել: ՊԱՏԱՍԽԱՆ-Կարծում եմ` մինչեւ Ադրբեջանի նախագահական ընտրությունների ավարտը որեւէ ակնկալիք ունենալը ճիշտ չէ: Այնուհետեւ կտեսնենք` ամեն ինչ կախված է քաղաքական կամքից: Մենք պատրաստ ենք քաղաքական կամք ցուցաբերել: ՀԱՐՑ-Սրանից բխող մի հարց: Դուք տեսնո՞ւմ եք ընդհանրություններ Աբխազիայի, Հարավային Օսիայի եւ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունների միջեւ: Քանի որ դուք նշեցիք, որ ընդունում եք իրենց ապագան որոշելու ժողովուրդների իրավունքը: ՊԱՏԱՍԽԱՆ- Ընդհանրապես, ես կարծում եմ, եւ մշտապես մինչեւ այս դեպքերը խոսել ենք, որ կան եւ նմանություններ, եւ տարբերություններ: Այս իրադարձությունների լույսի ներքո, կարծում եմ, ճիշտ կլինի ոչ թե խոսել ընդհանրությունների կամ տարբերությունների մասին, որովհետեւ դեռեւս շուտ է, եւ դա կարող է կրքերի բորբոքման առիթ հանդիսանալ: Ես կարծում եմ, որ մենք մեկ բանի մասին պետք է խոսենք, որ չի կարելի այսպիսի խնդիրները լուծել ռազմական ճանապարհով: Սա հղի է շատ անկանխատեսելի հետեւանքներով: Ես չգիտեմ այս դեպքերը, որ զարգացան Վրաստանում, Հարավային Օսիայում, Աբխազիայում շա՞տ մարդիկ էին կանխատեսել հենց այնպես, ինչպես տեղի ունեցան: Մենք պետք է շատ զգույշ լինենք: ՀԱՐՑ- Հայ-թուրքական հարաբերությունները որոշակի առումով սահմանափակվել են Ցեղասպանության հարցով: Արդյո՞ք դուք համարում եք, որ հնարավոր չէ հարաբերություններ զարգացնել մինչեւ այս խնդրի լուծումը: Արդյո՞ք դուք կարծում եք, որ Ցեղասպանության ճանաչումը նախապայման է հարաբերությունները զարգացնելու համար: ՊԱՏԱՍԽԱՆ-Աշխարհում չկա մի հայ, որ համոզված չլինի, որ Ցեղասպանություն եղել է: Բայց Թուրքիայի կողմից Ցեղասպանության ճանաչումը մենք երբեք չենք դիտել որպես նախապայման մեր հարաբերությունների հաստատման կամ հարաբերությունների բարելավման ճանապարհին: Եվ մշտապես հենց դրա համար ենք ասում, որ մենք պատրաստ ենք Թուրքիայի հետ հաստատել հարաբերություններ առանց նախապայմանների: ՀԱՐՑ- Ի՞նչ կարծիք ունեք պատմաբանների հանձնաժողով ստեղծելու գաղափարի մասին, որը կարող է ուսումնասիրել, թե ինչ է տեղի ունեցել իրականում: Արդյո՞ք կարծում եք, որ երկու հանձնաժողովների զուգահեռ գործունեությունը, որոնցից մեկը կլինի այդ իրադարձությունների ուսումնասիրության պատմաբանների հանձնաժողով, իսկ մյուսը` հարաբերությունների բարելավման մեխանիզմներն ուսումնասիրող հանձնաժողով, կարող է զուգահեռ ընթանալ: ՊԱՏԱՍԽԱՆ-Ես իմ կարծիքն այս կապակցությամբ արտահայտել եմ բազմիցս: Միգուցե այստեղ էլ ցանկություն կա, որ օրիգինալ երեւանք: Ինչի՞ համար եմ ասում. պետություններն իրար հետ հարաբերություններ հաստատելու համար երբեք հանձնաժողովներ չեն ստեղծում: Մեզ մոտ ասում են. եթե ուզում ես հարցն սպանել` հանձնաժողով ստեղծիր: Ես կարծում եմ, որ ամենից օպտիմալ տարբերակն այն է, որ մենք հաստատենք դիվանագիտական հարաբերություններ, ստեղծենք միջկառավարական հանձնաժողով, որտեղ կլինեն բազմաթիվ ոլորտներով զբաղվող մասնագետներից բաղկացած հանձնաժողովներ: Գիտե՛ք, մի այդպիսի հանձնաժողով ստեղծվել էր: Հիշո՞ւմ եք Միացյալ Նահանգներում էր աշխատում: Եվ ի՞նչ եղավ այդ հաձնաժողովի հետ: Մենք պարտավոր ենք բարենպաստ պայմաններ ստեղծել մեր մասնագետների, փորձագետների համար: Իսկ բարենպաստ պայմաններ ստեղծել հնարավոր է միայն դիվանագիտական հարաբարություններ ունենալու պայմաններում: Ես կարծում եմ, որ դուք անպայան կհամաձայնեք, որ աշխատել մի հանձնաժողովում որպես երկրների ներկայացուցիչներ, որոնք չունեն դիվանագիտական հարաբերություններ կամ աշխատել դիվանագիտական հարաբերություններ ունցող երկրների կարգավիճակով, դրանք տարբեր են: ՀԱՐՑ- Շարունակվող երկխոսություն կա թուրք եւ հայ պաշտոնյաների միջեւ: Արդյո՞ք կարծում եք, որ որեւէ հույս կա այս երկխոսությունից: ՊԱՏԱՍԽԱՆ- Այո, եթե ես հույս չունենայի, ապա կհամարեի անիմաստ այդ հանդիպումները: Ես համարում եմ, որ մենք այսօր հասել ենք մի հանգրվանի, որտեղ պետք է որոշումներ կայացվեն: Իսկ որ այդ որոշումները շատ թեթեւ չեն լինելու, սա էլ է շատ ակնհայտ, որ այս որոշումները ե՛ւ հայ, ե՛ւ թուրք հասարարկությունների ոչ բոլոր ներկայացուցիչներն են հավանութան արժանացնելու` էլի ինձ համար կասկած չի հարուցում: Բայց, որ դրական որոշումը պաշտպանելու են մեր հասարակությունների մեծամասնությունը, այստեղ էլ ես համոզված եմ: Ուրեմն, այս գիտակցությամբ պետք է որոշումներ կայացնել: ՀԱՐՑ-Շատ հետաքրքիր բան ասացիք: Կկարողանայի՞ք մի փոքր ավելի կոնկրետացնել` դիվանագետների աշխատանքը հանգել է մի հանգրվանի, երբ արդեն պետք է որոշումներ կայացնել: Ինչպիսի՞ որոշումների մասին է խոսքը: ՊԱՏԱՍԽԱՆ- Ես նկատի չունեի, որ դիվանագետների աշխատանքի արդյունքում ենք հասել մի հանգրվանի, որտեղ որոշումներ պետք է կայացվեն: Դիվանագետների աշխատանքը մի բաղկացուցիչ մասն է ողջ աշխատանքի, այդ թվում նաեւ այս հարցազրույցը, այդ թվում նաեւ պարոնայք Գյուլի եւ Էրդողանի հայտարարությունները: Ես նկատի ունեմ, որ մենք մեր հարաբերություններում հասել ենք մի հանգրվանի, որ պետք է որոշումներ կայացնել: Իսկ որոշումներ կայացնելը հարաբերությունների հաստատումն է: ՀԱՐՑ- Ուրեմն դուք զգում եք, որ շատ մո՞տ եք այդ որոշումների կայացմանը: ՊԱՏԱՍԽԱՆ- Ես ցանկանում եմ, որ մոտ լինենք այդ կարեւոր որոշմանը: ՀԱՐՑ- Որքանո՞վ կարեւոր է այդ որոշման կայացման համար Գյուլի գալը կամ չգալը: ՊԱՏԱՍԽԱՆ-Ես կարծում եմ, որ կարեւոր է: Մարդիկ որոշումների են գալիս ոչ միանգամից, եւ որոշում ընդունելու ճանապարհին դրական էմոցիաները չափազանց կարեւոր են: Ամեն ինչից բացի, անձնական շփումներում միշտ էլ կարելի է եզրակացություններ անել: Մի բան է, երբ խնդրի մասին խոսում ես հրապարակավ, մի բան է, երբ խոսում ես` նայելով զրուցակցիդ աչքերին: Խոսքն ընդհանրապես խնդիրներին է վերաբերում, ոչ թե կոնկրետ մեխանիզմներին: Մի բան եմ ուզում նշել. եթե ես կարեւոր չհամարեի, ես չէի ուղարկի հրավեր պարոն Գյուլին: ՀԱՐՑ- Սրանք իմ հարցերն էին, եթե կցանկանաք ավելացնել որեւէ բան, խնդրեմ: ՊԱՏԱՍԽԱՆ- Ես իմ պատասխաններում փորձեցի ասել հետեւյալը, որ մենք հարեւաններ ենք, որ մենք ունեցել ենք հարաբերությունների դժվար պատմություն, որ Հայաստանը պատրաստ է առանց նախապայմանի Թուրքիայի հետ կարգավորել հարաբերությունները: Եվ այսպիսի ակնկալիք ունենք Թուրքիայի ղեկավարությունից: a87


Էրմանց - Վիքիպեդիա՝ ազատ հանրագիտարան Էրմանց Էրմանց, գյուղ Արեւմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում[1]։ Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Էրմանց&oldid=6091872» էջից


ՀՀ-ում հայտնի քաղաքական զարգացումներից հետո հայ-ռուսական հարաբերությունները զարգանում են կայուն կերպով. ՌԴ դեսպան |tert.am| - Incofom.am #հհ #ռդ #դեսպան 09:16 - 11/հունիսի/2019 Ապրիլին ՀՀ-ում 2751 բիզնես է գրանցվել |panarmenian.net| tert.am: Հայաստանում հայտնի քաղաքական զարգացումներից հետո հայ-ռուսական հարաբերությունները զարգանում են կայուն կերպով եւ շարունակում են կրել ստրատեգիական բնույթ: Այս մասին լրագրողների հետ զրույցում ասաց Հայաստանում Ռուսաստանի արտակարգ եւ լիազոր դեսպան Սերգեյ Կոպիրկինը: «Դրանք զարգանում են, ադապտացվում են նոր պայմաններն, նոր պահանջներին»,- ասաց նա՝ նշելով, որ կարեւոր է, որ երկու երկրների միջեւ տեղի են ունենում բաձրագույն հանդիպումներ: Հիշատակեց նաեւ վերջին Մոսկվայում եւ Սանկտ Պետերբուրգում ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի եւ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հանդիպումները: «Մեր երկրի ներկայացուցիչները ռեգուլյար հանդիպում են, հեռախոսային զրույցներ են ունենում»,- ասաց նա: Դեսպանն առանձնացրեց Հայաստանի՝ ԵԱՏՄ-ում նախագահության ստանձնման հանգամանքը: Նա նկատեց, որ Հայաստանը պատվով է առաջ տանում այն: «Կա որոշում առաջիկայում Երեւանում անցկացնել ԵԱՏՄ ղեկավարների նիստը: Սպասում ենք նաեւ Ռուսաստանի նախագահի այցին Երեւան»,- ասաց նա: Սերգեյ Կոպիրկինի խոսքով՝ Ռուսաստանը շարունակում է մնալ Հայաստանի առաջին տնտեսական գործընկերը, ավելացել են առեւտրաշրջանառության ծավալները: «Ռուսաստանը շարունակում է մնալ Հայաստանի հիմնական ներդրողը»,- ասաց նա՝ հավելելով, որ այսօրվա դրությամբ ՀՀ-ում մոտ քառասուն ռուսական կապիտալով ընկերություններ կան, որոնք ամենաշատ հարկեր վճարողներն են: «Այդ ընկերությունները սոցիալապես պատասխանատվություն, նրանք հումանիտար ծրագրեր են իրականացնում՝ մշակութային, սպորտային եւ կրթական ոլորտներում»,-ասաց նա՝ հույս հայտնելով, որ միտումները կշարունակվեն: Դեսպանը նաեւ նշեց, որ հետեւում են Հայաստանում տեղի ունեցող զարգացումներին, բայց կարծում են, որ հայ ժողովուրդն իմաստուն է եւ կարող է լուծել իր խնդիրները:


source: fineweb

text: Դեպրեսիա Դեպրեսիա, տնտեսական կամ արդյունաբերական բոլորապտույտի փուլ, որ հետեւում է ճգնաժամի փուլին։ Դեպրեսիայի փուլում ստեղծվում են նախադրյալներ եւ ձեւավորվում պայմաններ աշխուժացման ու հետագա վերելքի փուլին անցնելու համար, ճգնաժամի պատճառած ավերածությունները հաղթահարելու, ընդլայնված վերարտադրությունը վերականգնելու համար։ Գործնականում դեպրեսիան որոշվում է որպես տնտեսության ետճգնաժամային զարգացման ժամանակահատված, որի ընթացքում սկսվում է ավելանալ սպառողական ապրանքների թողարկման ֆիզիկական ծավալը, սակայն դեռեւս շարունակվում են կրճատվել իրական կապիտալ ներդրումները։ Դեպրեսիան բնութագրվում է նաեւ փոխատվական կապիտալի համեմատական ավելցուկով եւ տոկոսի ցածր մակարդակով, զանգվածային սնանկացումով, իսկ ժամանակակից պայմաններում՝ նաեւ գների աճի դանդաղումով։ Դեպրեսիայի ընթացքում սկսվում է կապիտալիստական կազմակերպությունների ֆինանսական վիճակի աստիճանական բարելավում, մեծանում են ներդրումներն իրացվելի ակտիվներում, տեղի է ունենում շրջադարձ շահույթի շարժի մեջ, նախնական պատվերներում եւ այլն։ Էականորեն փոխվում է վերարտադրական կառուցվածքը, տնտեսությունն ազատվում է անարդյունավետ տարրերից եւ տնտեսական կապերից, պայմաններ են ստեղծվում տնտեսական հետագա աճի համար։ Աղբյուրներ[խմբագրել] - Մ Չոբանյան «Բիզնեսի համառոտ բառարան», 1992թ


source: wikipedia

text: Ուրան (), Արեգակնային համակարգի Արեգակից հեռավորությամբ ութերորդ, տրամագծով երրորդ եւ զանգվածով չորրորդ մոլորակն է։ Հայտնաբերվել է 1789 թվականին անգլիացի աստղագետ Ուիլիամ Հերշելի կողմից եւ անվանվել է հունական երկնքի աստված Ուրանի պատվին։ Ուրանը դարձավ առաջին մոլորակը, որը հայտնաբերվել է «Նոր ժամանակներում» եւ աստղադիտակի միջոցով։ Ուրանի հայտնաբերման մասին Ուիլիամ Հերշելը հայտարարեց 1781 թվականի մարտի 13-ին, այսպիսով, առաջին անգամ անտիկ ժամանակներից ի վեր ընդլայնելով մարդկության առաջ Արեգակնային համակարգի սահմանները։ Չնայած այն հանգամանքին, որ երբեմն Ուրանը տեսանելի է անզեն աչքով, ավելի վաղ ժամանակներում դիտարկողները չէին ընդունում այն որպես մոլորակ, նրա խամրածության եւ ուղեծրով դանդաղ շարժման պատճառով։ Պատկանում է հսկա մոլորակների թվին։ Սակայն, ի տարբերություն Յուպիտերի եւ Սատուրնի, որոնք կազմված են հիմնականում ջրածնից եւ հելիումից, Ուրանի եւ նրա նմանակի, Նեպտունի մթնոլորտում կան տարբեր սառույցների, ինչպես օրինակ՝ ջրային, ամոնիակային կամ մեթանային սառույցներ, ինչպես նաեւ հիդրոկարբոնատների որոշ հետքեր։ Այդ պատճառով մասնագետները այս երկու մոլորակները առանձնացրել են առանձին կատեգորիայի մեջ՝ «Սառցե հսկաներ»։ Ուրանը ունի Արեգակնային համակարգի մոլորակների միջեւ ամենասառը մթնոլորտը՝ 49 Կ (−224 °C)։ Ենթադրվում է, որ Ուրանը ունի բարդ շերտավոր ամպերի համակարգ, որտեղ ջուրը կազմում է ներքին շերտերը, իսկ մեթանը վերինը։ Ի տարբերություն Յուպիտերի եւ Սատուրնի, Ուրանի միջուկը կազմված է սառույցներից եւ լեռնային ապարներից։ Ինչպես եւ մյուս գազային հսկաները, Ուրանն ունի օղակների համակարգ եւ մագնիսոլորտ, բացի այդ այն ունի 27 արբանյակ։ Ուրանի ուշագրավ առանձնահատկությունն այն է, որ ի տարբերություն մյուս Արեգակնային համակարգի մոլորակների՝ նրա պտտման առանցքը գտնվում է գրեթե ուղեծրային հարթության մեջ, որի պատճառով էլ ամառն ու ձմեռը մոլորակի կիսագնդերում տարիներ են տեւում (ամռանը Արեգակը մայր չի մտնում, իսկ ձմռանը դուրս չի գալիս)։ 1986 թվականին «Վոյաջեր-2» ԱՄԿ-ից ստացված պատկերների վրա Ուրանը երեւում է առանց տեսանելի առանձնահատկությունների, այն չունի ամպերի տեսանելի խմբեր կամ հողմերշ ինչպիսիք ունեն այլ հսկա մոլորակները։ Քամիների արագությունները Ուրանի վրա կարող են հասնել 250 մետր վայրկյանում (900 կմ/ժ)։ Ուրանը Արեգակի շուրջը պտտվում է շրջանայինին մոտ ուղեծրով՝ Արեգակից 19,8 ա. մ. հեռավորությամբ։ Ուրանի սիդերական պարաբերությունը 84,01 երկրային տարի է, իսկ սինդորականը՝ 369,66 երկրային օր։ Ուղեծրային արագությունը 6,8 կմ/վայրկյան, իսկ պարաբոլական արագությունը՝ 22 կմ/վայրկյան։ Խավարածրի հարթությունն ուղեծրային հարթության հետ կազմում է 0,8 աստիճան, իսկ հասարակածի հարթության հետ՝ 98 աստիճան անկյուն։ Ուրանի շառավիղը 25 400 կմ է, զանգվածը 10,4 երկրային զանգված, ծավալը 61 երկրային ծավալ։ Միջին խտությունը՝ 1,24 գրամ/սմ խորանարդ է, սեղմվածությունը՝ 0,07, ուղեծրի էքսցենտրիսիտետը 0,047։ Իր առանցքի շուրջը պտտվում է 10,8 ժամ պարբերությամբ՝ ուղեծրային շարժմանը հակառակ ուղղությամբ։ Ուրանի մթնոլորտը կազմված է H2-ից, CH4-ից He-ից։ Ուրանն ունի հինգ արբանյակ՝ Միրանդա, Արիել, Ումբրիել, Տիտանիա եւ Օբերոն։ Նշանավոր իրադարձություն դարձավ 1977 թվականին Ուրանի 5 օղակների հայտնաբերումը, որոնք, ի տարբերություն Սատուրնի օղակների, շատ նեղ են եւ մութ։ 1978 թվականին հայտնաբերվեց եւս 4 օղակ։ Ուրանի մերձակա օղակների լայնությունը հավանաբար չի անցնում 10 կմ-ից, իսկ արտաքին օղակներինը՝ 100 կմ-ից։ Ուրանին ամենամոտ գտնվող օղակի հեռավորությունը մոլորակի ամպային ծածկույթի վերին սահմանից մոտ 18000 կմ է, իսկ արտաքին օղակինը՝ 25000 կմ։ Մոլորակի հայտնաբերում Մարդիկ դիտարկել են Ուրանը դեռեւս մինչեւ Ուիլիամ Հերշելը, սակայն սովորաբար այն ընդունում էին աստղի տեղ։ Ամենավաղ փաստաթղթավորված վկայությունն այդ մասին համարվում է անգլիացի աստղագետ Ջոն Ֆլեմստեդի գրառումները, նա դիտել էր Ուրանը 1690 թվականին, ամենաքիչը 6 անգամ, եւ գրանցել էր այն, որպես աստղ համար 34 Ցուլի համաստեղությունում։ 1750-ից մինչեւ 1769 թվականները ֆրանսիացի աստղագետ Պիեր լե Մոնյերը դիտել է Ուրանը 12 անգամ։ Ընդհանուր առմամբ, Ուրանը մինչեւ իր հայտնաբերման 1781 թվականը դիտարկվել է 21 անգամ։ Հայտնաբերման ժամանակ Հերշելը աշխատում էր աստղերի պարալաքսի դիտարկման ծրագրում՝ օգտագործելով սեփական նախագծման աստղադիտակ, եւ 1781 թվականի մարտի 13-ին առաջին անգամ տեսավ այդ մոլորակը իր տան այգուց No 19 Նյու Քինգ փողոցի վրա (Բատ քաղաք, Սոմերսեթ կոմսություն Մեծ Բրիտանիա), սակայն հայտնեց այդ մասին ընդամենը մեկ եւ կես ամիս անց՝ ապրիլի 26-ին, ընդ որում, որպես «գիսաստղ»։ Մարտի 13-ին նա կատարեց հետեւյալ գրառումը իր մատյանում՝ Մարտի 17-ին մատյանում հայտնվում է այլ գրառում։ Դրանից հետո նա ներկայացրեց իր հայտնագործությունը Թագավորական միությանը, շարունակելով պնդել, որ հայտնաբերել է գիսաստղ, սակայն համեմատելով նոր գտնված մարմինը մոլորակների հետ։ Հերշելը տեղեկացրեց Թագավորական միությանը եւ ապրիլի 23-ին ստացավ թագավորական աստղագետ Նեւիլ Մասկելայնի պատասխանը, որում ասվում էր՝ Այն ժամանակ, երբ Հերշելը դեռ շարունակում էր զգուշորեն բնութագրել գտնված մարմինը որպես գիսաստղ, ուրիշ աստղագետները սկսեցին կասկածել, որ դա ինչ-որ այլ մարմին է։ Բեռլինյան աստղագետ Յոհան Բոդեն նկարագրեց Հերշելի հայտնաբերած մարմինը որպես, «շարժվող աստղ, կարող է համարվել մոլորակի նմանակ, որը շարժվում է շրջանաձեւ Սատուրնի ուղեծրից դուրս», եւ արեց հետեւություն, որ այս ուղեծիրը ավելի նման է մոլորակի ուղեծրին, քան գիսաստղի։ Շուտով դարձավ ակնհայտ, որ մարմինը իրականում հանդիսանում է մոլորակ։ 1783 թվականին Հերշելը ինքը տեղեկացրեց այս փաստի ճանաչման մասին Թագավորական միության նախագահ Ջոզեֆ Բենքսին՝ Իր ներդրումների համար Հերշելը պարգեւատրվեց Գեորգ III-ի կողմից 200 ֆունտ ցմահ թոշակով այն պայմանով, որ նա կմեկնի ապրելու Վինձոր, որպեսզի թագավորական ընտանիքը հնարավորություն ունենա դիտել նրա աստղադիտակներով. Անվանում Նեւիլ Մասկելայնը Հերշելին գրել է նամակ, որում խնդրել է նրան անվանում տալ մոլորակին, որի հայտնաբերումը ամբողջությամբ այս աստղագետի շնորքն էր։ Ի պատասխան Հերշելը առաջարկել է անվանել մոլորակը «Georgium Sidus» (լատիներենից՝ «Գեորգի աստղ»), կամ Գեորգի մոլորակ ի պատիվ Գեորգ III-ին։ Իր որոշումը նա բացատրել է իր նամակում Ջոզեֆ Բենքսին՝ Ֆրանսիացի աստղագետ Ժոզեֆ Լալանդն առաջարկեց անվանել մոլորակը նրա հայտնաբերողի անունով՝ «Հերշել»։ Առաջարկվում էին նաեւ այլ անվանումներ՝ օրինակ Կիբելա, Դիցաբանությունում Սատուրն աստծո կնոջ անունով։ Գերմանացի աստղագետ Յոհան Բոդեն առաջինը առաջարկեց անվանել մոլորակը Ուրան, հին հունական դիցաբանության երկնքի աստծո պատվին։ Նա այս առաջարկությունը հիմնավորեց նրանով, որ «քանի որ Սատուրնը հանդիսանում էր Յուպիտերի հայրը, ապա նոր մոլորակը պետք է անվանել Սատուրնի հոր անունով»։ Ամենավաղ պաշտոնական հիշատակումը, որտեղ հանդիպում է մոլորակի Ուրան անվանումը, դա գիտական աշխատությունն է 1823 թվականին, արդեն մեկ տար անց Հերշելի մահից հետո։ Նախկին «Georgium Sidus» կամ «Գեորգ» անվանումը հանդիպում էր արդեն ոչ շատ հաճախ, չնայած Մեծ Բրիտանիայում այն օգտագործվել է համարյա 70 տարվա ընթացքում։ Վերջնականապես մոլորակը սկսեց անվանվել Ուրան միայն այն բանից հետո, երբ Նորին Մեծության ծովային ալմանախը («HM Nautical Almanac Office») 1850 ինքը ամրագրեց այդ անվանումը իր ցանկերում։ Ուրանը միակ մոլորակն է, որի անվանումը ծագում է ոչ թե հռոմեական պանթեոնից, այլ հունականից։ Ուրանի աստղագիտական նշանը «», հանդիսանում է Մարսի եւ Արեգակի նշանների խառնուրդը։ Դրա պատճառն է բերվում այն, որ հունական դիցաբանությունում Ուրան-երկինքը գտնվում է Արեգակի եւ Մարսի համատեղ իշխանության ներքո։ Ուրանի աստղաբաշխական նշանը , որը առաջարկվել էր Լալանդի կողմից 1784 թվականին, բացատրվում էր Լալանդի կողմից Հերշելին ուղղված նամակում՝ Չինարեն, Ճապոներեն, Վիետնամերեն եւ Կորեերեն լեզուներում մոլորակի անվանումը թարգմանվում է բառացիորեն որպես՝ «Երկնային արքայի Աստղ/Մոլորակ»։ Ուղեծիր եւ պտույտ Մոլորակի միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 19,1914 ա. մ. (2,8 միլիարդ կմ)։ Ուրանի մեկ ամբողջական պտույտի պարբերությունը Արեգակի շուրջ կազմում է 84 երկրիային տարի։ Երկրի եւ Ուրանի միջեւ հեռավորությունը տատանվում է 2,7 - 2,9 միլիարդ կմ։ Ուղեծրի մեծ կիսաառանցքը հավասար է 19,229 ա. մ., կամ մոտ 3 միլիարդ կմ։ Այսպիսի հեռավորության վրա արեգակնային ճառագայթման ինտենսիվությունը կազմում է Երկրի ուղեծրի մեծության 1/400: Ուրանի ուղեծրի տարրերը առաջին անգամ հաշվարկվել են 1783 թվականին ֆրանսիացի աստղագետ Պիեռ Սիմոն Լապլասի կողմից, սակայն ժամանակի հետ ի հայտ եկան այս հաշվարկների անհամապատասխանությունները մոլորակի իրական շարժման հետ։ 1841 թվականին բրիտանացի Ջոն Կուչ Ադամսը առաջինը ենթդրեց, որ սխալները հաշվարկներում պայմանավորված են այլ, դեռ չհայտնաբերված մոլորակի ձգողության ազդեցությամբ։ 1845 թվականին ֆրանսիացի մաթեմատիկոս Ուրբեն Լե Վերյեն անկախ մյուսներից սկսեց հաշվարկել Ուրանի ուղեծրի տարրերը, իսկ 1846 թվականի սեպտեմբերի 23-ին Յոհան Գալլեն հայտնաբերեց նոր մոլորակը, որն ավելի ուշ անվանվեց Նեպտուն, համարյա այն դիրքում, որտեղ եւ կանխատեսել էր Լեվերյեն։ Ուրանի պտույտի պարբերությունը սեփական առանցքի շուրջ կազմում է 17 ժամ 24 րոպե։ Սակայն, ինչպես եւ այլ հսկա-մոլորակների մոտ, մթնոլորտի վերին շերտերում փչում են չափազանց ուժեղ քամիներ, պտտման ուղղությամբ, որոնք հասնում են 240 մ/վ արագության։ Այսպիսով, հարավային լայնության 30 աստիճանի մոտակայքում մթնոլորտի որոշ մասեր պտտվում են մոլորակի շուրջ ընդամենը 14 ժամում։ Պտույտի առանցքի թեքում Ուրանի հասարակածի հարթությունը թեքված է նրա ուղեծրի հարթության նկատմամբ 97,86° աստիճանի անկյան տակ, այսինքն մոլորակը պտտվում է «կողքի վրա պառկած»։ Սա բերում է նրան, որ տարվա եղանակների փոփոխությունը Ուրանի մոտ բոլորովին տարբեր է, քան բոլոր մյուս Արեգակնային համակարգի մոլորակների մոտ։ Եթե մյուս մոլորակները կարելի է համեմատել պտտվող հոլի հետ, ապա Որանը ավելի նման է գլորվող գնդի։ Այսպիսի անսովոր պտույտի պատճառ սովորաբար նշվում է Ուրանի բախումը այլ պլանետեզեմալի հետ իր ձեւավորման վաղ ժամանակաշրջանում։ Առճակատման պահերին մոլորակի բեւեռներից մեկը ուղղված է լինում Արեգակին։ Միայն հասարակածին մոտ գտնվող նեղ շերտում է տեղի ունենում գիշեր-ցերեեկ փոփոխություն, ընդ որում Արեգակը այդ ընթացքում շատ ցածր է լինում հորիզոնի նկատմամբ, ինչպես Երկիր բեւեռային լայնություններում։ Կես տար հետո դրությունը փոխվում է հակադարձին, «բեւեռային օրը» սկսվում է մյուս կիսագնդում։ Ամեն բեւեռը 42 երկրային տարի գտնվում է մթության մեջ եւ եւս 42 տարի Արեգակի լույսի տակ։ Գիշերահավասարի պահերին Արեգակը կանգնած է Ուրանի հասարակածի «դիմաց», ինչը հանգեցնում է համարյա նույն գիշեր-ցերեկ ցիկլին ինչպես եւ բոլոր մյուս մոլորակների մոտ է։ Ուրանի հերթական գիշերահավասարը սկսել է 2007 թ. դեկտեմբերի 7-ին։ Այսպիսի առանցքի թեքման շնորհիվ տարվա ընթացքում Ուրանի բեւեռային շրջանները ստանում են ավելի շատ Արեգակնային էներգիա, քան հասարակածայինները։ Սակայն Ուրանը ավելի «տաք է» հասարակածային շրջաններում, քան բեւեռայիններում։ Այսպիսի էներգիայի բաշխման գործընթացի մեխանիզմը դեռեւս մնում է անհայտ։ Այսպիսի անսովոր պտույտի առանցքի թեքման պատճառը նույնպես մնում է վարկածների հարթությունում, սակայն, ընդունված է համարել, որ Արեգակնային համակարգի ձեւավորման ժամանակ մոտավորապես Երկրի չափերի պրոտոմոլորակ բախվել է Ուրանի հետ եւ փոխել է նրա պտույտի առանցքի ուղղվածությունը։ Շատ գիտնականներ համաձայնվում են այս վարկածի հետ, քանի որ այն կարող է բացատրել, թե ինչու Ուրանի արբանյակներից ոչ մեկը չունի այսպիսի թեքության պտույտի առանցք։ Առաջարկվել է նաեւ վարկած, որ մոլորակի պտույտի առանցքը միլիոնավոր տարիների ընթացքում շեղել է խոշոր արբանյակը, որը հետագայում կորսվել է։ «Վոյաջեր-2» ԱՄԿ-ի առաջին այցի ժամանակ 1986 թվականին Ուրանի հարավային բեւեռն էր ուղղված Արեգակին։ Այս բեւեռի նշանակումը որպես «հարավային» ընդունված է Միջազգային աստղագիտական միության կողմից, ելնելով այն բանից, որ հյուսիսային բեւեռը պետք է լինի Արեգակնային համակարգի հարթությունից վեր։ Սակայն կա համաձայնություն, ըստ որի Ուրանի բեւեռների մասին խոսելիս օգտվում են «աջ ձեռքի կանոնից»։ Այս մեթոդով դիտելիս, «Վոյաջեր-2»-ը 1986 թվականին տեսել է մոլորակի ոչ թե հարավային, այլ հյուսիսային բեւեռը։ Աստղագետ Պատրիկ Մուրը այս խնդիրը բնութագրել է հետեւյալ կերպ՝ «Ընտրեք ուր կուզեք»։ Տեսանելիություն 1995-ից 2006 թվականները Ուրանի տեսանելի աստղային մեծությունը տատանվում էր +5,6 - +5,9 միջեւ, այսինքն մոլորակը տեսանելի էր անզեն աչքով հնարավորությունների սահմանին մոտ (անզեն աչքով տեսանելի սահմանային մեծությունն է +6,0)։ Մոլորակի անկյունային չափը գտնվում էր 3,4 - 3,7 անկյունային վայրկյան միջակայքում (համեմատության համար՝ Սատուրն - 16-20 անկյունային վայրկյան, Յուպիտեր՝ 32-45 անկյունային վայրկյան)։ Ուրանը տեսանելի է անզեն աչքով առճակատման դիրքում պարզ երկնքում գիշերով, այն կարելի է դիտել նաեւ քաղաքային պայմաններում հեռադիտակով։ Մեծ սիրողական աստղադիտակներով, օբյեկտիվի տրամագիծը՝ 15 - 23 սմ, Ուրանը երեւում է որպես բաց-երկնագույն սկավառակ պարզ արտահայտված մթագնումով մի կողմում։ Ավելի մեծ աստղադիտակներով, 25 սմ-ից մեծ օբյեկտիվով, կարելի է տարբերել ամպերը եւ տեսնել մեծ արբանյակները՝ (Տիտանիան եւ Օբերոնը)։ Ֆիզիկական բնութագիր Ներքին կառուցվածք Ուրանը Երկրից ծանր է 14,5 անգամ, այն Արեգակնային համակարգի հսկա-մոլորակներից ամենաթեթեւն է։ Ուրանի խտությունը, 1,270 գ/սմ3, կանգնեցնում է նրան երկրորդ տեղը Սատուրնից հետո Արեգակնային համակարգի ամենափոքր խտություն ունեցող մարմինների շարքում։ Չնայած այն բանին, որ Ուրանի շառավիղը մի փոքր ավելի մեծ է քան Նեպտունինը, նրա զանգվածը ավելի փոքր է, ինչը խոսում է այն վարկածի օգտին, ըստ որի ենթադրվում է, որ Ուրանը կազմված է հիմնականում տարբեր սառույցներից՝ ջրային, ամոնիակային եւ մեթանային։ Նրանց զանգվածը, տարբեր գնահատականներով, կազմում է 9,3 - 13,5 երկրային զանգված։ Ջրածինը եւ հելիումը կազմում են ամբողջ զանգվածի միայն մի փոքր մասը (0,5 - 1,5 երկրային զանգված); մնացած մասը (0,5 - 3,7 երկրային զանգված) կազմում են լեռնային ապարները (որոնք, ինչպես ենթադրվում է, կազմում են մոլորակի միջուկը)։ Ուրանի ստանդարտ մոդելը ենթադրում է, որ այն կազմված է երեք մասերից՝ կենտրոնում (մանտիա), քարե միջուկ, միջին մասում - սառցե շերտ, եւ դրսից - ջրա-հելիումային մթնոլորտ։ Միջուկը համեմատաբար փոքր է, նրա զանգվածը կազմում է 0,55 - 3,7 երկրային զանգված եւ ունի շառավիղ, որը ամբողջ մոլորակի շառավղի 20% է կազմում։ Մանտիան (սառույցները) կազմում է մոլորակի հիմնական մասը (60 % ընդհանուր շառավղից, մինչեւ 13,5 երկրային զանգված)։ Մթնոլորտը, ունենալով ընդամենը 0,5 երկրային զանգված (այլ գնահատականներով 1,5), տարածվում է Ուրանի շառավղի 20% ի չափով։ Ուրանի կենտրոնում խտությունը պետք է աճի մինչեւ 9 գ/սմ3: Մանտիայի եւ միջուկի սահմանին ճնշումը պետք է հասնի մինչեւ 8 միլիոն բար (800 ԳՊա) իսկ ջերմաստիճանը՝ 5000 Կ։ Սառցե շերտը փաստացիորեն չի հանդիսանում սառույցից ինչպես ընդունված է հասկանալ, քանի-որ կազմված է տաք եւ խիտ հեղուկից, որը հանդիսանում է ջրի, ամոնիակի եւ մեթանի խառնուրդ։ Այս հեղուկը, որը ունի բարձր էլեկտրական հաղորդականություն, երբեմն անվանում են «ջրային ամոնիակի օվկիանոս»։ Ուրանի եւ Նեպտունի կազմությունը չափազանց տարբեր է Յուպիտերի եւ Սատուրնի կազմությունից հենց այս «սառույցների» շնորհիվ, որոնք գերակշռում են գազերի նկատմամբ, դասելով Ուրանին եւ Նեպտունին սառցե հսկա մոլորակների դասին։ Չնայած նրան, որ վերը նկարագրված մոդելը ամենատարածվածն է, այն միակը չէ։ Դիտարկուների վրա հիմնվելով կարելի է նաեւ կառուցել այլ մոդելներ, օրինակ՝ այն դեպքում եթե ջրածնային եւ քարե նյութի զգալի մաս է խառնվում սառցե մանտիայի հետ, ապա ընդհանուր սառույցների զանգվածը կարող է լինել ավելի փոքր, եւ համապատասխանաբար ջրածնի եւ քարային նյութի ընդհանուր զանգվածը կլինի բարձր։ Այսօրվա դրությամբ հասանելի տեղեկությունները թույլ չեն տալիս ճշգրտել թե որ մոդելն է ավելի ճիշտ։ Ներքին հեղուկ կառուցվածքը թույլ է տալիս որոշել, որ Ուրանը չունի պինդ մակերես, քանի-որ գազանման մթնոլորտը սահուն կերպով անցնում է հեղուկ շերտերին։ Սակայն, հեշտության համար պայմանականորեն «մակերեւույթ» է որոշվել համարել սեղմված սֆերոիդը, որտեղ ճնշումը հավասար է 1 բարի։ Այս սեղմված սֆերոիդի հասարակածային եւ բեւեռային շառավիղները կազմում են համապատասխանաբար՝ 25 559 ± 4 եւ 24 973 ± 20 կմ։ Հետայսու, այս հոդվածում, այս մեծությունը կընդունվի որպես Ուրանի բարձրությունների զրոյական մակարդակ։ Ներքին ջերմաստիճան Ուրանի ջերմաստիճանը զգալիորեն ցածր է քան Արեգակնային համակարգի բոլոր մյուս հսկա-մոլորակների մոտ։ Մոլորակի ջերմային ճառագայթումը չափազանց ցածր է, եւ դրա պատճառը այս պահին մնում է անհասկանալի։ Նեպտունը, որը նման է Ուրանին եւ չափերով եւ կազմությամբ, տիեզերք է ճառագայթում 2,61 անգամ ավելի շատ ջերմային էներգիա, քան ստանում է Արեգակից։ Ուրանի մոտ այս ցուցանիշը հավասար է 0,042 ± 0,047 Վտ/մ2, եւ այս մեծությունը ավելի փոքր է նրանից, որը ճառագայթում է երկրի միջուկը (~0,075 Վտ/մ2)։ Հեռավոր ինֆրակարմիր մասում կատարված չափումները ցույց տվեցին, որ Ուրանը ճառագայթում է Արեգակից ստացված էներգիայի ընդամենը 1,06 ± 0,08% (այսինքն ավելցուկային տաքությունը ծայրահեղ քիչ է, համարյա բացակայում է)։ Ամենացածր ջերմաստիճանը, որը գրանցվել է Ուրանի Տրոպոդադարում, կազմում է 49 Կ, ինչը դարձնում է այս մոլորակը Արեգակնային համակարգի ամենասառը մոլորակը, նույնիսկ ավելի սառը քան Նեպտունը։ Գոյություն ունեն երկու վարկած, որոնք փորձում են բացատրել այս ֆենոմենը։ Դրանցից առաջինը պնդում է, որ պրոտոմոլորակը, որը ենթադրաբար բախվել էր Ուրանի հետ Արեգակնային համակարգի ձեւավորման ժամանակ եւ առաջացրել է նրա պտույտի առանցքի մեծ թեքում, նույնպես իր հետ «տարել» է ջերմության մի մասը, թողնելով մոլորակը արդեն իսկ սպառված ջերմության քանակով։ Երկրորդ վարկածը նշում է, որ Ուրանի մթնոլորտում կա մի շերտ, որը խոչընդոտում է միջուկի ջերմությանը հասնելու մթնոլորտի վերին շերտորին եւ նրանիցից դուրս, այն քանակներով, որքան որ ներթափանցել է մթնոլորտ։ Օրինակ՝ այսպիսի կենվեկցիան կարող է տեղի ունենալ այն դեպքում, երբ երկու կազմությամբ տարբեր շերտերը իրար մոտ են տեղակայված, որոնք կարող են խոչընդոտել տաք բարձրացող «հոսանքների» անցումը։ Ավելցուկային ջերմային ճառագայթման բացակայությունը զգալիորեն բարդեցնում է նրա ընդերքների ջերմաստիճանի չափումը, սակայն եթե ենթադրենք, որ ջերմաստիճանային պայմանները Ուրանի ընդերքում նման են այլ հսկա-մոլորակների պայմաններին, ապա այնտեղ հնարավոր է հեղուկ ջրի գոյությունը, եւ հետեւաբար Ուրանը կարող է մտնել Արեգակնային համակարգի այն մոլորակների ցանկը, որտեղ հնարավոր է կյանքի գոյությունը։ Մթնոլորտ Չնայած Ուրանը եւ չունի պինդ մակերեւույթ, գազային ծածկույթի առավել բարձր տեղակայված շերտը ընդունված է անվանել նրա մթնոլորտ։ Ենթադրվում է, որ Ուրանի մթնոլորտը սկսվում է արտաքին շերտից 300 կմ հեռավորության վրա, 100 բար ճնշման եւ 320 Կ ջերմաստիճանի պայմաններում։ «Մթնոլորտային թագը» ծավալվում է հեռավորության վրա, որը 2 անգամ գերազաանցում է 1 բար ճնշմամբ «մակերեւույթի» շառավիղը։ Մթնոլորտը պայմանականորեն կարելի է բաժանել 3 մասի՝ տրոպոսֆերա (-300 կմ - 50 կմ, ճնշումը կազմում է 100 - 0,1 բար), ստրատոսֆերա (50 - 4000 կմ, ճնշումը կազմում է 0,1 - 10−10 բար) եւ ջերմոլորտ/մթնոլորտային թագ (4000 - 50000 կմ մակերեւույթից)։ Մեզոսֆերան Ուրանի մոտ բացակայում է։ Կազմություն Ուրանի մթնոլորտի կազմությունը նկատելիորեն տարբերվում է մոլորակի մյուս մասերի կազմությունից շնորհիվ մոլեկուլյար ջրածնի եւ հելիումի բարձր պարունակության։ Հելիումի մոլյար մասը (այսինքն հելիումի ատոմների քանակի հարաբերությունը ջրածին/հելիում մոլեկուլների քանակին) վերին տրոպոսֆերայում հավասար է 0,15 ± 0,03 եւ համապատասխանում է 0,26 ± 0,05 զանգվածային մասին։ Այս արժեքը շատ մոտ է պրոտոաստղային հելիումի զանգվածային մասին (0,275 ± 0,01): Հելիումը չի կենտրոնացած մոլորակի կենտրոնում, ինչը բնորոշիչ է այլ գազային հսկաների համար։ Ուրանի մթնոլորտի քանակությամբ երրորդ տարրը մեթանն (CH4) է։ Մեթանը ունի լավ երեւացող կլանման գծեր տեսանելի եւ մերձավոր ինֆրակարմիր սպեկտրներում։ Նրա քանակը կազմում է ըստ մոլեկուլների քանակի 2,3% (1,3 բար ճնշման մակարդակում)։ Այս հարաբերակցությունը զգալիորեն նվազում է բարձրության հետ, այն պատճառով, որ չափազանց ցածր ջերմաստիճանը «ստիպում» է մեթանին վերածվել սառույցի։ Մեթանի, որը կլանում է սպեկտրի կարմիր մասի լույսը, առկայությունը տալիս է մոլորակին իր կանաչա-կապտավուն գույնը։ Մթնոլորտի խերքում այլ ավելի պակաս ցնդողունակության նյութերիայնպիսիք, ինչպիսին են ամոնիակը, ջուրը եւ ջրածնի սուլֆիդը, տարածվածության աստիճանը վատ է ուսումնասիրված։ Բացի այդ, Ուրանի մթնոլորտի վերին շերտերում հայտնաբերվել են էթանի (C2H6), մեթիլացետիլենի (CH3C2H) եւ դիացետիլենի (C2HC2H) հետքեր։ Այս ածխաջրածինները, ինչպես ենթադրվում է, հանդիսանում են մեթանի ֆոտոլիզի արդյունք արեգակնային ուլտրամանուշակագույն ռադիացիայի ազդեցության տակ։ Սպեկտրասկոպիայի արդյունքում հայտնաբերվել է նույնպես ջրային գոլորշու, շմոլ գազի ածխաթթու գազի հետքեր։ Հավանաբար, նրանք ընկնում են Ուրանի վրա արտաքին աղբյուրներից (օրինակ, կողքով անցնող գիսաստղներից)։ Տրոպոսֆերան Տրոպոսֆերան ամենաներքեւի եւ ամենախիտ մթնոլորտի մասն է, այստեղ բարձրության անկման հետ իջնում է նաեւ ջերմաստիճանը։ Ջերմաստիճանը ընկնում է 320 Կ-ից տրոպոսֆերայի ամենաներքեւում (300 կմ խորության վրա) մինչեւ 53 Կ - 50 կմ բարձրության վրա։ Տրոպոսֆերայի ամենավերին մասում (տրոպոդադարում) տատանվում է 57-ից 49 Կ կախված լայնությունից։ Տրոպոդադարն է պատասխանատու մոլորակի ինֆրակարմիր ճառագայթման մեծ մասի համար (սպեկտրի հեռու ինֆրակարմիր մասում), եւ այն թույլ է տալիս պարզել մոլորակի էֆեկտիվ ջերմաստիճանը (59,1 ± 0,3 Կ)։ Տրոպոսֆերան ունի բարդ կազմություն. ենթադրաբար, ջրային ամպերը կարող են գտնվել ճնշման 50 - 100 բար միջակայքում, ամոնիակի հիդրոսուլֆիդի ամպերը՝ 20-40 բար միջակայքում, ամոնիակի եւ ածխաջրածնի ամպերը՝ 3-10 բար միջակայքում։ Սակայն մեթանային ամպերը կարող են տեղաբաշխված լինել 1 - 2 բար միակայքում։ Տրոպոսֆերան մթնոլորտի չափազանց շարժուն մաս է, եւ նրա մեջ լավ երեւում են սեզոնային փոփոխությունները, ամպերը եւ ուժեղ քամիները։ Մթնոլորտի վերին մաս Տրոպոդադարից հետո սկսվում է ստրատոսֆերան, որտեղ ջերմաստիճանը չի իջնում, այլ հակառակը աճում է բարձրության հետ. 53 Կ-ից տրոպոդադարում մինչեւ 800 - 850 Կ ջերմոլորտի հիմնական մասում։ Ստրատոսֆերայի տաքացումը պայմանավորված է մեթանի եւ այլ ածխաջրածինների կողմից Արեգակի ինֆրակարմիր եւ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման կլանմամբ, որը առաջանում է մեթանի ֆոտոլիզի շնորհիվ։ Բացի այդ ստրատոսֆերան տաքանում է նաեւ ջերմոլորտի կողմից։ Ածխաջրածինները զբաղեցնում են համեմատաբար ցածր շերտ 100-ից մինչեւ 280 կմ, 10-ից 0,1 միլիբար միջակայքում եւ 75 - 170 Կ ջորմաստիճանային սահմաններում։ Առավել տարածված ածխաջրածիններն են ացետիլենը եւ էթանը, որոնք կազմում են այս տարածքում ջրածնին 10−7 հարաբերությամբ, որի պարունակությունը այստեղ մոտ է մեթանի եւ ածխաթթու գազի պարունակությանը։ Ավելի ծանր ածխաջրածինների համար այդ հարաբերությունը եւս 3 աստիճանով ցածր է։ Էթանը եւ ացետիլենը կոնդենսացվում են ստրատոսֆերայի ավելի սառը եւ ստորին մասերում եւ տրոպոդադարում, առաջացնելով մառախուղներ։ Սակայն ածխաջրածինների պարունակությունը այս մառախուղներից վեր զգալիորեն ավելի քիչ է, քան ահլ հսկա մոլորակների վրա։ Մոլորակի մակերեւույթից առավել հեռու գտնվող մթնոլորտի մասերը, ջերմոլորտը եւ թագը, ունեն 800 - 850 Կ ջերմաստիճան, սակայն այսպիսի ջերմաստիճանի պատճառները հասկանալի չեն։ Ոչ արեգակնային ուլտրամանուշակագույն ճառագայթումը (ուլտրամանուշակագույն սպեկտրի ոչ մոտ, ոչ էլ հեռու մասերը), ոչ բեւեռային փայլը չեն կարող ապահովել այս քանակի էներգիա (չնայած հովացման ցածր էֆեկտիվությունը ստրատոսֆերայի վերին շերտերում ածխաջրածինների բացակայության պատճառով, կարող է ունենալ իր ազդեցությունը)։ Բացի մոլեկուլային ջրածնից, ջերմոլորտը պարունակում է մեծ քանակով ազատ ջրածնի ատոմներ։ Նրանց փոքր զանգվածը եւ բարձր ջերմաստիճանը կարող են բացատրել, թե ինչու ջերմոլորտը ձգվում է 50 000 կմ (երկու մոլորակի շառավղի չափով)։ Այս ձգված թագը Ուրանի յուրահատուկ առանձնահատկությունն է։ Հենց դա է Ուրանի օղակներում փոշու ցածր պարունակության պատճառը։ Ուրանի ջրմոլորտը եւ ստրատոսֆերայի վերին շերտը ձեւավորում են Ուրանի իոնոսֆերան, որը գտնվում է 2000-ից 10000 կմ բարձրությունների վրա։ Ուրանի իոնոսֆերան ավելի խիտ է, քան Սատուրնի կամ Նեպտունի մոտ, հնարավոր է, որ դա պայմանավորված է ածխաջրածինների ցածր պարունակությամբ վերին ստրատոսֆերայում։ Իոնոսֆերան հիմնականում պահպանվում է արեգակնային ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման շնորհիվ եւ նրա խտությունը կախված է արեգակնային ակտիվությունից։ Բեւեռափայլերը մոլորակի վրա ոչ այնքան հաճախ են լինում եւ ոչ այնքան նշանակալի են, ինչպես Յուպիտերի եւ Սատուրնի վրա։ Կլիման Ուրանի մթնոլորտը արտասովոր հանգիստ է համեմատած մյուս հսկա մոլորակների հետ, նույնիսկ համեմատած Նեպտունի հետ, որը մոտ է Ուրանին կազմությամբ եւ չափերով։ Երբ «Վոյաջեր-2-ը» մոտեցավ Ուրանին, հնարավոր եղավ տարբերել ընդամենը 10 ամպերի շերտեր մոլորակի երեւացող մասում։ Այսպիսի հանգստությունը մթնոլորտում կարող է բացատրվել ներքին չափազանց ցածր ջերմաստիճանով։ Այն զգալիորեն ավելի փոքր է, քան մյուս հսկա մոլորակների մոտ է։ Ամենացածր ջերմաստիճանը գրանցվել է Ուրանի տրոպոդադարում, եւ կազմում է 49 Կ (-224 °C), ինչ դարձնում է մոլորակը Արեգակնային համակարգի մոլորակներից ամենասառը, նույնիսկ ավելի սառը քան նրանից հեռու գտնվող Նեպտունը եւ Պլուտոնը։ Մթնոլորտային ձեւավորումները, ամպերը եւ քամիներ «Վոյաջեր-2-ի» 1986 թվականին կատարած լոսանկարները ցույց տվեցին, որ Ուրանի տեսանելի հարավային կիսագունդը կարելի է բաժանել երկու մասերի՝ պայծառ «բեւեռային ծածկույթ» եւ ավելի մութ հասարակածային շրջաններ։ Այս մասերը իրար հետ սահմանակցում են −45° լայնության վրա։ Նրանց միջեւ ընկած նեղ շերտը −45°-ից −50°, կոչվում է հարավային «օղակ», եւ հանդիսանում է կիսագնդի, ինչպես նաեւ ամբողջ տեսանելի մակերեսի ամենանկատելի առանձնահատկությունը։ «Ծածկույթը» եւ օղակը, ինչպես ենթադրվում է տեղակայված են 1,3 - 2 բար ճնշման գոտում, եւ հանդիսանում են մեթանի խիտ ամպեր։ Ցավոք, «Վոյաջեր-2» ԱՄԿ-ն մոտեցավ Ուրանին «Հարավային բեւեռային ամառվա» ժամանակ եւ չկարողացավ լուսանկարել հյուսիսային բեւեռային շրջանը։ Սակայն XXI դարի սկզբում, երբ հնարավոր եղավ դիտել Ուրանի հյուսիսային կիսագունդը, տիեզերական «Հաբբլ» աստղադիտակով եւ Կեկի աստղադիտարանից, այստեղ ոչ մի «ծածկույթ» կամ «օղակ» չհայտնաբերվեց։ Այսպիսով, նշվեց Ուրանի կառուցվածքում հերքական ոչ-սիմետրիկությունը, որը հատկապես պայծառ է հարավային բեւեռի մոտ եւ հավասարաչափ մուգ «հարավային օղակից» հյուսիս ընկած շրջաններում։ Բացի մեծ շերտավոր մթնոլորտի առանձնահատկության, «Վոյաջեր-2» ԱՄԿ-ն նկատեց 10 փոքր պայծառ ամպիկներ, դրանց մեծ մասը նկատվել էր «հարավային օղակից» մի քանի աստիճան հյուսիս ընկած շրջանում, բոլոր մյուս կետերում Ուրանը երեւում էր որպես «դինամիկորեն մեռյալ» մոլորակ։ Սակայն 1990-ական թվականներին գրանցված պայծառ ամպիկների քանակը կտրուկ աճեց, ընդ որում դրանց մեծ մասը նկատվել է մոլորակի հյուսիսային կիսագնդում, որը այդ ժամանակ դառնում էր տեսանելի։ Դրա առաջին բացատրությունը, ըստ որի պայծառ ամպերը ավելի հեշտ է նկատել հյուսիսային կիսագնդում, քան ավելի պայծառ հարավայինում, չի հաստատվել։ Երկու կիսագնդերի ամպերի կառուցվածքում կան տարբերություններ. հյուսիսային ամպերը ավելի փոքր են, պայծառ եւ ավելի հստակ են արտահայտված։ Հավանաբար, նրանք գտնվում են ավելի մեծ բարձրության վրա։ Ամպերի կյանքի տեւողությունը չափազանց տարբեր է, նկատված ամպերից որոշները գոյություն են ունեցել մի քանի ժամ, միեւնույն ժամանակ առնվազն մեկ ամպ հարավային կիսագնդում պահպանվում է մինչեւ այսօր Ուրանի մոտով «Վոյաջեր-2» սարքի անցման պահից։ Նեպտունի եւ Ուրանի վերջերս կատարած դիտարկումները ցույց տվեցին, որ այս մոլորակների ամպերի միջեւ կան նաեւ շատ ընդհանուր առանձնահատկություններ։ Չնայած Ուրանի վրա եղանակը ավելի հանգիստ է, նրա վրա, ինչպես եւ Նեպտունի վրա նկատվել են «մութ հետքեր» (մթնոլորտային հողմեր), 2006 թվականին այնտեղ առաջին անգամ նկատվել եւ լուսանկարվել է հողմ։ Տարբեր ամպերի դիտարկումը թույլ տվեց որոշել զոնային քամիները, որոնք փչում են Ուրանի տրոպոսֆերայում։ Հասարակածի վրա քամիները հակադարձ ուղղությամբ են փչում մոլորակի պտույտին, եւ նրանց արագությունները (քանի որ նրանք փչում են հակադարձ պտույտի ուղղությանը) կազմում են −100 եւ −50 մ/վ։ Հասարակածից հեռավորության մեծացմանը համընթաց քամիների արագությունները ձգտում են զրոյիընդհուպ մինչեւ ± 20° լայնությունը, որտեղ քամիներ համարյա չկան։ Այստեղից հետո քամիները սկսում են փչել մոլորակի պտույտին համընթաց ընդհուպ մինչեւ բեւեռներ։ Քամիների արագությունները սկսումեն աճել, հասնելով իրենց առավելագույն արժեքներին ±60° լայնություններում եւ հետո նվազում են մինչեւ գործնականորեն զրոն բեւեռներում։ Քամու արագությունը −40° լայնության վրա տատանվում է 150 - 200 մ/վ, դրանից հետո դիտարկումներին խանգարում է «հարավային օղակը», որը իր պայծառությամբ ստվերում է ամպերը եւ թույլ չի տալիս որոշել քամու արագությունը հարավային բեւեռի մոտ։ Մոլորակի վրա գրանցված ամենամեծ արագությունը, դիտարկվել է հյուսիսային կիսագնդի +50° լայնության վրա եւ հավասար է եղել 240 մ/վ։ Սեզոնային փոփոխություններ Կարճ ժամանակահատվածի ընթացքում 2004 թվականի մարտից մայիս ամիսները, Ուրանի վրա նկատվեց ամպերի ավելի ակտիվ առաջացում, համարյա ինչպես Նեպտունի վրա։ Դիտարկումները գրանցեցին մինչեւ 229 մ/վ (824 կմ/ժ) քամու արագություն եւ անընդհատ կայծակ, որը անվանեցին «հուլիսի չորսի հրավառություն»։ 2006 թվականի օգոստոսի 23-ին Տիեզերական տարածության հետազոտությունների ինստիտուտը (Բոուլդեր, Կոլորադո նահանգ, ԱՄՆ) եւ Վիսկոնսինի համալսարանը դիտարկում էին մութ հետք Ուրանի վրա, որը թույլ տվեց ընդլայնել գիտելիքները եղանակների փոփոխության մասին այս մոլորակի վրա։ Թե ինչու են տեղի ունենում այսպիսի ակտիվության ժամանակահատվածներ հստակ պարզ չէ, հնարավոր է, Որանի չափազանց մեծ առանցքի թեքումը բերում է նույնպիսի մեծ հետեւանքներով եղանակների փոփոխություն։ Սեզոնային փոփոխությունների պարզումը մնում է ընդամենը ժամանակի խնդիր, քանի որ Ուրանի մասին քիչ թե շատ որակյալ տեղեկություններ ստացվել են ավելի քիչ քան 84 տարի առաջ, իսկ «ուրանյան տարին» շարունակվում է 84 երկրային տարի։ Լուսաչափությունը, որը սկսվել է մոտ կես ուրանյան տարի առաջ (1950-ական թվականներին), ցույց է տվել մոլորակի պայծառության տատանումներ երկու միջակայքերում՝ մաքսիմումներով, որոնք ընկնում են արեւադարձի ժամանակահատվածի վրա, եւ մինիմումներով, գիշերահավասարի ժամանակ։ Այսպիսի պարբերական տատանումները գրանցվել են շնորհիվ տրոպոսֆերայի միկրոալիքային չափումներին, որոնք սկսվել էին 1960-ական թվականներին։ Ստրատոսֆերային ջերմաստիճանային փոփոխությունները, որոնք հայտնվեցին 1970-ական թվականներին, նույնպես թույլ տվեցին բացահայտել արեւադարձերի ժամանակ ի հայտ եկող մաքսիմումները (մասնավորապես, 1986 թվականին)։ Այդ փոփոխությունների մեծ մասը, ենթադրաբար, տեղի են ունենում մոլորակի ոչ-սիմետրիկության պատճառով։ Այնուամենայնիվ, ինչպես ցույց են տալիս հետազոտությունները, Ուրանի վրայի սեզոնային փոփոխությունները ոչ միշտ են կախված վերը նշված գործոններոից։ Իր վերջին «հյուսիսային արեւադարձի» ժամանակ, 1944 թվականին, Ուրանի մոտ հյուսիսային կիսագնդում բարձրացավ պայծառության աստիճանը, դա ցույց տվեց, որ այն ոչ միշտ է եղել աղոտ։ Տեսանելի, Արեգակին ուղղված բեւեռը արեւադարձի ժամանակ պայծառանում է եւ գիշերահավասարից հետո կտրուկ մուգանում է։ Տեսանելի եւ միկրոալիքային փոփոխությունների մանրամասն վերլուծությունը ցույց տվեց, որ պայծառության ավելացումը ոչ միշտ է համընկնում արեւադարձի հետ։ Տեղի են ունենում փոփոխություններ միջօրեականային ալբեդոյում։ Իվերջո, 1990-ական թվականներին, երբ Ուրանը լքեց արեւադարձի կետը, «Հաբբլ» աստղադիտակի շնորհիվ հնարավոր եղավ նկատել, որ հարավային կիսագունդը սկսել է նկատելիորեն մթնել, իսկ հյուսիսայինը դառնում է ավելի պայծառ, այնտեղ ավելանում են քամիների արագությունները եւ շատանում են ամպերը, սակայն կա նաեւ պարզանալու միտում։ Սեզոնային փոփոխությունների կառավարող մեխանիզմը դեռեւս լավ չի ուսումնասիրված։ Ամառային եւ ձմեռային արեւադարձերի ժամանակ երկու կիսագնդերը գտնվում են կամ Արեգակի լույսի ներքո կամ խավարում։ Արեգակի լույսի տակ գտնվող շրջանների պայծառությունը կապված է տեղային մառախուղի եւ մեթանիային ամպերի հաստացման պատճառով տրեպեսֆերայի շերտերում։ Պայծառ օղակը −45° լայնության վրա նույնպես կապված է մեթանային ամպերի հետ։ Հարավային բեւեռային շրջանում տեղի ունեցող այլ փոփոխությունները կարող են բացատրվել ավելի ցածր շերտերում փոփոխություններով։ Մոլորակի միկրոալիքային ճառագայթման ինտենսիվության փոփոխությունները, հավանաբար, պայմանավորված են խորքային տրոպոսֆերային գազի շարժումներով, քանի որ հաստ բեւեռային ամպերի շերտերը կարող են խանգարել կոնվեկցիային։ Երբ մոտենում է աշնանային գիշերահավասարի օրը, շարժող ուժերը փոխվում են, եւ կոնվեկցիան կարող է նորից սկսվել։ Ուրանի մագնիսոլորտ Մինչեւ «Վոյաջեր-2» ԱՄԿ-ով կատարված ուսումնասիրությունները Ուրանի մագնիսական դաշտը երբեք չէր հետազոտվել։ Մինչեւ սարքի մոտենալը մոլորակի ուղեծրին 1986 թվականին, ենթադրվում էր, որ այն կհամապատասխանի արեգակնային քամու ուղղությանը։ Այս դեպքում գեոմագնիսական բեւեռները պետք է, որ համընկներին երկրաբանական բեւեռների հետ, որոնք ընկած են խավարածրի հարթության մեջ։ Սակայն, «Վոյաջեր-2» ԱՄԿ-ի չափումները թույլ տվեցին հայտնաբերել Ուրանի մոտ բավականին յուրահատուկ մագնիսական դաշտ, որը ուղղված է մոլորակի երկրաբանական բեւեռից եւ թեքված է 59 աստիճանով պտույտի առանցքի հանդեպ։ Փաստորեն մագնիսական դիպոլը շեղված է մոլորակի կենտրոնից դեպի հարավային բեւեռ մոտ մոլորակի շառավղի 1/3-ի չափով։ Այս անսովոր երկրաչափությունը բերում է չափազանց ոչ-սիմետրիկ մագնիսական դաշտի առաջացմանը, որտեղ հարավային կիսագնդում մակերեւույթի վրա լարվածությունը կարող է կաղմել 0,1 գաուս, իսկ հյուսիսային կիսագնդում այն կարող է հասնել 1,1 գաուսի։ Միջինում մոլորակի վրա այս ցուցանիշը հավասար է 0,23 գաուսի (համեմատության համար, Երկրի մագնիսական դաշտը նույնն է երկու կիսագնդերում, եւ մասնիսական հասարակածը մոտավորապես համընկնում է «ֆիզիկական հասարակածի» հետ)։ Դիպոլային մոմենտը Ուրանի մոտ գերազանցում է Երկրայինը 50 անգամ։ Բացի Ուրանից, նմանատիպ շեղում եւ թեքում դիտարկվում է նաեւ Նեպտունի մոտ, դրա հետ կապված, ենթադրում են, որ այսպիսի կառուցվածքը բնորոշիչ է սառցե հսկաների համար։ Վարկածներից մեկը բացատրում է այս երեւույթը այն հանգամանքով, որ Երկրային խմբի մոլորակների եւ այլ հսկա մոլորակների մոտ մագնիսական դաշտը ստեղծվում է կենտրոնական միջուկում, իսկ «սառցե հսկաների» մագնիսական դաշտը ձեւավորվում է համեմատաբար փոքր խորություններում, օրինակ հեղուկ ամոնիակի օվկիանոսում, բարակ միախառնվող ծածկույթում, որը շրջապատում է հաստատուն շերտավոր կառուցվածք ունեցող հեղուկ ներքին մասը։ Այնուամենայնիվ, մագնիսոլորտի ընդհանուր կառուցվածքով Ուրանը նման է Արեգակնային համակարգի մյուս մոլորակներին։ Կա գլխամասային հարվածային ալիք, որը գտնվում է Ուրանից 23 նրա շառավիղ հեռավորության վրա, եւ մագնիսոդադար (18 շառավիղ հեռավորության վրա Ուրանից)։ Կան նաեւ զարգացած մագնիսական պոչ եւ ռադիացիոն գոտիներ։ Ընդհանուր առմամբ Ուրանի մագնիսոլորտի կառուցվածքը տարբերվում է Յուպիտերից եւ ավելի մոտ է Սատուրնին։ Ուրանի մագնիսական պոչը ձգվում է միլիոնավոր կիլոմետրերով մոլորակի երեւում, եւ պարուրված է սպիրալի մեջ մոլորակի պտույտի պատճառով։ Ուրանի մագնիսոլորտը պարունակում է լիցքավորված մասնիկներ՝ պրոտոններ, էլեկտրոններ եւ քիչ քանակությամբ H2+ իոններ։ Հետազոտությունների ընթացքում ոչ մի այլ ավելի ծանր տեսակի իոններ չեն հայտնաբերվել։ Այս մասնիկներից շատերը անկասկած ծագում են Ուրանի տաք ջերմոսֆերայից։ Իոնների եւ էլեկտրոնների էներգիան կարող է հասնել 4 եւ 1,2 մեգաէլեկտրոնվոլտ (ՄէՎ) համապատասխանաբար։ Ցածր էներգետիկ իոնների (այսինքն իոնների, որոնց էներգիան փոքր է քան 0,001 ՄէՎ) խտությունը ներքին մագնիսոլորտում մոտ 2 իոն է խորանարդ սանտիմետրում։ Ուրանի մագնիսոլորտում կարեւով դեր են կատարում նրա արբանյակները, որոնք ձեւավորում են մեծ հարթություններ մագնիսական դաշտում։ Մասնիկների հոսքը բավականին հզոր է, որպեսզի մգեցնի արբանայկների մակերեւույթները 100 000 տարվա ընթացքում։ Սա կարող է լինել Ուրանի օղակների եւ արբանյակների մուգ գույնի պատճառը։ Ուրանի վրա լավ են զարգացած բեւեռափայլերը, որոնք երեւում են որպես պայծառ աղեղներ երկու բեւեռների շուրջ։ Սակայն ի տարբերություն Յուպիտերի, Ուրանի բեւեռափայլերը աննշանակալի են ջերմոսֆերայի էներգետիկ հավասարակշռության համար։ Ուրանի օղակներ Ուրանը ունի թույլ արտահայտված օղակների համակարգ, որոնք կազմված են չափազանց մուգ մասնիկներից, որոնց չափերը տատանվում են միկրոմետրից մինչեւ մեկ մետր։ Սա երկրորդ օղակների համակարգն է հայտնաբերված Արեգակնային համակարգում (առաջինը Սատուրնի օղակների համակարգն էր)։ Այս պահին հայտնի են Ուրանի 13 օղակներ, որոնցից ամենապայծառն է ε (էպսիլոն) օղակը։ Ուրանի օղակները, հավանաբար բավականին երիտասարդ են, դրա մասին վկայում են նրանց միջեւ միջակայքերը, ինչպես նաեւ նրանց թափանցիկության տարբերությունները։ Սա խոսում է այն մասին, որ օղակները չեն առաջացել մոլորակի հետ մեկտեղ։ Հնարավոր է, որ օղակները նախկինում եղել են Ուրանի արբանյակներից մեկը, որը ավերվել է կամ ինչ-որ մարմնի հետ բախումից, կամ մակընթացային ուժերի ազդեցության տակ։ 1789 թվականին Ուիլիամ Հերշելը պնդում էր, որ տեսել է օղակները, սակայն այս փաստը կասկածելի է, քանի որ դեռեւս երկու հարյուրամյակների ընթացքում այլ աստղագետները չէին կարողանում դրանք տեսնել։ Ուրանի օղակների համակարգի գոյությունը հաստատվեց միայն 1977 թվականի մարտի 10-ին ամերիկացի աստղագետ Ջեյմս Լ. Էլլիոթի, Էդվարդ Վ. Դանեմի եւ Դագլաս Ջ. Մինկի կողմից, օգտագործելով Կոյպերի աստղադիտարանը, տեղադրված ինքնաթիռի վրա։ Հայտնաբերումը կատարվել է անսպասելի, երբ հետազոտողների խումբը պատրաստվում էր դիտել Ուրանի կողմից SAO 158687 աստղի ծածկումը։ Սակայն, վերլուծելով ստացված տվյալները, նրանք հայտնաբերեցին աստղի պայծառության թուլացումը դեռեւս Ուրանի ծածկումից առաջ, ընդ որում դա տեղի էր ունեցել մի քանի անգամ։ Արդյունքում հայտնաբերվեցին Որանի 9 օղակներ։ Երբ Ուրանին մոտեցավ «Վոյաջեր-2» ավտոմատ կայանը, նրա վրա տեղադրված օպտիկական սարքերի միջոցով հնարավոր եղավ հայտնաբերել եւս երկու օղակ, այսպիսով Ուրանի մոտ հայտնի դարձան 11 օղակներ։ 2005 թվականի հոկտեմբերին տիեզերական «Հաբբլ» աստղադիտակով հնարավոր եղավ հայտնաբերել եւս 2 նախկինում անհայտ օղակներ։ Նրանք պտտվում են երկու անգամ հեռու մոլորակից քան նախկինում հայտնաբերված օղակները, այդ պատճառով այս երկու օղակները անվանում են նաեւ «Ուրանի արտաքին օղակների համակարգ»։ Բացի օղակներից «Հաբբլը» հնարավորություն տվեց հայտնաբերել նաեւ երկու նախկինում անհայտ արբանյակներ, որոնցից մեկը (Մաբը) կիսում է իր ուղեծիրը ամենաարտաքին օղակի հետ։ Վերջին երկու օղակները հասցրին Ուրանի օղակների ընդհանուր թիվը մինչեւ 13։ 2006 թվականի ապրիլին Հավայան կղզիներում գտնվող Կեկի աստղադիտարանից կատարված լուսանկարները թույլ տվեցին տարբերել արտաքին օղակների գույները։ Նրանցից մեկը կարմիր էր, իսկ մյուսը ամենահեռավորը՝ կապույտ։ Ենթադրում են, որ արտաքին օղակի կապույտ գույնը պայմանավորված է նրանով, որ այն կազմված է Մաբի մակերեւույթից դուրս շպրտված սառույցի բեկորներից։ Մոլորակի ներքին օղակները մոխրագույն են։ Ուրանի հայտնաբերող Ուիլիամ Հերշելի աշխատություններում օղակների մասին առաջին հիշատակումը հանդիպում է 1789 փետրվարի 22-ի գրառումներում։ Ծանոթություններում նա նշում է, որ ենթադրում է Ուրանի մոտ օղակների առկայությունը։ Հերշելը նույնպես նշել է, որ կասկածում է որ նրանք կարմիր են (ինչը հաստատվեց 2006 թվականի Կեկի աստղադիտարանի դիտարկումերով)։ Հերշելի ծանոթությունները տպագրվել են Թագավորական միության ամսագրում 1797 թվականին։ Սակայն հետագայում, համարյա երկու հարյուրամյակների ընթացքում 1797-ից մինչեւ 1979, գրականության մեջ օղակները ընդհանրապես չեն հիշատակվում, ինչը, իհարկե թույլ է տալիս կասկածել, որ գիտնականը սխալվել էր։ Այնուամենայնիվ, Հերշելի տեսածի բավականին ճշգրիտ նկարագիրը ույլ չի տալիս հենց այնպես հաշվի չառնել նրա դիտարկումները։ Երբ Երկիրը հատում է Ուրանի օղակների հարթությունը, նրանք տեսանելի են դառնում կողքից։ Դա տեղի է ունեցել 2007 - 2008 թվականներին։ Ուրանի ձեւավորում Գոյություն ունեն բազմաթիվ փաստարկներ այն բանի օգտին, որ սառցե եւ գազային հսկաների միջեւ տարբերությունները ծագել են դեռեւս Արեգակնային համակարգի ձեւավորման փուլում։ Ինչպես ենթադրվում է, Արեգակնային համակարգը ձեւավորվել է հսկայական պտտվող գնդից, որը բաղկացած էր գազից եւ փոշուց, այն անվանում են Պրոտոարեգակնային միգամածություն։ Հետո գունդը խտացավ, եւ ձեւավորվեց սկավառակ Արեգակով կենտրոնում։ Ջրածնի եւ հելիումի մեծ մասը ծախսվեց Արեգակի ձեւավորման ժամանակ։ Իսկ փոշու հատիկները սկսեցին միավորվել, եւ հետագայում ստեղծել պրոտոմոլորակներ։ Մոլորակների մեծանալու հետ համընթաց նրանցից որոշները ձեւավորեցին իրենց բավարար հզոր գրավիտացիոն դաշտերը, որը բավարար էր, որպեսզի նրանց շուրջը հավաքվի մնացորդային գազը։ Նրանք շարունակում էին հավաքել գազ այնքան, մինչեւ չհասան սահմանին։ Սառցե հսկաներին հաջողվեց հավաքել զգալիորեն ավելի քիչ գազ, ընդամենը մի քանի Երկրի զանգված։ Այսպիսով նրանց զանգվածը չհասավ այդ սահմանին։ Արեգակնային համակարգի ձեւավորման ժամանակակից տեսությունները ունեն որոշ բարդություններ Ուրանի եւ Նեպտունի ձեւավորման բացատրության գործում։ Այս մոլորակները չափազանց խոշոր են այն հեռավորության համար, որտեղ նրանք գտնվում են։ Հնարավոր է, որ նրանք նախկինում եղել են ավելի մոտ տեղակայված Արեգակին, սակայն ինչ-որ պատճառներով փոխել են իրենց ուղեծրերը։ Չնայած, մոլորակային մոդելավորման նոր մեթոդները թույլ են տալիս ապացուցել, որ իրոք, Ուրանը եւ Նեպտունը կարող էին առաջանալ իրենց այսօրվա վայրերում, եւ նրանց չափերը կարելի է բացատրել Արեգակնային համակարգի առաջացման մոդելի շրջանակներում. Ուրանի արբանյակներ Ուրանի համակարգում հայտնաբերվել են 27 բնական արբանյակներ։ Նրանց անվանուները ընտրվել են Ուիլյամ Շեքսպիրի եւ Ալեքսանդր Փոփի ստեղծագործության կերպարների անուններից։ Կարելի է առանձնացնել հինգ ամենախոշոր հիմնական արբանյակները՝ Միրանդա, Արիել, Ումբրիել, Տիտանիա եւ Օբերոն։ Որանի արբանյակների համակարգը զանգվածով ամենափոքրն է Արեգակնային համակարգի գազային հսկա մոլորակների միջեւ։ Նույնիսկ այդ բոլոր հինգ արբանյակների գումարային զանգվածը չի կազմում Նեպտունի արբանյակ Տրիտոնի զանգվածի կեսը։ Ուրանի արբանյակներից ամենամեծը, Տիտանիան, ունի ընդամենը 788,9 կմ շառավիղ, ինչը երկրային Լուսնի շառավղի կեսից քիչ է, չնայած այն ավելի մեծ է քան Ռեյաինը, Սատուրնի մեծությամբ երկրորդ արբանյակինը։ Բոլոր արբանյակները ունեն համեմատաբար ցածր ալբեդո՝ 0,20-ից Ումբրիելի մոտ մինչեւ 0,35 Արիելի մոտ։ Ուրանի արբանյակները կազմված են սառույցից եւ լեռնային ապարներից մոտավորապես 50 - 50 հարաբերությամբ։ Սառույցը կարող է իր մեջ պարունակել ամոնիակ եւ ածխաթթու գազ։ Արբանյակների միջեւ Արիելը, ամենայն հավանականությամբ ունի ամենաերիտասարդ մակերեւույթը, ամենաքիչ խառնարաններով։ Ումբրիելի մակերեւույթը, դատելով խառնարանների մեծ քանակից, ամենահինն է։ Միրանդայի վրա կան մինչեւ 20 կիլոմետր խորությամբ կիրճեր, սարավանդեր եւ քաոտիկ լանդշաֆտ։ Վարկածներից մեկը բացատրում է դա նրանով, որ Միրանդան բախվել է ինչ-որ երկնային մարմնի հետ, բաժանվել մասերի, իսկ հետո նորից միացել ձգողության ուժերի ազդեցությամբ։ Ուրանի հետազոտություններ Հայտնաբերումների ժամանակացույց Ուրանի հետազոտությունները ավտոմատ միջմոլորակային կայաններով 1986 թվականին ՆԱՍԱ-ի «Վոյաջեր-2» ԱՄԿ-ն անցումային հետագծով հատեց Ուրանի ուղեծիրը եւ անցավ 81 500 կմ հեռավորության վրա մոլորակից։ Դա առայժմ միակ այցելությունն է Ուրանի համակարգ։ «Վոյաջեր-2» մեկնարկել էր 1977 թվականին, մինչեւ Ուրանի մոտով անցնելը այն հետազոտել էր Յուպիտերը եւ Սատուրնը (իսկ Ուրանից հետո, Նեպտունը)։ Սարքը իրականացրեց Ուրանի կառուցվածքի եւ մթնոլորտի կազմության ուսումնասիրություններ, հայտնաբերեց 10 նոր արբանյակներ, հետազոտեց յուրահատուկ եղանակային պայմանները, որոնք առաջանում են 97,77° առանցքային շեղման հետեւանքով, եւ հետազոտեց օղակների համակարգը։ Ինչպես նաեւ հետազոտվեց մագնիսական դաշտը եւ մագնիսոլորտի կազմությունը, հատկապես «մագնիսական պոչը»։ Հայտնաբերվեց եւս երկու նոր օղակ եւ լուսանկարվեցին 5 ամենամեծ արբանյակները։ Այս պահին ՆԱՍԱ-ն նախատեսում է արձակել նոր սարք 2020 թվականին՝ Uranus orbiter and probe: 168 գիտնականների խմբի կողմից Եվրոպական տիեզերական գործակալությանը առաջարկված նախագծով, նախատեսվում է ճանապարհորդություն դեպի արտաքին Արեգակնային համակարգ, որի վերջնական նպատակն է Ուրանը։ Առաքելությունը անվանվել է Uranus Pathfinder: Այն թույլ կտա ուսումնասիրել մոլորակի յուրօրինակ քիմիական կազմությունը, նրա օղակները եւ արբանյակները, ինչպես նաեւ բացահայտել մոլորակի մի քանի ամենակարեւոր գաղտնիքները։ Այս առաքելությունը, իր հերթին, կնպաստի մեր գիտելիքների ավելացմանը Արեգակնային համակարգի մասին։ Նախագծի ղեկավարը ասել է, որ այս առաքելության դրդապատճառն է հանդիսանում Արեգակնային համակարգի հսկայական արտաքին մասերի ուսումնասիրությունը, որոնց մասին մենք առայժմ շատ քիչ բան գիտենք։ Տիեզերանավի չափերից կախված առաքելությունը կարող է ձգվել 8-ից 15 տարի։ Նախագծի խումբը հույս ունի, որ Uranus Pathfinder-ը կարող է արձակվել 2021 թվականին։ Ուրանը մշակույթում «Սեյլոր Մուն» մանգայում եւ անիմե-մուլտսերիալում Ուրան մոլորակը մարմնավորում է աղջիկ-զինվոր Սեյլոր Ուրանը, նույն ինքը Խարուկա Տենոն։ Նրա հարձակման ձեւերն են երկրաշարժը, քամին եւ լույսը։ Սերգեյ Պավլովի գիտաֆանտաստիկ «Լուսնային ծիածան» վեպում սյուժյի զարգացումը սկսվում է, երբ անբացատրելի պատահարներ են կատարվում Ուրանի արբանյակ Օբերոն ուղարկված արշավախմբերի հետ։ Գեորգի Գուրեւիչի «Արարման առաջին օրը» վիպակում մարդիկ կտրատում են Ուրանը, որպեսզի ստեղծեն մի քանի բնակելի մոլորակներ։ Տես նաեւ Գազային հսկա Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Ուրանը galaxy.gcmsite.ru կայքում Ուրանը astrolab.ru կայքում Ուրանը edu.nstu.ru կայքում Ուրանը galspace.spb.ru կայքում Ուրանը allplanets.ru կայքում Ուրանը astronet.ru Ուրանը Աստրոֆորում, թեմա Ուրանի դիտարկումների մասին Հոդված «Վոկրուգ Սվետա» ամսագրում ԵՏԳ մամլո հաղորդագրություն Ուրանի տվյալների էջը ՆԱՍԱ-ի կայքում Ուրանի մասին ՆԱՍԱ.Արեգակնային համակարգի հետազոտություններ կայքում Կեկի աստղադիտարանից ստացված Ուրանի լուսանկարներ - Մամլո հաղորդագրություն, օղակների, արբանյակների եւ ամպերի լուսանկարներով Ուրանի մոտ հայտնաբերվել են նոր արբանյակներ եւ օղակներ, SPACE.com Ուրանի մոտ հայտնաբերվել են երկու նոր օղակ, MSNBC Մոլորակներ. Ուրան ուղեցույց երեխաների համար։ Ուրանը Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայի պատկերասրահում Ուրանի վրա նկատվել է մթնոլորտային հետք 2006 թվականի օգոստոս arXiv.org-ից հոդվածներ Ուրանի երկրաչափական ալբեդոյի փոփոխության պատճառները Հեղուկ ջրի օվկիանոսներ սառցե հսկաների վրա Ուրանի, Նեպտունի եւ տաք-Յուպիտերներ էկզոմոլորակների ներքին ջերմությունը եւ մութ նյութը Long-term Ուրանի եւ Նեպտունի դիտարկումները 90 GHz հաճախությամբ IRAM 30 մ աստղադիտակով, (1985 - 2005) Կոյպերի գոտու ծագումը եւ կառուցվածքը Ուրանի եւ Նեպտունի դինամիկ անկայունության դեպքում Ոչ իզոթերմիկ Ուրանի եւ Նեպտունի մթնոլորտների օպտիկական հատկանիշները Նեպտունի եւ Ուրանի վրա էթանի կիսաինֆրակարմիր էմիսսիան Նորություններում Ուրանի վրա «Մեծ մոթ հետքի» հայտնաբերումը Ուրան Արեգակնային համակարգ Արեգակնային համակարգի մոլորակներ


Լրատվություն Շնորհավորական Նախագահ Սերժ Սարգսյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել ԱՄՆ Նախագահ Բարաք Օբամային 04.08.2013 Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր շնորհավորական ուղերձ է հղել Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Նախագահ Բարաք Օբամային՝ ծննդյան օրվա առթիվ: «Մեծարգո պարոն Նախագահ, Ջերմորեն շնորհավորում եմ Ձեզ ծննդյան օրվա կապակցությամբ: Մաղթում եմ Ձեզ քաջառողջություն, ընտանեկան երջանկություն եւ հաջողություններ Ձեր նախաձեռնություններում ու ծրագրերում: Հայաստանի Հանրապետության եւ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների միջեւ հարաբերությունները գտնվում են բարձր մակարդակի վրա: Արդյունավետ համագործակցությունը հետեւողականորեն նոր ոլորտներ է ներառում, գործընկերային սերտ կապերն անշեղորեն խորանում եւ ամրապնդվում են: Այս ամենում, անկասկած, մեծ է Ձեր անձնական դերն ու ներդրումը: Հավատացած եմ, որ Ձեր եւ Ձեր վարչակազմի մշտական ներգրավվածության շնորհիվ մեր բարեկամական հարաբերությունները նոր վերելք կապրեն, ձեռք կբերեն զարգացման նորանոր, խոստումնալից հեռանկարներ: Մեկ անգամ եւս շնորհավորում եմ Ձեզ ծննդյան օրվա կապակցությամբ եւ մաղթում ամենայն բարիք: Ընդունեք խնդրեմ, մեծարգո պարոն Նախագահ, խորին հարգանքներիս հավաստիքը»,-ասված է ՀՀ Նախագահի շնորհավորական ուղերձում:


text: Եսայի 40.18-31։ Եբրայեցիներ 4.16-5.10։ ԱՒԵՏԱՐԱՆ ԸՍՏ ՂՈՒԿԱՍԻ 18.9-14։ Եսայի 18Արդ, ո՞ւմ նմանեցրիք Տիրոջը, ո՞ւմ նման համարեցիք նրան։ 19Միթէ կո՞ւռք է նա, որին կերտել է արուեստաւորը, եւ կամ ոսկերիչը, ձուլելով ոսկին, պատել է նրան ոսկով՝ պատկերի նմանութիւն ու կերպարանք տալով նրան։ 20Հիւսնն էլ անփտելի փայտն է ընտրել եւ խելք ու հնարքի դիմել, թէ ինչպէս կանգնեցնի այն, որ չշարժուի։ 21Միթէ չլսեցի՞ք ու չիմացա՞ք, ի սկզբանէ ձեզ չպատմուե՞ց, չհասկացա՞ք, թէ ով հաստատեց երկրի հիմքերը։ 22Նա է, որ նստած է երկրի շրջածիրից վերեւ, եւ բնակիչները նրան մորեխի չափ են երեւում։ Նա է կանգնեցրել երկինքն ինչպէս կամար, ձգել՝ ինչպէս վարագոյր եւ հիմնել երկիրը՝ նրա մէջ բնակուելու համար։ 23Նա է, որ իշխաններին անիշխանութեան է դատապարտում եւ երկիրն ամայացնում, 24որպէսզի չսերմանեն ու տունկեր չտնկեն, եւ նրանց արմատը հողի մէջ չհաստատուի։Նա կը փչի նրանց վրայ, եւ կը չորանան, ու փոթորիկը խռիւի նման կը քշի դրանք։ 25«Արդ, ո՞ւմ կ՚ուզենայիք նմանեցնել ինձ, որին զուգահաւասար լինէի», « ասում է Իսրայէլի սուրբը։ 26Աչքներդ դէպի երկի՛նք բարձրացրէք եւ տեսէ՛ք՝ ո՞վ հաստատեց այս ամէնը, ո՞վ ստեղծեց նրա համակարգութիւնը՝ մեծ փառքով եւ անհնարին ուժով ամէն ինչի տալով իր անունը. ոչ մի բան ծածուկ չի մնում նրանից։ 27Մի՛ ասա, Յակո՛բ, կամ՝ ի՞նչ ես խօսում, Իսրայէ՛լ, թէ՝ «Իմ ճանապարհները գաղտնի մնացին Աստծուց, եւ իմ Աստուածը վերացրեց իմ իրաւունքներն ու հեռացաւ»։ 28Արդ, չիմացա՞ր, չլսեցի՞ր, որ յաւիտենական Աստուածը, երկրի սահմանները հաստատող Աստուածը ո՛չ քաղց է զգում եւ ո՛չ էլ յոգնում, նրա իմաստութիւնն անքննելի է։ 29Նա քաղցածներին ուժ է տալիս, բայց ցաւ չունեցողներին էլ՝ տրտմութիւն։ 30Երիտասարդները քաղց պիտի զգան, մանուկները պիտի յոգնեն, քաջընտիր մարդիկ անզօր պիտի դառնան, 31իսկ նրանք, որոնք Տիրոջն են ապաւինում, նոր ուժ պիտի ստանան եւ նոր փետուրներով զարդարուեն ինչպէս արծիւներ, պիտի վազեն, բայց չպիտի յոգնեն, պիտի գնան, բայց քաղց չպիտի զգան։ Եբրայեցիներ 16քանզի ոչ թէ ունենք մի քահանայապետ, որ կարող չլինի չարչարակից լինել մեր տկարութեանը, այլ՝ մի Քահանայապետ, որ մեզ նման փորձուած է ամէն ինչում, բայց առանց մեղքի է։ 17Ուրեմն, համարձակութեամբ մօտենանք նրա շնորհի աթոռին, որպէսզի ողորմութիւն ստանանք եւ շնորհ գտնենք այն ժամանակ, երբ օգնութեան կարիք ունենք։ 5 Ամէն մի քահանայապետ, մարդկանց միջից ընտրուելով, պաշտօն ունի մարդկանց կողմից Աստծու հետ յարաբերութեան մէջ լինելու, որպէսզի ընծաներ եւ զոհեր մատուցի մեղքերի համար։ 2Նա որոշ չափով միայն կարող է չարչարակից լինել տգէտներին եւ մոլորուածներին, քանի որ ինքն էլ տկարութեամբ պատած մարդ է. 3դրա համար պէտք է, որ նա, ինչպէս ժողովրդի, այնպէս էլ իր համար ընծաներ մատուցի մեղքերի համար։ 4Եւ որեւէ մէկը ոչ թէ ինքն իրենից է առնում այս պատիւը, այլ առնում է նա, ով Աստծուց է կանչուած, ինչպէս որ՝ Ահարոնը։ 5Նոյնպէս եւ Քրիստոս ոչ թէ ինքն իրեն մեծարեց քահանայապետ դառնալու համար, այլ նա, ով նրան ասաց. 6Ինչպէս որ մի ուրիշ տեղ էլ ասում է. 7Նա էր, որ մարմնի մէջ եղած իր օրերում աղօթքներ եւ պաղատանքներ էր մատուցում ուժգին գոչումով եւ արտասուքներով նրան, ով կարող էր փրկել իրեն մահուանից։ Եւ նա լսելի եղաւ իր բարեպաշտութեան համար։ 8Թէպէտեւ Որդի էր, բայց իր չարչարանքների միջոցով հնազանդութիւն սովորեց. 9եւ կատարեալ դառնալով՝ բոլոր իրեն հնազանդուողներին յաւիտենական փրկութեան պատճառ դարձաւ 10եւ Աստծուց անուանուեց յաւիտեանների Քահանայապետ, ըստ Մելքիսեդեկի կարգի։ ԱՒԵՏԱՐԱՆ ԸՍՏ ՂՈՒԿԱՍԻ 9Այս առակն էլ ասաց ոմանց, որոնք իրենք իրենցով պարծենում էին, թէ արդար են, եւ արհամարհում էին ուրիշ շատերին։ 10«Երկու մարդ տաճար ելան աղօթքի կանգնելու. մէկը՝ փարիսեցի, միւսը՝ մաքսաւոր։ 11Փարիսեցին կանգնած էր մեկուսի եւ, ինքն իրեն, այս աղօթքն էր ասում. «Աստուած իմ, շնորհակալ եմ քեզնից, որ ես նման չեմ ուրիշ մարդկանց, ինչպէս՝ յափշտակողները, անիրաւներն ու շնացողները, եւ կամ ինչպէս այս մաքսաւորը. 12այլ շաբաթը երկու անգամ ծոմ եմ պահում եւ տասանորդ եմ տալիս իմ ամբողջ եկամտից»։ 13Իսկ մաքսաւորը կանգնած էր մեկուսի եւ չէր իսկ կամենում իր աչքերը երկինք բարձրացնել, այլ ծեծում էր կուրծքը եւ ասում. «Աստուա՛ծ, ների՛ր ինձ՝ մեղաւորիս»։ 14Ասում եմ ձեզ, սա՛ իջաւ իր տունը արդարացած, ոչ թէ միւսը. որովհետեւ, ով որ բարձրացնում է իր անձը, կը խոնարհուի, եւ ով որ խոնարհեցնում է իր անձը, կը բարձրացուի»։


Լարսը փակ է. Եղանակի պատճառվ - iLur.am` Ի լուր աշխարհի Լարսը փակ է. Եղանակի պատճառվ Տեղեկացնում ենք, որ անբարենպաստ եղանակային պայմանների պատճառով շարունակում է փակ մնալ Մցխեթա-Ստեփանծմինդա-Լարս ավտոճանապարհի Գուդաուրի-Կոբի ճանապարհահատվածը։ Եվս մեկ անգամ հորդորում ենք մեր քաղաքացիներին Ռուսաստանից Հայաստան վերադառնալու համար օգտվել բացառապես օդային ուղիներից, մասնավորապես՝ մոտակա Միներալնիե Վոդի, Կրասնոդար, Դոնի Ռոստով քաղաքների օդանավակայաններից:


Սեր՝ «ժանտախտի» օրերին. լուսանկարներ 31.07.2020| 21:11 «Արթուն ու զգոն կանգնիր, սահմանից այն կողմ թշնամին է: Սովորիր չքնել վտանգի ժամանակ»,- ապրիլյան քառօրյա պատերազմի ժամանակ մտածում էր Սերգեյ Գրիգորյանը: Տղմուտ գետից` կառափնարան (ուղերձներ ընդդիմությանը) 31.07.2020| 01:50 Դուք երբեւէ լսել-տեսե՞լ եք, որ ՀՀ վերին ատյանները (կառավարություն, Երեւանի քաղաքապետարան, ՀՀ ոստիկանություն) կենաց-մահու պայքար մղեն հանուն հանրային կյանքի առողջացման։ Չկա՛ նման բան։ Այնինչ դա նրանց սուրբ պարտականությունն է։ «Այստեղ բոլոր սահմանները վերացած են՝ մայրապետ, բուժքույր, բժիշկ, տնօրեն» 31.07.2020| 01:39 Թթի հյութ, պաշտետ՝ թթի կամ խաղողի հյութով ու աղացած ընկույզով, գրեթե նույն բաղադրությամբ սուջուխ, այսպես կոչված՝ Արեւելյան քաղցրավենիք։ Առանց հավելումների այս անուշեղենը պատրաստվում է արեւային տեխնոլոգիայով, եւ արեւի ճառագայթների ազդեցությունից սննդանյութերի մեջ առաջանում են վիտամիններ, հատկապես D վիտամին, որն ընդհանրապես օգտակար է, կորոնավիրուսի դեպքում ՝ առանձնապես։ Երբ առկա է քաղաքացիական բարձր գիտակցությունը 31.07.2020| 01:15 Հարգելի հայրենակիցներ, բնակվելով Գերմանիայի Դաշնության Հեսսենի երկրամասում, ուշադիր հետեւում ենք Հայաստանի ներկայիս իրավիճակին` կապված կորոնավիրուսի համավարակի տարածման իրադարձությունների հետ, որի համար չափազանց մտահոգված ենք։ Ինքնախաբեության դրսեւորումներ 31.07.2020| 00:58 Փորձեցի այստեղից-այնտեղից ի մի բերել մինչեւ հիմա covid-19-ի դեմ պայքարի համար մեզ հատկացված տարատեսակ օգնությունները` բժշկական սարքերն ու գործիքները, դեղորայքն ու դիմակները եւ, անշուշտ, փոխանցված ֆինանսական հոսքերը։ Բան դուրս չեկավ։ 30.07.2020| 09:21 ԱՀԿ գլխավոր տնօրեն Թեդրոս Ադհանոմ Գեբրեյսուսը հուլիսի 27-ին հայտարարեց, որ «պանդեմիան շարունակում է արագանալ»՝ «վերջին 6 շաբաթում դեպքերը կրկնապատկվել են»: Եթերում դիմակ չկրող ԶԼՄ ներկայացուցիչները կտուգանվեն. ոստիկանությունը զգուշացնում է 29.07.2020| 23:12 Որոշ ԶԼՄ-ների ներկայացուցիչներ, ինչպես եւ հաղորդումների հյուրեր, եթերի ընթացքում խախտում են պարետատան որոշումը՝ չեն կրում պաշտպանիչ դիմակ։ Այս մասին հաղորդագրություն է տարածել ոստիկանության լրատվական ծառայությունը:


text: Ամեն տարի ապրիլի 24-ին՝ Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրը, մոսկվայաբնակ հայերը հավաքվում են եկեղեցում, այնուհետեւ հանրահավաքին ավանդական տեղում՝ Ռուսաստանի առաջին հեղափոխությանը նվիրված 1905 թվականի հրապարակում։ Սովորաբար ապրիլի 24-ին հայ երիտասարդները նաեւ բողոքի ակցիա են կազմակերպում Ռուսաստանում Թուրքիայի դեսպանատան դիմաց։ Այս տարի, սակայն, նման ակցիա նախատեսված չէ, Մոսկվայի իշխանություններին նման բողոքի ցույց կազմակերպելու համար հայկական կառույցները չեն դիմել։ Չի բացառվում, այդուհանդերձ, որ լինեն առանձին անհատներ, որոնք գան եւ իրենց բողոքը հայտնեն Թուրքիայի դեսպանությանը։ Ցեղասպանության հերթական տարելիցին նվիրված միջոցառումները շատ են, ասում է Ռուսաստանում Հայաստանի դեսպանության մամուլի քարտուղար Լեւոն Թորգոմյանը: «Այսօր մեզ մոտ սպասվում են մի շարք միջոցառումներ, որոնք իրականացվում են համատեղ՝ եւ՛ դեսպանության մեր, ինչպես նաեւ եկեղեցու մեր, ինչպես նաեւ հայկական տարբեր կազմակերպությունների կողմից կազմակերպված: Այսօր մեր եկեղեցում տրվելու է պատարագ, լինելու են նաեւ մի շարք միջոցառումներ. դա լինելու է «Խոստումը» ֆիլմի ցուցադրումը, լինելու է Ստաս Նամինի թատրոնի կողմից բեմադրություն՝ Ուիլյամ Սարոյանի ստեղծագործություններից մեկի թեմատիկայով, եւ, իհարկե, մեր հասարակությունը, մեր հասարակական կազմակերպությունները անցկացնելու են հավաք՝ ամեն տարի ոնց իրենք իրականացնում են», - «Ազատությանը» փոխանցեց Մոսկվայում Հայաստանի դեսպանատան մամուլի քարտուղարը: Ռուսական դաշնային հեռուստաընկերությունները ավանդաբար հիշում են Հայոց ցեղասպանության մասին, տարբեր ռեպորտաժներ են եթեր հեռարձակում: «Ռուսաստանյան լրատվամիջոցներից վերջին մոտավորապես մեկ շաբաթվա ընթացքում մի շարք լրատվամիջոցներ՝ "Россия 24"-ը, РЕН ТВ-ն, ինչպես նաեւ մի քանի այլ նույնչափ լուրջ լրատվամիջոցներ դիմել էին, հետաքրքրվում էին, ծրագիրը ուզեցին իրենք մեզանից՝ մենք ուղարկեցինք, այսինքն՝ հետաքրքրություն կար դա լուսաբանել», - ասաց Լեւոն Թորգոմյանը:


source: CulturaX

text: Սարգսյանը երկկողմ հարաբերություններին առնչվող հարցեր է քննարկել Իրանի նախագահի հատուկ բանագնացի հետ ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանն ուրբաթ երկկողմ հարաբերություններին առնչվող հարցեր է քննարկել Իրանի Իսլամական Հանրապետության նախագահի հատուկ բանագնաց, արտաքին գործերի փոխնախարար Մոհամադռեզա Ռաուֆ Շեյբանիի հետ, հաղորդում է ՀՀ նախագահի մամուլի ծառայությունը: «Սարգսյանը ողջունել է հերթական այցով Երեւանում գտնվող ԻԻՀ նախագահի հատուկ բանագնացին` նշելով, որ հաճախակի հանդիպումները խոսում են հարեւան երկու պետությունների միջեւ գոյություն ունեցող բարձր մակարդակի հարաբերությունների մասին», - նշվում է հաղորդագրության մեջ: Հանդիպման ընթացքում զրուցակիցներն անդրադարձել են փոխադարձ հետաքրքրություն ներկայացնող մի շարք ոլորտներում համագործակցությանն ու ՀՀ եւ ԻԻՀ նախագահների միջեւ ձեռք բերված պայմանավորվածությունների իրականացման ընթացքին:-0-


Ավիատոմսեր դեպի Jamburg (Russia), մատչելի ավիատոմսեր Jamburg (Russia) / Tickets.am Հասանելի արժեքներով բոլոր ավիաընկերությունների ավիատոմսերը դեպի Jamburg, Russia Ավիատոմսեր > Russia > Jamburg Ավիատոմսեր դեպի Jamburg (ЯМБ) Ամրագրեք մատչելի ավիատոմսերն դեպի Jamburg: Tickets.am-ի օդանավի տոմսերի որոնման ծառայության օգնությամբ դուք հեշտությամբ կգտնեք լավագույն առաջարկը Jamburg-ից: Դուք միայն պետք է նշեք չվերթի ուղղությունը, ամսաթիվը մեծ ուղեւորների եւ երեխաների քանակը: Համակարգը կառաջարկի ձեզ Gaithersburg-ից ավիատոմսերի բոլոր հնարավոր տարբերակները: Մեր կայքում դուք նաեւ միշտ կարող եք ստուգել աշխարհի ցանկացած օդանավակայանից դեպի Jamburg, Russia արդիական չվացուցակը, գտնել ակցիաներ, զեղչեր եւ հրատապ առաջարկներ առանց տանից դուրս գալու եւ պատվիրել անհրաժեշտ չվերթի ավիատոմս: Որքա՞ն արժե դեպի Jamburg ավիատոմսը դեպի Jamburg եւ Gaithersburg-ից ավիատոմսի արժեքները կախված են օրից, ամսից եւ մեկնման ժամից, ինչպես նաեւ ավիաընկերությունից: Մենք համեմատում ենք ուղիղ եւ տարանցիկ չվերթների արժեքները շուրջ 750 ավիաընկերւթյունների միջեւ: Օգտվեք ավիատոմսերի որոնման ծառայությունից՝ Ձեր քաղաքից մեկնմանման ամսաթիվ եւ արժեք ճշտելու նպատակով: Սեսիայի եզակի նույնականացման կոդ, օգտագործվող սպասրկման կենտրոն դիմելու նպատակով 1708837480


Վերջինս եւս մեկ անգամ ընդգծեց, որ ընդդիմությունն ուշացել է, եւ իր քայլերն ուշացած է իրականացնում եւ դժվար, թե իրենց հաջողվի կանխել Սերժ Սարգսյանի 3-րդ ժամկետը: Մեր այն հարցին, թե ինչպես է վերաբերում Սերժ Սարգսյանի վարչապետացմանը, Լալա Մնացականյանն ասաց, որ ինքը շատ վատ վերաբերմունք ունի այս խնդրին, նշեց, որ Հայաստանը սարսափելի վիճակի մեջ է ու սրանից վատ էլ չի լինում:


Փաստաթղթեր ՀՀ նախագահի հրամանագրերը Ս. Բ. ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻՆ ԵՐԱԽՏԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ՄԵԴԱԼՈՎ ՊԱՐԳԵՎԱՏՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ Ղեկավարվելով 2005 թվականի փոփոխություններով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի 16-րդ կետով եւ հիմք ընդունելով «Հայաստանի Հանրապետության պետական պարգեւների եւ պատվավոր կոչումների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքը՝ ո ր ո շ ու մ ե մ. Հանրապետության տոնի առթիվ, երկարամյա բարեխիղճ աշխատանքի համար «Հույսի կամուրջ» հաշմանդամություն ունեցող երեխաների եւ երիտասարդների իրավունքների պաշտպանության հասարակական կազմակերպության նախագահ Սուսաննա Բաբկենի ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻՆ պարգեւատրել Երախտագիտության մեդալով: ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀ Ս.ՍԱՐԳՍՅԱՆ 2017թ. Մայիսի 17 Երեւան ՆՀ- 380 -Ա


Նախ պետք է իրականացվի «Աշխատի՛ր, կառավարություն» ծրագիրը. «Փաստ» | Orer.am 19 Հոկտեմբեր, 2019 10:57 Նախ պետք է իրականացվի «Աշխատի՛ր, կառավարություն» ծրագիրը. «Փաստ» Տարիների ընթացքում մեկ անգամ չէ, որ ականատես ենք եղել, թե իշխանություններն ինչպես են հայտարարել գեղեցիկ անուններով նախաձեռնությունների եւ ծրագրերի մասին, սակայն դրանք այդպես էլ մնացել են թղթի վրա։ Այս հարցում բացառություն չեն նաեւ նոր իշխանությունները, այդ թվում՝ գործադիրի կողմից ներկայացված հերթական ռազմավարությունը, որը կրում է «Աշխատի՛ր, Հայաստան» անունը եւ միտված է լինելու Հայաստանում գործազրկության ցուցանիշի կրճատմանը՝ հաշվի առնելով, որ ԵԱՏՄ անդամ երկրների հետ համեմատությամբ, Հայաստանում գործազրկությունը ամենաբարձրն է: Նշենք, որ կառավարության կողմից ներկայացված ռազմավարությունը բխում է ամիսներ առաջ մեկնարկած «Աշխատի՛ր, Հայաստան» ծրագրից, որով նախատեսվում է քայլերի ձեռնարկում 3 հիմնական ուղղություններով. առաջինը մարդկային կապիտալի զարգացումն է, որը ենթադրում է կրթական համակարգում բարեփոխումներ` երիտասարդների սոցիալ-տնտեսական ինտեգրման ապահովում, կրթություն-աշխատաշուկա կապի ապահովում: Երկրորդը զբաղվածության խթանումն է, իսկ երրորդը` ինստիտուցիոնալ բարեփոխումները։ Չնայած «Աշխատի՛ր, Հայաստան» ծրագիրն առաջին հայացքից շատ խոստումնալից է թվում, սակայն գործնականում կառավարության վարած քաղաքականությունը այլ իրողության մասին է վկայում։ Կառավարությունը խոսում է մարդկային կապիտալի զարգացման մասին, որը պետք է դառնա գիտելիքների, ունակությունների համադրության այնպիսի խթանման միջոց, որն օգտագործվելու է անհատների եւ հասարակության` որպես մեկ ամբողջության, բազմազան կարիքների բավարարման համար, սակայն գործնականում ընթանում է հասարակությունը պառակտելու, սեւերի ու սպիտակների բաժանելու քաղաքականություն, ինչն էլ խոչընդոտում է հանրության ունեցած ներուժի համադրմանը։ Ինչ վերաբերում է «Աշխատի՛ր, Հայաստան» ծրագրով կրթական համակարգի բարեփոխմանը, ապա կառավարության քայլերն այս ուղղությամբ ոչ միայն բավարար չեն, այլեւ չեն բխում սահմանված նպատակադրումներից։ Օրինակ՝ ինչպե՞ս է կառավարությունը պատկերացնում կրթական համակարգի բարեփոխումը, եթե այնպիսի նախաձեռնությամբ է հանդես գալիս, որ «Հայոց լեզու», «Հայ գրականություն» եւ «Հայոց պատմություն» առարկաների դասավանդումը բուհերում այլեւս պարտադիր չի լինելու։ Այս առարկաների դասավանդման խորացումն անհրաժեշտ է նաեւ երիտասարդներին հայեցի դաստիարակելու համար, որպեսզի նրանք գերադասեն մնալ եւ աշխատել Հայաստանում, այլ ոչ թե նպատակ ունենան արտագաղթել Հայաստանից։ Բացի այդ, կրթական համակարգում ժամանակի հետ գնալով ավելի շատ խնդիրներ են կուտակվում։ Այսօր մենք ականատես ենք լինում, թե ինչ է տեղի ունենում բուհերի շուրջ, երբ այդ կրթական հաստատությունների ռեկտորներ են նշանակվում միայն այն բանի համար, որ վայելում են իշխանությունների հովանավորությունը։ Սա լարվածություն եւ խզում է առաջ բերում կրթական օջախի անձնակազմի եւ ռեկտորների միջեւ։ Չնայած իշխանությունները հայտարարում էին, թե ձեռնպահ են մնալու բուհերի քաղաքականացումից, սակայն հենց իրենք են ոլորտում տեղի ունեցող պրոցեսներին քաղաքական աստառ հաղորդում։ Կառավարության կողմից չկա հստակ պատկերացում, թե մասնագիտացման գործընթացը ինչպես պետք է բարելավվի։ Օրինակ՝ վարչապետ Փաշինյանի պատկերացումը մասնագետ լինելու շուրջ տեղավորվում է գոնե մի քանի օտար լեզուների իմացության շրջանակներում, որի մասին նա մի քանի անգամ հայտարարել է։ Սակայն վերջինիս պատկերացումն ամբողջական չէ, քանի որ կան երկրի համար կարեւոր նշանակություն ունեցող այնպիսի մասնագիտություններ, որոնց դեպքում օտար լեզուների իմացությունը անհրաժեշտ չէ։ Բացի այդ, գոյություն ունի աշխատաշուկայի պահանջների եւ մասնագիտացման խզում, իսկ կառավարությունը պատկերացում չունի, թե ինչպես բարձրագույն կրթական համակարգը դարձնել ճկուն, որ բուհական կրթությունը ամբողջովին բավարար լինի աշխատանքի տեղավորվելու համար։ Մյուս կողմից՝ տեսանելի չէ, թե ինչպես է կառավարությունը խթանելու զբաղվածությունը, երբ երկրի տնտեսության մեջ խոշոր տեղաշարժեր տեսանելի չեն, արտերկրից ներդրումներ չկան, իսկ պետական համակարգում տեղի ունեցող օպտիմալացումներն էլ ավելացնում են առանց այն էլ մեծ թիվ կազմող գործազուրկների բանակը։ Ուստի երկրի սոցիալ-տնտեսական վիճակը բարելավելու համար նախ պետք է իրականացվի «Աշխատի՛ր, կառավարություն» ծրագիրը, որից հետո նոր անցում կատարվի «Աշխատի՛ր, Հայաստան» ռազմավարությանը։


Վարձով է տրվում 3 սենյականոց բնակարան Ամիրյան 13 հասցեում


text: Օգոստոսի 25, տարվա 237-րդ (նահանջ տարիներին՝ 238-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 128 օր։ Դեպքեր 1580 - Պորտուգալիայի միացումը Իսպանիային 1718՝ ֆրանսիացիները հիմնում են Նոր Օռլեան քաղաքը 1906՝ Ռուսաստանի վարչապետ Պյոտր Ստոլիպինի վրա կատարում է մահափորձ 1941՝ սովետական եւ բրիտանական զորքերը գրավում են Իրանը 1944՝ դաշնակիցների զորքերն ազատագրում են Փարիզը 1960՝ Հռոմում բացվում են 17-րդ Օլիմպիական խաղերը 1980 - Զիմբաբվեն դառնում է ՄԱԿ անդամ 1990 - Աբխազիայի Գերագույն խորհուրդը հայտարարում է Վրաստանից անկախանալու մասին 1991 - Բելառուսը հայտարարեց իր անկախությունը Սովետական Միությունից Ծնունդներ 1530 - Իվան IV Ահեղ, առաջին ռուս ցար 1624 - Ֆրանսուա դը Էստ դե Լա Շեզ François d'Aix de La Chaise ֆրանսիացի հոգեւորական 1744 - Յոհան Գոթֆրիդ Հերդեր Johann Gottfried Herder գերմանացի փիլիսոփա եւ բանաստեղծ 1836 - Ֆրենսիս Բրեթ Հարթ Francis Bret Harte ամերիկացի գրող եւ բանաստեղծ 1841 - Թեոդոր Կոխեր Emil Theodor Kocher շվեյցարացի ֆիզիկոս 1902 - Մուրադ Կոստանյան, դերասան 1918 - Լեոնարդ Բերնսթայն Leonard Bernstein ամերիկացի կոմպոզիտոր, դիրիժոր, դերասան եւ դաշնակահար 1930 - Շոն Քոնների Sean Connery շոտլանդացի դերասան 1931 - Գեւորգ Աղաջանյան, բանաստեղծ 1938 - Սվետլանա Տեր-Մինասովա ռուսաստանցի հայազգի լեզվաբան 1951 - Դավիթ Ավետիսյան, իրավաբան Արցախի պատերազմի մասնակիցներ՝ 1962 - Արմեն Առաքելյան 1964 - Սավերիո Գուերա Saverio Guerra ամերիկացի դերասան 1966 - Դերեկ Շերինյան Derek Sherinian ստեղնաշարայինների ամերիկահայ երաժիշտ 1973՝ Հայկո (Հայկ Հակոբյան), փոփ երգիչ Ֆատիհ Ակին Fatih Akin ռեժիսոր, թատերագիր եւ պրոդյուսեր 1977 - Ռամիլ Սաֆարով Ramil Səfərov ադրբեջանցի մարդասպան 1987՝ Բլեյկ Լայվլի Blake Lively ամերիկացի դերասանուհի Յիֆեյ Լյու Liu Yifei չինական ծագումով ամերիկացի դերասանուհի եւ երգչուհի Ռոնա Նիշլիու Rona Nishliu կոսովոյի ալբանացի երգչուհի Մահեր 1227 - մոնղոլների կայսրության հիմնադիր Չինգիզ խան 1776՝ շոտլանդացի փիլիսոփա Դեյվիդ Հյում 1822՝ գերմանական ծագումով անգլիացի աստղագետ Ուիլիամ Հերշել 1840՝ գերմանացի արձակագիր, բանաստեղծ եւ թատերագիր Կարլ Իմերման 1867՝ անգլիացի ֆիզիկոս եւ քիմիկոս Մայքլ Ֆարադեյ 1882՝ էստոնացի բանաստեղծ, բանահավաք, բժիշկ Ֆրիդրիխ Կրեյցվալդ 1900՝ գերմանացի փիլիսոփա Ֆրիդրիխ Նիցշե (* 1844) 1907՝ ռումինացի գրող, բանասեր եւ հայագետ Բոգդան Պետրիչեյկու Հաշդեու 1908 ֆրանսիացի ֆիզիկոս Անտուան Անրի Բեքերել (* 1852) 1919՝ գերմանական ծագումով ռուս աստղագետ Վիկտոր Կնորրե 1936՝ 1938՝ ռուս գրող Ալեքսանդր Կուպրին 1967՝ ամերիկացի դերասան Պոլ Մունի 1985՝ գիտնական Ֆելիքս Պետրոսյան Արցախի պատերազմում զոհվածներ 1992՝ (Քյուրաթաղում, Հադրութի շրջան) Ալեքսանդր Ալեքսանյան (* 1975 թ. նույն տեղում) (Կիչանում, Մարտակերտի շրջան) Աբել Աղաջանյան (* 1975 թ. նույն տեղում) 1993՝ (Սարահարում) Սպարտակ Աղաջանյան (* 1967 թ. Վերինշենում) 2006 հայ գրող եւ բանաստեղծուհի Սիլվա Կապուտիկյան (* 1919) 2011՝ թարգմանիչ եւ լրագրող Արմեն Հովհաննիսյան 2012՝ ամերիկացի տիեզերագնաց Նիլ Արմստրոնգ Տոներ ՝ Անկախության օր ՝ Զինվորի օր Ծանոթագրություններ


text: «Կա՞ պաշտոնյաների ցանկ, որոնց ազգականներին ԱԱԾ-ն, ՀՔԾ-ն չպիտի հարցեր տան». Լեւոն Բարսեղյան • ԿԵՆՏՐՈՆ.am • Նորություններ եւ լուրեր Հայաստանից եւ Արցախից Շաբաթ, 19 հոկտեմբերի, 2019 թ., 15:05 Կոռուպցիա կոչվածը, մանավանդ, համակարգային կամ պետության զավթման մակարդակի կոռուպցիա կոչվածը ազգային երեւույթ չէ, դա անդրազգային բան է, ունի իր հատկանիշները, դրսեւորումները, ձեւերը: Այդ ձեւերից է յուրացումները եւ թալանածը պաշտպանելու ձգտումը, որքան էլ ուժեղ զգա իրեն կոռուպցիոները, վերադասը կարող է մի օր ետեւից ընկնել, հեղաշրջում կարող է լինել, հեղափոխություն կարող է լինել, ամեն ինչ ջրի երես կարող է ելնել: Այս բնազդով, կատաղած ու թերակատաղ կոռուպցիոներները ջանում են զանազան սխեմաներով թաքցնել կամ պաշտպանել յուրացումները, գրել կնկա, քենու, մորքուրի փեսի, օֆշորի ու ռոշֆորի վրա, որ իրենք չերեւան, չհասկացվի, թե ոնց են համեստ ռոճիկով միլիոնատեր դառել: Հեղափոխություններից հետո, եթե համակարգային բարեփոխումներ են լինում, այս կամ այն ծրագրով, նորաստեղծ կամ նորոգված կամ թերակատար իրավապահ համակարգով կոռուպցիայի դեմ պայքարի ինչ-ինչ ռազմավարության կամ ծրագրի շրջանակներում իշխանությունն սկսում է թալանածը ետ բերել: Լավ է պայքարում՝ շատ է ետ բերում, վատ է պայքարում՝ վատ է ետ բերում, կոռումպանում է՝ ինքն է սկսում զբաղվել դրանով: Այդ շարքից են կոնկրետ քրգործերով ուսումնասիրությունները եւ անօրինական գուքի վերադարձի օրենքները եւ ընթացակարգերը: Օրինակ՝ եթե այժմ արդարադատության նախարարության մշակած այդօրինակ նախագիծը լավից-վատից օրենք դառնա, գնալու են միլիոնատիրոջ մոտ հարցնեն. «Հեր օրհնած, էս 2 մլն դոլարանոց հյուրանոցը քեզ որտեղի՞ց, ունե՞ք հիմքեր, որ արդար քրտինքով եք կառուցել, եթե այո՝ հալալ լինի, եթե ոչ՝ կներեք, դա դառնում է պետության սեփականությունը, դիմեք դատարան, պետությունը հետո մտածելու է, թե ինչ անի այդ գույքը՝ օտարի, փրկագնելու տա նույն տիրոջը եւ այլն, հարց է, թե նույն տերն ինչ գումարով է փրկագնելու եւ այլն: Մոտավորապես այս է լինելու, այս է եղել մի շարք անցումային արդարադատույթուն գործածած երկրկներում եւ դա արդար է: Մարդիկ կիմանան ու կահսկանան որ թալանածը վերադարձվում է, թալանչին ունեզրկվում է ու չի կարելի նման բաներ անել, դա կարող է զուգակցվել նաեւ թալանչուն ներակացվող քրեական մեղադրանքով եւ այլն: Հիմա, սրտից թույլ շատ ախպերիկներ ու քուրիկներ եւ ճշմարիտ ու սուտլիկ իրավապաշտպաններ ողբ են կապել, թե Հրայր Թովմասյանին քաղաքական հալածանքի են ենթարկում այն բանի համար, որ հրաժարական չի տալիս, թե բա՝ իշխանությունը անցել է ազգականներին հալածելուն, որ խեղճացնի եւ այլն: Ինչքան հասկացա իրավապահ մարմինների հրապարակումներից, հորը չեն կանչել հարցնելու, թե այդ ինչով է օգնել Հրայր Թովմասյանին՝ որպես հանրապետական, կարիերա անելու ու ՍԴ նախագահի աթոռին թռնելու հարցում, ում է կաշառել դրա համար, ում է շանտաժել կամ քյարփինջով ծեծել: Հորը չեն հարցրել կամ հարցնելու, թե ինչպես է մեծարգո պարոն Թովմասյանը դարձել ՍԴ նախագահ, այլ շինանյութի հանգամանք են ուզել պարզել: Դուստրերին չեն կամեցել հարցնել, թե ինչ ահաբեկչություն են իրականացրել եւ ում հանդեպ, որի արդյունքում ահաբեկլված Սերժիկը Հրայր Մեծապատիվ Թովմասյանի տակ ՍԴ աթոռն է հրել, հարմար տեղավորել, այլ ինչ-որ գույքի մասին հարցեր ունեն: Հիմա, ուզում եմ իմանալ, ողբասացներին, եթե դուք եք ԱԱԾ-ՀՔԾ-ն ու հիմքեր ունեք այդ հարցերը տալու, չե՞ք անելու, ասելու եք՝ դե քանի որ այս մարդը ՍԴ նախագահի հայրն է, այս մարդիկ դուստրերն են, չենք կարող այս գործերը քննել, կամ նյութեր նախապատրաստե՞լ: Ո՞ր իրավունքով, ներողություն, կա՞ պաշտոնյաների ցանկ որեւէ տեղում, որում գտնեն այն պաշտոնյաների ու մարդկանց անունները, որոնց ազգականներին ԱԱԾ-ն, ՀՔԾ-ն, ոստիկանությունը կամ Քննչական կոմիտեն չպիտի հարցեր տան, որոնք անձեռնմխելի եւ անանհանգստացնելի են: Եթե կա, մի հատ նայեք՝ Գյումրու ավագանու անդամները կա՞ն էդ ցուցակում, եթե կան, ախպերներիս ասեմ՝ տեսնեն ինչ են անում... Մի ուրիշ ցիրկ էլ Մարտի 1-ից «գոհ» մարդկանց ողբն է: Մի զարմացեք, ահագին մարդ նրանցից, որ դժգոհ էին, Տեր -Պետրոսյանի ժամանակների կառավարումից ու մանավանդ 1995-1996 ընտրություններից, մի ծածուկ հրճվանք էին ապրում 2008 թվի Մարտի մեկի ցուցարարների ջախջախումից, ու երբ 2008-թվից սկսած ասում էինք՝ էս ինչ պոռնո է՝ ցուցարար ծեծել, քաղբանտարկյալ սարքելն ու գնդակահարելն ինչ մեղքս է, ասում էին «բա որ Լեւոնի ժամանակ ... »: Սա անմարդկայն ու շատ անարդար բան է: Հիմա չեմ ուզում այս սխալով արդարացվեն իրավապահների այս կամ այն գործողությունները: Ապօրինություն չպիտի լինի մեր երկրում ոչ մի արդարացմամբ, սա բարդ է, իհարկե, որովհետեւ համակարգերում դեռ աշխատում են բազմաթիվ հանցագործներ, լյուստրացիա չի եղել, սաբոտաժ են անում ու կանեն դեռ: Բայց ո՞ւմ մտքով կանցնի գիտելիքներով, փողով ու «քաղբանտարկյալների» մասով օրնիբուն ղժժացողների բանակով զինված Հրայր Մեծապատիվ Թովմասյանի կամ ընտանիքի անդամների վրա հարձակվել, ապօրինություն գործադրել, ԱԱԾ տնօրե՞նն է խելքը հացի հետ կերել, թե՞՝ ՀՔԾ պետը: Ոչ հորն եմ մեղադրում, ոչ դուստրերին, ես նման մեղադրանի հիմքեր չունեմ, Հրայր Թովմասյանին մեղադրում եմ ՀՀԿ-ին ծառայելու, այս ծառայությամբ իդիոտիկ սահմանադրություն քանդակելու ու դրանով ՍԴ նախագահի աթոռին թռնելու ու այդ աթոռից ատամներով կառչելու համար: Վերջացավ, զահլեքս գնաց:


Աշոտ Գաբրիելյան | Qayl.am Կանանց էվոլյուցիան տարիների ընթացքում Տեսաֆիլմ Եղիշե Չարենցի մասին. «Մահվան տեսիլ» Մի խումբ հմայիչ երիտասարդների անակնկալը աղջիկներին Սբ. Վալենտինի տոնին Դիվադադար+Հանրաքվեի վերջը. Սերգեյ Դանիելյան «Դիվադադար+ ՔԱՔ-ը ասում է ԱՅՈ». Սերգեյ Դանիելյան Գլխավոր Հայ ժամանակակից գրողները Աշոտ Գաբրիելյան Հեղինակ՝ Արայ Զարգարեան - Հունվարի 9, 2016 611 Կիսվել Իմ գլուխը երբեք Բարձր չեղավ. Ու քայլեցի թեեւ ես դարերի միջով` Ոչ մի անգամ քեզ հասու չեղա Ու չունեցա ես քեզ Հանրապետություն... Ես տքնեցի, սակայն Իրար հասու չեղանք. Մեծամեծեր եղան գորշ ու արնախում, Վաշխառուներ եղան` գայլից ագահ, Ու չհասա ես քեզ Կիսաճամփիս ծլած Քեզ ունեցան թեկուզեւ մեկ անգամ, Բայց իմ ճամփեն խոտոր ու գաղթական, Քեզ չունեցա երբեք Եվ ամբարիշտ ու նենգ Արքաներ ցկնեցիր, Որոնց համար մենք Եղած-չեղած, Թեկուզեւ ունեցանք մենք պետություն` Շեֆությունից էն կողմ բան չունեցանք... Անպատգամ մունետիկներ, Շղթան պղծող ստրուկներ, Կոնքաման դարձած աթոռներ... Այսուհետ ոչ մի մենք... Այսուհետ ոչ մենք, ոչ նրանք... Հեղափոխական մանկլավիկներ... Ճակատային պահպանողական, Ժամանակը չի թրծում ոչինչ Այսուհետ ոչ մենք, ոչ նրանք.... Այսուհետ ոչ մենք, ոչ նրանք. Ամբոխ է, ժամանակն է մսխում.... Ինքնություն կես բախտից խռոված. Այսուհետ մենակ եմ լռելու... ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆ ԿԱՄ ԷԼԻՈԹԻ ՄՈՏԻՎՆԵՐՈՎ Հովհարները առած Հավաքվել են նորից Նույն հաստաոռ կանայք` Թողած աման-չաման Ու խոսում են թեպետ Ալեն Գինսբերգից, Բայց ցիտում են դարձյալ Սիլվա Կապուտիկյան... Պճնանքով զզվելի Ու պչրանքով անհույս Ու խոսում են իրենց Լավ ու վատից անցած Ու ասպետին թողած Ցիտում նրա ձիուն... Նույն հովհարով կանայք, Կրծքանշան խփած Իրենց ամուլ դոշին, Ընտրակաշառք տալուն Ու տալուն վարժված, Նրանք ցիտում են Իրենց Առաջնորդին... Հովհարները բացած Նույն հաստաոռ կանայք Նույն պճնանքով չնչին, Թե ընտրություն չկա, Հոգ չէ նրանց համար, Իրենց կյանքը կտան Եհովային... ԱՐԴԵՆ 36 ՏԱՐԵԿԱՆ ԵՄ Նորից չհանդիպենք, Թե չէ Անհուսությունից Նորից կսիրահարվեմ... Դու էլ ասա` Թե չէ անհուսությունից Նորից կլքես ինձ, Եվ օրդ կշարունակի ինձ Մայրամուտում... Երազները վերադառնում են, Որ քնի մեջ ինձ արթնացնեն... Արդեն 36 տարեկան եմ... Այս ղզիկ աշխարհում Մի կում սեր` Որձությունս է` Գռեհիկ հատուցում... Թող ատեն... Բոլոր գ.....երը, Մեծամիտ կրքերս արու... Ամենադժվարը ապրելուց առաջ մեռնելն է. Ապա (թե ոչ) Անհնար է հայրենիքը... Հայրենիքները պառաված օրիորդներ են («Ապա թե ոչ...»)... Ամենահեշտը հայրենիքի համար ապրելն է... ՀԱՆՐԱԳՐԱԳՈՂՈՒԹՅՈՒՆ Այստեղով թուրքեր են անցել. Անհասանելի ու անհետաքրքիր. Մեռիր, որ ապրես. Ստրատեգիայի արվեստը. Եղեռնազոհ. Շիրազ. եղեռնազարկ էլ եղանք. Գրական վաստակ. Ներսը եւ դուրսը. Ֆեյսբուքյան ասուլիս. Գրական գզվռտոց. Միջնադար. 19-րդ. 20-րդ. Տոն, որ միշտ քեզ հետ է ՄՏԱՍԵՎԵՌՈՒՄ ՊԱՊԱՆՁՎԱԾ ԲԱՌԵՐ Գնալ գյուղ` Բառամթերքի. Այնտեղ էլ է Բառեր որոնում Զարմացնելու Ու լայք խլելու համար: Եվ միայն բառեր պետք է իմանամ ու բառեր պիտի միայն սովորեմ Կարոտներիս հնձանից գինեվետ խոսքեր արբեցածներին մատռվակելու համար. Կարճ ու երկար. Ռիթմիկ. Չափուձեւեր. Աստծուց ու սատանաներից ինչ-որ բան խլած, Աստծուն ու սատանաներին մոլորեցնող. Խոսքեր` Բանի անհայտությունը չմշուշազերծող... Ոչինչ ինձ կատարյալ չի դարձնում, Որքան միաձուլումը կնոջը. Ոչինչ ինձ անկատար չի թողնում, Որքան ձգտումը կնոջը... Ունայնություն, Որին պիտի հասնեմ, Իմաստություն` ունայնությամբ լցված. Կին` ինձնից դատարկ. Ու վավաշոտ կական. Անհանգրվան, ինչպես զանգից փախած հնչյուն... Եվ միայն բառեր կան, Որ պիտի սովորեմ, Ու միայն ձայներ կան` Հնչյուններ չունեցող. Երազները, ինչպես Պարարտ պարապություն, Կյանք են դառնում, Ու կին որոնեմ Բառերի համար... Հեշտ հուզումներ` Բանաստեղծության համար, Որքան ապրեցիր Գտեք մեկին, Ում նման կարող եմ գրել, Որ հեշտ լինի Մարդը բացատրել... Ինչ-որ մեկն Ուզում է ինձ նման ապրել. Մարդուց մարդ թափառող Եվ թող բառեր չլինեն, Եվ թող բանաստեղծներ չլինեն. Եվ թող բոլորը մտածեն Աստծու մասին... tweet Նախորդ հոդվածը«Մի օր ինձ էլ կասեն ուրվական». Արայ Զարգարեան (էսսե)Հաջորդ հոդվածը«Մարդիկ արյունոտ ու նեխած մսի կույտեր էին թվում» էմիլ Զոլա Արայ ԶարգարեանԱրայ Զարգարեան ծնվել է 1994 թվականի սեպտեմբերի 10-ին Եղվարդ


Բարբի նոր տիկնիկների նախատիպերը դարձել են նկարչուհին եւ օդաչուն Ամերիկյան «Mattel» ամերիկյան ընկերությունը, որը արտադրում է աշխարհահռչակ Բարբի տիկնիկները, Կանանց միջազգային օրվա նախօրեին, ԱՄՆ-ում ներկայացրել է տիկնիկների մի նոր շարք, որոնց պատկերը հիմնված է ականավոր գեղեցիկ սեռի ներկայացուցիչների՝ ներառյալ մեքսիկացի նկարչուհի Ֆրիդա Կալոնի եւ ամերիկացի օդաչու Ամելյա Էրհարտի կերպարի վրա: «Արմենպրես»-ի փոխանցմամբ այս մասին տեղեկանում ենք ընկերության կայքում: «Կանանց միջազգային օրվա կապակցությամբ մենք մտադիր ենք ուշադրություն հրավիրել այն մարդկանց վրա, ովքեր օրինակ են կանանց համար, որոնք պետք է հնարավորինս շատ աղջիկների ոգեշնչեն»,- հայտարարել են Mattel-ում: Արտադրողը ներկայացրել է «Ոգեշնչող կանայք» շարքը, որն այս պահին բաղկացած է երեք Բարբիներից: Բացի մոդելներից, որոնց ստեղծմանը ընկերությանը ոգեշնչել են Կալոն եւ Էրհարտը, դրանում տեղ է գտել այն տիկնիկը, որը ստեղծվել է ամերիկացի մաթեմատիկոս Քեթրին Ջոնսոնի կերպարով: Այդ շարքի յուրաքանչյուր տիկնիկի ուղեկցում է տեղեկատվություն դրա նախատիպի նվաճումների մասին: Shero հավաքածուն, որը մեծարում է այն կանանց, ովքեր արդի նշանավոր մոդելներ են աղջիկների համար, կհամալրվի 14 նոր տիկնիկներով: Դրանում հայտնվել են նաեւ այն տիկնիկները, որոնք ստեղծվել են բռնցքամատի գծով օլիմպիական չեմպիոն Նիկոլա Ադամսի, սնոուբորդիստուհի Խլոյա Քիմի, դերասանուհի Գուան Սյաոտունի, ռեժիսոր Փեթի Ջենիքսի եւ ավագ խոհարար Էլեն Դարոզի կերպարների հիման վրա: Նիկոլ Փաշինյանի ծննդյան առթիվ պատրաստել են նրա եւ տիկնոջ կերպարներով... Գերմանիայի իշխանությունները խորհուրդ են տվել ոչնչացնել Կայլա խոսող...


2 սենյականոց բնակարան վարձով Բաղրամյան պող 1 փակ, Կենտրոն Երեւան, 5398 | MyRealty.AM Վարձով 2 սենյականոց բնակարան Բաղրամյան պող 1 փակ, Կենտրոն, Երեւան, 5398 Ավելացված է: 16.07.2015 Թարմացված է: 08.06.2019 Բնակարանն ունի կաբելային հեռուստատեսություն: Վարձ բնակարանների "Բաղրամյան պող 1 փակ" փողոցում ID 58120 Shat lav bnakaran , lusavor, hraparakin mot ID 12941 Ավելացված է: 27.11.2015 Ամիրյան փողոցում վարձակալության է տրվում է 2 սենյականոց բնակարանը, որը գտնվում է 4 հարկանի բնակելի շենքի 3-րդ հարկում: Բնակարանը կապիտալ վերանորոգված է: Ապահովված է շուրջօրյա ջրամատակարարմամբ եւ գազամատակարարմամբ։ Ընդհանուր մակերեսը կազմում է 62 ք.մ.։ Բակում նախատեսված է ազատ տարածություն մեքենաներ կայանելու համար։ Մոտակայքում են գտնվում բոլոր անհարժեշտ խանութները: Ավելացված է: 13.01.2014 Տրվում է վարձով բնակարան նորակառույց 9 հարկանի շենքի 7րդ հարկում:Բնակարանը նոր կապիտալ վերանորոգված է ունի անհատական ջեռուցման համակարգ,օդորակիչ,բաց պատշգամբ,փակ ավտոկայանատեղի: Մակերեսը 56 ք.մ. գինը 800$ ամսեկան ID 57105 Ավելացված է: 21.05.2018 Վարձակալության է տրվում 3 սենյականոց բնակարան Ամիրյան փողոցում ,9 հարկանի պանելային շենքի 2-րդ հարկում:Բնակարանը կապիտալ վերանորոգված է, տեղադրված են եվրո պատուհաններ, հատակը մանրահատակ է: Խոհանոցը ,սանհանգույցը , նախասրահը սալիկապատված են: Ապահովված է մշտական ջրամատակարարմամբ եւ գազամատակարարմամբ: Տեղադրված է անհատական ջեռուցման համակարգ: հանձնվում է կահույքի եւ տեխնիկայի հետ միասին :


Քննարկվեցին փոխադրամիջոցների հարկման խնդիրները ՀՀ փոխվարչապետ, տարածքային կառավարման նախարար Արմեն Գեւորգյանի մոտ քննարկվեցին ՀՀ համայնքներում հաշվառված փոխադրամիջոցների հարկման խնդիրները: Խորհրդակցությանը մասնակցում էին ՀՀ ոստիկանության, ՀՀ ճանապարհային ոստիկանության պետերը, ՀՀ ՏԿՆ առաջին տեղակալ Վ. Տերտերյանը, ՀՀ ԿԱ պետական եկամուտների կոմիտեի նախագահի տեղակալը: ՀՀ ոստիկանությունը տրանսպորտային փոխադրամիջոցները խոտանելու ցանկ է կազմել: Ցանկում ընդգրկվել են նաեւ գույքահարկման ենթակա, սակայն շահագործման համար ոչ պիտանի կամ գոյություն չունեցող տրանսպորտային փոխադրամիջոցները, եւ համաձայն այդ ցանկի գրանցումն ու հաշվառումը վարող մարմինը հնարավորություն կունենա տրանսպորտային միջոցը հաշվառումից հանել: Փոխվարչապետին զեկուցվեց, որ այդ ուղղությամբ աշխատանքներ են իրականացվում համայնքների հետ եւ հնարավորինս սեղմ ժամկետում բոլոր համայնքներին կտրամադրվեն համապատասխան ցանկերը: Նշվեց, որ ՀՀ տարածքային կառավարման նախարարությունը շրջանառության մեջ է դրել "ՀՀ Գույքահարկի մասին" ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին ՀՀ օրենքի նախագիծը, որով առաջարկվում է մինչեւ 2008 թվականի դեկտեմբերի 31-ը համայնքներում հաշվառված փոխադրամիջոցը խոտանելու ժամկետը երկարաձգել մինչեւ 2010 թ. դեկտեմբերի 31-ը: Փոխվարչապետը հանձնարարեց այս տարի ավարտին հասցնել բոլոր տեսակի հին համարանիշերով ավտոմեքենաների խոտանման գործը, որպեսզի խնդիրն իսպառ լուծվի, ինչն իր հերթին զգալիորեն կնպաստի համայնքներում գույքահարկի գանձման գործընթացին: Գույքահարկի գանձման հետ կապված քննարկվեց մեկ այլ խնդիր։ Հիմնականում Երեւանում գրանցված կազմակերպությունների ՀՀ մարզերում գործող տարածքային ստորաբաժանումներն իրենց փոխադրամիջոցների գույքահարկը մուծում են մայր կազմակերպության գրանցման վայրում։ Ելնելով ՀՀ կառավարության որդեգրած տարածքների համաչափ զարգացման քաղաքականությունից, փոխվարչապետ Արմեն Գեւորգյանը ՀՀ տարածքային կառավարման նախարարությանը եւ կառավարությանն առընթեր պետական եկամուտների կոմիտեին հանձնարարեց քննության առնել խնդիրը եւ սեղմ ժամկետում ներկայացնել առաջարկություններ: Արձանագրվեց, որ համայնքներում հաշվառված փոխադրամիջոցների լիազորագրով եւ նոտարական գրասենյակի միջոցով վաճառքի դեպքում բացակայում է գույքը նախկին սեփականատիրոջից հաշվառումից հանելու եւ նոր սեփականատիրոջ հասցեով հաշվառելու պարտադրող նորմը, որն անհրաժեշտ է լրացնել։ Վերջին թարմացումը՝ 2020-08-10 11:44:30


Հայաստանն ընտրվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կրթության միջազգային բյուրոյի խորհրդի անդամ | Republica.am Հայաստանն ընտրվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կրթության միջազգային բյուրոյի խորհրդի անդամ Ավելացվել է՝ 21.11.2019 Կրթության միջազգային բյուրոն ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի առաջին կատեգորիայի ինստիտուտ է, որը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի անդամ բոլոր պետություններին տրամադրում է կրթության ոլորտում մասնագիտական աջակցություն եւ փորձաքննություն: Իրավական կոմիտեն պատասխանատու է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կանոնադրության եւ այլ հիմնարար իրավական ակտերում առաջարկվող փոփոխությունների մեկնաբանման եւ Գլխավոր կոնֆերանսի փաստաթղթերի վերաբերյալ մասնագիտական կարծիքի ներկայացման համար: Հայաստանում հաստատվել է կորոնավիրուսով վարակվելու 182, մահվան՝ 10 նոր դեպք Օնիկ Գասպարյանը կաբինետից դուրս չի գալու. զիջումների գնացողը լինելու է ոչ թե նա, այլ Նիկոլ Փաշինյանը «Փաստ». Փաշինյանը խոստացել է մարտի 9-ին կամ 10-ին հրաժարական ներկայացնել, բայց նրան չեն հավատում «Ժողովուրդ». Ինչ է սպասվում մարտի 16-ից. ՊՆ-ն որոշել է զորավարժություն անցկացնել «Փաստ». «Քայլողների» պարագայում կայունություն ակնկալելն անիմաստ է Ադրբեջանն ու Թուրքիան մեծ հաճույքով կփորձեն պահել Նիկոլ Փաշինյանին, որպեսզի չգա մեկը, ով կկանգնեցնի այս բարդակը. 168 Դուք հավատում եք, որ այդ դավադիրը, դավաճանը կկարողանա ընտրություններ կազմակերպե՞լ Դու մեր տներ պատերազմ բերեցիր, սպանեցիր մեր որդիներին. Գեղամ Նազարյանը՝ Նիկոլ Փաշինյանին «Պատվի հարց է. ԱԱԾ տնօրենը բաժնի պետերին հանձնարարել է ամեն գնով գտնել կեղծ օգտատիրոջը». Գաբրիելյանով


Կաղամբով ռուլետ _ online-tv.am