text: Մոնղոլիա, դեպի ծով ելք չունեցող պետություն Արեւելյան Ասիայում։ Տարածքը ճիշտ հավասար է պատմական Արտաքին Մոնղոլիայի տարածքին։ Այն տեղակայված է Ռուսաստանի եւ Չինաստանի միջեւ եւ հարեւան է Ներքին Մոնղոլիայի ինքնավար մարզին։ Մոնղոլիան չունի ընդհանուր սահման Ղազախստանի հետ, չնայած նրանց բաժանում է ընդամենը 37 կմ։ Մոնղոլիայի տարածը 1,564,116 կմ քառակուսի է եւ ունի ընդամենը 3,3 միլիոն բնակչություն՝ դառնալով 18-րդ խոշորագույն պետություն աշխարհում եւ ամենանոսր բնակեցված պետությունը։ Այն դեպի ծով ելք չունեցող երկրորդ խոշորագույն պետությունն է Ղազախստանից հետո։ Մոնղոլիայի տարածքի շատ փոքր մասն է համարվում վարելահող, տարածքի մեծ մասը հիմնականում տափաստաններ են, հյուսիսում լեռներով եւ արեւմուտքից հարավ գտնվում է Գոբի անապատը։ Ուլան Բատորը երկրի մայրաքաղաքն է եւ խոշորագույն քաղաքը, որտեղ ապրում է երկրի բնակչության մոտ 45%-ը։ Այն նաեւ ամենացուրտ մայրաքաղաքների թվում է Մոսկվայի, Օտտավայի եւ Նուր-Սուլթանի հետ միասին։ Բնակչության մոտ 30%-ը քոչվոր է կամ կիսաքոչվոր։ Ձեւաբուծությունը երկրում անկում չի ապրում։ Բուդդայականությունը երկրի հիմնական կրոնն է, երկրորդը մեծ խումբը անկրոններն են։ Իսլամը երկրորդ խոշոր կրոնն է, որը տարածված է էթնիկ ղազախների մոտ։ Բնակչության մեծ մասը էթնիկ մոնղելներ են, մոտ 4%՝ ղազախներ են, տուվացիներ եւ այլ էթնիկ խմբոր, որոնք հատկապես կենտրոնացված են արեւմուտքում։ Ներկայիս Մոնղոլիան կառավարել են տարբեր քոչվոր կայսրություններ, ներառյալ Հաննուն, Սյանբին, Ռուրանը, Առաջին թյուրքական քագանատը եւ այլն։ 1206 թվականին Չինգիզ խանը հիմնադրեց Մոնղոլական կայսրությունը, որը դարձավ ամենախոշոր ցամաքային տերությունը պատմության մեջ։ Նրա թոռ Կուբայ խանը նվաճեց Չինաստանը եւ հիմնադրեց Յուան դինաստիան։ Յուանի անկումից հետո մոնղոլները վերադարձան Մոնղոլիա եւ վերսկսեցին միջկլանային բախումները, բացառության Դայան խանի եւ Թյումեն Զագաստ խանի ժամանակաշրջանների։ 16-րդ դարում Տիբեթյան Բուդայականությունը սփռվեց Մոնղոլիայում, որը հիմնադրել էր Ցին կայսրությունը։ 20-րդ դարի սկզբին չափահաս տղամարդկանց մոտ երրորդ մասը բուդդայական վանական էր։ Ցին կայսրության անկումից հետո 1911 թվականին Մոնղոլիան հռչակվեց անկախ՝ Չինաստանից վերջնական անջատվեց 1921 թվականին։ Դրանից շատ չանցած երկիրը հայտնվեց ԽՍՀՄ-ի հետաքրքրությունների գոտում, որը կորզեց անկախությունը Չինաստանից։ 1924 թվականին հիմնադրվեց սոցիալիստական Մոնղոլիայի Ժողովրդական Հանրապետությունը։ 1989 թվականի հակակոմունիստական հեղափոխություններից հետո Մոնղոլիայում տեղի ունեցավ սեփական ժողովրդական հեղափոխությունը 1990 թվականին։ Սա թույլ տվեց Մոնղոլիային անցում կատարել բազմակուսակցական համակարգին եւ շուկայական տնտեսությանը։ Մոնղոլիան ՄԱԿ-ի, Ասիայի միավորված երկխոսության, Մ77-ի, Ենթակառուցվածքային ներդրումների ասիական բանկի, Չմիացած երկրների շարժման անդամ է եւ ՆԱՏՕ-ի գլոբալ գործընկեր։ Երկիրը 1997 թվականին միացավ Առեւտրի համաշխարհային կազմակերպությանը եւ մեծացրեց իր մասնակցությունը տարածաշրջանային տնտեսական եւ առեւտրային խմբերում։ Ծագումնաբանություն Մոնղոլիա անվանումը լատիներեինց թարգմանաբար բառացի նշանակում է «մոնղոլների երկիր»։ Մոնղոլերենով «Մոնղոլ» բառն ունի ոչ միանշանակ ծագում, հավանաբար տրվել է լեռան կամ գետի անվանումով, հավանաբար մոնղոլերեն Մոնղե-տենգրի-կալ («Հավերժ երկնային կրակ») կամ Մուգուլու տերմինից, որը գործածվել է 4-րդ դարում Ժուժանյան խանության ժամանակ։ Աշխարհագրություն Մոնղոլիան գտնվում է Կենտրոնական Ասիայի հյուսիս-արեւելքում, բարեխառն գոտու տափաստանային, կիսաանապատային եւ անապատային զոնաներում։ Տարածության մեծ մասը գտնվում է 1000—2000 բարձրության վրա։ Արեւմուտքում եւ հյուսիս-արեւմուտքում գերակշռում են լեռները, արեւելքում՝ բարձր հարթավայրերը։ Ամենամեծ լեռնաշղթաներն են 1000 կմ ձգվող Մոնղոլական Ալթայը (առավելագույն բարձրությունը՝ 4362 մետր Մունխ Խայրխան ուլալեռ), Խանգայը եւ Գոբիական Ալթայը։ Մոնղոլիայի կենտրոնական մասում է Խենտեյ բարձրավանդակը։ Հարավում եւ հարավ-արեւելքում Մոնղոլիայի սահման է մտնում Գոբի անապատի մի մասը, որի հարավ-արեւելքում է գտնվում Դարիգանգա հրաբխային մարզը։ Հյուսիսում եւ հյուսիս-արեւմուտքում կան մի շարք համեմատաբար խոր, ընդարձակ միջլեռնային գոգավորություններ եւ հովիտներ, որոնցից նշանակալի են Մեծ լճերի գոգավորությունը, Լճերի հովիտը, Օրխոն եւ Սելենգա գետերի իջվածքային հովիտները։ Գոբիի հարավում եւ հարավում արեւելքում, ինչպես նաեւ Մեծ լճերի գոգավորություններում կան ավազապատ (մոտ 30 հզ. կմ2) տարածություններ։ Մոնղոլիայի տարածքը մտնում է Կենտրոնաասիական համակարգի մեջ՝ Ուրալա-Մոնղոլական ծալքավոր գեոսինկլինալային գոտու մասն է։ Նրա սահմաններում առանձնանում են հյուսիսայինն՝ կալեդոնյան, եւ հարավային՝ հերցինյան ծալքավորության մարզերը։ Օգտակար հանածոներից հայտնի են քարածխի, երկաթի, վոլֆրամի, պղնձի մոլիբդենի, ֆլյուորիտի, ֆոսֆորիտների, ոսկու, անագի, ցինկի, պիեզոքվարցի, ասբեստի, գիպսի, գրանիտի հանքավայրերը։ Կլիման բարեխառն է, չոր, խիստ ցամաքային՝ օդի օրական եւ սեզոնային ջերմաստիճանների մեծ տատանումներով։ Ձմեռը ցուրտ է, սակավաձյուն, արեւոտ։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը հյուսիսում -35°C է (նվազագույնը՝ մինչեւ -50°C), հարավում՝ -10°C։ Ամառը կարճ է, տաք։ Հուլիսի միջին ջերմաստիճանը 18- 26°C է (առավելագույնը՝ մինչեւ 40°C)։ Տարեկան տեղումները հյուսիսում 200-300 մմ են, ծայր հարավում՝ 100 մմ-ից պակաս, լեռներում՝ մինչեւ 500 մմ է։ Մոնղոլական Ալթայում կան սառցադաշտեր, երկրի հյուսիսում՝ բազմամյա սառածություն (կղզյակներով)։ Ներքին ջրեր Խոշոր գետերն են Սելենգան (Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի ավազան), Կերուլենն ու Օնոնը (Խաղաղ օվկիանոսի ավազան)։ Տարեկան ընդհանուր հոսքը մոտ 303 կմ է։ Գետերի սնումը գլխավորապես անձրեւային ու ձնային է, վարարումը՝ գարնանն ու ամռանը։ Մեծ լճերն են՝ աղի, անհոսք Ուբսու նուր (մակերեսը 3350 կմ) եւ Խյարգաս նուր, քաղցրահամ, հոսքավոր Խուբսուգուլ (2620 կմ2) եւ Խարա Ուս նուր։ Հողերը, բուսական եւ կենդանական աշխարհ Տարածված են շագանակագույն եւ գորշ հողերը, լեռներում հանդիպում են սեւահողեր, գետահովիտներում եւ լճային գոգավորություններում՝ մարգագետնային հողեր։ Մոնղալիայի կենտրոնական եւ արեւելքում մասերում գերակշռում է տափաստանային բուսականությունը (փետրախոտ, շյուղախոտ), Գոբի անապատում՝ օշինդրը, ուղտափուշը, սաքսաուլը։ Անտառները (տարածված են գլխավորապես լեռներում) զբաղեցնում են երկրի տարածքի 10%-ը։ Բնություն Կենդանիներից բնորոշ են կրծողները, այծքաղները, Պրժեւալսկու ձիերը, վիթերը, կուլանները, վայրի ուղտերը։ Անտառներում հանդիպում են սամույր, վարազ, սկյուռ, գորշ արջ, մարալ, որմզդեղն։ Երկրի կենտրոնական եւ արեւելյան մասերում գերակշռում է տափաստանային եւ կիսատափաստանային բուսականությունը՝ փետրախոտը, շյուղախոտը, Գոբի անապատում՝ ուղտափուշը, օշինդրը, սաքսուալը։ Անտառները կազմում են երկրի 10%–ը եւ տարածված են գլխավորապես լեռներում։ Բնակչություն Բնակչության թիվը 2 996 հազ. մարդ (2012 թ.)։ Բնակչության միջին խտությունը՝ 1,9 մարդ։ Կյանքի միջին տեւողությունը՝ 68 տարի։ Ազգային կազմը՝ միատարր է՝ մոնղոլներ (94,9%), ղազախներ, բուրյաթներ, չինացիներ, ռուսներ եւ այլք։ Ուրբանիզացման մակարդակը 65%։ Պետական լեզուն՝ մոնղոլերեն, այլ լեզուներ՝ չինարեն, ռուսերեն։ Պետական կառուցվածք Մոնղոլիան անդամակցում է ՄԱԿ–ին։ Պետական կարգը՝ հանրապետություն։ Պետության ղեկավարը նախագահն է, կառավարության ղեկավարը՝ վարչապետը։ Մայրաքաղաքը՝ Ուլան Բատոր (1 221 հազ. մարդ)։ Խոշոր քաղաքները՝ Դուրխան (130 հազ. մարդ), Էրդենետ (87 հազ. մարդ)։ Քաղաքական կուսակցություններն են՝ Մոնղոլական ազգային դեմոկրատական կուսակցություն, Մոնղոլական սոցիալ–դեմոկրատական կուսակցություն, Ազգային սովորույթների միացյալ կուսակցություն, Կանաչների միություն, Մոնղոլական ժողովրդա–հեղափոխական կուսակցություն, Աշխատանքի մոնղոլական կուսակցություն եւ այլն։ Աղբյուրներ Մոնղոլիա Դեպի ծով ելք չունեցող երկրներ ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Լիբերալ ժողովրդավարություններ 1911 հիմնադրված պետություններ եւ տարածքներ Հանրապետություններ


source: CulturaX

text: Հոգեբանական դիմանկարներ՝ կանայք եւ տղամարդիկ Հաճախ կյանքի ընթացքում համոզվում ենք, որ կանայք ու տղամարդիկ կարծես երկու ծայրահեղություններ լինեն, երկու տարբեր մոլորակների բնակիչներ: Նրանց նպատակներն ու ցանկությունները ծայրահեղ տարբեր են ու գրեթե չեն հատվում: Ահա թե ինչու յուրաքանչյուր զույգի կազմավորում յուրահատուկ հրաշք է: Հավատանք, որ այս տեսակետը սուբյեկտիվ կարծիք է եւ անվերապահորեն տարածվել բոլոր դեպքերի վրա չի կարող, սակայն խոստովանենք, որ կանանց ու տղամարդկանց պատկերացումներն ու համոզմունքները, սպասումներն ու հավատալիքները հաճախ իսկապես դժվար համադրելի են: /Կանայք - Հոգեբանական դիմանկարներ՝ կանայք եւ տղամարդիկ " /> Ահա ընտանիքում ծնվեց զավակը: Անկախ սեռից` այն ուրախություն ու նոր ապրումներ է առաջացնում բոլորի մոտ: Ու գրեթե լույս աշխարհ գալու առաջին իսկ օրվանից սկսվում է տղամարդու եւ կնոջ ավանդական դերերի ձեւավորումը: Վաղ մանկական տարիքից սկսած երեխաներին` կախված սեռից, շրջապատողները տարբեր պահանջմունքներ են ներկայացնում, խրախուսում վարքի այս կամ այն դրսեւորումները: Սա էլ տարիքին զուգահեռ նպաստում է նրանց վարքի ու բնավորության, համոզմունքների ու սպասումների ձեւավորմանը: Մանկուց ի վեր տղաների մոտ խրախուսվում են նախաձեռնողականությունը, ինքնուրույնությունը, ֆիզիկական ուժի դրսեւորումը: Եթե աղջկա լալկանությունը, վախը, ապրումակցումը այլոց, հուզականության այլ դրսեւորումները չեն արժանանում քննադատության, ապա տղաների մոտ հուզականության ցանկացած արտահայտում ծնողները եւ մոտակա շրջապատը դիմավորում են հետեւյալ արտահայտություններով. «Չե՞ս ամաչում, չէ՞ որ դու տղա ես» կամ. «Ի՞նչ ես աղջկա պես լաց լինում»: Ցավոք հիմնականում այս կերպ են արձագանքում տղաների հուզականության արտահայտմանը, անկախ նրանից, թե ինչն է դրա առաջացման պատճառը` հասակակցի պատճառած ցավը, վախը ինչ-որ մի բանից, թե ապրումակցումը` այլոց վիճակից առաջացած ապրումները: Հետաքրքիր է, որ այն դեպքերում, երբ դեռ մի քանի ամսեկան տղան լալիս է, իսկ աղջնակը` ոչ, նրան մատնանշում են ու ասում. «Մի նայիր, աղջիկ է, բայց լաց չի լինում»` դրանով իսկ ձեւավորելով համոզմունք, որ աղջիկները ինչ-որ տարօրինակ լալկան էակներ են: Ահա սա էլ առաջին տարբերությունների ձեւավորման հիմքն է: Սեռերի միջեւ ընկած հոգեբանական տարբերությունը չի նշանակում նրանց մոտ սեռից կախված այս կամ այն բնութագրի բացակայությունը կամ առկայությունը: Պարզապես նույն բնութագիրը, նույն որակը տարբեր երանգավորում են ստանում` կախված սեռից: Ու ահա, այս տարբերությունները մեծապես անդրադառնում են կանանց եւ տղամարդկանց միջեւ գոյություն ունեցող փոխհարաբերություններում: Դիտարկենք հուզականության տարբեր դրսեւորումները: Մի դեպքում հուզականություն ասելով հասկացվում է այլոց հոգեկան վիճակը հասկանալու, նրանց զգացմունքները կիսելու կարողությունը (ապրումակցում) եւ դրանք արտահայտելու կարողությունը: Մյուս դեպքում դա սեփական զգացմունքների վերապրումն է եւ դրանց արտահայտումը (հուզական էքսպրեսիա): Շրջապատում հաճախ ենք հանդիպում կանանց, ովքեր բաղոքում են, թե իրենց տղամարդիկ` ամուսիննները, չեն հասկանում իրենց, անզգա են: Եվ իսկապես, երբեմն թվում է, թե տղամարդիկ բոլորովին ընդունակ չեն հասկանալ այլոց, (հատկապես կանանց զգացմունքները), կանանց հանդեպ չեն կարող ցուցաբերել հոգատար, կարեկցող վերաբերմունք: Սակայն հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ տղամարդիկ, կանանցից ոչ պակաս կարողանում են նկատել ու հասկանալ դիմացինի զգացմունքները: Ավելին, տղամարդիկ ներքուստ ապրումակցում են, սակայն նրանց համար չափազանց կարեւոր է, որպեսզի այլոք չնկատեն դա: Ինչ-ինչ պատճառներով տղամարդիկ հաճախ չեն ցանկանում, որպեսզի նրանց համարեն ապրումակցող, կարեկցող, ցավակցող: Տղամարդիկ հաճախ հայտնվում են այնպիսի իրավիճակներում, որոնք նրանցից պահանջում են ուժ, ինքնուրույնություն, իշխանություն, մրցակունակություն, այսինքն` այնպիսի հատկանիշներ, որոնք հազիվ թե համակցվում են կարեկցանքի հետ: Ու եթե անգամ տղամարդը ՚բաց է արձակումՙ իր զգացմունքները (վախ, անհանգստություն, ափսոսանք, կարեկցանք եւ նման այլ զգացմունքներ), նա սովորաբար ավելի զուսպ է արտահայտվում: Մինչդեռ կինն ավելի հակված է հուզականորեն արտահայտել իր ապրումները, իր վերաբերմունքը դեպքի, պատմածի վերաբերյալ: Այսինքն` կանայք եւ տղամարդիկ իրականում ունեն հավասար հուզականություն, պարզապես նրանք տարբեր ինտենսիվությամբ, տարբեր ուժգնությամբ են արտահայտում դրանք: «Իսկական տղամարդ» ասելով` տղամարդկանց մեծամասնությունը հասկանում է ամրություն, պնդություն, կարծրություն: Կանայք ավելի շատ են արտահայտում իրենց զգացմուքներն ուղղված շրջապատողներին (հետաքրքրության արտահայտում այլոց եւ նրանց ցանկությունների, պահանջմուքնների նկատմամբ), մինչդեռ տղամարդիկ հիմնականում արտահայտում են եսակենտրոն զգացմունքներ, պահանջներ, ցանկություններ, սեփական հետաքրքրություններ: Կանայք հեշտությամբ կարող են արտահայտել վախի ու տխրության զգացմունքներ, քանի որ հասարակության մեջ նրանց նմանատիպ ապրումներն ավելի ընդունելի են եւ «անհարմար» չեն: Ագրեսիվության արտահայտման տարբերությունը եւս կարելի է բացատրել սեռային դերերով: Այսպես, դրանցից ոմանք, որոշ առումներով, խրախուսում են տղամարդու կողմից ագրեսիվության արտահայտմանը, մինչդեռ կանանց կողմից արտահայտվող ագրեսիվությունը քննադատվում է: Տղամարդկանց հաճախ հրահրում են ագրեսիվության, անգիտակցաբար կամ գիտակցաբար, բացահայտ կամ քողարկված եղանակներով` կասկածի ենթարկելով նրանց հասարակական դիրքը, ինքնահարգանքը, ուժը: Տղամարդկանց համար շատ վիրավորական է, նույնիսկ` ստորացուցիչ, երբ վիճարկում կամ կասկածի տակ են դնում իրենց արժանիքները, կարողությունները: Սակայն եթե տղամարդու համար ընդունելի ձեւերից է համարվում ագրեսիայի բացահայտ արտահայտումը, ապա կանայք հիմնականում վատ են զգում, երբ ստիպված են լինում այլոց ներկայությամբ արտահայտել ագրեսիա: Բնականաբար, սրա բացատրությունը նրանում է, որ մենք անընդունելի ենք համարում կնոջ նման վարքը: Այսինք` սեռական, գենդերային դերերն իրենք արդեն ենթադրում են վարքային որոշակի սահմանափակումներ: Սակայն պետք է նշել, որ իրապես ուժեղ, առնական տղամարդուն ոչինչ չի կարող դրդել ՚ապացուցելուՙ սեփական առնականությունը, քանի որ նա երբեք չի կարող կասկածներ ունենալ դրանում:


source: wikipedia

text: Ռայթ եղբայրները՝ Օրվիլ Ռայթը (Օգոստոս 19 1871 - Հունվար 30 1948) եւ Ուիլբուր Ռայթը (Ապրիլ 16 1867 - Մայիս 30 1912) հայտնի են որպես գործնականորեն առաջին ինքնաթիռի նախագծողներ եւ կառուցողներ, առաջին օդից ծանր ղեկավարվող թռիչքի իրականացնողներ, ինչպես նաեւ ավիացիայում այլ կարեւոր հայտնագործությունների հեղինակներ։ Նրանց հաջողությունները, սակայն, մերժվել են շատ ազգերի եւ մարդկանց կողմից՝ այն ժամանակներից մինչեւ ներկա պահը։ Վաղ ավիատորների հայցերի հետ կապված կան շատ հակասություններ։ Տես՝ առաջին թռչող մեքենա մանրամասների համար։ Ծնունդ Ռայթ եղբայրները Միլթոն Ռայթի (1828-1917) եւ Սյուզան Քեթրին Կյորների (1831-1889) զավակներն են։ Ուիլբուր Ռայթը ծնվել է Միլվիլում (Ինդիանա նահանգ) 1867 թվականին։ Օրվիլ Ռայթը ծնվել է Դայթոնում (Օհայո նահանգ) 1871 թվականին։ Եղբայրները չեն ամուսնացել։ Նրանց քույրը՝ Քեթրին Ռայթը (1874-1929), ամուսնացել է Հենրի Հեսկելի հետ։ Վաղ կարիերա եւ ուսումնասիրություններ Ռայթ եղբայրները երկուսն էլ ստացել են բարձրագույն կրթություն, սակայն դիպլոմներ չեն ստացել։ Մեծացել են Դայթոնում, որտեղ 1892 թվականին բացել են «Ռայթ հեծանիվային ընկերություն» հեծանիվների վերանորոգման, նախագծման եւ արտադրության ընկերությունը։ Նրանք օգտագործում էին այս ընկերությունը թռիչքների նկատմամբ իրենց աճող հետաքրքրության ֆինանսական աջակցման համար։ Հենվելով Սըր Ջորջ Քեյլիի, Օկտավ Չանյութի, Օտտօ Լիլիենթալի եւ Սեմյուել Փիերփոինթ Լենգլիի աշխատությունների վրա՝ նրանք 1899 թվականին սկսեցին իրենց մեխանիկական օդագնացության փորձարկումները։ Եղբայրները կատարելագործեցին թռիչքի տեխնոլոգիաները՝ շեշտը դնելով ոչ թե շարժիչի ավելացված հզորության, այլ ինքնաթիռի ղեկավարելիության վրա։ Նրանք մշակել են 3-առանցքյա ղեկավարման համակարգը եւ հիմք են դրել ինքնաթիռի ղեկավարման այնպիսի սկզբունքների, որոնք օգտագործվում են ավիացիայում մինչեւ այսօր։ Ռայթ եղբայրները սկզբնական շրջանում հիմնվել են իրենց ժամանակի գրականության վրա՝ ներառյալ Լիլիենթալի աղյուսակները, սակայն հայտնաբերելով, որ Սմաետոնի գործակիցը (փոփոխական ամբարձման եւ քարշի բանաձեւում) սխալ է, ստեղծել են քամու կամուրջ՝ կառուցված իրենց աշխատակից Չարլի Թեյլորի կողմից, եւ դրանում փորձարկել են 100-ից ավել թեւերի ուրվագծեր՝ ի վերջո ստեղծելով օդի ճնշման եւ թեւի ուրվագծի հարաբերության իրենց սեփական աղյուսակները։ Նրանց աշխատանքներն ու նախագծերը հեծանիվների, մեխնիզմների, հեծանվային շարժիչների եւ հեծանիվ վարելու ընթացքում հավասարակշռության թեմաներով շատ կարեւոր դեր են խաղացել մեխանիկական ինքնաթիռ ստեղծելու նրանց հետագա հաջողության ճանապարհին։ Ուսումնասիրությունների ընթացքում Ռայթ եղբայրները միշտ համատեղ են աշխատել, եւ նրանց ներդրումները ինքնաթիռի մշակման գործում անբաժանելի են։ Քեթրինը մինչեւ իր ամուսնությունը նույնպես մասնակցել է վաղ օդապարուկների փորձարկումներին։ Թռիչքներ Դեպի առաջին թռիչք Ռայթ եղբայրների ավիացիոն հետազոտությունները նշանավոր էին նրանով, որ շեշտը դրվում էր ոչ թե պարզապես վերելքի եւ շարժիչ ուժի, այլ՝ նավիգացիոն ղեկավարման վրա։ Այդ ուղղությունում նրանք առաջինը պատրաստեցին ճախրասավառնակներ (սկսած 1899 թվականից), օգտագործելով «թեւի կորացում» կոչվող բարդ համակարգ։ Եթե մի թեւը ինչ-որ կերպ ճկվեր, ապա այն կընդուներ ավելի շատ ամբարձող ուժ, որը կբերեր ինքնաթիռի վերելքին։ Եթե նրանք նաեւ կարողանային կառավարել թեւերի ճկումը, դա թռիչքը շատ ավելի կհեշտացներ։ Որպեսզի ճկումը հնարավոր լիներ առաջին ճախրասկավառակներով, նրանք ստիպված էին չամրացնել ճախրասկավառակը պահող առջեւի եւ ետեւի հենարանները։ Ճկումը այնուհետեւ կառավարվում էր թեւերի միջով անցնող պարանի միջոցով, որը ձգվում էր մինչեւ թռիչքի բռնակը եւ թույլ էր տալիս օդաչուին թեքել ինքնաթիռը աջ կամ ձախ բռնակը համապատասխան կերպով քաշելով։ 1900 թ.-ին նրանք մեկնեցին Քիթի Հոուք, Հյուսիսային Կարոլինա շարունակելու իրենց օդագնացական աշխատանքը։ Քիթի Հոուքը ընտրվել էր Ազգային եղանակային ծառայության օդերեւութաբանի խորհրդով իր ուժեղ, հաստատուն քամիների եւ հեռավոր դիրքի համար, որը թույլ էր տալիս եղբայրներին աշխատել անդորրում, հեռու առաջին բարեհաջող օդից ծանր թռչող մեքենայի ստեղծման մրցակցությունից։ 1900 թվականից մինչեւ 1902 թվականը ընկած ժամանակաշրջանում նրանք փորձարկումներ էին անում ճախրասկավառակների հետ Քիթի Հոուքում՝ յուրաքանչյուր տարի ստեղծելով նոր ճախրասկավառակ։ Նրանց վերջին ճախրասկավառակը՝ 1902 թվականի Ռայթ Ճախրասկավառակը, ներմուծեց մեծ նորարարություններ թռիչքում, եւ եղբայրները դրանով կատարեցին ավելի քան 1000 բարեհաջող թռիչքներ։ 1903 թ.-ի Մարտի 23-ին նրանք դիմեցին լայնակի շարժման կառավարման տեխնիկայի եւ «Թեւի ճկման» օգնությամբ պտույտի արտոնագրման համար (821,393 ԱՄՆ արտոնագիրը «Թռչող մեքենայի» համար տրվեց 1906 թ. Մայիսի 23-ին)։ 1903 թվականի դրությամբ Ռայթ եղբայրները թերեւս ամենահմուտ ճախրասկավառակային օդաչուներն էին աշխարհում։ 1903 թվականին նրանք կառուցեցին Ռայթ Ֆլայերը - հետագայում Ֆլայեր I (այսօր հայտնի որպես Քիթի Հոուք), քանդակեցին իրենց սեփական պտուտակները եւ վերցրին Դայթոնի իրենց հեծանիվների խանութում Թեյլորի կողմից պատրաստված հատուկ շարժիչը։ Պտուտակները ունեին 80% օգտակար գործողության գործակից։ Շարժիչը գերազանցում էր գործարանայիններին՝ ունենալով ցածր քաշ-հզորություն գործակից ինքնաթիռում օգտագործելու համար։ (Զարմանալի չէ, որ շարժիչում օգտագործված շղթան հեծանիվի շղթա էր։) Դրանից հետո, 1903 թ.-ի Դեկտեմբերի 17-ին Ռայթերը օդ բարձրացան՝ երկուսն էլ 2 անգամ։ Առաջին թռիչքը Օրվիլի կողմից, որը կազմեց 39 մետր 12 վայրկյանի ընթացքում, արձանագրվեց հայտնի լուսանկարում։ Նույն օրվա 4-րդ թռիչքի ընթացքում, որը այդ օրվա միակ ղեկավարվող թռիչքն էր, Ուիլբուր Ռայթը թռչեց 279 մետր 59 վայրկյանի ընթացքում։ Թռիչքներին ականատես եղան 4 փրկարարներ եւ մի գյուղացի տղա, եւ դա վիճելի է դարձնում այդ թռիչքի առաջին հրապարակավ թռիչքը լինելու փաստը։ Տեղական թերթը ներկայացրել էր իրադարձությունը անճշտություններով։ Միայն մեկ այլ թերթ՝ Չինչինատտի Ինքուաիրերն էր տպագրել նյութը հաջորդ օրը։ Ֆլայեր I-ի կառուցման ծախսերը 1000 դոլարից քիչ էին։ Այն ուներ 12 մետր թեւերի բացվածք, կշռում էր 340 կիլոգրամ եւ կրում էր 12 ձիաուժ (9կՎ) հզորությամբ 77 կիլոգրամ քաշով շարժիչ։ Առաջին թռիչքի հիշարժան կետերը Ռայթ Ֆլայերի թռիչքը հիշարժան էր, որովհետեւ՝ ինքնաթիռը թռչում էր իր սեփական հզորությամբ, առանց ձգողական ուժի օգնության թռիչքի տեւողությունը ավելացվում էր ղեկավարման բռնակների ուղղակի, գիտակից եւ ակտիվ օգտաgործմամբ թռիչքը փորձնականորեն վերարտադրվել է նախօրինակի փութաջանորեն ստեղծված կրկնօրինակնով։ Արժանահիշատակ է նաեւ այն փաստը, որ Ռայթ եղբայրները մանրամասն նկարագրել են թռիչքի այնպիսի սկզբունքներ (ներառյալ պտուտակների կառուցվածքը եւ աերոդինամիկան), որոնք նրանց նախորդող առաջատարները նկարագրել էին սխալ կամ չէին նկարագրել ընդհանրապես։ Կարեւոր է նշել, որ իսկական Ռայթ Ֆլայերի մի քանի կրկնօրինակներ թռիչքային բնութագրերի բարելավման նպատակով ենթարկվել են ներկա աերոդինամիկայի գիտելիքներին համապատասխան ձեւափոխությունների։ Սակայն գոյություն ունի գոնե մեկ կրկնօրինակ, որը թռիչքներ է կատարել առանց ձեւափոխությունների ենթարկվելու։ Ռայթ Իքսփերիենս նախագիծը, սկզբնական Ֆլայերի բնագիր գծագրերով, լուսանկարներով եւ այլ նյութերով մանրամասն հետազոտություն է կատարել, եւ կարողացել է ճշգրտորեն վերարտադրել այն։ Նախագծի նպատակը բնօրինակի ճշգրիտ կրկնօրինակի պատրաստումն էր, ստուգելու համար, թե արդյոք այն իսկապես կարող էր թռչել։ Ինչպես պարզվեց, ինքնաթիռը իսկապես կատարեց մի քանի բարեհաջող թռիչքներ։ Արտաքին հղումներ Kitty Hawk - Kill Devil Hills Wright Brothers Photographs 1900-1911 - Library of Congress Plane truth: list of greatest technical breakthroughs in manned flight Video clips about the invention of the airplane About Santos Dumont first flight in Paris, with the "14-bis" The Pioneer Aviation Group web site contains many pictures of early flying machines and a comprehensive chronology of flight attempts HTML version of the Wright brothers' original patent Analysis of Wright Brother work First to Fly .com U.S. Centennial of Flight 2003 celebration of the 100th anniversary of the first flight AeroSpace Show - RTP-TV 2003 Video Tour of Wright Brothers Monument at Kill Devil Hills New Scientist Magazine Scientific Firsts: Print of Wright Flyer in France 1907 PBS Nova: The Wright Brothers' Flying Machines 1905 Wright Flyer III National Park Service, Wright Brothers' Memorial Քույրեր եւ եղբայրներ ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ Time-ի վարկածով «Տարվա մարդ» ճանաչվածներ


Լրատվություն Մամլո հաղորդագրություններ Նախագահ Սերժ Սարգսյանը մասնակցել է հայ-էմիրաթյան ներդրումային համաժողովին 22.03.2017 - 1000x666px - 558 Կբ - 1000x666px - 427 Կբ - 1000x666px - 318 Կբ - 1000x666px - 531 Կբ - 1000x666px - 370 Կբ - 972x649px - 289 Կբ - 1000x666px - 543 Կբ - 1000x665px - 207 Կբ - 1000x1505px - 316 Կբ - 1000x666px - 535 Կբ - 1000x654px - 316 Կբ - 1000x665px - 342 Կբ - 1000x666px - 512 Կբ - 1000x1424px - 443 Կբ Աշխատանքային այցով Արաբական Միացյալ Էմիրություններում գտնվող Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր մասնակցել է Աբու Դաբիում անցկացվող «Հայաստան-Արաբական Միացյալ Էմիրություններ» ներդրումային համաժողովին: Համաժողովը կազմակերպվել է Նախագահ Սերժ Սարգսյանի եւ Աբու Դաբի էմիրության թագաժառանգ, ԱՄԷ զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարի տեղակալ Շեյխ Մոհամմեդ բին Զայեդ Ալ Նահյանի բարձր հովանավորությամբ: Հայաստանի զարգացման հիմնադրամի եւ Աբու Դաբիի Առեւտրի պալատի կազմակերպած համաժողովը նպատակ ունի խթանելու Հայաստանի եւ արաբական երկրների տնտեսական կապերի ակտիվացումը, գործարարների միջեւ շփումները, ներկայացնելու Հայաստանի ներդրումային միջավայրը եւ տարբեր ոլորտներում փոխշահավետ ներդրումային նախագծեր: Համաժողովի շուրջ 300 մասնակիցների թվում են պետական պաշտոնյաներ, հիմնադրամների ղեկավարներ, վերազգային ընկերությունների, միջազգային կազմակերպությունների, Հայաստանում օտարերկրյա ներդրումների հաջող փորձ ունեցող ընկերությունների ներկայացուցիչներ։ Համաժողովում ԱՄԷ էկոնոմիկայի նախարար Սուլթան բին Սայիդ Ալ Մանսուրի ողջույնի խոսքից հետո, Հանրապետության Նախագահը համաժողովում հանդես է եկել ելույթով: *** Նախագահ Սերժ Սարգսյանի ելույթը հայ-էմիրաթյան ներդրումային համաժողովին a7b Մեծարգո՛ պարոն նախարար, Հարգելի՛ տիկնայք եւ պարոնայք, Անչափ հաճելի, նաեւ խորհրդանշական է իմ նախորդ պաշտոնական այցից ընդամենը չորս ամիս անց կրկին հյուրընկալվել այս բարեկամական հողում։ Ջերմորեն ողջունում եմ բոլորիդ այս հրաշալի սրահում. նման բացառիկ ներկայացուցչական միջոցառումը հայ-էմիրաթյան տնտեսական կապերին նոր որակ հաղորդելու՝ մեր երկրների բարձր ղեկավարության երկուստեք ցանկության ու հանձնառության վկայությունն է։ Ընդամենը ամիսներ առաջ սա միայն գաղափար էր, իսկ այսօր՝ արդեն իրականություն, որից մեր սպասումները մեծ են: Այս գաղափարը կյանքի կոչելու համար առանձնահատուկ երախտագիտություն եմ հայտնում Արաբական Միացյալ Էմիրությունների իշխանություններին եւ հատկապես Աբու Դաբի էմիրության թագաժառանգ, ԱՄԷ զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարի տեղակալ Նորին Վսեմություն Շեյխ Մոհամմեդ բին Զայեդ Ալ Նահյանին: Հարգելի՛ գործընկերներ, Հայ եւ արաբ ժողովուրդների բարեկամությունը դարերի փորձություն է անցել եւ, հասնելով մեր օրերը, դարձել Հայաստանի ու բազմաթիվ արաբական երկրների միջպետական հարաբերությունների անսասան հենքը։ Հենց այդ հենքի վրա էր, որ Միացյալ Էմիրությունների լուսահոգի հիմնադիր Նախագահ Շեյխ Զայեդ բին Սուլթան Ալ Նահյանի օրոք սկիզբ առավ նաեւ Հայաստանի եւ Արաբական Միացյալ Էմիրությունների միջպետական համագործակցությունը: Եվ այսօր մեր ցանկությունն է ու նաեւ մեր պարտքը՝ ամրապնդել եւ խորացնել այս թանկ ժառանգությունը, որ ստացել ենք: Հայաստանն իր պատմության ողջ ընթացքում գտնվել է Արեւելքի եւ Արեւմուտքի խաչմերուկում, ինչը հայ ժողովրդին երկու աշխարհների համար էլ դարձրել է ընկալելի: Միաժամանակ, Արեւելքն ու Արեւմուտքը միախառնվել են մեր հողում՝ արտացոլվելով հայ ժողովրդի մտածելակերպում եւ կենսակերպում: Սա նշանակում է, որ ձեզանից յուրաքանչյուրը, գալով Հայաստան, կբացահայտի ոչ միայն գործարարության համար բարենպաստ միջավայր, այլեւ հոգեհարազատ տարրեր, որոնցից ամենաբնորոշները, թերեւս, ավանդական հայկական հյուրընկալությունն ու ջերմությունն են, որոնք հատուկ են նաեւ եղբայրական արաբ ժողովրդին։ Բնականաբար, ձեզնից շատերը Հայաստանի մասին իրենց պատկերացումն ունեն, շատերն էլ դեռ նոր պիտի բացահայտեն Հայաստանը` հատկապես որպես տնտեսական ներուժ։ Իսկ մինչ այդ ցանկանում եմ մի քանի շեշտադրումներ կատարել Հայաստանում գործարարությամբ զբաղվելու առնչությամբ, որոնք կարեւոր նախադրյալներ են մեր փոխշահավետ գործընկերության տեսանկյունից: Աներկբա է` փոխշահավետ գործընկերության նախադրյալներից թերեւս ամենակարեւորը վստահության գործոնն է։ Հարափոփոխ մեր աշխարհի մրցակցային պայմաններում կարելի է երկարաժամկետ գործընկերություններ ստեղծել եւ ներդրումներ կատարել միայն այն դեպքում, երբ առկա է կայուն վստահության մթնոլորտ։ Մի բան, որ մենք, իսկապես, կիսում ենք։ Մեր ժողովուրդները պատմությամբ են ճանաչում միմյանց. պատմական հանգամանքների բերումով ապրելով արաբ ժողովրդի հետ կողք կողքի եւ հաղորդակից լինելով արաբական քաղաքակրթությանը՝ մենք լավ ենք գիտակցում վստահության արժեքը: Չնայած պատմության ընթացքում մեզ բաժին հասած բազում դժվարություններին՝ մենք երբեք չենք ընկրկել, սփռվել ենք աշխարհով մեկ եւ դարձել նաեւ հաջողակ գործարարներ: Այսօր էլ մեզ չեն վախեցնում առկա սահմանափակումները, մենք փորձում ենք դրանք վերածել մրցակցային առավելությունների: Չունենալով էներգակիրներ՝ մենք զարգացնում ենք մարդկային ռեսուրսը, գտնվելով շրջափակման մեջ՝ մենք ստեղծում ենք ինտեգրացիոն կամուրջներ, չունենալով ելք դեպի ծով՝ մենք բացվում ենք աշխարհին մեր աշխարհասփյուռ հայ համայնքների միջոցով, հաղորդակցվում ենք՝ ստեղծելով այլընտրանքային ուղիներ եւ օգտվելով ժամանակակից տեխնոլոգիաներից։ Ասածիս լավագույն վկայությունն այն է, որ Հայաստանն այսօր վերածվել է ամբողջական բարդ տեխնոլոգիական լուծումներ եւ ծառայություններ առաջարկող երկրի՝ զբաղեցնելով իր յուրահատուկ տեղը տեղեկատվական տեխնոլոգիաների համաշխարհային քարտեզի վրա: Դուք հնարավորություն ունեք սեփական փորձով համոզվելու, որ Հայաստանում ստեղծված է գործարարությամբ զբաղվելու համար բարենպաստ դաշտ, օրենսդրորեն պաշտպանված եւ ազատ ներդրումային միջավայր։ Այդ մասին է վկայում Համաշխարհային բանկի «Դուինգ բիզնես 2017» զեկույցը, որի համաձայն Հայաստանը 190 երկրների շարքում 38-րդն է, ընդ որում բիզնես սկսելու դյուրինության ցուցանիշով՝ 9-րդ հորիզոնականում է: Ինչ վերաբերում է տնտեսական ազատության ցուցանիշին՝ այս տարի գրանցվել է աննախադեպ առաջընթաց. մեր երկիրը ներկայումս 180 երկրների շարքում զբաղեցնում է 33-րդ հորիզոնականը՝ նախորդ տարվա համեմատ 21 կետով բարելավելով իր դիրքը: Մեր կառավարությունը պատրաստել է ներդրումային փաթեթներ, որոնք գտնվում են իմ անմիջական ուշադրության ներքո: Մենք կողջունենք եւ կաջակցենք Հայաստանի տնտեսության տարբեր ոլորտներում Միացյալ Էմիրությունների ներդրողներին: Համագործակցության մեծ հնարավորություններ կան գյուղատնտեսության եւ սննդի արդյունաբերության ոլորտներում։ Հայաստանում օրեցօր ավելի մեծ տարածում է ստանում օրգանական եւ ջերմոցային գյուղատնտեսությունը, որի արտադրանքը, կարծում եմ, մեծ պահանջարկ ունի նաեւ ձեր երկրում։ Ինչպես հայտնի է, Հայաստանը միջազգային հեղինակություն է վայելում միրգ-բանջարեղենի վերամշակման, պահածոյացման, չրագործության, հյութերի արտադրության ոլորտներում, իսկ տեղական աղբյուրների քաղցրահամ խմելու ջուրը դարձել է Հայաստանի այցեքարտը: Հայաստանը բնօրրանն է աշխարհի ամենահամեղ մրգերից մեկի՝ արեւահամ ծիրանի, որը գիտությանը հայտնի է, որպես «Պրունուս արմենիակա»: Վերոհիշյալ ոլորտներում համագործակցության արդյունավետ հարթակ կարող են դառնալ Հայաստանի ազատ տնտեսական գոտիները՝ բարձր եւ նորարարական տեխնոլոգիաների արտադրության ուղղվածություն ունեցող «Ալյանսը» եւ ոսկերչության, ադամանդագործության, ժամագործության ոլորտների համար նախատեսված «Մերիդիանը», որոնց գործունեությունը գրեթե ամբողջությամբ ազատված է հարկերից եւ մաքսատուրքերից։ Նախատեսված է ստեղծել եւս մեկ՝ ավելի լայն ընդգրկմամբ ազատ տնտեսական գոտի, որը արդյունավետ հարթակ կդառնա ԵԱՏՄ, ԵՄ եւ Մերձավոր Արեւելքի երկրների շուկաներ դուրս գալու համար։ Հայաստանն էմիրաթյան գործարարներին առաջարկում է անընդհատ ընդլայնվող շուկա, քանզի Եվրասիական ինտեգրացիան ընդլայնել է Հայաստանի տնտեսական սահմանները գրեթե մինչեւ համաշխարհային ցամաքի 1/7-րդ մասը: Բացի այդ, վերջերս ավարտվեցին Հայաստան-ԵՄ համապարփակ եւ ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրի շուրջ բանակցությունները, ինչը նշանակում է նաեւ Եվրոպական միության հետ տնտեսական կապերի նոր մակարդակ, առեւտրի եւ ներդրումների նոր հնարավորություններ: Հայաստանը մինչ այդ արդեն իսկ օգտվում էր Եվրամիության արտոնությունների ընդհանրացված GSP+ համակարգից, որը թույլ է տալիս մեր երկրում արտադրված շուրջ 6400 ապրանքատեսակներ արտոնյալ պայմաններով արտահանել ԵՄ։ Վստահ եմ, որ համատեղ աշխատելու պարագայում զգալի ձեռքբերումներ կունենանք։ Դրա լավագույն վկայությունը մեր երկրների միջեւ առեւտրաշրջանառության աննախադեպ աճն է` շուրջ երկուսուկես անգամ, որը նկատելի դարձավ նախորդ տարվա արդյունքների ամփոփմամբ։ Իսկ այս տարի արձանագրել ենք թռիչքային աճ՝ ավելի քան 8 անգամ, եւ պատրաստակամ ենք ապահովելու դրա շարունակականությունը: Չեմ կարող չնշել զբոսաշրջության ոլորտը, որը ժողովուրդների բարեկամության, միջմշակութային երկխոսության եւ փոխճանաչողության լավագույն միջոցն է։ Ուրախալի է, որ Էմիրություններից Հայաստան այցելող զբոսաշրջիկների թիվը վերընթաց աճում է. միայն 2016-ին այն ավելացել է 44 տոկոսով։ Վստահ եմ՝ սա բնավ էլ սահմանագիծ չէ, մանավանդ, որ հենց այսօրվանից ուժի մեջ մտավ Արաբական Միացյալ Էմիրությունների քաղաքացիների համար ազատ վիզային ռեժիմը։ Հայաստանում զբոսաշրջիկներին մատուցվող ծառայությունները հետեւողականորեն կատարելագործվում են: Առհասարակ, ծառայությունների մատուցման ոլորտը Հայաստանում ամենաարագ զարգացողներից է, եւ այս առումով մեր երկիրը շահեկան դիրքերում է տարածաշրջանում: Ի դեպ, ցանկանում եմ եւս մի կարեւոր հանգամանքի անդրադառնալ. վերջին տարիներին Հայաստան են ժամանել շուրջ 20 հազար հայեր, որոնք որքան հայկական, նույնքան էլ արաբական ինքնության ու մշակույթի կրողներ են։ Թե՛ արաբախոս, թե՛ հայախոս եւ թե՛ նշանակալի գործարար ավանդույթներ ունեցող նման ստվար համայնքի ներկայությունը Հայաստանում կարող է ուղղակիորեն եւ զգալիորեն դյուրացնել էմիրաթցի ներդրողների գործունեությունը մեր երկրում։ Հարգելի՛ գործընկերներ, Այսպիսով, ես հրավիրում եմ ձեզանից յուրաքանչյուրին բացահայտելու Հայաստանը՝ իր լեռնային յուրօրինակ բնաշխարհով, համեղ ուտեստներով, հայկական հյուրընկալությամբ եւ, անշուշտ, կրթված, աշխատասեր եւ իրենց գործի գիտակ կադրերով, որոնք մեծ նվիրումով կարող են ներգրավված լինել ցանկացած հեռանկարային ծրագրում: Շնորհակալ եմ ուշադրության համար եւ մեկ անգամ եւս իմ երախտագիտությունն եմ հայտնում Էմիրությունների ղեկավարությանն այս հրաշալի միջոցառումը կազմակերպելու համար: Շնորհակալություն:


Լրատվություն Շնորհավորական Նախագահ Սարգսյանը շնորհավորել է Ռուսաստանի ժողովրդական դերասան Վալենտին Գաֆտին` ծննդյան 75-ամյակի առթիվ 02.09.2010 Ուղերձում ասված է. “Հարգելի Վալենտին Իոսիֆի, Ընդունեք իմ անկեղծ շնորհավորանքները Ձեր հոբելյանի` ծննդյան 75-ամյակի առթիվ: Դուք, իրավամբ, վայելում եք միլիոնավոր մարդկանց անկեղծ սերն ու հարգանքն ամբողջ աշխարհում: Հայաստանում նույնպես Ձեզ են պատկանում Ձեր տաղանդի, Ձեր մարդկային բարձր որակների երկրպագուների հսկայական բանակի սրտերը: Ձեզ` մեծատառով Մարդուն եւ Դերասանին սրտանց մաղթում եմ երկար տարիների կյանք, առողջություն, ստեղծագործական նոր ձեռքբերումներ եւ հաջողություններ Ձեր բոլոր նախաձեռնություններում”:


Փաստաթղթեր ՀՀ նախագահի հրամանագրերը 28.12.2016 Հ. Մ. ՆԱՂԴԱԼՅԱՆԻՆ «ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՆ ՄԱՏՈՒՑԱԾ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ» 1-ԻՆ ԱՍՏԻՃԱՆԻ ՄԵԴԱԼՈՎ ՊԱՐԳԵՎԱՏՐԵԼՈՒ ՄԱՍՒՆ 28.12.2016 Հ. Վ. ԹՈՎՄԱՍՅԱՆԻՆ «ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՆ ՄԱՏՈՒՑԱԾ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ» 1-ԻՆ ԱՍՏԻՃԱՆԻ ՄԵԴԱԼՈՎ ՊԱՐԳԵՎԱՏՐԵԼՈՒ ՄԱՍՒՆ 28.12.2016 Կ. Գ. ՆԱՀԱՊԵՏՅԱՆԻՆ «ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՆ ՄԱՏՈՒՑԱԾ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ» 2-ՐԴ ԱՍՏԻՃԱՆԻ ՄԵԴԱԼՈՎ ՊԱՐԳԵՎԱՏՐԵԼՈՒ ՄԱՍՒՆ 28.12.2016 Վ. Ս. ԱՅՎԱԶՅԱՆԻՆ «ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՆ ՄԱՏՈՒՑԱԾ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ» 2-ՐԴ ԱՍՏԻՃԱՆԻ ՄԵԴԱԼՈՎ ՊԱՐԳԵՎԱՏՐԵԼՈՒ ՄԱՍՒՆ 28.12.2016 Գ. Ե. ՄԻՆԱՍՅԱՆԻՆ «ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՆ ՄԱՏՈՒՑԱԾ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ» 2-ՐԴ ԱՍՏԻՃԱՆԻ ՄԵԴԱԼՈՎ ՊԱՐԳԵՎԱՏՐԵԼՈՒ ՄԱՍՒՆ 28.12.2016 Վ. Վ. ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆԻՆ «ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՆ ՄԱՏՈՒՑԱԾ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ» 2-ՐԴ ԱՍՏԻՃԱՆԻ ՄԵԴԱԼՈՎ ՊԱՐԳԵՎԱՏՐԵԼՈՒ ՄԱՍՒՆ


«Միասնական ազգային երազանք չապահովելով՝ մենք մնալու են պարտւած հոգեբանութեամբ. դա մեր մեծագոյն բացն է». Թեւան Պօղոսեանը՝ պատերազմից մէկ տարի անց հայկական կողմի անելիքների մասին - «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ You are here:Գլխաւոր էջ»Լուրեր»Քաղաքական»Հայաստան - Արցախ»«Միասնական ազգային երազանք չապահովելով՝ մենք մնալու են պարտւած հոգեբանութեամբ. դա մեր մեծագոյն բացն է». Թեւան Պօղոսեանը՝ պատերազմից մէկ տարի անց հայկական կողմի անելիքների մասին «alikonline.ir» - Պատերազմը դեռ չի աւարտւել, այն դեռ շարունակութեան մէջ է, զինադադարի պայմանաւորւածութիւն է միայն եղել։ Այս մասին Tert.am-ի հետ զրոյցում ասաց «Մարդկային զարգացման միջազգային կենտրոնի» ղեկավար, քաղաքագէտ Թեւան Պօղոսեանը՝ ամփոփելով հայկական կողմի անելիքները պատերազմից մէկ տարի անց։ Նա նշեց, որ Հայաստանը թեւակոխել է մեծագոյն ճգնաժամերի փուլ եւ այս մէկ տարւայ ընթացքում կորոնավիրուսով պայմանաւորւած ճգնաժամերին գումարւել են բարոյահոգեբանական եւ անվտանգութեան ճգնաժամերը։ «Ցաւօք սրտի, այս մէկ տարւայ ընթացքում չկարողացանք յաղթահարել ոչ մէկը։ Այսօր ե՛ւ անվտանգութեան ճգնաժամը գոյութիւն ունի, ե՛ւ բարոյահոգեբանական ճգնաժամը, ե՛ւ առողջապահական համակարգի ճգնաժամը, ե՛ւ տնտեսական, սոցիալական դժւարութիւնները, եւ դրան գումարած՝ աշխարհաքաղաքական անհասկանալի շրջապտոյտը, որը տեղի է ունենում մեր տարածաշրջանում, եւ Հայաստանի իշխանութիւնները չեն կարողանում գտնել այն ճիշտ ուղիները, որոնցով կը կարողանան տանել երկիրը»,- ասաց նա։ Թեւան Պօղոսեանը նկատեց, որ նոյեմբերի 10-ից յետոյ, համաձայն հրադադարի համաձայնութեան, եթէ զօրքերը պէտք է նոյն կէտում կանգնէին, Հայաստանի իշխանութիւնները գնացել են ահաւոր մեծ զիջումների՝ բանաւոր համաձայնութիւններով հողեր յանձնելու։ Նա հարց բարձրացրեց, թէ նոյեմբերի 9-ին որտե՞ղ էին գտնւում հայկական զինւած ուժերը, եւ հիմա որտե՞ղ են՝ յաւելելով, որ հայ ռազմագերիները չեն վերադարձւել։ Թեւան Պօղոսեանը նշեց՝ դիւանագիտական, տնտեսական, տեղեկատւական պատերազմը շարունակւում է: «Ներքին քաղաքական ճգնաժամն էլ չի յաղթահարւել, հասարակութիւնը աւելի է պառակտւել է»,- ասաց նա եւ նշեց, որ ՀՀ ցանկացած քաղաքացու անելիքներում բացեր է տեսնում, այդ թւում՝ իր։ «Այսօր, երբ գաղափար ես ասում, որ պէտք է կարողանանք ճգնաժամերը յաղթահարենք եւ արտաքին քաղաքականութիւնում մեր շահերից պէտք է յետ չկանգնենք, այդ տեսակի գաղափարի դէպքում մարդիկ ասում են՝ ի՞նչ, էլի պատերա՞զմ էք ուզում, ո՞վ է գնալու կռւելու, հէնց մարդ այդպէս է ասում, դա նշանակում է, որ ինքն այլեւս քաղաքացի չի, քանի որ իւրաքանչիւր քաղաքացի հասկանում է, որ իր պարտականութիւնն է նպաստել անվտանգութեանը, քաղաքացին է երկիրը պաշտպանում։ Միայն այդ հարցի առաջացումը նշանակում է, որ մենք չձեւաւորւեցինք ո՛չ քաղաքական ազգ, ո՛չ էլ քաղաքացիներ, որ խօսենք պետականութեան մասին»,- ասաց Պօղոսեանը: Թեւան Պօղոսեանն ընդգծեց՝ ուսումնասիրելով շատ երկրների պատմութիւնները, որտեղ եղել են մեծագոյն պարտութիւններ, կապիտուլեացիաներ, փորձում է տեսնել՝ ինչպէս են յաղթահարել եւ հասկանում, որ ամենագլխաւոր խնդիրներից մէկը ազգային երազանք ձեւաւորելն է։ «Մենք չենք խօսում մեր ազգային երազանքի համար, որ մեր գալիք սերունդների համար ամէն ինչ պէտք է անել, որ Շուշին, Հադրութը, Մատաղիսը, Թալիշը, Շահումեանը, Քարվաճառը, բոլորը կարողանանք վերականգնել, իսկապէս գնալու ենք այդ ուղղութեամբ։ Այս պարագայում մեծագոյն բացը միասնական ազգային երազանք ունենալն է, որը չապահովելով՝ մենք մնալու են պարտւած հոգեբանութեամբ»,- ասաց նա եւ նկատեց, որ 1994 թւականին էլ կար զինադադարի համաձայնագիր, բայց թշնամին չյանձնւեց։ Ըստ նրա՝ ազգային երազանքին հասնելու առաջին քայլերից մէկն է, որ մարդիկ մտածեն՝ «եթէ ինձ մօտ չի ստացւում, ես պէտք է հեռանամ, եւ գայ ուրիշը, ում մօտ կը ստացւի»։ «Պարտւած իշխանութիւնը յանուն հայրենիքի, յանուն սերունդների պէտք է հեռանայ։ Իրենք էլ են լինելու, իրենք էլ են ապագայում ձեւաւորւելու, բայց պէտք է գնան, որ բաժանարար գիծը չլինի»,- յաւելեց նա։


Board index ‹ Հայ Արիական ‹ Նորություններ Քաղաքական տնտեսական եւ հասարակական այլ իրադարձություններ Հայաստանում, Սփյուռքում ու Աշխարհում Ô2Õ¡Ö€Õ« ÔoÕ¡Õ ́Õ¡Õ¶Õ ̧Ö‚Õ ́ Õ„Õ¥Ö€ Â«Ô1⁄4Õ ̧Ö‚ÕμÕ1⁄2 Ô±Õ·ÕÕ¡Ö€Õ°Â» by Hopar on Sat Jul 05, 2008 1:20 am 1. Լսելու Պր. Քիրեմիջյանի վերջին ամսվա հաղորդումները (որոշ ժամանակ անց՝ բոլոր անցած հաղորդումները)։ Դրա համար Դուք պետք է գնաք այստեղ http://www.hossank.com/LouysWorld եւ օգտվեք ձախ կողմի ցանկից։ Նշում. Հայկական տառատեսակները հաճելի են կարդացվում «Microsoft Internet Explorer»-ով։ Return to Նորություններ


source: fineweb

text: «Ֆայնենշլ Թայմսի» վերլուծաբանների համոզմամբ, Արեւմուտքը պետք է շարունակի աջակցել Ուկրաինայի ընդդիմությանը։ Արեւմուտքի փորձագետների կարծիքով, հրաժարվելով եվրոպական ինտերգումից եւ նախընտրելով ռուսական կողմնորոշումը, Կիեւը կարճատեւ հեռանկարի կտրվածքով որոշ օգուտներ է քաղում, սակայն ի վերջո Ուկրաինան կհայտնվի ավելի վատ կացության մեջ։ «Ֆայնենշլ Թայմսի» խմբագրակազմի վերլուծության համաձայն, Վլադիմիր Պուտինը եւ Վիկտոր Յանուկովիչը Ռուսաստանի եւ Ուկրաինայի շահերի հաշվին են բավարարել իրենց քաղաքական ամբիցիաները։ Խոշոր վարկի եւ գազի սակագնի իջեցման խոստումների դիմաց Պուտինը համոզել է Յանուկովիչին հրաժարվել եվրոպական ինտեգրումից եւ այդպիսով պահպանել է իր երազանքը` Եվրամիության մրցակից Եվրասիական միություն կայացնելու հնարավորությունը։ Ընդունելով եվրաինտեգրումից հրաժարվելու` Կրեմլի պայմանները, Յանուկովիչը ստացել է 2015 թվականին վերընտրվելու, իր ազգականների` ապօրինի եղանակով դիզած հարստությունները պահպանելու եւ քաղաքական-տնտեսական բարեփոխումներից խուսանավելու հնարավորություն։ Պուտինն ու Յանուկովիչը դեռ պետք է սպասեն ու հուսան, որ իրավիճակը Մայդանում կհանդարտվի։ Բարդ դրության մեջ է Յանուկովիչը` եթե ուժով ցրի ցույցերը, Եվրամիությունն անմիջապես պատժամիջոցներ կսահմանի, իսկ Ուկրաինան էլ ավելի կխորասուզվի ռուսական ազդեցության տիրույթ, որտեղ համատարած կոռուպցիա է, անարդար ընտրություններ, օրենքի ոտնահարում եւ հակաարեւմտյան, հակաազատական գաղափարախոսություն։ Բայց, ինչպես «Ֆայնենշլ Թայմսի» վերլուծաբաններն են նկատում, կա հուսադրող հանգամանք` մեծ է հավանականությունը, որ Պուտինի այս նվաճումն ընդամենը «Պյուռոսյան հաղթանակ» է, քանի որ խարխուլ տնտեսություն ունեցող Ռուսաստանի համար դյուրին չի լինի 15 միլիարդ դոլար տրամադրել Ուկրաինային, իսկ գազի սակագնի իջեցման հետեւանքով 5 միլիարդ դոլարի կորուստը ծանր հարված է Ռուսաստանի եկամուտների զգալի մասն ապահովող «Գազպրոմի» համար։ Եթե Յանուկովիչը հրաժարվի բարեփոխումներից, ապա մեկ-երկու տարի անց Ուկրաինան վերստին կհայտնվի դեֆոլտի վտանգի առաջ։ Ոչ մի փող, ոչ մի հալածանք չի ստիպի ուկրաինացիների երիտասարդ սերնդին հրաժարվել եվրաինտեգրման գաղափարից, արեւմտյան ազատությունների եւ բարեկեցության երազանքից։ 21-րդ դարում Եվրոպայում մենիշխանության եւ կոռուպցիայի կայսրություն ստեղծելու փորձը միեւնույն է` վաղ թե ուշ կձախողվի։ Արեւմուտքը պարտավոր է շարունակել աջակցությունը Ուկրաինայի ընդդիմությանը եւ հստակ հայտնել Յանուկովիչին, որ ընդդիմության նկատմամբ հալածանքների եւ բռնաճնշումների համար պատիժ կլինի։ Ինքը Յանուկովիչը դեռ տեղ է թողնում եվրաինտեգրման համար։ Իր երեկվա ասուլիսում նա հայտնել է, որ իր համար կարեւորը երկրի տնտեսական ապագան է։ «Եթե տեսնենք, որ պայմանները բարենպաստ են, շահավետ են եւ մենք կկարողանանք պաշտպանել մեր ազգային շահերն, ապա իհարկե դրական կարձագանքենք Եվրամիության հետ առավել սերտ կապ հաստատելու պայմանագրի առաջարկին»,- ասել է Ուկրաինայի ղեկավարը։


text: Դեպքեր Ծնունդներ Մահեր Փետրվար 2 - Աշոտ Մեծ, թագավոր 891 Տարեթվեր


Հանուն ինչի՞ եք պատրաստ պայքարել - Էջ 4 Ցույց են տրվում 46 համարից մինչեւ 60 համարի արդյունքները՝ ընդհանուր 98 հատից 23.02.2008, 21:39 #46 23.02.2008, 21:56 #47 Թող ժողովուրդը ընտրեր որ այս ընտրություններին էլ մեր պահանջնռրին չբավարարելու դեպքում հանգիստ խղճով նրան հրաժեշտ տայինք ու ընտրեինք նորին ավելի արժանավորին։ Ոչ թե նա ինքը ընտրեր հաջորդին 23.02.2008, 23:03 #48 կյանքս ա է!!!! 23.02.2008, 23:07 #49 Լեւոնը էլի խաբեց... Ասում էր որ իր կողմն են անցել գեներալներ, բայց 1 ժամ առաջ Հ1-ով ցույց տվեցին ՀՀկ-ի նիստը եւ բոլոր ՀՀԿ-ականների ստորագրությունները` այդ թվում գեներալներինը... Էլ ինչ կարաս ասես սենց մարդու մասին ? 23.02.2008, 23:09 #50 23.02.2008, 23:19 #51 Վերջին խմբագրող՝ Ձայնալար: 24.02.2008, 00:24: 23.02.2008, 23:34 #52 ՈՒրախալի է, որ այդպես մտածողները կան ու հուսամ կշատանան... 23.02.2008, 23:42 #53 Վերջին խմբագրող՝ Արշակ: 24.02.2008, 00:01: 24.02.2008, 00:10 #54 24.02.2008, 00:11 #55 իմ կարծիքով միայն ՍՍ-ն է իր վզին ժող փաթաթել, այն էլ ընտրակաշառքներով ` 5000 դրամ Ժողը էնքան չարացած է ու ագահ, որ չի հասկանում ինչ է անում, ԼՏՊ-ն մեզ կարող էր օգտակար լինել մեր արտաքին կարգավիճակը բարելավվելու համար , իսկ ՍՍ-ի տեսքն ամեն ինչ ասում է նրա վարելիք քաղաքականության մասին ՎՄ-ն էլ վատը չէ, բայց նա թույլ է.... մեր ազգն այսպիսին է.... լավություն որ անում ես, դեմքիդ նայում է ասում է ՄԵՐՍԻ, շուռ է գալիս ու քֆրտում Վերջին խմբագրող՝ Ձայնալար: 24.02.2008, 01:06: 24.02.2008, 00:15 #56 24.02.2008, 00:19 #57 Անցած գիշերն օպերայում էր։ Անձամբ եմ տեսել։ 24.02.2008, 00:22 #58 24.02.2008, 00:24 #59 Վերջին խմբագրող՝ Guetta: 24.02.2008, 00:28: Պատճառ: Գրառման ավելացում 24.02.2008, 00:55 #60


text: Սանրակիրներ (լատ.՝ Ctenophora), ծովայինանողնաշարավորների տիպ։ Նախկինում դասվում էին աղեխորշավորների տիպին։ Սանրակիրներ Вегоё ovata, 2. Cydippe սանրակիրների մարմինը դոնդողանման է, թափանցիկ, երկճառագայթ համաչափությամբ, երկարությունը՝ մինչեւ 1 մ։ Աղեխորշավորներից տարբերվում են շարժման օրգաններով՝ միջօրեականներով դասավորված 8 շարք թիավարման թիթեղներով (իրար սոսնձված թարթիչների յուրահատուկ ձեւափոխված խրձեր, որոնք ունեն սանրի ձեւ, այստեղից՝ սանրակիրներ անվանումը)։ Զուրկ են խայթող բջիջներից եւ կերը որսում են արտաքին էպիթելի հատուկ կպչուն բջիջներով։ Սանրակիրների մարմինը պարկաձեւ է. մի կողմում բերանն է, մյուսում՝ հավասարակշռության օրգանը։ Սեծ մասն օժտված է մեկ զույգ ճյուղավորված շոշափուկներով։ Հերմաֆրոդիտ են։ Հայտնի է սանրակիրների 100 տեսակ՝ տարածված բոլոր ծովերում։ Գիշատիչ են, սնվում են մանր պլանկտոնային կենդանիներով, մանր ձկներով ու ձկնկիթով, առանձին տեսակներ՝ միայն այլ տեսակների սանրակիրներով։ Շատ սանրակիրները մթության մեջ լուսարձակում են։ Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից (հ. 10, էջ 184)։


text: Պոլ Անրի Հոլբախ Պոլ Անրի Հոլբախ[1] (կամ Օլբակ, կամ Բարոն դ'Օլբախ, ֆրանս.՝ Paul-Henri Thiry, Baron d'Holbach, 1723, դեկտեմբերի 8 – 1789, հունվարի 21) ֆրանսիացի մատերիալիստ, աթեիստ, համարվում է գիտական աթեիզմի հիմնադիրը, ֆրանսիական բուրժուա–դեմոկրատական հեղափոխության գաղափարախոս, «աթեիստների աստվածաշունչ» համարվող «Le Système de la nature» աշխատության հեղինակը։ Ծագումով՝ գերմանացի։ 12 տարեկան հասակում փոխադրվել է Փարիզ եւ դաստիարակվել քեռու ընտանիքում՝ նրանից ժառանգելով մեծ հարստություն եւ բարոնի տիտղոս։ Բարձրագույն կրթությունն ստացել է Լեյդեն Հոլանդիա համալսարանում։ Ծնվել է Էդեսհեյմ քաղաքում, սակայն իր կյանքն անցկացրել է Փարիզում։ Հոլբախը եւս եղել է հանրագիտարանի աշխատակից, ինչի համար հաճախ հանդիպումներ է ունեցել Դենի Դիդրոյի, Հելվեցիուսի, Դալամբերի, Բյուֆոնի եւ ուրիշների հետ։ Հոլբախը գտնում էր, որ փիլիսոփայական հեղափոխությունը հանդիսանում է քաղաքական հեղաշրջման սկիզբ։ Նա իր կոնցեպցիայում տեսականորեն հիմնավորում է ֆեոդալական կարգերը նորով փոխարինելու անհրաժեշտությունը։ Գործունեությունը[խմբագրել] Դ. Դիդրոյի եւ ժ. դ’Ալամբերի հետ կազմակերպել է «Հանրագիտարանի>> հրատարակությունը, խմբագրել քիմիայի, դեղաբանության, ֆիզիոլոգիայի, բժշկության բաժինները: Թարգմանել է գերմանացի եւ շվեդ, բնագետների, անգլիացի մատերիալիստների աշխատությունները, հրատարակել է XVIII դ. 1-ին կեսի դեիստների անանուն ձեռագրերը եւ իր աշխատությունները (մոտ 60 հատոր): XVIII ղ. ամենանշանավոր փիլիսոփայական սալոնը Հոլբախինն էր, ուր հաճախում էին Դ. Դիդրոն, Կ. Ա. Հելվեցիուսը, ժ. դ’Ալամբերը, ժ. Լ, Բյուֆոնը, ժ. Ա. Նեժոնը, Բ. Ֆրանկլինը, Դ. Հյումը, Ա. Մմիթը եւ ուրիշներ: Հոլբախը փիլիսոփայության պատմության մեջ հայտ նի է «Բնության համակարգը» (հրտ. 1770) աշխատությամբ։ Այդ աշխատության մեջ նա ի մի բերեց եւ համակարգեց ֆրանսիացի մատերիալիստների փիլիսոփայությունը, աթեիստական, բարոյագիտական եւ սոցիալ-քաղաքական հայացքները։ Ուսմունքը[խմբագրել] Հոլբախը հանդես եկավ կրոնի եւ իդեալիստական փիլիսոփայության, հատկապես Թովմա Աքվինացոу, Մալբրանշի, Բերկլիի ուսմունքների քննադատությամբ, դրանք համարեց պատրանք, որը հակասում է առողջ բանականությանը։ Նա իր մատերիալիզմը մշակեց դարի բնական գիտությունների զարգացման մակարդակով։ Մատերիան, ըստ նրա, մշտապես գոյություն ունեցող միակ նախահիմքն է, բնության երեւույթների բազմազանության պատճառը։ Նա ընդհուպ մոտեցավ մատերիայի փիլիսոփայական ըմբռնմանը, գտնելով, որ «Մատերիան այն ամենն է, ինչ որեւէ ձեւով ներգործում է մեր զգայարանների վրա», գոյություն ունենալով օբյեկտիվորեն։ Շարժումը, ժամանակը եւ տարածությունը նրա գոյության օբյեկտիվ ձեւերն են։ Մարդը, ըստ Հոլբախի, բնության մի մասն է եւ ենթակա է նրա օրենքներին։ Հոլբախը պաշտպանում էր դետերմինիզմը, սակայն պատճառականությունն ըմբռնում էր մեխանիստորեն եւ ժխտում էր պատահականությունների օբյեկտիվ բնույթը։ Իմացաբանության մեջ Հոլբախը հարում էր սենսուաւիզմին, հանդես գալիս ագնոստիցիզմի դեմ։ Հոլբախը աստվածաբանության անողոք քննադատն էր։ Մարտնչող աթեիստական հետեւություններ անելով մատերիալիզմից՝ նա առողջ բանականության դատին հանձնեց կրոնի գրեթե բոլոր դոգմաները եւ վճռական պայքար ծավալեց կղերա-ֆեոդալական գաղափարախոսության դեմ։ Հասարակության վերաբերյալ հայացքներում իդեալիստ էր. գտնում էր, որ հասարակության ծագման հիմքը հասարակական դաշինքն է, որ «կարծիքներն են կառավարում աշխարհը»։ Մարդկության ազատագրության ուղին նա տեսնում էր լուսավորության մեջ, այդ պատճառով պատմության մեջ վճռական դեր էր հատկացնում օրենսդիրների, լուսավորյալ միապետների գործունեությանը։ Քննադատելով ֆեոդալիզմը՝ նա գալիք հասարակությունն ըմբռնում էր իբրեւ բանականության թագավորություն զերծ ֆեոդալիզմի սոցիալ-տնտեսական եւ հոգեւոր բարոյական արատներից։ Տելվեցիուսի հետ նա որոշակի դեր է կատարել ուտոպիական սոցիալիզմի գաղափարական նախապատրաստման համար։ XIX դ. հայ առաջադեմ մտածողները հաճախ անդրադարձել են նրա փիլիսոփայությանը՝ այն դարձնելով առաջադիմական-լուսավորական գաղափարների մշակման նախադրյալ։ Աղբյուրներ[խմբագրել] |Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։|


text: Թեհրան (), Իրանի մայրաքաղաքը։ 8,7 միլիոն բնակչությամբ Թեհրանը Իրանի եւ Արեւմտյան Ասիայի խոշորագույն քաղաքն է եւ երկրորդ ամենախոշոր մետրոպոլիտենային տարածքը Միջին Արեւելքում (Կահիրեից հետո)։ Մետրոպոլիտենային տարածքի բնակչությամբ քաղաքը 24-րդն է աշխարհում։ Անտիկ ժամանակաշրջանում ներկայիս Թեհրանի մի մասը նվաճել են Ռեյերը՝ հիմնելով մեդական քաղաք։ Այն բազմիցս ավերվել է միջնադարում արաբների, թյուրքերի եւ մոնղոլների արշավանքների ընթացքում։ Հին քաղաքի ավերակները գտնվում է Մեծ Թեհրան մետրոպոլիտենի տարածքում։ Թեհրանն առաջին անգամ ընտրվել է Իրանի մայրաքաղաք Աղա Մոհամմադ խանի կողմից 1786 թվականին՝ նպատակ ունենալով մոտիկ լինել իրանական տարածքներին Կովկասում, մինչ դրանք կանցնեին Ռուսական կայսրությանը Ռուս-պարսկական պատերազմների ընթացքում եւ խուսափելով հակառակորդ տոհմերի հետ ընդհարումից։ Մայրաքաղաքը փոփոխվել է բազմաթիվ անգամ եւ Թեհրանը Պարսկաստանի պատմության 32-րդ մայրաքաղաքն է։ Մեծածավալ շինարարություններ քաղաքում սկսվել են 1920-ական թվականներից եւ Թեհրան ներգաղթեցին մեծ թվով իրանցիներ 20-րդ դարում։ Թեհրանում կան մեծ թվով պատմական հուշարձաններ, ներառյալ թագավորական համալիրներ Գոլեսթանը, Սաադաբադը եւ Նիավարանը, որտեղ հանգրվանել են իրանական կայսրեական վերջին երկու տոհմերը։ Թեհրանի տեսարժան վայրերից են Թեհրանի Ազատության աշտարակը, որը կառուցվել է Մոհամմադ Ռեզա Փահլավիի օրոք 1971 թվականին Իրանական կայսրության հիմնադրման 2500-րդ տարեդարձի առիթով, եւ Միլադի աշտարակը, որը աշխարհում վեցերորդ ամենաբարձր աշտարակն է եւ կառուցվել է 2007 թվականին։ Վերջերս կառուցված տեսարժան վայրերից է Բնության կամուրջն է, որի շինարարությունն ավարտվել է 2014 թվականին Թեհրանի բնակչության մեծամասնությունը պարսկախոս են եւ բնակչության մոտ 99%-ը խոսում եւ հասկանում է պարսկերեն, բայց կան մեծ թվով այլազգի բնակիչներ, որոնց համար պարսկերենը երկրորդ լեզուն է։ Թեհրանում կա մեկ միջազգային օդանավակայան (Իմամ Հոմեյնիի անվան միջազգային օդանավակայան) եւ մեկ ազգային օդանավայան (Մեհրաբադ օդանավակայան), մեկ կենտրոնական երկաթգծի կայարան, արագ գործող Թեհրանի մետրո, արագ ավտոբուսային համակարգ, տրոլեյբուսներ եւ մեծ մայրուղիների ցանց։ Նախատեսվում էր Իրանի մայրաքաղաքը Թեհրանից տեղափոխել այլ վայր, հիմնականում օդի աղտոտվածության եւ սեյսմիկ գոտում գտնվելու պատճառով, սակայն ներկա պահին ոչ մի նախագիծ չի հաստատվել։ 2016 թվականին Mercer խորհրդատվական ընկերությունը, հետազոտելով 230 քաղաք, Թեհրանը դասեց 203-րդ հորիզոնականում կյանքի բարեկեցության չափանիշով։ Հոկտեմբերի 6-ը նշվում է որպես Թեհրանի օր ըստ քաղաքային խորհրդի 2016 թվականի որոշման։ Օրն ընտվել է որպսես Քաջարների տոհմի վերադարձի օր 1907 թվականին։ Պատմություն Ենթադրվում է, որ հիմնվել է 9-րդ դարում Ռեյ քաղաքի մոտ որպես փոքրիկ բնակավայր։ Թեհրանի մասին, որպես քաղաքի, առաջին հիշատակությունը վերաբերում է 12-րդ դարին։ 1785 թվականից Իրանի մայրաքաղաքն է։ Անվանում Որոշ հետազոտողներ անունը ստուգաբանում են որպես «հարթավայր», ոմանք էլ՝ «մաքուր կամ գեղեցիկ քաղաք»։ Քաղաքի կառույցներ 20-րդ եւ 21-րդ դարերում Թեհրանը դարձել էր մեծ միգրացիայի կենտրոն՝ ամբողջ Իրանի բնակչության կողմից։ Քաղաքում տեղակայված են մեծ թվով մզկիթներ, եկեղեցիներ, սինագոգեր, զրադաշտական կրակի գավաթներ (Zoroastrian fire temples)։ Այնուամենայնիվ նաեւ ժամանակակից կառույցներ՝ Թեհրանի Ազատության աշտարակը եւ Միլադի աշտարակը նույնպես քաղաքի խորհրդանիշերից են։ Աշխարհում Թեհրանը 29-րդն է իր բնակչության մետրոպոլիտենի տարածքով։ Թեհրանն արդեն 240 տարի Իրանի մայրաքաղաքն է, այն մայրաքաղաքների պատմության մեջ 32-րդն։ Թեհրանում ոչ պաշտոնական լեզուները շատ են տարածված, ընդհանուր առմամբ ամբողջ բնակչության 99 %-ը խոսում եւ հասկանում է պարսկերեն, իրեն պարսիկ է համարում։ Քաղաքի զարգացում 1885 թվականից սկսվեց քաղաքի զարգացումը։ Սկզբնական շրջանում նրանում ոչինչ չէր ընդգծվում՝ կառուցված էր ավանդական տարածական կառուցվածքով։ Հետագայում ճարտարապետական հնարքները քաղաքին նոր շունչ տվեցին։ 1878 թվականի քարտեզը ներառում էր նոր քաղաքային պատեր, որոնք հիշեցնում էին իդեալական ութանկյուն՝ 19 քառակուսի մետր տարածքով, որն իր մեջ կամփոփեր Եվրոպայի քաղաքների վերածնունդը։ Հետագայում վերափոխումներ կատարվեցին 1907 թվականին, 1933 թվականին, 1937 թվականին, 1958 թվականին եւ վերջնական առումով 1962 թվականին։ Քաղաքն ամբողջությամբ Ուտելիք եւ Ռեստորաններ Թեհրանն ունի շատ մոդերն եւ ձեւավոր ժամանցային վայրեր՝ ռեստորաններ, թեյարաններ, ակումբեր։ Հիմնական ամենապահանջվող ուտելիքը քյաբաբն է (kebab-նշանակում է ապխտած կամ տապակած միս)։ Տարածված է նաեւ արագ ուտեստների մշակույթը, հատկապես երիտասարդ սերնդի շրջանակնորում։ Պիցցայի, քյաբաբի եւ սենդվիչների կրպակները սփռված են քաղաքով մեկ։ Թեհրանի Տնտեսություն Թեհրանը Իրանի տնտեսական կենտրոնն է։ Հասարակական ծառայողների 30%-ը եւ 45 % արդյունաբերական աշխատուժը, որոնց մեծամասնությունը աշխատում է կառավարության համար՝ տեղակայված են Թեհրանում։ Հիմնականում հանդիպում են աշխատողների մի քանի տեսակներ՝ կրպակներում վաճառողներ, գործարանների աշխատակիցներ, բանվորներ եւ տրանսպորտային ոլորտի ծառայողներ։ Գործում են մեքենաշինության, մանուֆակտուրայի, ավտոնեքենաների, էլեկտրոնիկայի, ռազմամթերքի, տեքստիլի, շաքարի, ցեմենտի եւ քիմիական ապրանքների արտադրության ձեռնարկություններ։ Այն նաեւ լավ առաջնորդ է գորգերի եւ կահույքի արտադրության մեջ։ Կապը այլ երկրների միջեւ պահպանվում է նաեւ Թեհրանում տեղակայված 4 օդակայանների միջոցով։ Թեհրանը մեծապես ապավինում է մասնավոր ավտոմեքենաների, ավտոբուսների, մոտոցիկլետների, տաքսիների եւ աշխարհի աշխարհում ավտոմեքենաներից կախվածություն ունեցող քաղաքների վերին հորիզոնականներում է։ Կրթություն Թեհրանն ամենամեծ կրթական համայնքն է Իրանում։ Ներկայաումս կան մոտ 50 մեծ քոլեջներ եւ համալսարաններ Մեծ Թեհրանում։ Սամուել Մ. Ջորդանի (Samuel M. Jordan) եւ այլքի ջանքերով Թեհրանում բացվեց Թեհրանի Ամերիկյան Քոլեջը (American College of Tehran)։ Դպրոցից հետո կրթական համակարգը Թեհրանի ձեռքում է՝ ամանահայտնի համալսարանները՝ Թեհրանի համալսարան, Թեհրանի բժշկական գիտությունների համալսարան եւ Շարիֆ տեխնոլոգիական համալսարան։ Մնացածը տեղական գիտությունների ոլորտում են ընդգրկված։ Տուրիզմը Թեհրանում Թեհրանը հարուստ է մշակութային ատրակցիոններով։ Պարսկական արքաների թանգարաններով՝ Գոլեստանի պալատում (Golestan Palace), արվեստի թանգարանը, որտեղ պահում են հանրահայտ նկարիչների գործեր, ինչպիսիք են՝ Վան Գոգը, Պաբլո Պիկասոն եւ Էնդի Ուորհոլը։ Բացի դրանցից կան նաեւ գորգերի թանգարան, Իրանի ազգային թանգարան, Իրանական Արքայական թագերի, ոսկերչական իրերի թանգարան (Iranian Imperial Crown Jewels)։ Հանրահայտ է նաեւ Իրանական Կենտրոնական բանկը (Iranian Central Bank) Թեհրանում։ Ամենամյա հետաքրքիր տոնախմբություններից է՝ Թեհրանի Միջազգային ցուցահանդես-տոնավաճառը, որը Ասիայի ամենապահանջված շուկաներից է եւ որտեղ վաճառում են միայն գրքեր։ Հատկապես երիտասարդների շրջանում տարածված հանգստի միջոց է կինոթատրոնը՝ կենտրոնական փողոցներում։ Ազադի կինոթատրոնը բացվել է 2008 թվականին, այն ամենամեծ կինո կոմպլեքսն Թեհրանում է՝ իր ութ թատրոններով։ Տոներ եւ իրադարձություններ Ասիական 7-րդ խաղերը անցկացվել են Թեհրանում 1974 թվականի սեպտեմբերի 1-ից մինչեւ սեպտեմբերի 16-ը։ Ազադի Սպորտ կոմպլեքսը ստեղծված է հատուկ այդպիսի միջազգային խաղերի համար։ Ասիական ֆուտբոլի (սոկեր, soccer) առաջնությունը 1976 թվականին անցկացվել է Թեհրանում։ Առաջին Արեւմտյան Ասիայի խաղերն տեղի են ունեցել Իրանում՝ Թեհրանում՝ 1997 թվականի նոյեմբերի 19-ից 28-ը։ Խաղերի անցկացումը այնքան շրջադարձային եղավ, որ դրանցից հետո ստեղծվեց Արեւմտյան Ասիայի խաղերի Ֆեդերացիա (West Asian Games Federation) եւ դրանք սկսեցին անցկացվել ամեն երկու տարին մեկ։ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Ժողովուրդ ֊ Լուրեր Թեհրանից Հրապարակ ֊ Լուրեր Թեհրանից Դեպի Թեհրան Իրանի քաղաքներ Թեհրան 1794 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր


text: Հետազոտողների կարծիքով, անտառահատումները հանգեցնում են կենդանիների հիվանդությունների տարածմանը - Կենսաբանություն - 2022 Քանի որ ավելի ու ավելի շատ բնական միջավայրեր են վերածվում գյուղատնտեսական նշանակության հողերի, վիրուսների կենդանիներից մարդ տեղափոխվելու հավանականությունը, քանի որ կասկածվում է, որ սկսել է COVID-19- ը, ավելի հավանական է, ինչպես Ստենֆորդի համալսարանի ուսումնասիրության համաձայն: Սթենֆորդի հետազոտողների ուսումնասիրությունը կենտրոնացել է այն բանի վրա, թե ինչպես Ուգանդայում մարդկանց կողմից ստեղծված արեւադարձային անտառների կորուստը այժմ մարդկանց ավելի մեծ ռիսկի է ենթարկում կենդանիներից ավելի մոտ ձեռնարկություններ վարակող հիվանդություններից: Ուսումնասիրությունը հրապարակվել է Լանդշաֆտի էկոլոգիա. Վարակիչ հիվանդությունների առաջացում եւ տարածում Հետազոտության արդյունքները մատնանշում են, որ վարակիչ կենդանիներից մարդ հիվանդությունների առաջացումը եւ տարածումը, հավանաբար, մասամբ պայմանավորված են ամբողջ աշխարհում անտառահատումների միտումներով: Նրանց ուսումնասիրությունն առաջինն է, որը ուսումնասիրում է լանդշաֆտի մակարդակի էկոլոգիական գործոնները, ինչպես նաեւ անհատական մակարդակի վարքային գործոնները, որոնք ազդում են մարդու առողջության վրա: «Այն ժամանակ, երբ COVID-19- ը տնտեսական, սոցիալական եւ առողջության աննախադեպ մակարդակի կործանում է առաջացնում, կարեւոր է, որ մենք քննադատորեն մտածենք այն մասին, թե ինչպես են մարդու վարքագիծը մեծացնում մեր փոխազդեցությունը հիվանդությամբ վարակված կենդանիների հետ», - ասում է հետազոտության գլխավոր հեղինակ Լորա Բլումֆիլդը, Սթենֆորդի բժշկության դպրոցի բժիշկ ուսանող: «Բնապահպանական խոշոր փոփոխությունների, ինչպիսիք են անտառահատումները եւ աղքատությունը, համադրությունը կարող է բռնկել համաշխարհային համաճարակի կրակը»: Ինչպես անտառի կորուստը բերում է հիվանդության տարածման | https://t.co/x0S9G20rm5#Naturepic.twitter.com/zMxkgGwqjY - Գիտության լրտեսներ (@Science_Spies) 8 ապրիլի, 2020 թ Քանի որ ավելի ու ավելի շատ անտառներ են կտրվում, մարդիկ ավելի են մոտենում նրանց, եւ կենդանիները դուրս են գալիս դրանցից ՝ սնունդ գտնելու համար: Սա մերձեցնում է երկուսին եւ մեծացնում զոոնոտիկ ՝ կենդանականից մարդու հիվանդության հնարավորությունները: Օրինակ ՝ ՄԻԱՎ-ը ծագել է մի վիրուսից, որը վայրի պրիմատներից մարդ է տեղափոխվել վարակված մարմնական հեղուկների միջոցով: Ավելին, անտառազերծված տարածքները գյուղատնտեսական նշանակության հողերի վերածելով ՝ ֆերմերներն ու աշխատողները ավելի շատ ժամանակ են անցկացնում այդ տարածքներին մոտ կամ դրանց տարածքում, ինչը կարող է հանգեցնել ամբողջ աշխարհում վայրի պրիմատներից վարակների ավելի թափմանը: ՏԵՍՆԵՔ ՆԱԵՎ. ԿՈՌՈՆԱՎԻՐՈՒՍ. ՉԻՆԱՍՏԱՆԸ ԿՍՏԱՆԳԱՆԻ ԱՌԵՎՏՈՒՐԸ ԵՐԵՎԱՆ Կենդանի կենդանիներով, եւ խստորեն ձգելով թաց շուկաները Որպեսզի այս ազդեցությունը նվազագույնի հասցվի, Սթենֆորդի հետազոտողները ենթադրում են, որ փոքր բուֆերային գոտիներ ստեղծելը կարող է խիստ նվազեցնել կենդանիների եւ մարդկանց միջեւ այդ փոխազդեցությունների հավանականությունը: Վառելիքի եւ շինանյութի կամ դրամական հավելումների տրամադրման համար արտաքին աղբյուրների օգտագործումը կարող է նաեւ թուլացնել այդ տարածքներում ապրող եւ աշխատող մարդկանց վրա ճնշումը `այդ անտառածածկ տարածքներում փայտ որոնելու համար: «Օրվա վերջում հողերի պահպանումը եւ անտառների մասնատվածության նվազեցումը մեր լավագույն խաղադրույքն է մարդու եւ վայրի կենդանիների փոխազդեցությունը նվազեցնելու համար», - ասում է հետազոտության համահեղինակ Թայլեր ՄաքԻնթոշը `Ստենֆորդի Երկրային համակարգերի ծրագրի նախկին ասպիրանտ: Դիտեք տեսանյութը: Բնապահպանություն անտառներ. Ecology: Forests (Մայիս 2022). Tesla- ի աշխատակիցների արտահոսքի ձեռնարկը պատուհան է դեպի Իլոն Մասկի ոչ սովորական պայմանները Գայը պղպեղ է աճեցնում ՝ օգտագործելով ռադիոկարգավորվող սարքավորումներ իր ջերմոցում Գերմանացի գյուտարարը ստեղծում է իր սեփական James Bond լազերային ժամացույցը NASA- ն եւ SpaceX- ն այժմ թիրախավորում են մայիսի կեսերին անձնակազմի պատմական մեկնարկը Copyright 2022 \ Հետազոտողների կարծիքով, անտառահատումները հանգեցնում են կենդանիների հիվանդությունների տարածմանը...


Փետրվարի 18-ի ցերեկը, 19-ի գիշերը եւ առավոտյան ժամերին շրջանների զգալի մասում ժամանակ առ ժամանակ սպասվում են տեղումներ, լեռնային գոտիներում` թաց ձյան, նախալեռնային եւ հովտային գոտիներում անձրեւի տեսքով։


Ինեսսա Շահնազարովա 2009 թ. գերազանցությամբ ավարտել եմ Ռուս-հայկական (Սլավոնական) պետական համալսարանի Միջազգային հարաբերությունների բաժինը: Այնուհետեւ դիմել եմ Հայաստանի ամերիկյան համալսարան (ՀԱՀ)` ստանալով իրավաբանության մագիստրոսի աստիճան: Այժմ աշխատում եմ “Մենք Հանուն Քաղաքացիական Հավասարության” ՀԿ-ում` որպես Կանանց ծրագրերի ղեկավար: Պատասխանատու եմ կանանց սոցիալական դերի բարձրացմանն ուղղված ծրագրերի համակարգման եւ զարգացման համար: Իմ հիմնական պատասխանատվությունների թվում են կանանց իրավունքների վերաբերյալ տեղեկատվական նյութերի պատրաստումը, հրապարակումն եւ տարածումը, դասընթացների, աշխատաժողովների եւ կլոր սեղանների կազմակերպումը, տարածաշրջանային կանանց ցանցի համակարգումը, ինչպես նաեւ կանանց նախաձեռնությունների աջակցությունը Հայաստանի մարզերում: Նախկինում 1.5 տարի աշխատել եմ Բրիտանական խորհրդի հայաստանյան գրասենյակում, որտեղ օգնում էի կազմակերպել եւ համակարգել Քեմբրիջ ESOL եւ IELTS քնությունները: 2010 թ. սեպտեմբերին սկսեցի դասավանդել LSAT (իրավաբանության ֆակուլտետի ընդունելիության քննություն) Հայաստանի ամերիկյան համալսարանում` աջակցելով դիմորդներին հասնելու իրենց նպատակին: Ես նաեւ Հայ երիտասարդությունը հանուն ազատության նախաձեռնող խմբի հիմնադիրն եմ: Խմբի նպատակն է խրախուսել ազատասեր հայ երիտասարդների սերունդը: Կազմակերպել եւ համակարգել եմ Հայաստանում առաջին անգլալեզու ճամբարը` նվիրված ազատության գաղափարին (2011 թ., հունվար): Ձեռք բերել գիտելիքներ եւ անընդհատ հետապնդել կրթական/մասնագիտական գերազանցություն. իմ կարգախոսն է: Սեւան Ղազարյան Սլավոնագիտություն եւ Արեւելաեվրոպագիտություն Լիպարիտ Դրմեյան


Լրատվություն Շնորհավորական Նախագահ Սերժ Սարգսյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Իրինա Ռոդնինային՝ հոբելյանի առթիվ 12.09.2014 Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր շնորհավորական ուղերձ է հղել գեղասահքի օլիմպիական եռակի չեմպիոն, աշխարհի եւ Եվրոպայի բազմակի չեմպիոն, ՌԴ հասարակական, պետական գործիչ, պետդումայի պատգամավոր Իրինա Ռոդնինային՝ հոբելյանի առթիվ: «Հարգելի Իրինա Կոնստանտինի, Սրտանց շնորհավորում եմ Ձեզ հոբելյանի առթիվ: Անկեղծորեն մաղթում եմ Ձեզ քաջառողջություն եւ երկար տարիների կյանք, սեր, ընտանեկան բարօրություն եւ ներդաշնակություն: Թող Ձեր կյանքում միշտ տիրի տոնական տրամադրությունը: Ձեր յուրօրինակ սպորտային կարիերան փառավոր հաղթանակների պատմություն է, որոնք մինչեւ այժմ հիացնում են երկրպագուների մեծ լսարանին: Դուք, իրավամբ, արժանացել եք խորհրդային եւ ռուսաստանյան գեղասահքի խորհրդանիշի կարգավիճակին եւ համաշխարհային սպորտային ասպարեզում անվերապահ ճանաչման: Չսահմանափակվելով միայն սպորտային հաղթանակներով՝ Դուք նվիրեցիք Ձեզ նոր կոչմանը՝ սոցիալական եւ նորմատիվ աշխատանքին, որը մոտեցնում է սպորտը մարդկանց: Ես ուրախ եմ, որ Երեւանում գեղասահքի նոր դպրոցի բացումը, որի հիմնարկեքի արարողությանը Դուք անձամբ ներկա էիք, նոր թափ կհաղորդի այդ սպորտաձեւի զարգացմանը մեր երկրում: Հարգելի Իրինա Կոնստանտինի, մաղթում եմ Ձեզ նոր հաղթանակներ Ձեր բոլոր ձեռնարկումներում»,-ասված է ՀՀ Նախագահի շնորհավորական ուղերձում: a7c