text: Ճապոներեն (), արեւելաասիական կամ ալտայական ճապոնական լեզու։ Մարդկանց կողմից վիճելի է համարվում որեւէ լեզվաընտանիքի պատկանելը։ Ճապոներենը մայրենի լեզու է 147 միլիոն մարդու՝ գլխավորապես Ճապոնիայում ապրողների համար։ Ըստ աշխարհի լեզուների դասակարգման՝ խոսողների թվով 8-րդն է։ Ճապոներենը պաշտոնական լեզու է Ճապոնիայում։ Քիչ բան է հայտնի ճապոներենի նախապատմության կամ Ճապոնիայում առաջին անգամ նրա հայտնվելու մասին։ 3-րդ դարի չինական փաստաթղթերը հաղորդում են մի քանի ճապոնական բառ, սակայն ամբողջական տեքստեր հայտնի չեն մինչեւ 8-րդ դարը։ Հեյան ժամանակաշրջանում (794-1185 թվականներ) չինարենը զգալի ազդեցություն ունեցավ Հին ճապոներենի բառապաշարի եւ հնչյունաբանության վրա։ Ուշ միջնադարի ճապոներենը (1185-1600 թվականներ) կրեց բնորոշ գծերի այնպիսի փոփոխություններ, որոնք այն ավելի մոտեցրեցին մեր օրերի լեզվին։ Այդ ժամանակներում հայտնվեցին եվրոպական առաջին փոխառված բառերը։ 1853 թվականին Ճապոնիայի ինքնամեկուսացման ավարտից հետո, զգալիորեն մեծացավ եվրոպական լեզուներից արվող փոխառությունների ներհոսքը։ Մասնավորապես, անգլերենից փոխառված բառերը դարձան սովորական։ Ճապոներենը Չինարենի հետ ունի ծագումնաբանական ընդհանրություններ ու մոտիկ կապեր, սակայն իր գրենական համակարգում ունի չինական հիերոգլիֆների կամ կանջիի (漢字) լայն գործածություն։ Բառապաշարի միջին եւ մի խոշոր բաժին նույնպես բերված է չինարենից։ Կանջիի հետ միասին ճապոներենի գրենական համակարգում գործածվում են երկու վանկակազմական գրանշաններ՝ հիրագանան (ひらがな կամ 平仮名) եւ կատականան (カタカナ կամ 片仮名)։ Լատիներենի գրերի գործածությունը սահմանափակ է, դա արվում է հիմնականում փոխառնված հապավումների դեպքում։ Թվային համակարգում գործածվում են առավելապես արաբական թվանշանները։ Այլազգիների կողմից ճապոներենի ուսումնասիրությունը ցածր մակարդակի վրա էր մինչեւ 1980-ական թվականների տնտեսական վերելքը։ Դրանից հետո ճապոնական մշակույթի տարածմանը զուգահեռ ճապոներեն սովորողների քանակն աշխարհում հասավ միլիոնների։ Դասակարգում Ճապոներենի գենետիկական կապերը մինչեւ վերջ դեռ բացահայտված չեն։ Ճապոներենը կարող է դիտարկվել որպես առանձին լեզվախումբ ճյուղ։ Սակայն այժմ բազմաթիվ հետազոտողների ուսումնասիրություններով գերակայում է այն վարկածը, որ ճապոներենը պատկանում է ալտայան լեզվաընտանիքին։ Ճապոներենը որպես լեզու ու Ճապոներենի քերականական կառուցվածքը ամենաշատը նման է չինարենին։ Քիչ չեն նաեւ այն բառերը կոգուրյո լեզվում, որոնք զուգահեռ կերպով օգտագործվում են նաեւ հին ճապոներենում։ Ճապոներենի բառապաշարը համեմատվում է ալթայական կամ ավստոնեզյան լեզուների հետ։ Ինչպես կորեերենը, ճապոներենը մեծ ազդեցություն է կրել չինարենից, սակայն այն չի ազդել քերականության վրա, որ ճապոներենը պատկանում է սինո-տիբեթյան լեզուներին։ Աշխարհագրական տարածում Ճապոնախոսների մեծ մասն ապրում է Ճապոնական կղզիախմբում։ Հաճախ օգտագործվում է նաեւ այն տարածքներում, որոնք երբեւէ գրավված են եղել Ճապոնիայի կողմից (Կորեա, Թայվան, Չինաստանի մի մասը)։ Նկատվում է նաեւ ճապոներենի օգտագործումը գաղթյալների կողմից Հարավային Ամերիկայի որոշ հատվածներում (Կալիֆոռնիա, Հավայան կղզիներ, Բրազիլիա, Պերու)։ Ճապոներենը՝ որպես դպրոցներում դասավանդվող լեզու, հասանելի է Ասիայի եւ Օվկիանիայի երկրների մեծամասնությունում։ Վերջին տարիներին անիմեի (եւ ճապոնական մշակույթի) տարածվածությանը զուգահեռ ավելի հաճախ ուսումնասիրության առարկա է դառնում այդ ժանրի երկրպագուների կողմից ամբողջ աշխարհում։ Պետական կարգավիճակ Պետական կարգավիճակ ունի Ճապոնիայում եւ Պալաուի Անգուր կղզում։ դա Բարբառներ Ճապոնիայի աշխարհագրական առանձնահատկության շնորհիվ գոյություն ունեն լեզվի ավելի քան տասը բարբառներ։ Դրանք տարբերվում են բառապաշարով, ձեւաբանությամբ, սպասարկող մասնիկներով, որոշ դեպքերում՝ արտասանությամբ։ Տարածված բարբառների շարքում կարելի է առանձնացնել այնպիսիք, ինչպիսիք են կանսայ-բեն (関西弁), տոհոկու-բեն (東北弁) եւ կանտո-բեն (関東弁) բարբառները, Տոկիոյի եւ հարակից շրջանների բարբառը։ Հեռավոր տարբեր բարբառներով խոսելիս հաճախ կարող են իրար չհասկանալ։ Լեզվական ոչ մեծ տարբերություններ կան նաեւ Ճապոնիայի հյուսիսային եւ հարավային հատվածների միջեւ։ Հիմնական մասը բաժնվում է արեւելյան եւ արեւմտյան խմբերի։ Հիմնականում լեզուն ձեւավորվել է Տոկիոյի բարբառի հիման վրա (共通語 կյո ցու գո)։ Ձեւաչափված բարբառը 1886 թվականից սկսել է դասավանդվել ուսումնական հաստատություններում։ Բարբառային առանձնահատկությունների հարթեցումը նաեւ կապված է ԶԼՄ-ներում կիրառվող ընդհանուր բարբառի օգտագործմամբ։ Հենոհենոմոհե Ճապոնացի դպրոցականների ստեղծած դիմանկար է, որն ստացվում է հիրագանա տեսակի գրեր օգտագործելով։ Հոնքերն ու բերանը պատկերվում են հե へ գրանշանով, աչքերը՝ նո の, իսկ քիթը՝ մո も գրանշաններով։ Հնչյուններ Ձայնավորներ Ճապոներենում բացակայում են երկհնչյունները։ Ձայնավորները հինգն են, ինչպես նաեւ գոյություն ունի ձայնավորների երկարության-կարճության կատեգորիա։ (օձիսան, տղամարդ) и (օձի։ սան, պապ). Բաղաձայններ Քերականություն Նախադասության կառուցվածք Ճապոներենում բայը միշտ դրվում է նախադասության վերջում՝ գործում է SOV, անգլերեն՝ Subject-Object-Verb սխեման։ Նախադասության կառուցման հիմնական ձեւ Նախադասության հիմնական կառուցվածքը ենթակայի մեկնաբանությունն է։ Նախադասությունը կառուցվում է թեմայական ենթակայի շուրջ։ Օրինակ՝ Կոչիրա-վա Տանակա-սան դեսու (こちらは田中さんです)։ «Վա» մասնիկը ցույց է տալիս, որ այստեղ նախադասության թեմայական ենթական «կոչիրա»-ն է (որը նշանակում է՝ այս)։ Դե արու (դեսու-ն նրա դասական՝ դե արիմասու-ի միաձուլվածքն է) բայը հանդիսանում է հանգույց եւ սովորաբար թարգմանվում է «լինել» կամ «-ն է» (չնայած, կան նաեւ «լինել» թարգմանվող այլ բայեր)։ Տեխնիկապես այն չունի իմաստ եւ գործածվում է նախադասությունն առավել «բարեկիրթ» ներկայացնելու համար։ Որպես արտահայտություն՝ Տանակա-սան դեսու-ն մեկնաբանություն է։ Այս նախադասության գրական թարգմանությունն է՝ «Ինչ վերաբերում է այս մարդուն՝ (նա) պարոն/տիկին Տանական է»։ Ճապոներենը, շատ դեպքերում, բնորոշվում է որպես «թեման շեշտող լեզու», քանի որ այն ունի թեման ենթակայից անջատ ցուցադրելու ուժեղ միտում։ Եվ այդ երկուսը երբեք չեն համընկնում։ Սեղմության ձգտում Զյո վա հանա-գա նագաի (象は鼻が長い) նախադասությունը գրականորեն նշանակում է՝ «Ինչ վերաբերում է փղ(եր)ին, նրա(նց) կնճիթ(ներ)ը երկար է(են)»։ Թեման այստեղ զյո (փիղ) բառն է, իսկ ենթական՝ հանա (քիթ, տվյալ դեպքում՝ կնճիթ նշանակությամբ) բառը։ Ճապոներենում նախադասության ենթական կամ լրացումը կարիք չունեն հայտարարվելու, եթե դա ակնհայտ է համատեքստից։ Որպես հետեւանք այս կարգի քերականական թույլտվությունների՝ կա սեղմության ձգտելու միտում. ճապոներեն խոսողներն ունեն դերանունները բաց թողնելու հակում։ Տեսականորեն դրանք ենթադրվում են նախորդող նախադասությունից եւ, հետեւաբար, հասկացվում են։ Վերը բերված օրինակի համատեքստում հանա-գա նագաի-ն կնշանակի՝ «[նրանց] կնճիթները երկար են», այն դեպքում, երբ նագաի-ն ինքը նշանակում է «[դրանք] երկար են»։ Միայն մի բայով կարելի է կազմել նախադասություն՝ Յատտա! (やった!) «[Ես/մենք/նրանք/եւ այլն] արեցի/նք/ն [դա]»։ Բացի դա, այն բանից հետո, երբ ածականները կարող են ձեւավորել ստորոգյալ, ճապոներեն նախադասության մեջ (օրինակ՝ ներքեւում բերված) միայն մի ածականը կարող է կազմել նախադասություն՝ Ուրայամաշիի! (羨ましい!)« [Ես] նախանձում եմ [դրան]»։ Խոնարհում եւ թեքում Ճապոներենի գոյականները չունեն քերականական թիվ, սեռ կամ հոդի կերպ։ Հոն (本) գոյականը կարող է ասվել ինչպես մի հատ գրքի, այնպես եւ մի քանի հատ գրքերի մասին; հիտո (人) բառը կարող է նշանակել «մարդ, անձ» կամ «մարդիկ»; նմանապես՝ (木) կի բառը կարող է նշանակել ե'ւ «ծառ», ե'ւ «ծառեր»։ Որտեղ որ թիվը կարեւոր է, այն կարող է նշվել (հաճախ՝ քանակ նշանակող բառով) կամ (հազվադեպ)՝ ածանց ավելացնելով։ Բառերը ճապոներենում սովորաբար հասկացվում են եզակի թվով։ Այսպես, Տանակա-սան սովորաբար նշանակում է «պրն/տկն Տանակա»։ Մարդկանց կամ կենդանիներին վերաբերող բառերը կարող են ստեղծվել խումբ ցույց տվող ածանց ավելացնելով, ինչպես, ասենք՝ -տաչի, սակայն, այն նույնպես լիարժեք հոգնակի չէ, այլ ավելի շուտ ունի «եւ մյուսները» նշանակությունը։ Խումբ բնութագրող Տանակա-սան-տաչի արտահայտությունը կարող է ներառել Տանակա ազգանուն չունեցող մարդկանց։ Որոշ ճապոներեն բառեր լիարժեք հոգնակի են, ինչպես հիտոբիտո (մարդիկ) եւ վարեվարե (մենք, մեզ) բառերը, այն դեպքում, երբ տոմոդաչի (ընկեր) բառն ունի եզակիի նշանակություն, չնայած, որ ունի հոգնակիի կառուցվածք։ Բայի ժամանակներ Բայերը խոնարհվում են ցույց տալով ժամանակ, որոնք երկուսն են՝ անցյալ եւ ներկա (կամ՝ ոչ անցյալ), որը գործածվում է ներկա եւ ապառնի ժամանակների համար։ Ընթացող գործողություն ցույց տվող բայերի համար -տե իրու ձեւը ցույց է տալիս նրա շարունակվող կերպը։ Մնացած դեպքերում, ինչպես վիճակի փոփոխությունն է, -տե իրու ձեւը ցույց է տալիս կատարյալ կերպ։ Օրինակ՝ կիտե իրու նշանակում է «Նա եկել է (եւ դեռ այստեղ է)», սակայն, տաբետե իրու նշանակում է «Նա ուտում է»։ Ածականներ Ածականները երեք տեսակի են՝ 形容詞 քեյյոշի, որն ունի խոնահվող ի (い) վերջավորություն (ինչպես, օրինակ, 暑いացուի« շոգել, շոգ լինել»), որը կարող է դառնալ անցյալ ( 暑かったացուկատտա« շոգ էր»), կամ ժխտական (暑くない ացուկու նաի «շոգ չէ»). Նշենք, որ նաի-ն իր հերթին նույնպես ի-ածական է եւ կարող է դառնալ անցյալ (暑くなかった ացուկու նակատտա «շոգ չէր»)։ 暑い日 ացուի հի «շոգ օր»։ 形容動詞 քեյյոդոշի, կամ նա-ածականներ, որոնք հետեւում են նա հանգույցին։ Դրանցից է հեն «օտար» ածականը 変なひと հեն նա հիտո «օտարական»։ 連体詞 րենթաիշի, որոնց ասում են նաեւ կանոնավոր ածականներ, ինչպես, օրինակ՝ անո «այն» あの山 անո յամա «այն լեռը»։ Երկու՝ քեյյոշի եւ քեյյոդոշի ածականները կարող են ստորոգեն նախադասությունները։ Օրինակ՝ Գոհան գա ացուի։ ご飯が熱い。« Բրինձը տաք է»։ Քարե վա հեն դա։ 彼は変だ。« Նա օտարական է»։ Քեյյոշի-ն եւ քեյյոդոշի-ն ձեւավորում են մակբայներ հետեւելով նի-ով ձեւին, այնպես, ինչպես քեյյոդոշի-ի դեպքում է՝ Հեն նի նարու 変になる դառնալ օտարական», եւ ի-ն դարձնելով կու, ինչպես քեյյոշի-ի դեպքում է՝ Ացուկու նարու 熱くなる «շոգը սկսել»։ Գոյականների քերականական գործառույթներ Գոյականների քերականական գործառույթները ցույց են տրվում ետադրությունների միջոցով։ Ուղղական հոլովի համար գործածվում է գա ― が ետադրությունը՝ Կարե գա յատտա։ 彼がやった。«Նա արեց այդ բանը»։ Տրական հոլովի համար՝ նի に ետադրությունը՝ Տանակա-սան նի ագետե կուդասաի 田中さんにあげて下さい。«Խնդրեմ, տվեք սա Պարոն Տանակային»։ Այս մեկը գործածվում է նաեւ դեպի նպատակ շարժվելը ցույց տալը՝ Նիհոն նի իկիտաի 日本に行きたい。«Ես ուզում եմ գնալ Ճապոնիա»։ Սակայն, այդ նպատակի համար ավելի շատ գործածվում է է へ ետադրությունը՝ Պաատի է իկանաի կա ? パーティーへ行かないか。«Ուզու՞մ ես (դու) գնալ երեկույթի»։ Սեռական հոլովի համար գործածվում է նո の ետադրությունը՝ Վաթաշի նո կամերա 私のカメラ。«Իմ տեսախցիկը»։ Սուկիի-նի իկու նո գա սուկի դեսու «(Ես) սիրում եմ դահուկավարել»։ Հայցական հոլովի համար գործածվում է օ を ետադրությունը՝ Նանի օ տաբեմասու կա ? 何を食べますか。«Ի՞նչ ես (դու) ուտելու»։ Թեմայական ենթակայի համար գործածվում է վա は ետադրությունը՝ Վատաշի վա սուշի գա իի դեսու 私は寿司がいいです。«Իմ կարծիքով սուշին լավն է»։ Թվականներ Ճապոներենում կիրառվում է թվականների երկու կատեգորիաներ՝ չինարեն, որով հնարավոր է համարակալել բոլոր թվերը եւ իսկոն-ճապոնական, որով հնարավոր է համարակալել 1-10 եւ 20 թվանշանները։ Աղյուսակում ներկայացված է չինական եւ իսկոն-ճապոնական թվականների համեմատությունը Հաճախ խոսակցական լեզվում թվականի կարդացման համար (սի) համանուն հիերոգլիֆի մեկ այլ նշանակության պատճառով (սի, մահ) կիրառվում է կունյոմի (յոն)։ Նույն պատճառով թվական անունը կարդացվում է նանա սիթիի փոխարեն։ Կրթական ոլորտում օգտագործվում են հետեւյալ թվականները. (ձյու։, 10) — (նիձյու։, 20), (հյակու, 100) — (հոհյակու, 500), (սեն, 1000) — (կյու։ սեն, 9000), (ման, 10000) — (սամման, 30000), միլիոն - (հյակուման), որը բառացիորեն նշանակում է «հարյուր անգամ տասը հազար». Ավելի բարձր կարգի թվականների համար օգտագործվում են (օկու, հարյուր միլիոն), (տյո, տրիլիոն)։ Բառապաշար Բառային խմբեր Սկզբնական ճապոներենում գոյություն ունեցող բառերը, որոնք չէին փոխառնված չինարենից, կազմում են, այսպես կոչված, վագո 和語 (վա բառեր) խումբը։ Այս նախնական բառերին այսօրվա ճապոներենում ավելացվել են որոշ քանակի բառեր, որոնք կամ փոխառնվել են չինարենից, կամ ձեւավորվել են չինարենի արմատական բառերից։ Այս բառերը հայտնի են որպես կանգո 漢語 եւ լեզվի մեջ մուտք են գործել սկսած 5-րդ դարից չինական մշակույթի հետ շփումների միջոցով։ Կանգո բառերը պարունակում են ճապոներենի ամբողջ բառապաշարի 49.1%-ը, վա բառերը՝ 33.8%-ը, այլ օտար բառերը կամ գաիրաիգո-ն 外来語 կազմում են 8.8%-ը եւ մնացած 8.3%-ը կազմում են հիբրիդացված կամ կոնշուգո 混種語 բառերը, որոնք պարունակում են մեկից ավել լեզուներից վերցրած տարրեր։ Ճապոներենում կան նաեւ մեծ քանակության դիմախաղերի ծագումով բառեր, ձայնային խորհրդանշանների հարուստ հավաքածու, բնության ձայներից ստացված եւ ավելի աբստրակտ բառեր։ Բառերի մի փոքր մասը ճապոներենի մեջ է մտել այնու լեզվից։ Դրանցից են լավ հայտնի տոնակաի (հյուսիսային եղջերու), րակկո (ջրասամույր) եւ շիշամո (ձկան մի տեսակ) բառերը։ Տարբեր ծագում ունեցող բառերը գործածվում են տարբեր բնագավառներում։ Ինչպես եվրոպական լեզուներում լատինական ծագումով բառերը, այնպես եւ կանգո բառերն ընկալվում են որպես մի տեսակ պաշտոնական կամ ակադեմիական՝ համեմատած համարժեք յամատո բառերի հետ։ Եվրոպական լեզուների ներմուծում Եվրոպական լեզուներից ներմուծումն սկսվել է 16-րդ դարում պորտուգալերենից փոխառնված բառերից, որին հետեւեցին հոլանդերենից փոխառնվածները՝ Էդո ժամանակաշրջանում Ճապոնիայի երկարատեւ մեկուսացման ժամանակ։ Մեկուսացման ավարտից հետո՝ 19-րդ դարում փոխառումներ իրականացվեցին գերմաներենից, ֆրանսերենից եւ անգլերենից։ Մեր օրերում հիմնական փոխառնվող բառերն անգլերենից են։ Այդ բառերը կրկնում են հնչելու ձեւը՝ ջյու։սու ジュース հյութ (անգլերեն՝ juice [dʒu։s] ), վայֆու ワイフ կին (որպես ամուսնական զույգ) (անգլերեն՝ wife [waɪf] ), սենթա センタ կենտրոն (անգլերեն՝ center ['sɛntə])։ Վասեյ-էյգո Վերջին մի քանի տասնամյակներում վասեյ-էյգո-ն («Ճապոնիայում շինած անգլերեն») դարձել է առաջնային երեւույթ։ Այդպիսի բառերից է, օրինակ՝ սուկինշիպպու スキンシップ (skin+ -ship, ֆիզիկական կոնտակտ)։ Յոջիջուկուգո Յոջիջուկուգոն (ճապոներեն՝四字熟語, よじじゅրոմաջի՝ yoji-jukugo, բառացի՝ չորս գրանշանանոց պատրաստի բառ), ճապոներենի եզրույթ է, որը կիրառվում է չորս գրանշաններից բաղկացած բարդ բառամիացություններ նշելու համար։ Լինում են իդիոմային եւ ոչ իդիոմային։ Ոչ իդիոմատիկ յոջիջուկուգո Դրանք շատ մեծ քանակով են, հավանաբար՝ տասնյակ հազարներ։ Նրանց ճնշող մեծամասնությունն այնպիսին են, որ նրանց իմաստը հասկացվում է հեշտությամբ՝ իրենց առանձին մասերի գրական բացատրությունից։ Օրինակ՝ օկունաիկին'էն 屋内禁煙 «Ներսում չծխե՛լ» բաղադրյալ բառը ոչ իդիոմատիկ յոջիջուկուգո է։ Այն կառուցվել է չորս բառերից՝ օկու 屋 շենք, նաի 内 ներս, կին 禁 արգելվել եւ էն 煙 ծխել։ Այլ կերպ, այն կարող է կազմվի որպես երկու հատ երկու գրանշանանի բաղադրյալ բառերի միացություն՝ օկունաի 屋内 ներսում եւ քին'էն 禁煙 ծխելու արգելք։ Ստորեւ բերված է ոչ իդիոմատիկ յոջիջուկուգոների մի քանի օրինակներ՝ դաիգաքուքյոիկու 大学教育 (դաիգաքու «համալսարան» + քյոիկու «կրթություն»)՝ բարձրագույն կրթություն քանքյոակկա 環境悪化 (քանքյո «շրջակա միջավայր» + ակկա «վատթարացում») րեքիշիշոսեցու 歴史小説 (րեքիշի «պատմություն» + շոսեցու «վեպ») Նշենք, որ 四字熟語-ն ինքը ոչ իդիոմատիկ չորս գրանշանանի ֆրազ է։ Իդիոմական յոջիջուկուգոներ Ի հակադրություն, այս մի քանի հազար չորսնշանանի բաղադրյալ բառերն իսկական իդիոմներ են, ունեն մասնավոր իմաստ, որը տարբերվում է բաղադրիչ բառերի իմաստներից։ Գերազանց իդիոմային բաղադրյալի օրինակ է՝ ումիսենյամասեն 海千山千 (ումի ովկիանոս + սեն հազար + յամա լեռ + սեն հազար) Ովկիանոս-հազար-լեռ-հազար նշանակում է «խորամանկ ծեր աղվես» կամ՝ մի մարդ, ով ունի կյանքի այնքան մեծ փորձառություն, որ կարող է միայնակ եւ ի հաշիվ իր ճարպկության դուրս գալ ցանկացած դժվար իրավիճակից։ Իմաստը բխում է մի հին հավատալիքից, ըստ որի ովկիանոսում հազար տարի եւ լեռներում հազար տարի ապրած օձը դառնում է վիշապ։ Այդ ժամանակից ի վեր խորամանկ, աշխարհիս իմաստուն մարդը ներկայանում է մեզ որպես ովկիանոս-1000-լեռ-1000-մարդ։ Շատ իդիոմական յոջիկուկուգոներ փոխառնվել ն չինական դասական գրականությունից։ Մյուս մասը վերցված են բուդդիստական գրականությունից եւ ձեռագրերից, հին ճապոնական սովորույթներից եւ ասացվածքներից, ինչպես նաեւ ճապոնացիների պատմական եւ ժամանակակից կյանքից ու փորձառությունից։ Հանրահայտ ասացվածքներ Արտաքին կապեր GeoNames Ethnologue Տես նաեւ Պաշտոնական լեզուների ցանկ Լեզվաընտանիքների ցանկ Լեզուների ցանկեր Ծանոթագրություններ Գրականություն Язык // В стране восходящего солнца : Очерки и заметки о Японии / [Соч.] Григория де-Воллана. — 2-е испр. и доп. изд. — Санкт-Петербург ; Москва : т-во М. О. Вольф, 1906 (Санкт-Петербург). — [4], 566, V с. : фронт. (портр.), ил.; 22. Стругова Е. В., Шефтелевич Н. С. Читаем, пишем, говорим по-японски — М. : Восточная книга, 2016. — Т. 1, 2. — 624 с. — ISBN 978-5-7873-0885-3. 新日本語の基礎. Association for Overseas Technical Scholarship (AOTS) Bloch, Bernard (1946). Studies in colloquial Japanese I: Inflection. Journal of the American Oriental Society, 66, pp. 97–130. Bloch, Bernard (1946). Studies in colloquial Japanese II: Syntax. Language, 22, pp. 200–248. Chafe, William L. (1976). Giveness, contrastiveness, definiteness, subjects, topics, and point of view. In C. Li (Ed.), Subject and topic (pp. 25–56). New York: Academic Press. . Dalby, Andrew. (2004). "Japanese," in Dictionary of Languages: the Definitive Reference to More than 400 Languages. New York: Columbia University Press. ; Frellesvig, Bjarke (2010). A history of the Japanese language. Cambridge: Cambridge University Press. . Kuno, Susumu (1973). The structure of the Japanese language. Cambridge, MA: MIT Press. . Kuno, Susumu. (1976). "Subject, theme, and the speaker's empathy: A re-examination of relativization phenomena," in Charles N. Li (Ed.), Subject and topic (pp. 417–444). New York: Academic Press. . Martin, Samuel E. (1975). A reference grammar of Japanese. New Haven: Yale University Press. . McClain, Yoko Matsuoka. (1981). Handbook of modern Japanese grammar: [Kōgo Nihon bumpō]. Tokyo: Hokuseido Press. . Miller, Roy (1967). The Japanese language. Chicago: University of Chicago Press. Miller, Roy (1980). Origins of the Japanese language: Lectures in Japan during the academic year, 1977–78. Seattle: University of Washington Press. . Mizutani, Osamu; & Mizutani, Nobuko (1987). How to be polite in Japanese: [Nihongo no keigo]. Tokyo: The Japan Times. . Shibatani, Masayoshi (1990). Japanese. In B. Comrie (Ed.), The major languages of east and south-east Asia. London: Routledge. . Shibatani, Masayoshi (1990). The languages of Japan. Cambridge: Cambridge University Press. (hbk); (pbk). Shibamoto, Janet S. (1985). Japanese women's language. New York: Academic Press. . Graduate Level Tsujimura, Natsuko (1996). An introduction to Japanese linguistics. Cambridge, MA: Blackwell Publishers. (hbk); (pbk). Upper Level Textbooks Tsujimura, Natsuko (Ed.) (1999). The handbook of Japanese linguistics. Malden, MA: Blackwell Publishers. . Readings/Anthologies Արտաքին հղումներ Русско-японский, японско-русский словарь онлайн Электронная версия Большого японско-русского словаря под редакцией академика Н. И. Конрада. Русско-японский, японско-русский словарь онлайн Yakuru Минна но Нихонго Уроки японского языка + Японско-русский и русско-японский словарь онлайн ЯРКСИ — японско-русский словарь иероглифов Японско-русский и русско-японский словарь (кандзи, кана и киридзи) Японско-русский и русской-японский онлайн словарь: + программа подстрочного перевода. National Institute for Japanese Language and Linguistics Japanese Language Student's Handbook Ճապոներեն Ճապոնիայի լեզուներ Պալաուի լեզուներ


source: wikipedia

text: Շվեդերեն (ինքնանունը՝ svenska սվենսկա)՝ Հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի հյուսիս-գերմանական լեզվախմբի լեզու է։ Աշխարհում շվեդերեն խոսում է մոտ 9 միլիոն մարդ։ Շվեդերենը պետական լեզու է Շվեդիայում, Ֆինլանդիայում եւ Եվրամիությունում։ Ըստ աշխարհի լեզուների դասակարգման շվեդերենը 89-րդն է։ Ընդհանուր տեղեկություններ Խոսողների թիվը՝ 10 մլն. Լեզվի կոդը՝ sv Անունը՝ շվեդերեն՝ svenska; անգլերեն՝ Swedish; eo Sveda Տառատեսակը՝ Լատինական այբուբեն Պետական կարգավիճակ Պետական լեզու է՝ - ֆիններենի հետ Բառապաշար Արտահայտություններ Բարի լույս/ողջույն/բարեւ - God dag; Hejsan Բարի գալուստ - Välkommen Շնորհակալություն - Tack; Tackar så mycket Այո / ոչ - Ja / Nej Խնդրեմ - Tack; Varsågod Ցտեսություն - Adjö; Hej då Թիվ եւ հաշիվ 1 - en, 2 - två, 3 - tre, 4 - fyra, 5 - fem, 6 - sex, 7 - sju, 8 - åtta, 9 - nio, 10 - tio Տես նաեւ Պաշտոնական լեզուների ցանկ Լեզվաընտանիքների ցանկ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ GeoNames Ethnologue Հնդեվրոպական լեզուներ Շվեդիայի լեզուներ


source: fineweb

text: «Բոկո Հարամ» ահաբեկչական կազմակերպության իսլամիստները առեւանգված 76 աշակերտուհու են ազատ արձակել: Այս մասին մարտի 21-ին հայտնել է երկրի կառավարությունը: Խոսքը 2018 թվականի փետրվարին Նիգերիայի հյուսիսարեւելյան գյուղերից մեկում առեւանգված աղջիկների մասին է: Երկրի տեղեկատվության նախարար Լայ Մոհամեդը տեղեկացրել է, որ 76 մարդու վերադարձը «փաստագրված է», փոխանցում է DW–ն։ Աշակերտուհիների ազատ արձակման լուրը թվիթերյան իր էջում հաստատել է նաեւ Նիգերիայի նախագահի խորհրդականը: Հաղորդվում է, որ առավոտյան աղջիկներին գյուղ են բերել 9 մեքենայով եւ թողել են դպրոցի մոտակայքում: Տեղի բնակիչներից մեկի խոսքով՝ իսլամիստներն իրենց գործողություններն անվանել են «նախազգուշացում»՝ պահանջելով աղջիկներին այլեւս դպրոց չուղարկել:


203a Գիտական գործունեության համառոտ նկարագիր Երեւանի Ֆիզիկայի ինստիտուտի գլխավոր ձեռքբերումներից դարձան տիեզերական ճառագայթների մեջ պրոտոնների եւ նեյտրոնների հայտնաբերումը, ինչպես նաեւ առաջին վկայություններն այն մասին, որ գոյություն ունեն մասնիկներ մյուոնների եւ պրոտոնների միջեւ ընկած զանգվածներով։ Արագած սարի վրա՝ 3250 մ ծովի մակերեւույթից բարձր, տիեզերական ճառագայթների կայանի հիմնադրումը Հայաստանում մասնիկների ֆիզիկայի զարգացմանը նպաստող քայլերից մեկն էր։ Այս կայանները մինչեւ այժմ հանդիսանում են ԵրՖի-ի Տիեզերական ճառագայթների բաժնի հետազոտությունների հիմնական բազան։ Վերջին ձեռքբերումներից են սուր ծնկի բացահայտումը սկզբնական միջուկների թեթեւ բաղադրիչների մեջ, էներգետիկ սպեկտրի նուրբ կազմությունների հետազոտությունները, արեւի վրա արագացվող բարձր էներգիայի պրոտոնների գրանցումը եւ Արագածի Տիեզերական Միջավայրի կենտրոնի ստեղծումը 2000 թ-ին։6 ԳէՎ էլեկտրոնային սինքրոտրոնի կառուցումը ավարտվել է 1967 թ-ին։ 1970-1991 թվականների ընթացքում սինքրոտրոնի էներգիան հասել է մինչեւ 4,5 ԳէՎ եւ փորձարարական ֆիզիկայի բաժինը ձեռք է բերել զգալի արդյունքներ, այդ թվում ուսումնասիրել է ֆոտոնների հադրոնիկ հատկությունները միջուկներում π- մեզոնների ֆոտոծնման ռեակցիաներում, նուկլոնային ռեզոնանսների կառուցվածքը բազմաբեւեռային գիտափորձերում, միջուկային նյութի կառուցվածքը եւ հատկությունները, անցումային եւ կանալացման ճառագայթումների կարեւոր հատկությունները։ Այս հաջողությունների շնորհիվ սկսած 1985 թ.-ից Երեւանի ֆիզիկայի ֆիզիկոսները հաջողությամբ ընդգրկված են միջազգային մեծ համագործակցությունների մեջ։ԵրՖԻ-ի ավանդական թեմաներից է եղել մասնիկներ գրանցող նոր դետեկտորների ստեղծումը։ Լայն կայծային խցիկները եւ անցումային ճառագայթման դետեկտորները, որոնք ստեղծվել են ԵրՖԻ–ում, աշխարհում փորձարարական տեխնիկայի մշակման լավ օրինակներ են։ Վերջին տարիներին Երեւանի ֆիզիկայի ինստիտուտի գիտնականների խմբերը ակտիվորեն մասնակցել են արտերկրում միջանկյալ եւ բարձր էներգիայի ֆիզիկայի գիտափորձերին (JLab, DESY, CERN-LHC, MAX-lab, MAMI), ուսումնասիրելով մեզոնների եւ նուկլոնների կառուցվածքը, նուկլոնի էլեկտրամագնիսական փոխազդեցությունները, քվարկ-հադրոնային երկակիությունը, կարճ տիրույթի նուկլոն-նուկլոնային փոխհարաբերությունները, քվարկների հադրոնիզացիան միջուկային միջավայրում, ֆիզիկան ստանդարտ մոդելից դուրս, Հիգգս բոզոնի որոնումները, քվարկ-գլյուոնային պլազման, միջուկների եւ հիպերմիջուկների բաժանումը եւ տրոհումը եւ շատ այլ թեմաներ, ինչպես նաեւ մասնակցել են փորձարարական սարքավորումների կառուցմանը եւ զարգացրել ծրագրային միջոցներ տվյալների ձեռքբերման եւ վերլուծության համար։ Տեսական բաժինը ունեցել է խոշոր ձեռքբերումներ հետեւյալ ոլորտներում. B-մեզոնի ֆիզիկա, QCD եւ հարակից ուղղություններ, նեյտրինոյի ֆիզիկա, քվանտային դաշտային տեսութուն, լարային/M-տեսության, ինտեգրվող մոդելներ, վիճակագրական ֆիզիկա, խտացված վիճակ եւ քվանտային տեղեկատվություն։ Այս արդյունքները միջազգայնորեն ճանաչված են եւ ունեն բարձր հղելիություն։1980-ականների կեսերին ԵրՖԻ-ում մշակվել է ստերեոսկոպիկ մոտեցման հայեցակարգ գերբարձր էներգիայի գամմա ճառագայթների աստղաֆիզիկայի մեջ՝ օգտագործելով բազմակի պատկերային Չերենկովյան աստղադիտակները (IACT). Այս գաղափարը շատ հաջող իրագործված է IACT համակարգում (HEGRA). Առաջին հաջողությունից հետո, հայ ֆիզիկոսները հաջողությամբ մասնակցել են IACT համակարգերի շահագործման մեջ Կանարյան կղզիներում (Magic) եւ Նամիբիայում (Hess). Երկար տարիների ընթացքում, ԵրՖԻ Կիրառական ֆիզիկայի բաժանմունքը հաջողությամբ ուսումնասիրում է նոր լայնաշերտ լազերային նյութերի էլեկտրոն-էներգետիկ կառուցվածքը՝ սինքրոտրոնային ճառագայթման սպեկտրի տարբեր շրջաններում։ Այդ հետազոտությունները իրականացվել են DESY-ում եւ կշարունակվեն MaxLab- II –ում (Շվեդիա)։Ա.Ի. Ալիխանյանի անվան ազգային գիտական լաբորատորիան (Երեւանի ֆիզիկայի ինստիտուտ) վերջին տարիներին զգալիորեն ամրապնդել է Հայաստանի գիտության առաջատարի իր կարգավիճակը՝ բարձր գիտական վարկանիշ ունեցող ամսագրերում տարեկան հրատարակում է երկրի ամբողջ գիտական հրատարակումների ավելի քան 30%–ը։ Հայաստանի ամբողջ գիտական արդյունքների վրա կատարված հղումների 70%–ը ըստ Thomson Reuters հեղինակավոր պարբերականի բաժին է ընկնում ինստիտուտի աշխատանքներին։ ԵրՖԻ-ի հոդվածների վրա հղումների քանակի հսկայական առավելությունը բացատրվում է նաեւ գիտական ամսագրերի առավել բարձր ազդեցության գործոնով, որտեղ ԵրՖԻ-ի գիտնականները հրատարակում են իրենց հետազոտությունների արդյունքները։ 1c2f


Փաստաթղթեր ՀՀ նախագահի հրամանագրերը Ա. ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻՆ ԱՆԿԱԽ ՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ԿԱՆՈՆԱԴՐԱԿԱՆ ԵՎ ԱՅԼ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐՈՒՄ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՄՇՏԱԿԱՆ ԼԻԱԶՈՐ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑՉԻ ՊԱՇՏՈՆԻՑ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ Ղեկավարվելով 2005 թվականի փոփոխություններով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի 8-րդ կետով` ո ր ո շ ու մ ե մ. Արմեն ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻՆ ազատել Անկախ պետությունների համագործակցության կանոնադրական եւ այլ մարմիններում Հայաuտանի Հանրապետության մշտական լիազոր ներկայացուցչի պաշտոնից: ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀ Ս.ՍԱՐԳՍՅԱՆ 2017թ. Մարտի 23 Երեւան ՆՀ-295-Ա


source: CulturaX

text: Մարիամ Փաշինյանի պոստի լայքերի զգալի մասը ֆեյք է. Լուսանկարներ Մարիամ Փաշինյանի պոստի լայքերի զգալի մասը ֆեյք է. Լուսանկարներ 11:57 - 14/հունվարի/2020 Այս սքրիները շատ պատկերավոր ցույց են տալիս ներկա իշխանության աշխատաոճը։ Հարյուրավոր դրական քոմենթներ, լայքեր, ռեպոստներ ու ակնհայտ ֆեյք օգտատերերով։ Նույնը Փաշինյան հայրիկի պոստերի տակ է։ Ստյոպիկների մասին էլ չասեմ։ Սենց են աշխատում, վստահության տեսիլք ստեղծելով ու սուտ տեղեկություններ լուրջ դեմքերով հայտնելով։ Էս ա Նոր Հայաստանը, Նոր Ֆեյք Հայաստան: դիտվել է 4804 անգամ Կոտայքում վրաերթի են ենթարկել 17-ամյա հեծանվորդի, որը հոսպիտալացվել է Այսօր 21:48 Դավիթ Բեկից 1-1,5կմ-ի վրա Ադրբեջանն ամրապնդում է դիրքերը. ԶՈւ քանակը գերազանցում է մերոնց. «Փաստինֆո» Այսօր 21:43 Ռուսաստանն ու Թուրքիան քննարկում են գազի տարանցման երկարաժամկետ պայմանագիր կնքելու հարցը Այսօր 21:37 Խոցված ԱԹՍ-ն իսրայելական է, հետախուզական տիպի. գինը 1,5-2 մլն դոլար. փորձագետը մանրամասներ է հայտնում Այսօր 21:33 Հայ ռազմագերին Բաքվում. դուք ձեր աշխատավարձներն եք բարձրացնու՞մ, քրեականացնում եք ձեզ հայհոյողներին. Video Այսօր 21:17 Նիկոլը 44 օր տեւած պատերազմը դեռ տարիներ առաջ նկարագրել էր իր հեղինակած «Երկրի հակառակ կողմը» գրքում Այսօր 21:10 Օգտվելով բանակցային սեղանի շուրջ Հայաստանի թույլ դիրքերից՝ Ադրբեջանը ձգտում է առավելագույնին Այսօր 21:04 Միլիոնավոր հայերի կողմից ամեն օր ձեր հասցեին հնչեցվող անեծքի դեմը ո՞նց էք առնելու Այսօր 20:59 Սյունիքի մարզպետ Մելիքսեթ Պողոսյանի որդուն ոստիկանները գտնել չեն կարողանում. ավելի քան մեկ շաբաթ է, ինչ նա հետախուզման մեջ է Այսօր 20:54 Փաստորեն, մարդկային կորուստները ոչինչ են եւ դրա համար պետք չի անհանգստանալ կամ իշխանություններին անհանգստացնել Այսօր 20:49 Ծափ տվեք ու վայելեք Նիկոլ Անհողի իշխանությունը... Այսօր 20:43 Ոստիկանության ներքին անվտանգության վարչության ծառայողները բացահայտել են ՃՈ տեսուչի ապօրինությունները . video Այսօր 20:38 Խստորեն դատապարտում ենք խոսքի ու արտահայտման ազատության դեմ ուղղված իշխանությունների բոլոր գործողությունները. ՀԺՄ Այսօր 20:33 Ո ́չ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի, ո ́չ Ռոբերտ Քոչարյանի, ո ́չ Սերժ Սարգսյանի ժամանակ, պարզապես անհնար էր, որ նման բան տեղի ունենար. video Այսօր 20:28 «Ունեմ տանը հիվանդ մայր, որի խնամակալը ես եմ». հայ գերին Բաքվի դատարանում խնդրում է իրեն արդարացնել. video Այսօր 20:22 Կրակոցներ Շատջրեք գյուղում. կրակողը բերման է ենթարկվել. ինքնաձիգը հայտնաբերվել է. video Այսօր 20:19 Հայաստանն արձանագրել է գյուղատնտեսական արտադրության ամենամեծ աճը ԵԱՏՄ- ում Այսօր 20:12 Վանաձոր-Ալավերդի ավտոճանապարհին այրվել է Lada Priora ավտոմեքենա Այսօր 20:12 16 օր է, ինչ Սյունիքից կորած անզեն զինծառայողների մասին տեղեկություն չկա. որոնողական աշխատանքները շարունակվում են. «Փաստինֆո» Այսօր 20:07 Փաշինյանը՝ ռուսներին խնդրողի դերում. Սառը պատասխան Մոսկվայից Այսօր 19:03 «Գլխի ընկան», որ հզոր բանակ է պետք. Դաշնակիցը՝ խաղաղապահ է Այսօր 19:01 Ափսոս, որ սպարապետի ու սրա մեջ հոսել է նույն արյունը Այսօր 18:58 ՀՀ ԱԳՆ-ն մեկնաբանել է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հայտարարությունը Այսօր 18:52 Սա հերթական ավանտյուրան է. Քերոբյանի կես միլիոն զբոսաշրջիկից միայն «զբոս»-ը կմնա Այսօր 18:48 Առաջիկա օրերի եղանակը Այսօր 18:45


text: ԵՐԵՎԱՆ, 28 հուլիսի – Sputnik. Մոսկվա–Երեւան–Արցախ մոտոցիկլետներով «Մենք խաղաղության կողմնակիցն ենք» երթը նախաձեռնել են ռուսաստանցի հայազգի բայքերները։ Ակցիան նվիրված է Օսմանյան Թուրքիայում տեղի ունեցած Հայոց ցեղասպանության 100–րդ տարելիցին։ Այդ մասին հայտնել է Ռուսաստանի հայերի միության (ՌՀՄ) փոխնախագահ Լեւոն Մուքանյանը Facebook սոցցանցի իր էջում։ Ավելի վաղ Հայաստանում ՌՀՄ փոխնախագահի առաջին տեղակալի օգնական Սերգեյ Սանջումյանը տեղեկացրել էր, որ Հայաստան եւ Արցախ կայցելեն «Գիշերային գայլեր» մոտոակումբի ներկայացուցիչները։ Ընդ որում, հաղորդվել էր ոչ միայն մոտոերթի ուղին, այլեւ Հայաստան նրանց ժամանման օրակարգն ու այցի շրջանակում երկրում վավերագրական ֆիլմի նկարահանումների ծրագիրը։ Մուքանյանի խոսքով` այս ակցիային աջակցում է «Գիշերային գայլեր» ռուսական մոտոակումբը` տրամադրելով տեխնիկական օգնություն Ռուսաստանի Դաշնության տարածքում։ «Մենք խաղաղության կողմնակիցն ենք» մոտոարշավի մասնակիցները կհասնեն Հայաստանի սահման, որտեղ նրանց արդեն կդիմավորեն հայաստանցի եւ ղարաբաղցի բայքերները։ Մասնակիցները կայցելեն Ծիծեռնակաբերդ, ինչպես նաեւ Հայաստանի եւ Արցախի շրջաններ», – նշվում է հաղրդագրության մեջ։ «Գիշերային գայլեր» մոտոակումբի բայքերների Հայաստան ժամանման մասին տեղեկատվությունը մեծ աղմուկ բարձրացրեց Հայաստանում եւ նրա տարածքից դուրս։


Փաստաթղթեր ՀՀ նախագահի հրամանագրերը Ա. Հ. ԵՐԻՑՅԱՆԻՆ «ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՆ ՄԱՏՈՒՑԱԾ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ» 1-ԻՆ ԱՍՏԻՃԱՆԻ ՇՔԱՆՇԱՆՈՎ ՊԱՐԳԵՎԱՏՐԵԼՈՒ ՄԱՍՒՆ Ղեկավարվելով 2005 թվականի փոփոխություններով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի 16-րդ կետով եւ հիմք ընդունելով «Հայաստանի Հանրապետության պետական պարգեւների եւ պատվավոր կոչումների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքը՝ ո ր ո շ ու մ ե մ. Երկարամյա անբասիր ծառայության, իրավակարգի եւ օրինականության պահպանման, Հայաստանում փրկարար ծառայության կայացման եւ զարգացման գործում ունեցած նշանակալի ավանդի եւ անմնացորդ նվիրումի համար Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ իրավիճակների նախարար Արմեն Հենրիկի ԵՐԻՑՅԱՆԻՆ հետմահու պարգեւատրել «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի շքանշանով: ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀ Ս.ՍԱՐԳՍՅԱՆ 2016թ. Դեկտեմբերի 29 Երեւան ՆՀ-1264 -Ա


Բարսեղյանը, սակայն, պնդել էր, որ իրենք Ոստիկանություն են տարվել իրենց կամքին հակառակ, եւ ոստիկանները, երեք ժամ իրենց պահելով...


Ֆիլիպիններ 128


text: Սակագնային փաթեթի վճարը ամսական 1500 դրամ է։ Հետվճարային «Սմարթ 1500» սակագնային փաթեթին միանալու համար ձեզ անհրաժեշտ է մոտենալ Beeline ցանկացած վաճառքի եւ սպասարկման գրասենյակ, ներկայացնելով անձը հաստատող փաստաթուղթ։ «Սմարթ 1500» դեպքում հնարավոր է կուտակել առավելագույնը 100 SMS եւ 3000 ՄԲ: Հետվճարային «Սմարթ 1500» սակագնային փաթեթն ամբողջությամբ տրամադրվում է ամսվա առաջին օրը փաթեթին միանալու պարագայում: Այլ օր միանալու դեպքում փաթեթի բաժանորդային վարձը եւ փաթեթով տրամադրվող րոպեները, SMS-ներն ու MB-երը հաշվարկվում են մինչեւ տվյալ ամսվա վերջ մնացած օրերին համապատասխան:


text: Լյուդվիգ Վան Բեթհովեն (, , ), գերմանացի հայտնի կոմպոզիտոր, դաշնակահար, դիրիժոր։ Բեթհովենը դասական երաժշտության մեջ կլասիցիզմի եւ ռոմանտիզմի ժամանակաշրջանների կարեւորագույն գործիչներից է եւ համարվում է ամենահայտնի ու ազդեցիկ կոմպոզիտորներից մեկը։ Նրա լավագույն ստեղծագործությունների շարքն ընդգրկում է 9 սիմֆոնիա, 5 դաշնամուրային կոնցերտ, 1 ջութակի կոնցերտ, 32 դաշնամուրային սոնատ, 16 լարային կվարտետ, մեկ օպերա՝ «Ֆիդելիո»։ Բեթհովենի երաժշտական տաղանդն ի հայտ է եկել վաղ հասակից։ Ցանկացած վայրում բնակվելիս, ծնված լինելով Բոննում, այնուհետեւ տեղափոխվելով Քյոլն, հետո Սրբազան Հռոմեական կայսրություն, ամենուրեք նա աչքի է ընկել իր երաժշտական ունակություններով։ Բեթհովենի առաջին ուսուցիչներն են եղել Յոհան վան Բեթհովենը՝ նրա հայրը եւ կոմպոզիտոր, խմբավար Քրիստիան Գոթլոբ Նեֆը։ 21 տարեկանում կոմպոզիտորը տեղափոխվել է Վիեննա եւ ապրել այնտեղ մինչեւ իր կյանքի վերջ։ Վիեննայում նա կոմպոզիցիայի դասերի է հաճախել ավստրիացի երգահան Յոզեֆ Հայդնի մոտ եւ որոշ ժամանակ անց հասել վիրտուոզ դաշնակահարի ճանաչման։ 20 տարեկանում սկսում է վատանալ կոմպոզիտորի լսողությունը, իսկ կյանքի վերջին տասնամյակում նա գրեթե ամբողջովին խլանում է։ 1811 թվականին թողնում է խմբավարական աշխատանքն ու այլեւս չի ներկայանում հանրության առջեւ, սակայն շարունակում է ստեղծագործել. իր լավագույն ստեղծագործությունների մեծ մասը Բեթհովենը ստեղծել է կյանքի վերջին 15 տարիներին։ Մահացել է Վիեննայում լյարդի հիվանդությունից։ Նրա շիրիմը գտնվում է այնտեղ, իսկ տուն-թանգարանը՝ Բոննում։ Կենսագրություն Ծագում Բեթհովենի պապը ՝ Լյուդվիգ վան Բեթհովենը (1712-1773) նույնպես երաժիշտ է եղել է, ով մինչեւ 21 տարեկանն ապրել է ներկայիս Բելգիայի թագավորության Ֆլանդրիա նահանգի Մեխելեն քաղաքում, այնուհետեւ տեղափոխվել է Բոն։ Նախքան նշանավոր երաժիշտ դառնալը նա սկզբում աշխատել է Քյոլնի արքունիքում որպես երգիչ՝ բաս, այնուհետեւ 1761 թվականին դարձել կապելմայստեր։ Լյուդվիգն ընդամենը երեք տարեկան էր, երբ նրա պապը մահացավ։ Չհանայծ դրան, նա Լյուդվիգի համար եղել է ընտանիքի տիպիկ ներկայացուցչի օրինակ։ Ավագ Բեթհովենի դիմանկարը, որն արվել էր իր իսկ պատվերով, կյանքի վերջին տարիներին, կախված էր թոռան սենյակում որպես երաժշտական ժառանգության թալիսման։ Հայրը՝ Յոհան Բեթհովենը (1740-1792), երգիչ էր` տենոր պալատական կապելլայում, զուգահեռ ստեղնաշարային եւ ջութակի դասեր է տվել եւ գումար վաստակել։ Մայրը՝ Մարիա-Մագդալենան, Թրիերի արքեպիսկոպոսական պալատի շեֆ-խոհարար Յոհան Հենրիխ Քեւերիխի դուստրն էր։ Կոմպոզիտորի ծնողներն ամուսնացել են 1767 թվականին։ Ունեցել են 7 զավակ, որոնցից միայն երեքն են կենդանի մնացել. Լյուդովիգը, ով ընտանիքի երկրորդ զավակն էր, Կասպար֊կառլը, ով ծնվել էր 1774 թվականի ապրիլի 8֊ին եւ Նիկոլայուս Յոհանը՝ 1776 թվականի հոկտեմբերի 2֊ին։ Լյուդվիգ վան Բեթհովենը ծնվել է Բոնում 1770 թվականի դեկտեմբերի 17֊ին։ Նրա ծննդյան ամսաթվի մասին գրառումներ չկան, սակայն ըստ մկրտության գրանցման, նա մկրտվել է տեղի Սուրբ Ռեջիուս կաթոլիկական եկեղեցում իր ծննդից մեկ օր անց։ Այդ դարաշրջանի երեխաներին ավանդաբար մկրտում էին ծննդյան օրվա հաջորդ օրը եւ հայտնի է, որ Բեթհովենի ընտանիքն ու իր ուսուցիչը նրա ծնունդը նշում էին դեկտեմբերի 16֊ին, ըստ որի շատ գիտնականներ այդ օրն են համարում ծննդյան օրը։ Վաղ տարիներ Բեթհովենի հայրը դեռեւս վաղ տարիքում է հայտնաբերել որդու երաժշտական տաղանդը եւ լավագույնս հոգ տարել նրա խորացված երաժշտական կրթության համար։ Նա եղել է որդու առաջին ուսուցիչը, սովորեցրել է կլավեսին եւ ջութակ նվագել, ձգտել է որդուն դարձնել երկրորդ Մոցարտ։ Բեթհովենը հինգ տարեկանից նվագել է ոչ միայն կլավեսին եւ ջութակ, այլեւ երգեհոն եւ ֆլեյտա։ 1778 թվականին Քյոլնում նա առաջին անգամ հանդես է եկել համերգով։ Թեպետ նա հրաշամանուկ չէր, սակայն հայրը նրա երաժշտական կրթությունը վստահեց իր կոլեգաներին՝ երգեհոնահար Գիլես վան դեն Իդենին, երգիչ Տոբիաս Փֆեյֆերին, ջութակահարներ Ֆրանց Գեորգ Ռովանտինին ու Ֆրանց Անտոն Ռիզիին։ Նրանցից մեկը Լյուդվիգին սովորեցնում էր երգեհոն նվագել, մյուսը՝ ջութակ։ Որոշ տեղեկությունների համաձայն՝ Լյուդվիգի հայրը նրա պարապմունքներն անց էր կացնում ֆիզիկական բռնություն գործադրելով։ Սակայն արդյոք այս տեղեկությունները մշտական, թե հատուկենտ դեպքեր են բնութագրում, հստակ չէ։ Նա հաճախ որդուն ստիպում էր պարապել առանց դադարի։ Գերհոգնածությունից եւ դաժան վերաբերմունքից վիրավորված՝ Բեթհովենը հաճախ էր փախչում տանից։ Նրանց պարապմունքները երբեմն ընդմիջվում էին արցունքներով։ 1781 թվականից Բեթհովենն աշակերտել է նշանավոր երաժիշտ, երգեհոնահար, մանկավարժ Քրիստիան Գոտլոբ Նեֆեին, ով 1780 թվականին տեղափոխվել էր Բոն, որտեղ արքունիքում աշխատում էր որպես երգեհոնահար։ Նեֆեն դաշնամուրի եւ երգեհոնի դասեր էր տալիս նրան։ Սակայն արդյոք հենց նա է Բեթհովենի մասին գրված գրականության մեջ ներկայացված վաստակաշատ ուսուցիչը, վիճելի է։ Նեֆեն անմիջապես հասկացել է, որ տղան տաղանդավոր է։ Նա է Լյուդվիգին ծանոթացրել նշանավոր երաժիշտների ստեղծագործություններին։ Բեթհովենի սիրելի գրողների շարքում էին հին հունական հեղինակներ Հոմերոսը եւ Պլուտարքոսը, անգլիացի դրամատուրգ Վիլյամ Շեքսպիրը, գերմանացի ստեղծագործողներ Գյոթեն եւ Շիլլերը։ Պատանեկություն Բեթհովենը սկսել է ստեղծագործել դեռ երեխա ժամանակ եւ այդ ստեղծագործություններից շատերը հետագայում վերամշակել է։ Կոմպոզիտորի պատանեկան տարիների գործերից հայտնի է երեք մանկական սոնատ եւ մի քանի երգ, այդ թվում՝ «Արջամուկը»։ Նեֆեի շնորհիվ 1783 թվականին հրատարակվել է Բեթհովենի առաջին ստեղծագործությունը՝ «Վարիացիաներ Դրեսլերի քայլերգի թեմայով» ։ Պատանի կոմոզիտորն իր «Երեք դաշնամուրային սոնատներ, WoO 47 »(Three Piano Sonatas, WoO 47) ստեղծագործությունը նվիրել է արքեպիսկոպոս Մաքսիմիլիան Ֆրեդրիխին (Maximilian Friedrich) (1708–1784)։ Նրա աչքից չէր վրիպել տղայի երաժշտական տաղանդն ու ֆինանսական օժանդակությամբ աջակցել է նրա ուսմանը։ Այդ ժամանակ Բեթհովենը տասներկու տարեկան էր եւ արդեն 1781 թվականից կամավոր աշխատում էր որպես պալատական երգեհոնահարի օգնական, իսկ 1784 թվականից արքունական կապելլայում աշխատել է վարձատրության դիմաց։ Պապի մահվանից հետո ընտանիքի նյութական դրությունը էապես վատացավ։ Լյուդվիգն ստիպված էր կիսատ թողնել դպրոցում սովորելը, սակայն սովորում էր լատիներեն, ուսումնասիրում էր իտալերեն եւ ֆրանսերեն, շատ էր կարդում։ Նրա հոգեւոր զարգացմանը մեծապես նպաստել է Բոնի քաղաքացիական հասարակությունը, մասնավորապես՝ Բժշկական համալսարանի ուսանող Ֆրանց Գերհարդ Վեգլերը, ինչպես նաեւ՝ Բրոյնինգ ընտանիքը, որոնց հետ Բեթհովենը սերտ բարեկամական հարաբերություններ էր պահպանում։ Ընկերական շփումը Շթեֆան ֆոն Բրոյնինգի ու Վեգլերի հետ շարունակվել է ողջ կյանքի ընթացքում։ Մեծանալով իր նամակներից մեկում կոմպոզիտորը գրել է. 1784 թվականին Նեֆեն Բեթհովենի մասին գրել է. 1787 թվականին Բեթհովենը մեկնեց Մաքսիմիլիան Ֆրանցի կողմից հովանավորվող ուսանողական ճանապարհորդության դեպի Վիեննա, որտեղ պիտի դառնար Մոցարտի աշակերտներից մեկը։ Լսելով Բեթհովենի իմպրովիզացիան՝ Մոցարտն ասել է. Այս մեկնաբանությունը Կուրֆյուրստ (կայսընտիր իշխան միջնադարյան Գերմանիայում) Մաքսիմիլիան Ֆրանցի վրա, ով Մոցարտի հայտնի սիրահար էր, մեծ ազդեցություն թողեց։ Մոցարտի մոտ պարապմունքներն այդպես էլ չկայացան։ Իմանալով մոր հիվանդության մասին՝ Բեթհովենը վերադարձավ Բոն։ Այստեղ նա ցավով հայտնաբերեց, որ ընտանիքում որոշ փոփոխություններ են կատարվել։ Տուբերկուլոզով հիվանդ մոր վիճակը ծայրահեղ վատացել էր։ Նա մահացավ 1787 թվականի հուլիսի 17-ին։ Հայրը գնալով կորցնում էր վերահսկողությունը ալկոհոլի հանդեպ ունեցած մեծ հակվածության նկատմամբ, այն աստիճան, որ նա այլեւս չէր կարող հոգալ իր երեք որդիների կարիքները։ 1789 նա ազատվեց ծառայությունից, եւ Լյուդվիգին՝ որպես նրա մեծ որդու, տրամադրվեց թոշակի մի մասը։ Տասնյոթամյա պատանին ստիպված էր իր վրա վերցնել փոքր եղբայրների խնամքը եւ հետագա հինգ տարրներն անցկացնել Բոնում, նրանց կողքին։ Նա ընդունվեց արքունական նվագախումբ՝ որպես ջութակահար (ալտ), հավելյալ գումար վաստակելու համար։ Արքունիքում բեմադրում էին իտալական, ֆրանսիական եւ գերմանական օպերաներ։ Պատանու վրա մեծ ազդեցություն էին թողնում Գլյուկի եւ Մոցարտի օպերաները։ 1789 թվականին ցանկանալով շարունակել ուսումը՝ Բեթհովենը սկսում է հաճախել համալսարան՝ դասախություններ լսելու։ Այդ ժամանակ Բոն են հասնում Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության մասին լուրերը։ Համալսարանի պրոֆեսորներից մեկը հրատարակում է հեղափոխությանը նվիրված ստեղծագործությունների ժողովածու։ Բեթհովենը բաժանորդագրվում է դրան։ Հենց այդ ժամանակ էլ ստեղծագործում է «Ազատ մարդու երգը», որտեղ կան այսպիսի բառեր. Անգլիայից վերադառնալիս Հայդնը մնում է Բոնում։ Նա խրախուսում էր Բեթհովենի կոմպոզիտորական փորձերը։ Բեթհովենը որոշում է գնալ Վիեննա՝ ուսանելու հռչակավոր կոմպոզիտորի մոտ, քանի որ Անգլիայից վերադառնալուց հետո Հայդնն ավելի հայտնի էր դարձել։ 1792 թվականին Բեթհովենը լքում է Բոնը։ 1792 թվականից երիտասարդ կոմպոզիտորը վերջնականապես հաստատվում է Վիեննայում, ուր ապրում է մինչեւ կյանքի վերջ։ Վիեննայում անցկացրած առաջին տասը տարիներ (1792-1802) Գալով Վիեննա՝ Բեթհովենը սկսեց պարապել Հայդնի մոտ։ Նա ձգտում էր Կոնտրապունկտին տիրապետել։ Հետագայում այդ առթիվ նշել է, որ Հայդնը իրեն ոչինչ չի սովորեցրել. պարապմունքները արագ հիասթափեցրին ինչպես աշակերտին, այնպես էլ ուսուցչին։ Բեթհովենը կարծում էր, որ Հայդնը բավականաչափ ուշադիր չէր իր ջանքերի նկատմամբ, իսկ Հայդնին վախեցնում էին ոչ միայն Լյուդվիգի՝ այն ժամանակի համար համարձակ տեսակետները, այլեւ նրա բավականին մռայլ երաժշտությունը, որն այնքան էլ տարածված չէր։ Մի անգամ Հայդնը գրել է Բեթհովենին. Շուտով Հայդնը մեկնեց Անգլիա եւ իր աշակերտին վստահեց նշանավոր մանկավարժ եւ տեսաբան Յոհան Ալբրեխտսբերգերին։ Թեեւ նրան հատկացված կրթաթոշակն ավարտվել էր, վիեննական մի շարք ազնվական ընտանիքներ ֆինանսական աջակցություն ցուցաբերեցին նրա ՝ ճանաչելով պատանի կոմպոզիտորի ունակությունները։ Բեթհովենը ջութակի դասեր էր ստանում Իգնաց Շուպանցինգից։ Պարբերաբար պատանի երաժիշտը հրահանգներ էր ստանում նաեւ Անտոնիո Սալիերիից, հիմնականում վոկալ ոճում ստեղծագործելու ուղղությամբ եւ նրանց հարաբերությունները շարունակվեցին մինչեւ 1802 թվականը։ Ունենալով մի քանի ուսուցիչներ, նա ի վերջո ընտրեց Անտոնիո Սալիերիին իրեն ուսուցիչ։ Վիեննայում ապրելու առաջին տարիներից Բեթհովենը ձեռք բերեց դաշնակահար-վիրտուոզի փառք։ Նրա երաժշտությունն ապշեցնում էր ունկնդիրներին։ Նա համարձակորեն հակադրվում էր ծայրահեղ ռեգիստրներին (այդ ժամանակ հիմնականում նվագում էին միջինում), լայնորեն օգտագործում էր ոտնակը (դա եւս հազվադեպ էր օգտագործվում այդ ժամանակ), կիրառում էր մեծածավալ ակորդային հնչյուններ։ Ըստ էության, հենց նա է ստեղծել դաշնամուրային ոճը, որը շատ հեռու էր կլավեսինահարների նուրբ-ժանյակե ոճից։ Այդ ոճը նկատվում է No8 «Պաթետիկ» (անվանումը տվել է հենց կոմպոզիտորը), No13 եւ No14 դաշնամուրային սոնատներում։ Այդ երկուսն ունեն հեղինակային ենթավերնագիր Sonata quasi una Fantasia («Սոնատ` ֆանտազիայի ոգով»)։ No 14 սոնատը կոմպոզիտորի մահից հետո «Լուսնի» անվանեց կոմպոզիտորի ընկերը` պոետ Լյուդվիգ Ռելշտաբը, քանի որ նա, լսելով սոնատի գեղեցիկ մեղեդիներն, ակամա պատկերացրեց լճակ, որը փայլում էր լուսնի շողերի ներքո, իսկ լուսինը ժպտում էր երկնքում։ Թեեւ այդ անվանումը համապատասխանում էր միայն առաջին մասին, այլ ոչ թե վերջաբանին, սակայն անվանումը տարածվեց ամբողջ ստեղծագործության վրա։ Պատանի կոմպոզիտորն իր «Լուսնի սոնատ» ստեղծագործությունը գրել եւ նվիրել է իր առաջին ու մեծ սիրուն` կոմսուհի Ջուլիետա Գվիչարդին, որին անմնցորդ սիրել է մինչեւ ի մահ։ Մեծ երաժիշտն ավարտել է իր հիասքանչ ստեղծագործությունը ցասման, մեծագույն վիրավորանքի ու բարկության մեջ, իմանալով,որ իր Ջուլիետտան ամուսնացել է երիտասարդ մի կոմսի հետ։ Բեթհովենի ստեղծագործություններն սկսեցին լայնորեն հրատարակվել եւ մեծ հաջողություն ունեցան։ 1800-ականների վերջերին այդ գործերը շատ պահանջված էին եւ հովանավորների եւ հրատարակիչների շրջանում։ Վիեննայում անցկացրած առաջին տասը տարվա ընթացքում կոմպոզիտորը գրել է քսան սոնատ դաշնամուրի համար եւ երեք դաշնամուրային կոնցերտ, ութ սոնատ ջութակի համար, կվարտետներ եւ այլ կամերային ստեղծագործություններ, «Քրիստոսը Ձիթենյաց լեռան վրա» օրատորիան, «Պրոմեթեւսի արարումը» բալետը, Առաջին եւ Երկրորդ սիմֆոնիաները։ 1796 թվականին Բեթհովենը սկսեց կորցնել լսողությունը։ Բորբոքվել էր ներքին ականջը, ինչը հանգեցնում էր ականջում ձայնի առկայության։ Բժիշկների խորհրդով նա որոշ ժամանակով առանձնանում է Հայլիգենշտադտ փոքրիկ քաղաքում։ Սակայն հանգիստը եւ լռությունը չեն բարելավում նրա ինքնազգացողությունը։ Բեթհովենը հասկանում է, որ խլացումն անխուսափելի է։ Հիասթափված այդ վիճակից նա հազվադեպ է տնից դուրս գալիս, դառնում փակ, մեկուսացված։ Հենց այդ տարիներին էլ աշխարհահռչակ երաժիշտը ստեղծում է իր ամենահայտնի գործերը։ Այդ ողբերգական օրերին նա նամակ է գրում, որը հետագայում կոչվում է հայլիգենշտադտյան կտակ։ Կոմպոզիտորը պատմում է իր ապրումների մասին, խոստովանում, որ մոտ էր ինքնասպանության իրականացմանը. Ի վերջո կոմպոզիտորը կարողանում է հաղթահարել դեպրեսիան եւ նորից անձնատուր է լինում երաժշտությանը` սկսելով գրել Երրորդ սիմֆոնիան։ Այս ստեղծագործության վրա նա աշխատել է 1803-1804 թվականներին եւ ցանկացել է նվիրել այն Նապոլեոն Բոնապարտին, ով այդ ժամանակ երիտասարդների կուռքն էր։ Բեթհովենը խուլ վիճակում արարում է երաժշտական արվեստի իր գլուխգործոցները՝ սիմֆոնիաները, «Ապասիոնատը», «Ֆիդելիո» օպերան, «Էգմոնտը», «Կորիոլան» եւ այլն։ Կոմպոզիտորի կյանքի վերջին շրջանին են պատկանում «Հանդիսավոր Մեսսան» եւ աշխարհահռչակ 9-րդ սիմֆոնիան։ Բեթհովենի խլության արդյունքում պահպանվել են պատմական եզակի փաստաթղթեր՝ «խոսակցական տետրեր», որտեղ գրել էին Բեթհովենի ընկերները, իսկ նա պատասխանել է բանավոր կամ պատասխան գրառմամբ։ Երաժիշտ Անտոն Շինդլերը, ում մոտ մնացել էին Բեթոհովենի զրույցների գրառումներն ամփոփող երկու տետր, ամենայն հավանականությամբ, այրել է դրանք, քանի որ «Դրանցում պահպանվում էին կայսեր, թագաժառանգի եւ այլ բարձրաստիճան անձանց դեմ կոպիտ, անգութ ելույթներ։ Դա Բեթհովենի սիրելի թեման էր. խոսակցության ընթացքում նա մշտապես ըմբոստանում էր իշխանությունների, նրանց օրենքների եւ որոշումների դեմ»։ Երաժշտական հասունություն Կոմպոզիտորն իր առաջին «Վեց լարային կվարտետը ՝ (Op.18)» գրել է 1798-1800 ականներին, որը նվիրել էր Արքայազն Լոբկովիցին, ով էլ պատվիրել էր այն։ Ստեղծագործությունների շարքը հրատարակվել է 1801 թվականին։ Կոմպոզիտորի «Առաջին սիմֆոնիայի» պրեմիերիայից (1800 թվական) եւ «Երկրորդ սիֆոնիայի» պրեմիերիայից (1803 թվական) հետո նա ճանաչվեց որպես Հայդնի եւ Մոցարտի հետեւորդ, երիտասարդ սերնդի կոմպոզիտորներից կարեւորագույններից մեկը։ Իր «Առաջին սիմֆոնիայի» պրեմիերիայի ներկայացման համար, 1800 թվականի ապրիլի 2-ին, նա վարձակալել էր Ավստրիայի Ազգային Բուրգ թատրոնը, որտեղ հնչեցին նաեւ նրա «Սեպտետը», դաշնամուրային կոնցերտներից մեկը, Մոցարտի եւ Հայդնի ստեղծագործություններից ։ Համարգն այդ ժամանակների ամենահետաքրքիր միջոցառումը համարվեց։ Նա նաեւ շարունակում էր գրել այլ ոճերում, այդ թվում «Պաթետիկ» դաշնամուրային սոնատը (Op.13), որի մասին Կուպերն այսպես է արտահայտվել. «Գերազանցել է իր նախկին այլ ստեղծագործություններին. ուժեղ կերպար, խորը հուզականություն, ինքնատիպ եւ հմուտ տոնային մոտեցում»։ 1799 թվականին ավարտել է «Սեպտետը» (Op. 20), որն իր կենդանության ժամանակվա ամենատարածված ստեղծագործություններից մեկն էր։ Նույն թվականի մայիսին, Բեթհովենը դաշնամուրի դասեր էր տալիս հունգարացի կոմսուհի Աննա Բրունսվիկի դստերը։ Որոշ ժամանակ անց նա սիրահարվում է իր աշակերտուհուն՝ Ժոզեֆինային, ով համարվել է նրա «Անմահ սիրելի» (1812 թվական) նամակների հասցեատերը։ Սակայն Ժոզեֆինան ամուսնանում է կոմս Ժոզեֆ Դեյմի հետ։ Բեթհովենը նրանց տան կանոնավոր այցելուն էր, նվագում նրանց խնջույքներին եւ համերգներին, շարունակում էր պարապմունքները Ժոզեֆինայի հետ։ Նրա ամուսնությունը հաջող էր բոլոր առումներով, եւ զույգն իր համատեղ կյանքում չորս երեխա է ունեցել։ Կոմպոզիտորի եւ Ժոզեֆինայի հարաբերություններն իր ամուսնու հանկարծակի մահից հետո (1804 թվական) ավելի է ամրապնդվում։ Բեթհովենը մի քանի այլ աշակերտներ էլ է ունեցել։ 1801-ից 1805 թվականներին նա դասավանդել է Ֆերդինանդ Ռիսին, ով դարձել է կոմպոզիտոր եւ հետագայում գրել Բեթհովենի եւ իր հանդիպումների ու հուշերի մասին մի գիրք։ 1801 թվականից 1803 թվականները ավստրիացի դաշնակահար-մանկավարժ եւ կոմպոզիտոր, ազգությամբ չեխ Կառլ Չեռնին սովորել է Բեթհովենի մոտ, ով հետագայում դարձել է երաժշտության ուսուցիչ եւ եղել Ֆերենց Լիստի ուսուցիչը։ Իսկ 1812 թվականի փետրվարի 11-ին ՝ 21 տարեկան հասակում, Չեռնին Վիեննայում առաջին անգամ կատարեց Բեթհովենի No 5 դաշնամուրային կոնցերտը ՝ «Emperor»-ը (Piano Concerto No. 5)։ Չեռնին գրել է, որ իր երաժշտական հիշողությունն իրեն թույլ էր տալիս 1804-1805 թվականներին անգիր կատարել Բեթհովենի բոլոր աշխատանքներն առանց բացառության, նա նվագում էր արքայազն Կառլ Լիխնովսկու պալատում շաբաթական 1-2 անգամ։ Չեռնին իր ամբողջ կյանքի ընթացքում կապ պահպանեց Բեթհովենի հետ, ինչպես նաեւ դաշնամուրի դասեր էր տալիս Բեթհովենի թոռանը՝ Կառլին։ Բեթհովենի համգործակցությունը հրատարակիչների հետ 1802 թվականին սկսում է լավանալ, եւ նրա եղբայր Կասպարը սկսում հանձն առնել զբաղվել կոմպոզիտորի գործերով։ Բացի վերջին շրջանի գրված գործերից Կասպարը բարձր գնով սկսում է վաճառել նրա վաղ շրջանի չհրատարակված ստեղծագործությունները։ Լսողության կորուստ 1787 թվականից Բեթհովենի մոտ ի հայտ է գալիս լսողական խանգարումներ։ Այն մասամբ վերականգնելուց հետո, որոշ ժամանակ անց, ականջներում եղած աղմուկն ավելի է ուժգնացել, որի հետեւանքով էլ նվազել եւ հետզհետե կոմպոզիտորը կորցրել է լսողությունը։ 1801 թվականի սկզբներին նա նամակ է գրել իր ընկերներից մեկին եւ նկարագրել հիվանդության ախտանիշներն ու դժվարությունները, որոնք թե մասնագիտական, եւ թե սոցիալական անհարմարությունների եւ բարդությունների պատճառ են եղել( չնայած հավանական է, որ որոշ մտերիմ ընկերներ արդեն տեղյակ էին այդ խնդիրների մասին)։ բծ Խլության պատճառն անհայտ է, սակայն կան մի քանի տարբերակներ, որոնք կարող էին նպաստել դրան կամ պատճառ հանդիսանալ. բծավոր տիֆ, համակարգային կարմիր գայլախտ, նույնիսկ մազերը սառը ւրում թրջելու սովորությունը մազերը, քանի որ Բեթհովենը հաճախ էր այդպես անում ՝ թարմանալու համար։ Բնավորության առանձնահատկություններ Բեթհովենն աչքի էր ընկնում նաեւ իր ծայրահեղ կոպտությամբ։ Մի անգամ, երբ նա նվագում էր հասարակական վայրում, հյուրերից մեկն սկսել է խոսել տիկնոջ հետ։ Բեթհովենն ընդհատել է ելույթն ու ասել. «Այսպիսի խոզերի համար ես չեմ նվագի»։ Ներողություններն ու համոզելու փորձերն ապարդյուն են եղել։ Մեկ այլ միջադեպ, երբ Բեթհովենը հյուր էր գնացել իշխան Լիխնովսկուն։ Վերջինս շատ էր հարգում կոմպոզիտորին եւ նրա ստեղծագործությունների սիրահար էր։ Նա մի քանի ազնվականների հետ նաեւ ֆինանսական աջակցություն էր ցույց տալիս Բեթհովենին։ Լինելով նրան տանը, Լիխնովսկին ցանկանում է, որ Բեթհովենը նվագի հյուրերի համար։ Կոմպոզիտորը հրաժարվում է։ Լիխնովսկին սկսում է համառել եւ նույնիսկ հրամայում է կոտրել այն սենյակի դուռը, որտեղ փակվել էր Բեթհովենը։ Զայրացած կոմպոզիտորը հեռանում է կալվածքից եւ վերադառնում Վիեննա։ Առավոտյան Լիխնովսկին Բեթհովենից նամակ է ստանում. Չնայած բնավորության այդպիսի խստությանը՝ Բեթհովենի ընկերները նրան համարում էին շատ բարի մարդ։ Այսպես, օրինակ՝ կոմպոզիտորը երբեք չէր մերժում իր մտերիմների օգնության խնդրանքը. Մի անգամ Բեթհովենն ու Գյոթեն Տեպլիցեում զբոսնելիս հանդիպում են այդ ժամանակ այդտեղ գտնվող Ֆրանց կայսերը՝ շրջապատված իր շքախմբով եւ պալատականներով։ Գյոթեն մի կողմ քաշվելով խոնարհվում է կայսեր առաջ, իսկ Բեթհովենը հազիվ դիպչելով գլխարկին՝ անցնում է պալատականների կողքով։ Բեթոհովենի արտաքինը եւս խիստ տարբերվում էր ժամանակակիցների արտաքինից։ Նա գրեթե միշտ գտնվում էր անփութորեն հագնված եւ չսանրված վիճակում։ Հետագա տարիներ (1802-1815) Բեթհովենը որոշել էր իր Երրորդ սիմֆոնիան նվիրել Բոնապարտին, սակայն այն ավարտելուց մի քանի ամիս անց տեղի է ունեցել մի իրադարձություն, որը մեծապես ազդել է կոմպոզիտորի վրա եւ ստիպել նրան վերանվանել իր աշխատանքը։ Պատճառն այն էր, որ Բոնապարտը գահ էր բարձրացել ու միապետ հռչակել իրեն։ Այս լուրն իմանալուն պես Բեթհովենը զայրացել էր ու բացականչել, որ նա եւս սովորական մարդ է։ «Այժմ նա կոտնահարի մարդու բոլոր իրավունքները, կհետեւի միայն իր շահին, իրեն վեր կդասի մյուսներից եւ կդառնա բռնակալ»։ Այնուհետեւ կոմպոզիտորը պատռել է իր ձեռագրով ընծայագիրը եւ սիմֆոնիան կոչել «Հերոսական» («Eroica») ։ Այդ ժամանակ Բեթհովենը 34 տարեկան էր։ Դաշնամուրային ստեղծագործություններում կոմպոզիտորի ոճը նկատելի է դեռեւս վաղ սոնատներում, սակայն սիմֆոնիկ հասունությունը սկսվեց ավելի ուշ։ Չայկովսկու խոսքերով. Խլության պատճառով Բեթհովենը հազվադեպ էր դուրս գալիս տանից, դարձել էր մռայլ, ինքնամփոփ։ Հենց այդ տարիներին է կոմպոզիտորը մեկը մյուսի հետեւից ստեղծում իր ամենահայտնի ստեղծագործությունները։ Աշխատում է նաեւ իր միակ օպերայի՝ «Ֆիդելիոյի» վրա։ Այն դասվում է «սարսափի եւ փրկության» օպերայի ժանրին։ «Ֆիդելիոն» հաջողություն ունեցավ միայն 1814 թվականին, երբ բեմադրվեց նախ Վիեննայում, ապա Պրահայում, որտեղ դիրիժորը գերմանացի նշանավոր կոմպոզիտոր Կառլ Վեբերն էր, այնուհետեւ՝ Բեռլինում։ Մահվանից կարճ ժամանակ առաջ կոմպոզիտորը «Ֆիդելիոյի» ձեռագիր տարբերակը տվել է իր ընկեր եւ քարտուղար Շինդլերին՝ ասելով. «Սա իմ հոգու ծնունդն է, որը ստեղծվել է ավելի ուժեղ տառապանքների արդյունքում, քան մյուսները, եւ ինձ մեծագույն վիշտ պատճառել։ Ուստի այն ինձ համար ամենաթանկն է...» Վերջին տարիներ (1815-1827) 1812 թվականից հետո կոմպոզիտորի ստեղծագործական ակտիվությունը ժամանակավորապես դադարում է։ Սակայն երեք տարի անց սկսում է աշխատել նախկին եռանդով։ Այդ ժամանակ ստեղծվում են դաշնամուրային սոնատներ, երկու սոնատ թավջութակի համար, կվարտետներ, «Հեռավոր սիրեցյալին» վոկալային ցիկլը։ Երկար ժամանակ տրամադրում է նաեւ ժողովրդական երգերի մշակմանը։ Սակայն Բեթհովենի վերջին տարիների գլխավոր ստեղծագործությունները դարձան երկուսը՝ «Հանդիսավոր պատարագը» եւ 9-րդ սիմֆոնիան երգչախմբի հետ։ 9-րդ սիմֆոնիան կատարվել է 1824 թվականին։ Հանրությունը բուռն օվացիա սարքեց։ Բեթհովենը կանգնած էր մեջքով դեպի հանդիսատեսը եւ ոչինչ չէր լսում։ Այդ ժամանակ երգիչներից մեկը բռնեց նրա ձեռքը եւ պտտեց դեպի հանդիսատեսը։ Մարդիկ թափահարելով թաշկինակները, գլխարկները, ձեռքերը՝ ողջունում էին կոմպոզիտորին։ Օվացիան այնքան երկար տեւեց, որ ներկա գտնվող ոստիկանական չինովնիկները պահանջեցին դադարեցնել։ Այդպիսի վերաբերմունք դրսեւորել թույլատրվում էր միայն կայսեր նկատմամբ։ Նապոլեոնի պարտությունից հետո Ավստրիայում հաստատվել էր ոստիկանական ռեժիմ։ Ցանկացած «ազատ միտք» արգելվում էր։ Գաղտնի գործակալները թափանցել էին հասարակության բոլոր շերտերը։ Սակայն Բեթհովենի հռչակն այնքան մեծ էր, որ կառավարությունը որոշեց ոչինչ չանել։ Չնայած խլությանը՝ կոմպոզիտորը շարունակում էր գտնվել իրադարձությունների կենտրոնում։ Այդ ընթացքում եւս նա ծանոթանում էր նշանավոր կոմպոզիտորների գործերին։ Կրտսեր եղբոր մահվանից հետո կոմպոզիտորն իր վրա վերցրեց նրա որդու խնամքը։ Բեթհովենը նրան տեղավորում է լավագույն պանսիոնում եւ իր աշակերտ Կառլ Չեռնիին հանձնարարում նրան երաժշտության դասեր տալ։ Կոմպոզիտորը ցանկանում էր, որպեսզի տղան դառնա գիտնական կամ դերասան, սակայն նրան հետաքրքրում էր ոչ թե արվեստը, այլ թղթախաղը եւ բիլիարդը։ Կուտակած պարտքերի պատճառով նա անհաջող ինքնասպանության փորձ կատարեց։ Բեթհովենի վրա այդ դեպքը խիստ բացասաբար անդրադարձավ, առողջական վիճակը կտրուկ վատացավ. զարգանում էր լյարդի ծանր հիվանդություն։ Կոմպոզիտորն երկար ժամանակ գամված էր անկողնում եւ նրան ընկերն այցելության էին գալիս իրեն։ Նա մահացավ 1827 թվականի մարտի 26-ին, 56 տարեկան հասակում։ Նրա ընկեր՝ ավստրիացի կոմպոզիտոր, դաշնակահար, երաժշտական քննադատ Անսելմ Հյութենբրեները, ով ներկա էր նրա մահվան պահին, նշում է, որ անգամ եղանակն է փոխվել եւ վշտացել կոմպոզիտորի մահը, քանի որ ուժեղ ամպրոպ է սկսվել այդ ժամանակ։ Բեթհովենի թաղման արարողությունը տեղի ունեցել 1827 թվականի մարտի 29-ին, որի ներկա էր ավելի քան քսան հազար մարդ։ Ֆրանց Շուբերտը թաղման ժամանակ ծիսական ջահ պահողներից մեկն է եղել, ով մահացավ հաջորդ տարի եւ թաղվեց նրա կողքին, Վերինգի գերեզմանատանը։ Թաղմանը հնչում էր Բեթհովենի սիրելի հոգեհանգստի պատարագը՝ Լուիջի Քերուբինիի Ռեքվիեմը, Սուրբ Երրորդություն եկեղեցում (Dreifaltigkeitskirche)։ Շիրիմին հնչում էին բանաստեղծ Ֆրանց Գրիլպարցերի գրած խոսքերը. 1862 թվականին արտաշիրիմում է արվել՝ նրա մնացուկ աճյունը հետազոտելու համար։ Հետագայում` 1888 թվականին, երկու կոմպոզիտորների գերեզմաններն էլ տեղափոխվել են Վիեննայի Կենտրոնական գերեզմանատուն։ 2012 թվականին ստուգվել է նրա գետնադամբարանը, ստուգելու համար, արդյոք նրա ատամները գողացել են թե ոչ, քանի որ եղել էր այդպիսի կողոպուտի մի շարք դեպքեր այդ ժամանակվա հայտնի մահացած վիեննացի կոմպոզիտորների հետ։ Մահվան պատճառներ Դիահերձման արդյունքում պարզ է եղել, որ լյարդը բավականին վնասված էր, որն էլ կարող էր ալկոհոլի զգալի օգտագործման արդյունք լինել։ Նշվել է նաեւ, որ լսողական եւ հարակից օրգանների նյարդերն էլ են եղել վնասված։ Բեթհովենի մահվան պատճառները վիճելի են. ալկոհոլային ցիռոզ, սիֆիլիս, վարակիչ հեպատիտ, տուբերկուլյոզ, սարկոիդոզ, Ուիպլի հիվանդություն։ Կոմպոզիտորի ընկերները նրա մահից առաջ եւ հետո մազի մի փունջ էին կտրել, որն հետագայում պահպանվել եւ լրացուցիչ փորձաքննության է ենթարկվել, մահավան իրական պատճառն իմանալու համար։ Բացի այդ նաեւ արտաշիրիմում է արվել, որի արդյունքում եկել են այն եզրակացության, որ Բեթհովենը մահացել է թունավորումից՝ բուժման համար իր բժշկի նշանակած չափից ավելի դեղամիջոցների օգտգործման պատճառով։ 2007 թվականի օգոստոսի 29-ին վիեննացի ախտաբան եւ դատաբժշկական փորձագետ Քրիստիան Ռեյտերը (Վիեննայի բժշկական համալսարանի դատական բժշկության ամբիոնի դոցենտ) առաջ քաշեց այն վարկածը, որ Բեթհովենի մահը չկանխամտածված արագացրել է նրա բժիշկը՝ Անդրեաս Վավրուխը, ով պարբերաբար ծակում էր հիվանդի որովայնաթաղանթը (հեղուկ հանելու համար), ինչից հետո վերքի վրա դնում էր արճիճ պարունակող թրջոցներ։ Ռեյտերի կատարած հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ամեն անգամ բժշկի այցելությունից հետո Բեթհովենի օրգանիզմում արճիճի պարունակությունը կտրուկ մեծանում էր։ Բեթհովեն-մանկավարժ Բեթհովենը երաժշտություն էր դասավանդում դեռեւս Բոնում։ Նրա աշակերտներից Ստեֆան Բրեյնինգը, մինչեւ վերջ մնաց կոմպոզիտորի հավատարիմ ընկերը։ Նա նաեւ օգնել է Բեթհովենին «Ֆիդելիո» օպերայի լիբրետոյի մշակման գործում։ Վիեննայում Բեթհովենի աշակերտը դարձավ երիտասարդ կոմսուհի Ջուլիետա Գվիչարդին։ Նա Բրունսվիկների բարեկամուհին էր, ում ընտանիքում կոմպոզիտորը հաճախ էր լինում։ Բեթհովենը հետաքրքրված էր իր աշակերտուհով եւ անգամ մտածում էր ամուսնության մասին։ 1801 թվականի ամառը նա անցկացրեց Հունգարիայում՝ Բրունսվիկների կալվածքում։ Վարկածներից մեկի համաձայն՝ հենց այնտեղ է ստեղծվել Լուսնի սոնատը։ Կոմպոզիտորն այն ձոնել է Ջուլիետային։ Սակայն վերջինս գերադասեց կայսր Վենցել Հալենբերգին՝ հենց նրան համարելով տաղանդավոր կոմպոզիտոր։ Բեթհովենի աշակերտներից էր Թերեզա Բրունսվիկը։ Նա օժտված էր երաժշտական տաղանդով, շատ լավ նվագում էր դաշնամուր, երգում էր եւ նույնիսկ դիրիժորություն անում։ Ծանոթանալով շվեյցարացի նշանավոր մանկավարժ Հենրիխ Պեստալոցցիի հետ՝ նա որոշեց նվիրվել երեխաների դաստիարակության գործին։ Հունգարիայում Թերեզան բարեգործական մանկապարտեզներ բացեց աղքատ երեխաների համար եւ մինչեւ կյանքի վերջը հավատարիմ մնաց իր նախաձեռնած գործին։ Բեթհովենին եւ Թերեզային միացնում էր տեւական ընկերությունը։ Կոմպոզիտորի մահվանից հետո հայտնաբերվել է ծավալուն նամակ՝ վերնագրված «Նամակ անմահ սիրեցյալին»։ Նամակի հասցեատերը հայտնի չէ, սակայն որոշ հետազոտողների կարծիքով այդ «անմահ սիրեցյալը» հենց Թերեզա Բրունսվիկն է։ Դորոթեա Էրտմանը՝ Գերմանիայի լավագույն դաշնակահարուհիներից մեկը, եւս եղել է Բեթհովենի աշակերտը։ Էրտմանը հայտնի է դարձել բեթհովենյան ստեղծագործությունների կատարմամբ։ Կոմպոզիտորը նրան է ձոնել No28 սոնատը։ 1801 թվականի վերջին Վիեննա եկավ Ֆերդինանդ Րիսը։ Նա Բեթհովենների ընտանիքի ընկերոջ որդին էր։ Կոմպոզիտորն ընդունեց պատանուն։ Ինչպես եւ Բեթհովենի մյուս աշակերտները, Րիսը եւս տիրապետում էր գործիքին, նաեւ ստեղծագործում էր։ Մի անգամ Բեթհովենը նրա համար նվագեց հենց նոր ավարտած ադաջիոն։ Տղան այնքան հավանեց երաժշտությունը, որ անգիր սովորեց։ Գնալով իշխան Լիխնովսկու մոտ՝ Րիսը նվագեց պիեսը։ Իշխանը սովորեց սկզբնական հատվածը եւ գալով կոմպոզիտորի մոտ՝ ասաց, որ ուզում է նվագել իր ստեղծագործությունը։ Բեթհովենը իշխանների հետ շփվելիս ձեւականություններ չէր անում եւ կտրականապես հրաժարվեց լսել։ Սակայն Լիխնովսկին, այդուհանդերձ, նվագեց։ Բեթհովենը միանգամից գլխի ընկավ, թե ինչ է արել Րիսը եւ խիստ զայրացավ։ Նա արգելեց աշակերտին լսել իր նոր ստեղծագործությունները եւ այլեւս երբեք նրա համար ոչինչ չնվագեց։ Մեկ ուրիշ անգամ Րիսը Բեթհովենի անվան տակ ներկայացնելով՝ նվագեց իր քայլերգը։ Հանդիսատեսը հիացած էր։ Ներկա գտնվող կոմպոզիտորը չբացահայտեց աշակերտի կեղծիքը, միայն ասաց նրան. Բեթհովենը պարապում էր նաեւ Կառլ Չեռնիի հետ։ Նա, ըստ էության, Բեթհովենի միակ մանկահասակ աշակերտն էր։ Չեռնին ընդամենը ինը տարեկան էր, սակայն արդեն համերգներ էր տալիս։ Երբ Կառլն առաջին անգամ գնաց Բեթհովենի տուն, որտեղ սովորականի նման խառնաշփոթ էր տիրում, եւ տեսավ չսափրված դեմքով մարդու հաստ, գործվածքե բաճկոնով, կարծեց, թե նա Ռոբինզոն Կրուզոն է։ Չեռնին Բեթհովենի մոտ պարապեց հինգ տարի, որից հետո կոմպոզիտորը նրան փաստաթուղթ շնորհեց, որում ընդգծում էր «աշակերտի բացառիկ հաջողությունները եւ երաժշտական հիշողությունը»։ Չեռնիի հիշողությունն իսկապես բացառիկ էր. նա անգիր գիտեր ուսուցչի բոլոր դաշնամուրային գործերը։ Չեռնին վաղ սկսեց իրականացնել մանկավարժական գործունեություն եւ շուտով դարձավ Վիեննայի լավագույն մանկավարժներից մեկը։ 1822 թվականին Չեռնիի մոտ եկավ մի տղա հոր հետ։ Տղան պատկերացում չուներ անգամ ճիշտ նստելու վերաբերյալ, սակայն փորձառու մանկավարժը միանգամից հասկացավ, որ իր առջեւ յուրահատուկ, տաղանդավոր, հանճարեղ երեխա է։ Այդ տղան Ֆերենց Լիստն էր։ Նա Չեռնիի մոտ պարապեց մեկուկես տարի։ Այնքան մեծ հաջողություններ ունեցավ, որ ուսուցիչը թույլատրեց հանդես գալ հանրության առջեւ։ Համերգին ներկա էր նաեւ Բեթհովենը։ Նա համբուրեց տղային, եւ Լիստն ամբողջ կյանքում հիշեց այդ համբույրը։ Լիստը ժառանգեց նվագելու բեթհովենյան եղանակը։ Բեթհովենի նման նա եւս դաշնամուրը դիտարկում էր իբրեւ նվագախումբ։ Եվրոպայում հյուրախաղերի ժամանակ նա պրոպագանդում էր Բեթհովենի արվեստը՝ կատարելով ոչ միայն նրա դաշնամուրային ստեղծագործությունները, այլեւ սիմֆոնիաները, որոնք հարմարեցնում էր դաշնամուրի համար։ Այդ ժամանակ Բեթհովենի սիմֆոնիկ երաժշտությունը դեռեւս հայտնի չէր լայն զանգվածներին։ 1839 թվականին Լիստը գնաց Բոն։ Այստեղ արդեն մի քանի տարի փորձում էին հուշարձան կանգնեցնել Բեթհովենի պատվին, սակայն աշխատանքները շատ դանդաղ էին ընթանում։ Այդ առիթով վրդովված Լիստը գրել է Հեկտոր Բեռլիոզին. Լիստն իր համերգներից ստացված հասույթով լրացրեց պակասող գումարը։ Նրա ջանքերի արդյունքում կոմպոզիտորի հուշարձանն ի վերջո կանգնեցվեց։ Բեթհովենի կերպարը մշակույթի մեջ Բեթհովենի կարիերան, որպես կոմպոզիտոր, պայմանականորեն բաժանվում է երեք շրջանների. վաղ, միջին եւ ուշ։ Վաղ շրջանը մինչեւ 1802 թվականն է, միջին շրջանը ՝ 1802-1812 թվականները, իսկ դրանից հետո ` ուշ շրջանը։ Գրականության մեջ Բեթհովենը ֆրանսիացի հայտնի գրող Ռոմեն Ռոլանի «Ժան Քրիստոֆ» վեպի համանուն գլխավոր հերոսի՝ կոմպոզիտոր Ժան Քրիստոֆի նախատիպն է։ Այդ վեպի համար Ռոլանը 1915 թվականին ստացել է Գրականության բնագավառում Նոբելյան մրցանակ։ Բեթհովենի կյանքին եւ ստեղծագործական ուղուն է նվիրված չեխ գրող Անտոնին Զգորժի «Միայնակ ընդդեմ ճակատագրի» վիպակը։ Գրքում ընդգրկված են տարբեր տարիներին Բեթհովենի գրած նամակները։ Կինեմատոգրաֆիայում «Հերոսական սիմֆոնիա» ֆիլմում Բեթհովենի դերակատարն էր Յան Հարտը։ Սովետա-գերմանական «Բեթհովեն. կյանքի օրեր» ֆիլմում Բեթհովենի դերակատարն էր Դոնաթաս Բանիոնիսը։ «Ընդօրինակելով Բեթհովենին» ֆիլմում պատմվում է կոմպոզիտորի կյանքի վերջին տարվա մասին (գլխավոր դերում՝ Էդ Հարրիս)։ «Բեթհովենի կյանքը» երկու մասից բաղկացած գեղարվեստական ֆիլմը հիմնված է կոմպոզիտորի մասին մտերիմների պահպանված հուշերի վրա։ «Դասախոսություն 21» ֆիլմը նվիրված է 9-րդ սիմֆոնիային։ Բեռնարդ Ռոուզի «Անմահ սիրեցյալ» ֆիլմում Բեթհովենի դերակատարն էր Գարի Օլդմանը։ Երաժշտության մեջ Ամերիկյան երաժիշտ Չակ Բերրին 1956 թվականին գրել է Roll Over Beethoven երգը, որն ըստ Rolling Stone ամսագրի՝ ընդգրկվել է բոլոր ժամանակների 500 լավագույն երգերի ցանկում։ Կոմպոզիտորին է նվիրված Սպլին խմբի «Անձի երկատում» ալբոմի «Բեթհովեն» երգը։ 2000 թվականին Trans-Siberian Orchestra խումբը թողարկեց «Beethoven’s Last Night» ռոք օպերան՝ նվիրված կոմպոզիտորի վերջին գիշերվան։ Կոմպոզիտորին է նվիրված Պիկնիկ խմբի «Օտարերկրացին» ալբոմի «Բեթհովեն» երգը։ Ստեղծագործություններ 9 սիմֆոնիա՝ No 1 (1799-1800), No 2 (1803), No 3 «Հերոսական» (1803—1804), No 4 (1806), No 5 (1804—1808), No 6 «Հովվերգական» (1808), No 7 (1812), No 8 (1812), No 9 (1824), 8 սիմֆոնիկ նախերգանք, այդ թվում՝ «Լեոնորա» No 3, 5 կոնցերտ դաշնամուրի համար նվագախմբի հետ, երաժշտություն դրամատիկական ներկայացումների համար՝ «Էգմոնտ», «Կորիոլան», «Ստեֆան արքա», 6 պատանեկան սոնատ դաշնամուրի համար, 32 սոնատ դաշնամուրի համար, «32 վարիացիա դո-մինոր» եւ շուրջ 60 պիես դաշնամուրի համար, 10 սոնատ ջութակի եւ դաշնամուրի համար, Կոնցերտ ջութակի համար նվագախմբի հետ, կոնցերտ ջութակի, թավջութակի եւ դաշնամուրի համար նվագախմբի հետ («եռակի կոնցերտ»), 5 սոնատ թավջութակի եւ դաշնամուրի համար, 16 լարային կվարտետ, 6 տրիո, բալետ «Պրոմեթեւսի արարումը», օպերա Ֆիդելիո, հանդիսավոր պատարագ, վոկալային ցիկլ «Հեռավոր սիրեցյալին», երգեր տարբեր գրողների ստեղծագործությունների հիման վրա եւ ազգային երգերի վերամշակում։ Հիշատակ Բեթհովենի պատվին աշխարհի տարբեր վայրերում կանգնեցվել են բազմաթիվ հուշարձաններ։ Առաջին հուշարձանը տեղադրվել է կոմպոզիտորի ծննդավայրում 1845 թվականի Օգոստոսի 12֊ին ՝ ծննդյան 75-ամյակի առթիվ։ 1880 թվականին հուշարձան կանգնեցվեց Վիեննայում. այդ քաղաքը սերտորեն կապված էր երաժշտի արվեստի հետ։ «Բեթհովենի կերպարներ» գրքի հեղինակ արվեստագետ Զիլկե Բետտերմանը (Silke Bettermann) նշում է, որ իրեն հաջողվել է հաշվել կոմպոզիտորին նվիրված շուրջ 100 հուշարձան 5 մայրցամաքի 54 քաղաքում։ Պատկերասրահ Տես նաեւ Սիմֆոնիա No 9 (Բեթհովեն) 9-րդ սիմֆոնիայի անեծք Եվրոպայի օրհներգ Ծանոթագրություններ Գրականություն (djvu-книга на www.libclassicmusic.ru ) Кремнев Б. Бетховен ЖЗЛ Роллан Р. Жизнь Бетховена / Пер. с франц. — Л., 1937. Արտաքին հղումներ Լյուդվիգ վան Բեթհովենը դասարան.ամ կայքում Beethoven-Haus Bonn The Ira F. Brilliant Center for Beethoven Studies, The Beethoven Gateway (San José State University) , Richard Kogan, M.D., Menninger Mindscape Գերմանացի կոմպոզիտորներ Գերմանացի դաշնակահարներ Լուսավորության դարաշրջան Վիեննական դասական դպրոց Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով Օպերային կոմպոզիտորներ Լյարդի ցիռոզից մահացածներ


text: Հայաստանի վարչապետի նախկին խորհրդականի նկատմամբ դատ կսկսվի 13:48 06 Հուլիսի 2011 Ախթալայի լեռնահարստացնող կոմբինատի սեփականատեր, Հայաստանի վարչապետի նախկին խորհրդական, մանկապղծության մեջ մեղադրվող Սերոբ Տեր-Պողոսյանի նկատմամբ դատական առաջին նիստը կսկսվի Լոռու մարզում։ Ինչպես հաղորդում է «Դատալեքս» տեղեկատվական համակարգը, Լոռու մարզի ընդհանուր ատյանի դատարանում կայանալիք նիստը կվարի դատավոր Մուշեղ Հարությունյանը, հաղորդում է «ՌԻԱ Նովոստին»։ Գործը լայն արձագանք է գտել Հայաստանում։ Հանրապետության գլխավոր դատախազությունը հունիսի 9-ին հաստատել է Տեր-Պողոսյանի նկատմամբ հարուցված քրեական գործի մեղադրական եզրակացությունը եւ նյութերն ուղարկել է դատարան։ 2004-2010թթ. ընթացքում իր հետ համասեռամոլությամբ զբաղվելու ու սեքսուալ բնույթի այլ գործողություններ կատարելու համար Ախթալա քաղաքի անչափահասներից, սեռական ոտնձգության զոհերի հարմար թեկնածուներ ընտրելու նպատակադրվածությունից ելնելով, տարբեր պատրվակներով, այդ թվում` նրանց հանգիստը սկաուտական ճամբարներում եւ արշավներում կազմակերպելու, դպրոցներում եւ սպորտային խմբակներում հանդիպումներ անցկացնելու ընթացքում կատարել է դիտարկումներ, այդ թվում` կինո եւ ֆոտո նկարահանումներ, ընտրել առավել խոցելի` նյութապես անապահով խավի ծնողազուրկ, հիմնականում հայր չունեցող, բարետես արտաքինով տղաների, որոնց առաջին իսկ հանդիպման ժամանակ գայթակղելու համար նրանց անհատույց տվել է մինչեւ 100.000 դրամի հասնող գումարներ (մոտ 300 դոլար): «Դիտարկումների արդյունքում ընտրված մի շարք անչափահաս, այդ թվում` սեռական հասունության չհասած տղաների հետ, նրանց կամքին հակառակ, օգտագործելով անօգնական վիճակը` կարիքավոր դրությունը, տարիքով պայմանավորված հոգեբանական խոցելիությունը եւ իր ազդեցիկ դիրքից առաջացած վախի զգացողությունը, զբաղվել է համասեռամոլությամբ եւ սեքսուալ բնույթի այլ գործողություններով»,- ասվում է Գլխավոր դատախազության հաղորդագրությունում։ Հարուցված քրեական գործի նախաքննության շրջանակներում Սերոբ Տեր-Պողոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 140-րդ հոդվածով առաջադրված մեղադրանքը (նախատեսում է ազատազրկում մինչեւ 3 տարի ժամկետով) վերաորակվել է, եւ վերջինիս մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 139-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով եւ 3-րդ մասով (նախատեսում է ազատազրկում համապատասխանաբար 4-10 եւ 8-15 տարի ժամկետով): Ինքը Տեր-Պողոսյանը հերքել է իր հասցեին հնչող մեղադրանքները եւ հայտարարել է իրավապահ մարմիններին դիմելու մտադրության մասին իր դեմ կազմապերած «կլոունադայի» հեղինակներին եւ պատվիրատուներին բացահայտելու պահանջով։ -0


Առաջին Հանրապետության անկումից հետո Քաջազնունին Խորհրդային Հայաստան էր վերադառձել 1924-ին, նպատակ ունենալով օգնել հայրենիքին եւ զբաղվել զուտ իր մասնագիտությամբ՝ ճարտարապետությամբ: Նա սկսում է դասավանդել է Երեւանի պետական համալսարանում, այնուհետեւ նորաստեղծ Ճարտարապետության ու շինարարության ինստիտուտում, իսկ Լուսավորության Ժողկոմի կողմից նրան շնորհվում է պրոֆեսորի կոչում։ Քաջազնունու նախագծով ու անմիջական հսկողության ներքո Հայաստանում կառուցվում են բազմաթիվ բնակելի եւ գործարանային շինություններ: Մինչ ձեռբակալությունը նա բնակվել է Երեւանում՝ ներկայիս Պուշկինի փողոցին գտնվող տան սենյակներից մեկում, Սախարովի հրապարակի հարեւանությամբ:


Լրատվություն Մամլո հաղորդագրություններ Նախագահը ընդունել է Բորիս Մինցի անվան ինստիտուտի միջազգային խորհրդի անդամներին 14.09.2017 - 1200x895px - 1 Մբ - 1200x897px - 825 Կբ - 1200x864px - 897 Կբ - 1200x896px - 939 Կբ - 1200x926px - 1 Մբ - 1200x874px - 1 Մբ - 1200x853px - 1 Մբ - 1200x797px - 1 Մբ - 1200x797px - 1 Մբ - 1200x781px - 839 Կբ - 1200x804px - 1 Մբ - 1200x806px - 1 Մբ Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր ընդունել է Բորիս Մինցի անվան գլոբալ խնդիրների ռազմավարական լուծումների ինստիտուտի միջազգային խորհրդի անդամներին, ովքեր այսօր Երեւանում Հայ-ռուսական համալսարանի գործընկերների հետ միասին կազմակերպել են «Փոքր անցումային տնտեսություններ. տեղային պատասխաններ համընդհանուր մարտահրավերներին» թեմայով նստաշրջանը: Հանրապետության Նախագահը նստաշրջանին ուղերձ է հղել: Սերժ Սարգսյանը ողջունել է Հայաստան ժամանած առաջատար փորձագետներին եւ պրոֆեսորներին, անվանի քաղաքական գործիչներին եւ բարերարներին, ովքեր մտահոգված են արդի գլոբալ խնդիրներով ու մարտահրավերներով եւ պատրաստ են ներդնել իրենց մեծ փորձն ու գիտելիքները՝ միավորելով ջանքերը արդյունավետ խորհրդատվությունների եւ ճիշտ լուծումներ գտնելու համար: Նախագահն այդ համատեքստում բարձր է գնահատել Բորիս Մինցի անվան ինստիտուտի գործունեությունը, եւ խորհրդի բոլոր անդամների նվիրվածությունը կարեւոր այդ գործին՝ ընդգծելով, որ բոլոր երկրներում էլ իշխանությունները մշտապես խորհրդի ու փորձառու մարդկանց առաջարկությունների կարիքն ունեն, եւ այդ առումով Հայաստանը բաց է ու պատրաստակամ երկխոսության համար: Շնորհակալություն հայտնելով Հանրապետության Նախագահին ընդունելության համար՝ Բորիս Մինցը եւ հանդիպման մյուս մասնակիցները գոհունակությամբ են արձանագրել, որ Երեւանում կայացած նստաշրջանը բավականին հետաքրքիր եւ արդյունավետ է անցել՝ հնարավորություն ընձեռելով լսելու նաեւ հայկական կողմից տարբեր փորձագետների, ակադեմիական ոլորտի աշխատակիցների ու պրոֆեսորների, ինչպես նաեւ պետական կառույցների աշխատակիցների կարծիքներն ու պատկերացումները երկրի զարգացման հեռանկարի եւ ռազմավարական ուղղությունների վերաբերյալ: Հանդիպմանը Նախագահ Սերժ Սարգսյանը հյուրերին հակիրճ ներկայացրել է անկախությունից ի վեր Հայաստանի անցած ուղին, զարգացման ընթացքը՝ ժողովրդավարության, կայացած քաղաքացիական հասարակության եւ շուկայական տնտեսության վրա հիմնված պետություն կառուցելու ուղղությամբ ջանքերը, առկա մարտահրավերներն ու զարգացման հեռանկարը:


text: Ազդր Ազդր, մարմնի ստորին վերջույթի վերին հատվածը՝ կոնքազդրային եւ ծունկի հոդերի միջեւ։ Ազդրի կմախքը ազդրոսկրն է, որը գլխիկով հոդավորվում է կոնքոսկրի, կոճերով՝ ծնկոսկրի ու մեծ ոլոքի հետ։ Ազդրի մկանները բաժանվում են 3 խմբի՝ ազդրը առբերող, ծունկը ծալող եւ տարածող։ Վերջիններից ամենամեծը քառագլուխ մկանն է։ Ազդրը սնվում է ազդրային զարկերակով, նյարդավորվում ազդրային, փակողական եւ նստային նյարդերով։ |Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։|


Հիշեցնենք, որ մրցաշարի եզրափակչի մասնակիցները կմասնակցեն հավակնորդների մրցաշարին:


Փաստաթղթեր ՀՀ նախագահի հրամանագրերը Վ. Ս. ԳԱՍՊԱՐՅԱՆԻՆ ՈՍՏԻԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԳԵՆԵՐԱԼ-ԳՆԴԱՊԵՏԻ ԿՈՉՈՒՄ ՇՆՈՐՀԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ Ղեկավարվելով 2005 թվականի փոփոխություններով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի 16-րդ կետով եւ հիմք ընդունելով «Ոստիկանությունում ծառայության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 5-րդ հոդվածը` ո ր ո շ ու մ ե մ. Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր Հայաստանի Հանրապետության ոստիկանության պետ Վլադիմիր Սերգեյի ԳԱՍՊԱՐՅԱՆԻՆ շնորհել ոստիկանության գեներալ-գնդապետի կոչում: ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀ Ս.ՍԱՐԳՍՅԱՆ 2016թ. Դեկտեմբերի 28 Երեւան ՆՀ-1231-Ա


text: Դեպքեր Ծնունդներ Փետրվար 7 - Մխիթար Սեբաստացի, մշակութային եւ եկեղեցական գործիչ, Մխիթարյան Միաբանության հիմնադիր (վ. 1749) Մահեր Հունվարի 14 - Ֆրանչեսկո Կավալլի, իտալացի երգահան, երգեհոնահար 1676 Տարեթվեր


ՇՈՒՆՉ | Ակօս Նորայր Տատուրեան 28.07.2017 Բառ մը, որ կենդանութիւն տուաւ մեր մայրենիին Ուլականջ։ Մարմարա ծովու ընտիր նուէրը նրբաճաշակ պոլսեցիներուն։ Ամենէն համովը՝ ծովէն նոր հանուածն է։ Իսկ այդ սեւ խեցեմորթը ծովէն հանել կը համարձակին միայն անոնք, որոնք կրնան իրենց «շունչը բռնել», քառասուն երկվայրկեան, յիսուն, վաթսուն, կամ ՝եօթանասուն, ամենէն շատը, սուզուիլ ծովու յատակը ու հասնիլ այն ժայռերուն, որոնց ամուր կպած են հարիւրաւոր, հազարաւոր ուլականջներ։ Այդ համարձակ ու լայնալանջ սուզակ տղաներէն մէկն է Մուրատը, 12 ամեայ պատանի, որ գիշերօթիկ վարժարանի խստաշունչ առօրեայէն ազատուած, հիմա կանգնած է ծովամիջի ժայռի վրայ ու իր թոքերը կը պատրաստէ սուզումի։ Խորունկ շունչ մը կը քաշէ, երկրորդ մըն ալ, ու կը նետուի ջուր։ Ճողփիւն։ Ապա, խաղաղ լռութիւն։ Առաջին երկվայրկեանը, երկրորդը, երրորդը... Ձեռքերու եւ ոտքերու համաչափ շարժումներով մարմինը դէպի յատակ կը մղէ տղան։ «Շունչ» բառը բնաձայնութիւն է։ Եւ երբ բառ մը բնաձայնութիւն է, լեզուաբանը, պատմաբանը կամ բառի ոդիսականը գովերգող գրիչը պէտք չունին մտածելու -կամ մտահոգուելու-, թէ ուրկէ՛ եկած է ան, կամ ի՛նչ ծագում ունի- յունակա՞ն, պարսկակա՞ն, բնիկ հայկակա՞ն... Բոլորիս համար կը մնայ նստիլ, հանգիստ շունչ մը քաշել եւ ականջ տալ «շունչ» բառի ներշնչող եւ երկարաշունչ պատմութեան։ Առաջին տասը երկվայրկեանը։ Մամուռներ կան, որոնք ծովաշարժի հետ կը պարեն։ Տղան առաջին ժայռի վրայ կը նկատէ ուլականջներ, սակայն մանր են անոնք։ Աւելի մեծերը՝ աւելի խորերն են։ Գրաւոր հայերէնի մէջ «շունչ» բառի շնչառութիւնը սկսաւ Աստուածաշունչի թարգմանութեան մէջ։ 74 «շունչ», ինչպէս «Գիրք Ծննդոց»ի առաջին շունչը. «Եւ ստեղծ Տէր Աստուած զմարդն հող յերկրէ. եւ փչեաց յերեսս նորա շունչ կենդանի. եղեւ մարդն յոգի կենդանի»։ Անոր հետ կենդանութիւն գտան նաեւ «շնչաւոր», «շնչել» բառերը։ Նոյն շրջանին, հայ մատենագիրները նոր շունչ տուին «շունչ» բառին ու ստեղծեցին «շնչական, շնչակեաց, շնչակից, շնչանալ, միաշունչ, համաշունչ, անշունչ, բոցաշունչ, բռնաշունչ, դառնաշունչ, խստաշունչ, ծխաշունչ, հողմաշունչ, հրաշունչ, մահաշունչ» պատկերալից բառերը։ Քսաներորդ երկվայրկեանը։ Ահա, հոն են, մեծ մեծ ուլականջներ։ Տղան «շնչամոռաց» կը մօտենայ անոնց։ Կ՚անջատէ մէկը ու կը դնէ տոպրակին մէջ, հատ մը եւս, հատ մը եւս... Կէս վայրկեան։ Ուլականջներէն մէկը յամառ բնաւորութիւն ունի։ Այդ շնչաւորը կ՚ընդդիմանայ, կը մերժէ անջատուիլ։ Երբեմն կը պատահի, սովորականէն պինդ կ՚ըլլայ ուլականջը ժայռին կապող մազմզուքի խուրձը։ Չ՚արժէր անոր համար շունչ վատնել։ Պէտք է փորձել ուրիշ մը։ Հազարաւոր տարիներ Հայկական լեռնաշխարհի սարաւանդներու եւ գագաթներու անապակ օդի շնորհիւ առողջ շնչառութիւն ունեցաւ «շունչ» բառը, աճեցաւ ու զարգացաւ, պարգեւեց օգտաշատ բառապաշառ. շնչաբաժին, շնչադադար, շնչադիմակ, շնչադրամ, շնչակալ, շնչակտուր, շնչահեւ, շնչաչափ, շնչերակ, շնչիւն, շնչուղի, մեղմաշունչ, բարեշունչ, հեշտաշունչ, փափկաշունչ, քաղցրաշունչ, քաջաշունչ, քոյինաշունչ, հոգեշունչ, ցրտաշունչ, չարաշունչ, մեռելաշունչ, գազանաշունչ, վիշապաշունչ, օձաշունչ... Ունեցանք նաեւ պատկերալից արտայայտութիւններ. «Շունչ առնուլ լիաբերան», «ի շունչ վախճանին հասանել», «հատանիլ շնչոյ», «ցշունչ վախճանին», «միով շնչով», «շունչ տալ», «շունչը բերանը հասնիլ», «շունչը բերանը ըլլալ», «շունչը եղունգի ծայրին ըլլալ», «շունչը փորը իյնալ», «ազատ շունչ քաշել», «վերջին շունչ»։ «Շունչ» բառը նաեւ ներշնչեց հայ բանաստեղծը։ Ահա փափկաշունչ օրինակներ. «Հեռո՜ւ, օ՜, հեռո՜ւ այս ունայնաշունչ Տխուր դաշտերից, հանդարտ ու անկեանք.-» (Վ. Տէրեան) «Իմ մոլոր ճամբին դու անկարծ իջար Քո գիշերային մեղմաշունչ մութով»։ (Վ. Տէրեան) «Ես շըշնչում եմ միշտ կենդանի Աստծու շունչը ամենուր. Ես լըսում եմ Նրա անլուռ կանչն ու շունչը ամենուր»։ (Յ. Թումանեան) «Շունչ» բառի ամենէն հոգեշունչ գործածութիւնները անկասկած կը պատկանին Գրիգոր Նարեկացիի գրիչին, ինչպէս՝ «շունչ զօրութեան», «շունչ մարմնոյս», «կենդանական շունչ», «անշունչ արձան», «հոգեշունչ օգտակարութիւն», «դառնաշունչ հողմ», «շունչ նորոգման»։ Բայց, օր մը փչեց մահաշունչ քամի, կտրեց մեր շնչափողը, ու այն սարաւանդը, որ բոլորիս ծնունդ էր տուած, եւ այն սարը, որ բոլորիս ներշնչում էր տուած՝ դարձան «շնչատ, անշունչ, շնչահատ, շնչասպառ, շնչահեղձ»։ Բայց եղան օրեր եւ մենք դիւաշունչ թշնամիի առջեւ միաշունչ երգեցինք. «Որ շունչ առած, շունչներս տանք Սարդարապատի պատի տակ»։ Տղան շունչը լաւ պահեց։ Ան հիմա ունի տոպրակ մը ուլականջ։ Քիթին մէջ կը զգայ աղի ջուրի համը։ Կը կլլէ։ Թոքերը շունչ առնել կ՚ուզեն։ Շրթունքները աւելի պինդ կը փակէ։ Յիսուն երկվայրկեան։ Տղան լողաթեւերու պէս գործածելով իր ոտքերը, կը բարձրանայ մակերես։ Շունչ... Շունչ մը եւս։ Քիչ վերջ այդ ուլականջները երկու քարի վրայ դրուած պզտիկ թիթեղի մը վրայ պիտի զգան փայտի կրակին տաքութիւնը, շնչատ, պիտի բանան իրենց «բերանները» ու պիտի յանձնեն իրենց դեղին-սրճագոյն միսը՝ ծովու ամենահամով «պտուղը»։ Ընդծովեայ կեանքը տարբեր շունչ մը ունի, լուռ երաժշտութիւն է ան, առինքնող եւ «գայթակղաշունչ», որու համար կ՛արժէ վայրկեան մը շունչ զոհել։ Իսկ ջուրէն դուրս, ո՞ւր գտնել զովացնող քաղցրաշունչ եղանակ մը... Պէտք է ականջ տալ Յասմիկ Կարապետեանի «Արեւի Շունչ» երգին, որ նոր շունչ բերաւ հայրենի երգարուեստին. «Ես արեւի շունչն եմ գտել, ճերմակցնող շունչը Եւ ինձ համար չէ այս խաւարը... Ես արեւի շունչն եմ բերել, ափերիս մէջ է Եւ ան անմառ է, անսահման է»։ 20.03.2019 Պէրպէրեանի զուարճախօսութեան հետքերով


Որպես հիմնավորում նշվել է նաեւ, որ կարճ հագուստը «ոտնձգություններ է հրահրում» ուղեւորների կողմից


-Պաասխանատվության բարձր աստիճան,


text: Հուլիսի 10, տարվա 191-րդ (նահանջ տարիներին՝ 192-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 174 օր։ Դեպքեր 1890 - Վայոմինգը դարձավ ԱՄՆ 44-րդ նահանգը Աղետներ եւ պատահարներ 2000 - Նիգերիայում խողովակաշարից արտահոսած բենզին հավաքելու ժամանակ առաջացած հրդեհից վառվում եւ մահանում է շուրջ 250 գյուղացի Ծնունդներ 1509 - Ժան Կալվին Jean Calvin շվեյցարացի կրոնական բարեփոխական 1856 - Նիկոլա Տեսլա Никола Тесла սերբ ծագումով ամերիկացի ֆիզիկոս 1870 - Վարդան Հացունի, հայ բանասեր, ազգագրագետ 1871 - Մարսել Պրուստ Marcel Proust ֆրանսիացի գրող 1874 - Սերգեյ Կոնյոնկով Сергей Коненков ռուս քանդակագործ 1888 - Ջորջո դե Կիրիկո Giorgio de Chirico իտալացի նկարիչ 1895 - Կառլ Օրֆ Carl Orff գերմանացի կոմպոզիտոր 1904 - Բորիս Սուպյան, տանկային զորքերի գեներալ-մայոր 1931 - Էլիս Մանրո Alice Munro կանադացի գրող 1937 - Գալյա Նովենց, դերասանուհի 1942՝ Ռոնի Ջեյմս Դիո Ronnie James Dio ամերիկացի երգիչ-երգահան Պյոտր Կլիմուկ Пётр Ільіч Кліму́к բելառուս գեներալ, տիեզերագնաց 1945 - Ժիրայր Լիպարիտյան ամերիկահայ պատմաբան 1953 - Փոլ Բաղդադլյան սփյուռքահայ երգիչ 1967 - Ժիրայր Սեֆիլյան, հայ ազատամարտիկ, զորահրամանատար, պետական, հասարակական գործիչ 1972 - Թիլո Վոլֆ գերմանա-շվեյցարացի երգիչ-երգահան եւ դաշնակահար 1980 - Թոմաս Յեն Նիկոլաս Thomas Ian Nicholas ամերիկացի դերասան եւ երգիչ Մահեր 138 - Հադրիանոս, Հռոմի կայսր 1584 - Վիլհելմ Լռակյաց Նասաուի կոմս, Օրանի արքայազն 1836 - Անդրե Մարի Ամպեր, ֆրանսիացի ֆիզիկոս եւ մաթեմատիկոս, էլեկտրադինամիկայի հիմնադիրներից (ծ. 1755) 1851 - Լուի Դագեր Louis Daguerre ֆրանսիացի նկարիչ եւ գյուտարար 1910 - Յոհան Գալլե Johann Gottfried Galle գերմանացի աստղագետ 1915 - Վաժա Փշավելա ვაჟა ფშაველა վրացի գրող 1978 - Ջո Դեւիս, նշանավոր Անգլիացի պրոֆեսիոնալ սնուկերիստ 1989 - Տատյանա (Թագուհի) Մախմուրյան, դերասանուհի 1992 - Լենա Հակոբյան, Արցախի պատերազմի մասնակից 1993 - Դմիտրի Նալբանդյան, նկարիչ 1996 - Վրույր Գալստյան, նկարիչ 1996 - Ալեք Մանուկյան, մեծահարուստ բարերար, ճարտարագետ, արդյունաբերող 2020 - Կարեն Վարդանյան, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտի գործիչ Տոներ Անկախության օր՝ Բահամյան Կղզիներ Նիկոլա Տեսլայի օր Ծանոթագրություններ


text: ՀՀ նախագահ, ՀՀԿ նախագահ ՍերԺ Սարգսյանի խոսքը ՀՀԿ խորհրդի նիստում Բարեւ ձեզ։ 2015 թվականի սահմանադրական բարեփոխումները ոմանք ընկալեցին որպես հերթական քաղաքական միջոցառում՝ պայմանավորված առաջին հերթին քաղաքական իրավիճակով եւ անձնական ինչ—ինչ հարցեր լուծելու անհրաժեշտությամբ, այլ ոչ թե երկրի առջեւ ծառացած հիմնարար խնդիրների հրամայականով։ Սահմանադրական քարոզարշավի ընթացքում բերված մեր փաստարկները, թվերը, որոնք ակնհայտորեն ցույց էին տալիս խորհրդարանական կառավարման համակարգի առավելությունները թե՛ երկրի կայունության, թե՛ տնտեսական զարգացման եւ թե՛ քաղաքական համակարգի հուսալիության առումով, շատերի կողմից դիտարկվում էին որպես զուտ քարոզչական հնարքներ։ Իսկապես իրավիճակը կմնար նախկինի պես, եթե մենք սահմանափակվեինք բարեփոխումների միայն նմանակմամբ, եթե լրջորեն նպատակ չհետապնդեինք միս ու արյուն տալ այն գաղափարներին, որոնք դրված են նոր Սահմանադրության հիմքում։ Այս տարվա փետրվարի 12–ին ես խոսեցի սահմանադրական բարեփոխումների կենսագործման, հետեւաբար՝ մեր երկրի զարգացման տեսլականի շուրջ։ Տնտեսական բարեփոխումները նախընթաց տարիներին եղել են մեր ուշադրության կենտրոնում, իսկ քաղաքական բարեփոխումները մի տեսակ թողել էինք ավելի լավ ժամանակների՝ մտածելով, որ տնտեսական բարեփոխումները առավել նպաստավոր պայմաններ կստեղծեն քաղաքական բարեփոխումների համար։ Վաղուց արդեն ակնհայտ է, որ առանց քաղաքական բարեփոխումների տնտեսական բարեփոխումների արդյունքները միշտ էլ մեզ չեն բավարարելու։ Այսօր արդեն բոլորն են տեսնում քաղաքական բարեփոխումների անհրաժեշտությունը։ Քաղաքական բարեփոխումները ենթադրում են նախեւառաջ քաղաքական մշակույթ։ Քաղաքական բանավեճերի ու երկրի առջեւ ծառացած խնդիրների լուծման նոր եղանակներ, ուժի դիրքերից քաղաքական ընդդիմախոսների հետ խոսելու բացառում, քաղաքական համակարգում նպատակասլաց ու գաղափարներով լի մարդկանց ազատ մուտք, խորհրդարանը երկրի թիվ մեկ ամբիոնի վերածում, երկրի առջեւ ծառացած խնդիրների շուրջ երկրի բոլոր կարող ուժերի մտքերն ու գաղափարները մեկտեղելու հնարավորություն՝ անկախ քաղաքական դիրքավորումից եւ այլն։ Քաղաքական բարեփոխումներն ինքնանպատակ չեն, դրանք այս կամ այն միջազգային կազմակերպության հորդորով, առավել եւս՝ պահանջով արված քայլեր չեն. դրանք լավ հայրենիք ունենալու, անվտանգ հայրենիք ունենալու, սեփական հողի վրա հազարամյակներ ապրելու եւ արարելու նպատակով արված բարեփոխումներ են։ Կրկնում եմ՝ այս ամենի հիմքերը նոր ընդունված Սահմանադրության մեջ են։ Սահմանադրական բարեփոխումներին հաջորդեցին բավականին բարդ, աշխատատար, պրոֆեսիոնալ լուծումներ պահանջող նախապատրաստական աշխատանքներ, որոնց մեծ մասը չի եղել հրապարակային։ Վերջին օրինակը ընտրական օրենսգրքի շուրջ ընդդիմության եւ քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների հետ այն աննախադեպ համագործակցությունն էր, որն ընթանում էր վերջին ամիսներին, եւ հույս ունենք, որ մոտակա երկու—երեք օրերի ընթացքում այն բարեհաջող ավարտ կունենա։ Նախապատրաստական աշխատանքները, ցավոք սրտի, դանդաղեցին կամ, այսպես ասած, երկրորդ պլան մղվեցին ապրիլյան պատերազմից հետո։ Պատերազմի դասերը, ինչպես միշտ, մենք սերտում ենք. շարունակվում են էական աշխատանքներ տարվել, դրանք շարունակվելու են անկախ որեւէ այլ գործընթացներից։ Մեզ մեր ծրագրած ընթացքից հետ գցեցին նաեւ, իհարկե, վերջին դեպքերը, բայց հիմա այլեւս հապաղելու ժամանակ մենք չունենք։ Հարգելի՛ կուսակից ընկերներ, հարգելի՛ ընկերներ, կրկնում եմ՝ մենք դանդաղելու իրավունք չունենք եւ ոչ էլ ժամանակ։ Վստահ եմ, որ ներկաներից յուրաքանչյուրի համար մեր հայրենիքի առջեւ ծառացած խնդիրների արագ լուծումը շատ ավելի կարեւոր է ու առաջնային, քան թե այն դիրքը, պաշտոնը, որը մեզնից յուրաքանչյուրը զբաղեցնում է կամ կարող է զբաղեցնել պետական համակարգում։ Մեր կուսակցությունը բազմաշերտ է, այստեղ ներկայացված են հասարակության բոլոր շերտերը։ Մենք ապացուցել ենք, որ ունենք անհրաժեշտ ներուժ պատմականորեն առաջացած ցանկացած խնդրի լուծման համար։ Միեւնույն ժամանակ կարծում եմ, որ մենք պարտավոր ենք չսահմանափակվել այն ներուժով, որն առկա է մեր շարքերում եւ մեր առջեւ դրված խնդիրների լուծման համար փնտրել ու գտնել այն մարդուն ու մարդկանց, ովքեր ունակ ու պատրաստ են ստանձնելու այդ բարդ ու պատասխանատու աշխատանքները՝ աշխարհի որ ծայրում էլ նրանք այս պահին գտնվելիս լինեն։ Ասեմ, որ կարող եք էական փոփոխություններ սպասել առաջիկայում։ Խոսքս առաջին հերթին իրականացվող քաղաքականությանն է վերաբերում, դրա առաջնահերթություններին, ձեռագրին, նպատակադրումներին՝ նաեւ նորացված Սահմանադրության պահանջներին համապատասխանեցման առումով։ Որպես հետեւանք, անշուշտ, կլինեն եւ կադրային փոփոխություններ։ Փոփոխություններ կլինեն կառավարման համակարգի գրեթե բոլոր ոլորտներում՝ սկսած նախագահի աշխատակազմից մինչեւ դատաիրավական համակարգ։ Այսօր, սակայն, մենք կխոսենք կառավարության մասին։ Դուք գիտեք, որ այսօր հրաժարականի դիմում է ներկայացրել վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանը։ Քիչ առաջ մեր կուսակցության գործադիր մարմինն իմ առաջարկությամբ միաձայն որոշում է կայացրել Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի պաշտոնում Կարեն Վիլենի Կարապետյանի թեկնածությունն առաջադրելու մասին։ Մենք բոլորս շատ լավ գիտենք պարոն Կարապետյանի ունակություններն ու ոճը։ Նա իսկապես կարող է առաջնորդել փոփոխությունների մեծ ալիքը Հայաստանում, հասարակությունը տանել դեպի նոր տնտեսական ու քաղաքական ազատություններ, կոտրել ամրացած կարծրատիպերը, տնտեսության շարժին հաղորդել նոր ճկունություն եւ այլն։ Ես վստահ եմ՝ արդյունավետ աշխատելով, Կարեն Կարապետյանը կկարողանա դառնալ փոփոխությունների յուրօրինակ սիմվոլ Հայաստանում։ Կկարողանա ապագա բոլոր զարգացումները տանել ՀՀ Սահմանադրությամբ կանխորոշված ուղով, այսինքն՝ ժամանակակից ուղով։ Անցած ժամանակահատվածում ես պարոն Կարապետյանի հետ երկար եմ զրուցել։ Մենք քննարկել ենք շատ ու շատ հարցեր՝ տնտեսության զարգացմանը նոր թափ հաղորդելուց մինչեւ Հայաստանի հանրապետական կուսակցությանը նոր ոգի հաղորդելը։ Այսինքն՝ գրեթե ամեն ինչի մասին։ Ես ստացել եմ փոփոխությունների ալիքը վստահորեն առաջ տանելու պատրաստ մարդու դրական պատասխան, ես տեսել եմ վստահություն եւ, որ ամենակարեւորն է, հավատ առ այն, որ դրված նպատակները իրատեսական են եւ իրականանալի։ Ակնհայտ է, որ նոր կառավարությունը նորացված Սահմանադրության պայմաններում պետք է աշխատի լիովին այլ փիլիսոփայությամբ։ Նա չպետք է վարանի պատասխանատվություն կրելուց, չփորձի իրենից դուրս գտնել մեղավորներ, բաց լինի քննադատության ու համագործակցության համար, բայց եւ հաստատակամ իր նպատակներում։ Օգտագործելով ողջ հայության ներուժը՝ նոր կառավարությունը պետք է վերականգնի իշխանությունների նկատմամբ ամենալայն վստահությունը, գտնի մեր տնտեսության եւ հանրային կյանքի համար ոչ ստանդարտ լուծումներ, որոնք կերաշխավորեն պետության կայուն զարգացումը եւ կամրապնդեն Հայաստանի դիրքերը տարածաշրջանում։ Նորացված Սահմանադրության հիմքում ընկած է երկրի ողջ ներուժի արդյունավետ օգտագործումը, հասարակության լայն շերտերի ներգրավման ինստիտուցիոնալ երաշխիքների ապահովումը բոլոր բնագավառներում։ Առանց բաց կառավարման հասարակական լայն վստահություն ապահովելը անհնարին է, եւ այդ պատճառով էլ անհնարին է երկրի որակական նոր զարգացումը։ Նոր կառավարության հիմնական խնդիրը ես տեսնում եմ թափանցիկության, հրապարակային գործընթացների արդյունքում տնտեսական այնպիսի բարեփոխումների իրականացման մեջ, որոնք կամրապնդեն կայուն, ազատ մրցակցային տնտեսություն ունենալու հիմքերը, յուրաքանչյուր տնտեսավարող սուբյեկտի հնարավորություն կտան առանց որեւէ բյուրոկրատական խոչընդոտների դրսեւորել իր գործարար ներուժը։ Սահմանադրական բարեփոխումների ոգուն հարիր՝ նոր կառավարությունը, անշուշտ, ունենալու է գործելու, փոփոխելու եւ զարգացնելու մեծ ազատություն, հետեւաբար նաեւ ստանձնելու է մեծ պատասխանատվություն։ Կարեւորը տեմպն է, արագությունը եւ արդյունավետությունը։ Վստահ եմ, որ ամեն ինչ լավ է լինելու։ Հարգելի՛ գործընկերներ, Թույլ տվեք բոլորիս անունից շնորհակալություն հայտնել վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանին այս պատասխանատու ժամանակահատվածում Հայաստանի կառավարությունը ղեկավարելու համար։ Նոր քաղաքական մշակույթի համար առանցքային է պաշտոնատար անձի կողմից պաշտոնից չկառչելու առաքի—նությունը, եթե այդ պաշտոնում դու արել ես առավելագույնը։ Ես բարձր եմ գնահատում վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանի քայլը, ում գլխավորությամբ կառավարությունը վերջին երկու տարիների ընթացքում կարողացավ ապահովել տնտեսական կայունություն, զերծ պահել երկիրը արտաքին աշխարհից եկող բացասական ազդեցությունների հնարավոր հետեւանք հանդիսացող ցնցումներից, իրականացվող քաղաքականության արդյունքում ապահովել տնտեսական այնպիսի ցուցանիշներ, որոնք շատ երկրներ ուրախ կլինեին ունենալ, սակայն չբավարարվելով դրանցով եւ մշտապես արձանագրելով, որ Հայաստանին անհրաժեշտ է ավելի բարձր եւ կայուն, երկարաժամկետ աճ։ Վարչապետ Աբրահամյանը փորձեց պարզ մարդկային լեզվով խոսել իր երկրի քաղաքացիների հետ, լսեց մարդկանց ու լսված եղավ նրանց կողմից։ Կառավարությունն արեց հնարավորը երկիրը փոփոխությունների նոր փուլ տանելը նախապատրաստելու համար, ինչը հսկայական աշխատանք էր, եւ դա արեց հաջողությամբ։ Շատ—շատ շնորհակալ եմ, պարոն Աբրահամյան։ Ասեմ, որ Հովիկ Աբրահամյանը պատրաստվում է ակտիվորեն մասնակցել գալիք խորհրդարանական ընտրություններին, այնպես որ մեր համատեղ աշխատանքը շարունակվելու է, անշուշտ։ Ես շնորհավորում եմ Կարեն Կարապետյանին Հայաստանի Հանրապետության կառավարության ղեկն ստանձնելու կապակցությամբ։ Վճռորոշ փուլ ենք մտնում, մեծ է պատասխանատվությունն ու էական են ակնկալիքները։ Վստահ եմ, որ բոլորս անվերապահորեն սատարելու ենք նրա նախաձեռնությունները։ Շնորհավորում եմ եւ հաջողություն եմ մաղթում մեզ բոլորիս։


Լրատվություն Ցավակցական Նախագահ Սերժ Սարգսյանի ցավակցական հեռագիրն ակադեմիկոս Ալեքսեյ Սիսակյանի ընտանիքին 03.05.2010 Ալեքսեյ Սիսակյանը արժանիորեն համաշխարհային համբավ վայելող գիտնական էր: Լինելով վաստակաշատ կենսաքիմիկոս, ակադեմիկոս Նորայր Սիսակյանի հիմնադրած գիտնականների տոհմի արժանի զավակը՝ Ալեքսեյ Սիսակյանն իր բեղմնավոր ու հիմնարար աշխատանքով եւ գիտությանն անմնացորդ նվիրումով վառ օրինակ է յուրաքանչյուր երիտասարդ գիտնականի համար: Անուրանալի է նրա ավանդը` որպես գիտական գործունեության կազմակերպիչ: Հմուտ ղեկավարի նրա կարողությունները լավագույնս դրսեւորվել են Դուբնայի աշխարհահռչակ ինստիտուտը ղեկավարելու տարիներին: Կորստի այս ծանր պահին իմ ցավակցությունն եմ հայտնում մեծ գիտնական եւ հայ ժողովրդի արժանավոր զավակ Ալեքսեյ Սիսակյանի ընտանիքին, հարազատներին եւ գործընկերներին”: a84


Լրատվություն Մամլո հաղորդագրություններ 23.05.2017 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանին իր հավատարմագրերն է հանձնել Հայաստանում Բելգիայի նորանշանակ դեսպանը Նախագահ Սերժ Սարգսյանին այսօր իր հավատարմագրերն է հանձնել Հայաստանի Հանրապետությունում Բելգիայի Թագավորության նորանշանակ արտակարգ եւ լիազոր դեսպան Ժան-Արթուր Ռեժիբոն (նստավայրը՝ Մոսկվա): Հանրապետության Նախագահը շնորհավորել է դեսպան Ռեժիբոյին Հայաստանում դիվանագիտական առաքելությունն սկսելու կապակցությամբ, մաղթել հաջողություններ: Նշելով, որ այս տարի Հայաստանը եւ Բելգիան նշում են դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման 25-ամյակը, Սերժ Սարգսյանը գոհունակությամբ է փաստել, որ անցած ավելի քան... 20d7 20.05.2017 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանի աշխատանքային այցը Կոտայքի մարզ Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր աշխատանքային այցով մեկնել է Կոտայքի մարզի Գառնի եւ Գողթ համայնքներ: Հանրապետության Նախագահը փոխվարչապետի պաշտոնակատար, միջազգային տնտեսական ինտեգրման եւ բարեփոխումների նախարարի պաշտոնակատար Վաչե Գաբրիելյանի, տնտեսական զարգացման եւ ներդրումների նախարարի պաշտոնակատար Սուրեն Կարայանի, մշակույթի նախարարի պաշտոնակատար Արմեն Ամիրյանի, տեղական ու տարածքային կառավարման մարմինների ղեկավարների եւ մի շարք այլ պաշտոնատար անձանց ուղեկցությամբ շրջայց է կատարել մարզի... 19.05.2017 / Նախագահին տնտեսական զարգացման եւ ներդրումների նախարարի պաշտոնակատարը զեկուցել է ոլորտի բարեփոխումների եւ իրականացվող ծրագրերի մասին Հանրապետության Նախագահի հետ աշխատանքային հանդիպման ժամանակ տնտեսական զարգացման եւ ներդրումների նախարարի պաշտոնակատար Սուրեն Կարայանն այսօր զեկուցել է արտահանման զարգացման եւ ներդրումների ներգրավման ուղղությամբ արձանագրված արդյունքների եւ իրականացվելիք աշխատանքների վերաբերյալ։ Սուրեն Կարայանը նշել է, որ նախարարությունը աշխատանքներ է իրականացնում 2017 թվականի առաջին ամիսներին արձանագրված տնտեսական ցուցանիշների դրական դինամիկան պահպանելու եւ հետագա կայուն զարգացում ապահովելու ուղղությամբ։... 15.05.2017 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանը հանդիպում է ունեցել Կատարի հայկական համայնքի ներկայացուցիչների հետ Կատարի Պետությունում պաշտոնական այցով գտնվող Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր երեկոյան հանդիպում է ունեցել Կատարի հայկական համայնքի ներկայացուցիչների հետ: Հանրապետության Նախագահը հանդես է եկել ողջույնի խոսքով: Նշելով, որ ուրախ է Կատարի Պետությունում նորակազմ, փոքրաթիվ, բայց ամրակուռ հայ համայնքի ներկայացուցիչների հետ հանդիպման հնարավորության համար, Սերժ Սարգսյանը ողջունելի է համարել, որ ապրելով եւ արարելով Կատարում, հայկական համայնքն իր ներդրումն է բերում այդ երկրի զարգացման գործին՝... 15.05.2017 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանը հանդիպում է ունեցել «Կատար Էյրվեյս» ընկերության գործադիր տնօրենի հետ Նախագահ Սերժ Սարգսյանը Կատարի Պետություն պաշտոնական այցի շրջանակներում այսօր հանդիպում է ունեցել «Կատար Էյրվեյս» ընկերության գործադիր տնօրեն Աքբար Ալ Բաքրի հետ: Զրուցակիցները քննարկել են ավիացիոն բնագավառում հայ-կատարական համագործակցության ընթացքն ու զարգացման հնարավորությունները: Նախագահ Սարգսյանը երկկողմ միջպետական հարաբերությունների օրակարգն ընդլայնելու գործում էական դերակատարում է վերապահել «Կատար Էյրվեյս» ավիաընկերության կողմից իրականացվող ավիաթռիչքներին.... 15.05.2017 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանը հանդիպում է ունեցել Կատարի Էմիր Թամիմ բին Համադ Ալ Թանիի հետ Պաշտոնական այցով Կատարի Պետությունում գտնվող Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր առանձնազրույց է ունեցել Կատարի Էմիր Թամիմ բին Համադ Ալ Թանիի հետ: Էմիրի դիվանում մինչ այդ տեղի է ունեցել Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի դիմավորման պաշտոնական արարողությունը: Հանդիպման ժամանակ Նախագահը շնորհակալություն է հայտնել Էմիրին բարեկամ Կատարի Պետություն այցելելու հրավերի եւ իր գլխավորած պատվիրակությանը ցուցաբերվող ջերմ ընդունելության համար: Ընդգծելով, որ Հայաստանի Հանրապետության արտաքին...


Մոսկվան ամեն ինչ անում է Լեռնային Ղարաբաղում իրավիճակի ապաէսկալացման համար. ՀՀ-ում ՌԴ դեսպան Մոսկվան ամեն ինչ անում է Լեռնային Ղարաբաղում իրավիճակի ապաէսկալացման համար. ՀՀ-ում ՌԴ դեսպան 14:26 - 29/Սեպտեմբերի/2020 Ռուսաստանը մշտապես համագործակցում է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի մյուս համանախագահների հետ եւ ամեն ինչ անում է, որպեսզի Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության սրումը դադարեցվի եւ կողմերը վերադառնան բանակցությունների սեղանի շուրջ։ Այս մասին երեքշաբթի ճեպազրույցի ժամանակ հայտարարել է Հայաստանում ՌԴ դեսպան Սերգեյ Կոպիրկինը։ «ՌԴ-ն ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի մյուս համանախագահների հետ փոխգործակցությամբ ամեն ինչ անում է, որպեսզի էսկալացիան դադարեցվի, կողմերը կարող են վերադառնալ բանակցությունների սեղանի շուրջ ՝ խնդիրը խաղաղ ճանապարհով լուծելու համար։ ՌԴ-ն ակտիվորեն աշխատում է բոլոր կողմերի հետ»,- նշել է նա։


-Դա տարածվելու է մինչեւ ապրիլի մեկը եւ ապրիլի մեկից հետո կնքված պայմանագրերի վրա:


Հիշեցնենք, որ այս տարվա ապրիլի 8-ին նախատեսված Եվրասիական տնտեսական միության անդամ երկրների վարչապետների հավաքը Երեւանում չկայացավ, որովհետեւ միության 5 անդամներից մեկը՝ Ղազախստանը, հրաժարվել էր Երեւանում մասնակցել այս նիստին:


text: Կատովիցեն (լեհերեն՝ Katowice, գերմաներեն՝ Kattowitz, չեխերեն՝ Katovice), քաղաք Լեհաստանի հարավում, Սիլեզիա նահանգում՝ Կլոդնիցա եւ Ռավա գետերի ավազանում։ Վերին Սիլեզիայի գլխավոր, ամենամեծ բնակչությամբ քաղաքն է՝ 317,220 (2006 թ, իսկ արվարձանների հետ միասին՝ 3,487,000 (2004 թ.) բնակիչներով։ Պատմություն 1999 թ. ի վեր Կատովիցեն Սիլեզիա նահանգի մայրաքաղաքն է, նախկինում եղել է Կատովիցեի վոյեվոդայության եւ դրանից առաջ՝ Սիլեզիայի Ինքնավար Վոեվոդայության մայրաքաղաքը։ Հիմնվել է 19-րդ դարում պրուսական իշխանության օրոք եւ քաղաքի կարգավիճակ ստացել 1865 թվականին։ Ծանոթագրություններ Լեհաստանի քաղաքներ Եվրոպական քաղաքներ 1598 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Արտաքին Գործոց Նորանշանակ Նախարար Զոհրաբ Մնացականեան՝ 8 Հարց Ու Պատասխան | Yerepouni Daily News Արտաքին Գործոց Նորանշանակ Նախարար Զոհրաբ Մնացականեան՝ 8 Հարց Ու Պատասխան Պատրաստեց՝ ԱՐԱ ԹԱԴԵՒՈՍԵԱՆ «Պարզաբանում» խորագրի հերթական թողարկումը պատմում է Հայաստանի արտաքին գործերի նորանշանակ նախարար Զոհրաբ Մնացականեանի մասին. Որտե՞ղ է աշխատել Զոհրաբ Մնացականեանը: Զոհրաբ Մնացականեանը Հայաստանի ամենափորձառու դիւանագէտներից է: ԱԳՆում նա աշխատում է 1991 թուականից: Եղել է Մեծ Բրիտանիայում ՀՀ դեսպանութեան երկրորդ, յետագայում առաջին քարտուղարը, զբաղեցրել է ԱԳՆ առաջին եւրոպական վարչութեան, Եւրոպայի վարչութեան պետի, ՀՀ նախագահի աշխատակազմի արտաքին յարաբերութիւնների վարչութեան պետի պաշտօնները: Եղել է Ժնեւի ՄԱԿ գրասենեակում եւ այլ միջազգային կազմակերպութիւններում ՀՀ մշտական ներկայացուցիչ, Շուէյցարիայի համադաշնութիւնում ՀՀ դեսպան, Եւրոպայի Խորհրդում ՀՀ մշտական ներկայացուցիչ: 2011-2014թթ. Զոհրաբ Մնացականեանը Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարի տեղակալն էր: 2014 Ապրիլին նշանակուել էր Միաւորուած Ազգերի Կազմակերպութիւնում ՀՀ մշտական ներկայացուցիչ: Ունի արտակարգ եւ լիազօր դեսպանի դիւանագիտական աստիճան: ՄԱԿի ո՞ր կառոյցներն է ղեկավարել Զոհրաբ Մնացականեանը: 2016 թուականի Յունուարին ՄԱԿում ՀՀ մշտական ներկայացուցիչ Զոհրաբ Մնացականեանն ընտրուել էր կազմակերպութեան Զարգացման ծրագրի (ՄԱԶԾ), Բնակչութեան հիմնադրամի (ՄԱԲՀ) եւ Ծրագրերի իրականացման գրասենեակի (ՄԱԾԻԳ) Գործադիր խորհրդի նախագահ՝ մէկ տարի ժամկէտով: Ո՞րն եղել է Զոհրաբ Մնացականեանի առաջին յանձնարարութիւնը ԱԳՆում: «Երբ նախարարութիւն եկայ, ինձ որպէս քննութիւն յանձնարարուեց նամակ գրել Մեծ Բրիտանիայի հետ դիւանագիտական յարաբերութիւններ հաստատելու ցանկութեան մասին: Այդպէս, իմ առաջին աշխատանքն եղաւ ՀՀ արտգործնախարարի անունից Մեծ Բրիտանիայի արտգործնախարարին նամակի նախագծի պատրաստումը», պատմել էր Զոհրաբ Մնացականեանը 2012 թուականին «Մեդիամաքս»ին տուած հարցազրոյցում: Ինչի՞ համար 2017 Դեկտեմբերին Զոհրաբ Մնացականեանը շնորհակալագիր ստացաւ ՀՀ նախագահից: 2017թ. Դեկտեմբերի 29ին ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսեանը շնորհակալագրերով պարգեւատրեց Հայաստանի եւ Եւրոպական Միութեան միջեւ Համապարփակ եւ ընդլայնուած գործընկերութեան համաձայնագրի բանակցութիւնների գործընթացում ներդրում ունեցած պաշտօնեաներին: Նրանց թւում էր Զոհրաբ Մնացականեանը: Զոհրաբ Մնացականեանը Եւրոպական Միութեան հետ Հայաստանի Ասոցացման համաձայնագրի գլխաւոր բանակցողն էր: Դեռեւս 2013 թուականի Յուլիսին նա յայտարարում էր, որ Ասոցացման համաձայնագիրը նախաստորագրուելու է Նոյեմբերին Վիլնիւսում կայանալիք Արեւելեան Գործընկերութեան գագաթնաժողովում եւ լիովին ուժի մէջ կը մտնի 2017-2018թթ.: ԵԱՏՄին Հայաստանի անդամակցութիւնից յետոյ Ասոցացման համաձայնագրի կնքումը անհնարին դարձաւ, սակայն բանակցուած փաստաթուղթը դարձաւ այն հիմքը, որի վրայ կառուցուեց Համապարփակ եւ ընդլայնուած գործընկերութեան համաձայնագիրը: Ինչի՞ համար է Զոհրաբ Մնացականեանը Խաղաղութեան մրցանակ ստացել: Ամէն տարի Սեպտեմբերի 22ին՝ Խաղաղութեան միջազգային օրը, The Association for Trauma Outreach & Prevention (ATOP) եւ Meaningfulworld կազմակերպութիւնները պարգեւատրում են կազմակերպութիւններին եւ անհատներին, որոնց աշխատանքն արժանի է յատուկ ճանաչման՝ գլոբալ (համշխարհային-Խմբ.) եւ տեղական մակարդակներով խաղաղութիւն հաստատելու ջանքերի եւ մարդասիրական գործունէութեան համար: 2016 թուականի Խաղաղութեան մրցանակակիրների թւում էին ՄԱԿում ՀՀ դեսպան Զոհրաբ Մնացականեանը, սպառնալից վերաբերմունքի դէմ ուղղուած կրթական ծրագրերի մշակող Էշլի Թոբիասը եւ Խաղաղութեան միջազգային ինստիտուտը: 2015թ. Սեպտեմբերի 11ին՝ Հայաստանի Հանրապետութեան երկար տարիների յամառ դիւանագիտական ջանքերից յետոյ ՄԱԿի Գլխաւոր ասամբլէան (ժողովը-Խմբ.) բոլոր ցեղասպանութիւնները դատապարտող բանաձեւ էր ընդունել: Բանաձեւը Դեկտեմբերի 9ը սահմանում է որպէս «Ցեղասպանութեան յանցագործութեան զոհերի յիշատակի եւ այդ յանցագործութեան կանխարգելման միջազգային օր»: Ի՞նչ է ասել Զոհրաբ Մնացականեանը «խաւիարային դիւանագիտութեան» մասին: 2016 թուականի Նոյեմբերին «Միջազգային խաղաղութեան եւ անվտանգութեան պահպանումը. Ջուր, խաղաղութիւն եւ անվտանգութիւն» խորագրով ՄԱԿի Անվտանգութեան խորհրդի բաց քննարկման ժամանակ Զոհրաբ Մնացականեանն ասել էր. «Որպէս բարի կամքի դրսեւորում Լեռնային Ղարաբաղի իշխանութիւնները պարբերաբար առաջարկել են ջրի բաշխման մեխանիզմներ, որպէսզի այդ ռեսուրսներն (միջոցները-Խմբ.) աւելի արդիւնաւէտ համատեղ օգտագործուեն Ադրբեջանի հետ, որը կարող է յանգեցնել նաեւ կողմերի միջեւ վստահութեան ձեւաւորման: Սակայն, Ադրբեջանը նախընտրում է անհիմն մեղադրանքներ հնչեցնել եւ կասկածելի «վկայութիւններ»ի միջոցով ապատեղեկատուութիւն տարածել: Խաւիարային դիւանագիտութեամբ զբաղուելու փոխարէն՝ Ադրբեջանը լաւութիւն կ՛անի ինքն իրեն եւ տարածաշրջանին՝ համաձայնեցուած ձեւաչափի շրջանակում անկեղծօրէն ներգրաւուելով բանակցային խաղաղ գործընթացում»: Ի՞նչ է ասել Զոհրաբ Մնացականեանը եւրոպական արժէքների մասին: «Երբուանի՞ց եւրոպական արժէքները սկսեցին ընկալուել զուտ սեռական փոքրամասնութիւնների իրաւունքների համատեքստում: Փաստօրէն, միլիոնաւոր ֆրանսիացիներ, որոնք Փարիզում ցոյցեր են անում՝ ի պաշտպանութիւն աւանդական ընտանիքի, դո՞ւրս են եւրոպական արժեհամակարգից: Անհեթեթութիւն է, այդպէս չէ՞: Չէ որ նրանք Մոնտեսքիւի, Վոլտերի, Կամիւի, Սարտրի յետնորդներն են, եւ այս ցուցակը կարելի է երկար շարունակել», 2013 թուականին գրել էր Զոհրաբ Մնացականեանը «Մեդիամաքս»ի իր «Ընտրովի Խտրականութիւն Գոյութիւն Չունի» սիւնակում: «Եւրոպական արժէքները երեք հազարամեայ քաղաքակրթութեան արդիւնք են: Նրանց հիմքում են Արիստոտելը եւ Պլատոնը, Նարեկացին եւ Գօշը, Վերածնունդն ու Ռեֆորմացիան, Բենթամը եւ Միլը, Հեգելը եւ Ռուսօն, Քոբդենը եւ Ադամ Սմիթը, Մազինին ու Դիւնանտը, Դեստոեւսկին եւ Բուլգակովը, արդիւնաբերական յեղափոխութիւնը, ազատ առեւտուրը, ազգային ազատագրական շարժումն ու քաղաքացիական ազատութիւնները: Եւրոպան նաեւ գիտի, թէ ինչ է գաղութատիրութիւն եւ պատերազմներ, խտրականութիւն ու ցեղասպանութիւն եւ ամօթի մոխրից յառնել է դէպի ժողովրդավարութիւն, մարդու իրաւունքներ եւ հիմնարար ազատութիւններ: Սա հէնց այն է, ինչը մենք հոգեհարազատ ենք համարում մեր հասարակութեան եւ մեր երեխաների համար», գրել էր ապագայ նախարարը: Ի՞նչ է կարծում Զոհրաբ Մնացականեանը դիւանագիտական պարտութիւնների ու յաղթանակների մասին: «Դիւանագիտութիւնը ծառայութիւն է, ինչպէս պաշտպանութեան ոլորտը, որ պահանջում է խիստ կարգապահութիւն, ցանկացած նոր օտար պայմաններին ադապտացուելու (յարմարուելու-Խմբ.) կարողութիւն, պետական շահի ընկալում ու տիրապետում համապատասխան գործիքներին, որոնց միջոցով իրականացւում է պետութեան արտաքին քաղաքականութիւնը: Դիւանագիտութեան մէջ պարտուելն առաջին հերթին վերաբերում է փոխզիջման բալանսը (հաւասարակշռութիւնը-Խմբ.) խախտելուն, այլ ոչ թէ ամէն բան զիջելուն, քանզի վերջինս ուղղակի կապիտուլեացիա (անձնատուութիւն-Խմբ.) է, ինչը դիւանագիտական ոլորտից չէ: Ընդհանրապէս, դիւանագիտական պարտութիւններն ու յաղթանակներն այս մասնագիտութեան մէջ տարբեր են սպորտի կամ ռազմական ոլորտից: Մենք ներկայացնում ենք մի պետութիւն ու ժողովուրդ, որ իր քաղաքակրթական հարստութեամբ ու ներուժով, մարդկային գործօնով ու բազմաշատ տաղանդով մեզ հաղորդում է այլ ազգերի ու ժողովուրդների յարգանքը: Ինքնավստահութիւնն (բացառելով ինքնասիրահարուածութիւնն, իհարկէ) ու պարկեշտութիւնը դրանից բխող շարժիչ ուժ են մեր աշխատանքում», ասել էր Զոհրաբ Մնացականեանը 2015 թուականին «Մեդիամաքս»ի հետ զրոյցում:


«Բլա–բլա, լոլո, իսկական լոլո». Հրանտ Բագրատյանը՝ կառավարության ծրագրի մասին: — NewsDay «Բլա–բլա, լոլո, իսկական լոլո». Հրանտ Բագրատյանը՝ կառավարության ծրագրի մասին: 29. էջ 52 — Կառավարությունն անթույլատրելի է համարում, որ գյուղատնտեսական նշանակության հողերի շուրջ 1/3-ը մնացել է անմշակ։ Սա 4-րդ թիվն է։ Ի դեպ, օգտագործվում է տնային տնտեսություն բառակապակցությունը (պետք է լիներ գյուղացիական տնտեսություն)։ Ընդհանուր առմամբ այս բաժնում էլ ոչինչ չկա։ 30. էջ 54 — հանրապետության տարածքային համաչափ զարգացման, տարածքների սոցիալ-տնտեսական կայունության եւ հետագա տնտեսական աճի ապահովման նպատակով՝ կշարունակվի համայնքների տնտեսական եւ սոցիալական ենթակառուցվածքների զարգացմանն ուղղված ՀՀ պետական բյուջեից սուբվենցիաների տրամադրման գործընթացը, այն կդառնա ավելի ներառական ու մասնակցային. Ի՞նչ սուբվենցիայի մասին է խոսքը։ Ըստ Սահմանադրության պետք է ինքնաֆինանսավորում լինի։ 34. էջ67 — Կառավարությունը երկարաժամկետ տնտեսական աճին նպաստելու նպատակով իրականացնելու է ուղղակի հարկերի բեռի նվազեցում՝ ի հաշիվ անուղղակի հարկերի: Սա կատարելապես անընդունելի է։ Պահանջարկի խրախուսումից առաջարկի խթանմանն ուղղված զարգացման պարագայում ուղղակի հարկերի տեսակարար կշռի բարձրացումն անխուսափելի է»,– գրել է Բագրատյանը։