Պատմութիւն կաթողիկոսաց Կիլիկիոյ (1441-էն մինչեւ մեր օրերը) - Դ. Կիլիկիոյ Սիմէոն Կաթողիկոսի Թուղթը առ Փիլիպպոս Կաթողիկոս Էջմիածնի Կարելի չէ հաստատել թէ Մուսաբէկեանի եւ Վիրապեցիի յաջորդներուն ժամանակ խնդիրներ յուզուած չըլլան երկու աթոռներու միջեւ, քանի որ Սիս իր իրաւասութեան ներքեւ պիտի պահէր Կիլիկիոյ սահմանակից հայաբնակ երկիրները. իսկ Էջմիածին, իբրեւ աթոռ ամենայն հայոց կաթողիկոսութեան, իր իրաւասութեան ներքեւ պիտի հռչակէր Կիլիկիոյ սահմաններէն դուրս այս երկիրները։ Դժբախտաբար ժամանակը մեզի զլացեր է երկու աթոռներու յարաբերութեանց վերաբերեալ վաւերագիրներ 1441էն ետքը մինչեւ Կիլիկիոյ Սիմէոն Բ. (1633-1648) եւ Էջմիածնի Փիլիպպոս Ա. (1633-1655) կաթողիկոսներու ատեն, այսինքն` գրեթէ 200 տարիներու ընթացքին մէջ չենք գիտեր թէ ի՛նչպիսի անցուդարձեր տեղի ունեցան երկու աթոռներու միջեւ։ Բայց Կիլիկիոյ Սիմէոն Բ. կաթողիկոսէն Էջմիածնի Փիլիպպոս Ա. կաթողիկոսին գրուած թուղթ մը կամ նամակ մը, իր շատ կարեւոր բովանդակութեամբ, լոյս կը սփռէ երկու աթոռներու մէջ յուզուող խնդիրներու վրայ։ Այս թուղթը, որ պատմական մեծ արժէք մը ունի, բաւական տարածուած է իբրեւ ձեռագիր, իր կարեւորութեան համար։ Իսկ, իմ ծանօթութեան սահմանին մէջ, առաջին անգամ տպագրութեամբ հրատարակուած է Զմիւռնիա, Արեւելեան Մամուլի 1890, Հոկտեմբեր , Նոյեմբեր, Դեկտեմբեր թիւերուն մէջ։ Իսկ երկրորդ անգամ 1904ին հրատարակեց զայն Ս. Էջմիածնի միաբան Յուսիկ եպիսկոպոս, ուսումնասիրութեան ձեւով, նախ Արարատ Ամսագրի մէջ եւ յետոյ արտատպելով զայն առանձին տետրակով, «Ս. Էջմիածնի կառուցման 1600 ամեակի առիթով » եւ կրկին խորագրով. «Ա. Հայրապետական Աթոռի մասին համառօտ տեսութիւն. Բ. Թուղթ Սիմէօնի Սսոյ Կաթուղիկոսի առ Փիլիպպոս Էջմիածնի Կաթուղիկոս (Վղրշպտ. տպ. Մայր Աթոռոյ Սրբոյ Էջմիածնի, 1904), առանց լուր ունենալու Ա. Մամուլի հրատարակածէն։ Յուսիկ եպս. ին հրատարակած օրինակը , համեմատութեան առնուած ուրիշ օրինակներու հետ, բաղդատելով Ա. Մամուլի հրատարակութեան հետ, կը տեսնենք թէ բաւական տարբերութիւններ կան Ձեռագիրներու մէջ։ Մենք աչքի առջեւ ունենալով Ա. Մամուլի եւ Յուսիկ եպիսկոպոսի հրատարակութիւնները, վերահաստատեցինք Սիմէոն կաթողիկոսի թուղթը` գրչագրական մերթ դիտումնաւոր մերթ պատահական փոփոխութիւնները եւ սխալները շտկելով, եւ այդ վիճակին մէջ է որ կը հրատարակենք զայն երրորդ անգամ ըլլալով այս գլխուն վերջը։ Այս վաւերագիրը, դարձեալ իմ ծանօթութեան սահմանին մէջ երեք անգամ առարկայ եղած է ուշադրութեան, նախ, Իզմիրլեան Մատթէոս եպիսկոպոսի (յետոյ կաթողիկոս ) կողմէն իր ծանօթ գործին մէջ, որուն վրայ խօսեցանք մեր աղբիւրներու քննութեան առթիւ. երկրորդ Յուսիկ եպիսկոպոսին կողմէն, իր վերոյիշեալ հրատարակութեան մէջ. եւ երրորդ` Օրմանեանի կողմէն` իր Ազգապատումին մէջ։ Իսկ այս երեքին մէջ Իզմիրլեան առանց թուղթը վերլուծելու կ'որակէ զայն «կարի յանդուգն չեմ կամիր ըսել լրբենի, լեզուաւ գրուած պատասխան մը » ուղղուած Փիլիպպոս կաթողիկոսին. իսկ անկնարկելով Ա. Մամուլի, որ հրատարակած է զայն, շեշտելով թէ անոր «պատմական մեծ արժէքն անուրանալի է », կը մեղադրէ ատոր «հրատարակութիւնն », որովհետեւ «ամէն բարեպաշտից եւ ազգասիրաց արդար զայրոյթը կը շարժէ » եղեր (Իզմիր. էջ 437-8)։ Յուսիկ եպիսկոպոս կը բաւականանայ ի մէջ բերելով Իզմիրլեանի որակումը (Յուսիկ, էջ 50)։ Օրմանեան կը վերլուծէ Սիմէոնի նամակը (Ազգպտմ. 2444-53), բայց քաշքշելով եւ ո՛չ թէ պատմագրի լրջութեամբ եւ անաչառութեամբ։ Մենք պիտի ընենք այդ լուրջ վերլուծումը Սիմէոն կաթողիկոսի թուղթին. վասն զի լուրջ վերլուծման եւ անաչառ քննադատութեան շնորհիւ է որ մէկ կողմէն պիտի պարզուին երկու աթոռներուն մէջ յուզուած կնճռոտ խնդիրներ, իսկ միւս կողմէն պիտի ծանօթանանաք պատմական կարգ մը նոր դէմքերու եւ շարք մը նոր դէպքերու, որոնք կարեւոր են պատմութեան համար, եւ միանգամայն լոյս պիտի սփռեն երկու աթոռներու ներքին կեանքին վրայ։ Կիլիկիոյ Սիմէոն կաթողիկոսը այս թուղթը գրած է իբրեւ պատասխան Փիլիպպոս կաթողիկոսի կողմէն գրուած «ընդհանրական քարտէս եւ նամակ»ին։ Դժբախտաբար մեզի չէ հասած Փիլիպպոս կաթողիկոսին գրածը, որ գիտնայինք թէ ի՛նչպիսի ոճով ու շեշտով գրուած էր ան, որ Սիմէոն ստիպուած է փոխարինել զայն այնպիսի սաստկութեամբ կամ Ա. Մամուլի խմբագրապետին որակումին համեմատ ազատ ոճով եւ պարզ լեզուով, որ պէտք է խոստովանիլ թէ անվայել է կաթողիկոսներու համար` որչափ ալ իրաւացի եղած ըլլան վեհափառներուն դիտողութիւնները իրարու դէմ։ Ամէն պարագայի մէջ շատ հետաքրքրական եւ կարեւոր բովանդակութիւն մը ունի Սիմէոնին այս թուղթը, որ այլապէս ուշագրաւ է իր լեզուի կողմէն ալ, իսկ արտայայտութեանց համարձակութիւնը ո՛չ միայն Սիմէոնին նկարագիրը կը ցոլացնէ, այլ թերեւս ժամանակին բարքերն ալ։ Շատ հաւանական էր որ Փիլիպպոսին ոճն ու շեշտը տեղի տուած ըլլան Սիմէոնի շատ համարձակ դիտողութիւններուն, իբրեւ հաւասար աստիճանաւորէ մը իր հաւասարին ուղղուած, ենթադրելով որ Փիլիպպոս իբրեւ ընդհանրական կաթողիկոս ամենայն հայոց շատ վերէն նայած ըլլայ Սիմէոնի վրայ, առանց հաշուի առնելու անոր մտայնութիւնը իր անձին ու պաշտօնին նկատմամբ եւ անոր խառնուածքը իբրեւ մարդ, եւ հեգնոտ ու արհամարհոտ սլաքներ նետելով Սիմէոնի, ինչպէս կ' երեւի Սիմէոն եւ Սիմոն անուններու վրայ իր փորձած անճահ ու անիմաստ բառախաղէն։ Փիլիպպոս կաթողիկոս Էջմիածնի աթոռին հոյակապ դէմքերէն մէկն է. երիտասարդ, եռանդուն, անխոնջ, անբասիր , հաւատացեալ, բայց նաեւ բաւական անփորձ աշխարհի քաղաքական կեանքին դարձուացքներուն, անյպէս որ երբ բազմեցաւ կաթողիկոսական աթոռը, կարծեց թէ ինքն կարող է պատմութեան տալ իր ուզած ընթացքը։ Նոյն իսկ նկատի չառաւ թէ ինքն կը գտնուէր Պարսիկ տիրապետության ներքեւ , իսկ Սիմոն` Օսոանեան կայսրութեան սահմաններուն մէջ։ Այս փափուկ կէտը Փիլիպպոսէն ետքը իր յաջորդներն ալ չկրցան դիտել, նոյն իսկ Գէորգ Դ ., որ ռուս կայսրութեան մէջ, երբ Պօլօժէնիով չափուած ձեւուած էին իր կաթողիկոսական իշխանութեան գործառնութիւննները եւ Էջմիածնի աթոռին վարչութիւնն ու տնտեսութիւնը, զարմանալի խնդիրներ յուզեց եւ յաւակնութիւններ տածեց Կ. Պոլսի Պատրիարքության, Կիլիկիոյ եւ Աղթամարի կաթողիկոսութեանց հանդէպ։ Եւ անդին Կիլիկիոյ աթոռին վրար գտնուեցաւ Քէֆսիզեան Մկրտչի պէս Գէորգ Դ. էն աւելի յանդուգն կաթողիկոս մը, որ ի դերեւ հանեց համաձայնութեան ամէն փորձ, ճիշտ այն պատճառաւ որ երկու աթոռներ իրարմէ տարբեր եւ իրարու թշնամի երկու պետութիւններու դրօշներու ներքեւ էին։ Կաթողիկոսական երկու աթոռներուն իրարմէ հեռաւորութիւնը եւ միջավայրերուն տարբերութիւնը այնպիսի կարեւոր ազդակներ էին որ նոյն իսկ Օսմանեան տիրապետութեան ներքեւ գտնուող երկու եպիսկոպոսներ ուզեցին Օսմանեան երկրի մէջ բնակող հայութեան համար առանձին կաթողիկոսութիւն մը ստեղծել, առանց դպչելու Կիլիկիոյ աթոռին. ասոնցմէ մէկը Սահակ Գառնեցի, որ պահ մը աթոռակից կաթողիկոսութեան համը առած էր Էջմիածնի տառապեալ եւ անկարգ մէկ շրջանին, Տաթեւացի Մովսէս կաթողիկոսի ատեն (1629-1632), ձեռնարկներ ըրաւ Օսմանեան հայոց համար կաթողիկոսական աթոռ հաստատել Մշոյ Ս. Կարապետ վանքին մէջ, բայց ի դերեւ ելան իր ջանքերն ու ծախքերը, մինչ Եղիազար Եպիսկոպոս յաջողեցաւ կաթողիկոս ձեռնադրուիլ Հալէպի մէջ Կիլիկիոյ Խաչատուր կաթողիկոսէն 1664ին եւ իր աթոռը հաստատեց Երուսաղէմ, Սրբոց Յակոբեանց Մայրավանքին մէջ, եւ այս գայթակղութիւնը մէջտեղէն վերցնելու համար Եղիազար Էջմիածին հրաւիրուեցաւ Յակոբ Ջուղայեցիի (1655-1680) վախճանումէն ետքը եւ շատ օգտակար եղաւ Ս. Աթոռին իր խելացի եւ խիզախ գործունէութեամբ (1682-1691)։ 1764ին ալ Կ. Պոլսի մէջ վախ կար որ Երեւանցի Սիմէոն Կաթողիկոսի յաւակնութեանց հետեւանքով Օսմանեան կայսրութեան հայութիւնը յարէր Կիլիկիոյ Աթոռին, ըստ վկայութեան Կ. Պոլսի Պատրիարաք Պասմաճեան Գրիգոր Վարդապետի։ Երեւանցի Սիմէոն կ'ուզէր իրեն փոխանորդ մը հաստատել Կ. Պոլսի մէջ յանձին Աբրահամ եպիսկոպոսի, եւ այս կերպով հսկել թէ ' Կ. Պոլսի Պատրիարքին եւ թէ՛ Կիլիկիոյ Կաթողիկոսին վրայ, որպէսզի սա՛ իր թեմերէն դուրս չելլէ։ Կ. Պոլսոյ մէջ գտնուող Արեւելցի Հայք (Պարսկաստանցի, Ջուղայեցի ) կողմնակից էին Սիմէոնի, իսկ ամիրայք եւ իշխանք հակառակ էին ասոր։ Պատմաճեան երկու տողի մէջ կը խտացնէ երկպառակութեան հաւանական հետեւանքը. -«Զի կամ ամենեւին արեւելեան սեւագլուխք չի պիտիր հանդիպին ի սորա սահմանս, եւ կամ Սըսայ Կաթողիկոսն բոլոր մէմալիքի մահրուսէին տիրելոց է»։ Փիլիպպոս Սիմէոնի հետ չափուելէ ետքը միայն զգաց թէ յանդիմանական ու հեգնական նամակներով չէ որ պիտի կրնար յարգել տալ իր հայրապետական հեղինակութիւնը, եւ հետեւաբար զիջաւ անձնական տեսակցութեամբ հասկցողութեան մը գալ Սիմոնի յաջորդ Ներսէս Կաթողիկոսին հետ, Երուսաղէմի ժողովով։ Այդ ժողովը, որու մասին պիտի խօսինք յաջորդ գլխի մէջ, կրնար տեղի ունենալ Սիմէոնի ատեն, եթէ Փիլիպպոս հեռատեսութեամբ ձեռնարկէր Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութեան հմայքն ու հեղինակութիւնը տարածել եւ հաստատել երկրագնդին բոլոր հայութեան վրայ։ Բայց ինչպէս Սիմէոն սրամտօրէն դիտել կուտայ Փիլիպպոսին թէ «Երեւանը շինեցիր ու կառավարեցիր եւ այս երկիրը մնաց »։ Երկուքն ալ, Սիմէոն եւ Փիլիպպոս, միեւնոյն տարին կաթողիկոս եղան, եւ Փիլիպպոս ուզեց իր ոյժը փորձել Կիլիկիոյ կաթողիկոսին վրայ, բայց դժուար էր մէկ հարուածով եւ վիրաւորիչ թուղթով կամք պարտադրել Կիլիկիոյ կաթողիկոսին, որ իր աթոռին պատմութեան ու աւանդութիւններուն վրայ կռթնած, անսպասելի պատասխանով մը ապշութեան մատնեց զայն։ Այս է Սիմէոն կաթողիկոսի թուղթին հոգեբանութիւնը։ Վերլուծենք այժմ ատոր բովանդակութիւնը, որպէս զի ուղղակի գաղափար կազմենք երկու աթոռներու ձգտումներուն եւ ատոնց յարաբերութեանց վրայ։ 1. - Թղթիս խորագիրը միեւնոյն չէ մեր առջեւ գտնուած օրինակներու մէջ, անշուշտ բնագրական ալ չէ որ նոյնութեամբ պահուած ըլլար։ Շատ հաւանական է որ ընդօրինակողներ խորագրած ըլլան։ Ա. Մամուլի օրինակն ունի. Թուղթ ի Տանէն Կիլիկիոյ Տ. Սիմէօնի Կաթողիկոսի ամենայն Հայոց ի պատասխան թղթոյն Տ. Փիլիպպոսի Կաթողիկոսի Վաղարշապատու։ Յուսիկ եպիսկոպոսի հրատարակութեան համեմատ Վեննայի Մխիթարեանց օրինակն ունի. «Պաշտպանութիւն իրաւանցն Սրբոյ աթոռոյ Տանն Կիլիկիոյ։ Թուղթ Տեառն` Սիմէօնի ամենայն Հայոց Կաթուղիկոսի Տանն Կիլիկիոյ, պատասխանի թղթոյն` զոր առաքեաց Փիլիպպոս Կաթուղիկոսն Վաղարշապատու»։ Իսկ ինքն Յուսիկ եպիսկոպոսի օրինակին համեմատ «Թուղթ Սիմէօնի Սսոյ Կաթուղիկոսի առ Փիլիպպոս Էջմիածնի Կաթուղիկոս»։ Այս տարբեր խորագիրներ, ո՛րչափ ալ բնագրական եղած չըլլան, ինքնին շատ նշանակալից են Կիլիկիոյ կաթողիկոսներուն ձգտումները մատնանիշ ընելու համար` հանդէպ Էջմիածնի։ 2. - Իսկ թուղթին սկսուածը կամ մուտքը այնքան յստակ եւ կտրուկ է որ չի կարօտիր մեկնութեան։ Սիմէոն երեք եկեղեցիներէ, Լուսաւորչի Աջէն եւ ուրիշ աջերէն ողջոյններ կ'ուղղէ Փիլիպպոսին։ Այդ երեք եկեղեցիներն են Ս. Էջմիածին, Ս. Սոփիա եւ Ս. Աստուածածին։ Սիսի եկեղեցիներուն երկար եւ հոյակապ ցանկին մէջ Սուրբ Սոփիա եղաւ Մայրաքաղաքին կաթողիկոսանիստ եկեղեցին կամ Մայր եկեղեցին։ Կ. Պոլսի Յուստիանոսեան Ս. Սոփիան, իբրեւ հոյակապութեան տիպար եղած էր Արեւելքի Մայր եկեղեցիներուն համար, ինչպէս որ դիտել կուտայ Ալիշան. թէեւ մենք կը տեսնենք Կիլիկիոյ Պատմութեան մէջ, կաթողիկոսներ Սիսի ուրիշ եկեղեցիներն ալ աթոռանիստ ըրած են։ Խնդիրը այն է հոս որ Սիմէօն Սիսի փառաւոր եւ բազմաթիւ եկեղեցիներէն երեքը միայն կը յիշէ. եւ ասիկա ցոյց կուտայ թէ միւսները մասամբ կործանած կամ հանգչած էին եւ կամ խարխլած եւ վտանգաւոր համարուած բնակութեան համար։ Եւ այս երեք եկեղեցիներէն ալ Ս. Սոփիա վերջին անգամ նորոգուած ըլլալով Մեծն Կիրակոսէն 1824ին, կը մնար միակ կանգուն յուշարձանը Կիլիկիոյ երբեմնի պանծալի Մայրաքաղաքէն, մինչեւ որ ան ալ սրբապղծուեցաւ 1915ին թիւրքերու ձեռքով։ Աւելի ուշագրաւ է Էջմիածինը, որ ըստ ոմանց շինուած է Լեւոնի (Ա . ) տիրանալէն յառաջ, Ս. Աստուածածնի հետ. եւ ըստ Ալիշանի, թերեւս պիտի ըլլայ Կաթողիկէ փոխանակ Էջմիածնի (Սիսուան. 222 հմմտ. 538)։ Պապական նուիրակ Լէոնարտայ, որ 1586ին այցելած էր Սիս, այսինքն` Սիմէոն Կաթողիկոսէն 47 տարի յառաջ, 12 եկեղեցի եւ մատուռ յիշատակած է, իսկ ուրիշ այցելու մը Ազարիա Ֆրիտոն, անկէ քանի մը տարի ետքը, 14 եկեղեցի համրած է, մէջն ըլլալով Ասորոց երկու եկեղեցիներն ալ։ Այս երկու օտարականներն ալ հայոց 12 եկեղեցիներուն մէջ երկուքը գլխաւորներէն նկատած են, այսինքն Ս. Փրկիչն եւ Ս. Սոփիան, իսկ Ս. Փրկիչը, ըստ Ալիշանի, անշուշտ է նոյն ինքն Էջմիածին, երկուքն ալ հաստակառոյց, բարձրաբերձ եւ բերդանման։ Էջմիածին կամ Կաթուղիկէ իր ճարտարապետութեամբ կը նմանի եղեր Երուսաղէմի Ս. Յակոբին (Սիսուան, 538)։ Արդ, դիպուածական բան մը չէ Սիսի մէջ Էջմիածին անունով եկեղեցիի մը կառուցումը։ Կիլիկեցիք ուզած են հայոց կաթողիկոսութեան առաջին Աթոռանիստ եկեղեցին վերահաստատել Կիլիկիոյ Մայրաքաղաքին մէջ, իբրեւ յիշատակարան Մայր Հայրենիքի նշանաւոր սրբավայրին, որ 1441էն յետոյ պիտի ծառայէր ըսելու Սիսի կաթողիկոսներուն թէ ոչ միայն Հայոց կաթողիկոսական աթոռը Սիս հաստատուած է, այլ նաեւ նոյն ինքն Էջմիածինը ։ Եղիազար կաթողիկոս, զոր յիշեցինք վերեւ, երբ ինքնիրեն կաթողիկոսութիւն մը ստեղծեց Թիւրքիոյ Հայոց անունով, առանց դպչելու Կիլիկիոյ աթոռին, Ս. Յակոբին հարաւային պատին կից շինեց նաեւ եկեղեցի մը Էջմիածին անունով, ուզելով որ եթէ Էջմիածին մը անհրաժեշտ է կաթողիկոսական աթոռի մը վաւերականութեան համար, ահա՛ Էջմիածին մը հո՛ս ալ, Երուսաղէմի մէջ։ Եղիազարի կանխամտածութիւնը չունէր Մեծն Լեւոն երբ կը շինէր Էջմիածինը, վասն զի այն ատեն Հայոց կաթողիկոսներ Կիլիկիոյ սահմաններուն մօտ էին, բայց Սիսի մէջ չէին. կը թափառէին Տլուքի եւ Քեսունի ամրոցներուն մէջ, մինչեւ որ Գրիգոր Պահլաւունի տիրացաւ Հռոմկլայի, եւ այս նշանաւոր բերդին անկումէն ետքն է որ (1292) Սիս եղաւ կաթողիկոսանիստ։ Եղիազարին գիւտը ծիծաղելի էր թէ՛ իբրեւ յղացում եւ թէ՛ իբրեւ շէնք. որովհետեւ Ս. Յակոբին կցուած աւելի ճիշտը` կցկցուած շէնքը գոնէ իբրեւ ճարտարապետական գործ ոեւէ արժէք չունի, եւ ընդհակառակն ծառայած է Ս. Յակոբի Տաճարին գեղեցկութիւնը եղծելու։ Ուրեմն Կիլիկիոյ Սիմէոն կաթողիկոսին մտքին մէջ, կրնանք ըսել թէ, Կիլիկիացած Էջմիածնի մը յաւակնութիւնը կար երբ շատ վերերէն փոխարինելով Փիլիպպոսի նոյնքան յաւակնոտ գրուածը, անոր կ'ուղղէր իր սլաքները։ 3. - Սիմէոնի թուղթի մուտքին մէջ ուշագրաւ են նաեւ Տանս Կիլիկիոյ եւ Կաթողիկոս ամենայն Հայոց եւ Պատրիարք Սրբոյ Աթոռոյն Երուսաղիմայ բացատրութիւնները։ Տուն բառը, որ իր մէկէ աւելի սահմաններուն մէջ, ազգ կամ ցեղ իմաստն ալ ունի, չեմ գիտեր թէ ե՞րբ սկսուած է Կիլիկիոյ համար գործածուիլ, դարձեալ չեմ գիտեր թէ Սիմէոն կաթողիկոս եւ իր նախորդներն ու յաջորդները, «Տանս Կիլիկիոյ » ըսած ատեն ի՞նչ կը հասկընային եւ կ'ուզէին հասկըցնել ։ Դիտուած է որ Ասորերէնի մէջ Տուն կը նշանակէ գաւառ, երկիր. եւ երբ այսպէս Ասորիք կ՚ըսէին Տուն Հոռոմոց կը հասկընային Հռոմէական պետութեան երկիրները, եւ անձուկ մտօք ալ «Հռոմէական պետութեան Տիգրիսէն ասդին եղած սահմանակողմունք, ուստի եւ ի մասնաւորի Ասորիք » եւ այլն (Ազգ. Մտնդրն. Ի. 24-25)։ Ուրեմն Կիլիկիոյ կաթողիկոսներ ալ Տուն ըսելով պէտք է հասկցած ըլլային Կիլիկիա գաւառը կամ երկիրը, կամ աւելի ճիշտը` ո՛չ միայն անձուկ մտօք Կիլիկիան, այլ նաեւ Կիլիկիոյ կամ Սիսի կաթողիկոսութեան ենթարկուած վիճակները կամ թեմերը այսինքն` Մեծ Կիլիկիա մը, եւ այս հասկըցողութեամբ ինքնին ընդունած եւ հաստատած պիտի ըլլային նաեւ թէ իրենք բոլոր աշխարհի հայութեան վրայ հոգեւոր իշխանութիւն չունին Էջմիածնի «ընդհանրական» կաթողիկոսին պէս, այլ միայն Մեծ Կիլիկիոյ կամ Կիլիկիոյ մեծ Տան վրայ։ Տարակոյս չկայ որ այն ատեն «Կաթողիկոս Ամենայն Հայոց » բացատրութիւնը կը մնայ աւելորդ կամ հակասական։ Այս խնդիրը, որ Գէորգ-Մկրտիչ կաթողիկոսներուն վէճերուն մէջ այնքան աղմուկ հանեց, ըստ ինքեան ոչինչ ունի հակասական. վասն զի Ամենայն Հայոց կ'ակնարկէ միայն Կիլիկիոյ կաթողիկոսներուն սահմաններուն մէջ գտնուող Հայոց։ Բայց Սիմէոնի թուղթին ոգին այսպէս չէ. նա երբ ինքզինքը կ'անուանէ կաթողիկոս Ամենայն Հայոց, Փիլիպպոսը կը կոչէ «Կաթողիկոս Հայոց»։ Բայց քանի որ ամենայնը չկայ Յուսիկ եպիսկոպոսի օրինակին մէջ, կարելի է ըսել թէ ուղղակի Սիմոն կաթողիկոսի գրչէն չէ այդ, այլ վերջէն յաւելուած մը։ Արդէն, առանց «Ամենայն Հայոց» ըսելու ալ, Սիմոն կաթողիկոս իր աթոռին առաւելութիւնը մատնանիշ կ'ընէ իբրեւ պատրիարք Երուսաղէմի, եւ այդ առաւելութիւնը յետոյ պիտի շեշտէ մասնաւոր խնամքով իր թուղթի ընթացքին մէջ։ Վերջապէս շատ յստակ է Սիմոն կաթողիկոսի թուղթի ոգին, այսինքն` նա շատ լաւ կը հասկըցնէ թէ Կիլիկիոյ կաթողիկոսը իր ձեռնադրութեան իրաւունքով ու արդիւնքով հաւասար է Էջմիածնի կաթողիկոսին, միայն վարչական տարբերութեամբ մը, որով Էջմիածնի աթոռին իրաւասութիւնը կը տարածուի Կիլիկիայէն դուրս աւելի ընդարձակ հայաբնակ երկիրներու վրայ։ Ասիկա կ'ընդունի, բայց չ'ընդունիր այդ իրաւասութիւնը Կիլիկիոյ վրայ։ Այս խնդիրն ալ, որ յետոյ դարձեալ յուզուած է երկու աթոռներու միջեւ, պիտի տեսնենք թէ Երուսաղէմի ժողովին մէջ կը լուծուի Սիմոնի հասկըցողութեան համաձայն, թէեւ Սիմոն վախճանած էր այն ատեն։ Իսկ «Պատրիարք Սրբոյ Աթոռոյն Երուսաղիմայ» բացատրութիւնը պատմական իրականութիւն մըն է. այսինքն թէ Կիլիկիոյ կաթողիկոսներն էին Երուսաղէմի բուն պատրիարքները, եւ իրենց կողմէն փոխանորդներ կը նշանակէին Երուսաղէմի մէջ, «Եպիսկոպոս Երուսաղէմի » կամ «Առաջնորդ Երուսաղէմի տիտղոսով. այս մասին պէտք եղած ապացոյցներն ու տեղեկութիւնները տուած ենք յաջորդ Սիս եւ Երուսաղէմ գլխին մէջ։ 4. - Փիլիպպոս իր ԸՆդհանրական քարտէզը եւ նամակը կամ կոնդակը առաջին ակնարկով այնպէս կ'երեւի թէ ուղղած է Կիլիկիոյ բոլոր արմենակոչ խումբերուն, այսինքն ուղղակի ժողովուրդին։ ԹՈՒՂԹ Ի ՏԱՆԷՆ ԿԻԼԻԿԻՈՅ Տ. ՍԻՄԷՕՆԻ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ ԱՄԵՆԱՅՆ ՀԱՅՈՑ Ի ՊԱՏԱՍԽԱՆ ԹՂԹՈՅՆ Տ. ՓԻԼԻՊՊՈՍԻ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ ՎԱՂԱՐՇԱՊԱՏՈՒ Առ ի վերուստ պատուեալ եւ ի գերագայ Էէն բարգաւաճեալ, հռչակելի եւ հաստահիմն մենաստանէս եւ ի հրեշտակաբնակ խորանացս եւ յերկնանման յօրինեալ գերահռչակ ուխտիցս, գմբէթաշէն եւ սագաշէն Սրբոց Եկեղեցեացս Տանս Կիլիկիոյ` Սըսայ Սրբոյ Էջմիածնի, Սրբոյն Սոփիայ եւ Սրբոյ Աստուածածնի, եւ Սրբոյ Լուսաւորչի Աջոյն եւ այլոց Սրբոց Աջերացն, որք աստ կան հաւաքեալ, եւ ի սոցին սպասաւորէ նուաստ Տէր Սիմէօն Կաթողիկոսէ Ամենայն Հայոց եւ Պատրիարքէ Սրբոյ Աթոռոյն Երուսաղեմայ, առ հոգեւոր եղբայրդ մեր Փիլիպպոս Կաթողիկոս Հայոց։ Գիտութիւն լիցի քեզ, որ գրեալ էիր ընդհանրական քարտէս եւ նամակ հանդերձ Տեառնառաք ողջունիւ եւ նոյնաւանդ սիրով առ ամենայն Արմենական խումբսն, որ ի յԱշխարհս Կիլիկիոյ, ի Սիս, եւս իսկ Բերիոյ քաղաքին Գերագահի, ընդհանրաբար համայն սեպհականեալ եւ մասնավիճակեալ բաժնի Աթոռոյն Սսայ, միագումար բնաւից զաւակաց Սրբոն Գրիգորի Լուսաւորչին, եպիսկոպոսաց, վարդապետաց, քահանայից, սարկաւագաց, սրբոց հարց, եւ այլն։ Նախ գրեալ ես թէ «Յուշ լիցի ձեզ, ո՜վ հետեւողք Առաքելոցն », եւ այլ բերելով վկայութիւն ի Սողոմոնէ թէ «Քանզի հզօր է քան զմահ` սէր, եւ խիստ իբրեւ զդժոխս` նախանձ» (Երգ Երգոց Ը. 6)։ Այո՛, զայս ճշմարտութեամբ ասես. բայց զի՞նչ է կարգ սիրոյ, այսինքն` կրկին են. նախ` խնդրելով սիրելն, իբրեւ զդժոխս նախանձ խիստ է։ Այո՛, ճշմարտութեամբ ասես , եւ այս պակաս է, զի ամենայն որ խնդրէ, պակաս առնու քան զխնդրելին, իսկ երկրոդ սէրն` առանց խնդրելոյ սիրեն, եւ այս գերադրական է, զի Աստուծոյ նմանի, որպէս ասէ առ առաքեալն «ո՛չ զի մեք սիրեցաք զնա, այլ զի նախ նա սիրեաց զմեզ» (Ա. Յով. Դ. 10)։ Եւ մտերիմ սէրն այն է, որ գործով խնամէ, եւ մտօք սիրէ. իսկ խնամելն` իբր թէ ողոքանօք խօսի խոնարհութեամբ, զի գո՛ն այնպիսի բանք որ ողոքականք են, սակայն խրտեցուցանեն զմարդ։ Բայց տեսանեմք ի սոցանէ ի քեզ եւ ո՛չ մի, զի հեռի է այս ամենայն ի քէն. զի միայն լեզուաւ տոչորիս վասն առաւել ի սիրոյ, եւ ոսկերք քո վառեալ նախանձու` մշտակէզ առնեն զքեզ։ Ասացեալ ես թէ «հուր սիրոյ ձերոյ տոչորեալ մշտակէզ առնէ զոսկերս իմ յարաժամ փղձկմամբ սրտին, որ ոչ բաւի եւ պատմի քարտիսիւ եւ տոմսիւ. միայն առ Աստուած յայտնի է այս »։ Ահա բանիւ քով դու զքեզ ստես, զի ոչ՛ ի քեզ սիրոյ հուր կայ, եւ ո՛չ տոչորումն եւ ո՛չ յոսկերսդ մշտակէզ այրումն եւ ո՛չ միշտ փղձկիս սրտիւ. վասն զի սէրն ի սրտէ ստիպէ զունօղն, իսկ քո սէրդ ո՛չ ի սրտէ է, եւ ո՛չ հոգեւոր եւ մարմնաւոր։ Եւ երկրորդեալ ես կրկնաբանութեամբ թէ «քան զմահ հզօր ասացաք զունելութիւն սիրոյ եւ գթոյ, որոյ չիք նմանութիւն յայլ մարմնաւոր իրս »։ Զի՞նչ է քո գութն եւ զի՞նչ է սէրդ առ սոսա. զի սէրն նախ տեսութեամբ է զմիմիանս. երկրորդ` խօսակցութեամբ. երրորդ` երթեւեկութեամբ. չորրորդ` պատգամաւ եւ նամակաւ. հինգերորդ` միջնորդօք։ Արդ` ասա՛ ուրեմն, ո՞րն ի սոցանէ գտանի ի քեզ. զի զսոսա ոչ ես տեսեալ երբեք, եւ ո՛չ ընդիս խօսակցեալ, եւ ո՛չ առ սոսա երթեւեկութեամբ ընթացեալ, եւ ո՛չ պատգամաւ եւ նամակաւ ընդ սոսա սէր արարեալ, եւ ոչ միջնորդօք յորդորեալ վասն սիրոյ եւ գթոյ եւ ո՛չ նամակ քո առ մեզ եկեալ։ Ապա ո՞ւր երեւի քան զմահ սէր եւ գութ քո. եւ ոչ երբեք, այլ շողոքորթել է ողոքելն քո, եւ ո՛չ սէր կամ գութ. զի թէ սէր գոյր ի քեզ եւ գութ` դէպ առ մեզ կամ ի վերայ մեր ժողովրդեանս, նա՛ սիրոյ նամակաւ եւ քաղցր բանիւք յորդորական սէր առաքէիր առ մեզ։ Արդ տակաւին զհամբաւ քո չեմք լուեալ եւ ո՛չ զքեզ տեսեալ եւ ո՛չ յորդորական նամակ քոյ առ մեզ եկեալ։ Բայց տեսանեմ զքեզ վառեալ եւ բորբոքեալ իբրեւ զգեհեան հրոյ, որ այրէ եւ տոչորէ զամենայն նիւթ. զի իբրեւ զհուր է նախանձ քո. տեսանեմ զյօժարութիւն քո, որ կամիս սպանանել եւ կորուսանել զԱրեւմտեանս, բայց ո՛չ ես ձեռնհաս, զի «Եթէ Տէր ի մեր կոյս է, ո՞վ իցէ ի ձէնջ մեզ հակառակ» (Հռոմ. Ը. 31)։ Զի «Տէր ամբարտաւանից հակառակ կայ, տայ շնորհս խոնարհաց» (Առակ. Գ. 34)։ Դարձեալ, գրեալ ես թէ «Դէտ գոլով մեր, պարտիմք զփրկութիւնն հոգալ հօտին Քրիստոսի, ըստ Առաքելոյն։ Քանզի Յունաց եւ բարբարոսաց իմաստնոց եւ անմտից պարտապան եմ» (Հռոմ. Ա. 14)։ Այո՛, ճշմարիտ է ասացեալքդ. որպէս որ քարոզեցիր յերկրին Լեհաց եւ մինչեւ ցայսօր հրատարակի ընդ ամենայն ազգս, իսկ զայն, որ ի վերոյ գրեալ ես «օրհնութիւն ընդհանրական », զքո ունայն սէրն երեւեցուցեր. որ ցուցանելով զասացեալդ, ասացեալ ես, «երկնչիմ յոմանց դիւրասայթաքաց »։ Ո՞վ է դիւրասայթաքն, զի դու զքեզ դո՛ւ սայթաքես եւ ընդդիմադիր լինիս դու քեզ. վասն զի օրինակ յառաջ բերես յԵսայեայ, «որք յարեն տուն առ տուն եւ ագարակ առ ագարակ մերձեցուցանեն» (Եսայի Ե. 8)։ Արդ զո՞ր տուն յարեցաք առ տուն, եւ զո՞ր ագարակ մերձեցուցաք առ ագարակ։ Աւա՜ղ յիմարութեանդ։ Դուք ընդէ՞ր զԱղուանից տունն յափշտակեցիք, զոր դուք ի ձեր թղթոջ գրեալ էիք թէ ինքնագլուխ Աթոռ է, ի Սուրբ Լուսաւորչէն կարգեալ։ Նոյնպէս եւ զԱղթամարայն ընդ ձերով իշխանութեամբ նուաճեցինք որ ՇԻԶ (526) տարի է, որք ինքնագլուխ Կաթողիկոս են, թէպէտ գիրք կու պարսաւեն։ Տե՛ս ուրեմն, ե՞ս եղայ յարող տուն առ տուն թէ դու, «ուտելով զտուն այրեաց, պատճառանօք երկարել զաղօթս, զի աւելի դատաստան ընդունիցին» (Մրկս. ԺԲ. 40)։ Դարձեալ գրեալ ես թէ «իւրաքանչիւր ոք յոր կոչումն կոչեցաւ, ի նմին կայցէ (Ա. Կրն. Է. 20), եւ իւրաքանչիւր ոք զիւր բեռն բառնալոց է »։ Արդ եթէ գիտես որ «իւրաքանչիւր ոք զիւր բեռն բառնալոց է », ընդէ՞ր ուրեմն դու զայլոց վիճակս եւ զայլոց տունն յափշտակեցեր ըստ վերոյգրեցելոցն` թէ զԱղուանս եւ թէ զայլս։ Դարձեալ գրեալ ես, «եւ զի թէ իցէ առադրել օրինակս, ոչ իսկ գոյ ոք, որ պատասխանատրեսցէ։ Քանզի անհատն եւ տեսակն ի սեռն տեսանին, եւ ոչ սեռն եւ տեսակն` յանհատն. քանզի ամենայն տեսակ եւ անհատ կենդանի են, բայց ո՛չ ամենայն կենդանի մարդ է. որպէս մասունքն ի հանուրն տեսանին եւ ո՛չ հանուրն ի մասունս »։ Այո՛, այս բանս բազում տեսութիւն ունի, զի դուք այնու մտօք էք գրեալ զայս, թէ մեք առաջին եմք եւ դուք վերջինք, կամ թէ մեք գլուխ` եւ դուք մասունք, զի ասելդ թէ, ո կարէ առադրել սմա պատասխանի, է՛ այնպէս ասել, որպէսթէ զրոյցն ի մեզ։ Այո, այդ այդպէս էր երբեմն. վասն զի առաջին Կաթողիկոսութիւնն ի Սրբոյն Գրիգոր Լուսաւորչէն անտի ըսկիզբն էառ. եւ նստան երկոտասան Կաթողիկոսք մինչեւ ցՅովսէփ ի Վաղարշապատ. եւ փոխեցան ի Դուին, եւ նստան անդ Կաթողիկոսք քսաներեք եւ փոխեցան ի յԱրամոնս եւ նստան անդ Կաթողիկոսք քսան եւ մի եւ փոխեցան յԱնի եւ նստան անդ Կաթողիկոսք երեք, եւ եկեալ Պետրոս Կաթողիկոսն նստաւ ի Սեբաստիա, ի թուին Հայոց ՆՂԵ (=1046), եւ քվերորդին Խաչիկն նստաւ ի Կոկիսոն, հրամանաւ Գագկայ Հայոց թագաւորին, եւ Վկայասէրն` ի Ծամնդաւ` բայց շրջագայութեամբ , եւ Բարսեղ Կաթողիկոսն` կրկին յԱնի, եւ եկեալ յԱղթամար, առ իշխանն Հայոց Վասիլ, վախճանեցաւ. իսկ ի թուականիս Հայոց ՇԿԲ (=1113), ձեռնադրեցաւ Գրիգորիս յԱթոռ հայրապետութեան, եւ եկեալ ի Հռոմկլայն ի վեց հարիւր թուականին հայոց (=1151) եւ նստան ի Հռոմկլայն Կաթողիկոսք տասն որ հարիւր քառասուն եւ մէկ ամ մինչեւ ՉԽԱ թուական Հայոց, (=1292) յորում եկեալ Մսրայ Սուլթանն, Աշրաֆն կոչեցեալ, եւ առեալ զՀռոմկլայն քանդեաց, աւերեաց եւ աւարեաց, եւ ապա եկեալ Աջ Սրբոյ Լուսաւորչին ի Կիլիկիա, որ այժմ ասի Սիս, առ թագաւորն Հայոց երկրոդ Հեթումն, եւ շինեցան Կաթուղիկէ Տաճարն Էջմիածին եւ Սուրբն Սոփիա եւ Ս. Աստուածածին անուանեալքն, ի խորհուրդ այդր եղեալ Եկեղեցեացն։ Եւ ձեռնադրեցին Վարդապետք եւ Եպիսկոպոսունք զԳրիգոր Անաւարզացին Կաթողիկոս. յորոց մին էր Գէորգ Լամբրոնացին. եւ յայնմհետէ մինչեւ ցայսօր կայ հաստատ Հայրապետութիւնն աստ, եւ Սրբոյ Լուսաւորչի Աջն «ի սմա բնակեցաւ, զի հաճեցաւ ընդ սա» (Սղմս. ՃԼԲ. 13-14), եւ եղեւ սա գլուխ, որ է անհատն սեռ եւ առաջինն վերջին, ըստ Աւետարանին (Մտթ. ԺԹ. 30), եւ ըստ Սաղմոսին կցորդին (Սղմս. ՃԾ. ), որ էմասն հանուր։ Եւ յետ ՃԻԹ. (129), տարւոյն, յորում էր թուին Հայոց ՉՃՂ (=1441) անհնազանդ եղեալ ձեր Արեւելեացդ Ս. Լուսաւորչի Աթոռոյն, ձեռնադրեցին ըստ կամաց իւրեանց զԿիրակոս Խորվիրապեցին Կաթողիկոս Ղապալայով որպէս յայտն է ի շարադրութեան Գրիգորի Կեսարացւոյն, ահա՛ այս քեզ պատասխանի։ Ահա՛ եւ եւս ի ձեռագրի իւրում վկայէ հոգելից Հայրն մեր, երիցս երանեալ Րաբուանպետն եւ անյաղթ փիլիսոփայն եւ պայծառ ջահն Եկեղեցւոյ այսպէս։ «Ես անարժան Գրիգորս, պիտակ անուամբ կոչեցեալ Վարդապետ եւ Պատրիարք, յորժամ ելի ի Կոստանդնուպոլսոյ եւ եկի ի Կեսարիա, եւ հարկ եղեւ ինձ գնալ ի Բերիա, այսինքն ի Հալէպ , վասն նուիրակութեան Սրբոյն Սաղիմայ, զոր յառաջագոյն կամօք եւ միաբանութեամբ Տեառն Ազարիա Կաթողիկոսին եւ Վարդապետացն Հայոց, Տ. Ղուկաս, Տ. Սրապիոն եւ Տ. Դաւիթ Եպիսկոպոսացն որ յԵրուսաղէմ, յանձն առի զծառայութիւն նուիրակութեան Սրբոյ Երուսաղէմայ. զոր կատարեցի իսկ զնոյն մատակարարութիւն, եւ ի գնալն կամեցայ անցանել ընդ երկիրն Կիւլիկեցւոց` վասն այսքան պատճառացս, նախ յերկրապագութիւն Սրբոյ Լուսաւորչի Աջոյն, երկրորդ ի տեսութիւն Տեառն Յովհաննու նորընծայ Կաթողիկոսին Տանն Կիլիկիոյ, եւ վասն համոզելոյ զսոսա ի խաղաղութիւն , զի Տէր Յովհաննէս Վարդապետն ի Սիս է ձեռնադրեալ Կաթողիկոս, եւ Պետրոս Վարդապետն ի Հալէպ. եւ այսպէս երկպառակութիւն անկեալ ի մէջ ինքեանց։ Ի թուականիս Հայոց ՌԾԱ. (=1602) եւ Մայիսի ԻԹ. (29) եկեալ հասի ի գաւառն Կիլիկիոյ , ի դղեակն որ կոչի Վահկայ, զի անդ էր ամարայնոց Կաթողիկոսարանի, եւ ի տեսանելն զմիմեանս, ո՛չ սակաւ ուրախութիւն եղեւ մեզ եւ ամենայն քրիստոնէից. եւ եղեւ ինձ մնալ անդ (31) օր Մայիսի ԻԹ. (29) էն մինչեւ ԻԸ. (28) Յունիսի։ Եւ Ժողովեցան առ անարժանութիւնս իշխանազունքն եւ ամենայն գլխաւորք ժողովրդեանն Տանս Կիլիկիոյ եւ աղաչեցին թէ վասն Աստուծոյ ուղիղ դատաստան արա՛ մեզ ըստ կանոնաց եւ ըստ հայրենի հրամանաց եւ աւանդութեանց Տանս Հայոց։ Եւ ետու ձեռագիր վկայական ի ձեռս սոցա այսպէս։ Զի ըստ առաքելական վիճակի գիտեմք վիճակեալ զՏունս Հայոց` Առաքելոյն Թադէոսի, եւ Աթոռ Առաջին` զԿեսարիա. զի ինքն Սուրբ Առաքեալն Թադէոս, ձեռնադրեաց զմի յաշակերտաց իւրոց Թէոփիլոս անուն, զոր Ղուկաս յիշէ զսա յսկիզբն յԱւետարանին եւ ի Պրակս Առաքելոցն (Ղուկս. Ա. 3, եւ Գործք Ա. 1). զսա կարգեաց Ս. Առաքեալն Թադէոս առաջնորդ Հայաստանեայցս։ Յաղագս այսմ պատճառ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչն Հայոց ի Կեսարիա ընկալաւ զձեռնադրութիւնն. եւ այսպէս ամենայն Կաթողիկոսք լինէին մինչեւ ի չար ժողովն Քաղկեդոնի, զոր յոյնք կամեցան եւ արարին։ Յայնժամ բաժանեցան Հայք ի Յունաց, եւ այլ եւս ոչ եւս ընկալան զձեռնադրութիւնն ի Յունաց ի Կեսարիա, եւ եղեւ ինքնագլուխ Կաթողիկոսութիւն Հայոց։ Բայց առ ի ոչ ունելոյ զհաստատութիւն Ազգն Հայոց վասն առաւել շփոթմանց եւ խռովութեանց, այսինքն երբեմն ի Թաթարաց եւ ի Պարսից եւ երբեմն ի Յունաց, վասն որոյ յայլ եւ այլ տեղիս նստէին Կաթողիկոսունք Հայոց. երբեմն ի Վաղարշապատ, երբեմնյ յԱնի, երբեմն յԱղթամար, երբեմն ի Ծովքն, եւ ի Քերսոն, երբեմն ի Հռոմկլայն եւ յայլ բազում տեղիս զոր ո՛չ երկարեմք։ Բայց ի վերջին ժամանակս, ի ձեռն Թագաւորացն Կիլիկիոյ, հաստատեցաւ Կաթողիկոսութիւն ի Սիս, կամօք եւ միաբանութեամբ ամենայն հայոց, եւ ո՛չ թէ միով ումեք կամ երկոքումբք, որ ՃԺԱ ամք են, բաց ի Հռոմկլայէն, որ Տունն Կիլիկիոյ հաստատութեամբ ունի զԱթոռն Կաթողիկոսութեան մինչեւ ցայսօր, եւ է այժմ նորընծայ Կաթողիկոս Տ. Յովհաննէսն։ Որպէս եւ մեք բերաք զհաւանութեան ձեռագիր ամենայն եպիսկոպոսաց այսմ Նահանգիս եւ Աթոռոյս, ապա եւ մեք ձեռնագրեցաք եւ տուաք զհաւանութեան թուղթս ի ձեռն սոցա. որ եւ հնազանդեալքն այսմ Աթոռոյս, օրհնին յԱստուած եւ յամենայն սրբոց նորա, եւ ի մէնջ. ամէն։ Իսկ անհնազանդքն եւ հակառակողքն եւ թշնամանողքն այսմ Սրբոյ Աթոռոյս, դատապարտեսցին յԱստուծոյ եւ յամենայն սրբոց նորա, եւ անիծեալ եղիցին ի կեանս եւ ի մահ։ Եւ չունի ոք իշխանութիւն այլ եւ այլ ասել այս Սրբոյ Լուսաւորչի Աթոռոյս ո՛չ ի մերոց եւ ո՛չ յօտարաց. իսկ եթէ ընդդիմանան բանիւ կամ թղթով կամ այլով իւիք իրօք, անիծեալ եղիցին կրկին անգամ յԱստուծոյ եւ յամենայն սրբոց նորա, իսկ ընդունողքն սորա օրհնեալ լիցին յԱստուծոյ եւ յամենայն Սրբոց նորա եւ ի մէնջ . ամէն»։ Եւ դարձեալ ըստ պատմութեանց գրոց յորժամ ի Հռոմկլայ եւ ի Սիս էին Կաթողիկոսունք Հայոց կամակցութեամբ մերոց թագաւորացն, յայնժամ էին յԱրեւելս անուանի Վարդապետք. (նախ ) Մխիթար, մականուամբ Քօշ կոչեցեալն, որ զԱրեւելեան Զաքարէ իշխանի զխնդիրսն յղեաց ի Սիս, առ Առաջին օծեալն Լեւոն եւ առ Կաթողիկոսն Հայոց Տ. Յովհաննէս, եւ նոցա ժողով արարեալ կատարեցին զխնդիրն։ Եւ աշակերտ նորին Վանական եւ նորին Մեծն Վարդան, որ էր եկեալ յերկրպագութիւն Սրբոյ Աջոյն եւ ի տեսութիւն Առաջին Հեթմոյ թագաւորին, որ ժողով արարեալ նոցա Տ . Կոստանդին Կաթողիկոսիւ, ի ՈՂԷ (=1248) թուին մերում, ի մայրաքաղաքս Սիս, ի սուրբն Սոփիա, եւ գրեցին կանոնս, որ է գլուխս ԻԵ. եւ ետուն ի Մեծ Վարդապետն Վարդան. զոր տարեալ յԱրեւելս, եւ յղեալ զհաւանութեան ձեռագիր ի մերոց։ Զայսոսիկ Կիրակոս պատմագիրն գրէ եւ աշակերտն Վարդանայ` Ներսէս, եւ նորայն` Եսայի եւ նորին` Յովհաննէս Որոտնեցի եւ նորին` Գրիգոր Տաթեւացին, որ յղեաց ՊԾԶ թուին Հայոց (= 1407) զԱղթամարցիք ի Սիս, առ Կաթողիկոսն Յակոբ եւ եղեն հնազանդ Սրբոյ Լուսաւորչի Աթոռոյն, որով եղեն մի հօտ եւ մի հովիւ, որպէս գրեն Գրիգոր Տաթեւացի եւ նորին աշակերտք` Պօղոս եւ Մատթէոս ։ Այն Պօղոս, որ ի Սիս նստաւ Կաթողիկոս. որոյ գերեզման կայ ի Ս. Աթոռն մեր, զոր ինքն շինեաց ի ՊԿԲ. (=1414) թուին, զի կայ գրեալ ի փորուածս քարի ի վերայ դրան Աթոռոյս, եւ յիշատակարան Ճաշոցին, զոր ինքն ետ գրել։ Արդ ի ժամանակի նոցա յԷջմիածին Կաթողիկոս ոչ գոյր, եւ ի Սիս գոյր. նոքա ընդէ՞ր կամակիցք եւ հնազանդ էին Կաթողիկոսացն որ ի Սիս, որ եւ ինքն Պօղոս Կաթողիկոս եղեւ։ Միթէ Կաթողիկոսին ժողովոյն վարդապետքն քան զսոսա վեհագոյնք եւ իմաստունք էին. գիտեմք որ չէք կարող ասել այս։ Եթէ յայլ գրոց, եւ կամ յայս սրբոց վկայիցն չպատկառեցար, գոնե պատկառեա ի ձերոց հարցդ, այսինքն ի Գրիգորէ Վարդապետէ Կեսարացւոյ, որ նորին իշխանութեամբն պարծիք։ Այլ լսելով զզրաբան չարախօսացն, որ ապականեն զլսելիս , որպէս զՅուդա, որ էառ պատիւ, աստիճան եւ իշխանութիւն, բայց մատնեաց զՏէրն իւր` նախանձելով իւղոյն նարդոսեան (Յովհ. ԺԲ. 3-7)։ Եւ դարձեալ, անուանեալն կաթողիկոս գրեալ ես զմէնջ. չերկնչի՞ս յԱստուծոյ եւ ի Տէրունական հրամանէն. Որ ասէ ցեղբայր իւր մորռս կամ յիմար` պարտաւոր լիցի գեհենոյն (Մտթս. Ե. 22)։ Որպէս եւ Հրէայքն` զՔրիստոս Սամարացի կոչէին (Յովհ. Ը. 48)։ Ուրեմն պատուիրեսցես ըստ նոցա, որպէս պատուիրեցին նոքա առաքելոցն, մի՛ յիշել զանունն զայն (Գործք. Ե. 40)։ Նոյնպէս եւ Ռափսակ, հպարտանալով ի վերայ բարեպաշտին Եզեկիայ, մեծաբանէր ասելով` Ասացէք ցԵզեկիա (Դ. Թգր. ԺԸ. 19)։ Ո՞չ նոյն գիրք է որ զքեզ ձեռնադրեաց, նոյն եւ զմեզ. ո՞չ նոյն կարգ է Առաքելոցն, որ ի քեզ, նոյնպէս եւ ի մեզ. լինի թէ մերն աւելի է բանիւ միով. զի Գրիգոր Վարդապետն աջիւն իւրով ետ մեզ գաւազան, նոյն աջիւն ետ մեզ եւ գաւազան հայրապետական, եւ այս է առաւելն, որ իւր աջիւն զՍրբոյ Լուսաւորչի Աջն եդ ի վերայ գլխոյ իմոյ։ Թողում զՍեղբեստրոսին եւ այլն։ Արդ այսուհետեւ անուանեալն ո՞րն եղեւ, ո՛ Փիլիքս եւ Փելիդէս (Գործք ԻԴ. եւ Տիմթ. Բ. 14-19)։ Եւ ոչ թէ պարծիմք ինչ վերագրեցելովքս, քաւ լիցի. բայց եթէ պարծիմք, ունիմք տեղի պարծանաց, վասն զի Ս. Լուսաւորչի Աջն, պարծանքն պարծանաց, առ մեզ է եւ Ս. Երուսաղեմն թեմ։ Եւ եւս որ երկու ազնուական եւ գերադրական իմաստութիւն կայ աստ ի պարծանս Ազգիս Հայոց, նախ գրչութեան արհեստն եւ երկրորդ երաժշտութիւնն. ահա՛ արհեստն գրչութեան յայտնի է ընդ ամենայն տեղիս, մանաւանդ բազում գրեանք, որ առ ձեզ են, եւ երաժշտութիւնն յայտնի է , զի ընդ ամենայն աշխարհ ցրուեալ է, որպէս Ասպահանայ Խաչատուր Վարդապետն, որ ի Վասիլ Եպիսկոպոսէն էառ զպաշտամունս եւ զկարգ քահանայութեան, որպէս ասեն «Սաղմսոսն ի Մշայ եւ խազն ի Սսայ», զի՞նչ երկարեմք, որ ձեզ եւ ամենեցուն յայտնի է։ Եւ դարձեալ գրեալ է վարդապետն քո Մովսէս Կաթողիկոսն` (1629-1632) Մեծի վարդապետին Տեառն Գրիգորի Կեսարացւոյն, եթէ «խնդրէ մայրս մեր Ս. Եկեղեցի զմիաբանութիւն եւ միոյ հարսին մի փեսայ. երկու եւ երեքն ընդդէմ կանոնացն է։ Եւ գրեալ էր թէ ո՛չ թէ վասն հաստատութեան իմոյ ասեմ, քանզի ես կամաւ իմով կամիմ հրաժարել իմոյս բաժնէ, բայց զոր դուք կամիք եւ ո՞ւր հաճիք անդ հաստատեցէք » եւ այլն։ Այո՛, ճշմարի՛տ է ասացեալդ. միոյ հարսին մի փեսայ, եւ աւելին ընդդեմ կանոնացն է։ Ստոյգն եւ ճշմարիտն այս է, բայց զերկրորդն դուք արարիք. զի ի Սրբոյն Գրիգորէ մինչեւ ցՅովսէփ Կաթողիկոս, Ղ. րդ (=90) Կաթողիկոս է. սոքա ամենեքեան միոյ հարսին մի փեսայ էին, այլ երկրորդելոյն պատճառ դո՛ւք եղէք։ Արդ ո՛վ եղեւ ընդդէմ կանոնաց, մե՞նք թէ դուք. որպէս ի բազում տեղիս Գրիգոր Վարդապետն ապստամբ կոչէր զքեզ, որպէս այդ Յակոբ աբեղայդ, որ ինքնին լուաւ ի Գրիգոր վարդապետէն, որ եւ այժմ Վարդապետ անուանեալ է։ Որ եւ Մովսէս Կաթողիկոսն գրեալ էր յիւր թղթոջն թէ, «Տէր Վարդապետ, իմոյ զօրութիւն ի ձեռին քո է » եւ թուղթն այժմ առ մեզ է։ Ասացեալ ես թէ «ընդէ՞ր ձեռնադրութիւն առնես ի մերում վիճակի, ուստի հանդերձեալ եմ որոշել » եւ այլն։ Ահա՛ սմա պատասխանի. որպէս հրամայեաց Տէր մեր Յիսուս Քրիստոս, Հայր իմ մինչեւ ցայժմ գործէ եւ ես գործեմ (Յովհ. Ե. 17), որպէս նախնի վեհագոյն կաթողիկոսունք մեր, որ Գլխաւոր Վարդապետքն էին եւ կանոնաց հմուտ, ձեռնադրեալքն այսոքիկ էին։ Նախ Խաչատուր Կաթողիկոսն ձեռնադրեաց զԱկնայ Մկրտիչ Եպիսկոպոսն։ Տիրատուր, որ Կաթողիկոս անուանեցաւ, Անկիւրիոյ եպիսկոպոս ձեռնադրեաց զՍարգիս Եպիսկոպոսն Կ. Պոլսոյ Պատրիարք։ Եւ յետ այնորիկ` Ազարիա Կաթողիկոսն` զՄինաս վարդապետն Կարնոյ, զՅակոբն Եւդոկիոյ, զՎասիլ Եպիսկոպոսն Ամասիոյ , զմիւս Խաչատուր Եպիսկոպոսն Կաֆայու, զՄկրտիչ Վարդապետ Քարբերդու, զմիւս երկայն Մկրտիչն Բաղեշու, զՊօղոս վարդապետն Տարօնոյ։ Յետ այնորիկ` Յովհաննէս Կաթողիկոսն զԳալուստ Եպիսկոպոսն Մէրտինոյ, զՄինաս Վարդապետն Երզնկայ, զԱլիքսանոս Եպիսկոպոսն Մարսուանու, զերկու Յակոբսն Անկիւրիոյ, զԳրիգոր Կեսարացի Վարդապետն Պաղտատու զՄեսրոպ Վարդապետն Լեհաց, զԹորոսն Կաֆայու, զՂուկաս Եպիսկոպոսն Ղօնեայու, զԴաւիթ Եպիսկոպոսն Կեսարիոյ, որ այժմ առաջնորդ է։ Եւ յետ այնորիկ Պետրոս Կաթողիկոսն զՍարգիս Եպիսկոպոսն եւ զՄարտիրոս Վարդապետն Տարօնոյ, զՄաղաքիա Վարդապետն Եւդոկիոյ։ Եւ յետ այսորիկ Մինաս Վարդապետն եւ Կաթողիկոսն, զՍարգիս Եպիսկոպոսն Մէրտինայ, զՂուկաս Եպիսկոպոսն Երզնկայ, զՆերսէս Վարդապետն Սեբաստիոյ, զՄարգարէ Եպիսկոպոսն Եւդոկիոյ, զԴանիէլ Եպիսկոպոսն Սուլու Մանաստրու։ Ահա՛ սոքա մեզ յայտնի են, որոց ականատես եղաք։ Բայց Ազարիա Կաթողիկոսն եւ Պետրոս Կաթողիկոսն որք վասն Սուրբ Երուսաղիմայ պարտուցն գնացին մինչեւ ի Հին Ջուղայ, որքան եպիսկոպոս օրհնեցին յանուանէ ոչ գիտեմք ։ Ապա մեք ընդէ՞ր ոչ ունիմք իշխանութիւն ձեռնադրելոյ, այո՛ ունիմք իշխանութիւն ըստ վերագրելոցս։ Եւ երկրորդ ըստ Ներսէսի Լամբրոնացւոյն, որ գրեալ է ի Ճառն Աստիճանաց թէ Կաթողիկոս անուն թարգմանի ընդհանրական, եւ (սմին առաւելութիւն ) առաւելութիւն պատուոյ քան զԱրքեպիսկոպոսականն, զի ոչ թէ յիւր վիճակն միայն, այլ ընդ ամենայն տեղիս, ուր ազգն իւր համասեռքն են, ունի իշխանութիւն ձեռնադրել նոցա եպիսկոպոս եւ տալ զՄիւռոն, վասն որոյ եւ թարգմանին Կաթողիկոսք»։ Արդ` դո՛ւք զոր մեզ ասէք, ընդէր ո՛չ հետեւիք ասացելոց ձերոց, որ զԲերիացի Մարգար երիցու որդին, զՍիմէօնն օրհնեցիք ։ Եւս առաւել զԵրուսաղիմայ հայրապետն , որ պարծանք է մեզ, որ բոլոր թեմդ չարժէ զնա ըստ Առաքելոյն։ (Եբր. ԺԱ. 38)։ Ուստի ասեմ ըստ Աւետարանին, հա՛ն նախ զգերանդ յակնէ քումմէ, եւ ապա հայեսջիր հանել զշիւղ յականէ եղբօր քոյ։ (Մտթս. Է. 5)։ Ասացեալ ես թէ, «զի՛նչ օգուտ եղեւ քո օրհնելն եւ մեր բանադրելն »։ Արդ եթէ բանադրես զսոսա, եթէ ի Սիս էք օրհնեալ, եւ ի Սիս օրհնեալքն եթէ ընդ բանադրանօք են, ուրեմն բազումք եւ ի ձէնջ, թէ՛ ի կենդանեաց, թէ ի մեռելոց, ընդ բանադրանօք գտանին որ ի Սիս են օրհնեցեալ, բանադրեա՛ ուրեմն զվախճանեալքն ի հող, եւ զկենդանիքն ի վերայ երկրի, զի թերեւս առ ի նախանձուէ տոչորեալ սիրտ քո պաղեսցի։ Ահա լցաւ նզովիւք ըստ ժամանակին Վահանայ եւ Ստեփանեայ Կաթողիկոսացն, եւ նմանեցար չորրորդ գազանին որ ուտէր եւ մանրէր եւ այլն, (Դնլ. Է. 7) եւ գտար կարծեմ վեհագոյն քան զնախնիսն քոյ։ Դարձեալ գրեալ ես Ս. Երուսաղէմայ Պատրիարքին թէ, «Մեզ դատաստան արա՛ ». մեր մեղքն այն է եպիսկոպոս եմք օրհնեալ։ Արդ մեր օրհնելոյն դատաստան պիտոյ է եւ ձեր անդատաստան բանից դատաստան չէ՞ պիտոյ։ Վասն Համազասպ Եպիսկոպոսին, զոր զանազան տանջանօք սպանանել տուիք, եւ զՃանճիկ Եպիսկոպոսն Մարդակերաց երկրին ականջատ առնել տուիք , զՍելեւկիացի Աբեղային զծածուկ անդամն կտրել տուիք, եւ զԳառնեցի Աբեղայն ի հաւատոյ ուրացուցիք, զԶաքէոս Աբեղայն ֆռանկ առնել տուիք, նոյնպէս զԻսահակ Կաթողիկոսն եւ զՊօղոս Վարդապետն տաճկացնել տուիք եւ ազգի ազգի չարչարանօք ի հաւատոյ ուրացուցիք, զԼեհու երկրին զայնքան քրիստոնեայսն անհաղորդ, անմաս եւ անթաղում թողուցիք, եւ դեռ եւս այնպիսի բանից դատաստան չկայ, այլ միթէ մե՞զ միայն կայ։ Դարձեալ գրեալ ես թէ «յաղթահարեցաւ Սիմոնական սխտիւն, ըստ անուանակոչութեան իւրում »։ Արդ` եթէ ես ի նոցանէ կաշառս առի ` զայն Աստուած թո՛ղ քննէ եւ դատէ։ Իսկ եթէ ի զուր զրպարտես զմեզ` Տէր արասցէ դատաստան ընդ մեզ եւ ընդ ձեզ։ Յորժամ եկին քո Աբեղայքն հրաւիրակ ի Կ. Պոլիս եւ մեք անդ էաք, որք փոքրիկ Աւետարան մի առին հարիւր դահեկանի, եւ զգինն Պօլսեցւոց վճարել տուին, ասելով թէ «մեզ պատիւ եւ վարկ է» ։ Նոյնպէս եւ մեք զԱնտօն Երէցն առաքեցաք ի Հալէպ հրաւիրակ, ապա ընդէ՞ր ստակ մի ո՛չ պահանջեաց ի նոցանէ։ Արդ` ո՞եղեւ Սիմոնական, աղէ՛, ասա ինձ։ Գրեալ ես թէ «ըստ անուանակցին իւրում ». մեր անուն Սիմօն չէ, այլ Սիմէօն. եւ եթէ Սիմօն լինէր, զի՞նչ վնաս էր անուանակից լինելն։ Ահա՛ Առաքելոյն Պետրոսի եւս ասաց Տէրն մեր, «Սիմօն որդի Յովնանու» (Յովհ. Ա. 42). եւ ահա դու անուանակից ես Առաքելոյն Փիլիպպոսի, արդ զի՞նչ շահ է քեզ անուանակից լինելն առանց գործոց. ըստ հօրն Անտօնի, վա՜յ այնոցիկ որոց անունն մեծ է քան զգործն։ Դարձեալ գրեալ ես թէ «ի կանոնս գրեալ է. Եպիսկոպոս կամ այլ ոք միմեանց վիճակն մի՛ իշխեսցեն ». այդ այդպէս է. սակայն կանոնն Եպիսկոպոսաց վասն է, իսկ Կաթողիկոսաց համարձակութիւն տայ Ս. Ներսէս Լամբրոնացին, ըստ վերագրելոյն։ Բայց վասն Թորոսին, որ ասացեալ ես. Մեք յայնմ Ժամանակի ընդ Գրիգոր Վարդապետին գնայաք ի Կ. Պօլիս, հանդիպեցաք ի քաղաքն Անկիւրիոյ. եւ անդ վախճան եղեւ Ղուկաս Եպիսկոպոսին։ Միաբան եւ միաձայն ժողովուրդն աղաղակեցին առ Վարդապետն նաեւ առ մեզ թէ զԹորոս արարէք Առաջնորդ , զի սա կարող է կառավարել զՎանքն մեր եւ զայս չափ պարտքն։ Յետ այնորիկ Վարդապետն Հայր Վանից եւեթ եդ զնա։ Մեք գնացաք ի Կ. Պօլիս, եւ ի դառնալն մեր կրկին հանդիպեցաք անդ. վերստին քահանայք եւ ժողովուրդք եկին միաբան առ մեզ զաղաչանս, պաղատանս առնելով` խնդրեցին ի մէնջ թէ Եպիսկոպոս ձեռնադրեա զնա, ո՛չ թէ ինքեանք միայն, այլ եւ այլազգիք եւս, որ պարտատէրք էին աղաղակեցին եւ երբեմն ահ եւ երկիւղ տալով ձանձրացուցին, բայց այսու ամենայնիւ ո՛չ առի յանձն, այլ ասացի թէ Էջմիածնի է թեմն, եւ Վարդապետն լինի թե նեղանայ։ Քահանայք եւ ժողովուրդք միաբերան ամենեքեան ասացին թէ մեք զքեզ գիտեմք եւ զԷջմիածին գիտեմք եւ Վարդապետին խօսքն ի վերայ մեր։ Յետ այսպիսի բանից նոցա ձեռնադրեցաք զնա Եպիսկոպոս։ Արդ եթէ ուղղադատ ոք էիր, զԱնկիւրիոյ քահանայս եւ ժողովուրդսն բանադրէիր ըստ արժանոյն, որք յանձն առին զպատասխանատուութիւնն. որոց եւ Գրիգոր Վարդապետն նեղացեր է, թէ առանց իմոյ հրամանի բան արարիք, զի ես Էջմիածնի փոխանորդ եւ երեսփոխան եմ։ Յետ քանի ամսոյ Շահին Չէլէպին եւ Խօճայ Երեմիան կը հանդիպին յԱնկուրիա, եւ առեալ զԹորոսն տանին առ Վարդապետն եւ հաշտեցուցանեն, իրաւունք եւ բաժին առնեն ի նմանէ Էջմիածնի, եւ ապա նուիրակ եւ փոխանորդ արարեալ է իւր , եւս եւ թուղթ իշխանութեան ի ձեռս նորա տուեալ եւ առաքեալ ի կողմանս Ռումէլիի եւ Անատօլիի, որ տարի եւ կէս, աւելի եւս նուիրակ լեալ եւ առ ինքն բերեալ, որպէս այսմ բանիս գիտակ է նուիրակն քո Մինաս Վարդապետն , որում հանդիպեալ է, եւ յետ այնորիկ` օրհնութեան նամակաւ յղեալ է յԱնկուրիա Առաջնորդ, թէ ես Էջմիածնի փոխանորդ եմ, այսուհետեւ չունի ոք իշխանութիւն այլ եւ այլ ասել դմա։ Եւ յորժամ գայ յԱնկուրիա, տեսանէ այլ եւ այլ վարդապետս ։ Յետ որոյ եւ մեք թուղթ առաքեցաք նմա թէ զքեզ աղաչանօք օրհնել ետուն, զՎարդապետին եւ զԷջմիածնի խօսքն ի վերայ ինքեանց առին եւ այժմ մինչ այսպէս արարին քեզ, ե՛լ եւ եկ առ մեզ եւ ի թեմս մեր , զի առաջի քոյ է վիճակն մեր յո՛րն եւ հաճիս։ Ուստի եկն նա առ մեզ եւ մնայ ի Ս. Աթոռս մեր։ Արդ այսուհետեւ ի՞նչ իրաւունք մնայ քեզ, որ թուղթ յղես մեզ վասն նորա եւ մեղադրես զմեզ, թէ Եպիսկոպոս ես օրհնեալ. զի եթէ օրհնեմ, զինչ վնաս ի նմանէ, ո՛չ ապաքէն ի մեր թեմն է, զի ի կողմանէ հօր ի Գամրայ երկրէն է եւ ի մօր կողմանէ ի Մելիտինայ , զի հարբ եւ մարբ իւրով ի թեմէս եւ ի վիճակէս մերմէ է, քեզ զի՞ փոյթ է որ թուղթ եւ մեղադրանք յղես ի կողմանս այս։ Արդ` հրամայէ Քրիստոս Աւետարանին, օրհնեցէ՛ք զանիծիչս ձեր եւ Առաքեալն ասէ օրհնեցէք եւ մի՛ անիծանէք (Հռոմ. ժԲ. 14)։ Մեք զՔրիստոսի հրամանն կատարեցաք ի յօրհնելն մեր զնա, եւ դու զհակառակն նորին գործեցեր յանիծանելն քո։ Եւ ո՛չ այսչափ միայն, այլ եւ անպահեհ յանդուգն բանս գրեալ ժպրհիս ի քարտիզի քում, ըստ Սենեքերիմայ Արքային Ասորեստանեայց, որ առաքեաց զՌափսակ առ Արքայն Եզեկիա ասել թէ, «այսպէս ասէ Արքայն Ասորեստանեայց թէ յո՞ յուսացեալ ես », եւ այլն. ըստ նմին օրինակի եւ դու ասես «յո՞ յուսացեալ նշկահեցեր զիս. թերեւս յուսացեալ իցես ի ցուպն եղէգնեայ ի ջախջախ եգիպտացին , յոր թէ ոք յենուցու ընդ ձեռն ելանէ» (Եսայի ԼԶ. 8)։ Այսմ ասացելոցդ իբր թէ զմեզ նմանեցուցեալ ես, որ անդէպ է բնաւին։ Զի թէպէտ Ռափսակ խրոխտանալով եկն առ Եզեկիա` ասելով զհպարտութեան բանս ըստ քեզ թէ, «ո՞ւր է Աստուած քաղաքին Սեփորիմ, միթէ փրկեցի՞ն զՍամարիա ի ձեռաց իմոց», (Դ. Թգր. ԺԸ. 34-35)։ Իբրեւ զայս լուաւ Եզեկիա պատառեաց զհանդերձս իւր եւ եկաց յաղօթս ի տուն Տեառն, լուաւ ամենալուր ունկն Աստուծոյ, եւ առաքեաց հրեշտակս ի բանակն Սենեքերիմայ եւ եհար ի բանակէ նոցին հարիւր ութսուն հինգ հազար (Դ. թգր. ԺԹ . ) եւ զայլն. որում գիտակ էք թէ յաղագս ո՞յր էր պատճառն. ըստ այսմ սարասի եւ դու իբրեւ զՌափսակ հպարտացեալ ամբարտաւանութեամբ ի վերայ մեր ասելով ի քարտիզիդ «ահա, զԱղուան, զԱղթամար, զԿ. Պօլիս եւ զԵրուսաղէմ հնազանդեցուցեալ եմք եւ դու յո՛ յուսացեալ ես որ ո՛չ հնազանդիս մեզ »։ Արդ յառեալ զակն քո եւ տե՛ս թէ նա զի՞նչ կրեաց ի գիշերին այնմիկ ի հրեշտակէ անտի. չերկնչի՞ս արդեօք դու յԱստուծոյ, գուցէ մեծաբանութեամբդ այդոսիկ նմին նման լինիցիս։ Լուր այժմ եւ ունկնդիր դու խրատուց Գամաղիէլի օրէնսուսուցչին, որ առ Հրեայսն վասն Առաքելոցն, «եթէ ի մարդկանէ է, ասէ, կործանեսցին որպէս զԹեւդաս եւ զՅուդա. իսկ եթէ յԱստուծոյ իցէ, գուցէ Աստուածամարտ գտանիցիք» (Գործք. Ե. 33-40)։ Նոյնպէս եւ դու զգոյշ լեր, յընդունայն մի՛ աշխատիր. չբաւականացա՞ր եւ չկշտացա՞ր ի հակառակութենէ, որպէս հաւաստեաւ լսեմք զարարեալ աղմուկդ եւ զխռովութիւնդ ի Բաղէշ առ ի վարդապետսն եւ ազգի ազգի նեղութիւնսդ զորս հասուցեր ժողովրդեան այնմիկ, եւ հազիւ մազապուրծ զերծար եւ փախեար ի նոցանէ եւ անկար ի Վան, եւ անդ եւս զբազում խռովութիւն արարեր ընդ Մոկացի Յովսէփ Վարդապետն, անտի փախստական ի Լիմ գնացիր, եւ անտի արճէշ, եւ անդ եւս այնչափ կռուեցար ընդ եպիսկոպոսաց տեղւոյն, որք ըմբռնել տալ կամեցեալ են զքեզ յորոց ձեռաց եւս փախուցեալ` հազիւ հազ զերծար. թողում զկագն, զոր ընդ Կարնոյ Մինաս վարդապետին արարեր։ Արդ` զի՞նչ եղեւ քեզ , եւ է՞ր վասն այսքան աղմուկք եւ խռովութիւնք ի քէն յառաջ գան. եթէ չերկնիս յԱստուծոյ, պատկառէիր թերեւս ի մարդկանէ։ Զի՞նչ շահ եւ օգուտ եղեւ քեզ յայսցանէ. եւ յետ այսչափ աղմկաձգութեանց եւ խռովութեանց ընդ ամենայն տեղիս, չկշտացար այսու ամենայնիւ, նաեւ կամիս յԱշխարհս մեր ձգել զնոյն աղմուկ եւ խռովութիւն։ Սակայն երկրի մերում չես կարող առնել ինչ, հանդարտ կաց, զի այս երկիրս Օսմանեան երկիր է, սոցա դատաստանն ուղիղ է, Աստուած զսոցա թագաւորութիւնն հաստատ պահեսցէ , եւ Սուլթան Մուրատին մէկ օրն հազար արասցէ, եւ զիւր թագաւորութիւնն օրհնեսցէ մեծամեծօք եւ զօրօք իւրովք. ըստ Առաքելոյն աղօթեմք, որ ասէ «մա՛նաւանդ աղօթս արարէք ի վերայ թագաւորաց ձերոց» (Ա. Տիմթ. Բ. 2)։ Թուի ինձ, զի դու այժմ նոր Փելիքս եւ Փելիտէս յայտնեցար, որ հանդերձեալ ես կրկին զաշխարհս լուսաւորել, զի եթէ դու եւ թէ մեք նոր կաթողիկոս յայտնեցաք եւ յԱթոռ հայրապետական նստաք, վասն որոյ եւ աշխարհս խռովութեամբ եւ հարկապահանջութեամբ լցաւ, մ՛անաւանդ որ երկու թագաւորք ի վերայ միմեանց պատերազմի կան եւ դասք ժողովրդականաց ի ներքոյ հարկի անդադար հեծեն եւ զելն իրացն գտանել ո՛չ գիտեն. բայց դու այսու ամենայնիւ տակաւին հանգիստ ո՛չ առնուս ի տեղիդ, աւելի եւ պակաս թուղթ գրել եւ յղել ձեռնամխես ի կողմանըս այս։ ԶԵրեւան քաղաք շինեցեր եւ կառավարեցեր, այս կողմանքս մնացին. կամ քեզ նման Կաթողիկոս չէր եկեալ յառաջագոյն. դո՞ւ միայն խելօք, ճարտար եւ հանճարեղ յայտնեցար ի կողմանդ, որ հանդարտ չես կենար ։ Յիշեմ եւ զՎարդապետին քո զբարեմտութիւն, յորոյ շառաւիղէ եւ դու ի վեր ընծայեցար, զՄովսէս կաթողիկոս ասեմ, որ մինչեւ ի Հռովմայ Պապն զթուղթ առաքեաց, եւ բազում երանութեամբ երանեալ է զնա, որոյ աղօթքն Ձեզ օգնական լիցի, եւ զայն թուղթ տեսեալ Յովհաննէս վարդապետն ի Հռովմ եւ գրեալ զօրինակն առաքեալ էր ի Կ. Պօլիս, որում եւ ես անդ հանդիպեցայ յայնժամ եւ առի զօրինակն, որ այժմ առ իս կայ։ Եւ արդ քեզ դառնամ բանիւք, զի այսքան ամաց հետէ Կաթողիկոսքն ձեռնադրէին մինչեւ ցայսօր եւ խտրութիւն ինչ ո՛չ էին արարեալ, նմանապէս եւ մեք ձեռնադրեմք զարժանաւորսն եւ ոչ խտրեմք ինչ, ըստ այնմ «զեկեալն առ իս ո՛չ հանից արտաքս (Յովհ. Զ. 37)։ Վասն զի ոչ Ձեր Կաթողիկոսունք թուղթ են առաքեալ սոցա սակս այսպիսի իրաց, եւ ո՛չ մերքն ձեզ. այլ սիրով են կացեալք եղբայրաբար, եւ առ ի միմեանց ձեռնադրեալսն ընդուներ են։ Իսկ դու չամաչե՞ս եւ չզանգիտե՞ս թէ վնաս ինչ յառաջանայ ի հակառակութենէ զմտաւ ածել թէ սոքա Օսմանցի են եւ թէպէտ այլազգի, սակայն ուղիղ դատաստան ունին։ Եւ դարձեալ գրեալ ես ի թղթոջ քում թէ, «զայս թուղթս իմով ձեռամբ գրեցի », որով կամիս ցուցանել թէ իբր բարձր հրովարտակ է եւ զպատիւ անուան Աստուծոյ յափշտակեալ ես, որ ոչ կամի տալ զփառսն իւր այլոց ըստ մարգարէին (Եսայի ԽԲ. 8), զի կամար եւ գմբէթ ես ձեւացուցեալ ի վերայ անուանդ ։ Արդեօք ա՞յդ է քո իմաստութիւնդ, զպատիւն, որ միայն Աստուծոյ վայելէ, դու ի վերայ անուանդ եդեալ ես, որով մեծաբանիս ի վերայ մեր կածելով քեզ թէ Լեհաց երկիրն է այս, որ թուղթ առաքելով եւ այլ եւ այլ խօսս եւ զրոյցս ասելով նոցա եւ Նիկօլ եպիսկոպոսին, խռովեցուցիք զքաղաքն զայն, որ զմիաբան Լուսաւորչի Ազգն եւ զեպիսկոպոսն ֆռանկ առնել տուիք։ Եւ ո՛չ այսչափ միայն, այլ եւ Էջմիածնի, ի վաղուց հետէ զկարգեալ տուն որ ի Սրբոց վարդապետաց, հայրապետաց, եւ օծեալ թագաւորաց եւ իշխանաց, արդարոց եւ մարտիրոսաց եւ սրբոց բազմաց նշխարք եդեալ կային անդ, ցիր եւ ցան արարիք, եւ ո՛ւր եդիք «զանշարժ եղիցի»ն, որում համարս տալոց էք առաջի Աստուծոյ։ Եւ դարձեալ զՄելքիսէթ Կաթողիկոսին օրհնեալ միւռօնն ի դաշտն Տարօնոյ արհամարհեալ թափեցիք եւ առաթուր արարիք, որ միայն այնու միւռօնաւն Մելքիսէթ Կաթողիկոսն զՄովսէս` եպիսկոպոս ձեռնադրեաց, եւ եթէ այն միւռօն էր, զիա՞րդ արհամարհեցիք յանդգնութեամբ եւ եթէ միւռօն չէր, զիա՞րդ եղեւ Մովսէս` եպիսկոպոս, եթէ Մովսէս չէր եպիսկոպոս, որպէ՞ս եղեւ կաթողիկոս, եթէ կաթողիկոս չէր, զիա՞րդ զքեզ յաստիճան եպիսկոպոսութեան հրաւիրեաց, եւ եթէ դու կաթողիկոս չես, զիա՞րդ համարձակիս եպիսկոպոս ձեռնադրել։ Դարձեալ ձեր իմաստութիւնն այսչափ է, որ նուիրակն Ձեր Աղուհացից պահոցն ի Պրուսա, Մանիսա եւ Իզմիր երկիրն վասն զանկի զունկի եւ տնկտնկոցի զպատարագն յայտնի առնել ետ, որ ըստ ամենայնի փակեալ է ի կանոնաց Սրբոց հայրապետաց։ Թէպէտ այլ եւ այլ պատճառ յօդեն, սակայն ո՛չ է այնպէս, այլ վասն փառասիրութեան եւ ագահութեան։ Եւ եւս որ առ աչս մարդկան կեղծաւորաբար պահեցող երեւելով ահացուցանէք զՔրիստոնեայսն, որոյ պատճառն է արծաթ, զի աւելի առնուցուք, քան զտուեալ ի նոցանէ. որպէս յայտնապէս ի մէջ ամբոխին ասէին Նուիրակքն քո թէ, եթէ այսչափ դրամ տայք, առ ձեզ միւռօն տամք եթէ ոչ դուք գիտէք, որպէս Մարտիրոս եպիսկոպոսն եւ Մինաս վարդապետն քո ի Պրուսա հինգ հարիւր դահեկան են ուզեր, որոյ պատճառաւ թէ ո՛րչափ աղմուկ է եղեր. թորում ի գրել։ Եւ յայլ բազում տեղիս արարեալ զանպատեհ եւ զանդատաստան բանս Ձեր մի ըստ միոջէ գրել ինձ ձանձրութիւն համարիմ։ Ո՞չ պատկառիս բնաւ եւ ոչ ամաչես երբեք Սիմոնական զմեզ կոչելով, իմ Սիմոնական լինելն չլինելն յայտնի է ի մէջ Քրիստոնէից, մա՛նաւանդ ի մէջ բնակչացն Հալպայ, որ այնքան տարի առաջնորդ կացի ի մէջ նոցա։ Նոքա գիտեն զիս լաւապէս, թէ փառասէր եմ կամ ագահ, կամ յափշտակող, կամ արծաթասէր, կամ կաշառառու եւ կամ զինչ եւ իցէ` նոցա յայտնի է. հարց առ նոսա։ Բայց Հայոց տուն դուք աւերեցիք վասն ագահութեան, զոր եթէ գրեմք երկարումն լինի բանիս։ Բայց հուսկ յետոյ գիտութիւն լիցի քեզ, որ գրեալ էիր թէ այժմ պատիւ արարաք. Քրիստոս Աստուած հրամայէ ի Ս. Աւետարանին «մի՛ դատէք, զի մի դատիցիք, մի՛ պատժէք, զի մի պատժիցիք , զի որով դատաստանաւ դատէք, դատեցոց էք» (Մտթ. Է. 1, եւ Ղուկ. Զ. 37)։ Նոյնպէս եւ դու եթէ պատուես պատուիս, եթէ պատժես պատժիս, եւայլն ըստ կարգին, եւ առ այս բաւ է այսքան... ։ Ծանի՛ր, ո՛վ ընթերցող, թէ առ ի՞նչ քաջ հեռետորս այս Տ. Սիմէօն Կաթողիկոս Ամենայն Հայոց դիւրիմաց շարադրութեամբ մօտ յաշխարհաբար յօրինեաց զայս թուղթն պատասխանագրութեան առ Տ. Փիլիպպոս Կաթողիկոս Վաղարշապատու, որ ըստ աղմկալից բարուց իւրոց կամէր եւ ի յարեւմտական արկանել զտարաձայնութիւնն, եւ սերմանել զորոմն ապականիչ խռովութեան որում ընդդէմ հանդիսանայր գիր կորովիս յայս ամենայն իմաստս մակածութեան զօրեղ եւ դիւրահասկանալի բառիւք, եւ ոչ վայրապար ինչ այլայլելի իմաստութեամբ, քանզի յունկս բնաւից լուսաւորչականաց ընթեռնլոց էր այս գիր, եւ զինչ օգուտ ունի ծանի՛ր եթէ խորիմաց բառիւք եւ սեթեւեթեալ բանիւք յօրինէր. որով բազում բանք ի բազում լսողաց զանխլացեալ մնայր, յայն սակս դիւրիմաց բառիւք շարադրեաց, զոր կանխաւ ասացաք, զոր եթէ ուշ ի կուրծս արեկալ բարւոք մտաւորութեամբ ընթեռնուցուս զթուղթ երանելոյս` կարես լինիլ խորզգաց եւ տեղեակ թէ հայրապետական շառաւիղ ի Սրբոյն Գրիգորէ Լուսաւորչէն սկսեալ մնաց գերագահն Կիլիկիոյ, յորմէ մակաբերի թէ Կաթողիկոսունք Տանս Կիլիկիոյ ունին ինքեանց նահապետ եւ նախահայր զՍուրբն Գրիգոր Լուսաւորիչ։ Իսկ ի Վաղարշապատ եղեալքն ունին ինքեանց նմանապէս նահապետ եւ նախահայր զԿիրակոս Խորվիրապցին զապստամբութեամբ նստեալն ի Վաղարշապատ , զի ոչ եթէ կաթողիկոսն, որ բերէր յինքն անվրէպ զհայրապետական շառաւիղ ի Սրբոյ Լուսաւորչէն, ելեալ եթող զԱթոռն իւր, որ ի Սիս եւ գնաց ի Վաղարշապատ. այլ մի ոմն ի վարդապետաց գլուխ ամբարձեալ Կիրակոս անուն զապստամբութիւնն խորհէր, զի ի Սրբոյ Աթոռոյս եւ ի Սրբոյ Լուսաւորչէ անտի մինչեւ ի Տ. Գրիգոր Թ. Մուսաբէկեանց Կաթողիկոսն Ամենայն Հայոց հետեւաբերէր մի փեսայ միոյ հարսին , իսկ զերկրորդն արար ապստամբս այս Կիրակոս. մի վայրապար ուրեմն բաջաղիցեն թէ` միոյ հարսին մի փեսայ պիտոյ է, զի երկրորդն ո՞չ ապաքէն նոքա արարին, եւ ո՛չ մեք. զի նկատմամբ երկրորդին, որ եղեւ Կիրակոսն, է մերս առաջին եւ նախապատուական, որքան Բէնին նկատմամբ Այբն է նախկին եւ առաջին։ Այս Սիմէօն կաթողիկոս էր Սեբաստացի, եւ կալաւ զԱթոռ հայրապետութեան շուրջ թուականաւ մեր ՌՁԲ (=1633) ամին եւ էառ զօծումն ի Սրբոյ Յակովբայ Բարեկենդանին եւ ԺԵ. ամ նստաւ, եւ Ե. ամ հրաժարեալ զՍեբաստացի Ներսէս կաթողիկոսն եդ ի տեղի իւր։ Սիս 1634 ամի (Արեւելեան Մամուլ , 1890, Հոկտ. -Նոյմ. -Դեկտ. )


Այս թեմայով Արթուր Վանեցյանը Սերգեյ Բոնդարենկոյին պարգեւատրել է ՀՖՖ ոսկե մեդալով Արթուր Վանեցյանը հանդիպել է ՖԻՖԱ-ի նախագահին Արթուր Վանեցյանը մասնակցել է ԱՊՀ անդամ պետությունների Անվտանգության մարմինների եւ հատուկ ծառայությունների ղեկավարների խորհրդի 45-րդ նիստին Ով ֆուտբոլից լավ է հասկանում, գիտակցում է, որ մենք չենք կարող օդից Մեսսի կամ Ռոնալդու ունենալ. Վանեցյան Արթուր Վանեցյանը եւ Սասուն Խաչատրյանը գաղտնալսման դեպքով հարուցված քրեական գործով տուժող են ճանաչվել


Փաստաթղթեր ՀՀ նախագահի հրամանագրերը Է. ԱՊՐԻԱՄՈՎԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԶԻՆՎԱԾ ՈՒԺԵՐԻ ԳԼԽԱՎՈՐ ՇՏԱԲԻ ՊԵՏԻ ԱՌԱՋԻՆ ՏԵՂԱԿԱԼԻ ՊԱՇՏՈՆԻՑ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ԵՎ ԶԻՆՎՈՐԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԱՐՁԱԿԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ Ղեկավարվելով 2005 թվականի փոփոխություններով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի 12-րդ կետով եւ հիմք ընդունելով «Զինվորական ծառայություն անցնելու մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 22-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ եւ 52-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետերը` ո ր ո շ ու մ ե մ. Գեներալ-լեյտենանտ Էնրիկո ԱՊՐԻԱՄՈՎԻՆ ազատել Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետի առաջին տեղակալի պաշտոնից եւ արձակել զինվորական ծառայությունից: ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀ Ս.ՍԱՐԳՍՅԱՆ 2017թ. Մայիսի 3 Երեւան ՆՀ-351-Ա


Սաղմոսներ 91 - Armenian Holy Bible [Հայ Աստվածաշունչ Ararat] Սաղմոսներ 91 &nbspԲարձրեալի ծածկոցի տակ բնակողը Ամենակարողի շուքի տակ է հանգստանում։ &nbspԵս կասեմ Տիրոջը. Իմ ապաւէն եւ իմ ամրոց, իմ Աստուած, որին ես յուսացած եմ։ &nbspՈրովհետեւ նա կփրկէ քեզ որսողի որոգայթիցը, չար ժանտամահիցը։ &nbspՆա կծածկէ քեզ իր փետուրներովը, նորա թեւերի տակ ապահով կլինիս. նորա ճշմարտութիւնը ասպար է եւ զրահ։ &nbspԴու չես վախենալ գիշերի զարհուրանքից. այն նետիցը որ թռչում է ցերեկը։ &nbspԱյն ժանտախտիցը, որ խաւարումը շուռ է գալիս. այն հարուածիցը, որ սատկեցնում է կէս օրումը։ &nbspՀազար հոգի քո կողմիցը կընկնեն, եւ տասն հազար՝ քո աջ կողմիցը. բայց քեզ չի մօտենալ։ &nbspՄիայն քո աչքերովը կնայիս, եւ ամբարիշտների հատուցումը կտեսնես։ &nbspՈրովհետեւ դու ես, Տէր, իմ յոյսը. դու Բարձրեալին քեզ ապաւէն արիր. &nbspՔեզ չար բան չի հասնիլ. եւ նեղութիւն չի մօտենալ քո բնակարանին։ &nbspՈրովհետեւ իր հրեշտակներին հրամայել է քեզ համար, որ պահեն քեզ քո բոլոր ճանապարհներումը։ &nbspՆորանք ձեռների վերայ կառնեն քեզ, որ քո ոտը քարի չդպցնես։ &nbspԱռիւծների եւ իժերի վերայ կգնաս. առիւծի կորիւններին եւ վիշապին ոտով կոխ կտաս։ &nbspՈրովհետեւ նա ինձ ցանկացաւ՝ եւ ես կփրկեմ նորան. ես բարձր կանեմ նորան, որ նա ճանաչում է իմ անունը։ &nbspՆա կկանչէ դէպի ինձ՝ եւ ես կլսեմ նորան. ես նորա հետ կլինիմ նեղութեան մէջ. կապրեցնեմ նորան եւ փառաւոր կանեմ նորան։ &nbspԵրկայն օրերով կկշտացնեմ նորան. եւ իմ փրկութիւնը ցոյց կտամ նորան։


Documents Decrees of the President of RA Գ. ԲԵՐԵՋԻԿԼՅԱՆԻՆ ՄԽԻԹԱՐ ԳՈՇԻ ՄԵԴԱԼՈՎ ՊԱՐԳԵՎԱՏՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ Ղեկավարվելով 2005 թվականի փոփոխություններով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի 16-րդ կետով եւ հիմք ընդունելով «Հայաստանի Հանրապետության պետական պարգեւների եւ պատվավոր կոչումների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքը՝ ո ր ո շ ու մ ե մ. Հայաստանի Հանրապետության Անկախության տոնի առթիվ Ավստրալիայի Նոր Հարավային Ուելսի նահանգի վարչապետ Գլադիս ԲԵՐԵՋԻԿԼՅԱՆԻՆ (ԱՎՍՏՐԱԼԻԱ) պարգեւատրել Մխիթար Գոշի մեդալով: ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀ Ս.ՍԱՐԳՍՅԱՆ 2017թ. Սեպտեմբերի 7 Երեւան ՆՀ-658-Ա


source: wikipedia

text: Հովհաննես Երզնկացի (), հայ նշանավոր վարդապետ եւ մատենագիր։ Կենսագրություն Ծնվել է 1225-1230 թվականների միջեւ, Մեծ Հայքի Եկեղյաց գավառում։ Երզնկացի է կոչվել կամ իր ծննդավայրի անունով եւ կամ տեղի հռչակավոր վանքերում կրթություն ստացած լինելու պատճառով։ Պլուզ մականունը նրան, հավանաբար, տրվել է կարճահասակության համար։ Դրա մասին է ակնարկում նաեւ ժողովրդական ավանդությունը, ըստ որի նա եղել է փոքրամարմին։ Երզնկացու մանկությունն անցել է հայրենի երկրի Լուսավորչի լեռներում գտնվող դպրանոցներում։ Ուսման ծարավը նրան տարել է աշակերտելու ժամանակի նշանավոր ուսուցիչ Վարդան Արեւելցի, որին եւ հետագայում հիշում է երախտագիտությամբ, անվանում իր հոգեւոր հայրը։ Երզնկացին հմտացել է փիլիսոփայության, տիեզրագիտության, քերականության մեջ, խորամուխ է եղել արվեստների, երաժշտության, բժշկության ու զանազան բնական գիտությունների մեջ։ 1270-1280-ական թվականներից սկսվում է Երզնկացու եռանդուն գործունեության շրջանը, նա մասնակցում է երկրի թե՛ գիտական եւ թե՛ քաղաքական կյանքի ամենակենսական իրադարձություններին, լինում է ոչ միայն Հայաստանի, այլեւ Կիլիկիայի տարբեր քաղաքներում, Երուսաղեմում ու Տփղիսում՝ ամենուրեք վայելելով մեծ հեղինակություն։ Երզնկացին գործուն պայքար է մղում 13-14-րդ դարերում լայն ծավալ ու քաղաքական սուր բնույթ ստացած ունիթորական (այդ ուղությունը ընդունում էր ազգային եկեղեցիների կաթոլիկացումը եւ Հռոմի պապի գերիշխանությունը) շարժման դեմ, հասարակական ու եկեղեցական հատուկ կանոններ գրում՝ հանուն ազգապահպանության, հայ եկեղեցու եւ պետականության հաստատման։ 1280 թվականին նա արդեն Երզնկա քաղաքի արհեստավորների ու առեւտրականների համար կազմակերպված «եղբայրության» հոգեւոր հայրն էր, որ «Սահման եւ կանոնք» էր գրում նաեւ «տղայահասակ մանկանց աշխարհականաց» համար։ 1281 թվականին Երզնկացին մեկնում է Թեոդուպոլիս (Կարին), որպես կաթողիկոսի հատուկ պատվիրակ, ապա պատվեր է ստանում քերականության մեկնություն գրելու, որն ավարտում է 1291 թվականին։ 1293 թվականին Երզնկացին կնքում է իր մահկանացուն։ Նրա շիրիմն ամփոփված է Երզնկայի Սբ. Նշան եկեղեցու առաջնորդական աթոռի տակ։ Երզնկացու մասին պահպանվել են ավանդություններ, որոնք նրա անունը կապում են զանազան հրաշագործությունների հետ։ Նա կոչվել է «սուրբ եւ իմաստուն», «բանիբուն եւ աշխարհալոյս վարդապետ», «խստալոյս իմաստասէր», «անյաղթ» եւ այլն։ Նրա գերեզմանը համարվել է սրբատեղի։ Գրական գործունեություն Հովհաննես Պլուզ Երզնկացու անունով մեզ հասել են փիլիսոփայական, բնագիտական, տիեզերագիտական, քերականական, կանոնական, խրատական, մեկնողական, դավանաբանական-քաղաքական, աստվածաբանական եւ այլ բնույթի բազմաթիվ գործեր ու չափածո երկեր, որոնց թիվն անցնում է հարյուրից։ Հայ միջնադարի գիր ու գրականության զարթոնքի, գիտության ու արվեստների վերածնության արտահայտությունը լինելով, դրանք մղում են դեպի նորը, ձգտում եւ հետաքրքրություն են առաջացնում ուսումնասիրելու, ճանաչելու աշխարհը, գիտականորեն բացատրելու բնական ու հասարակական երեւույթները, նրանց առաջացման, զարգացման ու գոյության օրինաչափությունները։ Արժեքավոր են այն աշխատությունները, որոնք շոշափում են փիլիսոփայական, բնագիտական ու տիեզերագիտական հարցեր։ Սրանց մեջ հեղինակը ոչ միայն ընդունում ու պաշտպանում է արտաքին աշխարհի գոյությունը, այլեւ դնում է նրա ճանաչման անհրաժեշտությունը։ Աշխարհընկալման ու ճանաչման հիմքը նա համարում է սքանչացումը, իսկ միջոցը մարդու, հինգ զգայարանները։ Եթե ճանաչման հիմքը Երզնկացին համարում էր սքանչացումը, ապա կյանքի ու գոյության հիմքը շարժումը։ Ըստ նրա ամեն ինչ մշտաշարժ է եւ փոփոխելի. շարունակական շարժման եւ հարափոփոխության հետեւանք են ոչ միայն բնության երեւույթները, այլեւ հասարակական կյանքում եւս գոյություն ունեցող հակասությունները, անհավասարություններն ու անարդարությունները, ինչպես նաեւ ծնունդն ու մահը։ Կարեւոր է նկատել, որ Երզնկացին մահը բացատրում է գիտականորեն՝ ո՛չ թե հոգու բացակայությամբ, այլ մարմնի՝ նյութի քայքայումով։ Գիտական եւ բանասիրական բարձր արժեք ունի Երզնկացու Քերականության մեկնությունը, ո'չ միայն լեզվի ու քերականության, այլեւ տաղաչափության, գրականագիտության եւ գրականության տեսության հետ կապված մի շարք կարեւոր հարցերի արծարծումը։ Նա սահմանել է չափն ու ժանրերը (տաղ, հագներգություն, ողբերգություն, դյուզագներգություն, կատակերգություն, դավաբանական, առասպել, զրույց, [պատմություն) եւ այլն, ուսուցողական նպատակներով հայերեն է թարգմանել տողեր Իլիականից ու Ոդիսականից, ինչպես նաեւ Հոմերոսի կենսագրությանն ու ստեղծագործությանը վերաբերող պատմություններ։ Անդրադարձել է նաեւ արվեստի հարցերի, բացատրել երաժշտական հասկացություններ, բնութագրել հոգեւոր ու աշխարհիկ երաժշտությունը, երաժշտության դերը մարդու կյանքում եւ այլն։ Մեկնությունը կազմել է այնպիսի հմտությամբ, որ երկար ժամանակ մնացել է որպես քերականական գիտելիքների ուսուցման հիմնական ձեռնարկ։ Նրանից են օգտվել հետագա հեղինակները, այդ թրվում՝ Եսայի Նշեցին եւ Հովհաննես Ծործորեցին։ Գնահատելի են Երզնկացու մանկավարժական, բժշկագիտական հայացքները եւ ժամանակի հասարակական-քաղաքական անցուդարձերին, սոցիալ-տնտեսական հարաբերություններին, կենցաղին, բարքերին, ծեսերին, հավատալիքներին վերաբերող հարուստ տեղեկությունները։ Ստեղծագործությունը Երզնկացու արձակի հիմնական ու առանցքային գաղափարներն իրենց հուզական արտահայտությունն են գտել նրա չափածոյում։ Դրանք աշխարհիկ եւ կրոնական ստեղծագործություններ են՝ տաղեր, շարականներ, ողբեր, մեղեդիներ, խոհա-խրատական, իմաստաբանական քառյակներ։ Երզնկացու չափածոն զարգանում է երեք հիմնական ուղղությամբ՝ կրոնական, գիտական եւ աշխարհիկ։ Կրոնական երկեր Կրոնական երկերը, թեեւ առաջին հայացքից թվում են սովորական, միայն աստվածաշնչային թեմա ունեցող բանաստեղծություններ, իրականում բացահայտում են նաեւ մարդկային մտքի ալեկոծումն ու ներհակությունը, զգացումների բազմերանգությունը, կյանքի ու բնության մեծ սերը։ Զիմ գեղեցիկ զարդերքն առին Դրախտից արտաքսված Ադամի ողբն ու սուգն, ըստ էության, սրտի տանջանքն ու ներքին տառապանքն է այն մարդու, որ զրկվել է իր ունեցած գեղեցիկ ու հանգստավետ կյանքից, որ իր սիրո, դեպի իր կյանքի ընկերն ունեցած մարդկային վերաբերմունքի պատճառով, նրա ծանր վիշտն ու դառնությունը կիսելու, նրան գթալու հետեւանքով արժանացել է պատժի։ Սա եւ՛ ողբ է, եւ՛ կյանքի՛ սեր ու կարոտ, եւ' գեղեցիկ բնապատկեր. Զիմ գեղեցիկ զարդերքն առին Զիս անողորմ մերկացուցին Վասըն միոյ պատուիրանին՝ Անմահական ծառոյ պտղին։ Հօսկայ մերկ եմ ես հիմայ, Եւայ նըստել ու խիստ կուլայ։ Ա~հ, կու յիշեմ ըզձեզ ծաղկունք, Անուշահամ աղբերակունք. Ա~հ, կու յիշեմ ըզձեղ թըոչունք Քաղցրաբարբառ, եւ անասունք, Որք ըզդրախտըն վայելէք, Ձեր թագաւորն եկայք լացէք։ Ես աղաչեմ զձեզ, սերովբէք Սա եւ՛ գանգա'տ է, եւ՛ ներման ու հաշտության աղերս, եւ՛ կյանք ու սեր. Ես աղաչեմ զձեզ, սերովբէք, Գանդատ ունիմ, ի՛նձ լսեցէք. Երբ ի յադին դրախտըն մտնէք, Յանմահ պըտղոյն ճիւղ մի առէք, Բերէք յաչացս ի վրայ դրէք, Զխաւարեալ աչս ողջացուցէք։ Երբ ի դըրախտըն մըտանէք, Ըզդրախտին դուռըն մի փակէք, Զիս ի դիմաց կանգնեցուցէք, Պահ մի հայիմ կարճ, դարձուցէք։ Մեկ այլ տաղում Աստվածածին ողբն է։ Այն արտահայտում է երկրային, աշխարհիկ զգացումներ, սիրելի ու միակ զավակի հետ կապված հույսեր, սպասելիքներ։ Սա սուգն է իր վշտով լսողներին համակող որդեկորույս մոր, որի համար այլեւս ոչինչ արժեք չունի աշխարհում. Թող արեգակն խաւարի, Եւ լոյս լուսնի նուաղի, Երկիր հիմամբք սասանի, Վէմք ի վիմանց պատառի։ Աշխարհիկ երկեր Երզնկացու աշխարհիկ տաղերի մեջ խորն է կյանքի խոհա-փիլիսոփայական ըմբռնումը։ Այստեղ մարդն է իր երերուն ու անհաստատ գոյությամբ, հոգին զբաղեցնող ու տանջող մտքերով, մահվան տագնապով, բայց եւ ապրելու սիրով ու տենչով, իմաստության հասնելու ծարավով. Յաստընուորս ենք կարօտ յերկնից ի բարոյն, Ու ծածկեալ ենք մեղօք, զինչ լոյսն ի յամպոյն. Մեք բուսաք զերթ ծաղիկ յերեսն ի հողոյն, Ծարաւած ենք բանի, զինչ տունկն ի ջըրոյն։ Մեք նըման ենք նաւին՝ ի մէջն ի ծովուն, Անդադար ենք կենօք, զինչ նաւն ի քամուն, Ի դրախտէն ենք ելած ու յանմահ պըտղոյն, Կու մաշինք յաշխարհիս ի հոգն ի մահուն։ Եվ ապա՝ հոգու եւ մարմնի կյանք մաշող երկընտրանքն ու հավիտենական պայքարը. Զերկուսս ընկեր ո՞նց պահեմ, մեկըս՝ հող, մեկըս հոգի է, Հոգիս թէ ի վեր քարշէ, հողըս ծանր ի վայր կու հակէ, Վախեմ թէ հողոյս լըսեմ, նա հոգոյս լոյսն պակասէ, Ու հետ հոգոյն ո՞վ թըռչի, երբ նորա տունըն հեռի է։ Աշխարհիկ երկերը նաեւ խրատ են ուսման, գիտության, ընտանիքի ու կենցաղի բարոյակրթման, առաքինության։ Սրանք ծառայում են միեւնույն նպատակին՝ դաստիարակել, լուսավորել ազգը, մաքրել հասարակությունն արատներից, վերացնել չարիք ծնող պատճառները՝ տգիտությունը, անուսումնությունն ու վատ բարքերը։ Խրատներն ուղղված են հասարակության գրեթե բոլոր խավերին՝ աղքատ թե հարուստ, ծառա թե իշխան, երիտասարդ թե ծեր, մանուկ՝ դեռեւս ուսման կարոտ, թե ուսումնական։ Այս շարքի մեջ առանձնահատուկ տեղ է գրավում Երզնկայի «եղբայրութեան» Հակոբի խնդրանքով գրված բանաստեղծությանը։ Սա կարճ տողերով հորինված մի խրատական է, որ նպատակ ունի «զխորհուրդ մարմնոյն, որ է անգիտութիւնն եւ մեղքն, փոխել ի հոգեւորն, որ է գիտութիւն, եւ ի կեանքն»։ Գիտական երկեր գիտություն գովք հանդիսացող քերթվածները ամբողջացնում են խորհող ու փիլիսոփայող բանաստեղծի մտքերը։ բնություն ու մարդու մասին տալով գիտական բացատրություններ, կրկին սեր ու հետաքրքրություն առաջացնելով դեպի ուսումն ու իմացությունը, Երզնկացին ընդգծում է, թե ամեն ինչ անցողիկ է, ժամանակավոր, ունի սկիզբ եւ վախճան, մինչդեռ իմաստությունը մնայուն է եւ աշխարհի բարին վայելելու անսպառ աղբյուր. Պատկերին փառքն ամեն նըման է ծաղկի, Թէ հողմ յինք շնչէ, նա շուտ թառամի։ Հարըստին գանձն ամեն զերթ ջուր հեղեղի, Որ հոսէ պահ մի գայ ու շուտ ցամաքի։ Բարձր գաղափարայնության հետ ձուլված լեզվի եւ ոճի երաժշտականության շնորհիվ Երզնկացու բանաստեղծություններից շատերը երգվել են։ Քնարերգություն Ընդարձակելով միջնադարում լայն ծավալ ստացած խրատական ոտանավորի սահմանները, Երզնկացին ստեղծում է քնարերգության մի նոր տեսակ՝ խոհա-խրատական, իմաստաբանական բանաստեղծություն, որ հատուկ չափ ու բովանդակություն ստանալով՝ հասնում է իր կատարելությանը՝ քառյակների ձեւով։ Կյանքի սերն ու մահվան ողբերգությունը խորապես արտահայտող այսհայրեններն առանձնահատուկ եւ արժեքավոր տեղ են գրավում Երզնկացու չափածոյում։ Սրանց մեջ ամենից ավելի երեւում է նշանավոր գեղագետն ու բանաստեղծը։ Իրականության ու բնության գեղեցկությունների կամ իր տպավորությունների ու զգացողությունների անմիջական նկարագրությունը չեն սրանք, այլ դրանցից ծագած մտքեր, հույզեր ու դատողություններ, համամարդկայինի հասցրած անձնական, անհատական իարհրդածություններ՝ փիլիսոփայական համապատասխան ընդհանրացումներով։ Քնարերգուին զբաղեցնում են աշխարհի գեղեցկությունը, հակադրություններով շաղախված մարդու բնությունը, կյանքն ու մահը, մարդկային միտքը մշտապես տանջող «անդենի» անորոշությունը եւ կենդանի՝ «աղուոր շինուածը» քանդվելու անհուն ցավը. Շաղղած ես ի չորս իրաց, այդցեղ շէնքդ ամուր չի լինի, Օդըն հողոյն ի՞նչ նըման, հուրն ու ջուրն են խիստ ատելի, Ի հակառակէ ստեղծած եւ եղած ես մարդ կենդանի, Վերնայ օդն ու հուրն ու չուին, ու մարմինըդ դառնայ փոշի։ Ճամփորդ քեզ յայնժամ ասեմ, որ զճամփի հատըն գիտենաս, Ծընել ես 'ւ յաշխարհ եկել տուր խապար, թէ ուստի՞ կու գաս, Եկել ես օտար յերկիր, մէկ ցուցու, թէ ի՞նչ կու կենաս, Մեռնիս դու 'ւ ի հող մըտնիս, մէկ ասա, թէ ու՞ր կու գնաս։ Աշխարհս է ի ծով նըման, ով որ գայ՝ անթաց չմնայ, Յայս ծովս ես ի նաւ մըտայ, գնաց նաւս եւ ես չիմացա, Յեզեր մօտեցել եմ ես, վախեմ թէ քարի դիպենայ, Քակտի իմ աղուոր շինուածս, ու տախտակըս մէկմէկանայ։ Երզնկացու մեծ աշխարհասիրությունը ընդգծվում է հատկապես քառյակներում։ Ամեն ինչի անցողիկության մասին փիլիսոփայորեն արված նրա սառն դատողություններն այստեղ անէանում են, մնում են խոկումն, կյանքի կարոտ ու անցողիկության ափսոսանք, մահվան տագնապ ու սարսուռ, հոգու մեծ վիշտ ու դառնություն, որից դուրս գալու եզակի ելքը դարձյալ խելքը, իմաստությանն ու բարի գործն են. Մարմինդ է ի նաւ նըման, խելքըդ՝ ծով, թէ չունի ժըխոր, Զմիտքդ նաւավար դու տես, որ բարձեր է գանձ շահաւոր, Թէ յեզր ի ծովուդ հանես, նա առնէ ըզքեզ փառաւոր։ Աշխարհս է ոչինչ նըման, շատ դատին դառնան փոշիման, Հալալ ու հարամ անեն՝ հոս թողուն՝ 'ւ ի հոն կու գընան, Ջան արա, գործէ բարի, որ յետոյ չլնիս փոշիման, Թէ չէ Ադամայ դըրախտէն քեզ կանաչ տերեւ մի չի տան։ Համեմատությունների, պատկերների եւ ստեղծագործական այլ հնարանքների վրա կառուցված, հաճախ երաժշտականության հասցրած գեղարվեստական խոսք է Երզնկացու ոչ միայն չափածոն, այլեւ արձակը։ Տիեզերքի, հավիտենականության եւ մարդու կյանքի կարճատեւության ու անցողիկության փիլիսոփայական միտքն անգամ, նրա խոսքի գեղարվեստականության ուժով, դառնում է խոհի ու զգացումների արտահայտություն։ Երզնկացին հատուկ ուշադրություն է դարձնում լեզվի մաքրության, պարզության ու գեղեցկության վրա։ Դեմ լինելով խրթնաբանության, պաշտպանելով աշխարհիկ խոսվածքը, նա միաժամանակ մտահոգված է, որ այն չիջնի մինչեւ ռամկաբանություն, բարբառայնություն։ Գրաբար թե աշխարհաբար, նրա լեզուն գեղեցիկ է ու մշակված, ճոխ ու պարզ, հարուստ ու հասկանալի, կենդանի ու երաժշտական եւ միշտ՝ բանաստեղծական։ Ահա թե ինչ է գրել Երզնկացին իր լեզվի, ոճի, շարադրանքի, մտքերի մատուցման եղանակի ու արժեքի մասին. «Քաղեմ իբրեւ զծաղիկս գեղեցիկս զշուշան ի հովտաց, կամ իբրեւ զվարդս վառեալ ի դաշտաց, որք են գեղեցկատեսք եւ անուշահոտք... եւ իբրեւ զոսկի մարգարտին յեռեալ, գեղեցկահարմար շարակարգեմ զբանս հոգեվարժս այնոցիկ, որ տենչան բանից իմաստութեան..., իբրեւ զծաղիկ բուրաստանաց դեղ ցաւելի կենաց»։ Երկեր Վիպասանութիւն զերկնային մարմնոյ շարժմանէ, Նոր Նախիջեւան, 1792, 83 էջ։ Հաւաքումն մեկնութեան քերականի, Լոս Անճելըս, 1983, 392 էջ։ Խրատ բոլոր քրիստոնեաներուն, Անթիլիաս, 1984, 155 էջ։ Բանք չափավ, Երեւան, 1986, 312 էջ։ Խրատ բոլոր քրիստոնեաներուն, Թեհրան, 2002, 152 էջ։ Ի տաճկաց իմաստասիրաց գրոց քաղեալ բանք, Երեւան, 2009, 144 էջ։ Յովհաննէս Երզնկացի Մատենագրութիւն, Երեւան, 2013, 668 էջ։ Գրականություն Ա. Սրապյան, Հովհաննես Երզնկացի։ Հայ մշակույթի նշանավոր գործիչները. V-XVIII դարեր, Երեւան, Երեւանի համալսարանի հրատարակչություն, էջ 330-339։ Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 6, Երեւան, 1980, էջ 559-560։ Հայկական համառոտ հանրագիտարան, հատ. 3, Երեւան, 1999, էջ 382-383։ Ով ով է (Հայեր։ Կենսագրական հանրագիտարան), հատ. 1, Երեւան, 2005։ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Դավիթ Գասպարյանի «Հովհաննես Երզնկացի» հոդվածը Միջնադարյան հայ բանաստեղծներ Հայ մատենագիրներ Հայ բանաստեղծներ


source: fineweb

text: Ազգային ժողովի պատգամավոր Նիկոլ Փաշինյանն Այրվածքաբանության կենտրոնում այցելել է հունիսի 30-ին Բաղրամյան պողոտայում ինքնահրկիզման փորձ կատարած Քաջիկ Գրիգորյանին եւ Սարի թաղի դեպքերի ժամանակ այրվածքներ ստացած Թամարա Մանուկյանին։ «Գրիգորյանի վիճակը ծայրահեղ ծանր է, Մանուկյանը ապաքինվում է», - Ֆեյսբուքի իր էջում գրել է Փաշինյանը՝ նշելով, որ «Սբ. Գրիգոր Լուսավորիչ» կենտրոնում այցելել է հուլիսի 29-ին Սարի թաղի դեպքերի ժամանակ աչքը կորցրած Սայաթ Հարությունյանին եւ այդ օրը վնասվածքներ ստացած եւս չորս քաղաքացու, որոնց ապաքինումը, ըստ պատգամավորի, ընթանում է նորմալ։ «Մյուսները դուրս էին գրվել», - գրել է Փաշինյանը։


Քրիստիան Պոլասի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ


Ամենածանրաբեռնված ճանապարհներով քաղաքների ցանկում հայտնվել է եւս 4 ռուսական քաղաք՝ Կրասնոդարը, Սանկտ Պետերբուրգը, Սոչին եւ Նիժնի Նովգորոդը, որոնք զբաղեցրել են 5-րդ, 7-րդ, 8-րդ եւ 10-րդ տեղերը՝ համապատասխանաբար։


08:51 Լոս Անջելեսի քաղաքային խորհուրդը դատապարտել է Արցախի նկատմամբ Ադրբեջանի ագրեսիան 08:42 Երեկոյան Արցախ ճանապարհեցինք մեր «Կարմիր բերետներ 5165» կամավորական ջոկատի տղաներին. Մարության 08:36 Լույս չի լինելու Երեւանի որոշ հասցեներում 08:30 «Ժողովուրդ». Վճռաբեկ դատարանի շուրջ այսօրվանից նոր գործընթաց է սկսվում 08:24 Ճապոնիան Լեռնային Ղարաբաղում կրակի դադարեցման եւ երկխոսություն սկսելու կոչ է անում 08:22 Վթարի պատճառով 8 ժամ ջուր չի լինելու Գորիսում 08:21 «Ժողովուրդ». Նոր պլան կլինի. Պուտինը երկու անգամ խոսեց Փաշինյանի հետ, իսկ Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի ղեկավարների հետ՝ ոչ 08:16 «Հրապարակ». Որոշվել է ԱԺ հանձնաժողովներում տապալել պատերազմին չառնչվող եւ ոչ հրատապ նախագծերի ընդունումը 08:11 Գիշերվա ընթացքում պահպանվել է հարաբերական կայուն լարվածություն. Հակառակորդը փորձել է իրականացնել զորաշարժեր 08:00 Աթենքը սատարում է պատժամիջոցները՝ Կիպրոսում Թուրքիայի հորատման գործողություններում ներգրավվածների նկատմամբ 08:00 Մեր բժիշկների շնորհիվ տասնյակ վիրավորներ փրկվում են մահվան ճիրաններից. Պայքարում են, ինչպես սեփական որդու համար. խոսնակ 07:57 «Հրապարակ». Ի՞նչ զարգացումներ են սպասվում Արցախում. 90-ականների պատերազմի բովով անցած հրամանատարներ քննարկում են վիճակը 07:51 «Հրապարակ». ԲՀԿ-ն հույսեր ունի իշխանությունից. Ծառուկյանի որդու հարսանիքը հետաձգվել է 07:46 «Հրապարակ». Փաշինյանը գերագույն հրամանատարը չէ, քանի որ փաստացի պատերազմ չի հայտարարված 01:40 Թրամփը հավաստիացրել է, որ միշտ դատապարտել է սպիտակամորթների գերակայության կողմնակիցներին 01:35 Իրավիճակը շարունակում է մնալ հարաբերականորեն կայուն, սակայն լարված. Արցախի ՊԲ


Նիկոլ Փաշինյանն ասել էր, որ ինքնասպան կլինի, եթե իր տղան զգա այն, ինչ զգում է Արթուր Բաղդասարյանի տղան 18:20 - 16/հունվարի/2021 Միհրան Հակոբյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է. «ԹուրքՆիկոլ, հիշու՞մ ես, որ ասում էիր՝ ինքնասպան կլինես, եթե քո տղան զգա այն, ինչ զգում է Արթուր Բաղդասարյանի տղան: Տղադ հիմա ի՞նչ է զգում, չի՞ զզվում իր հայրանունից: Թե՞ հպարտ է, որ քո տղան է: Ես իսկականից ինքնասպան կլինեմ, որ իմ տղան զգա այն, ինչ քո տղան է զգում: Բայց իմ տղան չի կարող զգալ այն, ինչ քո տղան է զգում: Չի կարող, որովհետեւ քո տղան, կարծես, ոչինչ էլ չի զգում, իսկ իմ ընտանիքում չի կարող նառկաման մեծանալ»: Ինչ է հասկացնում Սասուն Միքայելյանը Նիկոլ Փաշինյանին ու զինվորականներին 1 Արմեն Սարգսյանին հարցրեք՝ նոյեմբերի 17-18-ին ի՞նչ էր անում Բաքվում. ակադեմիկոս (video) 2 Ալիեւի «հրավերքը». Զանգեզուրը՝ «Ադրբեջանի պատմական տարածք». Խայտառակ պատասխան Երեւանից 3 «Լեզուն» կուլ տված Փաշինյանից արդեն ականապատված տարածքների քարտեզ են պահանջում 4 Ադրբեջանից ու Պակիստանից նոր զենք Հայաստանի գլխին 5


source: CulturaX

text: Դադարեցվել է զրահաբաճկոնների եւ սաղավարտների արտադրման ադրբեջանական նախագիծը | Razm.info ← Դաղստանում կրկին ոստիկան է սպանվել ՌԴ ՀՌՇ-ն կզինվի «Բարնաուլ-Տ» նոր համակարգերով → Դադարեցվել է զրահաբաճկոնների եւ սաղավարտների արտադրման ադրբեջանական նախագիծը Ինչպես հայտնում են ադրբեջանական լրատվակայքերը, նախագիծը պիտի իրականացվեր Ադրբեջանի ռազմաարդյունաբերության նախարարության «Ռադիոգուրաշդիրմա» արտադրամասի եւ Հորդանանի «NP Aerospace Jordan» ընկերության միջեւ ավելի վաղ կնքված պայմանագրի համաձայն: Պայմանագիրը կնքվել է 2010 թվականին Ամման քաղաքում. հորդանանյան ընկերությունը Ադրբեջանին զրահաբաճկոնների եւ սաղավարտների արտադրության արտոնագիր է տվել: Ըստ պայմանագրի «NP Aerospace» ընկերությունն Ադրբեջանին 15 հազար սաղավարտների եւ զրահազգեստների 12 հազար կերամիկական սալիկների արտադրման համար կոմպոզիտային նյութեր պիտի տրամադրեր: Ադրբեջանական կողմի պնդմամբ՝ հորդանանյան կողմը ադրբեջանցի մասնագետների համար նաեւ հատուկ կուրսեր է կազմակերպել: Նախագծի տապալման պատճառը, ինչպես հաղորդվում է, այն է, որ «NP Aerospace Jordan» ընկերության հիմնադիրներից անգլիական «NP Aerospace» ընկերությունը դեմ է նշված գործարքին: Անգլիական ընկերության նման որոշման պատճառներն առայժմ չեն նշվում: Նշենք, որ անգլիական «NP Aerospace» ընկերությունը զրահի (զրահաբաճկոններ, ավտոմեքենաների եւ մարտական մեքենաների զրահ), ռումբերի վնասազերծման մասնագետների համար պաշտպանական հագուստների արտադրման առաջատար կազմակերպությունն է աշխարհում:


Դուք շատ ուշադիր եք եւ զգայուն։ Դուք միշտ պատրաստ եք աջակցություն եւ կարեկցանք ցուցաբերել։ Սակայն պետք չէ սեփական զգացմունքներն անմիջապես բացահայտել։ Ժամանակ ծախսեք, որպեսզի ավելի լավ հասկանաք Ձեզ շրջապատող մարդկանց։


text: Դեպքեր Ծնունդներ Օգոստոսի 29 - Ջոն Լոկ, բրիտանացի մանկավարժ եւ փիլիսոփա, էմպիրիզմի եւ ազատականության ներկայացուցիչ։ Հոկտեմբերի 31 - Յան Վերմեեր, բարոկկո դարաշրջանի հոլանդացի հռչակավոր գեղանկարիչ, հոլանդական գեղանկարչության ոսկե դարաշրջանի ներկայացուցիչ։ Նոյեմբերի 24 - Բենեդիկտ Սպինոզա, հոլանդացի փիլիսոփա, աթեիստ։ Մահեր Մայիս 14 - Մովսես Գ Տաթեւացի, կաթողիկոս (ծ.1583) 1632 Տարեթվեր


Լեւոն Արոնյանն աշխարհի գավաթի խաղարկության քառորդ եզրափակչում է


ԹԵՍՏԵՐ 2 114 դիտում Ընտրեք այս թանկարժեք սրտիկներից մեկը եւ իմացեք, թե ի՞նչ է այն պատմում ձեր մասին. Արդյունքները ձեզ կզարմացնեն ԺԱՄԱՆՑ 406 դիտում Դիտեք այս եռյակի տարբեր տարիների լուսանկարները, նրանց նմանությաունը անհավանական է. ՀԵՏՔԱՔՐՔԻՐ 665 դիտում Օգնության աղոթքով՝ բարի, խաղաղ ու ապահով գիշեր... ԼՈՒՐԵՐ 784 դիտում ԱՌՈՂՋՈՒԹՅՈՒՆ 2 530 դիտում 10 ճշմարտություն Կարիճների մասին. Նրանք դիմացկուն են, զուսպ, աշխատասեր, իսկ ներաշխարհը փակ է մյուսների համար. Հորդորում ենք բոլոր զինծառայողների հարազատներին զերծ մնալ զորամասեր այցերից. ՀՀ ՊՆ Մայրական աղոթքը կարող է մեղմել երեխայի ցավը եւ օգնել կանգնել կյանքի ճիշտ ուղու վրա


Փաստաթղթեր ՀՀ նախագահի հրամանագրերը Ֆ. Մ. ՍՈՂՈՅԱՆԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ ՆԿԱՐՉԻ ՊԱՏՎԱՎՈՐ ԿՈՉՈՒՄ ՇՆՈՐՀԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ Ղեկավարվելով 2005 թվականի փոփոխություններով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի 16-րդ կետով եւ հիմք ընդունելով «Հայաստանի Հանրապետության պետական պարգեւների եւ պատվավոր կոչումների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքը՝ ո ր ո շ ու մ ե մ. Հանրապետության տոնի առթիվ, արվեստի զարգացման գործում ունեցած վաստակի համար քանդակագործ Ֆրիդրիխ Մկրտչի ՍՈՂՈՅԱՆԻՆ շնորհել Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդական նկարչի պատվավոր կոչում ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀ Ս.ՍԱՐԳՍՅԱՆ 2017թ. Մայիսի 24 Երեւան ՆՀ- 430 -Ա


Լրատվություն Մամլո հաղորդագրություններ Նախագահը ընդունել է Լիբանանի պետնախարար Միշել Պիեռ Ֆարաոնին 28.04.2017 - 1000x684px - 470 Կբ - 1000x666px - 437 Կբ - 1000x628px - 423 Կբ - 1000x666px - 500 Կբ - 1000x726px - 351 Կբ - 1000x745px - 370 Կբ - 1000x643px - 419 Կբ Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր ընդունել է Լիբանանի Հանրապետության պլանավորման հարցերով պետնախարար Միշել Պիեռ Ֆարաոնին: Հանրապետության Նախագահը ողջունել է հյուրին եւ նրա գլխավորած պատվիրակությանը Հայաստանում: Հայաստանի ու Լիբանանի միջեւ դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման 25-ամյակի նշանակալի իրադարձությունը Նախագահ Սարգսյանը եւս մեկ լավ առիթ է համարել արժեւորելու եւ բարձր գնահատելու երկու երկրների ժողովուրդների ավանդական ջերմ կապերն ու պետությունների միջեւ բարեկամական հարաբերությունները: Հանդիպմանը Նախագահը ջերմությամբ է հիշել 2012թ. նոյեմբերին իր պետական այցը բարեկամ Լիբանան եւ պետնախարարին խնդրել է Լիբանանի նախագահ Միշել Աունին փոխանցել իր ջերմ ողջույններն ու Հայաստան այցելելու հրավերը: Սերժ Սարգսյանը հույս է հայտնել, որ պետնախարար Միշել Պիեռ Ֆարաոնի այցը եւ դրա շրջանակներում տեղի ունեցող հանդիպումներն ու քննարկումներն իրենց հերթին աշխուժություն կհաղորդեն հայ-լիբանանյան հարաբերություններին, որոնց շարունակական ամրապնդումը բխում է երկու ժողովուրդների շահերից: Հանդիպման ժամանակ Հանրապետության Նախագահը Լիբանանի Հանրապետության պլանավորման հարցերի պետական նախարար Միշել Պիեռ Ֆարաոնին պարգեւատրել է Բարեկամության շքանշանով՝ հայ-լիբանանյան տնտեսական կապերի զարգացման, ինչպես նաեւ ժողովուրդների բարեկամության ամրապնդման գործում ներդրած նշանակալի ավանդի համար: Լիբանանի պետնախարարը շնորհակալություն է հայտնել Նախագահ Սերժ Սարգսյանին իրեն պետական բարձր պարգեւի արժանացնելու համար եւ գոհունակությամբ խոսել Հայաստանում ունեցած հանդիպումների ու քննարկումների մասին: Նա նշել է, որ այցի օրերին հնարավորություն է ունեցել ծանոթանալու Հայաստանի տնտեսական հնարավորություններին, ուսումնասիրելու ներդրումային միջավայրը, որից տպավորված է եւ կարծում է, որ բավականին լավ պայմաններ են ստեղծված ներդրումների ներգրավման համար: Զրուցակիցները երկուստեք կարեւորել են Լիբանանի հայ համայնքի դերը միջպետական կապերի եւ երկու ժողովուրդների բարեկամության ամրապնդման տեսանկյունից: Հանդիպմանը երկկողմ օրակարգի հարցերի քննարկումից բացի, անդրադարձ է եղել նաեւ բազմակողմ ձեւաչափով հայ-լիբանանյան համագործակցությանը:


Փաստաթղթեր ՀՀ նախագահի հրամանագրերը Ա. ԿՅՈՒԲԵՐՅԱՆ ՖՈՆ ՖՅՈՒՐՇԹԵՆԲԵՐԳԻՆ «ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՆ ՄԱՏՈՒՑԱԾ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ» 2-ՐԴ ԱՍՏԻՃԱՆԻ ՄԵԴԱԼՈՎ ՊԱՐԳԵՎԱՏՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ Ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի 16-րդ կետով եւ հիմք ընդունելով «Հայաստանի Հանրապետության պետական պարգեւների եւ պատվավոր կոչումների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքը` ո ր ո շ ու մ ե մ. Հայ մշակույթը միջազգային հանրությանն ըստ արժանվույն ներկայացնելու, հայ-շվեյցարական բարեկամական կապերի զարգացման եւ ամրապնդման գործում ներդրած մեծ ավանդի համար Ադելինա ԿՅՈՒԲԵՐՅԱՆ ՖՈՆ ՖՅՈՒՐՇԹԵՆԲԵՐԳԻՆ (ՇՎԵՅՑԱՐԻԱ) պարգեւատրել «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալով: ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀ Ս.ՍԱՐԳՍՅԱՆ 2015թ. Հուլիսի 10 Երեւան ՆՀ- 453 -Ա


text: Ավետարանների դասավորման մեջ առաջինը Մատթեոսի Ավետարանն է։ Այս Ավետարանի հեղինակը Մատթեոս առաքյալն է (9.9), որը կոչվել է նաեւ Ղեւի (Մր 2.14, Ղկ 5.27)։ Մատթեոսը պաշտոնով մաքսավոր էր, այսինքն՝ հարկահավաք, երբ Հիսուսը առաքելության կանչեց նրան։ Մատթեոսի Ավետարանն իր ընթերցողներին, հատկապես իր ժամանակի հրեա քրիստոնյաներին հայտնում է, որ Հիսուսն է այն Փրկիչը, որ Աստված խոստացել էր Հին Կտակարանի մարգարեությունների մեջ։ Հիսուսը միայն եբրայեցի ժողովրդի Փրկիչը չէ, այլ ամբողջ աշխարհի։ Մատթեոսն իր Ավետարանը գրել է ժամանակագրական կարգով. այն սկսում է Հիսուսի ազգաբանությամբ եւ ծնունդով, նկարագրում է նրա մկրտությունն ու փորձությունը եւ ապա նրա քարոզչությունն ու բժշկությունները։ Այնուհետեւ նա նկարագրում է վերջին անգամ Հիսուսի մուտքը Երուսաղեմ, նրա կյանքի վերջին շաբաթվա դեպքերը, խաչելությունն ու հարությունը։ Մատթեոս ավետարանիչը Հիսուսին ներկայացնում է որպես այն մեծ ուսուցիչը, որ իշխանություն ունի մեկնաբանելու Աստծու Օրենքը եւ քարոզելու Աստծու արքայության մասին։ Հիսուսը Աստծու Օրենքի եւ Ուխտի հավատարիմ ծառան է, որը կատարում եւ ամբողջացնում է Աստծու ծրագիրը։ Մատթեոսի Ավետարանում Հիսուսի ուսուցումները տրվում են հատուկ խմբավորումով եւ ընդհանուր դասավորությամբ՝ ըստ հետեւյալ կարգի. Լեռան քարոզը, որով Հիսուսը մեզ հայտնում է մեր պարտավորությունները՝ Աստծու արքայությանը արժանի լինելու համար (5-7-րդ գլուխներ)։ Իր աշակերտներին տրված ցուցումներ՝ Աստծու արքայությունը քարոզելու իրենց առաքելության մասին (10-րդ գլուխ)։ Երկնքի արքայության խորհուրդը եւ հետագա մեծ հաղթանակը պատկերող յոթ առակներ (13-րդ գլուխ)։ Այս աշխարհում ինչպե՞ս ապրել որպես երկնքի արքայության զավակներ (18-րդ գլուխ)։ Ուսուցումներ ներկա ժամանակների վախճանի եւ Աստծու արքայության գալստյան մասին (24-25-րդ գլուխներ)։ ՄԱՏԹԵՈՍԻ ԱՎԵՏԱՐԱՆԻ ԱՄՓՈՓ ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ Հիսուսի ազգաբանությունը եւ ծնունդը (1.1-2.23)։ Հովհաննես Մկրտչի առաքելությունը (3.1-12)։ Հիսուսի մկրտությունը եւ փորձությունը (3.13-4.11)։ Հիսուսի քարոզչությունը եւ նրա կատարած գործերը Գալիլեայում (4.12-18.35)։ Նրա երթը Գալիլեայից Երուսաղեմ (19.1-20.34)։ Վերջին շաբաթը Երուսաղեմում ու նրա շրջակայքում (21.1-27.66)։ Տասը կույսերի առակը (25։1-13) Հիսուսի հարությունը եւ նրա երեւալն իր աշակերտներին (28.1-20)։ Արտաքին Հղումներ Ավետարան ըստ Մատթեոսի Նոր Կտակարանի գրքեր Ավետարան ըստ Մատթեոսի


13 տարեկանից մեծերի համար մուտքի տոմսը արժե 3 դոլար, իսկ մինչեւ 12 տարեկան երեխաների համար մուտքն անվճար է:


text: Հայ մանկավարժն ԱՊՀ երկրներում մաթեմատիկայի լավագույն ուսուցիչ է ճանաչվել 18:47 26 Նոյեմբերի 2015 ԵՐԵՎԱՆ, 26 նոյեմբերի. /Նովոստի–Արմենիա/. Ռուսաստանում եւ ԱՊՀ երկրներում մաթեմատիկայի լավագույն ուսուցիչ է ճանաչվել Երեւանի Ա.Շահինյանի անվան ֆիզմաթ հատուկ դպրոցի մաթեմատիկայի ուսուցիչ Նիկիտա Պողոսյանը, հայտնում է Երեւանում ռուսակն գիտության եւ մշակույթի կենտրոնի մամուլի ծառայությունը։ Լավագույն ուսուցչի կոչումը նրան շնորհվել է ուսուցիչների համար նախատեսված «Պրոֆի–Կրայ» միջազգային օլիմպիադայի արդյունքներով։ Այս օլիմիպիադային 2015 թվականին մասնակցել է Ռուսաստանի 78 մարզերի, մերձավոր եւ հեռավոր արտասահմանի գրեթե 7000 ուսուցիչ։ Մասնակիցների աննախադեպ թիվը եւ օլիմպիադայի կարգավիճակն այն բացառիկ են դարձրել Ռուսաստանի եւ ԱՊՀ երկրների կրթական տարածքում։ Մաթեմատիկայի, անգլերենի, ինֆորմատիկայի եւ քիմիայի օլիմպիադայի եզրափակիչ փուլին մասնակցել է 22 ուսուցիչ Հայաստանից։ Հայաստանի մասնակիցները նշել են, որ «Պրոֆի–կրայ» օլիմպիադան ոչ միայն մասնագիտական ձեռնահասության բարձրացման նորարարական միջոց է, այլ նաեւ մանկավարժի մասնագիտական ինքնակատարելագործման հզոր ազդակ։ Օլիմպիադայի կազմակերպիչն էր` «Էկոնոմիկայի բարձրագույն դպրոց» ազգային հետազոտական համալսարանի Պերմի կամպուսը։ -0-


ՀՀԿ-ն «ճիշտ» է համարում Իշխան Զաքարյանի վերընտրությունը


text: Նոյեմբերի 1, տարվա 305-րդ (նահանջ տարիներին՝ 306-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 60 օր։ Դեպքեր 1179 - Ֆրանսիայում թագադրվում է Ֆիլիպ II թագավորը 1520՝ հայտնաբերվում է Մագելանի նեղուցը 1555՝ ֆրանսիական հուգենոթները հիմնադրում են ներկայիս Ռիո դե Ժանեյրոն 1755 - երկրաշարժից եւ ցունամիից Լիսաբոնում զոհվում է վաթսունից իննսուն հազար մարդ 1894 - Նիկոլայ II-ը դառնում է Ռուսաստանի նոր եւ վերջին ցարը 1897՝ հիմնվում է «Յուվենտուս» ակումբը 1928 - Թուրքիայում գործածության մեջ է մտնում լատինական այբուբենի վրա հիմնված այբուբենը 1945 - Ավստրալիան միանում է ՄԱԿ-ին 1952 - ԱՄՆ-ում առաջին անգամ իրականացվում է ջրածնային ռումբի փորձարկում 1954 - Ալժիրի պատերազմի սկիզբը 1981 - Անտիգուան եւ Բարբուդան անկախանում է Միացյալ Թագավորությունից 1993՝ Մաասթրիխթի պայմանագրով ստեղծվում է Եվրամիությունը Թուրքմենստանում շրջանառության մեջ է դրվում նոր՝ մանաթ արժույթը Ծնունդներ 1757 - Անտոնիո Կանովա Antonio Canova իտալացի քանդակագործ (մ. 1822) 1871 - Ալեքսանդր Սպենդիարյան, Александр Афанасьевич Спендиаров հայ կոմպոզիտոր (մ. 1928) 1878 - Կոնրադ Մյագի Konrad Vilhelm Mägi էստոնացի բնանկարիչ (մ. 1925) 1899 - Արմեն Գուլակյան հայ սովետական ռեժիսոր, դերասան եւ թատերական գործիչ (մ. 1960) 1908 - Կարապետ Ավագյան Garabed Avachian ռումինահայ ջութակահար (մ. 1967) 1911 - Անրի Թրուայա (Լեոն Տարասով) Henry Troyat ռուս-հայկական ծագումով ֆրանսիացի գրող, կենսագրագիր եւ պատմաբան (մ. 2007) 1913 - Լիւթեր Էսքիջեան, հայ ճարտարապետ եւ բարերար (մ. 2007) 1923 - Վիկտորիա դե Լոս Անխելես Victoria de los Ángeles կատալոնացի սոպրանո երգչուհի (մ. 2005) 1924 - Սուլեյման Դեմիրել<ref>1993-2000 թթ. եղել է Թուրքիայի նախագահը։ 1973 - Այշվարիա Ռայ, հնդիկ ճանաչված դերասանուհի եւ մոդել, 1994 թ. Միսս Աշխարհ մրցույթի հաղթող 1986 - Փեն Բեջլի Penn Bedgley ամերիկացի դերասան Մահեր 1888՝ ռուս ճանապարհորդ եւ բնախույզ Նիկոլայ Պրժեւալսկի 1899՝ հայ ազատագրական շարժման հերոս Աղբյուր Սերոբ (Սերոբ Վարդանյան) 1945՝ ռուս խորհրդային դերասան Նիկոլայ Խմելյով 1955՝ ամերիկացի հոգեբան եւ գրող Դեյլ Քարնեգի 1960՝ հայազգի գրականագետ, թարգմանիչ Հակոբ (Յակով) Խաչատրյանց 1968՝ բանասեր Պահարե (Հայկ Պետրոսյան) 1977՝ հայազգի մարշալ Համազասպ Բաբաջանյան 1982՝ ամերիկացի դերասան Քինգ Վիդոր 2004՝ քանդակագործ Արշամ Շահինյան Տոներ Կրոնական Բոլոր սրբերի օր՝ Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցի, ոչ աշխատանքային օր է հետեւյալ երկրներում՝ Արգենտինա, Ավստրիա, Բելգիա, Բրազիլիա, Գերմանիա, Գվատեմալա, Էկվադոր, Իսպանիա, Պորտուգալիա, Իտալիա, Լիբանան, Լիտվա, Լեհաստան, Լուքսեմբուրգ, Խորվաթիա, Հունգարիա, Մալթա (միայն դպրոցների համար), Մավրիտանիա, Մեքսիկա, Շվեյցարիա (մի մասում), Չիլի, Սեյշելներ, Սլովակիա, Սլովենիա, Փիլիպիններ, Ֆինլանդիա եւ Ֆրանսիա։ Մեռելոց Մեքսիկա, Միացյալ նահանգներ Միջազգային Վեգանների համաշխարհային օր՝ Տոնում են վեգանները Ազգային Անկախության օր՝ Անտիգուա եւ Բարբուդա Ազգային օր՝ Ալժիր Ծանոթագրություններ


text: Փաշինյանը հայտնել է Մեդվեդեւի հետ հանդիպման եւ Պուտինի Հայաստան հավանական այցի մասին 06/03/2019 schedule15:50 ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, ՏԱՍՍ-ին տված հարցազրույցում, հայտնել է, որ տարվա ընթացքում հանդիպումներ տեղի կունենան ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի եւ վարչապետ Դմիտրի Մեդվեդեւի հետ: Նա նշել է, որ այս տարի Պուտինի ու Մեդվեդեւի հետ մի քանի անգամ կհանդիպեն, օրինակ՝ Եվրասիական տնտեսական միության շրջանակում: «Բացի այդ, հուսով եմ, որ այս տարի կկայանա Վլադիմիր Վլադիմիրովիչի այցը Երեւան եւ իմ այցը՝ Մոսկվա»,- ասել է Փաշինյանը՝ նշելով, որ այս պահին քննարկվում են ժամկետները:


Եթե կորոնավիրուսի դեպքերի նվազման դինամիկան հաստատվի, հնարավոր է հաջորդ շաբաթվանից թուլացվեն ռեժիմները եւ մարդիկ վերադառնան բնականոն կյանք. Նիկոլ Փաշինյան (3126) Կորոնավիրուսի հաստատված դեպքերի թիվը հասավ 770-ի, այսօր 34 նոր դեպք է արձանագրվել. ԱՆ (2667) Ապրիլի 6-ին ժամը 18.30-ից վարչապետը ուղիղ եթերում կպատասխանի ամենաշատ Լike հավաքած հարցերին (2423) Այսօր ժամը 16:00-ից հետո ոստիկանությունը կտուգանի ինքնամեկուսացման եւ ազատ տեղաշարժի կանոնները խախտող քաղաքացիներին. Փոխոստիկանապետ (96395) Մեր ապրած տարիների ընթացքում առաջին անգամ զգում ենք, թե ինչ է նշանակում ՊԵՏՈՒԹՅԱՆ հովանավորություն, հոգատարություն. Ծաղակաձորում մեկուսացվածները նամակ են տարածել (39492) Մարդիկ տանը սովից չեն մեռնելու. երկու ամսով սառեցրեք վարկերը, վարձավճարները, հարկերը, կոմունալ վճարները (35903)


Իսրայելը չի ճանաչում Պաղեստինի նոր կարգավիճակը Ուրբաթ, 12 Փետրվար 2016 թ., ժամանակը Երեւանում` 13:43 Իսրայելը հայտարարում է, թե որպես ՄԱԿ-ում պետականության իրավունք ստանալու հարցում պաղեստինցիների կողմից իրականացվող քայլերի պատասխան, պաղեստինցիներին չի վերադարձնի նրանցից հարկված մոտ 1ՕՕ միլիոն դոլարը։ Իսրայելը կիրակի օրը հանդես եկավ նման հայտարարությամբ, երբ Հորդանան գետի արեւմտյան ափում պաղեստնիցիները մեծ հանդիսություններով ողջունում էին Նյու Յորքում դիվանագիտական հաղթանակից հետո այստեղ վերադարձած նախագահ Մահմուդ Աբբասին, որին հաջողվել էր Պաղեստինի համար ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում ապահովել դիտորդ պետության կարգավիճակ։ Հավաքվածների առջեւ ելույթ ունենալով՝ Աբբասը հայտարարեց. ՝՝Այո, այժմ մենք ունենք պետություն՛՛։ Իսրայելի ֆինանսների նախարար Յուվալ Շտայնիցը կիրակի օրն ասել է, թե պաղեստինցիներից հարկված գումարներն իր կառավարությունը կօգտագործի իսրայելյան էլեկտրասնուցման եւ այլ ընկերությունների պաղեստինցիների ունեցած պարտքերը մարելու նպատակով։ Այլ հաղորդագրությունների համաձայն, Իսրայելի կառավարությունը կիրակի օրը միաձայն ընդունել է ՄԱԿ-ում Պաղեստինի կարգավիճակը բարձրացնելու մասին ՄԱԿ-ի որոշումը մերժող բանաձեւ։ Կառավարությունը հայտարարում է, թե չի բանակցելու Հորդանան գետի արեւմտյան ափում, Արեւելյլան Երուսաղեմում եւ Գազայի գոտում Պաղեստին պետության ճանաչման հարցի շուրջ։ Հիշեցնենք, որ Պաղեստինին դիտորդ անդամի կարգավիճակ տալու հարցը հանդիպել էր Իսրայելի ու ԱՄՆ-ի պատվիրակությունների խիստ ընդդիմությանը։ Տպել Վահրամ Բաղդասարյան. Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր տալու է «բոլոր հարցերի պատասխանները» Գալուստ Սահակյանի գլխավորած պատվիրակությունը Լեռնային Ղարաբաղում է ԼՂ ՊՆ. Ադրբեջանի ՊՆ հայտարարությունը իրականությանը չի համապատասխանում


Մայիսի 19-ին տեղի ունեցավ Հայաստանի ԱԳ նախարար Զոհրաբ Մնացականյանի տեսակոնֆերանսը ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահներ Իգոր Պոպովի (Ռուսաստան), Ստեֆան Վիսկոնտիի (Ֆրանսիա), Էնդրյու Շոֆերի (ԱՄՆ), ինչպես նաեւ ԵԱՀԿ գործող նախագահի անձնական ներկայացուցիչ Անջեյ Կասպրչիկի հետ։ Մինսկի խմբի համանախագահներ Զոհրաբ Մնացականյան տեսակոնֆերանս «Նրանք սոսկ անուններ չէին ցուցակում. նրանք մենք էինք» ՀՀ պարետատան եւ առողջապահության պատասխանատուները պետք է հաշվետու լինեն եւ հրաժարական տան. Ժառանգություն Հայ-իտալական երաժշտական ուղերձ՝ նվիրված հայ-իտալական բարեկամությանը (տեսանյութ) Կարող եք մեղադրել նաեւ պարոն Ծառուկյանին, որ ասում էր բարի մարդկանց չի կպնում, բայց այսօր չի գալիս նիստերի դահլիճ. Սիմոնյան Նախորդ երկու օրերի դրությամբ Գեղարքունիքի մարզում հաստատվել է կորոնավիրուսային հիվանդության ընդհանուր 573 դեպք Այն մահերի թիվը, որ ունենք, ակնհայտ է, որ առանց պատասխան տալու անհնար է էջը թերթել. Մարուքյան


text: Չադը (արաբերեն՝ تشاد, ֆրանսերեն՝ Tchad) պաշտոնական անվանումը՝ Չադի Հանրապետություն, ցամաքով շրջապատված, կենտրոնական Աֆրիկայում գտնվող երկիր է։ Այն սահմանակցում է Լիբիային՝ հյուսիսից, Սուդանին՝ արեւելքից, Կենտրոնական Աֆրիկայի Հանրապետությանը՝ հարավից, Կամերունին եւ Նիգերիային՝ հարավ-արեւմուտքից, եւ Նիգերին՝ արեւմուտքից։ Մայրաքաղաքը Նջամենա(ֆր. Ndjamena, արաբ.إنجامينا;) Մինչեւ 1973 թ. կոչվել է Ֆորտ-Լամի։ Ընկած է Շարի գետի աջ ափին։ Հիմնադրվել է 1900 թ. ին։ Ֆիզակաաշխարհագրական բնութագիր Չադի տարածքը հիմնականում հարթավայրային է։ Հյուսիսային հատվածում է գտնվում Սահարա անապատը։ Հյուսիսում երկրի ամենաբարձր կետը Տիբեստի բարձրավանդակում է եւ կազմում է 3415 մետր։ Հյուսիս-արեւելքում Էրդի եւ Էնեդի սարահարթերն են (բարձրությունը 1450 մետր), հարավ-արեւելքում՝ Վադայի լեռնազանգվածը (բարձրությունը 1666 մետր)։ Երկրի հյուսիսում կլիման արեւադարձային անապատային է, հարավային մասում՝ հասարակածային-մուսոնային։ Երկրի հյուսիսում չկան մշտական գետեր։ Հարավային մասում գետային ցանցի խտությունը հաստատուն է։ Գլխավոր գետը Շարին է, որը նավարկելի է եւ թափվում է Չադ լիճը։ Գետի ջրերը բարձրանում են սեզոնային անձրեւներից` ողողելով հսկայական տարածքներ, առաջացնում են ճահիճներ, չոր սեզոնին դառնում են ծանծաղուտներ։ Հյուսիսային լանդշաֆտում, սահարյան մասում - կան քարոտ անապատներ՝ գրեթե զուրկ բուսականությունից որոնք հերթակայում են ավազոտ անապատներին։ Սրանք ունեն հազվադեպ հանդիպող բուսականություն՝ կարմրան, ակացիա, ուղտափուշ։ Օազիսում կա փյունիկյան արմավենի, աճեցնում են խաղող եւ ցորեն։ Հարավում, Սահելի գոտում, անապատային եւ կիսանապատային սավաններում կան նոսր խոտածածկույթներ եւ փշատերեւ թփերի մացառուտներ (հիմնականում ակացիա), հանդիպում են աարմավենիներ ու բաոբաբներ։ Հարավային ծայրամասում՝ տիպիկ սավաննաների գոտի է՝ բարձր խոտածածկով եւ անտառներով։ Գետի ողողվող մարգագետիններում եւ լճերի ափերին խոտածածկ ճահիճներ են։ Անապատի բուսականությունը աղքատ է։ Սավանաներում կան շատ խոշոր եղջերավոր կենդանիներներ՝ փղեր, ռնգեղջյուրներ, գոմեշներ, ընձուղտներ, այծքաղներ։ Գիշատիչներից հանդիպում են առյուծներ, ընձառյուծներ, շնագայլեր, բորենիներ։ Որոշ կենդանիներ հանդիպում են նաեւ անապատային զոնայի ծայրամասերում։ Շարի գետի վերին հոսանքում կան կապիկներ (պավիաններ եւ կոլոբուսներ), բազմաթիվ օձեր, մողեսներ, միջատներ։ Պատմություն եւ բնակչություն Չադի տարածքը բնակեցված է եղել հնագույն ժամանակներից։ IX–XIX դարերում գոյություն են ունեցել մի քանի պետություններ։ XIX դարի վերջից մինչեւ 1960 թվական Չադը եղել է Ֆրանսիայի գաղութը, իսկ 1960 թվականի օգոստոսին հռչակել է իր անկախությունը։ Չադում բնակվում են 140 տարբեր ժողովուրդներ եւ ազգություններ։ Բնակչության 50 %-ը բագիրմի, մբում, մաբա, միմի, տաբու ժողովուրդներն են։ Կան արաբներ, եվրոպական երկրներից ներգաղթածներ։ Բնիկները վարում են քոչվոր եւ կիսաքոչվոր կյանք։ Տնտեսություն Անապատային տարածքները երկրագործության համար պիտանի չեն։ Գյուղատնտեսական հողահանդակները կազմում են երկրի տարածքի միայն 13 %-ը (հիմնականում՝ հարավում)։ Մշակում են բամբակենի, կորեկ, ցորեն, բրինձ, գետնանուշ, օազիսներում՝ փյունիկյան արմավենի։ Զբաղվում են քոչվորական եւ կիսաքոչվորական անասնապահությամբ։ Արվեստ Հարուստ է Չադի ժողովրդական արվեստը։ Երկրում հայտնաբերվել են VIII–X դարերի Սաո մշակույթի հուշարձաններ՝ բնակավայրերի մնացորդներ, կենցաղային խեցեղեն, մարդկանց եւ կենդանիների թրծակավե ու բրոնզե արձանիկներ։ Զարգացած են ջուլհակությունը, ասեղնագործությունը, կաշեգործությունը, մետաղի մշակումը (զենքեր, պղնձե եւ բրոնզե զարդեր), բրուտագործությունը։ Ուշագրավ է Չադի երաժշտական մշակույթը, որը բնակչության էթնիկ խայտաբղետության հետեւանքով խիստ բազմազան է։ Ազգային երաժշտական գործիքների մեջ մեծ թիվ են կազմում փայտից, կավից պատրաստված թմբուկները, զանգակները։ Չադ Դեպի ծով ելք չունեցող երկրներ ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Աֆրիկյան միության անդամ երկրներ Ֆրանսախոս երկրներ Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ երկրներ Հանրապետություններ


Հիշեցնենք, որ ՀՀ պատգամավորներն ասել էին, որ սննդի որոշ տեսակների թանկացումը չի ազդի աղքատ խավի վրա, քանզի նրանք այդ ապրանքներից այսպես թե այնպես չեն օգտվում։


text: Դեպքեր Ծնունդներ Հունվարի 2 - Թերեզ Լիզյոացի, միանձնուհի, Կաթոլիկ Սուրբ, չորս կանանցից մեկը պատմության մեջ, որը արժանացել է Եկեղեցու դոկտորի կոչմանը Հունվարի 14 - Պյոտր Սեմյոնով-Տյան-Շանսկի, ռուս աշխարհագրագետ, վիճակագիր, հասարակական գործիչ Հունվարի 23 - Միխայիլ Պրիշվին, խոսքի խիստ ինքնատիպ, տաղանդավոր ու անկրկնելի վարպետ Խորեն Ա Տփղիսեցի, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս (1932-1938)։ Հաջորդել է Գեւորգ Ե Սուրենյանցին Միխայիլ Սումգին, խորհրդային գիտնական, սառցույցագիտության հիմնադիրներից Մայիս 17 - Անրի Բարբյուս, ֆրանսիացի գրող, լրագրող, հասարակական գործիչ (վ. 1935) Նոյեմբեր 22 - Հակոբ Մանանդյան, հայ պատմաբան, բանասեր, աղբյուրագետ, ակադեմիկոս (վ. 1952) Նիկոլ Աղբալյան - հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ, գրականագետ, մանկավարժ, ՀՀԴ կուսակցության անդամ (վ. 1947) Ռուբեն Որբերյան - արեւմտահայ բանաստեղծ (վ. 1931) Մահեր Հունիս 27 - Ֆյոդոր Տյուտչեւ, ռուս բանաստեղծ (ծ.1803) Օգոստոս 2 - Մսեր Մսերյանց, բանասեր, կղերա-աղայական հոսանքի ներկայացուցիչ (ծ. 1808) Հոկտեմբերի 6 - Ֆեոդոր Վասիլեւ, ռուս նկարիչ 1873 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Հունվարի 29 - Փետրվարի 9 - Ավստրիայի Ինսբրուգ քաղաքում անցկացվեցին IX Ձմեռային Օլիմպիական խաղերը։ Ծնունդներ Հունվար Հունվարի 1 - Գագիկ Բեգլարյան, Հայաստանի պետական գործիչ Հունվարի 5 - Հովիկ Դավթյան, քիթկոկորդականջաբան։ Հայաստանի բանակի բժշկական ծառայության փոխգնդապետ (2000) Հունվարի 7 – Նիկոլաս Քեյջ, ամերիկացի դերասան Հունվարի 11 – Յոլանդա Հադիդ, ամերիկացի հեռուստատեսային գործիչ Հունվարի 12 – Ջեֆ Բեզոս, ամերիկացի գործարար Հունվարի 13 – Պենելոպե Էնն Միլլեր, ամերիկացի դերասանուհի Հունվարի 14 – Մարկ Էդի, բրիտանացի դերասան Հունվարի 17 – Միշել Ֆեիրլի, հյուսիսիռլանդացի դերասան Հունվարի 17 Միշել Ֆեիրլի, հյուսիսիռլանդացի դերասան Միշել Օբամա, ԱՄՆ-ի նախկին Առաջին տիկին Հունվարի 19 – Ռիկարդո Արխոնա, գվատեմալացի երգիչ Հունվարի 27 – Բրիջիտ Ֆոնդա, ամերիկացի դերասանուհի Փետրվար Փետրվարի 5 Լորա Լինի, ամերիկացի դերասանուհի Մարտա Ֆայնս, անգլիացի կինոռեժիսոր Փետրվարի 11 - Քեն Շեմռոք, ամերիկացի նախկին խառը մենամարտիկ Փետրվարի 15 - Մարկ Փրայս, ամերիկացի բասկետբոլիստ Փետրվարի 16 Բեբետո, բրազիլացի ֆուտբոլիստ Քրիստոֆեր Էքլստոն, ամերիկացի դերասան Փետրվարի 20 - Ռուդի Գարսիա, ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ եւ գլխավոր մարզիչ Փետրվարի 25 - Լի Էվանս, անգլիացի դերասան Մարտ Մարտի 7 Բրետ Իստոն Էլլիս, ամերիկացի գրող Վանդա Սայքս, ամերիկացի կատակերգու դերասանուհի Մարտի 8 - Էդգար Բաղդասարյան, ռեժիսոր, սցենարիստ Մարտի 9 - Ժուլիետ Բինոշ, ֆրանսիացի դերասանուհի Մարտի 10 - Արքայազն Էդվարդ, Բրիտանիայի արքայազն, Ուեսեքսի կոմս Մարտի 16 - Գոռ Վերբինսկի, ամերիկացի կինոռեժիսոր, պրոդյուսեր եւ սցենարիստ Մարտի 17 - Ռոբ Լոու, ամերիկացի դերասան Ապրիլ Ապրիլի 4 - Դեւիդ Քրոս, ամերիկացի դերասան, սցենարիստ Ապրիլի 6 - Դավիթ Վուդարդ, ամերիկացի գրող, խմբավար Ապրիլի 7 - Ռասսել Քրոու, Նոր Զելանդիայում ծնված դերասան Ապրիլի 8 - Արմեն Մովսիսյան (երգահան), հայ երգահան, երգիչ, կիթառահար Ապրիլի 12 - Կարեն Մարգարյան, հայ օդաչու, Արցախյան ազատամարտի մասնակից Ապրիլի 17 - Մեյնարդ Ջեյմս Քինան, ամերիկացի ռոք երաժիշտ Ապրիլի 20 - Էնդի Սերքիս, հայկական արմատներով անգլիացի դերասան Ապրիլի 21 - Ահմադ Ռադի, իրաքցի ֆուտբոլիստ Ապրիլի 24 - Ջիմոն Հոնսու, բենինցի դերասան, մոդել Ապրիլի 25 - Ազարիա Հենք, ամերիկացի դերասան, կատակերգու եւ պրոդյուսեր Ապրիլի 28 - Լ’Ռեն Սքոթ, ամերիկացի տարազների դիզայներ եւ ոճաբան Մայիս Մայիսի 30 - Մարկ Շեպարդ, անգլիացի դերասան եւ երաժիշտ իռլանդական եւ գերմանական ծագումով Մայիսի 30 - Մարկ Շեփարդ, անգլիացի դերասան եւ երաժիշտ Հունիս Հունիսի 15 - Թոուհիդի Թաբարի պարսիկ վայելչագիր, նկարիչ Հուլիս Հուլիսի 13 - Ռադիկ Առուշանյան, անեսթեգիոլոգ-ռեանիմատոլոգ։ ՊԲ բժշկական ծառայության մայոր Օգոստոս Օգոստոսի 20 - Ջուզեպպե Ջանինի, իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ, ով հանդես է եկել իտալական մի շարք ակումբներում եւ Իտալիայի ազգային հավաքականում, ներկայումս համարվում է Լիբանանի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզիչ Սեպտեմբեր Սեպտեմբեր 22 - Վահրամ Սահակյան հայ ժամանակակից գրող, բանաստեղծ, թատերագիր, դերասան Նոյեմբեր Նոյեմբերի 27 - Ռոբերտո Մանչինի, իտալացի ֆուտբոլիստ, աջ հարձակվող եւ գլխավոր մարզիչ Դեկտեմբեր Դեկտեմբերի 19 - Արվիդաս Սաբոնիս, լիտվացի նախկին բասկետբոլիստ, կենտրոնական Մահեր Փետրվարի 14 - Պյատրաս Կուբերտավիչյուս, լիտվացի խորհրդային դերասան եւ ռեժիսոր Մարտի 18 - Նորբերտ Վիներ, ամերիկացի մաթեմատիկոս Ապրիլի 5 - Դուգլաս Մակարթուր, ամերիկացի ռազմական գործիչ, բանակի գեներալ Մայիսի 27 - Ջավահարլալ Ներու, հնդկական ազգային ազատագրական պայքարի եւ Հնդկական ազգային կոնգրեսի առաջնորդը, Հնդկաստանի անկախումից առաջին վարչապետը Օգոստոսի 12 - Յան Ֆլեմինգ, անգլիացի գրող, Ջեյմս Բոնդի մասին պատմող գրքերի հեղինակն է Արամ Կոջոյան, հայ գեղանկարիչ Փետրվարի 13 - Պաուլինիո Ալկանտարա, իսպանացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Փետրվարի 24 - Վիլիամ Գարբատ, անգլիացի ֆուտբոլիստ եւ գլխավոր մարզիչ Մայիս 16 - Վահրամ Թերզիբաշյան, հայ թատերագետ, գրականագետ (ծ. 1899) Հուլիս 13 - Զորիկ Միրզոյան, բանաստեղծ (ծ. 1916) Սեպտեմբեր 17 - Ցոլակ Ամերիկյան, հայ դերասան (ծ. 1887) Սեպտեմբեր 22 - Ամինե Ավդալ, հայաստանցի քուրդ բանաստեղծ, արձակագիր (ծ. 1906) Հոկտեմբերի 6 - Պիետրո Սերանտոնի, իտալացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան եւ գլխավոր մարզիչ Նոյեմբերի 8 - Վալենտին Վոլկով, խորհրդային նկարիչ Դեկտեմբեր 9 - Ասատուր Ասատրյան, հայ գրականագետ (ծ. 1903) Դեկտեմբեր 21 - Արազի (Մովսես Հարությունյան), հայ արձակագիր (ծ. 1878) Լեւոն Մադոյան - հայ երաժիշտ-դուդուկահար, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (ծ. 1909) 1964 Տարեթվեր


Լրատվություն Մամլո հաղորդագրություններ Նախագահ Սերժ Սարգսյանն ընդունել է ՌԴ "Ռոսատոմ" ՊԿ գլխավոր տնօրեն Սերգեյ Կիրիենկոյին 13.09.2008 Հանդիպմանը քննարկվել են ատոմային էներգետիկայի ոլորտում հայ-ռուսական համագործակցությանն առնչվող հարցեր: Կողմերը գոհունակություն են հայտնել առկա փոխգործակցության մակարդակից եւ այն զարգացնելուն ուղղված ծրագրերի ընթացքից` նշելով, որ Հայաստանն ու Ռուսաստանն արդեն իսկ համատեղ մեծ փորձ են կուտակել այս ասպարեզում: Անդրադառնալով Հայկական ատոմակայանի գործունեությանը, Սերգեյ Կիրիենկոն նշել է, որ այն գտնվում է գերազանց վիճակում, ապահովված են հուսալի եւ անվտանգ շահա•ործման բոլոր պայմանները: Զրուցակիցները խոսել են նաեւ ատոմակայանի նոր էներգաբլոկի կառուցման հնարավորությունների մասին, ինչպես նաեւ անդրադարձել են Հայաստանում ուրանի հանքերի երկրաբանահետախուզական աշխատանքների կազմակերպման ընթացքին: a87


Փաստաթղթեր ՀՀ նախագահի հրամանագրերը ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀԻՆ ԱՌԸՆԹԵՐ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԻՐԱՎԱԶՈՐՈՒԹՅՈՒՆ» ԾՐԱԳՐԻ ԽՈՐՀՈՒՐԴ ՍՏԵՂԾԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ Ղեկավարվելով 2005 թվականի փոփոխություններով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի 6-րդ կետով` ո ր ո շ ու մ ե մ. 1. Ստեղծել Հայաստանի Հանրապետության Նախագահին առընթեր «Հայաստանի իրավազորություն» ծրագրի խորհուրդ: 2. Հաստատել Հայաստանի Հանրապետության Նախագահին առընթեր «Հայաստանի իրավազորություն» ծրագրի խորհրդի անհատական կազմը` համաձայն 1-ին հավելվածի: 3. Հաստատել Հայաստանի Հանրապետության Նախագահին առընթեր «Հայաստանի իրավազորություն» ծրագրի խորհրդի գործունեության կարգը` համաձայն 2-րդ հավելվածի: 4. Հայաստանի Հանրապետության Նախագահին առընթեր «Հայաստանի իրավազորություն» ծրագրի խորհրդին` 1) մինչեւ 2016 թվականի նոյեմբերի 30-ը մշակել եւ սահմանված կարգով Հայաստանի Հանրապետության կառավարության քննարկմանը եւ հաստատմանը ներկայացնել «Հայաստանի իրավազորություն» ծրագրի հիմնադրույթները. 2) մշակել եւ սահմանված կարգով Հայաստանի Հանրապետության կառավարության քննարկմանը եւ հաստատմանը ներկայացնել «Հայաստանի իրավազորություն» ծրագիրը. 3) եռամսյա պարբերականությամբ Հայաստանի Հանրապետության Նախագահին ներկայացնել հաղորդում «Հայաստանի իրավազորություն» ծրագրի կատարման ընթացքի վերաբերյալ: 5. Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանը՝ ապահովել սույն հրամանագրից բխող որոշումների ընդունումը: ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀ Ս.ՍԱՐԳՍՅԱՆ 2016թ. Նոյեմբերի 26 Երեւան ՆՀ-1158 -Ա