text: Ածխաջուր Ածխաջրեր, (ածխաջրատներ, շաքարներ), քիմիական միացություններ՝ կազմված ածխածին, թթվածին եւ ջրածին տարրերից։ Ածխաջուր են կոչվում, որովհետեւ միացության մեջ ջրածին եւ թթվածին տարրերը գտնվում են ջրի մոլեկուլում ունեցած համամասնությամբ՝ Cx(H2O)y։ Կառուցվածքով եւ քիմիական հատկություններով ունեն շաքարների բնույթ։ Սպիտակուցների եւ ճարպերի հետ միասին ածխաջրերը կարեւոր նշանակություն ունեն մարդու եւ կենդանիների օրգանիզմներում ընթացող նյութերի ու էներգիայի փոխանակության շարժընթացում։ Մտնում են բուսական, կենդանական եւ բակտերային օրգանիզմների կազմության մեջ։ Ածխաջրերը մարդու եւ կենդանիների սննդի կարեւոր բաղադրամաս են եւ ապահովում են դրանց կենսագործունեության համար անհրաժեշտ էներգիան։ Հասուն մարդու օրգանիզմում էներգիայի կեսից ավելին առաջանում է ածխաջրերից[1]: Բովանդակություն - 1 Նշանակություն - 2 Մոնոսախարիդներ - 3 Մոնոսախարիդների դասակարգումը - 4 Մոնոսախարիդների ցիկլիկ կառուցվածքը - 5 Ցիկլո-օքսո տաուտոմերիա - 6 Մոնոսախարիդների կոնֆորմացիաները - 7 Մոնոսախարիդների քիմիական հատկությունները - 7.1 Մոնոսախարիդների հայտնաբերման ռեակցիաները - 7.2 Օլիգոսախարիդներ - 7.3 Պոլիսախարիդներ - 8 Գլիկոպրոտեիններ - 9 Փոխանակության խանգարումներ - 10 Տարածված ածխաջրեր - 11 Ածխաջրերի փոխանակություն - 12 Սննդանյութեր - 13 Գրականություն - 14 Ծանոթագրություններ - 15 Արտաքին հղումներ - 16 Տես նաեւ Նշանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ածխաջրերը կարեւոր նշանակություն ունեն որպես հիմնական շինանյութ բույսերի եւ կմախք՝ միջատների, խեցգետնակերպերի ու մյուս օրգանիզմների համար։ Մտնում են բջջապատի, շարակցական հյուսվածքի հիմնական նյութի կազմության մեջ, բացի այդ, բարդ կենսապոլիմերների, օրինակ՝ գլիկոպրոտեիդների բաղադրության մեջ ածխաջրերը կարող են լինել կենսաբանական ինֆորմացիայի կրողներ եւ պայմանավորել այդ միացությունների իմունաբանական առանձնահատկությունը։ Այսպես՝ արյան պատկանելությունը որեւէ խմբի որոշվում է արյան խմբային նյութերի կազմության մեջ մտնող ածխաջրերի կառուցվածքով եւ հաջորդականությամբ։ Հաստատվել է բջիջների մակերեւույթի նյութերի բաղադրիչ մասը կազմող ածխաջրերի կարեւոր նշանակությունը բջիջների փոխներգործություններում։ Նույն տիպի բջիջների միմյանց «ճանաչումը», տարբերակումը, աճումը, կենսապոլիմերների (սպիտակուցներ, նուկլեինաթթուներ եւ այլն) արտազատումը պայմանավորված են բջիջների մակերեւույթի ածխաջրերի առանձնահատուկ գործունեությամբ։ Պարզվել է, որ դրանք կարեւոր են չարորակ ուռուցքների առաջացման, վիրուսների ու բջիջների փոխներգործության գործընթացներում։ Մարդու եւ կենդանիների օրգանիզմում որոշ բարդ ածխաջրեր (օրինակ՝ հիալուրոնաթթուն) «քսանյութերի» ֆունկցիա են կատարում եւ ծառայում են որպես հեղուկ միջավայր բջիջների տեղաշարժման համար, դրանցով պատվում են շփվող, օրինակ՝ հոդային մակերեւույթները: Որոշ ածխաջրեր (վիտամին C, վիտամին B15, հեպարին) օժտված են առանձնահատուկ կենսաբանական ակտիվությամբ։[2] Էներգիական նշանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Էներգիական արժեքով ածխաջրերը հավասարարժեք են սպիտակուցներին: 1 գ ածխաջրի այրումից օրգանիզմում անջատվում է միջինը 4,1 կկալ էներգիա։ Մարդու սննդի մեջ ածխաջրերի քանակը սովորաբար 4 անգամ գերազանցում է սպիտակուցների եւ ճարպերի պարունակությունը։ Օրգանիզմում ածխաջրերի սահմանափակ կուտակվելու հատկությունը նպաստում է դրանց ավելցուկային քանակների հեշտորեն ճարպի փոխարկվելուն, որը կուտակվում է ճարպային պահեստարանում։ Սննդի մեջ ածխաջրերի ավելցուկից առաջանում է ավելորդ քաշ եւ գիրություն։ Ուստի պետք է խուսափել նաեւ ածխաջրերի չարաշահումից։ Ածխաջրերը սննդում անհրաժեշտ են այնպես, ինչպես սպիտակուցները եւ լիպիդները։ Ածխաջրերի անհրաժեշտությունը բնորոշվում ոչ միայն նրանով, որ նրանք հանդիսանում են «արագընթաց» էներգիայի աղբյուր առանց կողմնակի թունավոր արգասիքների, այլ նաեւ նրանց մասնակցությամբ կենդանի բջջի բարդ սպիտակուցների՝ գլիկոպրոտեիդների կարգավորիչ եւ պաշտպանական ֆունկցիաներին։ Լիպիդների օքսիդացումը ածխաջրային էներգիայի պակասի դեպքում ծայրահեղ դանդաղ է ընթանում։[3] Էներգիայի աղբյուր են հանդիսանում հեշտ յուրացվող ածխաջրերը՝ գլյուկոզ, ֆրուկտոզ, սախարոզ, օսլա, գլիկոգեն։ Այդ ածխաջրերի փոխանակությունը մարդու մոտ սերտորեն կապված է լիպիդների եւ ճարպերի փոխանակության հետ։ Ածխաջրերը սննդի հետ ավելցուկով ընդունելու դեպքում հեշտությամբ փոխարկվում են ճարպերի, բայց լիպիդներից ածխաջրեր գործնականում չեն սինթեզվում։[4] Ածխաջրային էներգիայի պակասը առողջ մարդու մոտ կոմպենսացվում է նրանց սինթեզի ակտիվացմամբ՝ ամինաթթուների փոխանակության միջանկյալ արդյունքների, մակերիկամների հորմոնների եւ որոշ վիտամինների, այդ թվում C վիտամինի մասնակցությամբ։ Այդ պրոցեսը կոչվում է գլյուկոնոգենեզ։ Այդ պատճառով որոշակի սահմաններում սննդի սպիտակուցա-լիպիդային ուղղվածության դեպքում, կարելի է սահմանափակել ածխաջրերով հարուստ մթերքի օգտագործումը առանց օրգանիզմին վնասելու։ Արդյունաբերական նշանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ածխաջրերն ունեն նաեւ արդյունաբերական նշանակություն. օսլան օգտագործվում է գլյուկոզ եւ էթիլսպիրտ ստանալու համար, ինչպես նաեւ թղթի ու մանածագործական արդյունաբերության մեջ։ Օսլան մտնում է դեղանյութերի, քսուքների, լաքերի բաղադրության մեջ, նրանից պատրաստում են սոսինձ, դեղապատիճներ եւ այլն։ Փայտանյութից ստացված թաղանթանյութն օգտագործվում է թուղթ, արհեստական մետաքս, պայթուցիկ նյութեր պատրաստելու համար։ Մոնոսախարիդներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Մոնոսախարիդները ըստ կառուցվածքի պոլիհիդրօքսիկարբոնիլային միացություններ են (պոլիհիդրօքսիալդեհիդներ եւ պոլիհիդրօքսիկետոններ)։ Նրանք պինդ, ջրում լավ լուծելի, հիմնականում քաղցրահամ, միացություններ են։ Ջրային լուծույթներն ունեն չեզոք ռեակցիա։ Մոնոսախարիդների դասակարգումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Մոնոսախարիդների դասակարգումը հիմնված է կառուցվածքային յուրահատկությունների վրա։ Ըստ կարբոնիլային խմբի բնույթի տարբերում են ալդոզներ (-CHO) եւ կետոզներ (-C=O),իսկ շղթայում ածխածնի ատոմների թվի՝ տրիոզներ, տետրոզներ, պենտոզներ, հեքսոզներ եւ հեպտոզներ։ Կենսաբանական համակարգերում կարեւոր նշանակություն ունեն պենտոզները եւ հեքսոզները, որոնք, հաշվի առնելով վերը նշված հատկանիշներից, բաժանվում են ալդոպենտոզների, ալդոհեքսոզների, կետոպենտոզների, կետոհեքսոզների։ Քանի որ յուրաքանչյուր մոնոսախարիդի կազմում կա մի քանի ասիմետրիկ ածխածնի ատոմ, հետեւաբար մոնոսախարիդները առաջացնում են տարբեր ստերեոիզոմերներ (օրինակ, գլյուկոզ, մանոզ, գալակտոզ՝ բոլորը ալդոհեքսոզ են, մտնում են ալդոզների ընտանիքի մեջ եւ տարբերվում են իրենց ֆիզիկական հատկություններով)։ |Ալդոտրիոզներ|| գլիցերալդեհիդ (գլիցերալ) |Ալդոտետրոզներ|| D-էրիթրոզա D-տրեոզա |Ալդոպենտոզներ|| D-ռիբոզա D-արաբինոզա D-քսիլոզա D-լիկսոզա |Ալդոհեքսոզներ|| D-ալլոզա D-ալտրոզա D-գլյուկոզա D-մաննոզա D-գուլոզա D-իդոզա D-գալակտոզա D-տալոզա |Կետոտրիոզներ|| Դիհիդրոքսիացետոն |կետոտետրոզներ|| էրիտրուլոզա |կետոպենտոզներ|| ռիբուլոզա քսիլուլոզա |կետոհեքսոզներ|| պսիկոզա ֆրուկտոզա սորբոզա տագատոզա Մոնոսախարիդների ստերեոիզոմերների թիվը որոշվում է 2n բանաձեւով, որտեղ n-ասիմետրիկ ածխածինների թիվն է։ Ալդոպենտոզների ստերեոիզոմերների թիվը հավասար է 8 (23),եւ նրանք կազմում են չորս զույգ էնանտիոմերներ։ Ալդոհեքսոզների ստերեոիզոմերների թիվը հավասար է 16 (24) է, նրանք կազմում են 8 զույգ էնանտիոմերներ։ Մոնոսախարիդները պատկանում են երկու ստերեոիզոմերների շարքի՝ D եւ L: Ածխաջրերի պարզագույն ներկայացուցիչներն են ալդե- եւ կետոտրիոզները։ D եւ L շարքերի պատկանելիությունը որոշվում է ամենամեծ համարը կրող ասիմետրիկ ածխածնի կոնֆիգուրացիայով, այն համեմատելով D կամ L- գլիցերալդեհիդի կոնֆիգուրացիայի հետ։ Տվյալ մոնոշաքարի անվանումը որոշվում է բոլոր խիրալ կենտրոնների կառուցվածքով։[5] Մոնոսախարիդները օպտիկապես ակտիվ միացություններ են.նրանց լուծույթները պտտում են բեւեռացված լույսի հարթությունը։ Բեւեռացված լույսի հարթության պտտման մեծությունը եւ ուղղությունը յուրահատուկ է յուրաքանչյուր ստերեոիզոմերի համար, կապված չէ D կամ L շարքերի պատկանելիության հետ եւ որոշվում է փորձնական ճանապարհով։ Բնական ծագում ունեցող մոնոսախարիդները հիմնականում D-շարքի ներկայացուցիչներն են։[6] Մոնոսախարիդների կառուցվածքի ընդունված է պատկերել Ֆիշերի պրոյեկցիոն բանաձեւերով, որոնցում ասիմետրիկ ածխածինը չի նշվում։ Մոնոսախարիդների ցիկլիկ կառուցվածքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Մոնոսախարիդները ցուցաբերում են բոլոր այն հատկությունները, որոնք պայմանավորված են նրանց կազմի մեջ մտնող ֆունկցիոնալ խմբերով։ Սակայն որոշ քիմիական հատկություններ հնարավոր չէ բացատրել ելնելով վերը բերված կառուցվածքից։ Առաջինը ռուս գիտնական Ա.Ա. Կոլինը կարծիք հայտնեց այն մասին, որ մոնոսախարիդներն ունեն ցիկլիկ կառուցվածք։ Լինելով հիդրօքսիալդեհիդներ (կամ կետոններ),մոնոսախարիդների բաց ձեւերը ինքնաբերաբար կարող են վերածվել ցիկլիկ կառուցվածք ունեցող կիսաացետալների։ Օրինակ, ռիբոզի ճանկաձեւ (աքցանաձեւ) կոնֆիգուրացիայի կարբոնիլային խումբը եւ 4-րդ կամ 5-րդ ածխածնի OH խումբը տարածության մեջ մոտ են գտնվում եւ OH-ի թթվածնի նուկլեաֆիլ ատոմը գրոհում է կարբոնիլային ածխածնի էլեկտրաֆիլ ատոմի վրա։ Առաջանում է ցիկլիկ կիսաացետալ։ Կախված ցիկլիկ չափսերից, առաջացող միացությունները կոչվում են ֆուրանոզային (հինգանդամանի) կամ պիրանոզային (վեցանդամանի)։ Ցիկլիկ ձեւում պրոխիրալ (կարբոնիլային խմբի ածխածինը) ոչ սիմետրիկ կենտրոնը վերածվում է խիրալ կենտրոնի։ Հետեւաբար աճում է ստերեոիզոմերների թիվը։ Առաջացած կիսաացետալային OH խումբը կոչվում է գլիկոզիդային, իսկ ՛՛C-1՛՛ ածխածինը՝ անոմերային։ Ըստ գլիկոզիդային խմբի դիրքի տարբերում են α- եւ β-անոմերներ։ Ներմոլեկուլային փոխազդեցության հետեւանքով առաջանում են 5 եւ 6 անդամանի թերմոդինամիկորեն կայուն ցիկլեր՝ ֆուրանոզային եւ պիրանոզային։ Մոնոսախարիդների ցիկլիկ կառուցվածքները ընդունված է պատկերել նաեւ Հեուորսի բանաձեւերով։ Հեուորսի բանաձեւերում պիրանոզային ցիկլի թթվածինը պատկերում են աջ հեռավոր անկյունում (C-1-ը՝ աջից)։OH-խմները, որոնք բաց ձեւերի մոտ (Ֆիշերի բանաձեւերում) գտնվում էին աջ կողմից գրվում են ցիկլի հարթությունից ցածր, իսկ ձախ կողմից գտնվող OH-խմբերը՝ հարթությունից վերեւ։ Այն անոմերները, որոնցում գլիկոզիդային խումբը պատկերում են հարթության տակ, կոչվում են α-անոմերներ։ Անոմերները, որոնցում գլիկոզիդային խումբը պատկերում են հարթությունից վեր կոչվում են β-անոմերներ։ Ցիկլո-օքսո տաուտոմերիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Անոմերները տարբերվում են հալման, եռման ջերմաստիճաններով, օպտիկական հատկություններով։ Հայտնի է, որ α-D-գլյուկոպիրանոզի թարմ լուծույթի տեսակարար պտտման անկյունը հավասար է 112°,իսկ β-D-գլյուկոպիրանոզինը՝ 19°: Մոնոսախարիդի բոլոր 5 ձեւերը (ացիկլիկ,α- եւ β-ֆուրանոզային եւ α- եւ β պիրանոզային) լուծույթում գտնվում են դինամիկ հավասարակշռության մեջ։ Առավել կայուն են մոնոսախարիդների պիրանոզային ձեւերը։ Օրինակ, գլյուկոզի ջրային լուծույթում 99,9% կազմում է գլյուկոզի պիրանոզային ձեւը։ Բաց ձեւը կազմում է ընդամենը 0,003-0,03% եւ միջանկյալ է՝ ցիկլիկ ձեւերը փոխարկվում են մեկը մյուսին բաց ձեւի միջոցով։ Այսինքն գոյություն ունեն տաուտոմերիայի եւս մեկ տեսակ՝ ցիկլո-օքսո։ Դրանով է բացատրվում այն փաստը, որ բյուրեղային α- եւ β-D-գլյուկոպիրանոզներից պատրաստված թարմ լուծույթների բեւեռացված լույսի պտտման անկյունը, որը համապատասխանաբար հավասար է +112° եւ +19°,մի քանի ժամ հետո փոխվում է եւ հավասարվում +52,7°: Դա պայմանավորված է նրանով, որ լուծույթում հաստատվում է դինամիկ հավասարակշռություն տարբեր իզոմերների միջեւ, որում գերակշռում են α- եւ β-պիրանոզային ձեւերը (1:2 հարաբերությամբ,36% α- եւ 64% β-)։ Մոնոսախարիդների թարմ լուծույթների ժամանակի ընթացքում բեւեռացված լույսի պտտման անկյան փոփոխության երեւույթը կոչվում է մուտառոտացիա։ Այդ պատճառով լուծույթում գտնվող մոնոսախարիդի համար սովորաբար չեն նշվում անոմերային ածխածնի կոնֆիգուրացիան։ Մոնոսախարիդների կոնֆորմացիաները[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Քանի որ վեցանդամանի (պիրանոզային) ցիկլը հարթ չէ, Հեուորսի բանաձեւերը լրիվ պատկերացում չեն տալիս մոնոսախարիդների ցիկլիկ ձեւի տարածական կառուցվածքի մասին։ Ինչպես եւ ցիկլոհեքսանի դեպքում, ածխաջրերի առավել կայուն կոնֆորմացիան բազկաթոռն է։ Կոնֆորմացիոն կառուցվածքով է բացատրվում D-գլյուկոզի առավել կայուն լինելը՝ նրանում առաջնային սպիրտային եւ բոլոր հիդրօքսիլ խմբերը (բացառությամբ կիսաացետալային խմբի, այն էլ միայն α-անոմերի դեպքում) գտնվում են էկվատորիալ դիրքում։ Յուրաքանչյուր այլ հեքսոզ ունի գոնե մեկ աքսիալ OH-խումբ։ Կոնֆորմացիոն կառուցվածքների հարաբերական կայունությամբ է բացատրվում գլյուկոզի α- եւ β-պիրանոզային ձեւերի քանակները լուծույթում։ Տաուտոմեր հավասարակշռությունը շեղված է դեպի β-D-անոմերի առաջացում, քանի որ առավել կայուն են տեղակալիչների էկվատորիալ դասավորություն ունեցող կոնֆորմերները։ Մոնոսախարիդի կոնֆիգուրացիան, հատկապես անոմերային ածխածնինը (α- կամ β-) չափազանց կարեւոր է պոլիսախարիդների տարածական կառուցվածքի ձեւավորման համար, էկվատորիալ դիրքերի դեպքում առաջացած շղթան ունի գծային կառուցվածք (ցելյուլոզ),իկս աքսիալ դասավորվածության դեպքում առաջանում են գալարներ եւ ձեւավորվում է պարուրաձեւ երկրորդային կառուցվածք (օսլա)։ Մոնոսախարիդների քիմիական հատկությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Մոնոսախարիդները, շնորհիվ հետերոֆունկցիոնալ կառուցվածքի (բազմաթիվ ռեակցիոն կենտրոնների առկայության) չափազանց ռեակցիոնունակ են։ Կիսաացետալային հիդրօքսիլով են պայմանավորված մոնոսախարիդների կարեւորագույն հատկությունները։ Մոնոսախարիդները չոր HCl-ի ներկայությամբ սպիրտների հետ փոխազդելիս (անջուր պայմաններում),առաջացնում են ացետալներ, որոնք կոչվում են գլիկոզիդներ՝ կիսաացետալային խումբը փոխարինվում է նուկլեաֆիլ տեղակալման մեխանիզմով։ Առաջանում է α- եւ β- գլիկոզիդների խառնուրդ։ Անոմերային գլիկոզիդների խառնուրդը կարելի է պատկերել մեկ բանաձեւով։ Մոնոսախարիդները գլիկոզիդներ են առաջացնում նաեւ մոնոսախարիդների սպիրտային խմբերի հաշվին, այսինքն առաջանում են օլիգո- եւ պոլիսախարիդներ։ Բացի այդ, օրգանիզմում տեղի է ունենում D-գլյուկուրոնաթթվի գլիկոզիդների առաջացում՝ որոշ տոքսիկ ֆենոլային միացությունների հետ։ Այդ գլիկոզիդները (գլյուկուրոնիդները) հեռանում են մեզով եւ տեղի է ունենում դետոքիկացում։O-գլիկոզիդները նման են ազոտ պարունակող անալոգները՝ N-գլիկոզիդները, որոնք հանդես են գալիս որպես նուկլեոտիդների, նուկլեինաթթուների բաղադրամասեր։ Օրգանիզմում գլիկոզիդների առաջացմանը մասնակցում են մոնոսախարիդների ֆոսֆատները կամ նուկլեոզիդդիֆոսֆատները։ Այս միացություններում ֆոսֆորական թթվի մնացորդը եւ նուկլեոզիդդիֆոսֆատը լավ հեռացող խմբեր են։ Գլիկոզիդները կարող են հիդրոլիզվել թթվային միջավայրում (ացետալների նման),բայց բավականին կայուն են նոսր հիմքերի հանդեպ։ Գլիկոզիդների հիդրոլիզը, ըստ էության, առաջացման ռեակցիայի հակառակն է՝ արդյունքում առաջանում է սպիրտ եւ մոնոսախարիդ։ Օրինակ, մեթիլ-β-D-գլյուկոպիրանոզիդի հիդրոլիզի արդյունքում առաջանում են գլյուկոզ եւ մեթանոլ։ Սպիրտային OH-խմբերի մասնակցությամբ ընթացող ռեակցիաներ.պարզ եւ բարդ եթերների առաջացում։ Պարզ եթերներ առաջանում են հիմնային միջավայրում գլիկոզիդների (կամ մոնոսախարիդների) եւ ալկիլհալոգենիդների (կամ այլ ալկիլացնող ագենտների) փոխազդեցության արդյունքում առաջացած գլիկոզիդների եթերների թթվային հիդրոլիզով։ Օրինակ, մեթիլ-α-D-գլյուկոպիրանոզի ալկիլացման արդյունքում առաջանում է մեթիլտետրա-օ-մեթիլ-α-D-գլյուկոպիրանոզիդ։ Առաջացած մեթիլտետրա-օ-մեթիլ-α-D-գլյուկոպիրանոզիդը ենթարկվում է թթվային հիդրոլիզի, վերածվելով տետրա-օ-մեթիլ-α-D-գլյուկոպիրանոզի՝ եթերի։ Մոնոսախարիդների ալկիլացման ընթացքում նույնպես առաջանում են գլիկոզիդների եթերներ, որոնց գլիկոզիդային կապը թթվային միջավայրում ենթարկվում է հիդրոլիզի եւ առացանում է պարզ եթեր։ Բարդ եթերները առաջանում են մոնոսախարիդների եւ ացիլացնող ագենտների, օրինակ՝ կարբոնաթթուների անհիդրիդների, փոխազդեցության դեպքում։ Մոնոսախարիդների փոխարկումներում մեծ դեր ունեն ֆոսֆատները (ֆոսֆորական թթվի բարդ եթերները)։ Բացի արդեն հիշատակված գլյուկոզո-1-ֆոսֆատից, կարեւոր նշանակություն ունեն գլյուկոզո-6-ֆոսֆատը, ֆրուկտոզո-6-ֆոսֆատը, դիֆոսֆատը, օրինակ՝ ֆրուկտոզ-1,6-դիֆոսֆատը (ֆրուկտոզ-1,6-բիֆոսֆատ)։ Մոնոսախարիդների էսթերները, ինչպես եւ բոլոր բարդ եթերները, ընդունակ են հիդրոլիզվելու թթվային եւ հիմնային միջավայրերում մինչեւ համապատասխան թթու (աղ՝ հիմնայինի դեպքում) եւ սպիրտ (տվյալ դեպքում մոնոսախարիդը սպիրտ է)։ Մոնոսախարիդների օքսիդացման ռեակցիաները։ Ալդոզների օքսիդացումը չեզոք եւ թթվային միջավայրերում ընթանում է առանց մոլեկուլների ածխածնային շղթայի փոփոխության։ Կախված օքսիդացման պայմաններից, կարող են օքսիդանալ միայն ալդեհիդային խումբը, ալդհեհիդային եւ սպիրտային խմբերը եւ այլն, եւ արդյունքում առաջանում են տարբեր միացություններ։ Օրինակ, գլյուկոզի օքսիդացման ժամանակ առաջանում են գլյուկոնաթթու, գլյուկուրոնաթթու, գլյուկարաթթու։ Մեղմ օքսիդիչի դեպքում (բրոմաջուր) օքսիդանում է միայն ալդեհիդային խումբը եւ ռեակցիայի արդյունքում առաջանում են ալդոնաթթուների, գլյուկոզի դեպքում՝ գլյուկոնաթթու։ Կենդանի օրգանիզմում նման օքսիդացումը ընթանում է համապատասխան ֆերմենտի մասնակցությամբ։ Սպիրտները, ինչպես հայտնի է, օքսիդանում են առաջացնելով կարբոնաթթուներ, ըստ որում առաջնային սպիրները երկրորդայինների հետ համեմատ օքսիդանում են ավելի արագ։ Ուժեղ օքսիդիչի ազդեցության ժամանակ (նոսր ազոտական թթու) օքսիդանում են եւ՛ ալդեհիդային, եւ՛ առաջնային սպիրտային խմբերը, առաջացնելով գլիկարաթթուներ կամ շաքարաթթուներ։ Այսպես, գլյուկոզի օքսիդացումից առաջանում է գլյուկարաթթու, մանոզի-մանարաթթու, գալակտոզի-գալակտարաթթու։ Կենդանի օրգանիզմներում կարեւոր նշանակություն ունեն գլյուկուրոնաթթուները, որոնք առաջանում են առաջնային սպիրտային խմբի օքսիդացումից։ Օրինակ, գլյուկուրոնաթթուն, որը բազմազան ֆունկցիաներ է կատարում, մասնակցում է թունազրկման ռեակցիաներին, որպես կառուցվածքային հատված մտնում է պոլիսախարիդների կազմի մեջ եւ այլն։ Մոնոսախարիդներից ուրոնաթթուների առաջացման դեպքում անհրաժեշտ է «պաշտպանել» ալդեհիդային խումբը.օրինակ, օքսիդացումից առաջ, մոնոսախարիդը վերածել գլիկոզիդի։ Մոնոսախարիդների գլիկոզիդների օքսիդացման արդյունքում առաջանում են գլիկուրոնաթթուների գլիկոզիդներ, որոնց թթվային հիդրոլիզից առաջանում են ազատ գլիկուրոնաթթուներ։ Օրգանիզմում այդ պաշտպանական դերը կատարում է 1-ֆոսֆատային խումբը։ Մոնոսախարիդների վերականգնման հետեւանքով առաջանում են ալդիտներ (շաքարային սպիրտներ),որոնք քաղցրահամ են։ Վերականգնումը ընթանում է խիստ պայմաններում, ուժեղ վերականգնիչների մասնակցությամբ։ Ալդիտներից մի քանիսը, օրինակ, քսիլիտի (D-քսիլոզից) եւ սորբիտը (սորբիտոլ,D-գլյուկոզից) շաքարախտով հիվանդները օգտագործում են որպես շաքարի փոխարինիչ։ Ալդիտները չեն ընդգրկվում նյութափոխանակության մեջ, համապատասխան ֆերմենտների բացակայության պատճառով։ Ալդոզների եւ կետոզների փոխադարձ փոխարկումը։ Հիմնային միջավայրում տեղի է ունենում մոնոսախարիդների իզոմերացում։CH-կենտրոնի առկայության շնորհիվ, հիմնային միջավայրում, տեղի է ունենում ալդոզներից կետոզների առաջացում (իզոմերացում) եւ էպիմերացում C-2 մոտ։ Օրգանիզմում նման փոխարկումները ընթանում են ֆերմենտների մասնակցությամբ։ Այս փոխարկումների նշանակությունը չափազանց մեծ է, քանի որ մոնոսախարիդներից կենդանական համակարգերում միայն գլյուկոզն ունի փոխանակման համար անհրաժեշտ ֆերմենտների համակարգ։ Հետեւաբար, այլ մոնոշաքարները փոխանակվելու համար պիտի վերածվեն գլյուկոզի։ Նկարագրված եղանակով ֆրուկտոզից եւ մանոզից առաջանում է գլյուկոզ։ Մոնոսախարիդների հայտնաբերման ռեակցիաները[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Պենտոզների եւ հեքսոզների տարբերիչ ռեակցիաները[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Հանքային թթուների հետ տաքացնելիս մոնոսախարիդները ենթարկվում են դեհիդրատացման (կորցնում են երեք մոլեկուլ ջուր) եւ ալդոպենտոզներից առաջանում է ֆուրֆուրոլ, իսկ ալդո- եւ կետոհեքսոզներից՝ 5-հիդրօքսիմեթիլֆուրֆուրոլ։ Ֆուրֆուրոլը եւ 5-հիդրօքսիմեթիլֆուրֆուրոլը ֆենոլների եւ արոմատիկ ամինների հետ տալիս են կոնդեսացման ռեակցիաներ, առաջացնելով գունավոր միացություններ։ Այս ռեակցիաների վրա են հիմնված պենտոզների եւ հեքսոզների քանակական եւ որակական հայտնաբերման մի շարք եղանակներ։ Օրինակ, ֆուրֆուրոլը փոխազդելով անիլինի, իսկ 5-հիդրօքսիմեթիլֆուրֆուրոլը՝ ռեզորցինի հետ առաջացնում են կարմիր գույնի միացություններ։ Մոնոսախարիդների հայտնաբերման որակական ռեակցիաները[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ալդեհիդային (կարբոնիլային) խմբի օքսիդացման վրա են հիմնված մոնոսախարիդների հայտնաբերման (որակական) ռեակցիաները։ Չնայած ալդեհիդային (բաց) ձեւի բաժինը տաուտոմեր խառնուրդում չափազանց փոքր է, բայց նա անընդհատ առաջանում է եւ մնում հաստատուն։ Տոլենսի (Ag+),Բենեդիկտի, Ֆելինգի (Cu2+) ռեակտիվների օգնությամբ կարելի է հայտնաբերել ալդոզները։ Հիմնային միջավայրում մետաղների իոնները վերականգնվում են, իսկ մոնոսախարիդները քայքայվում են՝ առաջացնելով օքսիդացման արդյունքների խառնուրդ։ RCHO+Ag(NH3)2+→Ag↓+օքսիդացման արդյունքներ RCHO+Cu2+(կոմպլեքս)→Cu2O↓+օքսիդացման արդյունքներ Այս ռեակտիվների հետ դրական ռեակցիա տվող մոնոսախարիդները եւ նրանց ածանցյալները կոչվում են վերականգնող շաքարներ։ Գլիկոզիդները չեն ցուցաբերում վերականգնիչ հատկություններ եւ չեն փոխազդում այս ռեագենտների հետ։ Սակայն, այս ռեակցիաները, ի տարբերությունյ բրոմաջրով եւ ազոտական թթվով օքսիդացման, չի կարելի օգտագործել ալդոնաթթուների ստացման համար, քանի որ հիմնային միջավայրում առաջանում է ենդիոլային ֆրագմենտ, եւ կարող է տեղի է ունենալ իզոմերացում (օրինակ գլյուկոզը վերածվի մանոզի կամ ֆրուկտոզի),ինչպես նաեւ ածխածնային շղթայի քայքայում։ Մոնոսախարիդների ածանցյալները[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Մոնոսախարիդների ածանցյալներ են համարվում մոնոսախարիդային բնույթի այն միացությունները, որոնք մեկ կամ մի քանի հիդրօքսիլային խմբերի փոխարեն պարունակում են ջրածնի ատոմ կամ ֆունկցիոնալ խմբեր։ Օրինակ, նուկլեինաթթուների կազմի մեջ մտնում է 2-դեզօքսի-D-ռիբոզը, հետերոպոլիսախարիդների կազմի մեջ հանդիպում են մոնոսախարիդների ամինաածանցյալները։ Առավել կարեւոր նշանակություն ունեն մոնոսախարիդների 2-ամինաածանցյալները, օրինակ,D-գլյուկոզամինը։ Բացի այդ, հանդիպում են նաեւ ամինախմբի ալկիլացված կամ ացիլացված ածանցյալներ՝ N-ացետիլգլյուկոզամին,N-ացետիլգալակտոզամին եւ այլն։ Նեյրամինաթթուն եւ նրա ածանցյալները, սիալաթթուները (N-ացետիլնեյրամինաթթուները) արյան եւ հյուսվածքների սպեցիֆիկ միացությունների բաղադրամասերն են։ Ազատ վիճակում գտնվում են ողնուղեղային հեղուկում։ Նեյրամինաթթվի սինթեզը կատարվում է պիրոխաղողաթթվից եւ մանոզամինից։ Ասկորբինաթթուն (վիտամին C) ըստ կառուցվածքի 2-կետո-L-գուլոնաթթվի γ-լակտոն է։ Ասկորբինաթթուն նյութափոխանակության ընթացքում մասնակցում է զանազան վերականգնման պրոցեսների։ Մասնավորապես կարեւոր նշանակություն ունի կոլագենի կազմում պրոլինի հիդրօքսիլացմանը մասնակից ֆերմենտի (պրոլինհիդրօքսիլազի) գործունեության համար։ Ռեակցիայի արդյունքում ասկորբինաթթուն օքսիդանում է, վերածվելով դեհիդրոասկորբինաթթվի։ Արդյունաբերական եղանակներով ասկորբինաթթուն մեծ քանակներով ստանում են գլյուկոզից։ Վիտամին C-ի անբավարարության դեպքում զարգանում են զանազան հիվանդություններ (սկորբունտ, լնդախտ)։ Օլիգոսախարիդներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Դիսախարիդներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Երկու մոնոսախարիդներից կազմված գլիկոզիդները կոչվում են դիսախարիդներ։ Դիսախարիդների գլիկոզիդային կապի առաջացմանը մասնակցում են երկու OH-խմբեր՝ մոնոսախարիդներից մեկի կիսաացետալայինը եւ մյուսի՝ ցանկացածը։ Եթե երկրորդ հիդրօքսիլ խումբը սպիրտային է, ապա նման միացության մեջ պահպանվում է կիսաացետալային խումբը եւ այդպիսի դիսախարիդները կոչվում են վերականգնող (լակտոզ, մալթոզ, ցելոբիոզ) կամ մալթոզային տիպի։ Եթե գլիկոզիդային կապի առաջացմանը մասնակցում են երկու մոնոսախարիդների կիսաացետալային խմբերը, ապա այդպիսի դիսախարիդները կոչվում են տրեգալոզային կամ չվերականգնող տիպի։ Դիսախարիդների հիդրոլիզի արդյունքում առաջանում են մոնոսախարիդներ։ սախարոզ+H2O=D-գլյուկոպիրանոզ+D-ֆրուկտոֆուրանոզ լակտոզ+H2O=D-գլյուկոպիրանոզ+D-գալակտոպիրանոզ մալտոզ+H2O=D-գլյուկոպիրանոզ+D-գլյուկոպիրանոզ ցելոբիոզ+H2O=D-գլյուկոպիրանոզ+D-գլյուկոպիրանոզ Դիսախարիդները ըստ կառուցվածքի O-գլիկոզիդներ են, որոնցում գլիկոնային մասը նույնպես ներկայացված է մոնոսախարիդով։ Դիսախարիդների անվանակարգը կատարվում է համաձայն այն կանոնների, որոնք կիրառում են գլիկոզիդների համար.կապի առաջացմանը կիսաացետալային խումբ տրամադրող մոնոսախարիդը փոխում է իր վերջավորությունը «ոզիլ»-ի, իսկ սպիրտային խումբ տրամադրող մոնոսախարիդի վերջավորությունը չի փոխվում։ Դիսախարիդների անվան մեջ անպայման նշվում է երկու մոնոսախարիդների լրիվ կոնֆիգուրացիաները, օրինակ մալթոզի անվանումն է՝ α-D-գլյուկոպիրանոզիլ-(1→4)-α(β)-D-գլյուկոպիրանոզ։ Սախարոզի մոլեկուլի առաջացմանը մասնակցում են երկու մոնոսախարիդների կիսաացետալային խմբերը եւ նրա անվանումն է՝ α-D-գլյուկոպիրանոզիլ-(1→2)-β-D-ֆրուկտոֆուրանոզիդ։ Վերականգնող դիսախարիդները հանդես են գալիս տաուտամեր ձեւերով եւ նրանց թարմ ջրային լուծույթները ենթարկվում են մուտառոտացիայի։ Մալթոզը առավել տարածված դիսախարիդներից է, առաջանում է օսլայի եւ գլիկոգենի ֆերմենտային հիդրոլիզի արդյունքում աղեստամոքսային տրակտի տարբեր հատվածներում գործող ֆերմենտների (թքի եւ ենթաստամոքսային գեղձի կողմից արտադրված α-ամիլազների) ազդեցության շնորհիվ։ Լուծույթներում միշտ առկա են մալթոզի բոլոր ձեւերը, բայց գերակշռում են α- եւ β- անոմերների պիրանոզային ձեւերը։ Շնորհիվ բաց ձեւի գոյության, դիսախարիդները կարող են մոնոսախարիդների նման վերականգնել մետաղների իոնները։ Արդյունքում ալդեհիդային խումբը օքսիդանում է, վերածվելով կարբօքսիլ խմբի։ Առաջացած միացությունները կոչվում են բիոնաթթուներ։ Նման հատկություններ են ցուցաբերում կաթնաշաքարը՝ լակտոզը, որի լուծույթը նույնպես տաուտոմեր ձեւերի խառնուրդ է։ Գլիկոզիդային կապը կարող է առաջանալ նաեւ C2,C3,C4,C6 դիրքերում գտնվող հիդրօքսիլ խմբերի հաշվին.օրինակ իզոմալթոզում գլիկոզիդային կապը գոյացել է առաջին մոլեկուլի C1 եւ երկրորդ մոլեկուլի C6 միջեւ։ Որոշ դեպքերում գլիկոզիդային կապի առաջացմանը մասնակցում են երկու մոնոսախարիդների կիսաացետալային խմբերը, այնպես, ինչպես դա տեղի է ունենում սախարոզում։ Սախարոզում չկա ազատ կիսաացետալային հիդրօքսիլ խումբ։ Նման օլիգոսախարիդները չունեն տաուտոմեր ձեւեր, չեն ցուցաբերում վերականգնողական հատկություններ եւ կոչվում են չվերականգնող օլիգոսախարիդներ։ Նման կառուցվածք ունեցող դիսախարիդների թարմ ջրային լուծույթները չեն ենթարկվում մուտառոտացիայի։ Օլիգոսախարիդների քիմիական հատկությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Դիսախարիդները ենթարկվում են հիդրոլիզի։ Օրգանիզմում հիդրոլիզը կատարվում է գլիկոզիդազ ֆերմենտների ազդեցությամբ։ Սախարոզը (ինվերտային շաքար) սննդի ածխաջրերի հիմնական աղբյուրն է, հեշտությամբ հիդրոլիզվում է թքի ֆերմենտներով, առաջացնելով գլյուկոզ եւ ֆրուկտոզ։ C12+H2O→C6H12O6(գլյուկոզ)+C6H12O6(ֆրուկտոզ) Սախարոզը ինվերտային շաքար է կոչվում, քանի որ նա օպտիկապես աջ պտտող շաքար է, իսկ հիդրոլիզի արդյունքում առաջացած միացությունների՝ գլյուկոզի եւ ֆրուկտոզի էկվիմոլյար խառնուրդի պտտման ուղղությունը ձախն է.այսինքն տեղի է ունենում պտտման ուղղության փոփոխություն (inversion-փոխել ուղղվածությունը)։Բերված հիդրոլիզի սխեմայից երեւում է, որ առաջացած մոնոսախարիդների պտտման անկյունները եւ ուղղությունները կտրականապես տարբերվում են եւ ֆրուկտոզի ունակությունը գերակշռում է։ Լակտոզի հիդրոլիզից առաջանում են գլյուկոզ եւ գալակտոզ, մալթոզի հիդրոլիզից՝ երկու գլյուկոզ։ Օլիգոսախարիդների քիմիական հատկությունները հիմնականում կրկնում են մոնոսախարիդների հատկությունները։ Լաբորատոր պայմաններում հիդրոլիզը կատարվում է թթվային միջավայրում, որի հետեւանքով առաջանում է օլիգոսախարիդի կազմի մեջ մտնող մոնոսախարիդների խառնուրդ։ Պոլիսախարիդներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Մոնոսախարիդների կամ նրանց ածանցյալների պոլիկոնդեսացման պրոդուկտները կոչվում են պոլիսախարիդներ։ Մոնոմերները այդ միացություններում կապված են միմյանց հետ գլիկոզիդային կապերով։ Պոլիսախարիդները կարող են լինել ճյուղավորված եւ չճյուղավորված։ Պոլիսախարիդների կազմի մեջ մտնում են զանազան մոնոսախարիդներ.D-գալակտոզ,D-գլյուկոզ,D-գլյուկուրոնաթթու եւ այլն։ Հոմոպոլիսախարիդներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Եթե պոլիսախարիդները կազմված են միեւնույն մոնոսախարիդների մնացորդներից, ապա նրանք կոչվում են հոմոպոլիսախարիդներ կամ գլիկաններ։ Գլիկանները կարող են լինել հեքսոզաններ եւ պենտոզաններ։ Կախված մոնոսախարիդի բնույթից տարբերում են գլյուկաններ (որոնք կազմված են միայն գլյուկոզի մնացորդներից),մանաններ, գալակտաններ եւ այլն։ Երկրագնդի վրա ամենատարածված օրգանական միացությունը ցելյուլոզն (բջջանյութ) է, որը կազմված է 1,4-գլիկոզիդային կապով կապված β-D-գլյուկոպիրանոզի մնացորդներից, ունի կարեւոր կառուցվածքային, հենարանային ֆունկցիա բուսական աշխարհում եւ անհրաժեշտ է որպես սննդի բաղադրամաս կենդանական աշխարհի ներկայացուցիչների համար։ Բույսերում ածխաջրերի պահեստային կամ պաշարային ձեւն է օսլան, որը կազմված է գծային կառուցվածք ունեցող ամիլոզից (10-20%),եւ ճյուղավորված ամիլոպեկտինից (80 %)։Ամիլոզը կազմված է α-1,4-գլիկոզիդային կապերով կապված D-գլյուկոպիրանոզի մնացորդներից։ Ամիլոպեկտինի ճյուղավորումը կատարվում է հիմնական շղթայի յուրաքանչյուր 20-25 մոնոսախարիդային մնացորդի մոտ 1,6-α-գլիկոզիդային կապերի առաջացմամբ։ Կենդանական օրգանիզմում ածխաջրերի պահեստային ձեւը գլիկոգեն պոլիսախարիդն է (կենդանական օսլա),որը կառուցվածքով նման է ամիլոպեկտինին, սակայն ճյուղավորված է.կողմնային շղթաները կարող են գոյանալ յուրաքանչյուր 6-րդ,8-րդ մոնոսախարիդի մոտ։ Մոնոսախարիդները գլիկոգենում կապված են միմյանց հետ հիմնականում α-1,4- եւ α-1,6 գլիկոզիդային կապերով։ Դեքստրան։ Դեքստրանները մանրէների հիմնական պոլիսախարիդներն են։ Այժմ մշակված են դեքստրանների արդյունաբերական ստացման եղանակներ միկրոբիոլոգիական սինթեզի ճանապարհով։ Դեքստրանները կազմված են α-D-գլյուկոպիրանոզային մնացորդներից.մոլեկուլները խիստ ճյուղավորված են։ Կապի հիմնական ձեւն է α (1→6),իսկ ճյուղավորման հատվածներում α(1→4),α(1→3),α(1→2)։ Դեքստրանները օգտագործում են արյան փոխարինիչների պատրաստման համար (պոլիգլյուկին)։Ատամների վրա զարգացող մանրէները նույնպես արտադրում են դեքստրան, որը հայտնաբերվում է ատամների վրա գոյացող նստվածքի կազմում։ Մեկ այլ պոլիսախարիդ, որը մոնոմերն է D-ֆրուկտոզի մնացորդը, կոչվում է ինսուլին։ Ինսուլինը սոխի, սխտորի եւ մի շարք այլ մթերքների պահեստային պոլիսախարիդն է եւ օգտագործվում է ֆրուկտոզի արտադրության համար։ Հետերոպոլիսախարիդներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Կենդանի օրգանիզմներում կարեւոր դեր ունեն հետերոպոլիսախարիդները, որոնք կազմված են տարբեր մոնոսախարիդների մնացորդներից։ Հետերոպոլիսախարիդները հիմնականում կազմված են դիսախարիդային միավորներից։ Առավել մեծ նշանակություն ունեն հիալուրոնաթթուն, հեպարինը, խոնդրոիտինսուլֆատները եւ այլն։ Շարակցական հյուսվածքի հիմնական պոլիսախարիդն է հիալուրոնաթթուն, որը առաջին անգամ անջատվել է ապակյա մարմնից եւ սինովիալ հեղուկից, իսկ հետագայում հայտնաբերվել է մաշկում, պորտալարում, հեմոլիտիկ ստրեպտոկոկկում եւ այլն։ Հիալուրոնաթթվի հիդրոլիզից առաջանում են D-գլյուկուրոնաթթու,D-գլյուկոզամին եւ քացախաթթու.մոլեկուլն ունի գծային կառուցվածք, ճյուղավորված չէ, մոլեկուլային զանգվածը տատանվում է երեքից ութ միլիոնի սահմաններում։ Հյուսվածքներում հանդիպում է ինչպես ազատ, այնպես էլ սպիտակուցների հետ (աղանման) կապված։ Հեպարին։ Հեպարինը արյան հակամակարդիչ (հակակոագուլյանտ) գործոնն է, հայտնաբերվել է նաեւ լյարդում, փայծաղում, թոքերում, վահանագեղձում։ Հեպարինի կրկնվող օղակը բաղկացած է D-գլյուկուրոնաթթվից եւ D-գլյուկոզամինից, որում ամինախումբը եւ հիդրօքսիլ խմբերից որեւէ մեկը կապված են ծծմբական թթվի մնացորդի հետ։ Խոնդրոիտինսուլֆատները զանազան հյուսվածքներում ներկայացված են իրենց երեք հիմնական ձեւերով՝ A,B,C:Խոնդրոիտինսուլֆատ B-ն (որը հայտնի է նաեւ որպես β-հեպարին) եւ ավելի ուշ մաշկից անջատված դերմատանսուլֆատը պոլիսախարիդներ են, որոնց կրկնվող միավորը կազմված է L-իդուրոնաթթվի եւ N-ացետիլգալակտոզամինսուլֆատից։ Ամինագլիկանների շարքին է պատկանում նաեւ կերատանսուլֆատը, որի կրկնվող միավորը կազմված է β-D-գալակտոզի եւ N-ացետիլ-β-D-գլյուկոզամին մնացորդներից։ Մուկոպոլիսախարիդները կարեւոր նշանակություն ունեն նաեւ մանրէների նյութափոխանակության եւ գոյատեւման համար։ Օրինակ, պնեւմոկոկկեր II եւ III պատիճներում հայտնաբերվել են սպեցիֆիկ պոլիսախարիդներ (ալդոբիուրոնաթթուներ),որոնք օժտված են անտիգենային հատկություններով։ Գլիկոպրոտեիններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Օլիգո- եւ պոլիսախարիդները հաճախ են մտնում խառը բիոպոլիմերների կազմի մեջ, որոնցից կարեւոր կենսաբանական դեր ունեն գլիկոպրոտեինները։ Այդ միացություններում սպիտակուցները սովորաբար կովալենտ կապով կապված են ածխաջրատային շղթաների հետ։ Գլիկոպրոտեինների խմբին են պատկանում իմունոգլոբուլինները եւ արյան խմբային նյութերը։ Ըստ կառուցվածքի դրանք բիոպոլիմերներ են, որտեղ սպիտակուցային շղթային միացած են բազմաթիվ ածխաջրային շղթաներ, հիշեցնելով փորձանոթներ լվացող խոզանակներ։ Ածխաջրային մասի զանգվածը կազմում է ընդհանուրի 80 %:Օլիգոսախարիդային հատվածների համար բնորոշ է վերականգնող ծայրերում մոնոսախարիդների (սովորաբար 3-5) որոշակի հաջորդականությունը։ Այդ ծայրերը կոչվում են անտիգենային դետերմինանտներ եւ պայմանավորում են արյան խմբային սպեցիֆիկությունը։ Դետերմինանտը փոխվելու դեպքում արյան խումբը նույնպես կփոխվի։ Արյան A-խմբի անտիգենային դետերմինանտն է N-ացետիլգալակտոզամինը,B-խմբինը՝ D-գալակտոզը,O-խմբինը՝ Լ-ֆուկոզը։ 70-ական թվականներին, մշակելով B(III)-խմբի արյան էրիթրոցիտները գալակտոզիդազ ֆերմենտով, որը հիդրոլիզում է գալակտոզի հետ առաջացած գլիկոզիդային կապը, ստացել են O(I)-խմբի դետերմինանտները, այսինքն արյան III-խմբի էրիթրոցիտները վերածվել են I-խմբի էրիթրոցիտների։ Խառը բիոպոլիմերներում ածխաջրային հատվածը սպիտակուցի շղթայի հետ կապվում է երկու հնարավոր եղանակներով՝ C-N-գլիկոզիդային եւ C-O-գլիկոզիդային կապերով։ Սովորաբար սպիտակուցային հատվածը գտնվում է բջջի թաղանթում, իսկ ածխաջրայինը սուզված է շրջապատող հեղուկ միջավայրի մեջ, ապահովելով բջջի եւ միջավայրի կապը։ Մանրէների բջջաթաղանթը, ի տարբերություն բարձրագույն օրգանիզմների, ունի պաշտպանական ծածկ՝ պատ։ Մանրէների բջջապատը կառուցված է ածխաջրերից եւ պեպտիդներից կազմված միավորներից։ Թքի հակաբակտերիալ ակտիվությունը պայմանավորված է նրանով, որ լիզոցիմի (ֆերմենտի) հիդրոլիտիկ ազդեցության շնորհիվ քայքայվում են պոլիսախարիդային շղթայի գլիկոզիդային կապերը, այսինքն քայքայվում են մանրէների պատերը եւ դրանում է կայանում լիզոցիմի ազդեցության քիմիական մեխանիզմը։ Մանրէների բջջապատի սինթեզի վերջին փուլում գլիկոպրոտեինները փոխազդում են միմյանց հետ, առաջացնելով եռաչափ ցանց։ Նշված պրոցեսը կատարվում է ֆերմենտների ազդեցությամբ, որի արդյունքում առաջանում են կապեր՝ մի շղթայի D-Ալա մնացորդի եւ մյուս շղթայի Գլի-մնացորդի միջեւ։ Պենիցիլինի հակաբակտերիալ ազդեցության մեխանիզմը տարբերվում է լիզոցիմի ազդման մեխանիզմից.պենիցիլինի կոնֆիգուրացիան նման է պեպտիդգլիկանի Ալա-Ալա-ծայրային կառուցվածքին եւ նա կարող է զբաղեցնել տրանսպեպտիդազ ֆերմենտի (բջջաթաղանթի սինթեզը ապահովող) ակտիվ կենտրոնը, առաջացնելով ամուր, չքանդվող կապ ֆերմենտի եւ պենիցիլինի β-լակտամային օղակի կարբոնիլ խմբի միջեւ։ Այս փոխազդեցության հետեւանքով խանգարվում է բջջի պատի սինթեզը, ամբողջականությունը, ձեւավորումը եւ բջջի պարունակությունը արտահոսում է՝ արդյունքում բջիջը մահանում է։ Բարձրագույն օրգանիզմները նման բջջապատեր չունեն, հետեւաբար պենիցիլինը տոքսիկ է միայն մանրէների համար։ Փոխանակության խանգարումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ածխաջրերի պակասի հետեւանքով արյան մեջ կուտակվում են ճարպաթթուների ոչ լրիվ օքսիդացման արգասիքները՝ այսպես կոչված «կետոնային մարմնիկները», որոնք տեղաշարժելով արյան ռեակցիան դեպի թթվային կողմ, խախտում են շատ ֆերմնետային համակարգերի գործառույթներ, ինչը նկատվում է շաքարային դիաբետով հիվանդների, թմրամոլների, հարբեցողների, տոկսիկոմանների մոտ։ Տարածված ածխաջրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Միաշաքարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Հեքսոզներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Գլյուկոզ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Բնության մեջ առավել տարածված միաշաքարը խաղողաշաքարն է։ Ազատ վիճակում պարունակվում է քաղցր մրգերում, մարդու եւ կաթնասուն կենդանիների արյան պարտադիր բաղադրիչներից է։ Մանոզ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Մանոզը կարող է հանդիպել ազատ վիճակում, բայց առավել հաճախ այլ միաշաքարների հետ միացած գտնվում է երկար, բազմաշաքարային շղթաներում կամ գլիկոպրոտեիդների կազմության մեջ։ Գալակտոզ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Գալակտոզն ազատ վիճակում չի հանդիպում։ Այն խաղողաշաքարի հետ մտնում է կաթնաշաքարի, ինչպես նաեւ շատ բազմաշաքարների եւ գլիկոպրոտեիդների բաղադրության մեջ։ Գալակտոզի փոխանակության խանգարումը, օրգանիզմի կողմից այն չյուրացվելը հանգեցնում են ծանր ժառանգական հիվանդության՝ գալակտոզարյունության (գալակտոզեմիայի)։ Երեխան, սնվելով մայրական կաթով, ստանում է մեծ քանակությամբ գալակտոզ, որի օգտագործման խանգարման դեպքում նկատվում է քաշի աստիճանական անկում, ֆիզիկական եւ մտավոր թերզարգացում, ոսպնյակի մթագնում, լյարդի մեծացում՝ որոշ դեպքերում՝ ցիռոզ: Հիվանդությունը կրծքի երեխաների համար կարոդ է մահացու լինել։ Գալակտոզարյունությունն ուղեկցող շատ ախտաբանական փոփոխություններ հետեւանք են հյուսվածքներում եւ օրգաններում գալակտոզի փոխանակության արդյունքում թունավոր նյութերի կուտակման։ Ժամանակին ախտորոշելիս եւ սննդից կաթնաշաքարն ու գալակտոզը լրիվ հեռացնելիս երեխայի աճն ու զարգացումը բնականոն են ընթանում։ Հեպտոզներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ամենակարեւոր պենտոզներից (մոլեկուլում 5 ածխածնի ատոմ պարունակող ածխաջրերից) են ռիբոզը եւ դեզօքսիռիբոզը, որոնք մտնում են ռիբոնուկլեինաթթուների եւ դեզօքսիռիբոնուկլեինաթթուներիկազմության մեջ։ Ներկայումս հայտնի է մոտ 70 միաշաքար, որոնցից 20-ը հայտնաբերվել է բնության մեջ, մնացածը սինթեզվել արհեստական եղանակով։ Ֆրուկտոզ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Պտղաշաքարն ազատ վիճակում պարունակվում է մեղրում, որոշ մրգերում։ Խաղողաշաքարի հետ այն առաջացնում է սննդի համար առավել էական նշանակություն ունեցող եղեգնաշաքար։ Երկշաքարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ածիկաշաքար[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ածիկաշաքարը կազմված է խաղողաշաքարի 2 մնացորդից։ Առաջանում է բույսերի եւ կենդանիների հիմնական պահեստային ածխաջրերի՝ օսլայի եւ գլիկոգենի մասնակի՝ հիդրոլիզային ճեղքման ժամանակ եւ ունի կարեւոր սննդային նշանակություն։ Որոշ մարդիկ տառապում են ածիկաշաքարի եւ իզոածիկաշաքարի նկատմամբ բնածին անհանդուրժողականությամբ, որն աղիքահյութում դրանք ճեղքող ֆերմենտների բացակայության հետեւանք է։ Կաթնաշաքար[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Կաթնաշաքարը կազմված է գալակտոզի եւ խաղողաշաքարի մնացորդներից։ Մեծ քանակությամբ պարունակվում է կաթնասունների կաթում, մայրական կաթում՝ 5,5-8,4 %, կովի կաթում՝ 4-5 %: Կրծքի երեխաների համար սննդի կարեւոր բաղադրամաս է։ Աղիքահյութում կաթնաշաքար ճեղքող ֆերմենտի (լակտազ) բնածին բացակայության դեպքում առաջանում է հիվանդություն, որը շատ վաղ է դրսեւորվում եւ ուղեկցվում է փսխումով, լուծով, փորափքանքով, ջրազրկմամբ, աստիճան, նիհարումով։ Մեզի հետ հեռանում են զգալի քանակությամբ կաթնաշաքար եւ շատ ամինաթթուներ։ Բուժման համար սննդի կաթնաշաքարը պետք է փոխարինել եղեգնաշաքարով, խաղողաշաքարով եւ այլ շաքարներով։ Եղեգնաշաքար[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Եղեգնաշաքարը կազմված է խաղողաշաքարի եւ պտղաշաքարի մնացորդներից։ Լայնորեն տարածված է բուսական աշխարհում եւ հիմնական սննդային ածաջրերից է։ Սննդի մեջ օգտագործվում է շաքարի ճակնդեղից եւ եղեգից ստացված շաքարը։ Աղիքահյութում վերջինս ճեղքոդ ֆերմենտի՝ սախարազի բացակայության պատճառով առաջանում է հիվանդություն, որը դրսեւորվում է եղեգնաշաքարի նկատմամբ օրգանիզմի ժառանգական անհանդուրժողականությամբ։ Երեխաների մոտ այն առաջանում է խառը սնուցման անցնելիս։ Նկատվում է լուծ, երեխան նիհարում է, եղեգնաշաքարը չի յուրացվում եւ դուրս է գալիս օրգանիզմից։ Բուժման նպատակով օրաբաժնից պետք է հանել եղեգնաշաքարը կամ սննդի հետ տալ համապատասխան ֆերմենտների պատրաստուկներ։ Բազմաշաքարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Բազմաշաքարները ածխաջրերի բարձրամոլեկուլային բնական միացություններ են՝ կազմված մեծ քանակությամբ միաշաքարների օղակներից։ Կատարում են կառուցվածքային եւ սննդային ֆունկցիա։ Բնության մեջ առավել տարածված են թաղանթանյութը, օսլան եւ գլիկոգենը: Թաղանթանյութ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Թաղանթանյութը (բջջանյութ, ցելյուլոզ) բուսական հյուսվածքների հիմնական կառուցվածքային բաղադրամասն է։ Պարունակվում է հիմնականում բուսական բջիջների պատերում։ Մոլեկուլը բաղկացած է ուղիղ, երկար կապերով միմյանց միացած խաղողաշաքարի մնացորդներից։ Վատ մարսվելիության շնորհիվ այն խթանում է մարդու աղիքների գալարակծկանքը, կարգավորում դրանց գործունեությունը։ Օսլա[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Օսլան բույսերի հիմնական պահեստային սննդանյութն է։ Այդ կարեւորագույն սննդային բազմաշաքարը մեծ քանակությամբ պարունակվում է կարտոֆիլի պալարներում, հացահատիկներում, մրգերում։ Գլիկոգեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Գլիկոգենը կամ կենդանական օսլան մարդու եւ կենդանիների կարեւոր պահեստային բազմաշաքար է։ Օրգանիզմում այն հիմնականում կուտակվում է լյարդում (մինչեւ 20 %), մկաններում (4 %)։ Բազմաշաքարների փոխանակության խանգարման հետեւանքով առաջանում են ծանր ժառանգական հիվանդություններ, որոնք չեն բուժվում հատուկ սննդակարգով։ Դրանցից են գլիկոգենոզները (բնածին), որոնք բնորոշվում են սարդում, սրտամկանում, կմախքային մկաններում, երիկամներում, փայծաղում, թոքերում եւ այլ օրգաններում գլիկոգենի մեծ կուտակումներով։ Հիվանդության բնորոշ ախտանշան է արյան մեջ խաղողաշաքարի ցածր կոնցենտրացիան (թերշաքարարյունություն) այն դեպքում, Երբ գլիկոգենի պարունակությունը հյուսվածքներում մեծ է, որը չի ենթարկվում ադրենալինի եւ գլյուկագոնի ազդեցությանը։ Կուտակվելով բջիջներում՛ գլիկոգենն առաջացնում է դրանց կազմափոխություն եւ մահ։ Գլիկոգենոզի դեպքում նկատվում է մկանային թուլություն, աճի կասեցում, ճարպակալում, ախտահարվում են լյարդը եւ երիկամները։ Հիվանդությունները կապված են ածխաջրային փոխանակությանը մասնակցող մի շարք ֆերմենտների բացակայության հետ, ընդ որում՝ յուրաքանչյուր տեսակի գլիկոգենոզի համար բնորոշ է որոշակի ֆերմենտի անբավարարությունը, թեպետ կա նաեւ խառը տիպի հիվանդություն։ Մուկոբազմաշաքարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ածխաջրերի փոխանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Բարդ ածխաջրեր, սննդի հետ թափանցելով մարդու օրգանիզմ, մարսողության համակարգի բազմաթիվ ֆերմենտներով ճեղքվում են մինչեւ միաշաքարների, որոնք աղիքներից ներծծվում են արյան մեջ, լուծված վիճակում անցնում են բարդ եւ հատուկ ֆերմենտների օգնությամբ փոխարկվում խաղողաշաքարի: Վերջինիս մի մասը վերածվում է գլիկոգենի, մյուսը՝ արյան հոսքով տարվում է օրգաններ ու հյուսվածքներ եւ օգտագործվում գլիկոգենի, ճարպերի ու փոխարինելի ամինաթթուների սինթեզի համար։ Գլյուկոզի փոխանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Գլյուկոզի կոնցենտրացիայի պահպանումը արյան մեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Գլյուկոզի հաստատուն կոնցենտրացիան արյան մեջ պահպանվում է չափազանց բարդ մեխանիզմի օգնությամբ, որին մասնակցում են մեծ քանակությամբ ֆերմենտներ, հորմոններ (ինսուլին, գլյուկագոն) եւ նյարդային համակարգը: Սննդի հետ շատ ածխաջրեր օգտագործելիս խաղողաշաքարի բնականոն կոնցենտրացիան արյան մեջ եւ հյուսվածքներում հնարավոր է պահպանել ցարդի ու հատկապես մկանների բջիջների կողմից՝ դրանից պահեստային բազմաշաքարը՝ գլիկոգենը, սինթեզելու շնորհիվ։ Վերջինս անհրաժեշտության դեպքում մի շարք բարձրմասնագիտացված ֆերմենտների օգնությամբ կարող է նորից փոխարկվել խաղողաշաքարի, որը կարեւոր նշանակություն ունի բուսական եւ կենդանակ բջիջներում ընթացող նյութափոխանակության մեջ, որպես էներգիայի աղբյուր։ Գլյուկոզի օքսիդացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ֆերմենտային ռեակցիաների բարդ շղթայի հետեւանքով խաղողաշաքարն օքսիդանում է՝ առաջացնելով ածխաթթու գազ եւ ջուր, որն ուղեկցվում է ադենոզինեռֆոսֆորաթթվի (ԱԵՖ) առաջացմամբ։ Վերջինիս մոլեկուլի ֆոսֆոր-թթվածին քիմիական կապի էներգիան այնքան մեծ է, որ կարող է ապահովել էներգիայի ծախսով ընթացող շատ կենսաբանական գործընթացներ (սպիտակուցների, նուկլեինաթթուների, ճարպերի, բարդ ածխաջրերի կենսասինթեզ, մկանային կծկում եւ այլն)։ Խաղողաշաքարի փոխանակության միջանկյալ նյութերը մի շարք դեպքերում ընդհանուր են դառնում ամինաթթուների եւ ճարպաթթուների փոխանակության միջանկյալ նյութերի հետ։ Բացի այդ, որոշ ամինաթթուներից կարող է սինթեզվել խաղողաշաքար՝ ֆոսֆորային ածանցյալների ձեւով, որը գլիկոգենի փոխանակության հետ միասին կարեւոր նշանակություն ունի հյուսվածքներում եւ արյան մեջ խաղողաշաքարի հաստատուն կոնցենտրացիայի պահպանման գործում։ Այսպիսով՝ կենդանի օրգանիզմի բջիջներում սերտ կապ գոյություն ունի ածխաջրերի, սպիտակուցների ու ճարպերի փոխանակության միջեւ։ Խաղողաշաքարը մասնակցում է նաեւ այլ միաշաքարների առաջացման գործընթացներին։ Փոխանակության խանգարումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Հիպերգլիկեմիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Մեծ քանակությամբ խաղողաշաքարի անցումն աղիքներից արյան մեջ հանգեցնում է սննդային գերշաքարարյունության, որն արդյունք է ածխաջրերով հարուստ սննդի ընդունման։ Խիստ բարձր սննդային գերշաքարարյունության դեպքում խաղողաշաքարը հեռացվում է մեզի հետ (շաքարամիզություն), որն առողջության համար վտանգավոր չէ։ Հուզումների ժամանակ գլխուղեղի կեղեւում առաջացած դրդումը տարածվում է երկարավուն ուղեղ, որտեղից սիմպաթիկ նյարդի ճյուղերով՝ մակերիկամների միջուկային նյութին: Դա հանգեցնում է ադրենալինի արտազատման ուժեղացմանը եւ նպաստում լյարդում գլիկոգենի ճեղքմանը մինչեւ խաղողաշաքարի, որն ավելցուկային քանակությամբ անցնում է արյան մեջ՝ առաջացնելով հոգեկան կամ հուզական գերշաքարարյունություն։ Թունավորումների, գլխուղեղի վնասվածքների, որոշ վարակիչ հիվանդությունների դեպքում գերշաքարարյունությունը կարող է առաջանալ որպես կենար, նյարդային համակարգի գրգռման հետեւանք։ Խաղողաշաքարի պարունակությունն արյան մեջ մեծանում է բարձր ջերմաստիճանի, ջոկային վիճակների, ուղեղապատյանաբորբերի, գլխուղեղի բորբոքումների ժամանակ։ Ենթաստամոքսային գեղձի ներզատիչ հյուսվածքի թերֆունկցիայի դեպքում ինսուլինի առաջացման կտրուկ նվազման հետեւանքով փոխվում է ինսուլին-ադրենալին փոխհարաբերությունը, առաջանում է ինսուլինային գերշաքարարյունություն։ Հիպոգլիկեմիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Սննդային գերշաքարարյունությունը 3-5 ժ հետո փոխարինվում է ուժեղ թերշաքարարյունությամբ, որը կապված է ինսուլինի արտազատման ուժեղացման հետ։ Թերշաքարարյունությունը կարող է առաջանալ ծանր եւ երկարատեւ ֆիզիկական աշխատանքի, ենթաստամոքսային գեղձի ներզատիչ հյուսվածքի ախտահարման, երիկամների հիվանդությունների, բրոնզախտի, լորձայտուցի եւ այլ դեպքերում։ Հատուկ ձեւի թերշաքարարյունություն է առաջանում բուժիչ նպատակով ինսուլինի չափաքանակը մեծացնելիս։ Ինքնաբեր թերշաքարարյունություն նկատվում է նյարդային համակարգի հիվանդությունների եւ հոգեկան խանգարումների դեպքերում։ Հյուսվածքների, առանձնապես գլխուղեղի, ածխաջրային (խաղողաշաքարային) քաղցը կարող է հանգեցնել կոմայի: Օրգանիզմում խաղողաշաքարի անբավարարության վաղ դրսեւորումներից են քաղցի զգացումը, քրտնոտությունը, որոնք վերանում են սննդային շաքարի, հացի, մրգահյութերի ընդունումով։ Ժառանգական խանգարումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Հայտնի են ածխաջրերի փոխանակության խախտումների հետ կապված մի շարք ժառանգական խանգարումներ, որոնք բնորոշվում են տարբեր հյուսվածքների բջիջներում ածխաջրերի բարդ միացությունների կուտակումներով։ Կուտակվող նյութերի կազմությունից կախված՝ այդ հիվանդությունները լինում են մուկոբազմասախարիդոզներ, գլիկոլիպիդոզներ եւ գլիկոպրոտեիդոզներ, որոնց առաջացումը պայմանավորված է մուկոբազմաշաքարների, գլիկոլիպիդների կամ գլիկոպրոտեիդների ճեղքմանը մասնակցող համապատասխան ֆերմենտի բացակայությամբ կամ ակտիվության կտրուկ փոքրացմամբ։ Սննդանյութեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ածխաջրերը սննդի մեջ էներգիական արժեքով ածխաջրեր հավասարարժեք են սպիտակուցներին։ 1 գ ածխաջրի այրումից օրգանիզմում անջատվում է միջինը 4,1 կկալ էներգիա։ Մարդու սննդի մեջ ածխաջրերի քանակը սովորաբար 4 անգամ գերազանցում է սպիտակուցների եւ ճարպերի պարունակությանը։ Օրգանիզմում ածխաջրերի սահմանափակ կուտակվելու հատկությունը նպաստում է դրանց ավելցուկային քանակների հեշտորեն ճարպի փոխարկվելուն, որը կուտակվում է ճարպային պահեստարանում (դեպոյում)։ Սննդի մեջ ածխաջրերի ավելցուկից առաջանում է ավելորդ քաշ եւ գիրություն։ Ածխաջրերի պարունակությունը սննդի օրաբաժնում պետք է հաշվեկշռված լինի սպիտակուցների եւ ճարպերի հետ։ Դրանց կտրուկ սահմանափակումը, առավել եւս լրիվ բացակայությունը, խանգարում է բնականոն սնուցումը եւ կարող է հանգեցնել օրգանիզմի կենսագործունեության էական փոփոխությունների։ Միայն բուժիչ նպատակով որոշ հիվանդությունների (շաքարախտ, ճարպակալում եւ այլն) դեպքում բժիշկը կարող է նշանակել ածխաջրերի ցածր պարունակությամբ սննդակարգ։ Ածխաջրեր սննդային օրաբաժնի հիմնական մասն են եւ ապահովում են օրգանիզմին անհրաժեշտ օրական կալորիականության կեսից ավելին։ Դրանց 1 օրվա ծախսը կազմում է 350-500 գ, որոնց նկատմամբ պահանջը բավարարվում է բուսական մթերքների (հացահատիկ, կարտոֆիլ եւ այլն), մասամբ էլ շաքարի հաշվին։ Կենդանական մթերքը, որպես ածխաջրերի աղբյուր, չնչին նշանակություն ունի։ Բայց վաղ մանկական տարիքում, երբ կաթը հիմնական սնունդն է, այն ածաջրերի կարեւոր աղբյուր է եւ կարող է գրեթե լիովին ապահովել օրգանիզմի պահանջը։ Նույնը վերաբերում է նաեւ մեծահասակներին ածխաջրերով ապահովմանը։ Խաղողաշաքարի կարեւոր հատկությունը հեշտ յուրացվելիությունն է եւ օրգանիզմի կողմից արագ օգտագործումը գլիկոգենի առաջացման համար, որն անհրաժեշտ է աշխատող մկանների, այդ թվում սրտամկանի սնուցման, արյան մեջ շաքարի բնականոն կոնցենտրացիան պահպանելու համար։ Խաղողաշաքարը սննդի լավագույն միջոց է հետվիրահատ. շրջանում, ինչպես նաեւ ծանր եւ թույլ հիվանդների համար։ Պտղաշաքարը մոտ 2 անգամ քաղցր է սննդային շաքարից եւ 3 անգամ՝ խաղողաշաքարից։ Այն առավել գործածական է մտավոր աշխատանք կատարելիս, ինչպես նաեւ հասուն եւ տարեց մարդկանց, աթերոսկլերոզով հիվանդների համար՝ ճարպային եւ խոլեստերինի փոխանակության խանգարումների դեպքում։ Պտղաշաքարը բարերար ազդեցություն է ունենում աղիքային օգտակար միկրոֆլորայի վրա։ Պտղաշաքարի եւ խաղողաշաքարի հիմն աղբյուր են մրգերը, հատապտուղները, ինչպես նաեւ մեղրը, որում խաղողաշաքարի պարունակությունը կազմում է 25-37 %, իսկ պտղաշաքարինը՝ 39-40 %: Սախարոզը շաքարի ձեւով առավել օգտագործվող երկշաքար է։ Չնայած սննդային բարձր հատկություններին՝ երբեմն մտավոր աշխատանքի եւ քիչ շարժուն կենսակերպի, ճարպակալման հակում ունենալու դեպքերում, ինչպես նաեւ ծեր տարիքում մեծ քանակությամբ շաքարի օգտագործումը ցանկալի չէ։ Դրա ավելցուկը նպաստում է ճարպակալմանը եւ աթերոսկլերոզի առաջացմանը, որոշ տվյալներով՝ բարձրացնում է արյան մեջ խոլեստերինի պարունակությունը։ Սննդային օրաբաժնում օսլան կազմում է օգտագործվող ածխաջրերի ընդհանուր քանակի մոտ 80 %-ը, որի բարձր պարունակությամբ է մեծ չափով պայմանավորված հատիկային մթերքների, լոբազգիների եւ կարտոֆիլի սննդային արժեքը։ Օսլայի ճեղքման հաշվին է բավարարվում օրգանիզմի շաքարի, մասնավորապես՝ խաղողաշաքարի պահանջը։ Թաղանթանյութի եւ պեկտինային նյութերի հիմնական հատկությունը ջրային լուծույթում թթվի եւ շաքարի ներկայությամբ դոնդողանման կոլոիդային զանգված առաջացնելու ունակությունն է։ Հաստատվել է պեկտինային նյութերի նշանակությունն առողջ մարդու սննդի մեջ, ինչպես նաեւ դրանց օգտագործման հնարավորությունը ստամոքսաղիքային համակարգի որոշ հիվանդությունների, այրվածքների եւ այլ դեպքերում։ Հայտնի է բջջանյութի ածխաջրերի դերն աղիքների գալարակծկանքի խթանման գործում։ Բջջանյութը նպաստում է նաեւ օրգանիզմից խոլեստերինի հեռացմանը, աղիքային ֆլորայի բնականոնացմանը։ Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը] - Бендер М., Бергерон Р., Комияма М. Биоорганическая химия ферментативного катализа. Пер. с англ. - М.: Мир, 1987. - 352 с. - Дюга Г., Пенни К. Биоорганическая химия. - М.: Мир, 1983. - Тюкавкина Н. А., Бауков Ю. И. Биоорганическая химия. - М.: Медицина, 1991. Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] - Н. А. АБАКУМОВА, Н. Н. БЫКОВА. 9. Углеводы // Органическая химия и основы биохимии. Часть 1. — Тамбов: ГОУ ВПО ТГТУ, 2010. — ISBN 978-5-8265-0922-7 - Eldra Pearl Solomon, Linda R. Berg, Diana W. Martin, Cengage Learning (2004)։ Biology։ books.google.am։ էջ 52։ ISBN 978-0534278281 - Flitsch Sabine L., Ulijn Rein V (2003)։ «Sugars tied to the spot»։ Nature 421 (6920): 219–20։ PMID 12529622։ doi:10.1038/421219a - Maton Anthea, Jean Hopkins, Charles William McLaughlin, Susan Johnson, Maryanna Quon Warner, David LaHart, Jill D. Wright (1993)։ Human Biology and Health։ Englewood Cliffs, New Jersey, USA: Prentice Hall։ էջեր 52–59։ ISBN 0-13-981176-1 - Campbell Neil A., Brad Williamson, Robin J. Heyden (2006)։ Biology: Exploring Life։ Boston, Massachusetts: Pearson Prentice Hall։ ISBN 0-13-250882-6 - Pigman Ward, Horton, D. (1972)։ «Chapter 1: Stereochemistry of the Monosaccharides»։ in Pigman and Horton։ The Carbohydrates: Chemistry and Biochemistry Vol 1A (2nd ed.)։ San Diego: Academic Press։ էջեր 1–67 - http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1955/#_ch2_s4_ Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Տես նաեւ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] |Այս հոդվածն ընտրվել է Հայերեն Վիքիպեդիայի օրվա հոդված:|


source: fineweb

text: Թուրքական ընդդիմության 71-ամյա առաջնորդ Դենիզ Բայքալը, ով հայտնվել էր սեքսուալ սկանդալի կիզակետում, երկուշաբթի օրը Անկարայում հրավիրած ասուլիսում հայտարարել է, որ հրաժարական է ներկայացնում Ժողովրդա-հանրապետական կուսակցության նախագահի պաշտոնից։ Բայքալի շուրջ սկանդալը ծագել էր անցած շաբաթավերջին, երբ ծայրահեղ իսլամիստական ուղղվածության Vakit պարբերականի կայքէջում վեց րոպեանոց մի տեսագրություն տեղադրվեց, որում պատկերված էին Ժողովրդա-հանրապետական կուսակցության առաջնորդն ու նույն կուսակցության կին պատգամավորներից Նեսրին Բայթոքը։ Կայքէջում տեսաերիզը մնացել էր մոտ երկու ժամ։ Հետագայում այն հայտնվեց YouTube վիդեո պորտալում։ Թուրքական մամուլի պնդմամբ, ընդդիմադիր գործչին վարկաբեկող այս տեսաերիզի տարածման հետ իշխանությունները որեւէ առնչություն չունեն։


text: ՆԻԿՈԼԻ ՊԱՏԱՍԽԱՆԸ GAGIK KHACHATRYAN-Ի ՀԱՐՑԵՐԻՆ Հարցեր Gagik Khachatryan-ից Hargeli Nikol` verji hanarahavaqum Levon Ter-Petrosyani yeluyti mets masits tpavorutyun statsa, vor na kartses anughakioren zrutsum er artaqin uzheri ev ishxanutyunneri het. 2 hartsi parzabanman kariq em zgum dzezanits. Kanxav shnohakal em patasxani hamar. 1. Ayd inchpes yeghav, vor angam tntesakan chgnazhami patcharov HAK karogh e dzevavorel “prkutyan karavarutyun” iskhanutyunneri het, ev ays harts@ karogh e qnnarkvel zhoghovrdi het. Ayn depqum yerb nuynisk Marti 1-n ays ishxanutyunnerin chndunelu hetevanq er? 2. Uzum em hakirch batsatreq inchu dzevavorvets “Aylntranq” kazmakerputyun@. Ardyoq “heghapoxutyun” aylevs aylynranqayin tarberak che? Նիկոլի պատասխանը - Սիրելի Գագիկ. իր ելույթի այդ հատվածում Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը ասում է. «Չեմ բացառում, որ առաջիկայում վարչախումբը կարող է հայտնվել մի այնպիսի ճարահատյալ վիճակում, որ հարկադրված լինի իր ողջ կազմով հրաժարական տալ։ Չեմ բացառում նաեւ, որ մեզ առաջարկեն ազգային համաձայնության կամ, ավելի ճիշտ, ազգային փրկության կառավարություն կազմել»։ Այսինքն` խոսքի տրամաբանությունից ակնհայտ է դառնում, որ Տեր-Պետրոսյանը այդ փրկության կառավարությունը դիտում է որպես իշխանությունների հեռացմանը նախորդող քայլ: Սա նշանակում է, որ այդօրինակ կառավարության ձեւավորումը առաջին նախագահը դիտում է որպես իշխանափոխության հնարավոր տարբերակներից մեկը: Հիմա` կհարցնեք, որքանո՞վ է իրատեսական այդ տարբերակը: Կարծում եմ` Հայ ազգային կոնգրեսը պետք է հաշվարկի իրադարձությունների զարգացման ցանկացած տարբերակ, այդ թվում եւ քիչ հավանական թվացողները, որովհետեւ իրադարձությունների որոշակի զարգացման դեպքում դրանք կարող են դառնալ միակ ռեալը: Եւ ուրեմն` տվյալ դեպքում առաջին նախագահի ասածից ակնհայտ է դառնում, որ եթե խոսքը իշխանության հետ համագործակցելու մասին է, այդ համագործակցությունը կարող է վերաբերել խաղաղ իշխանափոխությանը: Ինչ վերաբերում է «Այլընտրանքին», նրա ծրագրերը հանրամատչելի են, եւ տվյալ դեպքում ավելի էական է դառնում ձեր հարցի` հեղափոխությանը վերաբերող մասը: Ասեմ ուղիղ` կարծում եմ, որ մեր երկիրը առանց հեղափոխության ապագա չունի: Հեղափոխություն ասելով նկատի ունեմ այնպիսի փոփոխություններ, որոնց արդյունքում երկրում կձեւավորվի նոր հանրություն, որը հանդես է գալիս որպես բարձրագույն իշխանություն, եւ ի վիճակի է իրացնել այդ իշխանությունը: Եւ որպես հետեւանք` հեղափոխության հաջորդ արգասիքը պետք է դառնա նոր իշխանությունը, որը կառավարական լծակներ ստանում է ժողովրդի ազատ ընտրությամբ, ազատ կամարտահայտմամբ եւ այդ լծակներից զրկվում է ժողովրդի ընտրությամբ` խաղաղ, անարյուն իշխանափոխությունների միջոցով: Անկախ ամեն ինչից ես կարծում եմ, որ մեր շարժումը հեղափոխական է, բայց ոչ թե Հոկտեմբերյան սոցիալիստական մեծ հողափոխության իմաստով, այլ ինչպես մի հոդվածում նշել եմ` վարքի, հանրային, քաղաքացիական, իշխանական վարքի փոփոխության իմաստով: Եւ «Ի՞նչ է փոխել Տեր-Պետրոսյանի ելույթը» հոդվածով ցույց եմ տվել, որ բոլոր այն պատկերացումները, որ գոյություն ունեին Տեր-Պետրոսյանի` մարտիմեկյան ելույթից առաջ եւ կոչվում էին «հեղափոխական», ահա այդ մոտեցումները գոյություն ունեն նաեւ առաջին նախագահի ելույթից հետո, գոյություն ունեն այդ ելույթի տեքստում, եւ ինձ համար էական չէ, թե դրանք ինչ անունով են հանդես գալիս: Առաջին նախագահին պատեհ չի թվում «հեղափոխություն» բառը, հոգ չէ: Եւ կարեւորը ոչ թե ձեւն է, այլ բովանդակությունը: Մեր հռչակած նպատակները չեն փոխվել, այդ նպատակների իրագործումը ինձ համար անվանվելու է հեղափոխություն: Բայց ես այդ բառի համար կռիվ չեմ տալու, ես կռիվ եմ տալու նրա բովանդակության համար: Շնորհակալություն:


source: wikipedia

text: Ուկրաիներեն (ինքնանվանում՝ українська мова ), հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի արեւելա-սլավոնական լեզվախմբի լեզու։ Ուկրաիներեն խոսում են աշխարհում 41 միլիոն մարդ։ Պետական լեզու է Ուկրաինայում։ Ըստ աշխարհի լեզուների դասակարգման խոսողների թվով 26-րդն է։ Ընդհանուր տեղեկություններ Խոսողների թիվ - 45 մլն. Լեզվի կոդ - uk Անվանում - uk - українська мова (ukrains’ka mova); en - Ukrainian; eo - Ukraina Տառատեսակ - Կիրիլիցա Պետական կարգավիճակ Պետական լեզու է՝ Աշխարհագրական տարածում Ուկրաիներենը տարածված է հիմնականում Ուկրաինայում, Բելառուսում, Ռուսաստանում եւ նրանց հարակից շրջաններում, Կուբանում, Լեհաստանում, Սլովակիայում, ինչպես նաեւ Կանադայում, ԱՄՆ-ում, Արգենտինայում եւ Ավստրալիայում։ Այբուբեն եւ գիր Բառապաշար Բարի օր/Բարեւ/Ողջույն - Добрий день (Dobri den); Привіт (Pryvit) Բարի լույս - Доброго ранку (Dobroho ranku) Բարի երեկո - Добрий вечір (Dobryy̆ vechir) Ինչպե՞ս եք - як ви поживаєте? (yak vy pozhyvayete?) Ինչպե՞ս ես - як поживаєш? (yak pozhyvayesh?) Բարի գալուստ - Ласкаво просимо (Laskavo prosymo); Вітаємо (Vitaemo) Ինչպե՞ս են Ձեր գործերը - Як у вас справи? (Yak u vas spravy?) Շնորհակալություն - Дякую (Dyakuyu); Спасибі (Spasybi) Այո | Ոչ - Так | Ні (Tak / Ni) Խնդրում եմ - Будь ласка (Bud' laska); Прошу (Proshu) Ցտեսություն/Հաջողություն - До побачення (Do pobachennya) Թվեր Տես նաեւ Պաշտոնական լեզուների ցանկ Լեզվաընտանիքների ցանկ Լեզուների ցանկեր Ուկրաինա Ուկրաինայի լեզուներ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ GeoNames Ethnologue Սլավոնական լեզվախումբ Ուկրաիներեն ԱՄՆ-ի լեզուներ Ուկրաինայի լեզուներ


$ 329000 Առավելագույն դուրսգրում Բացառիկ Խաղատուն Բոնուս `830% Խաղատան խաղերի բոնուսը Երբ խոզեր թռչել Netent- ը Slot խաղ $ 290 Անվճար կանխիկ Թարմացվել է ` Հունվար 19, 2013 Հեղինակ: Շեյն Բհալլա Առնչվող բոնուսներ «$ 290 անվճար կանխիկ». € 845 ավանդային բոնուսային կոդը € 1760 ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ ԲՈՆՈՒՍ ԿՈԴ € 75 անվճար խաղատուն մրցաշար Սկսեք խաղալ «$ 290 անվճար կանխիկով» Մեկնաբանություններ «290 $ անվճար կանխիկի համար» Հեյ Մոհն Հունվար 16, 2016 6: 24 pm Ezekiel Antone Հունվար 15, 2017 3: 20 pm Zebulen Luhn Ապրիլ 18, 2017 4: 16 AM Անդերսոն Կարդոնա Սեպտեմբեր 1, 2017 10: 36 AM Շեյն Բհալլա


text: Դեպքեր Օգոստոս 17 - Օշականի ճակատամարտը Օգոստոս 17 - Երեւանի բերդի գրավում Ծնունդներ Դեկտեմբերի 4 - Գարեգին Զաբհանալյան, գրականության պատմաբան, մատենագետ, թարգմանիչ Մահեր Մարտի 5 - Պիեռ Սիմոն Լապլաս, ֆրանսիացի ֆիզիկոս, մաթեմատիկոս, աստղագետ Լապլասը ստեղծել է հավանականությունների տեսությունը։ (ծն. 1749) Մարտ 26 - Լուդվիգ վան Բեթհովեն, գերմանացի կոմպոզիտոր (ծ. 1770) 1827 Տարեթվեր


«Դավադիր գրկախառնությունը». Ով է Ռոնալդուի «մտերիմ» ընկեր համարվող Բադր Հարին - VNews Ուրբաթ, 24 Հուլիսի, 2020 | Ֆուտբոլ » «Դավադիր գրկախառնությունը». Ով է Ռոնալդուի «մտերիմ» ընկեր համարվող Բադր Հարին «Դավադիր գրկախառնությունը». Ով է Ռոնալդուի «մտերիմ» ընկեր համարվող Բադր Հարին Մարզաշխարհում մեծ հավակնություններ ունեցող ցանկացած իրեն հարգող մարդու համար «Ռոնալդուի զուգընկերը» արտահայտությունն ամենավատ էպիտետն է, որը նա կարող էր երբեւէ ստանալ (երեւի)։ Մահմեդական Մարոկկոն նման երեւույթները կտրականապես չի ընդունում, սակայն ի՞նչ կարելի է անել, երբ երկու ընկեր չափազանց բարի ու անկեղծ հարաբերությունների մեջ են, կարող են թույլ տալ իրենց հաճախ հանդիպել, զրուցել, գրկախառնվել ու սոցցանցերում հիմար հումորներ անել։ 2012 թվականին հրապարակվեց սենսացիոն լուսանկար, որտեղ «Ռեալի» առաջատար Կրիշտիանու Ռոնալդուն լավ մարզված, ամրակազմ մի երիտասարդի էր գրկել։ Նկարն էլ սոցցանցերում վերնագրված էր «նորապսակները»։ Պորտուգալացու անվան շուրջ մինչեւ այդ էլ պտտվում էին շշուկներ ոչ ավանդական սեռական կողմնորոշման մասին, իսկ այս լուսանկարից հետո մարզական ու «չ»մարզական առաջին էջերին հենց Կրիշն էր՝ տղամարդու գրկում։ Բոլորը սկսեցին հետաքրքրվել. ո՞վ է Ռոնին գրկած «մկանների հավաքածուն»։ Կարճ ժամանակ անց նրա անունը հայտնի դարձավ լայն հանրությանը. Բադր Հարին բավականին մեծ հեղինակություն էր վայելում քիք-բոքսինգում։ Նրա բազմաթիվ նոկաուտները վկայում էին զորեղության մասին, իսկ երկրպագուների քանակն ինչպես սոցցանցերում, այնպես իրական կյանքում այլ տարբերակ չէին թողնում մտածելու։ Բադր Հարին քիք-բոքսինգի Կրիշտիանու Ռոնալդուն է։ Սակայն ի տարբերություն պորտուգալացու, որը շվեյցարական ժամանացույցի պես իդեալական էր աշխատում եւ ապրում, մարոկկացի մարզիկը ավիրում էր բոլորին ու ամեն ինչ։ Ընդ որում՝ նաեւ ռինգից դուրս։ 10 տարի առաջ Բադր Հարին սկսեց նոկաուտ ուղարկել անմեղ մարդկանց։ «Blinq» ակումբ մտնելու ճանապարհին Բադրը ծեծել է անվտանգության աշխատակցին, մեքենայով անցել է հետիոտնի ոտքի վրայով, հարձակվել է նախկին ընկերուհու վրա, ավիրել նրա բնակարանը, կոտրել է Air ակումբի սեփականատիրոջ ատամները, ծեծել է մեկ այլ նախկին ընկերուհու եղբորը, հարվածել է բրիտանացի անմեղ տուրիստի գլխին, ձեռնամարտի է բռնվել Մարոկկոյի հյուրանոցի մատուցողներից մեկի հետ...։ Իրավապահ մարմինները երկար ժամանակ աչք էին փակում կոնֆլիկտային մարզիկի արարքների վրա՝ ամեն անգամ սահմանափակվելով պայմանական պատիժներով եւ դրամական տուգանքներով։ Սակայն 2012 թվականին նրանց համբերության բաժակը լցվեց. խուլիգանության 9-րդ դեպքից հետո նրա նկատմամբ կիրառվեց «խիստ պատիժ»՝ տնային կալանք։ Սակայն դրանից 3 օր անց նրան նկատեցին քրգործերից մեկով անցնող վկաների հետ զրուցելուց եւ շատ արագ տնային կալանքը վերածվեց իրականի՝ 2 ամիս ճաղերի հետեւում։ Դրան հետեւած խուզարկությունն էլ ավելի բարդացրեց նրա կյանքը. նրա բնակարանում հայտնաբերվեցին արգելված խթանիչներ, ինչի համար նա որակազրկվեց մի քանի ամսով։ Իսկ 2015 թվականին նրա մասնակցությամբ տեղի ունեցավ հերթական ծեծկռտուքը։ Բադրը նոկաուտի ուղարկեց բիզնեսմեն Կոեն Էվերինկին, որը վիրավորել էր մարոկկացի մարզիկի ընկերուհուն՝ Էստելային (ի դեպ, Յոհան Կրույֆի թոռնուհին է)։ 2017 թվականի փետրվարի դրությամբ, Բադրն արդեն 8 ամիս էր՝ ինչ կալանավայրում էր։ Հագայի դատարանը նրա մեղավորությունն ապացուցեց, սակայն հաջորդ 8 ամիսը թույլ տվեց անցկացնել ազատության մեջ. իհարկե պայմանական։ Ճաղերի հետեւում վերջին արեւածագի հետ Հարին հասկացավ վերջապես. պետք է փոխել կյանքը։ Բադր Հարի Ջորջինիա Ռոդրիգես


text: Մայիսի 1, տարվա 121-րդ (նահանջ տարիներին՝ 122-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 244 օր։ Դեպքեր 1707 - Շոտլանդիան եւ Անգլիան միավորվելով ստեղծում են Մեծ Բրիտանիան 1753 - հրապարակվում է Կարլ Լինեյի «Բույսերի տեսակները» աշխատությունը 1786 - Վիեննայում կայանում է Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի «Ֆիգարոյի ամուսնությունը» օպերայի առաջին ներկայացումը 1840 - Անգլիայում առաջին անգամ վաճառքի են հանվում փոստային նամականիշներ 1884 - ԱՄՆ-ում եւ Կանադայում կազմակերպվեցին ցույցեր ի պաշտպանություն ութժամյա աշխատանքային օրվա 1890 - Ավստրո-Հունգարիայի, Բելգիայի, Գերմանիայի, Դանիայի, Իսպանիայի աշխատավորները առաջին անգամ կազմակերպեցին մայիսմեկյան տոնակատարություններ 1891 - Պետերբուրգում կայացավ առաջին մայիսմեկյան ցույցը 1945 - Բեռլինում Ռայխստագի վրա բարձրացվում է սովետական դրոշը 1946 - Եկատերինբուրգում բացվել է Դմիտրի Նարկիսովիչ Մամին-Սիբիրյակին նվիրված թանգարան 1948 - ստեղծվում է Կորեայի Ժողովրդա-Դեմոկրատական Հանրապետությունը 1951 - Մյունխենից իր հեռարձակումներն է սկսում «Ազատություն» ռադիոկայանը 2004 - Էստոնիան, Լատվիան, Լեհաստանը, Լիտվան, Կիպրոսը, Հունգարիան, Մալթան, Չեխիան, Սլովակիան եւ Սլովենիան մտնում են Եվրամիության կազմի մեջ 2011 - Բարաք Օբաման հայտարարում է Ուսամա բեն Լադենի սպանության մասին Ծնունդներ 1672 - Ջոզեֆ Ադիսոն, անգլիացի բանաստեղծ (մ. 1719) 1862 - Մարսել Պրեւո, ֆրանսիացի արձակագիր, դրամատուրգ (վ. 1941) 1881 - Պիեռ Տեյար դը Շարդեն, ֆրանսիացի փիլիսոփա, աստվածաբան (մ. 1955) 1885 - Լիդիա Դուռնովո, ռուս արվեստաբան, վերականգնող նկարիչ 1894 - Լուիջի Բարբեսինո, իտալացի ֆուտբոլիստ եւ գլխավոր մարզիչ 1912 - Մարիամ Պետրոսյան,հայ նկարչուհի 1923 - Ջոզեֆ Հելեր, ամերիկացի գրող (մ. 1999) 1930 - Վլադիմիր Աբրահամյան, հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, լրագրող 1939 - Ռոզի Արմեն, ֆրանսահայ երգչուհի 1946 - Ջոն Վու, հոնգքոնգցի ռեժիսոր, դրամատուրգ 1967 - Անդրանիկ սարկավագ Մանուկյան,երգիչ,երգահան,բանահավաք երաժիշտ 1969 - Ուես Անդերսոն, ռեժիսոր, դերասան, սցենարիստ, պրոդյուսեր 1978 - Մայիս Ազիզյան, հայ ֆուտբոլիստ, դարպասապահ 1982 - Դարիո Սռնա, խորվաթ ֆուտբոլիստ Մահեր 408 - Արկադիոս, Բյուզանդիայի կայսր (* 337) 1733 - Նիկոլա Կուստու, ֆրանսիացի բարոկկո ոճի քանդակագործ 1873 - Դավիթ Լիվինգստոն, David Livingstone շոտլանդացի միսիոներ (* 1813) 1904 - Անտոնին Դվորժակ, չեխ կոմպոզիտոր (* 1841) 1978 - Արամ Խաչատրյան, կոմպոզիտոր (* 1903) 1982 - Վիլլիամ Փրիմրոուզ, շոտլանդացի թավջութակահար (* 1903) 2010 - Ալեքսեյ Սիսակյան, հայ սովետական ֆիզիկոս-տեսաբան Տոներ Աշխատավորների միջազգային տոն Լատվիա՝ Սահմանադրության օր


Հայկական ստարտափ. Fitolight-ի LED լամպերը բույսերի աճը կարագացնեն 40%-ով. photo 9:30 «Թող չլինի 40, թող լինի 20-30 տոկոս». Ինչի՞ վրա է հույս դրել Սերժ Սարգսյանը 9:00 Հակառակորդը կրակել է Իջեւան-Նոյեմբերյան ճանապարհային հատվածի ուղղությամբ 20.07.2018 19:10 Ապօրինի հարստացման մեջ մեղադրվող Սերժի Վաչոն 1 միլիարդ դրամ գրավի դիմաց ազատ կարձակվի 20.07.2018 18:19 Խոշոր հրդեհ «Հաղթանակ» զբոսայգում. դեպքի վայր է մեկնել երկու մարտական հաշվարկ (Ֆոտո) 20.07.2018 15:00 Պաշտոնը դադարեցնելու օրվա դրությամբ Սերժ Սարգսյանն ունեցել է 107 միլիոնի փոխառություններ 20.07.2018 14:20 Փաշինյանն օգտակար է համարում Տեր-Պետրոսյանի հետ զրույցը եւ չի բացառում մյուս նախագահների հետ հանդիպելու հնարավորությունը (տեսանյութ) 20.07.2018 12:40 Հայկ Սարգսյանին կալանավորելու որոշումը բողոքարկվել է վերաքննիչ դատարան 20.07.2018 10:20 «Փաշինյանն էլ երեկվա երեխան հո չէ՞». Մարուքյանը հասկացել է՝ իրենք Փաշինյանին պետք չեն 20.07.2018 10:10 Որոշվել է՝ Երեւանի ավագանու ընտրություններում ցուցակը կգլխավորի Մանե Թանդիլյանը 19.07.2018 22:34 Նասի հերթական տեսանյութը Երեւանում՝ Լեւոնի մասին Այսօր՝ 11:45 Սամվել Մարտիրոսյան. «Բայց կայֆը էն ա, որ վերջ. վճարեցինք» Այսօր՝ 11:30 Արարատ Միրզոյանը Վաշինգտոնում կոչ է արել ամբողջ աշխարհի հայերին մասնակցել Հայաստանի զարգացմանը (տեսանյութ) Այսօր՝ 11:15 «Օրենքով գող» Կոբա Շեմազաշվիլին կեղծ անձնագրով լքել է Հայաստանը (տեսանյութ) Այսօր՝ 11:00 ՀՀԿ-ին դատի են տվել Այսօր՝ 10:45 Ստանիսլավ Տարասովի կարծիքը պետք է համարել այդ շրջանակների տեսակետ\t Այսօր՝ 10:29 Սեւանի քաղաքապետը 6 հողամաս, 1 բնակարան եւ 3 մեքենա ունի\t Այսօր՝ 10:15 Վայոց Ձորում այրվել է 105 հա տարածք. հրդեհը դեռ չի մարվել. 49 հրշեջ-փրկարար, 30 բնակիչ եւ 60 զինծառայող\t Այսօր՝ 10:02 30-ամյա քաղաքացին փորձել է ցած նետվել Կիեւյան կամրջից. Անցորդները կանխել են Այսօր՝ 9:50 Ռուբեն Գեւորգյանը վագրեր է պահում. Գեներալ Մանվելի վագրն էլ ինքն է տվել\t Այսօր՝ 9:45 Մեխանիզմ չկա. Ի պաշտպանություն Լեւոն Ազատիչի կառավարությունը հարյուր հազարավոր դոլարներ է վատնում\t Այսօր՝ 9:40 Վլադիմիր Գասպարյանի եղբայրը հայտնի դեպքից հետո ընտանիքով հեռացե՞լ է Հայաստանից\t Այսօր՝ 9:35 Շատերը կհայտնվեն դատ ու դատաստանի առաջ. Փաշինյանը վերացրել է ՊՆ արտաբյուջեն\t Այսօր՝ 9:30 «Թող չլինի 40, թող լինի 20-30 տոկոս». Ինչի՞ վրա է հույս դրել Սերժ Սարգսյանը\t Այսօր՝ 9:25 Փաշինյանը պետք է զանգահարեր Պուտինին կամ Մեդվեդեւին. Նորատ Տեր-Գրիգորյանցը՝ Փանիկի միջադեպի մասին\t Այսօր՝ 9:20 Լեւոն Մարտիրոսյանը իր առաքելությունը համարում է ավարտված եւ ցանկանում է ազատվել դեսպանի պաշտոնից\t Այսօր՝ 9:15 Վլադիմիր Գասպարյանին «գոլդ»ազրկել են. «Այդ համարանիշները նորից չեն վաճառվելու»\t Այսօր՝ 9:10 ԶՈւ թիկունքի վարչությունը դադարեցրել է իրային հատկացումները ԵԿՄ-ին Այսօր՝ 9:00 Հակառակորդը կրակել է Իջեւան-Նոյեմբերյան ճանապարհային հատվածի ուղղությամբ\t 20.07.2018 19:10 Ապօրինի հարստացման մեջ մեղադրվող Սերժի Վաչոն 1 միլիարդ դրամ գրավի դիմաց ազատ կարձակվի\t 20.07.2018 18:19 Խոշոր հրդեհ «Հաղթանակ» զբոսայգում. դեպքի վայր է մեկնել երկու մարտական հաշվարկ (Ֆոտո)\t 20.07.2018 15:20 Շատ կարեւոր է, որ այս երկրում ապրող ցանկացած հայ երիտասարդ հավատացած լինի, որ համակարգը արդար է. Արմեն Սարգսյան 20.07.2018 15:00 Պաշտոնը դադարեցնելու օրվա դրությամբ Սերժ Սարգսյանն ունեցել է 107 միլիոնի փոխառություններ\t 20.07.2018 14:40 Սուրեն Պապիկյանը հանդիպել է Կամո Արեյանի եւ «Սանիթեք» ընկերության գործադիր տնօրենի հետ\t 20.07.2018 14:20 Փաշինյանն օգտակար է համարում Տեր-Պետրոսյանի հետ զրույցը եւ չի բացառում մյուս նախագահների հետ հանդիպելու հնարավորությունը (տեսանյութ) 20.07.2018 14:20 Սաբոտաժ չի կատարվում. «Սանիթեք»-ը եւս մեկ անգամ ներողություն է խնդրում\t 20.07.2018 14:00 «Մարդիկ անխնա են միմյանց նկատմամբ: Ծաղկի չափ էլ չկան». Նազենի Հովհաննիսյան 20.07.2018 13:40 Հուլիսի 20-ին Իրինա Ռոդնինայի գեղասահքի մարզադպրոցում կանցկացվի հաշմանդամություն ունեցող անձանց հոկեյի ցուցադրական խաղ\t 20.07.2018 13:20 Հայաստանում օրինականության հաստատումը կատարյալ առաջնահերթություն է բոլորիս համար. Նիկոլ Փաշինյան\t 20.07.2018 13:00 «Սասնա ծռեր»-ից եւս երկու անդամ ազատ արձակվեց 20.07.2018 12:40 Հայկ Սարգսյանին կալանավորելու որոշումը բողոքարկվել է վերաքննիչ դատարան\t 20.07.2018 12:20 Արփինե Հովհաննիսյանն իր դեմ ցույցից առաջ մեկնել է արձակուրդ 20.07.2018 11:30 Ես ու ինձ պես պայքարներում թրծված որոշ մարդիկ հրաշալի գիտեինք, որ շուտով լսելու ենք ֊մենք հեղափոխությունը սրա համար չէինք արել\t 20.07.2018 11:25 Վարույթ է ընդունվել առանձնապես խոշոր չափերով կաշառք ստանալու, տալու քրեական գործը\t 20.07.2018 11:15 Վարչապետն ընդունել է ԵԱՀԿ գործող նախագահի ներկայացուցիչ Պաոլա Սեւերինոյին\t 20.07.2018 11:00 Բաց նամակ վարչապետ Փաշինյանին ցմահ դատապարտյալ Արթուր Քոչարյանից\t 20.07.2018 10:25 3 առանձնատուն, 2 բնակարան. քաղաքապետի միջոցները նվազել են 17 հազար դոլարով\t 20.07.2018 10:20 «Փաշինյանն էլ երեկվա երեխան հո չէ՞». Մարուքյանը հասկացել է՝ իրենք Փաշինյանին պետք չեն\t 20.07.2018 10:15 Լիսկան տղաների հետ 1 ամիս է՝ արտերկրում է. պնդում է ազգականը\t 20.07.2018 10:10 Որոշվել է՝ Երեւանի ավագանու ընտրություններում ցուցակը կգլխավորի Մանե Թանդիլյանը\t 20.07.2018 10:05 Ռոբերտ Քոչարյանի որդու բաջանաղը՝ վարչության պետ\t 20.07.2018 10:00 Կառավարությունը որոշել է խնայողություններ անել տպագիր մամուլի հաշվին\t 20.07.2018 9:55 «Մի Պուտին է գալիս, Երեւանը կաթվածահար է լինում». Ֆրանկոֆոնիային ընդառաջ՝ իշխանությունների խնդիրները\t 20.07.2018 9:50 Ի՞նչն է Արթուր Բաղդասարյանին այդքան հաճախ տանում Ռուսաստան\t 20.07.2018 9:45 ՀՖՖ նախագահի պաշտոնի համար պայքար՝ Գագիկ Ծառուկյանի եւ Արթուր Վանեցյանի միջեւ\t 20.07.2018 9:40 Ձերբակալվել է Ստեփանավանի սոցիալական ծառայությունների տարածքային գործակալության 4 աշխատակից\t 20.07.2018 9:35 Հիմա ի՞նչն է խանգարում հանցավոր թնջուկը քանդել ու գազը էժանացնել\t 20.07.2018 9:30 Մարդ ուզում է դնի ու ապօրինի հարստանա 19.07.2018 22:34 Նասի հերթական տեսանյութը Երեւանում՝ Լեւոնի մասին\t 19.07.2018 16:00 Բլոգեր Ռոմանովն անդրադարձել է Փանիկում տեղի ունեցած միջադեպին (տեսանյութ)\t 19.07.2018 15:45 Հայաստանում 1 տարուց նախատեսվում է ներդնել միջմարզային միասնական երթուղային ցանց (Տեսանյութ)\t 19.07.2018 15:30 «Շիրակը» վերադառնում է Հայաստանի բարձրագույն խմբի առաջնություն ու աջակցելու է Արթուր Վանեցյանին\t 19.07.2018 15:15 «Զվարթնոց» օդանավակայանում հետախուզվող է բերման ենթարկվել\t 19.07.2018 15:00 Հուլիսի 22-ին Երեւանում կանցկացվի ձմերուկի 6-րդ փառատոնը 19.07.2018 14:45 Կիեւյան կամրջից քաղաքացու ինքնասպանության փորձը կանխվել է\t 19.07.2018 14:30 Բացահայտվել են թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության դեպքեր. մեղադրանք է առաջադրվել 6 անձի\t 19.07.2018 14:15 Արսեն Թորոսյանը այն մասին թե ինչ խախտումներ են հայտնաբերվել Սերժ Սարգսյանի խնամու հիվանդանոցում (տեսանյութ)\t 19.07.2018 14:00 61-ամյա տղամարդը Նոր Հաճնի կարմջից իրեն ցած է նետել\t 19.07.2018 13:45 ՃՏՊ Արցախի պողոտայի եւ Արին-Բերդի փողոցի խաչմերուկում. անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը\t 19.07.2018 13:30 Հանրապետության նախագահի նստավայրում տեղի է ունեցել նորանշանակ դատավորների երդման արարողությունը\t 19.07.2018 13:15 ԻՔՄ. Երեւանի ավագանու ընտրությունների ժամկետների խառնաշփոթն ու հաշվարկը\t 19.07.2018 13:00 Փանիկ գյուղի մոտ ՌԴ զինվորականների մասնակցությամբ տեղի ունեցած միջադեպի մանրամասները\t 19.07.2018 12:45 Ռուսական պետության PR-ը Հայաստանում այնքան թույլ է, որ մեկ-մեկ թվում է՝ իրենք իրենց դեմ են աշխատում\t 19.07.2018 12:39 Լավություն անելու շատ ավելի լավ ձեւեր կան. Սամվել Մարտիրոսյան\t 19.07.2018 12:18 ՀՔԾ պետը Քոչարյանի հարցաքննության մասին. «Օբյեկտիվորեն տարիների ընթացքում գուցեեւ որոշակի հիշողություններ այն սրությամբ չլինեն» (տեսանյութ)\t 19.07.2018 12:01 Տարոն Մարգարյանը դեռ չի հրավիրվել ԱԱԾ, բայց կհրավիրվի. Արթուր Վանեցյան (Տեսանյութ)\t 19.07.2018 11:45 Որոշ ԲՈՒՀ-եր ուղղորդել են իրենց աշխատակիցներին հաշիվներ բացել կոնկրետ բանկերում. ԿԳ նախարար\t 19.07.2018 11:30 Փաշինյանը սադրանք է համարում Փանիկում տեղի ունեցածը (Տեսանյութ)\t 19.07.2018 11:20 Արփինե Հովհաննիսյանը վիրավորել է Դանիել Իոաննիսյանին (տեսանյութ)\t 19.07.2018 11:18 Հայաստանում կան վարկային ծրագրեր, որոնք չեն իրագործվում, բայց ՀՀ-ն վճարումներ է անում. Փաշինյան (ֆոտոշարք) 19.07.2018 9:52 Կունեզրկե՞ն. Խոսրով Հարությունյանի եղբորը պատկանող «Արամյանց» ԲԿ-ն արդեն վաճառվել է\t 19.07.2018 9:51 ՀՀԿ օգտին չաշխատելու հետեւանքը. որտեղ են տանում «Վանաձորի» բանտապետի կալանավորման հետքերը\t 19.07.2018 9:47 Նոր իրողությունները ոչինչ չեն փոխել. Գազալցակայաններ շահագործելու թույլտվությունը առկախված է.\t 19.07.2018 9:46 Շմայսի հորեղբորորդին Հոկտեմբերի 27-ի գործով դիմել է գլխավոր դատախազին\t 19.07.2018 9:41 Զինվորները ծնողներից փող են խնդրում սնունդ եւ ծխախոտ գնելու համար\t 19.07.2018 9:40 Վրաստանում ավտովթար է եղել. ազգությամբ հայ վարորդը մահացել է, ուղեւորի վիճակը ծանր է\t 19.07.2018 9:37 Յուրի Խաչատուրովը որպես կարիքավոր ՊՆ-ից երկու բնակարան է ստացել\t 19.07.2018 9:35 Արարատի նախկին մարզպետը Ալիկ Սարգսյանին մեղադրում է կաշառք վերցնելու մեջ. հարուցվել է քրեական գործ\t 19.07.2018 9:30 Սաբոտաժ. «Սանիթեքը» որոշել է բոյկոտե՞լ աղբահանությունը\t 19.07.2018 1:23 Աշխարհահռչակ բլոգեր Նասը Հայաստանում է. Տեսանյութեր\t 18.07.2018 16:30 Դավիթ Տոնոյանը 102-րդ ռազմաբազայի հրամանատարի եւ ՌԴ դեսպանատան ռազմական կցորդի հետ կքննարկի Փանիկի դեպքերը. խոսնակ 20.07.2018 15:00 Պաշտոնը դադարեցնելու օրվա դրությամբ Սերժ Սարգսյանն ունեցել է 107 միլիոնի փոխառություններ 1 20.07.2018 14:40 Սուրեն Պապիկյանը հանդիպել է Կամո Արեյանի եւ «Սանիթեք» ընկերության գործադիր տնօրենի հետ 2 20.07.2018 19:10 Ապօրինի հարստացման մեջ մեղադրվող Սերժի Վաչոն 1 միլիարդ դրամ գրավի դիմաց ազատ կարձակվի 3 Այսօր՝ 9:45 Մեխանիզմ չկա. Ի պաշտպանություն Լեւոն Ազատիչի կառավարությունը հարյուր հազարավոր դոլարներ է վատնում 4 20.07.2018 14:20 Փաշինյանն օգտակար է համարում Տեր-Պետրոսյանի հետ զրույցը եւ չի բացառում մյուս նախագահների հետ հանդիպելու հնարավորությունը (տեսանյութ) 5 1:00 - 13/հուլիսի/2017 Հայկական ստարտափ. Fitolight-ի LED լամպերը բույսերի աճը կարագացնեն 40%-ով. photo ԱՄՆ-ում, Չինաստանում, Ռուսաստանում եւ այլ երկրներում արտադրվող LED լամպերը բույսերի աճն արագացնում են 30%-ով եւ թանկ են, իսկ հայկական ստարտափը՝ Fitolight-ը, առաջարկում է նոր LED լամպեր, որոնք բույսերի աճը կարագացնեն 40%-ով եւ կլինեն շատ ավելի մատչելի։ «Հորեղբորս տղան Ուկրաինայում է ապրում ու մի օր ասաց, որ իրենց մոտ կան լամպեր, որոնք տեղադրում են բույսերի վրա, ու դրանք ավելի արագ են աճում։ Խոսքը մետալ-հալոգեն լամպերի մասին է, որոնք շատ ծախսատար են, ու բույսի աճն արագացնում են ընդամենը 10%-ով։ Ինձ հարցրեց՝ արդյոք չե՞նք կարող մշակել մեխանիզմ, որի շնորհիվ այն ավելի էժան կլինի։ Միտքը հետաքրքրեց ու սկսեցի փորձարկումները։ Առհասարակ բույսերի աճի համար նախատեսված LED լամպերն օգտագործվում են փակ տարածություններում՝ լույսի բացակայության կամ քիչ լուսավորության դեպքում՝ հիմնականում՝ ջերմոցներում։ Առաջին փորձը կատարեցի հենց մթության մեջ։ Ցանեցի համեմ ու կոտեմ եւ, առանց բնական լույսի, մոտ 15 օրվա ընթացքում աճեցին, բարձրացան 10 սմ»,- ասում է ստարտափի հիմնադիր, ղեկավար Գեւորգ Հովհաննիսյանը։ Հաջողված փորձից հետո Գեւորգն ավելի լուրջ տրամադրվեց ու մշակեց մի մեխանիզմ, որի շնորհիվ բույսը կաճի հնարավորինս արագ։ «ԱՄՆ-ում , Չինաստանում, Ռուսաստանում արտադրվող ֆիտոլամպերը հիմնականում հավաքվում են կարմիր եւ կապույտ գույներով։ Գույներ ասելով նկատի ունեմ լամպի դիոդների հատիկների գույները։ Հայտնի է, որ բույսը ֆոտոսինթեզ անում է տեսանելի լույսի 380-730 նանոմետր ալիքի երկարության տակ. այսինքն՝ տեսանելի լույսի ժամանակ։ Ուսումնասիրելով ֆոտոսինթեզի կորը՝ պարզ է դառնում, որ ֆոտոսինթեզի ֆոտոքիմիական ռեակցիաներից ֆոտոմորֆոգենեզը կատարելու համար բույսը առավել կլանում է կապույտ եւ կարմիր սպեկտորի տիրույթները։ Դրա համար էլ դրսում միայն այդ երկու գույնն են օգտագործում, այլ գույներ չեն կիրառում ու ֆոտոսինթեզի մյուս ռեակցիաները ապահովում են բնական լույսի հաշվին։ Երբեմն օգտագործում են նաեւ սպիտակ, սակայն վերջինս իր մեջ ներառում է 80% կապույտ լույս։ Մենք համադրում ենք տարբեր գույներ՝ կանաչ, կարմիր, կապույտ, նարնջագույն, սպիտակ, դեղին, մանուշակագույն եւ այլ գույներ, որպեսզի ստանանք ֆոտոսինթեզի համար պահանջվող ողջ սպեկտորը։ Գույների ճիշտ համադրության շնորհիվ է, որ բույսը կարողանում է ամբողջությամբ ֆոտոսինթեզ կատարել։ Այսինքն՝ այդ երկու գույնի համադրության դեպքում ստանում են 30% աճ, իսկ տարբեր գույներ համադրելու դեպքում մենք աճն արագացնում ենք 40%-ով։ Ծաղիկի վրա փորձարկեցինք չինական արտադրության LED լամպերը եւ նկատեցինք, որ որոշակի բարձրությունից, աճից հետո ուղղակի չորացան։ Փորձեցի հասկանալ պատճառն ու պարզվեց, որ մութ տեղում դնելուց հետո որոշ ժամանակ անց, քլորոֆիլի սինթեզը չկարողանալով անել, ծաղիկը թառամել էր։ Իսկ մեր լամպի գույները արդեն դա ապահովում են»,-ասում է Գեւորգը։ Շարունակությունը` Hetq.am -ում


text: Միջին հեռավորությունըԱրեգակից կազմում է 2,286329 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0927 ա. մ. հեռավորության վրա եւ հեռանում 2,4799 ա. մ.[1]։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1262,72 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,285099 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի հարթությունը եւ խավարածրի հարթությունը իրար հետ կազմում են 1,76° անկյուն։


source: CulturaX

text: Հարգելի՛ վարորդներ, մեքենան մի կայանեք հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար նախատեսված վայրերում - ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ - ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՈՍՏԻԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 30.04.2020 16:51 Միջոցառումներ Ապրիլի 30-ին ճանապարհային ոստիկանության առաջին սպայական գումարտակի ծառայողները Երեւանում իրականացրին ուժեղացված ծառայություն։ Նպատակը կանգառ-կայանման խախտումներ կատարած եւ հատկապես հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար նախատեսված վայրերում կայանված տրանսպորտային միջոցներ հայտնաբերելն էր։ Արդյունքում` հայտնաբերվեց նման մի քանի մեքենա։ Բոլոր օրինախախտ վարորդների նկատմամբ կազմվեցին վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություններ։ Մի մեքենա էլ տեղափոխվեց ճանապարհային ոստիկանության պահպանվող հատուկ տարածք։ Հարգելի՛ վարորդներ, պահպանե՛ք ճանապարհային երթեւեկության կանոնները, մեքենան մի՛ կայանեք հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար նախատեսված վայրերում կամ թեքահարթակների դիմաց։ Դուք ոչ միայն խախտում եք օրենքը, այլեւ սահմանափակում եք հաշմանդամություն ունեցող անձանց ազատ տեղաշարժը։


Լրատվություն Մամլո հաղորդագրություններ Ավարտվել է մրցույթի անցկացման համար փաստաթղթերի ընդունման ժամկետը 29.05.2017 Ավարտվել է Հեռուստատեսության եւ ռադիոյի ազգային հանձնաժողովի անդամների թափուր պաշտոններ զբաղեցնելու համար անցկացվող մրցույթի փաստաթղթերի ընդունման ժամկետը: Մրցութային հանձնաժողովը տեղեկացնում է, որ Հեռուստատեսության եւ ռադիոյի ազգային հանձնաժողովի անդամների թափուր պաշտոններ զբաղեցնելու համար անցկացվող մրցույթին մասնակցելու նպատակով ս.թ. մայիսի 18-ից մայիսի 29-ը դիմել են հետեւյալ անձինք` Վլադիմիր Հակոբի Օհանյանը՝ ծնված 1959թ., Դավիթ Վարդանի Ամալյանը՝ ծնված 1974թ., Ռուզաննա Հակոբի Առաքելյանը՝ ծնված 1959թ., Վահագն Սամվելի Թորոսյանը՝ ծնված 1972թ., Վահե Սամվելի Դավթյանը՝ ծնված 1986թ., Անժելա Բաբկենի Ավագյանը՝ ծնված 1971թ., Տիգրան Մնացականի Պետրոսյանցը՝ ծնված 1951թ.: Հեռուստատեսության եւ ռադիոյի ազգային հանձնաժողովի անդամի թափուր պաշտոն զբաղեցնելու համար մրցույթի անցկացման կարգի 16-րդ կետի համաձայն, մրցութային հանձնաժողովը, ուսումնասիրելով մրցույթի մասնակիցների վերաբերյալ ներկայացված փաստաթղթերը, կորոշի մրցույթի հաղթողին:


«Իմ քացին» իշխող ուժը եւ տիրող անկառավարելիությունը «Իմ քացին» իշխող ուժը եւ տիրող անկառավարելիությունը 12:50 - 8/մայիսի/2020 Երկու տարի առաջ այս օրը Նիկոլ Փաշինյանը դարձավ վարչապետ։ Այսօր արձանագրում ենք, որ երկիրը մոտենում է անկառավարելիության սահմանագծին։ Սա փուլ է, որը բոլոր գիտակից անհատներից եւ շրջանակներից պահանջում է առավելագույն զգոնություն։ Սա ուժայիններից պահանջում է առավելագույն զսպվածություն եւ օրինապաշտություն, սա իշխանության մեջ գտնվող գիտակից գործիչներից պահանջում է անհատական որոշումներ։ Բոլորիցս պահանջվում է մեծ պատասխանատվություն՝ հնարավորինս հարթ դուրս գալու այս վիճակից եւ ունակ իշխանություն ձեւավորելու համար։ Վիրուսի մասին Հիվանդության տարածման ծավալները գնալով մեծանում են։ Երկրի վարչապետն իրավիճակի կոնտեքստից դուրս է, նա այլ իրականության մեջ է ապրում։ Իշխանություններն ըստ էության դադարել են վերահսկել իրավիճակը, առողջապահական համակարգի կոլապսը սարերի հետեւում չէ։ Օրեր առաջ մի խումբ գործիչների կոչը (Չեղարկել սահմանափակումների թուլացումը. այս պահին անպատրաստ ենք)՝ երկու շաբաթով խստացել սահմանափակումները, իշխանությունն անտեսեց, չարձագանքեց, թեեւ այն ստորագրել են ոչ պատահական մարդիկ։ Հիվանդների եւ մահերի քանակը մեծանում է, դրա դեմն առնելու որեւէ ռազմավարություն իշխանությունը չունի։ Վաղ թե՝ ուշ մենք գնալու ենք դրան, եւ որքան ուշ՝ հետեւանքները լինելու են ավելի ծանր։ Անգործունյա իշխանության հետեւանքը դա է։ Սասունի հերոսամարտը եւ «Իմ քացին» խմբակցությունը Ուղիղ երկու տարի շարունակ վարչապետ Փաշինյանը քարոզում է սամասուդ, ագրեսիա, կալանք եւ այլն։ Ստացանք Գեղարքունիքի դեպքը, որը հիշեցնում էր ԻԳԻԼ-ի բարքերը, ստացանք Ազգային ժողովի ծեծկռտուքը։ Հայաստանը մոտենում է ագրեսիայի պլատոյի։ Հարցերը, թե ինչու Սասունը պետք է լիներ ԱԺ-ում կամ ինչու տասնյակներով պատահականությունները պետք է հայտնվեին պառլամենտում, երկարատեւ քննարկման առարկա են։ Դա կարվի ավելի հանդարտ պայմաններում։ Հիմա շատ ավելի սուր խնդիրներ կան. պետությունն իսկապես դառնում է անկառավարելի։ Իշխանության ներսում Փաշինյանն իրականացնում է թրաֆիկինգի քաղաքականություն եւ այն առ այս պահը արդյունք տալիս է՝ բոլորը հնազանդ են։ Բայց մոտենում է այն պահը, երբ յուրաքանչյուրն անհատապես իրեն հարց է տալու՝ լինել մասնակից եւ կիսել բոլոր անօրինականությունների պատասխանատվությո՞ւնը, թե՞ ունենալ սեփական ձայն եւ լծվել նոր իշխանության ձեւավորմանը։ Այս պայմաններում որակապես փոխվում է ոչ իշխանական համակարգերի առաքելությունը։ Խնդիրը դառնում է լայն կոնսոլիդացիոն պոտենցիալով իշխանության ձեւավորումը։ Այն կարող է լինել ժամանակավոր, կոալիցիոն, չգնահատված եւ այլն։ Բայց այն ունենալու է պատմական դերակատարում՝ կանգնեցնել պետության փլուզումը, վերականգնել ներքին հանդարտությունը։ Հ. Գ. Սասունամարտին մասնակցած բոլոր պատգամավորներն ու նախարարները պարտավոր են ենթարկվել 14 օրյա մեկուսացման՝ սոցիալական հեռավորության եւ հիգիենայի բոլոր նորմերը խախտելու պատճառով։


Մեր ներկա պահեցողությունը - ԼՈՒՍԱՄՈՒՏ Սկիզբ → ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՆ ՕՐԱՑՈՒՅՑ → Պահքի օրեր → Մեծ պահքի կիրակիների ոսկե շղթան → Պահքի մասին ընդհանրապես → Մեր ներկա պահեցողությունը Դ. Մեր ներկա պահեցողությունը Ընդունելի է, որ սա էլ ոմանց համար կարեւոր մի զրկանք եւ, հետեւաբար, ապաշխարանք է, սակայն մյուս կողմից` քանի որ մարդն արտոնված է որեւէ ժամանակ եւ ցանկացած քանակությամբ, բացի վերոհիշյալներից, գրեթե ամեն բան ուտելու, պահքը կորցնում է իր ազդեցությունը: Երբ գինին էլ է արտոնվում` կենդանական արտադրություն չլինելու պատճառով, պահեցողությունը գրեթե շեղվում է իր նպատակից: Այսօր հազարավոր մարդիկ կան, ովքեր բուսակեր են, այսինքն` նրանց առօրյա սովորական ուտելիքները մեր «պահոց» կոչված կերակուրներից տարբեր չեն, սակայն նրանք երբեք չեն հավակնում հայտարարելու, որ բանջարեղեն, ընդեղեն եւ պտղեղեն ուտելով` բառի կրոնական իմաստով պահեցողություն են անում. սա նրանց սնվելու սովորական կերպն է: Արդ, պահքի սկզբունքին, ոգուն եւ տառին հակառակ է ցանկացած ժամանակ եւ ցանկացած քանակությամբ ուտելը` ճոխացրած «պահոց» կոչվող անուշեղեններով ու համադամներով: Պահեցողությունը կերակրի տեսակի հարց չէ. պահք պահելը «թայինով ապուր» կամ ոսպով «չորբա», կամ «յահնիներ» ու «յալանջի դոլմաներ»6 ուտելու մեջ չէ: 1. Սրանք, սակայն, ժխտական թելադրանքներ են ժխտական հոգեվիճակներից ազատագրվելու համար: Ինչո՞ւ ճիգ չանել արծարծելու նաեւ դրական հոգեվիճակներ` կատարելով դրական գործեր, այսինքն` պահքի նպատակն իրագործել ավելի կարճ ու գործնական ճանապարհներով: Հետեւաբար, բարոյական ապաշխարանքների կարգում կարող ենք հանձնարարել հատկապես բարիք գործելը: Ստույգ է, որ բարիք գործելը բոլոր ժամանակներում սիրո մեր պարտականությունն է եւ ոչ` ապաշխարանք, բայց նրանք, ովքեր տարվա մյուս օրերին թերացել են մարդկային այս հիմնական առաքինության մեջ, մասնավոր ճիգ պետք է անեն եւ գեթ Մեծ պահքի ընթացքում իրենց մասնավոր նյութական զոհողության ենթարկեն: Օգնել համայնքային հաստատություններին, կրթական, կրոնական ու բարեսիրական նպատակների, օգնել նույնիսկ երբ մեզնից չեն խնդրում, օգնել պարզապես Մեծ պահքի ոգուն հավատարիմ լինելու համար: Օժանդակել աղքատ ու հաշմանդամ մարդկանց` նրանց դրամական պարտքերը թեթեւացնելով, օգտակար լինել մեզ նմանների հազարումի կարիքներին: Ինքն իրեն հարկադրելով` օրական որոշ գումար մի կողմ դնել, զրկելով քիմքը եւ քմահաճույքները` դրամը բարի նպատակների հատկացնելու համար: 2. Նյութական օժանդակություններին զուգահեռ կամ եթե ի վիճակի չենք նյութական օգնություն ցույց տալու, կարող ենք ժամանակ տրամադրել ազնիվ նպատակներին` ծառայության մեր բաժինը բերելով` ուր դրա պահանջը կա: Այցելել հիվանդներին եւ բանտարկյալներին: Այցելել որբանոցներ եւ ծերանոցներ: Այցելել տանը մենակ մնացած հոգիներին: Մոտենալ սուգ ու ցավ ունեցողներին եւ նրանց տրամադրությունը բարձրացնել` համեստ, անկեղծ ու մարդկային զրույցով բաժանելով նրանց սուգը եւ ցավը: Պահքի մասին մեր այս ընդհանուր խորհրդածությունները ցանկանում ենք իրենց եզրակացությանը բերել ու կնքել Եսայի մարգարեի գրքից սքանչելի մի հատվածով, ուր Աստված մարգարեի բերանով հայտնում է, թե ինչպիսին է Իր ցանկացած պահքը: Այս հատվածում նախ Աստծո ժողովուրդն է, որը գանգատի ձեւով հարց է տալիս Աստծուն. – Այդ ինչպե՞ս է, որ մենք ծոմ պահեցինք, եւ Դու չտեսար, զրկանքների ենթարկեցինք մեզ, եւ Դու չիմացար: – Որովհետեւ ձեր պահքի օրերին ձեր ցանկություններն եք կատարում եւ կսկիծ պատճառում բոլոր նրանց, ովքեր ենթակա են ձեզ: Հակառակության եւ կռիվների մեջ եք պահում եւ բռնցքահարում տկարին: Իսկ Իմ ինչի՞ն է պետք այդպիսի պահքի օրը. դուք պիտի գաք բողոքեք Ինձ, եւ Ես չպիտի լսեմ ձեզ: Այդպիսի՛ պահքը չէ, որ Ես ընտրեցի, եւ ոչ էլ այնպիսի օրը, երբ մարդն իր անձն է տանջում: Եթե պարանոցդ կորացնես օղակի նման ու տակդ քուրձ ու մոխիր տարածես, այդ էլ, սակայն, չեմ համարի պահք եւ ընդունելի օր. այդպիսի՛ պահքը չէ, որ Ես ընտրեցի,- ասում է Տերը: Քանդի՛ր անիրավության հանգույցը, խորտակի՛ ր քո վաճառականական խարդախությունն ու բռնությունը, ների՛ ր ու արձակի՛ ր նեղյալներին եւ պատռի՛ր բոլոր անիրավ մուրհակները: Քաղցածների՛ն բաժանիր քո հացը եւ անօթեւան աղքատների՛ն տար քո տունը. եթե մերկ մարդ տեսնես` հագցրո՛ւ նրան, բայց քո ընտանիքի զավակին մի՛ անտեսիր: Այն ժամանակ այգաբացի պես պիտի ծավալվի քո լույսը, եւ արագորեն պիտի հասնի քո ապաքինումը, քո առջեւից պիտի ընթանա քո արդարությունը, եւ Աստծու փառքը պիտի պահպանի քեզ: Այն ժամանակ պիտի կանչես, եւ Աստված պիտի լսի քեզ. մինչեւ դու խոսես, Նա պիտի ասի, թե` «Ահա հասել եմ»: Եթե դու քո միջից հեռացնես խարդախությունը, ձեռնձգությունն ու տրտունջի խոսքերը, քո հացը հոժար սրտով քաղցածներին տաս եւ չքավոր մարդկանց կշտացնես, այն ժամանակ խավարի մեջ կծագի քո լույսը, քո խավարը կվերածվի միջօրեի: Քո Աստվածը ամեն ժամ քեզ հետ կլինի, քո անձն ըստ ցանկության հագեցում կստանա, եւ քո ոսկորները կլիանան ու կլինեն ինչպես ջրարբի պարտեզ, ինչպես աղբյուր, որից ջուրը չի պակասի (Հմմտ. Եսայի, ԾԸ. 3-11):


Լրատվություն Շնորհավորական 12.06.2013 / Սերժ Սարգսյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Մեծ Բրիտանիայի եվ Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորության Ազգային տոնի կապակցությամբ Նախագահ Սերժ Սարգսյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Մեծ Բրիտանիայի եւ Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորության Թագուհի Նորին Մեծություն Եղիսաբեթ Երկրորդին եւ վարչապետ Դեյվիդ Քեմերոնին՝ երկրի Ազգային տոնի կապակցությամբ: 10.06.2013 / Նախագահը շնորհավորական ուղերձ է հղել Պորտուգալիայի Նախագահ Անիբալ Կավակու Սիլվային Նախագահ Սերժ Սարգսյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Պորտուգալիայի Հանրապետության Նախագահ Անիբալ Կավակու Սիլվային՝ Պորտուգալիայի օրվա կապակցությամբ: 03.06.2013 / Նախագահը շնորհավորական ուղերձ է հղել Շվեդիայի Թագավոր Կարլ Տասնվեցերորդ Գուստավին Նախագահ Սերժ Սարգսյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Շվեդիայի Թագավոր Կարլ Տասնվեցերորդ Գուստավին՝ Շվեդիայի Թագավորության Ազգային տոնի կապակցությամբ: 03.06.2013 / Նախագահը շնորհավորական ուղերձ է հղել Դանիայի Թագուհի Մարգրեթ Երկրորդին Նախագահ Սերժ Սարգսյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Դանիայի Թագուհի Մարգրեթ Երկրորդին՝ Դանիայի Թագավորության ազգային տոնի՝ Սահմանադրության օրվա կապակցությամբ: 02.06.2013 / Նախագահը շնորհավորական ուղերձ է հղել Իտալիայի ազգային տոնի առթիվ Նախագահ Սերժ Սարգսյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Իտալիայի Հանրապետության Նախագահ Ջորջո Նապոլիտանոյին եւ վարչապետ Էնրիկո Լետտային՝ երկրի ազգային տոնի՝ Հանրապետության օրվա կապակցությամբ: 26.05.2013 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Վրաստանի ազգային տոնի առթիվ Նախագահ Սերժ Սարգսյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Վրաստանի Նախագահ Միխեիլ Սաակաշվիլիին եւ վարչապետ Բիձինա Իվանիշվիլիին` երկրի ազգային տոնի՝ Պետական անկախության վերականգնման օրվա կապակցությամբ:


text: ՀՀ Արդարադատության նախարարության պատվիրակությունը այցելեց Թբիլիսիի Հայոց եկեղեցի - Նորություններ - Լրահոս - Հովհաննես Մանուկյան - Անձնական վեբ կայք [Անձնական կայք] ՀՀ Արդարադատության նախարարության պատվիրակությունը այցելեց Թբիլիսիի Հայոց եկեղեցի 2015 թվականի մարտի 6-7-ին, երկօրյա աշխատանքային այցով Թբիլիսիում էր գտնվում ՀՀ Արդարադատության նախարարության պատվիրակությունը՝ նախարար պարոն Հովհաննես Մանուկյանի գլխավորությամբ: Այցի շրջանակներում նախարար Հովհաննես Մանուկյանը, նախարարի տեղակալ Սուրեն Քրմոյանը, միջազգային վարչության պետ Մարինա Տաշչյանը, մամուլի խոսնակ Ծովինար Խաչատրյանը եւ նախարարի օգնական Մերի Գեւորգյանը այցելեցին Թբիլիսիի Սուրբ Էջմիածին եկեղեցի եւ մոմեր վառեցին հայոց հինավուրց տաճարում: Պատվիրակության անդամները Վիրահայոց թեմի առաջնորդ Գերաշնորհ Տեր Վազգեն եպիսկոպոս Միրզախանյանի հետ դիտեցին «Հայարտուն» կրթա-մշակութային եւ երիտասարդական կենտրոնը: Հայ ազգային մշակույթի զարգացման, ավանդույթների պահպանության եւ հայ մանուկի հայեցի դաստիարակության ուղղությամբ «Հայարտուն» կենտրոնի ծավալած աշխատանքների մասին հյուրերին պատմեց Թեմակալ առաջնորդը: Մայր հայրենիքից ժամանած բարձրաստիճան հյուրերը դիտեցին Սուրբ Մովսես Խորենացու անվան նախակրթարանը, եղան հայերենի ուսուցման Գրիգոր Նարեկացու անվան մեկօրյա վարժարանում, զրուցեցին ուսուցչի եւ մայրենին սովորող սաների հետ, որոնց շրջանում կան նաեւ այլազգիներ: Արդարադատության նախարարության պատվիրակության անդամները «Հայարտուն» կենտրոնի մեկ այլ դահլիճում ներկա գտնվեցին հայ ժողովրդի պատմության դասաժամին, որտեղ սովորողների համար ցուցադրվում էր Հայոց Ցեղասպանության մասին վավերագրական ֆիլմ: Այցելուները վառ տպավորություններով վերադարձան Հայաստան: Ավելացնենք, որ մարտի 6-ին Թբիլիսիում Վրաստանի արդարադատության նախարար Թեա Ծուլուկիանին եւ Հայաստանի Հանրապետության Արդարադատության նախարար Հովհաննես Մանուկյանը ստորագրեցին երկու երկրների արդարադատության գերատեսչությունների միջեւ համագործակցության հուշագիր: Վերջին նման փաստաթուղթը Վրաստանի եւ ՀՀ համանման գերատեսչությունների միջեւ ստորագրվել է 15 տարի առաջ:


Նշենք, որ ՀԱՊԿ կազմի մեջ մտնում են Հայաստանը, Բելառուսը, Ղազախստանը, Ղրղըզստանը, Ռուսաստանը եւ Տաջիկստանը։


Այսօր Նիկոլի դեմ արվում է այն, ինչ սպարապետ Վազգենի. Հակահեղափոխության օջախները վերացնելու համար մեկ հզոր հանրահավաք է պետք. Աշոտ Աղաբաբյան - Gonews Armenia Այսօր Նիկոլի դեմ արվում է այն, ինչ սպարապետ Վազգենի. Հակահեղափոխության օջախները վերացնելու համար մեկ հզոր հանրահավաք է պետք. Աշոտ Աղաբաբյան – Պարոն Աղաբաբյան, ամիսներ առաջ Ռոբերտ Քոչարյանը թեժ աշուն էր խոստացել բոլորին։ Այս օրերին բավական ուշագրավ դեպքեր են տեղի ունենում։ Հայկ Հարությունյանի ինքնասպանություն/սպանությունը, լարված իրավիճակը։ Աղմկոտ քրեական գործեր են հարուցվել, որոնցով անցնում են նախկին պաշտոնյաներ։ Ինչպե՞ս եք գնահատում ստեղծված իրավիճակը։


text: «Մինսկի խմբի համանախագահների հայտարարությունը հիստերիա է առաջացրել Բաքվում». Գագիկ Համբարյան Ինչպես եւ սպասվում էր, Մինսկի խմբի համանախագահների հայտարարությունը, կապված վերջին օրերին Արցախի եւ Ադրբեջանի սահմանին տեղի ունեցող զինադադարի խախտման դեպքերի հետ, մեծ իրարարնցում է առաջացրել Բաքվում։ Առաջին անգամ Մինսկի խմբի համանախագահներն իրենց հայտարարությունում բացահայտ նշել են այն կողմին, ով խախտում է զինադադարը։ Դա Ադրբեջանն է, որին պատասխանել է Արցախը։ Ադրբեջանի ԱԳՆ մամլո խոսնակ Հիքմեթ Հաջիեւը պատասխանել է Մինսկի խմբի համանախագահներին եւ մեղադրել վերջիններին անարդար եւ ոչ օբյեկտիվ դիքորոշման համար։ Ադրբեջանի ԱԳՆ-ն դժգոհում է, որ Մինսկի խմբի համանախագահները չեն պարտադրում Հայաստանին կյանքի կոչել, իրենց բնութագրմամբ, թարմացված Մադրիդյան սկզբունքները։ Հետաքրքիրն այն է, որ մեջբերելով այդ սկզբունքները, պաշտոնական Բաքվուն չի նշում, որ այն ՊԵՏՔ է իրականացվի փաթեթային տարբերակով, այլ ոչ թե այնպես, ինչպես դա ցանկանում են Բաքվում՝ փուլային։ Ադրբեջանը չի ուզում ընդունել, որ Մինսկի խմբի համանախագահների առաջարկը նախատեսում է «Դու ինձ,ես քեզ», այլ ոչ թե «Դու ինձ, իսկ ես քեզ ոչինչ» տարբերակը։ Մինսկի խմբի համանախագահների այս հայտարարությունը ապտակ էր Իլհամ Ալիեւին, որին պարզ հասկացրեցին, որ միջնորդների համբերությունը անսպառ չէ, իսկ ինքն էլ՝ Իլհամը, իր երազած այն համաշխարհային մասշտաբի քաղաքական գործիչը չէ, ով կարող է աշխարհի խոշորագույն տերությունների՝ ԱՄՆ-ի, ՌԴ-ի եւ Ֆրանսիայի անվան հետ խաղալ եւ տապալել նրանց խաղարարար առաքելությունը։


text: Օգոստոսի 18, տարվա 230-րդ (նահանջ տարիներին՝ 231-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 135 օր։ Դեպքեր 1681 - Ռուսական կայսրությունում գահակալում է Պետրոս Մեծ կայսրը 1782 - Սանկտ Պետերբուրգում բացվում է Պետրոս Մեծի արձանը, որն ստանում է «Բրոնզե հեծյալ» անունը 1868՝ ֆրանսիացի աստղագետ Փիեռ Ժանսենը Pierre Janssen հայտնաբերում է հելիումը 1877՝ Ասաֆ Հոլը Asaph Hall հայտնաբերում է Մարսի Ֆոբոս արբանյակը 1958 - Միացյալ Նահանգներում լույս է տեսնում Վլադիմիր Նաբոկովի «Լոլիտա» վեպը 1991 - Ղրիմի Ֆորոս ավանում տնային կալանքի է ենթարկվում Միխայիլ Գորբաչովը Ծնունդներ 1750 - Անտոնիո Սալիերի (Antonio Salieri) իտալացի կոմպոզիտոր եւ դիրիժոր 1769 - Նապոլեոն Բոնապարտ Ֆրանսիական Հանրապետության առաջին կոնսուլ 1828 - Մկրտիչ Պեշիկթաշլյան, բանաստեղծ 1830 - Հակոբ Վարդովյան դերասան, ռեժիսոր 1906 - Մարսել Կառնե (Marcel Carné) ֆրանսիացի ռեժիսոր եւ դրամատուրգ 1918 - Ալեքսան Կիրակոսյան, խորհրդային կուսակցական եւ պետական աշխատող 1920 - Արմինե Կալենց, հայ նկարչուհի 1922 - Աշոտ Սուքիասյան, հայ լեզվաբան, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (մ. 2007) 1952 - Պատրիկ Սուեյզի (Patrick Swayze) ամերիկացի դերասան եւ երգիչ 1954 - Յանուշ Վիշնեւսկի (Janusz Leon Wiśniewski) լեհ գրող եւ գիտնական 1965 - Սամվել Կարապետյան, գործարար 1969 - Էդվարդ Նորթոն (Edward Norton) ամերիկացի դերասան, երգիչ եւ պրոդյուսեր 1976 - Վադիմ Զվյագինցեւ, ռուս շախմատիստ, գրոսմայստեր (1994) 1983 - Միկա (Մայքլ Հոլբրուք Փենիման) (Mika) լիբանանյան ծագումով բրիտանացի երգիչ Արցախի պատերազմի մասնակիցներ՝ 1958 - Բենիամին Այվազյան 1971 - Արթուր Աղաջանյան Մահեր 1850 - Օնորե դը Բալզակ, ֆրանսիացի գրող 1994 - Վազգեն Ա (Լեւոն Բալջյան), ամենայն հայոց 130-րդ կաթողիկոս 1994 - Ռիչարդ Սինգ, անգլիացի կենսաքիմիկոս 1999 - Արթուր Փինաջյան, ամերիկացի հայազգի նկարիչ 2004 - Էլմեր Բեռնստայն, ամերիկացի կոմպոզիտոր եւ դիրիժոր Տոներ Ծանոթագրություններ


Լրատվություն Շնորհավորական Նախագահ Սերժ Սարգսյանը շնորհավորական հեռագիր է հղել Գիվի Շահնազարին՝ ծննդյան 80-ամյակի առթիվ 23.08.2013 Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր շնորհավորական հեռագիր է հղել բանաստեղծ, թարգմանիչ, մշակութային գործիչ Գիվի Շահնազարին՝ ծննդյան 80-ամյակի առթիվ: «Հարգելի պարոն Շահնազար, Ջերմորեն շնորհավորում եմ Ձեզ ծննդյան 80-րդ տարեդարձի կապակցությամբ: Մայր հայրենիքում բարձր են գնահատում Ձեր ավանդը, որ Դուք բերել եք հայ-վրացական գրական եւ մշակութային դարավոր կապերի զարգացման, փոխադարձ հարստացման գործին: Որպես բանաստեղծ, թարգմանիչ եւ մշակութային գործիչ Դուք տասնամյակներ շարունակ ծավալել եք արդյունավետ եւ շնորհակալ գործունեություն՝ իրականացնելով հայրենանվեր առաքելություն: Մաղթում եմ Ձեզ առողջություն, հաջողություններ եւ ամենայն բարիք»,-ասված է ՀՀ Նախագահի շնորհավորական հեռագրում: a7c


Ռոբերտ Քոչարյանի եւ մյուսների գործով դատական նիստը, Երեւան, 21 հունվարի, 2020թ.


Լրատվություն Մամլո հաղորդագրություններ Նախագահ Սերժ Սարգսյանը պաշտոնական այցով մեկնել է Ֆրանսիայի Հանրապետություն 07.03.2017 Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր պաշտոնական այցով մեկնել է Ֆրանսիայի Հանրապետություն: Այցի շրջանակներում Հանրապետության Նախագահը հանդիպումներ կունենա Ֆրանսիայի բարձրագույն ղեկավարության՝ Նախագահ Ֆրանսուա Օլանդի, Սենատի նախագահ Ժերար Լարշեի, Ազգային ժողովի նախագահ Կլոդ Բարտոլոնի, Փարիզի քաղաքապետ Անն Իդալգոյի, ինչպես նաեւ Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության գլխավոր քարտուղար Միկայել Ժանի հետ: Հայ-ֆրանսիական բարձր մակարդակի բանակցությունների արդյունքներով կստորագրվեն երկկողմ հարաբերությունների ամրապնդմանն ու փոխգործակցության խորացմանն ուղղված մի շարք փաստաթղթեր: Փարիզում նախատեսված են Հանրապետության Նախագահի հանդիպումները Ֆրանսիայի գործարար շրջանակների, Եվրոպայի հայկական համայնքների ներկայացուցիչների հետ: Նախագահ Սարգսյանը կայցելի նաեւ Լիոն՝ հանդիպում կունենա Լիոնի քաղաքապետ Ժերար Կոլոնի հետ:


Ազատ Զրուցարան Ardglen տալիս հետեւյալ տարբերակները.


text: «Ինչպես արցախցուն դավաճանեցինք, այսօր էլ դավաճանում ենք սյունեցուն». Ավետիք Իշխանյան | ՄԱՄՈՒԼ.am լրատվական գործակալություն | Նորություններ, լուրեր Հայաստանից եւ Լեռնային Ղարաբաղից «Հայաստանի Հելսինկյան կոմիտե» ՀԿ նախագահ, իրավապաշտպան Ավետիք Իշխանյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է. «ԲԱՐՔԵՐԻ ԱՆԿՈ՞ՒՄ, ԹԵ՞ ԲԱՑԱՀԱՅՏՈՒՄ Եվ այս ամենի ֆոնին, ԱԺ-ն նիստ է գումարում, ինչ-որ տխմար հարցեր քննարկում, պատգամավոր կոչեցյալները հարցեր են տալիս, ելույթներ ունենում, «զայրանում», նաեւ ժպտում եւ կատակում։ Կարծես ոչինչ չի եղել, կարծես պատերազմը տանուլ չեն տվել, կարծես Արցախը չեն հանձնել, կարծես հազարավոր զոհեր չեն տվել, կարծես գերիներ չունենք, իսկ Սյունի՞քը։ Սրանք, (այո՝ սրանք, ոչ թե նրանք) եւ սրանց ողորմելի կուռքը, բացի իրենց բարեկեցությունից, որեւէ այլ արժեք, զգացմունք՝ հայրենիք, խիղճ, գթասրտություն, սեր չունեն։ Ամեն դեպքում, կեցցե բռնապետիկը, որ կարողացել է մանրազնին քննել եւ ընտրել նման անիմաստ երկոտանի արարածներին՝ որպես պատգամավոր-նախարար- խամաճիկներ, որոնք հանուն կուռքի եւ սեփական բարեկեցության պատրաստ են զոհաբերել ամեն ինչ՝ ընկերներ, ծնողներ, հայրենիք։


text: Կիրակի Ճապոնիայի նոր վարչապետ Ֆումիո Քիսիդան այցելել է «Ֆուկուսիմա-1» վթարային ԱԷԿ, հանդիպել դրա անձնակազմի հետ եւ ստուգել կայանում լիկվիդացիոն աշխատանքների ընթացքը, հաղորդում է ՏԱՍՍ-ը: «Նահանգում լիարժեք վերականգնողական աշխատանքներ իրականացնելու համար անհրաժեշտ է ավարտել կայանի լիկվիդացիոն աշխատնանքները: Եւ մենք, հիմք ընդունելով տեղաբնակների հետ վստահելի հարաբերությունները, կցանկանայինք շարունակել ջանասիրաբար աշխատել այդ ուղղությամբ»,-վարչապետի խոսքերը մեջբերում է NHK հեռուստաալիքը: Ճապոնիայի կառավարության ղեկավարը պարբերաբար այցելում է Ֆուկուսիմա նահանգում ԱԷԿ, որտեղ 2011 թվականին երկրաշարժի եւ ցունամիի հետեւանքով վթար է տեղի ունեցել: Քիսիդն աշխատանքային այցի ընթացքում նաեւ լսել է կայանի աշխատակիցների զեկույցը լիկվիդացիոն գործողությունների ընթացքի ու հարցերի մասին, որոնք կապված են ԱԷԿ տարածքում պահվող ռադիացիոն ջրի մաքրման հետ:


Լրատվություն Շնորհավորական Նախագահ Սերժ Սարգսյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Նորին Սրբություն Հռոմի Պապ Ֆրանցիսկոսին 14.03.2013 Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր շնորհավորական ուղերձ է հղել Նորին Սրբություն Հռոմի Պապ Ֆրանցիսկոսին` Սուրբ Աթոռի քահանայապետի պաշտոնում ընտրվելու եւ կաթոլիկ աշխարհի հովվապետի առաքելությունը ստանձնելու կապակցությամբ: Հանրապետության նախագահը հայ ժողովրդի եւ անձամբ իր անունից Նորին Սրբությանը հղել է ջերմ շնորհավորանքներ ու լավագույն բարեմաղթանքներ: «Վստահ եմ, որ Ձեր Աստվածահաճո ծառայությունը կնշանավորվի հավատքի, ազատության, արդարության եւ հույսի հաղթանակով՝ սփռելով իր բարեգութ ազդեցությունը աշխարհով մեկ: Ձերդ Սրբություն, Հայաստանը բարձր է գնահատում Վատիկանի դերը ոչ միայն որպես հոգեւոր կենտրոն, այլեւ որպես մարդու իրավունքների ու բարոյական նորմերի պաշտպան, աշխարհում հանդուրժողականության, փոխըմբռնման, խաղաղության պահպանման ջատագով: Հայաստանի եւ Վատիկանի՝ քսանամյա պատմություն ունեցող դիվանագիտական հարաբերությունները մշտապես աչքի են ընկել բարձր մակարդակի երկխոսությամբ՝ ներառյալ բարձրաստիճան փոխայցելություններով ու տարբեր ոլորտներում սերտ համագործակցությամբ։ Մեծապես ակնկալում ենք, որ Հայաստանի` քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն ընդունած առաջին երկրի, եւ Սուրբ Աթոռի միջեւ ձեւավորված արդյունավետ համագործակցության բարի ավանդույթները հետագայում եւս կշարունակեն խորանալ ու զարգանալ նույն ոգով՝ քանզի սերում են նույնակունք քրիստոնեական արժեհամակարգից։ Մաղթելով Ձեզ քաջառողջություն եւ կորով՝ ընդունեք, խնդրեմ, Ձերդ Սրբություն, խորին հարգանքներիս հավաստիքը»,-ասված է Նախագահ Սերժ Սարգսյանի շնորհավորական ուղերձում:


Ֆրանչիսկոս Պապին 22 դեկտեմբերի Մարեմեան աղօթքի խորհրդածութիւնը կեդրոնացաւ Սուրբ Յովսէփին վրայ։ - Vatican News Ֆրանչիսկոս Պապին 22 դեկտեմբերի Մարեմեան աղօթքի խորհրդածութիւնը կեդրոնացաւ Սուրբ Յովսէփին վրայ։ «Յովսէփ ամբողջութեամբ կը վստահի Աստուծոյ ու կը հնազանդի Հրեշտակի խօսքին ու այդ Աստուծոյ վրայ անվերապահ վստահութիւնն է որ անոր թոյլ կու տայ ընդունելու մարդկայնօրէն դժուար ու անբացատրելի իրավիճակ մը» Կիրակի 22 դեկտեմբեր 2019-ին Ֆրանչիսկոս Սրբազան Քահանայապետը իր գրասենեակի պատուհանէն արտասանած կիրակնօրեայ աւանդական Մարեմեան աղօթքի ընթացքին ներկայացուցած խորհրդածութիւնը կեդրոնացուց՝ Մատթէոս Աւետարանիչէն քաղուած (Գլ. 1, 18 -24) օրուան աւետարանին վրայ։ Յիսուս Քրիստոսի ծնունդը այս կերպով եղաւ։ Անոր մայրը Մարիամ Յովսէփին նշանուած, դեռ իրարու քով չեկած՝ Սուրբ Հոգիէն յղացած գտնուեցաւ։ Յովսէփ՝ անոր այրը՝ արդար մարդ ըլլալով ու չուզելով որ զանիկա խայտառակ ընէ, մտածեց որ ծածկաբար արձակէ զանիկա։ Եւ երբ անիկա այս բանը կը մտածէր, ահա Տէրոջը հրեշտակը երազի մէջ երեւցաւ անոր ու ըսաւ. «Յո՛վսէփ, Դաւիթի որդի, մի՛ վախնար Մարիամը իբր կին առնելէ, վասն զի անոր ներսիդին ծնածը Սուրբ Հոգիէն է։ Ան որդի մը պիտի ծնանի, անոր անունը Յիսուս պիտի դնես, քանզի անիկա իր ժողովուրդը իրենց մեղքերէն պիտի փրկէ»։ Այս ամէնը եղաւ, որպէս զի կատարուի Տէրոջմէն ըսուածը մարգարէին միջոցով, որ կ’ըսէ. «Ահա կոյսը պիտի յղանայ ու որդի պիտի ծնանի, անոր անունը Էմմանուէլ պիտի կոչեն, որ կը թարգմանուի Աստուած մեզի հետ»։ Յովսէփ քունէն արթննալով՝ ինչպէս Տէրոջը հրեշտակը իրեն հրամայեց, այնպէս ըրաւ ու իր կինը քովն առաւ։ Եւ չգիտցաւ զանիկա՝ մինչեւ իր անդրանիկ որդին ծնաւ։ Անոր անունը Յիսուս դրաւ։ «Գալստեան այս չորրորդ եւ վերջին կիրակի օրուան առթիւ Աւետարանը մեզ դէպի Սուրբ Ծնունդ կ՛առաջնորդէ Սուրբ Յովսէփի փորձառութեան ընդմէջէն, որուն մէջ ներփակուած է քրիստոնէական իմաստութիւնը» ըսաւ Սրբազան Քահանայապետը, Սուրբ Յովսէփը ներկայացնելով որպէս մարդ մը, որ կը ջանար իրագործել Աստուծոյ կամքը ու զայն կ՛ընէր Աւետարանի եւ Երանութիւններու տիպարով. «Երանի Հոգիով աղքատներուն, որովհետեւ անոնցն է երկնքի արքայութիւնը»։ «Յովսէփ ամբողջութեամբ կը վստահի Աստուծոյ ու կը հնազանդի Հրեշտակի խօսքին ու այդ Աստուծոյ վրայ անվերապահ վստահութիւնն է որ անոր թոյլ կու տայ ընդունելու մարդկայնօրէն դժուար ու անբացատրելի իրավիճակ մը» յարեց Սրբազան Քահանայապետը, դիտել տալով որ Յովսէփ հաւաքով կը հասկնայ որ մանուկը որ Մարիամ կը կրէ իր արգանդին մէջ Աստուծոյ Որդին է ու թէ ինք Անոր պահապանն է երկրի վրայ։ «Այս հեզաբարոյ ու իմաստուն մարդուն օրինակը մեզ կը խրախուսէ մեր աչքերը վեր բարձրացնելու ու աւելի անդին նայելու, որդեգրելով Աստուծոյ զարմանալի տրամաբանութիւնը, որ փոքր ու մեծ հաշիւներէն անդին, կազմուած է նոր հորիզոններու նկատմամբ բացուածքով, դէպի Քրիստոս ու Անոր Խօսքը» ըսաւ հուսկ Ֆրանչիսկոս Պապ ու խորհրդածութիւնը եզրափակեց հայցելով Սուրբ Կոյս Մարիամի ու անոր փեսային Սուրբ Յովսէփի բարեխօսութիւնը որպէսզի մեզ օգնեն մենք անսալու եկող Յիսուսին որ կը խնդրէ ընկալուիլ մեր ծրագիրներու ու մեր ընտրանքներուն մէջ։ Մարեմեան աղօթքէն ետք Քահանայապետը խօսքը ուղղելով հրապարակը համախմբուած հաւատացեալներուն եւ ուխտաւորներուն եւ ակնարկելով երեք օր ետք տօնախմբուող Սուրբ Ծննդեան տօնին, ըսաւ. «մտածումս կ՛երթայ յատկապէս այն ընտանիքներուն, որոնք այս տօնական օրերուն առթիւ կը համախմբուին իրարու մօտ։ Թող որ Սուրբ Ծնունդը բոլորին համար ըլլայ առիթ եղբայրութեան, ինչպէս նաեւ առիթ՝ աճելու հաւատքին մէջ եւ կարիքաւոր անձերու նկատմամբ, զօրակցութեան արարքներու մէջ։ Ֆրանչիսկոս Պապ հուսկ բոլոր ներկաներուն մաղթեց բարի կիրակի ու խնդրեց որ չի մոռնան աղօթելու իրեն համար։