Դպրոցի կաբինետները | Երեւանի Պեյո Յավորովի անվան հ.131 հիմնական դպրոց Պարույր Սեւակի անվան հայոց լեզվի եւ գրականության կաբինետ կամ Սեւակը մերկ նյարդերով կանգնեց կյանքի առջեւ, մերկ նյարդերով շոշափեց կյանքի դառնությունն ու ուրախությունը, եւ մերկ նյարդերով էլ, առանց գունազարդելու իր տպավորությունները, առանց համահարթելու կյանքի հարուստ ու հորդուն դրամատիզմը, իր ներքին զգացողությունը դարձրեց բառ ու պատկեր: Նա խորությամբ ու լայնությամբ հնչեցրեց ժամանակակից մարդու էությունը պաշարած ռեքվիեմներն ու խորալները, լուռ մենախոսություններն ու օրվա բազմաձայն անդրադարձումները` ամբողջությամբ ստեղծելով այսօրվա մարդու հույզերի ու մտքերի հարուստ համանվագը: Դ.Գասպարյան Անունն արդեն խոստումնալից է. տեսնենք` ինչ կա ամանում, այսինքն` ինչպես է լուծված բովանդակային խնդիրը: Որմնանկարից նայող բանաստեղծի խոհուն տեսադաշտում է դասարանը: Դիմանկարի տրամաբանական շարունակությունն է ժողովրդական տոնախմբությունը եկեղեցու բակում եւ Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգեն Առաջինի խոսքերը. «Պարույր Սեւակի ծնունդը մեր կյանքի, մեր մշակույթի, մեր ներկայի ու մեր ապագայի համար եղավ ճշմարտապես մի պայծառ «Եղիցի լույս»...»: Հարեւան լուսանկարը փաստում է այն մեծ ու սրտակից բարեկամությունը, որ կար երկու նվիրյալ հայերի միջեւ: Դիմացի պատին ձգվող տեսաշարը` Սարգիս Մուրադյանի հեղինակությամբ, վերհուշի տպավորություն է ստեղծում: Սեւակի աչքի առաջ, ասես ափի մեջ, հավաքվում է իր կյանքի պատմությունը` ծնունդ, ճանապարհ, ամուսնություն, հանդիպումներ, տքնանք ու երկունք, ուշացած սեր, հրաժեշտ... Ստեղծագործական խառնարանից առանձնացվել է «Անլռելի զանգակատուն» խորագիրը նախ որպես պատմավավերագրական փաստագրություն, ապա գրական կոթող: Սարգիս Մուրադյանի «Վերջին գիշեր» կտավից անհանգիստ նայում է հայ երգի Մեսրոպ Մաշտոցը: Հայացքում զարմանք կա ու զայրույթ. կիսաբաց դռան հետեւից նայող թուրք ասկյարների բութ ու մութ հայացքներից արյուն է կաթում: Կտավում իշխող կարմիրն էլ թանձրացնում է սպանդի շունչն ու սարսափը: Այնուհետեւ ծավալվում է եղերական պատմությունը: Թշնամին գիտեր, որ ժողովրդին ծնկի բերելու համար պետք է գլխատեր նրան, զրկեր մտքից ու սրտից: Կոմիտաս, Ռուբեն Զարդարյան, Արտաշես Հարությունյան, Թլկատինցի, Սիամանթո, Գեղամ Բարսեղյան, Գրիգոր Զոհրապ, Դանիել Վարուժան, Ռուբեն Սեւակ, Տիրան Քելեքյան... Ցավոք, այս շարքը անհամեմատ մեծ է: «Անլռելի զանգակատուն» պոեմի` Գրիգոր Խանջյանի նկարազարդումներից ընտրված է Կոմիտասի խելագարության տեսարանը. «Դե ե՛կ, վարդապե՛տ, ու մի՛ խենթացիր»: Ժամանակ է անցել: Ծիծեռնակաբերդի բարձունքին վեր է խոյանում Եղեռնի անմեղ զոհերին նվիրված հուշահամալիրը: Աշխարհը եւս փորձում է բացել իր խղճի աչքը. նկարներից մեկում հայոց ցեղասպանությունն առաջինն ընդունած Ուրուգվայի մայրաքաղաքում գտնվող հայկական եկեղեցին է, մյուսում` Կոմիտասի արձանը Փարիզում: Գրականության կաբինետում մեծն Սեւակի հետ ասես զրուցում են մեր մյուս մեծերը` իրենց իմաստուն ներկայությամբ զարդարելով լսարանը: Խոսակցությանը մասնակցում են Ռափայել Պատկանյանը, Հովհաննես Շիրազը, Տիրան Չրաքյանը, Խաչիկ Դաշտենցը, Ավետիք Իսահակյանը, Վահան Տերյանը, Գաբրիել Սունդուկյանը, Հրանտ Մաթեւոսյանը, Մուրացանը, Սիամանթոն, Ռուբեն Սեւակը: Կարլ Ֆրիդրիխ Գաուսի անվան մաթեմատիկայի կաբինետ Մաթեմատիկան գիտությունների թագուհին է, թվաբանությունը` մաթեմատիկայի: Կարլ Ֆրիդրիխ Գաուս Անշուշտ, գլխավոր դիմանկարը Կարլ Ֆրիդրիխ Գաուսինն է, որն ասես տանտիրոջ իրավունքով ողջունում է մտնողին: Գլխավոր պաննոն Ռաֆայելի «Աթենական դպրոց»-ի վերատպությունն է. աշխարհի չափ հին գիտության պատկառելի դեմքերը, Հելլադայի ոգեղեն կոլորիտը յուրատեսակ գույն ու լույս են հաղորդում միջավայրին: Մի այլ նկարից հսկում է հայ գիտնականը` Անանիա Շիրակացին` նորից շեշտելով իր սկզբունքը. «Հույժ սիրելով համարողության արվեստը` մայր համարեցի այն բոլոր ուսմանց»: Հետո հավաքվում է մաթեմատիկայի պատմությունը` ըստ հռչակավոր մաթեմատիկոսների` Թալես Միլեդացուց մինչեւ Պյութագորաս, էվկլիդես, Արքիմեդից մինչեւ Դավիդ Հիլբերտ եւ Պուանկարե, Արտաշես Շահինյան, Մստիսլավ Կելդիշ: Կաբինետը հագեցած է նաեւ հանրահաշվի եւ երկրաչափության թեմատիկ վահանակներով, գործնական աշխատանքի պարագաներով, դիդակտիկ նյութերով: Մերուժան Իսպիրյանի անվան պատմության կաբինետ կամ Ի խորոց սրտի Բոլորն առաջվանն է կրկին... Այս կաբինետում զուգահեռ զարգանում է երկու թեմա: Նախ բազմաշերտ ու բազմաբովանդակ պատմությունը, ապա պատմական հիշողությունը եւ հիշողությունն առհասարակ: Կրթօջախի կեսդարյա պատմության առաջին քսանհինգամյակը եղել է ստեղծման, կայացման, ինքնահաստատման ու վերելքի շրջան` շնորհիվ հիմնադիր տնօրեն Մ.Իսպիրյանի: Երախտագետ դպրոցը շարունակեց իր վերընթաց ուղին` հիմք ընդունելով բարձր վարկանիշը, ապրող ու աշխատող ավանդույթները, որդեգրելով լավը պահպանելու ու ավելի լավին ձգտելու առողջ վարքագիծը: Այս անունը յավորովցուն ինչ-որ տեղ նորից կապում է իր արմատներին: Մ.Իսպիրյանի մեծադիր նկարի տակ Վ.Տերյանի կարոտի նամակն է, հետահայաց հանդիպումը անցյալի հետ: Սա կաբինետի անվանակոչության տրամաբանության մասին: Պատմությունը նախ ներկայանում է գլխավոր պաննոյով (նկարիչ` Լ.Ղարիբյան). Հայկից Ավարայր, Գառնիից Զվարթնոց, հինավուրց եկեղեցիներից Մատենադարան, աստղադիտարան, Հանրապետության հրապարակ ու Օպերայի ազգային թատրոն... Մի խոսքով` Հայոց աշխարհ` իր խոհով ու խորհրդով, իր «վեհ ու պարզ աղոթքով» ու «խնդագին զոհաբերմամբ»: Պատերից մեկին թափառող մայրաքաղաքների երկրի 12 հանգրվաններն են` Բագարան, Տիգրանակերտ, Արտաշատ, Երվանդաշատ, Արմավիր, Դվին, Վաղարշապատ, Շիրակավան, Վան, Անի, Կարս, Երեւան: Յուրաքանչյուրը ներկայանում է իր խորհրդանշանով եւ սեփական դիմագծով: Սարդարապատի հերոսամարտը, Թուրքմենչայի պայմանագիրը մեր ժողովրդի պատմության ուշարժան դրվագներից են եւ ներկայացված են հավուր պատշաճի: Ազգային խորհրդանշաններով կոլաժները, Տիրամոր ինքնատիպ նկարն ու ասես ասեղնագործ խաչքարը զուսպ ու գրագետ հավելումներն են հիմնական բովանդակության: Գրիգոր Գուրզադյանի անվան աստղաֆիզիկայի կաբինետ կամ Տիեզերքն ափի մեջ Այս կաբինետի ստեղծման ու անվանակոչության պատմությունը կենդանի լեգենդներ շարքից է: Աստղաֆիզիկայի կաբինետի կարմիր ժապավենը կտրում է ինքը` մեծանուն գիտնական, մտածող, գեղագետ, գրող եւ նկարիչ Գրիգոր Գուրզադյանը: Արդեն պատկառելի տարիքում գտնվող մտավորականը թրթռուն հուզմունքով է խոսում դպրոցի, նրա դերի ու ապագայի մասին. «Այսքան երկար կյանք անցնելուց հետո ինձ համար դպրոցը մնաց ինչպես սրբություն... Դպրոցի նման մեկ էլ տունն է, հայկական օջախը, մայրական գուրգուրանքը... Ամենա-ամենախոշոր գիտնականն անգամ ամեն ինչի համար պարտական է մնում իր դպրոցին...»: Տանտիրոջ տպավորություն է ստեղծում գիտնականի զարմանալի կենդանի դիմանկարը: Տանտիրոջ, որ իր այցելուներին լուսանկարներով պատմում է ոչ միայն իր անչափ հետաքրքիր կյանքի, այլեւ իր կյանքի գործի մասին: Իսկ այդ գործը բազմաշերտ է, բազմաբովանդակ: Գրիգոր Գուրզադյանը` իբրեւ աստղաֆիզիկոս, մեծ հռչակ է վայելում երկրի սահմաններից դուրս: Բայց նա նորովի բացահայտվեց կոսմոսի դարաշրջանում` ստեղծելով կոսմիկական սարքերի մի ամբողջ շարք, գիտական ու օպտիկական համակարգեր: Գուրզադյանի անվան հետ են կապված մասնավորապես «Օրիոն-1» եւ «Օրիոն-2» տիեզերական աստղադիտարանների ստեղծումը, տելեսկոպների, օպտիկական սիստեմների, ողջ համակարգի աշխատանքի սկզբունքի, կոսմոսի պայմաններում ավտոմատ կառավարման բոլորովին նոր գաղափարի հղացումը: Նա դառնում է տիեզերական աստղադիտարանների գլխավոր կոնստրուկտորը եւ կոսմիկական էքսպերիմենտների գիտական ղեկավարը: Նրա ծավալուն մենագրությունները թարգմանվում են տարբեր լեզուներով, հրապարակվում արտասահմանում: Գրիգոր Գուրզադյան նկարիչը սիրում է նկարել Հայաստանը, իր երկրի գողտրիկ բնությունը: Ի դեպ, նա նաեւ նկարչական կրթություն է ստացել` աշակերտելով Մարիամ Ասլամազյանին: Գրիգոր Գուրզադյան գրողը ամենից առաջ հայտնի է իր էսսեներով: Մեկը մյուսի հետեւից լույս են տեսնում նրա ժողովածուները` «Նարեկացու աղերսանքը», «Տիեզերքն ափի մեջ», «Կաքավաբերդի առեղծվածը», «Կոսմիկական կատաստրոֆա» եւ այլն: Գուրզադյանն աչքի է ընկնում հանրագիտարանային մտածողությամբ. նրա պատմություններն իրոք հետաքրքիր են եւ բովանդակալից: Գուրզադյանը եղել է ճարտարապետության օրրան Հռոմում, Վենետիկում, Ֆլորենցիայում... Գուրզադյանը եղել է նաեւ փարավոնների եւ բուրգերի երկրում, քննել ու պատկերել Արքաների հովիտը: Այստեղ էլ ծնվում են նրա ինքնատիպ գծանկարները, որոնք զարդարում են «Կաքավաբերդի առեղծվածը» գիրքը: Մեր հերոսի մասին կարելի է ծավալվել անվերջ ու անվերջ. այդ հնարավորությունը տալիս է նրա բազմանիստ անհատականությունը: Ամփոփելով հավելենք, որ կաբինետի ասելիքն ամբողջանում է Դյուրերի «Մելանխոլիա» նկարի տրամադրությամբ, գիտնականի հեղինակած գրքերով, աստղաֆիզիկային առնչվող թեմատիկ վահանակներով, դիդակտիկ այլ նյութերով, «Մեծերն ապրում են» պաստառով: Պլատոնի եւ Արիստոտելի անվան իմաստասիրության կաբինետ կամ Միտքը շարժման մեջ Մտածելու կարողության ամենագեղեցիկ չափանիշը ստեղծեցին հելլենական շրջանի հույները, եւ մինչեւ հիմա այդ մակարդակը մնում է որպես չափանիշ բոլոր ժամանակների համար: Նրանք առաջինն էին, որ սովորեցին մտածել: Սիրելի՛ ընթերցող, ընդունի՛ր, որ հայոց ժամանակակից դպրոցում անսովոր է նման կաբինետի գոյությունը, անսովոր ու հետաքրքիր, անսովոր ու ուսանելի: Դեռեւս V դարում պատմահայր Խորենացին է ուղենշել մեր զարգացումը, այն կապել գիտության ու քաղաքակրթության օրրանի` Հելլադայի հետ: Այսօր զարգացման ճանապարհը մեզ հանել է եվրոպական մայրուղի, ասել է թե՝ թարմացվում է հին կողմնորոշումը: Հին աշխարհի մտքի հսկաները` Պլատոնն ու Արիստոտելը խոսելով, գուցե բանավիճելով ասես իջնում են լուրթ երկնքից: Նրանք ընթացքի մեջ են այնպես, ինչպես միտքն ու մտածողությունը: «Պարզությունը խոսքի գլխավոր արժանիքն է», — ասում է Արիստոտելը: Իսկ Պլատոնը շարունակում է. «Ամենայն իմաստության հիմքը համբերությունն է»: Ծավալվում է իմաստուն զրույցը, որին մասնակցում են Զենոնն ու Դեմոկրիտը, Դիոգենեսն ու Պյութագորասը, Էպիկուրն ու Պարմենիդը: Կյանքի եւ իմաստնության դասեր են տալիս Սոկրատեսը, Սենեկան, Հերակլիտը, Արիստոֆանեսն ու Թալեսը: «Բոլորից ուժեղը ինքն իրեն տիրապետելն է»: «Կարճ խելքը երկար լեզու ունի»: «Ում չի հարվածում խոսքը, նրան չի հարվածում նաեւ գավազանը»: «Ով առաջ է շարժվում գիտությունների գծով, բայց ետ է մնում բարոյականության մեջ, նա ավելի շատ ետ է գնում, քան առաջ»... Խտացած կենսափորձն ու թանձր մտքերը կամա թե ակամա ամրանում են երեխայի ենթագիտակցության մեջ ու դառնում միտք, մտածողություն, մտածելու կարողություն: Սերգեյ Մերգելյանի անվան համակարգչային կաբինետ կամ Համակարգչային դարը թելադրում է իր օրենքները, եւ նոր ժամանակների դպրոցում «Ինֆորմատիկա» առարկան դառնում է կարեւորներից մեկը: Ժամանակին համաքայլ գնալու համար դասընթացը կազմակերպվում է համապատասխան կաբինետում` անհրաժեշտ համակարգիչներով, տեխնիկական անհրաժեշտ գույքով ու սարքավորումներով: Իսկ դասասենյակի անվանակոչումը պատահական չէ, որովհետեւ անգնահատելի է Սերգեյ Մերգելյանի դերը Հայաստանում հաշվողական գիտության եւ տեխնիկայի զարգացման գործում: 1956թ. Երեւանում կազմակերպվեց Մաթեմատիկական մեքենաների գիտահետազոտական ինստիտուտը, որը հանրաճանաչ էր «Մերգելյանի ինստիտուտ» ոչ պաշտոնական անվամբ: Այստեղ ստեղծվեց առաջին հայկական հաշվիչ մեքենան` «Հրազդանը», որն անընդհատ կատարելագործվում էր: 1960-1970թթ. ստեղծվեցին հանրահայտ «Նաիրի» մակնիշի մեքենաները: Ս.Մերգելյանը այդ ինստիտուտի հիմնադիր տնօրենն էր 1956-60թթ.: «Մեր աչքի առաջ ծնվում է հայկական մաթեմատիկական դպրոցը», — գիտնականին այսպես է մեծարել ԽՍՀՄ ԳԱ նախագահ Պ.Ալեքսանդրովը: Հայ մաթեմատիկական դպրոցի հիմնադիր Արտաշես Շահինյանի սանը 21 տարեկանում դառնում է գիտությունների դոկտոր, 25 տարեկանում ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ էր, 26-ում` ակադեմիկոս: Ս.Մերգելյանի շնորհիվ Հայաստանում համակարգչային մասնագիտությունը մուտք է գործել դեռեւս 80-ականներին: Անվանի գիտնականի վաստակն ըստ արժանվույն գնահատվել է նաեւ անկախ Հայաստանի կառավարության կողմից: 2008թ. գիտական ու աշխատանքային բեղուն գործունեության եւ ծննդյան 80-ամյակի կապակցությամբ նա պարգեւատրվել է Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց շքանշանով: Համակարգչային կաբինետի հնարավորություններից օգտվում են նաեւ ամենատարբեր առարկաների ուսուցիչներն ու սաները` առավել հետաքրքիր, հագեցած դարձնելով դասերն ու դաս-միջոցառումները, դասը կազմակերպելով ժամանակին համաքայլ: Համակարգչային կաբինետի ստեղծման ակունքներում է Նաիրա Մալխասյանը եւ Մարի Սահակյանը: Այսօր «Ինֆորմատիկա» առարկան դասավանդում է Մարինե Իշխանյանը: Հ.Գ. Համակարգչային կաբինետի ստեղծումն ու զարգացումը նաեւ ճիշտ ժամանակին ճիշտ տեղում լինելու արդյունք է, որին նպաստել են դպրոցի խորհրդի նախկին անդամ, ծնող ու պարզապես դպրոցի ջերմ բարեկամ Գարեգին Չուքասզյանը, նաեւ «Փրոջեքթ Հարմոնի» կազմակերպությունը՝ Հայաստանի դպրոցների փոխկապակցման ծրագրի շրջանակներում: Ալեքսանդր Թամանյանի անվան տեխնիկական գծագրության կաբինետ կամ Արեւային քաղաքի երազանքը Դպրոցի ընդարձակ դասասենյակներից մեկում եռում է ստեղծագործական աշխատանքը: Կռվում ու հաշտվում են գույնը, գիծը, ոգին ու շունչը, ավանդականն ու ժամանակակիցը, անցյալը, ներկան ու ապագան: Եփում է մտքի ու երեւակայության կաթսան, եւ այդ ամենը կատարվում է մեծ հայի, ականավոր մտավորականի հայացքի ներքո, ով Հայաստան էր եկել` արեւային քաղաքի երազանքը հոգում: Խոսքը ճարտարապետ, ճարտարապետության ակադեմիկոս Ալ.Թամանյանի մասին է: Կաբինետի ծավալուն պաննոյից (հեղինակ` Հ.Ոսկանյան) տաքություն է ծորում: Արեւոտ տրամադրությունը իր լուսավոր շրջանակում է ամփոփել մարդուն, նրա կյանքն ու կյանքի գործը: Եկատերինոդարում (այժմ` Կրասնոդար) ծնված, Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի բարձրագույն գեղարվեստական ուսումնարանի ճարտարապետական բաժանմունքն ավարտած Թամանյանը իր գործունեությունը ծավալել է նախ Ռուսաստանում: Եղել է Պետրոգրադի գեղարվեստի ակադեմիայի խորհրդի նախագահը` վիցեպրեզիդենտի իրավունքներով: 1919թ. տեղափոխվել է Երեւան, 1921-ին` Իրան: 1923թ. հրավիրվել է Հայաստան: Նրա առաջին ճարտարապետական աշխատանքը եղել է Երեւանի գլխավոր հատակագիծը 150 հազար բնակչի համար: Ապա սկսել է մշակել «Մեծ Երեւանի» հատակագիծը, որը, ցավոք, մնացել է անավարտ: Երեւանում Թամանյանի նախագծերով կառուցվել են աստղադիտարանը, բժշկական ինստիտուտի անատոմիկումը, անասնաբուժական, ֆիզիոթերապեւտիկ, պոլիտեխնիկական ինստիտուտները, հանրային գրադարանը, Կառավարական տունը, օպերայի եւ բալետի թատրոնը եւ այլն: Կառավարական տունը եւ օպերային թատրոնի շենքը կանխորոշել եւ պայմանավորել են Երեւանի քաղաքաշինական կարեւորագույն հանգույցների լուծումները: Կառավարական տան համար Թամանյանին հետմահու շնորհվել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակ: Օպերայի եւ բալետի թատրոնի նախագիծը Փարիզի 1937-ի համաշխարհային ցուցահանդեսում շահել է Մեծ ոսկե մեդալ (Grand prix): Հայ ճարտարապետության ծավալատարածական եւ արխիտեկտոնիկ առանձնահատկությունները, մանրամասների անկրկնելիության եւ բազմազանության սկզբունքը, կառուցվածքի եւ զարդաքանդակի դաշինքը նոր մեկնաբանություն, նոր որակ են ստացել Թամանյանի կառույցներում` ստեղծելով ճարտարապետության Թամանյանական դպրոցը: Քաղաքաշինությունը զարգանում է հսկա քայլերով, թելադրում ճարտարապետաշինարարական նոր խնդիրներ ու լուծումներ: Ժամանակակից տեխնոլոգիաները, իհարկե, անհամեմատ զարգացրել եւ անհնարը հեշտ ու հնարավոր են դարձրել: Բայց ինչպես արվեստի գրեթե բոլոր ճյուղերում, ճարտարապետության մեջ էլ կան դասական ոճեր, գործեր, ավանդույթներ, որ բռնել են ժամանակի քննությունը եւ չեն դադարում զարմացնել ու հիացնել: Հայ ճարտարապետության գլուխգործոցները` Գառնի, Զվարթնոց, հուշում են, որ մեծն Թամանյանը նաեւ ավանդական հայկական ճարտարապետական դպրոցի արժանի ժառանգորդն է: Ալ.Թամանյանի անվան տեխնիկական գծագրության կաբինետը նաեւ անհատական է ինքնատիպ կահավորմամբ, մասնագիտական անհրաժեշտ պարագաների, թեմատիկ վահանակների առկայությամբ: Ո՞վ գիտի, գուցե այս հնարավորությունները ծնեն նոր քաղաքի արեւոտ երազանքներ: Պետրոս Դուրյանի անվան գրականության կաբինետ կամ Բույլ մը նայվածք, փունջ մը ժպիտ... Նա ժամանակի այն հազվագյուտ բանաստեղծն էր, որ գաղափար ու բնություն իր սրտին մեջ փնտրեց: Պետրոս Դուրյանի պոեզիան մարդկային բուռն ապրումների հայելին է. սիրել ու դրժել, հուսալ ու հիասթափվել, տրտնջալ ու զղջալ... «Ես որ աշխարհի մեջ միայն երգերը շատ սիրեցի, — ասում է Դուրյանը,- կուզեմ, որ իմ վերջին շունչս ալ երգ մըլլա... Մարդու նշանաբանը երգն է, էն Առաջին ձայնը երգն է, բնությունն ամբողջ երգ մ՛է...Ա՛հ, գեղեցիկ կյանք մ՛ալ կա, սերն է այդ. «Երգել, աղոթել ու սիրել», ահ, ի՛նչ բանաստեղծական կյանք, ի՛նչ կատարյալ կյանք»: Երգի, աղոթքի ու սիրո լույս է կաթում պաննոյից նայող պոետի հայացքից (հեղինակ` Հ.Ոսկանյան): Թիկունքին իրար թիկնած սարեր են, զմրուխտ մարգագետիններ, կապո՜ւյտ- կապո՜ւյտ երկինք: Դուրյանի աշխարհը բացվում է ընթերցողին իր խոկմանց ճանապարհով: Մենք սիրում ենք նրա բանաստեղծական տխրությունը, տիեզերական անսահման թախիծը, որ «երկնքի հիվանդություն» կկոչվի, հասկանում փիլիսոփա աշխարհում առանձնանալու ձգտումը: Սկյուտարի սոխակը, ինչպես Պ.Սեւակն է փաստում, «մեր նոր քնարերգության առաջին մեծն է եւ միշտ կմնա վերջինի կողքին», որովհետեւ չի հնանում, ինչպես չեն հնանում ժպիտն ու հառաչը, ծիծաղն ու հեծկլտոցը: Պաննոյի լրացումն են դուրյանական խոհերը, փիլիսոփայական ընդհանրացումները: Ասելիքը հարստացնում ու առավել տարողունակ են դարձնում անվանի մարդկանց՝ Զապել Եսայանի, Արշակ Չոպանյանի, Պարույր Սեւակի, Վալերի Բրյուսովի մեծարանքի խոսքերը հավերժ երիտասարդ բանաստեղծի մասին: Սիրելի՛ բարեկամ, մինչ կշարունակենք մեր վերելքը, ամփոփենք թեման Գեւորգ Էմինի օգնությամբ. «Հարատեւելու համար հայ ժողովուրդը ստիպված է եղել տաղանդավոր լինել եւ ադամանդ է դարձել դարավոր տառապանքից»: Հույսի ու հավատի ղողանջներ Վերելքը տանում է Վերնատուն, վերընթաց ճանապարհին վերանայվում ու վերաիմաստավորվում են դարավոր արժեքներ, որի շնորհիվ ազնվանում է մեր տեսակը: Մենք երրորդ հարկի նորից մաքուր ու կոկիկ միջանցքում ենք՝ այս անգամ նոր տրամաբանությամբ եւ տրամադրությամբ: Դարձյալ ընդամենը երկու որմնանկար, որ նայում են իրար, զրուցում ու լրացնում մեկմեկու: Թումանյանի՝ վերնահարկում գտնվող տունն է, որ ոչ միայն դիրքով, այլեւ առաքելությամբ կոչվեց «Վերնատուն»: Այն հիմնադրվեց Ամենայն հայոց բանաստեղծի կողմից 1899թ. եւ դարձավ հայ գրական ակումբ-խմբավորում: Վերնատան մշտական անդամներն էին Ղազարոս Աղայանը, Հովհաննես Թումանյանը, Ավետիք Իսահակյանը, Լեւոն Շանթը, Դերենիկ Դեմիրճյանը եւ Նիկոլ Աղբալյանը: Մշտական անդամներից բացի Վերնատան հանդիպումներին առիթից առիթ ներկա են եղել նաեւ արվեստի եւ գրականության անվանի դեմքեր՝ Պերճ Պռոշյանը, Մուրացանը, Վրթանես Փափազյանը, Կոմիտասը, Գեւորգ Բաշինջաղյանը, Փանոս Թերլեմեզյանը եւ այլք: Հավաքվում էին նշանավոր ու հետաքրքիր մարդիկ Թումանյանի հյուրընկալ հարկի տակ, ու ծավալվում էր շահագրգիռ զրույցը ամենատարբեր թեմաներով: Այս հանդիպումների ընթացքում մեծ գրողները ընթերցում ու քննարկում էին համաշխարհային գրականության դասական եւ նոր հեղինակների երկերը, ինչպես նաեւ սեփական գործերն էին ներկայացնում ընդհանուր քննարկման: Հոգու ու հոգեւորի խոսակցությունը Վերնատան անդամների տեսադաշտում է: Երկրի ու երկնքի միջեւ անմեկնելի հաղորդակցություն կա. «Ի խորոց սրտի խօսք ընդ Աստուծոյ»: Երկնի աներեւույթ սանդուղքով իջնում է Քրիստոսը, իսկ վարում Էջմիածնի Մայր տաճարն է: Ներքեւում ծավալվող գողտրիկ բնանկարը, երկնառաք հայացքներով ծնկաչոք երեխաները, խոտերի մեջ անհոգ մեկնված սպիտակ գառը մի տեսակ պայծառ խաղաղությամբ են լցնում սրահը: Ամենայն հայոց կաթողիկոս Տ.Տ. Վազգեն Ա-ի անվան կաբինետ կամ Խորհուրդ խորին, անհաս եւ անսկիզբն... Նա իր գոյությամբ սրբացնում էր մթնոլորտը: Պատահական չէ այս լսարանի գոյությունը հենց այս հարկում: Ասել է թե՝ շարունակվում է խոսակցությունը հոգեւոր դաշտում, եւ զրույցը վարում է խորաթափանց ու պատկառելի հայը՝ Վեհափառը, իրեն հատուկ հանդարտությամբ ու արժանապատվությամբ: Մեծադիր նկարից հանդարտ ու խոհուն նայում է Ամենայն հայոց կաթողիկոսը: Նրա իմաստուն մտքերը թափառում են սենյակում: «Մարդն ի՞նչ է, եթե ոչ ճամփորդ մի արի, երբեք հոգնաբեկ, որ հավետ կընթանա միշտ դեպի հառաջ, միշտ դեպի երկինք ու կբախե դռները հույսին»: «Մենք ինչպե՞ս չհավատանք Քրիստոսի հարության, երբ պատմական վավերական ապացույցն ունինք մեր ժողովրդի վերածնունդին, մեր ժողովրդի հարության»: «Ինչքան հաջողինք մոտենալ Աստծուն, այնքան կդառնանք ավելի մարդկային»: Կաբինետը ձեւավորված է հուշալբոմի սկզբունքով. պատմում են լուսանկարները (դրանք հիմնականում Ս.Կապուտիկյանի արխիվից են): Ահա Սուրբ պատարագը Մայր տաճարում, Ս. Էջմիածնի թանգարանում, Ս.Կապուտիկյանի աշխատասենյակում, Վեհարանում, Ավ.Իսահակյանի առանձնատան պարտեզում, Ս. Գայանե եկեղեցու բակում՝ Վեհամոր շիրիմի մոտ: Լուսանկարներից մեկում Վեհափառը մի խումբ բարձրաստիճան հոգեւորականների եւ ճարտարապետական խորհրդի անդամների հետ է, մյուսում՝ օրհնում է երկրաշարժի փլատակներից հանված մորն ու մանկանը: Ահա նա Պարույր Սեւակի, Լուսինե Զաքարյանի, Սերգեյ Մերգելյանի, Էդգար Հովհաննիսյանի, Սիլվա Կապուտիկյանի ընկերակցությամբ: Նկարներից մեկում հայոց դարերի հավերժական ուղեկիցն է՝ Մայր աթոռ Ս. Էջմիածինը: «Խոկման պահին» լուսանկարում Վեհափառն ասես զրուցում է մենավոր ծառի ու վազող ջրի հետ: Լսարանի հոգեւոր, ոգեղեն մթնոլորտը ամփոփում են «Աղոթք տերունականն» ու «Մեղքերի քավության դեղատոմսը»: Այս լսարանում խնկարկվում է նաեւ դպրոցի շրջանավարտ, անվանի գրականագետ, մանկավարժ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր Գրիգոր Հակոբյանի հիշատակը: «Դժվար է անկումային ժամանակներում լավատես լինել, եւ միշտ էլ հատուկենտ են բնության պարգեւած այն անհատականությունները, որոնք խավարի մեջ վառ են պահում հուսո ջահը,- գրում է Գուրգեն Գասպարյանը: — Գրիգոր Հակոբյանն իրապես դրանցից մեկն է: Ուսումնասիրելով նրա կոթողները՝ մենագրություններ, գիտական հոդվածներ, փորձագրություններ, գրախոսություններ, ելույթներ, հրապարակումներ, համոզվում ես, որ գիտնականի կյանքն անմնացորդ գործունեություն է եղել, անվերջ փնտրտուքների եւ հայտնագործությունների, մշտապես նոր հանգրվաններ նվաճելու ուղի»: Գալուստ Տեր—Մկրտչյանի անվան հայագիտության լսարան կամ Հավերժի ճամփորդը Մեր լեզուն մենք ենք, որ կանք... Հայի ինքնության անվիճելի կռվաններից է հայերենը, մեր ոսկեղենիկ լեզուն՝ ուշարժան նաեւ ոչ միայն հայ, այլեւ օտարազգի հայագետների համար: Հայագիտության լսարանի գոյությունը դպրոցում ավելորդ ճոխություն չէ, այլ նպատակային քաղաքականություն: Հայերենը արժանի է բացառիկ ուշադրության: Հայոց լեզվի նկատմամբ նշանավոր մեծերի ուշադրությունը արժանի է մեծարանքի: Ականավոր հայագետ, պատմաբան, բնագրագետ-աղբյուրագետ, թարգմանիչ ու խմբագիր Գալուստ Տեր-Մկրտչյանի կյանքն ու վաստակը հաստատում են, որ պատահական չէ անվանակոչությունը: Գալուստ Տեր-Մկրտչյանի հայագիտական հետազոտությունները բազմաբնույթ են՝ հայ հին մատենագրություն, վիմագրություն, հնագրություն, դրամագիտություն, պատմական աշխարհագրություն, միջնադարյան հայ առակագրություն, ուրարտագրություն, ազգագրություն եւ բանահյուսություն: Մեծ է նրա ներդրումը բնագրագիտության եւ աղբյուրագիտության մեջ: Նրա հարուստ արխիվը պահպանվում է Մատենադարանում: Լսարանը շնչում է հայախոսությամբ, հայասիրությամբ, հայաճանաչությամբ: Գալուստ Տեր-Մկրտչյանի մեծադիր ու պատկառազդու նկարի շուրջ անվանի հայագետների ու հայասերների շքերթ է՝ Մխիթար Սեբաստացի, Ղեւոնդ Ալիշան, Ստեփանոս Մալխասյանց, Լեո, Հակոբ Մանանդյան, Վալերի Բրյուսով, Յոհաննես Լեփսիուս, Նիկողայոս Մառ, Գեւորգ Ջահուկյան,Պիոն հակոբյան: Բարձրաճաշակ ու բովանդակալից վահանակները շոշափում են հայկական ամենատարբեր թեմաներ. հին հայկական դիցարան, Արշակունյաց հարստության արքաներ, Բագրատունյաց շինարար թագավորներ, Կիլիկյան Հայաստանի նշանավոր ամրոցներ, Մխիթարյան միաբանություն: Լսարանի արեւահայաց պատին արեւային տրամադրություն է: Հրաչյա Ռուխկյանի «Բույլ հանճարաց» նկարաշարը՝ Մեսրոպ Մաշտոց ու Վռամշապուհ արքա, Եղիշե ու Մովսես Խորենացի, Դավիթ Անհաղթ ու Անանիա Շիրակացի, Սայաթ-Նովա ու Հովհաննես Այվազովսկի, Խաչատուր Աբովյան ու Պետրոս Ադամյան, Ստեփան Շահումյան ու Վիկտոր Համբարձումյան, հիշեցնում, հուշում ու համոզում է մեզ, որ մենք թեեւ փոքր, բայց զարմանալի կենսունակ ժողովուրդ ենք: Աշխարհասփյուռ հայերն իրենց ինքնությունը պահել են լեզվի ու հավատի շնորհիվ՝ հավաքվելով եկեղեցիների ու դպրատների, հայագիտական կենտրոնների շուրջը: Ճանաչողական նշանակություն ունեն նաեւ այս վահանակները: Գալուստ Տեր-Մկրտչյանի անվան հայագիտության լսարանի բովանդակությունը խտանում է երկու կտավներում՝ «Հայոց այբուբենը»՝ Վիկտոր Հովհաննիսյանի հեղինակությամբ, «Եղիցի լույս»՝ հեղինակությամբ Խաչատուր Ազիզյանի: Այս լսարանում են անցնում առարկայական օլիմպիադաների դպրոցական փուլը: Այս լսարանը տրամադրում է. «Ճանաչել զիմաստությիւն եւ զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ»: Ֆրիտյոֆ Նանսենի անվան աշխարհագրության կաբինետ Նորվեգացի բեւեռախույզ, գիտնական, դիվանագետ եւ մեծ հումանիստ Ֆրիտյոֆ Նանսենի անունն է կրում աշխարհագրության կաբինետը, որտեղ կենտրոնացած են առարկայական դիդակտիկ նյութերը՝ քարտեզներ, գլոբուսներ, ալբոմներ, թեմատիկ պաստառներ եւ այլն: Իսկ ինչո՞ւ Նանսեն: Սա եւս հարգանքի ու երախտագիտության դրսեւորում է այն մարդու նկատմամբ, ով նախանձախնդիր հետեւողականությամբ ապրել է հայ ժողովրդի ճակատագրով, հնարավորինս օգնել ու աջակցել նրան, իր անձնական համակրանքով նաեւ ձեւավորել որոշակի վերաբերմունք հայերի ու հայ դատի նկատմամբ: 1922թ. արժանանում է խաղաղության Նոբելյան մրցանակի՝ անօգնականներին օժանդակելու երկարաժամկետ ջանքերի համար: 1925թ. Նանսենը Ազգերի լիգայի հանձնարարությամբ ուսումնասիրում է հայ փախստականներին տեղավորելու հարցը, դառնում հատուկ հանձնաժողովի ղեկավար, գալիս Հայաստան՝ տեղում ուսումնասիրելու արհեստական ոռոգման հնարավորությունները: Վերադառնալով Եվրոպա՝ նա Ազգերի լիգայում հայտարարում է. «Միակ տեղը, որտեղ կարելի է տեղավորել հայ փախստականներին, Սովետական Հայաստանն է»: Մի քանի տասնյակ հազար հայերի հաջողվում է տեղավորել Սիրիայում: Հայաստանյան տպավորությունները նա ամփոփում է 1927-ին լույս տեսած գրքում: Հայ ժողովրդին ցուցաբերած օժանդակությունը, խնամքը Նանսենը չի թողնում մինչեւ մահ: 1928թ. նա մեկնում է ամերիկյան շրջագայության, կարդում դասախոսություններ՝ հայ ժողովրդի համար միջոցներ հանգանակելու նպատակով: Նանսենը վախճանվում է 1930թ. Լուսակերում: Տնարարության կաբինետ կամ Կյանքի ու կենցաղավարության դասեր Հայոց դպրոցի խնդիրը ոչ միայն առարկայական գիտելիքներ ապահովելն է, այլեւ կյանքում կողմնորոշվելու, կենցաղում կայանալու հմտություններ ձեւավորելը: Խոսքը մասնավորապես վերաբերում է աշակերտուհիներին, որոնք մեծանում են՝ իրենց մեջ կրելով հայուհու ազգային դիմագիծը: Հեզ, խոնարհ, աշխատասեր, հնարամիտ, շնորհաշատ. հայ աղջկա գենետիկ հիշողության մեջ ապրող ու զարգացող գծեր, որ նրան առանձնացնում ու տարբերում են ուրիշներից: Տնարար աղջիկների աշխարհում եռում է աշխատանքը. եփում-թափում են, կարում-ձեւում են, շարում-հյուսում են: Արդյունքում ծնվում են ուշարժան գործեր, որոնք վկայում են, որ այստեղ գործում է գլխավոր բաղադրատոմսը՝ սեր+աշխատասիրություն+ճաշակ+համբերություն: Կաբինետի մթնոլորտն արդեն տրամադրող է: Տան ջերմություն կա այստեղ, մի տեսակ հանգիստ ու հարմարավետ տրամադրություն, որն անկասկած նպաստում է ստեղծագործական ընթացքին: Սա, իրոք, դպրոցի սանուհիների սիրած միջավայրն է, որ ստեղծվել, զարգացել ու ընդլայնվել է տանտիրուհու՝ վաստակաշատ ուսուցչուհի Գոհար Մկրտչյանի ջանք ու ջիղի շնորհիվ: Հագուստի մոդելավորումից մինչեւ խոհանոց, հուլունքագործությունից մինչեւ սեղանի ձեւավորում՝ համեմված բծախնդիր մաքրասիրությամբ ու կոկիկությամբ: Այստեղ երեխաներն անցնում են կյանքի ու կենցաղավարության կարեւոր դասեր, ապրելու դասեր: Բարդուղիմեոս Ֆանարջյանի անվան կենսաբանության կաբինետ կամ Անխախտ դաշինք Նշանավոր ռենտգենաբան, ՀՀ-ում ռենտգենաբանության հիմնադիր, բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս, ԽՍՀՄ ԲԳԱ թղթակից անդամ, ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ Բարդուղիմեոս Ֆանարջյանի նախաձեռնությամբ ստեղծվել է ռենտգենաբանության եւ ուռուցքաբանության գիտահետազոտական ինստիտուտը, Հայաստանում կազմակերպվել են հանրապետական ուռուցքաբանության դիսպանսերը, առողջապահության նախարարության ռադիոկենսաբանության բաժանմունքը: ԵՊԲՀ-ում առաջադեմ ուսանողներին տրվում է նրա անունով անվանական կրթաթոշակ: Նրա որդին՝ Վիկտոր Ֆանարջյանը, Հայաստանի նշանավոր ֆիզիոլոգներից մեկն է: Անունը պատկառելի է ու պատասխանատու, բնագավառը՝ անչափ կարեւոր եւ կենսական: Անվան ու բովանդակության, առարկայի եւ կյանքի միջեւ անխախտ դաշինք կա, որ զգացվում է անընդհատ եւ ամենուր: Ընդարձակ լսարանում զրուցում են կանաչն ու լույսը: Բուսառատ սենյակն ասես բնության գողտրիկ անկյուն լինի, ուր խաչվում են մարդու ֆիզիկական, հոգեկան ու մտավոր ուղիները: Պատեպատ ձգվող պահարանում կենսաբանությանն առնչվող նյութեր են, փորձանմուշներ, դիդակտիկ առարկաներ, թեմատիկ պաստառներ: Այստեղ կենսաբանությունն առավել հասկանալի է, տեսանելի, մատչելի: Վիլյամ Սարոյանի անվան անգլերենի կաբինետ կամ Բարի հսկան Վիլյամ Սարոյանը համաշխարհային գրականության բացառիկ երեւույթներից է... Լինելով ամերիկյան գրող՝ նա միաժամանակ հայ ազգային մեծ գրող է... Սարոյանի բացառիկությունն այն է, որ գերաճելով իր միջավայրից ու իր որդեգրած լեզվից՝ դարձավ նաեւ իր հարազատ ժողովրդի ազգային մեծ գրողներից մեկը: Սա ամենից առաջ հենց ինքը՝ Սարոյանն է հասկացել ու ձեւակերպել. «Թեեւ գրում եմ անգլերեն եւ ծնունդով ամերիկացի եմ, բայց ինձ համարում եմ հայ գրող»: Այնուհետեւ բացատրել է. «Լեզուն, որով գրում եմ, անգլերեն է, միջավայրը, որ նկարագրում եմ, ամերիկյան է, բայց ոգին, որ ինձ մղում է գրելու, հայկական է: Ուրեմն՝ ես հայ գրող եմ եւ պատկանում եմ հայ գրողների ընտանիքին»: Սարոյանի պատմվածքների առաջին ժողովածուն իսկական հայտնություն էր ամերիկյան գրականության համար: Ամերիկյան գրական քննադատությունը նրան համարեց Ֆոլկների, Հեմինգուեյի, Սթայնբեքի, Կոլդուելի շարունակողը: Իսկ հաջողության բանալին, ինչպես Սարոյանն է ասում, «հասարակ ու հին է, ինչպես աշխարհը. ավելի լավ է լինել բարի, քան լինել չար»: Բարի հսկայի անսահման բարությունն ու լավատեսությունը ճառագում է որմնանկարից (հեղինակ` Հ.Ոսկանյան): Նա ասես թեւատարած գրկում է լսարանը, իր մեծ հոգում տեղավորում ամենքին ու ամեն ինչ: Լուսանկարներում Վ.Սարոյանն է իր գրչակից ընկերների՝ Վ.Պետրոսյանի, Հովհ. Շիրազի, Վ.Դավթյանի, Ռ.Դավոյանի, Հ.Մաթեւոսյանի, Ս.Խանզադյանի, Ս.Կապուտիկյանի հետ: Սարոյանական մտքերը՝ հայերեն եւ անգլերեն, դասարանը լցնում են իմաստությամբ ու հույսով, որովհետեւ մարդու, մարդկայինի, հայի, հայկականի նկատմամբ անսահման սեր ու հավատ է սերմանում. «Ես կուզենայի աշխարհում տեսնել որեւէ ուժ, որը ոչնչացներ այս ազգը, այս անկարեւոր մարդկային փոքրիկ ցեղը, որոնք պատերազմներ են մղել եւ կորսվել, որոնց շինությունները ավերվել են. չընթերցված գրականություն, չլսված երաժշտություն, երկինք չհասած աղոթքներ: Գնացե՛ք առաջ, ավերե՛ք Հայաստանը: Տեսե՛ք, արդյոք կարո՞ղ եք: Քշե՛ք նրանց անապատ՝ առանց հացի ու ջրի: Այրե՛ք նրանց տներն ու եկեղեցիները, ու տեսե՛ք, թե նրանք արդյոք չե՞ն ծիծաղի ու աղոթի նորից: Աշխարհում երբ էլ նրանցից երկուսը հանդիպեն որեւէ տեղ, տեսեք արդյոք նրանք չե՞ն ստեղծի մի նոր Հայաստան»: Այս կաբինետում դու տանն ես ու մեծ աշխարհում, որովհետեւ ազատ ես, անկաշկանդ: «Նա մարմնացյալ ազատությունն էր, եւ շփումը նրա մեծ, ամբողջական, լույսով ու ճախրանքով շնչող գործի եւ նրա օրվա մի րոպեի հետ քեզ ազատ ոգու թեւեր էր տալիս»: Երրորդ հարկի եզրափակիչ անկյունում Սիլվա Կապուտիկյանի հուշերը կամրջվում են կորուսյալ ոստանի՝ Վանի բնապատկերին: Ու տրոփում է անհանգիստ պատգամը. Քո մայր լեզուն չմոռանաս... Վահան Տերյանի անվան հայոց լեզվի եւ գրականության կաբինետ կամ Սրտաբեկ, տխուր պոետ արեւավոր Օ՜, Գանձայի քնարական երեկոներ, դուք թռցրիք Վահանի հոգին բանաստեղծական ու գերզգայական ոլորտները, դուք անմահացաք նրա տաղանդի կախարդանքով, դարձաք երգ ու հեքիաթ, մաքուր սփոփանք եւ բարձր արվեստ... Հայրենի եզերքի լույսը հոգում՝ լուսավոր թախիծ է քամում նուրբ քնարերգակը, վարակում «ազնիվ հայրենասիրությամբ, զգացմունքների անկեղծությամբ ու անաղարտությամբ, բանաստեղծական խոսքի բարձր մշակույթով, լեզվի վճիտ պարզությամբ ու երաժշտականությամբ»: (Կամսար Գրիգորյան) «Բանաստեղծը սիրով ու կարոտով է լցնում աշխարհը, պայծառ թախիծով օծում երազող մարդուն: Նա լսում է գրեթե անլսելի մեղեդիներ, ցավի շշուկներ, զգում է հոգու շարժման ամենամեղմիկ հոսանքները, լայնացնում է երազների ծիրը, այսինքն՝ բացում է իմացության եւ հույզերի նորանոր ծալքեր: Եվ այս բոլորին նա հասնում է հոգեւոր նուրբ տեսողության եւ լսողության, բարոյական արտասովոր զգացողության շնորհիվ»: (Հրանտ Թամրազյան) Առաջին զգացողությունը, որ համակում է լսարան մտնողին, հանդիպումն է բանաստեղծի հետ: Անմիջապես հայտնվում ես նրա խորաթափանց տեսադաշտում, ուր կա աշնանային մեղեդի՝ դեղնող տերեւների շրշյունով, լույսի ու ստվերի աշխույժ խաղով: Լույս ու ստվերի, գծի ու գույնի զարմանալի դաշինք կա որմնանկարում (հեղինակ` Հ.Հակոբյան): Տերյանի նուրբ ու դալուկ դեմքը պաննոյի ժլատ գունապնակում յուրօրինակ խորհուրդ է կրում եւ փոխանցում լսարանին: Անահիտ Շահիջանյանի հուշերը, Հովհաննես Շիրազի, Հովհաննես Թումանյանի, Եղիշե Չարենցի, Ստեփան Զորյանի, Դերենիկ Դեմիրճյանի, Ավետիք Իսահակյանի մտքի ու սրտի արձագանքը բանաստեղծի մասին ստեղծում են տերյանական տրամադրություն: Դասասենյակում ապրում են նաեւ բանաստեղծի խոհերը կյանքի, ունայնության, սիրո, կարոտի մասին. Ես կգամ որպես մոռացված մի երգ՝ Հյուսված աղոթքից, սիրուց ու ծաղկից, Քո մեռած սրտում կլինի թախիծ, Ես կկանչեմ քեզ դեպի այլ եզերք: Եղիշե Չարենցի անվան գրականության կաբինետ կամ Ինչքան որ հուր կա իմ սրտում Ասուպի նման ծնվեց ու մի ակնթարթում կիզվեց Չարենց մահկանացուն: Բարձր հոգու լույսը մնաց հավերժաբար ու գնալով պայծառանում է: Հոգու հրով, հոգու լույսով, անունը՝ Չարենց, ասոնանսը՝ «Արեւ», բառը՝ «հանճարեղ», աչքերը հառած անցյալին, ապագայի նժույգ նստած՝ ապրում է բանաստեղծը յուրօրինակ կյանքով իր անունը կրող կաբինետում: Որմնանկարը (հեղինակ՝ Ն.Անտոնյան) վերարտադրությունն է Մ.Սարյանի հայտնի կտավի, որում պոետի խոհուն կերպարն է՝ խորհրդավոր ու խորհրդանշական դիմակներով: Առանց Հայաստան Չարենց չէր լինի, Առանց Չարենցի չկա Հայաստան: Ռ.Դավոյանի բանաձեւը բանաստեղծի կյանքի ու ստեղծագործության ամեն նյարդում է, ամեն տարրում: «Այն ամենը, ինչ գրել է Չարենցը, հենց ինքը Չարենցն է: Ուրիշ չկա՛: Անհանգիստ, նուրբ, բուռն, հեշտ խոցելի, կրքոտ, պոռթկուն, ազնիվ, բոցավառ... Նրա համար պոեզիան ընկերուհի էր, ռազմադաշտ, ամբիոն, աղոթք, զրույց... լռություն», — այսպես է մեծարել պոետին ռուս գրականագետ Լեւ Օզերովը, իսկ գրչակից ընկերը՝ Իլյա Էրենբուրգը, հիացած շարունակել է. «Արնավառ, համեստ, խորաթափանց, խիզախ ու քնքուշ, հավերժ երիտասարդ այդ բանաստեղծը դարերի համար էլ կպահպանի իր երիտասարդությունը»: Եվ Չարենցի՝ անցյալն ու ապագան կամրջելու, ժառանգության շղթայում իրեն հաստատելու եւ շարունակելու մարգարեությունը. Ես եկել եմ դարերից ու գնում եմ հաղթական Դեպի դարերը նորից, դեպի վառվող Ապագան... Սայաթ—Նովայի անվան գրականության եւ արվեստի լսարան կամ Գի՛ր սիրէ, ղալա՛մ սիրէ, դա՛վթար սիրէ Իր հանճարի զորությամբ նա ժողովրդական երգչի արհեստը վերածեց բանաստեղծի վեհ կոչման: Հայ միջնադարյան հարուստ քնարերգությունը շռնդալից ակորդով է եզրափակվում, հզոր մի անհատականությամբ, որ իր տաղանդի հրավառությամբ կարող էր պատիվ բերել առնվազն երեք ժողովրդի: «Գողթան երգիչների չափ ազգային» է Սայաթ-Նովան, սիրո անմրցակից երգիչ ու մեծ հումանիստ, որ Հովհաննես Թումանյանի տպավորիչ մեկնությամբ. «Զգում է, որ էրվում, վերջանում է ինքը, բայց մնում է արի ու բարի, անչար ու անաչառ, վեհ ու վսեմ, որպես աշխարհքի ու մարդու մեծ բարեկամը... Զայրացավ, բայց երբեք չչարացավ, ցավեց, բայց երբեք չանիծեց»: Լսարանը բացվում է խոսուն որմնանկարով՝ Սայաթ-Նովայի կերպարով, սայաթնովյան կոլորիտով ու տրամադրությամբ (հեղինակ՝ Լ.Ղարիբյան): Սրահի անվան ու բովանդակության դաշինքը հաստատում է նաեւ հայ գրողների պատկառելի ներկայությունը. նրանք ասես հավաքված են ծաղկած եկեղեցիների շուրջ: Վերջիններս ծաղկահարդարման խմբակի սաների մշտական ցուցանմուշներն են սրահում (ղեկավար՝ Լ.Կիրակոսյան): Բովանդակությունը ազնիվ ու ճաշակով շրջանակի մեջ է: Հարմարավետ կահավորումը ստեղծում է կամերային մթնոլորտ, ապահովում բազմաթիվ ու բազմազան գրական, մշակութային միջոցառումների, հանդիպումների, զեկուցումների ու դասախոսությունների, անգամ շարքային ժողովների ու նիստերի հաջողությունը: Լեւոն Օրբելու անվան կենսաբանության կաբինետ Կենսաբանության եւս մի կաբինետ, որի անունը դարձյալ պարտավորեցնող է: Լեւոն Օրբելի՝ հայ ֆիզիոլոգ, էվոլյուցիոն ուսմունքի ստեղծողներից, ԽՍՀՄ ԳԱ, ՀԽԱՀ ԳԱ, ԽՍՀՄ ԲԳԱ ակադեմիկոս, ՌԽՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ, սոցիալիստական աշխատանքի հերոս, բժշկական ծառայության գեներալ-գնդապետ: Օրբելու աշխատանքները հիմնարար ներդրում են ֆիզիոլոգիայի տարբեր բաժինների զարգացման գործում եւ ունեն համաշխարհային ճանաչում: Նա ստեղծել է ֆիզիոլոգիական ամենաընդարձակ դպրոցներից մեկը: Մեծ է նրա ավանդը Հայաստանում ֆիզիոլոգիայի զարգացման գործում: Նրա անունով է կոչվում ՀՀ ԳԱ ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտը: Լ.Օրբելին եղել է Փարիզի կենսաբանական ընկերության, բնախույզների գերմանական «Լեոպոլդինա» ակադեմիայի, անգլիական ֆիզիոլոգիական ընկերության պատվավոր եւ արտասահմանյան այլ ակադեմիաների ու ընկերությունների անդամ: Պարգեւատրվել է Պավլովի անվան եւ ԽՍՀՄ պետական մրցանակներով, Մեչնիկովի անվան մեդալով, բազմաթիվ շքանշաններով ու մեդալներով: Կենսաբանության կաբինետի որմնանկարում (հեղինակ՝ Հ.Ոսկանյան) մեծ գիտնականն է՝ մտածող, ապրող ու հայտնագործող մարդու խորաթափանցությամբ, ջանքի ու կամքի գերլարումով: Աշխարհի մարդու թիկունքում հայրենի եզերքն է՝ սարյանական գույների խաղով ու ջերմությամբ: Աջ ու ձախ գործնական կենսաբանության պարագաներն են՝ դիդակտիկ նյութեր, փորձանմուշներ, վահանակներ, որոնք առավել ցայտուն ու հասկանալի են դարձնում առարկայի մատուցումը: Ալեքսանդր Պուշկինի անվան ռուսաց լեզվի կաբինետ Համաշխարհային գրականության շառաչուն ջրվեժին իր վարար հոսանքն է տվել ռուս գրականությունը՝ հզոր անհատականություններով, գրական անանց արժեքներով: Ալ.Պուշկին, Մ.Լերմոնտով, Լ.Տոլստոյ, Ա.Չեխով, Ֆ.Դոստոեւսկի, Մ.Գորկի, Ի.Տուրգենեւ... Իհարկե, ցանկն ամփոփելու մասին խոսք լինել չի կարող: Կաբինետը կրում է թերեւս ամենամեծի՝ Պուշկինի անունը, որովհետեւ այս հավերժ երիտասարդ պոետը, ինչպես ամենայն հայոց բանաստեղծը հայերիս համար, դարձավ ռուսական կյանքի հայելին, ռուսական հոգու թարգմանը, ռուսաց լեզվի ջահակիրը: Պուշկինն անչափ մոտ է ժողովրդին, հետեւաբար շատ մոտ է մարդուն, մարդկայինին, դրա համար էլ վեր է նեղ ազգայինից ու նվաճել է համամարդկային հորիզոններ: Պուշկինյան հերոսների, ռուսերենի անընդհատ ներկայությունը, ռուսալեզու գրականության առկայությունը ստեղծում են ուրույն միջավայր՝ հարազատ անվանն ու առաքելությանը: IV հարկի նախասրահի տրամադրության հեղինակը մեծ հայն է՝ Գարեգին Նժդեհը՝ հայացքը Զանգեզուրի առինքնող բնապատկերին, միտքը հոգու պես բաց. «Զգալ, որ հոգի ունես — ահա թե երբ են բացում, խոսում, ժպտում ճշմարիտը, բարին, գեղեցիկը»:


source: CulturaX

text: ԱՄՆ ներկայացուցիչների պալատը՝ ընդդեմ «Գորշ գայլերի» ու հօգուտ Արցախի. «Sputnik Արմենիա» - 24 Сентября 2021 - NL ԱՄՆ ներկայացուցիչների պալատը՝ ընդդեմ «Գորշ գայլերի» ու հօգուտ Արցախի. «Sputnik Արմենիա» Պաշտոնական 24.09.2021 19:06 177 ԱՄՆ Կոնգրեսի Ներկայացուցիչների պալատը հավանություն է տվել Պաշտպանության մասին ազգային օրենքում (National Defense Authorization Act) Արցախի հակամարտության ու Թուրքիային դրա մասնակցությանը վերաբերյալ մի շարք փոփոխություններին։ Տեղեկությունը հայտնում է armeniasputnik-ը: Մասնավորապես, դրանցից մեկի համաձայն ԱՄՆ պետքարտուղարը պետք է 180 օրվա ընթացքում Ներկայացուցիչների պալատի արտաքին կապերի կոմիտե ներկայացնի հաշվետվություն՝ մանրամասն տեղեկություններով Արցախին ԱՄՆ օգնության մասին, ներառյալ հումանիտար օգնությունն ու աջակցությունը տնտեսական զարգացմանը: Պետդեպարտամենտը պետք է ներկայացնի ծրագրերի նկարագրությունը եւ դրանց բյուջեն, ինչպես նաեւ ձեռքբերված արդյունքները։ Բացի այդ, Պետդեպարտամենտը պետք է տեղեկացնի, թե ապագայում ինչ ծրագրեր պետք է իրականացնի ԱՄՆ-ի կառավարությունը։ Ավելի վաղ ԱՄՆ կառավարությունը հայտնել էր, որ մտադիր է աջակցել Ղարաբաղի ու Հայաստանի 74 հազար բնակիչների, որոնք տուժել են ղարաբաղյան հակամարտությունից: 2020-ի նոյեմբերին ԱՄՆ պետքարտուղար Մայք Պոմպեոն հայտնել էր, որ ԱՄՆ կառավարությունը որպես մարդասիրական օգնություն Ղարաբաղին 5 մլն դոլար կհատկացնի։ Նոր պետքարտուղար Էնթոնի Բլինկենը 2021 թվականի հունվարին պաշտոնը ստանձնելուց անմիջապես հետո հայտարարեց, որ «աշխատելու է Կոնգրեսի ու USAID-ի, ինչպես նաեւ միջազգային կազմակերպությունների հետ՝ Ղարաբաղի տարածաշրջանը մարդասիրական օգնությունով ապահովելու համար»: Ընդունված մեկ այլ փոփոխությամբ, նույն 180 օրվա ընթացքում պետքարտուղարը պետք է մանրամասն տվյալներ ներկայացնի թուրքական «Գորշ գայլեր» կազմակերպության մասին: Մասնավորապես՝ Պետդեպարտամենտին պետք է ներկայացնել դեպքեր, երբ այդ կազմակերպության գործունեությունը հակասել է ԱՄՆ-ի, դրա դաշնակիցների ու գործընկերների ազգային շահերին։ Պետդեպարտամենտը պետք է ներկայացնի նաեւ վերլուծություն այն մասին, թե արդյո՞ք այդ կազմակերպությունը (ծայրահեղ ազգայնական - խմբ.) ահաբեկչական է համարվում։ Հակառակ դեպքում Պետդեպարտամենտը պետք է մանրամասնորեն հիմնավորի իր կարծիքը։ Հիշեցնենք՝ երեկ Ներկայացուցիչների պալատն ընդունել էր հայտարարություն, որում պահանջվում է անհապաղ ազատ արձակել հայ գերիներին եւ պատանդներին, իսկ ԱՄՆ պաշտպանության նախարարի վրա պարտավորություն է դրվում հաշվետվություն ներկայացնել Ադրբեջանի ռազմական հանցագործությունների, այդ թվում՝ արգելված սպառազինության օգտագործման եւ թուրքական անօդաչու թռչող սարքերում ամերիկյան տեխնոլոգիաների օգտագործման մասին:


22/10/18 13:22 Մարդատար գնացքը մեծ արագությամբ գնալիս վթարի է ենթարկվել/ կա 22 զոհ (տեսանյութ)


Լրատվություն Մամլո հաղորդագրություններ Նախագահ Սերժ Սարգսյանի պատասխանները "Լիտերատուրնայա գազետա" թերթի հարցերին 19.09.2008 Հայ ռուսական բարձր մակարդակի հարաբերությունները հիմնվում են բազմադարյան բարեկամության, սերտ կապերի, մեր ընդհանուր պատմության, համագործակցության բարի ավանդույթների եւ մեր ժողովուրդների` միմյանց նկատմամբ տածած ջերմ զգացմունքների վրա: Հենց դա է ընկած հայ-ռուսական ռազմավարական դաշնակցային հարաբերությունների հիմքում: Հայաստանի եւ Ռուսաստանի միջեւ այսօր առկա է հարաբերությունների այնպիսի բարձր մակարդակ, ինչպիսին հնարավոր է ունենալ երկու պետությունների միջեւ: Հայ-ռուսական գործընկերությունը դառնում է ավելի բազմաբնույթ, բովանդակալից եւ դինամիկ: Բարձր է մեր երկրների միջեւ քաղաքական երկխոսության մակարդակը: Աճում է ապրանքաշրջանառության ծավալները, մեծ աճ է արձանագրվել Հայաստանում ռուսական ներդրումների ուղղությամբ եւ ռուսական կապիտալը իրեն Հայաստանում հանգիստ է զգում: Տասը տարուց ավելի հաջողությամբ գործում է հայ-ռուսական միջկառավարական տնտեսական հանձնաժողովը` հետադարձ հայացք նետելով, տեսնում ենք, որ իրոք, զգալի աշխատանք է կատարվել: Ակնհայտ են հաջողությունները հումանիտար համագործակցության բնագավառում: Ուրախալի է տեսնել, որ համագործակցությունը մշակույթի, կրթության եւ գիտության բնագավառում, քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտների միջեւ գնալով դառնում է ավելի ակտիվ: Ես հատուկ կարեւորություն եմ տալիս հումանիտար բնագավառում համագործակցության հետագա խորացմանը: Սա նպաստում է մեր երկու ժողովուրդների էլ ավելի մերձեցմանը, հոգեպես հարստացնում եւ ամրապնդում մեր բարեկամությունը: Հայաստանից դուրս ամենահոծ հայությունը ապրում է հենց ՌԴ-ում եւ մեր բարեկամության գործում մեծ դեր է ունեցել եւ այժմ էլ ունի Ռուսաստանի հայ համայնքը, այնտեղ գործող բազմաթիվ կազմակերպությունները: Խոսել հայ-ռուսական բարեկամության մասին եւ չխոսել անվտանգության բնագավառում ինչպես երկկողմ, այնպես էլ Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության շրջանակում մեր համագործակցության մասին, նշանակում է ոչինչ չասել: Մենք գտնվում ենք անվտանգության նույն համակարգում: Հայաստանը ստանձնել է ՀԱՊԿ-ի նախագահությունը եւ իր նախագահության շրջանում կանի հնարավորը ռազմաքաղաքական եւ ռազմատեխնիկական համագործակցության հետագա խորացման ուղղությամբ: Ընդամենը մի քանի օր առաջ Հայաստանում հաջողությամբ անցան հրամանատարաշտաբային "Ռուբեժ-2008" զորավարժությունները: Համոզված եմ, որ Հայաստանի եւ Ռուսաստանի միջեւ անվտանգության ոլորտում սերտ համագործակցությունը կարեւոր է նաեւ տարածաշրջանում կայունության եւ խաղաղության պահպանման տեսանկյունից: Այնպես որ հայ-ռուսական հարաբերությունները շատ ծավալուն են, ունեն հարուստ անցյալ, համոզիչ ներկա: Համոզված եմ, որ մեր երկրների միջեւ բարեկամությունը եւ համագործակցությունն այսուհետ եւս կզարգանա` հանուն մեր երկու եղբայրական ժողովուրդների ապագայի: Հարավային Օսեթիայի վերջին իրադարձությունները, ինչպես նաեւ Ռուսաստանի կողմից այդ երկրի եւ Աբխազիայի անկախության ճանաչումը լրջորեն ազդեց ոչ միայն տարածաշրջանի իրավիճակի, այլեւ` ընդհանրապես միջազգային քաղաքականության վրա: Հայաստանն այս դեպքում ինչպիսի՞ դիրքորոշում է որդեգրել: Ինչպիսի՞ քայլեր եք դուք անհրաժեշտ համարում ձեռնարկել /այդ թվում նաեւ ՀԱՊԿ-ի առաքելության շրջանակում/ մոտակա եւ հեռավոր ապագայում, որպեսզի թույլ չտրվի իրավիճակի լարում, նոր զոհեր վրաց-օսական հակամարտության գոտում եւ Կովկասում ընդհանրապես: Հարավային Օսեթիայի եւ Աբխազիայի անկախության ճանաչման Ռուսաստանի որոշումը կազդի՞ Լեռնային Ղարաբաղի հարցում Հայաստանի դիրքորոշման վրա: Իրոք, ողբերգական իրադարձություններ տեղի ունեցան, բազմաթիվ զոհեր եղան: Հարկավոր է բոլոր ջանքերն ուղղել` տեղ գտած հումանիտար աղետի հետեւանքների հաղթահարմանը, օգնելու մարդկանց, ովքեր կորցրել են իրենց հարազատներին, վիրավորվել են, կորցրել են իրենց տունը, մարդկանց, ովքեր տարակուսանքով են նայում ապագային: Հայաստանն ամեն ինչ նախապատրաստել է Հարավային Օսեթիայից երեխաներ ընդունելու, ինչպես նաեւ ֆիզիկայի, քիմիայի եւ կենսաբանության լաբորատորիա ուղարկելու Ցխենվալիի դպրոցների համար: Հայաստանը մտահոգված է ստեղծված իրավիճակով: Մեր երկիրը լավ գիտի խաղաղության գինը եւ շահագրգռված է տարածաշրջանում երաշխավորված խաղաղության ապահովմամբ, կայունության պահպանմամբ: Դա մեզ համար չափազանց կարեւոր է: Մենք ողջունում ենք Ռուսաստանի Դաշնության եւ ԵՄ-ի նախագահող երկրի` Ֆրանսիայի նախագահների կողմից գործադրած դիվանագիտական ջանքերը: Հուսով ենք, որ այդ ջանքերը արդյունք կտան, ինչը խաղաղություն ու կայունություն կբերի տարածաշրջանին: Ի։նչ դասեր կարող ենք քաղել: Նախեւառաջ այն, որ առկա հակամարտությունների ռազմական լուծումը հեռանկարից զուրկ է: Նման փորձերը հղի են անցանկալի եւ անկանխատեսելի հետեւանքներով: Այստեղից հետեւում է, որ չպետք է աչք փակել տարածաշրջանի որոշ երկրների կողմից իրենց ռազմական ներուժի բարձրացման ուղղությամբ ձեռնարկվող քայլերի վրա: Սպառազինությունների մրցավազքը եւ ռազմական հռետորիկան լուրջ սպառնալիք է ստեղծում, նպաստում ռազմական գործողություններով լուծմանը: Մյուս կարեւոր հետեւությունը, որ կարող ենք անել, դա, անկասկած, վերաբերում է նման հակամարտությունների կարգավորմանը: Իհարկե, հակամարտություններն ունեն եւ նմանություններ, եւ տարբերություններ, սակայն, ակնհայտ է, որ նման հակամարտությունները պետք է կարգավորվեն ազգերի ազատ կամարտահայտման հիման վրա` հաշվի առնելով նրանց ինքնորոշման իրավունքը: Անտեսել դա, նշանակում է ճանապարհ հարթել էթնիկ զտումների համար: Գիտեք, միջազգային հարաբերություններում ոչինչ անհետեւանք չի լինում: Իմ ընդհանրացումները հավասարապես վերաբերում են նաեւ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությանը: Այսօր ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակում ընթանում է բանակցային գործընթաց` մադրիդյան սկզբունքների հիման վրա: Հայաստանում առկա է քաղաքական կամք` գտնելու հիմնախնդրի փոխզիջումային լուծում: Ադրբեջանական կողմից համազոր կամքի առկայության պարագայում կարող ենք գտնել կարգավորման բանալին: Ձեր կարծիքով, ԱՊՀ-ն ունի հեռանկար: Ինչպիսի՞ կոնցեպտուալ փոփոխությունների կարիք է զգում այս վերպետական կառույցը` հաշվի առնելով նրանում ընդգրկված պետությունների ներկայիս փոխհարաբերությունները: Մենք համարում ենք, որ ԱՊՀ-ն հետխորհրդային տարածաշրջանում կարեւոր դեր ունեցող կառույց է ու այն, իհարկե, հեռանկարներ ունի: Ընդհանրապես, ոչ մի միջազգային կազմակերպություն չի կարողանա արդյունավետ լուծել իր առջեւ ծառացած խնդիրները, եթե անընդհատ բարեփոխման ու կատարելագործման ճանապարհով չգնա: Այսօր, կյանքի բոլոր ոլորտներում փոփոխություններն այնքան արագ են տեղի ունենում, որ ժամանակի ու զարգացման մարտահրավերներին դիմակայելու համար այդ ամենն անհնարժեշտություն է: Այդ գիտակցումը կա, ինչպես եւ գոյություն ունի ԱՊՀ բարեփոխումների ծրագիրը, որը կառուցողական ու դինամիկ քննարկումների փուլում է: Այստեղ գլխավորը` սթափ գնահատել իրողությունները: ԱՊՀ-ի մեջ մտնում են երկրներ, որոնք ռազմաքաղաքական ոլորտում դիրքավորված են տարբեր, ավելին, տարաբնույթ դաշինքներում` ՀԱՊԿ եւ ԳՈՒԱՄ: Սա հաշվի չառնել, չի կարելի: Բայց, կան համագործակցության բազմաթիվ հետաքրքիր ուղղություններ, մասնավորապես հումանիտար ոլորտում: Կարծում եմ, այստեղ հսկայական ներուժ կա: Ըստ սոցիոլոգների տվյալների, Հայաստանի բնակիչների 75 տոկոսը գտնում է, որ իրենց երեխաները պետք է լավ խոսեն եւ կարդան ռուսերեն: Հայաստանում ռուսաց լեզուն միշտապես եղել է ոչ միայն հաղորդակցման միջոց, այլեւ` փոխվստահության լեզու: Ճիշտ է, ինչպես այլ հետխորհրդային երկրներում, այն վերջին ժամանակներս սկսեց ունենալ էականորեն ավելի քիչ դեր պետության մշակույթային կյանքում: Նախատեսո՞ւմ եք արդյոք պետական մակարդակով աջակցություն ցուցաբերել Պուշկինի, Տոլստոյի եւ Հայաստանում առանձնակի սիրված Վալերի Բրյուսովի, որի 175 ամյակը մենք նշում ենք այս տարի, լեզվին: Եթե այո, ապա ինչպե՞ս: Ես զարմացած եմ, որ 75 տոկոս է եւ ոչ 100, որովհետեւ ես չեմ պատկերացնում մի ծնող, որ չուզենա, որ իր երեխաները տիրապետեն եւ լավ տիրապետեն օտար լեզուների։ Առավել եւս սա վերաբերում է ռուսերենին, քանի որ մեր տարածաշրջանում ռուսերենը միշտ եղել է եւ մնում է միջմշակութային հաղորդակցության կարեւոր միջոց: Համաձայն չեմ այն պնդման հետ, որ "հանրապետության մշակութային կյանքում ռուսերենը սկսել է ավելի նվազ դեր կատարել": Ազգային մշակույթն ուղղակիորեն կապված է լեզվի հետ, եւ մշակութային կյանքում մեզանում միշտ էլ գերիշխող է եղել հայերենը եւ սա նոր երեւույթ չէ: Ռուսաց լեզուն նահանջել է պետական պաշտոնական գրագրության մեջ, ինչն ինքնին հասկանալի է մի երկրում, որտեղ եւ՛ խորհրդային տարիներին, եւ՛ այսօր պետական լեզուն հայերենն է: Բերեմ մեկ խոսուն փաստ. այս տարի Մոսկվայում կայացած ռուսաց լեզու եւ գրականություն առարկայից դպրոցականների շրջանում 7-րդ միջազգային օլիմպիադայում մեր դպրոցականներն արժանացել են ամենաշատ պարգեւներին, իսկ մեկը ճանաչվել է բացարձակ հաղթող: Հայաստանում հեռարձակվում են ռուսական հեռուստաընկերությունները, հատկապես սիրելի է "Կուլտուրա" հեռուսաընկերությունը, որը ռուսական մշակույթի եւ խոսքի հիանալի ուղեկից է: Հայաստանում գործում է հայ-ռուսական սլավոնական համալսարան, որը ստեղծվել է երկու երկրների կառավարությունների ջանքերով: Ստանիսլավսու անվան ռուսական դրամատիկական թատրոնը մնում է մայրաքաղաքի թատերասեր հասարակության սիրած վայրերից մեկը, իսկ "Ռուսական խոսքի օրերը Հայաստանում" դառնում են բարի ավանդույթ եւ անցկացվում են երկրի առաջին դեմքերի հովանու ներքո: Ինչ վերաբերում է վալերի Բրյուսովի 175-ամյակին, ապա մենք պատրաստվում ենք այն նշել արժանի շուքով: Հայկական գրահրատարակչությունն ունի մոտավորապես 500 տարվա պատմություն: Դուք, որպես Հանրապետության նախագահ, գլխավորում եք այդ տարեթվի հանդիսավոր տոնակատարությունները նախապատրաստող հանձնաժողովը: Ինչպե՞ս եք այն նշելու: Հայերի կյանքում գիրքը մշտապես առանձնահատուկ տեղում է եղել: Դա պատահական չէ մի ժողովրդի համար, որը տպագրության 500-ամյա պատմությանը զուգահեռ ունի սեփական գրի ու գրական մշակութային կոթողների ստեղծման 1500- ամյա պատմություն: Հայ գրատպությունը սկիզբ է առել այն ժամանակներում, երբ մեր ժողովուրդը կորցրել էր պետականությունը ու ազգային մշակութային արժեքներն այդ ժամանակ ինքնության պահպանման միակ հնարավորությունն էին: Ես կարծում եմ, մենք պետք է ըստ արժանվույն նշենք այս կարեւոր հոբելյանը: Այն պետք է դարձնենք գրքի ու գրականության մեծարման տոն: Հրատարակվելու են նոր գրքեր, լինելու են մեծածավալ թարգմանություններ, ամեն ինչ արվելու է գրքի նկատմամբ սիրո եւ գրական միջավայրի խթանման համար: Հայկական սփյուռքն ամենամեծերից եւ ազդեցիկներից է աշխարհում: Միայն Ռուսաստանի տարածքում ապրում են մեկ միլիոնից ավել էթնիկ հայեր / Դոնի Ռոստովում, օրինակ, նախապատրաստվում են նշելու Ղրիմի հայերի այստեղ վերաբնակվելու 230 տարին/ : Ինչպե՞ս է Հայաստանը կառուցում իր փոխհարաբերությունները Սփյուռքի հետ, այն ինչ չափով կարող է ազդել միջպետական մշակութային եւ տնտեսական կապերի զարգացման վրա: Ինչպիսի՞ հիմնահարցեր է լուծում Հանրապետությունում ստեղծված Սփյուռքի նախարարությունը: Կար ժամանակ, երբ հայրենիքը Սփյուռքի հետ կապում էին հիմնականում զգացմունքները: Սառը պատերազմի ժամանակների երկաթե վարագույրը բաժանել էր հայրենիքից մեր ժողովրդի մի հսկայական հատված: Այսօր հայկական սփյուռքը վերակազմակերպման փուլ է ապրում` նոր, բարդ, բայց եւ միաժամանակ շատ հետաքրքիր, հայրենիքի հետ կապերը խորացնելու փուլ: Սփյուռքի գործերով նախարարության ստեղծումը նպատակ ունի կարգավորել բազմաթիվ խնդիրներ, որոնց մի մասը անցյալից ժառանգություն է, իսկ մյուս մասը ծագել է մեր օրերում: Մեծ են սպասելիքները ձեւավորվող այդ կատույցից: Զգացմունքներին պետք է փոխարինելու գան ավելի գործնական մոտեցումները: Եթե անկախության առաջին տարիներին մենք ավելի շատ ապավինում էինք սփյուռքի աջակցությանն, ապա այսօր Հայաստանն ինքը հնարավորություններ ունի օժանդակելու սփյուռքի մեր գաղթօջախներին: Մենք մեկ անգամ չէ, որ ասել ենք` Հայաստանի հիմնական ներուժը նրա մարդկային ռեսուրսն է, դրա տակ մենք հասկանում ենք աշխարհի տարբեր անկյուններում ապրող մեր բոլոր հայրենակիցներին: a87


source: wikipedia

text: Հունիսի 6, տարվա 157-րդ (նահանջ տարիներին՝ 158-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 208 օր։ Դեպքեր 1664՝ Նոր Ամստերդամի անունը դառնում է Նյու Յորք 1752՝ հրդեհը ոչնչացնում է Մոսկվայի մեկ երրորդը 1982՝ Բոմբեյում Արաբական ծովից ցիկլոնի բերած հսկայական ալիքների զոհ է դառնում 100 000 մարդ Իսրայելի բանակը ներխուժում է Լիբանան Հենրի Սիլին Henry W. Sealy արտոնագրում է էլեկտրական արդուկը 1993՝ Մոնղոլիայում առաջին անգամ անց են կացվում ուղղակի նախագահական ընտրություններ Ծնունդներ 1599 - Դիեգո Վելասկես Diego Velázquez իսպանացի նկարիչ 1606 - Պիեռ Կոռնեյլ Pierre Corneille ֆրանսիացի թատերագիր 1799 - Ալեքսանդր Պուշկին Александр Пушкин ռուս բանաստեղծ եւ գրող 1844 - Կոնստանտին Սավիցկի, ռուս կենցաղանկարիչ 1868 - Գեւորգ Ասատուր հայ բանասեր, մանկավարժ, թարգմանիչ 1875 - Թոմաս Ման Thomas Mann գերմանացի վիպասան 1888 - Վալերիան Կույբիշեւ Валериан Куйбышев խորհրդային պետական գործիչ 1903 - Արամ Խաչատրյան Арам Хачатурян սովետահայ մեծանուն կոմպոզիտոր 1917 - Քըրք Քըրքորյան Kirk Kerkorian ամերիկահայ գործարար, բարերար 1919 - Մակար Ալավերդյան, հայ վաստակավոր գինեգործ 1928 - Ջորջ Դոքմեջյան Courken George Deukmejian, Jr. ամերիկահայ քաղաքական գործիչ 1951 - Նազար Պետրոսյան, ֆուտբոլիստ 1955 - Սեմ Սայմոն, ամերիկյան հեռուստատեսաին պրոդյուսեր 1960 - Լոլա Ֆորներ Lola Forner իսպանացի դերասանուհի 1968 - Արթուր Խաչատրյան, Արցախի պատերազմի մասնակից 1978 - Ֆոդել, ալժիրցի ծագումով ֆրանսիացի երգիչ 1980 - Պաու Գասոլ Pau Gasol իսպանացի բասկետբոլիստ 1984՝ ԲայԱլեքս ByeAlex հունգարացի երգիչ Տիգրան Ղարաբաղցյան, ֆուտբոլիստ 1985 - Հեյկի Նաբի Heiki Nabi էստոնացի ըմբիշ 1988 - Էրիկ Կարապետյան, փոփ երգիչ Մահեր 1832 - Ջերեմի Բենթամ, անգլիացի սոցիոլոգ եւ իրավաբան 1843 - Ֆրիդրիխ Հյոլդեռլին, գերմանացի բանաստեղծ 1861 - Կամիլլո Բենսո Կավուր, կոմս 1920 - Գեւորգ Ջահուկյան, լեզվաբան 1946 - Գերհարդ Հաուպտման, գերմանացի դրամատուրգ 1948 - Լուի Ժան Լյումիեր, կինեմատոգրաֆիայի հիմնադիր 1961՝ Անուշավան Տեր-Ղեւոնդյան, կոմպոզիտոր եւ երաժշտագետ Կարլ Գուստավ Յունգ, շվեյցարացի հոգեբան եւ փիլիսոփա 1966 - Ռուբեն Քաթանյան, խորհրդային պետական գործիչ 1984 - Կոստանդին Հովհաննիսյան, ճարտարապետ 1991 - Սամվել Հովհաննիսյան, օդաչու 1997 - Էդուարդաս Մեժելայտիս, լիտվացի խորհրդային գրող եւ թարգմանիչ 1998 - Կարեն Մարգարյան, օդաչու, Արցախի պատերազմի մասնակից Տոներ Հունիսի 6 Ռուսաստան - Ռուսերենի օր եւ Պուշկինի օր ՄԱԿ - Ռուսերենի օր Կորեա - Կորեական պատերազմի զոհերի հիշատակի օր Ուկրաինա՝ Լրագրողի օր ՝ Շվեդիայի ազգային տոն Շվեյցարիա՝ Սիրո տոն։


դուրս բերել ՌԴ սահմանապահ զորքերը եւ ՀՀ պետական սահմանի համապատասխան հատվածները հանձնել ՀՀ Սահմանապահ զորքերին,


14/05/14 16:12 Ինքնաբուխ ու սեփական գաղափար է պետք, որը պետք է գործի դնել


2798 Ընտանիքում հաշմանդամություն ունեցող երեխայի խնամքով հիմնականում մայրերն են զբաղվում։ Ստացվում է` աշխատել չեն կարողանում, նույնիսկ եթե դա շատ է անհրաժեշտ։ Նոր ծրագրի միջոցով ձեռք բերած հմտությամբ նրանք կարող են աշխատել տնից՝ երեխայի կողքին լինելով։ Ղազարյանը խոստովանել է, որ «մեդիադեմք» լինելը իր համար նոր բան չէ։ Ինքն ու իր «Պուշկին» ռեստորանը հայտնի դարձան այն ժամանակ, երբ հակահարված հասցրին սադրիչ ցուցարարներին: «Գրեյթ տուրս» ընկերության համահիմնադիր Գագիկ Գրիգորյանը Sputnik Արմենիայի եթերում անդրադարձել է համավարակի պայմաններում զբոսաշրջության ոլորտում առկա իրավիճակին եւ կառավարության` ոլորտին վերաբերող որոշմանը։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Աշոտ Սարգսյանը Sputnik Արմենիայի եթերում անդրադարձել է կորոնավիրուսի դրսեւորման առանձնահատկություններին եւ խոցելիության աստիճանին տարիքային տարբեր խմբերի պարագայում։ «Շրջադարձ հանուն զարգացման» հասարակական կազմակերպության նախագահ, քաղաքագետ Էդուարդ Անտինյանը Sputnik Արմենիայի եթերում անդրադարձել է ԲՀԿ առաջնորդ Գագիկ Ծառուկյանի անվան հետ կապված զարգացումներին եւ դրանցով պայմանավորված ներքաղաքական իրավիճակին։ ԵՊՀ ռեկտորի մամուլի խոսնակ Գեւորգ Էմին-Տերյանը Sputnik Արմենիայի եթերում անդրադարձել է մայր ԲՈՒՀ–ի հոգաբարձուների խորհրդի ընտրության գործընթացին, ինչպես նաեւ այդ կառույցի գործունեության հետ կապված որոշ հարցերի։ Կարող եք բաժանորդագրվել Sputnik–ի ծանուցումներին


ՊՐՈՖ. ՀԱՆՆԻԲԱԼ ՏՐԵՅՎԻՍԸՙ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ | AZG Daily Ընթերցված է` 3198, Տպվել է` 268, Ուղարկվել է էլ.փոստով` 0 ՊՐՈՖ. ՀԱՆՆԻԲԱԼ ՏՐԵՅՎԻՍԸՙ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ Պրոֆ. Հաննիբալ Տրեյվիսը Մայամիի Ֆլորիդա միջազգային համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի դասախոսներից է: 1999-ին Հարվարդի իրավաբանական ֆակուլտետը գերազանց ավարտած պրոֆեսորը հեղինակն է վերջերս լույս տեսած «Ասորիների ցեղասպանությունը: Մշակութային եւ քաղաքական ժառանգություններ» գրքի: Ունի հրատարակված բազմաթիվ հոդվածներ ցեղասպանության եւ միջազգային իրավունքի վերաբերյալ: Դասախոսություններ է կարդացել ՀԲԸՄ-ի, Ամերիկայի հայկական համագումարի, Հարյուրամյակի ծրագիր հիմնադրամի եւ Հարավային Կալիֆոռնիա համալսարանի հայագիտական ուսումնասիրությունների ամբիոնի հովանավորությամբ կազմակերպված միջոցառումներում: Մորական նախնիները Հաքյարիի եւ Ուրմիայի ավանդական ասորական շրջանների բնակիչներից են եղել: Իր բացատրությամբ Հաննիբալ անունը սեմական ծագում ունի եւ նշանակում է «Բաալի (Աստծո) ողորմածությամբ»: Հարգարժան պրոֆեսորը հոկտեմբերի 27-ին Ուոթերթաունի հանրային գրադարանում խոսել է Առաջին աշխարհամարտի ժամանակաշրջանում քրիստոնյաների (ասորիներ, հույներ, հայեր) եւ եզդիների դեմ օսմանյան թուրքերի եւ քրդերի իրագործած ցեղասպանությունների մասին, տեղեկացնում է անկախ լրագրող Դավիթ Բոյաջյանը : «Փախստականների վիճակը եւ ցեղասպանության օրենքը: Ասորիներ, հայեր, հույներ եւ եզդիներ» վերնագրով դասախոսության ընթացքում, կազմակերպված Մասաչուսեթսի ամերիկա-ասորիների ասոցիացիայցի (ՄԱԱԱ) կողմից, Տրեյվիսն անդրադարձել է նաեւ ներկա ժամանակաշրջանում Իրաքի եւ Սիրիայի ասորիների, եզդիների եւ հայերի դեմ կատարվող կոտորածներին, այս անգամ իսլամիստ ջիհադիստների կողմից: Հաքյարիի տարածաշրջանում (հարավարեւելյան Թուրքիա) 1843-ին մոտ 10 հազար ասորիներ սպանվել եւ վաճառվել են որպես ստրուկներՙ օսմանյան բանակի եւ քրդական ցեղերի կարգադրությամբ: 1890-ականներին հայերից բացի, ըստ Տրեյվիսի, մոտ 25 հազար ասորի է կոտորվել: Իսկ համաշխարհային առաջին պատերազմի օրերին մոտ 250 հազար ասորի է սպանվել: Ասորիներն այդ եղեռնը «սեյֆո» են անվանում, որ նշանակում է «թուր», արաբերեն «սեյֆ» բառից: Եզդիներն իրենց համարում են որոշակի, կամ յուրահատուկ էթնո-կրոնական խմբավորում: Նրանք խոսում են կուրմանջի (քրդերենի տարբերակ) լեզվով: Նրանք էլ են ենթարկվել ջարդերի 20-րդ դարում: Ներկայիս ապրում են հիմնականում Իրաքում եւ Սիրիայում: Նաեւ Հայաստանում: Դավիթ Բոյաջյանը միջոցառման վերջում հանդիպում է ունեցել ՄԱԱԱ-ի նախագահ Նինոս Հաննայի (հոր նախնիները դիյարբեքիրցի, մոր նախնիներըՙ խարբերդցի) եւ պրոֆ. Սարգոն Ջորջ Տոնապետի (Ռոուդ Այլենդի համալսարանից, հոր նախնիներըՙ Խարբերդից) հետ եւ առաջարկել նրանց ավելի սերտ համագործակցել հայկական համայնքի հետ:


AL5008 Վարձով է տրվում 2 սենյականոց բնակարն Նալբանդյան փողոցում


text: Դեպքեր Հունվարի 6-ից 9-ը տեղի է ունեցել ՀԳՄ 4-րդ համագումարը։ Ծնունդներ Հունվարի 1 - Սեյրան Բաղդասարյան, քաղաքական գործիչ Հունվարի 5 - Ահարոն Չիլինգարյան, հայ տնտեսագետ, ՀՀ պետական գործիչ Փետրվարի 16 - Արթուր Մկրտչյան, Արցախի քաղաքական եւ պետական գործիչ, ԼՂՀ Գերագույն խորհրդի առաջին նախագահ, ազգագրագետ Մարտ 5 - Վազգեն Սարգսյան, Հայաստանի վարչապետ (վ. 1999) Մարտի 7 - Լուչանո Սպալետտի, իտալացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան եւ գլխավոր մարզիչ Մարտի 24 - Սեպուհ Չուլջյան, Հայաստանյաց Առաքելական եկեղեցու Գուգարաց թեմի առաջնորդ։ Ապրիլի 15 - Հովիկ Կռնչոյան, հայ բորտմեխանիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից Մայիսի 22 - Անդրես Լուրե, էստոնացի փիլիսոփա, թարգմանիչ, հետազոտող Հունիսի 2 - Ռինեկե Դեյքստրա, նիդերլանդացի լուսանկարիչ եւ վիդեոարտիստ Հունիսի 10 - Արիս Արսենի, հայ բանաստեղծ Հունիսի 10 - Կառլո Անչելոտտի, իտալացի ֆուտբոլային մարզիչ Նոյեմբերի 7 - Ալեշանդրե Գիմարաես, բրազիլացի ֆուտբոլիստ եւ գլխավոր մարզիչ Նոյեմբերի 16 - Արթուր Անդրանիկյան, հայ բանաստեղծ, գրականագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու Մահեր Մարտի 17 - Գալակտիոն Տաբիձե, վրացի խորհրդային գրող Վիլեն Գալստյան, բալետի հայ արտիստ, պարուսույց, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ Մարտի 15 - Շալվա Դադիանի, վրացի խորհրդային գրող, դրամատուրգ, թատերական գործիչ Հրաչյա Շիրինյան, Հարավային Կովկասում հեղափոխական շարժման մասնակից Փետրվարի 26 - Վերդի, հայ աշուղագետ Արամ Բակալյան, նկարիչ Ջորջ Մարշալ, ԱՄՆ պետական եւ զինվորական գործիչ Հունվար 5 - Կարո Հալաբյան, խորհրդային ճարտարապետության գործիչ, ակադեմիկոս, արվեստի վաստակավոր գործիչ (ծ.1897) Մարտ 13 - Աշոտ Տեր-Մկրտչյան, մաթեմատիկոս Ապրիլ 24 - Հակոբ Կոջոյան, հայ նկարիչ, գեղարվեստի եւ գրաֆիկայի վարպետ (ծ.1883) Մայիս 6 - Վաղարշ Վաղարշյան, հայ դերասան, ռեժիսոր, դրամատուրգ, թատերական գործիչ (ծ. 1894) Օգոստոսի 1 - Արտաշես Բաբալյան, բժիշկ, Առաջին Հանրապետության սոցիալական ապահովության նախարար (ծ. 1886) Նոյեմբերի 13 - Արիս Շաքլյան, հայ բանաստեղծ, արձակագիր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1947 թվականից (ծ. 1900) 1959 Տարեթվեր