source: wikipedia

text: Համալսարան ( բառից, որն էլ իր հերթին ծագում է - ընդհանրություն բառից), բարձրագույն ուսումնական հաստատություն, որը շնորհում է բոլոր մակարդակների ուսումնական կոչումներ (բակալավր, մագիստրոս, դոկտոր)։ Համալսարանի պատմությունը սկսվում է միջնադարից։ XI դարի բարձրագույն դպրոցներ են գործել Իտալիայում (Բոլոնիայի իրավունքի եւ Սալեռնոյի բարձրագույն բժշկական)։ XII-XIII դարերում ստեղծվեցին Փարիզի (1215 թ.) եւ Մոնպելյեի (1289 թ., Ֆրանսիա), Քեմբրիջի (1209 թ.) եւ Օքսֆորդի (Անգլիա), Սալամանկայի (Իսպանիա), Լիսաբոնի (1290 թ., Պորտուգալիա), XIV դ. Պրագայի (1348 թ., Չեխիա), Կրակովի (1364 թ., Լեհաստան), Վիեննայի (1365 թ., Ավստրիա), Հայդելբերգի (1386 թ., Գերմանիա), XV դ.՝ Ուփսալայի (1477 թ., Շվեդիա), Կոպենհագենի (1479 թ., Դանիա) համալսարանները։ Միջնադարյան համալսարաններն ունեին արտիստական կամ արվեստների (նախապատրաստական) եւ երեք բարձրագույն՝ իրավունքի, բժշկական եւ աստվածաբանական ֆակուլտետներ։ Արվեստների ֆակուլտետում (ավելի ուշ՝ փիլիսոփայական) դասավանդվել են յոթ ազատ արվեստները։ Դասավանդել են լատիներենով։ Բարձրագույն ֆակուլտետներում շնորհվել են գիտությունների մագիստրոսի եւ դոկտորի աստիճաններ։ Միջնադարյան համալսարանները մագիստրոսների եւ ուսանողների միավորումներ էին (այստեղից էլ նրանց անվանումը՝ universitas magistrosum et colarium՝ ուսուցիչների եւ սովորողների միավորումներ)։ Համալսարաններն ունեին իրենց վարչական ինքնավարությունը, իրավասությունը եւ կանոնադրությունը։ Առաջին համալսարանները հաճախ ազատ մտքի, առաջավոր գիտական եւ գաղափարական ուղղությունների օջախներ էին դառնում։ Եկեղեցին եւ աշխարհիկ իշխանությունները ձգտում էին ուժեղացնել իրենց ազդեցությունը համալսարանների վրա։ XV-XVI դարերում համալսարանական սխոլաստիկան մշակույթի եւ գիտության զարգացման արգելակ դարձավ։ Վերածննդի ժամանակաշրջանում մշակույթի զարգացումն ազդել է համալսարանների դասավանդման վրա։ Հումանիզմի կարեւոր կենտրոններ դարձան Օքսֆորդի համալսարանն Անգլիայում, Կրակովինը՝ Լեհաստանում։ 1502 թվականին Գերմանիայում հիմնված Վիթթենբերգի համալսարանը դարձավ ռեֆորմացիայի կենտրոն։ Կապիտալիզմի դարաշրջանի համալսարանները հետագա զարգացում ապրեցին։ ԱՄՆ–ում համալսարանի զարգացումը երկար ժամանակ ետ էր մնում եվրոպականից։ Մինչեւ անկախության համար պատերազմը, Անգլիայի հյուսիսամերիկյան գաղութներում ստեղծվեց 9 քոլեջ (1636 թ.-ին՝ Հարվարդի, 1693 թ.-ին՝ Ուիլյամի եւ Մերիի եւ այլն), որոնք հետագայում (հիմնականում XIX դ.) վերածվեցին համալսարանների։ Լատինական Ամերիկայի երկրներում համալսարաններ հիմնվեցին իսպանական գաղութատիրության շրջանում (1538 թ.-ին՝ Սանտո–Դոմինգոյի, 1551 թ.-ին՝ Մեխիկոյի, Լիմայի եւ այլն)։ Դրանք միջնադարյան իսպանական համալսարանի պատճենն էին եւ գտնվում էին կաթոլիկ եկեղեցու ազդեցության տակ։ Ասիայի եւ Աֆրիկայի երկրներում, ընդհուպ մինչեւ XX դարը, ժամանակակից տիպի համալսարաններ համարյա չեն եղել։ Հնդկաստանում առաջին համալսարանը հիմնել են բրիտանական գաղութատերերը (Կալկաթայի, Մադրասի, Բոմբեյի, բոլորն էլ՝ 1857 թ.-ին, Փենջաբի՝ 1882 թ.-ին)։ Քոլեջի տիպի մի շարք բարձրագույն դպրոցներ հիմնեցին եվրոպական եւ ամերիկյան միսիոներական կազմակերպությունները Ամերիկյան (1866 թ.) եւ Սենթ Ջոզեֆի (1881 թ.) համալսարաններ Բեյրութում, Ալժիրինը՝ 1879 թ.]։ Ճապոնիայում համալսարաններ հիմնվեցին Տոկիոյում (1877 թ.), Կիոտոյում (1897 թ.)։ 1898 թ.-ին Չինաստանում բացվեց առաջին համալսարանը (Պեկինի)։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո անկախություն ստացած շատ երկրներում (Ինդոնեզիա, Լիբանան, Լիբիա, Մարոկկո, Սուդան, Իրաք, Թունիս) ստեղծվեցին ազգային առաջին համալսարանները։ Ռուսաստանում 1725 թ.-ին հիմնվեց Ակադեմիական համալսարանը (գիտությունների ակադեմիային կից)։ 1755 թ.-ին բացվեց Մոսկվայի համալսարանը, 1802-05-ին ստեղծվեցին Դորպատի (այժմ՝ Տարտուի), Խարկովի, Կազանի համալսարանները, 1819 թ.-ին՝ Սանկտ–Պետերբուրգինը։ Հետագայում բացվեցին փիլիսոփայության, իրավաբանական եւ բժշկակագիտության ֆակուլտետներ։ Բոլոր ֆակուլտետներում պարտադիր ուսումնասիրվում էին աստվածաբանություն, եկեղեցու պատմություն։ 1914 թ.-ին Ռուսաստանում կար 10 համալսարան (37,5 հզ. ուսանող)։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո համալսարանները սկսեցին վերակառուցվել սոցիալիստական գաղափարախոսության հիմքի վրա։ Բարձրագույն կրթությունը դարձավ անվճար, վերացվեցին դասային արտոնությունները, ազգային սահմանափակումը, կանայք տղամարդկանց հավասար բարձրագույն կրթության իրավունք ստացան։ Լեհաստանում 1816 թ.-ին հիմնվեց Վարշավայի համալսարանը։ Ուկրաինայում 1834 թ.-ին հիմնվեց Կիեւի համալսարանը։ 1860-ական թթ. բարեփոխումների ժամանակաշրջանում վերականգնվեց համալսարանական ինքնավարությունը, ստեղծվեցին ուսանողական գիտական խմբակներ։ Համալսարանում առաջին անգամ թույլատրվեցին կին ազատ ունկնդիրներ։ Համալսարաններում մասնագետների պատրաստումը, համեմատած մյուս բուհերի հետ, ունի մի շարք առանձնահատկություններ, որոնք ապահովում են կրթության առավել բարձր ընդհանուր գիտական մակարդակ։ Այստեղ 5 տարվա ուսուցումը սերտորեն կապված է գիտական հիմնարար հետազոտությունների հետ։ Խոշորագույն համալսարաններ հիմնարար գիտությունների գծով գիտամանկավարժական մասնագետներ պատրաստող առաջատար բարձրագույն ուս. հաստատություններ են։ Համալսարանները միջնադարյան Հայաստանում Միջնադարյան Հայաստանում գործել են բարձր կարգի դպրոցներ, որոնցից մի քանիսը կոչվել են համալսարաններ, ինչպես օրինակ Տաթեւի 9-15-րդ դարերում, Սանահինի 10-13-րդ դարերում Անիի 11-13-րդ դարերում Ավագ Վանքի 15-րդ դարում։ Միջնադարյան հայկական համալսարաններում դասավանդվել են իմաստասիրություն, մաթեմատիկա, բնագիտություն, տրամաբանություն, քերականություն, պոետիկա, պատմություն, մարդակազմություն, տարրաբանություն, աստվածաբանություն, երաժշտություն, նկարչություն, գրչություն, արվեստ։ Ծանոթագրություններ Բարձրագույն կրթական հաստատություններ Կրթության մակարդակներ Բարձրագույն կրթություն


Լրատվություն Մամլո հաղորդագրություններ Նախագահին սպորտի եւ երիտասարդության հարցերի նախարարը զեկուցել է նախարարության համակարգման ներքո գտնվող ոլորտներում իրականացված աշխատանքների մասին 17.08.2017 - 1500x958px - 1 Մբ - 1500x1011px - 917 Կբ - 1500x997px - 2 Մբ 248e - 1500x997px - 1 Մբ - 1500x1014px - 2 Մբ - 1500x1139px - 939 Կբ - 1500x997px - 1 Մբ - 1500x1103px - 1 Մբ - 1500x997px - 2 Մբ Հանրապետության Նախագահի մոտ այսօր կայացած աշխատանքային հանդիպման ժամանակ սպորտի եւ երիտասարդության հարցերի նախարար Հրաչյա Ռոստոմյանը զեկուցել է պետական աջակցության ծրագրում ընդգրկված մարզաձեւերում ՀՀ հավաքական թիմերի մարզիկների նվաճումները Եվրոպայի եւ աշխարհի առաջնություններում, այդ ձեռքբերումներն ամրապնդելու նպատակով ձեռնարկվելիք հետագա միջոցառումները, ինչպես նաեւ մասսայական սպորտի, մանկապատանեկան սպորտի եւ երիտասարդական պետական քաղաքականության ոլորտներում իրականացված աշխատանքների, հիշյալ ոլորտներում առկա խնդիրների եւ դրանց լուծման նպատակով ակնկալվող համակարգային փոփոխությունների ու նոր ծրագրերի ներդրման մասին: Հրաչյա Ռոստոմյանը ներկայացրել է, որ նախարարության կողմից, ի թիվս ընթացիկ ծրագրերի, մշակվել եւ իրականացվում են եւս 7 նոր մարզական մասսայական ծրագրեր, որոնցում ընդգրկված են տարբեր սոցիալական խավերի ներկայացուցիչներ եւ բոլոր տարիքային խմբերը՝ սկսած նախադպրոցական տարիքից մինչեւ տարեցներ, հաշմանդամություն ունեցող անձինք, խնամքի ու պաշտպանության կարիք ունեցող երեխաներ: Նախարարին հանձնարարվել է աշխատանքներ իրականացնել ավելացնելու մասնակիցների ներգրավվածությունը Հանրապետության Նախագահի հովանու ներքո անցկացվող «Լավագույն մարզական ընտանիք» ամենամյա մրցույթին եւ մարզական մասսայական այլ միջոցառումներին: Նախարար Ռոստոմյանը հավաստիացրել է, որ նոր ծրագրերի իրականացման շնորհիվ մինչեւ տարեվերջ հանրապետության մարզերից եւ մայրաքաղաքից մարզական մասսայական միջոցառումների մասնակիցների թիվը կգերազանցի 85 հազարը, եւ այդ ուղղությամբ, հանձնարարականի համաձայն, աշխատանքները կլինեն շարունակական: Սպորտի եւ երիտասարդության հարցերի նախարարը զեկուցել է, որ նախարարության կողմից մշակվել են «Հաշմանդամային սպորտի զարգացման», «Բակային սպորտի զարգացման» հայեցակարգերը եւ «Ֆիզիկական կուլտուրայի եւ սպորտի մասսայական տարածման ազգային ծրագրի» նախագիծը: Նախագահը հանձնարարել է ուշադրության կենտրոնում պահել նաեւ հանրապետությունում սպորտային տուրիզմի զարգացման հարցը՝ արագացնել «Սպորտային տուրիզմի զարգացման հայեցակարգ»-ի մշակման աշխատանքները եւ քննարկել այդ նպատակով լեռնադահուկային, ջրային եւ համապատասխան այլ մարզաձեւերի զարգացման խթանման համար անհրաժեշտ պայմանների ստեղծման, ինչպես նաեւ արդեն իսկ առկա պայմանների կատարելագործման հնարավորությունները: Հանրապետության Նախագահի հանձնարարականներից մեկն էլ վերաբերել է հաշմանդամություն ունեցող պրոֆեսիոնալ մարզիկների ներկայացվածությունը միջազգային մրցաշարերում մեծացնելու ուղղությամբ աշխատանքին: