text: ԱԺ այսօրվա նիստում «Տեղական ինքնակառավարման մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին նախագիծը ներկայացրեց տարածքային կառավարման եւ զարգացման փոխնախարար Վաչե Տերտերյանը: ՀԱԿ խմբակցության քարտուղար Արամ Մանուկյանը, դիմելով հիմնական զեկուցող ՏԿԱԻՆ տեղակալ Վաչե Գաբրիելյանին, ասաց, որ օրենքում գրված Վանաձորի ու Գյումրիի քաղաքապետարանների կայքերի հասցեները պետք է հանել միանգամից, քանի որ հասցեն օրենքում չի կարելի գրել, եւ դա օրենքի նյութ չէ: «Կարող է՝ վաղը հինգ հասցե ունենան: Մի քիչ ճկուն է պետք լինել. կայքը փոխելու համար պետք է օրենքի փոփոխության համար գաք նորից Ա՞Ժ»,- հայտարարեց Մանուկյանն, ապա բարձրացրեց համայնքային հիմնադրամների խնդիրը: Ըստ ՀԱԿ պատգամավորի՝ համայնքային հիմնադրամներն անվերահսկելի են եւ ծառայում են հիմնականում կոռուպցիոն գործարքների համար։ «Դառը փորձ ունենք, հանե՛ք հիմնադրամները»,- հայտարարեց Արամ Մանուկյանն, ապա շարունակեց. «Երեւանի հիմնադրամը խայտառակություն է, կոռուպցիայի մեծ աղբյուր է: Լավ բան է, բարերարն ուզում է՝ գումար է մուծում, ապրի ինքը: Բայց ես ասում եմ այն մասին, որ երբ մարդը ստիպված է լինում ինչ-որ թուղթ վերցնել քաղաքապետարանից, ինքը ստիպված հիմնադրամին է մուծում։ Այստեղ է, որ առաջանում է իմ ասած կոռուպցիան։ Ցանկացած մարդ փոքր տնակ քանդելու համար մինչեւ այդ հիմնադրամի թրի տակով չանցնի, չի կարող թույլտվություն ստանա»,- շարունակեց Մանուկյանը։ Նշենք, որ ՏԻՄ մասին նոր նախագծով ավելի է մեծանում համայնքի եւ ավագանու դերակատարությունը: Նոր նախագծով սահմանվում է նաեւ 10 հազար եւ ավելի բնակիչ ունեցող համայնքներում ավագանու նիստերի ուղիղ հեռարձակման ապահովում: Ինչպես նաեւ 6 ամսվա ընթացքում ավագանու նիստ չհրավիրելու դեպքում ավագանու որոշմամբ համայնքի ղեկավարը պաշտոնանկ է արվում ըստ նոր նախագծի: Երբ տարածքային կառավարման եւ զարգացման փոխնախարար Վաչե Տերտերյանը ներկայացնում էր ՏԻՄ օրենքի նախագծի այս փոփոխությունները, ԱԺ պատգամավոր Է. Մարուքյանը շտապեց հարցնել, թե օրենքը գրելիս Վանաձորի դեպքերը հաշվի առե՞լ են արդյոք: Պատգամավորը, ներկայացնելով Վանաձորում ստեղծված վիճակն, ասաց, որ որեւէ քաղաքական ուժ Վանաձորի ավագանիում չունի մեծամասնություն, բայց կա քաղաքապետ, իսկ ավագանու նիստեր չեն գումարվում՝ քվորումի բացակայության պատճառով: Մարուքյանը հարցրեց, թե ինչպես է այս հարցը լուծվելու. «Այս դեպքում դա չի, որ չեն հրավիրվում, եւ այս օրենքը դրա մասին չէ։ Ձեր նշած դեպքն այլ է: Քաղաքապետը կարող է նիստերը հրավիրել, բայց դրանք չկայանան, ասենք, օրինակ, բացակայության պատճառով։ Հիմա ինչ-որ լուծումներ, այնուամենայնիվ, կգտնվեն: Ինչո՞ւ եք դուք բացառում, որ մեկ այլ անգամ նիստը հրավիրելուց այն չի կայանա»,- պատասխանեց փոխնախարարը:


source: fineweb

text: ԵՐԵՎԱՆ, 15 հունվարի. /Նովոստի–Արմենիա/. Մինչ ժամանակակից ինտերնետի` համաշխարհային դառնալն այն գլոբալ չի եղել։ Ժամանակակից պրոտոկոլները, որոնք կիրառվում են համաձանցում, հնարել են 80–ականներին եւ 90–ականներին CERN–ում (Միջուկային հետազոտությունների եվրոպական կազմակերպություն), arka.am-իփոխանցմամբ` գրում է javarush.ru-ն Facebook-ի իր էջում։ Դրանցից ամենահայտնի պրոտոկոլի` HTTP–ի հայտնագործող Թիմ Բերներս Լին այն ստեղծել է ֆայլի FTP պրոտոկոլի հիման վրա։ Բերներս Լին նաեւ ցանկացած ինտերնետ օգտատիրոջը հայտնի URI, URL, HTML եւ WWW հապավումների հեղինակն է։ 1992 թվականին հայտնված HTTP 0.9 տարբերակն ընդգրկում էր երեք թվերից բաղկացած կոդեր։ Առաջինը նշանակում էր հաղորդման տեսակը` 1 – տեղեկատվական, 2 – հաջողություն, 3 – վերահասցեավորում, 4 – հաճախորդի սխալ, 5 – սերվերի սխալ։ Երկրորդ թիվը նշում էր հաղորդումների ենթախումբը, երրորդը` այդ խմբի կոնկրետ հաղորդագրությունը։ Օրինակ, 200 («լավ») եւ 304 («ոչինչ չի փոխվել») կոդերը մենք երբեք չենք տեսնում, որովհետեւ այդ թվերի փոխարեն բրաուզերներն արտաբերում են էջերի պարունակությունը։ Իսկ ահա 404 սխալը («չի գտնվել») բոլորին լավ հայտնի է։ Դրա հետ բախվել է յուրաքանչյուր օգտատեր, էջի հասցեն բրաուզերի տողում սխալ մուտքագրելիս կամ հղումով գոյություն չունեցող էջ անցնելու փորձի ժամանակ։ 404 սխալի հետ կապված է քաղաքային մի լեգենդ։ Իբր մի ժամանակ CERN գրասենյակի չորրորդ հարկում եղել է 404 սենյակը, որտեղ գտնվում էր կենտրոնական սերվերը։ Այնտեղ նստում էր մի քանի մարդ, եւ նրանք ձեռքով էին մշակում բոլոր ստացվող հարցումները։ Եթե հարցումը սխալ էր, նույն պահին հայտնվում էր «Room 404: file not found» (Սենյակ 404։ ֆայլը չի գտնվել) հաղորդագրությունը։ Ու թեեւ դա լեգենդ է, այն արդեն վաղուց դարձել է ինտերնետային բանահյուսության անբաժան մասնիկը, իսկ 404 սխալը` մշակույթի եւ ինտերնետ–սլենգի մի մաս, հումորային արտահայտություն վեբ դիզայներների համար եւ բարեգործության խորհրդանիշ։ «Որպես մարդ, ով աշխատել է CERN–ում, ասում եմ ձեզ, որ 404–րդ սենյակ գրասենյակի չորրորդ հարկում չի եղել։ CERN–ում սենյակները համարակալում են այլ կերպ` առաջին թիվը շենքի համարն է, մյուս երկուսը` սենյակի համարը։ Բայց թիվ 4 շենքում 04 սենյակ չի եղել, հաշվարկն այնտեղ սկսվում է 410–ից եւ աճում է` մի հարցրեք, թե ինչու», – ասում է HTTP-ի հայտնագործող Թիմ Բերներս Լին։-0- Ղարաբաղյան հակամարտությունը առանձնահատուկ կարեւորություն է ներկայացնում Մոսկվայի համար, այդ իսկ պատճառով այն պատրաստ չէ զիջումներ անել Անկարային ռուս-թուրքական հարաբերությունների բարելավման համատեքստում, կարծում է թուրքագետ Գեւորգ Պետրոսյանը:


Փաստաթղթեր ՀՀ նախագահի հրամանագրերը Գ. Ս. ՄԽԻԹԱՐՅԱՆԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ 2-ՐԴ ԴԱՍԻ ԲԱՐՁՐԱԳՈՒՅՆ ԽՈՐՀՐԴԱԿԱՆԻ ԴԱՍԱՅԻՆ ԱՍՏԻՃԱՆ ՇՆՈՐՀԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ Ղեկավարվելով 2005 թվականի փոփոխություններով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի 16-րդ կետով եւ հիմք ընդունելով «Դատական ծառայության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 8-րդ հոդվածի 2-րդ մասը` ո ր ո շ ու մ ե մ. Հայաստանի Հանրապետության վճռաբեկ դատարանի աշխատակազմի ղեկավար Գեւորգ Սիմոնի ՄԽԻԹԱՐՅԱՆԻՆ շնորհել Հայաստանի Հանրապետության դատական ծառայության 2-րդ դասի բարձրագույն խորհրդականի դասային աստիճան: ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀ Ս.ՍԱՐԳՍՅԱՆ 2016թ. Դեկտեմբերի 27 Երեւան ՆՀ-1216-Ա


source: CulturaX

text: Բարբի նոր տիկնիկների նախատիպերը դարձել են նկարչուհին եւ օդաչուն Ամերիկյան «Mattel» ամերիկյան ընկերությունը, որը արտադրում է աշխարհահռչակ Բարբի տիկնիկները, Կանանց միջազգային օրվա նախօրեին, ԱՄՆ-ում ներկայացրել է տիկնիկների մի նոր շարք, որոնց պատկերը հիմնված է ականավոր գեղեցիկ սեռի ներկայացուցիչների՝ ներառյալ մեքսիկացի նկարչուհի Ֆրիդա Կալոնի եւ ամերիկացի օդաչու Ամելյա Էրհարտի կերպարի վրա: «Արմենպրես»-ի փոխանցմամբ այս մասին տեղեկանում ենք ընկերության կայքում: «Կանանց միջազգային օրվա կապակցությամբ մենք մտադիր ենք ուշադրություն հրավիրել այն մարդկանց վրա, ովքեր օրինակ են կանանց համար, որոնք պետք է հնարավորինս շատ աղջիկների ոգեշնչեն»,- հայտարարել են Mattel-ում: Արտադրողը ներկայացրել է «Ոգեշնչող կանայք» շարքը, որն այս պահին բաղկացած է երեք Բարբիներից: Բացի մոդելներից, որոնց ստեղծմանը ընկերությանը ոգեշնչել են Կալոն եւ Էրհարտը, դրանում տեղ է գտել այն տիկնիկը, որը ստեղծվել է ամերիկացի մաթեմատիկոս Քեթրին Ջոնսոնի կերպարով: Այդ շարքի յուրաքանչյուր տիկնիկի ուղեկցում է տեղեկատվություն դրա նախատիպի նվաճումների մասին: Shero հավաքածուն, որը մեծարում է այն կանանց, ովքեր արդի նշանավոր մոդելներ են աղջիկների համար, կհամալրվի 14 նոր տիկնիկներով: Դրանում հայտնվել են նաեւ այն տիկնիկները, որոնք ստեղծվել են բռնցքամատի գծով օլիմպիական չեմպիոն Նիկոլա Ադամսի, սնոուբորդիստուհի Խլոյա Քիմի, դերասանուհի Գուան Սյաոտունի, ռեժիսոր Փեթի Ջենիքսի եւ ավագ խոհարար Էլեն Դարոզի կերպարների հիման վրա:


text: Ազգային ժողովի Տնտեսական հանձնաժողովի նախագահ Վարդան Այվազյանը խոստանում է՝ հաջորդ նիստի ընթացքում քննարկման կդնի նաեւ Հայ ազգային կոնգրես խմբակցության ներկայացրած որոշման նախագիծը, որով նախատեսվում է Ազգային ժողովի անունից գազային հանձնաժողովի եզրակացությունը ուղարկել դատախազություն, ինչպես նաեւ Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովին առաջարկել ուսումնասիրել գազի գնի սակագնի նվազեցման հնարավորությունները: Ապրիլի 10-ին գազամատակարարման համակարգն ուսումնասիրող ժամանակավոր հանձնաժողովի զեկույցը խորհրդարանում ի գիտություն ընդունելուց հետո Ազգային ժողովի որոշման երկու նախագիծ դրվեց շրջանառության մեջ։ Մեկը Հայ ազգային կոնգրեսի, մյուսը՝ Դաշնակցության նախագիծն էր, որը նախատեսում էր Տնտեսական հանձնաժողովին գազի հարցով մոնիտորինգի լիազորություն տալ: Դաշնակցության նախագծին միացան նաեւ «Ժառանգությունն» ու անկախ պատգամավոր Էդմոն Մարուքյանը: Այդ փաստաթուղթը մայիսի 15-ին արդեն ք դրական եզրակացություն ստացել է տնտեսական հանձնաժողովում, մինչդեռ ՀԱԿ-ի նախագծից դեռ լուր չկա: Վարդան Այվազյանն ասում է՝ փաստաթուղթը չի կորել, կքննարկեն։ Իսկ թե ինչու նույն օրը ներկայացված երկու նախագծերը միասին չեն մտել Տնտեսական հանձնաժողովի նիստ, Այվազյանը բացատրեց.- «ԱԺ հանձնաժողովի ղեկավարը կարող է իր իրավասության շրջանակներում օրենսդրական նախաձեռնությունը մի քիչ առաջ կամ մի քիչ հետ դնել։ Կարող եմ նաեւ բացահայտել, որ մյուս օրենսդրական նախաձեռնության հեղինակները ինձ բազմաթիվ անգամ դիմել են, [ի տարբերություն այս մեկի հեղինակների, որ չի քննարկվել], որ եթե հնարավոր է, մի քիչ արագ դնենք: Սրանով է պայմանավորված։ Եթե մարդկային այդպիսի արարքներ դատապարտելի են, եկեք դատապարտենք»։ ՀԱԿ-ի նախագիծը կներկայացվի Տնտեսական հանձնաժողովի քննարկմանը՝ ԱԺ կանոնակարգ օրենքով սահմանված ժամկետներում, ասում է Այվազյանը: Մինչդեռ ՀԱԿ խմբակցության քարտուղար Արամ Մանուկյանն ասում է՝ օրենքով այն պետք է 30 օրվա ընթացքում քննարկվեր: «Անցել է 43 օր, որեւէ նիստ տեղի չի ունեցել։ Սա է իրականությունը։ Երբ կլինի, չգիտեմ։ Կսպասենք»,- ասաց Մանուկյանը։ Տնտեսական հանձնաժողովի նախագահ Վարդան Այվազյանը չի թաքցնում՝ ՀԱԿ-ի նախագծին կողմ չէ։ Նրա խոսքով՝ իրավական առումով այն բազմաթիվ խնդիրներ ունի, բացի այդ նախագիծը ներկայացնող պատգամավորն ինքը կարող էր այն ուղարկել դատախազություն: «Զավեշտ է։ Դատախազության համար բացարձակապես կապ չունի՝ հարյուր հոգով կուղարկես, թե մի հոգով։ Եթե հանցագործությունը մասին հաղորդում է, ինքը կարող է վերցնել լրատվությունից, օրինական տեղադրված սայթից, կարող է վերցնել ցանկացած պատգամավորի գրություն»,- ասաց Այվազյանը։ Արամ Մանուկյանն առարկում է՝ մեծ տարբերություն կա Ազգային ժողովն է դատախազություն դիմողը, թե անհատ պատգամավորը.- «Մենք ուզում ենք, որ Ազգային ժողովի՝ որպես օրենսդիր մարմնի մեկ տարուց ավելի կատարած աշխատանքի արդյունքները շարունակություն ունենան»։ ՀԱԿ պատգամավորը չի կարծում, որ Տնտեսական հանձնաժողովը դրական եզրակացություն կտա իրենց նախագծին, ասում է՝ մերժվելու դեպքում արդեն իրենք նույն պահանջները կուղղեն դատախազությանն ու Հանրային ծառայությունները կարգավորող մարմնին։ Դաշնակցության ներկայացրած որոշման նախագծին միացած Թեւան Պողոսյանն ասում է՝ եթե դրական եզրակացություն ստացած իրենց նախագիծը ընդունվի խորհրդարանի կողմից, ապա Տնտեսական հանձնաժողովը լրացուցիչ հնարավորություն կունենա տարբեր հարցերի շուրջ դատախազություն դիմելու: «Եթե այն վերջնական անցավ, ապա Տնտեսական հանձնաժողովը պետք է այդ աշխատանքները կատարի, եւ հուսով եմ, արդեն տարբեր փաստաթղթեր կուղարկի դատախազություն կամ այլ համապատասխան պետական մարմիններ՝ ուսումնասիրելու կամ նյութեր ներկայացնելու նախկին բոլոր խախտումների մասին։ Բայց նույնիսկ այսօրվա ժամանակավոր հանձնաժողովի զեկույցը նայում ենք, այնտեղ շատ ու շատ հարցեր կան, որոնք արժանի են ուղարկելու։ Մանրամասն քննարկումներից հետո, վստահ եմ, արդեն ավելի որակյալ քննարկումներ կլինեն, որովհետեւ շատ հարցեր կան, որոնք ընդհանուր ձեւակերպված են։ Ինչպես տեսնում ենք, դատախազությունում ընդհանուր ձեւակերպված խնդիրները այդքան էլ չեն [ողջունում]։ Կփորձենք ավելի կոնկրետ խնդիրների անցնել»,- ասաց Պողոսյանը։


source: wikipedia

text: Ռուսերեն (русский язык), , հնդեվրոպական լեզուների ընտանիքի արեւելասլավոնական լեզվախմբի լեզու։ Ռուսերեն խոսում է աշխարհում 278 միլիոն մարդ։ Ամենատարածված սլավոնական լեզուներից է։ Պետական լեզու է Ռուսաստանում, Բելառուսում, Ղազախստանում, Ղրղզստանում։ Միավորված Ազգերի Կազմակերպության պաշտոնական լեզուներից մեկն է, ինչպես նաեւ մի շարք եվրոպական եւ ասիական երկրների երկրորդ պետական լեզուն է։ Ըստ աշխարհի լեզուների դասակարգման՝ ռուսերենը զբաղեցնում է չորրորդ տեղն ամենաթարգմանվող լեզուների շարքում, ինչպես նաեւ՝ յոթերորդ տեղը այն լեզուների շարքում, որոնցով թարգմանվում է գրքերի մեծամասնությունը։ 2013 թվականին ռուսաց լեզուն համացանցի ամենահանրամատչելի լեզուների շարքում զբաղեցրել է երկրորդ տեղը։ Ռուսաց լեզվի հնչակարգային կառուցվածքին բնորոշ են բաղաձայն հնչույթների ճյուղավորված համակարգը (37 հնչույթներ, մեծ մասամբ երկակի իրենց հատկանիշներով՝ կոշտություն-փափկություն, խուլություն-ձայնեղություն) եւ նկատելիորեն նվազ բարդ, պատմականորեն պարզեցված ձայնավորների համակարգ (ընդամենը 6 հնչույթ) եւ նրանց եւ մյուսների դիրքային ձեւափոխումների բազմազանությամբ հանդերձ։ Սովորաբար վանկային են համարվում ձայնավոր հնչյունները։ Շեշտադրությունը դինամիկ է կամ ուժային (բառաձեւի վանկերից մեկը՝ շեշտվածը, առանձնանում է մյուսներից առավել ուժգին արտաբերմամբ), տարբեր տեղեր զբաղեցնող (ամրացված չէ բառաձեւի սկզբի կամ վերջի նկատմամբ որեւէ կոնկրետ վանկի), շարժական (մեկ բառի տարբեր ձեւերում կարող են շեշտվող լինել տարբեր վանկեր եւ տարբեր ձեւույթներ)։ Ռուսաց լեզուն, ըստ հնչյունակազմական դասակարգման, թեքական համադրական լեզու է, այսինքն՝ բառույթների քերականական նշանակությունը փոխանցվում են միաժամանակ մի քանի քերականական նշանակություն ունեցող ածանցների օգնությամբ։ Օրինակ՝ գոյականների վերջավորությունները ցույց են տալիս բառաձեւի սեռը, թիվը եւ հոլովը։ Ռուսաց լեզվի մասին գիտությունների համալիրը կոչվում է լեզվաբանական ռուսիստիկա, որը հանդիսանում է ավելի լայն՝ ռուսիստիկա կոչվող երկրագրական դիսցիպլինայի մաս։ Լեզվաաշխարհագրություն Ռուսերենի տեղն աշխարհում 20-րդ դարում ռուսերենն ընդգրկվեց, այսպես կոչված, համաշխարհային (գլոբալ) լեզուների շարքում։ Ռուսաց լեզվի տարածվածությունը աշխարհագրական եւ տարածքային տեսանկյունից մեծ մասամբ Ռուսական կայսրության, հետո՝ ԽՍՀՄ-ի, իսկ այժմ՝ Ռուսաստանի Դաշնության գործունեության արդյունք է, որը հանդիսանում է մակերեսով մոլորակի ամենախոշոր պետությունը։ Պաշտոնական կարգավիճակ Ռուսերենը հետեւյալ պետությունների պաշտոնական լեզուն է՝ Ռուսաստան, Բելառուս (բելառուսերենի հետ միասին), մասամբ ճանաչված Հարավային Օսեթիա (օսերենի հետ միասին) եւ չճանաչված Մերձդնեստրի Մոլդովական Հանրապետության (մոլդովերենի եւ ուկրաիներենի հետ միասին)։ Ռուսերենը համարվում է հետեւյալ պետությունների պետական հաստատությունների պաշտոնական լեզուն (բայց ցածր կարգավիճակ ունի, քան պետական լեզուն)՝ Ղազախստան, Ղրղզստան, մասամբ՝ Աբխազիա։ Մի շարք մոլդովական, ռումինական եւ ուկրաինական ադմինիստրատիվ միավորների կողմից ռուսերենը ճանաչված է որպես պաշտոնական լեզուներից մեկը։ Մի շարք երկրներում եւ տարածաշրջաններում ռուսերենն ունի որոշ պաշտոնական գործառույթներ։ Այդպես՝ Տաջիկստանում ըստ Սահմանադրության՝ ռուսերենը համարվում է «միջազգային շփման լեզու» եւ պաշտոնապես կիրառվում է օրենքների ստեղծման մեջ։ Ուկրաինայում, բացի իր մարզային կարգավիճակից, ռուսերենն ունի նաեւ այնպիսի պաշտոնական գործառույթներ, ինչպիսիք են պետական պաշտոնական ակտերի հրապարակումը, հանդիսանում է ինֆորմատիկայի, տնտեսական եւ սոցիալական գործունեության հիմնական լեզուն, ինչպես նաեւ ինֆորմացիոն գործակալությունների լեզուն է։ Նյու-Յորք նահանգի որոշ տարածաշրջաններում պարտադիր է ընտրությունների հետ կապված փաստաթղթերի թարգմանումը ռուսերեն։ Ուզբեկստանում ռուսերենը կիրառվում է նոտարական եւ զագսային մարմինների կողմից։ Ռուսերենը եղել է նաեւ մի շարք պատմական երկրների պաշտոնական լեզուն։ Այն հանդիսանում է նաեւ միջազգային մի շարք կազմակերպությունների պաշտոնական կամ աշխատանքային լեզուն, որոնց թվին են պատկանում ՄԱԿ-ը, ԱՊՀ-ն, ՇՀԿ-ն, ԵվրԱզԷՍ-ը, ԱՀՔ-ն, ՀԱՊԿ-ը, ԻՍՕ-ն, ՎՈՒԱՄ-ը, ԿԽ-ը եւ ԿՄՄՇ-ը։ Սոցիոլոգիական տվյալներ Մինչեւ 1991 թվականը ռուսերենը եղել է ԽՍՀՄ-ի ազգամիջյան հաղորդակցման լեզու՝ դե-ֆակտո կատարելով պետական լեզվի գործառույթները։ Շարունակում է օգտագործվել նախկին ԽՍՀՄ երկրներում, որտեղ բնակչության մեծ մասի համար այն որպես մայրենի եւ որպես ազգամիջյան հաղորդակցման լեզու է հանդիսանում։ Նախկին ԽՍՀՄ երկրներից Իսրայել, Գերմանիա, Կանադա, ԱՄՆ, Ավստրալիա եւ այլ երկրներ գաղթածներն իրենց բնակավայրերում թողարկվում են ռուսերեն պարբերականներ, գործում է ռադիոկայան եւ հեռուստատեսային ալիքներ, բացվում են ոուսալեզու դպրոցներ, որտեղ ակտիվորեն դասավանդում են ռուսերեն (օրինակ, Շեվախ-Մոֆետ)։ Իսրայելում ռուսաց լեզու սովորում են ավագ դասարաններում, որոշ միջնակարգ դպրոցներում էլ՝ որպես երկրորդ օտար լեզու։ Արեւելյան Եվրոպայի երկրներում մինչեւ 20-րդ դարի 80-ական թվականները դպրոցներում ռուսաց լեզուն հիմնական օտար լեզուն էր։ Գելլապա () ինստիտուտում անցկացված սոցոլոգիական ուսումնասիրության համաձայն՝ հետխորհրդային պետություններից Բելառուսի բնակչության 92 %-ը, Ուկրաինայի՝ 83 %-ը, Ղազախստանի՝ 68 %-ը եւ Ղրղզստանի 38 %-ը ընտրել են ռուսերենը հարցման հայտը լրացնելու համար։ Ինստիտուտը հետազոտությունների այս բաժինը կոչեց «Russinan as the Mother Tongue» (Ռուսերենը որպես մայրենի լեզու)։ «Language Mounthly» ամսագրի հրապարակված տվյալներով (No3, էջ 17, 1997 թվական), ամերիկյան հետազոտող Ջ. Վեբերի հաշվարկներով, ամբողջ աշխարհում 1990-ական թվականներին ռուսներին տիրապետում էր 297 միլիոն մարդ (ինչը նրան 5-րդ տեղն էր դնում աշխարհում ըստ տարածվածության), որից 160 միլիոնը համարում էին ռուսերենը մայրենի (8-րդ տեղը աշխարհում)։ Ռուսերենը համարվում է նաեւ ՄԱԿ-ի վեց պաշտոնական լեզուներից մեկը։ 1999 թվականի տվյալներով աշխարհում հաշվվում էր 167 միլիոն ռուսախոս, եւս շուրջ 110 միլիոն մարդ տիրապետում է ռուսերենին որպես երկրորդ լեզու։ Ռուսերեն են ասվել նաեւ առաջին բառերը տիեզերքում։ 1961 թվականի ապրիլի 12-ին ժամը 9։52 կապի ստուգման նպատակով դեպի տիեզերք թռիչքի ժամանակ Յուրի Գագարինը ասել է. «Ինքնազգացողությունս գերազանց է։ Ես ձեզ լավ եմ լսում։ Թռիչքը ընթանում է լավ»։ Այժմ ռուսաց լեզուն ոչ պաշտոնապես հանդիսանում է միջազգային շփման լեզու՝ տիեզերական կառավարվող թռիչքների ժամանակ։ Միջազգային տիեզերական կայանում աշխատող բոլոր տիեզերագնացներն ուսումնասիրում են խոսակցական ռուսերեն։ Համաձայն 2006 թվականին «Դեմոսկոպ» ամսագրում Ռուսաստանի Կրթության եւ գիտության նախարարության Սոցիոլոգիական հետազոտությունների կենտրոնի գիտական աշխատանքների գծով փոխտնօրեն Ա. Արեֆեւի հրապարակած հետազոտությունների՝ ռուսաց լեզուն աստիճանաբար կորցնում է իր դիրքերը ինչպես աշխարհում ընդհանրապես, այնպես էլ Ռուսաստանում մասնավորապես։ 2012 թվականին Ա. Լ. Արեֆեւը հրապարակեց նոր հետազոտություն՝ «Ռուսաց լեզուն 20-21-րդ դարերի եզրագծին», որտեղ հաստատեց Երկրի բոլոր շրջաններում ռուսերենի դիրքերի հետագա թուլացման միտումների իր տեսակետը։ 2006 թվականին հեղինակը 2025 թվականի համար կանխատեսում էր ռուսախոսների կրճատում մինչեւ 110 միլիոն մարդ, իսկ աշխարհում՝ 152 միլիոն մարդ, իսկ 2012 թվականին վերանայեց իր կանխատեսումը ավելի լավատեսական գնահատականով (ընդհանուր չեզոք միտումների պահպանման դեպքում) եւ երկարաձգեց մինչեւ 2050 թվականը. 2025 թվականին հեղինակը կանխատեսել է ռուսախոսների կրճատում մինչեւ 152 միլիոն մարդ, իսկ մինչ 2050 թվականը՝ մինչեւ 130 միլիոն մարդ։ Նախկին ԽՍՀՄ երկրներում ռուսաց լեզուն աստիճանաբար փոփոխվում է տեղական լեզուներով, իսկ ռուսերենի տարածվածությունը աշխարհում կրճատվում է ռուսների եւ Ռուսաստանի ընդհանուր բնակչության կրճատման հետ։ Հենց Ռուսաստանում աճում է անգլերենի վարկանիշը, իսկ ռուսերենը կորցնում է իր ժողովրդականությունը ներգաղթածների մոտ։ «Սոցիոլոգիական հետազոտությունների կենտրոն»-ի՝ 20-րդ դարում եւ 21-րդ դարի առաջին քառորդում ռուսերենի տարածվածության միտումների նորացված աղյուսակը ներկայացված է «Ռուսաց լեզուն 20-21-րդ դարերի եզրագծին» աշխատության 431 էջում։ Ռուսաստանի 2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով «Տիրապետում ռուսաց լեզվին» բաժնում նշել են 138 միլիոն մարդ (99,4%), իսկ 2002 թվականի մարդահամարին՝ 142 միլիոն մարդ (99,2%)։ Քաղաքային բնակչության շրջանում ռուսերենով խոսում էր 101 միլիոն մարդ (99,8%), իսկ գյուղական շրջաններում՝ 37 միլիոն մարդ (98,7%)։ Թարգմանությունների ռեեստրի տվյալների էլեկտրոնային շտեմանարանը՝ «Index Translationum»-ը, հաշվում է ավելի քան երկու միլիոն գրառումներ 148 երկրների 500 000 հեղինակների եւ 78 000 հրատարակիչների հարաբերությամբ. տվյալները վկայում են, որ ռուսերենը աշխարհում համարվում է ամենաթարգմանվող լեզուներից մեկը։ Լեզուների շարքում, որոնցով թարգմանվում են գրքերի մեծամասնությունը, ռուսերենը յոթերորդ տեղում է։ Լեզուների շարքում, որոնցից ամենահաճախ թարգմանվում են գրքեր, ռուսերենը չորրորդ տեղում է։ Ռուսերենին տիրապետողների տեսակարար կշռի փոփոխությունը Երկրի ընդհանուր բնակչության թվաքանակի հետ 1900-2010 թվականներին (գնահատական) Բարբառներ Ռուսաստանի եվրոպական մասի սահմաններում մինչ 15-րդ դարը ձեւավորվեցին խոսվածքների մի շարք հստակ լեզվական գծերով բնորոշվող (օրինակ՝ հյուսիսի համար հատուկ էր o-յախոսությունը, պայթական [g]-ն, սեռական հոլովի ձեւը՝ у жоны, зыбка-օրորոց, озимь-աշնանացան, лаять-հաչել բառերը հարավում ունեին аканье, фрикативное [γ] ձեւը, у жене-սեռական ձեւը, ինչպես նաեւ նույն իմաստով գործածվում էին люлька, зеленя, брехать բառերը) երկու մեծ խմբավորումներ՝ հյուսիսային բարբառ եւ հարավային բարբառ, ինչպես նաեւ միջանկյալ միջնադարյան ռուսական խոսվածքներ (օրինակ՝ Մոսկվայում հյուսիսի նման ընդունված էր պայթական [g]-ն եւ սեռական հոլովի -ы վերջավորությունը եւ a-յախոսությունը՝ ինչպես հարավում)։ Ուշ ձեւավորված տարածքների համար (ՌԴ ասիական մաս, Մերձվոլգյան տարածաշրջան, Կովկաս) բնորոշ էր բարբառային հստակ բաժանման բացակայությունը, տարբեր շրջանների վերաբնակներից խոսք մուտք գործող ոչ մեծ արեալների բազմազանությունը, ինչպես նաեւ տարբեր բարբառների միախառնում արտահայտող գծերը։ Միջին ռուսական խոսվածքները (առաջին հերթին՝ մոսկովյանը) ռուսական գրական լեզվի հիմքը հանդիսացան։ Մյուս բարբառներով գեղարվեստական գրականություն եւ պարբերական տպագրություն չկա։ Ի սկզբանե, բարբառային տարբերությունները խիստ արտահայտված չէին եւ չէին խոչընդոտում փոխըմբռնմանը. հիմնականում հարթավայրերում (Արեւելա-եվրոպական (Ռուսական)) բնակվող ռուսների նախնիների համար չկային շփման աշխարհագրական խոչընդոտներ։ Բանավոր խոսքի ստանդարտացմանը նպաստեց 20-րդ դարում ԶԼՄ-ների տարածումը, համատարած կրթության ներդրումը, բնակչության միջշրջանային միգրացիան։ Ավանդական խոսվածքները պահպանվում են միայն գյուղական բնակչության մոտ (ավագ սերունդ)։ Քաղաքային բնակչության միջին սերնդի, երիտասարդության բանավոր խոսքում գործնականում կան միայն բառամթերքի եւ արտասանության որոշ տարբերություններ, որոնք կենտրոնական հեռուստա- եւ ռադիոհեռարձակումների ազդեցությամբ աստիճանաբար համահարթվում են։ Շրջանների տարբերակներ Ռուսաց լեզուն, ինչպես եւ աշխարհի մյուս խոշոր լեզուները, ունի խոսակցական տարբերակներ (պաշտոնապես չամրագրված եւ առայժմ նույնիսկ լեզվաբանների կողմից քիչ ումնասիրված) Ռուսաստանի սահմաններից դուրս՝ Բալթյան երկրներում, Բելառուսում, Ուկրաինայում, Մոլդովայում, Հարավային Կովկասի եւ Կենտրոնական Ասիայի պետություններում։ Հարավ-արեւմտյան Եվրոպայում ուկրաինական եւ բելառուսական լեզուների մոտ ազգակցականությամբ պայմանավորված առկա է խոսքի ուժեղ միախառնման երեւույթը եւ ձեւավորվում են ռուս-ուկրաինական (սուրժիկ) կամ ռուս-բելառուսական (տրասյանկա) խառը տիպի լեզուները։ Իր հերթին, Կենտրոնական Ասիայի տարածքում, մասնավորապես՝ Ղրղզստանում եւ Ուզբեկստանում, ռուսական խոսքը բավականաչափ կոնսերվատիվ է եւ դեռեւս ոչ վաղ անցյալում պահպանում էր 20-րդ դարի 30-ական թվականների ձեւը (նույնիսկ այլ ազգի ռուսալեզու ներկայացուցիչների՝ վրացիների, ադրբեջանցիների, թաթարների, կորեացիների, հայերի խոսքում)։ Դա հաճախ բնորոշ է այն որպես ոչ մայրենի գործածող «կղզյակ»-խմբերի (տվյալ դեպքում՝ ոչ սլավոնական, թուրքալեզու) լեզվական շրջանների համար։ Ղազախստանի ռուսերեն խոսքն իր վրա կրում է ղազախերենի ազդեցությունը։ Ավելի կոնկրետ՝ փոփոխվում է քաղաքների ուղղագրությունը, մուտք են գործում ժարգոններ։ Իր լեզվաբանական առանձնահատկություններն ունի ռուս վտարանդի սփյուռքի (տարբեր սերունդների) խոսքը հեռավոր արտասահմանում։ Բավականին ինքնատիպ են Ալյասկայի ծայրահեղ մեկուսացած վերաբնակների բարբառները։ Հետխորհրդային տարածքի պետությունների շարքում ակնհայտ է կառավարական օղակների ռուսերեն լեզվի առանձին տարրերի կարգավորման ձգտումը՝ նույնիսկ այդ պետությունների կողմից ռուսերենը որպես պաշտոնական լեզու ճանաչված չլինելու պարագայում (օրինակ Ուկրաինայում՝ Ռուսաստանում տիրապետող եւ նորմատիվ համարվող на Украине ձեւի փոխարեն՝ из Украины, с Украины, в Украине ձեւերն են գործածվում)։ Քանի որ նման փոփոխություններն իրականացվում են չհամաձայնեցված կերպով, իրականում դրանք ռուսաց լեզվի վրա ազդում են միայն այդ պետությունների տարածքներում։ Խառը եւ ածանցյալ լեզուներ Ռուսաց լեզուն շատ սոցիալական խմբերի եւ խառը լեզուների հիմքն է. Սուրժիկ ()՝ խառը լեզու, որը տարածված է Ուկրաինայի եւ Ռուսաստանի հետ սահմանակից տարածքներում, քաղաքային եւ հատկապես գյուղական վայրերում՝ ռուս-ուկրաինական բառապաշարով եւ ուկրաինական հնչյունակազմությամբ եւ մի փոքր էլ քերականությամբ, որը տարբերվում է եւ գրական ռուսական (հնչակազմությամբ) եւ գրական ուկրաինական (բառակազմով) լեզուներից։ Տրասյանկա ()՝ խառը խոսվածք Բելառուսում, որը կազմավորվել է սուրժիկի նման՝ առավելապես բելառուսական քերականությամբ եւ հնչյունակազմությամբ, բայց ռուսական բառակազմության ազդեցությամբ։ Գերմանիայում ռուսալեզու գաղթյալների լեզուն՝ ռուսերեն եւ գերմաներեն լեզուների կեղծ-փիջին միախառնումը։ Ռունգլերեն ()՝ անգլալեզու երկրների ռուսերենը՝ ռուսերեն եւ անգլերեն լեզուների կեղծ-փիջինը։ Ռուսենորսկ ()՝ իսկական փիջին, այժմ անհետացած է եւ կազմվել է նորվեգական քերականության եւ ռուսական բառաֆոնդի հիման վրա։ Կատարել է լինգվա ֆրանկայի դեր Ռուսական կայսրության Կոլայի թերակղզու վրա։ Կախտինյան լեզու՝ անհետացած ռուս-չինական փիջին՝ կազմավորված առավելապես ռուսական բառաֆոնդի եւ չինական քերականության հիման վրա, Չինաստանի հետ սահմանակից Անդրբայկալյան եւ Մերձամուրյան տարածքներում։ Գովորկա ()՝ թայմիրյան փիջին, որը շփման միջոց էր ռուսների, նգանասների, նենեցների եւ էնեցների միջեւ։ Ռուսապոնտական՝ ժամանակակաից Հունաստանի ռուսալեզու բնակչության կեղծ-փիջին։ Ալեուտա-մեդնյան լեզո՝ Մեդնի կղզու խառը ռուս-ալեուտյան լեզու։ Ղազախստանում, Էստոնիայում եւ այլ հետխորհրդային երկրներում Խորհրդային Միության ժամանակներից նկատվում են միախառնման նշաններ. ռուսերենի ինքնաբերաբար թափանցում այլ լեզուների խոսք (ոչ փոխառություն)։ Չնորմավորված ռուսական բառաֆոնդի օրինակ է նաեւ ռուսերեն до свидания-ի փոխարինած էստոներեն, լատիշերեն եւ լիտվերեն давай ձեւը։ Այդպիսի երեւույթ նկատվում է ոչ միայն ազգային փոքրամասնությունների մոտ (օրինակ՝ կորեացիների եւ գերմանացիների), այլեւ քաղաքներում ապրող ղազախների խոսքում։ Առաջացած լեզվական համակարգերը չեն համարվում առանձին լեզուներ եւ հատուկ անուններ չունեն։ Բնորոշ առանձնահատկություններ ունի Մերձսեւծովյան տարածքների ռուսաց լեզուն, հատկապես Օդեսայի ռուսերենը, որը հատուկ ուսումնասիրությունների առարկա է դարձել եւ տեղ է գտել գեղարվեստական գրականության ֆելիետոններում (օրինակ՝ Վլաս Դորոշեւիչի, Իսահակ Բաբելի, Իլֆի եւ Պետրովի, Օլեգ Գուբարի մոտ)։ Նրան բնորոշ է ուկրաինական բարբառների ազդեցությունը, իսկ հրեաների խոսքում՝ իդիշում, յուրահատուկ արտասահմանյան փոխառություններ, հնչյունակազմություն։ Լեզվի անվանում Ռուսերենի ժամանակակից անվանը զուգահեռ, գոյություն են ունեցել եւս երկու այլ անվանումներ՝ ռուսական եւ վելիկոռուսական։ Առաջինը ձեւավորվել է Ռուսիայի՝ Ռոսիայի հունարեն անվանումից եւ ակտիվ գործածություն է ունեցել միայն 18-րդ դարում։ Երկրորդը ծագել է Վելիկոռուսիա տեղանունից եւ գործածությունից դուրս է եկել 1917 թվականից (չնայած այնպիսի բառակապակցություններ, ինչպիսիք են վելիկոռուսական բարբառներ, կարող են հանդիպել նաեւ ժամանակակից գիտական գրականության մեջ)։ Դասակարգում Ռուսաց լեզուն պատկանում է սլավոնական լեզուների արեւելյան ենթախմբին, որը մտնում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի մեջ։ Պատմություն Ռուսաց լեզվի բառակազմական եւ քերականական գծերը վելիկոռուսական տարածքներում տարածում գտած տարբեր արեւելյան բարբառների եւ ռուսական հիմքի վրա 9-11-րդ դարերում առաջին քրիստոնեական գրքերի ադապտացիայի արդյունքում առաջացած եկեղեցասլավոնական լեզվի երկարատեւ փոխներգործությունների արդյունք են («հին սլավոնական լեզու»)։ Պրոտո-սլավոնական լեզու Երկար ժամանակ, մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակում հնդեվրոպական լեզվաընտանիքում առանձնացավ պրոտո-սլավոնական խոսվածքը, որը մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակում տրանսֆորմացվեց պրոտո-սլավոնական լեզվի։ Մ.թ.ա. 6-7-րդ դարերում այն բաժանվեց երեք խմբերի՝ արեւելյան, արեւմտյան եւ հարավային։ Կյուրեղ եւ Մեթոդիոս 9-րդ դարում Կյուրեղը եւ Մեթոդիոսը, ովքեր հետագայում դասվեցին սրբերի շարքը եկեղեցու կողմից, ստեղծեցին եկեղեցա-սլավոնական այբուբենը։ Սկզբնական շրջանում եկեղեցա-սլավոնական այբուբենը օգտագործվում էր միայն եկեղեցու ծառայողների համար քրիստոնեական ժամերգության, գրքեր թարգմանելու եւ գրելու համար, հետագայում այբուբենն սկսեց օգտագործվել նաեւ գեղարվեստական գրականության մեջ։ Հին ռուսերեն Արեւելասլավոնական (անվանվում է նաեւ հին սլավոնական) լեզվի հիմքի վրա 14-15-րդ դարերում կազմավորվեցին ռուսերեն, ուկրաիներեն եւ բելառուսերեն լեզուները (բարբառների խմբեր)։ 16-17-րդ դարերում կազմավորվեցին հյուսիսային եւ հարավվելիկոռուսական բարբառները եւ միջանկյալ միջվելիկոռուսական խոսվածքները։ Եկեղեցասլավոնական լեզուն ի սկզբանե հանդիսանում էր (մինչ այժմ էլ հանդիսանում է) ուղղափառ ժամասացության լեզու. երկար ժամանակ այն ամբողջովին առաջատար լեզու էր գրավոր ոլորտում։ 14-18-րդ դարերում Լիտվայի Մեծ իշխանության գրավոր, երկար ժամանակ նաեւ պաշտոնական լեզուն էր արեւմտառուսական գրավոր լեզուն («рус(с)ки язык», «проста мова», «россійская бесѣда»), որը չնայած այն բանին, որ իր կազմի մեջ ուներ բելառուսական եւ ուկրաինական հիմք, ուժեղ ազդեցության էր ենթարկվել լեհական եւ եկեղեցասլավոնական (տվյալ ժամանակի եզրույթաբանությամբ՝ կամ )) լեզուներից։ Այնուամենայնիվ, «проста руска мова»-ն խոսակցական լեզու չէր, այլ գրքային, արհեստական, որին պետք էր տիրապետել այնպես, ինչպես եկեղեցասլավոնականին։ Ռուսաց լեզվի պատմության մեջ հնագույն գրական հուշարձաններ են Նովգորոդյան օրենսգիրքը (11-րդ դարի առաջին քառորդ), Օստրոմիրովյան ավետարանը (1056-1057) եկեղեցասլավոնական լեզվով (համեմված հնագույն ռուսերենով) եւ հնագույն նովգորոդյան բարբառով գրված կեչակեղեւյա (11-րդ դար) պատվոգրերը։ Առանձին ֆեոդալական Ռուսաստանի ավելի ուշ շրջանի հուշարձանների մեջ արտացոլված են մարզային խոսվածքների առանձնահատկությունները. այսպես՝ նովգորոդյան եւ պսկովյան հուշարձանները ֆիքսում են «ц»-յախոսությունը («ц»-ի եւ «ч»-ի փոխանակումը կամ դրանց համընկնումը որեւէ հնչյունի մեջ), նովգորոդյան «ѣ»-ի արտասանությունը որպես «и» (ինչը հուշարձաններում արտահայտվում է որպես «ѣ»- եւ «и»- փոխանակում) հատուկ է այն հուշարձաններին, որոնք առաջ են եկել հարավային եւ միջին ռուսական խոսվածքների տարածքներում եւ այլն։ Հաշվի առնելով հուշարձանների վկայությունները եւ ստուգելով դրանք ռուսական բարբառների համեմատական ուսումնասիրություններով՝ կարող ենք վերականգնել 14-17-րդ դարերի ռուսաց լեզվի քերականական կառուցվածքի զարգացման այսպիսի կարեւոր փուլեր. Երկակի թվի կարգի անհետացումը (արական սեռի գոյականների մոտ երկակի թվի ձեւի օրինակ են հանդիսանում два, три, четыре, оба, пол- եւ полтора հատուկ ձեւերի հետ գործածումը, որոնք մեծ մասամբ համընկնում են եզակի թվով սեռական հոլովաձեւերի հետ, բայց երբեմն տարբերվելով նրանից շեշտով՝два зверя, шара, шага, часа։ Երկակի թվի մնացուկներ են ժամանակակից колени, очи, плечи, уши եւ մի շարք այլ ձեւեր)։ Ածականի կրճատ ձեւերի անհետացումը թեք հոլովներում (ժամանակակից լեզվում այդպիսի ձեւերը պահպանված են կարծրացած արտահայտություններում, ինչպիսիք են на босу ногу, средь бела дня, к едрене фене եւ այլն)։ Ավելի ուշ դարաշրջանի (16-17-րդ դարեր) գրավոր հուշարձաններում լայնորեն տարածված եւ տեղ գտած ստորոգյալի կազմի մեջ մտնող գոյական եւ ածական անունների տրական հոլովաձեւեր (ասենք՝ «он был учителем»)։ Բաղաձայնների հաջորդականության վերացումը քիմքայինի հիման վրա. рукѣ (տր. հոլով, եզ. թիվ.), на порогѣ ձեւերը հնացած руцѣ, на порозѣ ձեւերի փոխարեն։ Անուն խոսքի մասերի հոլովաձեւերի փոխազդեցությունը հիմքում կոշտ եւ փափուկ բաղաձայներով. землѣ (տր. հ. եզ. թ.), землёю (գործ. հ. եզ. թ.) հնացած земли, землею ձեւերի փոխարեն։ Անցյալ ժամանակների պարզեցված համակարգեր։ Դերբայի կատեգորիայի ստեղծումը։ Գոյականների հոլովաձեւերի ղեկավարման շրջաններում 13-17-րդ դարերի ընթացքում նկատվում են նախդիրներով կոնստրուկցիաների շատացում եւ զարգացում։ Լեզվի կառուցվածքի փոփոխություն է հանդիսանում նաեւ բարդ ստորադասական նախադասությունների զարգացումը։ Համեմատենք. օրինակ՝ բարդ ստորադասական նախադասության կառուցվածքը տարեգրությունից (14-րդ դար)։ «Заложи Ярославъ городъ великый, у негоже града суть златыя врата» նախադասությունը ժամանակակից ստորադասումով կլինի «Ярослав заложил большой город, в котором были золотые ворота»։ Ժամանակակից ռուսերեն Ժամանակակից ռուսաց լեզուն (ստանդարտ տարբերակ, ռուսերենում ընդունված որպես գրական լեզու) ձեւավորվել է մոտավորապես 18-19-րդ դարերի սահմաններին։ 1708 թվականին տեղի ունեցավ քաղաքացիական եւ եկեղեցա-սլավոնական այբուբենների բաժանում։ 1755 թվականին Մ. Լոմոնոսովն ստեղծեց առաջին Ռուսական քերականությունը։ Դրան հետեւող փոփոխություններից անհրաժեշտ է առանձնացնել 1918 թվականին ռուսական ուղղագրության ռեֆորմը, ինչպես նաեւ 1956 թվականի ոչ այնքան էական փոփոխությունները։ Գիր եւ այբուբեն Ռուսաց լեզվում օգտագործվող գրությունը ռուսական այբուբենի հիման վրա է, որը ծագում է կիրիլյան այբուբենից (կիրիլիցա)։ Ռուսաց լեզվի այբուբենը ներկայիս 33 տառ պարունակող տեսքով գոյություն ունի 1918 թվականից։ Լեզվաբանական բնութագիր Հնչյունաբանություն եւ հնչյունագիտություն ձայնավորներ Գրական ռուսաց լեզվի ձայնավորների համակարգը ներկայացված է եռանկյուն համակարգով (Շերբի եռանկյուն) հինգ կամ վեց ձայնավոր հնչույթներով (հնչույթները նշված են թեք փակագծերում/ /). շրթնայնացած՝ /у/, /о/ առանց շրթնայնանալու՝ /и/, (/ы/), /э/, /а/ Ձայնավորները տարբերվում են լեզվի բարձրացման աստիճանով եւ շարքով (կապակցված շրթնայնացման առկայությամբ կամ բացակայությամբ). բաղաձայներ Թեք փակագծերում տրված են հնչույթները, քառակուսիներում՝ ալլոֆոնները։ Ռուսերենում դիտվում են վանկերի տարատեսակների մեծ բազմազանություն, ներառյալ V (а), CV (да), VC (ум), CVC (год), VCC (акт), CCV (сто), CCVC (стол), CCCV (в три), CCCVC (штрих), CCCVCC (страсть) եւ նույնիսկ որոշ բառերում այնպիսի հազվադեպ ձեւեր, ինչպիսիք են CCVCCCC (графств) կամ CCCCVC (взгляд)։ Հնչակարգային (իմաստատարբերիչ) դեր է խաղում շեշտը (се́ло - село́), ուժեղ է չշեշտված ձայնավորների հնչյունակարգական սղումը։ Բառի հնչյունաբանական կառուցվածքից շեշտի դիրքը միանշանակ դուրս չի մղվում. բառի փոփոխության դեպքում այն շարժական է (голова́ - го́лову - голо́в)։ Ի տարբերություն եկեղեցասլավոնականի (երբ հունականի օրիանակով 14-16-րդ դարերում երկրորդ հարավսլավոնականի ազդեցությունը տարածվում էր բառերի շեշտադրումների վրա), ռուսաց լեզվում շեշտը գրավոր չի նշվում, բացառությամբ որոշ հատուկ տեքստերի (օրինակ՝ բառարանների) եւ դեպքերի, երբ այդ նշանի բացակայությունը կարող է առաջացնել ոչ միանշանակություն (я знаю, что́ ты читал)։ Որոշ հետազոտողներ գտնում են, որ ռուս գրական լեզվի քերականական նորմ է հանդիսանում այսպես կոչված մոսկովյան արտասանությունը։ Ձեւաբանություն Ռուսաց լեզվում բոլոր բառերը պատկանում են լայնածավալ քերականական խմբերին՝ խոսքի մասերին։ Մեկ խոսքի մասի պատկանող բառերն ունեն՝ ընդհանուր քերականական իմաստ (օրինակ՝ բոլոր գոյականներին բնորոշ է առարկայական բնույթը), ձեւաբանական հատկանիշների միեւնույն կազմ (այսպես՝ գոյականների համար բնորոշ են սեռի, թվի, հոլովի ինչպես նաեւ շնչավորության ձեւաբանական հատկանիշները)։ Բացի այդ, միեւնույն խոսքի մասի բառերը կարող են ունենալ բառակազմական նմանություն եւ նախադասության կազմում կատարել միեւնույն շարահյուսական ֆունկցիաները։ Առանձնանում են խոսքի մասերի չորս տեսակ. Ինքնուրույն խոսքի մասեր Շրջապատող արտալեզվական իրականության մեջ արտահայտում են առարկաներ, հատկանիշներ, գործընթացներ եւ այլ երեւույթներ։ Այդպիսի բառերը սովորաբար հանդիսանում են նախադասության ինքնուրույն անդամներ, կրում են բառային շեշտ եւ դրանով տարբերվում են սպասարկու բառերից։ Սահմանազատվում են տվյալ տեսակի հետեւյալ խոսքի մասերը. Միայն որակական ածականներն ունեն համեմատության աստիճաններ ։ Պրոֆեսիոնալ լեզվաբանները դերանունը չեն դասում ինքնուրույն խոսքի մասերի շարքին, քանի որ դրանց տարբեր խմբեր ունեն տարաբնույթ ձեւաբանական հատկանիշներ։ Դրա փոխարեն առաջարկում են առանձնացնել խոսքի մասերին համապատասխանող դերանունների ենթախմբեր. օրինակ՝ դերանվանական գոյականներ, դերանվանական ածականներ եւ այլն՝ հակադրելով դրանք ինքնուրույն խոսքի մասեր կոչվող ենթախմբին, այն է՝ ոչ դերանվանական։ Բացի այդ, ակտիվորեն քննարկվում է նաեւ անդեմ-ստորոգելիական բառերի (весело-ուրախ է, тепло-տաք է, жаль-ափսոս), ածական դերբայները (читающий-կարդացող, читавший) եւ մակբայական դերբայները (читая-կարդալով) որպես ինքնուրույն խոսքի մասեր առանձնացնելու հարցը։Երկրորդական խոսքի մասեր՝ բառ-մասնիկներ (սպասարկու բառեր), կապեր, նախդիրներ Չեն անվանում իրականության երեւույթները, այլ մատնանաշում են այդ երեւույթների հարաբերությունները։ Դրանք նախադասության ինքնուրույն անդամներ չեն հանդիսանում, սովորաբար բառային շեշտ չեն ունենում։Եղանակավորող (մոդալ) բառեր (вероятно-հավանաբար, во-первых-առաջին հերթին, кстати-իմիջի այլոց եւ այլն) Արտահայտում են խոսողի սուբյեկտիվ վերաբերմունքը խոսքի առարկային՝ կարծիք արտահայտելու նման։ Շատ լեզվագետների կարծիքով, դրանք յուրահատուկ խոսքի մաս են հանդիսանում։Ձայնարկություն (ах!, ура! եւ այլն) Արտահայտում են (բայց չեն անվանում) խոսողի զգացմունքը։Անվան եւ դերանվան համակարգՌուսերենը համադրական տիպի լեզու է, նրան հատուկ է վերջավորություններով (ֆլեքսիա, թեքական մասնիկ) եւ նախածանցներով բառափոփոխության զարգացած համակարգը։ Անուն (գոյական, ածական, թվական եւ այլն) խոսքի մասերն ունեն սեռի, շնչավորության, թվի եւ հոլովի քերականական կարգեր։ Ռուսաց լեզվի ձեւաբանությունը, պրասլավոնականի հետ համեմատած, մի քանի անգամ պարզեցված է։ Ներկայումս ռուսաց լեզուն փաստացի կորցրել է երկակի թիվը, կոչական հոլովի հին ձեւը (որը կայուն կերպով պահպանվում է միայն որոշ բառերում, օրինակ՝ боже, господи)։ Մյուս կողմից, ժամանակակաից խոսակցական լեզվում երբեմն նկատվում է նոր (հնարավոր է ֆրանսերենից փոխառնված), հազվադեպ գործածվող 1-ին հոլովման, հազվադեպ նաեւ՝ հոգնակիով 2-րդ հոլովման-а-ով (ребят!) որոշ շնչավոր գոյականների կոչական հոլովաձեւ, որը կազմավորվում է հատուկ անունների (եւ որոշ հասարակ անունների) ուղղական հոլովաձեւերի -а կամ -я վերջավորությունների կրճատմամբ։ Այս ձեւը համընկնում է հոգնակի թվի սեռական հոլովաձեւի հետ։Բայի համակարգ'Բայի ձեւերի համակարգում անհետացել են անցյալ վաղակատարը, անցյալ կատարյալն ու ապառնի դերբայը (հին ռուսական տեքսերում տեղ գտած անցյալ անկատարը մի խումբ հետազոտողների կարծիքով, կենդանի արեւելասլավոնական խոսքում բացակայում էր), բայց զարգացել է կատարյալ եւ ոչ կատարյալ կերպերի քերականական հակադրությունը։ Համեմատաբար ծագումով նոր են հանդիսանում ոչ կատարյալ բայերի ապառնի ժամանակի վերլուծական կառուցվածք ունեցող ձեւերը, որոնք կազմված են օժանդակ быть (լինել) բայի եւ հիմնական բայի անորոշ դերբայի (ինֆինիտիվ) օգնությամբ (буду петь). հազվադեպ այս կառուցվածքներում գործածվում է լեզվից աստիճանաբար դուրս մղվող стать-բայը (стану петь)։ Վերլուծական են հանդիսանում նաեւ ստորադասական եղանակի ձեւերը՝ կազմավորված հիմնական բայի անցյալ ժամանակաձեւերի եւ бы'' մասնիկի օգնությամբ։ Հավանաբար այս բայերն առաջացել են ընդհանուր սլավոնական վաղակատար անցյալից։ Շարահյուսություն Բառակապակցություն Նախադասության մեջ գործածվող շարահյուսական միավոր։ Հատկանիշներն են՝ ունի ձեւ ցույց է տալիս առարկան եւ նրա հատկանիշները՝ каменная стена՝ քարե պատ, дом отца՝ հոր տուն, գործողություններ՝ դրանց օբյեկտներով կամ բնութագրերով՝ построили дом՝ կառուցեցին տուն, увлекается музыкой՝ զբաղվում է երաժշտությամբ, бежал быстро՝ արագ վազեց, приходи завтра՝ արի վաղը, приехали отдохнуть՝ եկել ենք հանգստանալու, шли лесом՝ անցնում էին անտառով։ Սովորաբար բառակապակցություն են անվանում երկու կամ ավելի լիիմաստ բառերի ստորադասական միցությունը, որոնցից մեկը գլխավոր է, մյուսը՝ կախյալ։ Բառակապակցության կառուցումը կախված է նրանից, թե ինչ խոսքի մասեր են նրանում միացված. այն ձեւավորվում է կապակցման տարբեր ձեւերով (համաձայնություն, խնդրառություն, հարադրություն)։ Բառակապակցությունը, գլխավոր բառի ձեւից կախված, կարող է մտնել այլ բարդ բառակապակցության կամ համադասական շարքի մեջ. օր՝ Само место обязывало к тишине и благочинию и располагало к тихим, серьёзным мыслям (Чехов)՝ Հենց տեղը պարտադրում էր լռության ու բարեպատշաճության եւ տրամադրում հանգիստ, լուրջ մտքերի (Չեխով)։ Բառակապակցության գլխավոր եւ կախյալ բառերի միջեւ երեւան են գալիս որոշակի հարաբերություններ, որոնք ցույց են տալիս նախադասության անդամի (կախյալ բառի) իմաստը՝ որոշիչներ, խնդիրներ, պարագաներ։ Բառակապակցությունների տեսակները որոշվում են ըստ գլխավոր անդամի խոսքիմասային պատկանելիության։ Պարզ նախադասություն Ունի մեկ քերականական հիմք (ենթակա + ստորոգյալ), կամ մեկ գլխավոր անդամ։ Բարդ նախադասություն Ունի երկու կամ ավել քերականական հիմքեր։ Նրա կառուցվածքի մեջ մտնող պարզ նախադասությունները կազմավորում են իմաստային, քերականական եւ հնչերանգային միասնություն։ Կապակցող միջոցներ են հանդիսանում հնչերանգը, կապերը, կապական կամ ցուցական բառերը։ Նրանք ոչ միայն բարդ նախադասության բաղադրիչների կապակցման միջոցներ են, այլեւ ունեն քերականական նշանակություն. ցույց են տալիս պարզ նախադասությունների (բաղադրիչների) միջեւ հարաբերությունները։ Օրինակ՝ Утро, когда начинается этот рассказ, наступило пасмурное, но тёплое (Паустовский) (Առավոտը, երբ սկսվում է այս պատմությունը, մռայլ էր, սակայն տաք)՝ կապակցման միջոց է հանդիսանում когда (երբ) կապը, այն ունի ժամանակի ընդհանուր նշանակություն, իսկ միաժամանակության նշանակությունը արտահայտվում է բայի կերպի եւ ժամանակային ձեւերով։ Բարդ նախադասություն՝ ոչ համազոր բաղադրիչներով։ Արտահայտվում է ստորադասական կապերով կամ կապական բառերով, որոնք գտնվում են ստորադասական նախադասության կազմում։ Ստորադասական նախադասությունը գլխավորի հետ կապակցվում է երկու եղանակով. բացահայտում է գլխավոր նախադասության անդամներից մեկին. За избой далеко расстилалась ровная, серая от лунного света с т е п ь, куда и уносилась взмыленная тройка (Толстой). Տնակի հետեւում փռված էր հարթավայրը, լուսնի լույսից մոխրագույն տափաստանը, որտեղ եւ սլանում էր քրտնաթաթախ եռաձի կառքը (Տոլստոյ)։ միանում է գլխավոր նախադասությանն ամբողջությամբ. Лодка была на середине, когда её заметили с того берега (Короленко) - ср.։ Когда лодка была на середине, её заметили с того берега. Նավակը կենտրոնում էր, երբ այն նկատեցին մյուս ափից (Կորոլենկո)՝ համեմատ.՝ Երբ նավակը կենտրոնում էր, այն նկատեցին մյուս ափից։ Նախադասության կառուցվածք Զարգացած թեքամասնիկների համակարգով հանդերձ ռուսաց լեզվում բառերի շարադասությունը սահմանված չէ եւ կարող է էականորեն փոփոխվել։ Կետադրական նշաններ Կետադրությունը կատարվում է գործածվող կետադրական նշաններով։ Դրանք են վերջակետը, ռուս՝ точка (.), բազմակետը, ռուս.՝ многоточие (...), երկու կետը, ռուս.՝ двоеточие (։), ստորակետը, ռուս.՝ запятая (,), կետ-ստորակետը, ռուս.՝ точка с запятой (;), բացականչական, ռուս.՝ восклицательный (!) եւ հարցական, ռուս.՝ вопросительный (?) նշանները, գծիկը, ռուս.՝ тире (-), չակերտները. ռուս.՝ кавычки (""), փակագծեր, ռուս.՝ скобки (). Բառապաշար Ռուսաց լեզվի բառաֆոնդը ծագման տեսակետից ներառում է հետեւյալ բառային շերտերը՝ ընդհանուր հնդեվրոպական, ընդհանուր սլավոնական, արեւելասլավոնական եւ բուն ռուսական, ինչպես նաեւ փոխառություններ, որոնց մեջ յուրահատուկ տեղ են զբաղեցնում տարբեր տեսակետներով բառապաշարի 10%-ից մինչեւ կեսը կազմող եկեղեցասլավոնիզմները։ Դա թույլ է տալիս երբեմն խոսել ռուսաց լեզվի «երկկազմության» եւ ոճական «երկշերտության» մասին։ Փոխառություններ Ժամանակակից ռուսաց լեզվում գոյություն ունեն բազմաթիվ բառային փոխառություններ եկեղեցասլավոնականից (դրանց շարքին են դասվում, օրինակ, այնպիսի գործածական բառեր, ինչպիսիք են вещь-իր, время-ժամանակ, воздух-օդ, восторг-հիացմունք, глагол-բայ, единый-միասնական, изъять-դուրս բերել, награда-պարգեւ, облако-ամպ, общий-ընդհանուր, ответ-պատասխան, победа-հաղթանակ, работа-աշխատանք, совет-խորհուրդ, сочинить-հորինել, тщетный-մանրակրկիտ, чрезмерный-շատ մեծ եւ բազմաթիվ այլ բառեր), որոնց մի մասը համագոյակցում է իրենց նշանակությամբ կամ ոճաբանորեն տարբերվող եկեղեցասլավոնականից ռուսական նույնանիշ բառերի հետ. համեմատենք՝ (եկեղեցասլավոնականը գրվում է սկզբից,) власть/волость (տիրապետություն), влачить/волочить (քարշ տալ), глава/голова (գլուխ), гражданин/горожанин (քաղաքացի), млечный/молочный (կաթնային), мрак/морок (խավար), одежда/одёжа (հագուստ), равный/ровный (հավասար), рождать/рожать (ծնել), собор/сбор (ժողովում), страж/сторож (պահակ) եւ այլն։ Եկեղեցասլավոնականից գրական լեզվում փոխառվել են նաեւ առանձին մորֆեմներ (օրինակ՝ բառային նախածանցներ из-, низ-, пред- եւ со-) եւ նույնիսկ առանձին քերականական ձեւեր, օրինակ՝ բայական դարձվածներ (համեմատ.՝ ծագումով եկեղեցասլավոնական текущий (ընթացիկ) կամ горящий (այրվող) ածական դերբայները իրենց համապատասխանող բուն ռուսերեն, ժամանակակից լեզվում որպես կայուն հատկանիշ ունեցող ածականներ պահպանված текучий (հոսող) եւ горячий (տաք) ձեւերի հետ), կամ трепещет բայի նման ձեւ ունեցող բայերը (ռուսերեն ձեւերին ոչ հատուկ հնչյունների т/щ հերթագայությամբ, համեմատ.՝ բուն ռուսերեն են хохочет (քրքջում է) կամ лепечет (կարկաչում է)։ Ժամանակակից ռուսաց լեզվի բառապաշարի մեծ ազդեցություն են ունեցել այն լեզուները, որոնց հետ ռուսերենը (ավել վաղ նաեւ՝ հին ռուսերեն եւ պրասլավոնական բարբառները) տեւական ժամանակ սերտ հարաբերություններ է ունեցել։ Փոխառությունների հնագույն շերտը արեւելագերմանական («գոթական») ծագում ունեն (դրանցից են блюдо-ափսե, буква-տառ, верблюд-ուղտ, гораздо-առավել, изба-տնակ, князь-իշխան, котёл-կաթսա, крест-խաչ, купить-գնել, осёл-ավանակ, плуг-գութան, стекло-ապակի, хлеб-հաց, хлев-փարախ, холм-բլուր, худож[ник]-նկարիչ, церковь-եկեղեցի, шлем-սաղավարտ եւ այլ բառեր), նաեւ փոքրաթիվ, սակայն կարեւոր բառեր փոխառնված են հնագույն իրանական լեզուներից («սկիֆյան բառապաշար»). օրինակ՝ рай-դրախտ, собака-շուն, топор-կացին, бог-աստված։ Սակայն պետք է հաշվի առնել՝ ոչ բոլոր գերմանական եւ իրանական ստուգաբանություններն են անվիճելի. օրինակ՝ «верблюд» (ուղտ) բառը պատմաբան Բորիս Ռիբակովի վարկածով բուն սլավոնական բառ է, որը նշանակում է «շատ քայլող», «շատ թափառող», իսկ «бог» (աստված) բառը ըստ Մաքս Ֆեսմերի հնդեվրոպական ծագմամբ բառ է, որ ազգակից է այլ հին-հնդկական «bhagas»-ին եւ հին-պարսկական «baga»։ Գերմանական (հիմնականում սկանդինավյան) ծագում ունեն որոշ ռուսական անձնանուններ. օրինակ՝ Глеб, Игорь, Олег, Ольга։ Ժամանակային մյուս շերտը կազմում են հունական (ад (դժոխք), грамота (պատվոգիր), дьяк (ատենապիր), игумен (վանահայր), икона (սրբապատկեր), катавасия (համերգություն), каторга (տաժանավայր), корабль (նավ), кровать (մահճակալ), кукла (տիկնիկ), магнит (մագնիս), огурец (վարունգ), палата (ատյան), парус (առագաստ), поп (քահանա), саван (ծածկոց), свёкла (ճակնդեղ), скамья (նստարան), тетрадь (տետր), уксус (քացախ), фонарь (լապտեր) եւ այլն) եւ թուրքական (алмаз (ադամանդ), аркан (օղաթոկ), башка (գլուխ), башмак (մաշիկ), бирюк (մենագայլ), деньга (դրամ), изюм (չամիչ), кабан (վարազ), казна (գանձարան), кайма (երիզ), кандалы (ձեռնաշղթաներ), капкан (թակարդ), караул (պահակություն), кафтан (կաֆտան), ковёр (գորգ), колбаса (երշիկ), колчан (կապարճ), крокодил (կոկորդիլոս), лошадь (ձի), очаг (օջախ), сарай (սարայ), сундук (սունդուկ), товар (ապրանք), туман (մառախուղ), тюрьма (բանտ), шалаш (քողտիկ), шатёр (վրան), штаны (տաբատ), ямщик (կառապան), ярлык (պիտակ) եւ այլն. այս բառերի մի մասը իրենց հերթին ունեն պարսկական կամ արաբական արմատներ) ծագում ունեցող բառերը։ Պետք է նկատի ունենալ, որ ռուսական մկրտության անձնանունների ճնշող մեծամասնությունը նույնպես փոխառնված են հունարենից (դրացից են՝ Александр, Алексей, Анатолий, Андрей, Аркадий, Василий, Влас, Георгий, Денис, Дмитрий, Евгений, Кирилл, Кузьма, Леонид, Лука, Макар, Никита, Николай, Пётр, Степан, Тимофей, Фёдор, Филипп; Анастасия, Варвара, Галина, Екатерина, Елена, Зоя, Ирина, Ксения, Пелагея, Прасковья, Софья, Татьяна եւ այլն. հունարենի միջոցով ռուսաց լեզու են մտել այնպիսի տարածված քրիստոնեական հնագույն հրեական ծագմամբ անուններ ինչպիսիք են Вениамин, Даниил, Иван, Илья, Матвей, Михаил, Наум, Осип, Семён, Яков; Анна, Елизавета, Мария, Марфа եւ այլն). 16-17-րդ դարերում փոխառությունների հիմնական աղբյուրը լեհականն էր, որի միջոցով ռուսաց լեզու են թափանցում ինչպես մեծ թվով լատինական, ռոմանական եւ գերմանական բառեր (օրինակ՝ абстракция-վերացականություն, алгебра-հանրահաշիվ, автор-հեղինակ, аптека (դեղատուն), Африка (Աֆրիկա), винт (պտուտակ), гвалт (աղմուկ), гитара (կիթառ), гонор (պատիվ), казарма (զորանոց), клавиши (ստեղներ), кофта (կոֆտա), кухня (խոհանոց), малевать (ներկել), маляр (ներկարար), музыка (երաժշտություն), муштровать (խստակրթել), панцирь (պատյան), Париж (Փարիզ), потрафить (գոհացնել), почта (փոստ), приватный (անձնական), пудра (դիմափոշի), пунцовый (վառ կարմիր), регулярно (կանոնավորապես), рейтузы (գործած վարտիք), рота (վաշտ), рынок (շուկա), рыцарь (ասպետ), сталь (պողպատ), столяр (հյուսն), танец (պար), тарелка (ափսե), фабрика (գործարան), фальшивый (կեղծ), фиалка (մանուշակ), фиолетовый (մանուշակագույն), фортель (ճարպիկ խաղ), цель (նպատակ), цех (արտադրամաս), цифра (թիվ), школа (դպրոց), шлифовать (հղկել), шпага (սուսեր), штука (հատիկ), штык (սվին), шулер (խաբեբա), юбка (կիսաշրջազգեստ), ярмарка (տոնավաճառ) եւ բազմաթիվ այլ բառեր), ինչպես նաեւ որոշ թվով բուն լեհերեն (банка (ապակե տարա), бутылка (շիշ), быдло (աշխատող անասուն), вензель (անվանագիր), граница (սահման), дозволить (թույլատրել), доконать (հոգին հանել), доскональный (մանրամասն), если (եթե), забияка (կռվարար), завзятый (մոլի), запальчивый (կրակոտ), заядлый (երդվյալ), клянчить (մուրալ), кролик (ճագար), куртка (կուրտկա), легавый (որսկան), мещанин (քաղքենի), отвага (քաջություն), отчизна (հայրենիք), палка (փայտ), паршивый (անպետք), повидло (պովիդլո), подначить (դրդել), поединок (մենամարտ), позволить (թույլատրել), поручик (պորուչիկ), предместье (արվարձան), причина (պատճառ), пуля (փամփուշտ), пушка (թնդանոթ (վիճելի), смертельный (մահացու), столица (մայրաքաղաք), сума (տոպրակ), фигляр (աճպարար), хлопец (տղա), шарить (պրպտել), шкодливый (վնասարար), шпаргалка (հուշաթղթիկ) եւ այլն)։ Նոր փուլում (18-րդ դարից) փոխառություններ են կատարվում հիմնականում նիդերլանդերենից (абрикос (ծիրան), адмирал (ծովակալ), апельсин (նարինջ), боцман (բոցման), брюки (տաբատ), дрейф (նավախոտորում), зонтик (հովանոց), зюйд (հարավ), кабель (մալուխ), каюта (նավախուց), койка (մահճակալ), кофе (սուրճ), матрос (նավաստի), парик (կեղծամ), пемза (չեչքար), рейс (ուղերթ), руль (ղեկ), рупор (խոսափող), трюм (նավամբար), фарватер (նավարկուղի), флейта (ֆլեյտա), шлюз (ջրարգելակ), яхта (առագաստանավ)), գերմաներենից (абзац (տողագլուխ), айсберг (սառցասար), бинт (բինտ), биржа (բորսա), галстук (փողկապ), генерал (գեներալ), граф (կոմս), егерь (որսորդ), зал (սրահ), картофель (կարտոֆիլ), квартира (բնակարան), кино (կինո), клякса (թանաքաբիծ), курорт (բուժավայր), кучер (կառապան), лейтенант (լեյտենանտ), мастер (վարպետ), мундир (համազգեստ), мундштук (ծխափող), офицер (սպա), плац (հրապարակ), рубанок (ռանդա), слесарь (փականագործ), траур (սուգ), фейерверк (հրավառություն), фельдшер (բուժակ), цейтнот (ցեյտնոտ), цемент (ցեմենտ), шахта (հանքահոր), шина (անվադող), ширма (ծածկույթ), шлагбаум (ուղեփակոց), шлейф (տափան), штаб (ղեկավար օրգան), штат (նահանգ), эрзац (փոխնյութ) եւ բազմաթիվ այլ բառեր) եւ ֆրանսերենից (абажур (լուսամփոփ), авангард (առաջավոր մաս), аванс (կանխավճար), альбом (ալբոմ), актёр (դերասան), барьер (պատնեշ), бульвар (փողոց), буржуазия (բուրժուազիա), бюро (ղեկավար մարմին), вуаль (քող), гараж (ավտոտնակ), дебют (առաջնելույթ), дирижёр (խմբավար), досье (գործ), душ (ցնցուղ), жалюзи (շերտավարագույր), журнал (ամսագիր), канва (հենք), каприз (կամակորություն), киоск (կրպակ), кошмар (մղձավանջ), кураж (սրտապնդություն), магазин (խանութ,) машина (մեքենա), меню (ճաշացանկ), негр (նեգր), павильон (տաղավար), парашют (անկարգել), парк (զբոսայգի), пароль (ծածկագիր), партер (պարտեր), перрон (կառամատույց), платформа (հիմնահարթակ), пляж (լողափ), район (շրջան), резина (ռեզին), рельеф (մակերեւութապատկեր), ремонт (նորոգում), ресторан (ռեստորան), риск (համարձակություն), роль (դեր), рояль (դաշնամուր), сезон (եղանակ), суп (ապուր), тираж (տպաքանակ), тротуар (մայթ), трюк (հնարք), фасон (ձեւ), ферма (ագարակ), фея (փերի), финансы (ֆինանսներ), фойе (ճեմասրահ), шанс (շանս), шарм (հրապույր), шинель (շինել), шоссе (ուղի), шофёр (վարորդ) եւ բազմաթիվ այլ բառեր)։ Ներկայումս ամենահզոր փոխառությունների աղբյուր է հանդիսանում անգլերենը, որից որոշ փոխառություններ վերաբերում են արդեն XIX-ից XX դարի առաջին կեսին (ավելի վաղ փոխառվել են аврал (միահամուռ աշխատանք), бар (խորտկարան), бойкот (բոյկոտ), вокзал (կայարան), клуб (ակումբ), ковбой (կովբոյ), коктейль (կոկտեյլ), митинг (ցույց), рельсы (երկաթգծեր), ром (ռոմ), сквер (զբոսապուրակ), спорт (սպորտ), старт (մեկնարկ), танк (հրասայլ), теннис (թենիս), трусы (վարտիք), фешенебельный (պերճաշուքություն), фильм (ֆիլմ), финиш (եզրագիծ), фольклор (ժող. բանահյուսություն), футбол (ֆուտբոլ), хулиган (վատաբարո), шорты (շորտ), առավել նորերը՝ - бизнес (բիզնես), бизнесмен (գործարար), брифинг (ճեպազրույց), демпинг (ցածրագին վաճառք), дефолт (չկատարված պարտավորություններ), джинсы (ջինս), дизайн (ձեւավորում), диспетчер (երթակարգավար), клиринг (անկանխիկ հաշվարկ), комбайн (կոմբայն), контейнер (բեռնարկղ), компьютер (համակարգիչ), контент (ինֆորմացիայի ամբողջություն), лизинг (վարձակալում), маркетинг (շուկայագիտություն), рейтинг (վարկանիշ), тренд (միտում), уик-энд (ուիք-էնդ), файл (ֆայլ), холдинг (հոլդինգ) եւ շատ այլ բառեր))։ Որոշ անգլերեն բառեր փոխառության եղանակով ռուսերեն են մուտք գործել կրկնակի. օրինակ՝ հին ленч եւ նոր ланч։ Նորագույն անգլերեն փոխառությունները հաճախ են դուրս մղում եվրոպական մյուս լեզուներից առավել վաղ կատարված փոխառությունները. օրինակ՝ նոր անգլերեն франчайзинг-ը՝ նախկինից ֆրանսերեն франшиза-ին, նոր անգլերեն боулинг-ը գերմաներեն նույն նշանակությամբ кегельбан բառին, նոր անգլերեն брокер բառը՝ նախկինից գերմաներեն маклер-ին, նոր անգլերեն офис-ը՝ նախկին գերմաներենից контора-ին, նոր անգլերենից слоган-ը՝ նախկին գերմաներեն лозунг-ին, նոր անգլերեն лобстер-ը՝ նախկինից ֆրանսերեն омар-ին, նոր անգլերեն хит-ը՝ նախկինում գերմաներենից փոխառված шлягер-ին, նոր անգլերեն прайс-лист-ը՝ նախկինում փոխառված գերմաներեն прейскурант-ին, նոր անգլերեն скутер-ը՝ նախկինում փոխառված գերմաներեն мотороллер-ին եւ այլն։ Մյուս եվրոպական լեզուներից փոխառությունները էականորեն քիչ են, բայց բառաֆոնդի որոշ շրջաններում դրանց դերը բավականաչափ կարեւոր են։ Օրինակ՝ մի շարք զինվորական տերմիններ փոխառված են հունգարերենից (гайдук, гусар, сабля), մեծ թվով երաժշտական տերմիններ, ինչպես նաեւ ֆինանսական, խոհարարական եւ այլ տերմինների մեծ մասը՝ իտալերենից (երբեմն ֆրանսերենի կամ գերմաներենի միջոցով). авизо, ария, банк, браво, виолончель, казино, либретто, макароны, малярия, опера, паста, паяц, пианино, сальдо, сальто, скерцо, сольфеджио, соната, сопрано, фирма եւ այլն։ Իրենց հերթին քիչ չեն ռուսերենից հնագույն փոխառություններ ֆիննա-ուգորյան լեզուներում (օրինակ՝ ֆիներեն եւ կորելերեն, մորդովերեն, մարիերեն եւ այլն)։ Ռուսերեն մի շարք բառեր (այդ թվում՝ ծագումով փոխառություններ) դարձել են միջազգային, որոնք ռուերենից փոխառել են աշխարհի բազմաթիվ լեզուներ (гласность, дача, мамонт, матрёшка, перестройка, самовар, спутник, степь, царь, тройка). Բառերի քանակ Հաշվելու մեթոդոլոգիայի հստակեցման բարդությունը թույլ չի տալիս պատասխանել այն հարցին, թե քանի բառ կա ռուսաց լեզվում։ Տվյալ հարցը, վերջին տարիներին ակադեմիական գիտությունների շրջանակներից դուրս գալով, հասարակական-քաղաքական ոլորտում դարձել է մշտական քննարկումների առարկա։ Մասնագետների մեծամասնության կարծիքով ռուսաց լեզվի բառային հարստությունը դուրս է Մեծ ակադեմիական բառարանի(«Большой академический словарь») շրջանակներից։ 2004 թվականից հրատարակվող Ռուսաց լեզվի նոր ակադեմիական բառարանը («Большой академический словарь русского языка»՝ նախատեսված է 33 հատոր, որոնցից 22-ն արդեն լույս են տեսել), նախահաստատված է 150 000 բառ ծավալով, սակայն, ինչպես ենթադրվում է, այդ քանակը զգալիորեն կավելանա։ Դրա հետ միասին, նոր բառարանի բառացանկը չի լինելու վերջին ժամանակի նույնիսկ գրական լեզվի բառույթների թվային կազմի սպառիչ արտացոլանքը, քանի որ համաձայն ռուսական բառարանագրության ավանդույթի, ակադեմիական բառարաններ ներառվում են միայն կայունացած կազմավորումները. բազմաթիվ բարդ բառեր ինքնուրույն բառահոդվածներով չեն ներկայացվի, հաշվից դուրս կմնան մակբայների առանձին խմբեր, չեն արձանագրվի առանձին մասնագիտական բառեր։ Ժարգոնային եւ բարբառային բառապաշարը նույնպես մեծ մասամբ չի մտնելու բառարան։ 19-րդ դարի կեսերին Վլադիմիր Դալի կողմից ստեղծված բացատրական բառարանը («Толковый словарь живого великорусского языка») ներառում է մոտավորապես 200 000 բառ։ Ընդ որում, մի կողմից դրանց մեծ մասը բարբառային բառեր են, որոնք արդեն ժամանակակից խոսքում չեն գործածվում, մյուս կողմից՝ Դալը խուսափել էր իր բառաշարքում փոխառություններից։ Բացի այդ, անցած մեկ եւ կես հարյուրամյակի ընթացքում ռուսաց լեզվի կողմից փոխառվել են հսկայական քանակի նոր բառեր։ Ռուսաց լեզվի ոչ մեծ ուղղագրական բառարաններից Լոպատինայի եւ Իվանովայի խմբագրությամբ «Русский орфографический словарь»-ը բաղկացած է 200 000 բառերից։ Այսպիսով, ≈ 200 000 բառ, ըստ երեւույթին, իրենից ներկայացնում է այն նվազագույնը, որից կարելի է սկսել ռուսաց լեզվում բառերի թվաքանակի գնահատականը։ Որոշ լեզվաբաններ նշում են 500 000-ի եւ նույնիսկ՝ 600 000-ի մասին։ Անվանաբանություն Ռուսաց լեզվում մարդկանց անվանելու համար գործածվում է եռա- կամ երկանդամ բանաձեւ (կախված կոնկրետ հանգամանքներից). Անուն + Ազգանուն, կամ՝ Ազգանուն + Անուն, որը որպես կանոն գործածվում է երրորդ անձ մատնանաշելիս. Иван Петров (Իվան Պետրով) ձեւը լայն տարածում է գտել հետխորհրդային շրջանում՝ չնայած գործածվել է ռուսական ազգանունների ի հայտ գալուց ի վեր։ Կրճատ անուն + Ազգանուն՝ որպես կանոն մատնանշում է անչափահաս տարիքի երրորդ անձի. լայն տարածում ունի Ваня Петров (Վանյա Պետրով) ձեւը դպրոցական միջավայրում, այժմ՝ հիմնականում ուսուցիչների շրջանում։ Անուն + Հայրանուն՝ հարգանք արտահայտող դիմելաձեւ. օրինակ՝ Иван Иванович (Իվան Իվանովիչ)։ Անուն + Հայրանուն + Ազգանուն՝ հարգանք արտահայտող պաշտոնական մատնանշող ձեւ՝ երրորդ դեմքով։ Հիմնականում գործածվում է տվյալ համատեքստում իմաստ ունեցող պաշտոնի, դերի հետ. օրինակ՝ Об этом нам сообщил полковник полиции Иван Иванович Петров. (Այդ մասին մեզ հայտնել է ոստիկանության գնդապետ Իվան Իվանովիչ Պետրովը։) Ազգանուն + Անուն + Հայրանուն (կամ՝ ԱԱՀ)՝ սովորաբար գործածվում է պաշտոնական փաստաթղթերի մեջ անձի նույնականացման համար կամ գործածվում է անվանականչերի ժամանակ։ Ոչ ձեւական շփումների ժամանակ եւ ընտանիքում հաճախ նույնպես գործածվում է անձնանունը՝ առանց լրացումների կամ կրճատ անուն (հիպոկրիստիկա)։ Միայն հայրանունով դիմելը եւս խոսակցական ձեւ է։ Ընդ որում այն հաճախ կրճատվում է, երբեմն զգալիորեն. Анатольевич - Анатолич (Անատոլեւիչ-Անատոլիչ), Александрович - Саныч (Ալեքսանդրովիչ-Սանիչ)։ Ուսումնասիրությունների պատմություն Ռուսաց լեզվի թեմային, սկսած XVII դարից, անդրադարձել են այնպիսի գիտնականներ, ինչպիսիք են Լավրենտի Զիզանին, Մելետին, Նիկոլայ Կուրգանովը, Վասիլի Ադոդուրովը, Անտոն Բարսովը եւ մյուսները, բայց, իրականում, ռուսաց լեզվի ուսումնասիրության համակարգային գիտական մոտեցումը հայտնաբերվել է միայն XVIII դարի կեսերին Միխայիլ Լոմոնոսովի աշխատանքներում, ով համարվում է ռուս լեզվաբանության հիմնադիրը։ Լոմոնոսովը դարձավ ռուսաց լեզվի առաջին գիտական նկարագրության՝ «Ռուսական քերականության» (1755) հեղինակը եւ երեք ոճերի տեսության ստեղծողը («Ներածություն ռուսերեն լեզվով եկեղեցական գրքերի օգտակարության մասին», 1758)։ Այդ աշխատությունները հիմք դրեցին ռուս գրական լեզվի միասնական նորմերի հետագա ձեւավորմանը։ Մ. Լոմոնոսովի ազդեցությունը արտացոլված է ռուս բառարանագրության կայացման մեջ, նրա տեսությունը եւ պրակտիկան դարձան ռուսաց լեզվի առաջին բառարանի՝ «Ռուսական ակադեմիայի բառարան» ուղենիշը (1789-1794)։ XIX դարի առաջին կեսին ռուսաց լեզվի ուսումնասիրությամբ զբաղվել են այնպիսի հետազոտողներ, ինչպիսիք են Ալեքսանդր Վոստոկովը, Իվան Կալայդովիչը, Նիկոլայ Գրեչը, Գերասիմ Պավսկին, Իվան Դավիդովը, Կոնստանտին Ակսակովը, Նիկոլայ Նեկրասովը, եւ ուրիշներ։ Ռուս լեզվաբանության պատմության մեջ առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում Ալեքսանդր Վոստոկովի աշխատանքները, նվիրված հին սլավոնական հուշարձանների ուսումնասիրմանը, ռուսաց եւ այլ սլավոնական լեզուների քերականությանը։ Ռուսաց լեզվի XIX դարի առավել խոշոր հետազոտողներից մեկն էր նաեւ Իզմայիլ Սրեզնեւսկին։ Նրա գիտական գործունեության հիմնական ոլորտը եղել է ռուսաց լեզվի պատմությունը (Մտքեր ռուսաց լեզվի պատմության մասին, 1849), այդ թվում եւ հին սլավոնական եւ ռուսական գրի հուշարձանների հետազոտությունները։ Սրեզնեւսկին համարվում է «Հին ռուսերեն լեզվի բառարանի նյութերի» հեղինակը (3 հատորով, 1893-1903)։ Բացի այդ, Վոստոկովի հետ միասին նա կանգնած էր ռուսական բարբառագիտության զարգացման գործում, շնորհիվ այս գիտնականների ջանքերի 1852 թվականին հրատարակվեց «Ռուսերեն մեծ բառարանի փորձը»։ Ռուսաց լեզվի ուսումնասիրությանը XIX դարի երկրորդ կեսին նշանակալի ներդրումներով նպաստել են Ֆեոդոր Բուսլաեւը («Ռուսաց լեզվի պատմական քերականության փորձը»՝ առաջին ռուսական պատմական քերականության հեղինակը, 1858), Վլադիմիր Դալը («Ռուս մեծ բացատրական բառարանի» հեղինակ, 4 հատորով, 1863-1866), ռուս-ուկրաինացի լեզվաբան, Ալեքսանդր Պոտեբնյայի Խարկովի լեզվաբանական դպրոցի հիմնադիր («Ռուսական քերականության գրառումներից աշխատանքի» հեղինակ, 4 հատորով, 1874-1941) եւ Յակով Գրոտը, սկսելով ռուս գրական լեզվի նորմատիվ ակադեմիական բառարանի հրատարակությունը եւ կարգավորելով ռուսական ուղղագրությունը, նրա կանոնները (Ռուսական ուղղագրություն, 1885), դարձել է օրինակելի մինչեւ 1917-1918 թթ. ուղղագրական բարեփոխումները։ Ռուսաց լեզվի ուսուցումը արտասահմանում XIX—XX դարերում կապված է այնպիսի անունների հետ, ինչպես Ֆ. Ֆ. Ֆորտունատովը (համեմատական-պատմական լեզվաբանության խոշորագույն ներկայացուցիչ, ով ղեկավարել է մոսկովյան լեզվաբանական դպրոցը), Ա. Շախմատովը (ժամանակակից ռուս լեզվաբանության այնպիսի ուղղությունների հիմնադիր, ինչպես ժամանակակից գրական լեզվի ուսումնասիրությունը, ռուսական բառարանագիտությունը, լեզվական տեքստաբանությունը եւ այլն), Ա. Ի. Սոբոլեւսկին ( հին ռուսական գրականության, պատմության, ռուսաց լեզվի եւ բարբառի խոշորագույն հետազոտող), Ի. Ա. Բոդուեն դե Կուրտենեն (Կազանի լեզվաբանական դպրոցի հիմնադիր, ավելի ուշ՝ Պետերբուրգի լեզվաբանական դպրոցի հիմնադիր)։ Ֆ. Ֆ. Ֆորտունատովի գաղափարները զարգացրել են նրա աշակերտներ՝ Մ. Ն. Պետերսոնը, Ն. Ն. Դուրնովոն, Ա. Մ. Պեշկովսկին, Դ. Ն. Ուշակովը եւ այլն։ 1920-1930‐ական թվականներին Թուրքիայում հայտնվում է ռուսաց լեզվի տարբեր ոլորտներում լեզվաբանության մեծ թվով ուսումնասիրման աշխատանքներ, զարգանում են նոր ուղղություններ ռուս լեզվաբանության մեջ։ Բարբառաբանության ոլորտում նշանակալից են Եվֆիմի Կարսի, Աֆանասի Սելիշչեւի, Պավել Չերնիխի աշխատանքները, քերականական կառուցվածքի բնագավառում՝ Սերգեյ Օբնորսկու, Ա. Մ. Պեշկովսկու, Ն. Ն. Դուրնովի, Մ. Ն. Պետերսոնի աշխատանքները, ռուս գրական լեզվի եւ նրա պատմության հետազոտությունների ոլորտում հայտնի են Վլադիմիր Վինոգրադովի, Լեոնիդ Բուլախովսկու աշխատանքները, հնչյունաբանության եւ գրական արտասանության բնագավառում՝ Վ, Ա. Բոգորոդիցկու, Դ. Ն. Ուշակովի, Լ. Վ. Շչերբի աշխատանքները, լեզվի պատմության բնագավառում՝ Ն. Ն. Դուրնովի աշխատանքները, բառարանագրության բնագավառում՝ Բորիս Լարինի, Լ. Վ. Շչերբի աշխատանքները եւ այլն։ 1940–1980-ական թվականներին ռուսաց լեզվի ուսուցումը շարունակում է ակտիվորեն զարգանալ։ Պատմական ռուս լեզվաբանության բազմաթիվ ասպեկտներ արտացոլված են Վիկտոր Բորկովսկու, Սերգեյ Կոտկովի, Պյոտր Կուզնեցովի, Տիմոֆեյ Լոմտեւի, Ս. Պ. Օբնորկու, Ֆեդոտ Ֆիլինի, Պ. Յա. Չերնիխի, Լեւ Յակուբինսկու հետազոտություններում, ռուսական բարբառաբանության աշխատությունները հրատարակում են Ռուբեն Ավանեսովը, Կապիտոլինա Զախարովան, Վարվարա Օրլովան, Կլավդիա Գորշկովան, Սոֆյա Բրոմլեյը, Լիդիա Բուլատովան, Իրինա Կուզմինան, հնչյունաբանության եւ հնչակարգության ոլորտում հայտնվում են մոսկովյան հնչակարգության դպրոցի ներկայացուցիչների՝ Ռ. Ավանեսովի, Ալեքսանդր Ռոֆորմատսկու, Պ. Ս. Կուզնեցովի, Միխայիլ Պանովի աշխատանքներում, Լենինգրադի հնչակարգության դպրոցի ներկայացուցիչների՝ Լեւ Զինդերի, Մարգարիտա Մատուսեւիչի աշխատանքներում, ուղղախոսության ոլորտում՝ Ռուբեն Ավանեսովի աշխատանքները, ինտոնացիայի ոլորտում՝ Ելենա Բրիզգունովայի, Տատյանա Նիկոլաեւայի աշխատանքներում, քերականության ոլորտում՝ Վլադիմիր Սիդորովի, Պ. Ս. Կուզնեցովի, Նիկոլայ Պոսպելովի, Տ. Պ. Լոմտեւը, Բորիս Գոլովինը, Նատալիա Շվեդովայի, Դմիտրի Շմելյովի, Ալեքսանդր Բոնդարկոյի, Անդրեյ Զալիզնյակի, Յուրի Ապրեսյանի, Իոսիֆ Մուչնիկի, Գալինա Զոլոտովայի, Վերա Բելոշապկովայի, Նինա Հրուտյունովայի, Ելենա Պադուչեւայի, Տատյանա Բուլիգինայի, Եվգենի Շիրյաեւի աշխատանքները, բառակազմության ոլորտում՝ Գրիգորի Վինոկուրի, Ելենա Զեմսկայի, Նիկոլայ Շանսկու, Վլադիմիր Լոպատինի, Իգոր Ուլուխանովի, Ալեքսանդր Տիխոնովի, Գենադի Զենկովի, Նադյա Յանկո Տրինիցկայի, Իգոր Միլոսլավսկու աշխատանքները, բառագիտության ոլորտում՝ Սերգեյ Օժեգովի, Օլգա Ախմանովայի, Յուրի Սորոկինի, Լիդիա Կուտինայի, Դ. Շմելյովի, Յուրի Կարաուլովի, Ֆեոդոր Սորոկոլետովի, Պյոտր Դենիսովի աշխատանքները, ոճաբանության եւ գեղարվեստական գրականության լեզվի ոլորտում՝ Գրիգորի Վինոկուրի, Բորիս Տոմաշեւսկու, Բորիս Լարինի, Իրինա Իլյինսկայի, Ալեքսանդրա Գրիգորեւայի, Վիկտոր Գրիգորեւի, Տատյանա Վինոկուրի, Եվգենիա Իվանչիկովայի աշխատանքները, ռուս գրական լեզվի պատմության բնագավառում՝ Գ. Օ. Վինոկուրի, Բ. Ա. Լարինայի, Յու. Ս. Սորոկինի աշխատանքներում եւ այլն։ Ռուս լեզվաբանության զարգացման կարեւորագույն ուղղությունները XX դարի երկրորդ կեսին եղել են Վլադիմիր Վինոգրադովի աշխատանքներում եւ նրա ստեղծած լեզվաբանական դպրոցի ավանդույթներում։ Ռուսաց լեզվի պատմության մեջ ամենանշանակալի են համարվում ակադեմիական հրատարակության այնպիսի աշխատանքներ, ինչպիսիք են ռուսաց լեզվի քերականության, մասնավորապես, «Ռուսաց լեզվի քերականությունը» Վլադիմիր Վինոգրադովի խմբագրությամբ (1952-1954), «Ժամանակակից ռուսաց գրական լեզվի քերականություն» (1970, Նատալյա Շվեդովայի խմբագրությամբ), «Ռուսաց լեզվի քերականություն» (2 հատորով, 1980, Նատալյա Շվեդովայի խմբագրությամբ), «Ռուսաց լեզվի պատմական քերականություն» (1978-1982), «Ռուսաց լեզու» համառոտ հանրագիտարան (1979 թ., վերահրատարակվել է 1997), ստուգաբանական բառարանների (այդ թվում ՝ Մ. Ֆասմարի բառարանի ռուսական հրատարակությունը 4 հատորով, 1986-1987), պատմական բառարաններ, գրական լեզվի նորմատիվ բառարաններ (Ուշակովի բառարան, 1935—1940, Օժեգովի բառարան, 1949, Ն. Շվեդովայի խմբագրությամբ, 1972), «Ռուսաց լեզվի բառարան» (Անաստասիա Եվգենեւայի խմբագրությամբ, 2 հրատարակչություն, 1981—1984) եւ Ժամանակակից ռուսաց գրական լեզվի բառարան (3-րդ հրատարակչություն, 2004 թվականից), «Ռուսական ժողովրդական խոսքի բառարան» ( Ֆ. Պ. Ֆիլինի խմբագրությամբ, 20 հատորով, 1965–1985) եւ տարածաշրջանային բարբառագիտական բառարաններ՝ Ա. Զալիզնյակի «Ռուսաց լեզվի քերականական բառարան» (1977), «Ռուսաց լեզվի ուղղախոսության բառարան» (Ռ. Ավանեսովի խմբագրությամբ, 1983) եւ այլն։ Բարբառագիտության ոլորտում կարեւորագույն ձեռքբերումը դարձել է ռուսաց լեզվի ատլասե ամփոփ բառարանագիտության կազմումը (1986-2005)։ Շարունակվում է հնագույն եւ ռուսական մեծ դպրության հուշարձանների հրապարակումը, այդ թվում եւ կաշվի վրա արված պատվոգրերը։ Ռուսական խոսակցական ելույթում անցկացվում են հետազոտություններ, ռուսաց լեզուն որպես օտար լեզու, կազմվում է ռուսաց լեզվի ազգային կորպուսը։ Տես նաեւ Կյուրեղագիր Պաշտոնական լեզու Լեզվաընտանիքների ցանկ Ծանոթագրություններ Գրականություն Արտաքին հղումներ Ռուսերենի անվճար դասեր Ռուսերենի կանոնները «Ռուսկի յազիկ» տեղեկատվական պորտալ Սլավոնական լեզվախումբ Ռուսաստանի լեզուներ Հայաստանի լեզուներ


ԵՐԵՎԱՆ, 6 մարտի - Sputnik. ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի վերջին քայլերը ցույց են տալիս, որ նա չի կարողանալու ապահովել արդար ընտրություններ, եւ եթե դրանք կազմակերպվեն Փաշինյանի վարչապետությամբ, չեն վայելելու ժողովրդի մեծամասնության վստահությունը։ Բաղրամյան պողոտայում Հայրենիքի փրկման շարժման հանրահավաքից առաջ լրագրողների հետ զրույցում նման տեսակետ հայտնեց «Հայրենիք» կուսակցության առաջնորդ Արթուր Վանեցյանը։ Նշենք, որ քիչ անց Բաղրամյան պողոտայում կմեկնարկի Հայրենիքի փրկման շարժման հանրահավաքը։ «Մեր օրակարգից չենք շեղվում. Փաշինյանի հրաժարական, ժամանակավոր կառավարության ձեւավորում, արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ։ Իսկ թե ով պետք է լինի իշխանության՝ կորոշի ժողովուրդը, սակայն Փաշինյանը վերջին շրջանում ցույց տվեց, որ ինքն ի վիճակի չէ շարունակել ՀՀ վարչապետ լինել»,–ասաց նա։ Վանեցյանի խոսքով` հանրային ճնշման արդյունքում Փաշինյանն ի վերջո հեռանալու է։ Նա նշեց նաեւ, որ սկզբում իշխանությունները փորձեցին ընդդիմության պայքարը վերածել նախկինների եւ ներկաների կռվի, սակայն հանրությունը հասկացավ, որ խոսքն ավելի լուրջ բաների մասին է` երկրի ապագայի հարցն է։ Ավելին, ըստ Վանեցյանի, կան մարդիկ, որոնք չունեն Հայրենիքի փրկության շարժման նկատմամբ համակրանք, սակայն գնում են Բաղրամյան պողոտա` իրենց բողոքի ձայնը բարձրաձայնելու։ Հիշեցնենք, որ Հայաստանում Նիկոլ Փաշինյանի հրաժարականի պահանջով բողոքի ակցիաները սկսվել են նոյեմբերի 9-ին եռակողմ հայտարարության ստորագրումից հետո։ Առանց դրա անհնար է ընտրություն կատարել. Փաշինյանը խոսել է ապագայի մասին


Նշենք, որ Մալթայի մայրաքաղաք Վալետան հռչակվել է Եվրոպայի 2018թ. մշակութային մայրաքաղաք, եւ միջոցառումների շրջանակներում մեծ շուքով ու պատկառելի ներկայացվածությամբ է անցկացվելու Մալթայի միջազգային երաժշտական փառատոնը, որը կազմակերպել է Մշակույթի աջակցության եվրոպական հիմնադրամը։ Փառատոնն ընդգրկում է 18 համերգային ծրագիր՝ հետաքրքիր ձեւաչափերով, փառահեղ երկացանկով ու անվանի մենակատարներով։ Երկշաբաթյա երաժշտական տոնի ընթացքում ներկայացվելու են ինչպես համաշխարհային կոմպոզիտորական արվեստի դասական ներկայացուցիչների, այնպես էլ ժամանակակից հեղինակների ստեղծագործություններ։ Կհնչեն Մոցարտի, Շտրաուսի, Վիվալդիի, Ռախմանինովի, Չայկովսկու, Ռիմսկի-Կորսակովի, Բիզեի, Մենդելսոնի, Խաչատրյանի, ժամանակից կոմպոզիտորներ Գիա Կանչելիի, Ալեքսեյ Շորի եւ բազմաթիվ այլ հեղինակների ստեղծագործություններ։ Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ ելույթ կունենան համաշխարհային մեծության մենակատարներ՝ Մաքսիմ Վենգերով, Ռեյ Չեն, Նիկոլայ Լուգանսկի, Դենիս Կոժուխին, Սալվատորե Ակկարդո, Անդրեաս Օտենսամեր, Ջուլյա Զիլբերքվիթ, Նարեկ Հախնազարյան եւ այլք։ Հայաստանյան նվագախումբը հանդես կգա ինչպես Սերգեյ Սմբատյանի, այնպես էլ հայտնի դիրիժորներ Սերգեյ Ստադլերի, Դմիտրի Սիտկովեցկու, Տիգրան Հախնազարյանի ղեկավարությամբ։ Փառատոնային մեկ երեկոյի ընթացքում համատեղ կներկայանան Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ եւ Մալթայի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբերը՝ կատարելով Արամ Խաչատրյանի եւ Ալեքսեյ Շորի ստեղծագործություններից։ Կնշվեն նաեւ դասական երաժշտության երախտավորների հոբելյաններ՝ Սերգեյ Ռախմանինովի 145-ամյակը, Արամ Խաչատրյանի 115-ամյակը։ Ապրիլի 18-30-ը փառատոնի շրջանակներում կանցկացվեն Հայաստանի մշակույթի օրերը։ Ապրիլի 18-ին Արամ Խաչատրյանի հոբելյանը կնշանավորվի առանձին համերգով. Սերգեյ Սմբատյանի ղեկավարությամբ Մալթայի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը խաչատրյանական երաժշտության երեկո կնվիրի փառատոնի ունկնդիրներին. կհնչեն Արամ Խաչատրյանի Ջութակի կոնցերտը (մենակատար՝ միջազգային բազմաթիվ մրցույթների դափնեկիր Այման Մուսահաջաեւա), «Դիմակահանդես» սյուիտը, հատվածներ «Սպարտակ» բալետից։ Ի դեպ, Խաչատրյանի երաժշտությունը հնչեցվելու է նաեւ փառատոնի այլ համերգային երեկոների ընթացքում։ Իսկ ապրիլի 30-ին Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի եւ թավջութակահար Նարեկ Հախնազարյանի համերգը կղեկավարի դիրիժոր Տիգրան Հախնազարյանը։ Հայկական մշակույթի օրերի ընթացքում ներկայացվելու է նաեւ Կոմիտասի, Տիգրան Մանսուրյանի, Արտավազդ Փելեշյանի եւ այլոց արվեստը։ Աշխարհի տարբեր ծայրերից Վալետա ժամանած դասական երաժշտության խստապահանջ ու նրբաճաշակ երկրպագուները երկու շաբաթ շարունակ գրեթե ամեն օր (13 համերգ) հնարավորություն կունենան ունկնդրելու Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբին, որը փառատոնային համերգների ընթացքում մատուցելու է դասական երաժշտության հարուստ ներկապնակ, բարդագույն ստեղծագործություններ՝ աշխարհին ի ցույց դնելով հայկական բարձր կատարողական արվեստը, ինչպես նաեւ՝ հայկական նվագախմբի ինքնատիպ հնչողությունը։ Փառատոնը եւ Սիմֆոնիկ նվագախմբի համերգները կլուսաբանեն աշխարհի առաջատար մեդիաընկերություններ: Ապրիլի 22-23-ի համերգները կհեռարձակվեն «Medici.tv»-ով, իսկ մնացյալ ծրագրերը կցուցադրվեն Մալթայի հանրային հեռուստատեսությամբ: Մայիսի 1-ի համերգը կհեռարձակի Euronews-ը։ Մեկնարկում է Սերգեյ Սմբատյանի համերգաշարը Մալթայում, ԱՄՆ-ում եւ ՌԴ-ում Դերասաններ կան, որ ինձ հետ չեն շփվում. Իրինա Հարությունյանը վերադարձել է Ստանիսլավսկու թատրոն


Եթե չլիներ այդ պաշտպանությունը, ավելի շատ զոհեր կտայինք. 1988թ. Գանձակի ինքնապաշտպանությունն ականատեսի աչքերով | ԱՐՄԵՆՊՐԵՍ Հայկական լրատվական գործակալություն Եթե չլիներ այդ պաշտպանությունը, ավելի շատ զոհեր կտայինք. 1988թ. Գանձակի ինքնապաշտպանությունն ականատեսի աչքերով 15:49, 28 Փետրվար, 2019 ԵՐԵՎԱՆ, 28 ՓԵՏՐՎԱՐԻ, ԱՐՄԵՆՊՐԵՍ: Գանձակի (Կիրովաբադ) ինքնապաշտպանությունը կազմակերպիչ խորհրդի անդամ, հայ փախստականների «Ահազանգ» հասարակական կազմակերպության ներկայացուցիչ Գրիգորի (Գրիշա) Օգանեզովը նշում է՝ եթե մարդն ինքն իրեն չի պաշտպանում, ուրիշ ոչ ոք չի պաշտպանելու նրան։ «Պետք է հույսը միշտ ինքներս մեզ վրա դնենք»,- «Արմենպրես»-ի փոխանցմամբ՝ ասում է նա: Խորհրդային շրջանում Գանձակը գետով բաժանված էր 2 մասի՝ ադրբեջանական եւ հայկական թաղամասերի։ Օգանեզովի վկայությամբ՝ խորհրդային կառավարությունը նոր շենքեր կառուցում էր միայն ադրբեջանական հատվածում, այդ պատճառով այնտեղ եւս սկսում են որոշ քանակությամբ հայեր հաստատվել։ Շենքերը հիմնականում հինգ հարկանի էին եւ յուրաքանչյուր շենքում բնակվում էր մոտ 2-3 հայ ընտանիք։ 1988թ. փետրվարից քաղաքում լարվածությունը գնալով աճում էր, ավելին՝ Սումգայիթի ջարդերի նույն օրը մի քանի խումբ հայերի դեմ էին դուրս եկել նաեւ Գանձակում, սակայն գործողություններ չեղան, քանի որ հայկական թաղամասը համախմբված էր, իսկ նրանք պատրաստ չէին։ Մեծ թափ էին հավաքել նաեւ տնտեսական ճնշումները. ադրբեջանցիները հայերի բնակարանները տարբերակում էին չվառվող լույսերով։ Բաքվի ու Սումգայիթի ջարդերի հիշողությունները դեռ թարմ էին եւ լարվածությունը մի քանի անգամ ավելի էր։ Օգանեզովը հիշում է, որ այդ օրը նույն խումբը ոստիկանների ուղեկցությամբ շարժվում է քաղաքի տարբեր կողմերով, ջարդում հայկական թաղամասի տների պատուհանները, այդ թվում՝ հայկական դպրոցներից մեկի առջեւում գտնվող Խ. Աբովյանի կիսանդրին։ Այնուհետեւ ամբոխը նաեւ Գր. Լուսավորիչ եկեղեցու վանահայր Տեր Սահակի տուն էր մտել, որը մեծ դժվարությամբ փակել է եկեղեցու դուռը, որպեսզի այն եւս չվնասեն։ Փետրվարից մինչեւ նոյեմբեր ադրբեջանցիները պատրաստվել են եւ համատիրության տվյալներով իմացել Գանձակի թուրքական հատվածում բնակվող հայերի հասցեները: «Միտինգներ Լենինի հրապարակում իրենք ամեն օր անում էին, նույնիսկ գիշերը ժամը 10-ին, 11-ին ձայներ [կոչեր] էին լսվում՝ «մա՛հ հայերին», «դու՛րս Կիրովաբադից»։ Ինչի՞ համար էին հանրահավաքները. կամաց-կամաց տաքացնում էին ժողովրդին, որ ոտքի կանգնեն։ Այն 100-150 մարդը դառնում էր 1000-2000 մարդ, շատանում էին։ Մենք մեր միտինգների ժամանակ ռուսերեն էինք խոսում, որովհետեւ մեր կողքին շատ ռուս սպաներ կային եւ ուզում էինք լսեին, որ մենք Սովետական միության դեմ բան չենք ասում։ Ժողովրդի մեջ վախ կար։ Տեր Սահակը միշտ ասում էր, որ բոլորին աքսորելու են Սիբիր»,- հիշում է Օգանեզովը։ Նոյեմբերի 22-ին հայերը սկսում են պաշտպանություն կազմակերպելու համար կազմակերպչական աշխատանքներ տանել. քաղաքի ադրբեջանական թաղամասից հայերը հավաքվում են եկեղեցու այգում: Այդ օրն արդեն 15 կամավոր է անդամագրվում, գումար են հավաքում Բաքվից եկած փախստականներին եւս օգնություն ցուցաբերելու համար եւ ցույց են անցկացնում։ Նրանց այցելում է Գանձակի պարետ, գեներալ-լեյտենանտ Պոլյախը, որն ասում է, որ լավ բան չսպասեն՝ պարեկային ժամ է հայտարարվել։ Այդ օրը Պոլյախը նրանց 1 ավտոբուս եւ 50 անցագիր է տալիս, որի շնորհիվ քաղաքի ադրբեջանական հատվածից կարողանում են հանել 70-80 մարդու, իսկ հաջորդ օրն արդեն 2 ավտոբուս ու 1 ՀՄՄ(БТР) են ստանում։ Պաշտպանության կենտրոն դառնում է եկեղեցին. ստեղծում են հիվանդանոց, ճաշարան, բոլորն օգնում էին ինչով կարողանում էին, բոլոր փողոցներում արգելափակոցներ էին տեղադրել՝ ադրբեջանցիների մուտքը կանխարգելելու համար։ «Գազը կտրում էին, խմելու ջուրն էլ այն ժամանակ շատ քիչ էր, հայկական թաղամաս մեքենաներով էին բերում, ու այդ ընթացքում խմելու ջուր չէին բերում, հաց չէին բերում։ 5000 ադրեբջանահայերը [Գանձակի ադրբեջանական թաղամասից], որ փախստական էին, եկել էին այստեղ, բոլորին պետք էր կերակրել. Դժվարություններ կային։ Գյուղի ժողովուրդը Գետաշենից, Բանանցից տարբեր տեղերից սկսեցին մեքենաներով օգնություն բերել՝ ժողովրդին կերակրելու համար։ Հայկական թաղամասը դարձել էր մի ընտանիք»։ Նոյեմբերի 28-ին ԽՍՀՄ դատախազությունից 70 քննիչ է այցելում հայերին, գնում են կողոպտված բնակարաններ, խոսում բռնաբարված կանանց ու աղջիկների հետ։ Օգանեզովը նշում է, որ մինչ այդ իրենք 1120 դիմում էին ստացել թալանված եւ ավերված տների սեփականատերերից, ինչպես նաեւ դիմումներ՝ 5 հոգու բռնաբարելու, 10 հոգու սպանելու մասին։ «Մի հոգի վիրավորվել էր. ադրբեջանական հատվածում դանակով հարվածել էին։ Շենքի բնակիչներից մեկը Շտապ օգնություն էր կանչել. տանելուց վիզը կտրել էին», - ասում է Օգանեզովը: Դեկտեմբերի 3-4-ին ծրագրել էին 2400 մարդու դուրս հանել Ադրբեջանից, այդ ժամանակ հայերին 7-8 բժիշկներ էին այցելել։ Դեկտեմբերի 7-ի Սպիտակի երկրաշարժը ճակատագրական դարձավ ոչ միայն հայաստանաբնակների, այլեւ Հայաստանի օգնությունը փափագող ադրբեջանահայության կյանքում. երկրաշարժից հետո գանձակահայությունը սկսեց գաղթել՝ իրենց պապերից ժառանգած հողերը, ունեցվածքը եւ տները թողնելով այնտեղ հաստատված ադրբեջանական բնակչությանը: Գանձակում բնակվող շուրջ 45 հազար հայեր հաստատվեցին Հայաստանում եւ տարբեր երկրներում՝ Ադրբեջանում հակահայկական ատելության քարոզի արդյունքում դառնալով գաղթականներ: Տարիներ անց գանձակահայության փրկության ուղին ամենօրյա պայքարի շնորհիվ հաջողությամբ կերտած մարդկանցից մեկը՝ Գ. Օգանեզովը ասում է. «Այդ ժամանակ միայն պաշտպանության մասին էինք մտածում։ Հետո զգացինք, որ եթե չլիներ այդ պաշտպանությունը, մենք ավելի շատ զոհեր կտայինք»։


text: Կամերուն (, խեցգետինների գետ), պետություն Կենտրոնական Աֆրիկայում։ Արեւմուտքից ողողվում է Ատլանտյան օվկիանոսի Բիաֆրա ծոցի ջրերով։ Երկրի մակերեւույթն զբաղեցնում են սարավանդները, կենտրոնում Ադամավա բարձրավանդակն է (առավելագույն բարձրությունը՝ 2740 մ՝ Բամբուտոս լեռ)։ Ծովափնյա գոտին հարթավայրային է, ավազային կամ ճահճապատ։ Ծովափնյա դաշտավայրում մեկուսի բարձրանում է Կամերուն հրաբխային լեռնազանգվածը (4070 մ)։ Անվանում 1472 թվականին Վուրիի գետաբերանում ափ իջած պորտուգալացի նավաստիները գետում հայտնաբերելով մեծ քանակությամբ կարիտոսներ, այն անվանեցին Rios dos Camaroos՝ «Կարիտոսների գետ»։ Հետագայում եվրոպացիներն այդ անվանումը տարածեցին ամբողջ երկրի վրա։ Ընդերք Կան երկաթի, ոսկու, բոքսիտների, գազի հանքավայրեր։ Կենդանական աշխարհ եւ կլիմա Կլիման հարավում հասարակածային է, մշտապես խոնավ, մնացած մասերում՝ հասարակածային մուսսոնային։ Գետային ցանցը խիտ է, գետերը ջրառատ են, սահանքավոր, հարուստ՝ ջրաէներգետիկ պաշարներով։ Խոշոր գետերն են Մանագան, Նիոնգը, Նտեմը։ Կամերունում է գտնվում Չադ լճի հարավային ափը։ Տարածված են մշտադալար անտառներն ու սավաննաները։ Կենդանական աշխարհը հարուստ է եւ բազմազան։ Պատմություն 1472 թվականին Վուրիի գետաբերան իջած պորտուգալացի նավաստիները գետում ծովախեցգետինների առատության պատճառով այն կոչեցին «Ռիո դոս կամարոես» («Ծովախեցգետինների գետ»)։ Այդ անունը Կամերուն ձեւով ապագայում տարածվեց ամբողջ երկրի վրա։ 16-8d դարի վերջին Կամերուն են ներթափանցել եվրոպացիները։ 19-8d դարի վերջից մինչեւ 1916 թվականy Կամերունը եղել է գերմանական գաղութ, որից հետո երկրի տարածքը բաժանվել է Ֆրանսիայի (արեւելյան) եւ Մեծ Բրիտանիայի (արեւմտյան) միջեւ, վերջինս էլ 1946 թվականին՝ Հյուսիսային եւ Հարավային Կամերունների, 1960 թվականի հունվարի 1-ին Արեւելյան Կամերունը հռչակվել է անկախ պետություն, որին 1961 թվականին միացել է նաեւ Հարավային Կամերունը (Հյուսիսային Կամերունը միացել է Նիգերիային)։ Բնակչության կազմ Երկրի բնակչության մեծ մասը պատկանում է բանտու եւ հաուսա լեզվաընտանիքներին։ Տնտեսություն Կամերունի տնտեսության հիմքը գյուղատնտեսությունն է։ Մշակում են կակաո, սուրճ, ադամաթուզ, կաուչուկատուներ։ Զբաղվում են նաեւ ձկնորսությամբ։ Ունի թույլ զարգացած լեռնահանքային արդյունաբերություն (արդյունահանում են ոսկի, կապար, շինանյութեր)։ Զարգացած է անտառարդյունաբերությունը։ Համաշխարհային շուկայում արեւադարձային ազոբե թանկարժեք բնափայտի արտահանման մենաշնորհը պատկանում է Կամերունին։ Կան նաեւ գյուղատնտեսական հումքի վերամշակման ձեռնարկություններ։ Բնակվում են ավանդական աֆրիկյան խրճիթներում (փայտե հիմնակմախքով, ծղոտե կոնաձեւ ծածկով) եւ յուրօրինակ, ամբողջապես կավաշեն կոնաձեւ տներում։ Կամերունում տարածված է փայտի փորագրությունը։ Կենցաղային իրերը զարդարված են մարդկանց, կենդանիների եւ թռչունների պատկերներով։ Փայտից քանդակում են պաշտամունքային արձաններ, ներկում վառ գույներով, զարդարում խեցիներով եւ ուլունքներով։ Ծանոթագրություններ Աղբյուրներ Հայկական հանրագիտարան Կամերուն ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Աֆրիկյան միության անդամ երկրներ Ֆրանսախոս երկրներ Անգլիախոս երկրներ եւ տարածքներ Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ երկրներ


text: Դեպի շահավետ քաղաքական խառնուրդ առողջ մարդկանց եւ մոլորակների համար. ԵՄ թղթակից Դեպի շահավետ քաղաքական խառնուրդ առողջ մարդկանց եւ մոլորակների համար NextGenerationEU. 93 միլիոն եվրո վերականգնման եւ կայունության պլան ՝ համաձայն Լյուքսեմբուրգի ԵՄ-ն խթանում է էլեկտրաէներգիայի հասանելիությունը Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունում գտնվող Վիրունգա շրջանում Համաճարակից ուժեղանալով. Գործել վաղ քաղված դասերի համաձայն NextGenerationEU. Եվրահանձնաժողովը հավանություն է տալիս Պորտուգալիայի 16.6 միլիարդ եվրոյի վերականգնման եւ կայունության ծրագրին ԵՄ հանձնաժողովը, չնայած լուրջ հարցադրումներին, հաստատել է Պորտուգալիայի վերականգնման եւ կայունության ծրագիրը, որի ընդհանուր արժեքը կազմում է շուրջ 16 միլիարդ եվրո Կրեմլը գտնում է, որ Ուկրաինային ՆԱՏՕ-ին անդամակցությունը «կարմիր գիծ» կլինի Չինաստանի հիվանդությունների փորձագետն ասում է, որ COVID-19 ծագման հետաքննությունը պետք է տեղափոխվի ԱՄՆ - Global Times Բայդենը խոսում է Ռուսաստանի հետ եւ խթանում դաշնակիցներին ՝ փորձելով Պուտինին անկյուն նետել Ըստ աղբյուրների, ԵՄ կողմից Ռուսաստանի Sputnik V պատվաստանյութի հաստատումը հետաձգվել է Երբ խոսքը առցանց ծայրահեղականության մասին է, Big Tech- ը դեռ մեր հիմնական խնդիրն է Աղտոտումը `ԵՄ 2021 թվականի կանաչ շաբաթի հիմնական թեման, հանդիսանում է բազմաթիվ հոգեկան եւ ֆիզիկական հիվանդությունների եւ վաղաժամ մահվան ամենամեծ շրջակա միջավայրի պատճառը: գրում է Viatris Europe- ի կորպորատիվ հարցերի ղեկավար Վիկտոր Մենդոնկան: Եվրոպական կլիմայի մասին օրենքում Եվրահանձնաժողովի կողմից սահմանված հավակնոտ թիրախները. 2030 թ. Արտանետումների նվազեցման թիրախը առնվազն 55% -ը ներառելը որպես 2050 կլիմայի չեզոքության նպատակի հիմք ներառելը կօգնի ստեղծել ավելի կանաչ Եվրոպա եւ բարելավել մարդկանց առողջությունը: Մայիսի կեսերին մեկնարկեց Եվրահանձնաժողովի «eroրո աղտոտման» գործողությունների ծրագիրը, որի նպատակն էր նվազեցնել օդը, ջուրը եւ հողի աղտոտումը մինչեւ 2050 թվականը «այլեւս վնասակար համարվող առողջության եւ բնական էկոհամակարգերի համար»: Ինչ վերաբերում է դեղագործական արտադրանքներին, ապա ծրագիրը նպատակ ունի լուծել ջրի եւ հողի դեղագործական արտադրանքի աղտոտումը, բացի հակամանրէային կայունության նվազեցման ԵՄ նպատակներից: Բացի այդ, հիվանդներն ու հաճախորդները ավելի լավ են տիրապետում շրջակա միջավայրին եւ պահանջում են, որ ընկերությունները դիրքորոշում ցուցաբերեն եւ նվիրվածություն ցուցաբերեն այս թեմայի վերաբերյալ: Շրջակա միջավայրի եւ առողջության վրա ազդեցության կապը չէր կարող ավելի ուժեղ լինել, քան այսօր: Viatris, նոր տեսակի առողջապահական ընկերություն, որը ստեղծվել է 2020 թվականի նոյեմբերին, կենտրոնացած է աշխարհում դեղամիջոցների կայուն հասանելիության ապահովման եւ հիվանդներին սպասարկելու վրա ՝ անկախ նրանց աշխարհագրությունից եւ հանգամանքներից: Այսպիսով, ինչպե՞ս է դեղագործական ընկերությունը հաստատում այս հավասարակշռությունը `աշխարհի ամենահրատապ առողջապահական կարիքները հոգալու պարտավորություն ստանձնելու եւ առկա բնապահպանական մարտահրավերները լուծելու միջեւ: Առաջին. Մեր ջրի օգտագործման, օդի արտանետումների, թափոնների, կլիմայի փոփոխության եւ էներգիայի ազդեցության կառավարումը պահանջում է ինտեգրված, համապարփակ մոտեցում: Օրինակ ՝ 485 թվականից ի վեր Viatris- ը 2015% -ով ավելացրեց վերականգնվող էներգիայի մասնաբաժինը: Մենք նաեւ աշխատում ենք ջերմոցային գազերի արտանետումների նվազեցման թիրախի մշակման ուղղությամբ ՝ Գիտության վրա հիմնված նպատակային նախաձեռնության (SBTi) չափանիշներին համապատասխան: Բացի այդ, Դեղագործական մատակարարման շղթայի նախաձեռնությանը մեր անդամակցության միջոցով մենք նպատակ ունենք շարունակաբար բարելավել մեր մատակարարման շղթաների սոցիալական, առողջապահական, անվտանգության եւ էկոլոգիապես կայուն արդյունքները: Waterրի եւ ակտիվ կեղտաջրերի կառավարումը հիմնական բաղադրիչներն են կայուն գործողությունները կառավարելու, ինչպես նաեւ դեղորայքի հասանելիությունն ու առողջությունը խթանելու համար: Օրինակ ՝ 2020 թվականին Viatris– ը Հնդկաստանի մի շարք վայրերում միջոցառումներ է իրականացրել ՝ ջրի օգտագործումը նվազեցնելու, արդյունավետությունը բարձրացնելու եւ չմաքրված կեղտաջրեր շրջակա միջավայր չմտնելու ապահովման համար: Մինչ այս նախաձեռնություններն իրականացվում էին Հնդկաստանում, դրանք վկայում են ընկերության կողմից աշխարհում ջրի եւ ակտիվ կեղտաջրերի կառավարման պահպանման հանձնառության մասին: Երկրորդ. Viatris- ի նման ընկերությունները պետք է ամբողջությամբ դիտեն մարդկանց եւ մոլորակի առողջության վրա ազդող որոշ հիմնական թեմաներ: Վերցրեք հակաբիոտիկ դիմադրություն (AMR) ՝ հանրային առողջության համար հայտնի սպառնալիք, երբ բակտերիաները զարգանում են ՝ դիմակայելու հակաբիոտիկների ազդեցությանը, ինչը դժվարացնում է վարակները: AMR- ին դիմելը պահանջում է բազմաշահառու համագործակցություն: AMR- ի արդյունավետ պատասխանը անհրաժեշտ է առաջնահերթ համարել հակամանրէային միջոցների հասանելիությունը, տնտեսության կառավարման միջոցները, ներառյալ համապատասխան օգտագործումը եւ վերահսկումը, եւ պատասխանատու արտադրությունը: Շրջակա միջավայրում հակաբիոտիկների մեծամասնությունը մարդկանց եւ կենդանիների արտազատումների արդյունք է, մինչդեռ զգալիորեն փոքր քանակը ակտիվ դեղագործական բաղադրիչների (API) արտադրությունից եւ դրանցից դեղերի ձեւավորումից է: Viatris- ը պարտավորվում է կրճատել մեր արտադրական գործունեությունից դուրս գրված դեղագործական արտադրանքները եւ աշխատել ոլորտի շահագրգիռ կողմերի հետ AMR- ի դեմ պայքարելու համար, օրինակ `դառնալով AMR- ի դեմ պայքարի Դավոսի հռչակագրի ստորագրող կողմ եւ AMR արդյունաբերական դաշինքի հիմնադիր խորհրդի անդամ: Հակաբիոտիկների արտադրության ընդհանուր շրջանակի կիրառումն ու բոլոր հակաբիոտիկների մատակարարների հետ ներգրավումը, որպեսզի նրանք ընդունեն այդ շրջանակը, նույնպես առաջնահերթություն պետք է լինի բոլոր դեղագործական ընկերությունների համար: Երրորդ. Մենք դա չենք կարող անել միայն մեր կողմից: Գործընկերությունները պետք է համախմբվեն `ռիսկի եւ գիտության վրա հիմնված քաղաքականությունն ու պրակտիկան խթանելու համար: Viatris- ը պաշտպանում է արդյունաբերական հաստատված նախաձեռնությունները բնապահպանական լավ փորձի վերաբերյալ, այդ թվում `պատասխանատու արտադրության եւ կեղտաջրերի կառավարման վերաբերյալ: Սա շրջակա միջավայրի լավ պրակտիկայի կիրառումը մեծացնելու լավագույն միջոցն է `արժեքային շղթայի արդյունավետությունը դյուրացնելու, վարչարարական բեռը նվազեցնելու եւ ծախսեր պարունակելու համար. Բոլորը ծառայում են բարձրորակ եւ մատչելի բժշկության կայուն եւ ժամանակին հասանելիության եւ պատասխանատու երկու գերխնդիրների: վարվելակերպ Որպես դեղագործական ընկերություն ՝ Վիատրիսը անհամբեր սպասում է բաց եւ կառուցողական երկխոսության շահագրգիռ կողմերի հետ ամբողջ Եվրոպայում ՝ լուծումներ գտնելու համար, որոնք երաշխավորում են դեղերի հասանելիությունը եւ արձագանքել բնապահպանական եւ առողջապահական մարտահրավերներին: Գործընկերությունն ու համագործակցությունը առանցքային են զրոյական աղտոտված աշխարհի հաջողության համար: Հարակից թեմաներ.euԿանաչ շաբաթ 2021կեղտոտումՎիկտոր Մենդոնկա Ուռուցքաբանական եւ մանկաբուժական առողջություն - Հրապարակման փաստաթղթեր եւ G7, HTA Բելառուսի Tsիխանուսկայան կոչ է անում ԵՄ-ին, Մեծ Բրիտանիային, ԱՄՆ-ին համատեղ ճնշում գործադրել Լուկաշենկոյի վրա Գերմանացի պահպանողականները սեպտեմբերի ընտրություններին ընդառաջ երկարացնում են հարցումների արդյունքները Բոսնիա եւ Հերցեգովինայի օդը Եվրոպայում ամենակեղտոտներից մեկն է (1), իսկ 2020 թ.-ին նա PM10 աղտոտվածության 2.5-րդ տեղում էր աշխարհում (2): Չնայած դրան ՝ քաղաքացիները դեռ դժվարանում են հասկանալ ՝ ո՞վ է պատասխանատու: Չնայած պետական մարմինները պարտավոր են հավաքել եւ հրապարակել աղտոտման վերաբերյալ տվյալները 2003 թվականից ի վեր, մինչ այժմ նրանք ի վիճակի չեն գործարկել համարժեք համակարգ: Հրապարակվել են «Առնիկա» (Չեխիա) եւ «Էկո» ֆորումներ «enենիցա» (Բոսնիա եւ Հերցեգովինա) հասարակական կազմակերպությունները 2018-ի խոշորագույն աղտոտիչների տասնյակները (3) առկա տվյալների հիման վրա: Նրանք կառավարություններին հորդորում են ապահովել տեղեկատվություն բոլոր խոշոր արդյունաբերություններից: Բոսնիա եւ Հերցեգովինայի խոշորագույն աղտոտիչների տասնյակը կարող է լինել ծանոթանալ այստեղ: Notարմանալի չէ, որ խոշոր գործարանները, որոնք սովորաբար համարվում են աղտոտման մեղավորներ, գլխավորում են տասնյակ տասնամյակները. Arnika- ի եւ Eko ֆորումի Zenica- ն հրապարակում է 2018 թվականից ի վեր պետական մարմիններից հավաքագրված տվյալները: Առաջին անգամ այլընտրանքային տվյալների շտեմարանը ցույց է տալիս արդյունաբերությունը երկրի երկու սուբյեկտներից: «Մինչեւ 2019 թվականը տվյալների թափանցիկության մի փոքր բարելավում էր գրանցվել, քանի որ արտանետումների տարեկան հաշվետվությունները վերջապես հանրության համար հասանելի են առցանց (4): Այնուամենայնիվ, պաշտոնական կայքերը օգտագործողի համար հարմար չեն, եւ միայն փորձագետները կարող են հասկանալ, թե ինչ են ներկայացնում համարները: Այդ պատճառով մենք մեկնաբանում ենք տվյալները եւ հավատում ենք, որ հասարակությունը կօգտագործի դրանք աղտոտողների եւ իշխանությունների նկատմամբ գործելու համար: Առանց հասարակության պահանջի, բնապահպանական պայմանները երբեք չեն բարելավվի », - ասաց Սամիր Լեմեշը Eko ֆորումի Zenica- ից: Վերջին տասնամյակի տվյալների համեմատությունը մեզ հնարավորություն է տալիս ճանաչելու, թե որ ընկերություններն են ներդրումներ կատարում արդիականացման մեջ եւ շրջակա միջավայրը եւ մարդու առողջությունը պաշտպանելու տեխնոլոգիաներ: Ugljevik- ի ածուխի էլեկտրակայանից աղտոտվածության նվազումն առաջացել է 2019 թ.-ին ծծմբաջրերի ներդրման արդյունքում: ArcelorMittal Zenica- ի արտանետումները նույնպես նվազել են, բայց դա պայմանավորված է համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի հետ կապված արտադրության անկմամբ: enենիցայի քաղաքացիները դեռ սպասում են արդիականացման: Խոշորագույն աղտոտողներից մի քանիսը դեռ թաքցնում են իրենց բնապահպանական հետքը, օրինակ ՝ Կաքանջի ածխի էլեկտրակայանը: Մինչ ԵՄ-ում ածխային էլեկտրակայանները հաղորդում են շուրջ 15 աղտոտիչների արտանետումներ, բոսնիական կայանները, ինչպիսիք են ածխային էլեկտրակայանը Gacko- ն, տվյալներ են հրապարակում միայն 3-5 հիմնական քիմիական նյութերի վերաբերյալ: Օրինակ ՝ ծանր մետաղների արտանետումների վերաբերյալ տեղեկատվությունը, որոնք լուրջ սպառնալիք են ներկայացնում մարդու առողջության համար, ամբողջովին բացակայում է: Arnika- ի եւ Eko- ի Zenica ֆորումի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ Արդյունաբերական ընկերությունների կողմից ներկայացված տվյալները հավաստի չեն եւ պարունակում են հսկայական սխալներ `տվյալների գրեթե 90% -ն անտեղի են: Ավելին, Բոսնիա եւ Հերցեգովինայի սուբյեկտները տարբեր համակարգեր են գործում ՝ օգտագործելով տարբեր մեթոդաբանություններ: «Չնայած Բոսնիան եւ Հերցեգովինան 5 թ. Ստորագրեց PRTR Արձանագրությունը (2003), խորհրդարանները այն չվավերացրին մինչեւ այսօր: Այսպիսով, համակարգը պարտադիր չէ արդյունաբերությունների համար: Աղտոտման վերաբերյալ տվյալների թափանցիկությունը առանցքային քայլ է օդը մաքրելու ճանապարհին: Առանց տեղեկատվության հասանելիության, պետական մարմինները չեն կարող գործել: Հանրությունն ու theԼՄ-ները ի վիճակի չեն վերահսկել իրավիճակը, եւ աղտոտողները կարող են շարունակել իրենց գործն անել, ինչպես միշտ ՝ շրջակա միջավայրի եւ հանրային առողջության հաշվին », - ասաց« Առնիկայի »հասարակության մասնակցության փորձագետ Մարտին Սկալսկին: Համեմատության համար նշենք, որ Չեխիայում 1,334-ին արտանետումներ են հաղորդվել 2018 օբյեկտներում, եւ հաշվետվություններում ներառվել են 35 աղտոտիչներ օդում, մյուսները `հող, կեղտաջրեր եւ թափոններ, մինչդեռ Բոսնիայի եւ Հերցեգովինայի Ֆեդերացիայում դա ընդամենը 19 օդը աղտոտող նյութ է (6) եւ Սրպսկայի Հանրապետություն ընդամենը 6 քիմիական նյութ: Իրավիճակը չի բարելավվում, եւ հաղորդվող նյութերի քանակն այսօր հիմնականում նույնն է, ինչ 2011-ին: (1) Բոսնիա-Հերցեգովինայի քաղաքների `որպես Եվրոպայում ամենաաղտոտվածությունը աղտոտելու մասին: (2) IQ Air - Աշխարհի առավել աղտոտված երկրներ 2020 թվական (PM2.5): (3) 2018 թվականն այն տարին է, որի համար վերջին տվյալները առկա են FBiH- ի եւ RS- ի պատասխանատու նախարարություններում: (4) Երկու մարմիններ պատասխանատու են տվյալների հավաքագրման համար, քանի որ Բոսնիա եւ Հերցեգովինայի երկիրը 1995 թ.-ին Դեյթոնի խաղաղության համաձայնագրով բաժանվել էր երկու սուբյեկտների ՝ «Հանրապետություն Սրպսկա» եւ «Բոսնիա եւ Հերցեգովինայի ֆեդերացիա», իսկ 1999 թ. ՝ ինքնակառավարվող վարչական միավոր: Ձեւավորվեց Բրիկոյի շրջանը: Գրանցվեք Բոսնիա եւ Հերցեգովինայի Ֆեդերացիայում (Բնապահպանության եւ զբոսաշրջության դաշնային նախարարություն): Գրանցվել Սրպսկայի հանրապետության համար (Srpska Republika հիդրոօդերեւութաբանական ինստիտուտ). 5) Բոսնիա եւ Հերցեգովինայի կողմից 2003 թ.-ին Բոսնիա եւ Հերցեգովինայի կողմից ստորագրված «Մթնոլորտային աղտոտիչների արտանետման եւ փոխանցման գրանցամատյանների մասին» Արձանագրության ստորագրողների համար պարտադիր տեղեկատվական գործիք, որը ստորագրվել է Բոսնիա եւ Հերցեգովինայի կողմից: (6) Արսեն, կադմիում, պղինձ, սնդիկ, նիկել, կապար, ցինկ, ամոնիում, մեթան, HCL, HF, PAH, PCDD / F, NMVOC, CO, CO2, SO2 / SOx, NO2 / NOx, PM10: Ավելին քիմիական նյութերի եւ դրանց ազդեցության մասին մարդու առողջության վրա: Developmentարգացման համագործակցության առաջատար գլոբալ ֆորումը Զարգացման եվրոպական օրեր (EDD), որը սկսվել է հունիսի 15-ին `անդրադառնալով ՄԱԿ-ի կենսաբազմազանության համաժողովի (CBD COP15) հոկտեմբերին Կյունմինգում եւ Գլազգոյի COP26- ին 2021 թվականի նոյեմբերին կայանալիք ճանապարհին: միջոցառմանը, որն ավարտվում է այսօր (հունիսի 8,400-ին), երկու հիմնական թեմաներով. կանաչ տնտեսություն մարդկանց եւ բնության համար, եւ կենսաբազմազանության եւ մարդկանց պաշտպանություն: Ֆորումը ներառում է Եվրամիության բարձրաստիճան բանախոսների ՝ Եվրահանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենի մասնակցությունը; Utութա Ուրպիլայնեն, միջազգային գործընկերության հանձնակատար; եւ Virginijus Sinkevičius, շրջակա միջավայրի, օվկիանոսների եւ ձկնորսության հարցերով հանձնակատար; ինչպես նաեւ ՄԱԿ-ը Գլխավոր քարտուղարի տեղակալ Ամինա Մոհամմեդի հետ. Հենրիետա Ֆոր, ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի գործադիր տնօրեն; HRH Նիդեռլանդների արքայադուստր Լորանտիեն, Fauna and Flora International- ի նախագահ; Մայմունա Մոհդ Շարիֆ, ՄԱԿ-ի Հաբիթաթի գործադիր տնօրեն: Այս տարվա հրատարակությունը հատուկ շեշտադրում է կատարել հայացքների վրա երիտասարդ առաջնորդներ փորձի եւ ակտիվ ներդրումների հետ `կլիմայի գործողությունների լուծումներ գտնելու համար: EDD վիրտուալ գլոբալ գյուղը ներկայացնելով նորարարական նախագծեր եւ շրջադարձային զեկույցներ աշխարհի 150 կազմակերպություններից եւ հատուկ միջոցառումներ COVID-19 համաճարակի ազդեցության վերաբերյալ, այս երկու օրը եզակի հնարավորություն է քննարկելու եւ ձեւավորելու ավելի արդար եւ կանաչ ապագա: , Ի EDD կայքը եւ կոնսպեկտ հասանելի են առցանց, ինչպես նաեւ ամբողջությամբ Մամլո հաղորդագրություն. Հունիսի լիագումար նիստում ընդունված կարծիքի համաձայն, Եվրոպական տնտեսական եւ սոցիալական կոմիտեն (ԵՏՀ) ասում է, որ էներգետիկ անցումը պետք է, առանց իր նպատակները ժխտելու, հաշվի առնի Եվրոպայի բոլոր մասերի տնտեսական եւ սոցիալական առանձնահատկությունները եւ բաց լինի շարունակական երկխոսության հետ: քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություններ: ԵՏՀԽ-ն սատարում է տրանսպորտի կանաչապատումը, բայց շեշտում է, որ էներգիայի անցումը պետք է լինի արդար եւ ապահովի կենսունակ եւ իրատեսական այլընտրանքներ, որոնք հաշվի են առնում Եվրոպայի բոլոր մասերի, ներառյալ գյուղական բնակավայրերի տնտեսական եւ սոցիալական տարածքային առանձնահատկությունները: Սա Պիեռ Jeanան Կուլոնի եւ Լիդիա Պավիչ-Ռոգոշիչի կողմից մշակված եւ Կոմիտեի հունիսյան լիագումար նիստում ընդունված կարծիքի հիմնական ուղերձն է: Տրանսպորտի մասին 2011 թ. Սպիտակ գրքի գնահատման ժամանակ, որի նպատակն է կոտրել տրանսպորտային համակարգի կախվածությունը նավթից ՝ առանց դրա արդյունավետությունը խաթարելու եւ շարժունակությունը խաթարելու, ԵՏՀ-ն հաստատուն դիրքորոշում է ընդունում: Տրանսպորտի ռեժիմների սահմանափակումը տարբերակ չէ. Նպատակը պետք է լինի ոչ թե մոդալ հերթափոխը, այլ համանմանությունը: Բացի այդ, էկոլոգիական անցումը պետք է եւ՛ սոցիալական լինի արդարացի, եւ՛ պահպանի եվրոպական տրանսպորտի մրցունակությունը ՝ Եվրոպական տրանսպորտային տարածքի լիարժեք ներդրմամբ, որպես միասնական շուկայի լիարժեք իրականացման մաս: Այս առումով ուշացումները ցավալի են: Մեկնաբանելով լիագումար նիստի եզրակացության ընդունումը ՝ Կուլոնն ասաց. «Շարժունակության սահմանափակումը այլընտրանք չէ. Մենք աջակցում ենք ցանկացած միջոցառումներին, որոնք ուղղված են տրանսպորտը ավելի էներգաարդյունավետ դարձնելուն եւ արտանետումների նվազեցմանը: սա, իհարկե, չպետք է փոփոխությունների հանգեցնի եվրոպական տարբեր նախաձեռնությունների սոցիալական եւ բնապահպանական սպասումների առումով »: Քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունների շարունակական խորհրդատվություն ԵՏԿԽ-ն խրախուսում է բաց, շարունակական եւ թափանցիկ կարծիքների փոխանակումը քաղաքացիական հասարակության, հանձնաժողովի եւ այլ համապատասխան դերակատարների, ինչպիսիք են տարբեր մակարդակների ազգային իշխանությունները, ընդգծելով, որ դա կբարելավի քաղաքացիական հասարակության գնումներն ու փոխըմբռնումը, ինչպես օգտակար կարծիքը կլինի քաղաքականություն մշակողներին եւ իրականացում իրականացնողներին: «Կոմիտեն ուշադրություն է հրավիրում քաղաքացիական հասարակության եւ շահագրգիռ կողմերի աջակցության ապահովման կարեւորության վրա, ներառյալ մասնակցային երկխոսության միջոցով, ինչպես առաջարկվում էր այս հարցի վերաբերյալ մեր նախորդ կարծիքներում», - ավելացրեց Պավիչ-Ռոգոշիչը: «Ռազմավարական նպատակների լավ ընկալումը եւ լայն ընդունումը ծայրաստիճան օգտակար կլինեն արդյունքների հասնելու համար»: ԵՏԿԿ-ն նաեւ կարեւորում է ավելի ուժեղ սոցիալական գնահատման անհրաժեշտությունը եւ կրկնում է 2011 թ. ԵՄ տրանսպորտային քաղաքականության սոցիալական ասպեկտները, հորդորելով Եվրահանձնաժողովին անհրաժեշտ միջոցներ ձեռնարկել `ներհամայնքային երթեւեկի սոցիալական ստանդարտների ներդաշնակեցումն ապահովելու համար` հաշվի առնելով, որ այդ առումով անհրաժեշտ է նաեւ միջազգային հավասար պայմաններ: Տրանսպորտի ոլորտում ԵՄ սոցիալական, զբաղվածության եւ ուսուցման աստղադիտարանի ստեղծումը գերակա խնդիր է: Progressամանակին եւ արդյունավետ կերպով առաջընթացի մոնիտորինգ Անդրադառնալով 2011 թ. Սպիտակ գրքի գնահատման գործընթացին `ԵՏԿԿ-ն նշում է, որ ընթացակարգը սկսվել է ուշ, եւ որ Կոմիտեն ներգրավվել է միայն այն պատճառով, որ նա հստակ խնդրել է: Հանձնաժողովը պետք է ունենա հստակ ծրագիր ի սկզբանե իր ռազմավարական փաստաթղթերը դիտարկելու համար եւ պարբերաբար հրապարակի դրանց կատարման ընթացքի վերաբերյալ հաշվետվությունները, որպեսզի հնարավոր լինի ժամանակին գնահատել, թե ինչ է ձեռք բերվել, ինչը `ոչ, եւ ինչու, եւ գործել ըստ այդմ: Ապագայում ԵՏՀԽ-ն ցանկանում է շարունակաբար օգտվել Հանձնաժողովի ռազմավարության իրականացման վերաբերյալ առաջընթացի պարբերական զեկույցներից եւ արդյունավետորեն նպաստել տրանսպորտային քաղաքականությանը: 2011 թ. Սպիտակ գիրքը Mանապարհային քարտեզ դեպի միասնական եվրոպական տրանսպորտային տարածք - Դեպի մրցակցային եւ ռեսուրսների արդյունավետ տրանսպորտային համակարգ դնում է եվրոպական տրանսպորտային քաղաքականության գերագույն նպատակը. տրանսպորտային համակարգի ստեղծումը, որը հիմնավորում է եվրոպական տնտեսական առաջընթացը, բարձրացնում է մրցունակությունը եւ առաջարկում է բարձրորակ շարժունակության ծառայություններ ՝ միաժամանակ ավելի արդյունավետ օգտագործելով ռեսուրսները: Հանձնաժողովը գործել է Սպիտակ գրքում նախատեսված գրեթե բոլոր քաղաքական նախաձեռնությունների համաձայն: Այնուամենայնիվ, ԵՄ տրանսպորտային ոլորտի նավթային կախվածությունը, չնայած ակնհայտորեն նվազում է, այնուամենայնիվ, բարձր է: Եվրոպայում պահպանվող ճանապարհների խցանումների խնդրի լուծման հարցում առաջընթացը նույնպես սահմանափակ է: Սպիտակ գրքի համատեքստում մի շարք նախաձեռնություններ բարելավել են տրանսպորտի աշխատողների սոցիալական պաշտպանությունը, բայց քաղաքացիական հասարակությունը եւ հետազոտական կազմակերպությունները դեռ վախենում են, որ ավտոմատացման եւ թվայնացման նման զարգացումները կարող են բացասաբար ազդել տրանսպորտի հետագա աշխատանքային պայմանների վրա: Հետեւաբար, ԵՄ տրանսպորտային քաղաքականության կարիքները ներկայումս հիմնականում արդիական են, մասնավորապես `ոլորտի բնապահպանական ցուցանիշների եւ մրցունակության բարձրացման, այն արդիականացնելու, անվտանգության բարելավման եւ միասնական շուկայի խորացման առումով:


ДokyMeHTы ykaзы ПpeзидeHTa Pecпyблиkи ApMeHия 25.05.2017 Ս. ԿԱՐԱՅԱՆԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ԵՎ ՆԵՐԴՐՈՒՄՆԵՐԻ ՆԱԽԱՐԱՐ ՆՇԱՆԱԿԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 25.05.2017 Վ. ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԻՆՏԵԳՐՄԱՆ ԵՎ ԲԱՐԵՓՈԽՈՒՄՆԵՐԻ ՆԱԽԱՐԱՐ ՆՇԱՆԱԿԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 25.05.2017 Վ. Հ. ՊՈՂՈՍՅԱՆԻՆ «ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՆ ՄԱՏՈՒՑԱԾ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ» 1-ԻՆ ԱՍՏԻՃԱՆԻ ՄԵԴԱԼՈՎ ՊԱՐԳԵՎԱՏՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 24.05.2017 Ա. Է. ԷԼԲԱԿՅԱՆԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ ԱՐՏԻՍՏԻ ՊԱՏՎԱՎՈՐ ԿՈՉՈՒՄ ՇՆՈՐՀԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 24.05.2017 Ֆ. Մ. ՍՈՂՈՅԱՆԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ ՆԿԱՐՉԻ ՊԱՏՎԱՎՈՐ ԿՈՉՈՒՄ ՇՆՈՐՀԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 24.05.2017 Է. Ա. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԱՍՏԱԿԱՎՈՐ ԱՐՏԻՍՏԻ ՊԱՏՎԱՎՈՐ ԿՈՉՈՒՄ ՇՆՈՐՀԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 24.05.2017 Ռ. Գ. ԱՄՅԱՆԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԱՍՏԱԿԱՎՈՐ ԱՐՏԻՍՏԻ ՊԱՏՎԱՎՈՐ ԿՈՉՈՒՄ ՇՆՈՐՀԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 2003 24.05.2017 Ս. Ս. ՓԻՐՈՒՄՅԱՆԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԱՍՏԱԿԱՎՈՐ ԱՐՏԻՍՏԻ ՊԱՏՎԱՎՈՐ ԿՈՉՈՒՄ ՇՆՈՐՀԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ


text: Մարտի 25, տարվա 84-րդ (նահանջ տարիներին՝ 85-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 281 օր։ Դեպքեր 1821 - Հունաստանն ազդարարում է իր անկախությունը Օսմանյան կայսրությունից 1988 - Բրատիսլավայում կոմունիստական ռեժիմի դեմ կայանում է մոմերով ցույց Ծնունդներ 1699 - Յոհան Ադոլֆ Հասսե գերմ. երգիչ-երգահան (մ. 1783)։ 1867 - Արտուրո Տոսկանինի իտալ. դիրիժոր (մ. 1957)։ 1881 - Բելա Բարտոկ հունգ. դաշնակահար եւ կոմպոզիտոր (մ. 1945)։ 1908 - Դեւիդ Լին, բրիտանացի հայտնի ռեժիսոր, ստացել է Սըր կոչումը, Օսկարի կրկնակի դափնեկիր (մ. 1991) 1912 - Մարտին Քարամյան, բանաստեղծ, արձակագիր եւ թարգմանիչ 1912 - Ալեքսանդր Շաքարյան, հայ նկարիչ 1921 - Սիմոնա Սինյորե գերմ.-ֆրանս. դերասանուհի (մ. 1985)։ 1926 - Արչիլ Գոմիաշվիլի,վրացի խորհրդային եւ ռուսական դերասան 1933 - Պարույր Մուրադյան, հայագետ, աղբյուրագետ եւ կովկասագետ 1947 - Էլթոն Ջոն անգլ. երգիչ-երգահան, դաշնակահար եւ դերասան 1955 - Մանիկ Աճեմյան, հայ բանաստեղծ, լրագրող Մահեր 1801 - Նովալիս, գերմ. բանաստեղծ եւ կոմպոզիտոր (* 1772)։ 1914 - Ֆրեդերիկ Միստրալ, պրովանսացի բանաստեղծ 1918 - Կլոդ Դեբյուսի, ֆրանս. կոմպոզիտոր (* 1862)։ 1969 - Մաքս Իսթմեն, ամեր. բանաստեղծ (* 1883)։ 1973 - Տիգրան Հախումյան, հայ բանաստեղծ, գրականագետ, թարգմանիչ (* 1894)։ 1980 - Միլտոն Էրիկսոն (* 1901)։ 2007 - Անդրանիկ Մարգարյան, Հայաստանի 10-րդ վարչապետը (* 1951)։ Տոներ


-Անմիջականորեն իրականացնում է Գործադիր տնօրենին հասցեագրված մուտքագրվող փաստաթղթերի հաշվառման, տեսակավորման, պիտակավորման, գրանցման աշխատանքները,