text: Զգուշացե՛ք, ընտրություններ են. կլուծվի՞, թե՞ կխորանա ներքաղաքական ճգնաժամը Հայաստանում - JAMnews Հայաստանում կայանալիք արտահերթ ընտրությունները բազում հարցեր են առաջացնում։ Շատերը նույնիսկ կասկածում են, որ դրանք կայանալու են, թեեւ վարչապետն արդեն հայտարարել է անցկացման օրը՝ հունիսի 20։ Հայաստանը հայտնվել է տեւական քաղաքական ճգնաժամում Արցախյան երկրորդ պատերազմում պարտություն կրելուց անմիջապես հետո։ Ընդդիմությունը պահանջում է վարչապետի հրաժարականը 2020 թ-ի աշնանից, սակայն Նիկոլ Փաշինյանը հրաժարվում է հեռանալ ժողովրդի միայն մի մասի պահանջով։ Հենց ստեղծված իրավիճակը հաղթահարելու համար են քաղաքական ուժերը պայմանավորվել արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ անցկացնել։ JAMnews-ի հարցերին՝ արդյո՞ք ընտրությունները կայանալու են, ներքաղաքական ճգնաժամը լուծվելո՞ւ է դրանց շնորհիվ, ովքե՞ր են դրանց մասնակցելու, եւ ի՞նչ շանսեր ունեն նրանք, պատասխանել է քաղաքական մեկնաբան Հակոբ Բադալյանը։ ՀՀ-ում շտապ փոփոխել են Ընտրական օրենսգիրքը՝ ընտրությունների նախաշեմին Ընտրությունները Հայաստանում կկայանա՞ն «Հանրության շրջանում այս առթիվ կասկածներ կան։ Շատ բան կախված է ոչ միայն երկրի ներքաղաքական իրավիճակից, այլեւ, ընդհանուր առմամբ, Կովկասում առկա աշխարհաքաղաքական իրավիճակից։ Ոչինչ չի կարելի բացառել, տեսականորեն կարող է այնպիսի արտաքին իրավիճակ ստեղծվել, որը կարող է հանգեցնել Հայաստանում ներքաղաքական օրակարգի փոփոխության։ Այսօր դրա համար դեռեւս լուրջ նախադրյալներ չկան, սակայն արտաքին միջավայրը բավականին անկանխատեսելի է։ Պետք է նաեւ նշենք, որ հատկապես պատերազմում կրած պարտությունից հետո Հայաստանի վրա էլ ավելի է մեծացել արտաքին գործոնի ազդեցությունը։ Հետեւաբար, միայն ներքին պայմանավորվածությունների կամ ներքաղաքական իրավիճակի հիման վրա հնարավոր չէ որեւէ օրակարգ կանխատեսել կամ կանխագուշակել։ Ընդ որում, այդպիսի արտաքին գործոն կարող է հանդիսանալ ոչ միայն իրավիճակի սրումը մեր տարածաշրջանում։ Դա կարող է լինել սրացում նաեւ մյուս տարածաշրջաններում՝ Մերձավոր Արեւելքում, Իրանում, ուկրաինական ուղղությամբ եւ այլն։ Քանի որ մեր տարածաշրջանը կապված է մյուս տարածաշրջանների հետ, այս կամ այն կետում սրացումը կարող է նոր խնդիրներ կամ նոր գործողություններ առաջ բերել։ Ըստ էության՝ մեր անվտանգության նախկին համակարգը չկա, իսկ նոր համակարգ դեռ չի ձեւավորվել, եւ նման իրավիճակում Հայաստանը մեծապես կախված է արտաքին գործոններից։ Այս տեսակետից չեմ բացառում, որ ընտրություններ կարող են եւ չլինել»։ Արդյո՞ք ընտրությունները կհաղթահարեն լարվածությունը երկրում «Ոմանք մտավախություններ ունեն, որ ընտրությունների անցկացման դեպքում հնարավոր են բախումներ կամ նույնիսկ քաղաքացիական պատերազմ՝ հաշվի առնելով երկրում սուր քաղաքական ճգնաժամի առկայությունը։ Սակայն հարց է առաջանում, իսկ ո՞վ կարող է հրահրել այդ քաղաքացիական պատերազմը։ Նա, ով քաղաքացիական պատերազմ սարքելու մտադրություն եւ հնարավորություն ունի, դրա համար առիթ եւ պատճառ կգտնի նույնիսկ առանց ընտրությունների։ Հատկապես, որ այժմ մենք գտնվում ենք այնպիսի սուր քաղաքական ճգնաժամի պայմաններում, երբ ցանկացած փողոցային ակցիա կարող է ակնթարթորեն քաղաքացիական պատերազմի վերաճել։ Սակայն եթե քաղաքական ուժերը կարողանան պայմանավորվածության գալ գոնե ընտրությունների անցկացման շուրջ՝ հասկանալու համար, թե ինչ գնահատական է հասարակությունը տալիս այս կամ այն ուժին, ապա ընտրությունների արդյունքը կարելի է վերցնել որպես մեկնարկային կետ եւ իրավիճակի հանգուցալուծման հասնել։ Իհարկե, շատ կարեւոր է, թե ինչպես են անցկացվելու ընտրություններն ու հետընտրական գործընթացները, որոնք կապված են օրինականության, թափանցիկության, ազատությունների հետ։ Չէ՞ որ ընտրություններն ինքնին լարվածություն են, պայքար իշխանության համար։ Սակայն առանց դրանց էլ Հայաստանի քաղաքական կյանքում այդ լարվածությունն արդեն գագաթակետին է հասել, քանի որ ներքաղաքական գործընթանցերն ու կուսակցությունների թելադրած օրակարգը ոչ մի կերպ չեն արտացոլում իրականությունն ու հասարակության տրամադրությունները։ Այդ իրավիճակը լարվածություն է առաջացնում, իսկ ընտրությունները հնարավորություն կտան ամեն ինչ իրենց տեղը դնել եւ համապատասխանեցնել միմյանց։ Ընտրությունների օգնությամբ հասարակական տրամադրություններն արտացոլում կգտնեն խորհրդարանում, այլ ոչ թե փողոցում։ Այդ պատճառով էլ, ավելի լավ է ընտրություններ լինեն, քան՝ ոչ»։ Ընտրությունների անցկացման օպտիմալ ժամկետը «Ընտրությունների անցկացման ժամկետների առնչությամբ յուրաքանչյուրն իր սուբյեկտիվ կարծիքն ունի։ Ընդդիմությունը կարծում է, որ դրանք հիմա պետք չէ անցկացնել։ Ես չեմ կարծում, որ, օրինակ, մեկ տարուց մեր երկիրը որակապես այլ մակարդակում կլինի ընտրական գործընթացների տեսանկյունից։ Միշտ կարելի է ասել, որ այսօր պատրաստ չենք ընտրությունների։ Խնդրահարույց կլիներ մեկ ամսից ընտրություններ անցկացնելը, սակայն հունիսն օպտիմալ ժամկետ է դրանց անցկացման համար»։ Խաղի մեջ են մտնում նո՞ր խաղացողներ «Նոր ուժեր կհայտնվեն, դրանք արդեն կան։ Այժմ դրանց ձեւավորման փուլն է։ Եվ շանսերը կախված կլինեն նրանից, թե ինչ ձեւաչափով դրանք կմասնակցեն ընտրություններին։ Բնականաբար, միայնակ նրանց շանսերն ավելի փոքր են, քան այն դեպքում, եթե նրանք որեւէ դաշինք կազմեն առավել փորձառու եւ հայտնի ուժի հետ։ Նոր ուժ կարելի է համարել, օրինակ, Հայաստանի Սյունիքի նախկին մարզպետ, Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի խորհրդի անդամ Վահե Հակոբյանի «Վերածնվող Հայաստանը»։ Կամ ռուս ձեռնարկատեր, «Դվին» հյուրանոցի սեփականատեր եւ «Թովմասյան» բարեգործական հիմնադրամի ղեկավար Արտակ Թովմասյանի «Երրորդ ուժը» եւ այլն։ Այլ կուսակցություններ էլ կան, որոնք մի քիչ ավելի վաղ են ստեղծվել, սակայն ընտրական գործընթացում նրանք նորեկ են լինելու։ Եվ այս առումով պատկերը բազմազան է։ Կան նաեւ ուժեր, որոնց կապը նախորդ համակարգի հետ ակնհայտ է, սակայն նրանք հանրությանը նոր դեմքով են ներկայանում։ Այդ ուժերն ավելի շատ կբացահայտեն իրենց, երբ սկսեն խոսել այս կամ այն թեմայի շուրջ։ Այդ ժամանակ կերեւա, թե ով եւ ինչ նպատակով, ինչպես նաեւ՝ ում եւ ինչ նպատակով են քաղաքական դաշտ մտցրել որպես թարմ դեմք, նրանցից որն է արբանյակ-կուսակցություն, սփոյլեր եւ այլն»։ Արդյոք կօգնի՞, թե՞ կխանգարի մի նախկին նախագահը մյուսին «Շատ կարեւոր է, թե ինչպես են հիմա կառուցվելու երկու նախկին նախագահներ Սերժ Սարգսյանի եւ Ռոբերտ Քոչարյանի հարաբերություններն ու շահերը։ Նախկին նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը հայտարարել է, որ կայանալիք ընտրություններին մասնակցելու է իր թիմով։ Սակայն դեռ հայտնի չէ, ով է նրա թիմն ու ինչ ձեւաչափով է այն հանդես գալու։ Լուրեր են պտտվում, որ ընտրություններին նա մասնակցելու է «Դաշնակցության» եւ կառավարության հրաժարականի պահանջի շուրջ միավորված որոշ այլ կուսակցությունների հետ, որոնց ժողովուրդը «17+» է անվանում՝ ըստ նրանց թվի։ Սակայն այստեղ շատ կարեւոր է, թե ինչպես է մտադիր իր բավականին մեծ ռեսուրսներն օգտագործել մյուս նախկին նախագահ Սերժ Սարգսյանը։ Ընդ որում, նա ավելի վաղ հայտարարել էր, որ մտադիր չէ մասնակցել ընտրություններին։ Այս երկու ֆիգուրների շրջանակը նախկին իշխող էլիտան է։ Արդյո՞ք Սերժ Սարգսյանն, այնուամենայնիվ, պայքարելու է իշխանության համար։ Եթե նա խաղի մեջ է մտնելու, ապա ի՞նչ ձեւաչափով եւ ի՞նչ ծավալով։ Սերժ Սարգսյանը հայտարարել է նաեւ, որ «չի լքելու քաղաքական խրամատները», եւ այս հայտարարությունն ավելի շատ ուղղված է եղել իր շրջապատին, քան գործող իշխանությանը։ Հետեւաբար, Քոչարյանի շանսերը կախված են նախկին համակարգի շրջապատների հարաբերություններից, այդ համակարգի դասավորությունից, Սերժ Սարգսյանի Հանրապետական կուսակցության ակտիվությունից կամ պասիվությունից, դրա ուղղվածությունից, ընտրություններին չմասնակցելու դեպքում Ռոբերտ Քոչարյանին օգնելու կամ խանգարելու որոշումից։ Ցանկացած դեպքում, կարծում եմ, Սերժ Սարգսյանը թույլ չի տա, որ իր ռեսուրսների որեւէ տոկոսն անցնի Ռոբերտ Քոչարյանին կամ որեւէ այլ մեկին։ Ռոբերտ Քոչարյանի եւ Սերժ Սարգսյանի կողմնակիցները, այսինքն՝ նախկին իշխող համակարգի շրջանակներն ու շերտերն ավելի շատ տարաձայնություններ եւ հակասություններ ունեն, քան ընդհանրություններ։ Այսօր նրանց կարող է միավորել միայն գործող իշխանության դեմ պայքարը։ Սակայն նրանց ներքին տարաձայնությունները միշտ եղել են եւ հիմա էլ են արդիական։ Դրանք էին հենց պատերազմից հետո գործող իշխանության դեմ համատեղ բլից-պայքարի ձախողման պատճառը։ Իսկ հիմա, կարծում եմ, նրանք ընդհանրապես տարբեր դաշտերում են խաղում»։


source: fineweb

text: ՏԱՐՈՆԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ [էջ 3] ՆԱԽԱԲԱՆ Վաղ միջնադարից մեզ է հասել ուշագրավ մի «Պատմություն», դա Զենոբ Գլակ Ասորու եւ Հովհան Մամիկոնյանի անուններով հայտնի «Տարոնի պատմությունն» է։ Հենց թեկուզ այն հանգամանքը, որ այս աշխատությունը երկու տարբեր անձնավորաթյանների անուններով է կոչվել, բնականաբար իր վրա է բեւեռել պատմագիտության եւ բանասիրության ուշադրությունը վաղուց ի վեր։ Այնուհանդերձ այն համարվել եւ ներկայումս էլ համարվում է 7—9-րդ դարերի սահմաններում գրված կամ հավաքված-խմբազրված մի ժողովածու։ Ուստի եւ այս կապակցությամբ ծագած վեճերն ու տարակարծությունները նույնպես տարաբնույթ են։ Վիճելի կետերը այստեղ վերաբերում են առաջին հերթին գրվածքի՝ իրականում քանի՞ մասերից բաղկացած լինելուն, եւ թե դրանցից որի հեղինակն ո՞վ է: Ապա՝ արդյոք ամբողջակա՞ն է այն, թե՞ ոչ։ Ո՞ր դարում է գրվել կամ հավաքվել-խմբագրվել, վերջապես պատմա-գաղափարական կամ գրական-գեղարվեստական ի՞նչ արժեք է ներկայացնում այն։ Սրանք հարցեր են, որոնց մասին չնայած շատ է գրվել ու խոսվել, սակայն այսօր էլ դեռեւս մնում են վերջնական պարզաբանման կարոտ։ Այս համառոտ նախաբանում վերոհիշյալ բոլոր հարցերի քննությունը մեր խնդրից դուրս է. ավելորդ չենք համարում, սակայն մի երկու խոսքով հայտնել այստեղ նաեւ մեր կարծիքն այդ մասին։ Արդեն բազմիցս նկատվել է, թե այս արժեքավոր գործի առաջին մասի ստեղծման շարժառիթ են հանդիսացել Հայաստանում (հատկապես Տարոնում եւ նրա մերձակա գավառներում) նորածագ քրիստոնեական կրոնի տարածման, նրա հաստատման հանգամանքների հետ կապված պատմությունները, ինչպես նաեւ ցույց տալու համար նոր կրոնի տարածման եւ պրոպագանդման ճանապարհին հանդիպած խոչընդոտները, հեթանոսական կռապաշտության եւ նրան սպասարկող քրմերի դեմ մղված դաժան պատերազմը, քրիստոնյա առաջին նվիրակների կյանքն ու գործը, նրանց անձերի եւ աշխատության պանծացումը, սրբացումն ու հավերժացումը։ Սյուժետային-գաղափարական կառուցվածքի իմաստով «Տարոնի պատմությունը» կարծես, իրոք, երկու առանձին մասերից է կազմված։ Դրանցից մեկը, որ վերագրվել է ասորի Զենոբ Գլակին, պարունակում է Գրիգոր Լու– [էջ 4] սավորչի կողմից (կամ նրա թելադրանքով) հույն եւ ասորի քարոզիչներին ուղարկված կամ նրանցից ստացված պատասխան թղթերի (նամակների) պատճենները։ Այս հատվածի բովանդակությունը դուրս չի գալիս ինչպես Տարոնում Տրդատ Մեծի եւ Գրիգոր Լասավորչի գործունեության, քրիստոնեական կրոնի տարածման շրջանակներից, նույնպես եւ չորրորդ դարի սահմաններից։ Իսկ «Տարոնի պատմության» երկրորդ՝ Հովհան Մամիկոնյանին վերագրված մասի բովանդակությունը ներկայացնում է Հայաստանում քրիստոնեության հաստատումից շատ հետո՝ շուրջ չորս-հինգ հարյուր (գուցե եւ ավելի) տարիներ, գլխավորապես Տարոնում՝ Մամիկոնյանների իշխանությանը ենթակա եւ հարեւան գավառներում, դարեր շարունակ տեղի ունեցած դեպքերի ու իրադարձությունների մասին գոյացած ավանդապատում գրույցների մի շարան։ Օտար բռնակալների դեմ Տարոնի ժողովրդի մղած դյուցազնական պայքարի էպիկական-գեղարվեստական պատկերումն է այդ։ Այս հանգամանքը, թերեւս իրավացիորեն, ուսումնասիրողներից շատերին է մղել կասկածանք հայտնելու նրա հեղինակի հարազատության եւ «Պատմության» վերջում զետեղված «Հիշատակարանի» հավաստիության նկատմամբ։ Զենոբ Ասորու եւ Հովհան Մամիկոնյանի կյանքի ու գործի, նրանց եւ սույն «Պատմության» հետ առնչվող զանազան այլ հարցերի լուսաբանմամբ շատերն են զբաղվել։ Զենոբի՝ իբրեւ չորրորդ դարի կրոնավորի գոյության փաստը, թերեւս հաստատվում է ոչ միայն «Պատմության» ընթացքում շարունակ հանդիպող հիշատակություններով, կամ այն հանգամանքով, որ ինքն իրեն ներկայացնում է ժամանակակից ու գործակից Գրիգոր Լուսավորչի եւ Տրդատ Մեծի, այլեւ այն, որ նրան իբրեւ այդպիսին ճանաչում են նաեւ մեր միջնադարի նշանավոր մատենագիրները, ինքը՝ Հովհան Մամիկոնյանը, Ուխտանեսը եւ Մխիթար Այրիվանեցին1: Նրանք այս հարցում միաբան են։ Նոր ժամանակներում Զենոբի եւ Հովհան Մամիկոնյանի անձնավորաթյունների հետ առնչվող հարցերին, ինչպես եւ նրանց անուններով հայտնի «Պատմության» այլեւայլ հանգամանքներին անդրադարձել են պատմագիտության եւ բանասիրության այնպիսի նշանավոր դեմքեր, ինչպիսիք են Մ. Չամչյանը, Հ. Գաթըրճյանը, Ղ. Ալիշանը, Մ. Էմինը, Գ. Խալաթյանը, Գ. Զարբհանալյանը, Լեոն, Մ. Աբեղյանը եւ շատ ուրիշներ, օտարազգիներից՝ Հ. Գելցերը, Գուտշմիտը, Ա. Կարիերը. Ե. Պրուդհոմմը, Վ. Լանգլուան։ Մեր օրերում այդ հարցերի նկատմամբ հետաքրքրություն են ցուցաբերել պատմաբան, պրոֆ. Ա. Աբրահամյանը, որը 1941 թվականին կազմել եւ հրատարակել է «Տարոնի պատմության» համեմատական բնազիրը2. ապա նաեւ ակադ. Լ. Խաչիկյանը, պրոֆ. Մ. Մկրյանը, Ղ. Այվազյանը, Բ. Ուլուբաբյանը, Լ. Տեր-Պետրոսյանը եւ էլի շատերը։ ____________________ 1 Ուխտանես եպիսկոպոս. «Պատմութիւն հայոց», Էջմիածին, 1871, էջ 70 եւ հետեւյալն։ Մխիթար Այրիվանեցի «Պատմութիւն հայոց», Մոսկվա 1860, էջ 45։ 2 Հովհ. Մամիկոնյան, «Պատմութիւն Տարօնոյ», Ե., 1941։ Այսուհետեւ համապատասխան բոլոր մեջբերումները կատարվում են ըստ սրա, նշվում է միայն էջը։ [էջ 5] «Տարոնի պատմությունը» ունեցել է մի քանի հրատարակություններ՝ Պոլսում, Վենետիկում եւ այլուր: Հայաստանում եղած միակ հրատարակությունը վերը նշվածն է, այսինքն՝ 1941 թվականինը, որից էլ հենց կատարել ենք թարգմանությունը, իհարկե համեմատելով վենետիկյան երկու՝ 1832 եւ 1889 թվականների հրատարակությունների հետ։ «Տարոնի պատմության» աշխարհաբար թարգմանությունը երեւանյան վերը նշված հրատարակությունից ենք կատարել հետեւյալ նկատառումներով, նախ՝ որովհետեւ ժամանակագրական առումով այն ամենավերջինն է եւ նրանում հաշվի են առնված մինչ այդ գոյություն ունեցող բոլոր հրատարակություններն ու խմբագրությունները։ Հնարավորին չափով ուղղված կամ բացահայտված են դրանցում տեղ գտած թերություններն ու սխալանքները։ Երկրորդ՝ սա միակ խմբագրությունն է, որ կատարված է ՀՍՍՀ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում «Տարոնի պատմության» եղած գրեթե բոլոր հիմնական ձեռագրերի մանրազնին քննության եւ համեմատությունների հիման վրա։ Հրատարակիչը, ըստ երեւույթին, նպատակ է ունեցել ամեն կերպ խուսափել հնարավոր անճշտություններից, քանի որ սույն գործը ձեռագրերում չափազանց աղավաղված ձեւով է հասել մեզ։ Չնայած, ինչպես արդեն նկատվել է պատմագիտության կողմից1, կազմող-խմբագրողը Մատենադարանում եղած բոլոր գրչագրերից հիմք չի ընտրել ամենակատարյալը (այսինքն 1886 թվահամարով գրչագիրը)։ Իսկապես, որեւէ գործի բնագրի հաջողված լինելու պայմանը, ինչպես նկատում է ակադ. Լ. Խաչիկյանը, «... տարբեր գրչագրերի բաղդատման միջոցով ստացված լավագույն տարընթերցվածքների ճիշտ ընտրությունն է հրատարակչի կողմից եւ այն բնագրի մեջ մտցնելու կարողությունը»2։ Մենք կավելացնենք, որ բնագրի այդպիսի հրատարակումը մեծապես կդյուրացներ նաեւ թարգմանչի գործը եւ զերծ կպահեր հնարավոր վրիպումներից։ Պրոֆ. Ա. Աբրահամյանի համար համեմատական բնագիրը կազմելու հիմք է ծառայել Մատենադարանի N 1328 գրչագիրը, որը նրա գրքում պայմանականորեն նշված է 0 տառով, մյուս գրչագրերի համապատասխան բառերի կամ արտահայտությունների տարբերակները, որպես հավելված, զետեղված են նույն էջի տողատակի տարընթերցվածքներում, մի հանգամանք, որը որոշակիորեն հեշտացնում է թարգմանչի կամ ուսումնասիրողի գործը։ Ինքը՝ համեմատական բնագիրը կազմողը հայտնում է, որ եղած բոլոր խմբագրություններից հնագույնը հրատարակության հանձնվող ներկա տեքստն է» (էջ XII), ուստի եւ հիմք է ընդունել այն։ Այսպիսով, հիմնականում պետք է ընդունելի համարել ակադ. Լ. Խաչիկյանի դիտողությունները, հատկապես N 1886 գրչագրի նկատմամբ եղածները։ Եվ վերջապես, այս՝ 1941 թ. հրատարակությունը, մեր խորին համոզմամբ, եղած բոլոր խմբագրություններից ամենաամբողջականն է, ուստի եւ թարգմանության համար հիմք ենք ընդունել այն։ Մի հանգամանք եւս. սույն գործի մեջ շփոթություններն ու աղավաղումները վերաբերում են գլխավորապես գլխակարգությանը, այսինքն՝ «Պատ– ____________________ 1 Տե՛ս Լ. Խաչիկյանի գրախոսությունը, Հայկ. ՍՍՌ, գիտ. ակ. Տեղեկագիր, 1944 թ., N 1—2։ 2 Նույն տեղում, էջ 141։ [էջ 6] մության» գլուխներին եւ դրանք կազմող ենթաբաժիններին՝ պատճեններին, ապա նաեւ՝ բազմաթիվ տեղանուններին, անձնանուններին կամ այդ կարգի այլեւայլ արտահայտություններին, որոնք սակայն, ոչ թե կազմող-հրատարակչի մեղքով են, այլ դարձյալ գրչագրերի խիստ աղավաղված լինելու պատճառով։ Մանավանդ, որ այդ վերաբերում է ոչ միայն մեր ձեռքի տակ եղած օրինակին, այլեւ այն բոլոր խմբագրություններին, որոնք ծանոթ են մեզ։ Դեռեւս ժամանակին Գար. Զարբհանալյանն է նկատել, որ «Պատմաթիւն Տարօնոյ» գրվածքի մի գլխավոր հատկանիշն էլ այն է, որ տարբեր գրչագրերում պահպանված նյութերը չափազանց շատ տարբերություններ ունեն միմյանցից։ Այդ էլ է դժվարացրել խմբագրողների գործը, ինչպես եւ սխալների տեղիք տվել։ Լ. Խաչիկյանը իր հոդվածում ակնարկ է արել նաեւ նախորդ հրատարակությունների համեմատական բնագրերում եղած աղավաղումների եւ թերությունների մասին1։ Նա ճշգրտված ձեւով ներկայացրել է աղճատված կամ բովանդակությանը չհամապատասխանող արտահայտություններն ու դարձվածքները՝ մյուս գրչագրերի համապատասխան հատվածների համեմատության միջոցով։ Թարգմանությունը կատարելիս ի նկատի ենք ունեցել Խաչիկյանի կատարած բնագրական ճշգրտումները՝ գրեթե ամբողջությամբ, դրանց ավելացրած նաեւ մեր կողմից նկատված աղավաղումներն ու անճշտությունները։ * * * «Տարոնի պատմությունը» արժանացել է ուսումնասիրողների ուշադրությանը առաջին հերթին հեղինակային պատկանելության առնչակցությամբ։ Իբրեւ այդպիսին հանդես են գալիս երկու անձնավորաթյուններ՝ Հովհան Մամիկոնյանը եւ նրա վկայակոչած Զենոբ Գլակը։ Սակայն լեզվաոճական մտածողության առանձնահատկություններին նայելով, ինչպես արդեն նկատվել է բանասիրության կողմից (Գաթրճյան, Խալաթյանց, Աբեղյան եւ ուրիշներ) սույն աշխատությունը կազմող հատվածները կամ պատճեններն ավելի շատ միեւնույն գրչի տակից դուրս եկած կամ միեւնույն անձնավորության կողմից հավաքված-խմբագրված են երեւում։ Այստեղ խոսքը բոլորովին էլ չի վերաբերում Զենոբի անձին, նրա՝ չորրորդ դարում ապրած եւ Գրիգոր Լուսավորչի գործակից լինելուն, այլ վերաբերում է այն բանին, թե այդ Զենոբը որեւէ բան գրե՞լ է, թե՝ ոչ, կամ ի՞նչ առնչություն ունի նա այս գրվածքի հետ։ Զենոբ Գլակի անձնավորության մասին մենք առաջինը տեղեկանում ենք հենց իրենից։ «Պատմության» մեջ բազմիցս խոսում է իր մասին առաջին դեմքով, հանդես է գալիս իբրեւ Գրիգոր Լուսավորչի գործակից, հիշում է շատ դեպքեր, իրադարձություններ որպես իր աչքի առջեւ կատարված իրողություններ։ Այսպես, օր. «Տեառն եւ սիրելի երջանիկ եպիսկոպոսացդ ի Զենոբայ անարժան ծառայես...» (64), կամ «Իմ աղաչեալ զսուրբն Գրիգոր գնալ եւ վանսն իմ», կամ «... մինչ մեք զպաշտօնն մատացանեաք», կամ «Արդ ես սկիզբն այսըմ պատմութեանս զձերդ եղից հարցումն» (66), կամ «Եւ մեք ելեալ անդէն ընդ Կարին եւ ընդ Հարք կամեցաք անցանել» (78— ____________________ 1 Անդ, էջ 142։[էջ 7] –79), կամ «Իսկ մեք ելեալք յամրոցեն՝ եկաք ընդ նոյն ճանապարհ» (95) եւ այլն։ Այն հանգամանքը, թե ինքը Հայաստան (Տարոն) է եկել Գրիգոր Լոաավորչի խնդրանքով, նրա հետ մասնակցել Գիսանեի մեհյանը պաշտպանող հեթանոս քրմերի դեմ մղված պատերազմին եւ հետագայում այս նույն մեհյանի տեղում կառուցված սբ. Կարապետի վանքի վանահայր նշանակվել Գրիգոր Լուսավորչի կողմից, այս բոլորը դարձյալ իրենից ենք իմանում։ Նա վկայում է նաեւ, թե այդ եւ մյուս իրադարձությունների պատմություններն էլ է ինքը գրել՝ սբ. Գրիգորի պատվերով։ Սակայն այստեղ Զենոբը մի ակամա խոստովանություն է անում, որն, իրավամբ, կասկածի տեղիք է տալիս. «Եւ իբրեւ ընթերցաւ զթուղթն սուրբն Գրիգոր,— գրում է նա,— հրամայեաց Զենոբայ Ասորւոյ գրել զառաջին պատերազմն եւ զերկրորդն ստուգիւ...» (62), կամ «Իսկ Զենոը աղաչէ...» (63) եւ այլն, որ կարծես թե մի այլ անձնավորության մասին խոսելիս լինի եւ ոչ թե իր, հակառակ դեպքում կասեր, «ինձ հրամայեց», «ես աղաչեցի», ինչպես վարվում է շարադրանքի ընթացքում բազմաթիվ այլ դեպքերում։ Զենոբի մասին մյուս տեղեկություն տվողը, որ ժամանակով ամենամերձավորն է նրան, սույն «Պատմության» հեղինակ հանդես եկող Հովհան Մամիկոնյանն է։ Գրվածքի վերջում զետեղված իր հայտնի «Հիշատակարանում» նա ներկայացնում է իրեն որպես սբ. Կարապետի վանքի վանահայր-եպիսկոպոս եւ ավելացնում— «...երեսներորդ հինգերորդը ի Զենոբայ առաջին եպիսկոպոսէն Մամիկոնեից» (288): Իսկ Հովհանից հետո Զենոբի մասին տեղեկություն հայտնողները նրան ճանաչում են Հովհանի այս «Հիշատակարանից», որի հեղինակի հարազատության խնդիրը եւս դեռ, պարզված չէ։ Այս հանգամանքը տարակուսանքի առջեւ է կանգնեցրել պատմագիտությանն ու բանասիրությանը նաեւ հենց իր՝ Հովհանի անձնավորության եւ «Պատմության» հետ առնչվող շատ այլ հարցերի վերաբերմամբ։ Վաղուց արդեն նկատվել է, որ ինչպես պատմության ընթացքում, այնպես եւ «Հիշատակարանում» Հովհանը բազմաթիվ փաստական անճշտություններ է թույլ տալիս եւ անտեղյակություն ցուցաբերում «իրեն ժամանակակից» դեպքերի եւ անձանց նկատմամբ։ Հանգամանք, որը մղում է ուսումնասիրողին կամ ընթերցողին, իրավամբ, կասկածելու նրա ասածի ճշտությանը։ Այդ կապակցությամբ մեծանուն հայագետ Մ. Աբեղյանը գրում է, թե Զենոբի ու Հովհանի անձնավորությունների տակ թաքնված է միեւնույն անձը, «ըստ երեւույթին,— գրում է նա,— դրանց տակ ծածկված է միեւնույն անձը, որ իր գրած «Պատմության» հին մասը վերագրել է Զենոբ Գլակ անունով մեկին, իսկ վերջին մասը՝ մի Հովհան Մամիկոնյանի (էջ 447), որ ապրել է 8-րդ դարից ոչ վաղ եւ վկայակոչել է Զենոբին, որպեսզի իր հաղորդածի նկատմամբ հավատ ներշնչի, եւ նշված «հիշատակարանն» էլ մի կեղծիք է։ Կեղծիք լինելը, գրում է նա, «երեւում է գրքի «Հիշատակարանից», որի մեջ հեղինակն անում է կեղծած գրքերի համար մի սովորական գյուտի պատմություն։ Ապա նա ասում է, թե իր գիրքը գրել է «ի ժամանակս թագաւորաթեանն Հերակլեայ (610 — 641 թթ.) եւ ի մահուն Խոսրովու (590—628 թթ.), հրամանաւ Ներսիսի Հայոց կաթողիկոսի (կաթողիկոսացած ոչ վաղ քան 641 թ., վախճանված 662թ.) եւ յիշխանաթեան Մամիկոնեան Վահա– [էջ 8] նայ, զոր մայրենօք Կամսարական կոչեն» (էջ 448)1։ Քիչ հետո, սակայն, տեսնում ենք, որ այս Վահանն արդեն մեռած է եւ նրա որդի Տիրանն է իշխում, «յառաջ քան զգալն Հերակլի ի պարսիկ» եւ երբ «ելանէ Հերակլ եւ սպանանէ զԽոսրով» (590 — 628 թթ): Ութ տարի հետո, ուրեմն 636 թվին սպասվում է նույնիսկ Վահանի որդի Տիրանը... Մի ուրիշ տեղ, սակայն (էջ 56). «Ի թուականութեանն հայոց հարիւր երեսուն» (130 + 551 = 681 թվին) դեռ իշխում է նույն Վահան Կամսարականը՝ Ներսես կաթողիկոսի հետ, որն այդ ժամանակ մեռած էր» (էջ 448) եւ այլն։ Ինչպես պարզ երեւում է, Հովհանը 7-րդ դարի դեպքերի մասին խիստ շփոթ ու հակասական իմացություն ունի։ Գրիգոր Խալաթյանը նույնպես կրկնելով Հովսեփ Գաթրճյանի խոսքը, «Հիշատակարանը» համարել է կեղծիք կամ հետագայում ուրիշների կողմից ավելացված, իսկ բուն պատմությունն էլ՝ «Է դարու մի կարկատանք», որ կատարված է Ագաթանգեղոսի, Խորենացու, Սեբեոսի եւ այլոց ստեղծագործություններից՝ քաղվածաբար: Իսկ այդ ուրիշին համարում է ութ կամ իններորդ դարում ապրած Հովհան Մամիկոնյանին։ Հարցի կապակցությամբ շատ հետաքրքրական եւ ուշագրավ նկատողություն է արել մեր օգտադործած բնագրի կազմող-հրատարակիչ, պատմաբան Ա. Աբրահամյանը։ Համեմատության մեջ դնելով Մատենադարանի մի շարք ձեռագրերն ու նախորդ խմբագրությունները՝ նա հանգում է հետեւյալին, թե «Պատմության» բնագիրը երկու մասի բաժանելը եւ դրանցից յուրաքանչյուրը առանձին հեղինակների վերագրելը արհեստական է, վենետիկյան հրատարակիչների կողմից կատարված եւ չի հաստատվում Մատենադարանի ոչ մի ձեռագրով։ Դրանք գրչագրերում «ընդօրինակված են իբրեւ մի ամբողջություն» (Առաջաբան, էջ XXV): Ապա, նա դրանք համարում է ոչ թե մեկ կամ երկու հեղինակների գործ, այլ «պատմական նյութերի ժողովածու, որ պարունակում է զանազան նամակներ, պատմություններ, ժամանակագրություններ, աղոթագրքերից հատվածներ եւ որ այդ նյութերի հավաքող խմրագրողն է Հովհան Մամիկոնյանը. «Հովհանը կեղծարար չէ,— ասում է նա,— ինչպես պնդել են որոշ բանասերներ: Նա իր հիշատակարանում ազնվաթյամբ հայտնում է... որ ինքը կագմել է ժողովածուն երկու արխիվից՝ 10 «պատճեն» վերցնելով վանքի արխիվից, իսկ 28 «պատճեն»՝ թարգմանելով Ուռհայի կրոնավոր Մարմարայի մոտ եղած նյութերից։ Իրեն «Հովհանինն է միայն մի «պատճեն»՝ «Յիշատակարանը», որի համար եւ խնդրում է հիշել իրեն (էջ XXV): «Հիշատակարանում» իսկապես որ կա վկայություն, թե սբ. Կարապետի վանքի վանականների համար սովորություն է եղել, որ ամեն մեկն իր ժամանակ տեղի ունեցած դեպքերը, հատկապես հերոսական գործերը, գրի առներ եւ «թողեալ գրով ի նոյն եկեղեցին» (էջ 287)։ Իսկ այն, որ Հովհանի «Հիշատակարանում» անճշտություններ են տեղ գտել, դրանք Աբրահամյանը ենթադրում է արտագրողների ձեռքով հետագայում կատարված ընդմիջարկություններ, այդ մասին այժմ դժվարանում ենք որոշակի բան ասել։ Հետագա ընդմիջարկություններ է համարում Ա. Աբրահամյանը նաեւ Խալաթյանցի նշած ____________________ 1 Աբեղյան Մ, Երկեր, հ. Գ, Երեւան, 1968, էջ 447 եւ հետեւյալները։ [էջ 9] այն հատվածները, (որոնք ենթադրվում են Ագաթանգեղոսից կամ Խորենացուց քաղված։ Փոքր ինչ ավելի հավանական պետք է համարել այն ենթադրությանը, ըստ որի Ջենոբի գրչին են պատկանում միայն «Պատասխան ի թղթոյն ասորւոց եւ պատմաթիւն վասն Իննակնեան տեղեկացն» եւ «Վասն պատերազմին որ յԱրձանն եղեւ» պատճենները։ Մեկ այլ հարց է նաեւ այն, որ Ագաթանգեղոսն ու Փավստոս Բուգանդը Տարռնի թեմի առաջին վանահայր են ճանաչում Աղբիանոսին եւ ոչ թե Զենոբին, ինչպես պնդում են Մ. Էմինը, Գր. Խալաթյանցր եւ ուրիշներ։ Ագաթանգեղոսը կուռքերի կործանումը դնում է Տարոնի Վահեվահյան մեհյանում, որը տարբեր է սբ. Կարապետից եւ բավականին էլ հեռու նրանից1։ «Որ յաստիճան եպիսկոպոսութեան լինէին արժանի կալոյ,— ասում է Ագաթանգեղոսը,— առեալ ձեռնադրութիւն ի նմանէ (այսինքն սբ. Գրիգորից), որոց առաջնոյն՝ Աղբիանոս անուն, «որ ապա կողմանցն Եփրատական գետոյն լիներ վերակացու...»։ Անմիջապես հետո էլ ավելացնում է. «Եւ զԱղբիանոս զայր ճշմարիտ եւ աստուածասեր՝ վերակացու թողոյր արքունական դրան բանակին»2։ «Եվ թագավորը (Խոսրով Կոդակը),— գրում է Փավստոսը,— Աղբիանոս եպիսկոպոսին տվեց հօգուտ եկեղեցու Մանավազյանննրի ավանն ու նրանց նահապետի բուն աթոռանիստ գյուղը... յուր բոլոր սահմաններով եւ նրա շուրջը եղած գավառակով՝ Եփրատ գետի կողմերում»3: Ինչպես տեսնում ենք «Իննակնյան տեղյաց» մասին երկուսն էլ ոչ մի ակնարկություն չեն անում։ Ըստ Աբրահամյանի՝ ժողովածուի պարունակած ամենահին նյութերը Գրիգոր Լասավորչի, Տրդատի, Կեսարիայի Ղեւոնդիոս հայրապետի եւ ասորի, չորս եպիսկոպոսների (Բեկտորի, Անաստասի, Աքյուղասի եւ Մարկեղիոսի) ապոկրիֆ նամակներն են, ինչպես նաեւ Զենոբի՝ «Պատասխանի թղթոյն ասորւոց եւ պատմաթիւն վասն Իննակնեան տեղեացն...», եւ «Վասն պատերազմիս որ յԱրձանն եղեւ» գլուխները, որոնց պատմականությանն ու իսկատիպությանը նա երբեք չի կասկածում։ Դրանք Աբրահամյանի կարծիքով նախապես գրված են եղել ասորերեն, որից էլ հետագայում թարգմանվել են հայերեն։ Այստեղ անմիջապես նշենք, որ մեզ ավելի հավանական է թվում, թե այդ նամակները նախապես հունարեն են գրված եղել, քանի որ ուղարկվում էին Կապադովկիա (Կեսարիա) եւ ավելի արեւմուտք, որտեղից հենց Հայաստան էր եկել Գրիգոր Լուսավորիչը։ Կարելի է ենթադրել նաեւ, թե Զենոբը ոչ մի պատճեն էլ գրած չլինի, այլ Գրիգոր Լուսավորչի հրամանով ասորերեն թարգմանած լինի վերը հիշատակված երկու պատճենները՝ ասորի քարոզիչներին ուղարկելու համար։ Գր. Լուսավորիչը ոչ ասորական կրթություն ուներ եւ ըստ ավանդությունների՝ ոչ էլ այդպիսի ծագում։ Նա կամ իրո՛ք պարթեւներից էր, կամ բուզանդական կողմից (կապադովկացի) եկած հայ։ Եվ Գրիգորը, եւ Զենոբը այն օրերին, այսինքն 3-րդ դարի վեր– ____________________ 1 Աբեղյան Մ., նշված աշխատությունը, հ. Ա, էջ 189 եւ հ. Գ, էջ 447: 2 Ագաթանգեղոս, Հայոց պատմություն, Երեւան, 1983, էջ 470: 3 Փավստող Բուզանդ, Հայոց պատմություն, Երեւան, 1968, էջ 70: ջերին կամ 4-րդի սկզբներին, հայկական կրթություն ունենալ չէին էլ կարող։ Այլեւս չենք խոսում այն բոլոր տեղանունների, անձնանունների եւ այլ կարգի անվանումների մասին, որոնք տեղ են գտել գրքի՝ Զենոբին վերագրված բաժնում եւ որոնց արմատը, հիմքը բուն հայկական է, ինչ որ վաղուց ի վեր արդեն ցույց է տրված բանասիրության կողմից1։ Այնուհետեւ Տարոնում քրիստոնեական հավատը հաստատելուց եւ այնտեղ Զենոբին եպիսկոպոս (վանահայր) կարգելուց հետո Գր. Լուսավորիչը ամենայն հավանականությամբ նրան պատվիրում է թարգմանել դրանք ասորերեն եւ ուղարկել ասորի քարոզիչներին, որպեսզի նրանք իրենց ձեռքի տակ որոշ «փաստական» նյութեր ունենային՝ իրենց քարոզչությունների ընթացքում։ Անհավանական չենք համարում նաեւ, ինչպես Ա. Աբրահամյանն է պնդում, որ այդ նյութերից (նամակներից) մի քանիսը, կամ վերեւում հիշատակված երկուսը, իսկապես, ասորերեն էլ գրված լինեին հենց իր՝ Զենոբի կողմից եւ հետագայում Հովհանի կամ մեկ ուրիշի կողմից հայերեն թարգմանված՝ «ժամանակագրական որոշ կապակցություն ստեղծելու նպատակով»։ Ասենք վերջապես, որ Աբրահամյանն էլ, ի նկատի ունենալով «Հիշատակարանում» տեղ գտած ժամանակագրական որոշ անճշտություններն ու Հովհանի՝ Մամիկոնյան եպիսկոպոսների շարքում երեսունհինգերորդը հիշվելու փաստը, նրան համարում է ոչ թե յոթ կամ իններորդ դարերի հեղինակ, այլ ութերորդ դարի։ Իսկապես, «Հիշատակարանում» տեղ գտած մի քանի մութ եւ անորոշ վկայություններից, ինչպես նաեւ իր ժամանակ տեղի ունեցած դեպքերի ճանաչողության կամ իմացության հանգամանքից ելնելով պետք է հավանական համարել բանասիրության մեջ գրեթե ճշմարտության ուժ ստացած այն ենթադրությունը, թե այս գործի հեղինակը, կամ հավաքող-խմբագրողը ապրել է 8-րդ դարից ոչ վաղ (Մ. Աբեղյան, Մ. Մկրյան, Ա. Աբրահամյան եւ ուրիշներ): Հիրավի, հենց իր վկայակոչած ժամանակաշրջանին (7-րդ դարին) վերաբերող փաստական անճշտություններն ու անախրոնիզմները ավելի առատ են Հովհանի «Պատմության» մեջ, քան 8-րդ դարին վերաբերողները։ Բանասիրությանն ու պատմագիտությանը ոչ պակաս վեճերի եւ տարակարծությունների տեղիք է տվել նաեւ «Տարոնի պատմության» պատմագաղափարական բովանդակության, այսինքն նրա պատմականության, նրա պատմական եւ գրական արժեքի գնահատության խնդիրը։ Բանն այն է, որ մինչեւ այսօր էլ հրապարակ են հանվում ուսումնասիրություններ, գրվում են գրքեր կամ փոքրածավալ հոդվածներ, որոնք՝ հետեւելով դարավոր ավանդույթին կամ բացարձակացնում, գերագնահատում են այս գործի պատմա–հասարակական նշանակությունն ու արժեքը մեր հին մշակույթի ճանաչողության համար, կամ հանիրավի, բոլորովին ժխտում, արհամարհում են ____________________ 1 Տե՛ս այդ մասին՝ Հ. Գ. Մենեվիշյան, Մատենախոսական Միհրան Հովհաննիսյանի «Զենոբ Գլակ հանդեպ արդիական քննադատության», «Հանդես ամսօրեայ» 1912, էջ 485 եւ հետեւյալները։ Տես նաեւ՝ Բ. Ուլուբաբյան, «Ոսկե շղթա», Երեւան, 1979, էջ 46-47։[էջ 11] այն՝ իբրեւ պատմական արժեք ներկայացնող գործ եւ նշում են միայն նրա գրական-բանահյասական, վիպական արժեքը։ Հիմնվելով բուն «Պատմության» տված փաստերին՝ դժվար չէ նկատել, որ իրոք, նրա գաղափարական բովանդակությունը երկու առանձին մասերի բաժանելը եւ դրանցից յուրաքանչյուրը տարբեր հեղինակների վերագրելը կամայական է։ Մի իրողություն, որը դեռ մինչեւ օրս էլ պաշտպաններ ու հետեւորդներ է գտնում1։ Պարզապես 8 — 9-րդ դարերի սահմաններում ապրած եւ սբ. Կարապետի վանքում գործող մեկը՝ Հովհան Մամիկոնյանը, որ հավաքել–խմբագրել ու կազմել է սույն «Պատմությունը», իր կատարածի նկատմամբ հավատ ներշնչելու, այն ամբողջական եւ կուռ դարձնելու, հաղորդած անցյալ ու ներկա անցքերի միջեւ կապակցություն ստեղծելու մտադրությամբ՝ իբրեւ ականատեսի գրավոր վկայություն է ներկայացրել Տարոնում քրիստոնեության մուտքի, տարածման ու հաստատման մասին եղած հիշատակությունները։ Որպես այդպիսին վկայակոչել է Զենոբ Ասորուն, որի գրած, թե թարգմանած, թե ուղղակի պահած-պահպանած զանազան թղթերն ու գրությունները միացրել, հարմարացրել, կցել է իր մոտ եղածին կամ ուրիշ տեղերից բերվածին եւ ներկայացրել իբրեւ մի օրինավոր ամբողջական գործ։ Այս բանը երեւում է մասամբ նաեւ նրա թողած «Հիշատակարանից», որի հավաստիությունը, ինչպես վերը նշեցինք, նույնպես կասկածելի է։ Հենց վերոհիշյալ հանգամանքներն են պատճառ դարձել, որ կասկածի տակ առնվի այս հետաքրքրական աշխատության պատմական ճշմարտացիությանը։ Դեռ իր ժամանակին Գր. Խալաթյանը համեմատելով եւ ցույց տալով այն աղբյուրները, որոնցից իբր քաղվածաբար օգտվել է այս «Պատմության» հավաքող-խմբագրողը, գալիս է այն համոզման, թե. «... Զենոբի գրածը արդարեւ (Գաթըրճյանի խոսքն է) Է դարու մի հայի կարկատանք համարելու է»։ Եվ քանի որ այդպես է, ուստի այն պատմական արժեք կարող է ներկայացնել այնքանով, որքանով որ այլոց կողմից է գրվել։ Այդ հարցի պարզաբանմանը, սակայն, նա այնքան էլ կարեւորության չի տալիս։ Հարցն ավելի հանգամանալից քննության է ենթարկել Մ. Աբեղյանը։ Գրքի առաջին մասի վերաբերյալ գիտնականը եզրակացնում է, թե «Զենոբ Գլակի այս գործն առանձին պատմական արժեք չունի, որովհետեւ՝ 8-րդ դարից ոչ վաղ զանազան աղբյուրներից քաղած-սարքած մի պատմության է։ Աղբյուրների մեջ ավելի տեղ պիտի տալ ազգային եկեղեցական հետին ավանդություններին (ընդգծումը մերն է,– Վ– Վ.) եւ, որ գլխավորն է՝ այդ աղբյուրների մեջ պիտի մտցնել նաեւ ժողովրդական ավանդությունները։ Այդպիսի ավանդություններից ենք համարում Գիսանե եւ Դեմետր աստվածների մասին պատմածները եւ Տրդատի կռիվը Տարոնում։ Կարծում ենք, ժողովրդական ծագում ունի եւ քրմերի պատերազմը, որ անում ես Գիսանեի ____________________ 1 Տես` К. В. Айвазян, «История Тарона» и армянская литература IV—VII веков,, Ереван, 1976, стр. 3 и другие.[էջ 12] եւ Դեմետրի ծառայողները՝ մասնակցությամբ Աշտիշատի քրմերի»1: Աղբյուրների նկատմամբ արված դիտողությունը միանգամայն ճիշտ է եւ անտարակուսելի: Բայց ինչ վերաբերում է՝ թե սույն գործը «առանձին պատմական արժեք չունի», պետք է որոշ վերապահումներով ընդունել, մանավանդ, որ ինքը նույնպես վերապահումով է ասում «առանձին արժեք չունի». նշանակում է, այնուամենայնիվ, ընդունում է նրա որոշ արժեք ունենալը։ Ուրիշ տեղերում էլ Աբեղյանը շատ նրբամտորեն եւ խորությամբ նկատել եւ նշել է այդ գործի պատմական արժեքի այս կամ այն կողմը։ Այս կապակցությամբ ուշագրավ եզրակացության է հանգել պրոֆ. Մ. Մկրյանը2։ Ինչպես Հովհան Մամիկոնյանի, նույնպես եւ 7—9–րդ դարերի մյուս պատմագրական գործերի երեւան գալը նա կապում է ժամանակի հայ հասարակական-քաղաքական եւ դրա հետ միասին՝ մշակույթի ծաղկման ու առաջադիմության համընդհանուր երեւույթների հետ։ Եվ հենց այս առումով էլ ընդգծում է այդ գործի պատմական ու հասարակական արժեքը։ Արաբների տիրապետության հաստատման եւ մահմեդական լծի ծանրացման ժամանակաշրջանը համընկնում է 7–րդ դարի վերջերի եւ 8-րդի սկգբների հետ, այսինքն մոտավորապես այն ժամանակաշրջանին, երբ խմբագրվել-կազմվել է «Տարոնի պատմությունը»։ Ճնշումն ու հալածանքը կիրառվում էր առանձնապես քրիստոնեական գաղափարախոսության, կրոնի եւ նրա վարդապետության բոլոր հետեւորդների նկատմամբ։ Անհրաժեշտ էր ամրապնդել, հաստատուն դարձնել, հավերժացնել այդ հավատի հիմքերը, նաեւ նրա օրինականությունն ու իրավունքները։ Թերեւս ավելի շատ այս նկատառումով է, որ Հովհանը վկայակոչում է 4-րդ դարում՝ Գր. Լուսավորչի օրերում ապրած Զենոբ Գլակին, նույն դարաշրջանի ավանդությունները կամ այդ մասին վկայություն տվող հետագա շրջանի մեր մատենագիրներին՝ Ագաթանգեղոս, Մ. Խորենացի եւ ուրիշներ։ «Տարոնի պատմության» գրվելու շարժառիթների եւ նպատակների վերաբերմամբ պակաս ուշագրավ չեն նաեւ Գր. Խալաթյանի դիտողությունները։ Նա գտնում է, թե դրանով պատմիչը ձգտել է սրբագործել սբ. Կարապետի եկեղեցին ու վանքը՝ ոչ միայն իբրեւ առաջին սրբարան ներկայացնելով, այլեւ այդ վանքին «...տասներկու մեծամեծ դաստակերտ աւանագէղ ապահովել ջանալով» (ընդգծումը մերն է. - Վ. Վ.), (ընդամենը ավելի քան 25 հազար ծուխ կամ երդահամար), որպես թե հենց Տրդատ թագավորի եւ Գրիգոր Լուսավորչի կողմից հաստատված ու կնքված լինեին։ Այդպես հնում վարվում էին, ավելացնում է նա. «...վանքապատական կալուածները որեւէ ձեռնձգությունից ապահովելու եւ կամ՝ ընդհակառակը, նոցա սահմանները ավելի ընդարձակելու դիտմամբ՝ հնագոյն նշանավոր անձնավորությունների — սուրբերի, թագավորների — հեղինակություններին դիմել եւ նոցա վերագրել վանքերի վավերաթղթերի հաստատումը»3։ Այդ մասին վկայությունները ____________________ 1 Աբեղյան Մ., Երկեր, հ. Գ, էջ 447։ 2 Մկրյան Մ., Հայ գրականության պատմություն, 1976 թ., Ե., 267— 281 եւ 317—326 էջերը։ 3 Գր. Խալաթյան, Զենոբ Գլակ, Վիեննա, 1893, էջ 61։ [էջ 13] բազմաթիվ են Հովհան Մամիկոնյանի «Պատմության» մեջ՝ հատկապես Զենոբին վերագրված մասում։ Ուշադրության արժանի հանգամանք է, օրինակ՝ երբ Գրիգորը ստիպում է բոլոր քրմերին ընդունել քրիստոնեությունը եւ նրանց էլ հենց նույն տեղում հիմնադրված վանքի պաշտոնյաներ է հաստատում, սրանք միաբերան Գրիգորից խնդրում եւ պահանջում են, որպեսզի նա իրենց համար բաժին հանի վանքի ունեցվածքից ) եւ զոհաբերություններից։ Սուրբ Սահակի Կանոնագրքում նույնպես նշված է հետեւյալը. «Կուռքերի մոլոր ուսմունքից մեր ազգի դարձի ժամանակ, որ եղավ սբ. Գրիգորի ձեռքով», նրան մոտեցան քրմերը (արդեն քրիստոնյա) եւ իրենց բաժին էին ուզում զոհաբերումից, նույնպես եւ մնացած եկամուտներից։ Հատկանշական է, որ հենց ինքը՝ Գրիգորը, Տրդատի համաձայնությամբ, հատուկ կանոններ է սահմանում ժողովրդից տասանորդ հարկ վերցնել քահանաների համար, քահանաներից էլ՝ եպիսկոպոսների համար, նաեւ երկրի պտուղներից ու զոհաբերությունից բաժին՝ ինչպես եկեղեցու, նույնպես եւ նրա ամբողջ սպասավորության համար։ Կամ հետեւյալ փաստը, իր առաջին իսկ գրության մեջ դիմելով Կեսարիայի Ղեւոնդիոս հայրապետին, նա նշում, ցույց է տալիս եւ գովաբանում այն տեղանքը՝ բարեբուխ, առատաբեր եւ բնակության համար հարմար, որտեղ առաջինը կործանում է հեթանոս քրմերին (կռատները, մեհյանները) եւ հիմնում քրիստոնեական աղոթատեղին։ Դրանով ցանկանում է շահագրգռել, որպեսզի չմերժեն եւ գան։ «Եւ եթէ գայցեք,— ասում է,— զամենայն երկիրդ Եկեղեաց եւ Հարքայ ձեզ առաջի առնեմք... ձեր եղիցի եւ որք զկնի ձեր, որչափ կենդանի էք դուք եւ մեք»1: Ինչ վերաբերում է Հովհանին պատկանող բաժնին, ապա այնտեղ նույնպես կան բազմաթիվ վկայություններ կալվածքների, դաստակերտների, նվիրատվությունների եւ այսպիսի այլեւայլ հանգամանքների վերաբերյալ։ Դրանց բոլորի գլխավոր գաղափարն այն էր, որ հաստատվեին ու օրինականացվեին տոհմական, դասային ավատատիրության ունեցվածքային-սեփականատիրական իրավունքները։ Հովհանի մոտ առատ փաստեր կան մասնավորապես սբ. Կարապետին պատկանող կալվածքների, երդահամարների եւ Մամիկոնյան իշխանների կողմից՝ ամեն հաջողակ պատերազմից հետո վանքին ավարամասից բաժին եւ հարուստ նվերներ հատկացնելու վերաբերյալ, քանի որ իբրեւ թե միշտ սուրբ Կարապետի աներեւույթ զորության, նրա երկնային օգնության շնորհիվ են իրենք հաղթում քանակով նույնիսկ տասնապատիկ ավելի թշնամիներին։ Հովհանը ձգտում է համոզել, թե այդ կարգը, սովորույթը վաղուց ի վեր գոյություն է ունեցել, այսինքն Տրդատ Մեծի եւ Գրիգոր Լուսավորչի ժամանակից։ «Երբ սուրբն Գրիգորը հիմնադրեց եկեղեցին (սբ. Կարապետը),— ասում է նա,— եւ նշխարները ամփոփեց այնտեղ, Գիսանե կուռքի գտնված տեղն էլ տերունական խաչի նշանը կանգնեցրեց... Եպիփանին էլ իր ձեռքով բոլոր վանքերի վանահայր կարգեց, թողեց այնտեղ նաեւ քառասուներեք կրոնավորների, տասներկու դաստակերտ տվեց նրանց, որպեսզի տեղի բնակչությանն սպասավորեն, դրանք են ____________________ 1 «Պատմութիւն Տարօնոյ», 1941, Ե., էջ 49։[էջ 14] Կուառսը, Մեղտին, Բրեխը, Տումբը, Խորնին, Կեղքը, Բազան եւ այլն, որոնք մեծամեծ եւ բազմամարդ ավաններ էին, ինչպես որ կա գրով հիշատակված Մամիկոնյան իշխանների մատյանում»1։ Պրոֆ. Ա. Աբրահամյանն էլ իր հրատարակության առաջաբանում նշել է, որ «Մամիկոնյանի պատմության մեջ կան արժեքավոր տեղեկություններ Հայաստանի տնտեսական հարաբերությունների մասին, հատկապես Մշու սբ. Կարապետի ունեցած կալվածապատկան գյուղերի մասին»2։ Ապա բերում է այն փաստը, որ պատերազմում հաղթողները «Տվին երկու հարյուր ձի, հաղթության առաջին ավարամասը՝ եկեղեցուն»։ Չնայած Հովհանի մոտ երդահամարները, ավաններն ու դրանցում բնակվող ծխերի թվերը բավականին ուռճացված են, սակայն կարեւորն այն է, որ դրանք պատմական իրողություններ են, որոնք իրենց հերթին նպաստում են ներկա գործի պատմական արժեքի բարձրացմանը։ «Տարոնի պատմությունը» պատմական անուրանալի արժեք է ներկայացնում նաեւ քրիստոնեության տարածման համար՝ նրանց եւ հեթանոսների միջեւ մղված երկարատեւ ու համառ պայքարի փաստագրության եւ բազմաթիվ այլ տեսակետներից։ Այսուամենայնիվ, ինչպես արդեն ցույց են տվել ուսումնասիրողներից շատերը, այս գործի կարեւորությունն ու արժեքը մեզ համար ավելի մեծ է ընդհանրապես հայ մշակույթի, նրա զարզացման օրինաչափությունների, դարաշրջանային հատկանիշների քննության եւ արժեքավորման տեսակետից։ Այս իսկ առումով «Տարոնի պատմությունը» առաջին հերթին հանդիսանում է որպես մի անփոխարինելի աղբյուր ժողովրդական բանահյուսության՝ տարբեր ժամանակներում հյուսված ու պատմվող զանազան ավանդությունների, զրույցների, վիպական այլեւայլ ստեղծազործությունների ուսումնասիրման եւ զնահատման համար։ Ճիշտ է նկատվել, թե այդ զրույցներն ու հերոսական պատմությունները ստեղծված-ճոխացած են հատկապես Մամիկոնյան տոհմի եւ սբ. Կարապետի փառքն ավելի բարձրացնելու, նրանց հայրենանվեր բազում գործերը գովերգելու եւ սերունդներին ավանդելու նպատակով, մանավանդ որ դրանք հավաքողն ու կազմողը նույնպես Մամիկոնյան մի անձնավորություն է։ Այդ զրույցներն ու ավանդությունները վաղուց ի վեր մեր ժողովրդի մեջ պատմվող, հավանաբար մի մասն էլ «պարսից պատերազմի վիպական ցիկլից» մնացած զրույցների պատառիկներն են, երբեմն ամբողջական, երբեմն էլ խեղաթյուրված, որ հասել են մինչեւ 8—9-րդ դարերը։ Մյուս կողմից դրանք պատմական իրողությունների՝ Տարոնի, նրա շրջակա գավառների, ընդհանրապես օտար զավթիչների բռնապետական լծի դեմ հայ ժողովրդի մղած հերոսական կռիվների եւ անօրինակ քաջագործությունների գեղարվեստական-վիպական արձագանքն են, ուստի եւ այս տեսակետից էլ մեծ արժեք ունեն եւ գեղագիտական անուրանալի հետաքրքրություն են ներկայացնում։ «Ի՞նչ է Հովհան Մամիկոնյանի «Տարոնի պատմությունը»,— գրում է այդ մասին Մ. Աբեղյանը։ — Շատ պարզ կեր– ____________________ 1 Տես՝ թարգմանության մեջ, էջ 48։ 2 Վերը նշված աշխատությունը, առաջաբան, էջ XI։ [էջ 15] պով ժողովրդական զրույցների մի ժողովածու, որ իրական պատմության հետ գործ չունի, եւ ընդհակառակն՝ ունի ժողովրդական զրույցների ամեն հատկության։ Միամիտ ընթերցողն էլ դժվար թե հավատա այդ պատմվածքների եղելությանը, նույն ինքն հեղինակն այդ զգացել է, որ «Յիշատակարանի» մեջ գրում է. «Աղաչեմ զմանկանս եկեղեցւոյ Աստուածոյ, զի յորժամ զշարադրութիւնս զայս ընդօրինակէք, մի ինչ թուեացի ծաղր ումեք, այլեւ զիմ պատճեանն անպակաս եւ լի գրով դրոշմեսջիք զհետ գրելեացդ»1։ Պետք է նկատել նաեւ որ թե՛ Զենոբին եւ թե՛ Հովհան Մամիկոնյանին վերագրված բաժիններում պատմական դեպքերի ու երեւույթների արձագանքները՝ լեգենդի վերածված, տեղ են գտել գրվածքի մեջ իբրեւ իրողություններ։ Այդ տեսակի ուշագրավ զրույցներ են՝ օրինակ Տրդատի եւ Գրիգոր Լուսավորչի առաջին անգամ Տարոն գալը, Տրդատի պատերազմը հյուսիսականների (հյուսիսցիներ) դեմ եւ հաղթությունը, որի տարբերակները գտնում ենք Փավստոս Բուզանդի (այստեղ կռիվը վարողը Փոքր Խոսրովն է) եւ Մովսես Խորենացու մոտ։ Ապա՝ ուշադրության արժանի եւ բանասիրության մեջ շատ տարակարծությունների առիթ հանդիսացած զրույցների շարքում պետք է հիշատակել Դեմետր եւ Գիսանե եղբայրների մասին եղածը, այստեղ նրանք ազգությամբ հնդիկներ են, ապստամբել են իրենց թագավորի դեմ եւ պարտվելով փախել Հայաստան (Տարոն), ուր լավ ընդունելության են արժանացել, փառք ու պատիվ վայելել, իսկ հետագայում իրենց ժառանգների կողմից աստվածների շարքում դասվել ու պաշտվել իբրեւ կուռքեր։ Այս զրույցի մեջ, սակայն, ինչպես նշել ենք նաեւ ծանոթագրությունների բաժնում, նրանց հայրը կամ Արձան քրմապետն է, կամ իրենք են հայր ու որդի։ Դարձյալ Աբեղյանն է նկատել, որ այս զրույցի հիմքում երեւում է; Մամիկի եւ Կոնակի մասին եղած հայտնի ավանդության մի «մթնացած հիշողություն հետին դարերի»։ Մովսես Խորենացու, Փավստոս Բուզանդի եւ Սեբեոսի մոտ եղբայրները, որոնցից իբր սերվեց ու առաջ եկավ Մամիկոնյան տոհմը, ծագումով չինացիներ են եւ ոչ հնդիկներ։ Արդյոք համանման մի զրույցի կամ միեւնույն ակունքից առաջ եկած մի պատումի հեռավոր արձագանքները չե՞ն աստվածաշնչյան Ադրամելեք եւ Սանասար եղբայրների, կամ թե մեր մեծ վեպի՝ «Սասնա ծռերի» նախնիներ Սանասարի ու Բաղդասարի՝ Բաղդադից փախստական գալու եւ Սասունում հիմնավորվելու մասին գոյություն ունեցող ավանդությունները։ Զենոբին վերագրված մասում տեղ է գտել մի չափազանց հետաքրքրական եւ անկախ պատմություն եւս՝ Արծրունյաց Վարդպատրիկ իշխանի Մարիամ տիկնոջ եւ սբ. Կարապետի միաբանների միջեւ տեղի ունեցած միջադեպի մասին։ Եվ վերջապես Տարոնում՝ հանուն քրիստոնեական ուսմունքի, եւ ընդդեմ հեթանոսության մղված պայքարի մասին, հրաշապատում դեպքերով լեցուն ավանդությունները, որ առատորեն սփռված են «Պատմության» մեջ։ Ինչ վերաբերում է Հովհանին վերագրված բաժնին, ապա պետք է ասել, ____________________ 1 Աբեղյան Մ., նշվ. աշխատ., հ. Ա, էջ 188, [էջ 16] XIV ժողովրդական պարզ ու պատկերավոր զրույցների մի հոյակապ ժողովածու էլ այդ է, որ այդպիսին լինելով՝ պարունակում է, սակայն, շատ արժեքավոր նյութեր պատմական իրականության, ժամանակաշրջանի հասարակական հարաբերությունների, կյանքի, կենցաղի, հերոսական պատերազմների, օտար ժողովուրդների հետ ունեցած հարաբերությունների եւ համանման այլեւայլ խնդիրների վերաբերյալ։ Հերոսները Մամիկոնյաններն են, որոնք սերնդից սերունդ, անձնուրաց կերպով պայքարում են Տարոնի եւ Հայաստանի թշնամիների դեմ։ Նրանց օգնում եւ օժանդակում են հայոց մյուս գավառների իշխաններն իրենց զորքերով եւ ոչ պակաս քաջությամբ ու համարձակությամբ, քան Մամիկոնյանները։ Դրանք նույնպես այն զրույցների կամ իրական պատմությունների ավելի ժողովրդականացած, վիպականացած տարբերակներն են, որոնք դրանից առաջ հանդիպում են Սեբեոսի «Պատմության» մեջ։ «Հովհան Մամիկոնյանի մասի մեջ,— գրում է Աբեղյանը,— հին վեպից մնում է Մուշեղի զրույցը, որ ընդարձակված է Գայլ Վահանի եւ հաջորդների զրույցներով իբրեւ «Պատերազմ Տարօնոյ»1: Իսկապես, անմիջապես նկատվում է, որ այս հերոսները, նրանց զործողոթւյունները, նրանց մտածելակերպը ավանդական վիպական է։ Մուշեղ Մամիկոնյանը Տարոնի եւ ամբողջ Սասունի իշխանն է, որին Հայաստանի մարզպան է կարգում պարսից Խոսրով արքան։ Նրան հաջորդում են Գայլ Վահանը, սրա որդի Սմբատը, սրա որդի Վահանը, որ «մայրենոք» Կամսարական է կոչվում։ Վերջում «Պատմության» մեջ տեղ են զտել նաեւ Ծիծառնի խաչի եւ Տիրանի մասին ժողովրդի մեջ պահպանված զրույցները, որոնք, սակայն, ուսումնասիրողներից ոմանց կարծիքով, հետագայում են ավելացված՝ ուրիշների կողմից։ Պատմվածքի վիպական բնավորությունը երեւում է առաջին հերթին նրանից, որ Մամիկոնյան տան իշխանները, որոնք բոլորն էլ անմնացորդ նվիրյալ հայրենասերներ են եւ քաջ պատերազմող, գործողությունների սկզբում դեռեւս գրեթե մանկահասակ պատանիներ են, բայց քիչ ժամանակ անց, արդեն հարյուրամյա եւ ավելի զառամյալ ծերունիներ։ Նրանք պատերազմում երբեք պարտություն չեն կրում, չնայած այն հանգամանքին, որ այդ բոլոր կռիվները մղվում են հայոց հողում, Տարոնի շրջակայքում, եւ թշնամական զորքերն էլ միշտ հայերից բազմապատիկ ավելի են։ Շատ հետաքրքրական է, որ նույն Մամիկոնյանները Փավստոս Բուզանդի մոտ էլ երբեք պարտության չեն կրում։ Այնտեղ Վասակ Մամիկոնյանը շարունակ կոտորում է պարսից ամբողջ բանակը, կամ Շապուհն է միաձի փախչում ազատվում, կամ մեկը գինվորներից՝ մազապուրծ գնում եւ հայտնում է եղելությունը։ Այստեղ էլ գրեթե նույնն է, բայց ավելի եւս չափազանցված ու վիպականացած։ Վահան Մամիկոնյանն այստեղ ինքն է միայն մի զինվորի «զրուցատար» ուղարկում, իբրեւ արհամարհանք թշնամու նկատմամբ, կամ թե ինքն անձամբ է գնում, երբեմն նույնիսկ միայնակ, խաբում, հիմարացնում է թշնամու եւ՛ զորքերին, եւ՛ զորավարներին։ Վերջում էլ կտրում է զորավարի գլուխը, վերցնում նրա զենքերը, ամբողջ ինչքն ու ունեցվածքը եւ ողջ առողջ վերադառնում։ Պար– ____________________ 1 Աբեղյան, նշված աշխատությունը, էջ 452։ [էջ 17] զապես էպոսին հատուկ վիպականացման է ենթարկել Հովնանն իր պատմելիքը։ Վահանի որդի Սմբատը, որը Սեբեոսի «Պատմության» մեջ ավելի է մոտենում իրական-պատմականին, նույն վիպական Սմբատ Բագրատունին է, որը այստեղ Մամիկոնյան է։ Սրա որդի Վահանը հավանաբար իր պապ Գայլ Վահանն է եւ այլն։ Այդպես են եւ մյուսները։ Մի անգամ պատերազմում Սմբատը այնքան մարդ է կոտորում թշնամիներից, որ սուրը բռնակից կոտրվում է նրա ձեռքում եւ դաստակն էլ մածուցվում-կպչում է բռան մեջ։ Որքան չարչարվում են դաստակը չի պոկվում բռան միջից։ Ստիպված հրամայում է բերել մի պարսկի, գլուխը կտրում են, տաք արյունը հոսում է Սմբատի ձեռքին, նոր միայն դաստակը թուլանում եւ պոկվում է բռան միջից։ Զավեշտը, ծաղրական ու երգիծական հատվածները առատորեն սփռված են Հովհանի մոտ։ Նման երգիծանքն իսկական ժողովրդական վիպական մտածողությանը հատուկ մի երեւույթ է, որը սնվելով հինգերորդ դարի ավանդներից, անցել է 7— 8-րդ դարերին, գեղեցիկ դրսեւորում է գտել մեր մեծ էպոսում՝ «Սասնա ծռերում», ապա՝ փոխանցվելով 10-րդ ու հետագա դարերի պատմագրությանը՝ այդպիսով հարատեւել։ Հիշենք, թե երգիծական ինչպիսի սքանչելի հնարանքներով էր Սասունի ժողովուրդը ծաղրում Կոզբադինին եւ մյուս հարկահաններին։ Ահա մի երկու օրինակ Հովհանի «Պատմությունից»։ Մուշեղի զինվորները (Վահանի կարգադրությամբ) կտրում են պարսից զորավար Միհրանի գլուխը եւ ուղարկելով այն նրանց թագավորին, պատվիրում են հաղորդել հետեւյալը. «Այս մարդը, երբ մարզպան եկավ մեր երկիրը, այնժամ զորքերը դեմ առ դեմ ախոյան կանգնելով՝ խաղագնդակ էին ուզում, բայց չկարողացանք գտնել։ Հույներից էլ չհամարձակվեցինք գնալ խնդրել, քանզի ձեր ոխերիմ թշնամիներն են։ Ձեր զորքի մոտ էլ նայեցինք, տեսանք նրանց մոտ էլ գնդակ չկար։ Ստիպված կտրեցինք այս գլուխն ու խաղացինք։ Արդ, իմացանք, որ Շահաստանից եկել եք Բաստր քաղաքը [որ մի] երկիր է տափարակ ու դաշտաձեւ։ Գիտենք, որ գնդակ պիտի խաղաք, ահավասիկ, վերցրեք ձեր քրոջ որդու գլուխը եւ թող ձեզ խաղագնդակ լինի սերնդից-սերունդ»1։ Մեկ այլ առիթով Սմբատը հետեւյալ բովանդակությամբ նամակ է ուղարկում պարսից Խոսրով արքային. «Կամ հինգ տարվա հարկը կտաս ինձ, ասում է, քանի որ քո զորքդ ու նրանց անասունները իմ երկրի հացն ու խոտը կերան, եւ փայտի արժեքը, որ իբրե վառելիք օգտագործեցին, եւ ջրինը, որ խմեցին, եւ այն տաճարների գինը, որ իմ հայր Վահանը այրեց [այնտեղ պատսպարված] քո զինվորների պատճառով, եւ սապոնի գինը՝ հիսուն հազար դահեկան, որով քո զինվորների գարշահոտ ու արյունաթաթախ զգեստները լվանալ տվեցինք ու հագանք։ Ապա թե՝ ոչ, գամ [միայն] հարյուր մարդով քո վրա եւ ամբողջ Պարսկաստանը գերեվարեմ բերեմ Տարոնում լցնեմ եւ քո այդ կուռքերի տեղն էլ բերեմ շներին կապեմ, որ դրանց փոխարեն ձեզ համար հաչեն»2։ Ծաղրական երկխոսություններով եւ միմյանց նկատմամբ անվանար– ____________________ 1 Տե՛ս թարգմանության մեջ, էջ 81։2 Նույն տեղում, էջ 90։ [էջ 18] կումներով լի է Հովհանի պատմվածքը։ Բանն այն է, ինչպես նկատել են ուսումնասիրողներից ոմանք, որ Հովհանի ստեղծած գեղարվեստական կերպարները այլեւս ազատախոհ են, զերծ քրիստոնեական մորալի՝ չարին բարությամբ պատասխանելու գոգմատիկ քարոզի եւ մտածողության կաշկանդումներից։ Նրանք չափազանց համարձակ են, անխնա՝ երկրի ամեն մի թշնամու նկատմամբ, նույնիսկ չեն խուսափում թշնաման ճարպկությամբ, խորամանկությամբ, ամեն միջոցով հաղթելու հնարավորությունից։ Խորամանկությունն այստեղ արդեն դիտվում է իբրեւ խելացիություն, իմաստնություն, հնարամտություն։ Սմբատը անմարդկային դաժանությամբ է վերաբերվում գերի մնացած բոլոր թշնամիների նկատմամբ՝ անկախ տարիքից եւ սեռից։ Նա շատ հեռու է Փավստոսի ներկայացրած Մուշեղի ասպետական մեծահոգությունից ու խղճմտանքից։ Ժողովուրդը Հովհանի մոտ միշտ մասնակից, գործակից կամ ականատես է իր հերոսների գործողություններին, նա ակտիվ մասնակցություն ունի թե՛ իր աջակցությամբ, թե՛ ոգեւորելով ու ոգեշնչելով, թե՛ իր առողջ, լավատեսական, պայծառ երգիծանքով, որոնք բոլորն էլ հատուկ են մեր հանճարեղ էպոսին։ Այդ է թերեւս պատճառը, որ Հովհանի «Պատմությունը» լեզվի եւ ոճի առանձնահատկությունների տեսակետից էլ շատ է մոտենում ժողովրդական պատմելաձեւին, նրա ոճին, կարծես թե նույնանում է նրա հետ։ Ինչ որ է, ընդունելով եւ գնահատելով հանդերձ այս գործի գրական–գեղարվեստական անուրանալի մեծ արժեքը, ժողովրդական բանահյուսության հետ ունեցած նրա անխզելի կապը, այնուամենայնիվ, այն մեզ համար մնում է իբրեւ պատմության սկզբնաղբյուրային նշանակություն ունեցող, պատմական ու հասարակական փաստերի առատությամբ աչքի ընկնող մի երկ։ Հենց այդ գիտակցությամբ էլ ձեռնարկել ենք սույն թարգմանությունը։ 1. Տիտղոսաթերթ եւ այլն | 2. Նախաբան 3. Տարոնի պատմությունը, որ թարգմանել է ասորիների Զենոբ եպիսկոպոսը 4. Պատճեններ I- IV... Ծիծառի Խաչի պատմությունը... Վահանի որդի Տիրանի մահվան եւ աղի ծովի ափին տեղի ունեցած պատերազմի մասին... 5. Ձեռագրերը եւ հրատարակությունները | 6. Ծանոթագրություններ 7. Անձնանունների ցանկ | 8. Տեղանունների ցանկ 9. Բովանդակություն (ըստ գրքի) |Լրացուցիչ տեղեկություններ| Աղբյուր՝ ԵՐԵՎԱՆ «ԽՈՐՀՐԴԱՅԻՆ ԳՐՈՂ» — 1989 |Տես նաեւ|


Ա. Սաքունցն ընդդեմ Ռ. Հայրապետյանի հայցը վարույթ է ընդունվել - Այսօր` թարմ լուրեր Հայաստանից Փետրվարի 10 ՔաղաքականՏնտեսությունՀասարակությունՄշակույթԺամանց / ՈճԻրավունքՍպորտ Ա. Սաքունցն ընդդեմ Ռ. Հայրապետյանի հայցը վարույթ է ընդունվել Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակից տեղեկացնում են, որ Երեւան քաղաքի Կենտրոն եւ Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Ռ. Ափինյանի որոշմամբ՝ Արթուր Սաքունցն ընդդեմ Ռուբեն Հայրապետյանի, երրորդ անձ՝ Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերության՝ հրապարակայն ներողություն խնդրելուն պարտավորեցնելու, պատվին եւ արժանապատվության պատճառված վնասի հատուցման պահանջի մասին հայցադիմումն ընդունվել է վարույթ: Հայցադիմում ներկայացնելու համար հիմք է հանդիսացել 2012 թ. մայիսի 26-ին Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերությամբ ցուցադրված «Լրացուցիչ ժամանակ» սպորտային հաղորդումը, որտեղ հաղորդման հյուրը` Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի նախագահ`Ռուբեն Հայրապետյանը կատարել է հետեւյալ արտահայտությունները. «Երբ որ ես Վանաձորում ուզում եմ ֆուտբոլի դպրոցը կառուցեմ, ոչ մի ծառ, ոչ մի թուփ չկա, սարի վրա դպրոց եմ կառուցում, բայց չգիտես ինչի հայտնվեց Հելսինկյան մի հատ ինչ որ անհասկանալի օղերով մի հատ շան ծնունդ ու բռնեց, դատի տվեց մեզ, քաղաքապետարանին, ավագանու որոշմանը, այդ թվում ֆեդերացիան էլ որպես երրորդ կողմ, պատասխանող կողմ: Հիմա դրանք մի քանի կոպեկ արտասահմաններից էդ գռանտները ստանում են, իրանց գռանտների հաշվին ցանկացած գեղեցիկ բան այսօր վարկաբեկում են»: Հայցվորի ներկայացուցիչ Կարեն Թումանյանը 2012 թ. հունիսի 15-ին ուղարկած հայցադիմումում նշել է, որ «Լրացուցիչ ժամանակ» սպորտային հաղորդման ժամանակ Ռուբեն Հայրապետյանի կողմից նշված «Հելսինկյան մի հատ ինչ որ անհասկանալի օղերով մի հատ շան ծնունդ» արտահայտությունը արատավորում է Արթուր Սաքունցի պատիվն ու արժանապատվությունը: Հայցվոր կողմը դատարանից պահանջում է Ռուբեն Հայրապետյանին պարտավորեցնել հրապարակայնորեն ներողություն խնդրել Արթուր Սաքունցից, հետեւյալ բովանդակությամբ. «Ես` Ռուբեն Հայրապետյանս, 2012 թ մայիսի 25-ին հանրային հեռուստատեսության «Լրացուցիչ ժամանակ» հաղորդաշարի եթերում թույլ եմ տվել ոչ պատշաճ, վիրավորական արտահայտություններ «Հելսինկյան Քաղաքացիական Ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակ» հասարակական կազմակերպության նախագահ Արթուր Սաքունցի հասցեին, որի համար ներողություն են խնդրում», ինչպես նաեւ որպես փոխհատուցում Ռուբեն Հայրապետյանից հօգուտ Արթուր Սաքունցի բռնագանձել 10 (տաս) ՀՀ դրամ: Նախնական դատական նիստը նշանակված է 2012 թ. հուլիսի 25-ին՝ ժամը 11:00-ին, Երեւան քաղաքի Կենտրոն եւ Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանում (հասցեն՝ ք. Երեւան, Թբիլիսյան խճուղի 3/9, 2-րդ հարկ, թիվ 7 նիստերի դահլիճ): 10.07.12, 18:25 19:05 • ԱՅՍՕՐ, Աշխատանքից ազատված ԱԳՆ փոխնախարարը նշանակվեց Չինաստանում ՀՀ դեսպան 18:52 • ԱՅՍՕՐ, ՄԻՊ պաշտոնի համար կպայքարի չորս թեկնածու 18:40 • ԱՅՍՕՐ, Սերժ Սարգսյանն ընդունել է ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի տեղակալին 18:27 • ԱՅՍՕՐ, Նախագահը հաստատել է սահմանադրական փոփոխություններով անվանականորեն սահմանված եւ ընդունման, փոփոխման ենթակա օրենքների ցանկը 18:13 • ԱՅՍՕՐ, Փաստաբանին Facebook-յան գրառման համար տույժի ենթարկելը խոսքի ազատության ոտնահարում չէ. Մարտուն Փանոսյան 18:00 • ԱՅՍՕՐ, Ռուսաստանը տեղեկություններ ունի ԻՊ-ի հետ Թուրքիայի գաղտնի կապերի մասին 17:48 • ԱՅՍՕՐ, Հանցավոր բանդայի ղեկավարի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը մնաց անփոփոխ 17:31 • ԱՅՍՕՐ, Էրդողանն ու Գյուլը հանդիպել են 17:17 • ԱՅՍՕՐ, ՍԱՊԾ. Լոլիկի խմբաքանակի վերադարձ Հայաստան այս պահի դրությամբ չի եղել 17:07 • ԱՅՍՕՐ, Վերաքննիչը խստացրեց զինծառայողներին սեքսուալ բնույթի գործողություններ հարկադրողի պատիժը 16:55 • ԱՅՍՕՐ, Շարապովան չի մասնակցի Դոհայի մրցաշարին 16:42 • ԱՅՍՕՐ, Մոսկվա կինոթատրոնում տեղի կունենա «Խաղասեղանին սերն է» ֆիլմի հայաստանյան պրեմիերան 16:29 • ԱՅՍՕՐ, Վաղը մայրաքաղաքում եւ մարզերում կլինեն հոսանքազրկումներ 16:16 • ԱՅՍՕՐ, ՀԵՀ-ը երկարաձգում է կրթաթոշակների հատկացման դիմումների ընդունման ժամկետը 15:54 • ԱՅՍՕՐ, Անհայտ գնորդն այդպես էլ չբացահայտվեց. Համալիրի հարցը՝ նորից օրակարգում 15:40 • ԱՅՍՕՐ, Խ. Հարությունյան. Աշոտյանի հրաժարականը քաղաքական կարիերայի վրա որեւէ կերպ չի անդրադառնալու 15:29 • ԱՅՍՕՐ, Փոստանջյանը ձգտում է ստանձնել չկայացած ինստիտուտի ղեկավարի պաշտոնը 15:14 • ԱՅՍՕՐ, Էդվարդ Նալբանդյանը կհանդիպի ԵԱՀԿ համանախագահներին 14:57 • ԱՅՍՕՐ, Արա Պապյան. Գնալով անխուսափելի է դառնում քրդական պետության ստեղծումը 14:45 • ԱՅՍՕՐ, Ռ. Հակոբյան. Քաղաքական դաշտը պետք է մաքրվի կեղծ նոտաներից 14:34 • ԱՅՍՕՐ, Թուրքիան եւ Սաուդյան Արաբիան պատրաստվում են մեծացնել ռազմական ոլորտում համագործակցությունը 14:21 • ԱՅՍՕՐ, Սա անբարոյականություն է, ոչ թե՝ պայծառատեսություն. Կոմիտաս վարդապետի պատասխանը՝ պայծառատեսին 14:06 • ԱՅՍՕՐ, Պատգամավոր. Հայաստանի բնակչության մեծ մասն ընդդիմադիր է ամեն ինչին, նաեւ՝ ընդդիմությանը 13:50 • ԱՅՍՕՐ, Արա Պապյան. Չի բացառվում, որ Հայաստանը կարող է ներքաշվել ռուս-թուրքական հակամարտության մեջ 13:37 • ԱՅՍՕՐ, Թ. Պողոսյան. Իշխանությունը պատասխանատվության լղոզման ճանապարհով է գնում 13:28 • ԱՅՍՕՐ, Էնրիկե. Եթե ցանկանում ես դառնալ «Բարսելոնայի» լեգենդը, պետք է պատրաստ լինես ցանկացած իրավիճակի 13:14 • ԱՅՍՕՐ, Երիտասարդական նվագախմբի երաժիշտները վարպետության դասեր են անցել Բեռլինի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի փողային կվինտետում 13:00 • ԱՅՍՕՐ, Ա. Մարտիրոսյան. «Ժառանգությունից» արտահոսք չկա 12:46 • ԱՅՍՕՐ, Մեդվեդեւի հրաժարականը պահանջող ստորագրահավաք է մեկնարկել 12:37 • ԱՅՍՕՐ, Արմեն Սարգսյանն ազատվել է դեսպանի պաշտոնից 12:24 • ԱՅՍՕՐ, ՀՀԿ-ն ԳՄ նիստ է հրավիրել 12:11 • ԱՅՍՕՐ, Սերգեյ Մանասարյանն ազատվել է փոխարտգործնախարարի պաշտոնից 11:59 • ԱՅՍՕՐ, Օտարերկրյա կապիտալի հետաքրքրություններն ակտիվանում են 11:46 • ԱՅՍՕՐ, Ընդամենը 265 000 դրամ եւ Լիլիթը կունենա անհրաժեշտ սայլակը 11:33 • ԱՅՍՕՐ, ԱՄՆ Տնտեսական աջակցության հիմնադրամի կողմից 2017թ-ին Հայաստանը կստանա $22,412,000, Ադրբեջանը՝ $10.936.000 11:22 • ԱՅՍՕՐ, Ոչ մի անակնկալ. Արփինե Հովհաննիսյանը կշարունակի պաշտոնավարել 11:10 • ԱՅՍՕՐ, Գյումրիում սեփական տանը հրդեհի հետեւանքով քաղաքացի է մահացել 11:00 • ԱՅՍՕՐ, Անկարայում ԱՄՆ դեսպան Ջոն Բասը կանչվել է Թուրքիայի արտգործնախարարություն 10:45 • ԱՅՍՕՐ, Հրդեհ՝ Պռոշյան փողոցի տներին մեկում. Բնակիչները հոսպիտալացվել են 10:30 • ԱՅՍՕՐ, Պատահար Նորագավիթում. Տուժածը տեղափոխվել է հիվանդանոց 10:19 • ԱՅՍՕՐ, Այս գիշեր սահմանին հակառակորդն արձակել է 700 կրակոց 10:10 • ԱՅՍՕՐ, Զորամասից անհետացած զինվորին գտել են 10:03 • ԱՅՍՕՐ, Քաղաքապետարանը շարունակում է «զարմացնել» իր ախորժակով 09:55 • ԱՅՍՕՐ, Չի բացառվում, որ ՀՀ նախագահը եւս մեկ անգամ երկարացնի ԱԱԾ տնօրենի պաշտոնավարման ժամկետը 09:48 • ԱՅՍՕՐ, Բագրատյանը մտադիր է ընդդիմադիր դաշտում կոալիցիա ստեղծել. «Առավոտ» 09:41 • ԱՅՍՕՐ, Էկոնոմիկայի նախարարը ճամպրուկներն է հավաքում 09:37 • ԱՅՍՕՐ, Հայկական շուկայում նկատվում է դոլարի դեֆիցիտ 09:30 • ԱՅՍՕՐ, Հովիկ Աբրահամյանը ԲՀԿ վերնախավին ասել է՝ վերջ տան «բազառներին 09:22 • ԱՅՍՕՐ, «Ժառանգության» անդամները դուրս են գալիս կուսակցությունից` «Հայկական վերածննդին» միանալու համար 09:17 • ԱՅՍՕՐ, Կարեն Ճշմարիտյանին թալանել են 09:10 • ԱՅՍՕՐ, Արմեն Աշոտյանն այլեւս նախարար չէ 12:49 • 09/02, Սեյրան Օհանյան. Նախատեսվում է զինծառայողների աշխատավարձի բարձրացում 12:41 • 09/02, Շվեդիայի ԱԳ նախարար. ԼՂ հակամարտության կարգավորումը ռազմական լուծում չունի 12:30 • 09/02, Տ. Ուրիխանյան. Չենք ունեցել դեպք, երբ ընդդիմությունը, իշխանության հետ համագործակցելով, պահպանել է սեփական սկզբունքները 12:18 • 09/02, ՌԴ դեսպան. Թուրքիան ներողություն պետք է խնդրի խոցված ինքնաթիռի համար 12:09 • 09/02, Բնակարանամուտ երեք ընտանիքի համար՝ սահմանամերձ Խաչիկ գյուղում 11:56 • 09/02, Վ. Բաբայան. ԲՀԿ-ն փետրվարին համագումար չունի 11:44 • 09/02, Գիշերվա ընթացքում կատարվել են ձնամաքրման ու փողոցների աղ ու ավազով մշակման աշխատանքները 11:31 • 09/02, 13,6 մլն դոլար վարկ՝ կառավարման ավտոմատացված ու տվյալների հավաքագրման համակարգի ընդլայնման համար


Իգոր Դոդոնը Փաշինյանին հրավիրել է Մոլդովա - Լուրեր Հայաստանից - Թերթ.am Մոլդովայի նախագահ Իգոր Դոդոնն անդրադարձել է Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդի նիստի շրջանակներում Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ հանդիպմանը: Ինչպես հաղորդում է «Արմենպրես»-ը, Մոլդովայի նախագահը Հայաստանի վարչապետի հետ հանդիպման մանրամասներ է հայտնել «Ֆեյսբուք»-ի իր էջում կատարած գրառման միջոցով : Մոլդովայի նախագահը հանդիպման ընթացքում վերահաստատել է իր մասնակցությունը այս տարվա հոկտեմբերին Երեւանում կայանալիք Ֆրանկոֆոնիայի գագաթնաժողովին, ինչպես նաեւ ՀՀ վարչապետին հրավիրել է այցելել Մոլդովա: «Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդի նիստի շրջանակներում ես ծանոթացա Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ, ընդգծեցի դինամիկ զարգացող երկկողմ հարաբերությունները, մասնավորապես՝ պատմության մեջ առաջին անգամ Մոլդովայի նախագահի այցը Հայաստան 2017թ. նոյեմբերին: Իր կողմից պարոն Փաշինյանը հաստատեց հայկական պատվիրակության մտադրությունը աջակցել Եվրասիական տնտեսական միությունում Մոլդովային դիտորդի կարգավիճակ տալուն: Նա նաեւ խոսեց մեր ժողովուրդների միջեւ բարեկամական հարաբերությունների եւ Մոլդովայի պատմության եւ մշակութային կյանքին հայերի նշանակալի մասնակցության մասին: Խոսակցության ավարտին ես հաստատեցի իմ մասնակցությունը Ֆրանկոֆոնիայի գագաթնաժողովին, որը կկայանա հոկտեմբերին: Բացի այդ՝ ես Նիկոլ Փաշինյանին հրավիրել եմ այցելել Մոլդովա»,- գրել է Իգոր Դոդոնը:


Բուբուլինիո/Բուգի-Բուգի/Քարե видео - Luxfilm Երբ ուսումնասիրում էի Հայաստանը ներդրողների համար գրավիչ երկիր դարձնելու նպատակով վարչապետի՝ (Karen Karapetyan) «Մաքուր Հայաստան Добавлено ✧ 13:47 09.03.2018 Իշխանությունը հերթական անգամ խայտառակ ե1394 Добавлено ✧ 19:15 17.02.2018 Հազար անգամ կներեք էս գիշերվա կեսին դիվահար էնելու համար։) Ու ըսիգ տելեվիզորով են ցույց տվե)) Добавлено ✧ 21:02 10.02.2018 «Այնպիսի զգացողություն ունեմ, ասես տուն եմ Добавлено ✧ 10:48 24.09.2017 Հայկազ Սարգսյան – Դասախոսություն վիրուսն138 Կարոտ, միայնություն, սեր...ցավ ու երազանք: Երբ հավատում ես երազանքիդ, ամբողջ տիեզերքն է կանգնում կողքիդ եւ օգնում, որ այն իրականո Добавлено ✧ 17:46 26.07.2017 Սեւան՝ Կամբուզ հյուրանոցային համալիր եւ հանգստի գոտի, Kambuz hyuranoc` Sevan, Севан Камбуз Այցելություն հանրապետության սահմանագծի Добавлено ✧ 13:04 09.06.2017 Կայացավ մեր շրջագայության վերջին համերգը Խաբարովսկում։ Շնորհակալություն բոլորին նրանց ովքեր ներկա գտնվեցին կայացած 14 համերգների Добавлено ✧ 12:52 03.05.2017 13- Ազատագրուել զգայարանների գերութիւնից Добавлено ✧ 20:08 21.03.2017 Գայանե Բաղդասարյանի նոր՝ սկանդալային հոլովակը, որտեղ տեսեք ինչեր է անում հանուն գումարի ռուս միլիարդ Добавлено ✧ 01:36 31.12.2016 ՊՆ ղեկավարությունը խուսափում է խոսել «1000 դրամի» օրինագծի մասին Добавлено ✧ 11:53 21.11.2016 Բուբուլինիո/Բուգի-Բուգի/Քարե Դարդ 3 Добавлено ✧ 11:54 23.10.2016 Ջավախքի Ջուլղա գյուղում տատիկների եւ մայ140 Добавлено ✧ 22:03 19.08.2016 «Զարթոնք» գաղափարական-քաղաքական ակումբի ա13 Добавлено ✧ 14:12 28.07.2016 Առաջնորդական սուրբ պատարագ. ՈՒՂԻՂ միացում էջմիածնից Добавлено ✧ 14:22 26.06.2016 Արցախի դեմ ապրիլյան ագրեսիայի տեսագրությունը Добавлено ✧ 15:33 14.06.2016 «Գագիկ Ծառուկյան» հիմնադրամի աջակցությամբ ապագա դերասանները կմասնակցեն «Пространство юных» փառատոնին Добавлено ✧ 00:41 16.05.2016 Եթե Բաքուն շարունակի ռազմական արկածախնդրությունը, ՀՀ-ն գործի կդնի գործողությունների ծրագիր Добавлено ✧ 21:03 05.05.2016 «Թող բացեն աշխատատեղեր, հետո նոր արգելեն Թուրքիայից ապրանքի նե...Վաճառակաների կարծիքը թուրքական ապրանքների հնարավոր արգելքի մասի Добавлено ✧ 18:46 04.05.2016 Պաշտպանական բնագծից ոչ հեռու եւս եռուզեռ138 Добавлено ✧ 15:42 11.04.2016 Փոքրիկ տղան դեռ չէր հասցրել սկսել երգը երբ ժյուրին միանգամից պտտվեց (տեսանյութ) The Last Blog!_0_1442831702808 Добавлено ✧ 12:26 21.09.2015 Կայացել է «Մենք մեր զինվորի կողքին ենք» բարեգործական ծրագրի 2-րդ փուլի դրամաբաշխման արարողությունը: Добавлено ✧ 12:25 06.07.2015 Իշխանությունը իշու քուռակի կարգավիճակու Добавлено ✧ 17:49 23.06.2015 Уважаемые посетители Luxfilm.ru - полное видео Բուբուլինիո/Բուգի-Բուգի/Քարե Вы можете смотреть онлайн на любом смартфоне айфон, андроид или айпад (iPad, iPhone, Android) в хорошем качестве hd 720 на бигсинема и баскино ;)


source: wikipedia

text: Հոլանդերեն կամ նիդերլանդերեն (ինքնանուն՝ Nederlands). հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի արեւմտա-գերմանական լեզվախմբի լեզու։ Հոլանդերեն խոսում են աշխարհում 24 միլիոն մարդ։ Հոլանդերենը պետական լեզու է Նիդերլանդներում, Բելգիայում (Ֆլանդրիայում), Արուբայում, Կյուրասաոյում եւ Սուրինամում։ Ըստ աշխարհի լեզուների դասակարգման՝ հոլանդերենը 48-րդն է։ Բնութագիր Հոլանդերենն ազգակից է անգլերենին եւ գերմաներենին եւ լեզվաբանական հատկանիշներով գտնվում է երկուսի միջեւ։ Սակայն, բացի նրանից, որ հոլանդերենը չի ենթարկվել վերին գերմաներենի հնչյունափոխությանը, այն գերմաներենից տարբերվում է նաեւ հոլովների սակավությամբ (ինչպես անգլերենը), գերմաներեն ումլաութի գրեթե բացակայությամբ եւ զգալիորեն ավելի կանոնավոր ձեւաբանությամբ։ Ժամանակակից հոլանդերենն սկզբում ուներ երեք գոյականական սեռ, որոնցից երկուսը՝ արականը եւ իգականը, մեծ մասամբ համընկնում են (ստանում են նույն՝ de որոշիչ հոդը)։ Որպես հետեւանք՝ գոյականական սեռը շատ ավելի քիչ քերական դեր է խաղում հոլանդերենում, քան գերմաներենում։ Գլխավոր նախադասություններում նախադասության անդամները սովորաբար ունեն SVO (ենթակա֊ստորոգյալ֊ուղիղ խնդիր) շարադասություն, որը հարցական եւ երկրորդական նախադասություններում կարող է դառնալ շրջուն (SOV)։ Հոլանդերենի բառապաշարը մեծ մասամբ ժառանգված է գերմանական լեզվաընտանիքից. գերմանական ծագման բառերի քանակը ավելի զգալի է, քան ռոմանական ազդեցության ենթարկված անգլերենում։ Տես նաեւ Woordenboek der Nederlandsche Taal Ծանոթագրություններ Լեզուներ այբբենական կարգով Նիդերլանդների լեզուներ Բելգիայի լեզուներ Սեն Մարտենի լեզուներ


ՌԴ ընտրություններում «քինդեր-անակնկալը» կոմունիստների հանդեպ կարոտախտն էր - Հրապարակ ՌԴ ընտրություններում «քինդեր-անակնկալը» կոմունիստների հանդեպ կարոտախտն էր Անուշ Դաշտենց 20 Սեպտեմբեր 2021 | 22:30 0 Ռուսաստանի Պետդումայի 3 օր տեւած ընտրություններում, ըստ նախնական արդյունքների, Մոսկվայի ժամանակով ժամը 16-ի դրությամբ, առաջադրված: 14 կուսակցություններից «Եդինայա Ռոսիա»-ն ստացել է ռուսաստանցիների քվեների 49,6 տոկոսի ձայները։ Երկրորդ տեղում կոմունիստներն են, որոնք 96 թվականից ի վեր առաջին անգամն է, որ այդքան ձայներ են ստանում։ Բնականաբար, իշխանությունները հայտարարում են, որ ընտրություններն անցել են առանց էական խախտումների, ի հակառակ ընդդիմության, որոնք հազարավոր ընտրախախտումների մասին են հաղորդել։ Միայն Մոսկվայում, ըստ ընդդիմադիր «Դոժդ» հեռուստաընկերության թղթակիցների, սեպտեմբերի 20-ին, ընտրատեղամասերը փակելուց 12 ժամ անց, 2 միլիոն մարդու քվեարկության արդյունքները հրապարակված չէին, թեպետ ՌԴ ԿԸՀ նախագահի խոստմանը, թե դրանք կմշակվեն 40 րոպեի ընթացքում եւ կներկայացվեն։ «Ընտրություններում գլխավոր կատակը էլեկտրոնային քվեարկությունն էր, ընդ որում, սա կատակ է, որը չի ավարտվում»,-հայտարարեց «Դոժդ»-ի թղթակիցը։ Կոմունիստական կուսակցությունը 19,2 տոկոս, Ժիրինովսկու Լիբերալ-դեմոկրատական կուսակցությունը՝ 7,5, «Արդար Ռուսաստան - հայրենասերներ` հանուն ճշմարտության»՝ 7,4 տոկոս, եւ «Նոր մարդիկ»՝ 5,4 տոկոս: Այս ընտրություններում Ռուսաստանն արձանագրեց եւս մեկ «քինդեր անակնկալ». ՌԴ օրենսդիր մարմին մտավ ամիսներ առաջ ստեղծված «Նոր մարդիկ» կուսակցությունը, որի նախագահ Ալեքսեյ Նեչաեւը հայտարարել էր, որ պաշտպանելու են առաջին հերթին փոքր եւ միջին բիզնեսի շահերը։ Հրապարակված էքզիթ-պոլի արդյունքներով՝ Նեչաեւի կուսակցությունը, որը, ընդդիմադիրների կարծիքով, ստեղծվել է Կրեմլի ջանքերով, պետք է լիներ ՌԴ օրենսդիր մարմնում։ «Արդար Ռուսաստան - հայրենասերներ՝ հանուն ճշմարտության» կուսակցությունում եւս կուսակցության առաջնորդները՝ նախագահն ու համանախագահները, ՌԴ իշխանություններին մոտ կանգնած անձինք են. կուսակցության առաջնորդ, ՌԴ պետդումայի պատգամավոր Սերգեյ Միրոնով եւ համանախագահներ՝ համանուն խմբակցության պատգամավոր, գործարար Գենադի Սեմիգին եւ ռուս հայտնի գրող-գաղափարախոս Զախար Պրիլեպինը։ Այնպես որ, ամեն ինչ կանխատեսելիության շրջանակներում է։ Ինչո՞վ բացատրել կոմունիստների աննախադեպ ձայները, արդոք Ռուսաստան-Բելառուս միութենական պայմանագրի գնացող ՌԴ-ում նման՝ կոմունիստական նոտալգիկ տրամադրություններն ավելանու՞մ են, եւ սա իր արտահայտությունն է գտել նաեւ ընտրողների քվեարկություններում։ Հարցն ուղղում ենք հայաստանյան եւ ռուսաստանյան վերլուծաբաններին։ Քաղաքագետ Ռուբեն Մեհրաբյանի կարծիքով՝ ոչ։ «Չեմ կարծում, որ Կոմկուսը կապ ունի նման տրամադրությունների հետ` այն պարզ պատճառով, որ Կոմկուսը վաղուց ի վեր Կոմկուս չէ, քանի որ այնտեղ կան կոմունիստական ստանդարտներից դուրս մարդիկ, այդ թվում՝ իրենց առաջնորդը։ Դա ավելի շատ կապված է իրենց, այսպես ասած, բողոքական տրամադրությունների հետ։ Ընդդեմ գործող իշխանության եւ այն, որ այսօր Կոմկուսը Ռուսաստանում, ըստ արդյունքների, երկրորդ ուժն է, դա ուշագրավ է նրանով, որ դա տեղի է ունենում նաեւ իշխող կուսակցության վարկանիշի շեշտակի անկման ֆոնին։ Եվ դա տեղի է ունենում նաեւ ներիշխանական բավականին կոշտ պայքարի ֆոնին։ Դատելով բազմաթիվ ռուս վերլուծաբանների, փորձագետների, Կրեմլին մոտ կանգնած շրջապատների հրապարակային մեկնաբանություններից, այնտեղ շատ կոշտ պայքար է, եւ այս արդյունքներն ավելի շուտ դրա արտացոլումն են»։ Մինչդեռ ռուսաստանցի վերլուծաբան Ստանիսլավ Տարասովը միանգամայն բավարարված է 50-ին մոտ արդյունքներով։ Երբ հաշվարկը նոր-նոր էր սկսվել, «Եդինայա Ռոսիա»-ն ուներ ընդամենը 38 տոկոս, կոմունիստները՝ 25 տոկոսից ավելի, սակայն ժամ առ ժամ իշխող կուսակցության քվեները շատացան մասնակցության թվի հետ միասին: Թեպետ սկզբում հաղորդվում էր շուրջ 46 տոկոս մասնակցության մասին, հետագայում այդ թիվը դարձավ 51,68%։ Այս մասին հայտարարել է ՌԴ ԿԸՀ նախագահ Էլլա Պամֆիլովան։ Հիշեցնենք, որ Պետդումայի եւ մյուս ընտրությունների քվեարկությունն այս տարի անցկացվում է սեպտեմբերի 17-19-ը։ Պետդուման ընտրվում է 5 տարով` խառը ընտրական համակարգով. 225 պատգամավոր ընտրվում է կուսակցական ցուցակներով, եւս 225-ը` միամանդատ օկրուգներով` մեկ փուլով։ Հիշեցնենք նաեւ, որ ընտրություններից առաջ երկրի՝ Ալեքսեյ Նավալնու առաջնորդությամբ ստեղծված էլեկտրոնային հարթակի համար ներբեռնվել էր ընդդիմադիր ընտրազանգվածի համար հավելված-ուղեցույց` գտնելու «Միասնական Ռուսաստանի»-ին ընդդեմ իրենց թեկնածուին։ «Իշխանության մեջ ամրապնդված կոռուպցիոներներին հաղթելու համար պետք է միավորել ընդդեմ ձայները»,- ասվում է նախագծի հարթակում։ «Պատմեք հարեւաններին, թե ինչպես կարելի է հաղթել միասնականներին»,-կարդում ենք սույն էլեկտրոնային հարթակում։ Հարթակն ունի նաեւ հետեւյալ ենթավերնագրերը՝ «Քվեարկիր ի հեճուկս (ինադու)», «փոխելու շանս» եւ այլն։ Իսկ դրա համար ռուսաստանյան ընդդիմությունը կոչ էր անում գնալ ընտրություններին եւ ձայն տալ այն թեկնածուին, ով ի վիճակի է հաղթել «Եդինայա Ռոսիա»-ին»։ ՌԴ ընտրություններում ...


text: Գեղանկարչություն (երփնագիր), կերպարվեստի տեսակ։ Գեղանկարչությունը մարդկային աշխատանքի զարգացած ձեւերից մեկն է եւ առարկայական, գեղագիտական արժեքների ստեղծման ոլորտ։ Ինչպես եւ արվեստի մյուս տեսակները, գեղանկարչությունը ճանաչողական եւ գաղափարական խնդիրներ է իրագործում, ստեղծում մարդու, բնության, առարկաների, պատմական եւ հասարակական երեւույթների գեղարվեստական պատկերներ։ Գեղանկարչության բազմաթիվ ստեղծագործություններ ունեն փաստա-ինֆորմացիոն արժեք։ Արտահայտամիջոցներ Գեղանկարչությունը օգտվում է գույնի, գծանկարի, կոմպոզիցիայի, ռիթմի, լույսի եւ ստվերի ընձեռած հնարավորություններից, որոնք նպաստում են հարթության վրա վերակենդանացնել իրականությունը, ստեղծել ծավալի ու տարածության պատրանք, հոգեբանական կերպարներ, կենդանի ու անշունչ առարկաներ՝ ստատիկ ու շարժուն վիճակներում։ Գեղանկարչությունը ձեւավորում է մարդու գեղագիտական ճաշակը, ունի ճանաչողական նշանակություն, ստեղծում է մարդու, բնության, առարկաների, պատմական եւ այլ երեւույթների գեղարվեստական պատկերներ՝ օգտագործելով գույնի, գծանկարի, կոմպոզիցիայի, լույսի եւ ստվերի ընձեռած հնարավորությունները։ Տարբերում են գեղանկարչության պատմական, կենցաղային, անիմալիստական (կենդանիների պատկերումը) եւ այլ ժանրեր։ Նշանակությամբ, կատարման բնույթով ու կերպարներով առանձնանում են մոնումենտալ-դեկորատիվ գեղանկարչությունը (որմնանկարչություն, առաստաղապատկեր, պաննո), հաստոցային նկար, բեմանկարչությունը, մանրանկարչությունը, սրբանկարչությունը եւ այլն։ Գեղանկարչության տարբերակներից են տրամապատկերը եւ համայնապատկերը։ Ներկանյութը կապակցող նյութերի բնույթով, հարթության վրա նրա ամրանալու տեխնոլոգիայով տարբերվում են՝ յուղաներկ գեղանկարչություն, ջրում լուծվող ներկերով գեղանկարչություն՝ թաց (ֆրեսկո) եւ չոր (ասեկկո) հիմնածեփի վրա, տեմպերա, սոսնձաներկով գեղանկարչություն, մոմանկարչություն, արծն, սիլիկատային խեցեգործական ներկերով գեղանկարչություն եւ այլն։ Անմիջականորեն գեղանկարչությանն են հարում խճանկարը եւ վիտրաժը։ Գեղանկարչական գործեր ստեղծելիս կիրառվում են նաեւ ջրաներկը, գուաշը, պաստելը, տուշը։ Գեղանկարչության հիմնական արտահայտչամիջոցը գույնն է։ Կազմակերպված եւ իմաստավորված գույնը՝ կոլորիտը, ոչ միայն տալիս է ռեալ իրականության գունապատկերը, այլեւ օժտված է զգայական ներգործության մեծ ուժով։ Յուրաքանչյուր պատկերում կոլորիտն ունի իր գունաշարը (գամմա)։ Գոյություն ունի նաեւ մեկ գույնի երանգներով գեղանկարչություն (միագույն գեղանկարչություն)։ Գունային կոմպոզիցիան ապահովում է ստեղծագործության գունային որոշակի ամբողջականությունը։ Գեղանկարչության մյուս արտահայտչամիջոցը՝ գծանկարը (գիծ եւ լուսաստվեր), ռիթմով եւ կոմպոզիցիայով գույնի հետ կազմակերպում են պատկերը։ Պայմանականորեն տարբերվում են գեղանկարչական պատկերման երկու տիպ՝ գծա-հարթապատկերային եւ ծավալա-տարածական, սակայն նրանց մեջ հստակ սահման գոյություն չունի։ Գծա-հարթապատկերային գեղանկարչությանը բնորոշ են լոկալ գույնի ընդգծված եզրագծերով հարթ գունահատվածները, հստակ եւ ռիթմիկ գծերը։ Տոնային գեղանկարչության հնարավորությունները հարուստ են, այն բարդ ու դինամիկ մշակման միջոցով ցուցադրում է գույնի նրբագույն փոփոխությունները, ինչպես նաեւ այդ գույնի տոնը՝ կախված լուսավորությունից, իրար հարեւանող գույների փոխհարաբերությունից (ռեֆլեքսներ)։ Գեղանկարչության ստեղծագործությունը բաղկացած է հիմքից (կտավ, փայտ, թուղթ, ստվարաթուղթ, քար, ապակի, մետաղ եւ այլն), որը սովորաբար ծածկվում է հիմնաշերտով։ Գեղանկարչության արտահայտչական հնարավորությունները, կատարման տեխնիկայի յուրահատկությունները նաեւ կախված են ներկերի հատկություններից, կապակցանյութի բնույթից, վրձիններից, լուծիչներից։ Անհրաժեշտ գույնը, նրբերանգը ստանալու համար ներկերը միմյանց խառնում կամ գունաթափանցում են (լեսել)։ Հաստոցային նկարի կամ որմնանկարի ստեղծման պրոցեսը բաղկացած է մի քանի փուլերից (գծանկար, նախաթույր, լեսում)։ Պատմություն Գեղանկարչությունը առաջացել է դեռեւս ուշ քարի դարում։ Պահպանվել են ժայռապատկերներ (Ֆոն դե Գոմ քարայրերը Ֆրանսիայում, Ալտամիրը՝ Հյուսիսային Իսպանիայում), որոնք կատարված են հողաներկերով։ Արեւելքի հնագույն երկրներում (հատկապես Հին Եգիպտոսում) եւ Ամերիկայում գոյություն է ունեցել մոնումենտալ գեղանկարչություն։ Հին Հունաստանում ֆրեսկոների եւ խճանկարների կողքին տեղ է գտել նաեւ հաստոցային նկարչությունը (հաճախ տախտակի, մասամբ՝ կտավի վրա)՝ հիմնականում մոմանկարչության տեխնիկայով։ Անտիկ շրջանի հաստոցային նկարչության փայլուն օրինակներ են ֆայումյան դիմանկարները։ Միջին դարերի Արեւմտյան Եվրոպայում, Բյուզանդիայում, Ռուսաստանում, Հայաստանում, Վրաստանում զարգացել է հիմնականում եկեղեցական, կանոնացված գեղանկարչություն (որմնանկարչություն, սրբանկարչություն, մանրանկարչություն, խճանկար, վիտրաժ)։ Մ.թ. 1-ին հազարամյակում Առաջավոր եւ Միջին Ասիայում, Հնդկաստանում, Չինաստանում, Ցեյլոնում մեծ վերելք է ապրել մոնումենտալ գեղանկարչությունը, իսկ Միջագետքում, Իրանում, Հնդկաստանում, Միջին Ասիայում՝ դեկորատիվ հարթապատկերային մանրանկարչությունը։ Բանաստեղծականությամբ են շնչում մետաքսի եւ թղթի վրա կատարված Չինաստանի, Կորեայի, Ճապոնիայի (տուշ, ջրաներկ, գուաշ) գեղանկարչության նմուշները։ Գեղանկարչությունը մեծ վերելք է ապրել Վերածննդի դարաշրջանում։ Այդ արվեստի նախակարապետներից էր XIV դարի իտալացի նկարիչ Ջոտտո դի Բոնդոնեն։ Հեռանկարի, օպտիկայի եւ անատոմիայի գիտական ուսումնասիրումը, Յան վան Էյքի (Նիդերլանդներ) կատարելագործած յուղաներկի տեխնիկայի կիրառումը գեղանկարչության առաջընթացի մեծ հնարավորություններ են ընձեռել (լուսաստվերային կերպավորման օգնությամբ ծավալային ձեւերի համոզիչ վերարտադրություն, աշխարհի գունային հարստության յուրացում)։ Վերածննդի խոշորագույն գեղանկարիչներից են Մազաչչոն, Պիեռա Դելլա Ֆրանչեսկան, Ա. Մանտենիան, Բոտտիչելլին, Լեոնարդո դա Վինչին, Միքելանջելոն, Ռաֆայելը, Ջորշոնեն, Տիցիանը, Պաոլո Վերոնեզեն, Յակոպո Տինտորետտոն Իտալիայում, Յան վան Էյքը, Պիտեր Բրեյգելը Նիդերլանդներում, Ալբրեխտ Դյուրերը, Հանս Հոլբայն Կրտսերը, Մ. Նիթհարդը (Գրյունեվալդ) Գերմանիայում։ 17-18-րդ դարեր XVII-XVIII դարերի եվրոպական գեղանկարչության զարգացման պրոցեսը եղել է բարդ։ Կազմավորվել են ազգային դպրոցներ Ֆրանսիայում (Ժ. Լաթուր, Նիկոլա Պուսսեն, Անտուան Վատտո, Ժան Բատիստ Շարդեն, Ժան Օնորե Ֆրագոնար, Ժ. Լ. Դավիդ), Իտալիայում (Մ. Կարավաջո, Դ. Ֆետտի, Ջ. Բ. Տիեպոլո, Զ. Մ. Կրեսպի, Ֆ. Գուարդի), Իսպանիայում (Էլ Գրեկո, Դիեգո Վելասկեզ, Ֆրանսիսկո Սուրբարան, Բ. է. Մուրիլլո, Ֆ. Գոյա), Ֆլանդրիայում (Պ. Պ. Ռուբենս, Յա. Յորդանս, Ա. վան Դեյք, Ֆ. Սնայդերս), Հոլանդիայում (Ֆ. Հալս, Ռեմբրանդ, Յա. վան Ռյոյսդալ), Անգլիայում (Թոմաս Գեյնսբորո, Ու. Հոգարթ), Ռուսաստանում (Դ. Գ. Լեւիցկի, Վ. Լ. Բորովիկովսկի) եւ այլ երկրներում։ Ակտիվ պայքար է ծավալվել հոսանքների, առաջադիմական ու ռեակցիոն գաղափարների միջեւ, ակադեմիզմի դեմ։ XVII դ. ընդլայնվել եւ ավելի հստակ ձեւավորվել է ժանրերի համակարգը։ XVII-XVIII դդ. ծաղկել է մոնումենտալ դեկորատիվ արվեստը (հատկապես բարոկկո ոճում)։ Հասարակական բարդ իրադրության պայմաններում ձեւավորվել են ինչպես ոճական ընդհանրություն ունեցող (կլասիցիզմ, ռոկոկո), այնպես էլ որեւէ ոճի շրջանակում չպարփակվող գեղանկարչական համակարգեր։ 19-20-րդ դարեր 19-րդ դարում Եվրոպայում (Բալկանյան երկրներ) եւ Ամերիկայում առաջացել են նոր ազգային դպրոցներ, ուժեղացել է տարբեր երկրների գեղանկարչության փոխազդեցությունը։ Սալոնային-ակադեմիսաան պաշտոնական գեղանկարչության դեմ մղվող պայքարում կազմավորվել է ռոմանտիզմի կրքոտ, մարտնչող գեղանկարչություն (Թ. Ժերիկոն, Է. Դելակրուան Ֆրանսիայում, Կառլ Բրյուլլովը, Ալեքսանդր Իվանովը Ռուսաստանում)։ Ռեալիստական գեղանկարչության առավել հետաքրքրություն է ցուցաբերել իրական կյանքի ճշմարիտ արտացոլմանը (Դ. Կուրբեն, Ժ. Ֆ. Միլլեն, Օ. Դոմիեն, Կ. Կորոն, Բարբիզոնի դպրոցի վարպետները Ֆրանսիայում, Ջոն Կոնստեբլը Անգլիայում, Ադոլֆ ֆոն Մենցելը, Վ. Լայբլը Գերմանիայում, Ա.Գ. Վենեցիանովը, Պ. Ա. Ֆեդոտովը Ռուսաստանում)։ Դեմոկրատական ռեալիզմի գեղանկարչությունը պատկերել է ժողովրդի կենցաղն ու աշխատանքը, պայքարն իր իրավունքների համար, պատմական կարեւոր իրադարձությունները, հասարակ մարդկանց եւ առաջադեմ գործիչների կերպարները։ Սոցիալ-քննադատական սրությամբ է աչքի ընկնում պերեդվիժնիկների եւ մոտ կանգնած նկարիչների գեղանկարչությունը (Վասիլի Պերով, Իվան Կրամսկոյ, Իլյա Ռեպին, Վասիլի Սուրիկով, Վասիլի Վերեշչագին, Իսահակ Լեւիտան)։ Շրջակա իրականության կենդանի մարմնավորումը, նրա բնականության ու անմիջականության, մշտական փոփոխականության պատկերումն է եղել իմպրեսիոնիզմի (Կլոդ Մոնե, Օ. Ռենուար, Կամիլ Պիսսարո, Ալֆրեդ Սիսլեյ, մասամբ՝ Էդուարդ Մանե, Էդգար Դեգա) ելակետը 1870-ական թվականների սկզբին։ XIX դ. Եվրոպայում գերիշխել է հաստոցային գեղանկարչություն։ Միայն XIX դարի վերջին եւ XX դարի սկզբին փորձեր են արվել վերականգնել մոնումենտալ գեղանկարչությունը։ Այդ շրջանում գեղանկարչության զարգացումը եղել է առանձնապես բարդ ու հակասական, գոյակցել եւ միմյանց դեմ պայքարել են ռեալիստական եւ մոդեռնիստական հոսանքները։ XIX դարի վերջի եւ XX դարի ռեալիստական գեղանկարչության դեմոկրատական միտումներով, կյանքի հետ սերտ կապով հետեւում է նախորդ դարաշրջանների լավագույն ավանդույթներին։ Պոստիմպրեսիոնիզմի (Պոլ Սեզան, Վինսենթ վան Գոգ, Պոլ Գոգեն, Ա. Թուլուզ-Լոտրեկ) եւ մասամբ «մոդեռն» գեղանկարչության մեջ ծնունդ են առել XX դարի որոշ հոսանքների առանձնահատկությունները կանխորոշող գծեր։ XX դարում առաջացած առաջին այդպիսի հոսանք էր ֆովիզմը։ Կապիտալիստական երկրների խոշոր գեղանկարիչներ Պաբլո Պիկասսոն, Անրի Մատիսը, Ֆ. Լեժեն, Ա. Մարկեն Ֆրանսիայում, Դիեգո Ռիվերան, Խոսե Կլեմենտե Օրոսկոն, Խոսե Դավիդ Սիկեյրոսը Մեքսիկայում, Ռ. Գուտտուզոն Իտալիայում, Ջ. Բելլոուզը, Ռ. Քենտը ԱՄՆ-ում իրականությունն ըմբռնել եւ պատկերել են տարբեր տեսանկյուններից։ Աշխարհը նորովի է մարմնավորվել այդ շրջանի ռուս մեծ նկարիչների՝ Վ. Ա. Սերովի սոցիալապես հագեցած, սուր կերպարային նկարներում, Միխայիլ Վրուբելի լարված-դրամատիկական երկերում։ Կապիտալիստական երկրներում լայն տարածում են գտել զանազան մոդեռնիստական ուղղություններ, որոնք արտահայտում են բուրժուական հասարակության մշակույթի ճգնաժամը։ Սակայն մոդեռնիստական գեղանկարչության մեջ երբեմն անուղղակի արտացոլվում են արդիականության «հիվանդոտ» պրոբլեմները, անզուսպ բողոքը (օրինակ՝ էքսպրեսիոնիզմում)։ Մոդեռնիստական բազմաթիվ հոսանքներում (կուբիզմ, ֆուտուրիզմ, սյուրռեալիզմ) արտաքին աշխարհի առանձին տարրեր ի հայտ են գալիս անսպասելի, երբեմն անտրամաբանական զուգորդումներով, հաճախ ձուլվելով վերացական ձեւերին։ Այդ հոսանքների հետագա էվոլյուցիան արդեն 1910-ական թվականներին հանգեցրեց կերպարայնությունից լրիվ հրաժարվելուն՝ վերացական գեղանկարչությանը։ XX դ. աճում է մոնումենտալ դեկորատիվ գեղանկարչության դերը (օրինակ՝ հեղափոխական–դեմոկրատական մոնումենտալ գեղանկարչությունը Մեքսիկայում)։ Սովետական գեղանկարչությունը սերտորեն կապված է կոմունիստական գաղափարախոսությանը, արվեստի կուսակցականությանն ու ժողովրդայնությանը։ Հենվելով ռեալիզմի ավանդույթների վրա՝ սովետական գեղանկարչությունը քննադատաբար օգտվում է XIX դ. 2-րդ կեսի եւ XX դ. սկզբի հայրենական եւ համաշխարհային գեղանկարչության փորձից, գեղարվեստական համակարգից։ Այն գեղանկարչության զարգացման նոր փուլ է, որին բնորոշ է սոցիալիստական ռեալիզմի մեթոդի հաղթանակը։ Գեղանկարչությունը ԽՍՀՄ–ում զարգանում է բոլոր միութենական եւ ինքնավար հանրապետություններում։ Խորհրդային գեղանկարչությանը հատուկ են իրականության, աշխարհի նյութականության սուր զգացողությունը, կերպարների հոգեւոր հարստությունը, ինչպես եւ ռոմանտիկ ոգեշնչվածությունը։ 1920-ական թվականներին մեծ նշանակություն է ստացել պատմա–հեղափոխական թեման (Մ. Բ. Գրեկովի, Ա. Ա. Դեյնեկայի, Կ. Ս. Պետրով–Վոդկինի, Բ. Վ. Իոզանսոնի, Ի. Ի. Բրոդսկու, Ա. Մ. Գերասիմովի կտավները)։ Հետագայում երկրի հերոսական անցյալին, 1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմին, խորհրդային մարդու հերոսականությանը նվիրված կտավներ։ Մեծ նշանակություն է տրվում դիմանկարի (Ա. Ե. Արխիպով, Մ. Վ. Նեստերով, Մարտիրոս Սարյան, Պ. Դ. Կորին, Պ. Պ. Կոնչալովսկի), կենցաղային ժանրի (Ս. Վ. Գերասիմով, Ա. Ա. Պլաստով, Տ. Ն. Յաբլոնսկայա), բնանկարի (Վ. Ն. Բակշեեւ, Ն.Պ. Կրիմով, Ն. Մ. Ռոմանդին), նատյուրմորտի (Դ. Դ. Մաշկով) եւ մոնումենտալ–դեկորատիվ արվեստի (Վ. Ա. Ֆավորսկի, Ե. Ե. Լանսերե) զարգացմանը։ Կազմավորվել են գեղանկարչության ազգային դպրոցներ (Մարտիրոս Սարյան, Հակոբ Կոջոյան, Ս. Ա. Չույկով, Ու. Տանսիբաեւ, Թ. Սալախով, Լ. Դուդիաշվիլի, Է. Իլտներ, Մ. Ա. Սավիցկի, Ա. Դուդայտիս, Ա. Ա. Շովկունենկո եւ ուրիշներ)։ Գեղանկարչությունը Հայաստանում Գեղանկարչություն տերմինը հայերենում ունի իր հոմանիշները. գունանկար, գունանկարչություն, գունագրություն, կենդանագիր, կենդանագրություն, երփնագիր։ Ներկա իմաստով գեղանկարչությունը նոր տերմին է։ Հնում կիրառվել են «կենդանագիրը» եւ «երփնագիրը», որոնք վկայված են դեռեւս վաղ միջնադարից։ «Երփնագիրը» մեր լեզվի պատմական զարգացման ինչ-որ փուլում դուրս է մնացել ակտիվ գործածությունից ու, ինչպես եւ «կենդանագիրը», իր ստեղծագործական իմաստով պահպանվել է բառարաններում։ Մանուկ Աբեղյանի, Դերենիկ Դեմիրճյանի եւ Դ.Լեւոնյանի առաջարկով այն կրկին դրվել է գործածության մեջ։ Հայկական գեղանկարչության սկզբնավորումը շատ հին է։ Օրգանական եւ անօրգանական ներկանյութերի առատությունն ու հարուստ գունաշարը նպաստել են գույների ակտիվ օգտագործմանը պաշտամունքային, կիրառական եւ գեղարվեստական նպատակներով (մ. թ. ա. VI-IV հազարամյակների ժայռապատկերները, Մալաթիայից ու Սեբաստիայից մինչեւ Կուր-Արաքս հայտնաբերված նեոլիթյան եւ էնեոլիթյան գունավոր եւ նախշազարդ խեցեղենը), իսկ անտիկ շրջանում ու միջնադարում Հայաստանը եղել է բազմատեսակ ներկանյութեր ու ներկեր արտահանող։ Երկրաչափական, բուսական, կենդանական զարդամոտիվներով, իսկ երբեմն նաեւ ռեալ պատկերներով գունազարդ խեցեղեն է գոյություն ունեցել բրոնզի դարում (Շրեշ-բլուր, Թազաքենդ, Սեւան եւ այլն, III-II հազարամյակ, մ. թ. ա.)։ Սակայն գեղանկարչությունը որպես արվեստի մասնագիտացված բնագավառ Հայաստանում մեզ հայտնի է ուրարտական ժամանակաշրջանից (Էրեբունի՝ խճանկար, որմնանկար)։ Այստեղ կիրառված զարդանախշային մոտիվների (խոյեր, ցլիկներ, կենաց ծառեր, արմավազարդեր եւ այլն) հետ հանդիպում են կենդանի դիտված կրոնական, որսորդական աշխատանքային պատկերներ։ Գեղանկարչության պահպանված լավագույն օրինակ է Գառնիի բաղնիքի խճանկար հատակը (III դ.), որտեղ օգտագործվել են տեղական գունախճերը։ Հայաստանում ֆեոդալիզմի հաստատումն ու քրիստոնեության պաշտոնականացումը գեղանկարչությանը գաղափարական նոր բովանդակություն ու ձեւ են հաղորդել։ Գլխավոր պատվիրատուն դարձել է եկեղեցին, որն իր որոշակի պահանջներն է դրել նկարիչ-կատարողների առջեւ։ Այս շրջանից պահպանված ամենավաղ նմուշները վերաբերում են IV դ. (որմնանկար՝ Մանազկերտ, խճանկար՝ Դվին, Երուսաղեմ)։ Այնուհետեւ մինչեւ XII դ. հայկական միջնադարյան գեղանկարչություն (հատկապես որմնանկարը), ոճերի ու կատարողական եղանակների բազմազանությամբ խոշոր նվաճումներ է արձանագրել (Էջմիածնում, Աշտարակում, Տեկորում՝ IV-V դդ., Լմբատում, Թալինում, Հառիճում, Եղվարդում՝ VI 1դ., Տաթեւում, Գնդեվանքում, Աղթամարում՝ X դ.)։ XII-XIII դդ. մոնումենտալ գեղանկարչությունը համեմատաբար սակավ է հանդիպում։ Այնուհետեւ գեղանկարչությունը նոր վերելք է ապրել (Անիի Տիգրան Հոնենց եկեղեցի, Քոբայր՝ XIII դ., Հաղպատ՝ XIV դ.)։ IV դարից առանձին թերթիկներով, իսկ IX դարից մատյաններով մեզ են հասել մանրանկարչության բազմաթիվ նմուշներ։ Մանրանկարչությունը դարձել է հայկական միջնադարյան գեղանկարչության առաջատար ասպարեզը։ Աբգար թագավորի անձեռակերտ կերպարի հետ կապված ու գրավոր պահպանված հնագույն ավանդությունը հիմք է տալիս ենթադրելու, որ հայերը քրիստոնեության առաջին իսկ դարերում ունեցել են հաստոցային նկարչություն։ Սակայն հաստոցային գեղանկարչության պահպանված ամենավաղ նմուշները, ըստ երեւույթին, պատկանում են XVII դարին։ XVII-XVIII դարերում մոնումենտալ ու հաստոցային գեղանկարչության նոր վերելքը գլխավորապես կապված է Նաղաշ Հովնաթանի, նրա հետնորդներ Հովնաթանյանների, ինչպես նաեւ Նոր Ջուղայի հայ նկարչական դպրոցի (Մինաս Զոհրաբյան, Հովհաննես Մրքուզ) գործունեությանը։ Նրանց գործերում, եկեղեցականի կողքին ինքնություն է հաստատել աշխարհիկ բովանդակությամբ պրոֆեսիոնալ երփնագիրը։ Նոր գեղանկարչությունը իր ձեւակերպումն է ստացել Հ. Հովնաթանյանի, Հովհաննես Այվազովսկու, իսկ փոքր-ինչ ուշ՝ Ս. Ներսիսյանի ստեղծագործություններում։ Ասպարեզ է եկել նկարիչների մի փայլուն համաստեղություն՝ Վ. Սուրենյանց, Դ. Բաշինջաղյան, որոնց դարավերջին միացել են Փանոս Թերլեմեզյանը, Ս. Աղաջանյանը, Ե. Թադեւոսյանը, եվրոպական գաղթավայրերից՝ Վ. Մախոխյանը, Մ. Քյուրքչյանը, է. Շահինը եւ ուրիշներ, որոնք հայկական գեղանկարչությունը հարստացրել են ռեալիստական արվեստի ժամանակակից արտահայտչամիջոցներով։ XX դ երկու տասնամյակներում եւ ապա խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո հայկական կերպարվեստի ազգային ավանդներն ու գեղանկարչության նորագույն հոսանքները համադրելու խնդրում բացառիկ դեր է խաղացել Մ. Սարյանի արվեստը։ Խորհրդահայ գեղանկարչությունը կազմավորվել է Մարտիրոս Սարյանի, Հակոբ Կոջոյանի, Ե. Թադեւոսյանի, Փ. Թերլեմեզյանի, Մ. Աղաջանյանի, Մ. Առաքելյանի, Վ. Գայֆեճյանի, Գ. Գյուրջյանի, Ալեքսանդր Բաժբեուկ-Մելիքյանի եւ այլ արվեստագետների ջանքերով, որոնք հենց սկզբից իրենց արժանի տեղն են գրավել խորհրդային բազմազգ կերպարվեստի ընտանիքում։ Տիրապետելով սոցիալիստական ռեալիզմի մեթոդին՝ հայ երփնագրողները գեղանկարչությունը հարստացնում են մարդն ու բնությունը ճշմարտացի պատկերող բարձրարվեստ կտավներով։ Գեղանկարչության ժանրեր Դիմանկարչություն Դիմանկարը մարդու կամ մարդկանց խմբի պատկեր է, որ գոյություն ունեն կամ գոյություն են ունեցել իրականում։ Դիմանկարի ժանրի սահմանները հստակ չեն, եւ հաճախ դիմանկարը կարող է համատեղվել այլ ժանրերի տարրերի հետ։ Պատմական դիմանկար - հիշողությամբ կամ նկարչի երեւակայությամբ պատկերվում է անցյալում ապրած նշանավոր անձ, Հետմահու դիմանկար - ստեղծվում է մարդու մահվանից հետո ըստ նրանց կենդանության օրոք արված նկարների կամ երեւակայությամբ, Դիմանկար-նկար - հիմնական անձը պատկերված է շրջակա աշխարհի առարկաների, բնության, ճարտարապետական մոտիվների ու այլ մարդկանց հետ սյուժետային կապով, Դիմանկար-զբոսանք - զբոսնող մարդու պատկերը բնության ֆոնին սկիզբ է առել Անգլիայում XVIII դարում եւ մեծ ժողովրդականություն է վայելել սենտիմենտալիզմի դարաշրջանում, Դիմանկար-տիպ - հավաքական կերպար, որ իր բնույթով նման է դիմանկարի, Զգեստավորված դիմանկար - մարդը պատկերված է ալեգորիկ, առասպելական, պատմական, թատերական կամ գրական հերոսի կերպարով, Ինքնադիմանկար Կրոնական դիմանկար - դիմանկարի հին ձեւ, երբ նվիրատվություն կատարած մարդը պատկերվում էր նկարում (օրինակ՝ Աստվածածնի հետ) կամ խորանի մի կողմում (հաճախ ծնկաչոք)։ Բնանկարչություն Բնանկարի պատկերման առարկան նախաստեղծ կամ մարդու կողմից որոշակիորեն փոփոխված բնությունն է։ Գոյություն է ունեցել հին դարերում, միջնադարում կորցրել է իր նշանակությունը եւ կրկին տարածում է գտել Վերածննդի դարաշրջանում՝ աստիճանաբար դառնալով գեղանկարչության հիմնական ժանրերից մեկը։ Ծովանկարչություն Ծովանկարում պատկերվում է ծովային տեսարան, ծովամարտ կամ ծովում տեղի ունեցող այլ իրադարձություն։ Ծովանկարչությունը բնանկարչության մի տեսակն է, որ առանձնացել է XVII դարի սկզբին Հոլանդիայում։ Պատմական գեղանկարչություն Պատմական գեղանկարչությունն սկիզբ է առել Վերածննդի դարաշրջանում։ Այս ժանրն ընդգրկում է ոչ միայն իրականում տեղի ունեցած պատմական դեպքերի, այլեւ առասպելական ու աստվածաշնչյան թեմաներով նկարները, որոնք վերաբերում են առանձին ժողովրդի կամ մարդկության պատմությանը։ Մարտանկարչություն Մարտանկարչության պատկերման հիմնական առարկան ցամաքային ու ծովային մարտերն են, ինչպես նաեւ ռազմական արշավանքները։ Նկարիչը փորձում է պատկերել պատերազմի ամենավճռորոշ պահը, ցույց տալ կռվի հերոսականությունը, բացահայտել տվյալ մարտի պատմական նշանակությունը։ Նատյուրմորտ Նատյուրմորտը անկենդան առարկաների պատկերումն է։ Սկիզբ է առել 15-16 դարերում, սակայն որպես առանձին ժանր ձեւավորվել է միայն 17-րդ դարում հոլանդացի ու ֆլամանդացի գեղանկարիչների շնորհիվ։ Կենցաղանկարչություն Կենցաղային տեսարանները դեռ հնագույն ժամանակներից եղել են գեղանկարչության պատկերման առարկա, սակայն որպես առանձին ժանր կենցաղանկարչությունը ձեւավորվել է միջնադարում եւ զարգացել նոր ժամանակներում։ Ճարտարապետական գեղանկարչություն Ճարտարապետական գեղանկարչության պատկերման հիմնական առարկան ճարտարապետական կառույցներն են ու դրանց ինտերիերը։ Անիմալիստական գեղանկարչություն Անիմալիստական գեղանկարչության պատկերման առարկան կենդանիներն են։ Դեկորատիվ գեղանկարչություն Թատերական-դեկորատիվ գեղանկարչությունն զբաղվում է թատերական ներկայացումների դեկորացիաների ու ներկայացումների ու ֆիլմերի համար հագուստի էսքիզների պատրաստմամբ։ Դեկորատիվ որմնանկաչությունը դրվագազարդ կամ որոշակի սյուժե ունեցող կոմպոզիցիաներ են, որոնք նկարվում են ճարտարապետական կառույցների վրա։ Ծանոթագրություններ Գրականություն Շիշմանյան Ռ., Բնանկարն ու հայ նկարիչները, Ե., 1958: Ազարյան Լ.Ռ., Կիլիկյան մանրանկարչությունը XII-XIII դդ., Ե., 1964: Հայկական մանրանկարչություն, Ե., 1967։ Ավետիսյան Ա. Ն., Հայկական մանրանկարչության Գլաձորի դպրոցը, Ե., 1971: Մարտիկյան Ե., Հայկական կերպարվեստի պատմություն, գիրք 1-2, Ե., 1971–75: Ղազարյան Մ., Հայ կերպարվեստը XVII - XVIII դարերում, գեղանկարչություն Ե., 1974: Дурново Л. А., Краткая история древнеармянской живописи, Е., 1957; Каменский А. А., Зрителю о живописи, М., 1959; Измайлова Т. А., Айвазян М. А., Искусство Армении, М., 1962; Недошивин Г. А., Беседы о живописи, 2 изд., перераб., М., 1964; Всеобщая история искусств, т. 1–6, М., 1956–66; История русского искусства, т. 1-13, М., 1953-69. Գեղանկարչություն Կերպարվեստի տեսակներ


ДokyMeHTы ykaзы ПpeзидeHTa Pecпyблиkи ApMeHия Ա. Գ. ՄԵԼԿԻԿՅԱՆԻՆ «ԱՇԽԱՏԱՆՔԱՅԻՆ ՎԱՍՏԱԿԻ ՀԱՄԱՐ» ՄԵԴԱԼՈՎ ՊԱՐԳԵՎԱՏՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ Ղեկավարվելով 2005 թվականի փոփոխություններով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի 16-րդ կետով եւ հիմք ընդունելով «Հայաստանի Հանրապետության պետական պարգեւների եւ պատվավոր կոչումների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքը՝ ո ր ո շ ու մ ե մ. Հայ-ռուսական համալսարանի հիմնադրման 20-ամյակի կապակցությամբ, երկարամյա բարեխիղճ աշխատանքի համար համալսարանի ռեկտորի գլխավոր խորհրդական Արտավազդ Գագիկի ՄԵԼԿԻԿՅԱՆԻՆ պարգեւատրել «Աշխատանքային վաստակի համար» մեդալով: ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀ Ս.ՍԱՐԳՍՅԱՆ 2017թ. Սեպտեմբերի 7 Երեւան ՆՀ-690-Ա


ԱՄՆ-ն Ադրբեջանին ռազմական որեւէ օգնություն չպետք է տրամադրի. Կոնգրեսական Փալոն Այսօր՝ 11:45 Միշուստինն օտարերկրացիներին թույլատրել է առանց վիզայի մուտքը ՌԴ կարճատեւ գործուղումների համար Այսօր՝ 11:36 Հիմա էլ ընկերն է, մի քանի օր առաջ պատահական անցորդ էր, մինչ այդ՝ ինտերնետ կարգավորող Այսօր՝ 11:30 Ֆուլհեմը կրկին Պրեմիեր լիգայում է Այսօր՝ 11:21 Բեյրութի նավահանգստում հզոր պայթյունի հետեւանքով հինգ հայ է մահացել Այսօր՝ 11:12 Ամեն ինչ Բեյրութի պայթյունի մասին Այսօր՝ 10:57 Միեւնույն է շատ հարցեր մնում են անպատասխան Այսօր՝ 10:52 Տանզանիայում ոսկեխույզը երրորդ հազվագյուտ քարն է գտել ու հարստացել Այսօր՝ 10:45 WhatsApp-ում վիրուսային հաղորդագրությունները ստուգելու գործառույթ է հայտնվել Այսօր՝ 10:38 Ճապոնական ընկերությունն ութ լեզվի «իմացությամբ» խելացի դիմակ է մշակել Այսօր՝ 10:31 Ավստրալիայում խստացնում են պատիժը ինքնամեկուսացման խախտման համար Այսօր՝ 10:24 Բեյրութում պայթույունի հետեւանքով վնաս է կրել «Շաղզոյեան» կենտրոնը, որտեղ կենտրոնացած են հայկական գրասենյակներ Այսօր՝ 10:17 Բեյրութում պայթյունի հետեւանքով հայ երիտասարդ բուժքույր է զոհվել Այսօր՝ 10:10 Արթուր Աբրահամ. Սպորտը կյանք է Այսօր՝ 10:03 Արցախի նախագահը աջակցություն է հայտնել Լիբանանի ժողովրդին՝ Բեյրութում տեղի ունեցած պայթյունի կապակցությամբ Այսօր՝ 9:56 Ո՞վ կլինի Վճռաբեկ դատարանի հաջորդ նախագահը Այսօր՝ 9:49 Բեյրութի պայթյունից վնասվել են Անթիլիասի Մայր տաճարի դռները, ջահերը, պատուհանները (լուսանկարներ) Այսօր՝ 9:42 «Իմ քայլը» որոշել է «բերման ենթարկել» ԿԳՄՍ նախարարին, բազմաթիվ հարցեր կան կուտակված Այսօր՝ 9:35 Հզոր պայթյունից հետո Արամ Ա-ն շրջում է հայկական թաղամասերում. կան նաեւ վիրավորված հայեր (լուսանկարներ, տեսանյութ) Այսօր՝ 9:28 Երկու ծառ էլ դեռ վտանգի տակ է, ամեն գիշեր գնում, հերթապահում եմ, գնամ ծառի տեղը՞ կանգնեմ, որ ասեն՝ ակտիվ է.Իսպիրյան Այսօր՝ 9:21 Լիբանանի պաշտպանության բարձրագույն խորհուրդը Բեյրութը տարերային աղետի գոտի է հայտարարել (լուսանկարներ) Այսօր՝ 9:14 Իմքայլականների մի մասը դեմ է ՍԴ դատավորի պաշտոնում առաջադրած թեկնածուներին Այսօր՝ 9:07 Մասնագիտական եւ մարդկային արժանապատվություն. Ավետիք Իշխանյան Այսօր՝ 9:00 Այսօրվա պատանին փախնող չէ բանակից. ռազմագիտություն առարկան էլ անհրաժեշտություն է. «Ռազմագիտության» ուսուցիչ» Այսօր՝ 8:53 Տվյալների արտահոսքի համար առ այսօր ոչ ոք երբեք պատասխանատվության չի ենթարկվել. Սամվել Մարտիրոսյան 4.08.2020 22:54 Արտակարգ դրության երկարաձգումը եւ հավաքների սահմանափակումը ունի կոնկրետ նպատակ եւ իշխանությունն ընտրել է պատեհ պահը՝ իր ցանկալի հունով լուծելու Ամուլսարի հարցը 4.08.2020 22:48 Այսպես կոչված «Հատուկ անվտանգություն ծառայություն» պահնորդական խմբի անդամները հարձակվել են ոստիկանների վրա 4.08.2020 22:43 Հերոսներին բռնելու ժամանակը 4.08.2020 21:00 Նրանք ընդամենը վարձկան էին 4.08.2020 20:45 Բեյրութում հուժկու պայթյուն է որոտացել 4.08.2020 20:27 Ամեն ինչ կորոնավիրուսի մասին 4.08.2020 20:09 Մոսկվայում մեկնաբանել են Լուկաշենկոյի հայտարարությունը 4.08.2020 20:00 Ո՞ւր է Նիկոլ Փաշինյանը, ինչի՞ համար եք եկել այս թուրքերին պաշտպանում, երեխեքին ջարդում. Ամուլսարի ակցիայի մասնակիցը՝ ոստիկանապետին (տեսանյութ) 4.08.2020 19:36 Նիկոլ Փաշինյանի ոստիկանությունը բերման ենթարկեց եւս տասը բնապահպանի 4.08.2020 19:24 Նստել է կոճղին, հետեւում է դեպքերին, այ քեզ նախարար 4.08.2020 19:12 Ջերմուկ տանող ավտոճանապարհն Ամուլսարի պահապանները փակել են. պահանջում են «Լիդիանի» վագոն-տնակները 30 մետր հետ տանել 4.08.2020 18:54 Եթե այդքան քաջություն ունեք, ստեղծեք քննիչ հանձնաժողովը. Գեւորգ Պետրոսյանը՝ իշխանական պատգամավորներին 4.08.2020 18:34 Քաղաքացիական հագուստով անձը բերման ենթարկեց Վահագն Վարագյանին. Ամուլսարում իրավիճակը ծանր է 4.08.2020 18:23 Փաշինյանի հանցավոր լռության պայմաններում Ամուլսարում բախումներ են 4.08.2020 18:08 Դուք ի՞նչ եք կարծում, 2008-ի մարտի 2-ին մենք հանգիստ քնա՞ծ ենք եղել, մենք նույնպես անհանգստացել ենք. Յուրի Խաչատուրով (տեսանյութ) 4.08.2020 18:01 Լարված իրավիճակ Ամուլսարում. ծեծկռտուք քաղաքացիների ու ոստիկանների միջեւ, քաղաքացիները բերման են ենթարկվում. (տեսանյութ) 4.08.2020 17:54 Ամուլսարի հանքի մասին գնահատականներ հնչեցնելուց հիմա զերծ կմնամ 4.08.2020 17:47 Խաղաղ օվկիանոսի անմարդաբնակ կղզիներից մեկում SOS նշանի օգնությամբ հնարավոր է եղել երեք մարդու կյանք փրկել (տեսանյութ) 4.08.2020 17:00 Փաշինյանը նոր նշանակում է արել Սփյուռքի գործերի գլխավոր հանձնակատարի գրասենյակում 4.08.2020 16:50 Ձեր պատասխանը հայրենասեր մտավորականի պատասխան չէ. Գիտնականները՝ ՀՀ նախագահին 4.08.2020 16:38 Ռուբեն Հայրապետյանը 2003 թվականից ՌԴ քաղաքացի է. Դատախազություն 4.08.2020 16:28 Արմեն Սարգսյանը Սահմանադրական դատարանի դատավորի թեկնածու է առաջադրել 4.08.2020 16:16 Սրանից լավ լուծում անհնար է գտնել, եթե հայտարարում ենք «բեսպրեդել», առաջինը ես կնստեմ բուլդոզեր. Հայկ Մարությանը՝ Մաշտոցի պուրակի գույքը քանդելու մասին 4.08.2020 16:09 Ամուլսարը չի շահագործվելու այնքան, մինչեւ դրա հետեւանքների, ռիսկերի պատասխանատվությունը պետական մակարդակով որեւէ մեկը չվերցնի իր վրա 4.08.2020 16:02 Փաշինյանի կարգադրությամբ ապօրինի եղանակով վարչապետի օգնական էր նշանակվել Սոֆյա Նավասարդյանը, բայց անգամ ծառայողական քննություն չարվեց. Արսեն Բաբայան 4.08.2020 15:47 Հարգելի նախարար, Ձեր ամենօրյա լռությունը բերելու է արյունահեղության. Թեհմինե Ենոքյանը՝ Ռոմանոս Պետրոսյանին (տեսանյութ) 4.08.2020 15:40 «26 տարի իշխանության, դու արդեն զզվեցրել ես». Ժիրինովսկին Լուկաշենկոյին «սովխոզի» տնօրեն է անվանել (տեսանյութ) 4.08.2020 15:33 Ջերմուկցիները տրամադրված են բացառապես խաղաղ պայքարի, պնդում են՝ դա եղել է եւ լինելու է պայքարի հաջողության գրավականը. Ռուբեն Մելիքյան 4.08.2020 15:26 Քրեական գործ է հարուցվել. Մանուել Մանուկյանին հրավիրել են բաժին 4.08.2020 15:19 Հայկ Մարությանը մտել է սեղանի տակ եւ դուրս չի գալիս 4.08.2020 15:12 Ի՞ նչ վիտամիններ պետք է ընդունեք COVID-19-ից հետո. կորոնավիրուս տարած սրտաբանի խորհուրդները 4.08.2020 15:05 Խուան Կառլոս Ա-ն արդեն գտնվում է Դոմինիկյան Հանրապետությունում. ABC 4.08.2020 14:58 Արտակարգ միջոցառումներ՝ առանց արտակարգ դրություն հայտարարելու. կառավարության նոր նախագիծը 4.08.2020 14:51 Հանրայնացվել են PlayStation 5 Pro-ի առաջին մանրամասները 4.08.2020 14:50 Ամուլսարի պոստերը 4.08.2020 14:21 Ադրբեջանը հակահայկական «զորավարժություններ» է անցկացրել արտասահմանում 4.08.2020 14:14 Գիտական կոռուպցիայի դեմ պայքարող Գոգյանին օգնել է պետք, այլ ոչ թե խանգարել 4.08.2020 13:49 Արթուր Մեսչյանն ազատման դիմում չի ներկայացրել 4.08.2020 13:32 Մեկնարկեց Ռոբերտ Քոչարյանի եւ մյուսների գործով դատական նիստը 4.08.2020 13:25 ՀՀ նախագահը ՍԴ դատավորի պաշտոնում առաջադրել է Արթուր Վաղարշյանի թեկնածությունը 4.08.2020 13:18 Հակակոռուպցիոն գործ ասելով՝ նկատի ունեն անցանկալի սեփականատերերին պատժելու նպատակը. Գեւորգ Պետրոսյան 4.08.2020 13:11 ԱԱԾ 29-ամյա պետ Քյարամյանն իր դռան դիմաց մետաղորսիչ սարք է տեղադրել 4.08.2020 13:00 «Մեկ ծառ չտնկողն իրավունք չունի մեր առողջ ծառերը հատել». Սոնա Աղեկյանը՝ Հայկ Մարությանին 4.08.2020 12:51 Ադրբեջանական հաքերները հայտնում են, որ կարողացել են ներթափանցել կառավարական ներքին ցանց. Սամվել Մարտիրոսյան 4.08.2020 12:43 Ֆեյսբուքյան իրականությունում ապրում են իմքայլականները. Իվետա Տոնոյան 4.08.2020 12:33 Գերմանիայի կառավարությունում կոչ են արել խուսափել լարվածությունից «Հյուսիսային հոսք 2» գազատարի շուրջ 4.08.2020 12:23 Ուազի հակառակ կողմը. Այլընտրանքային լուրեր 4.08.2020 12:19 Ինձ աշխատանքից ազատելու համար կեղծվել է փաստաթուղթ, կիրառվել է գոյություն չունեցող իրավական ակտ. Հայկ Արամյան 4.08.2020 12:09 Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը հեռակապով խոսել է Հյուսիսային Ամերիկայի հայոց թեմերի առաջնորդների հետ 4.08.2020 12:01 ԱՄՆ-ն առաջիկայում կկրճատի ամերիկյան զորքերի ներկայությունն Աֆղանստանում մինչեւ 4000 զինծառայող 4.08.2020 11:50 ՄԻՊ-ն ամփոփ դիրքորոշումներ է հայտնել ընդունելությանն առնչվող բողոքների կապակցությամբ 4.08.2020 11:38 Մեզնից ի՞նչ է ուզում Փաշինյանը 4.08.2020 11:31 Որն է ի վերջո ջրբաժանը. Բագրատ Եսայան 4.08.2020 11:19 ՊՍԺ-ն ցանկանում է գնել Ռոնալդուի տրանսֆերը 4.08.2020 11:05 Էդմոն Մարուքյանը դիմել է Նիկոլ Փաշինյանին 4.08.2020 10:50 Կորոնավիրուսով վարակվելու 196, մահվան՝ 6 նոր դեպք 21:40 - 4/հոկտեմբերի/2019 ԱՄՆ-ն Ադրբեջանին ռազմական որեւէ օգնություն չպետք է տրամադրի. Կոնգրեսական Փալոն


Մենք բառիս բուն իմաստով միասին անցնում ենք բավականին ծանր փորձության միջով, բայց ուզում եմ արձանագրենք, որ նույնիսկ ամենածանր փորձության ժամին մեր երկիրը, մեր ժողովուրդը, որեւէ քաղաքացի, կառավարության որեւէ անդամ, մեզնից որեւէ մեկը չի կարող թերագնահատել այն անուրանալի ծառայությունները, որ Հայաստանի զինված ուժերի բազմաթիվ գեներալներ եւ սպաներ, ենթաս 143f3 աներ, սերժանտներ, շարքայիններ մատուցել են եւ մատուցում են մեր երկրին: Մենք միասին շարունակում ենք կրել ընդհանուր պատասխանատվություն եւ համոզված եմ, որ այդ պատասխանատվությունը կկրենք պատվով: Զինված ուժերի կարիքներն ինչպես եղել, այնպես էլ շարունակում ու շարունակելու են մնալ կառավարության ուշադրության կենտրոնում: Իմ խոսքը ԶՈՒ բարձրագույն սպայակազմի հետ խորհրդակցությանը:


տուն Առողջություն Maral Gel – Որքան արժե, եւ ինչպես է դա աշխատում? Նախորդ հոդվածըBlack Latte քաշի կորուստ – Որքան արժե, եւ ինչպես է դա աշխատում? Հաջորդ հոդվածըMen’s Defence – Արժե առք. Թե որքան արժե: OmniPotent թեյ ուժ, կարծիքների, գինը, որտեղ պետք է գնել, բաղադրիչների, ինչպես... նկարագիր OmniPotent Շատ տղամարդիկ կյանքի ընթացքում դեմքի այնպիսի տհաճ հիվանդությամբ, ինչպիսին պրոստատիտի: Հասկանալի է, որ պայմանավորված է նրբություն հիվանդության վերաբերյալ նրան ոչ...


«Ռ-Էվոլյուցիա» հաղորդաշարի հյուրը Վարդան Հարությունյանն է | Նորություններ Հայաստանում | Norutyunner hatastanum | 168 ժամ https://168.am/2016/12/12/728649.html «Ռ-Էվոլյուցիա» հաղորդաշարի հյուրը Վարդան Հարությունյանն է 168.am | 21:11 | Դեկտեմբեր 12 2016 Խորագրեր: Ռ-ԷվոլուցիաՏեսանյութերՏնտեսությունՔաղաքականություն | Դիտվել է` Անցած շաբաթ կառավարությունը հավանության արժանացրեց փոփոխությունների մի փաթեթ, որը նախատեսում է, այսպես կոչված, հարկային համաներում՝ տարբեր կատեգորիաների անձանց ու կազմակերպությունների համար։ Իսկ Ազգային ժողովն անցած շաբաթ ընդունեց պետական բյուջեի մասին օրենքը, որը բոլոր կանխատեսումներով վատ ցուցանիշներ նախատեսող հաջորդ տարվա ընթացքում նախատեսում է հարկային եկամուտների ավելի բարձր մակադրակ։ Ի վերջո, հատկապես նոր կառավարության նշանակումից հետո մենք գրեթե ամեն օր հայտարարություններ ենք լսում ստվերային տնտեսության դեմ պայքարի մասին։ Ինչպե՞ս, ի՞նչ միջոցներով են կատարվելու այս ցուցանիշներն ու խոստումները, եթե տնտեսությունը գտնվում է կայուն անկման փուլում։ Այս հարցերի շուրջ է «Ռ-Էվոլյուցիա» հաղորդաշարում Սաթիկ Սեյրանյանի զրույցը ՀՀ Պետական եկամուտների կոմիտեի նախագահ Վարդան Հարությունյանի հետ։ «Հայաստանը կարող է պահանջել բանակցություններում Լեռնային Ղարաբաղի մասնակցությունը». ՀՀ-ում ԱՄՆ նախկին դեսպան