Նորածին Կիմը հոկտեմբերի 31-ին զոհված Կիմ Խաչատրյանի եղբոր զավակն է - yerkir.am 1 Մարտի 2021, 17:49Երրորդ մարտի 1-ը եւ Օսմանյան կայսրության հաստատումը Հայաստանում. Միքայել Մինասյան 1 Մարտի 2021, 17:37Ծիտ Նանոյին «հանձնարարողը» ՔՊ-ական Սերոբ Սարգսյանն է Երրորդ մարտի 1-ը եւ Օսմանյան կայսրության հաստատումը Հայաստանում. Միքայել Մինասյան: Ադրբեջանական ԶԼՄ–ները հայտնում են, որ պատերազմի ժամանակ Իրանն օգնել է Հայաստանին՝ գրգռելով Իրանի ադրբեջանցիներին երկրի դեմ. Կոտենոկ: Ծիտ Նանոյին «հանձնարարողը» ՔՊ-ական Սերոբ Սարգսյանն է : Վանաձորի Շառլ Ազնավուրի հրապարակից մարդկանց կազմակերպված տեղափոխում են Փաշինյանի հանրահավաքին: Օնիկ Գասպարյանը գեներալի, զինվորականի ու հայրենասիրության բացառիկ օրինակ է. Մամիկոն Ասլանյան: Պուտինը եւ Էրդողանը օնլայն կմասնակցեն Աքքույու ԱԷԿ–ի երրորդ էներգաբլոկի հիմնարկեքին: Հետպատերազմական իրավիճակով պայմանավորված՝ «105 ռոյալ» նախագիծն իրականացնող «Դարի ղողանջ» հիմնադրամի հետ համագործակցությունը դադարեցվել է, այդ մասին տեղեկացվել է նաեւ տնօրենը. ԱԳՆ պարզաբանումը: Երկրագնդի միայն յուրաքանչյուր տասներորդ բնակիչն ունի COVID–ի հակամարմիններ. ԱՀԿ: Իմ աջակցությունն եմ հայտնում Գլխավոր շտաբի եւ բանակային միավորումների հրամանատարական կազմի կողմից ներկայացված պահանջին. Սպիտակի քաղաքապետ: Ոստիկանությունը կոչ է անում չտրվել սադրիչ գործողությունների: Ադմինիստրատիվ ռեսուրսի այսչափ օգտագործում ոչ մի իշխանության օրոք չի եղել. Գյումրիից մարդիկ բերման են ենթարկվում Նիկոլի Փաշինյանի հանրահավաքին. Գագիկ Համբարյան: Գյումրիից մարդկանց զանգվածորեն տեղափոխում են Երեւան՝ Փաշինյանի հանրահավաքին մասնակցելու : Թուրքիան հայտարարել է ընդդեմ «Բայրաքթար»-ի ռուսական ՌԷՊ-ի «անարդյունավետության» մասին: Արմեն Սարգսյանը եւ Նիկոլ Փաշինյանն այսօր հանդիպել են. «Նախագահն առաջնորդվում է բացառապես համապետական շահերով»: ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ. Փորձ է արվում մարդկանց ապօրինի տանել, լցնել հրապարակ. Փաշինյանի հանրահավաքին մարդ բերելու դեմ ակցիա՝ Արաբկիրի թաղապետարանում: Դուք, որ 2018-ին իդեալներ ունեիք, չե՞ք տեսնում՝ ինչ եղան ձեր հույսերն ու իղձերը. Արթուր Խաչատրյան: Այսօրվա կոչերի իրավունքը դուք չեք վաստակել. միգուցե այն ժամանակ կոչ անեիք վարչապետին, կամ գոնե առաջարկեիք օր առաջ կանգնեցնել պատերազմը. Էլինար Վարդանյանը՝ Անվտանգության խորհրդին: ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ. Առաջարկում ենք խորհրդարանին վաղն առաջադրել վարչապետի նոր թեկնածու. Արտակ Թովմասյան: Ավտոբուսներով բերման ենթարկված քանակը բան չի փոխելու. Շաղիկ Մարուխյան: Իշխանություններից պահանջում ենք զերծ մնալ փորձառու հրամանատարներին ասպարեզից հեռացնելու, պատերազմում կրած անհաջողությունը նրանց վրա բարդելու քայլերից. ԳԱԱ: Լույս աշխարհ է եկել ՀՅԴ «Նիկոլ Աղբալյան» ուսանողական միության անդամ, Արցախի հյուսիսային մարտական դիրքերի պաշտպանության ժամանակ նահատակված Կիմ Խաչատրյանի եղբոր զավակը, որին կոչել են հորեղբոր անունով՝ Կիմ։ Կրտսեր Կիմ Խաչատրյանի ծննդյան ավետիսը Արենի գյուղից հայտնել է պապիկը՝ Սիմոն Խաչատրյանը։ Yerkir.am-ը Արցախյան վերջին գոյամարտի օրերին հայտնել էր, որ հոկտեմբերի 31-ին Արցախում զոհվել է ՀՅԴ «Նիկոլ Աղբալյան» ուսանողական միության անդամ, Հայկական բժշկական իստիտուտի 5-րդ կուրսի ուսանող Կիմ Խաչատրյանը (նույն վաշտի կամավորական Մայիս Նազարյանի հետ)։ Նա տեւական շրջան առաջնագծում էր, որտեղ մեկնել էր ՀՅԴ կամավորական վաշտերից մեկի կազմում ընդգրվելով։ Հերոս հայորդու մասին հրապարակումը եւ Կիմ Խաչատրյանի՝ զինվորական վարժանքի վայրից Yerkir.am-ին տված վերջին հարցազրույցը՝ այստեղ։ 1 Մարտի 2021, 13:21 Ոստիկանների հատուկ օպերացիան. հայտնաբերվել է 4 կգ «հերոին... 1 Մարտի 2021, 13:12 Կասկադյորական վթար՝ Աշտարակի խճուղում. BMW-X5-ը բախվել է ... 1 Մարտի 2021, 17:49Երրորդ մարտի 1-ը եւ Օսմանյան կայսրության հաստատումը Հայաստ...


source: fineweb

text: Պաշտպանության նախկին նախարար Վաղարշակ Հարությունյանը համոզված է, որ ռուս-թուրքական լարված հարաբերություններն ի վերջո կհանգեցնեն ոչ թե ռազմական, այլ ռազմաքաղաքական գործողությունների: «Ռուսաստանը միջուկային գերտերություն է, Թուրքիան անդամակցում է ՆԱՏՕ-ին, որտեղ նույնպես կան միջուկային գերտերություններ։ Այդ բախումը կբերի աշխարհի ոչնչացմանը, եւ դա բոլորը գիտակցում են։ Նույն Ամերիկայում հնչում է Թուրքիայի հանդեպ քննադատություն: Այնպես որ ես համոզված եմ՝ դա չի բերի ռազմական հակամարտության»,- ասում է Վաղարշակ Հարությունյանը։ Նախկին արտգործնախարար Ալեքսանդր Արզումանյանը համակարծիք է, որ այս լարումը չի հանգեցնի ռազմական գործողություններրի: Ըստ նրա, Պուտինի եւ Էրդողանի «համարձակ» հայտարարություններն ավելի շատ ներքին սպառման համար են: «Սա ավելի շատ PR պատերազմ է, երկու ռեժիմները շատ նման են իրար, երկու նախագահներն էլ նույն ամբիցիաներով, նույն կայսերապաշտական մոտեցումներով, խոսում են իրենց նախկին իմպերիաների վերարտադրման մասին: Այսինքն՝ ցար-սուլթան հարաբերությունների ոլորտում ենք մենք, երկուսն էլ անում են հայտարարություններ, որոնք ավելի շատ, ըստ իրենց, հարիր են սուլթանին կամ ցարին, եւ դրանք ավելի շատ ներքին օգտագործման համար են»,- ասում է նախկին արտգործնախարարը։ Վաղարշակ Հարությունյանը կարծում է, որ այս երկու երկրների սրված հարաբերությունների ֆոնին Հայաստանի վրա անմիջական հարձակում լինել չի կարող, բայց Թուրքիան, ըստ նրա, կարող է որոշ գործողություններ հրահրել Լեռնային Ղարաբաղում: «Ինքը [Թուրքիան] օգտագործելու է իր լծակները, որպեսզի Ղարաբաղում, մինիմում՝ շփման գծում, ստեղծի տարբեր խախտումներ, կամ դրդի պատերազմի, որովհետեւ դա իր շահերից է բխում, որ Ռուսաստանը ներքաշվի նաեւ այստեղ՝ այդպիսով թուլանալով։ Այս դեպքում Ադրբեջանը կարող է գնալ տարբեր խախտումների, բայց ես, իմանալով Ալիեւին եւ այնտեղի իրավիճակը, համոզված եմ՝ նա չի գնա լայնածավալ պատերազմի, որովհետեւ գիտի դրա հետեւանքները»,- շարունակում է պաշտպանության նախկին նախարարը։ Ռուսաստանի վարչապետ Դմիտրի Մեդվեդեւի հաստատած ցանկի համաձայն, դեկտեմբերի 1-ից պատժամիջոցներ կգործեն Ռուսաստան-Թուրքիա ուղղությամբ բոլոր ուղիղ չվերթների, իսկ հունվարի 1-ից՝ նաեւ ներկրվող թուրքական գյուղատնտեսական արտադրանքի նկատմամբ։ Վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանը օրերս տեղի գործարարների հետ հանդիպման ժամանակ հորդորեց բաց չթողնել այս իրավիճակում առաջացող հնարավորությունները։ Նախկին արտգործնախարար Ալեքսանդր Արզումանյանի կարծիքով, սակայն, Թուրքիայի նկատմամբ Ռուսաստանի պատժամիջոցները Հայաստանի համար բացասական ազդեցություն կարող են ունենալ։ «Սա մեր սանկցիաների երկրորդ փուլն է: Նախ՝ մենք ընկանք սանկցիաների տակ՝ միանալով Եվրասիական տնտեսական միությանը, եւ այն ոսկե սարերը, որ մեզ խոստանում էր իշխող կուսակցությունը, բոլորդ տեսաք, թե ինչ արդյունքների բերեց: Իսկ հիմա ցանկացած բան, ինչն արգելում է Ռուսաստանը ներմուծել Թուրքիայից, ավտոմատ կերպով (թեեւ դա արվում էր երրորդ երկրների միջոցով) Հայաստան էլ մուտք չի գործի։ Եթե մեր սամբիստներն են հրաժարվում նույնիսկ Ստամբուլ գնալ... մենք չպետք է կապկենք այն, ինչ Ռուսաստանն է անում, այլապես շատ բարդ է լինելու: Կոնկրետ ապրանքաշրջանառության առումով Ռուսաստանը լեգիտիմ իրավունք ունի մեզանից պահանջել՝ չներմուծել թուրքական ապրանքները»։


«Մի՛ անհանգստացեք, եթե Ստամբուլի կոնվենցիան վավերացվի էլ, միեւնույն է, Հայաստանի կյանքում ոչինչ չի փոխվի». Իրավապաշտպան MediaLab Newsroom-Laboratory «Մեդիալաբի» հարցերին պատասխանում է Հայաստանի հելսինկյան կոմիտեի նախագահ, իրավապաշտպան Ավետիք Իշխանյանը - Պարո՛ն Իշխանյան, «Կանանց նկատմամբ բռնության եւ ընտանեկան բռնության կանխարգելման եւ դրա դեմ պայքարի մասին» (Ստամբուլի) կոնվենցիայի վավերացման դեմ Հայաստանում արշավ է սկսվել կարծես։ Ինչպե՞ս եք գնահատում այս քննարկումները։ - Անկեղծ ասած, ես այդ քննարկումներին չեմ մասնակցել եւ չեմ էլ ուզում մասնակցել, որովհետեւ, իմ կարծիքով, դրանց մասնակցող շատ քիչ մարդիկ կան, ովքեր իսկապես տեսակետ ունեն այս հարցի առնչությամբ։ Հիմնականում սա ինձ համար մի քիչ կեղծ օրակարգ է, որովհետեւ հիմնական դեմ եղողները հենվում են մեր հասարակության պահպանողական շերտի վրա։ Եվ եթե 2017 թվականի Ընտանեկան բռնության դեմ օրենքի քննարկման ժամանակ ուզում էին «հերոսանալ», այսօր էլ դա օգտագործվում է այսօրվա իշխանությունների դեմ։ Եվ ես չեմ կարծում, որ նրանց հիմնական մասը խորապես անհանգստացած է այն «վտանգներով», որոնք իբր նրանք տեսնում են այդ կոնվենցիայում։ Սակայն, կոնվենցիային կողմ եղողների որոշակի մասն էլ փորձում է հաճոյանալ իշխանություններին։ - Եկեղեցականներն են փորձում միջամտել կոնվենցիայի վավերացման գործընթացին։ Եպիսկոպոսներն ու թեմակալ առաջնորդները հայտարարություն տարածեցին՝ իշխանություններին կոչ անելով չվավերացնել կոնվենցիան։ Ընդհանրապես, որքանո՞վ է նպատակահարմար, որ եկեղեցին միջամտում է նման հարցերում, ո՞րն է դրա նպատակը։ - Քանի որ արդեն վաղուց Հայ Առաքելական Եկեղեցին ներքաշված է երկրի հասարակական-քաղաքական կյանքում, չէր կարող անհաղորդ մնալ այս ամենին։ Եկեղեցու կարծիքն ինչ-որ իմաստով հասկանալի է։ Եթե եկեղեցին չեզոք լիներ, իր կարծիքն անկախ ասեր, դա ուրիշ բան։ Բայց արդեն վաղուց եկեղեցին տարբեր հարցերում անընդհատ ներքաշվել է ողջ պետական կյանքին։ Սակայն ինձ համար այստեղ հետաքրքիրն այն է, որ նրանց այդ հայտարարությունը, ինչպես նշվում է հաղորդագրության մեջ, ընդունվել է եպիսկոպոսների ու թեմակալ առաջնորդների ընդհանուր ժողովում։ Սա մի փոքր անհասկանալի է, քանի որ, ըստ մեր եկեղեցու, կուսակրոն վարդապետ են օծվում, նոր միայն դառնում եպիսկոպոս ու թեմակալ առաջնորդ։ Կուսակրոն հոգեւորականներ լինելով՝ նրանք որտեղի՞ց են տեղյակ ընտանեկան ներքին կյանքին, եթե իսկապես պահպանվում է կուսակրոնությունը, որտեղի՞ց են տեղյակ կանանց եւ ընտանեկան բռնությունների մասին։ Նրանք պետք է ամբողջությամբ ծառայեն Աստծուն, եկեղեցուն եւ ընտանեկան բոլոր «արատներից» զերծ լինեն։ Բայց հանկարծ պարզվում է, որ նրանք բավական քաջատեղյակ են այդ ամենին եւ իրենց հեղինակավոր խոսքն են ասում։ Արդյոք խոստովանություններո՞վ։ Չեմ կարծում։ Մյուս կողմից, երբ կարդում ենք հայտարարությունը, այնտեղ շատ հետաքրքիր ձեւակերպումներ կան, թե արարչագործության տեսանկյունից ինչպես են միմյանցից տարբերվում կինն ու տղամարդը։ Եվ այստեղ հիշում ենք հենց նույն աստվածաշնչյան այն տեսությունը, ըստ որի՝ Աստված իր կերպարով ստեղծեց տղամարդուն, հետո ստեղծեց կենդանիներին, որ իր համար ծառաներ ընտրի։ Բայց քանի որ նրանցից ծառա դուրս չեկավ, տղամարդուն քնեցրեց եւ նրա կողոսկրից ստեղծեց կնոջը՝ որպես Ադամին ծառա։ Այսինքն՝ հենց աստվածաշնչյան հայեցակարգի մեջ կինը ստորադասվում է տղամարդուց եւ համարվում է Աստծո կերպարանքով տղամարդու ծառա։ Եվ այս տեսանկյունից եկեղեցու այդ հայեցակարգը, ընտանեկան բռնության հարցի հետ կապված, շատ բնական է եւ հասկանալի, որովհետեւ ի սկզբանե նրանք ընդունում են, որ կինը տղամարդու ծառան է։ Իսկ ծառայի հետ ինչպես ուզում ես, կարող ես վարվել։ Բայց անհասկանալի է, որ մեր քաղաքական-հասարակական գործիչները, որոնք 21-րդ դարում են ապրում, դեռեւս առաջնորդվում են միջնադարյան եկեղեցական դոգմաներով, ինչպես Հայ Առաքելական Եկեղեցին, եւ համարում են, որ տղամարդը ստեղծվել է այնպես, ինչպես Աստվածաշնչում է գրված, իսկ կինն ընդամենը նրա կողոսկրից ստեղծված մի ծառա է։ - Ո՞րն է ձեր կարծիքը Ստամբուլի կոնվենցիայի մասին, արդյոք այն որեւէ վտանգ պարունակո՞ւմ է։ - Ես նայել եմ այդ կոնվենցիան եւ այն վտանգների մասին (նույնասեռական ամուսնություններ եւ այլն), որ ներկայացնում են անհանգստացածները, չեմ տեսել։ Ինչպես կարմիրը խրտնեցնում է ցուլերին, այնպես էլ, հավանաբար, կոնվենցիայում օգտագործված «գենդեր» բառը խրտնեցնում է մեր պահպանողականներին։ Բայց ես միանգամից ուզում եմ հանգստացնել անկեղծ պահպանողական ուժերին՝ մի՛ անհանգստացեք, եթե այդ կոնվենցիան վավերացվի էլ, միեւնույն է, Հայաստանի ընտանեկան, հասարակական-քաղաքական կյանքում ոչինչ չի փոխվի։ 1993 թվականին Հայաստանը վավերացրել է Խոշտանգումների դեմ ՄԱԿ-ի կոնվենցիան, բայց մինչեւ այսօր խոշտանգումները շարունակվում են, եւ դեռեւս որեւէ պաշտոնյա պատասխանատվության չի ենթարկվել։ Նույնը վերաբերում է այլ միջազգային կոնվենցիաների, ինչպես նաեւ ազգային օրենքների։ Եվս մեկ օրինակ. «Երեխաների իրավունքների մասին» ՄԱԿ-ի կոնվենցիան (վավերացված 1993 թ.) եւ «Երեխայի իրավունքների մասին» ՀՀ օրենքը (ընդունված1996 թ.), սակայն երեխաներին շարունակում են պատժել եւ ծեծել, ինչպես ընտանիքում, այնպես էլ դպրոցներում, իսկ բազմաթիվ երեխաներ զրկված են կրթության իրավունքից։ Այնպես որ, մեր «ավանդապահ ազգայնականները» կարող են հանգիստ քնել, այդ կոնվենցիան չի գործելու։ Եվ նաեւ անկեղծ հավատացյալ հոգեւորականները նույնպես կարող են հանգիստ քնել, այդ կոնվենցիան չի գործելու, եւ Հայաստանում կինը շարունակելու է մնալ տղամարդու ծառան, համաձայն Սուրբ գրքի։ Եվ հավանաբար, ինչպես Ընտանեկան բռնության դեմ օրենքը նախկին իշխանությունները «հերոսաբար» ընդունեցին՝ ԵՄ-ից ֆինանսական աջակցության ակնկալիքով, այնպես էլ նոր իշխանությունները, հավանաբար, առավել մեծ «հերոսությամբ» կոնվենցիան կվավերացնեն, նույն ակնկալիքներով, ընդամենը... «Երկրում բոլորը պետք է հարկվեն, կապ չունի՝ ինչով են զբաղված, օրենքը պետք է լինի բոլորի համար՝ վերից վար». Արմեն Մովսիսյան «Վիտալի Բալասանյանը սպասարկում է փոքրիկ ռեւանշիստական խմբի՝ Սերժ Սարգսյանի գլխավորությամբ». Հայկ Խանումյան «Ես նկատել եմ, որ թալանչի, գող-ավազակ՝ այդ բնույթի մարդիկ սիրում են «կլկլոցը»». Էդուարդ Զորիկյան


text: Դավիթաշեն 2-րդ թաղամասի բնակիչներն արդեն մի քանի ամիս է փորձում են թույլ չտալ, որ կանաչ տարածքը առեւտրի օբյեկտի վերածվի։ Նրանց խոսքով, կառուցապատողը ամիսներ առաջ քաղաքապետարանից այդ տարծքում առեւտրի կետ կառուցելու թույլտվություն է ստացել։ «Պիտի պարտադիր կառուցեմ, հիմա արդեն պրինցիպի հարց է։ Ինչ էլ ուզում եք արեք, ես կառուցելու եմ», - բնակիչների փոխանցմամբ, ասել է կառուցապատողը։ Առավոտյան Տիգրան Պետրոսյան փողոց արդեն շինարարական տեխնիկա էր բերվել։ Բանվորները փորձեցին տեղի նստարանն ու աղբամանը հեռացնել, սակայն հավաքվածները թույլ չտվեցին։ Հայտարարում են կանաչ տարածքներն ավելացնելու մասին, սակայն իրականում վերացնում են դրանք, բողոքեցին հարեւան շենքերի բնակիչները։ «Խեղդվում ենք արդեն շենքերի մեջ», - «Ազատության» հետ զրույցում ասաց բնակիչներից մեկը։ Դավիթաշենցիների խոսքով, իրենք եւ՛ քաղաքապետարանին են նամակ գրել, եւ՛ թաղապետին են դիմել։ «Որ թաղապետի մոտ գնացինք բողոքելու, ինքն ասաց՝ «եթե իմ բնակիչներից մի հոգի էլ համաձայն չլինի, մենք այս կառուցումը չենք անելու»։ Բայց վերեւից այդ մարդիկ թույլտվությունը բերել են, ձուկը գլխից է հոտած, վերեւից է այդ ամեն ինչը գալիս», - ասացին բնակիչները։ Երեւանի ավագանու «Բարեւ Երեւան» խմբակցության անդամ Անահիտ Բախշյանը տեղում առեւտրի կետ կառուցելն անհեթեթ է համարում։ Ըստ Բախշյանի, քաղաքապետարանը կամայական որոշումներ է կայացրել։ «Մի քանի անգամ քաղաքապետին գրել եմ այն մասին, թե տրված թույլտվությունը ինչ օրենքներ է խախտել, ավագանու որ որոշումներն է խախտել։ Իրականում սա հանրային տարածք է, բայց ինձ պատասխանել են, որ սա Երեւանի սեփականության հող է եւ իրենք կարող են հողհատկացմամբ տալ ինչ-որ մեկին։ Բայց ինչպե՞ս է այդ հողհատկացումն արվել՝ աճո՞ւրդ է եղել, ընթացակարգը պահպանվե՞լ է, թե՞՝ ոչ, դրա վերաբերյալ երկու օր առաջ եմ արել հարցում, դրա պատասխանը չեմ ստացել», - ասաց Բախշյանը։ Շինարարական տեխնիկան այսօր գործի չդրվեց, մոտ մեկ ժամ հետո այն հեռացվեց տարածքից։ «Հիմա էս մեքենա հանելը ոչինչ չի նշանակում։ Ոչ մի երաշխիք չկա, որ էս հողի վրա չի լինի էդ կառույցը, քանի դեռ քաղաքապետն իր թույլտվությունը չեղյալ չի համարել», - ասաց Բախշյանը։ Նշենք, որ ոստիկանների ուղեկցությամբ շրջող կառուցապատողի որդին հրաժարվեց պատասխանել լրագրողների հարցերին։ 2016 թվականի բյուջեով քաղաքապետարանը նախատեսում է կանաչ տարածքների հիմնման եւ պահպանման համար հատկացնել 1 միլիարդ 631 միլիոն դրամ, որից 1 միլիարդ 224 միլիոնն արդեն ծախսվել է։ «Դավիթաշեն կանաչապատում» ընկերությանն էլ աշխատանքներ իրականացնելու համար քաղաքային բյուջեից 53 միլիոն դրամից ավելի գումար է վճարվել։


text: Հայաստանի քննչական կոմիտեն քրեական գործ է հարուցել Սմբատ Հակոբյանի նկատմամբ բռնություն գործադրելու դեպքի առթիվ 21:23 22 Սեպտեմբերի 2015 ԵՐԵՎԱՆ, 22 սեպտեմբերի. /Նովոստի–Արմենիա/. ՀՀ քննչական կոմիտեի Երեւանի քննչական վարչության Կենտրոն եւ Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում հարուցվել է քրեական գործ՝ Սմբատ Հակոբյանի նկատմամբ բռնություն գործադրելու դեպքի առթիվ։ Այս մասին նշված է Հայաստանի քննչական կոմիտեի կայքում։ Կենտրոն եւ Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում այսօր ստացվել են Սմբատ Հակոբյանի հաղորդման հիման վրա ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնում նախապատրաստված նյութերը, որոնք քննիչն ընդունել է վարույթ։ Նյութերի ուսումնասիրությամբ պարզվել է, որ Սմբատ Հակոբյանը 2015թ.–ի սեպտեմբերի 21-ին ոստիկանության Կենտրոնական բաժնում հաղորդում է տվել այն մասին, որ նույն օրը` ժամը 15:00-ի սահմաններում, Աբովյան փողոցում հինգ անհայտ անձինք անհիմն վիճաբանել են իր հետ, որի ընթացքում ձեռքերով, ոտքերով, ձեռքի տակ ընկած առարկաներով հարվածել մարմնի տարբեր մասերին` պատճառելով մարմնական վնասվածքներ: Ս.Հակոբյանի հիվանդության պատմագրի համաձայն` վերջինի մոտ ախտորոշվել է «կրծքավանդակի փակ կոտրվածք, 8-րդ կողի կոտրվածք, պնեւմոթորաքս, ենթամաշկային էմֆիզեմա աջից»: Ելնելով վերոգրյալից եւ նկատի ունենալով, որ սույն նյութերում առկա է քրեական գործ հարուցելու օրինական առիթ՝ քննիչը որոշում է կայացրել հարուցել քրեական գործ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով։ Ս.Հակոբյանը ճանաչվել է որպես տուժող։ Քննիչն այցելել է բժշկական կենտրոն՝ նրան որպես տուժող հարցաքննելու, սակայն վերջինս ցուցմունք չի տվել՝ ինքնազգացողության վատ լինելու պատճառով։ Ինչպես նշվածէ հաղորդագրության մեջ, ջեռնարկվում են անհրաժեշտ քննչական եւ դատավարական գործողություններ՝ դեպքի բոլոր հանգամանքների բազմակողմանի եւ օբյեկտիվ հետազոտումն ապահովելու, մեղավոր անձանց շրջանակը պարզելու ուղղությամբ։


source: wikipedia

text: Ֆրանսերենը (français, ֆրանսերեն արտասանությունը՝ [fʀɑ̃sɛ]) Հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի ռոմանական լեզվախմբի լեզուներից է։ Ինչպես բոլոր ռոմանական լեզուները, այնպես էլ ֆրանսերենը սերում է Հռոմեական կայսրության ժողովրդախոսակցական լատիներենից։ Ֆրանսերենը զարգացել է գալլոռոմանական լեզվի հիմքի վրա (խոսակցական լատիներեն Գալլիայում, հատկապես Հյուսիսային Գալլիայում)։ Ֆրանսերենի վրա ազդեցություն են ունեցել նաեւ Հյուսիսային Ռոմանական Գալլիայի կելտական լեզուները, ինչպիսիք էին Գալլիա Բելգիկան եւ հին ֆրանկերենը՝ պոստռոմանական զավթիչներ ֆրանկների լեզուն։ Ֆրանսախոս ժողովուրդները եւ անձինք կոչվում են ֆրանկոֆոններ։ Ֆրանսիայում ֆրանսերենը պետական լեզվի կարգավիճակ է ստացել 1539 թվականին։ Այն պետական լեզվի կարգավիճակ ունի 29 երկրներում՝ հինգ տարբեր մայրցամաքներում, որոնցից շատերը Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության (ՖՄԿ) անդամ են։ ՖՄԿ-ն 84 երկրներ միավորող կազմակերպություն է, որտեղ պաշտոնապես օգտագործում կամ ուսանում են ֆրանսերեն։ Ֆրանսերենը ՄԱԿ-ի 6 պաշտոնական լեզուներից մեկն է, ինչպես նաեւ աշխատանքային 2 լեզուներից մեկը (անգլերենի հետ միասին)։ Այն նաեւ մի շարք միջազգային կազմակերպությունների, այդ թվում՝ Եվրամիության պաշտոնական կամ աշխատանքային լեզուներից է։ Հնում լինելով արքունական լեզու Ռուսաստանի ցարերի, Անգլիայի, Իսպանիայի թագավորների, Գերմանիայի արքայազների համար՝ այն այսօր էլ անգլերենի հետ միասին միջազգային դիվանագիտության կարեւոր լեզուներից է։ Իր լեզվակիրների քանակով՝ ֆրանսերենն առաջին լեզուն է Ֆրանսիայում, Կանադայի Քվեբեկ, Օնտարիո եւ Նյու Բրանսուիկ նահանգներում, ինչպես նաեւ Կանադայի այլ ֆրանկոֆոն տարածաշրջաններում, Բելգիայում (Վալոնիայում եւ Բրյուսելում), արեւմտյան Շվեյցարիայում, Մոնակոյում, ԱՄՆի որոշ հատվածներում (Լուիզիանա, Մեն, Նյու Հեմփշիր եւ Վերմոնտ) եւ աշխարհի բազմաթիվ այլ համայնքներում։ 2015 թվականի դրությամբ ֆրանկոֆոն բնակչության մոտ 40 %-ը (ներառյալ որպես երկրորդ լեզու կիրառողները եւ մասամբ տիրապետողները) ապրում էր Եվրոպայում, 35 %-ը` Սահարայից հարավ ընկած երկրներում, 15 %-ը` Հյուսիսային Աֆրիկայում եւ Մերձավոր Արեւելքում, 8 %-ը` Ամերիկայում եւ 1 %-ը` Օվկիանիայում ու Ասիայում։ Ֆրանսերենը, ըստ լեզվակիրների քանակի, Եվրոպական միությունում 4-րդ մայրենի լեզուն է։ Այլ մայրենի լեզու ունեցող եվրոպացիների մոտավորապես մեկ ութերորդը կիրառում է ֆրանսերենը՝ որպես երկրորդ լեզու։ Ֆրանսերենը երկրորդ ամենաուսուցանվող օտար լեզուն է ԵՄ-ում։ Ֆրանսերենն իր լեզվակիրների թվով 6-րդ լեզուն է աշխարհում, 18-րդ լեզուն է՝ որպես մայրենի լեզու այն կիրառողների թվով եւ երկրորդ ամենաշատ ուսուցանվող լեզուն է (ներկայումս այն սովորում է մոտ 120 միլիոն մարդ)։ Ֆրանսիայի եւ Բելգիայի գաղութատիրական քաղաքականության արդյունքում 16-րդ դարից ֆրանսերենը լայն տարածում է գտել Ամերիկայում, Աֆրիկայում եւ Ասիայում։ Ներկայումս որպես երկրորդ լեզու՝ ֆրանսերենը տարածված է ֆրանկոֆոն Աֆրիկայում, մասնավորապես Գաբոնում, Ալժիրում, Թունիսում, Մավրիկիոսում, Սենեգալում եւ Կոտ դ'Իվուար։ Ֆրանսերենը համարվում է մայրենի լեզու 76 միլիոն մարդու համար, մոտ 235 միլիոն մարդ այն կիրառում է առօրյա կյանքում եւ 77-ից 110 միլիոն մարդու համար այն երկրորդ լեզու է, որոնց մեծ մասն ապրում է Աֆրիկայում։ Համաձայն Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության՝ մոտ 300 միլիոն մարդ «կարող է խոսել ֆրանսերեն», սակայն այդ վիճակագրության հիմքերը պարզաբանված չեն։ Համաձայն Լավալի համալսարանի եւ Ֆրանկոֆոնիայի համալսարանական գործակալության ժողովրդագրական նախագծի՝ ֆրանսերեն խոսողների թիվը 2025 թվականին կլինի 500 միլիոն, իսկ 2050 թվականին` 650 միլիոն։ Ֆրանսերենն ակադեմիական լեզու է, այն անվանում են նաեւ «Մոլիերի լեզու»։ Ֆրանսերենն աշխարհում ֆրանսիական մշակույթի եւ մտածողության հիմնական շարժիչն է։ Ֆրանսերենը ունի գրականության եւ գիտական ստանդարտների միջազգային լեզվի երկար պատմություն եւ այն շատ միջազգային կազմակերպությունների հիմնական կամ երկրորդական լեզուն է, ներառյալ Միավորված ազգերի կազմակերպության, Եվրոպական միության, ՆԱՏՕ-ի, Առեւտրի համաշխարհային կազմակերպության, Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի եւ Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի։ 2011 թվականին «Bloomberg Businessweek» ամերիկյան ամսագիրը ֆրանսերենը դասակարգեց որպես բիզնեսի համար օգտակար երրորդ լեզու՝ անգլերենից եւ չինարենից հետո։ Ֆրանսերենը համացանցում ամենաշատ կիրառվող լեզուների շարքում չորրորդն է՝ իսպաներենից, չինարենից եւ անգլերենից հետո։ Ֆրանսերենի կազմավորումը Ֆրանսերենի բառային հիմքերի մեծ մասը ծագում է լատիներենից (որպես մայր լեզու) կամ կազմված է հունական, լատինական արմատներից։ Բազմաթիվ եզրույթներ ունեն նույն ստուգաբանությամբ երկու հիմքեր, որոնցից մեկը դարերի ընթացքում ձեւավորվել է ժողովրդախոսակցական լատիներենից, իսկ մյուսը ուղղակիորեն փոխառվել է դասական լատիներենից։ Օրինակ՝ métier/ministère, façon/faction, raide/rigide, froid/frigide, frêle/fragile, rançon/rédemption, raison/ration, poison/potion, chance/cadence եւ այլն։ Հաճախ նույնիսկ «ամենաֆրանսերեն» թվացող բառերի հիմքը եւս փոխառություն է դասական լատիներենից։ Օրինակ՝ mère/maternel, frère/fraternel, cheveu/capillaire, foi/fidèle, œil/oculaire, sûr/sécurité, siècle/séculaire եւ այլն։ Ռոմանական լեզուների ստուգաբանության մեջ հարացույցի փոփոխության արդյունքում գրավոր լատիներենի աղբյուրների վրա հիմնված ավանդական մեթոդը փոխարինվում է համեմատական մեթոդով՝ նպատակ ունենալով վերստեղծել նախառոմանական մակարդակի ստուգաբանությունը, որի ժառանգորդն է ռոմանական բառապաշարը։ Այդ կերպ ընդգծվել է այն գաղաղափարը, որ « ֆրանսերենի բառային հիմքերի մեծ մասը ծագում է լատիներենից »։ Անտեսվում է գալլերենի ազդեցությունը ֆրանսերենի վրա։ Այդ լեզվի բառային ներդրումը ֆրանսերենում սահմանափակվում է մոտ հարյուր բառով, ինչպիսիք են օրինակ՝ char/charrue, mouton, crème, որոնց մի մասն էլ փոխառություն է լատիներենից։ Այդ արտահայտությունների ստուգաբանությունը միշտ չէ որ ապացուցված է։ Ինչ վերաբերում է գալլերենի ազդեցությանը ֆրանսերենի շարադասության եւ արտասանության վրա, այն նույնպես հստակեցված չէ։ Հին ֆրանկերենից՝ որպես «սուպերստրատ» (լեզվաբանության եւ հատկապես հանրալեզվաբանության մեջ այդպես են անվանում այն լեզուն, որն ազդեցություն է թողնում մեկ այլ լեզվի վրա), ֆրանսերեն են անցել մի քանի կարեւոր բառեր, օրինակ՝ gris, blanc, blond, bleu բառերը եւ այլն։ Հին ֆրանկերենը մեծապես ազդեցություն է թողել Գալլիայի հյուսիսում տարածում գտած այսպես կոչված օիլի լեզուների եւ միջնադարյան Ֆրանսիայի հյուսիսում կիրառվող հին ֆրանսերենի կամ նախաֆրանսերենի արտասանության վրա։ Այդ նախաֆրանսերենը, որը միջնադարում Իլ դը Ֆրանսում տարածված օիլի լեզուների բարբառներից էր եւ որից ծագել է ժամանակակից ֆրանսերենը, երբեմն անվանվել է նաեւ «ֆրանսիեն» (francien) եզրույթով։ Բայց վերջինս այդ բարբառն անվանելու համար առաջին անգամ 1889 թվականին կիրառել է ֆրանսիացի լեզվաբան Գաստոն Պարիսը։ Այդ բարաբառը, իրականում, շատ ավելի վաղ՝ դեռ 12-րդ դարից ի վեր, Փարիզի զարգացմանը զուգընթաց հարստացել է օիլի մյուս լեզուների՝ նորմանդական, պիկարդերեն, լոթարինգյան, բուրգունդյան բարբառների հիման վրա։ «Ֆրանսիեն» (francien) եզրույթը, սակայն, չի կիրառվել այն մարդկանց կողմից, ովքեր խոսել են այդ լեզվով, քանի որ այդ ժամանակ այն արդեն անվանվում էր «ֆրանսեի» (franceis), իսկ հետո՝ «ֆրանսուա» (françois): Ժամանակակից ֆրանսերենի անվանումը՝ «français» ծագել է franceis եզրույթից (franceis [frãntsëé] → françoys/françois [frãswé] → français [frãsé]), որը 11-12-րդ դարերից ի վեր դանդաղորեն վերածվել է համատարածաշրջանային լեզվի։ Օիլի մյուս լեզուները աստիճանաբար անհետացել են ոչ միայն այն պատճառով, որ ֆրանսերենն ավելի ու ավելի հարգի էր դառնում, այլ նաեւ այն պատճառով, որ օիլի մյուս լեզուները շատ մոտ էին «ֆրանսուա» (françois) բարբառին։ Դրանով է բացատրվում այն, որ ռոմանական մյուս բարբառները՝ ոչ օիլի բարբառները եւ ոչ ռոմանական լեզուները երկար ժամանակ համառորեն ընդդիմանում էին կրել ֆրանսերենի ազդեցությունը՝ չնայած ռոմանական ոչ օիլի լեզուներն իրենք էլ ազդեցություն են թողել ֆրանսերենի վրա (ֆրանսերենը հավասարապես հարստացել է այլ լեզուների ներդրումների շնորհիվ, օրինակ՝ արաբերեն, իտալերեն, թուրքերեն, Ֆրանսիայի անդրծովյան տարածքների ֆրանսիական հիմքով կրեոլական լեզուների, նախկին ֆրանսիական գաղութային կայսրության լեզուների, այսօր նաեւ անգլերենի, ներգաղթյալների, ինչպես նաեւ Ֆրանսիայի եւ այլ ֆրանկոֆոն երկրների միջեւ միջազգային կապերի շնորհիվ)։ Վերջին փոխառություններ, նորաբանություններ եւ ուղղագրության զարգացում Համեմատաբար վերջին փոխառություններն այլ լեզուներից բավականին շատ են, նախեւառաջ անգլերենից (նույնիսկ հին՝ nord, sud ), հետո իտալերենից եւ այլ ռոմանական լեզուներից, ինչպես նաեւ գերմանական լեզուներից, օրինակ՝ գերմաներենից եւ հոլանդերենից (այսպես օրինակ boulevard բառը ծագում է հոլանդերեն կամ ֆլամանդերեն bolwerk բառից)։ Արաբերենը տվել եւ դեռ շարունակում է տալ մի քանի բառեր՝ որպես փոխառություններ, օրինակ՝ chiffre, coton, amalgame, amiral, sucre, alcool, algèbre, toubib, bled եւ այլն։ Ըստ լեզվաբան Հենրիետտա Վալտերի հաշվարկների՝ 35.000 բառ պարունակող փոքրիկ բառարանի ժամանակակից ֆրանսերենի բառերի մոտ 13% (4200 բառ) օտար ծագում ունեն։ Այդ բառերից 1053 ծագում են անգլերենից, 698-ը՝ իտալերենից, 544-ը՝ նախագերմաներենից, 481-ը՝ հին գալլոռոմանական լեզուներից, 215-ը՝ արաբերենից, 164-ը՝ գերմաներենից, 160-ը՝ նախակելտական լեզվից, 159-ը՝ իսպաներենից, 153-ը՝ հոլանդերենից, 112-ը՝ պարսկերենից (հին պարսկերենից) եւ սանսկրիտից, 101-ը՝ ամերիկյան-հնդկացիական լեզուներից, 89-ը՝ Արեւելյան Ասիայի տարբեր լեզուներից (որոնցից հատկապես չինարենից եւ ճապոներենից, բայց նաեւ մոն-քխմերի լեզուներից), 56-ը՝ սեմաքամյան լեզվաընտանիքի որոշ լեզուներից, 55-ը՝ սլավոնական կամ բալթյան լեզուներից, 144-ը՝ տարբեր այլ լեզուներից (որոնցից օրինակ՝ մալայապոլինեզյան եւ նիգերոկոնգոլեզյան լեզուներից)։ Այդուհանդերձ ժամանակակից բառապաշարում փոխառությունների հարաբերականորեն թույլ այս համամասնությունը չի հաշվարկում գործարար ոլորտում ամերիկյան անգլերենից փոխառությունները, ռազմավարական ոլորտ, որտեղ ԱՄՆ ունի գերակայություն։ Բազմաթիվ նորաբանություններ ծագել են հունարեն կամ լատիներեն բառերից։ Կարելի է հիշատակել օրինակ՝ mètre, gramme, phobie բառերը եւ նրանց ածանցյալ բառերը (kilomètre, milligramme եւ այլն ), ինչպես նաեւ համեմատաբար վերջին փոխառությունները, օրինակ՝ cinéma, logiciel, domotique եւ այլն։ Մյուս նորաբանությունները լեզվաբանական պատճենումներ են անգլերենից կամ հարմարեցումներ, օրինակ՝ baladeur բառը հորինվել է փոխարինելու անգլերեն walkman եւ discman համարժեքներին։ Բազմաթիվ նորաբանություններ ստեղծվել են անգլերեն համարժեքներին փոխարինելու համար, ինչպիսիք են օրինակ՝ informatique բառը ստեղծվել է 1962 թվականին։ Այն information եւ automatique բառերի միաձուլմամբ ստեղծված հիբրիդային բառ է։ pourriel բառը՝ անգլերեն spam բառի փոխարեն Որոշ նորաբանություններ ծագել են Հյուսիսային Ամերիկայից, որտեղ շատ ակտիվ է գործում Ֆրանսերեն լեզվի քվեբեկյան գործակալությունը (Office québécois de la langue française): Օրինակ՝ courriel բառը՝ e-mail բառի փոխարեն clavardage բառը՝ chat բառի փոխարեն baladodiffusion բառը՝ podcasting բառի փոխարեն bouquineur բառը՝ liseuse բառի փոխարեն livrel բառը՝ livre numérique բառի փոխարեն։ Որոշ նորաբանություններ ավելի շատ տարածված են Կանադայի ֆրանկոֆոն նահանգներում, իսկ դրանց կիրառությունը Ֆրանսիայում եւ այլուր համեմատաբար ավելի փոքր է։ Իմաստաբանություն Ֆրանսերենն ունի շատ հարուստ իմաստաբանություն։ Այն համադրում է բառախաղեր, սրամտություն, հանելուկներ, սփուներիզմ եւ այլն։ Այս բնութագրիչը շատ կարեւոր է տվյալների բազայում տեղեկատվության մշակման տեսանկյունից։ Վիքիմեդիա հիմնադրամի Վիքիբառարաան նախագծում հաշվեգրված է 226264 ֆրանսերեն բառ 2012 թվականի հոկտեմբերի 7-ի դրությամբ։ Բայց եթե հաշվենք նաեւ թեքման ձեւերը (խոնարհում, հոգնակի թիվ եւ այլն), ապա այդ նախագիծը ներառում է մոտ 1200000 մուտքագրում ֆրանսերեն լեզվի համար (ներառյալ հատուկ անունները)։ Պատմություն Մ. թ. ա. 52 թվականին՝ Հուլիոս Կեսարի կողմից Գալլիան նվաճելու ժամանակաշրջանում, Գալլիայի մեծ մասը՝ բացառությամբ Ակվիտանիա շրջանի, որտեղ կիրառվում էր նախաբասկերենը, բնակեցված էր գալլական ցեղերով, որոնք խոսում էին կելտական լեզուներով։ Այդ ցեղերը, անշուշտ, խնամակցական հարաբերություններ ունեին իրար հետ եւ փոխադարձաբար ու հեշտությամբ հասկանում էին միմյանց։ Չկար մեկ գալլական լեզու, այլ բազմաթիվ այդպիսի լեզուներ, որոնք միայն շատ հազվագյուտ դեպքերում էր, որ գիր ունեին։ Իսկ հռոմեացիների լեզուն՝ լատիներենը, գիր ուներ եւ որպես հեղինակավոր լեզու՝ աստիճանաբար ընդունվել է բոլորի կողմից դարերի ընթացքում։ 842 թվականի «Ստրասբուրգի երդում»-ի (Շառլ II-ի եւ Լյուդովիկոս II-ի միջեւ կնքված ռազմական դաշինք՝ ընդդեմ իրենց ավագ եղբայր Լոթար I-ի) ռոմանական տարբերակը առաջին գրավոր տեքստն է օիլի լեզվով, որը, սերելով ուշ շրջանի լատիներենից, հետագայում փոփոխությունների է ենթարկվել Գալլիայի հյուսիսում հաստատված գերմանական ժողովուրդների՝ մասնավորապես ֆրանկների կողմից (որոնց անունից էլ ծագում է français՝ «ֆրանսերեն» անվանումը)։ Ռոմանական լեզվի գոյության մասին առաջին անգամ հիշատակվել է 813 թվականին Տուրի Կոնսիլիումի (կամ սինոդ) ժամանակ, որտեղ այն անվանվել է lingua romana rustica, langue romane rustique ՝ «գյուղական ռոմանական լեզու»։ Առաջին գրավոր տեքստը 880 թվականի Séquence (Cantilène) de sainte Eulalie ՝ «Սուրբ Էուլալիի կանտիլենա »-ն է (ագիոգրաֆիկ (սրբերի կյանքն ուսումնասիրող աստվածաբանության ուղղություն) երկ)։ Այնուամենայնիվ, այդ տեքստի լեզուն ավելի շատ պիկարդերեն էր, քան հենց ֆրանսերեն։ Ֆրանսերենը, որն անվանվում էր franceis / françoys / françois, միջնադարի բազմաթիվ բարբառներից մեկն էր։ Փարիզն ու իր շրջանը այդ franceis՝ նախաֆրանսերենի պատմական բնօրրանն էր։ Այն շատ արագ զարգացել է նորմանդերենի, պիկարդերենի եւ օիլի այլ բարբառների հիման վրա, քանի որ Փարիզը գնալով կարեւոր տեղ էր զբաղեցնում երկրի քաղաքական կյանքում եւ երկրի տարբեր շրջաններից մարդիկ գալիս էին բնակվելու այնտեղ՝ իրենց հետ բերելով նաեւ իրենց լեզուն։ Միջնադարում Ֆրանսիան լեզվաբանական միավոր չուներ, քանի որ իններորդ դարի սկզբին լատիներենը գիտական եւ եկեղեցական միակ լեզուն էր, եւ երկրի շրջաններում կիրառվել են Ֆրանսիայի տարածաշրջանային տարբեր լեզուներ, որոնք հիմնականում պատկանել են հետեւյալ խմբերին՝ ֆրանկոպրովանսալյան լեզուներ օիլի լեզուներ օքսիտանոռոմանական (օքսիտաներեն, կատալաներեն)։ Տասնմեկերորդ դարի վերջից մինչեւ տասնչորսերոդ դարի սկիզբը միջնադարյան ֆրանսերենի (հին ֆրանսերեն) տարածման ժամանակաշրջանն էր։ Ֆրանսերենն այդ ժամանակաշրջանում դարձել էր միջազգային լեզու, որով խոսում էին եվրոպական բոլոր արքունիքներում։ Այդ կերպ այն իր ազդեցությունն է թողել բոլոր եվրոպական լեզուների վրա։ Այն դարձել էր «lingua franca»՝ «լինգվա ֆրանկա», բոլոր օրենքները շարադրվում էին ֆրանսերենով, դիվանագիտության լեզուն ֆրանսերենն էր։ Օիլի լեզուններից նորմանդերենը 1066 թվականին Վիլհելմ I Նվաճողի կողմից Անգլիան գրավելու հետեւանքով տարածվել է այնտեղ, եւ ֆրանսերենի գործածությունն այնտեղ տեւել է ավելի քան երեք հարյուր տարի։ Անգլերենի բառապաշարը ժառանգել է շատ բառեր։ Անգլերենի բառապաշարի 70-72%-ը ծագում է ինչպես նորմանդերենից, այնպես էլ՝ ֆրանսերենից։ Ասում են նաեւ, որ այդ ժամանակաշրջանում Անգլիայում ֆրանսերենն ավելի շատ է գործածվել, քան Ֆրանսիայում: Տասներկուերորդ դարից սկսած՝ ֆրանսերենը (օիլի լեզու) ազդեցություն է թողել միջնադարյան իտալական գրականության վրա։ 1250 թվականից սկսած, երբ Լյուդովիկոս IX Սուրբը պատվիրել է ֆրանսերեն թարգմանել Աստվածաշունչը, ֆրանսերենն ավելի մեծ կարեւորություն է ստացել։ Տասներեքերորդ դարի վերջին վենետիկցի ժամանակագիր Մարտինո դը Կանալեն օիլի լեզվով շարադրել է իր «Վենետիկյան տարեգրություն»-ը (Chronique des Vénitiens ) եւ հաստատել, որ «ֆրանսերեն լեզուն տարածվում է աշխարհում»։ Մոտ 1256 թվականին Ֆլորենիցիայից կանցլեր եւ հայտնի փիլիսոփա Բրունետտո Լատինին (1220-1294) օիլի լեզվով գրել է իր «Գանձարանի գիրք»-ը (Livre du Trésor ) եւ այնտեղ արձանագրել, որ այն «բոլոր մարդկանց հայտնի եւ հաճելի խոսվածք է» ։ Տասներեքերորդ դարում էր, որ հայտնվել են ֆրանսերենով գեղարվեստական ստեղծագործություններ։ 1296 կամ 1298 թվականներին Ջենովայի բանտում Մարկո Պոլոն իր ճամփորդական պատմվածքները շարադրել է ֆրանսերեն: Միջնադարում արքայական նշանաբանները մեծ մասամբ ֆրանսերեն էին, օրինակ բրիտանական ասպետական շքանշանի նշանաբանը՝ «Honi soit qui mal y pense» («Ամոթ նրան, ով այդ մասին վատը կմտածի։»), ինչպես նաեւ բրիտանական միապետության նշանաբանը՝ «Dieu et mon droit» («Աստված եւ իմ իրավունքը»)։ Նիդերլանդների նշանաբանը նույնպես ֆրանսերեն է «Je maintiendrai» («Ես կպահպանեմ»)։ 1346 թվականին Հարյուրամյա պատերազմի ընթացքում՝ Կրեսիի ճակատամարտում, Անգլիայի Էդուարդ III արքան իմացել է միայն մեկ լեզու՝ ֆրանսերեն, ինչպես իր հակառակորդ Ֆրանսիայի արքան։ 1362 թվականին անգլերենը փոխարինել է Law French-ին (Le Français du loi՝ Անգլիայում իրավագիտության լեզու՝ հին նորմանդերենի անգլոնորմանդական տարբերակը, որը մեծ ազդեցություն է կրել փարիզյան ֆրանսերենից, իսկ հետո նաեւ անգլերենից) եւ 1362 թվականի «Անգլիայի դատարանների մասին ակտ»-ով հռչակվել է դատարանների պաշտոնական լեզու։ 1385 թվականին Անգլիայի քերականական դպրոցներում (grammar schools) անգլերենը փոխարինել է ֆրանսերենին։ Այդպես Անգլիայում ֆրանսերենն իր տեղը զիջել է անգլերենին։ «Catholicon»՝ «Կաթոլիկոն»-ը (հունարեն Καθολικόν՝ համընդհանուր բառից) առաջին եռալեզու բառարանն է բրետոներեն, ֆրանսերեն եւ լատիներեն լեզուներով։ Այն նաեւ բրետոներեն եւ ֆրանսերեն առաջին բառարաններից է։ 1539 թվականին է, որ պաշտոնապես մեկնարկել է Ֆրանսիայի ֆրանսիականացումը Ֆրանսուա I արքայի կողմից ստորագրված «Վիլլեր-Կոտրեյի հրամանագիր»-ով (Օrdonnance de Villers-Cotterêts): Այն պարտադրում է լատիներենի փոխարեն ֆրանսերենի կիրառումը՝ որպես իրավագիտության եւ վարչական լեզու։ Այնուամենայնիվ, պետք չէ եզրակացնել, որ այդ ժամանակ բոլոր ֆրանսիացիները խոսել են ֆրանսերեն։ Ըստ պատմաբանների՝ XVI դարում արքաների լեզվով խոսել է բնակչության 10-20 %-ը։ Չնայած հրամանագիրը ունեցել է 192 հոդված՝ դրանցից միայն 110-րդ եւ 111-րդ հոդվածներն են վերաբերել լեզվին։ Բնօրինակ տեքստ 1549 թվականին Ժոաշեն դյու Բըլեն գրել է «Ֆրանսերեն լեզվի պաշտպանություն եւ պատկերազարդում» աշխատությունը։ XVII դարում ֆրանսերենը դարձել է գիտության եւ կրթության լեզու։ 1606 թվականին տպագրվել է Ժան Նիկոյի հեղինակած եւ մտավոր սեփականության իրավունքով պաշտպանաված (post mortem) «Որքան հին, այնքան էլ նոր ֆրանսերեն լեզվի գանձարան» բառարանը։ Ռենե Դեկարտի «Դատողություն մեթոդի մասին» (1637 թվական) փիլիսոփայական տրակտատը կարեւոր շրջափուլ էր, քանի որ ազդարարվել էր ֆրանսերեն լեզվով փիլիսոփայական էսսեների ստեղծումը՝ ի տարբերություն «Մտորումներ առաջին փիլիսոփայության մասին» («Մետաֆիզիկական դատողություններ») աշխատության, որը լատիներեն էր։ Իրականում Ռենե Դեկարտը քննադատության է ենթարկվել «Մետաֆիզիկական դատողություններ» աշխատության համար եւ ստիպված է եղել վերաշարադրել եւ հրատարակել այն ֆրանսերեն լեզվով՝ «Դատողություն մեթոդի մասին» վերնագրով՝ իմանալով, որ հասարակության սերուցքը չէր կարդալու այն տեղական խոսվածքով, մինչդեռ այդ դեպքում նրանք, ովքեր ընդունում էին իր փիլիսոփայական հայացքները, կկարողանային այն կարդալ՝ առանց վախենալու գրաքննությունից։ Սերելով լատիներենից՝ ֆրանսերենը ստանձնել է նրա դերը՝ որպես միջազգային լեզու XVII դարում՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից ի վեր այն զիջելով անգլերենին։ XVII դարում ֆրանսերենի այդ գերիշխանությունը՝ հեգեմոնիան, պայմանավորված է եղել այդ դարաշրջանում ֆրանսիական պետության հզորությամբ։ 1685 թվականին Պիեռ Բեյլը գրել է՝ «Եվրոպայի բոլոր ժողովուրդների հաղորդակցության սահմանակետը ֆրանսերենն է»։ 1714 թվականի մարտի վեցի Ռաշտատի հաշտության պայմագիրը, որն ազդարարում էր Իսպանական ժառանգության համար պատերազմի ավարտը, շարադրվել է բացառապես ֆրանսերենով։ Գերմանացի հայտնի փիլիսոփա եւ գիտնական Գոթֆրիդ Լայբնիցը (1646-1716) շատ հաճախ իր երկերը գրել է ֆրանսերեն։ Սանկտ Պետերբուրգում Ռուսաստանի կայսրուհի Եկատերինա II-ը (1762-1796) ռուսական ակադեմիայի զեկուցագրերը շարադրել է ֆրանսերենով։ Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ II-ը ֆրանսերենի մեծ սիրահար է եղել, Վոլտերի հետ նամակագրություն է վարել եւ իր ինքնակենսագրությունը շարադրել է ֆրանսերենով, հասել է նաեւ նրան, որ Բեռլինի ակադեմիայում լատիներենը փոխարինվել է ֆրանսերենով։ 1777 թվականին մարքիզ Կարաչիոլին հրատարակել է մի գիրք՝ «Ֆրանսիական Եվրոպա կամ Փարիզ։ Օտարերկրյա ազգերի մոդելը» վերնագրով։ 1783 թվականին Բեռլինի ակադեմիան առաջարկել է «Ի՞նչն է ֆրանսերենը դարձրել միջազգային լեզու» վերնագիրը՝ որպես գրողների միջեւ անցկացվող մրցույթի թեմա: 1892 թվականին Ավստրալիայում հայտնաբերված առաջին համայնքային թերթը կոչվել է Le Courrier australien՝ «Ավստրալիական սուրհանդակ»։ 1911 թվականին Յակով Նովիկովը գրել է մի հոդված՝ «Ֆրանսերեն՝ Եվրոպայի օժանդակ լեզու» վերնագրով, որտեղ բացատրել է, թե ինչու է ֆրանսերենը դարձել Եվրոպայի համընդհանուր լեզու։ Ֆրանսերենի պահպանմանը հետեւում են Ֆրանսիական ակադեմիան, Ֆրանսերենի եւ Ֆրանսիայի լեզուների գլխավոր պատվիրակությունը (Délégation générale à la langue française et aux langues de France (DGLFLF)), Բելգիայում Ֆրանսերեն լեզվի ծառայությունը (Service de la langue française (Belgique)), Քվեբեկի ֆրանսերեն լեզվի գործակալությունը (l'Office québécois de la langue française (OQLF)), Ֆրանսիայի, Բելգիայի, Քվեբեկի Ֆրանսերեն լեզվի գերագույն խորհուրդները (les Conseils supérieurs de la langue française de France, de Belgique et du Québec): 1985 թվականին հիմնադրվել է TV5 Monde ֆրանկոֆոն միջազգային հեռուստաալիքը։ Չնայած համեստ մեկնարկին՝ այն արագորեն զարգացել է եւ 2000-ական թվականներին դարձել է հեռուստատեսային երեք ամենամեծ ցանցերից մեկը MTV-ի եւ CNN-ի հետ միասին։ 2010 թվականին այն անվանվել է «ֆրանսերենի ամենամեծ դասարանն աշխարհում» : Աշխարհագրական տարածում Ֆրանսերենը պաշտոնական լեզու է համարվում հետեւյալ երկրներում. Գվիանա (նախկինում՝ Զաիր) Ստորեւ ներկայացված երկրներում ֆրանսերենը համարվում է երկու պաշտոնական լեզուներից մեկը. Կենտրոնական Աֆրիկյան Հանրապետություն Ստորեւ ներկայացված երկրներում ֆրանսերենը համարվում է երեք պաշտոնական լեզուներից մեկը. Ստորեւ ներկայացված երկրում համարվում է չորս պաշտոնական լեզուներից մեկը. Բացի վերոնշյալ երկրներից՝ ֆրանսերենը լայնորեն տարածված է նաեւ ֆրանսիական եւ բելգիական նախկին գաղութներում, այդ թվում՝ եւ այլուր։ Ֆրանկոֆոնների քանակը տարբեր մեծ քաղաքներում Ֆրանկոֆոն քաղաքներում ֆրանսերեն գրել, կարդալ եւ խոսել կարողացող մարդկանց քանակը՝ տոկոսային արտահայտությամբ՝ Փարիզ 99 % (2010) Աբիջան 99 % (2009) Լիբրեւիլ 99 % (2010) ; Դուալա (Կամերունի խոշորագույն քաղաքը) 99 % (2010) Կինշասա 92 % (2009) Մոնրեալ 91,4 % (2016) Բրյուսել 88,5 % (2013) ժնեւ 75,8 % (2000) Դակար 74 % (2010) Բամակո 65 % (2010): Պետական կարգավիճակ Պետական կարգավիճակը Ֆրանսիայում Ֆրանսերենը Ֆրանսիայի ինքնիշխանության բաղկացուցիչ մասն է 1992 թվականից ի վեր։ Ըստ Ֆրանսիայի 5-րդ հանրապետության սահմանադրության 2-րդ հոդվածի՝ «Հանրապետության լեզուն ֆրանսերենն է»։ Բոլոր պաշտոնական փաստաթղթերը եւ համաձայնագրերը պետք է կազմվեն ֆրանսերենով։ Պետական կարգավիճակը Կանադայում Հանդիսանում է Քվեբեկ պրովինցիայի պաշտոնական լեզուն եւ ամբողջ Կանադայի ու Նյու Բրանսուիկ գավառի (ֆրանսերեն՝ Le Nouveau-Brunswick) երկու պաշտոնական լեզուներից մեկը։ Քվեբեկում ֆրանսերենի մասին օրենքը պահանջում է, որ պետական դպրոցներում բոլոր աշակերտների (բացի անգլախոս կանադացի քաղաքացիների երեխաները) ուսուցումը կատարվի ֆրանսերենով։ Ֆրանսերենի միջազգային նշանակություն Ներկայումս նկատվում է ֆրանսերենի՝ միջազգային կառույցներում գործածման կտրուկ անկում։ Չնայած ֆրանսերենը պահպանում է աշխարհում իր դրական «պատկերը», այնուամենայնիվ այն ավելի ու ավելի քիչ է գործածվում։ 1995 թվականից Ֆրանկոֆոնիայի գործակալությունը ՄԱԿ-ում ունի դիտորդի դեր։ Այդուհանդերձ անգլերենը, որպես աշխատանքային լեզու, ունի գերիշխող դիրք, չնայած ՄԱԿ-ի անդամ 185 երկրներից 56-ը Ֆրակոֆոնիայի անդամ են, եւ նրանց մեծ մասը խնդրում է ՄԱԿ-ի քարտուղարությանը իրենց հետ շփումն իրականացնել ֆրանսերենով։ Ֆրանսերենի նվազ գործածությունը մեծ մասամբ պայմանավորված է անձնակազմի համալրման պայմաններով (ֆրանսերենի իմացությունը պարտադիր պայման չէ), անգլախոս շրջապատի գերակայությամբ եւ բյուջետային կրճատումներով։ Եվրոպական Միությունում (ԵՄ) ֆրանսերենը հանդիսանում է պաշտոնական լեզու։ Այս լեզվի ապագան կախված է նրանից, թե ինչպիսի դիրք այն կգրավի փոփոխվող Եվրամիությունում։ Այստեղ Ֆինլանդիայի, Ավստրիայի, Շվեդիայի անդամագրումը զգալիորեն նվազեցրեց ֆրանսերենի դիրքերը, քանի որ վերոնշյալ երկրները որպես հաղորդակցման լեզու օգտագործում են անգլերենը։ Եվրամիության ընդլայնումն աստիճանաբար հանգեցնում է Հռոմեական համաձայնագրի դրույթների իրագործման անհնարինությանը։ Ըստ այս համաձայնագրի՝ բոլոր անդամ-երկրների լեզուները համարվում են Եվրամիության պաշտոնական լեզուներ։ Ֆրանսիացի հայտնի լեզվաբան Ռ. Շոդանսոնը առաջ քաշեց կտրուկ առաջարկություն. պահպանել երեք պաշտոնական լեզու՝ անգլերեն, ֆրանսերեն եւ գերմաներեն։ Ֆրանսիայի նախկին վարչապետ Լ. Ժոսպենի կարծիքով՝ Եվրամիությունում լեզվական բազմազանությունը կարեւորագույն խնդիրներից մեկն է։ Հենց Եվրամիությունում ֆրանսերենի զբաղեցրած դիրքից է կախված՝ որքանով այս լեզուն կպահպանի աշխարհում իր առաջատար դիրքերը։ Բայց Եվրամիության կառույցներում մեկ լեզուն չի կարող կատարել միակ հաղորդակցման լեզվի գործառույթներ։ Հենց այդ պատճառով էլ Ֆրանսիայում աշխատանքներ են տարվում ՝ ուղղված ֆրանսերենի՝ որպես աշխատանքային լեզվի գործառույթի ուժեղացմանը։ Արտասանություն Բաղաձայններ Ձայնավորներ Տես նաեւ Պաշտոնական լեզուների ցանկ Լեզվաընտանիքների ցանկ Լեզուների ցանկ ըստ լեզվով խոսողների ընդհանուր թվի Նշումներ Ծանոթագրություններ Գրականություն Nadeau, Jean-Benoît, and Julie Barlow (2006). The Story of French. (First U.S. ed.) New York: St. Martin's Press. Ursula Reutner (2017). Manuel des francophonies. Berlin/Boston: de Gruyter. Jacques Maurais, Pierre Dumont, Jean-Marie Klinkenberg, L'avenir du français, Paris : Éditions des archives contemporaines, 2008 Claude Hagège, Combat pour le français|Combat pour le français : Au nom de la diversité des langues et des cultures, Éditions Odile Jacob, 2006 Ilyes Zouari, Petit dictionnaire du Monde francophone, L'Harmattan, 2015 Jean-Marcel Lauginie, Importance du français dans le monde des affaires, Favre d'Echallens, 2004 Bibliographie sur le français et la francophonie pdf Paul-André Maur, Main basse sur la langue française , Via Romana, 2007 Jean Girodet, Dictionnaire Bordas des pièges et difficultés du français, Bordas, collection « les référents », Paris, 1981-2004 Maurice Grevisse et André Goosse, Le Bon Usage, DeBoeck-Duculot, 1936-2011 (15 éditions) Jean-Paul Colin, Dictionnaire des difficultés du français, éd. Le Robert, collection « les usuels », 1993 Daniel Péchoin et Bernard Dauphin, Dictionnaire des difficultés du français, Larousse, 1998-2001, Michèle Perret, Introduction à l'histoire de la langue française, Armand Colin, 2014 (4e éd.) André Jouette, Dictionnaire d'orthographe et d'expression écrite, éd. Le Robert, 6e édition, 1993 Joseph Hanse, Nouveau dictionnaire des difficultés du français moderne, De Boeck–Duculot, Louvain-la-Neuve (Belgique), 3e édition, 1994 Agnès Blanc, La langue du roi est le français, Essai sur la construction juridique d'un principe d'unicité de langue de l'État royal (842-1789), L'Harmattan, 2010 Agnès Blanc, La langue de la République est le français, Essai sur l'instrumentalisation juridique de la langue par l'État (1789-2013), L'Harmattan, 2013 Արտաքին հղումներ Alliance française կազմակերպություն Ֆրանսերենի՝ որպես օտար լեզվի առաջխաղացմանը նպաստող գործակալություն Ինտերակտիվ ֆրանսերեն, Տեխասի համալսարան Ֆրանսերենի քերականություն, Տեխասի համալսարան Lingopolo French հարթակ՝ խոսակցական ֆրանսերեն ուսումնասիրելու համար Ֆրանսերենի դասեր Լոնդոնում Ֆրանսերենի բառարան (Oxford բառարաններ) Անգլերեն-ֆրանսերեն բառարան, Collins առցանց բառարաններ Տեքստային եւ բառային աղբյուրների ազգային կենտրոն, միալեզու բառարաններ (ներառյալ Trésor de la langue française բառարանը եւ այլն), . Context/ Ֆրանսերեն արտահայտությունների թարգմանություն ֆրանսերեն բայերի խոնարհումներ Swadesh list in English and French Ֆրանսերենն աշխարհում 2010 "Ֆրանսերենի կարգավիճակն աշխարհում (Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարարություն) «Ֆրանսերեն՝ շատ կենդանի լեզու», «Քամին սինապսներում, Ֆրանս Ինտեր, 20 հունիսի 2020» Ֆրանսերեն լեզու (Ֆրանսիական ակադեմիա) Ֆրանսերենը եվրոպական ինստիտուտներում/ Ֆրանսիայի հանրապետություն, փետրվար 2006 pdf Ֆրանսիայի խորհրդարանի զեկույցը ֆրանսերենի կիրառման վերաբերյալ/Մշակույթի եւ հաղորդակցության նախարարություն 2009 pdf Ռոմանական լեզվախումբ Ֆրանսերեն Ֆրանսիայի լեզուներ Ալժիրի լեզուներ Բելգիայի լեզուներ Բենինի լեզուներ Բուրկինա Ֆասոյի լեզուներ Բուրունդիի լեզուներ Կամբոջայի լեզուներ Կամերունի լեզուներ Կանադայի լեզուներ Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետության լեզուներ Չադի լեզուներ Կոմորյան կղզիների լեզուներ Կոնգոյի Հանրապետության լեզուներ Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության լեզուներ Ջիբութիի լեզուներ Ֆրանսիական Գվիանայի լեզուներ Ֆրանսիական Պոլինեզիայի լեզուներ Գաբոնի լեզուներ Գվինեայի լեզուներ Հայիթիի լեզուներ Կոտ դ'Իվուարի լեզուներ Լաոսի լեզուներ Լյուքսեմբուրգի լեզուներ Մադագասկարի լեզուներ Մալիի լեզուներ Մավրիտանիայի լեզուներ Մավրիկիոսի լեզուներ Մոնակոյի լեզուներ Մարոկկոյի լեզուներ Նոր Կալեդոնիայի լեզուներ Նիգերի լեզուներ Ռեյունյոնի լեզուներ Ռուանդայի լեզուներ Սեն Մարտենի լեզուներ Սենեգալի լեզուներ Սեյշելյան կղզիների լեզուներ Շվեյցարիայի լեզուներ Տոգոյի լեզուներ Թունիսի լեզուներ ԱՄՆ-ի լեզուներ Վանուատուի լեզուներ Վիետնամի լեզուներ Ուոլիս եւ Ֆուտունայի լեզուներ


«Ատլետիկո»-ի դարպասապահ Յան Օբլակը կարիերան կարող է շարունակել ԱՊԼ-ում:


text: Մայիսի 12, տարվա 132-րդ (նահանջ տարիներին՝ 133-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 233 օր։ Դեպքեր 1986՝ ամերիկյան NBC-ն սկսում է հանդես գալիս ներկայումս հայտնի սիրամարգինշանով 2006՝ իրանական թերթում ադրբեջաներենը ծաղրող նկարի տպագրության պատճառով տեղի են ունենում ազերիների զանգվածային ցույցեր 2008՝ Չինաստանի Սիչուան նահանգում տեղի ունեցած 8.0 մագնիտուդով երկրաշարժից զոհվում է 69 000 մարդ Ծնունդներ 1823 - Ջոն Ռասել Հայնդ John Russel Hind անգլիացի աստղագետ 1842 - Ժյուլ Մասանէ Jules Massenet ֆրանսիացի կոմպոզիտոր 1886 - Նշան Գրիգորյան Neshan Krekorian Տիտանիկ նավի 711 փրկվածներից մեկը 1907 - Քեթրին Հեփբորն Katherine Hepburn ամերիկացի դերասանուհի եւ երգչուհի 1913 - Թադեւոս Աղեկյան ռուսաստանցի հայազգի աստղագետ 1921 - Էդուարդ Միրզոյան, կոմպոզիտոր 1933 - Անդրեյ Վոզնեսենսկի ռուս պոետ 1938 - Այազ Մութալիբով Ayaz Niyazi oğlu Mütəllibov 1990-92 թթ. Ադրբեջանի առաջին նախագահը 1941՝ Ռուդոլֆ Վաթինյան, կինոօպերատոր Սերգեյ Գրիգորյանց սովետական այլախոհ 1959 - Վինգ Ռեյմս Ving Rhames ամերիկացի գրող 1968 - Իվան Ավանեսյան, ԱՊ մասնակից 1988 - Մարսելո Վիեյրա Marcelo Vieira բրազիլացի ֆուտբոլիստ 1997 - Ֆրենկի դե Յոնգ Frenkie de Jong հոլանդացի ֆուտբոլիստ Մահեր 1700 - Ջոն Դրայդեն John Dryden անգլիացի բանաստեղծ 1753 - Մինաս Ա Ակնեցի Ամենայն հայոց կաթողիկոս 1845 - Ավգուստ Վիլհելմ Շլեգել August Wilhelm Schlegel գերմանացի պատմաբան, գրաքննադատ, բանաստեղծ եւ թարգմանիչ 1884 - Բեդրժիխ Սմետանա Bedřich Smetana չեխ կոմպոզիտոր 1889 - Զարմայր Մսերյան, հրապարակախոս, խմբագիր 1894 - Էգնատե Նինոշվիլի ეგნატე ნინოშვილი վրացի արձակագիր 1990 - Անդրեյ Կիրիլենկո (քաղաքական գործիչ), խորհրդային պետական, կուսակցական գործիչ 1994 - Էրիկ Էրիկսոն Erik Homburger Erikson ամերիկացի հոգեբան 2008 - Իրենա Սենդլեր Irena Sendlerowa լեհական դիմադրության շարժման մասնակից 2014 - Սվետլանա Գրիգորյան հայ դերասանուհի Տոներ Բուժքույրերի միջազգային օր


AraratNews - ՏԻՄ ընտրություններ. ԿԸՀ-ն հրապարակել է նախնական արդյունքները AraratNews AraratNews - ՏԻՄ ընտրություններ. ԿԸՀ-ն հրապարակել է նախնական արդյունքները Այս պատկերը լուսանկարված է Տավուշի մարզպետարանի մոտ. Իջեւանի փոխքաղաքապետ (լուսանկար) Կոնկրետ մեր համայնքի համար անցնող տարին բավականին հաջող տարի էր. Իջեւանի համայնքապետ 31 Դեկտեմբեր, 2021 15:40


text: Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտ (, ), դասական շրջանի ավստրիացի նշանավոր կոմպոզիտոր։ Ծնված լինելով Զալցբուրգում` Մոցարտը երաժշտական արտակարգ ընդունակություններ է դրսեւորել վաղ մանկուց։ Բացի ստեղնաշարային գործիքներ ու ջութակ նվագելուց` նա ստեղծագործել է հինգ տարեկանում եւ ելույթ ունեցել եվրոպական արքայական պալատներում։ 17 տարեկան հասակում Մոցարտը որպես երաժիշտ հանդես է եկել Զալցբուրգի պալատում, որտեղ նրան հաճախ հալածում էին։ 1781 թվականին Վիեննա կատարած այցից հետո նա վտարվել է Զալցբուրգի իր պաշտոնից։ Կոմպոզիտորը հնարավորություն է ստանում մնալու մայրաքաղաքում, որտեղ արժանացել էր փառքի, սակայն նյութական անապահով վիճակում էր գտնվում։ Իր կյանքի` Վիեննայում անցկացրած վերջին տարիներին Մոցարտը ստեղծել է իր ամենահայտնի սիմֆոնիաներից շատերը, «Ռեքվիեմը», որը մինչեւ 35 տարեկանն անավարտ էր մնացել։ Մոցարտի վաղաժամ մահը շատ լեգենդների առիթ է հանդիսացել։ Իր կյանքի ընթացքում գրել է 600-ից ավելի ստեղծագործություն, որոնցից շատերը սիմֆոնիկ, կամերային, օպերային եւ երգչախմբային երաժշտության գլուխգործոցներ են։ Նա աշխարհի բոլոր ժամանակների ամենանշանավոր եվրոպական երաժիշտներից է, ում ստեղծագործություններն իրենց ազդեցությունն են թողել արեւմտյան երաժշտության վրա։ Լյուդվիգ վան Բեթհովենը իր վաղ շրջանի գործերը գրելիս ազդվել է Մոցարտից, իսկ Յոզեֆ Հայդնը գրել է. «Սերունդները 100 տարի այլեւս չեն տեսնի նման տաղանդ»։ Մոցարտի գործերն այսօր լայնորեն կատարվում են դասական երաժշտության համերգների ընթացքում։ Կենսագրություն Մոցարտը ծնվել է 1756 թվականի հունվարի 27-ին Զալցբուրգում` Գետրայդեգասե 9 () հասցեում, Լեոպոլդ Մոցարտի (1719-1787) եւ Աննա Մարիայի (1720-1778) ընտանիքում։ Զալցբուրգն այն ժամանակ Զլասբուգյան արքեպիսկոպոսության մայրաքաղաքն էր (այժմ այդ քաղաքը Ավստրիայի տարածքում է)։ Ծննդյան երկրորդ օրը մկրտվել է Զալցբուրգի Ռուպերտի եկեղեցում։ Մկրտության գրքում զետեղված գրությունը տալիս է նրա անունը լատիներեն՝ որպես Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus (Gottlieb) Mozart։ Այդ անուններից առաջին երկուսը տրվել են ի պատիվ սուրբ Հովհան Ոսկեբերանի եւ չէին օգտագործվում առօրյա կյանքում, չորրորդը Մոցարտի կյանքի ընթացքում փոփոխվում էր լատիներեն՝ Amadeus, գերմաներեն՝ Gottlieb, իտալերեն՝ Amadeo, ինչը նշանակում է «Աստծո սիրեցյալը»։ Մանկություն Ընտանիք եւ վաղ մանկություն Մոցարտը եղել է ընտանիքի 7 երեխաներից ամենակրտսերը, իսկ հինգ երեխաները մահացել են վաղ մանկության տարիքում։ Նրա ավագ քույրը եղել է Մարիա Աննա Մոցարտը (1751-1829), ում Նաներլ անունով էին դիմում։ Հայրը` Լեոպոլդ Մոցարտը, եղել է Գերմանիայի Աուգսբուրգ քաղաքից։ Նա եղել է փորձառու ուսուցիչ եւ ոչ առաջնակարգ կոմպոզիտոր։ 1743 թվականին նա նշանակվել է Զալցբուրգի արքեպիսկոպոս կոմս Լեոպոլդ Անտոն ֆոն Ֆիրմյանի երաժշտական հաստատության չորրորդ ջութակահարը։ Չորս տարի անց նա Զալցբուրգում ամուսնանում է Աննա Մարիայի հետ։ 1763 թվականին Լեոպոլդ Մոցարտը դառնում է եկեղեցական նվագախմբի ղեկավարի տեղակալը, հրատարակում է ջութակի ուսուցման ձեռնարկ, ինչը մեծ հաջողության է արժանանում։ Մոցարտի երաժշտական ընդունակություններն ի հայտ են եկել շատ վաղ տարիքում, երբ լրացել էր նրա երեք տարեկանը։ Այդ տարիքում նա գտնում էր կլավիսինի բարեհնչյուն ինտերվալներ։ Երբ Նաներլը դառնում է յոթ տարեկան, նա սկսում է դասեր առնել հորից, իսկ նրա երեքամյա եղբայրն ուշադիր հետեւում էր նրան։ Տարիներ անց` եղբոր մահից հետո, քույրը հիշել է. Այս վաղ պիեսները գրառվել են «Նաներլի գրառումներում» (): Գիտական մի քանի բանավեճեր կան, թե Մոցարտը իր երաժշտական առաջին կոմպոզիցիաները գրելիս եղել է չորս, թե՞ հինգ տարեկան, չնայած քիչ կասկածներ կան, որ Մոցարտը առաջին երեք երաժշտական ստեղծագործությունները գրել է մեկը մյուսից մի քանի շաբաթ հետո ընդմիջումով` K. 1a, 1b, եւ 1c: Վաղ տարիներին հայրը Վոլֆգանգի միակ ուսուցիչն էր։ Հայրն ապագա կոմպոզիտորին սովորեցնում է կլավեսին, ջութակ եւ երգեհոն նվագելու հիմունքները։ Բացի երաժշտությունից` նա իր երեխաներին սովորեցնում էր նաեւ լեզուներ, ակադեմիական առարկաներ։ Չնայած հիշատակում են, որ Լեոպոլդը նվիրված ուսուցիչ էր իր երեխաների համար, սակայն Մոցարտը ձգտել է ավելի շատ գիտելիքներ ձեռք բերել։ Նրա` վաղ շրջանի ջանքերը կատարվել են ինքնուրույն, իր իսկ նախաձեռնությամբ, ինչն անսպասելի է եղել նաեւ ուսուցիչ հոր համար։ Նա նույնիսկ դադարել է ստեղծագործելուց, երբ ի հայտ է եկել որդու երաժշտական տաղանդը։ Ուսուցման նպատակների մեջ էին մտնում նաեւ եվրոպական մայրաքաղաքներ որդու եւ դստեր հետ կատարվող ճանապարհորդությունները։ Լոնդոնում փոքր Մոցարտը գիտական հետազոտությունների առարկա էր, իսկ Հոլանդիայում, որտեղ պահքի ժամանակ խստիվ արգելվում էր երաժշտություն կատարել, Մոցարտի համար բացառություն արվեց։ 1762 թվականին Մոցարտի հայրը իր որդու եւ դստեր հետ իրականացրեց ճանապարհորդություն Մյունխեն եւ Վիեննա, իսկ այնուհետեւ Գերմանիայի այլ քաղաքներ, ինչպես նաեւ Փարիզ, Լոնդոն, Հոլանդիա, Շվեյցարիա։ 1763 թվականին Փարիզում հրատարակվեցին ջութակի եւ կլավեսինի համար Մոցարտի առաջին սոնատները։ 1766-1769 թվականներին ապրելով Զալցբուրգում եւ Վիեննայում՝ Մոցարտն ուսումնասիրում է հռչակավոր երգահաններ Հենդելի, Ստրադելլայի, Կարիսսիմիի, Դուրանտեի ստեղծագործությունները, ապագա կայսր Հովսեփ II-ի պատվերով մի քանի շաբաթվա ընթացքում գրում է «Թվացյալ պարզամիտը» (), սակայն իտալական թատրոնի անդամները, որոնց փոխանցվեց 12-ամյա կոմպոզիտորի ստեղծագործությունը, չցանկացան կատարել այն, եւ նրանց ինտրիգներն այնքան ուժեղ էին, որ Մոցարտի հայրը չհամարձակվեց պնդել օպերայի կատարման վրա։ Այս տարիքում Մոցարտն արդեն կրում էր Հրաշամանուկ անվանումը։ Հայրը նաեւ մեծ ուշադրություն էր դարձնում որդու կրթությանը։ Մոցարտը ուսումնասիրում է իտալերեն, ֆրանսերեն, անգլերենով սովորում մաթեմատիկա։ 1762-1773 թվականներ։ Ճանապարհորդություն Երբ Վոլֆգանգը դեռեւս փոքր էր, նրա ընտանիքը մի քանի ուղեւորություն է կատարում Եվրոպայում, որի ժամանակ Վոլֆգանգն ու Նաներլը հրաշամանուկների դեր էին կատարում։ Դրանք 1762-ական թվականներն էին։ Նրանք լինում են Մյունխենում` հյուրընկալվելով Բավարիայի արքայազն Մաքսիմիլիան III-ի մոտ, ինչպես նաեւ Վիեննայում եւ Պրահայում։ Երկարատեւ համերգաշրջանը տեւում է 3.5 տարի։ Այդ ընթացքում ընտանիքը լինում է Մանհայմում, Փարիզում, Լոնդոնում, Հաագայում, վերադարձին` Ցյուրիխում, Դոնաուեշինգենում եւ Մյունխենում։ Այս ճամփորդության ընթացքում Մոցարտը ծանոթանում է տարբեր երաժիշտների հետ, ինչպես նաեւ նրանց ստեղծագործությունների։ Հատկապես կարեւոր է դառնում Յոհան Քրիստիան Բախի ազդեցությունը, ում նա այցելել է Լոնդոնում 1764-1765 թվականներին։ Ընտանիքը Վիեննա է վերադառնում 1767 թվականի վերջին` այնտեղ մնալով մինչեւ 1768 թվականը։ Մոցարտն իր առաջին սիմֆոնիան գրել է ութ տարեկան հասակում։ Հնարավոր է՝ նրա հայրը գրի է առել ստեղծագործության մեծ մասը։ Ընտանեկան ճամփորդությունները հաճախ են առնչվել դժվարությունների. ուղեւորության պայմանները շատ պարզունակ էին։ Նրանք հաճախ ստիպված են եղել երկար սպասել` տնից հեռու տառապելով վարակիչ հիվանդություններով. հիվանդացել է նախ Լեոպոլդը, ապա երկու երեխաները (Հաագա, 1765)։ Զալցբուրգում մնալուց մեկ տարի անց Լեոպոլդը եւ Վոլֆգանգն ուղեւորվել են Իտալիա` Աննա Մարիային ու Նաներլին թողնելով տանը։ Այս ուղեւորությունը տեւել է 1769 թվականի դեկտեմբերից մինչեւ 1771 թվականի մարտը։ Ինչպես եւ նախորդ ուղեւորությունների ժամանակ, Լեոպոլդը ցանկանում էր ցուցադրել որդու` որպես կատարողի եւ արագ զարգացող կոմպոզիտորի ունակությունները։ Վոլֆգանգը Բոլոնիայում հանդիպում է Յոսեֆ Միսլիվեչեկին եւ Ջովաննի Բատիստա Մարտինիին` դառնալով Բոլոնիայի նշանավոր ֆիլհարմոնիկ ակադեմիայի անդամ։ Հռոմում նա երկու անգամ լսում է Գրեգորիո Ալլեգրիի «Միստերիան» եւ հիշողությամբ վերարտադրում է այն` ստեղծելով Վատիկանի կողմից բծախնդրորեն պահպանվող այդ ստեղծագործության առաջին ապօրինի տարբերակը։ Միլանում Մոցարտը գրում է «Միհրդատ, Պոնտոսի արքա» () օպերան (1770), որը մեծ խանդավառությամբ է ընդունվում հանդիսատեսի կողմից եւ հաջողությամբ բեմականացվում 20 անգամ։ Դա հանգեցնում է օպերաների շարքի ստեղծմանը։ Նա հոր հետ երկու անգամ վերադառնում է Միլան (1771 թվականի օգոստոս-դեկտեմբեր, 1772 թվականի հոկտեմբեր-1773 թվականի մարտ) «Ասկանիոն Ալբայում» (1771) եւ «Լուցիո Սուլլա» (1772) օպերաների պրեմիերաներին։ Զալցբուրգի համար Մոցարտը գրում է «Սկիպիոնի քունը» () օպերան (1772), Մյունխենի համար՝ «Չքնաղ այգեպանուհին» () օպերան, 2 ժամերգություն, օֆֆերտորիում (1774)։ 17 տարին թեւակոխելու պահին նրա ստեղծագործությունների մեջ արդեն հաշվվում էին 4 օպերա, 13 սիմֆոնիա, 24 սոնատ եւ բազմաթիվ այլ ստեղծագործություններ։ Լեոպոլդը հույս ուներ, որ այս ուղեւորությունները կհանգեցնեն որդու մասնագիտական նշանակմանը, եւ իրոք, կառավարող էրցհերցոգ Ֆերդինանդը մտածում է Մոցարտին վարձելու մասին, սակայն նրա մոր` կայսրուհի Մարիա Թերեզայի անբարեհաճ տրամադրվածության արդյունքում` օգտագործել «անօգուտ մարդկանց», գործն ընթացք չի ստանում, եւ Լեոպոլդի հույսերն այլեւս երբեք չեն իրականանում։ Իտալական ճամփորդության վերջում Մոցարտը գրում է իր առաջին այն գործերը, որոնք մինչ օրս հաջողությամբ ներկայացվում են բեմերում, օրինակ` «Exsultate, jubilate», K. 165 մոտետը։ 1773-1777: Զբաղվածություն Զալցբուրգի թատրոնում Մոցարտը, սակայն, չի կարողանում Իտալիայում ապրել, քանի որ աշխատանք չուներ։ Նա վերադառնում է Զալցբուրգ, որի տիրակալն էր դաժան կոմս Կոլորադոն։ Նա ամեն պատեհ առիթ օգտագործում էր Մոցարտին ցավ պատճառելու համար։ Կոմպոզիտորը, սակայն, Զալցբուրգում ուներ նաեւ մեծ թվով երկրպագուներ եւ ընկերներ եւ հնարավորություն` տարբեր ժանրերով աշխատելու, այդ թվում` սիմֆոնիա, սոնատ, լարային քառյակ, մեսսա, սերենադ եւ ոչ մեծածավալ օպերա։ 1775 թվականի ապրիլ-դեկտեմբեր ամիսներին նա առանձնակի ոգեշնչում է դրսեւորում ջութակի կոնցերտների հանդեպ` գրելով հինգ կոնցերտից բաղկացած շարք, որը մեծացնում էր դրանց ժանրային ճկունությունը։ Վերջին երեքը` K. 216, K. 218, K. 219, ներկայումս էլ համերգներում մեծ պահանջարկ ունեն։ 1776 թվականին նա անդրադառնում է դաշնամուրային կոնցերտներին, որի գագաթնակետն է դառնում Մի Բեմոլ մաժոր կոնցերտը K. 271. մասնագետները այն համարել են առաջընթաց ապահոված գործ։ Չնայած գեղարվեստական այս հաջողություններին` Մոցարտն ավելի ու ավելի դժգոհ էր մնում Զալցբուրգից։ Դրանցից մեկի պատճառը նրա ցածր աշխատավարձն էր` տարեկան 150 ֆլորին։ Մոցարտը տենչում էր օպերաներ գրել, սակայն Զալցբուրգը դրա համար հազվագյուտ հնարավորություն էր ընձեռում։ Դրությունը վատանում է 1775 թվականին, երբ թատրոնը փակվում է, իսկ Զալցբուրգը թատերախմբերի այցելության հիմնական վայր էր։ Մոցարտն ու նրա հայրը երկարատեւ երկու ուղեւորություն են ունենում Վիեննա 1773 թվականի հուլիսի 14-ից սեպտեմբերի 26-ը եւ Մյունխենից 1774 թվականի դեկտեմբերի 6-ից 1775 թվականի մարտը, սակայն այցելություններից եւ ոչ մեկը հաջողությամբ չի պսակվում, չնայած մյունխենյան ուղեւորությունն առանձնանում է «Չքնաղ այգեպանուհին» օպերայի պրեմիերայով։ 1777-1778: Ուղեւորություն Փարիզ 1777 թվականի օգոստոսին Մոցարտը հրաժարվում է զալցբուրգյան իր պաշտոնից եւ նոր աշխատանքի փնտրտուքներով ուղեւորվում է Աուգսբուրգ, Մանհայմ, Փարիզ եւ Մյունխեն։ Մոցարտը դառնում է Մանհայմի նշանավոր նվագախմբի անդամ, որն այդ ժամանակ լավագույնն էր Եվրոպայում։ Նա սիրահարվում է Ալոիզիա Վեբերին` երաժշտական ընտանիքի չորս դուստրերից մեկին։ Մանհայմում զբաղված լինելու հեռանկարներ կային, սակայն դրանք ոչնչի չհանգեցրին, եւ Մոցարտը մեծ դժվարությամբ 1778 թվականի մարտի 14-ին մեկնում է Փարիզ, որպեսզի շարունակի փնտրտուքները։ Այդ ժամանակ նա արդեն ճանաչված կոմպոզիտոր էր, ուներ ավելի քան 300 ստեղծագործություն տարբեր ժանրերում։ Փարիզից ուղարկված նրա նամակներից մեկը ակնարկում է Վերսալում երգեհոնահարի պաշտոնը ստանձնելու հնարավորության մասին, սակայն Մոցարտը հետաքրքրված չէր այդ առաջարկով։ Կոմպոզիտորը պարտքերի տակ է ընկնում։ 1778 թվականի հուլիսի 3-ին հիվանդությունից մահանում է Մոցարտի մայրը. ձգձգվում էր բժիշկ կանչելը, հնարավոր է միջոցների սղության պատճառով։ Մոցարտը հաստատվում է Մելխիոր Գրիմի մոտ, ով, լինելով Օռլեանի հերցոգի քարտուղարը, ապրում էր սեփական առանձնատանը։ Մինչ Մոցարտը Փարիզում էր, նրա հայրը աշխատանք էր փնտրում Զալցբուրգում։ Մոցարտին առաջարկվում է կազմակերպչի ու կոնցերտմայստերի պաշտոն։ Տարեկան աշխատավարձը կազմում էր 450 ֆլորին, սակայն նա չի ցանկանում ստանձնել այդ պաշտոնը։ Այդ ժամանակ Գրիմի եւ Մոցարտի հարաբերությունները սառել էին, եւ Մոցարտը հեռանում է նրա մոտից։ 1778 թվականին նա Փարիզից ուղեւորվում է Ստրասբուրգ, այնտեղից էլ` Մանհայմ, ապա Մյունխեն` ամեն դեպքում հուսալով նշանակում ստանալ Զալցբուրգում։ Մյունխենում նա կրկին հանդիպում է Ալոիզիային, ով հաջողակ երգչուհի էր եւ հետաքրքրություն չի դրսեւորում Մոցարտի հանդեպ։ 1779 թվականի հունվարի 15-ին Մոցարտը վերադառնում է Զալցբուրգ եւ ստանձնում իր նոր պաշտոնը, սակայն, միեւնույն է, նա գոհ չի մնում այդ պաշտոնից։ 1775-1780 թվականներին, չնայած նյութական ապահովություն գտնելու փնտրտուքներին, Մյունխեն, Մանհայմ եւ Փարիզ կատարած անպտուղ ճանապարհորդությանը եւ մոր կորստին, Մոցարտը գրում է 6 դաշնամուրային սոնատ, սրինգի եւ տավիղի համար կոնցերտը, No 31 D-dur «Փարիզյան» մեծ սիմֆոնիան, հոգեւոր խմբերգեր, բալետային համարներ։ 1779 թվականին Մոցարտը ստանում է արքունի երգեհոնահարի տեղը։ Հռոմի պապը նրան շնորհում է ասպետի կոչում։ Վիեննա 1781 1781 թվականի հունվարի 26-ին Մյունխենում հաջողությամբ բեմադրվում է Մոցարտի «Իդոմենեոս» օպերան, որը համարվում է իտալական opera-seria ժանրի գլուխգործոցներից եւ այսօր էլ չի իջնում օպերային թատրոնների բեմերից։ Հաջորդ մարտին Մոցարտին կանչում են Վիեննա, որտեղ նրան աշխատանք է առաջարկում արքեպիսկոպոս Կոլորեդոն, սակայն Մոցարտը այլ կարիերա էր ծրագրել, չնայած շարունակում էր ծառայել արքեպիսկոպոսին։ Նա հորը գրել է. Մոցարտը, իրոք, գալիս է կայսրի մոտ, ով վերջնական արդյունքում պետք է զարգացներ նրա կարիերան ոչ լիարժեք զբաղվածությամբ հանդերձ։ Հորն ուղղված այդ նույն նամակում Մոցարտը գրել է «Երաժիշտների միության» () նշանավոր համերգաշարին որպես մենակատար հանդես գալու իր մտադրության մասին, որը ազդեցիկ ազնվականների միջոցով հաջողեցնում է Կոլորեդոն` իր հակառակորդների մոտ սեփական առավելությունն ընդգծելու համար։ Կոլորեդոն չէր ցանկանում, որ Մոցարտը ելույթ ունենա իր հաստատությունից դուրս, ինչը կոմպոզիտորի զայրույթն էր հարուցում։ Դրանցից մեկի օրինակ է այն, որ Մոցարտը բաց է թողնում կայսեր առաջ ելույթ ունենալու հնարավորությունը կոմսուհի Տունի տանը։ Արքեպիսկոպոսի հետ վիճաբանությունը կայանում է մայիսին. Մոցարտը փորձում է պաշտոնը թողնել, սակայն առաջարկը չի ընդունվում։ Հաջորդ ամիս թույտվությունը հաստատվում է, սակայն ստորացուցիչ ձեւով. կոմպոզիտորը հեռացվում է բառացիորեն հետեւին հարված ստանալով, որն իրականացնում է արքեպիսկոպոսի վերակացու Արկոն։ Մոցարտը որոշում է հաստատվել Վիեննայում որպես արտահաստիքային կատարող եւ կոմպոզիտոր։ Արքեպիսկոպոսի հետ վեճը ծանր է անդրադառնում Մոցարտի վրա, քանի որ նրա հայրը հանդես է գալիս որդու դեմ։ Հուսալով, որ որդին հնազանդորեն կհետեւի Կոլորեդոյին ու կմեկնի Զալցբուրգ` Մոցարտի հայրը մի քանի նամակ է գրում որդուն` կոչ անելով հաշտվել գործատուի հետ։ Սակայն Մոցարտը պնդում է Վիեննայում անկախ կարիերա զարգացնելու իր մտադրությունը։ Բանավեճն ավարտվում է, երբ Մոցարտը վտարվում է արքեպիսկոպոսի կողմից` ազատելով իրեն թե' գործատուի եւ թե' հոր հանդիմանություններից ու վերադառնալու պահանջից։ Սողոմոնը Մոցարտի հրաժարականը բնութագրել է որպես «հեղափոխական քայլ», ինչը մեծ փոփոխությունների է հանգեցրել։ Վաղ տարիներ Մոցարտի նոր կարիերան Վիեննայում լավ է դասավորվում։ Շուտով Մոցարտը Վիեննայի լավագույն դաշնակահարի համբավ է ձեռք բերում, իսկ 1781 թվականի դեկտեմբերի 24-ին Մուցիո Կլեմենտիի հետ հանդես է գալիս կայսեր առաջ։ Նա առաջընթաց է ունենում նաեւ որպես կոմպոզիտոր։ 1782 թվականին Մոցարտն ավարտում է «Առեւանգում հարեմից» () օպերան՝ գրված կայսր Յոզեֆ II-ի հանձնարարությամբ, որը լավ ընդունելության է արժանանում Վիեննայում եւ շուտով մեծ տարածում է գտնում Գերմանիայում։ Դա գերմաներեն ազգային առաջին օպերան էր։ Ստեղծագործությունը շուտով ներկայացվում է «Եվրոպայի ողջ գերմանախոս բնակչությանը»` կրկին վերահաստատելով Մոցարտի` որպես կոմպոզիտորի հեղինակությունը։ Յուրաքանչյուր նոր օպերայով Մոցարտի ստեղծագործական հանճարն ավելի ու ավելի վառ դրսեւորում էր գտնում։ Ամուսնություն եւ երեխաներ Ալոիզիա Վեբերը, ով նախկինում մերժել էր Մոցարտի ամուսնության առաջարկը, ամուսնանում է դերասան, նկարիչ Ժոզեֆ Լանգեի հետ։ Մոցարտի հետաքրքրությունը կանգ է առնում Վեբերի երրորդ աղջկա` Կոնստանցա Վեբերի վրա։ Սիրահետումը հարթ չէր ընթանում. պահպանված նամակագրությունից երեւում է, որ Մոցարտն ու Կոնստանցան 1782 թվականի ապրիլին բաժանվում են կարճ ժամանակով։ Մոցարտը ստիպված էր շատ բարդ խնդիր լուծել` ստանալ աղջկա հոր համաձայնությունը։ Զույգը վերջապես ամուսնանում է 1782 թվականի ապրիլին Սուրբ Ստեփանոսի տաճարում. հայրն իր համաձայնությունը մեկ օր առաջ հաստատել էր փոստով։ Զույգն ունեցել է վեց երեխա, որոնցից միայն երկուսն են հաղթահարել մանկության տարիքը։ Ռայմոնդ Լեոպոլդ (հունիսի 17 – օգոստոսի 19, 1783) Կարլ Թոմաս Մոցարտ (սեպտեմբերի 21, 1784 – հոկտեմբերի 31, 1858) Յոհան Թոմաս Լեոպոլդ (հոկտեմբերի 18 – նոյեմբերի 15, 1786) Թերեզիա Կոնստանցա Ադելհայդ Ֆրիդերիկե Մարիա Աննա (դեկտեմբերի 27, 1787 – հունիսի 29, 1788) Աննա Մարիա (մահացել է ծնվելուն պես` նոյեմբերի 16, 1789) Ֆրանց Կսավեր Վոլֆգանգ Մոցարտ (հուլիսի 26, 1791 – հուլիսի 29, 1844) 1782-1786 1782 եւ 1783 թվականներին Մոցարտը ծանոթանում է Յոհան Սեբաստիան Բախի եւ Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդելի ստեղծագործություններին երաժշտության մեծ սիրահար Գոթֆրիդ վան Սվիթենի ազդեցությամբ, ով բարոկկոյի շրջանի վարպետների բազմաթիվ ձեռագրեր ուներ։ Ուսումնասիրելով այս աղբյուրները` Մոցարտը ոգեշնչվում է բարոկկոյի կոմպոզիցիաներով` հետագայում դրանց ազդեցությամբ գրելով «Կախարդական սրինգը» եւ No 41 սիմֆոնիայի եզրափակիչ մասը։ 1783 թվականին Մոցարտը եւ նրա կինը այցելում են Զալցբուրգում գտնվող ընտանիքին։ Նրա հայրն ու քույրը բարեհաճությամբ են ընդունում Կոնստանցային, սակայն այցն ավելի շատ պայմանավորված էր Մոցարտի` հոգեւոր բնույթի մեծագույն ստեղծագործություններից մեկի` Դո մինոր մեսսայի ներկայացմամբ։ Չնայած այն նույնիսկ դեռ ավարտված չէր, նրա պրեմիերան կայանում է Զալցբուրգում, իսկ Կոնստանցան կատարում է առանձին մեներգային հատված։ Մոտավորապես 1784 թվականին Մոցարտը Վիեննայում հանդիպում է Հայդնին, եւ երկու կոմպոզիտորները մտերմանում են։ Երբ Հայդնն այցելում է Վիեննա, նրանք միասին հանդես են գալիս լարային քառյակի կատարումով։ Մոցարտը 6 կվարտետ նվիրում է Հայդնին` К. 387, К. 421, К. 428, К. 458, К. 464 и К. 465, որոնք գրվել են 1782-1855 թվականներին եւ համարվում են Հայդնի Opus 33-ի պատասխան։ Հայդնը 1785 թվականին ասել է Մոցարտի հորը. «Աստծո առաջ որպես ազնիվ մարդ ասում եմ` Ձեր տղան մեծագույն կոմպոզիտոր է. նա կոմպոզիցիայի մեծ վարպետություն ունի»։ 1782-1785 թվականներին Մոցարտը համերգներում հանդես է գալիս որպես մենակատար` ներկայացնելով դաշնամուրի համար գրված 3-4 կոնցերտ ամեն սեզոնին։ Քանի որ ներկայացման վայրերը քիչ էին, նա պատվիրում է ոչ ավանդական տեղեր` Թրաթներհոֆի մեծ սենյակը եւ Մելգրուբ ռեստորանի պատշգամբը։ Համերգները մեծ ժողովրդականություն էին վայելում։ Սողոմոնը գրել է, որ այդ շրջանում Մոցարտը «ներդաշնակ կապ է ստեղծել անհամբեր կոմպոզիտոր-կատարողի եւ նրանով հիացած հանդիսականների միջեւ, ում հնարավորություն էր ընձեռված երաժշտական հիմնական ժանրի կատարելագործման եւ տրանսֆորմացիայի վկան լինելու»։ Համերգներից զգալի եկամուտ ստանալով` Մոցարտն ու նրա կինն անցնում են ավելի շքեղ ապրելակերպի։ Նրանք տեղափոխվում են ավելի թանկ բնակարան` տարեկան 460 ֆլորինով։ Մոցարտը 900 ֆլորինով գնում է ժամանակի նշանավոր դաշնամուրագործ Անտոն Վալտերի պատրաստած դաշնամուրը եւ 300 ֆլորինով բիլիարդի սեղան։ Մոցարտները իրենց վերջին զավակին` Կարլ Թոմասին, ուղարկում են թանկարժեք դպրոց-ինտերնատ, պահում են սպասավորներ։ Մոցարտը նյութական ոչ մի միջոց չի խնայում իր ֆինանսական հաջողության կարճ ժամանակահատվածում, ինչի կարիքը հետագայում շատ է զգում։ 1784 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Մոցարտը դառնում է մասոն եւ ընդգրկվում «Բենեֆիս» (Zur Wohltätigkeit) օթյակում։ Մասոնությունը նշանակալի դեր է խաղում Մոցարտի հետագա կյանքում. նա այցելում է հավաքների, նրա մի քանի ընկերները մասոններ էին, եւ տարբեր առիթներով գրում է մասոնական երաժշտություն (օրինակ` Maurerische Trauermusik): Վիեննայում Մոցարտը, բացի համերգներով հանդես գալուց, երաժշտության մասնավոր դասեր էր տալիս, ստեղծագործում։ 1786-1787: Վերադարձ դեպի օպերա Չնայած «Առեւանգում հարեմից» ստեղծագործության մեծ հաջողությանը` Մոցարտը հետագա չորս տարիներին օպերային գործեր չի ստեղծում` գրելով մի քանի անավարտ գործեր եւ «Թատրոնի ղեկավարը» մեկ գործողությամբ օպերան։ Նա կենտրոնանում է իր` որպես դաշնամուրային կատարողի եւ կոնցերտների հեղինակի կարիերայի վրա։ Մոտավորապես 1785 թվականի վերջին Մոցարտը դադարում է ստեղնաշարային գործիքի համար գործեր գրելուց եւ սկսում է լիբրետո գրող Լորենցո դա Պոնտեի հետ համագործակցությունը։ 1786 թվականին գրում է «Ֆիգարոյի ամուսնությունը» օպերան, որն ապշեցնում է իր ձեւի վարպետությամբ, երաժշտական բնութագրության կատարելությամբ, անսպառ ներշնչմամբ։ Վիեննայում «Ֆիգարոյի ամուսնությունը» գրեթե աննկատ է անցնում, սակայն Պրահայում այն ապշեցուցիչ հաջողություն է ունենում, ինչը ստիպում է թատրոնի տնօրենին Մոցարտին նոր օպերա պատվիրել։ Դա Պոնտեի համագործակցությամբ հաջորդ տարի (1787) Մոցարտը Պրահայի համար գրում է «Դոն Ժուան» օպերան, որն էլ ավելի ջերմ ընդունելության է արժանանում։ Այս երկու ստեղծագործությունները համարվում են Մոցարտի կարեւորագույն աշխատանքներից եւ ներկայումս էլ կազմում են օպերային խաղացանկի անբաժանելի մաս, չնայած նրանց երաժշտական դժվարությունը բարդություն է առաջացնում թե' ունկնդիրների եւ թե' կատարողների համար։ Այս իրադարձություններին, սակայն, ականատես չի լինում Մոցարտի հայրը, ով մահացել էր 1787 թվականի մայիսի 28-ին։ 1787 թվականի դեկտեմբերին ազնվականության հովանավորությամբ Մոցարտին վերջապես շնորհվում է արքունի երգահանի պաշտոնը՝ 800 ֆլորին աշխատավարձով։ Կայսր Յոզեֆ II-ը նրան նշանակում է իր «կամերային կոմպոզիտորը», որի պաշտոնը նախորդ ամսվանից թափուր էր մնացել Գլյուկի մահից հետո։ Այս համեստ եկամուտը կարեւորվում է, երբ Մոցարտին պատուհասում են դժվարին ժամանակները։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ կայսեր նպատակն էր պատվարժան կոմպոզիտորին պահել Վիեննայում` թույլ չտալով, որ նա ավելի լավ հեռանկարներ որոնի դրսում։ 1787 թվականին երիտասարդ Լյուդվիգ վան Բեթհովենը մի քանի ամիս է անցկացնում Վիեննայում` հույս ունենալով սովորել Մոցարտի հետ, սակայն չեն պահպանվել վստահելի աղբյուրներ, որոնք կհաստատեին երկու կոմպոզիտորների հանդիպումը։ Հետագա տարիներ 1788-1790 Տասնամյակի վերջին Մոցարտի պայմանները վատանում են։ Մոտ 1786 թվականին նա հաճախ հանդես չի գալիս հրապարակային համերգներում, եւ նրա եկամուտը նվազում է։ Դա երաժիշտների համար բարդ ժամանակաշրջան էր Վիեննայում, քանի որ սկսվել էր ավստրո-թուրքական պատերազմը. նվազել էին ինչպես ընդհանուր բարեկեցությունը, այնպես էլ ազնվականության հնարավորությունները։ 1788 թվականի կեսերին Մոցարտն իր ընտանիքի հետ կենտրոնական Վիեննայից տեղափոխվում է Ալզերգրունդ։ Չնայած տեսակետ է հայտնվել, որ Մոցարտի նպատակն էր կրճատել վարձակալման ծախսերը, սակայն հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ արվարձան տեղափոխվելով` Մոցարտը չի սահմանափակել իր ծախսերը (դա է վկայում Պուհբերգին ուղղված նրա նամակը), այլ պարզապես մեծացրել է բնակարանի մակերեսը։ Մոցարտը սկսում է պարտքով գումար վերցնել ամենից հաճախ իր ընկերոջից` Մեյսոն Մայքլ Պուհբերգից, ում ուղղված «նամակների խղճուկ հետեւողականությունը պարտքեր էր պահանջում»։ Մայնարդ Սողոմոնը եւ այլ ուսումնասիրողներ ենթադրել են, որ Մոցարտը տառապել է դեպրեսիայից, ինչը, թվում է, դանդաղում էր։ 1788 թվականին Մոցարտը գրում է իր երեք ամենահայտնի սիմֆոնիաները՝ No 39 մի բեմոլ մաժոր (KV 543), No 40 սոլ մինոր (KV 550) եւ No 41 դո մաժոր «Յուպիտեր» (KV 551), որոնց պրեմիերան կայացել է 1790 թվականին։ Մոտավորապես նույն ժամանակ Մոցարտը երկար ուղեւորություն է կատարում` հույս ունենալով բարելավել իր դրությունը։ 1789 թվականի գարնանը նա լինում է Բեռլինում, Լայպցիգում, Դրեզդենում, իսկ 1790 թվականին Ֆրանկֆուրտում, Մանհայմում եւ գերմանական այլ քաղաքներում։ Ուղեւորություններն առանձնակի հաջողություններ են ունենում եւ չեն բարելավում ընտանիքի ֆինանսական դժվարությունները։ 1790 թվականին բեմադրվում է «Այդպես են վարվում բոլորը» (Cosi fan tutte): 1791 Կյանքի վերջին տարում, քանի դեռ հիվանդությունը վերջնական հարվածը չէր հասցրել, Մոցարտն աչքի է ընկնում ստեղծագործական բեղմնավոր աշխատանքով։ Նա գրում է շատ ստեղծագործություններ։ 1791 թվականին Լեոպոլդ 2-րդ կայսեր թագադրության առիթով գրում է «Տիտոսի ողորմածությունը» (La Clemenza di Tito) օպերան, իսկ նույն թվականի վերջերին ջերմ ընդունելության է արժանանում Վիեննայում բեմադրված «Կախարդական սրինգ» օպերան։ Այս ընթացքում են գրվել նաեւ դաշնամուրի կոնցերտը (K. 595 in B♭), կլարնետի կոնցերտը K. 622, լարային քառյակների վերջին մեծ շարքը (K. 614 in E♭), Ave verum corpus-ը K. 618 եւ անավարտ «Ռեքվիեմը» K. 626: Մոցարտի ֆինանսական վիճակը, որը մտահոգիչ էր 1890 թվականին, վերջապես սկսում է բարելավվել։ Չնայած փաստարկները վերջնական չեն, սակայն հնարավոր է՝ Հունգարիայի եւ Ամստերդամի հարուստ հովանավորները խոստացել են հովանավորել կոմպոզիտորին` նրանից ակնկալելով նոր ստեղծագործություններ։ Նա դադարում է Պուհբերգից մեծ գումարներ պարտքով վերցնելուց եւ սկսում է վճարել պարտքերը։ Մոցարտը մեծ բավարարվածություն է զգում իր մի քանի գործերի բեմադրումներից, մասնավորապես «Կախարդական սրինգ» եւ «Փոքր մասոնական կանտատ» (Little Masonic Cantata K. 623) գործերից, որը ներկայացվել է 1791 թվականի նոյեմբերի 17-ին։ Հիվանդություն եւ մահ Մոցարտը ծանր հիվանդանում է 1791 թվականի սեպտեմբերի 6-ին Պրահայում «Տիտոսի ողորմածությունը» օպերայի պրեմիերայի ժամանակ, որը գրվել էր նույն թվականին նոր կայսեր թագադրման առթիվ, սակայն նա շարունակում է իր արհեստավարժ գործունեությունը եւս որոշ ժամանակ եւ ներկա է լինում «Կախարդական սրինգ» օպերայի` սեպտեմբերի 30-ին կայացած պրեմիերային։ Նրա առողջությունը վատթարանում է նոյեմբերի 20-ին, որից հետո նա գամվում է մահճակալին` տառապելով ուռուցքից, ցավերից ու փսխումներից։ Հիվանդության մահճում Մոցարտին խնամում էին նրա կինն ու նրա փոքր քույրը` Թոմաս Ֆրանց Կլոսետը։ Մոցարտի միտքը կենտրոնացած էր «Ռեքվիեմն» ավարտելու շուրջ, սակայն չնչին են այն բանի վկայությունները, որ նա հատվածներ է թարգմանել իր աշակերտ Ֆրանց Կսավեր Սուսմայրին։ Մոցարտը մահացել է 1791 թվականի դեկտեմբերի 5-ին` 12:55, 35 տարեկան հասակում։ 1791 թվականի վերջերին մինչեւ իր մահը Մոցարտն աշխատում է «Ռեքվիեմ»-ի վրա (KV 626), որը, սակայն, չի հասցնում ավարտել։ Այն համարվում է համաշխարհային երաժշտության գլուխգործոցներից։ Պատմում են, որ մի անգամ Մոցարտի մոտ է գալիս մի սեւազգեստ անծանոթ եւ պատվիրում գրել ռեքվիեմ։ Այդ ժամանակ կոմպոզիտորը հիվանդ էր։ Եվ նա հասկանում է, որ այդ ռեքվիեմը գրում է հենց իր համար։ Այդ ստեղծագործությունը խլում է նրա վերջին ուժերը։ Վերջին ավարտուն ստեղծագործությունը եղել է «Կախարդական սրինգ» օպերան։ Գրոուվի երաժշտական բառարանում այսպես է նկարագրված նրա մահը. Մոցարտը թաղվել է եղբայրական գերեզմանոցում` համաձայն վիեննական սովորույթի, քաղաքից դուրս` Սուրբ Մարկոսի գերեզմանոցում, ուստի թաղման ճշգրիտ տեղն անհայտ է։ Ինչպես հետագայում նշվել է, թաղմանը սգո թափորի մասնակիցներ չեն եղել, ինչը նույնպես համապատասխանում է ժամանակի վիեննական սովորույթին։ Հետագայում Ժանը գրել է, որ թաղմանը ներկա են եղել Սալիերին, Սեսմայրը, Վան Սվիտենը եւ երկու այլ երաժիշտ։ Փոթորկի մասին վկայությունները չեն համապատասխանում իրականությանը. թաղման օրը եղել է հանդարտ, պարզ եղանակ։ «Ընդհանուր գերեզմանոց» արտահայտությունը վերաբերել է ոչ թե ազնվականությանը, այլ աղքատ մարդկանց։ Սովորական գերեզմանները քանդման ենթակա են եղել տասը տարի անց, իսկ ազնվականներինը` ոչ։ Մոցարտի մահվան իրական պատճառը չի կարելի պնդել վստահությամբ։ Պաշտոնական տարբերակում ավելի շատ ախտանշաններն են ներկայացված, քան ախտորոշումը։ Ուսումնասիրությունները մատնանշում են 118 հիվանդություն, որոնք կարող էին կոմպոզիտորի մահվան պատճառ հանդիսանալ, այդ թվում` սուր ռեւմատիկ տենդ, ստրեպտոկոկ, տրիխինելյոզ, գրիպ, սնդիկից թունավորում, երիկամային անբավարարություն, ինչպես նաեւ երիկամային հազվադեպ հանդիպող հիվանդություն։ Մոցարտի համեստ հուղարկավորությունը չի արտացոլել նրա` որպես կոմպոզիտորի մեծ հռչակը։ Վիեննայում եւ Պրահայում նրա հիշատակին կազմակերպվել են համերգներ։ Մոցարտի մահից հետո, իրավամբ, աճել է նրա հեղինակությունը։ Սողոմոնն այն բնորոշել է «ոգեշնչվածության աննախադեպ ալիք» իր արած գործի համար։ Գրվել են կոմպոզիտորի կենսագրականներ (Ֆրիդրիխ Շլիխտեգրոլ, Ֆրանց Կսավեր Նիմեչեկ, Գեորգ Նիսեն), իսկ հրատարակիչները ձգտել են հրատարակել նրա ստեղծագործությունների ամբողջական ժողովածուն։ Պարգեւներ 1777 թվականին Կլեմենտ XIV Հռոմի պապը Մոցարտին շնորհել է Ոսկե ասպանդակի շքանշան։ Կերպարանք եւ բնավորություն Մոցարտի կերպարանքը նկարագրել է տենոր Միխայիլ Քելլին` «արտասովոր փոքր մարդ, վտիտ ու գունատ, խիտ, խարտյաշ մազերով»։ Մոցարտի վաղ կենսագիր Նիմեչեկը գրել է. «Նրա ֆիզիկական կերպարանքում առանձնահատուկ ոչ մի բան չկար։ Նա փոքրամարմին էր, դեմքը, բացառությամբ խոշոր, խորաթափանց աչքերի, չէր մատնում նրա հանճարեղությունը»։ Նրա դեմքին եղել են փոսեր, որոնք մանկության շրջանում տարած ծաղիկի հետքերն էին։ Նա սիրել է կոկիկ հագնվել։ Քելլին այսպես է նրան հիշել փորձերից մեկի ժամանակ. «[Մոցարտը] բեմում էր` մորեգույն կարճ վերնազգեստով, ոսկեգույն երկծալ գլխարկով նվագախմբի հետ աշխատելիս»։ Նրա ձայնի մասին կինը հետագայում գրել է. «Դա տենոր էր` փափուկ, երգեցիկ խոսվածքով, բայց երբ բորբոքվում էր, այն միաժամանակ դառնում էր հզոր ու էներգետիկ»։ Մոցարտը սովորաբար աշխատում էր երկար ու ծանր` բացառիկ արագությամբ աշխատելով ժամկետի մոտեցման դեպքում։ Նա հաճախ էր կատարում էսքիզներ ու սեւագրեր։ Ի տարբերություն Բեթհովենի` դրանք հիմնականում չեն պահպանվել, քանի որ նրա կինը ձգտել է վերացնել դրանք ամուսնու մահից հետո։ Մոցարտն ապրել է վիեննական երաժշտական միջավայրում եւ ճանաչել է բազմաթիվ մարդկանց` գործընկերներ, թատերական աշխարհի մարդիկ, համերկրացիներ Զալցբուրգից, ինչպես նաեւ ազնվականներ եւ կայսր Յոզեֆ II: Սողոմոնը նրա մտերիմ երեք ընկերներին է համարել Գոթֆրիդ ֆոն Ժակինին, կոմս Ավգուստ Հատցֆելդին եւ Զիգմունդ Բարիսանիին։ Նրա ընկերներից են եղել ավագ գործընկեր Յոզեֆ Հայդնը, երգիչներ Ֆրանց Կսավեր Գերլը, Բենեդիկտ Շակը, վալտորնահար Յոզեֆ Լայթգեբը։ Լայթգեբն ու Մոցարտը հաճախ են միմյանց կատակների զոհ դարձել։ Մոցարտը սիրել է բիլիարդ, պարեր, պահել է տնային կենդանիներ` շուն, սարյակ, դեղձանիկ, ձի` ձիարշավով զբաղվելու համար։ Նա առանձնահատուկ սեր է դրսեւորել հումորի հանդեպ, որը իր արտացոլումն է գտել նաեւ պահպանված նամակներում, որոնք նա գրել է իր զարմուհի Մարիա Աննա Ֆեկլ Մոցարտին 1777-1778 թվականներին, ինչպես նաեւ ծնողներին ու քրոջը։ Նա գրել է նաեւ կանոններ, որ երգել է ընկերների հետ։ Կրոնական հայացքներ Մոցարտը դաստիարակվել է որպես կաթոլիկ եկեղեցու հետեւորդ եւ նրա հավատարիմ անդամն է եղել իր ողջ կյանքի ընթացքում։ Ստեղծագործություններ, ոճ, նորարարություններ Ոճ Մոցարտի, ինչպես եւ Հայդնի երաժշտությունը դասական ոճի օրինակ է։ Երբ նա սկսեց ստեղծագործել, եվրոպական երաժշտության մեջ գերիշխում էր գալանտ ոճը, որը բարոկկո ոճի զարգացման բարդ դրսեւորումներից էր։ Աստիճանաբար ուշ բարոկկոյի բարդությունները մեղմացվել ու դրսեւորվել են նոր ձեւերով` հարմարեցվելով գեղագիտական ու սոցիալական նոր միջավայրին։ Մոցարտը ունիվերսալ կոմպոզիտոր էր. նա ստեղծագործել է մի քանի խոշոր ժանրերով, այդ թվում` սիմֆոնիա, օպերա, կոնցերտ, կամերային երաժշտություն, լարային քառյակ եւ կվինտետ, դաշնամուրային սոնատ։ Այս ձեւերը նոր չէին, սակայն Մոցարտը զարգացրեց դրանց տեխնիկան եւ հուզական ընդգրկումը։ Մոցարտը գրել է հոգեւոր երաժշտության բազմաթիվ գործեր, մեսսաներ, նաեւ պարեր, սերենադներ, դիվերտիսմենտ, թեթեւ բնույթի այլ գործեր։ Մոցարտի երաժշտությունը եղել է դասական ոճի կենտրոնում։ Պարզություն, հավասարակշռություն, թափանցիկություն. սրանք են նրա ստեղծագործության բնորոշ հատկանիշները, սակայն պարզության այդ քողի տակ թաքնված է հուզական մեծ ուժ, ինչպես օրինակ, No. 24 C մինոր դաշնամուրային կոնցերտում (K. 491), No 40 սոլ մինոր սիմֆոնիայում (K. 550), «Դոն Ժուան» օպերայում։ Շարլ Ռոզենը հետեւյալ շեշտադրումն է արել. Վերջին տասնամյակի ընթացքում Մոցարտը շատ է կիրառել խրոմատիկ հարմոնիան, որի նշանավոր օրինակն է Դո մաժոր լարային կվարտետը K. 465 (1785), որը ստացել է Դիոսոնանս անվանումը։ Մոցարտը միշտ աչքի է ընկել երաժշտական այլ արժեքավոր գործերի մշակմամբ։ Նրա ճամփորդություններն օգնել են կոմպոզիցիոն ինքնատիպ լեզվի ստեղծմանը։ Լոնդոնում նա մանուկ հասակում հանդիպել է Յոհան Քրիստիան Բախին եւ լսել նրա երաժշտությունը, Փարիզում, Մանհայմում եւ Վիեննայում նա առնչվել է կոմպոզիտորական այլ ազդեցությունների` ներառյալ Մանհայմի նվագախմբի ավանգարդային հնարավորությանը։ Իտալիայում Մոցարտն առնչվել է իտալական ուվերտյուրային եւ օպերա-բուֆային, որոնք երկուսն էլ խորապես ազդել են նրա` որպես կոմպոզիտորի զարգացմանը։ Լոնդոնում եւ Իտալիայում գալանտ ոճը նոր էր տարածվում` աչքի ընկնելով իր պարզությամբ, թեթեւությամբ, կադենցիայի գրավչությամբ, որտեղ շեշտը դրվում էր դոմինանտ ու սուբդոմինանտ տոների վրա` բացառելով այլ հարմոնիաներ։ Ֆրազները սիմետրիկ էին, հստակ սահմանագծված էր ընդհանուր զարգացման բաժանումները։ Մոցարտի վաղ շրջանի որոշ սիմֆոնիաներ իտալական ուվերտյուրաներ են, ընդ որում երեք մասերը զարգանում են փոխկապակցված. դրանցից շատերը հոմոտոն են (բոլոր երեք մասերն ունեն միեւնույն հիմնական ձեռագիրը` հարաբերական անավարտությամբ)։ Մնացած որոշ գործեր կրում են Յ. Ք. Բախի ադեցությունը. իսկ մյուսներն առանձնանում են պարզ երկմասանոց ձեւով, որ բնորոշ էր Վիեննայի կոմպոզիտորներին։ Մոցարտի ոճը զարգանալով աստիճանաբար ներառում է նաեւ այլ ոճերի, օրինակ` բարոկկոյի տարրեր, օրինակ, No 29 A մոր K. 201 սիմֆոնիան իր առաջին մասում, որը դրսեւորվում է ոչ կանոնավոր երկար ֆրազներով։ Նրա որոշ քառյակներ, սկսած 1773 թվականից, ունեն ֆուգային բնորոշ ավարտ` մասնավորապես կրելով Հայդնի ազդեցությունը, ով այդպիսի եզրափակիչ երեք հատված էր ներառել իր Opus 20 ստեղծագործության մեջ։ Այս շրջանում ազդեցությունը «Փոթորիկ եւ գրոհ» ուղղությունից, որը ռոմանտիզմի նախակարապետն էր, զգալի է երկու կոպոզիտորների վրա էլ. Մոցարտի No 25 G մինոր K. 183 ստեղծագործությունը դրա վառ ապացույցն է։ Մոցարտն իր ուշադրությունը երբեմն կենտրոնացնում էր օպերաների եւ գործիքային երաժշտության վրա։ Նա ստեղծել է օպերաներ օպերա-բուֆայի ոճով, ինչպիսիք են «Ֆիգարոյի ամուսնությունը», «Դոն Ժուան», «Այդպես են վարվում բոլորը», օպերա-սերիա ոճով, օրինակ` «Իդոմենեոս, Կրետեի արքա» եւ զինգշպիլ, օրինակ` «Կախարդական սրինգը»։ Իր ավելի ուշ շրջանի օպերաներում Մոցարտը կիրառել է գործիքների, նվագախմբի կառուցվածքի եւ տեմբրի նուրբ փոփոխություն։ Ահա ինչպես են ներգործել կոմպոզիտորի օպերային եւ գործիքային ստեղծագործությունները. սիմֆոնիաներում ու կոնցերտներում օպերային գործիքավորման ազդեցությամբ նա կիրառել է նվագախմբի ավելի ճկուն հնարավորությունները, իսկ ուշ շրջանի օպերաներում հոգեբանական նուրբ անցումները ցույց տալու նպատակով` նվագախմբի զարգացումը։ Սոնատներ Մոցարտը գրել է 20 դաշնամուրային սոնատ։ Նա նոր տիպի սոնատի հիմնադիրն է։ Իր սոնատներում Մոցարտն օգտագործել է դարին բնորոշ տեխնիկական բոլոր հնարները։ Նա սոնատասիմֆոնիկ շրջանի զարգացման գործում առաջ անցավ Հայդնից։ Նրա սոնատներն օժտված են վառ մեղադայնությամբ։ Մոցարտի լյա մաժոր սոնատը դուրս է դասական սոնատի սկզբունքներից եւ ունի լայն ճանաչում։ Բաղկացած է 3 մասից։ Առաջին մասը գրված է վարիացիոն ձեւում։ Բաղկացած է 6 վարիացիաներից։ 2-րդ մասը կոչվում է մենուետ, իսկ 3-րդը` ռոնդո։ Սիմֆոնիաներ Մոցարտը գրել է 41 սիմֆոնիա։ Հատկապես տարածված ու սիրված են նրա վերջին 3 սիմֆոնիաները։ Այս ստեղծագործությունները նախատեսված են եղել մեկ երեկոյի ընթացքում կատարելու համար։ Սիմֆոնիաներից ամենատարածվածների շարքում է No 40՝ սոլ մինոր սիմֆոնիան։ Այն քնարական է, բաղկացած է 4 մասից, որոնք գրված են դասական սիմֆոնիայի սկզբունքով։ Սիմֆոնիան նախաբան չունի։ Անմիջապես սկսվում է առաջին մասից։ Երկրորդ մասը դանդաղ է, երգային, հանգիստ։ Երրորդ մասը կոչվում է մենուետ, բնույթով աշխույժ է։ Չորրորդ մասն աշխույժ է, սրընթաց։ Ի տարբերություն Հայդնի` Մոցարտի սիմֆոնիաները ունեն ընդհանուր գաղափար։ Վերջին տարիների գործիքային եւ վոկալ ստեղծագործություններ Մոցարտի ստեղծագործական այս փուլը սկսվում է երեք կվարտետներով (KV 575, KV 589, KV 590), եւ ժամանակային առումով նրանց մոտ է «Կվինտետ Շտադլերի համար» կլարնետային ստեղծագործությունը։ Այս ստեղծագործություններում ամենամեծ ուշադրությունը դարձվում է երաժշտության զգայական գեղեցկությունն առավել ընդգծելու վրա։ Դրանով է արտահայտվում նմանությունը «Այսպես վարվում են բոլորը» կլարնետի մասնակցությամբ գրված կվինետետի հետ, կվարտետներների հետ, որոնց գործիքը թավջութակն է, որը շատ հաճախ հանդես է գալիս ոչ միայն որպես ինքնուրույն գործիք, այլ նաեւ որպես մենակատար (սոլո գործիք), որտեղ նախընտրությունը տրվում է բարձր ռեգիստրում մեղեդու շարադրմանը։ Այս ամենը բացատրում է կվարտետների եւ ավելի վաղ շրջանի՝ հատկապես Հայդնին նվիրված գործերի ոճական տարբերություններին։ D-dur կվարտետ (KV 575) տիպիկ է այս շրջանի համար։ Allegro-ի, այսպես ասած, «երգեցիկ» թեմաներով Մոցարտն իհարկե գրում էր նաեւ առաջ, սակայն երաժշտությունը հուզական այսպիսի գեղեցկություն չուներ։ Պաթոսն այստեղ ավելանում ու ընդարձակվում է, հասնում բացառիկ ինքնատիպության. այս բնութագիրն ամբողջությամբ համապատասխանում է հասուն Մոցարտին. Նրա համար շատ կարեւոր էին տրիոլներով շարունակությունները, որոնք թեմայի ավարտին տալիս էին անսպասելի էներգետիկ բնույթ։ Լարային կվարտետ (KV 589) Նոր ոճն ակնհայտ է դառնում ստեղծագործության առաջին իսկ հատվածից։ Հնարավոր է՝ Մոցարտը դրա հետ կապել է կողմնակի նպատակներ՝ բեռլինցիներին ցույց տալ իր ունակությունները առանձնահատուկ բարենպաստ լույսի ներքո։ Այս կվարտետում առավել էներգետիկ է վերջին հատվածը (B-dur, F-dur- KV 589, 590)։ Մենուետի տրիոն, որի տեւողությունը գրեթե երկու անգամ գերազանցում է առաջին հատվածին, զարգանում է բարձրակարգ ինքնատիպությամբ։ Այստեղ գործ ունենք պոլիֆոնիայի հետ։ F-dur կվարտետ F-dur առաջին հատվածում թեմատիկ անալոգիա կա B-dur կվարտետի առաջին հատվածի հետ։ Ոչ հիմնական թեման այստեղ նույնպես առաջանում է հիմնականից։ Առաջին երեք հատվածներից սա ամենաինքնատիպն է եւ իր այդ բնույթը համառորեն շարունակում է մինչեւ վերջ։ Ոչ պակաս ամբողջական կառուցվածք ունի նաեւ Andante-ն, որտեղ առաջին մասի անհոգ տրամադրությունը վերածվում է երազկոտության, կամակորության։ Այստեղ մեծ դեր է խաղում իմիտացիան եւ ենթաձայնային տարաբնույթ, հրաշալի ֆոնը։ Ողջ ստեղծագործության հուզական բովանդակությունը բացահայտվում, զարգանում եւ առավել ուժեղ է դառնում վերջին հատվածում (ֆինալային մաս)՝ գրված սոնատային ձեւով։ Իր բարի, եռուն տրամադրությամբ թեման հիշեցնում է Հայդնին։ Կլարնետով կվինտետը՝ գրված Շտոդլերի համար (KV 581) Բոլորովին այլ բնույթ ունի կլարնետով կվինտետը՝ գրված Շտոդլերի համար (KV 581)։ Այն սխալ կերպով փորձել են համեմատել լարային կվինտետների հետ, զուգահեռներ տանել։ Ինքը Մոցարտը հասկացել է, որ գործիքային այս կազմը պահանջում է ամբողջությամբ այլ ոճ, քանի որ այստեղ խոսքը լարային համասեռ գործիքների եւ հինգ իրավահավասար, խելացի կերպարների մասին չէ։ Ընդհակառակը, նման համադրության մեջ կլարնետը հրաշալի հյուր է, որը հիանալի կերպով խոսում է իր հեքիաթային աշխարհի, զգացմունքների մասին։ Նրա մուտքը երաժշտության մեջ առաջացնում է հնչելիության դժվարություն, խնդիր, ինչը լարային կվարտետի համար քիչ նշանակություն է ունենում, եթե վերջինս շատ է ոգեշնչված։ Այդ իսկ պատճառով կլարնետով կվինտետին բոլորովին նոր թեմա էր հարկավոր, հետեւապես՝ թեմատիկ նոր աշխատանք։ Կլարնետը միշտ մնում է նվագախմբի, այսպես ասած, առաջատարը, որը մյուս գործիքներին իհարկե չի դատապարտում միայն նվագակցողի դերին, բայց եւ այնպես բոլորը գիտակցում են կլարնետի առաջնայնությունը։ Եվ քանի որ նա բոլորին տանում է զգայականության քաղցր մթնոլորտ, ամբողջ ստեղծագործությունը վերածում է գեղեցկությամբ փայլող, բավականությամբ լի հաղթանակի։ Մինչ կլարնետի հայտնվելը առաջին մասի թեմայում (A dur), մենք զգում ենք անամպ ու թարմ առավոտ։ Այս հագեցած երգեցողության մեջ լարայիններն ընդառաջ են գնում իրենց գործընկերոջ բնության առանձնահատկություններին, եւ նա, կարծես դրանից երջանկացած, անմիջապես սլանում կամ իջնում է երկակիորեն կրկնվող եռահնչյուն ֆիգուրացիայի հետեւից։ Կողմնակի բաժինը, որը նվագում են լարայինները, նորից հաշվարկված է կլարնետի համար, եւ նա ինքն է դոմինանտային մինոր տոնայնության մեջ այս անգամ որսում հրաշալի թեման՝ ուժգնացնելով երաժշտության արտահայտչականությունը եւ տալով նրան կրքոտ սպասողականության բնույթ։ Երկրորդ հատվածում սկսվում է կլարնետի եւ առաջին ջութակի դուետը։ Մյուս կատարողները նվագակցում են ակորդային նուրբ ֆիգուրացիաներով։ Հիմնական հատվածում մենուետը միավորում է բոլոր հինգ մասնակիցներին։ Իսկ երկու տրիոներից առաջինում առաջին անգամ հայտնվում է մռայլ տրամադրություն, որն առաջացնում են լարայինները։ Երկրորդ տրիոն առաջին հերթին գրված է կլարնետի համար, որը հանդես է գալիս որպես ժողովրդական գործիք։ Վերջում սկսվում են մանկական պարզ թեմայով վարիացիաներ (որպիսիք սիրում էր նաեւ Հայդնը), եւ այստեղ կլարնետը մեկ անգամ եւս բացահայտում է իր հնչեղության ողջ շքեղությունը։ Բայց դրանով իսկ նա ակտիվացնում է առաջին ջութակին եւ նրա հետ մեկտեղ մինորային վարիացիայում բավական անհյուրընկալ հումորով հանդես է գալիս ալտը. անմասն չի մնում նաեւ Adajion-ն։ Alegro-ի փոթորկուն վերջնապարը ավարտում է այս մասը։ (Գործիքային այլ ստեղծագործություններ՝ Լարային կվինտետ D-dur KV 593, Andante F-dur KV 616, f-moll KV 594, Adajio եւ գրված Rondo, ֆլեյտայի, հոբոյի, ալտի եւ թավջութակի համար՝ KV 617, դաշնամուրային սոնետում (KV 576))։ Es-dur-ը (KV 614) Մի-բեմոլ մաժոր կվարտետը (KV 614) իր հիմնական բնույթով անհամեմատ ավելի լուսավոր եւ կենսախինդ է։ Ոճական ամբողջ մաքրությամբ հանդերձ նրանում մեծ նշանակություն է տրվում արտաքին հնչելիությանը։ Andante-ն ֆրանսիական ծագմամբ նմուշների շարքին է դասվում։ Այն ռոնդոյաձեւ է, եւ Մոցարտը թափառող թեմաների կրկնության ժամանակ հարստացնում է դրանք նորանոր վարիացիաներով, որոնցում կարծես լսում ենք թռչունների եւ բնության այլ դյութող ձայներ։ Վերջին հատվածը՝ սոնատի եւ ռոնդոյի միախառնման տարատեսակներից մեկը, թեմատիկ առումով բացառապես ամբողջական է, եւ այստեղ մեկ անգամ եւս նկատում ենք, թե ինչպես է հայդնյան հումորը կրկին վերափոխվում մոցարտյան հումորի։ Ութ վարիացիաները «Կինը հրաշալի բան է» թեմայով (KV 613) Մոցարտի ստեղծածներից լավագույնն են համարվում։ Չնայած ինչպես նման ստեղծագործությունների մեծ մասը, սրանք նույնպես ունեն մաքուր մեղեդային բնույթ։ Դաշնամուրի համար գրված ստեղծագործություններում գագաթնակետ է համարվում Սի-բեմոլ մաժոր (KV 595) կոնցերտը՝ վերջինը այս ժանրում։ Իր կառուցվածքով եւ ձեւով այն ընդհանուր առմամբ նման է նախորդներին, բայցեւայնպես նկատելիորեն առանձնանում է մյուսներից։ Վերջինս թողնում է տպավորություն, կարծես Մոցարտը գրել է այն ինքն իր եւ ոչ թե լայն հասարակության համար, քանի որ նախկին կենսուրախությունն ու փայլը բացակայում են, փոխարենն ի հայտ են գալիս առավել անհատական եւ միեւնույն ժամանակ անսովոր կերպով հաշտվողական տրամադրություններ։ Այն կտրուկ կերպով տարբերվում է նախկին՝ օրինակ երկու մինորային կոնցերտների կրքոտությունից։ Ստեղծագործությունը պահանջում է բարձր տեխնիկա եւ նախորդներից առավել շատ է ծառայում մտքերի երաժշտական զարգացմանը։ Յուրօրինակ տպավորություն է թողնում այն, որ մեղեդու թեման, մենակատարին վերադառնալով, հնչում է ֆլեյտաներով եւ առաջին ջութակով։ Եզրափակող ռոնդոն նույնպես հեռանում է նախկին ավանդույթից, քանի որ նրա թեման ոչ միշտ է հնչում գլխավոր տոնայնության մեջ։ Կոնցերտ կլարնետի համար՝ ստեղծված Շտաբլերի համար (KV 622) Մոցարտի վերջին ստեղծագործությունը կոնցերտի ժանրում։ Առաջին մասը մեզ է հասել Սոլ մաժոր բասետհորնի համար գրված պարտիտուրային էսքիզով՝ կազմված 12 էջից։ Էսքիզը նույնությամբ համապատասխանում է կլարնետի պարտիային՝ բացառությամբ որոշ տարբերությունների։ Այնքան էլ հավանական չէ, որ այս կոնցերտը իրականում այդ ժամանակ ավարտված լինի։ Ամեն դեպքում այն ավարտուն ստեղծագործությունը, որ մենք ունենք, մանրագույն դետալներով նախատեսված է կլարնետի համար։ Ոչ մի ուրիշ կոնցերտում կլարնետն այնպես աստվածային չի հնչում, ինչպես այստեղ։ Գերմանական երեք երգեր (KV 596-KV 598) Սրանք՝ որպես մանկական երգեր, գրված են կուպլետային ձեւով եւ ընդհանրապես աչքի չեն ընկնում թովչանքով։ Դրանցից առաջինը՝ «Արի', քնքու'շ մայիս», համեմատաբար ավելի հաջող է եւ մինչեւ հիմա երգվում է երեխաների կողմից։ Թվում է, թե ստեղծագործելու ժամանակ Մոցարտի մեջ արթնացել են մանկական հիշողությունները. առաջին փուլում ճշգրիտ կերպով լսվում է ժողովրդական կրկներգը, որը Մոցարտը մի փոքր ոճավորում է՝ հասնելով հիանալի էֆեկտի։ Երկրորդ մասն ամբողջությամբ Մոցարտի հորինվածքն է։ Իսկ Շտուրմի բառերով գրված «Գարնան սկիզբը» երգը Մոցարտի անհաջողությունն է, քանի որ նա կրոնական բանաստեղծության համար գրել է մանկական բնույթ ունեցող երաժշտություն։ Բասի համար արիա պարտադիր կոնտրաբասով (KV 612)։ «Ave verum» (KV 618) Ave verum-ը (KV 618) էականորեն տարբերվում է Մոցարտի կողմից մինչ այդ ստեղծված եկեղեցական ստեղծագործություններից։ Նրա երգային պարզ բնույթը բացատրվում է Բադենսյան եկեղեցական երգչախմբիի համար գրված լինելու հանգամանքով (որը գրվել է Քրիստոսին ուղղված տոնակատարության առթիվ)։ Նրա տխուր տրամադրությունը թույլ է տալիս ստեղծագործությունը դասել իտալական մոտետների շարքում, որոնք օպերային ձգտումներին զուգահեռ անընդմեջ վերադառնում են հին եկեղեցական իսկական ավանդույթներին։ Այն ամբողջությամբ արտահայտում է Մոցարտի հոգեւոր խորը զգացմունքները։ Կոմպոզիցիան ոչ մի անգամ, նույնիսկ վերջում ընդարձակվելու ժամանակ չի խախտում ժողովրդական սիմետրիան. չնայած բաժանվում է չորս տակտի, բայց եւ այնպես լրիվ համընկնում է տեքստի զարգացմանը։ Անմիջապես շարունակվող երկրորդ մասն ավելացնում է լարվածությունը։ Խաչված, նիզակով խոցված կերպարի զուսպ տառապանքները հուզիչ կերպով արտացոլվել են F-dur մոդուլացիայում։ Այնուհետեւ մեղեդային գիծը կրկին է ներթափանցում։ Բացարձակ գեղեցիկ մելիզմը եւ խրոմատիկ հաջորդականության վրա հիմնված համարձակ հարմոնիաները լրացնում են վախի զգացողությունը, որն անհետանում է «mortis» բառով։ Երգեցողությունն ուղեկցվում է երգեհոնով եւ նվագախմբով։ Սկզբում գործիքները գեղեցիկ կերպով, աստիճանաբար բարձրանում են դեպի առաջին օկտավայի լյա, որի հետ հանդես են գալիս ձայները։ Թվում է՝ այդ աղոթքը իր նուրբ տխրությամբ կարծես վեր է հառնում տեքստի բառերից՝ որպես սկզբունքների արտահայտում, որոնք հայր Մարտինին ինչ-որ ժամանակ ուսուցանել է երիտասարդ Մոցարտին։ Հատկանշական է, որ հապաղումներով թույլ մելոդիկ վերջավորությունները ամեն տեղ հարմոնիզացվում են Մոցարտի ուշ շրջանին հատուկ ոճում։ Ազդեցություն Մոցարտի ամենահայտնի աշակերտը, ում կոմպոզիտորը երկու տարի ընդունել է Վիեննայի իր տանը, եղել է Յոհան Նեպոմուկ Գումելը, ով կլասիցիզմից ռոմանտիզմ անցումային շրջանի ներկայացուցիչ է։ Առավել ազդեցիկ է Մոցարտի ազդեցությունն ավելի ուշ շրջանի կոմպոզիտորների վրա։ Նրա մահից հետո իր ստեղծագործությունների ուսումնասիրությունը կազմել է դասական երաժիշտների ուսուցման ծրագրի անբաժան մասը։ Լյուդվիգ վան Բեթհովենը, ով Մոցարտից փոքր էր 15 տարով, կրել է նրա արվեստի ուժգին ազդեցությունը։ Մոցարտի հետ նա ծանոթացել էր դեռահաս տարիքում։ Համարվում է, որ նա կատարել է Մոցարտի օպերան Բոննում` պալատական նվագախմբում եւ 1787 թվականին մեկնել Վիեննա` հուսալով ուսանել կոմպոզիտորի մոտ։ Բեթհովենի որոշ ստեղծագործություններ Մոցարտի համապատասխան ստեղծագործությունների մոդելներն ունեն. Բեթհովենը գրել է կադենցաներ Մոցարտի D մինոր K. 466 դաշնամուրային կոնցերտի նմանությամբ։ Կոմպոզիտորներն իրենց հարգանքի տուրքն են մատուցել Մոցարտին` գրելով բազմաթիվ վարիացիաներ նրա թեմաներով։ Բեթհովենը գրել է 4 այդպիսի շարք (Op.66, WoO 28, WoO 40, WoO 46): Հայտնի են Միխայիլ Գլինկայի վարիացիաները Մոցարտի «Կախարդական սրինգ» օպերայի մոտիվներով (1822), Ֆրեդերիկ Շոպենի վարիացիաները «Դոն Ժուան» օպերայի մոտիվներով, Մաքս Ռեգերի վարիացիաները Մոցարտի ֆուգաների մոտիվներով (1914), որ հիմնված էր K. 331 դաշնամուրային սոնատի վրա։ Պյոտր Չայկովսկին գրել է No. 4 նվագախմբի սյուիտը (G)` այն Մոցարտի հիշատակին անվանելով «Մոցարտինա» (1887)։ Կյոխելի մատենացանկ Մոցարտի ստեղծագործությունների նույնականացման համար կիրառվում է Կյոխելի մատենացանկը։ Դա յուրօրինակ մատենացանկ է, որում Մոցարտի ստեղծագործությունները դասավորված են ժամանակագրական սկզբունքով։ Ստեղծագործություններին հղում է կատարվում "K." կամ "KV" համառոտագրությոններով եւ հերթական թվերով։ Մատենացանկն առաջին անգամ հրատարակվել է 1862 թվականին ավստրիացի երաժշտագետ Լյուդվիգ ֆոն Կյոխելի կողմից։ Այն բազմիցս նորացվել է, քանի որ գիտական ուսումնասիրությունների արդյունքում ճշտվել են ստեղծագործությունների տարեթվերը։ Ստեղծագործությունների ցանկ Օպերաներ Առաջին պատվիրանի պարտքը (Die Schuldigkeit des ersten Gebotes), 1767 Ապոլոն եւ Հիացինտ (Apollo et Hyacinthus), 1767 Բաստիեն եւ Բաստիենե (Bastien und Bastienne), 1768 Թվացյալ պարզամիտը (La finta semplice), 1768 Միհրդատ, Պոնտոսի արքա (Mitridate, re di Ponto), 1770 Ասկանիոսը Ալբայում (Ascanio in Alba), 1771 Ազատագրված Բետիղուան (Betulia Liberata), 1771 - օրատորիա Սկիպիոնի քունը (Il sogno di Scipione), 1772. Опера-серенада (пастораль) Լուցիո Սուլլա (Lucio Silla), 1772. Опера-сериа Թամոս, Եգիպտոսի արքան (Thamos, König in Ägypten), 1773, 1775 Թվացյալ այգեպանուհին (La finta giardiniera), 1774-5 Հովիվ-արքան (Il Re Pastore), 1775 Զաիդե (Zaide), 1779 Իդոմենեոս, Կրետեի արքան (Idomeneo), 1781 Առեւանգում հարեմից (Die Entführung aus dem Serail), 1782 Կահիրեի սագը (L’oca del Cairo), 1783 Խաբված ամուսինը (Lo sposo deluso), 1786- անավարտ Թատրոնի տնօրենը (Der Schauspieldirektor), 1786- անավարտ Ֆիգարոյի ամուսնությունը (Le nozze di Figaro), 1786 Դոն Ժուան (Don Giovanni), 1787 Այդպես են վարվում բոլորը (Così fan tutte), 1789 Տիտոսի ողորմածությունը (La clemenza di Tito), 1791 Կախարդական սրինգ (Die Zauberflöte), 1791 Այլ ստեղծագործություններ 17 ժամերգություն, այդ թվում «Թագադրման», KV 317 (1779) "Մեծ" C-moll, KV 427 (1782) «Ռեքվիեմ», KV 626 (1791) շուրջ 50 սիմֆոնիա, այդ թվում՝ «Փարիզյան» (1778) No 35, KV 385 «Հաֆներ» (1782) No 36, KV 425 «Լինցի» (1783) No 38, KV 504 «Պրահայի (1786) No 39, KV 543 (1788) No 40, KV 550 (1788) No 41, KV 551 «Յուպիտեր» (1788) 27 կոնցերտ դաշնամուրի եւ նվագախմբի համար 5 կոնցերտ ջութակի եւ նվագախմբի համար Կոնցերտ երկու ջութակի եւ նվագախմբի համար (1774) Կոնցերտ ջութակի, ալտի եւ նվագախմբի համար (1779) 2 կոնցերտ տավիղի եւ նվագախմբի համար (1778) Կոնցերտ հոբոյի եւ նվագախմբի համար (1777) Կոնցերտ կլարնետի եւ նվագախմբի համար, K. 622 (1791) Կոնցերտ ֆագոտի եւ նվագախմբի համար, K. 191 (1774) 4 կոնցերտ վալդհորնի եւ նվագախմբի համար 10 սերենադ լարային նվագախմբի համար, այդ թվում «Փոքրիկ գիշերային սերենադ (1787) 19 սոնատ դաշնամուրի համար դաշնամուրի համար վարիացիաներ, ռոնդոներ, ֆանտազիաներ, պիեսներ 50-ից ավել մեներգեր անսամբլներ, երգչախմբային ստեղծագործություններ, երգեր եւ այլն։ Ծանոթագրություններ Գրականություն Արտաքին հղումներ Նամակներ Մոցարտի մասին հոդվածը Բրիտանիկա հանրագիտարանում Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտ Մոցարտի հիմնադրամը Զալցբուրգում Mozart Project Բացահայտելով Մոցարտին, BBC Radio 3 Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտը IMDb-ում Ավստրիացի կոմպոզիտորներ Մահվան պատճառը վիճարկելի Անձինք թղթադրամների վրա Անձինք մետաղադրամների վրա Անձինք նամականիշերի վրա Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտ Վիեննական դասական դպրոց Օրհներգերի հեղինակներ Օպերային կոմպոզիտորներ 18-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ Ավստրիացի դաշնակահարներ Ավստրիացի երգեհոնահարներ Ավստրիացի երաժիշտներ Ավստրիացի մանկավարժներ Ավստրիացի ջութակահարներ


Հողում մոտ 50-60 սանտիմետր խորությամբ մի փոքր փոս փորելիս կարելի է նկատել հողի տարբեր շերտեր: Վերին շերտը մուգ գույնի է: Այստեղ են բույսերի արմատները: Հողի այս շերտր պարունակում է նաեւ տարբեր բույսերի եւ կենդանիների մնացորդներ: Այդ մնացորդները բակտերիաների եւ սնկերի օգնությամբ քայքայվում են, առաջանում է օրգանական նյութերով հարուստ հումուս, որր հողին հաղորդում է մուգ գույն: Հողի ավելի խոր շերտերր բաց գույնի են, այստեղ քիչ է հումուսը:


text: The Way Text Messages Tracking Cell Phone Spy Free Spying with a selected person sms messages may be enlightening however robust. although it might place a partnership on the road, it includes a look into someone life that they will be trying to hide up. If you have got reason to mistrust somebody in your life, spying on their text messages could also be the way for you to search out out additional regarding what they’re doing once youre not around. exactspy – Text Messages Tracking Cell Phone Spy Free as this can be currently one in every of the additional well-liked spyware trackers out there on the market. simply since it’s well-known though doesn’t mean that it should be definitely worth the funds. several individuals build the investment so regret it afterward. Պանորամա Ինչպես Text Messages Tracking Cell Phone Spy Free – Spy on texts for Google golem And phone – Լրտես iMessages iPhone- ի համար Using Spy Software exactspy: The Easiest Way to Text Messages Tracking Cell Phone Spy Free Ինչ դուք պարզապես պետք է անեք է: 1. Գնալ exactspy կայքում եւ գնել է ծրագրային ապահովման. 2. Բեռնել դիմումը մեջ հեռախոսի ցանկանում եք վերահսկել. 3. Դիտել հեռախոսի տվյալների ցանկացած սարք, որը ունի ինտերնետ կապ. Text Messages Tracking Cell Phone Spy Free եւ exactspy ունի բազմաթիվ գործառույթներ: – Շարունակում է հետեւել GPS տեղում. վերահսկել եւ Տեղավորել գործունեության հեռախոսով! Realtime GPS մոնիտորինգի, ինչպես հարմար ճանապարհային քարտեզի շեղել երթուղին – Զանգերի Ձայնագրություններ. Այն հնարավոր կլինի լսել փոխազդեցության պատրաստված է նպատակը բջջային հեռախոսով.(Google Android եւ iOS սարքավորումներ) – Հեռախոս տեղեկամատյանները. Մոնիտորներ եւ տեղեկամատյանները զանգահարել եւ զանգեր ֆոնին. – Մուտքային զանգեր սահմանափակումը. Սահմանափակել որեւէ շարք մուտքային հեռախոսազանգերի. – Study Text հաղորդագրություն. Ստուգել Բոլոր տեքստերն ստացել կամ ուղարկել են հեռախոսով. Լրտես տեքստերի հետ exactspy – Keylogger. exactspy keylogging հատկանիշը թույլ է տալիս ուսումնասիրել ամեն ինչ ձեր թիրախային օգտվողի ծորակների բջջային հեռախոսով. – CPanel. Մատչելի շատ գերանների եւ հեռախոսի տեղեկություններ եւ փաստեր առցանց ցանկացած ժամանակ միջոցով Համակարգիչ – Վստահելի. 10-օր փող ետ երաշխիք – Ստուգել խաղացանկ. Monitor բոլոր գրաֆիկով գործողությունները, դասավորված միջոցառումներ եւ հուշաթերթիկների. – Գնալ միջոցով նամակներ. Screens արտագնա եւ ներգնա e-mail – Monitor Ինտերնետ սպառումը: ուսումնասիրության ֆոն, Վեբ կայքի էջանիշները, խոչընդոտում կայքեր – Կանգնեցնել անմիջական տեղեկատվություն: Skype լրտես, WhatsApp լրտես եւ Facebook կամ twitter լրտես, Viber լրտես եւ iMessage լրտես – Bugging. Դա հնարավոր կլինի պատմության ընդլայնված exactspy – Handheld հսկողություն. Դուք պետք է հեռակառավարման ավելի հեռախոսով հետ ստեղծել exactspy: Այս տեսակի կարողությունների, ինչպես նաեւ gadget wipeout, հեռավոր արտադրանքը խոչընդոտմանն կլինի ձեր բռնակի – Undetected! Փոքր մարտկոց INGESTION – Stealth! Չի օգտագործել տեքստային հաղորդագրության հրամանները, որոնք կարող են ցույց տալ, որ թիրախ բջջային հեռախոսով, կատարելու համոզված գաղտնիությունը ձեր սեփական հետեւելը – Հարմարավետ! Կարող է կարգավորել հիմնական բջջային հեռախոսի ապրանքանիշերի եւ օպերացիոն համակարգեր: Android բջջային հեռախոս, iPhone հեռախոսներ Ինչ վերաբերում է ծախսերի ծրագրի, ՀՀ Պրեմիում խաղարկային ցուցակը ծախսերը $15.99 մեկ ամիս պահպանում. Եթե Ձեր ամուսինը կամ աշխատակցի խաբում է ձեզ կամ ձեր ընկերության, Այս արժեքը, առանց կասկածի,, մի փոքր գինը վճարել է որոշել. Այն ամենաէժան գինը լրտես ծրագրային ապահովման ծրագիր, համեմատ mSpy, Բջջային հեռախոս լրտես, Steathgeine.. Դուք կարող եք բեռնել :”The Way Text Messages Tracking Cell Phone Spy Free“