Կակաոյի համային եւ առողջ կարագ - Հատկություններ եւ կիրառություն - Առողջություն - 2020 Արոմատիկ եւ առողջ կակաոյի կարագ - Հատկություններ եւ կիրառություն, ակնարկներ Կոսմետոլոգիայում կանայք օգտագործում են կակաոյի կարագը կնճիռների, ձգվող նշանների եւ մազի կորստի համար: Կոսմետոլոգիայում կանայք օգտագործում են կակաոյի կարագը, որի հատկությունները եւ օգտագործումը կարող են ազատվել կնճիռներից, ձգվող նշանից եւ նույնիսկ մազերի կորստից: Այսպիսով, դուք պետք է սովորեք պրոֆեսիոնալ beauticians- ից, որպեսզի չվնասեք նրանց առողջությանը: Կակաոյի կարագը պարունակում է հակաօքսիդիչ նյութեր, որոնք խթանում են իմունային համակարգը եւ բարելավում մարմնի ընդհանուր տոնայնությունը: Ինչ ենք զբաղվում: Կակաոյի կարագը արդյունահանվում է շոկոլադե ծառի սերմերից: Նավթի ամուր եւ փխրուն կառուցվածքը մնում է 16-18 աստիճանով, բայց եթե ջերմաստիճանը բարձրացվի, արդյունքում ստացվում է մաքուր յուղայնության հետեւողականություն: Կակաոյի կարագը պարունակում է հակաօքսիդիչ նյութեր, որոնք խթանում են իմունային համակարգը եւ բարելավում մարմնի ընդհանուր տոնայնությունը: Աշխարհի մարդիկ օգտագործում են գործիքը, ամրացնելու իմունային համակարգը, կոսմետիկ նպատակով: Ենթադրվում է, որ այն փոխարինում է մի շարք քսուքներով եւ մարմնի խնամքի միջոցներով: Օգտագործողի առաջարկությունները կօգնեն որոշել, թե արդյոք անհրաժեշտ է կակաոյի յուղ օգտագործել ամենօրյա օգտագործման համար կամ նախապատվություն տալ մասնագիտացված ապրանքներին: Կակաոյի կարագը արդյունահանվում է շոկոլադե ծառի սերմերից: Ինչպես օգտագործել կակաոյի կարագ, մազերի ամրապնդման համար Կակաոյի կարագը գերազանց է չոր եւ փխրուն մազերի կառուցվածքը վերականգնելու համար: Այն խոնավացնում եւ սնուցում է մազերի ֆոլիկուլը: Փայլը, ճարպային բովանդակության շնորհիվ, հայտնվում է առաջին դիմումից հետո: Գործիքը փաթաթվում է արմատների մեջ, նախապես ջեռուցվում է ջրային բաղնիքում: Կակաոյի կարագի բաղադրատոմսեր մազերի համար. Կակաոյի կարագի մեկ ճաշի գդալ խառնվում է նույն համամասնությամբ թթուներով, կեֆիրով եւ ձվի ձվի դեղնուցներով: Բաղադրիչները մանրակրկիտ խառնվում են եւ հարստանում են զանգվածային շարժումների մեջ: Մակերեւույթը մշակելուց հետո ֆիլմի վերին եւ դրեց 1-1,5 ժամ տաք ջերմահաղորդություն, որից հետո գործակալը լվանում է սառը ջրով: Կրկնել կարգը պետք է լինի շաբաթը 2-3 անգամ, 12-16 դիմակների ընդհանուր բարդությունը: Խնկունի ներարկման մեջ ավելացնել 2-3 ճաշի գդալ կակաոյի յուղ, որը նախապես հալված է ջրի բաղնիքում: Դիմակին հավասարաչափ բաշխվածությունից հետո գլուխը տաքացվում է պլաստիկ փաթեթավորմամբ: Շամպուն 2-3 ժամվա ընթացքում լվանում է մազերը: Հնարավոր է օգտագործել շաբաթական 2 անգամ, ընդհանուր առմամբ 10-12 անգամ: Կակաոյի կարագի մեջ (2-3 ճաշի գդալ) պետք է ավելացվի այրվող յուղ `1: 1 հարաբերությամբ եւ A եւ E վիտամինների 5 կաթիլ: Մազի ամբողջ երկարության վրա միասնական բաշխված դիմակ, 1.5 ժամից պակաս լվանալ: Դասընթացը բաղկացած է 12-14 դիմակներից: Կակաոյի կարագը գերազանց է չոր եւ փխրուն մազերի կառուցվածքը վերականգնելու համար: Այն խոնավացնում եւ սնուցում է մազերի ֆոլիկուլը: Հուշում. Եթե դուք վարում եք կակաոյի կարագը, դուք կզարմացնեք ողջ մարմինը, ուժեղացնելու նյարդային համակարգը, սթրեսը թեթեւացնելու եւ անքնությունից ազատվելու համար: Սարքավորում է ցելյուլիտի եւ ձգվող նշանների դեմ Ցելյուլիտը եւ մաշկի ձգումը փչացնում են աղջկա տեսքը, նվազեցնելով ինքնասիրությունը: Մարդկանց հետ շփման եւ մտերմության վախը զարգանում է: Հետեւաբար, դուք պետք է աշխատեք խնդրահարույց ոլորտներում: Ձգվող նշանները եւ ձգվող նշանները հիմնականում ծնվում են կամ հանկարծակի քաշի կորուստից հետո: Հղիության ժամանակ ձգվող նշանները կանխելու համար կակաոյի կարագը կարող է օգտագործվել պտղի աճի ողջ ընթացքում: Բավական է բավականաչափ պարբերաբար յուղաձգել խնդիրներ ունեցող տարածքները: Հակացելյուլիտային մերսման արդյունավետությունը բարձրացնելու համար օգտագործեք կակաոյի կարագը: Դա անելու համար խառնել կակաոյի փոշին `ցանկացած բազայի յուղով եւ շոկոլադի զանգվածը կիրառել մաշկի վրա: Այն պետք է լինի նման հետեւողականություն, որպեսզի հոսքը չընկնի եւ չափազանց հաստ չէր: Առողջապահական խնդիրները պետք է կիրառվեն խնդրահարույց տարածքներում: Մաշկը խառնելուց հետո լվանալ մածուկից եւ մաշկը բուժել հակացելյուլիտային կրեմով: Հղիության ժամանակ ձգվող նշանները կանխելու համար կակաոյի կարագը կարող է օգտագործվել պտղի աճի ողջ ընթացքում: Բավական է, որ պարբերաբար ծանրաբեռնեք խնդիրները: Անսովոր արդյունավետ ընթացակարգ `հիմնված կակաոյի կարագի վրա` շոկոլադե պղպեղի մոմ: Որպեսզի դրանք ձեզ համար անհրաժեշտ է 400 գրամ հալված բնական մոմ: Դրան ավելացվում է 40 գրամ ձիթապտղի յուղ, 50 գրամ կակաո փոշի եւ կարմիր պղպեղ պայուսակ: Դուք կարող եք ավելացնել ծովային աղը խառնուրդի համար, որպեսզի մացառի ազդեցություն եւ խթանող ազդեցություն ունենա: Մոմերը կազմված են զանգվածից, որի հաստությունը հավասար է մատների չափին: Խնդիր տարածքներում նրանք գլորում են չոր մաշկի վրա: Հուշում. Դեզոդորացված եւ բնական կակաոյի կարագը չի տարբերվում արդյունավետությունից: Հարուստ շոկոլադի հոտը միայն առաջին դեպքում է, ուստի հեշտ է տարբերակել երկու տեսակի: Արդյունքը ակնհայտ է Տարիքով մաշկային խնդիրներ առաջանում են: Դեմքը փչանում է, նախկին թարմությունը անհետանում է եւ կնճիռները հայտնվում են: Վիտամին A- ի եւ օգտակար թթուների բովանդակության շնորհիվ այն կարող է օգտագործվել մաշկի առաձգականության բարձրացման եւ արտաքին անբարենպաստ ազդեցություններից պաշտպանելու համար: Օգտագործողները հայտնաբերում են առավել արդյունավետ կակաոյի յուղի վրա հիմնված դեմքի դիմակներից երեքը. Թարմացնող մաշկը կարող է դիմակավորել, որը բաղկացած է հալված կակաոյի կարագի մի թեյի գդալից, թակած կանաչ մաղադանոսից: Կիրառել ապրանքը դեմքի վրա, մերսման գծերի միջոցով կես ժամ: Լվանալ չոր վարդագույն ջրով: Ձվի դեղնուց, մեղր, կակաոյի կարագ, գազար եւ կիտրոնի հյութ խառնուրդը կօգնի խնձորի դեմքին մաշկը փրկել: Խառնուրդը հավասարապես տարածվում է դեմքին եւ պահում է 10-15 րոպե: Կոսմետոլոգները խորհուրդ են տալիս լվանալ դիմակը տաք ջրով, որից հետո մաշկը փափկեցնում է մի կտոր սառույց, ծածկերը փակելու համար: Բոլոր մաշկի տեսակների համար դիմակ, որը բաղկացած է թեյի գդալ կակաոյի կարագի, ամբողջական կաթից կամ մրգի (բուսական) հյութից: Խառնուրդը մաշկը բուժվում է 10-15 րոպե եւ լվանում է սառը ջրով: Կակաոյի կարագը դեմքին դեմ պետք է լինեն, եթե դուք ունեք չոր, շողոքորթ մաշկ: Հերթական դիմակները կօգնեն վերականգնել էլաստիկությունը եւ ջրային հավասարակշռությունը: Ծերացող մաշկը նույնպես վերականգնվել է, եւ կնճիռները անհետանում են: Կակաոյի կարագը դեմքին դեմ պետք է լինեն, եթե դուք ունեք չոր, շողոքորթ մաշկ: Հերթական դիմակները կօգնեն վերականգնել էլաստիկությունը եւ ջրային հավասարակշռությունը: Ձմռանը աչքերի շուրջ մաշկի խնամքը հնարավոր չէ առանց կակաոյի կարագի: Այն օգնում է խուսափել obvetrivaniya եւ ցրտահարություն: Ջերմ սեզոնում արդյունավետորեն օգտագործեք դեղամիջոցը այրվածքների համար: Նրանք կրծկում են ուսերին արեւայրուկից հետո: Կակաոյի կարագի օգուտներից մեկը նաեւ խոշոր քաղաքում պաշտպանում է դեմքը տոքսիններից եւ վնասակար նյութերից: Այն արագ ներծծվում է մաշկի մեջ, ուստի այն չի թողնում յուղոտ փայլ: Հուշում. Կակաոյի կարագը ձմռան օրերին խանգարում է դեմքի եւ շրթունքների հեռացումից: Այս գործիքը բուժում է անկյուններում ճաքերի բորբոքում, եթե դրանք ամեն գիշեր օգտագործվում են գործիքով: Կակաոյի կարագի օգտագործումը բժշկության մեջ Կակաոյի կարագը լայնորեն օգտագործվում է ավանդական բժշկության մեջ: Բնական ապրանքը մաքրում է մարմինը եւ բարելավում է աշխատանքը: Varicose veins, բորբոս, էկզեմա, խնամքի խանգարումներ բուժքույրական մայրերի մեջ, կատարելապես վերացնում են կակաոյի կարագի հավելումները: Հանգստացնող խանգարումների համար դուք պետք է մի թեյի գդալ կակաոյի յուղ: Ամբիոնի հետ կապված խնդիրները անհետանում են: Հեմոռոյները կարող են բուժվել, եթե կաթնային կարագի թեյի գդալը տեղադրվի ուղղանկյուն փրփուրից հետո: Գինեկոլոգիական խնդիրները տանը բուժվում են նաեւ կակաոյի կարագով: Եթե դուք խմել մի թեյի գդալ կակաոյի յուղով 10 կաթիլով ծովածուծի յուղով եւ ներծծվել բամբակյա շվաբրով խառնուրդով, ապա դուք ստանում եք մոմեր, որոնք պետք է տեղադրվեն վագինային `արգանդի վզիկից ազատվելու համար: Angina եւ colds բուժում մի խառնուրդ կակաոյի կարագի եւ propolis է հարաբերակցությամբ 1:10. Թմրանյութերի կանոնավոր օգտագործումը թույլ է տալիս ձերբազատվել թոքաբորբից եւ նույնիսկ տուբերկուլյոզից: Հարմար է այրվածքների բուժման համար: Կակաոյի կարագը նույնպես օգտագործվում է որպես կանխարգելիչ աթերոսկլերոզի, փորկապության եւ չոր մաշկի դեմ: Հետեւաբար դեղը խորհուրդ է տրվում տարեցների համար: Խոլեստերինի ավելցուկից դուք պետք է վերցնեք կես թեյի գդալ յուղը օրական երկու անգամ սնունդից 15 րոպե առաջ: Կակաոյի կարագը լայնորեն օգտագործվում է ավանդական բժշկության մեջ: Բնական ապրանքը մաքրում է մարմինը եւ բարելավում է աշխատանքը Որպես խոլերետիկ նյութ, դուք պետք է օգտագործեք կակաոյի կարագը հալված ձեւով: Խմած է դատարկ ստամոքսի վրա: Տաք ջրի շիշը դրվում է աջ կողմում եւ այնտեղ պահվում է 1,5-2 ժամ: Բավական է շաբաթական մեկ անգամ իրականացնել ընթացակարգը: Քանի որ կանխարգելում է հազի եւ ցուրտ քաղցրավենիքի կակաոյի կարագը, եթե դրանք քթի լորձաթաղանթի քսում են: Նաեւ մերսում է կրծքավանդակը `օգտագործելով միջոցների օգտագործումը, բարելավում է արյան շրջանառությունը եւ կարգավորում է արյան շրջանառությունը: Կաթնաշոռային բժշկության պատրաստման համար յուղը տաք կաթում խառնել եւ սառեցրել է որպես դեղ: Հուշում. Բնական կակաոյի կարագը կարելի է գնել օրգանական արտադրանքի խանութներում: Ինտերնետ խանութներում գործիք պատվիրելու ժամանակ ուշադիր կարդացեք շշի հրահանգները եւ կազմը: Կակաոյի կարագի վրա հիմնված տնային կոսմետիկա Կոսմետիկայի խանութներում գործում են մաշկի խնամքի տարբեր միջոցներ, որոնք պարունակում են կակաոյի կարագ: Սակայն հնարավոր չէ ասել, որ նման արտադրանքի բնականոնության մասին, հետեւաբար, կոսմետոլոգները առաջարկում են բաղադրատոմսեր, որոնք կարող են պատրաստվել ինքնուրույն: Մաղադան պատրաստելու համար հարկավոր է ջեռուցել 2 ճաշի կոշտ կարագ, ջրի բաղնիքում ավելացնել մի ճաշի գդալ մեղր, վարսակի ալյուր եւ հում աղացած ընկույզ: Ապրանքը մի քանի անգամ օգտագործելու համար խառնուրդը գլորում է գնդիկները եւ պահում սառնարանում: Այնուհետեւ հալեցնում դրանք եւ անհրաժեշտության դեպքում կիրառեք: Կակաոյի կարագի մաքուր ձեւով պարբերաբար օգտագործելով, ամրացվում են թարթիչները եւ հոնքերը: Պաշտպանեք մաշկը ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներից, կակաոյի կարագը, եթե օգտագործվում է որպես կրեմ: Որպեսզի դա արվի, հալեցնում գործակալը ջրի բաղնիքում եւ առատորեն կիրառվում է մարմնի եւ դեմքի մաշկի վրա: Դուք կարող եք կատարել կակաոյի կարագի վրա հիմնված մացառ Կակաոյի յուղը կիրառել ձեր մաշկի վրա գիշերում: Յուղոտ փայլը չի մնա, հատկապես, եթե առավոտյան ներծծված իր անձեռոցիկով: Կախարդի շրջակայքի համար խնամելու համար կակաոյի կարագը կպցրեք բանջարեղենով (նուշ, դեղձ, քնջութ): Քաղցր շրթունքներից օգնելու համար կալցիայից կարագի հիման վրա բալասանից ազատվելը: Հաճելի շոկոլադի համը դիմելու է ձեր մարդուն: Հուշում. Խանութը բացեց կակաոյի կարագը սառնարանում, որպեսզի այն չխախտի: Ելենա, 32 տարեկան: «27 տարի անց ես նկատեցի, թե ինչպես է իմ մաշկը ծերանում, ուստի սկսեցի դիմակայել կակաոյի յուղի վրա դիմացկուն դեմքին: Երկու շաբաթ պարբերական օգտագործման ժամանակ նկատեցի, որ մաշկը դառնում է թարմ եւ առաձգական: Հուսով եմ, որ շուտով կնճիռները շտկելու են»: Oksana, 25 տարեկան: «Ես մեկ տարի առաջ գեղեցիկ աղջիկ ծնեցի, սակայն, ցավոք, հղիության ժամանակ ես շատ ավելցուկային քաշի ստացա: Բացի այդ, շատ ջուր կար, ուստի իմ ստամոքսը հսկայական էր: Հասկանալի է, որ երեխայի ծնունդը հանգեցրեց ծանր քաշի կորստի: Արդյունքում ահավոր ձգվող նշանները: Ես նույնիսկ հեռացրեցի ամուսինս մարմնից, ինտերնետից մի հոդված գտա կակաոյի կարագի կախարդական հատկությունների մասին եւ որոշեցի փորձել այն: Ես երեք ամսվա ընթացքում աշխատել եմ վնասված մաշկի վրա, եւ տեսանելի արդյունք է: Ես խորհուրդ եմ տալիս բոլորին »: Էլիզաբեթ, 17 տարեկան: «Կակաոյի կարագը ինձ օգնեց մազերի խնամքի համար: Նկարելուց հետո մազերը չոր եւ ձանձրալի դարձան, հիմա խորհուրդ եմ տալիս բոլորին օգտագործել այս մեթոդը»: Լյուդմիլա Նիկոլաեւնա, 53 տարեկան: «Երբ սկսեցի գորշ մազերս հասնել, ես սկսեցի ներկել նրանց, նույնիսկ չնայած իմ տարիքին, ես լիարժեք ժամանակ չունեմ, ուստի միշտ պետք է գեղեցիկ լինեմ, բայց ես այլեւս գեղեցիկ շալվարային շերտեր չունեմ, աղջիկս խորհուրդ տվեց ինձ փորձել շփվել այն իմ մաշկի մեջ կակաոյի կարագի գլուխները խառնվում են կեֆիրի, ձվի եւ ծղոտի յուղի հետ: Նայում էր գրավիչ փայլ ու դարձյալ քնքուշ ու ուրախ դարձավ »: Ճեղքված շուրթերը կօգնեն ազատվել բալզամից `հիմնվելով կակաոյի կարագի վրա Ուլյանա, 22 տարեկան: «Ես հեմոռոյ եմ կակաոյի յուղով բուժել, հղիությունից հետո նա շատ բորբոքված է դարձել եւ ոչ մի օպտիկա չի օգնում: Բժիշկները խորհուրդ են տվել վիրաբուժություն: Լավ է, որ ես լսեցի ավագ սերնդի առաջարկությունները եւ օգտագործեցինք առկա միջոցները»: Դմիտրի, 28 տարեկան: «Կինս խորհուրդ տվեց օգտագործել կակաոյի կարագը, ցուրտ եղանակի ժամանակ, ես նրանց վերաբերվում է ռնգային խոռոչի վրա, հարվածեցի նրանց, եւ մի քանի օրվա ընթացքում սառը էր, շարունակելու եմ հետեւել իմ կնոջ առաջարկներին»: Քեթրին, 34 տարեկան: «Ես իսկապես սիրում եմ մոմեր, հիմնվելով կակաոյի յուղի վրա: Արդյունքն ակնհայտորեն կարելի է տեսնել հաջորդ օրը, օգտագործվելուց հետո: Ճիշտ է, դա քիչ ժամանակ է պահանջում, որպեսզի դրանք տանես, բայց տնական մերսողը արժե այն»: Չնայած բաղադրիչների բնականությանը, միշտ օգտագործեք նախքան պատրաստված կոսմետիկան դաստակի կամ անկյունի վրա օգտագործման համար: Այսպիսով, դուք պաշտպանում եք անսպասելի մաշկի ռեակցիաներից: Կանանց haircut short hair (50 լուսանկար) - With Bangs կամ առանց 7 աստղեր, ովքեր չեն սիրում շփվել երկրպագուների հետ. Կատաղի թշնամիները կամ պարզապես լուռ: Ինչ մազերի գույնը հարմար է շագանակագույն աչքերի համար: (50 լուսանկար) - Լավագույն պատկերներ Copyright 2020 \ Կանանց ամսագիրը \ Արոմատիկ եւ առողջ կակաոյի կարագ - Հատկություններ եւ կիրառություն, ակնարկներ


27/05/16 13:14 44-ամյա Կարմեն Էլեկտրան` LaPalme ամսագրի էջերին (լուսանկարներ)


source: fineweb

text: Իսլամ Իսլամը (արաբ.՝ الإسلام), համաշխարհային կրոն, որի հիմքը Ղուրանն է։ Մուսուլմանությունը Իսլամի հայերեն անվանումն է։ Իսլամ բառն ունի մի քանի իմաստ, բառացիորեն թարգմանվում է որպես «հնազանդություն»։ Այլ տերմինաբանությամբ իսլամը բացարձակ միաստվածություն է, Ալլահին (Աստծոն) ենթարկվելը։ Մարդիկ, ովքեր ենթարկվում են Ալլահին (Աստծոն) կոչվում են մուսուլմաններ։ Ղուրանի տեսանկյունից, իսլամը միակ ճշմարիտ կրոնն է, նրա հետեւորդներն են բոլոր մարգարեները։ Իսլամը վերջնական ձեւով ներկայացվել է Մուհամմադ մարգարեի քարոզների ժամանակ, ով ստացել է տեղեկություններ նոր կրոնի մասին Ղուրանի տեսքով։ Իսլամի տեսանկյունից հին մարգարեների հետեւորդները շեղվել են ճիշտ ճանապարհից, որը տրվել է նրանց Աստծո կողմից, իսկ հնագույն գրքերի տեքստերը աստիճանաբար խեղաթյուրվում էին։ Ամեն անգամ ճշմարիտ հավատքը թարմացնելու համար, Աստված ուղարկում էր տարբեր ժողովուրդների մոտ իր առաքյալներին, այդ թվում Աբրահամին, Մովսեսին, Հիսուսին։ Վերջին առաքյալը մարգարեներից Մուհամմադն է, ով մարդկությանը բերեց իսլամը պարզ եւ անձեռնմխելի տեսքով։ Ալլահ արաբերենից թարգմանաբար նշանակում է Աստված, արարիչ, ամեն ինչի ստեղծող եւ կազմակերպիչ։ Բացի նրանից, ոչ ոք չունի այդ հատկանիշները։ Ալլահը միակն է ու ամենակարողը, չի ծնել ու չի ծնվել, եւ ոչ ոք նրան չի կարող հավասարվել։ Ալլահի առկայությունը անհրաժեշտ է, իսկ դրա բացակայությունն՝ անհնար։ Ըստ մուսուլմանների, նա չունի իրեն հավասարը, եւ դրանով արտահայտվում է իր եզակի լինելը։ Ղուրան[խմբագրել] Ղուրանը իսլամի սուրբ գիրքն է։ Ըստ իսլամի ուսմունքի, Ղուրանը ուղիղ, հավերժական եւ իրական Աստծո խոսքն է։ Ղուրանը ուղարկվել է Աստծո կողմից յոթերորդ երկինք, եւ ապա՝ հրեշտակ Գաբրիելը (Ջաբրաիլը) մաս-մաս փոխանցեց այն Մուհամմադ մարգարեին ավելի քան 23 տարիների ընթացքում։ Ղուրան բառը գալիս է արաբական Kyran բառից (բարձրաձայն ընթերցանություն)։ Ղուրանը բաղկացած է 114 սուրաներից (գլուխներ) եւ 6600 այաներից։ Ժամանակագրական կարգով առանձնանում են մեքքենական եւ մադինայական սուրահներ։ Մուսուլմանները կարծում են, որ Ղուրանը պարունակում է Աստծո նոր օրենքը, որն ունի աննշան տարբերություններ նախորդող օրենքներից։ Մուհամմադը (մոտ 570 թ - հունիսի 8, 632թ) - Իսլամի մարգարեն է, ով ուղարկվել է Աստծո կողմից ամբողջ մարդկությանը։ Մուսուլմանները հավատում են, որ Մուհամմադի միջոցով, Աստված ուղարկել է նոր կրոնը - իսլամը - ավարտուն տեսքով, ինչպես նաեւ Ղուրանը - վերջին Աստվածային Հայտնությունը։ Ըստ Իսլամի դրույթների, Մուհամմադը – Աստծո վերջին առաքյալն է նրանից հետո առաքյալներ չեն լինի մինչեւ դատաստանի օրը։ Մուհամմադը Մեքքենական Կուրեյշ ցեղից էր։ Նրա նախնիներից է մարգարե Աբրահամը ու նրա որդի Իսմայիլը։ Ռազմաքաղաքական, տնտեսական, կրթական եւ այլ ձեռքբերումները մուսուլմանների կողմից հանգեցրել է նրան, որ իսլամը դարձավ համաշխարհային կրոն։ Մուսուլմանների տեսանկյունից, Իսլամի ծագումը եւ զարգացումը առաջին հերթին կապված է Աստվածային հայտնութունից եւ ճակատագրից։ Իսլամը դարձավ նոր քաղաքակրթության, նոր տիպի մտածողության, ապրելակերպի հիմքը, որոնք ազդել են մարդկության պատմության ընթացքում։ Մուսուլմանական համայնքներ գոյություն ունեն ավելի քան 120 երկրներում եւ համակցված են, ըստ տարբեր տվյալներով 1,3 մինչեւ 1,9 միլիարդ մարդ։ 35 երկրներում Մուսուլմանները կազմում են բնակչության մեծ մասը, իսկ 29 երկրներում, Իսլամի հետեւորդները կազմում են հզոր փոքրամասնություն։ 28 երկրներում, իսլամը ճանաչվել է պետական կամ պաշտոնական կրոն։ Մուսուլմանների միայն 18% է ապրում արաբական երկրներում։ Իսլամը երկրորդ ամենամեծ կրոնն է աշխարհում քրիստոնեությունից հետո, ինչպես նաեւ մոլորակի ամենաարագ աճող կրոնը։


source: wikipedia

text: Վրաստան (՝ արտասանվում է «Սաքարթվելո»), պաշտոնական անվանումը մինչեւ 1995 թվականը՝ Վրաստանի Հանրապետություն (), ինքնիշխան պետություն Հարավկովկասյան տարածաշրջանում, որը միջանկյալ դիրք է զբաղեցնում Արեւելյան Եվրոպայի եւ Հարավարեւմտյան Ասիայի միջեւ։ Գտնվում է Մեծ Կովկասի լեռնային համակարգի արեւմտյան եւ կենտրոնական հատվածներում։ Արեւմուտքում Վրաստանի ափերը ողողում են Սեւ ծովի ջրերը, հյուսիսում սահմանակցում է Ռուսաստանի Դաշնությանը, հարավ-արեւմուտքում՝ Թուրքիային, հարավում՝ Հայաստանին, հարավ-արեւելքում՝ Ադրբեջանին։ Մայրաքաղաքը Թբիլիսին է, որը նաեւ երկրի քաղաքական, տնտեսական եւ մշակութային կենտրոնն է։ Զբաղեցնում է 69 700 կմ2 տարածք, իսկ բնակչությունը՝ ըստ 2019 թվականի մարդահամարի տվյալների, կազմում է 3 723 500 մարդ։ Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը կազմում են վրացիները, գլխավոր ազգային փոքրամասնություններն են ադրբեջանցիներն ու հայերը։ Վրաստանը խորհրդարանական կառավարման համակարգով սահմանադրական, բազմակուսակցական հանրապետություն է։ Վրաստանի պատմության ակունքները հասնում են մինչեւ բրոնզի դար։ Պատմական ուրույն ուղի են անցել առաջին վրացական պետությունները՝ Վիրքը, իսկ արեւմուտքում՝ Կողքիսը։ 4-րդ դարում՝ Միհրան Գ արքայի կառավարման տարիներին, վրաց արքունիքն ընդունում է քրիստոնեությունը։ 11-րդ դարում Վրաստանը միավորվում է մեկ պետության՝ Վրաց թագավորության կազմի մեջ. Վրաց Բագրատունիների դրոշի ներքո համախմբվում են ոչ միայն պատմական վրացական հողերը, այլեւ հարեւան ու հեռավոր բազմաթիվ երկրներ։ Դավիթ Շինարարի կառավարմամբ սկսվում է վրաց պատմության ոսկեդարի ժամանակաշրջանը, որը շարունակվում է մինչեւ Թամար թագուհու գահակալման ավարտը՝ երբ Վրաստանը հասնում է իր երբեմնի հզորության գագաթնակերտին։ Ավելի ուշ, քոչվոր մոնղոլների ասպատակությունների եւ թուրք-պարսկական հակամարտությունների արդյունքում թուլացած Վրաստանը մասնատվում է եւ վերջինիս հենքի վրա առաջանում են Քարթլիի, Իմերեթի եւ Կախեթի թագավորությունները։ 1801 թվականին Արեւելյան Վրաստանը, ապա ամբողջ երկիրը, անցնում է Ռուսական կայսրությանը՝ դառնալով «կռվախնձոր» տարածաշրջանային գերտերությունների միջեւ։ 1917 թվականին Բոլշեւիկյան հեղափոխությունից հետո Վրաստանը մտնում է Անդրկովկասյան կոմիսարիատի կազմի մեջ, իսկ մեկ տարի անց՝ 1918 թվականի մայիսի 26-ին, հռչակվում է Վրաստանի ժողովրդավարական հանրապետության անկախությունը։ Վրաց ազգային պետությունը երկար կյանք չի ունենում եւ 1921 թվականին ենթարկվում է խորհրդային կարմիր բանակի ռազմախուժմանը։ Արդյունքում ստեղծվում է Վրացական ԽՍՀ-ն որպես Խորհրդային Միության կազմում գտնվող ինքնավար հանրապետություն։ Ազգությամբ վրացի Իոսիֆ Ստալինը դառնում է ԽՍՀՄ պատմության ամենանշանավոր գործիչը, որին էլ վերագրվում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում Խորհրդային միության հաղթանակը ու ամբողջ ժամանակաշրջանի նվաճումները։ ԽՍՀՄ անկումից հետո՝ 1991 թվականին, հռչակվում է Վրաստանի անկախությունը, իսկ 1995 թվականին ընդունվում է համավրացական առաջին Սահմանադրությունը։ Անկախության առաջին տարիներն անցնում են քաղաքացիական պատերազմի պայմաններում, որին հաջորդում են Աբխազիայի, Հարավային Օսիայի, իսկ ավելի ուշ նաեւ Աջարիայի անջատողական խռովություններն ու տնտեսական ճգնաժամը։ 2003 թվականին հաղթությամբ է պսակվում Միխեիլ Սաակաշվիլիի առաջնորդած Վարդերի հեղափոխությունը, որի արդյունքներով պայմանավորված Վրաստանի արտաքին քաղաքականության հիմնական նպատակը դառնում է եվրոատլանտյան ինտեգրացումը։ Երկրի արեւմտամետ արտաքին քաղաքական դիրքավորումը 2008 թվականին հանգեցնում է ռուս-վրացական պատերազմի, որի արդյունքում Վրաստանի զգալի տարածքներ բռնազավթվում են ՌԴ-ի կողմից։ Անվանում Վրաստանի եւ՛ ինքնանվանումը, եւ՛ արտաքին անվանումը ծագել են միջնադարյան ժամանակահատվածում եւ այս կամ այն կերպ կապված են վրաց պատմական կենտրոնական մարզի՝ Քարթլի անվան հետ։ Պատմություն Նախնադար Վրաստանի տարածքում հայտնաբերվել են նյութական մշակույթի հուշարձաններ, որոնք ստորին քարի դարից են։ Նոր քարի դարի եւ բրոնզեդարյան վաղ երկրագործական մշակույթի բնակավայրեր հայտնաբերվել են Քվեմո-Քարթլիում, Ռիոն-Ղվիրիլյան ավազանում եւ այլուր։ Արեւելյան Վրաստանում վաղ երկրագործական մշակույթին փոխարինել է Կուր-Արաքսյան մշակույթը։ Մ.թ.ա. 8-րդ դարում ստեղծվել են ցեղային կայուն միություններ, խորացել է ունեցվածքային եւ սոցիալական անհավասարությունը, նախնադարյան համայնական հասարակարգի քայքայման եւ դասակարգային հարաբերությունների ձեավորման պրոցեսը։ Մ.թ.ա. 6-րդ դարում Արեւմտյան Վրաստանի տարածքում ձեւավորվել է Կոլխիդայի թագավորությունը։ Մ.թ.ա. 4-րդ դարում Արեւելյան Վրաստանում ուժեղացել է Իբերիայի թագավորությունը՝ Արմազ, ապա՝ Մցխեթ կենտրոնով։ Մ.թ.ա. 3-1-ին դարերում Վրաստանի բնակչության մեծամասնությունը կազմող ազատ եւ կիսազատ հողագործ-համայնականները նաեւ հիմնական զինվորական ուժն էին։ Կիրառվում էր նաեւ ստրկական աշխատանքը։ Հելլենիստական դարաշրջանում Վրաստանի քաղաքական եւ տնտեսական մշակութային սերտ կապեր ուներ Հայաստանի, Սելեւկյանների պետության, Պոնտոսի թագավորության հետ։ Մ.թ.ա. 1-ին դարում Հռոմեական կայսրությունը գրավել է Իբերիան։ Իբերական թագավորության եւ Լազիկայի (Լազական թագավորություն) հետագա հզորացմամբ մ.թ. 2-4-րդ դարերում հռոմեական ազդեցությունը թուլացել է։ Վրաստանում ավատատիրական հարաբերությունները ձեւավորվել են մ.թ. 2-4-րդ դարերում (4-6-րդ դարերում դարձել են տիրապետող)։ 4-րդ դարում տիրապետող կրոն է դարձել քրիստոնեությունը։ Վաղ միջնադար Հայերի ու աղվանների դաշնակցությամբ ուժեղացել է Քարթլիի բնակիչների պայքարը սասանյան զավթիչների դեմ։ Վախթանգ I Գորգասալի թագավորության ժամանակաշրջանում (5-րդ դարի երկորրդ կես) նշանակալից շինարարական աշխատանք է կատարվել, կարեւոր կենտրոն, ապա նաեւ Քարթլիի մայրաքաղաք է դարձել Թիֆլիսը։ 523 թվականին Պարսկաստանը Քարթլիում վերացրել է թագավորական իշխանությունը, երկրի գլուխ կարգել իր կառավարչին (մարզպանին), որի նստավայրը Թիֆլիսն էր։ 562 թվականի պարսկա-բյուզանդական պայմանագրով Արեւմտյան Վրաստանը (Լազիկան) ընկել է Բյուզանդիայի տիրապետության տակ։ 7-րդ դարի սկզբից բյուզանդական ազդեցությանն է ենթարկվել նաեւ Քարթլին։ Զարգացած միջնադար Մինչեւ 9-րդ դար վրացիները հայերի եւ աղվանների հետ համատեղ պայքարել են Վրաստանին տիրած արաբ նվաճողների դեմ։ Վրաստանը Հայաստանի եւ Աղվանքի հետ մտնում էր Արմինիա կուսակալության մեջ։ Ավելի ուշ Վրաստանը ազատագրվել է նաեւ Բյուզանդիայից ունեցած կախումից։ 8-րդ դարի վերջին եւ 9-րդ դարի սկզբին ներկայիս Վրաստանի տարածքում ձեւավորվել են ավատատիրական խոշոր իշխանություններ (Կախեթ, Հերեթ, Աբխազիա)։ Աբխազիայի Լեոն II իշխանը ողջ Արեւմտյան Վրաստանը միավորել է Էգրիս-Աբխազական թագավորության մեջ (մայրաքաղաքը՝ Քութայիս)։ 10-րդ դարի երկրորդ կեսին եւ 11-րդ դարի սկզբին ձեավորվել է միասնական ավատատիրական պետություն՝ Վրաց Բագրատունիների ներկայացուցիչ Բագրատ III թագավորի (975-1014) գլխավորությամբ։ Վրացական թագավորության տնտեսական, մշակութային եւ քաղաքական առավելագույն հզորության է հասել 12-13-րդ դարերում։ 12-րդ դարի առաջին քառորդին, Դավիթ Շինարար թագավորի օրոք (1089-1125) սելջուկյան թուրքերի տիրապետությունը թոթափած Վրաստանը դարձել է Մերձավոր Արեւելքի հզոր պետություններից մեկը։ Վրաց թագավորությունը հզորության գագաթնակետին է հասնում Թամար թագուհու իշխանության տարիներին (1184-1213)։ Քաղաքական եւ մշակութային կապեր են հաստատվել Կիեւյան Ռուսիայի հետ, ուժեղացել է հայ-վրացական համագործակցությունն ու զինակցությունը։ Հիմնադրվել է Զաքարյանների իշխանապետությունը։ Բարձր զարգացման է հասել Վրաստանի մշակույթը, գրականությունը, փիլիսոփայությունը, արվեստը, ճարտարապետությունը։ Այդ ժամանակաշրջանում է ստեղծվել Շոթա Ռուսթավելու «Ընձենավորը» պոեմը։ 13-րդ դարի երկրորդ քառորդին Վրաստանը զավթել են մոնղոլ-թաթարները։ 14-րդ դարի վերջին երկիրն ասպատակել են Լենկ Թեմուրի հրոսակները։ 15-րդ դարի վերջին, ավատատիրական երկպառակությունների հետեւանքով, Վրաստանը բաժանվել է անկախ թագավորությունների (Քարթլիի, Իմերեթիայի, Կախեթի)։ Ուշ միջնադար Մինչեւ 16-րդ դարը Իմերեթիայի թագավորությունից փաստորեն առանձնացել են Մեգրելիայի եւ Գուրիայի իշխանությունները, 17-րդ դարի սկզբին՝ Աբխազիան։ Վրաստանի մասնատմանը նպաստել է կիսանկախ ավատատիրական տիրույթների (սաթավադո) ի հայտ գալը, որոնց տերերն իմունիտետի իրավունք էին ստացել՝ իրենց ձեռքում կենտրոնացնելով վարչական եւ դատական իշխանությունը։ 16-18-րդ դարերում Վրաստանը դարձել է Հարավային Կովկասում գերիշխանության համար պայքարող Թուրքիայի եւ Իրանի միջեւ ընդհարումների թատերաբեմ։ Վրաստանին մեծագույն վնաս են հասցրել 17-րդ դարի առաջին քառորդին Իրանի շահ Աբաս I-ի ավերիչ արշավանքները Քարթլի եւ Կախեթի մարզ (Կախեթում բնաջնջվել է 100 000 մարդ, 200 000՝ գերեվարվել Իրան)։ 1625 թվականին Գ. Սաակաձեի գլխավորությամբ ժողովրդական խոշոր ապստամբություն է ծագել պարսկական լծի դեմ։ 1659 թվականին ապստամբել են Կախեթի մարզի բնակիչները։ Վախթանգ VI-ի օրոք (1703-1724) շինարարական լայն աշխատանքներ են կատարվել, վերականգնվել է ոռոգման համակարգը, կարգավորվել է պետական կառավարումը, հրատարակվել են օրենսդրական ակտեր։ 15-րդ դարում վերսկսվել, իսկ 16-18-րդ դարերում կանոնավոր բնույթ են ստացել մոնղոլ-թաթարական լծի ժամանակաշրջանում ընդհատված ռուս-վրացական կապերը։ Վրաստանի կառավարողները Թուրքիայի ու Իրանի դեմ ռազմական օգնության խնդրանքով բազմիցս դիմել են Ռուսաստանին։ Ռուս-վրացական մերձեցման գործում կարեոր դեր է խաղացել 17-րդ դարի վերջին Մոսկվայում ստեղծված վրացական գաղթավայրը։ Նոր ժամանակներ Պետրոս I-ի Կասպիական արշավանքից հետո, թուրքական եւ իրանական հալածանքների պայմաններում, Վախթանգ VI-ը եւ վրացական շատ քաղաքական ու մշակութային գործիչներ ապաստանել են Ռուսաստանում։ 18-րդ դարի երկրորդ կեսին, Հերակլ II-ի օրոք միավորված Քարթլի-Կախեթական թագավորությունը հզորացել է, վերականգնվել եւ զարգացել է տնտեսությունը, աշխուժացել առեւտուրը։ Առավել նշանակալի քաղաքներն էին Թիֆլիսը (մինչեւ 25 000 բնակիչ), Գորին, Քութայիսը, Թելավը։ Սաղմնավորվել են առաջին մանուֆակտուրաները։ Իմերեթիայի թագավոր Սողոմոն I-ը (1752-84) հնազանդեցրել է անջատամետ ավատատերերին եւ երկրից վտարել թուրքական զավթիչներին։ 17-18-րդ դարերում զարգացել է վրացական մշակույթը, սկզբնավորվել է գրատպությունը։ Հասարակական մտքի առաջատար ուղղություններից է դարձել լուսավորականությունը։ Ռուս-վրացական հարաբերությունների ամրապնդումը հանգեցրել է 1783 թվականին նրանց միջեւ պայմանագրի կնքմանը, որը բարդացրել է Վրաստանի քաղաքական հարաբերությունները Իրանի եւ Թուրքիայի հետ։ 1795 թվականին Իրանի շահ Աղա Մուհամեդ-խան Կաջարի զորքերը ներխուժել են Վրաստան, գրավել եւ ավերել Թիֆլիսը։ Հերակլ 2-րդի մահից (1798) հետո, ուժեղացած ավատատիրական հետադիմության պայմաններում, երկրում ստեղծվել է ճգնաժամային վիճակ։ 1801 թվականին Արեւելյան Վրաստանը միացավ Ռուսաստանին։ Քարթլի-Կախեթական թագավորությունը դադարեց գոյություն ունենալ։ 19-րդ դարի ընթացքում (1803-64) Ռուսաստանի կազմի մեջ մտավ նաեւ Արեւմտյան Վրաստանը։ Ռուս-պարսկական (1804-13, 1826-28) եւ ռուս-թուրքական (1806-1812, 1828-29) պատերազմների հետեւանքով, որոնց ակտիվորեն մասնակցեցին եւ վրացիները, ազատագրվեցին վրացական տարածքներ։ Վրաստանի՝ Ռուսաստանին միանալը, չնայած երկրում հաստատված գաղութային վարչակարգին, ունեցավ առաջադիմական նշանակություն, թուրքական եւ պարսկական լծից Վրաստանի ազատագրման միակ ուղին էր այդ։ Կապիտալիզմի զարգացման ուղին բռնած Ռուսաստանի տնտեսական կյանքի մեջ ներգրավվելը նպաստեց Վրաստանի սոցիալ-տնտեսական վերելքին, ամրապնդվեց վրաց ժողովրդի մշակութային կապը ռուս եւ Ռուսական կայսրության մյուս ժողովուրդների հետ։ Ցարիզմի գաղութային քաղաքականությունը եւ ճորտատիրական լուծը գյուղացիական զանգվածային ելույթների պատճառ դարձան։ 1804 թվականին ապստամբեց Լեռնային Քարթլիի, 1812-1813 թվականներին՝ Կախեթի մարզի, 1819-1820 թվականներին՝ Իմերեթիայի բնակչությունը։ Ցարիզմի զավթողական քաղաքականության դեմ ելավ (1832) նաեւ ազնվական մտավորականությունը։ Ազնվականության հետադիմական մասը ձգտում էր Վրաստանում վերականգնել թագավորական իշխանությունը, իսկ դեմոկրատ, ուղղության ներկայացուցիչները, որոնք գաղափարապես կապված էին դեկաբրիստների հետք պայքարում էին Վրաստանում հանրապետություն կամ էլ սահմանադրական միապետություն ստեղծելու համար։ 1830-40-ական թվականներին համեմատաբար կայուն վիճակը պայմաններ ստեղծեց Վրաստանի տնտեսության հետագա զարգացման համար։ Ապրանքադրամական հարաբերությունների զարգացմամբ ուժեղանում էր գյուղացիների շահագործումը, որն է՝ լ ավելի խորացավ ցարիզմի գաղութային քաղաքականությամբ։ 1841 թվականին՝ Գուրիայում, 1857 թվականին Մեգրելիայում տեղի ունեցան խոշոր գյուղացիական ապստամբություններ։ Արտադրողական ուժերի հետագա զարգացումը փոփոխություններ մտցրեց հասարակության սոցիալական կառուցվածքի մեջ։ Աճեց քաղաքային բնակչությունը։ 1865 թվականին Արեւելյան Վրաստանի քաղաքային բնակչությունը կազմում էր 18,8 %։ Հասարակական-տնտեսական զարգացումը, դասակարգային պայքարի սրումը Ռուսաստանում ստիպեցին ցարական կառավարությանը 1864-1871 թվականներին Վրաստանում վերացնել ճորտատիրական իրավունքը։ Իր ամբողջ սահմանափակվածությամբ հանդերձ գյուղացիական ռեֆորմը արագացրեց կապիտալիզմի զարգացումը Վրաստանում։ 1860-ական թվականների կեսից սկսվեց Անդրկովկասյան երկաթուղու շինարարությունը, 1872 թվականին բացվեց Թիֆլիս-Փոթի երկաթուղին, 1883 թվականին ավարտվեց Բաթում-Թիֆլիս-Բաքու երկաթուղին։ 1883 թվականին Թիֆլիսում կազմակերպվեցին Անդրկովկասյան երկաթուղու գլխավոր արհեստանոցները, որոնցում 19-րդ դարի վերջին աշխատում էր 3 000 բանվոր։ Անդրկովկասյան երկաթուղագիծը 1900 թվականին ներգրավվեց երկաթուղիների համառուսական ցանցի մեջ։ Արդյունաբերական տարբեր ճյուղերում (տեքստիլ, մետաղամշակության, կաշվի, կոնյակի, ծխախոտի են) առաջացան խոշոր ձեռնարկություններ։ Զարգանում էր լեռնահանքային արդյունաբերությունը (Տղիբուլիի քարածուխը, ճիաթուրայի մանգանը)։ Տեղի էր ունենում արտադրության կենտրոնացում։ Հիմնադրվում էին տեղական (առավելապես հայկական եւ ռուսական) եւ արտասահմանյան կապիտալիստների բաժնետիրական ընկերություններ։ 20-րդ դարի սկզբին մշակող արդյունաբերության ծավալը (1860-ական թվականների համեմատ) աճեց 1 միլիոն ռուբլուց 21 միլիոն ռուբլի։ Վրաստանի քաղաքային բնակչությունը 19-րդ դարի վերջին կազմեց 15,3 %։ Կապիտալիստական հարաբերությունները ներթափանցեցին եւ վրացական գյուղ։ Խորացավ գյուղացիության դասակարգային շերտավորումը, կուլակները (որոնք կազմում էին գյուղական բնակչության 5 %֊ը) տիրում էին մշակվող հողատարածությունների 30 %֊ին, կիսապրոլետարական տարրը՝ 55-60 %-ին։ Կապիտալիստական հարաբերությունների զարգացումը, Վրաստանի քաղաքական եւ տնտեսական համախմբումը պայմաններ ստեղծեցին եւ ավարտեցին վրացական բուրժուական ազգի ձեւավորումը։ 1870-1890-ական թվականներին կապիտալիզմի զարգացման ընթացքում ձեւավորվեց Վրաստանի բանվոր դասակարգը։ 19-րդ դարի վերջին հաշվվում էր շուրջ 36 000 բանվոր։ Վարձու աշխատողների ընդհանուր թիվը 120 000 էր։ Ցարիզմի գաղութային քաղաքականությունը, ազգային եւ սոցիալական ճնշումը առաջ էին բերում Վրաստանի աշխատավորների ընդվզումը։ Ռուսական ազատագրական շարժման գաղափարները ազդում էին վրացական առաջավոր մտավորականության վրա։ 1860-ական թվականներին Վրաստանում ուժեղացավ ազգային-ազատագրական շարժումը, որի գլուխ կանգնեցին գրողներ, հասարակական գործիչներ, հեղափոխական դեմոկրատներ Իլյա Ճավճավաձեն, Ակակի Ծերեթելին, Ն. Նիկոլաձեն, Դ. Ծերեթելին եւ ուրիշներ, որոնք կրթություն էին ստացել Ռուսաստանում եւ հաղորդակցվել Վիսարիոն Բելինսկու, Ալեքսանդր Գերցենի, Ն. Ա. Դոբրոլյուբովի, Նիկոլայ Չեռնիշեւսկու հեղափոխական գաղափարներին։ Վրացական վաթսունականները («թերքդալեուլեբի») պայքարում էին վրաց ժողովրդի սոցիալական եւ ազգային ճնշման դեմ։ 1860-ական թվականների վերջից Վրաստանի ձեռնարկություններում տեղի են ունեցել տնտեսական առաջին գործադուլները։ 1870-ական թվականներին, ռուս նարոդնիկների ազդեցությամբ ծնունդ առավ Վրաստանի նարոդնիկական շարժումը, 1870-ական թվականների վերջին առաջացան բանվորական խմբակներ։ Վրաստանի պրոլետարիատը ներգրավվում էր համառուսական հեղափոխական շարժման մեջ։ 1887 թվականին Թիֆլիսում հիմնադրվեց Անդրկովկասի առաջին բանվորական կազմակերպություններից մեկը՝ «Բանվորական միությունը»։ 1880-1890-ական թվականներին աճեց բանվորական խմբակների թիվը։ Մարքսիստական գաղափարների պրոպագանդմամբ հանդես եկան Ռուսաստանից եւ Ուկրաինայից եկած սոցիալ-դեմոկրատները (Ֆ. Ե. Աֆանասեւ, Ս. Յա. Ալիլուեւ, Ա. Մ. Կալյուժնի, Ի. Ի. Լուզին, Ֆ. Ի. Մայորով)։ 1892 թվականի վերջին ձեւավորվեց վրացական մարքսիստական կազմակերպությունը՝ «Մեսամեդասի»-ն։ Վրաստանում գործադուլային շարժումը ձեռք էր բերում կազմակերպված բնույթ։ 20-րդ դարի սկզբին Վրաստանում բանվոր, շարժումը թեւակոխեց նոր փուլ։ Սոցիալ-դեմոկրատների գլխավորությամբ վրացական պրոլետարիատը սկսեց մասսայական քաղաքական պայքար։ 1900-1902 թվականներին խոշոր գործադուլներ եղան Թիֆլիսի, Բաթումի ձեռնարկություններում եւ ճիաթուրայի արդյունաբերական շրջանում։ Համառուսական մասշտաբի խոշոր հեղափոխական ելույթ էր 1902 թվականի Բաթումի գործադուլն ու ցույցը։ 1903 թվականի մարտին Թիֆլիսում կայացավ Կովկասյան սոցիալ-դեմոկրատական կազմակերպությունների I համագումարը։ 1905-1907 թվականների հեղափոխության ժամանակաշրջանում Վրաստանում ծավալվեց բանվորների եւ զինվորների հեղափոխական պայքար։ 1905 թվականի հունվարին 18 թվականի Թիֆլիսի երկաթուղային բանվորների գործադուլը վերածվեց համընդհանուրի։ Ոստիկանության հետ գյուղացիների զինված ընդհարումներ եղան Գորիի, Թիանեթի գավառներում, Կախեթի, Մեգրելիայի գյուղերում։ Գուրիայում իշխանությունն անցավ գյուղացիական կոմիտեների ձեռքը, բռնագրավվեց կալվածատիրական հողը, ստեղծվեցին զինված «կարմիր հարյուրակներ»։ Վրաստանում հոկտեմբերյան քաղաքական ցույցը վերածվեց զինված ապստամբության։ 1905 թվականի նոյեմբեր-դեկտեմբերին առաջացան առաջին արհմիութենական կազմակերպությունները։ 1905 թվականի վերջին գրեթե ամբողջ Արեւմտյան Վրաստանը եւ Արեւելյան Վրաստանի մի մասը գտնվում էր ապստամբ ժողովրդի ձեռքին։ Ցարիզմը դաժանորեն ճնշեց ապստամբությունը։ Պետական խորհրդանիշներ Դրոշ Ներկայիս դրոշը ընդունվել է 2004 թվականին, համաձայն «Դրոշի մասին օրենքի»։ Բացի այդ էլ «Դրոշի մասին օրենքի» երկրորդ էջում գրվում է, թե ինչ սխեմայով է կազմվել դրոշը։ Երկարությունը հարաբերվում է լայնության, այնպես ինչպես 3։2։ Օրհներգ Վրաստանի պետական օրհներգի բառերը վերցված են Զաքարիա Պալիաշվիլու (1871-1933) երկու օպերաներից՝ «Դաիսի» եւ «Աբեսալոմ եւ Էթերի»։ Խոսքերի հեղինակը ժամանակակից վրաց բանաստեղծ Դավիթ Մեգրլաձեն է, ով օգտագործել է մեջբերումներ վրաց դասական բանաստեղծներ Ակակի Ծերեթելու, Վաժա Փշավելու, Գրիգոլա Օրբելիանիի եւ Գալակտիոն Տաբիձեի բանաստեղծություններից։ Բնակչություն Վրաստանի բնակչությունը 2015 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ կազմել է 3 729 635 մարդ։ Բնակչության միջին խտությունը կազմում է 53.5 մարդ/կմ։ Բնակչության աճը 2014 թվականի համեմատ կազմում է -14.7%: Վրաստանի ուրբանիզացվածության մակարդակը կազմում է 57,4%։ Երկրի բնակչությունը բազմազգ է։ Բնակչության մեծամասնությունը՝ 70%-ը, վրացիներ են։ Հայերը կազմում են Վրաստանի բնակչության 9%-ը՝ հիմնականում բնակվելով Թբիլիսիում (այն եղել է արեւելահայության մշակույթի կենտրոնը), Ջավախքում եւ Աբխազիայում։ Շատերը ուծացել (ասիմիլացվել են) Կախեթի մարզում։ Վրաստանում բնակվում են նաեւ ռուսներ, ադրբեջանցիներ, աբխազներ, աջարներ, հույներ, օսեր, քրդեր եւ այլ ազգեր։ Վրացիները պատկանում են իբերա–կովկասյան լեզվաընտանիքի քարթվելական լեզվախմբին։ Հավատացյալները հիմնականում ուղղափառ քրիստոնյաններ են, մասամբ՝ մուսուլմաններ(Աջարիա)։ Կան նաեւ կաթոլիկության հետեւորդներ։ Թույլ են բնակեցված Կոլխիդայի ճահճապատ դաշտավայրը եւ բարձր լեռնային գոտին։ Խտաբնակ են զարգացած երկրագործության շրջանները եւ ծովափնյա նեղ շերտը։ Բնություն Ռելիեֆ Վրաստանի ռելիեֆում զուգակցվում են բարձրլեռնային, միջին բարձրության լեռնային, բլրանախալեռնային, դաշտավայրահարթավայրային, սարահարթային եւ սարավանդանման ռելիեֆի ձեւերը։ Վրաստանի հյուսիսը զբաղեցնում է Մեծ Կովկասը, որի համակարգը բաղկացած է Գլխավոր կամ Ջրբաժան եւ հարակից մի շարք լեռնաշղթաներից։ Դրանցից Վրաստանի սահմաններում նշանավոր են՝ Գագրայի, Բզիբի, Կոդորի, Սվանեթի, Էգրիսի, Լեչխումի, Ռաճայի, Խարուլի, Լոմիսի, Գուդիսի, Քարթլիի, Կախեթի լեռնաշղթաները՝ հարավային լանջին, Խոխի, Շավանի, Կիդեգանի, Խեսուրեթի եւ Պիրիկիտի լեռնաշղթաները՝ հյուսիսային լանջին։ Ջրբաժան լեռնաշղթայից հյուսիս գտնվող լեռնաշղթաների վրա են Շհարա (5068 մ), Կազբեկ հրաբխային կոնը (5047 մ), Թեբուլոսմթա (4493 մ), Դոնոսմթա (4174 մ), Դիկլոսմթա (4285 մ) եւ այլ գագաթներ։ Մեծ Կովկասից հարավ՝ մերձլայնական ուղղությամբ, ձգվում է միջլեռնային դեպրեսիան, որը Ձիրուլի զանգվածով (Վերին Իմերեթյան սարավանդ) բաժանված է Կոլխիդայի եւ Իվերիայի (Կուրի արեւմտյան մաս) հարթավայրա-բլրային իջվածքների։ Երկու իջվածքների զգալի մասերը կազմում են Կոլխիդայի դաշտավայրը, Ներքին Քարթլիի, Ստորին Քարթլիի, Ալազանի (Կախեթի) ալյուվիալ հարթավայրերը։ Ավելի հարավ՝ լայնական ուղղությամբ, ձգվում են Փոքր Կովկասի վրացական մասի Մեսխեթի, Շավշեթի, Թրիալեթի, Լոքի միջին բարձրության (մինչեւ 2850 մ) լեռնաշղթաները։ Հանրապետության ծայր հարավում է Հարավային Վրացական հրաբխային բարձրավանդակը, որի ամենաբարձր կետը Աբուլ լեռն է (3301 մ)։ Վրաստանի տարածքը մտնում է Ալպիական ծալքավոր մարզի մեջ եւ բաժանվում մի շարք խոշոր միավորների։ Հյուսիսում՝ Մեծ Կովկասի առանցքային շրջանում է Գլխավոր կամ Ջրբաժան լեռնաշղթայի անտիկլինորիումը։ Վերջինս կազմված է մինչքեմբրիի եւ պալեոզոյի մետամորֆային ապարներից։ Գլխավոր լեռնաշղթայի ծալքավոր հաստվածքները վրաշարժված են Մեծ Կովկասի հարավային լանջի ծալքավոր համակարգի նկատմամբ։ Մեծ Կովկասի տեկտոնական կառուցվածքներից դեպի հարավ (Կոլխիդայի դաշտավայրից մինչեւ Արտաքին Կախեթ) գտնվում է հիմնականում հերցինյան կոնսոլիդացում ունեցող Վրացական միջադիր զանգվածը։ Նստվածքային ծածկոցը կազմված է լեյասի կարմիր կրաքարերից, բայոսի պորֆիրիտային շերտախմբից, բաթի ածխաբեր շերտերից, վերին յուրայի խայտաբղետ գոյացումներից, կավիճ-էոցենի կարբոնատային ապարներից եւ մոլասներից։ Ավելի հարավ ձգվում է Աջարա-Թրիալեթի ծալքավոր համակարգը, որը բաղկացած է կավճի հրաբխածին ու կարբոնատային նստվածքներից եւ պալեոգենի տերիգեն ու հրաբխածին ապարներից։ Ծայր հարավում (Ջավախքի բարձրավանդակից մինչեւ Մառնեուլի դաշտավայր) տարածվում է հերցինյան կոնսոլիդացման երկրորդ միջլեռնային ստրուկտուրան՝ Արտվին-Բոլնիսի զանգվածը։ Ջավախքի բարձրավանդակը կազմված է պլիոցենի եւ պլեյստոցենի լավաներից։ Դեպի արեւելք ընդհանուր խորասուզման հետեւանքով զարգացած են մոլասները։ Ծալքավորությունն ընդհատվող է եւ մեղմաթեք։ Օգտակար հանածոներ Հիմնական օգտակար հանածոներն են. Վրացական զանգվածի սահմաններում մանգանի հանքաքարը (Ճիաթուրայի հանքավայրը), քարածուխը (Տղիբուլի, Տղվարչելի) եւ նավթը (Կոլխիդա, Արտաքին Կախեթ), որոնք կապված են մեզոզոյի, պալեոգենի եւ նեոգենի նստվածքների հետ։ Մեծ Կովկասի հյուսիսային լանջին կան բազմամետաղային եւ ծարիր-մկնդեղային հանքավայրեր։ Հարավում հայտնի է պղնձի խոշոր հանքավայր (Մառնեուլ)։ Տարածված են շինանյութերը (մարմար, թերթաքարեր, տուֆեր, ցեմենտի հումք եւ այլն), հանքային եւ թերմալ աղբյուրները։ Հողային ծածկույթին բնորոշ է լավ արտահայտված բարձունքային գոտիականությունը։ Արեւմտյան Վրաստանի բլրանախալեռնային շրջաններում տարածված են կարմրահողերն ու դեղնահողերը, Կոլխիդայի դաշտավայրում՝ ճահճայինի մերձարեւադարձային պոդզոլային, Իվերյան հատվածում, միջլեռնային իջվածքներում՝ սեւահողերը, շագանակագույն, դարչնագույն եւ մոխրադարչնագույն հողերը։ Լեռնաանտառային գոտում զարգացած են անտառային շագանակագույն, գորշ պոդզոլացված եւ հումուսակարբոնատային հողերը։ Ավելի բարձր տարածված են լեռնամարգագետնային հողերը։ Կլիմա Վրաստանի կլիման անցումային է մերձարեւադարձայինից ցամաքայինի։ Կոլխիդայի դաշտավայրին (500-600 մ բարձրություններում) բնորոշ է խոնավ մերձարեւադարձային կլիման՝ համեմատաբար տաք ձմեռով։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը 3-6 °C է, օգոստոսինը՝ 23- 24 °C, տարեկան տեղումները՝ 1200- 2800 մմ։ Իվերիայի իջվածքում, Կոլխիդայի համեմատ, ձմեռը ցուրտ է, -2 °C-ից մինչեւ 1,5 °C, տարեկան տեղումները քիչ են՝ 300-800 մմ։ Օգոստոսի միջին ջեր մաստիճանը 23-26 °C է։ Միջլեռնային իջվածքի ցածրադիր մասերում տարեկան միջին ջերմաստիճանը 12-15 °C է։ Լեռնային շրջաններին բնորոշ է բարձունքային գոտիականությունը։ Տարեկան տեղումների քանակը Սեւ ծովին հարող լան ջերին 3000-4000 մմ է, արեւելյան մասի լեռնային մարզերի ներքին շրջաններում՝ մինչեւ 600-800 մմ։ Ամենացածր ջերմաստիճանը լինում է փակ իջվածքներում, օրինակ, Ռաճայի լեռնաշղթայի Շաորի գոգավորությունում -35 °C-ից մինչեւ -40 °C է։ Վրաստանի հարավային լեռնային շրջաններին բնորոշ է չաւիավոր ցամաքային կլիման՝ թույլ ձնածածկույթով եւ խիստ ցուրտ ձմեռով։ Վրաստանում սառցադաշտերի (ավելի քան 605 հատ) ընդհանուր տարածությունը 520 քառ. կմ է։ Ջրագրություն Գետերը պատկանում են Սեւ եւ Կասպից ծովերի ավազաններին։ Խոշոր գետը Հայկական լեռնաշխարհի ամենահյուսիսային՝ Կուր գետն է՝ Քվաբլիանի, Մեծ եւ Փոքր Լիախվի, Մեջուտա, Կասպի, Քսանի, Արագվա, Իորի, Ալազան, Փարվանա, Թեձամ, Ալգեթի, Խրամ, Դեբեդ եւ այլ վտակներով։ Կուրը թափվում է Կասպից ծով, Ռիոնը, Ինգուրը, Կոդորը, Ճորոխը՝ Սեւ ծով։ Գետերի սնումը խառն է, հիմնականում սառցադաշտային։ Հորդանում են գարնանը։ Աջարական ծովափնյա շրջաններին եւ Մեսխեթի լեռնաշղթայի լանջերին բնորոշ են աշնանաձմեռային վարարումները։ Արագահոսության շնորհիվ լեռնային գետերը միշտ չէ, որ ձմռանը սառցակալում են։ Վրաստանը հարուստ է էներգառեսուրսներով։ Գետերի ընդհանուր պոտենցիալ հզորությունը 18,2 միլիոն կվտ է, պոտենցիալ ռեսուրսները՝ 159,4 միլիարդ կվտ/ժ։ Լճերից նշանավոր են Փարվանան, Կարծախը, Պալեոստոմը, Տաբածղուրին, Ռիցան եւ այլն։ Բուսական եւ կենդանական աշխարհ Բուսականությունը բազմազան է ու ինքնատիպ։ Հաշվվում են ավելի քան 4500 տեսակ սպորավոր եւ ծաղկավոր բույսեր (ավելի շատ, քան ԽՍՀՄ ամբողջ եվրոպական մասի բուսատեսակները)։ Վրաստանը հարուստ է էնդեմիկ եւ ռելիկտային բուսատեսակներով (դիոսկորեա, պոնտական եւ կովկասյան մրտավարդ, կովկասյան արմավենի, դափնեկեռաս, խուրմա եւ այլն)։ Տարածքի 37%-ը անտառածածկ է։ Լեռնաանտառային ցածրադիր գոտին ներկայացված է լայնատերեւ խառն անտառներով (կաղնի, բոխի, շագանակենի), ավելի բարձր՝ Արեւմտյան Վրաստանի լեռների վերին գոտում, Հարավային Օսիայի եւ Թրիալեթի լեռնաշղթաների արեւմտյան մասերում տարածված են եղեւնու եւ եղեւնու մուգ ասեղնատերեւ անտառները, իսկ Թուշեթի եւ Խեւսուրեթի բարձրլեռնային հովիտներում՝ սոճու անտառները։ Անտառային գոտու սահմանից վեր, 2800-3500 մ բարձրության վրա ալպյան մարգագետիններ են։ Տափաստանների մեծ մասը զբաղեցնում են կուլտուրական տնկարկները, բայց դրանք դեռեւս ընդարձակ արեալ ունեն Իվերիայի իջվածքում եւ Վրաստանի հարավային լավային սարավանդներում։ Վրաստանի ֆաունան կազմված է միջերկրածովյան եւ կենտրոնաասիական տեսակներից։ Մեծ Կովկասի ալպիական գոտում հանդիպում են Կովկասյան էնդեմիկ լեռնային այծը, քարայծը, կովկասյան լեռնային հնդկահավը, բեզոարյան այծը, անտառներում՝ գորշ արջը, ազնիվ եղջերուն, այծյամը, լուսանը, գայլը, աղվեսը, նապաստակը են։ Կենդանական եւ բուսական աշխարհի պահպանման համար ստեղսվել են 15 (այդ թվում՝ Լագոդեխի, Բորժոմի, Ռիցայի) արգելանոցներ։ Տնտեսություն Վրաստանը ինդուստրալ-ագրարային երկիր է։ Այն ունի զարգացման միջին մակարդակ։ Տնտեսությունը բազմաճյուղ է։ Դրա գլխավոր նախադրյալը բնակլիմայական պայմանների եւ ռեսուրսների բազմազանությունն է։ Արդյունաբերական արտադրանքի արժեքն զգալիորեն գերազանցում է գյուղատնտեսականին։ Զարգացած են նաեւ առեւտուրն ու սպասարկման ոլորտը։ ԽՍՀՄ կազմում Վրաստանը հայտնի էր սեւ մետաղների, մեքենաների, քիմիական նյութերի, շինանյութի եւ մերձարեւադարձային գյուղատնտեսության մթերքներ արտադրող երկիր։ Մեծ է երկրի տնտեսության կախվածությունը արտաքին առեւտրից։ Վրաստանի համար տնտեսական զարգացման հզոր գործոն է Սեւ ծովը։ Վրաստանում նաեւ զարգացած է առողջարանային տնտեսությունը - Սեւ ծովի ափի, Բորժոմ, Ծղալտուբո եւ այլ լեռնային տարածքներում։ Աշխարհագրություն Վարչական բաժանում Մխարե (վրացերեն՝ მხარე), Վրաստանի վարչական բաժանման միավոր։ Թարգմանվում է որպես «տարածք»։ Ըստ Վրաստանի նախկին նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլու՝ 1994 մինչեւ 1996 թվականները Վրաստանը ժամանակավորապես բաժանված է ռեգիոնների մինչեւ սեպարատիստական հակամարտությունները Աբխազիայում եւ Հարավային Օսիայում չլուծվեն։ Տարածքային պետը «պետության կոմիսարն» է (სახელმწიფო რწმუნებული, սախելմծիփո ռծմունեբուլի), ոչ պաշտոնապես «գուբերնատոր», որին նշանակում է հանրապետության նախագահը։ Գույություն ունի 9 մխարե, փակագծերում կենտրոնն է՝ Գուրիայի մարզ (Օզուրգեթ) Իմերեթի մարզ (Քութայիս) Կախեթի մարզ (Թելավ) Քվեմո-Քարթլի (Ռուսթավի) Մցխեթ-Մթիանեթ (Մցխեթա) Ռաճա-Լեչխում եւ Քվեմո Սվանեթ (Ամբրոլաուրի) Սամեգրելո եւ Զեմո-Սվանեթի (Զուգդիդի) Սամցխե-Ջավախք (Ախալցխա) Շիդա Քարթլի (Գորի) Տրանսպորտ Վրաստանում կարեւոր նշանակություն ունի երկաթուղային տրանսպորտը։ ԽՍՀՄ տարիներին երկաթուղիների երկարությունը 881 կմ-ից (1920) հասել է 1470 կմ (1985)։ Հայրենական մեծ պատերազմի (1941 - 1945) տարիներին Սեւ ծովի ափի երկայնքով կառուցվել է Ցխակայա - Սուխում-Տուապսե երկաթուղին։ Բաքու-Բաթում հիմնական երկաթուղին ունի ճյուղավորումներ՝ Թբիլիսի - Թելավ, Գորի-Ցխինվալի, Խաշուրի-Վալե, Զեստափոն-ճիաթուրա, Սամտրեդիա-Փոթի, Օչամչիրա-Տղվարչելի, Ռիոն - Քութայիս-Տղիբուլի են։ Երկաթուղիներն ամբողջապես էլեկտրաֆիկացված են։ Ավտոճանապարհների երկարությունը 22,3 հազար կմ է, որից 19,1 հզ. կմ կոշտ ծածկով։ Առավել կարեւորներն են Ռազմավիրականը (Թբիլիսի-Օրջոնիկիձե), Սեւծովյանը (Բաթում-Նովոռոսիյսկ), Սամտրեդիա - Թբիլիսի - Բաքու մայրուղիները։ Խողովակաշարային տրանսպորտը ներկայացված է Բաքու - Բաթում նավթամուղով, գազամուղներով՝ Ադրբեջանից Հյուսիսային Կովկասից։ Տրանսպորտը զարգացած է ամենուր։ Ավտոմոբիլային եւ երկաթուղային տրանսպորտի շնորհիվ Վրաստանը կապվում է Հարավկովկասյան երկրների եւ Ռուսաստանի հետ։ Ծովային գլխավոր նավահանգիստներն են Բաթումը, Փոթին, Սուխումը։ Երկրի գլխավոր օդանավակայաններն են Թբիլիսին, Քութայիսը, Սուխումը։ Արդյունաբերություն Բազմաճյուղ է ու հենվում է սեփական օգտակար հանածոների, աշխատանքային ռեսուրսների եւ հարմար աշխարհագրական դիրքի վրա։ Վերջինիս մեջ առաջնային տեղը պատկանում է գյուղատնտեսական հումքի մշակման ճյուղերին։ Սննդի ու թեթեւ արդյունաբերությանը բաժին է ընկնում արդյունաբերական արտադրանքի 2/3-ը։ Սննդի արդյունաբերություն Սննդի արդյունաբերության կարեւոր արտադրատեսակներից են թեյը, գինին եւ պտղաբանջարեղային պահածոները, հանքային ջրերը, որոնց զգալի մասը արտահանվում է։ Թեյի արտադրության հիմնական շրջանը Արեւմտյան Վրաստանն է։ Գինեգործությունը զարգացած է Կախեթի մարզում եւ Ռիոնի գետի հովտում։ Պահածոների արդյունաբերությունը տեղաբաշխված է ամենուր։ Թեթեւ արդյունաբերություն Թեթեւ արդյունաբերության խոշորագույն ձեռնարկությունները՝ բամբակյա, բրդյա, մետաքսյա գործվածքների, կոշիկի, տեղաբաշխված են Թբիլիսի, Գորի, Քութայիս քաղաքներում։ Մեքենաշինություն Մեքենաշինության ճյուղերից հատկապես զարգացած է տրանսպորտի մեքենաշինությունը։ Թբիլիսիում թողարկվում են էլեկտրաքարշեր, ուղղաթիռներ, Քութայիսում՝ բեռնատար ավտոմեքենաներ, Փոթիում ու Բաթումում՝ նավեր։ Առաջատար ճյուղեր են նաեւ հաստոցաշինությունն ու գյուղատնտեսական մեքենաշինությունը։ Ավտոմոբիլաշինության ու տրակտորաշինության կենտրոն է Քութայիսը, նավաշինական՝ Բաթումն ու Փոթին։ Մեքենաշինությանը մետաղով ապահովելու նպատակով Ռուսթավիում գործում էր մինչեւ 2000 թ. սեւ մետաղաձուլական կոմբինատ, որն աշխատում է սեփական ածխի ու մանգանի, ինչպես նաեւ Ադրբեջանի Դաշքեսանի հանքավայրից ներկրվող երկաթի հանքաքարի հիմքի վրա։ Վառելիքաէներգետիկական արդյունաբերություն Վառելիքաէներգետիկական արդյունաբերությունը հենվում է սեփական քարածխի, նավթի ու գետերի ջրաէներգետիկական պաշարների վրա։ Խոշոր ՋրԷԿ-ն է Ինգուրիինն է։ Արդյունաբերության խոցելի տեղն այն է, որ ցածր է վառելիքաէներգետիկ ապահովվածությունը. անհրաժեշտ նավթի եւ բնական գազի հիմնական մասը ստիպված է լինում ներմուծել։ Տեղական մանգանի, ներմուծվող երկաթի եւ քարածխի բազայի վրա աշխատում է Ռուսթավիի լրիվ ցիկլի մետալուրգիական կոմբինատը։ Քիմիական արդյունաբերություն Քիմիական արդյունաբերությունը զարգացած է Ռուսթավիում, որտեղ սեւ մետաղաձուլական կոմբինատներից ստացված արտադրական թափոններից արտադրում են ազոտային պարարտանյութեր։ Արտադրվում է արհեստական մանրաթել, ներկեր, կենցաղային քիմիական իրեր։ Գյուղատնտեսություն Գյուղատնտեսական արտադրանքի գերակշիռ մասն ապահովում է հողագործությունը, որի զարգացման կարեւոր նախադրյալներն են մերձարեւադարձային կլիման ու բերրի հողերը։ Դրա շնորհիվ այստեղ աճում են մերձարեւադարձային մշակաբույսեր։ Թեյը Վրաստանի արեւմտյան մասում մշակում են 19-րդ դարի վերջից։ Այն դարձել է երկրի կարեւորագույն մշակաբույսը։ Թեյի մշակման արագ աճը պայմանավորված է նախկին ԽՍՀՄ-ի ներքին շուկայի մեծ պահանջարկով։ Արեւմտյան Վրաստանում մշակում են ցիտրուսային պտուղներ (առավելապես՝ մանդարին)։ Պտղատու այգեգործությունը տարածված է հանրապետության մեծ մասում։ Խաղողագործությունը զարգացած է ծովի մակարդակից 300-600 մետր բարձրությունների վրա։ Արեւելյան մասում մշակում են խնձոր ու տանձ։ Շատ են դափնու եւ տունգի տնկարկները։ Տունգը օգտագործում են մետաղները՝ ժանգոտվելուց, իսկ փայտը՝ փտումից պաշտպանելու համար։ Հացահատիկային բույսերից Վրաստանի արեւմտյան՝ խոնավ, մասում գերակշռում է եգիպտացորենը, իսկ արեւելյան՝ չորային մասում՝ ցորենն ու գարին։ Պալարապտղային բույսերից մշակում են կարտոֆիլ, սակայն դրա համախառն բերքը լրիվ չի բավարարում երկրի բնակչության պահանջարկը։ Կարտոֆիլի մշակության գլխավոր շրջանը Ջավախքն է։ Անասնապահությունը համեմատապար թույլ է զարգացած։ Խոշոր եղջերավոր անասնապահությամբ զբաղվում են ամենուր։ Արեւմտյան մասում գերակշում են խոզաբուծությունն ու թռչնաբուծությունը, արեւելյանում՝ ոչխարաբուծությունը։ Աշխարհագրական դիրք Աղբյուրներ Տես նաեւ Հայերը Վրաստանում Արտաքին հղումներ Վրաստանի նախագահ Վրաստանի կառավարություն Վրաստանի Ազգային Ժողովը «Վրաստան» հասարակական-քաղաքական թերթ Հարավային Դարպաս - Վրաստանի հայ համայնքի թերթը Ջավախքի տեղեկատվական կայք Վրաստանի մասին հայկական հանրագիտարանում Վրաստանի մասին այցելուների համար Վրաստանի դեսպանատունը Հայաստանում Վրաստան ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ 1991 հիմնադրված պետություններ եւ տարածքներ Եվրոպայի խորհրդի անդամ երկրներ Հարավային Կովկաս Հանրապետություններ Հայկական լեռնաշխարհի ժամանակակից պետություններ


«Մեր երեխուն ենք պահանջում». գերության մեջ գտնվող զինվորի հարազատները` Կարմիր խաչի մոտ (ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ)


Ջրականի շրջանում զոհված զինծառայողների աճյունների որոնողական աշխատանքներ են իրականացվում Այսօր 12:26 Արցախն ունի ապագա, Արցախն ունի ապագա. իմքայլկանները հոտնկայս ծափահարեցին Նիկոլ Փաշինյանին (տեսանյութ) Այսօր 12:24 «Արցախը թուրքին հանձնած ղեկավարի՞ն եք ծափ տալիս. ուրա՞խ եք, որ կորցրել ենք մեր հայրենիքը». Լենա Նազարյանը փախավ լրագրողներից (տեսանյութ) Այսօր 12:11 Ֆրանսիայի նախագահ Վլադիմիր Պուտին. Փաշինյանը խառնել էր նախագահներին (տեսանյութ) Այսօր 11:54 Սպանություն 54 համարի երթուղայինում. ուղեւորներից մեկը դանակահարել է մյուսին Այսօր 11:48 Հայաստանում մեկ օրում հաստատվել է կորոնավիրուսի 1075 դեպք, մահացել է 24 մարդ Այսօր 11:42 ՌԴ նախագահին ասել եմ, որ ուզում ենք հրադադար 5+2 տարածքի վերադարձի պայմանով. Ադրբեջանը ակնարկել է, որ ոչ թե պետք է լինի 5+2 այլ՝ 7. Փաշինյան (տեսանյութ) Այսօր 11:32 Խոշոր հրդեհ Նիգերիայի դպրոցներից մեկում. զոհվել է 20 աշակերտ Այսօր 11:20 Օնիկ Գասպարյանը պատերազմի 4-րդ օրը չի առաջարկել դադարեցնել պատերազմը, դա արձնագրված է ձայնագրությամբ. Նիկոլ Փաշինյան (տեսանյութ) Այսօր 11:00 ԱԺ հերթական նիստը. Նիկոլ Փաշինյանն Ազգային ժողովում է (ուղիղ) Այսօր 10:48 Հենց նոր մի ականատես ինձ գրեց, որ այս սուբյեկտը հենց նոր վայրէջք է կատարել Լոս Անջելեսի օդակայանում. կարճ ասած՝ թռել. Ռուբեն Մելիքյան Այսօր 10:39 Գերության մեջ գտնվող տղաների հարազատները գիշերը փակ են պահել Շիրակի մարզպետարանը. աշխատակիցները մնացել են շենքում Այսօր 10:27 Խոշոր ավտովթար՝ Եգիպտոսում. կա 20 զոհ եւ 3 վիրավոր Այսօր 10:15 Լույս չի լինի հետեւյալ հասցեներում Այսօր 10:04 «Դվինը» դահլիճ չի տրամադրել ՀԱԿ-ին. Արտակ Թովմասյա՞նն է որոշել մերժել «կոնկուրենտ» ուժին. «Հրապարակ» Այսօր 9:53 Նախօրեին հայ ռազմագերիների վերադարձի հարցով մեծ քննարկում է տեղի ունեցել նաեւ Եվրոպայի խորհրդում. «Ժողովուրդ» Այսօր 9:49 Երեւանի ռեստորաններից մեկում քիչ առաջ հատակին տապալելով ձերբակալել են օրենքով գող Պզոյին (տեսանյութ) Այսօր 9:42 Փաշինյան-Միրզոյան-Ավինյան եռյակը ակտիվացել է. ինչ են քննարկում կառավարական ամառանոցում. «Հրապարակ» Այսօր 9:31 Փաշինյանը հանդիպումներ է ունենում «Իմ քայլի» ներկայացուցիչների հետ առանձին-առանձին, խոստանում է կատարել բոլորի նպատակները՝ հորդորելով հանգիստ լինել. «Ժողովուրդ» Այսօր 9:20 Շարունակվում են հետապնդումներն Օնիկ Գասպարյանի հետ Փաշինյանի հրաժարականը պահանջած զինվորականների նկատմամբ. ովքեր չեն ենթարկվում, սպառնում են հնարավոր քրգործերով. «Ժողովուրդ» Այսօր 9:12 Ջո Բայդենն ու Վլադիմիր Պուտինը հեռախոսազրույց են ունեցել Այսօր 9:09 Համբերության բաժակը լցվել է. Իշխանությունը մտադիր է ազատվել Հայկ Մարությանից. «Իրավունք» Այսօր 9:00 Որքան ժամանակ ԿԲ-ն կկարողանա զսպել դրամի արժեզրկումը. «Հրապարակ» Այսօր 8:55 Իր ողջ կյանքում քաղաքական մեկենասի դեր ստանձնած Միքայել Մինասյանը ընդդիմությանը մեղադրել է կեղծ լինելու մեջ. Հրաչյա Ռոստոմյան 13.04.2021 23:01 1992-ին Շուշին այնքան հեշտ չազատագրվեց, որքան հեշտությամբ տվեցինք 2020-ին. Սենոր Հասրաթյանը՝ Սամվել Բաբայանին 13.04.2021 22:33 Բնակարանագողը բռնվեց հենց դեպքի վայրում. Արարատի ոստիկանների բացահայտումը 13.04.2021 22:06 Ագարակի մաքսատան մոտակայքում զոդման աշխատանքների ժամանակ տեղի է ունեցել պայթյուն. կա մեկ զոհ 13.04.2021 21:39 Լուրերը, թե ինքնաթիռը ապամոնտաժվել է, չեն համապատասխանում իրականությանը. ՔԱԿ 13.04.2021 21:12 Ողբերգական դեպք՝ Մեղրիում. պայթյունի հետեւանքով հիվանդանոց է տեղափոխվել տղամարդու դի 13.04.2021 21:04 Գյումրիում իրավիճակը շարունակում է լարված մնալ. գերեվարված զինվորների ծնողների հետ բանակցում են ԱԱԾ աշխատակիցները 13.04.2021 20:47 ԱԱԾ-ն խորհուրդ է տվել ադրբեջանական փողերի հարցով դիմել Կենտրոնական բանկ 13.04.2021 20:38 Գյումրիում ոստիկանները Շիրակի մարզպետարանից քաշքշելով դուրս են հանել գերության մեջ գտնվող զինվորների ծնողներին (տեսանյութ) 13.04.2021 20:24 Բաքվում բացված պուրակը իրականում 2018 թվականի հեղափոխության թանգարանն է. Նարեկ Սամսոնյան 13.04.2021 19:50 Ռոբերտ Քոչարյանի COVID-19 թեստի արդյունքը բացասական է 13.04.2021 19:23 ՀՀ իշխանությունները Կանադային չեն տրամադրել «Բայրակթար» անօդաչուներում կանադական տեխնոլոգիաների կիրառման մասին տեղեկություններ. Yerkir.am 13.04.2021 19:01 ԱՄՆ-ն ու ՆԱՏՕ-ն զորք են տեղափոխում ՌԴ սահմանների մոտ. ՌԴ Պաշտպանության նախարար (տեսանյութ) 13.04.2021 18:42 «Իմ քայլը». Իլհամ Ալիեւն իր համար ապագա պարտության հեռանկար ապահովեց 13.04.2021 18:16 Քաղաքապետարանը մերժել է 1 մլրդ դոլարի ներդրումային ծրագիրը Կոնդում. Վահե Էնֆիաջյան 13.04.2021 18:00 Ինչ եղանակ է սպասվում առաջիկա օրերին 13.04.2021 17:46 Աշխարհի 10 ամենահարուստ ակումբները. ցանկը գլխավորում է իսպանական ակումբը 13.04.2021 17:30 Պատժամիջոցների միջոցով ԱՄՆ-ն որեւէ զիջման չի հասնի Իրանից. Մոհամմադ Ջավադ Զարիֆ 13.04.2021 17:21 Ջալալ Հարությունյանը հրաման է ուղարկել եւ հոկտեմբերի 11-ին շուրջ 73 զինվորի տարել են դիտավորյալ սպանության. Սոֆյա Հովսեփյան (տեսանյութ) 13.04.2021 17:19 Բոլորս մի նավի մեջ ենք, մեր բոլորի շահերից է բխում, թե ով ավելի լավ կթիավարի նավը, որ այս ամենից դուրս գանք. իմքայլականը՝ իրենց իշխանության մասին (տեսանյութ) 13.04.2021 17:16 Մեսսի, Սալլահ, Քեյն. «ՊՍԺ»-ն դիտարկում է Մբապպեին փոխարինելու այս 3 տարբերակները 13.04.2021 17:00 Ամռանը հնարավոր է տեղի ունենա Ռոնալդու-Պոգբա փոխանակում 13.04.2021 16:52 «Մի քաղաքականացրեք» պետության կորուստը. Էլինար Վարդանյան 13.04.2021 16:43 Սոֆի Մխեյանը բուժվել է կորոնավիրուսից 13.04.2021 16:40 Ալեգրին «Յուվենտուսին» խորհուրդ է տվել վաճառել Ռոնալդուին 13.04.2021 16:38 Ալիեւն ամբողջ աշխարհին ցույց է տվել, թե ինչպես է սպանել մարդկանց, մենք պետք է ցույց տանք թե ինչպես կհաղթենք ֆաշիզմը մեր տարածաշրջանում. Լենա Նազարյան 13.04.2021 16:29 1992-ին Շուշին այնքան հեշտ չազատագրվեց, որքան հեշտությամբ տվեցինք 2020-ին. Սենոր Հասրաթյան 13.04.2021 16:28 Թուրքիայի կողմից շարունակվող համառ ժխտողականությունը նրա համար ծառայում է որպես նորանոր ցեղասպանական գործողություններ կատարելու քարտ բլանշ. պատմաբանների բաց նամակը՝ Բայդենին 13.04.2021 16:18 Առողջապահության նախարարությունը հրապարակել է կամավոր պատվաստված քաղաքացիների անունները 13.04.2021 16:14 Ջենարո Գատուզոն կարող է գլխավորել իտալական այլ ակումբ 13.04.2021 16:05 Տեղի է ունեցել Անվտանգության խորհրդի նիստ. քննարկվել են ՀՀ-ի եւ Արցախի շուրջ անվտանգային միջավայրի ձեւավորմանը վերաբերող հարցեր 13.04.2021 16:02 «Bitcoin»-ը թանկացել է եւ հասել 62,5 հազար դոլարի 13.04.2021 15:55 Պատերազմից հետո առաջին անգամ երգեց ու երգեց «Արցախը»... Մանե Գրիգորյանը տեսանյութ է ներկայացրել 13.04.2021 15:50 Շիրակի մարզից գերեվարված զինվորների ծնողները փակել են Շիրակի մարզպետարանի մուտքերն ու ելքերը 13.04.2021 15:43 Սիմոն Մարտիրոսյանի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրվել է ստորագրությունը չհեռանալու մասին 13.04.2021 15:38 Լեւոն Բունիաթյանը չընտրվեց ՀՀ հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի անդամի պաշտոնում 13.04.2021 15:31 Ոստիկանության պետի հանձնարարությամբ սկսվել է ծառայողական քննություն. Անի Սամսոնյանը դիմել էր ոստիկանապետին 13.04.2021 15:29 Այս նախադասությունը շատ մտահոգիչ է, քանի որ ՀՀ ասելով Ալիեւը հասկանում է անկլավները Ադրբեջանի կազմում. ռազմական փորձագետ 13.04.2021 15:20 Մարիա Զախարովան խոսել է «CNN»-ի կողմից ապատեղեկատվություն տարածելու մասին 13.04.2021 15:09 ՀՔԾ քննիչի կողմից դատավոր Ալեքսանդր Ազարյանին վիրավորելու փաստի առթիվ հարուցվել է քրգործ. Տիգրան Աթանեսյան 13.04.2021 15:02 Քրեական հեղինակություն Արտյոմ Կանեւսկոյը դատարանում արդարացվել է. Armlur.am (տեսանյութ) 13.04.2021 14:57 Առանց ձեզ պատժելու մենք չենք կարող ապրել, այս երկիրը չի կարող ապրել. Գեղամ Նազարյանը՝ Նիկոլ Փաշինյանին 13.04.2021 14:55 «Նիկոլի ուսապարկ» տիտղոսի հեղինակը պատգամավորական մանդատ վերցրեց (տեսանյութ) 13.04.2021 14:46 Ժամանակը կգա, մենք դա կանենք. Ալիեւը կրկին խոսել է Երեւան «վերադառնալու» մասին 13.04.2021 14:42 Հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման նախկին եւ այսօրվա հաշտեցման պրոցեսների միջեւ ընդհանուր ոչինչ չկա. միգազգայնագետ 13.04.2021 14:36 Պեսկովը նշել է, որ «Իսկանդեր-Մ» հրթիռների օգտագործման հարցը քննարկվում է զինվորականների կողմից 13.04.2021 14:29 Չիվա գյուղի մոտ ավտոմեքենան դուրս է եկել երթեւեկելի հատվածից եւ մոտ 30 մ գլորվել ձորը. կան վիրավորներ 13.04.2021 14:16 Ադրբեջանը վերջնականապես ամրագրում է իր դիրքը որպես այլատյացության համաշխարհային կենտրոն. ԱԳՆ հայտարարությունը՝ Բաքվի «պուրակի» մասին 13.04.2021 14:09 Սերխիո Ռամոսը վարակվել է կորոնավիրուսով 13.04.2021 14:00 Սյունիքով անցնելիք միջանցքը նպաստելու է Հայաստանի սողացող նվաճմանը՝ Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի կողմից. թուրքագետ 13.04.2021 13:52 Նարեկ Սարգսյանը կալանավորվել է. դատախազություն 13.04.2021 13:44 Ձեզ թվում է, որ այստեղ հայոց լեզվով Ալիեւին շանտուր եք տալիս, ինչ-որ ազդեցություն ունի՞ աշխարհի վրա. ո՞ւր է մեր ԱԳՆ հայտարարությունը. Մարուքյանը՝ Բաքվի «պուրակի» մասին 13.04.2021 13:36 Ինչպես է Արմեն Աշոտյանը փոխգնդապետի կոչում ստացել. ներկայացրել է Հայկ Մամիջանյանը 13.04.2021 13:27 Ֆլորենտինո Պերեսը նորից վերընտրվեց «Ռեալի» նախագահ 13.04.2021 13:18 Փաշինյանն ու Ադրբեջանը հակառուսական ալիք են բարձրացնում. ի՞նչ են ասում փաստերը. Politik.am 13.04.2021 13:13 Առաջիկա ընտրություններին որեւէ կուսակցության կամ դաշինքի ցուցակով չեմ մասնակցելու ընտրություններին.Գայանե Աբրահամյան 13.04.2021 13:08 Ոստիկանությունը՝ Սիմոն Մարտիրոսյանի մասնակցությամբ վթարի մասին 13.04.2021 13:02 Ամբողջությամբ կնորոգվի Նորավանի գյուղամիջյան ճանապարհահատվածը՝ 956 մ երկարությամբ. ՏԿԵՆ 12:42 - 7/ապրիլի/2021 Զոհված զինծառայողների աճյունների որոնման աշխատանքներն ապրիլի 7-ին շարունակվում են Ջրականի (Ջաբրայիլ) շրջանում: Այս մասին տեղեկացնում են Արցախի ՆԳՆ արտակարգ իրավիճակների պետական ծառայությունից՝ հավելելով, որ նախօրեին Հադրութի շրջանում իրականացված որոնումների ընթացքում աճյուններ չեն հայտնաբերվել: Այսօր 12:26 Արցախն ունի ապագա, Արցախն ունի ապագա. իմքայլկանները հոտնկայս ծափահարեցին Նիկոլ Փաշինյանին (տեսանյութ)


text: Այնշտայնի դաշտի հավասարումներ Այնշտայնի դաշտի հավասարումներ (նաեւ Այնշտայնի հավասարումներ), տասը հավասարումներից կազմված համակարգ Ալբերտ Այնշտայնի հարաբերականության ընդհանուր տեսությունում, որը նկարագրում է գրավիտացիայի հիմնարար փոխազդեցությունը որպես էներգիայով եւ նյութով կորացած տարածաժամանակի արդյունք[1]։ Առաջին անհամ հրապարակել է Այնշտայնը 1915 թվականին[2], որպես թենզորական հավասարում, լոկալ լոկալ էներգիայով եւ իմպուլսով տարածաժամանակի (արտահայտվում է էներգիայի-իմպուլսի թենզորով) կորության համար (արտահայտվում է Այնշտայնի թենզորով)[3]։ Ինչպես էլեկտրամագնիսական դաշտերը սահմանվում են էլեկտրական լիցքը եւ հոսանքը Մաքսվելի հավասարումներում կիրառելով, Այնշտայնի դաշտի հավասարումները օգտագործվում են տարածաժամանակի երկրաչափությունը սահմանելու համար, որը զանգված-էներգիայի եւ գծային իմպուլսի առկայության արդյունք է, այսինքն՝ դրանք սահմանում են տարածաժամանակի մետրիկան տարածաժամանակում էներգիա-իմպուլսի տրված տեղաբաշխման համար։ Այս եղանակով մետրիկ թենզորի եւ Այնշտայնի թենզորի միջեւ կապը թույլ է տալիս Այնշտայնի դաշտի հավասարումները գրել որպես ոչ գծային մասնակի դիֆերենցիալ հավասարումների համակարգ։ Այնշտայնի դաշտի հավասարումների լուծումները մետրիկ թենզորի բաղադրիչներ են։ Մասնիկների եւ ճառագայթման իներցիալ հետագծերը (գեոդեզիկ գծերը) արդյունարար երկրաչափությունում այնուհետեւ հաշվարկվում են գեոդեզիկ հավասարումներն օգտագործելով։ Ենթարկվելով լոկալ էներգիա-իմպուլսի պահպանմանը՝ Այնշտայնի դաշտի հավասարումները կրճատվում են՝ վերածվելով նյուտոնյան գրավիտացիային, որտեղ գրավիտացիոն դաշտի արագությունները շատ ավելիփոքր են լույսի արագությունից[4]։ Այնշտայնի դաշտի հավասարումների ճշգրիտ լուծումները կարելի է գտնել միայն պարզեցնող ենթադրությունների դեպքում, ինչպես օրինակ տարածաժամանակի սիմետրիան է։ Ճշգրիտ լուծումների որոշ դասեր ավելի շատ են ուսումնասիրվում, քանի որ դրանք մոդելավորում են բազմաթիվ գրավիտացիոն երեւույթներ, ինչպես պտտվող սեւ խոռոչներն են եւ ընդարձակվող տիեզերքը։ Հետագա պարզեցումները ստացվում են՝ իրական տարածաժամանակը մոտարկելով որպես փոքր շեղումներով հարթ տարածաժամանակ, ինչը հանգում է գծայնացված դաշտի հավասարումներին։ Այս հավասարումները հաճախ օգտագործվում են ուսումնասիրելու համար այնպիսի երեւույթներ, ինչպիսին գրավիտացիոն ալիքներն են։ Բովանդակություն - 1 Մաթեմատիկական տեսքը - 2 Կոսմոլոգիական հաստատուն - 3 Հատկություններ - 4 Վակուումի դաշտի հավասարումներ - 5 Այնշտայն-Մաքսվելի հավասարումներ - 6 Լուծումներ - 7 Գծայնացված Այնշտայնի դաշտի հավասարումներ - 8 Պոլինոմիալ ձեւ - 9 Ծանոթագրություններ Մաթեմատիկական տեսքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Այնշտայնի դաշտի հավասարումները կարելի է գրել հետեւյալ տեսքով՝[1] որտեղ -ը Ռիչիի կորության թենզորն է, -ն՝ մետրիկ թենզորը, -ն՝ կոսմոլոգիական հաստատունը, -ն՝ նյուտոնյան գրավիտացիոն հաստատունը, -ն՝ լույսի արագությունը վակուումում, -ը՝ սկալյար կորությունը, -ն՝ էներգիա-իմպուլսի թենզորը։ Այնշտայնի դաշտի հավասարումները թենզորական հավասարումներ են, որոնք առնչվում են սիմետրիկ 4×4 թենզորների համակարգին։ Յուրաքանչյուր թենզոր ունի 10 անկախ բաղադրիչ։ Բիանկիի նույնությունները անկախ հավասարումների թիվը կրճատում են՝ reduce the number 10-ից 6 դարձնելով, թողնելով չորս ազատության աստիճաններով տրամաչափավորված մետրիկան, ինչը համապատասխանում է կոորդինատական համակարգ ընտրելու ազատությանը։ Չնայած Այնշտայնի դաշտի հավասարումները սկզբնապես ձեւակերպվել են քառաչափ տեսության շրջանակներում, որոշ տեսություններ դրանք ընդհանրացնում են n չափումների համար։ Հարաբերականության ընդհանուր տեսության շրջանակներից դուրս գտնվող հավասարումները եւս համարվում են Այնշտայնի դաշտի հավասարումներ։ Վակուումային դաշտի հավասարումները (ստացվում են, երբ T-ն նույնաբար զրո է) սահմանում են Այնշտայնի բազմաձեւություններ։ Չնայած հավասարումների պարզ տեսքին, դրանք իրականում ահագին բարդ են։ Despite the simple appearance of the equations they are actually quite complicated. Էներգիա-իմպուլսի թենզորի տեսքով նյութի եւ էներգիայի տրված բաշխումով դաշտի հավասարումները ընկալվում են որպես հավասարումներ մետրիկ թենզորի համար, քանի որ եւ՛ Ռիչիի թենզորը, եւ՛ սկալյար կորությունը բարձ ոչ գծային կախվածությւոն ունեն մետրիկայից։ Լրիվ գրված տեսքով դաշտի հավասարումները 10 ոչ գծային կապված հիպերբոլական էլիպտիկ մասնակի դիֆերենցիալ հավասարումներ են։ Այնշտայնի դաշտի հավասարումները ավելի կոմպակտ կարող ենք գրել՝ սահմանելով Այնշտայնի թենզորը՝ որը համաչափ երկրորդ ռանգի թենզոր է եւ ֆունկցիա է չափականությունից։ Այդ դեպքում դաշտի հավասարումները կարելի է գրել որպես - ։ Կիրառելով երկրաչափականացված միավորների համակարգ, որտեղ G = c = 1, սա կարող ենք գրել որպես - ։ Ձախ մասի արտահայտությունը ներկայացնում է տարածաժամանակի կորությունը՝ ինչպես սահմանված է չափականությամբ, աջ մասի արտահայտությունը ներկայացնում է տարածաժամանակում պարունակված նյութը եւ էներգիան։ Այս դեպքում Այնշտայնի դաշտի հավասարումները կարելի է ներկայացնել որպես հավասարումների համակարգ, որոնք թելադրում են, թե ինչպես են նյութը եւ էներգիան սահմանում ըարածաժամանակի կորությունը։ Այս հավասարումները գեոդեզիկ հավասարման[5] հետ, որը որոշում է, թե ինչպես է ազատ ակնում կատարող նյութը արժվում տարածաժամանակում, տալիս են հարաբերականության ընդհանուր տեսության մաթեմատիկական ձեւակերպումը։ Նշանների կանոնը[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Այնշտայնի հավասարման վերը բերված տեսքը սահմանվել են Մինսերը, Թորնը եւ Ուիլլերը[6]։ Այս հեղինակները վերլուծում են նշանի վերաբերյալ առկա բոլոր պայմանավորվածությունները եւ դասակարգում են ըստ հետեւյալ երեք նշանների (S1, S2, S3). - ։ Երրորդ նշանը կապված է Ռիչիի թենզորի ընտրության պայմանավորվածության հետ. - ։ Այս սահմանումներով Միսները, Թորնը եւ Ուիլլերը դրանք դասակարգում են որպես , մինչդեռ Վայնբերգը (1972)[7] նշում է , Փիբլսը (1980) Էվստատիուն (1990)՝ , Մինչդեռ Փիքոքը, (1994), Ռինդլերը (1977), Աթվաթրը(1974)՝ ։ Ռիչիի թենզորի սահմանման համար հեղինակները, ներառյալ Այնշտայնը, տարբեր նշաններ են կիրառել, ինչի արդյունքում աջ մասի հաստատունը նշանը բացասական է. - ։ Այս երկու տարբերակներում էլ կոսմոլոգիական անդամի նշանը կփոխվի, եթե +−−− մետրիկական նշանային պայմանավորվածությունը կիրառվի, ոչ թե MTW −+++ մետրիկական նշանային պայմանավորվածությունը, որն էլ օգտագործվել է վերեւում։ Համարժեք ձեւակերպումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Այնշտայնի հավասարումների երկու մասերից չափականության նկատմամբ ձեւափոխություն անելով կարելի է ստանալ որտեղ -ն տարածաժամանակի չափականությունն է։ Այս արտահայտությունը կարելի է գրել որպես - ։ Ավելացնելով բազմապատիկչը, կստանանք՝ - ։ Օրինակ, չափականությամբ այն կրճատվում է, դառնալով - ։ Կոսմոլոգիական հաստատուն[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Քանի որ -ն հաստատուն է, էներգիայի պահպանման օրենքը մնում է անփոփոխ։ Այնշտայնը կոսմոլոգիական հաստատունի անդամն ավելացնում է՝ պահպանելու համար ստատիկ տիեզերքը։ Սակայն հաջողության չի հասնում, քանի որ. - այս տեսությամբ նկարագրվող տիեզերքը կայուն չէ, - Էդվին Հաբլի դիտումները հաստատեցին, որ մեր տիեզերքը ընդարձակվում է։ Այսպիսով Այնշտայնը հրաժարվեց -ից՝ այն անվանելով «իր կյանքի ամենամեծ սխալը»[8]։ Անկախ կոսմոլոգիական հաստատունը հավասարումներում ներառելու Այնշտայնի Einstein's մոտիվացիայից, ոչինչ չի խանգարում այն հավասարումներում ներառելուն։ Բազում տարիներ կոսմոլոգիական հաստատունը համարյա ամենուր էր համարվում։ universally considered to be 0. Սակայն կատարելագործված վերջին աստղագիտական տեխնոլոգիաները ցույց տվեցին, որ -ն պետք է դրական արժեք ունենա՝ արագացող տիեզերքը բացատրելու համար[9][10]։ Այնշտայնը կոսմոլոգիական հաստատունը մտածել էր որպես անկախ պարամետր, սակայն դաշտի հավասարումների այդ անդամը կարելի է հանրահաշվորեն տեղափոխել մյուս կողմ՝ գրելով որպես էներգիա-իմպուլսի թենզորի մաս. - ։ Արդյունք հանդիսացող վակուումի էներգիան հաստատուն է եւ տրվում է Առնչությամբ։ Հետեւաբար կոսմոլոգիական հաստատունի առկայությունը համարժեք է ոչ զրոյական վակուումային էներգիայի գոյությանը։ Այսպիսով «կոսմոլոգիական հաստատուն» եւ «վակուումի էներգիա» տերմինները այժմ հարաբերականության ընդհանուր տեսության մեջ փոխարինում են միմյանց։ Հատկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Էներգիայի եւ իմպուլսի պահպանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Հարաբերականության ընդհանուր տեսության համապատասխանությունը էներգիայի եւ իմպուլսի լոկալ պահպանմանն արտահայտվում է որպես - ։ - Լոկալ էներգիա-իմպուլսի պահպանման արտածումը Համաձայն դիֆերենցիալ Բիանկիի նույնությանը, ունենալով -ն եւ կիրառելով այն փաստը, որ մետրիկ թենզորը կովարիանտ հաստատուն է, այսինքն , Ռիմանի թենզորի հակասիմետրիան թույլ է տալիս վերեւի արտահայտության երկրորդ անդամը գրել հետեւյալ տեսքով՝ որը համարժեք է որտեղ օգտագործեցինք Ռիչիի թենզորը։ Կրկին, համաձայն մետրիկ ֆունկցիայի՝ ստանում ենք Ռիչիի կորության թենզորի եւ սկայլար կորության սահմանումները ցույց են տալիս, որ ինչը կարելի է գրել որպես Վերջապես ըստ -ի կունենանք որը փակագծերիանդամի սիմետրիայից եւ Այնշտայնի թենզորի սահմանումից կտա Կիրառելով ԱՅնշտայնի դաշտի հավասարումները, կունենանք ինչն արտահայտում է իմպոիլս-էներգիայի լոկալ պահպանումը։ Այս պահպանման օրենքը ֆիզիկական պահանջ է։ Իր դաշտի հավասարումներով Այնշտայնը ցույց տվեց, որ հարաբերականության ընդհանուր տեսությունը համադրելի է էներգիայի պահպանման պայմանի հետ։ Ոչ գծայնություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Այնշտայնի դաշտի հավասարումների ոչ գծայնությունը հարաբերականության ընդհանուր տեսությունը տարբերակում է շատ այլ հիմնարար ֆիզիկական տեսություններից։ Օրինակ, էլեկտրամագնիսականության Մաքսվելի հավասարումները գծային են (այսինքն՝ երկու լուծումների գումարը նույնպես լուծում է) էլեկտրական եւ մագնիսական դաշտերում եւ լիցքի ու հոսանքի բաշխման մեջ։ Մի այլ օրինակ է Շրյոդինգերի հավասարումը քվանտային մեխանիկայում, որը գծային է ալիքային ֆունկցիայում։ Համապատասխանության սկզբունք[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Դաշտի հավասարումները բերվում են նյուտոնյան գրավիտացիայի օրենքին թույլ դաշտերի եւ դանդաղ շարժումների մոտարկման դեպքում։ Փաստորեն դաշտի հավասարումներում ի հայտ եկած G-ն նախանշված է այս երկու մոտարկումները կատարելու համար։ - Նյուտոնյան գրավիտացիայի օրենքի արտածումը Նյուտոնյան գրավիտացիան կարելի է գրել որպես (որը գրավիտացիոն պոտենցիալն է ջոուլ-կիլոգրամներով) սկալյար դաշտի տեսություն որտեղ -ն զանգվածի խտությունն է։ Ազատ անկում կատարող մասնիկի հետագիծը բավարարում է հավասարմանը։ Թենզորական տեսքով սա կգրվի որպես - ։ Հարաբերականության ընդհանուր տեսությունում այս հավասարումները որոշ K հաստատունով եւ գեոդեզիկ հավասարումներով փոխարինվում են դաշտի հավասարումներով - ։ - ։ Տեսնելու համար, թե ինչպես է վերջինը վերածվում առաջինի, ենթադրում ենք, որ փորձնական մասնիկի արագությունը մոտավորապես զրո է այսպիսով եւ որ մետրիկը եւ նրա ածանցյալները մոտավորապես ստատիկ են Մինկովսկու մետրիկայից շեղման քառակուսիները աննշան էն։ Այս պարզ ենթադրությունները կիրառելով գեոդեզիկ հավասարման տարածական անդամների նկատմամբ, կունենանք որտեղ -ի երկու գործակիցները կրճատվել են։ Դա կրճատվում է մինչեւ նյուտոնյան մասին, տալով - ։ Մեր ենթադրությամբ α=i եւ ժամանակը (0) պետք է զրո լինի։ Ուստի սա պարզեցվում է՝ դառնալով ինչը բավարարվում է, եթե - ։ Դառնալով Այնշտայնի հավասարումներին, անհրաժեշտություն կա միայն, որ ժամանակ-ժամանակ բաղադրիչը փոքր արագության եւ ստատիկ դաշտի ենթադրությունները նշանակում են, որ Այսպիսով եւ Ռիչիի թենզորի սահմանումից Պարզեցնող ենթադրությունների շնորհիվ Γ-ի քառակուսին վերանում է ժամանակի ածանցյալների հետ Միավորելով վերեւի հավասարումները՝ կունենանք որը կրճատվում է նյուտոնյան դաշտի հավասարումների, եթե որը տեղի կունենա, եթե Վակուումի դաշտի հավասարումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Եթե քննարկվող տիրույթում էներգիա-իմպուլսի թենզորը զրո է, ապա դաշտի հավասարումները ներկայացվում են որպես վակուումի դաշտի հավասարումներ։ տեղադրելով ՝ դրանք կարելի է գրել որպես - ։ Ոչ զրոյական կոսմոլոգիական հաստատունի դեպքում այս հավասարումները դառնում են - ։ Վակուումի դաշտի հավասարումների լուծումները կոչվում են նաեւ Այնշտայնի վակուում։ Հարթ Մինկովսկու տարածությունը վակուումային լուծման պարզագույն օրինակ է։ Ոչ տրիվիալ օրինակներ են Շվարցշիլդի լուծումը եւ Քերի լուծումը։ վերացող Ռիչիի թենզորով բազմաձեւությունները ներկայանում են որպես Ռիչիի հարթ բազմաձեւություններ։ Դրանք Ռիչիի թենզորով բազմաձեւություններ են, որոնք ուղիղ համեմատական են մետրիկային՝ ինչպես Այնշտայնի բազմաձեւությունները։ Այնշտայն-Մաքսվելի հավասարումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] ապա Այնշտայնի դաշտի հավասարումները կոչվում են Այնշտայն-Մաքսվելի հավասարումներ (Λ կոսմոլոգիական հաստատունով, որն ըստ պայմանավորվածության ընտրվում է զրո). - ։ Ազատ տարածությունում թույլ են տրվում նաեւ Մաքսվելի կովարիանտ հավասարումները՝ որտեղ կետ-ստորակետով նշանակված է կովարիանտ ածանցյալը,իսկ փակագծերով՝ հակասիմետրիկացումը։ Առաջին հավասարումը պնդում է, որ F 2-ձեւի 4-դիվերգենցիան զրո է, իսկ երկրորդը՝ որ դիֆերենցիալ ձեւը զրո է։ Վերջինից եւ Պուանկարեի լեմմայից հետեւում է, որ կոորդինատների կորագիծ համակարգու Aα էլեկտրամագնիսական դաշտի պոտենցիալը հնարավոր է ներկայացնել որպես որտեղ ստորակետով նշանակված է մասնակի ածանցյալը։ Սա հաճախ համարժեք է Մաքսվելի կովարիանտ հավասարմանը, որից այն արտածվել է[11] However, there are global solutions of the equation which may lack a globally defined potential.[12]։ Լուծումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Այնշտայնի դաշտի հավասարումների լուծումները տարածաժամանակի մետրիկներ։ Այս մետրիկները նկարագրում են տարածաժամանակի կառուցվածքը՝ ներառյալ օբյեկտների իներցիալ շարժումը տարածաժամանակում։ Քանի որ դաշտի հավասարումները ոչ գծային են, դրանք միշտ չեն կարող ամբողջությամբ լուծվել (այսինքն՝ առանց մոտարկումներ անելու)։ Օրինակ, գոյություն չունի հայտնի լրիվ լուծում երկու զանգվածեղ մարմիններ պարունակող տարածաժամանակի համար (որը, օրինակ, կրկնակի աստղային համակարգի տեսական մոդելն է)։ Սակայն մոտարկումները հիմնականում արվում են այս դեպքերի համար։ Դրանք սովորաբար կոչվում են հետնյուտոնյան մոտարկումներ։ Սակայն կան նաեւ բազմաթիվ դեպքեր, երբ դաշտի հավասարումը լուծվում է ամբողջությամբ։ Դրանք կոչվում են ճշգրիտ լուծումներ[13]։ Այնշտայնի դաշտի հավասարման նոր լուծումներ կարող ենք հայտնաբերել օրթոնորմավորված հենանիշների (orthonormal frame) մեթոդով, որն առաջին անգամ առաջարկել են Էլիսը եւ ՄաքՔալունը[14]։ Այս մոտեցմամբ Այնշտայնի դաշտի հավասարումները կրճատվում են կապված ոչ գծային սովորական դիֆերենցիալ հավասարումների համակարգի։ Ինչպես քննարկում են Հսուն եւ Ուենռայթը[15], դաշտի հավասարումների ինքնանման (self-similar) լուծումները արդյունարար դինամիկական համակարգերի ֆիքսված կետեր են։ Այս մեթոդների կիրառությամբ նոր լուծումներ է հայտնաբերել Լըբլանկը[16] եւ Կոհլին ու Հասլամը[17]։ Գծայնացված Այնշտայնի դաշտի հավասարումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Դաշտի հավասարումների ոչ գծային լինելը դժվարացնում է դրանց ճշգրիտ լուծումը գտնելը։ Լուծելու ճանապարհ է որեւէ մոտարկում անելը, այն է՝ գրավիտացնող նյութի աղբյուրներից հեռու գրավիտացիոն դաշտը շատ թույլ է եւ տարածաժամանակը մոտարկվում է Մինկովսկու տարածության։ Մետրիկան գրվում է որպես Մինկովսկու մետրիկայի եւ Մինկովսկու մետրիկայից իսկական մետրիկայի շեղումը ներկայացնող անդամի գումարի տեսքով։ Շեղման քառակուսային եւ ավելի բարձր աստիճաններով անդամներն անտեսվում են։ Այս գծայնացումը կարող է կիրառվել գրավիտացիոն ճառագայթման երեւույթը հայտնաբերելու համար։ Պոլինոմիալ ձեւ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Կարող ենք կարծել, որ դաշտի հավաասարումները ոչ պոլինոմիալ են, քանի որ պարունակում են մետրիկ թենզորի հակադարձը։ Մետրիկի դետերմինանտը 4 չափողականությամբ կարելի է գրել օգտագործելով Լեւի-Չիվիտի սիմվոլը՝ մետրիկայի հակադարձը 4 չափականությամբ կարելի է գրել որպես Տեղադրենք մետրիկայի հակադարձի այս սահմանումը հավասարումներում, այնուհետեւ բազմապատկենք երկու կողմերը (g)-ով, մինչեւ մետրիկ թենզորի եւ նրա առաջին եւ երկրորդ ածանցյալների պոլինոմիալ հավասարումներում հայտարարը վերանա։ Դաշտի համապասատխան վերասահմանումների դեպքում կարելի է պոլինոմիալ տեսքով գրել նաեւ հավասարումների ածանցյալները[18]։ Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] - Einstein Albert (1916)։ «The Foundation of the General Theory of Relativity» (PDF)։ Annalen der Physik 354 (7): 769։ Bibcode:1916AnP...354..769E։ doi:10.1002/andp.19163540702։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-02-06-ին - Einstein Albert (նոյեմբերի 25, 1915)։ «Die Feldgleichungen der Gravitation»։ Sitzungsberichte der Preussischen Akademie der Wissenschaften zu Berlin: 844–847։ Վերցված է 2006-09-12 - Misner, Charles W.; Thorne, Kip S.; Wheeler, John Archibald (1973). Gravitation. San Francisco: W. H. Freeman. ISBN 978-0-7167-0344-0.Կաղապար:Inconsistent citations Chapter 34, p. 916. - Carroll, Sean (2004). Spacetime and Geometry – An Introduction to General Relativity. էջեր 151–159. ISBN 0-8053-8732-3. - Weinberg, Steven (1993). Dreams of a Final Theory: the search for the fundamental laws of nature. Vintage Press. էջեր 107, 233. ISBN 0-09-922391-0. - Misner, Thorne & Wheeler 1973 - Weinberg 1972 - Gamow, George (ապրիլի 28, 1970). My World Line : An Informal Autobiography. Viking Adult. ISBN 0-670-50376-2. http://www.jb.man.ac.uk/~jpl/cosmo/blunder.html։ Վերցված է 2007-03-14. - Wahl Nicolle (2005-11-22)։ «Was Einstein's 'biggest blunder' a stellar success?»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2007-03-07-ին։ Վերցված է 2007-03-14 - Turner Michael S. (May 2001)։ «Making Sense of the New Cosmology»։ Int.J.Mod.Phys. A17S1 17: 180–196։ arXiv:astro-ph/0202008։ Bibcode:2002IJMPA..17S.180T։ doi:10.1142/S0217751X02013113 - Brown, Harvey (2005). Physical Relativity. Oxford University Press. էջ 164. ISBN 978-0-19-927583-0. https://books.google.am/?id=T6IVyWiPQksC&pg=PA164&dq=Maxwell+and+potential+and+%22generally+covariant%22. - Trautman Andrzej (1977)։ «Solutions of the Maxwell and Yang-Mills equations associated with hopf fibrings»։ International Journal of Theoretical Physics 16 (9): 561–565։ Bibcode:1977IJTP...16..561T։ doi:10.1007/BF01811088. - Stephani, Hans; D. Kramer; M. MacCallum; C. Hoenselaers; E. Herlt (2003). Exact Solutions of Einstein's Field Equations. Cambridge University Press. ISBN 0-521-46136-7. - Ellis, GFR and MacCallum, M, "A class of homogeneous cosmological models", Comm. Math. Phys. Volume 12, Number 2 (1969), 108-141. - Hsu, L and Wainwright, J, "Self-similar spatially homogeneous cosmologies: orthogonal perfect fluid and vacuum solutions", Class. Quantum Grav. 3 (1986) 1105-1124" - LeBlanc, V.G, "Asymptotic states of magnetic Bianchi I cosmologies", 1997 Class. Quantum Grav. 14 2281 - Kohli, Ikjyot Singh and Haslam, Michael C, "Dynamical systems approach to a Bianchi type I viscous magnetohydrodynamic model", Phys. Rev. D 88, 063518 (2013) - Einstein's Field Equations in Polynomial Form|http://arxiv.org/pdf/gr-qc/0507026.pdf


ՀԱՐՑ Politinfo.org ԿԱՅՔԻ ԳԼԽԱՎՈՐ ԽՄԲԱԳԻՐ ԱՇՈՏ ԱՆՏԻՆՅԱՆԻՆ - Սառչող հարաբերությունների երկխոսությունը Սառչող հարաբերությունների երկխոսությունը 13-04-2017 16:13:14 Հարց. Ռուսաստան այցելած ԱՄՆ պետքարտուղար Ռեքս Թիլերսոնը Մոսկվային ուլտիմատում ներկայացրեց: Մոսկվան պետք է ընտրի ԱՄՆ-ի եւ Բաշշար Ասադի միջեւ: Ի՞նչ կարելի է ակնկալել Թիլերսոնի այցից, եւ ի՞նչ ընտրություն կանի Ռուսաստանը: Պատասխան. Նախ՝ ուզում եմ տարակուսանք հայտնել այն առիթով, թե ինչ սրբազան նշանակություն էր տրվում ԱՄՆ պետքարտուղար Ռեքս Թիլերսոնի այցելությանը Մոսկվա. երկխոսության մեկնարկի կամ այն շարունակելու սովորական ընթացակարգը բարձրացվում էր մի ինչ-որ աներեւակայելի, արտաքո կարգի երեւույթի աստիճանի։ Այնինչ, միանգամայն ակնհայտ է, որ Մոսկվայի եւ վաշինգտոնյան նոր վարչակազմի միջեւ շփումները վաղ թե ուշ պետք է սկսվեին. սկզբում արտաքին քաղաքական գերատեսչությունների մակարդակով, հետո՝ ավելի բարձր։ Կարծում եմ, պաշտոնական շփումն անհամեմատ ավելի վաղ տեղի կունենար, եթե Դոնալդ Թրամփն ու նրա թիմը ստիպված չլինեին արհեստականորեն հետաձգել ժամկետները՝ ցուցադրաբար շփումից խուսափելով, Կրեմլի հետ կապերը հերքելու նպատակով։ Հասկանալի է, որ ըստ էության դա չի բխում երկու տերությունների շահերից, սակայն Սպիտակ տան նոր տերը նաեւ չէր կարող հաշվի չառնել ներքին կոնյունկտուրան։ Այլ բան է, որ պետքարտուղարի այցին նախորդել են մի շարք տագնապալի իրադարձություններ, որոնք, անկասկած, էապես բարձրացրել են առաջին լուրջ շփման նշանակությունը։ Ըստ էության, այդ իրադարձություններն էլ հենց ստեղծել են որոշակի մթնոլորտ, որը հանգեցրել է տարբեր, այդ թվում եւ ամենաֆանտաստիկ մեկնությունների։ Հավանաբար, դժվար է այդ իրադարձությունները շարքային, առօրեական համարել, դրա համար էլ դրանց տրվող արձագանքը բացատրելի է։ Բայց ոչ բոլորը։ Ահա կարճ թվարկումն այն ամենի, ինչը նախորդել էր Թիլերսոնի Մոսկվա այցելությանը։ ԱՄՆ-ը ապրիլի 7-ին Միջերկրական ծովի ջրավազանից թեւավոր հրթիռներով ռմբակոծեց սիրիական ռազմական ավիաբազան՝ իր անսպասելի քայլը բացատրելով իբրեւ պատասխան Իդլիբ նահանգում խաղաղ բնակիչների դեմ իբր Բաշար Ասադի կողմից քիմիական զենքի կիրառման։ Ապացույցներ չեն ներկայացվել, եզրակացություններ անելուց առաջ միջադեպը համատեղ քննելու հորդորները ՄԱԿ ԱԽ-ում մերժվել են, փոխարենը ստացվել է Սիրիայի նախագահի տարածաշրջանային հակառակորդների եւ որոշ եվրոպական առաջնորդների, ինչպես նաեւ ԱՄՆ օդիոզ սենատորների եւ կոնգրեսականների հավանությունը, Թրամփը հանդես է եկել որպես ուժեղ ու վճռական տերության ուժեղ ու վճռական առաջնորդ։ Այս իդիլիայի մեջ, սակայն, անհարմարություն մտցրին Ռուսաստանի եւ Իրանի կոշտ արձագանքը, Չինաստանի քաղաքավար դատապարտումը եւ բուն Ամերիկայում հնչող ձայները նախագահի իմպուլսիվ քաղաքականության անթույլատրելիության մասին։ Ավիաբազային հասցված հարվածը գնահատվել է որպես ագրեսիա ընդդեմ ինքնիշխան երկրի, որի համար թույլտվություն չէր տվել ոչ ՄԱԿ-ը, ոչ էլ ԱՄՆ Կոնգրեսը։ Հետո հաջորդեց Մեծ Բրիտանիայի ատրգործնախարար Բորիս Ջոնսոնի Մոսկվա այցելության չեղարկումը, եւ նրա՝ իբր կոշտ ու սկզբունքային քաղաքական գործիչ ձեւանալը չտպավորեց անգամ անգլիացիներին։ Նրան անվանեցին «վաշինգտոնյան պուդել», իսկ քիչ անց հայտնի դարձավ, որ վարչապետ Մեյն այնքան էլ համամիտ չէ իր արտգործնախարարի ու պաշտպանության նախարարի ռազմաշունչ հռետորաբանությանը եւ Բորիսին Մոսկվա գնալ «չի թողել» ոչ թե աշխարհաքաղաքական ընդդիմախոսին ինչ-որ բան ցույց տալու նպատակով, այլ այն երկյուղներից ելնելով, թե Ջոնսոնն այնտեղ կարող է «համը հանել»։ Մոսկվան իր հերթին հասկանալ տվեց, որ առանձնապես չի այրվում ստորադասների հետ խոսելու ցանկությամբ, եթե մի երկու օր հետո հնարավորություն է ստեղծվելու խոսել նրանց բոսերի հետ։ Նորին Գերազանցության արտաքին քաղաքական գերատեսչության ղեկավարի վերջին փորձը՝ նախարարների մակարդակով G7-ի խորհրդաժողովում առաջ տանել Մոսկվայի դեմ պատժամիջոցները խստացնելու գաղափարը, նույնպես շռնդալից կերպով ձախողվեց։ Հատկանշական է, որ եվրոպացիների մեջ, պատժամիջոցների ավանդական հակառակորդ Իտալիայի հետ միասին, Ջոնսոնի առաջարկը կտրուկ մերժեց նաեւ Գերմանիան։ Զուգահեռաբար դեպի Կորեական թերակղզի ուղեւորվեց ԱՄՆ ՌԾՈւ հարվածային խմբավորումը՝ ատոմային ավիակրի գլխավորությամբ, իսկ Պենտագոնում արտահայտվում էին Սիրիային ուղղված հարվածները շարունակելու օգտին։ Ինչպես ասում են, ուժի ցուցադրում բոլոր ճակատներով՝ անխուսափելի քարոզչական ուղեկցությամբ. Թրամփը վճռական հարված հասցրեց Ռուսաստանի հեղինակությանը, Ամերիկան վերադառնում է, Կիմ Չեն Ինի համար շուտով շատ վատ կլինի, Թիլերսոնը գնում է Մոսկվա՝ վերջնագիր ներկայացնելու եւ այլն։ ՌԴ ԱԳՆ-ն սառնարյուն արձագանքեց այս աղմուկին՝ մի կողմից ընդգծելով երկխոսության կարեւորությունը, մյուս կողմից՝ Մոսկվայի հետ վերջնագրի լեզվով խոսելու անհեռանկարայնությունը։ Դե, իսկ պարզունակ այն պնդմանը, թե պետքարտուղարը չի ցանկանում հանդիպել Ռուսաստանի նախագահի հետ, Կրեմլը պոլիտկոռեկտաբար պատասխանեց, որ Վլադիմիր Պուտինի ժամանակացույցում նման հանդիպում նշված չէ, բայց հնարավոր է, եթե... Իսկ «եթե»-ն բնավ չի նշանակում, որ Թիլերսոնը միտքը կփոխի եւ ցանկություն կհայտնի։ Չկա այնպիսի պրակտիկա, երբ նախարարը չեղարկի կամ նշանակի հանդիպում նախագահի հետ։ Միջազգային ընթացակարգում միշտ աշխատում է հակառակ տրամաբանությունը, անգամ ամերիկացիների համար, եթե, իհարկե, խոսքն այն երկրների մասին է, որոնք հասկանում են, թե ինչ է ինքնիշխանությունը։ «Եթե»-ն սույն համատեքստում այլ բան է նշանակում. Ռուսաստանի նախագահը կլսի երկու նախարարների զեկույցը, եթե նրանց միջեւ մինչ այդ կհաստատվի կառուցողական երկխոսություն։ Հենց այսպես, այլ ոչ թե ուրիշ որեւէ կերպ, որքան էլ որ սա ոմանց սրտին դուր չգա։ Եվ ահա, ԱՄՆ պետքարտուղարը ժամանեց Մոսկվա։ Արդեն օդանավակայանում ցուցադրվեց ռուս գործընկերների վերաբերմունքը նրա՝ նախորդ օրն արած ոչ այնքան կոռեկտ արտահայտություններին։ ՌԴ ԱԳՆ բարձրաստիճան պաշտոնյաներից ոչ ոք դիմավորողների մեջ չնկատվեց։ Հետո արդեն, նայելով հեռուստապատկերն ու լսելով նախարար Լավրովի հետ զրույցի հատվածները, պետք է շատ պայծառ երեւակայություն ունենաս, որպեսզի այնտեղ տեսնես հաղթանակած Ռեքսին եւ վերջնագրի ծանրության տակ կքած Սերգեյ Վիկտորովիչին։ Համոզված եմ, որ ահեղ առաջարկը՝ անհապաղ ընտրություն կատարել Արեւմուտքի հետ բարեկամության եւ Ասադի ռեժիմին աջակցելու միջեւ, որն այդքան լայնորեն արծարծվում էր նախօրեին, անգամ չհնչեց ոչ դիվանագիտական եւ սակավարդյունավետ այդ ձեւով։ Հանկարծ պարզվեց, որ իրեն՝ ԱՄՆ պետքարտուղարին էր պետք հանդես գալ պարզաբանումներով, այլ ոչ թե խրատել պաշտոնակցին վարժապետի դիրքերից։ Ռուսաստանն իրեն իրավունք վերապահեց ուղղակի հարց տալ. իսկ ո՞րն է ԱՄՆ դիրքորոշումը արդիականության հանապազօր հարցերում, ո՞րն է նրանց շահը, եւ որո՞նք են այս կամ այն խնդրի համալիր լուծման մոտեցումները։ Ռուսաստանի մոտեցումներն, օրինակ, ձեւակերպված են եւ ներկայացված համաշխարհային հանրությանը՝ դուր են գալիս դրանք, թե ոչ, իսկ ահա ի՞նչ է ուզում Ամերիկան ի վերջո՝ ոչ ոք չգիտի, այդ թվում եւ ինքը։ Թող ամեն ոք ըստ իր ճաշակի կողմնորոշվի, թե ով ում «խրատեց»։ Հասկանալի է, երկու նախարարների այս առաջին պաշտոնական հանդիպմանը շոշափվել է միջազգային ու երկկողմանի քաղաքականության հարցերի լայն շրջանակ, եւ դրանցից յուրաքանչյուրի վերաբերյալ հնգժամյա զրույցի ընթացքում ներկայացվել են դիրքորոշումներ կամ գոնե դրանց պարագծերը։ Առաջիկա օրերին շատ պարզաբանումներ եւ մեկնաբանություններ կլինեն ԱՄՆ պետքարտուղարի մոսկովյան այցելության արդյունքների վերաբերյալ։ Ուշադրություն հրավիրեմ միայն այն բանին, որ նույն օրը երեկոյան Ռուսաստանի նախագահն, այնուամենայնիվ, ընդունեց արտաքին քաղաքական գերատեսչությունների ղեկավարներին, հավանաբար՝ հասկանալ տալով, որ գնահատել է նրանց երկխոսության կառուցողականությունը։ Իսկ որոշ արդյունքների թվում պետք է նշել. Թիլերսոնը Մոսկվայում ոչ մեկից չլսեց Ասադին տապալելու պատրաստակամության մասին, այնինչ ձեռք է բերվել պայմանավորվածություն՝ համատեղ ջանքերով պայքարել Սիրիայում ահաբեկչության դեմ, հետաքննություն անցկացնել քիմիական գրոհի միջադեպի առնչությամբ։ Մոսկվան պատրաստակամություն է հայտնել վերադառնալ նաեւ Սիրիայի երկնքում միջադեպերի կանխման հուշագրի վերաբերյալ պայմանավորվածությունների շրջանակ, բայց պայմանով, որ Նահանգները սկզբում բացատրի, թե ինչ նպատակներ է հետապնդում եւ կոնկրետ ինչ խնդիրներ է լուծում։ Դե, նաեւ մինսկյան համաձայնությունների տրամաբանությամբ՝ Ուկրաինայի հարավ-արեւելքում շարունակվող հակամարտության կարգավորման, դիվանագիտական ճանապարհով հյուսիսկորեական միջուկային ծրագրի խնդրի լուծման հարցերում համակարծիք լինելը եւ այլն։ Իսկ մինչ Մոսկվայում ռուս-ամերիկյան երկխոսությունն էր հաստատվում, Չինաստանը, համենայնդեպս, Հյուսիսային Կորեայի սահմանի երկայնքով «ձգեց» 150 հազարանոց զորակազմ՝ «ԿԺԴՀ հրթիрամիջուկային ծրագրի խնդրի լուծումն ուժային ճանապարհով անընդունելի է» կարգախոսով, իսկ եթե հանկարծ, ապա՝ «մենք էլ պլոճիկ ունենք»։ Վաշինգտոնում Սպիտակ տան ներկայացուցիչը հանդես եկավ բավական հետաքրքրական հայտարարությամբ. «Մենք չենք ուզում լարվածության սրացում։ Պետքարտուղար Թիլերսոնն այսօր Մոսկվայում է։ Մենք, իհարկե, հասկանում ենք, որ մեզ պետք է երկխոսություն Ռուսաստանի հետ, որ դա շատ կարեւոր է։ Մենք նրանց հետ պետք է ուսումնասիրենք, թե որ ոլորտներում կկարողանայինք կոնկրետ համագործակցություն վարել»։ Իր հերթին, Պենտագոնի ղեկավար Ջեյմս Մեթիսը նույն օրը կայացած մամուլի ասուլիսում ասաց, որ պատերազմն Ամերիկայի եւ Ռուսաստանի միջեւ անհնար է։ ԱՄՆ պաշտպանության նախարարի կարծիքով, չնայած ռուս-ամերիկյան հարաբերությունների վատթարացմանը, լարվածությունը «դուրս չի գա վերահսկողությունից»։ Իսկ ինքը՝ Թրամփը, Մոսկվայում խոսակցության տոնից բավարարվածությամբ կիսվելու պոթկմամբ, բայց եւ որպեսզի թույլ չտա ոչ ճիշտ մեկնությունների եւ ավելորդ ռուսասիրության մեջ մեղադրանքների հերթական չափաբաժինը, պետքարտուղարի ճիգերը զուսպ անվանել է «հիանալի աշխատանք»։ Ըստ իս, այս ամենն ավելի իրատեսորեն է բնութագրում իրավիճակը, քան թե լարվածության ուժեղացմանն ուղղված մոլեռանդ քարոզչությունը։ Սա է ռեալ-փոլիթիքը, թեկուզեւ թեթեւ անկանխատեսելիության շեշտադրմամբ, իսկ Բորիս Ջոնսոնին (նաեւ իր հավաքական կերպարով) չես նախանձի։ 13.04.2017


text: Խաշ |Ուշադրություն, այս հոդվածն աղբյուրների կարիք ունի։ Դուք կարող եք օգնել նախագծին՝ գտնելով բերված տեղեկությունների հաստատումը վստահելի աղբյուրներում եւ ավելացնելով այդ աղբյուրներին հղումները հոդվածին։ Անհիմն հղումները ենթակա են հեռացման։ Անվան ծագումը[խմբագրել] "Խաշ" անվանումը, ըստ ամենատարածված վարկածի, առաջացել է հայերեն "խաշել" բառից։ Բաղադրություն[խմբագրել] Խաշի պատրաստման մեջ օգտագործվում են տավարի ոտքեր (ինչպես նաեւ խոզի կամ հավի), փորոք, սխտոր, աղ, եւ կանաչի։ Մասերը լվանալուց եւ մաքրելուց հետո (Հայաստանում ավանդաբար դնում են 10-12 ժամով հոսող աղբյուրի տակ), ուտեստը խաշվում է 6-8 ժամ, իսկ սխտորն ու կանաչին օգտագործվում է առանց եփելու։ Ավանդություն[խմբագրել] Խաշը ավանդաբար ուտում են վաղ առավոտյան առատ կերուխումի հաջորդ օրը։ Խաշը ուտում են մինչեւ նախաճաշը կամ նրա փոխարեն։ Ուտեստի հետ մատուցվում է մանրացրած սխտոր, աղ, կտրտած բողկ։ Խաշը ուտում են լավաշի, բողկի եւ տարատեսակ կանաչիների հետ։ Համաձայն «Ի՞նչ, Որտե՞ղ, Ե՞րբ» հեռուստահաղորդման՝ խաշը չի սիրում երեք "Կ"՝ Կոնյակ (խաշը ուտում են օղով), Կին (կինը չպետք է սխտոր ուտի) եւ Կենաց (քանի որ կենացները սովորաբար երկար են լինում, իսկ խաշը ուտում են միայն տաք)։[փա՞ստ]


«Առավոտ»-ը «Ընդդիմադիր «մետելիցա» վերնագրված խմբագրականում գրում է. - «Եթե դուք երբեւէ անցել եք այսօր Երեւանում վերակառուցվող փողոցների շինարարության կողքով, ապա անպայման նկատած կլինեք, որ այդ շինհրապարակներում ամեն մի բանվորին պարտադիր «հասնում է» առնվազն երեք փողկապավոր «պրարաբ»: Դա, ըստ երեւույթին, ոչ թե ազգային, այլ «տարածաշրջանային» մենթալիտետի դրսեւորում է, երբ բոլորն ուզում են «նաչալնիկ» լինել ու ցուցումներ տալ»: «Դժվար է պատկերացնել, օրինակ, «Ազգային միաբանության» որեւէ ֆունկցիոների, որն իր ելույթում 6-7 անգամ չհիշատակի Արտաշես Գեղամյանի անունը», - նշում է թերթի գլխավոր խմբագիրը` ընդգծելով. - «Կույր երկրպագություն` ահա թե ինչ են պահանջում կուսակցական «նաչալնիկները», եւ հասկանալի է, որ քաղաքական կառույցում երրորդ կամ չորրորդ դեմք լինելով` գործիչն այլեւս չի կարող հավակնել «պրարաբի» դափնիներին»: Պնդելով, որ քաղաքական դաշտում երրորդ ուժեղ բեւեռ ձեւավորած թեկնածուն դառնում է նախագահական ընտրությունների երկրորդ փուլի իրական հավակնորդ` «Իրավունք» թերթի մեկնաբանը բխեցրել է. - «Ընդդիմադիր դաշտի մասնատվածությունը հաշվի առնելով, ընտրությունները մի փուլով ավարտել չի հաջողվի։ Բայց երկու փուլով ընտրական գործընթացն ավարտելու անխուսափելիությունն ինքնին գալիս է ապացուցելու, որ անցած ժամանակահատվածում իշխանությունները, մեղմ ասած, այդքան էլ հաջողված քարոզարշավ չեն կազմակերպել հիմնական թեկնածուի համար։ Քանզի սկզբնական շրջանում բոլոր փորձագետների գնահատմամբ Սերժ Սարգսյանն ունեցած վարչական, քաղաքական, ֆինանսական ռեսուրսների հաշվառմամբ հաղթում էր նույնիսկ առաջին փուլում։ Այսօր այդ խնդրի լուծումը տվյալ ժամկետում այլեւս անհնար է»։ «Հայք» թերթի հարցազրույցում ՀՀՇ-ի վարչության փոխնախագահ Անդրանիկ Հովակիմյանը քաղաքական դաշտում երրորդ բեւեռ ձեւավորելու փորձերին անդրադառնալով, նկատել է. - «Սովորաբար բեւեռները երկուսն են լինում, երրորդ բեւեռ չի կարող լինել։ Հասարակությունը հստակ պատկերացնում է ուժերի իրական դասավորությունը եւ գիտի, որ երրորդ ուժի գաղափարն արհեստական է», - պնդել է Հովակիմյանն ու ավելացրել. - «Ձեւավորվող երրորդ ուժը իշխանությունների վախի ցուցիչն է, երբ փորձում են ուրիշներին գործիք դարձնելով, ուրիշների միջոցով հարվածել Լեւոն Տեր-Պետրոսյանին»։ «Եռաբեւեռ» ընտրությունների հնարավոր սցենարները ուրվագծելով, «Իսկական իրավունքը» թերթի խմբագրականը ենթադրել է. - «Հանրապետականների համար լավագույն տարբերակը, անշուշտ, նախագահական ընտրություններում մեկ փուլով հաղթելն է։ Այդ թվում ՀՀԿ-ն ամբողջացնում է իր իշխանությունը, իսկ Ռոբերտ Քոչարյանին այլ բան չի մնում, քան իրոք դառնալ «ՀՀ ամենաերիտասարդ թոշակառուն», Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի համար էլ մեկընդմիշտ ավարտվում է քաղաքական կարիերան եւ կրկին գալիս են գիրք գրելու ժամանակները։ Իսկ երկրորդ փուլի դեպքում ՀՀԿ-ին անհրաժեշտ է, որ Սերժ Սարգսյանի հետ երկրորդ փուլ դուրս չգան ո՛չ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը եւ ո’չ էլ ՀՅԴ-ի թեկնածուն», - հավելել է խմբագիրը։ Մի շարք կուսակցություններում այսօր ստեղծված իրավիճակը «Հայոց Աշխարհ»-ին ստիպել է հիշել «աշխարհի պես հավերժական «հայրերի եւ որդիների» խնդիրը». - «ՀՀՇ-ն ջանադրաբար փորձում է հայրական օջախի շուրջ հավաքել քաղաքական դաշտով մեկ ցրված իր երեխաներին»: «Ոմանք մեղավոր ժպիտով վերադառնում են տուն, մյուսները` ձեւացնում, թե չեն ճանաչում ծնողին», - գրել է թերթը` ուշագրավ համարելով, որ «հայրերն ու որդիները նախընտրում են շփվել միմյանց հետ, առաջարկություններ անել, սպառնալ, պատասխանել մեկմեկու, հարաբերություններ պարզել բացառապես թերթերի էջերում»։ «Չորրորդ իշխանություն» թերթի հաշվարկով` «որպեսզի Սերժ Սարգսյանը դառնա նախագահ, առնվազն վեց հարյուր հազար ձայն է պետք»: «Որեւէ ողջամիտ մարդ, բնականաբար, առանց ընտրակաշառքի ձայն չի տա նրան: Հաշվի առնելով առաջիկա ընտրությունների կարեւորությունը, համատարած թանկացումները եւ դոլարի արժեզրկումը, կարելի է ենթադրել, որ այս անգամ ընտրակաշառքի «միջինացված գինը» կհասնի 10 հազար դրամի: Այլ կերպ ասած` Սերժ Սարգսյանին անհրաժեշտ կլինի մոտ 18 միլիոն դոլար», - գնահատել է թերթն ու հասցեագրել. - «Ակնհայտորեն, «կեղծ ընդդիմադիրների» մարտավարությունն ավելի էժան կնստի: Կարելի է այդ ուժերի լիդերներից յուրաքանչյուրին մի քանի հարյուր հազար դոլար տալ եւ հարցը փակված համարել», - եզրակացրել է թերթը: «Առավոտ»-ի խմբագրականը, ընդդիմության չմիավորվելու պատճառներին անդրադառնալով, գնահատել է. - «Նախընտրական շրջանում իրար հետ մրցակցում են բոլոր թեկնածուները, ու բացառված է, որ նրանց քննադատությունը սահմանափակվի միայն իշխանության թեկնածուով»։ «Դա օբյեկտիվ գործընթաց է եւ կախված չէ որեւէ թեկնածուի բացահայտ կամ գաղտնի մտադրություններից», - դիտարկել է գլխավոր խմբագիրն ու մասնավորեցրել. - «Մի կողմ թողնենք Արտաշես Գեղամյանի դեպքը, երբ իշխանությունը, ակնհայտորեն հատուկ է առաջ քաշել այդ թեկնածուին՝ միմիայն Տեր-Պետրոսյանին եւ նրա թիմակիցներին «քլնգելու» համար»։ «Ցանկացած այլ առաջադրված թեկնածու նույնն է անելու, քանի որ գոյություն ունի պայքար ընտրողների ձայների համար, իսկ ավելի հարմար թիրախ, քան առաջին նախագահն է, դժվար է գտնել։ Համ էլ՝ Տեր-Պետրոսյանի վրա հարձակվելը միանգամայն անվտանգ զբաղմունք է եւ, հակառակը՝ չափազանց իշխանահաճո»: