text: Մարս կամ Հրատ (լատիներեն՝ Mars), Արեգակնային համակարգի Արեգակից հեռավորությամբ չորրորդ եւ չափերով յոթերորդ մոլորակն է։ Մոլորակի զանգվածը կազմում է Երկրի զանգվածի 10,7 %-ը։ Իր Մարս անունը ստացել է հռոմեական պատերազմի աստված Մարսի պատվին, հունական դիցաբանությունում՝ Արես։ Երբեմն Մարսը անվանում են «կարմիր մոլորակ» մակերեւույթի կարմրավուն երանգի պատճառով, որը ստացվում է երկաթի օքսիդի պատճառով։ Մարսը երկրային խմբի մոլորակ է նոսր մթնոլորտով (մթնոլորտային ճնշումը մակերեւույթի մոտ 160 անգամ փոքր է երկրայինից)։ Մարսի մակերեւույթային ռելիեֆի առանձնահատկություններից են հարվածային խառնարանները, ինչպես նաեւ հրաբուխները, հովիտները, անապատները եւ բեւեռային սառցե գլխարկները։ Մարսը ունի երկու բնական արբանյակ՝ Ֆոբոսը եւ Դեյմոսը (հին հունարենից թագմանաբար - «վախ» եւ «սարսափ» - Արեսի երկու որդիների անունները, որոնք ուղեկցում էին նրան մարտի ժամանակ), որոնք համեմատաբար փոքր են (Ֆոբոսը - 26×21 կմ, Դեյմոսը - 13 կմ կտրվածքում) եւ ունեն անկանոն ձեւ։ Սկսած 1960 թվականին Մարսի անմիջական ուսումնասիրություններով զբաղվել են ԽՍՀՄ («Մարս» եւ «Ֆոբոս» ծրագրեր), ԵՏԳ եւ ԱՄՆ («Մարիներ», «Վիկինգ», «Մարս Գլոբալ Սրվեյեր» եւ այլ ծրագրեր) ավտոմատ կայաններով։ Հիմնական տվյալներ Մարսը Արեգակնային համակարգի Արեգակից հեռավորությամբ չորրորդ (Մերկուրիից, Վեներայից եւ Երկրից հետո) եւ չափերով յոթերորդ (զանգվածով եւ տրամագծով գերազանցում է միայն Մերկուրիին) մոլորակն է։ Մարսի զանգվածը կազմում է Երկրի զանգվածի 10,7 %-ը, (0,64185 × 1024 կգ), ծավալը՝ 0,15 Երկրի ծավալ, միջին գծային տրամագիծը՝ 0,53 Երկրի տրամագիծ (6800 կմ)։ Մարսի ռելիեֆը ունի շատ յուրահատուկ առանձնահատկություններ։ Մարսի հանգած հրաբուխ Օլիմպոսը հանդիսանում է Արեգակնային համակարգի ամենաբարձր լեռը, իսկ Մարիների հովիտները ամենամեծ կիրճն է։ Դրանից բացի, 2008 թվականի հունիսին «Նեյչր» (Nature) ամսագրում հրապարակված երեք հոդվածներում տեղեկացվում էր այն մասին, որ Մարսի հյուսիսային կիսագնդում է գտնվում Արեգակնային համակարգում հայտնի ամենամեծ հարվածային խառնարանը։ Այս խառնարանի երկարությունն է 10,6 հազ. կմ, իսկ լայնությունը 8,5 հազ. կմ, որը մոտավորապես չորս անգամ մեծ է Հելադա նախքան դա ամենամեծ համարվող հարվածային խառնարանից, որը մինչ այդ նույնպես հայտնաբերվել էր Մարսի վրա, նրա հարավային բեւեռի մոտակայքում։ Մակերեւույթի ռելիեֆի Երկրին նմանությունից բացի, Մարսը ունի երկրայինին նման պտույտի պարբերություն եւ տարվա եղանակների փոփոխություն, սակայն նրա կլիման շատ ավելի ցուրտ է եւ չոր։ Ընդհուպ մինչեւ Մարսի մոտով առաջին տիեզերական սարքի թռիչքը («Մարիներ-4») 1965 թվականին հետազոտողներից շատերը ենթադրում էին, որ նրա մակերեւույթին կա ջուր հեղուկ վիճակում։ Այս կարծիքը հիմնված էր Մարսի լուսավոր եւ գիշերային մասերի պարբերական փոփոխությունների դիտարկումների վրա, հատկապես բեւեռամերձ լայնություններում, որոնք շատ նման էին մայրցամաքների եւ ծովերի։ Մոլորակի մակերեւույթի վրայի մուգ բծերը մեկնաբանվում էին որոշ հետազոտողների կողմից, որպես ոռոգման ջրանցքներ նախատեսված հեղուկ ջրի համար։ Ավելի ուշ ապացուցվեց, որ այդ բծերը օպտիկական պատրանքներ էին։ Ցածր ճնշման պատճառով Մարսի մակերեւույթին ջուրը չի կարող գոյություն ունենալ հեղուկ վիճակում, սակայն շատ հնարավոր է, որ անցյալում պայմանները եղել են այլ, եւ այդ պատճառով պարզունակ կյանքի առկայությունը մոլորակի վրա չի կարելի բացառել։ 2008 թվականի հուլիսի 31-ին Մարսի վրա հայտնաբերվեց ջուր սառույցի վիճակում ՆԱՍԱ-ի «Ֆենիքս» սարքի միջոցով։ 2009 թվականի փետրվարին հետազոտական ուղեծրային սարքերի խումբը Մարսի ուղեծրում կազմված էր երեք աշխատող տիեզերական սարքերից՝ «Մարս Ոդիսեւս», «Մարս-էքսպրես» եւ «Մարսյան հետախուզական արբանյակ», դա ավելին է, քան ցանկացած այլ մոլորակի մոտ, Երկրից բացի։ Մարսի մակերեւույթի հետազոտություններ են կատարվել տարբեր ԱՄԿ–ների իջեցվող սարքերի եւ մարսագնացների միջոցով («Վիկինգ», «Մարս», «Սփիրիթ», «Օփորթյունիթի» եւ այլն)։ Այժմ Մարսի մակերեւույթի վրա են գտնվում մի քանի տասնյակ իջեցվող սարքեր եւ մարսագնացներ, որոնք ավարտել են իրենց հետազոտությունները կամ կործանվել են վայրէջքի ժամանակ։ Այս սարքերի միջոցով հավաքված երկրաբանական տվյալները թույլ են տալիս ենթադրել, որ Մարսի մակերեւույթի մեծ մասը առաջ ծածկում էր ջուրը։ Վերջին տասնամյակում կատարված դիտարկումները հայտնաբերեցին Մարսի մակերեւույթի որոշ հատվածներում թույլ գեյզերային ակտիվություն։ «Մարսի գլոբալ հետախուզող» սարքով կատարված դիտարկումների հիման վրա կարելի է ասել, որ Մարսի հարավային բեւեռային գլխարկի որոշ մասերը հետզհետե նահանջում են։ Մարսը կարելի է դիտել Երկրից անզեն աչքով։ Նրա տեսանելի աստղային մեծությունը հասնում է −2,91m (Երկրին ամենամոտ դիրքում), զիջելով պայծառությամբ միայն Յուպիտերին եւ Վեներային։ Որպես օրենք, մեծ առճակատման ժամանակ Մարսը հանդիսանում է Երկրի գիշերային երկնակամարի ամենապայծառ մարմինը, սակայն դա տեղի է ունենում միայն 15-17 տարին մեկ անգամ, մեկ-երկու շաբաթների ընթացքում։ Ուղեծրային տվյալներ Երկրից մինչեւ Մարս նվազագույն հեռավորությունը կազմում է 55,76 մլն. կմ (երբ Երկիրը գտնվում է ուղիղ Արեգակի եւ Մարսի միջեւ), առավելագույնը՝ մոտ 401 մլն. կմ (Երբ Արեգակը գտնվում է ուղիղ Երկրի եւ Մարսի միջեւ)։ Արեգակից Մարս ընկած միջին հեռավորությունը կազմում է 228 մլն. կմ (1,52 ա. մ.), պտույտի պարբերությունը Արեգակի շուրջ հավասար է 687 երկրային օրի։ Մարսի ուղեծիրը ունի բավականին զգալի էքսցենտրիսիտետ (0,0934), այդ պատճառով նրա հեռավորությունը Արեգակից տատանվում է 206,6–249,2 մլն. կմ միջակայքում։ Ուղեծրի թեքումը հավասար է 1,85°։ Մարսը Երկրին ամենամոտ դիրքում է գտնվում առճակատումների ժամանակ, երբ մոլորակը գտնվում է Արեգակին հակառակ ուղղությամբ։ Առճակատումները կրկնվում են ամեն 26 ամիսը Երկրի եւ Մարսի ուղեծրերի տարբեր կետերում։ Սակայն 15–17 տարին մեկ անգամ առճակատումը տեղի է ունենում այն ժամանակ, երբ Մարսը գտնվում է իր ուղեծրի պերիհելիի մոտակայքում, այդ, այսպես կոչված մեծ առճակատումների ժամանակ (վերջինը եղել է 2003 թվականի օգոստոսին) հեռավորությունը այս մոլորակից նվազագույն է, եւ Մարսը երկնակամարում հասնում է իր ամենամեծ անկյունային չափին 25,1" եւ պայծառության −2,88m։ Ֆիզիկական առանձնահատկություններ Գծային չափերով Մարսը համարյա երկու անգամ փոքր է Երկրից, նրա հասարակածային շառավիղը հավասար է 3396,9 կմ (Երկրի շառավիղի 53,2 %)։ Մարսի մակերեւույթի մակերեսը մոտավորապես հավասար է Երկրի ցամաքների մակերեսին։ Մարսի բեւեռային շառավիղը մոտ 20 կմ-ով փոքր է հասարակածայինից, չնայած այն բանին, որ մոլորակի պտույտի պարբերություն մեծ է քան Երկրինը, որը թույլ է տալիս ենթադրել, որ Մարսի պտույտի արագությունը փոփոխվել է ժամանակի ընթացքում։ Մոլորակի զանգվածը կազմում է 6,418 կգ (Երկրի զանգվածի 11 %)։ Ազատ անկման արագացումը հասարակածում հավասար է 3,711 մ/վ2 (երկրինի 0,378), առաջին տիեզերական արագությունը կազմում է 3,6 կմ/վ իսկ երկրորդը՝ 5,027 կմ/վ։ Մոլորակի պտույտի պարբերությունը 24 ժամ 37 րոպե 22,7 վայրկյան է (աստղերի համեմատ), միջին արեւային օրվա երկարությունը կազմում է 24 ժամ 39 րոպե 35,24409 վայրկյան, ընդամենը երկրի օրվանից երկար է 2,7 %-ով։ Այսպիսով, Մարսի տարին բաղկացած է 668,6 մարսյան արեւային օրերից։ Մարսը իր առանցքի շուրջ պտտվում է ուղեծրի ուղղահայացի համեմատ 25,19° անկյան թեքումով։ Պտույտի առանցքի թեքումը ապահովում է Տարվա եղանակների փոփոխությունը։ Ընդ որում, ուղեծրի ձգվածությունը բերում է եղանակների ավելի մեծ տարբերությունների եւ երկարության։ Այսպես, հյուսիսային գարունը եւ ամառը իրար հետ վերցրած տեւում են 371 արեւային օր, այսինքն զգալիորեն ավելին քան Մարսի տարվա կեսն է։ Դրա հետ մեկտեղ, նրանք ընկնում են Մարսի ուղեծրի այն հատվածի վրա, երբ Մարսը հեռու է գտնվում Արեգակից։ Այդ պատճառով Մարսի հյուսիսային ամառը երկար է եւ ցուրտ, իսկ հարավայինը՝ կարճ եւ տաք։ Մթնոլորտը եւ կլիման Մոլորակի վրա ջերմաստիճանը տատանվում է −150-ից մինչեւ մինուս -160 C բեւեռի վրա ձմեռը, իսկ ամառվա ամենաշոգ օրերին մինչեւ Ավելին շատ բարձր քան +100 °C հասարակածի վրա կեսօրին։ Միջին ջերմաստիճանը կազմում է −50 °C։ Մարսի մթնոլորտը, որը հիմնականում կազմված է ածխաթթու գազից, չափազանց նոսր է։ Ճնշումը մակերեւույթի վրա 160 անգամ փոքր է երկրինից՝ 6,1 մբար մակորեւույթի միջին բարձրության վրա։ Մարսի բարձրությունների մեծ տարբերության պատճառով ճնշումը մակերեւույթի վրա շատ է փոփոխվում։ Մթնոլորտի մոտավոր հաստությունը կազմում է 110 կմ։ ՆԱՍԱ-ի տվյալներով (2004), Մարսի մթնոլորտը 95,32 %-ով կազմված է ածխաթթու գազից, ինչպես նաեւ այնտեղ կան՝ 2,7 % ազոտ, 1,6 % արգոն, 0,13 % թթվածին, 0,021% ջրի գոլորշի, 0,08 % շմոլ գազ, ազոտի օքսիդ (NO)՝ 100 ppm, նեոն (Ne)՝ 2,5 ppm, կիսածանր ջուր - ջրածին-դեյտերիում-թթվածին (HDO)՝ 0,85 ppm, կրիպտոն (Kr)՝ 0,3 ppm, քսենոն (Xe)՝ 0,08 ppm (կազմվածքը բերված է ծավալային մասերով)։ Ամերիկյան ԱՄԿ «Վիկինգի» (1976) իջեցվող սարքից ստացված տվյալների համաձայն, Մարսի մթնոլորտի կազմում հայտնաբերվել էր 1–2 % արգոն, 2–3 % ազոտ, եւ 95 % ածխաթթու գազ։ Համաձայն սովետական «Մարս-2» եւ «Մարս-3» ԱՄԿ-ների տվյալների, իոնոսֆերայի ներքեւի սահմանը գտնվում է 80 կմ բարձրության վրա, առավելագույն էլեկտրոնային խտացումը 1,7 էլեկտրոն/սմ3 տեղակայված է 138 կմ բարձրության վրա, մյուս երկու մաքսիմումները տեղակայված են 85 եւ 107 կմ վրա։ Մարսի մթնոլորտի հետազոտությունը 8 եւ 32 սմ ռադիոալիքներում, կատարված «Մարս-4» ԱՄԿ-ով 1974 թվականի փետրվարի 10-ին, ցույց տվեց մոլորակի գիշերային իոնոսֆերայի առկայությունը իոնիզացիայի գլխավոր մաքսիմումով 110 կմ բարձրության վրա եւ 4,6 էլեկտրոն/սմ3 էլեկտրոնների խտացումով, ինչպես նաեւ երկրորդական մաքսիմումներով 65 եւ 185 կմ բարձրությունների վրա։ Մթնոլորտային ճնշում ՆԱՍԱ-ի տվյալների համաձայն (2004), մթնոլորտային ճնշումը մոլորակի միջին շառավղի վրա կազմում է 6,36 մբար։ Մթնոլորտի խտությունը մակերեւույթի մոտ կազմում է մոտ 0,020 կգ/մ3, ընդհանուր մթնոլորտի զանգվածը՝ մոտ 2,5 կգ։ Ի տարբերություն Երկրի, Մարսի մթնոլորտի զանգվածը խիստ փոփոխվում է տարվա ընթացքում բեւեռային գլխարկների հալոցքների եւ սառցակալման հետ կապված, որոնք պարունակում են ածխաթթու գազ։ Ձմեռվա ընթացքում ամբողջ մթնոլորտի 20-30 տոկոսը սառչում է եւ կենտրոնանում բեւեռային գլխարկներում։ Սեզոնային ճնշման տատանումները, տարբեր աղբյուրների համաձայն, ունի հետեւյալ մեծությունները՝ ՆԱՍԱ-ի տվյալներով (2004)՝ 4,0–8,7 մբար միջին շառավղի վրա; Էնկարտայի տվյալներով (2000)՝ 6–10 մբար; Զուբրին եւ Վագների տվյալներով (1996)՝ 7–10 մբար; Վիկինգ-1-ի իջեցվող սարքի տվյալներով՝ 6,9–9 մբար; Mars Pathfinder-ի իջեցվող սարքի տվյալներով՝ 6,7 մբար։ Սովետական Մարս-6 սարքի վայրէջքի վայրում Էրիտրեյան ծովի շրջանում գրանցել է 6,1 միլլիբար մթնոլորային ճնշում, որը այն պահին համարվում էր մոլորակի վրա միջին ճնշումը, եւ այդ մակարդակից էլ պայմանավորված էր հաշվարկել Մարսի բարձրությունները եւ խորությունները։ Այս սարքի վայրէջքի ժամանակ ստացված տվյալներով Մարսի տրոպոդադարը գտնվում է 30 կմ բարձրության վրա, որտեղ ճնշումը կազմում է 5 գ/սմ3 (ինչպես Երկրի 57 կմ բարձրության վրա)։ Մարսի Հելլադա շրջանը այնքան խորն է, որ այստեղ մթնոլորտային ճնշումը հասնում է 12,4 միլլիբարի, որը բարձր է ջրի երրորդ կետից (~6,1 մբար) եւ ցածր է եռման կետից։ Բավականին բարձր ջերմաստիճանի պայմաններում ջուրը այստեղ կարող էր գոյություն ունենալ հեղուկ վիճակում, սակայն այսպիսի ճնշման պայմաններում ջուրը եռում եւ գոլորշիանում է արդեն +10 °C պայմաններում։ Մարսի ամենաբարձր լեռան, 27-կիլոմետրանոց Օլիմպոս հրաբուխի, գագաթին ճնշումը կարող է կազմել 0,5–1 մբար։ Մինչեւ Մարսի մակերեւույթի վրա իջեցվող սարքերի վայրէջքները մթնոլորտի ճնշումը հաշվարկվում էր հիմնվելով Մարիներ-4, Մարիներ-6 եւ Մարիներ-7 ԱՄԿ-ներից ստացված ռադիոազդանշանների մթնոլորտի պատճառով թուլացման վրա, երբ այս սարքերը անցնում էին Մարսի սկավառակի ետեւը, հաշվարկված էր 6,5 ± 2,0 մբար մոլորակի միջին բարձրության վրա, որը 160 անգամ փոքր է Երկրայինից։ Նույն արդյունքը ցույց տվեցին Մարս-3 ԱՄԿ-ի սպեկտրալ չափումները։ Ընդ որում, միջին բարձրությունից ցածր տեղաբաշխված շրջաններում (օրինակ՝ Մարսի Ամազոնիայում) ճնշումը, այդ չափումների հիման վրա, կազմում էր 12 մբար։ Կլիման Կլիման Մարսի վրա, ինչպես եւ Երկրի վրա, ունի սեզոնային բնույթ։ Տարվա ցուրտ ժամանակին նույնիսկ բեւեռային գլխարկներից դուրս մակերեւույթի վրա կարող է ձեւավորվել բաց գույնի եղյամ։ «Ֆենիկս» սարքը գրանցել է ձյուն, սակայն ձյան փաթիլները ցնդում էին առանց մակերեւույթին հասնելու։ ՆԱՍԱ-ի տվյալներով (2004), միջին ջերմաստիճանը մոլորակի վրա կազմում է ~210 Կ (−63 °C)։ Վիկինգ իջեցվող սարքերի տվյալներով, օրվա ջերմաստիճանի տատանումը կազմում է 184 - 242 Կ (−89-ից −31 °C) (Վիկինգ-1), իսկ քամու արագությունը՝ 2–7 մ/վ (ամառ), 5–10 մ/վ (աշուն), 17–30 մ/վ (փոշու փոթորիկ)։ Մարս-6 իջեցվող սարքի տվյալներով, Մարսի տրոպոսֆերայի միջին ջերմաստիճանն է 228 Կ, տոպոսֆերայում ջերմաստիճանը նվազում է միջինում 2,5 աստիճան ամեն կիլոմետր, իսկ տրոպոդադարից (30 կմ) վեր ընկած ստրատոսֆերան ունի համարյա հաստատուն 144 Կ ջերմաստիճան։ Կարլ Սագանի անվան կենտրոնի հետազոտողների տվյալներով, վերջին ժամանակներս Մարսի վրա գնում է համընդհանուր տաքացում։ Այլ մասնագետները գտնում են, որ այսպիսի եզրակացություններ դեռ վաղ է կատարել։ Գոյություն ունեն տվյալներ, որ անցյալում մթնոլորտը կարող էր լինել ավելի խիտ, իսկ կլիման ավելի տաք եւ խոնավ, եւ Մարսի մակերեւույթի վրա գոյություն ուներ հեղուկ ջուր եւ տեղում էին անձրեւներ։ Այս տեսության ապացույց կարող է հանդիսանալ ALH 84001 երկնաքարի վերլուծությունը, որի արդյունքում պարզվեց, որ մոտ 4 միլիարդ տարի առաջ Մարսի վրա ջերմաստիճանը կազմում էր 18 (±4) °C։ Փոշու պտտահողմեր Սկսած 1970-ական թվականներից «Վիկինգ» ծրագրի շրջանակներում, ինչպես նաեւ «Օփորթյունիթի» մարսագնացի եւ այլ սարքերի միջոցով գրանցվել են բազմաթիվ փոշոտ փոթորիկեր։ Դա օդի ձագարանման շարժումներ են, որոնք առաջանում են մոլորակի մակերեւույթի մոտ եւ օդ են բարձրացնում մեծ քանակով փոշի։ Պտտահողմերը հաճախ դիտարկվում են Երկրագնդի վրա (անգլալեզու երկրներում դրանք անվանվում են փոշու դեմոններ – dust devil), սակայն Մարսի վրա նրանք կարող են հասնել ավելի մեծ չափերի՝ 10 անգամ ավելի բարձր եւ 50 անգամ ավելի լայն քան Երկրի վրա են։ 2005 թվականի մարտ ամսին այսպիսի մի պտտահողմ մաքրեց «Սփիրիթ» մարսագնացի արեւային մարտկոցները։ Մակերեւույթ Հիմնական շրջանների նկարագիր Մարսի մակերեւույթի երկու երրորդը զբաղեցնում են լուսավոր շրջանները, որոնք ստացել են «մայրցամաքներ» անվանումը, իսկ մոտ երրորդ մասը զբաղեցնում են մութ հատվածները, որոնք անվանում են «ծովեր»։ Ծովերը կենտրոնացած են հիմնականում մոլորակի հարավային կիսագնդում 10–40° լայնությունների միջեւ։ Հյուսիսային կիսագնդում կան ընդամենը երկու խոշոր ծովեր՝ Ացիդալիա եւ Մեծ Սիրտ ծովերը։ Մութ շրջանների բնույթը մինչեւ այսօր մնում է վեճերի առարկա։ Այս շրջանները պահպանվում են չնայած այն բանին, որ Մարսի վրա մոլեգնում են փոշու պտտահողմերը։ Ժամանակին, սա հանդիսանում էր փաստարկ հօգուտ այն պնդման, որ այս շրջաններում կա բուսականություն։ Այժմ կարծում են, որ սա պարզապես շրջաններ են, որոնցում ռելիեֆի առանձնահատկությունների բերումով փոշին հեշտությամբ քշվում է։ Մեծ մասշտաբի լուսանկարները ցույց են տալիս, որ իրականում մութ հատվածները կազմված են մութ գծերի եւ հետքերի խմբերից, որոնք կապված են խառնարանների, բլուրների եւ այլ կառուցվածքների հետ, որոնք խոչընդոտ են հանդիսանում քամիների համար։ Մարսի կիսագնդերը բավականին ուժեղ տարբերվում են մակերեւույթի բնույթով։ Հարավային կիսագնդում մակերեւույթը գտնվում է հիմնականում 1–2 կմ բարձր միջին մակարդակից եւ խիտ ծածկված է հարվածային խառնարաններով։ Մարսի այս մասը հիշեցնում է լուսնային մայցամաքները։ Հյուսիսում մակերեւույթի հիմնական մասը գտնվում է ավելի ցածր քան միջին մակարդակն է, այստեղ ավելի քիչ են խառնարանները, եւ հիմնական տեղը զբաղեցնում են համեմատաբար հարթ հարթավայրերը։ Դրանք հավանաբար առաջացել են լավայի հեղեհման եւ էրոզիայի պատճառով։ Կիսագնդերի այսպիսի տարբերությունը մնում է վիճաբանությունների առարկա։ Երկու կիսագնդերի միջեւ սահմանը անցնում է մեծ շրջանագծով, որը թեքված է հասարակածի նկատմամբ 30°-ով։ Այս սահմանը լայն է ու անկանոն, եւ ձեւավորում է հյուսիս ուղղված թեքվածք։ Այս սահմանի շրջակայքում են հանդիպում Մարսի մակերեւույթի ամենաէրոզացված հատվածները։ Առաջարկվել են երկու տարբեր վարկածներ, որոնք բացատրում են կիսագնդերի ասիմետրիկությունը։ Դրանցից մեկի համաձայն, վաղ երկրաբանական շրջանում լիթոսֆերային սալերը «միացել են» (հնարավոր է, որ պատահականորեն) մեկ կիսագնդում, Երկրի Պանգեա մայրցամաքի նման, եւ հետո մնացել են այս դիրքում։ Մյուս վարկածը ենթադրում է Մարսի բախումը Պլուտոնի չափերի այլ աստղագիտական մարմնի հետ։ Հարավային կիսագնդում մեծ քանակությամբ խառնարանների առկայությունը վկայում է այն մասին, որ մակերեւույթը այստեղ բավականին հին է՝ 3–4 միլիարդ տարի։ Առանձնացնում են մի քանի տեսակի խառնարաններ՝ մեծ խառնարաններ հարթ հատակով, ավելի փոքր եւ երիտասարդ թասանման խառնարաններ, լուսնայինի նման, պատվարով շրջափակված խառնարաններ եւ բարձրադիր խառնարաններ։ Վերջին երկու տեսակի խառնարանները յուրահատուկ են Մարսի համար, պատվարով շրջափակված խառնարանները առաջացել են այնտեղ, որտեղ մակերեւույթի վրայով հոսել են հեղուկ արտանետումներ, իսկ բարձրադիր խառնարանները առաջացել են այնտեղ, որտեղ խառնարանի արտանետումների ծածկույթը պաշտպանել է մակերեւույթը քամու էրոզիայից։ Հարվածային ծագումով ամենամեծ ձեւավորումն է Հելլադա հարթավայրը (մոտ 2100 կմ անկյունագծով)։ Քաոտիկ լանդշաֆտի շրջանում կիսագնդերի սահմանին մոտ մակերեւույթը ունեցել է մեծ տարածքների ճեղքեր եւ սեղմումներ, որոնցից հետո երբեմն տեղի էր ունենում էրոզիա (սելավների կամ ընդերքային ջրերի հոսքերի պատճառով), ինչպես նաեւ հեղուկ լավայի հեղեղումներ։ Քաոտիկ լանդշաֆտները հաճախ հանդիպում են մեծ ջրանցքների ակունքների մոտ։ Նրանց առաջացման ամենահավանական վարկածը հանդիսանում է մակերեւույթի տակ գտնվող սառույցների անսպասելի հալոցքը։ Հյուսիսային կիսագնդում, հսկայական հրաբխային հարթավայրերից զատ, գտնվում են խոշոր հրաբուխների երկու շրջան՝ Թարսիս եւ Էլիզիում շրջանները։ Թարսիսը հսկայական հրաբխային հարթավայր է 2000 կմ երկարությամբ, որը հասնում է միջին մակարդակից 10 կմ բարձրության։ Նրա վրա են գտնվում երեք խոշոր վահանային հրաբուխ՝ Արսիա լեռը, Սիրամարգի լեռը եւ Ասկրիաուս լեռը։ Թարսիսի սահմանին մոտ է գտնվում, Մարսի եւ Արեգակնային համակարգի ամենաբարձր Օլիմպոսը լեռը։ Օլիմպոսը հասնում է 27 կմ բարձրության իր ստորոտի համեմատ եւ 25 կմ Մարսի միջին մակարդակի համեմատ, եւ զբաղեցնում է 550 կմ տրամագծով տարածք, որը շրջապատված է տեղ-տեղ 7 կմ հասնող զառիթափներով։ Օլիմպոսի ծավալը 10 անգամ գերազանցում է Երկրի ամենախոշոր հրաբուխի՝ Մաունա-Կեայի ծավալը։ Այստեղ են գտնվում նաեւ մի քանի ավելի փոքր հրաբուխներ։ Էլիզիումը բարձրավանդակ է մինչեւ վեց կիլոմետր բարձրությամբ միջին մակարդակի համեմատ, երեք հրաբուխներով՝ Հեկատա գմբեթ, Էլիզիում լեռ եւ Ալբոր գմբեթ։ Այլ տվյալներով Օլիմպոս լեռան բարձրությունը կազմում է 21287 մետր զրոյական մակարդակի նկատմամբ եւ 18 կիլոմետր շրջապատող տեղանքի նկատմամբ, հիմքի տրամագիծը կազմում է մոտ 600 կմ։ Հիմքը զբաղեցնում է 282600 կմ2 մակերես։ Կալդերան (գոգավորություն հրաբխի կենտրոնում) ունի 70 կմ լայնություն եւ 3 կմ խորություն։ Թարսիս բարձրավանդակը կտրտված է բազմաթիվ տեկտոնիկ ճեղքերով, հաճախ շատ բարդ կառուցվածքով եւ բավականին երկար։ Նրանցից ամենամեծը, դա Մարիների հովիտներն են, որոնք լայն ուղղությամբ ունեն համարյա 4000 կմ երկարություն (մոլորակի շրջագծի չորրորդ մասը), լայնությունը հասնում է 600 իսկ խորությունը 7–10 կմ։ Չափերով այս ճեղքը համեմատելի է Երկրի Արեւելաաֆրիկյան րիֆտի հետ։ Նրա զառիվեր լանջերին տեղի են ունենում Արեգակնային համակարգի ամենամեծ սողանքները։ Մարիների հովիտները հանդիսանում են Արեգակնային համակարգում հայտնի ամենամեծ կիրճը։ Այն հայտնաբերվել է «Մարիներ-9» սարքի միջոցով 1971 թվականին։ Սառույցը եւ բեւեռային գլխարկներ Մարսի արտաքին տեսքը զգալիորեն փոփոխվում է տարվա ժամանակից կախված։ Առաջին հերթին աչքի են զառնում բեւեռային գլխարկների փոփոխությունները։ Նրանք մեծանում եւ փոքրանում են, ստեղծելով մթնոլորտում եւ մակերեւույթի վրա սեզոնային երեւույթներ։ Մարսի բեւեռային գլխարկները կարող է հասնել մինչեւ 50° լայնության։ Հյուսիսային բեւեռային գլխարկի հիմնական մասի տրամագիծը հասնում է 1000 կմ։ Գարնանը, երբ բեւեռային գլխարկներից մեկը սկսում է նահանջել, մոլորակի մակերեւույթի տարրերը սկսում են մթնել։ Բեւեռային գլխարկները կազմված են երկու մասերից՝ սեզոնային – ածխաթթու գազի սառույց եւ դարավոր - ջրի սառույց։ Մարս Էքսպրեսս արբանյակի տվյալներով գլխարկների հաստությունը կարող է հասնել 1 մետրից մինչեւ 3,7 կմ։ «Մարս Ոդիսեւս» սարքը հայտնաբերել է Մարսի հարավային բեւեռային գլխարկի վրա գործող գեյզերներ։ Ինչպես ենթադրում են ՆԱՍԱ-ի մասնագետները, ածխաթթու գազի շիթերը գարնանային տաքացմանը համընթաց արտամղվում են մեծ բարձրությունների վրա, իրենց հետ տանելով փոշու եւ ավազի հատիկներ։ Բեւեռային գլխարկների գարնանային հալոցը բերում է մթնոլորտային ճնշման կտրուկ աճի, եւ որպես հետեւանք գազի մեծ զանգվածների տեղաշարժի հակադարձ կիսագունդ։ Այդ ընթացքում փչող քամիների արագությունը կարող է կազմել 10–40 մ/վ, իսկ երբեմն մինչեւ 100 մ/վ։ Քամին բարձրացնում է մակերեւույթից մեծ քանակով փոշի, ինչը առաջացնում է փոշոտ փոթորիկ։ Ուժեղ փոշու փոթորիկները համարյա ամբողջությամբ ծածկում են մոլորակի մակերեւույթը, նրանք ունենում են զգալի ազդեցություն ջերմաստիճանի բաշխման վրա Մարսի մթնոլորտում։ 1784 թվականին աստղագետ Ուիլիամ Հերշելը առաջինը ուշադրություն դարձրեց բեւեռային գլխարկների սեզոնային փոփոխությունների վրա։ 1860-ական թվականներին ֆրանսիացի աստղագետ Է. Լիեն դիտել էր մթագնման ալիքը հալող գարնանային բեւեռային գլխարկի շուրջ, ինչը այն ժամանակ մեկնաբանվել էր որպես տաք ջրերի հոսք եւ բուսականության աճ։ Սակայն Վեստո Սլայֆերի կողմից կատարված սպեկտրոմետրիկ հետազոտությունները, որոնք կատարվել էին XX դարի սկզբում Լոուելի աստղադիտարանում Ֆլագստաֆում, ցույց չտվեցին քլորոֆիլի (երկրային բույսերի կանաչ պիգմենտ) գծիկի առկայությունը։ Մարիներ-7 ԱՄԿ-ից կատարված լուսանկարներով հնարավոր եղավ որոշել, որ բեւեռային գլխարկները ունեն մի քանի մետր հաստություն, իսկ չափված ջերմաստիճանը այնտեղ կազմում է 115 Կ (-158 °C), ինչը հաստատեց այն հնարավորությունը, որ գլխարկները կազմված են սառած ածխաթթու գազից, այսինք «չոր սառույցից»։ Բարձրավադակը, որը ստացել է Միտչելի լեռներ անվանումը, տեղակայված է Մարսի հարավային բեւեռի մոտ, բեւեռային գլխարկի հալման ժամանակ այս բարձրավանդակը երեւում է որպես սպիտակ կղզի, քանի որ լեռներում սառցադաշտերը ավելի ուշ են հալվում. «Մարս Ռեքոնաիսանս Օրբիթեր» ԱՄԿ-ից ստացված տվյալները թույլ տվեցին հայտնաբերել լեռների ստորոտներում քարերի հոսքերի տակ զգալի սառույցի շերտեր։ Հարյուրավոր մետր հաստությամբ սառցադաշտերը զբաղեցնում են հազարավոր քառակուսի կիլոմետրեր տարածք, եւ նրանց հետագա հետազոտությունները կարող են տալ տեղեկություններ Մարսի կլիմայի պատմության մասին։ «Գետերը» եւ այլ առանձնահատկություններ Մարսի վրա կան բազմաթիվ երկրաբանական կազմավորումներ, որոնք հիշեցնում են ջրային էրոզիան, մասնավորապես ցամաքած գետերի հուներ։ Համաձայն վարկածներից մեկի, այս հուները կարող էին ձեւավորվել կարճաժամկետ աղետային երեւույթների արդյունքում, եւ չեն ապացուցում գետերի համակարգերի երկարաժամկետ գոյությունը։ Սակայն վերջին հետազոտությունների արդյունքները վկայում են այն մասին, որ գետերը հոսում էին երկրաբանորեն զգալի ժամանակների ընթացքում։ Մասնավորապես, հայտնաբերվել են ինվերտացված հուներ (այսինքն, գետի հուներ, որոնք բարձր են տեղադրված շրջակա տեղանքի նկատմամբ)։ Երկրի վրա այսպիսի ձեւավորումներ առաջանում են պինդ հատակային նստվածքների երկարաժամկետ կուտակումներով շրջապատող ապարների հետագա չորացումով եւ քամհարումով։ Բացի այդ, կան գետերի հուների տեղաշարժի ապացույցներ դելտաներում մակերեւույթի աստիճանական բարձրացմանը համընթաց։ Հարավ-արեւմտյան կիսագնդում, Էբերսվալդե խառնարանում հայտնաբերվել է գետի դելտա մոտ 115 կմ2 մակերեսով։ Դելտան ստեղծած գետը ուներ ավելին քան 60 կմ երկարություն։ ՆԱՍԱ-ի «Սփիրիթ» եւ «Օփորթյունիթի» մարսագնացներից ստացված տվյալները նույնպես ապացուցում են անցյալում ջրի առկայությունը (գտնվել են միներալներ, որոնք կարող էին առաջանալ միայն ջրի երկարատեւ ազդեցության հետեւանքով)։ «Phoenix Mars Lander» սարքը հայտնաբերել է սառույցի կուտակումներ անմիջականորեն հողի մեջ։ Բացի այդ, հայտնաբերվել են մութ բծեր բլուրների լանջերին, որոնք վկայում են մակերեւույթին հեղուկ աղի ջրի հայտնվելու մասին մեր ժամանակներում։ Դրանք առաջանում են ամառվա սկզբից քիչ անց եւ անհետանում են ձմռանը մոտ, դրանք «շրջանցում» են տարբեր խոչընդոտներ, միանում են եւ բաժանվում։ «Դժվար է պատկերացնել, որ այսպիսի կառուցվածքներ կարող են առաջանալ ոչ հեղուկի հոսքերից, այլ ինչ-որ այլ բանից», – հայտարարել է ՆԱՍԱ-ի աշխատակից Ռիչարդ Զուրեկը։ Թարսիս հրաբխային բարձրավանդակում հայտնաբերվել են մի քանի անսովոր խորը ջրհորներ։ Դատելով «Մարս Ռեքոնաիսանս Օրբիթեր» ԱՄԿ-ից ստացված լուսանկարից, որը կատարվել է 2007 թվականին, նրանցից մեկը ունի 150 մետր տրամագիծ, իսկ լուսավորված կողային պատի խորությունը կազմում է ոչ քիչ քան 178 մետր։ Արտահայտվել է այս կառուցվածքների հրաբխային առաջացման վարկած։ Հող Իջեցվող սարքերից ստացված տվյալների համաձայն Մարսի հողի մակերեւույթային շերտի տարրական կազմությունը միատեսակ չէ տարբեր վայրերում։ Հողի հիմնական մասը կազմում է սիլիկատային հողերը (20–25 %), այն պարունակում է նաեւ երկաթի օքսիդի հիդրատների հավելումներ (մինչեւ 15 %), որը եւ տալիս է հողին կարմրավուն գույն։ Կան նաեւ ծծումբի, կալցիումի, մագնիումի նատրիումի միացությունների զգալի հավելումներ (ամեն մեկից միավոր տոկոսներ)։ Համաձայն ՆԱՍԱ-ի «Ֆենիկս» իջեցվող սարքի տվյալների (վայրէջքը Մարսի վրա 2008 թվականի մայիսի 25), մարսյան հողերի pH-ների հարաբերությունները եւ մի քանի այլ չափանիշները մոտ են երկրայիններին, եւ այս հողերի վրա տեսականորեն հնարավոր կլիներ աճեցնել բույսեր։ «Փաստորեն, մենք գտանք, որ Մարսի հողը համապատասխանում է պահանջներին, ինչպես նաեւ պարունակում է անհրաժեշտ քիմիական տարրեր, որպեսզի պահպանի կյանքը ինչպես անցյալում այնպես եւ ներկայում եւ ապագայում», տեղեկացրել է ծրագրի առաջատար քիմիկոս մասնագետ Սեմ Կունեյվսը։ Ինչպես նաեւ, ըստ նրա բառերի, այսպիսի հիմնային տիպի հող շատերը կարող են հանդիպել «իրենց իսկ բակում», եւ այն միանգամայն օգտագործելի է ծնեբեկի աճեցման համար։ Սարքի վայրէջքի վայրում հողի մեջ կա նաեւ զգալի քանակով ջրային սառույց։ «Մարս Ոդիսեւս» ուղեծրային սարքը նույնպես հայտնաբերել է, որ կարմիր մոլորակի մակերեւույթի տակ կան ջրային սառույցի կուտակումներ։ Երկրաբանությունը եւ ընդերքի կառուցվածք Անցյալում Մարսի վրա, ինչպես եւ Երկրի վրա տեղի են ունեցել լիթոսֆերային սալերի տեղաշարժ։ Սա հաստատվում է Մարսի մագնիսական դաշտի առանձնահատկություններով, տեղ-տեղ որոշ հրաբուխների տեղաբաշխմամբ, օրինակ Փարսիս նահանգում, ինչպես նաեւ Մարիներների հովիտների ձեւով։ Ժամանակակից իրավիճակը, երբ հրաբուխները կարող են գոյություն ունենալ անհամեմատ ավելի երկար ժամանակ քան Երկրի վրա, եւ կարող են հասնել հսկայական չափերի, խոսում է այն մասին, որ այժմ այսպիսի շարժումները ամենայն հավանականությամբ բացակայում են։ Դրա օգտին է խոսում նաեւ այն փաստը, որ վահանային հրաբուխները աճում են կրկնվող ժայթքումների հետեւանքով միեւնույն խառնարանից բավականին երկար ժամանակ։ Երկրի վրա լիթոսֆերային սալերի շարժման հետեւանքով հրաբխային կետերը անընդհատ փոխում էին իրենց տեղաբաշխումը, որը եւ սահմանափակում էր վահանային հրաբուխների բարձրության աճը, եւ հավանաբար թույլ չի տվել նրանց հասնել Մարսի վրայի հրաբուխների բարձրության։ Մյուս կողմից, հրաբուխների առավելագույն բարձրության տարբերությունը կարող է բացատրվել նաեւ այն հանգամանքով, որ Մարսի վրայի ավելի փոքր ձգողության ուժի պայմաններում հնարավոր է դառնում ավելի բարձր կառուցվածքների ձեւավորումը, որոնք չէին քանդվի իրենց իսկ ծանրության տակ։ Մարսի ընդերքային կառուցվածքի ժամանակակից մոդելները ենթադրում են, որ Մարսը կազմված է 50 կմ միջին հաստություն ունեցող կեղեւից (առավելագույն հաստությունը 130 կմ), 1800 կմ հաստությամբ սիլիկատային մանտիայից եւ 1480 կմ շառավղով միջուկից։ Մոլորակի կենտրոնում խտությունը պետք է հասնի 8,5 գ/սմ3։ Միջուկը մասնակիորեն հեղուկ է եւ կազմված է հիմնականում երկաթից, 14 - 17 % (զանգվածով) ծծումբի խառնուրդներով, ընդ որում թեթեւ տարրերի պարունակությունը երկու անգամ ավելին է քան Երկրի միջուկում։ Համաձայն ժամանակակից գնահատականների միջուկի ձեւավորումը համընկել է վաղ հրաբխային ժամանակաշրջանի հետ եւ շարունակվել է մոտ միլիարդ տարի։ Մոտավորապես այդքան ժամանակ էլ զբաղեցրել է մանտիային սիլիկատների մասնակի հալումը։ Ավելի փոքր ձգողության ուժի պատճառով Մարսի մանտիայում ճնշումների միջակայքը շատ ավելի փոքր է քան Երկրի վրա, եւ հետեւաբար նրանում ավելի քիչ են ֆազային անցումները։ Ենթադրվում է, որ օլիվինի ֆազային անցումը շպինելային ձեւին սկսվում է բավականին մեծ խորությունների վրա - 800 կմ (400 կմ Երկրի վրա)։ Ռելիեֆի բնույթը եւ այլ նշանները թույլ են տալիս ենթադրել աստենոսֆերայի առկայությունը, որը բաղկացած է մասնակիորեն հալած նյութի տարածքներից։ Մարսի որոշ շրջանների համար կազմված է մանրամասն երկրաբանական քարտեզ։ Համաձայն ուղեծրից դիտարկուների եւ մարսյան երկնաքարերի վերլուծության Մարսի մակերեւույթը հիմնականում բաղկացած է բազալտից։ Հիմքեր կան ենթադրելու, որ Մարսի մակերեւույթի մի մասում մակերեւույթը ավելի շատ է պարունակում քվարցեր, քան հասարակ բազալտը եւ կարող է լինել նման Երկրի վրայի անդեզիտային քարերին։ Սակայն այս նույն դիտարկուները նաեւ խոսում են քվարցային ապակու առկայության մասին։ Ավելի խորը ընկած ապարների զգալի մասը կազմված է երկաթի օքսիդի հատիկավոր փոշուց։ Երկրաբանական պատմություն Մարսի երկրաբանական պատմությունը կազմված է հետեւյալ երեք հիմնական դարաշրջաններից՝ Նոաչինյան դարաշրջան (անվանվել է «Նոաչինյան երկրի» անվանումից, Մարսի շրջան է)՝ Մարսի առավել հին, մինչեւ մեր օրերը պահպանված մակերեւույթի մասի ձեւավորումը։ Շարունակվել է 4,5—3,5 միլիարդ տարի առաջ։ Այս դարաշրջանի ընթացքում մակերեւույթը ծածկվել է բազմաթիվ հարվածային խառնարաններով։ Հավանաբար Փարսիդայի հարթավայրը առաջացել է հենց այս ժամանակահատվածում, եւ հետագայում ինտենսիվորեն ենթարկվել է հոսող ջրի ազդեցության։ Հեսպերիական դարաշրջան (անվանվել է «Հեսպերիական հարթավայր» անվանումից, Մարսի շրջան է)՝ սկսվել է 3,5 միլիարդ տարի առաջ եւ ավարտվել 2,9—3,3 միլիարդ տարի առաջ։ Այս դարաշրջանի ընթացքում Մարսի մակերեւույթին առաջացել են հսկայական լավային դաշտեր։ Ամազոնիական դարաշրջան (անվանվել է «Ամազոնիական հարթավայր» անվանումից, Մարսի շրջան է)՝ շարունակվել է 2,9–3,3 միլիարդ տարի մեր ժամանակներից առաջ։ Շրջանները, որոնք առաջացել են այս դարաշրջանում, ունեն շատ քիչ երկնաքարային խառնարաններ, սակայն մնացած բոլոր առանձնահատկություններով նրանք ամբողջովին տարբերվում են իրարից։ Օլիմպոս լեռը ձեւավորվել է այս ժամանակաշրջանում, նույն ժամանակ Մարսի այլ տարածքներում զարգանում էին լավային հոսքերը։ Մարսի մագնիսական դաշտ Մարսի մոտ հայտնաբերվել է թույլ մագնիսական դաշտ։ Համաձայն Մարս-2 եւ Մարս-3 կայանների վրա տեղադրված մագնիտոմետրների ցուցմունքների, մագնիսական դաշտի լարվածությունը հասարակածի վրա կազմում է մոտ 60 գամմա, բեւեռում 120 գամմա, որը մոտ 500 անգամ թույլ է քան Երկրի վրա։ Մարս-5 կայանի տվյալներով, մագնիսական դաշտի լարվածությունը հասարակածում կազմում էր 64 գամմա, իսկ մագնիսական մոմոնտը 2,4·1022 էրստեդ·սմ2։ Մարսի մագնիսական դաշտը չափազանց անկայուն է, մոլորակի տարբեր մասերում նրա լարվածությունը կարող է տարբերվել 1,5-ից 2 անգամ, իսկ մագնիսական բեւեռները չեն համընկնում ֆիզիկականների հետ։ Դա խոսում է այն մասին, որ Մարսի երկաթյա միջուկը գտնվում է համեմատական անշարժ վիճակում մոլորակի կեղեւի համեմատ, այսինքն մոլորակային դինամոյի մեխանիզմը, որը պատասխանատու է Երկրի մագնիսական դաշտի համար, Մարսի վրա չի աշխատում։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Մարսը չունի հաստատուն միասնական մագնիսական դաշտ, դիտարկումները ցույց են տվել, որ մոլորակային կեղեւի մասերը մագնիսացված են, եւ որ անցյալում տեղի են ունեցել մագնիսական բեւեռների փոփոխություն։ Տվյալ մասերի մագնիսացվածությունը պարզվեց, որ նման է շերտային մագնիսական անոմալիաներին երկրագնդի համաշխարհային օվկիանոսում։ Համաձայն վարկածներից մեկի, որը հրատարակվել է 1999 թվականին եւ վերստուգվել է 2005 թվականին (Մարս Գլոբալ Սրվեյեր կայանի միջոցով), այս շերտերը ցույց են տալիս հարթակների տեկտոնիկան 4 միլիարդ տարի այն բանից առաջ, երբ մոլորակի դինամո-մեքենան դադարեցրեց իր աշխատանքը, որը եւ պատճառ հանդիսացավ մագնիական դաշտի կտրուկ թուլացման։ Այսպիսի կտրուկ թուլացման պատճառները պարզ չեն։ Գոյություն ունի վարկած, ըստ որի 4 միլիարդ տարի առաջ դինամո-մեքենայի գործունեությունը պայմանավորված էր աստերոիդի առկայությամբ, որը պտտվում էր 50–75 հազար կիլոմետր հեռավորության վրա Մարսի շուրջ եւ առաջացնում էր նրա միջուկի անկայունությունը։ Հետագայում այս աստերոիդը իջավ մինչեւ Ռոշի սահմանը եւ ոչնչացավ։ Այնուհանդերձ, այս բացատրությունը պարունակում է անհասկանալի պահեր եւ վիճարկվում է գիտական հանրության կողմից։ Մարսի արբանյակներ Մարսի բնական արբանյակներ են հանդիսանում Ֆոբոսը եւ Դեյմոսը։ Նրանք երկուսն էլ հայտնաբերվել են ամերիկացի աստղագետ Ասաֆ Հոլլի կողմից 1877 թվականին։ Ֆոբոսը եւ Դեյմոսը ունեն անկանոն ձեւ եւ չափազանց փոքր չափեր։ Վարկածներից մեկի համաձայն, նրանք կարող են լինել Մարսի ձգողական դաշտի կողմից գրավված աստերոիդներ, ինչպես օրինակ Տրոյացի աստերոիդ Էուրիկան։ Արբանյակները անվանվել են Արես (այսինքն Մարս) աստծո ուղեկցող կերպարների պատվին՝ Ֆոբոսի եւ Դեյմոսի, որոնք մարմնավորում էին ահն ու սարսափը, որոնք օգնում էին պատերազմի աստծոն կռիվներում։ Երկու արբանյակներն էլ պտտվում են իրենց առանցքների շուրջ նույն պարբերությամբ, ինչպես եւ Մարսի շուրջ, այդ պատճառով նրանք միշտ շրջված են դեպի մոլորակը նույն կողմով։ Մարսի մակընթացային ազդեցությունը աստիճանաբար դանդաղեցնում է Ֆոբոսին, ինչը եւ ի վերջո կհանգեցնի այս արբանյակի անկմանը Մարսի վրա (եթե ոչինչ չփոփոխվի այսօրվա պայմաններում), կամ այն կոչնչանա բաժանվելով մասերի։ Այս ազդեցության տակ Դեյմոսը, հակառակը, հեռանում է մոլորակից։ Երկու արբանյակն էլ ունեն եռա-առանցք էլիպսոիդին նմանվող ձեւ, Ֆոբոսը (26,6 × 22,2 × 18,6 կմ) մի փոքր ավելի մեծ է Դեյմոսից (15 × 12,2 × 10,4 կմ)։ Դեյմոսի մակերեւույթը ավելի հարթ է երեւում այն բանի հաշվին, որ խառնարանների մեծամասնությունը ծածկված է մանր հատիկավոր նյութով։ Ամենայն հավանականությամբ, Ֆոբոսի դեպքում, որը ավելի մոտ է պտտվում Մարսին այս նյութերը արտամղվելուց հետո երկնաքարերի հետ բախումներից հետո, կամ վերադառնում էին արբանյակի վրա հասցնելով կրկնակի հարվածներ, կամ ընկնում էին Մարսի վրա, այն դեպքում երբ Դեյմոսի դեպքում նրանք երկար ժամանակ մնալով արբանյակի ուղեծրում աստիճանաբար նստում էին նրա վրա, ծածկելով անհարթությունները։ Կյանքը Մարսի վրա Հանրաճանաչ գաղափարը այն մասին, որ Մարսը բնակեցված է բանական մարսեցիներով, լայն տարածում ստացավ XIX դարում։ Ջովանի Սկիապարելլիի հայտնաբերած, այսպես կոչված ջրանցքները համատեղ Պարսիվալ Լոուելի նույն թեմայով գրքի հետ հանրաճանաչ դարձրեցին չորացող ու սառը կլիմայով մոլորակի մասին գաղափարը, որտեղ գոյություն ունի հինավուրց քաղաքակրթություն։ Քաղաքակրթություն, որը իրականացնում է ոռոգման աշխատանքներ։ Ուրիշների դիտարկումները եւ հայտնի մարդկանց այս թեմայով արտահայտությունները սկիզբ դրեցին այսպես կոչված «Մարսյան տենդին» («Mars Fever»)։ 1899 թվականին, մթնոլորտային ռադիոաղմուկի իր ուսումնասիրությունների ժամանակ Նիկոլա Տեսլան, օգտագործելով Կոլորադոյի աստղադիտարանի ընդունիչները, ստացավ կրկնվող ազդանշան։ Հետագայում նա առաջ քաշեց կարծիք, որ դա կարող է լինել ազդանշան այլ մոլորակներից, օրինակ՝ Մարսից։ 1901 թվականին հարցազրույցի ժամանակ Տեսլան ասաց, որ նա կարծում է որ ռադիոաղմուկը կարող է ունենալ արհեստական ծագում։ Չնայած այն հանգամանքին, որ նա չէր կարողանում վերծանել դրանց իմաստը, նրան անհնարին էր թվում, որ այդ ազդանշանները կարող էին ծագել պատահական ձեւով։ Նրա կարծիքով դա մեկ մոլորակի ողջույնն էր մյուսին։ Տեսլայի վարկածը ստացավ հայտնի բրիտանացի ֆիզիկոս Ուիլիամ Թոմսոնի կրքոտ օժանդակությունը, ով, այցելելով ԱՄՆ 1902 թվականին, ասաց, որ իր կարծիքով Տեսլան ստացել է մարսեցիների ազդանշանը, որը ուղարկվել էր ԱՄՆ։ Սակայն, հետագայում Ուիլիամ Թոմսոնը կտրականապես հերքում էր, իր կողմից այդպիսի արտահայտության անելու փաստը՝ «Իրականում ես ասել եմ, որ Մարսի բնակիչները, եթե նրանք գոյություն ունեն, անկասկած կարող են տեսնել Նյու Յորքը, մասնավորապես նրա էլեկտրական լույսերը»։ Այսօր, կյանքի զարգացման եւ պահպանման անհրաժեշտ պայման է համարվում մոլորակի վրա հեղուկ ջրի առկայությունը նրա մակերեւույթի վրա։ Ինչպես նաեւ գոյություն ունի նաեւ պայման, որ մոլորակի ուղեծիրը գտնվի այսպես կոչված Բնակելի գոտում, որը Արեգակնային համակարգում սկսվում է Վեներայից այն կողմ եւ սահմանափակվում է Մարսի մեծ կիսաառանցքով։ Պերիհելիի ժամանակ Մարսը գտնվում է այս գոտու մեջ, սակայն ցածր մթնոլորտային ճնշումը խոչընդոտում է հեղուկ ջրի առաջացմանը զգալի տարածության վրա բավականին երկար ժամանակի ընթացքում։ Վերջին տվյալները վկայում են այն մասին, որ Մարսի մակերեւույթի վրա գոյացած ցանկացած ջուրը չափազանց աղի է կամ թթվային երկրանման կյանքի պահպանման համար։ Մագնիտոլորտի բացակայությունը եւ չափազանց բարակ մթնոլորտը նույնպես հանդիսանում են կյանքի պահպանման համար խնդիրներ։ Մոլորակի մակերեւույթին մոտ տեղի են ունենում տաք հոսանքների չափազանց թույլ տեղաշարժեր, այն վատ է մեկուսացված Արեգակնային քամու մասնիկների ռմբակոծությունից։ Բացի այդ, տաքանալիս սառած ջուրը ակնթարթորեն գոլորշիանում է, ցածր մթնոլորտային ճնշման պատճառով, շրջանցելով հեղուկ վիճակը։ Մարսը նույնպես գտնվում է այսպոս կոչված «երկրաբանական մահվան» եզրին։ Հրաբխային գործունեության դադարեցումը ամենայն հավանականությամբ կանգնեցրել է միներալների եւ քիմիական տարրերի շրջապտույտը մակերեւույթի եւ մոլորակի ընդերքի միջեւ։ Փաստերը խոսում են այն մասին, որ մոլորակը զգալիորեն ավելի հարմարեցված էր կյանքի գոյության համար անցյալում քան այսօր։ Սակայն այս պահի դրությամբ Մարսի վրա կենդանի օրգանիզմների մնացորդներ հայտնաբերված չեն։ Ամերիկյան «Վիկինգ» ծրագրով, որը իրականացվել է 1970-ական թվականներին, կատարվել են մի ջարք փորձեր որպեսզի ի հայտ բերվեն միկրոօրգանիզմներ Մարսի հողի մեջ։ Այս փորձերը տվեցին դրական արդյունքներ, օրինակ, հողի մասնիկների տեղադրման դեպքում ջրի եւ սնող միջավայրի մեջ նկատվում էր CO2 գազի անջատման ժամանակավոր ավելացում։ Սակայն այս կյանքի գոյության վկայությունը հետագայում վիճարկվեց «Վիկինգների» գիտնականների թիմի կողմից։ «Վիկինգներից» ստացված տվյալների վերագնահատումից հետո, էքստրեմոֆիլների մասին ժամանակակից գիտելիքների լույսի ներքո, պարզվեց, որ կատարված փորձերը ոչ բավարար ճշգրիտ էին, որպեսզի հայտնաբերվեին այդ տեսակի օրգանիզմներ։ Ավելին, այս փորձերը կարող էին նույնիսկ հանգեցնել այդ օրգանիզմների մահվան, նույնիսկ եթե նրանք իականում եղել էին նմուշներում։ «Ֆենիքս» ծրագրով կատարված փորձերը ցույց տվեցին, որ Մարսի հողը ունի չափազանց հիմնային pH ֆակտոր եւ պարունակում է մագնիում, նատրիում, կալիում եւ քլորիդներ։ Հողի մեջ սնող նյութեր կան, սակայն կենդանի օրգանիզմները նույնպես պետք է ունենան պաշտպանություն ուլտրամանուշակագույն ճառագայթումից։ Հետաքրքիր է, որ որոշ Մարսյան երկնաքարերի մեջ հայտնաբերվել են գոյացություններ, որոնք իրենց ձեւով հիշեցնում են պարզագույն բակտերիաներ, չնայած զիջում են իրենց չափերով ամենափոքր երկրային օրգանիզմներին։ Այսպիսի երկնաքարերից մեկն էլ հանդիսանում է ALH 84001, որը գտնվել է Անտարկտիդայում 1984 թվականին։ Երկրից դիտարկումների եւ «Մարս Էքսպրես» տիեզերական սարքի տվյալների համաձայն Մարսի մթնոլորտում հայտնաբերվել է մեթան։ Մարսի պայմաններում այս գազը բավականին արագ քայքայվում է, հետեւաբար պետք է գոյություն ունենա նրա գոյացման մշտական աղբյուր։ Այսպիսի աղբյուր կարող է լինել կամ երկրաբանական ակտիվությունը (սակայն գործող հրաբուխներ Մարսի վրա չեն հայտնաբերվել), կամ բակտերիաների կենսագործունեությունը։ Մարսի մակերեւույթի աստղագիտական դիտարկումներ Մարսի մակերեւույթին տարբեր տիեզերական սարքերի վայրէջքներից հետո, հնարավոր դարձավ կատարել աստղագիտական դիտարկումներ անմիջականորեն մոլորակի մակերեւույթից։ Մարսի Արեգակնային համակարգում աստղագիտական տեղաբաշխման պատճառով, ինչպես նաեւ մթնոլորտի առանձնահատկությունների, պտույտի պարբերության եւ նրա արբանյակների պայմաններում Մարսի գիշերային երկնքի պատկերը (ինչպես նաեւ մոլորակի մակերեւույթից դիտարկվող աստղագիտական երեւույթները) տարբերվում են երկրային պայմաններում կատարված դիտարկուներից եւ շատ դեպքերում հանդիսանում են անսովոր եւ հետաքրքիր։ Երկնքի գույնը Մարսի վրա Արեւածագի եւ մայրամուտի ժամանակ մարսյան երկինքը զենիթում ունի կարմրա-վարդագույն գույն, իսկ Արեգակի սկավառակի անմիջական մոտակայքում այն ունի երկնագույնից մինչեւ մանուշակագույն գույն, ինչը ամբողջովին հակադարձ է երկնային պատկերներին։ Կեսօրին Մարսի երկինքը դեղնա-նարնջագույն է։ Այսպիսի տարբերությունների պատճառը հանդիսանում է նոսր եւ բարակ մթնոլորտը, ինչպես նաեւ Մարսի մթնոլորտում առկա փոշին։ Մարսի վրա ճառագայթների ռելեյան ցրումը (որով պայմանավորված է Երկրագնդի երկնքի երկնագույն գույնը) չնչին դեր է խաղում։ Ենթադրաբար, դեղնա-նարնջագույն երանգը պայմանավորված է մշտապես Մարսի մթնոլորտում առկա, ինչպես նաեւ սեզոնային հողմերի միջոցով բարձրացող փոշու մասնիկներում պարունակող 1 % մագնետիտով։ Մթնշաղը Մարսի վրա սկսվում է Արեգակի ծագումից բավականին շատ ժամանակ առաջ եւ շարունակվում է բավականին երկար մայրամուտից հետո։ Երբեմն Մարսի երկինքը ստանում է մանուշակագույն երանգ, ինչը տեղի է ունենում մթնոլորտում առկա ջրային սառույցի միկրոմասնիկների ամպերի միջով լույսի ցրման հետեւանքով (սա բավականին հազվագյուտ երեւույթ է)։ Արեգակը եւ մոլորակներ Արեգակի անկյունային չափը, Մարսից դիտարկման ժամանակ, ավելի փոքր է Երկրից տեսանելի չափից եւ կազմում է նրա 2/3-ը։ Մերկուրին Մարսից գործնականորեն անհնար կլինի դիտել անզեն աչքով, նրա Արեգակին չափազանց մոտ լինելու պատճառով։ Ամենապայծառը Մարսի մթնոլորտում փայլում է Վեներա, երկրորդը հանդիսանում է Յուպիտերը (նրա չորս ամենամեծ արբանյակները կարելի է դիտել առանց աստղադիտակի), երրորդը՝ Երկիրն է։ Երկիրը Մարսի հանդեպ հանդիսանում է ներքին մոլորակ, ինչպես եւ Վեներան Երկրի համար։ Հետեւաբար, Մարսից Երիրը դիտվում է որպես առավոտյան կամ երեկոյան աստղ, որը ծագում է կամ արեւածագից առաջ, կամ երեւում է մայրամուտից հետո։ Երկրի առավելագույն էլոնգացիան Մարսի երկնքում կազմում է 38 աստիճան։ Անզեն աչքի համար Երկիրը կերեւա որպես պայծառ (առավելագույն աստղային մեծությունը մոտ −2,5) կանաչավուն աստղ, որի կողքին հեշտությամբ կարելի է նկատել դեղնավուն եւ ավելի թույլ (մոտ 0,9) աստղիկ՝ Լուսինը։ Աստղադիտակով երկու մարմիններն էլ կունենան միեւնույն ֆազային պարբերությունը։ Լուսնի պտույտը Երկրի շուրջը Մարսի վրայից կերեւա հետեւյալ կերպ՝ Լուսնի եւ Երկրի առավելագույն հեռացվածության դեպքում անզեն աչքը հեշտությամբ կարող է դիտել նրանց, մեկ շաբաթ անց Երկրի եւ Լուսնի «աստղիկները» կմիանան իրար եւ կդառնան մեկ անբաժան աստղ, եւս մեկ շաբաթ անց Լուսինը նորից կերեւա առավելագույն հեռավորության վրա Երկրից սակայն մյուս կողմում։ Կարելի է նաեւ դիտարկել Լուսնի անցումը Երկրի սկավառակի վրայով, կամ հակառակը ասյինքն՝ Լուսնի խավարումը։ Երկրի եւ Լուսնի իրարից առավելագույն հեռավորությունը Մարսի երկնքում զգալիորեն կփոփոխվի կախված Երկրի եւ Մարսի իրար նկատմամբ դիրքի եւ հեռավորության։ Ամենամոտ դիրքում այն կարող է լինել մոտ 17 կորի րոպե, իսկ առավելագույն հեռավորության ժամանակ 3,5 կորի րոպե։ Երկիրը, ինչպես եւ մյուս մոլորակները կդիտարկվեն Կենդանակերպի համաստեղություների հարթության մեջ։ Աստղագետները կարող են դիտարկել նաեւ Երկրի անցումը Արեգակի սկավառակով, մոտակա այսպիսի անցումը տեղի կունենա 2084 թվականի նոյեմբերի 10-ին։ Արբանյակներ Ֆոբոսը Մարսից դիտելիս երեւում է մոտ 1/3 Լուսնի չափ, ինչպիսին այն երեւում է Երկրից, Ֆոբոսի աստղային մեծությունը մոտ −9 է (մոտավորապես ինչպես Լուսինը իր առաջին ֆազայում)։ Ֆոբոսը ծագում է արեւմուտքում եւ մայր է մտնում արեւելքում, հաջորդ անգամ ծագում է 11 ժամ անց, այսպիսով այն օրվա ընթացքում երկու անգամ անցնում է Մարսի երկնքով։ Այս արագ լուսնի շարժումը երկնքով հեշտությամբ կարելի է նկատել նաեւ գիշերը, ինչպես նաեւ նրա ֆազաների փոփոխումը։ Անզեն աչքով կարելի է նաեւ նկատել Ֆոբոսի վրայի ամենամեծ խառնարանը՝ Ստիկնին։ Դեյմոսը ծագում է արեւելքում եւ մայր է մտնում արեւմուտքում, երեւում է որպես պայծառ աստղ, առանց նկատելի սկավառակի, երեւում է −5 աստղային մեծությամբ (մի փոքր ավելի պայծառ քան Վեներան երկրային երկնքում), այն դանդաղորեն անցնում է Մարսի երկնքով 2,7 մարսյան օրվա ընթացքում։ Երկու արբանյակները կարող են դիտարկվել գիշերային երկնքում միաժամանակ, այդ դեպքում Ֆոբոսը կշարժվի Դեյմոսին ընդառաջ։ Ֆոբոսի եւ Դեյմոսի պայծառությունը գիշերով բավարար է, որպեսզի Մարսի մակերեւույթին գտնվող իրերը ունենան լավ երեւացող ստվերներ։ Երկու արբանյակն էլ ունեն համեմատաբար փոքր ուղեծրի թեքում Մարսի հասարակածի նկատմամբ, որը բացառում է նրանց դիտարկումները ավելի բարձր լայնություններում, այսպես Ֆոբոսը երբեք չի ծագում հորիզոնի նկատմամբ ավելի հյուսիս քան կամ ավելի հարավ քան , Դեյմոսի համար այս արժեքներն են՝ եւ ։ Մարսի վրա կարելի է դիտարկել Ֆոբոսի եւ Դեյմոսի խավարում նրանց Մարսի շողքի մեջ մտնելու պահին, ինչպես նաեւ Արեգակի խավարում, որը կարող է լինել միայն օղակաձեւ, Ֆոբոսի փոքր անկյունային չափի պատճառով։ Երկնոլորտ Մարսի երկնոլորտի հյուսիսային բեւեռը, մոլորակի առանցքի թեքման պատճառով, գտնվում է Կարապի համաստեղությունում (հասարակածային կոորդինատներ՝ ուղիղ ծագում , թեքումը եւ չի նշված պայծառ աստղով։ Բեւեռին ամենամոտ աստղն է վեցերորդ մեծության թույլ աստղ BD +52 2880 (նրա այլ նշանակումներն են՝ HR 8106, HD 201834, SAO 33185)։ Հարավային բեեւեռը (կոորդինատները՝ եւ ) գտնվում է մի զույգ աստիճանով հեռու Առագաստի կապա (տեսանելի աստղային մեծությունը՝ 2,5), այն սկզբունքորեն կարելի է համարել Մարսի Հարավային բեւեռային աստղ։ Կենդանակերպի համաստեղությունները Մարսի խավարածրում նույնն են ինչպես եւ Երկրի վրայից դիտարկելիս, միայն մեկ տարբերությամբ՝ Արեգակի տարեկան շարժման դիտարկման ժամանակ այս համաստեղությունների միջով, այն (ինչպես եւ մյուս մոլորակները, ներառյալ Երկիրը), դուրս գալով Ձկների համաստեղության արեւելյան մասից, 6 օրվա ընթացքում կանցնի Կետի հյուսիսային մասով եւ հետո նորից կմտնի Ձկների արեւմտյան մասը։ Մարսի հետազոտությունների պատմություն Մարսի հետազոտությունները սկսել են վաղուց, 3,5 հազար տարի առաջ, Հին Եգիպտոսում։ Առաջին մանրամասն գրառումները Մարսի տեղադրության մասին գրանցվել են բաբելոնյան աստղագետների կողմից, որոնք ստեղծել են մի շարք մաթեմատիկական մեթոդներ մոլորակի տեղադրության կանխագուշակման համար։ Եգիպտացիների եւ բաբելոնացիների տվյալներից օգտվելով, հին հունական փիլիսոփաները եւ աստղագետները ստեղծեցին մանրամասն գեոկենտրոն մոդել մոլորակների շարժումը բացատրելու համար։ Մի քանի դար անց հնդկական եւ իսլամական աստղագետները գնահատեցին Մարսի չափերը եւ նրա հեռավորությունը Երկրից։ XVI դարում Նիկոլայ Կոպեռնիկոսը առաջարկեց հելիոկենտրոն մոդելը բացատրելու համար Արեգակնային համակարգը շրջանաձեւ մոլորակային ուղեծրերով։ Նրա տվյալները վերանայվեցին Յոհան Կեպլերի կողմից, ով եւ հաշվարկեց Մարսի ճշգրիտ էլիպտիկ ուղեծիրը, որը համընկնում էր դիտարկվողի հետ։ 1659 Ֆրանչեսկո Ֆոնտանան, դիտարկելով Մարսը աստղադիտակով, կատարեց մոլորակի առաջին գծանկարը։ Նա պատկերեց սեւ կետ պարզ արտահայտված շրջանի մեջ։ 1660 թվականին սեւ կետին ավելացան երկու բեւեռային գլխարկները, որոնք ավելացրեց Ջովանի Կասսինին։ 1888 году Ջովանի Սկիապարելլին, որը սովորում էր Ռուսաստանում, տվեց առաջին անունները Մարսի մակերեւույթի մանրամասներին՝ Աֆրոդիտեյի, Էրիթրեյան, Ադրիատիկական, Կիմերիական ծովեր, Արեւի, Լուսնի եւ Փյունիկի լճեր։ Մարսի աստղադիտակներով դիտարկումների ծաղկունքը սկսվեց XIX դարի վերջից մինչեւ XX դարի կեսը։ Մեծ մասամբ այն պայմանավորված էր Մարսի ջրանցքների շուրջ հասարակական հետաքրքրությամբ եւ հայտնի գիտական վեճերով։ Այս ժամանակահատվածում դիտարկումներ կատարող աստղագետներից առավել հայտնի էին՝ Ջովանի Սկիապարելլին, Պարսիվալ Լոուելը, Վեստո Սպայֆերը, Էժեն Անտոնիադին, Էդվարդ Բերնարդը, Ռենե Ժարի-Դելոժը, Լինդսեյ Էդդին, Գավրիիլ Տիխովը, Ժերար դե Վոկուլերը։ Հենց իրենք են դրել Մարսի քարտեզագրության հիմքերը եւ կազմել են առաջին մանրամասն քարտեզները, չնայած դեպի Մարս կատարված ավտոմատ սարքերի տիեզերական թռիչքներից հետո պարզվեց, որ դրանք բոլորը սխալ էին։ Մարսի հետազոտությունները ԱՄԿ-ներով Հաջողված առաքելություններ (ավարտված) Մարիներ-4 – 1964։ (լուսանկարում անցումային հետագծից) Մարիներ-6 եւ 7 – 1969։ (լուսանկարում անցումային հետագծից) Մարիներ-9 – 1971։ (Մարսի առաջին արհեստական արբանյակը, մակերեւույթի քարտեզագրում) «Վիկինգ-1» եւ «Վիկինգ-2» ԱՄԿ-ներ – 1976–982։ (Առաջին հաջողված սարքերի աշխատանքը Մարսի մակերեւույթին) «Մարս Գլոբալ Սրվեյեր» - 1996-ից 2006։ (Մարսի քարտեզագրումը ուղեծրից) «Mars Pathfinder» – 1996։ (Առաջին հաջողված մարսագնացը) «Ֆենիքս» – 2007։ (Հողի վերլուծություն բեւեռային տարածաշրջանում) «Սփիրիթ» – 2004–2010։ (Հողի կառուցվածքի հետազոտություններ եւ շատ ավելին) Մասնակի հաջողված առաքելություններ (ավարտված) Մարս-1 – 1962 թվական։ Առաջին անգամ ստացվել եւ վելուծվել են տեղեկություններ Մարսի եւ Երկրի միջեւ ընկած տիեզերական տարածության ֆիզիկական առանձնահատկությունների մասին։ 1963 թվականի մարտի 21-ին սարքի հետ ռադիոկապը ընդհատվել է։ Այդ պահին «Մարս-1»-ը գտնվում էր 108 միլիոն կիլոմետր հեռավորության վրա Երկրից։ Մարս-2 – Արձակվել է 1971 թվականի մայիսի 19-ին։ 1971 թվականի նոյեմբերի 27-ին Մարսի վրա է հասցվել առաջին մարդու կողմից ստեղծված իրը (Կոշտ վայրէջք, իջեցվող սարքը ընկել է Մարսի վրա)։ Մարս-3 – Արձակվել է 1971 թվականի մայիսի 28-ին։ 1971 թվականի դեկտեմբերի 2-ին տեղի ունեցավ տիեզերագնացության պատմության մեջ առաջին փափուկ վայրէջքը Մարսի մակերեւույթին, որից 14,5 վայրկյան անց իջեցվող սարքի հետ կապը ընդհատվեց (Ռոսկոսմոսի տվյալներով՝ 20 վայրկյան անց)։ Այնուամենայնիվ, «Մարս-3» ԱՄԿ ուղեծրային կայանը շարունակեց Մարսի հետազոտությունները ուղեծրից, ընդհուպ մինչեւ հավասարակշռման եւ կողմնորոշման համակարգում ազոտի պաշարի ավարտը 1972 թվականի օգոստոսի 23-ին։ Մարս-4 – 1974 թվական։ Ստացվել են մակերեւույթի 12 լուսանկարներ անցումային ուղեծրից (չաշխատեցին արգելակող շարժիչները)։ Մարս-5 – 1974 թվական փետրվարի 12։ Դուրս է եկել Մարսի ուղեծիր, ստացվել են մակերեւույթի լուսանկարներ։ (Սարքեի բաժանմունքի հերմետիկության կորուստ, աշխատել է 14 օր)։ Մարս-6 – 1974 թվականի մարտի 12։ Իջեցվող սարքը հասել է Մարսի մակերեւույթին (անմիջապես վայրէջքից հետո կապը ընդհատվել է) «Ֆոբոս-2» ԱՄԿ – 1988 թվական։ Դուրս է եկել Մարսի ուղեծիր, ստացվել են Մարսի մակերեւույթի լուսանկարներ եւ այլ տեղեկություններ։ Փոբոսին մոտենալուց հետո կապը կայանի հետ ընդհատվել է։ Չհաջողված առաքելություններ Մարս 1960Ա – 1960։ (Կրող հրթիռի կործանում) Մարս 1960Բ – 1960։ (Կրող հրթիռի կործանում) Մարս 1962Ա – 1962։ (Չաշխատեց արագացնող աստիճանը) Մարս 1962Բ – 1962։ (Չաշխատեց արագացնող աստիճանը) Մարիներ-3 – 1964։ (Չկարողացավ ընկնել Մարսի տարածք, չբացվեցին արեւային մարտկոցները) Զոնդ-2 – 1964։ (Չկարողացավ ընկնել Մարսի տարածք) Մարս 1969Ա – 1969։ (Կրող հրթիռի կործանում) Մարս 1969Բ – 1969։ (Կրող հրթիռի կործանում) Մարիներ-8 – 1971։ (Կրող հրթիռի կործանում) Կոսմոս-419 – 1971։ (Չաշխատեց արագացնող աստիճանը) Մարս-7 – 1973։ (իջեցվող սարքը չկարողացավ իջնել Մարսի վրա) «Ֆոբոս-1» ԱՄԿ – 1988։ (Կորցվեց կապը) Mars Observer – 1992։ (Կորցվեց կապը) «Մարս-96» – 1996։ (Չաշխատեց արագացնող աստիճանը) Նոդզոմի – 1998։ (Չհաջողվեց դուրս բերել Մարսի ուղեծիր) Mars Climate Orbiter – 1999։ (Կործանում Մարսի ուղեծիր դուրս բերման փորձի ժամանակ) Mars Polar Lander –1999։ (Կործանում վայրէջքի ժամանակ) Դիփ Սփեյս 2 – 1999։ (Կորսվել է կապը մթնոլորտ մուտքից հետո) Բիգլ-2 – 2003։ («Մարս-Էքսպրեսս» իջեցվող սարք։ Վայրէջքից հետո կապ հաստատել չհաջողվեց) «Ֆոբոս-Գրունտ» – 2011։ (Չհաջողվեց թողնել Երկրի ուղեծիրը, չաշխատեց արագացնող աստիճանը։ Այրվել է Երկրի մթնոլորտում) «Ինխո-1» – 2011։ (Պետք է տեղ հասցվեր Ֆոբոս-Գրունտի միջոցով) Շարունակվող առաքելություններ Մարսի ուղեծրում են գտնվում երեք ակտիվորեն աշխատող ԱՄԿ-ներ՝ «Մարս Ռեքոնաիսանս Օրբիթեր» «Մարս էքսպրես» «2001 Մարս Օդիսեյ» Մարսի մակերեւույթի վրա աշխատում են երկու մարսագնացներ՝ «Օփորթյունիթի» (2004 թվականի հունվարի 25-ից) «Մարս Էքսփլորեյշն Ռովեռ» ծրագրի շրջանակներում «Քուրիոզիթի» (2012 թվականի օգոստոսի 6-ից) «Մարս Սայնս Լաբորաթորի» ծրագրի շրջանակներում Նախատեսվող առաքելություններ «ՄԱՎԵՆ»՝ ՆԱՍԱ-ի միջմոլորակային կայան, որը նախատեսվում է արձակել 2013 թվականին, Մարսի մթնոլորտի հետազոտության համար. Mars Science Orbiter, արձակումը 2016 թվականի հունվարին։ 2018 թվականին Մարսի վրա պետք է իջեցվի եվրոպական շարժական լաբորատորիան, որը կզբաղվի Մարսի լեռնային ապարների հորատումով եւ վերլուծությամբ։ «Ֆոբոս-Գրունտ 2», երկրորդ ռուսական միջմոլորակային կայանը, որը նախատեսված է Մարսի արբանյակ Ֆոբոսից հողի նմուշների Երկիր հասցնելու համար։ Իսպանիայի հարավում Ռիո-Տինտո նահանգում, «կարմիր բլուրներում», որոնք բաղկացած են յարոզիտից, տեղի են ունենում եվրոպական մարսագնացների (Eurobot) եւ սկաֆանդրների (AoudaX) փորձարկումները։ Բնակեցում Երկրի բնական պայմաններին համեմատաբար մոտ լինելը հեշտացնում է այս խնդիրը։ Մասնավորապես, Երկրի վրա կան վայրեր, որտեղ պայմանները նման են մարսյան պայմաններին։ Ծայրահեղ ցածր ջերմաստիճանները Արկտիկայում եւ Անտարկտիկայում համեմատելի են նույնիսկ ամենացածր ջերմաստիճանների հետ Մարսի վրա, իսկ Մարսի հասարակածի վրա ամառային ամիսներին լինում է նույնիսկ բավականին տաք (130 °C), ինչպես եւ Երկրի վրա։ Երկրի վրա կան նաեւ անապատներ, որոնք տեսքից նման են մարսյան լանդշաֆտին։ Սակայն Երկրի եւ Մարսի միջեւ կան նշանակալի տարբերությւոններ։ Հատկապես, Մարսի մագնիսական դաշտը երկրայինից թուլ է 800 անգամ, եւ նոսր մթնոլորտի (հարյուրավոր անգամներ երկրայինի հետ համեմատ) հետ միասին դա ավելացնում է մոլորակի մակերեւույթին հասնող իոնացնող ճառագայթման քանակը։ «Մարս Օդիսեյ» ամերիկյան սարքի միջոցով կատարված չափումները ցույց են տվել, որ, Մարսի ուղեծրում ռադիացիոն ֆոնը 2,2 անգամ գերազանցում է Միջազգային տիեզերական կայանում գրանցված ֆոնին։ Միջին դոզան կազմում է մոտ 220 միլիռադ օրը (2,2 միլիգրեյ օրը կամ 0,8 գրեյ տարին)։ Այսպիսի պայմաններում երեք տարի մնալու ընթացքում ստացված ճառագայթման քանակը մոտենում է տիեզերագնացների համար նախատեսված անվտանգության սահմանին։ Մարսի մակերեւույթին ռադիացիոն ֆոնը մի փոքր ցածր է եւ կազմում է 0,2-0,3 գրեյ/տարի, եւ զգալիորեն փոփոխվում է տեղանքից, բարձրությունից եւ տեղային մագնիսական դաշտերից կախված։ Մարսի վրա տարածված միներալների քիմիական կազմությունը ավելի բազմազան է, քան այլ Երկրին մոտ գտնվող երկնային մարմինների մոտ։ 4Frontiers կորպորացիայի գնահատմամբ, դրանք բավական են, որպեսզի հոգան ոչ միայն Մարսի վրա ստեղծված բնակավայրերի կարիքները, այլ նաեւ ապահովեն Լուսնի, Երկրի եւ աստերոիդների գոտու մատակարարում։ Երկրից Մարս թռիչքի երկարությունը (այսօրվա տեխնոլոգիաներով) կազմում է 259 օր կիսաէլիպսի հետագծով եւ 70 օր պարաբոլով։ Հնարավոր գաղութների հետ կապը կարող է ապահովվել ռադիոյով, որն ունի 3-4 րոպե ուշացում ամեն ուղղությամբ, երբ մոլորակները առավելագույն մերձեցում ունեն (կրկնվում է ամեն 780 օրը) եւ մոտ 20 րոպե մոլորակների առավելագույն հեռացման դեպքում։ Մինչը այս պահը, ոչ մի գործնական քայլեր Մարսի բնակեցման համար չեն կատարվել, սակայն նախագծման փուլում են գտնվում մի քանի գաղափարներ, օրինակ՝ Հարյուրամյա տիեզերանավ ծրագիրը, մոլորակի մակերեւույթի համար Դիփ Սփեյս Հաբիթաթ բնակելի մոդուլի նախագծում, եւ այլն։ Մշակույթում Մարսի անսովոր կարմիր գույնը միշտ դրդել է նրա մասին գրելու ֆանտաստիկ ստեղծագործություններ։ Դրան նպաստում էին նաեւ XIX դարի գիտնականների ծավալած քննարկումները այնտեղ բանական կամ ընդհանրապես կյանքի գոյության մասին։ Այդ ժամանակներում ստեղծվեցին այնպիսի ստեղծագործություններ, ինչպես, օրինակ՝ Հերբերտ Ուելսի հանրաճանաչ «Աշխարհների պատերազմը», որտեղ մարսեցիները փորձում էին լքելով իրենց մեռնող մոլորակը գրավել Երկիրը։ Հետագայում ԱՄՆ-ում այս ստեղծագործության ռադիո-բեմադրությունը ներկայացվել էր որպես նորությունների հաղորդում, որն էլ ծնեց համընդհանուր պանիկա, երբ ռադիո-լսողներից շատերը ընդունեցին այս «հաղորդումը» որպես իրականություն։ 1966 թվականին Արկադի եւ Բորիս Ստրուգացկիները գրեցին այս ստեղծագործության երգիծական «շարունակությունը» «Մարսեցիների երկրորդ հարձակումը» անվանումով։ Մարսի մասին նշանակալի ստեղծագործությունների շարքում պետք է նշել Ռեյ Բրեդբերիի «Մարսի տարեգրությունները» պատմվածքների շարքը, որում մարդիկ հետազոտում են կործանված մարսյան հինավուրց քաղաքակրթությունը։ 1917-1964 թվականներին լույս տեսան տասնմեկ գրքեր Բարսումի մասին, այսպես էին կոչում Մարս մոլորակը Էդգար Բերոուզի ստեղծագործություններում։ Այս ստեղծագործություններում Մարսը ներկայացված է որպես մահացող, եւ նրա բնակչությունը գտնվում է անընդհատ պատերազմի մեջ բոլորը բոլորի հետ օգտակար հանածոների համար։ Հետաքրքիր է, որ Ջոնաթան Սվիֆթը հիշատակել է Մարսի երկու արբանյակների մասին 150 տարի նրանց իրական հայտնաբերումից առաջ, իր «Գուլիվերի ճանապարհորդությունը» գրքի 19-րդ մասում։ Աստղաբաշխության մեջ Մարսը հանդիսանում է կենդանակերպի Խոյ նշանի ղեկավարող մոլորակը։ Ինչպես նաեւ, Պլուտոնի հայտնաբերումից առաջ, համարվում էր, որ Մարսը ղեկավարում է նաեւ Կարիճին։ Մարսը նույնացվում է այնպիսի որակների հետ, ինչպիսին են ինքնահաստատումը, ագրեսիան, սեռականությունը, եռանդունությունը եւ իմպուլսիվությունը։ Մարսը աստղաբաշխների կարծիքով ղեկավարում է սպորտը, մրցումները եւ ֆիզիկական ակտիվությունը ընդհանուր առմամբ։ Բժշկական աստղաբաշխության մեջ Մարսը պատասխանատու է սեռական օրգանների առողջության համար։ «Սեյլոր Մուն» մանգայում եւ անիմե-մուլտսերիալում Մարս մոլորակը մարմնավորում է աղջիկ-զինվոր Սեյլոր Մարսը, նույն ինքը Ռեյ Խինոն։ Նրա հարձակման ձեւն է կրակի ուժը։ Անտիկ դիցաբանության մեջ Հռոմեական դիցաբանության մեջ Մարսն ի սկզբանե համարվում էր բերրիության աստվածը, համարվում էր, որ նա կարող է բերքի կամ անասունների կորուստը ուղարկել, կամ էլ դրանցից պաշտպանել։ Նրա պատվին անվանել են հռոմեական տարվա առաջին ամիսը, երբ կատարվում էր ձմեռվա վերջի ծիսակատարությունը։ Հետագայում Մարսը նմանակվեց հունական Արեսին եւ սկսեց նույնպես նույնացվել պատերազմի աստվածի հետ, ինչպես նաեւ սկսեց պատկերավորել Մարս մոլորակը։ Մարսի սրբազան կենդանիներն էին համարվում գայլն ու փայտփորիկը։ Բազմաթիվ ռոմանական լեզուներում Մարսի պատվին է անվանվել շաբաթվա երեքշաբթի օրը (ռումիներեն՝ «marţi», իսպաներեն՝ «martes», ֆրանսերեն «mardi» եւ իտալերեն՝ «martedì»)։ Բաբելոնում այս մոլորակը կոչվում էր Ներգալ եւ հանդիսանում էր գլխավոր աստվածներից մեկը, աղոտքի ժամանակ դեպի մոլորակն էին պարզում ձեռքերը։ Հուդայական դիցաբանության մեջ Մարսի հետ է նույնացվում Գափիել հրեշտակը։ Տես նաեւ Օլիմպոս (Մարս) Մարիների հովիտներ Մարսի անվանումներ Տերաֆորմում Մարսի հիդրոսֆերան Մարսի ջրանցքներ Կիդոնիա (Մարս) Պարսիվալ Լոուել Մարսի դրոշ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Մարսի քարտեզները Գուգլ Մարս քարտեզ (լեռների, խառնարանների, շրջանների եւ տիեզերական սարքերի վայրէջքների տեղերի նշումներով); Մարսի կիսագնդերի քարտեզները astrolab.ru-ում Մարսի երկրաբանական քարտեզ Ժ. Ֆ. Ռոդիոնովա, Յու. Ա. Իլյուխինա Մարսի ռելիեֆի նոր քարտեզ «Երկիր եւ տիեզերք» No 2/2005 - Մարսի կիսագնդերի քարտեզը, լատինատառ եւ ռուսերեն անվանումներով Այլ օգտակար տեղեկություններ եւ լուսանկարներ Վիրտուալ ճանապարհորդություն Մարս վրայով - Եռաչափ ճանապարհորդություն։ Օգտագործվել են ՆԱՍԱ-ի Փաթֆայնդեր եւ Օփորթյունիթի մարսագնացների 1997 եւ 2001 թվականներին կատարված լուսանկարները Մարս Էքսփլորեյշն Ռովեռ առաքելություն Մարսագնացների առաքելությունների էջ Մարսիադա - թռիչք դեպի Մարս «Ֆենիքս» զոնդի առաքելությունը ՆԱՍԱ-ի կայքում Աստղակենսաբանություն 2010։ Երկնաքարը Մարսից պարունակում է հինավուրց բրածոներ Մարսի լուսանկարներ, կատարված բարձր ճշգրտության լուսախցիկով «Օրբիթեր» սարքից Քուրիոզիթի մարսագնացից կատարված 20 բարձր մանրամասնության լուսանկարներ Մարս մոլորակ Արեգակնային համակարգի մոլորակներ Երկրային խմբի մոլորակներ


source: CulturaX

text: Դմիտրի Մեդվեդեւ. «Այս այցը խոսում է հայ-ռուսական հարաբերությունների կարեւորության մասին» Մարտ 24, 2008 Այսօր Մոսկվայում Հայաստանի վարչապետ, նորընտիր նախագահ Սերժ Սարգսյանի հետ հանդիպման ժամանակ Ռուսաստանի նորընտիր նախագահ, առաջին փոխվարչապետ Դմիտրի Մեդվեդեւը ասել է, որ այս այցը վկայում է հայ-ռուսական հարաբերությունների կարեւորության մասին: «Այն, որ իր առաջին այցը նորընտիր նախագահը կատարել է Մոսկվա, խոսում է հայ-ռուսական հարաբերությունների կարեւորության մասին», - փաստել է Դմիտրի Մեդվեդեւը, հույս հայտնելով, որ այդ հարաբերությունները առաջիկայում է'լ ավելի կզարգանան: Հայաստանի կառավարության տեղեկատվության եւ հասարակայնության հետ կապերի վարչության փոխանցմամբ` Դմիտրի Մեդվեդեւը եւ Սերժ Սարգսյանը միմյանց փոխադարձաբար շնորհավորել են երկու երկրներում անցկացված նախագահական ընտրություններում հաղթանակի կապակցությամբ: Հանդիպման մասնակիցները քննարկել են երկկողմ հարաբերություններին վերաբերող հարցերի լայն շրջանակ, անդրադարձել Հայաստանի հետընտրական զարգացումներին, ներքաղաքական իրավիճակին: Սերժ Սարգսյանը շնորհակալություն է հայտնել Ռուսաստանի իշխանություններին` ընտրություններից հետո Հայաստանի համար դժվարին օրերին սատար լինելու, ըմբռնման եւ դժվարությունների հաղթահարման գործում աջակցության համար: Քննարկվել են տարածաշրջանային հարցեր, տարբեր կազմակերպությունների, այդ թվում ԱՊՀ-ի, Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության, ՄԱԿ-ի, ԵԱՀԿ-ի եւ այլ կազմակերպությունների շրջանակներում Հայաստանի եւ Ռուսաստանի համահործակցությունը: Հանդիպման մասնակիցներն ընդգծել են, որ տնտեսական կապերը երկու երկրների միջեւ դինամիկ զարգանում են, Ռուսաստանը վստահորեն առաջին տեղն է զբաղեցնում Հայաստանի առեւտրատնտեսական գործընկերների շարքում, ինչին մեծապես նպաստում է նաեւ Տնտեսական համագործակցության հարցերով հայ-ռուսական միջկառավարական հանձնաժողովի ակտիվ աշխատանքը: Հայաստանի եւ Ռուսաստանի նորընտիր նախագահները խոսել են Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման բանակցային գործընթացի մասին: Սերժ Սարգսյանն ընդգծել է, որ Հայաստանը պատրաստ է ԵԱՀԿ-ի Մինսկի խմբի շրջանակներում շարունակել բանակցությունները, եւ վստահեցրել, որ իբրեւ նորընտիր նախագահ` պատրաստ է ադրբեջանական կողմի հետ վերսկսել բանակցությունները: Ռուսաստանի նորընտիր նախագահը ընդունել է Հայաստան այցելելու` Սերժ Սարգսյանի հրավերը, ասելով, որ երկրի ղեկավարի պաշտոնը ստանձնելուց հետո առաջիններից մեկը կայցելի Հայաստան: Սերժ Սարգսյանը, իր հերթին, ընդունել է Սանկտ Պետերբուրգում հունիսի 6-8-ը կայանալիք Տնտեսական համաժողովին մասնակցելու` Դմիտրի Մեդվեդեւի հրավերը:


12/09/16 11:30 Նիկոլը ՎԱՐՉԱՊԵՏ, իսկ Նավակ ճոճողը Հայաստանի առաջին Ծովագնացության նախարար


ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ ԿԱՐԳԱՎՈՐՄԱՆ ԵՎ ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ \ var width = $('.GridViewAct').width(); var timeOutFunc; $(this).on('mouseenter click', function () { // $(this).data('title', this.title).attr('title', ''); timeOutFunc = setTimeout(function () { $('.div_LinkPreview_popup').remove(); // removing old opened link preview popups // $(cont).find('.GridViewAct').append(' ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ ԿԱՐԳԱՎՈՐՄԱՆ ԵՎ ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ ... ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ ԿԱՐԳԱՎՈՐՄԱՆ ԵՎ ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅ ... ա) շրջանառության մեջ գտնվող, ինչպես նաեւ շրջանառությունից հանված կամ հանվող, սակայն փոխանակման ենթակա Հայաստանի Հանրապետության օրինական վճարամիջոցը` Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի (այսուհետ` Կենտրոնական բանկ) թողարկած թղթադրամների եւ մետաղադրամների (այդ թվում` հուշադրամների) տեսքով, դ) («դ» ենթակետն ուժը կորցրել է 03.02.07 թվականից` 25.12.06 ՀՕ-39-Ն օրենք) 4) բանկային ոսկի` Լոնդոնի թանկարժեք մետաղների շուկայի ասոցիացիայի անդամ հանդիսացող զտարկող (աֆինաժային) կազմակերպություններում արտադրված, ոսկու ձուլակտորներն են, որոնք ունեն անհատական սերտիֆիկատ եւ որոնց վրա դաջված է զտարկող կազմակերպության անվանիշը, քաշը, հարգը եւ հերթական սերիական համարը: Ոսկու բանկային ձուլակտորների քաշը կազմում է 350-ից 450 տրոյական ունցիա (10886-13996 գր.), 99.5o ից ոչ պակաս ոսկու պարունակությամբ եւ իրենց վրա լրացուցիչ դաջված է արտադրության տարեթիվը. ե) սույն կետի «ա»-»դ» ենթակետերում չնշված եւ ռեզիդենտ չհանդիսացող այլ անձինք. 13) մասնագիտացված անձինք են բանկերը, օտարերկրյա բանկերի` Հայաստանի Հանրապետությունում գործող մասնաճյուղերը, վարկային կազմակերպությունները, վճարահաշվարկային կազմակերպությունները, լիցենզավորած արտարժույթի դիլերային-բրոքերային առուվաճառք իրականացնող անձինք (արժութային դիլերներ-բրոքերներ), արտարժույթի առուվաճառք իրականացնող անձինք (փոխանակման կետեր), արտարժույթի առուվաճառքի սակարկություններ կազմակերպող անձինք: 15) սպառողական փոխառություն կամ սպառողական վարկ` «Վարկային կազմակերպությունների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով սահմանված սպառողական փոխառություն կամ սպառողական վարկ. 16) առեւտրի կենտրոն` առեւտրի իրականացման կազմակերպչի կողմից որպես մեկ ամբողջություն տիրապետվող եւ կառավարվող առեւտրի օբյեկտների համախումբ. 17) առեւտրի իրականացման կազմակերպիչ` առեւտրի կենտրոնի աշխատանքները կազմակերպող եւ «Առեւտրի եւ ծառայությունների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով առեւտրի իրականացման վայրի կազմակերպչի համար սահմանված պարտավորություններ կամ իրավունքներ ունեցող իրավաբանական անձ: (3-րդ հոդ.փոփ. 25.12.06 ՀՕ-39-Ն օրենք) (4-րդ հոդ. փոփ. 25.12.06 ՀՕ-39-Ն օրենք) 2. Հայաստանի Հանրապետության տարածքում ռեզիդենտների միջեւ ապրանքների (գույքի) իրացման, ծառայությունների մատուցման, աշխատանքների կատարման, գույքի օգտագործման դիմաց փողային վճարումները, ներառյալ` ֆինանսական գործառնությունների դիմաց վճարվող տոկոսավճարները, բացառությամբ բանկերի եւ վարկային կազմակերպությունների տրամադրած արտարժութային վարկերի եւ արտարժույթով ներգրավված ավանդների, որոնց տոկոսագումարները վարկառուի կամ ավանդատուի ցանկությամբ վճարվում են այն արտարժույթով, որով ներգրավվել է ավանդը կամ տրամադրվել է վարկը, բացառությամբ Կենտրոնական բանկի սահմանած դեպքերի, եւ իրավունքի կամ արտոնության իրականացման կամ տրամադրման դիմաց տրվող հատուցումները, ապահովագրավճարներն ու ապահովագրական հատուցումները, ընդունվում են եւ իրականացվում են Հայաստանի Հանրապետության դրամով, բացառությամբ սույն օրենքով նախատեսված դեպքերի: 6. Հայաստանի Հանրապետություն, Հայաստանի Հանրապետությունից կամ Հայաստանի Հանրապետության օդային տարածքով չվերթներ իրականացնող օդանավեր շահագործող ընկերությունների կողմից մատուցվող ուղեւորների, բեռի եւ փոստի փոխադրման ծառայությունների փողային գնանշումները համակարգչային բազայում կարող են իրականացվել արտարժույթով: (6-րդ հոդ. փոփ. 08.12.05 ՀՕ-253-Ն, 01.06.06 ՀՕ-111-Ն, 25.12.06 ՀՕ-39-Ն, 13.11.07 ՀՕ-258-Ն, 25.05.11 ՀՕ-198-Ն, 25.10.17 ՀՕ-187-Ն օրենքներ) 5.1. Հայաստանի Հանրապետության տարածքում փոխառությունները կարող են տրամադրվել նաեւ արտարժույթով, բացառությամբ սպառողական փոխառությունների, որոնք տրամադրվում են բացառապես Հայաստանի Հանրապետության դրամով:↩ Մինչեւ 5.000.000 դրամի չափով (ներառյալ` 5.000.000 Հայաստանի Հանրապետության դրամը) տրամադրվող գյուղատնտեսական նշանակության եւ «Փոքր եւ միջին ձեռնարկատիրության պետական աջակցության մասին» օրենքով սահմանված` գերփոքր առեւտրային կազմակերպություններին եւ անհատ ձեռնարկատերերին մինչեւ 5.000.000 դրամի չափով (ներառյալ` 5.000.000 Հայաստանի Հանրապետության դրամը) տրամադրված կրեդիտները կարող են տրամադրվել ինչպես Հայաստանի Հանրապետության դրամով, այնպես էլ արտարժույթով: 5.2. Անմաքս առեւտրի խանութներում ապրանքների (գույքի) իրացման դիմաց վճարումները կարող են իրականացվել արտարժույթով: 8.1. Բանկերը եւ վարկային կազմակերպություններն սպառողական փոխառություններն ու վարկերը տրամադրում են միայն Հայաստանի Հանրապետության դրամով:↩ Մինչեւ 5.000.000 դրամի չափով (ներառյալ` 5.000.000 Հայաստանի Հանրապետության դրամը) տրամադրվող գյուղատնտեսական նշանակության եւ «Փոքր եւ միջին ձեռնարկատիրության պետական աջակցության մասին» օրենքով սահմանված` գերփոքր առեւտրային կազմակերպություններին եւ անհատ ձեռնարկատերերին տրամադրված մինչեւ 5.000.000 դրամի չափով (ներառյալ` 5.000.000 Հայաստանի Հանրապետության դրամը) կրեդիտները կարող են տրամադրվել ինչպես Հայաստանի Հանրապետության դրամով, այնպես էլ արտարժույթով: (7-րդ հոդ. փոփ. 25.12.06 ՀՕ-39-Ն, 13.11.07 ՀՕ-258-Ն, 21.12.15 ՀՕ-5-Ն, 19.06.19 ՀՕ-94-Ն (օրենքն ունի անցումային դրույթներ) օրենքներ) Հոդված 7.1. Արտարժույթի դիլերային-բրոքերային առուվաճառք իրականացնող (արժութային դիլեր-բրոքեր), արտարժույթի առուվաճառք իրականացնող (փոխանակման կետեր), արտարժույթի առուվաճառքի սակարկություններ իրականացնող անձինք եւ նրանց գործունեությունը Արտարժույթի դիլերային-բրոքերային առուվաճառքի գործունեություն է համարվում օրենքին համապատասխան կնքված հանձնարարության, կոմիսիայի կամ գործակալության պայմանագրի հիման վրա արտարժույթի անկանխիկ առուվաճառքը` անմիջապես կամ տարաժամկետ վճարելու, որոշակի ժամկետից հետո որոշակի գնով հետ գնելու կամ այլ արտարժույթով փոխանակելու իրավունքով կամ պարտականությամբ, կամ որեւէ այլ պայմանով եւ (կամ) նման գործարքներ իրականացնելու առաջարկությամբ հանդես գալը: Արտարժույթի դիլերային-բրոքերային առուվաճառքի գործունեություն իրականացնող անձինք արտարժույթի դիլերային-բրոքերային առուվաճառքով կարող են զբաղվել նաեւ իրենց անունից եւ իրենց հաշվին: Խանութում արտարժույթի առուվաճառքի լիցենզիա կարող է ստանալ միայն տվյալ խանութում առուվաճառք իրականացնող իրավաբանական անձը, առեւտրի կենտրոնում` միայն առեւտրի իրականացման կազմակերպիչը, իսկ հյուրանոցում` հյուրանոցային ծառայություններ մատուցող իրավաբանական անձը: 5. Արտարժույթի դիլերային-բրոքերային առուվաճառք իրականացնող (արժութային դիլեր-բրոքեր) կազմակերպության, արտարժույթի առուվաճառք իրականացնող (փոխանակման կետեր) կազմակերպության կամ դրանց լիցենզիա ստանալու համար դիմած կազմակերպությունների 10 եւ ավելի տոկոս ձայնի իրավունք տվող մասնակցություն ունեցող մասնակիցները չպետք է ունենան դիտավորությամբ կատարված հանցագործության համար դատվածություն, եւ այդ դատվածությունն օրենքով սահմանված կարգով հանված կամ մարված չէ, իսկ դրանց ղեկավարները չպետք է ունենան դիտավորությամբ կատարված հանցագործության համար դատվածություն, եթե այդ դատվածությունն օրենքով սահմանված կարգով հանված կամ մարված չէ: Արտարժույթի դիլերային-բրոքերային առուվաճառք իրականացնող (արժութային դիլեր-բրոքեր) կազմակերպությունը եւ արտարժույթի առուվաճառք իրականացնող (փոխանակման կետեր) կազմակերպությունը Կենտրոնական բանկ է ներկայացնում սույն մասով նախատեսված տեղեկությունների վերաբերյալ հաշվետվություն` Կենտրոնական բանկի սահմանած կարգով եւ ժամկետներում: (7.1-ին հոդ. լրաց. 25.12.06 ՀՕ-39-Ն, փոփ. 28.06.19 ՀՕ-111-Ն օրենքներ) (8-րդ հոդ. փոփ. 09.04.07 ՀՕ-152-Ն օրենք) 1. Հայաստանի Հանրապետությունում արժութային վերահսկողությունն իրականացնում են արժութային վերահսկողության մարմինները, իսկ արժութային հսկողությունը` արժութային գործակալները: Արժութային հսկողության գործակալներ են Հայաստանի Հանրապետության տարածքում գործող բանկերը, վարկային կազմակերպությունները, դրամական (փողային) փոխանցումներ իրականացնող կազմակերպությունները: Արժութային հսկողության գործակալները հաշվետու են Կենտրոնական բանկին` Կենտրոնական բանկի սահմանած կարգով: 3. Կենտրոնական բանկի կողմից լիցենզավորված անձանց` սույն օրենքի եւ սույն օրենքի հիման վրա ընդունված իրավական այլ ակտերի պահանջների, լիցենզիաների պայմանների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունն իրականացնում է Կենտրոնական բանկը տեղերում կամ հեռակա ստուգումների միջոցով` «Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով սահմանված կարգով: 4. Պետական ֆինանսների կառավարման լիազոր մարմնի կողմից լիցենզավորված անձանց` սույն օրենքի եւ սույն օրենքի հիման վրա ընդունված իրավական այլ ակտերի պահանջների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունն իրականացնում է պետական ֆինանսների կառավարման լիազոր մարմինը: 5. Սույն հոդվածի 3-րդ եւ 4-րդ մասերում չնշված անձանց կողմից սույն օրենքի եւ սույն օրենքի հիման վրա ընդունված իրավական այլ ակտերի պահանջների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունն իրականացնում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարության լիազորած մարմինը` «Հայաստանի Հանրապետությունում ստուգումների կազմակերպման եւ անցկացման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով սահմանված կարգով: (9-րդ հոդ. փոփ. 08.12.05 ՀՕ-253-Ն, 25.12.06 ՀՕ-39-Ն օրենքներ) 7. (7-րդ մասն ուժը կորցրել է 18.04.2009 թվականից` 18.03.09 ՀՕ-56-Ն օրենք) 7.1. Սույն հոդվածի 1-ին, 2-րդ, 3-րդ եւ 6-րդ մասերով նախատեսված դեպքերում Կենտրոնական բանկը կարող է, որպես լրացուցիչ պատասխանատվության միջոց, զրկել լիցենզավորված անձի ղեկավարին կամ լիցենզավորված անձի աշխատակցին Կենտրոնական բանկի տված որակավորման վկայականից, որը կարող է կիրառվել յուրաքանչյուր պատասխանատվության միջոցի հետ միասին: 10. Արտարժույթի դիլերային-բրոքերային առուվաճառք իրականացնող անձի (արժութային դիլերի), արտարժույթի առուվաճառք իրականացնող անձի (փոխանակման կետի), արտարժույթի առուվաճառքի սակարկություններ կազմակերպող անձի գործունեության լիցենզիան ուժը կորցրած ճանաչվելու դեպքում (լիցենզիայի պայմանները կամ արժութային հարաբերությունները կարգավորող օրենքների եւ դրանց հիման վրա ընդունված իրավական այլ ակտերի պահանջները խախտելու համար) անձը (այդ թվում` լիցենզիան ուժը կորցրած ճանաչելու պահին տվյալ իրավաբանական անձի կանոնադրական կամ բաժնեհավաք կապիտալում 50 եւ ավելի տոկոս մասնակցություն ունեցող մասնակիցը) իրավունք չունի գործունեության լիցենզիան ուժը կորցրած ճանաչելու պահից, լիցենզավորված անձի ղեկավարի կամ լիցենզավորված անձի աշխատակցի` Կենտրոնական բանկի տված որակավորման վկայականից զրկելու պահից երեք տարի ժամկետով որեւէ կերպ (ուղղակիորեն կամ իրավաբանական անձ հիմնադրելով կամ իրավաբանական անձի կանոնադրական հիմնադրամում որեւէ մասնակցություն ունենալով կամ առանց մասնակցության իրավաբանական անձի որոշումները կանխորոշելու հնարավորություն ունենալով կամ արտարժույթի դիլերային-բրոքերային առուվաճառքի, արտարժույթի առուվաճառքի եւ արտարժույթի առուվաճառքի սակարկությունների գործունեություն իրականացնող անձանց կողմից որպես աշխատակից ներգրավվելով) իրականացնելու արտարժույթի դիլերային-բրոքերային առուվաճառքի, արտարժույթի առուվաճառքի եւ արտարժույթի առուվաճառքի սակարկությունների գործունեություն: (10-րդ հոդ. փոփ. 08.12.05 ՀՕ-253-Ն, 25.12.06 ՀՕ-39-Ն, 18.03.09 ՀՕ-56-Ն օրենքներ)


source: fineweb

text: ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը հայտարարություն է տարածել, որում, մասնավորապես, ասված է. «Ես վաղուց խոստացել էի հարցազրույց տալ, թեեւ ոգեւորիչ որեւէ բան ասելու հիմք չէի տեսնում: Անկեղծ ասած՝ անցած օրերի ընթացքում փորձել եմ պատասխաններ գրել ու արձագանքել մի քանի արդիական հարցերի: Սակայն ներքին դիմադրությունս այնքան մեծ էր, որ ես չուզեցի շարունակել: Քաջատեղյակ լինելով առկա իրողություններին, ընթացիկ քաղաքական գործընթացի մանրամասները մեկնաբանելու, առավել եւս՝ դրանց մեջ մտնելու ոչ մի ցանկություն չունեմ: Շարունակում եմ 2015թ. սահմանադրական փոփոխությունները մեծ սխալ համարել՝ Հայաստանի համար երկարատեւ բացասական հետեւանքներով: Նոր ընտրական օրենսգիրքն իր ռեյտինգային /տարածքային/ քվեարկության համակարգով էլ ավելի է խթանելու մեր ընտրական գործընթացներին բնորոշ ամենավատ դրսեւորումները: Ըստ էության, մեծամասնական ընտրակարգի տրամաբանությունը ակնհայտորեն գերակշռում է համամասնականին: Միջկուսակցական պայքարը ստորադասվում է անձերի պայքարին՝ գրեթե զրոյացնելով խորհրդարանական համակարգի ներքո ընտրապայքարի ծավալման գովաբանված առավելությունները: Այդպիսով, այս ընտրություններում գաղափարական պայքարը որեւէ նշանակություն չի ունենալու: Դա են փաստում նաեւ հրապարակված տարածքային ցուցակները: Ակնհայտ է, որ լինելու է քսակների կռիվ՝ զոռբայության մթնոլորտում: Հատկապես, որ բազմաթիվ ընտրողներ այնպիսի ծանր սոցիալական վիճակում են հայտնվել, որ ըստ ամենայնի, պատրաստ չեն մերժել փողը ու թերեւս կմասնակցեն ձայների աճուրդին: Ցավոք, դժվար չէ կռահել, թե ինչ պտուղներ կտա այս ամենը»: Ռոբերտ Քոչարյան 06 մարտի 2017թ.


source: wikipedia

text: Ապրիլի 30, տարվա 120-րդ (նահանջ տարիներին՝ 121-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 245 օր։ Դեպքեր 1789 - Ջորջ Վաշինգտոնն ընտրվում է ԱՄՆ 1-ին նախագահ 1803 - ԱՄՆ-ը Ֆրանսիայից $15 մլն.-ով գնում է Լուիզիանան 1812 - Լուիզիանան դառնում է ԱՄՆ 18-րդ նահանգը 1854 - Բրազիլիայում սկսում է աշխատել առաջին երկաթուղին 1871 - Արիզոնայում կոտորածի զոհ է դառնում 144 հնդկացի 1945 - Ադոլֆ Հիտլերն իր սիրուհի Եվա Բրաունի հետ գործում է ինքնասպանություն 1991 - Արցախի հայկական գյուղերի բնակչության զանգվածային տեղահանումը («Օղակ գործողություն») Ծնունդներ 1777 - Կառլ Գաուս, գերմանացի նշանավոր մաթեմատիկոս, ֆիզիկոս եւ աստղագետ (մ. 1855) 1870 - Ֆրանց Լեհար սլովակ կոմպոզիտոր (մ. 1948) 1883 - Յարոսլավ Հաշեկ չեխ զինվորական եւ գրող (մ. 1923) 1888 - Ջոն Քրոու Ռենսոմ John Crowe Ransom ամերիկացի բանաստեղծ (մ. 1974) 1901 - Սայմոն Կուզնեց Simon Kuznets ամերիկյան տնտեսագետ (մ. 1985) 1916 - Պաուլ Կուուսբերգ Paul Kuusberg էստոնացի գրող (մ. 2003) 1951 - Կարապետ Անդրանիկյան,հայ մանրէաբան 1956 - Լարս ֆոն Թրիեր Lars von Trier դանիացի ռեժիսոր եւ դրամատուրգ 1961 - Այզեա Թոմաս Isiah Thomas ամերիկացի բասկետբոլիստ 1986 - Դիաննա Էյգրոն ամերիկացի երգչուհի, դերասանուհի 1992 - Մարկ-Անդրե տեր Շտեգեն Գերմանացի դարպասապահ Մահեր 65 - Լուկանոս Marcus Anneus Lucanus հռոմեացի բանաստեղծ (* 39) 1883 - Էդուարդ Մանե, ֆրանսիացի նշանավոր գեղանկարիչ, իմպրեսիոնիզմի հիմնադիրներից մեկը (* 1832) 1941 - Փանոս Թերլեմեզյան, նկարիչ (* 1865) 1943 - Հանս Օտտո Հարրի Եսպերսեն, դանիացի լեզվաբան 1945 - Ադոլֆ Հիտլեր Adolf Hitler Գերմանիայի կանցլեր (* 1889) 1978 - Ռաֆայել Մանվելյան, հայ խորհրդային բժիշկ, ինֆեկցիոնիստ 1991 - Թաթուլ Կրպեյան, Հայաստանի ազգային հերոս (* 1965) 1991 - Սիմոն Աչիկգյոզյան, Արցախյան ազատամարտի հերոս (* 1939) Տոներ Ջազի միջազգային օր Ծանոթագրություններ


text: Ռիհաննայի ստեղծած կոշիկը համեմատել են զուգարանի էժան հողաթափերի հետ (լուսանկար) - Լուրեր Հայաստանից - Թերթ.am Ռիհաննայի ստեղծած կոշիկը համեմատել են զուգարանի էժան հողաթափերի հետ (լուսանկար) 21:44 • 20.04.17 Համացանցի օգտատերերը քննադատության են ենթարկել երգչուհի Ռիհաննայի նոր դիզայներական ստեղծագործությունը` «ժելեյանման սանդալները», որոնք նա ստեղծել է Puma բրենդի հետ մեկտեղ: Այս մասին հայտնում է Mashable պորտալը: Աղբյուրը որպես օրինակ է բերում լուսանկարը, որում պատկերված են Ասիայում արտադրված էժանագին հողաթափերը: Հայտնի է, որ դրանց զույգի գինը կազմում է ընդամենը մեկ դոլար: Այսպիսով ցուցադրվում է դրանց ակնհայտ նմանությունը Fenty Jelly Slides կոշիկի հետ, որը ստեղծել է Ռիհաննան: Նշվում է, որ համացանցի օգտատերերը նույն ժամանակ համեմատել են երգչուհու հեղինակած կոշիկը ասիացիների էժանագին հողաթափերի հետ, որոնք նրանք օգտագործում են զուգարան գնալու ժամանակ: 23:59 • 25/05 Անժելա Սարաֆյանը կարող է մարմնավորել է «Մղձավանջ Սուրբ Ծնունդից առաջ» ֆիլմի Սելլիի կերպարը 23:52 • 25/05 Նախագահ Սարգսյանն իր վրացի գործընկերոջ հետ հանդիպմանը հայ-վրացական երկկողմ հարաբերությունները բնութագրել է որպես բարիդրացիական եւ գործընկերային Porsche-ն հետ կկանչի խաղալիք ավտոմեքենաները 23:45 • 25/05 ԱՄՆ-ում ճագարը փախել է կատվից ու ընկել բուի ճանկերը (տեսանյութ) 23:42 • 25/05 Ստամբուլում «Իսլամական պետության» 51 հավանական գրոհայինի են ձերբակալել 23:40 • 25/05 Բոնուչին կարող է լքել «Միլանը», եթե ակումբը զրկվի ԵԼ-ում խաղալու իրավունքից Հայկական երազանք. Forbes-ի կարծիքով՝ Հայաստանը ձգտում է կրկին դառնալ «Սիլիկոնյան հովիտ» 23:16 • 25/05 Արմեն Սարգսյանը եւ Գեորգի Կվիրիկաշվիլին կարեւորել են փոխվստահության մթնոլորտում հարաբերությունների շարունակական զարգացումն ու ընդլայնումը 23:15 • 25/05 Սալահը ՉԼ խաղարկության ամենաարագավազ ֆուտբոլիստն է 23:11 • 25/05 Մեքենան դուրս է եկել ճանապարհի երթեւեկելի հատվածից, բախվել ճամփեզրի քարերին եւ հայտնվել դաշտում 23:01 • 25/05 5 խորհուրդ Քեյթ Միդլթոնի եւ Մեգան Մարքլի ոճաբաններից, որոնցից կարելի է օգտվել առօրյա կյանքում 22:51 • 25/05 ՄԱԿ-ում տարածվել է Արցախի ԱԳՆ հուշագիրը 22:50 • 25/05 Նախագահ Սարգսյանը ժամանել է Թբիլիսի 22:48 • 25/05 «Յուվենտուսի» պաշտպանը կարող է տեղափոխվել «Արսենալ» 22:38 • 25/05 ՀՀ ոստիկանությունը տեղեկացրել է, թե որ ճանապարհներն են փակ լինելու Հայաստանի առաջին հանրապետության 100-ամյակի տոնակատարությունների կապակցությամբ 22:27 • 25/05 Արտակ Դավթյանը փորձառու զինվորական է. Դ. Ջամալյանը եւ Դ. Բաբայանը՝ ԶՈւ ԳՇ նորանշանակ պետի մասին 22:24 • 25/05 Յուրգեն Կլոպի մամուլի ասուլիսը ՉԼ-ի եզրափակչից առաջ 22:16 • 25/05 Փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանը եւ ՄԱԿ-ի մշտական համակարգողը համատեղ աշխատելու երկուստեք պատրաստակամություն են հայտնել 22:01 • 25/05 ԱԱԾ-ը բացահայտել է ՊԵԿ բարձրաստիճան պաշտոնյաների մասնակցությամբ հանցավոր կոռուպցիոն սխեմա 21:52 • 25/05 Զինեդին Զիդանի մամուլի ասուլիսը ՉԼ-ի եզրափակչից առաջ 21:46 • 25/05 Բիզնես միջավայրի հետ կապված օպերատիվ խնդիրները կարգավորված են, սակայն անհրաժեշտ են ֆունդամենտալ փոփոխություններ. Հ. Ավագյան 21:40 • 25/05 Հայերի ցեղասպանությունը նրանց ունեցվածքը յուրացնելու միջոց էր. Հարվարդի համալսարանի դասախոսի անդրադարձը 21:33 • 25/05 Փրկարարները բնակարանում հայտնաբերել են Իրանի Իսլամական Հանրապետության քաղաքացու դի 21:23 • 25/05 Սփյուռքի ներկայացուցիչներն ընտրություններին մասնակցելո՞ւ, թե՞ տրամադրած ֆինանսները վերահսկելու իրավունք պետք է ունենան. կարծիքներ 21:16 • 25/05 Պուտինը մեկնաբանել է Ուկրաինայում MH 17 օդանավի խոցման մեջ Ռուսաստանին ուղղված մեղադրանքները 21:12 • 25/05 «Հյուսթոնի» առաջատարներից մեկը բաց կթողնի «Գոլդեն Սթեյտի» հետ 6-րդ հանդիպումը 21:11 • 25/05 Արցախի ԱԳՆ ղեկավարն ընդունել է ԱՄՆ հայ իրավաբանական միության պատվիրակությանը 21:02 • 25/05 Ոստիկանության Էրեբունու բաժնի պետ Ռուբեն Ներսիսյանը ոստիկանապետ Վալերիյ Օսիպյանի հրամանով ազատվել է զբաղեցված պաշտոնից 20:58 • 25/05 Վարչապետը կարեւորել է Ֆրանկոֆոնիայի 17-րդ գագաթնաժողովի անցկացումը ՀՀ-ում 20:49 • 25/05 Սփյուռքի նախարար Մխիթար Հայրապետյանը ներկայացրել է Սփյուռքի նոր փոխնախարարներին 20:43 • 25/05 ԵԽԽՎ համազեկուցողները բարձր են գնահատել հավաքների ժամանակ ՄԻՊ-ի աշխատանքը 20:41 • 25/05 Կուտակային կենսաթոշակների պարտադիր նորմի կիրառումը հետաձգելն ավելի վատ դեր է խաղալու, որովհետեւ նոր փաստարկներ առաջ չեն գալու. Բ. Ասատրյանը՝ Մ. Թանդիլյանի առաջարկի մասին 20:39 • 25/05 Հենրիխ Մխիթարյանի խաղաշապիկ ներկայացնելը տեսանյութով 20:37 • 25/05 Կիեւի դատարանը հերթական անգամ կալանք է սահմանել Ավակովի որդու գույքի նկատմամբ 20:27 • 25/05 ՆԱՍԱ-ն մտադիր է Լուսնի վրա հրթիռային վառելիքի արտադրման գործարանի կառուցումն սկսել 2019-ին 20:20 • 25/05 Միջոցներ են ձեռնարկվում՝ Էրեբունի վարչական շրջանի տարածքում տեղի ունեցած անկարգություններին մասնակցություն ունեցած անձանց շրջանակը հստակեցնելու ուղղությամբ (տեսանյութ, լուսանկարներ) 20:12 • 25/05 NBA. «Հյուսթոնը» դրամատիկ խաղում հաղթել է չեմպիոնին ու մեկ քայլով մոտեցել է եզրափակչին (տեսանյութ) 20:06 • 25/05 Արմեն Ջիգարխանյանի ամուսնալուծության թեման այլեւս չի շոշափվի ռուսական հեռուստաեթերում 19:55 • 25/05 ՀՀ ՊՆ վարչական համալիրում անցկացվել է ՀՀ պաշտպանության նախարարին կից կոլեգիայի նիստ 19:54 • 25/05 Համագործակցությունը Մոսկվայի եւ Երեւանի միջեւ շարունակվում է. ՌԴ ԱԳՆ 19:48 • 25/05 «Արսենալ»ը Էմերիին 80 մլն կտրամադրի տրանսֆերների համար 19:41 • 25/05 Վիլնյուսում Հայաստանի եւ Լիտվայի Հանրապետությունների 100-ամյակին նվիրված համերգ է կայացել 19:40 • 25/05 ԱՄՆ-ն արգելել է բամբակի ներկրումը Թուրքմենստանից 19:35 • 25/05 Զինված տղամարդը պատանդներ է վերցրել բրիտանական Քենթում 19:34 • 25/05 19:30 • 25/05 ԴԱՀԿ ծառայության աշխատակիցների կողմից կատարված առերեւույթ հանցագործությունների առթիվ հարուցված բազմադրվագ քրեական գործ է վարույթ ընդունվել 19:29 • 25/05 Եղել է ներքին ինֆորմացիա, որ Սամվել Բաբայանն ազատ կարձակվի, անգամ շորերն էինք բերել. Անդրանիկ Թեւանյան 19:23 • 25/05 Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին շնորհավորական ուղերձ է հղել Միացյալ Թագավորության վարչապետ Թերեզա Մեյը 19:16 • 25/05 Ժամը 18:00-ի դրությամբ տուգանային հրապարակ է տարվել անչափահասի վարած 6 մեքենա 19:13 • 25/05 Առաջին խմբի նորընծա չեմպիոն «Լոռին» հաղթանակով ավարտեց առաջնությունը (տեսանյութ) 19:09 • 25/05 Պուտինը նախազգուշացրել է տնտեսական ճգնաժամի մասին, որին աշխարհը դեռ ականատես չի եղել 19:05 • 25/05 Հեռուստատեսությամբ մարդիկ չպետք է իրենց կեղտոտ սպիտակեղենը հանեն ի տես բոլորի, մենք դա ուղղակի թույլ չենք տա. Նիկոլ Փաշինյան 18:57 • 25/05 ՀՀ գլխավոր դատախազն ընդունել է ԵԽԽՎ մոնիթորինգային հանձնաժողովի Հայաստանի հարցերով համազեկուցողներին 18:53 • 25/05 Իրանական գազը սահմանի վրա առաջարկվում է 165 դոլարով. էներգետիկայի նախարար 18:52 • 25/05 ՆԱՏՕ-ն եւ ԵՄ-ը կոչ են արել Ռուսաստանին ստանձնել Boeing-ի աղետի համար պատասխանատվությունը 18:48 • 25/05 Բժշկասոցիալական փորձաքննության գործընթացի նկատմամբ տարիներ շարունակ չի եղել պետական վերահսկողություն. Մ. Թանդիլյանը ԲՍՓ ղեկավար կազմին հանձնարարել է խստագույնս հետեւել օրենքին 18:41 • 25/05 Հրաժարականի դիմում չեմ ներկայացրել, մոտ ապագայում էլ չեմ պատրաստվում. Արամ Սիմոնյան 18:36 • 25/05 «Դե յուրե» նոր ձեւաչափ չի հաստատվել, Արցախի մասնակցությունը բանակցություններին անխուսափելի է. Դավիթ Բաբայան 18:22 • 25/05 «Տոտենհեմի» տրանսֆերային գլխավոր նպատակները 18:17 • 25/05 Իրաքյան ռազմաօդային ուժերն ավիահարվածներ են հասցրել ԻՊ-ի դիրքերին Սիրիայում 18:15 • 25/05 Ռոնալդուն Սալահի մասին. Սիրում եմ նրան, նա նման է Մեսսիին 18:13 • 25/05 12-ամյա կրթական համակարգը փակելը «ֆեյքերի» տարածած լուր է. Արայիկ Հարությունյանը՝ «Այբ»-ի աշխատակազմին 17:39 • 25/05 Աբխազական երկաթուղային ճանապարհի հարցը չի քննարկվել. Աբաշիձեն՝ Կարասինի հետ հանդիպման արդյունքներով 17:37 • 25/05 17:26 • 25/05 Կլոպ. Ռեալի համար Չեմպիոնների լիգայի եզրափակիչ դուրս գալն ավելի հեշտ էր 17:25 • 25/05 Կառավարությունը նպատակ չունի կասեցնել համազգային թատրոնի շենքի կառուցումը. վարչապետ 17:14 • 25/05 Երկու դպրոց եմ հաճախել, երկուսում էլ վերջին զանգը նշել եմ. Մխիթար Հայրապետյան 17:12 • 25/05 ՀՀ փոխվարչապետը ԵՄ պատվիրակության ղեկավարի հետ քննարկել է ՀՀ-ԵՄ հարաբերությունների օրակարգային հարցերը 17:11 • 25/05 Կրկին շիկահեր. Քիմ Քարդաշյանը հանուն ամուսնու փոխել է վարսերի գույնը 17:06 • 25/05 «Գահերի խաղի» աստղը նկարահանվել է «շաբլոնային» ֆոտոսեսիայում՝ հանդես գալով գործարար կնոջ կերպարով (լուսանկարներ, տեսանյութ) 16:57 • 25/05 Ալեն Սիմոնյանը հետ է վերցրել պատգամավորական մանդատից հրաժարվելու դիմումը 16:55 • 25/05 Իվանկա Թրամփ. Ինչու՞ են Ռոլան Գարոսում Սերենա Ուիլյամսին պատժել երեխա ունենալու համար 16:53 • 25/05 Ակնկալվում է, որ Սամվել Բաբայանն ազատ կարձակվի ԱԱԾ մեկուսարանից. ուղիղ 16:51 • 25/05 ԴԱՀԿ-ում 423.387.000 դրամ բռնագանձելու վերաբերյալ ավելի քան 47 000 վարչական ակտերով մերժվել է կատարողական վարույթի հարուցումը. քրգործն ընդունվել է ՀՔԾ վարույթ 16:50 • 25/05 Ամուլսարի հանքի շահագործումը ավերածությունների է հանգեցնելու. Հակոբ Սանասարյան 16:47 • 25/05 Անպատասխանատու քայլ. ՀՀ ԱԳՆ-ը՝ ռուս պրանկերների՝ Փաշինյանի անունից Մեծ Բրիտանիայի ԱԳ նախարարի հետ խոսելու մասին 16:45 • 25/05 «Հիմա սա երա՞զ է թե իրականություն». դերասան Միքայել Պողոսյանի հարցը Նիկոլ Փաշինյանին (տեսանյութ) 16:39 • 25/05 Մուհամեդ Սալահն ընդհատել է Ռամադանի պահքը` հանուն Չեմպիոնների լիգայի եզրափակչի 16:29 • 25/05 Մեր խնդիրն է ոչ թե հատուկ օպերացիաներ իրականացնել թատրոնների դահլիճները լցնելու համար, այլ այնպես անել, որ մարդիկ գնան թատրոն. Ն. Փաշինյան 16:25 • 25/05 Կիլաուեա հրաբխի ժայթքումը շարունակվում է. Հավայիների բնակիչներն ուղղաթիռներով կտարհանվեն (լուսանկարներ) 16:17 • 25/05 Ճիշտ չի լինի, որ եկեղեցին առանձին հանգանակություն իրականացնի. Գարեգին Բ-ն՝ Հայաստան համահայկական հիմնադրամին $300 000 նվիրաբերելու առաջարկի մասին 16:06 • 25/05 Հարվի Վայնշտեյնը ձերբակալվել է. CNN (տեսանյութ) 15:57 • 25/05 Եթե պետության քայլերի հետեւանքով «Լիդիանը» շահույթ չստանա՝ մոտ $ 2 մլրդ փոխհատուցում պետք է լինի. Ջերմուկի բնակիչը՝ ակցիաները դադարեցնելու մասին «Մենք ոչ Ռուսաստանի հետ ենք Եվրոպայի դեմ, ոչ էլ Եվրոպայի հետ՝ Ռուսաստանի դեմ». Լուկաշենկո 15:54 • 25/05 Ժամը 13:00-ի դրությամբ ՃՈ հատուկ պահպանվող տարածք է տեղափոխվել շրջանավարտների 4 մեքենա 15:53 • 25/05 ՊԵԿ-ը տնտեսվարողներին հորդորում է պահպանել մաքսային ընթացակարգերը 15:50 • 25/05 Ռոնալդինյոն մեկնաբանել է միանգամից երկու կնոջ հետ ամուսնանալու լուրը Քաղաքական առաջին հետապնդվողին ես կպաշտպանեմ. Է. Մարուքյանը՝ Ա. Աշոտյանին 15:43 • 25/05 Մենք ուզում ենք, որ ՀՀ–ում այսպիսի ընկալում լինի մշակույթի հանդեպ, որ հնարավոր չլինի ապրել առանց մշակույթի. Նիկոլ Փաշինյան 15:32 • 25/05 ԱՄՆ-ում մեղադրանք է առաջադրվել Չինաստանում ՀՀ նախկին դեսպանի դեմ՝ միջազգային կոռուպցիայի եւ փողերի լվացման գործով 15:28 • 25/05 2018 թ. հեռուստամարաթոնի ծրագրում կներառվեն խորքային հորերի հորատման, ոռոգման նոր ցանցի եւ արեւային էներգիայի համակարգի ներդրման նախագծերը 15:25 • 25/05 178 դեպքով խախտումներ սոցիալական ծառայություններ տրամադրող տարածքային կենտրոններում. Դատախազությունը նյութերն ուղարկել է ոստիկանություն 15:21 • 25/05 Հայաստանի հավաքականը մարզվում է ուրախ տրամադրությամբ (տեսանյութ) 15:08 • 25/05 Չեմ շտապում կադրային փոփոխություններ անել, գնահատում եմ պրոֆեսիոնալ աշխատակիցներին. Լ. Մակունց (տեսանյութ) 15:06 • 25/05 Դենիել Քրեյգը նոր ֆիլմում կրկին կմարմնավորի Ջեյմս Բոնդին 15:05 • 25/05 Ադրբեջանը, խեղաթյուրելով հակամարտության էությունը, ԼՂ հիմնախնդիրը փորձում է ներկայացնել տարածքային վեճ. Է. Շարմազանով 15:03 • 25/05 Ընկճախտն արագացնում է գլխուղեղի ծերացումը. հետազոտություն 14:53 • 25/05 Դավիթաշենցիները պահանջում են մուտք ու ելք ապահովել թաղամասի 2-րդ փողոցից դեպի Դավթաշեն-Աշտարակ խճուղի. հարցը քննարկվել է քաղաքապետարանում 14:49 • 25/05 Առաջարկում եմ, որ ՀՀ-ԵՄ համաձայնագրի՝ հունիսի 1-ին ուժի մեջ մտնող անցումային դրույթները ամրագրվեն կառավարության գալիք ծրագրում. Արմեն Աշոտյան 14:45 • 25/05 Արսենալի նախկին ֆուտբոլիստը չի հավատում, որ Էմերին թիմին չեմպիոնության կհասցնի 10:12 • 25/05 «Ժողովուրդ». Պանդորայի արկղը բացվեց. ԱԱԾ-ի կողմից ավելի քան 20 հոգի բերման է ենթարկվել 11:08 • 25/05 Ֆիլիպ Կիրկորովն ասել է՝ ինչու իրեն հայ չի անվանում (տեսանյութ) 14:03 • 25/05 Մամեդյարովն արձագանքել է Երեւանի առաջարկին եւ ասել՝ որ դեպքում Ադրբեջանը Հայաստանի հետ բարիդրացիական հարաբերություններ կկառուցի 10:50 • 25/05 Ամերիկացիներին չհաջողվեց օգտագործել եւ մոլորեցնել Հայաստանը. ՌԴ Դաշնային խորհրդի անդամ 09:58 • 25/05 «Ժողովուրդ». Վալերիյ Օսիպյանի նշանակումից հետո ոստիկանությունում, մասնավորապես՝ ներքին զորքերում, փոխվել են խաղի կանոնները 08:52 • 25/05 «Ժամանակ». Նիկոլ Փաշինյանը մտադիր է ընտրությունների գնալ դաշինքով 14:37 • 25/05 «Եթե Արայիկ Հարությունյանը չփոխի իր վերաբերմունքն «Այբ»-ի նկատմամբ, կվերանայենք նվիրատվություններ անելու ծրագրերը». Դավիթ Յան 10:54 • 25/05 Ռոնալդու. Երբ ոստիկանները ներխուժեցին իմ զբոսանավ, մտածեցի` ես մարդասպա՞ն եմ ինչ է 10:53 • 25/05 «Ժողովուրդ». «Պետգույքի գույքագրման եւ գնահատման գործակալություն» ՊՈԱԿ -ը ստեղծված է կոնկրետ անձանց համար 10:03 • 25/05 Երեւանում ավտոմեքենա է շրջվել. Վերջին զանգի արարողությանը մասնակցող վարորդը եւ ուղեւորը հոսպիտալացվել են 13:48 • 25/05 Նիկոլ Փաշինյանը նոր նշանակումներ է կատարել. Տավուշի փոխմարզպետն ու ԱՆ փոխնախարարն ազատվել են 09:50 • 25/05 «Ժամանակ». Անվտանգության բլոկի առաջին շերտը փակվեց 09:22 • 24/05 «Ժողովուրդ». ԱԱԾ-ն անցավ գործի. ապօրինի հարստացածների գործով անձինք են բերման ենթարկվել Մենք փող ունենք, պարզապես մեր փողն այն տեղում չէ, որտեղ պիտի լինի, այնպես որ, պարո՛ն Ջանջուղազյան, Դուք կարող եք գիշերը հանգիստ քնել. վարչապետ 08:20 • 24/05 «Հրապարակ». Նիկոլ Փաշինյանի թիմում կադրային լուրջ սով է եղել 14:19 • 24/05 Ինչ նվեր են մատուցել Դոնալդ Թրամփն ու նրա կինն արքայազն Հարիին ու Մեգան Մարքլին Արտակ Դավթյանը նշանակվել է ՀՀ Զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետ 09:04 • 24/05 «Ժողովուրդ». ԲԴԽ նախագահ Գագիկ Հարությունյանին սպասարկելու է պետբյուջեի միջոցներով գնված, 60 հազար դոլար արժողությամբ մեքենա 14:46 • 24/05 Առաջիկա ամիսները հնարավորություններ կբացեն Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման համար. Թրամփն՝ Ալիեւին 13:14 • 24/05 Գլխագնի «գինը». Դուբայում տղամարդը բաժանվել է կնոջից՝ ամուսնությունից 15 րոպե անց 11:06 • 24/05 Վարչապետի որոշմամբ ՊԵԿ նախագահի տեղակալ է նշանակվել 13:19 • 24/05 Դպրոցներում տնօրենները հրաժարվում են էքսկուրսիայի համար փող հավաքել, մարդիկ վախեցած են. Ա. Ադիբեկյան 16:28 • 24/05 Աղբյուր. Ֆուտբոլի նախկին աստղ Ռոնալդինյոն կամուսնանա միանգամից երկու կնոջ հետ 20:05 • 24/05 Ռուսաստանում վաճառքի կհանվի ամենաթանկ UAZ Patriot-ը (լուսանկարներ) 12:37 • 24/05 15:03 • 24/05 Բարեխիղճ քաղաքացիները, ովքեր վճարել են տուգանքները, ասում են՝ վերադարձրեք մեր գումարները, որոշումից դժգոհություններ կան. Վ. Օսիպյան 18:43 • 24/05 Ռուս պրանկերները զանգահարել են Մեծ Բրիտանիայի ԱԳ նախարարին եւ նրա հետ խոսել Նիկոլ Փաշինյանի անունից 15:12 • 24/05 Բրիտանացին Երկրորդ համաշխարհայինի ժամանակներից մնացած բունկեր է հայտնաբերել իր պարտեզում (լուսանկարներ, տեսանյութ) 22:26 • 24/05 Նիկոլ Փաշինյանը որոշումներ է ստորագրել փոխնախարարներ նշանակելու վերաբերյալ 23:23 • 24/05 «Հայկական Սփյուռք» տարեգիրքը, որի համար ամեն տարի 5 մլն դրամ է ծախսվել, այլեւս չի հրատարակվի, գումարն էլ կվերադարձվի բյուջե. Սփյուռքի նախարար Տ. Մարգարյանը գնացել է այդ քայլին ինձանից ձերբազատվելու համար, բայց դա չի փրկելու նրան. ավելի համառ ձեւով եմ զբաղվելու Երեւանի խնդիրներով. Ա. Սիմոնյան 10:19 • 24/05 «168 Ժամ». Վերին Լարսին այլընտրանք է նշմարվում 21:06 • 20/05 Վարչապետը մասնակցել է Գրետա Սարգսյանի հոգեհանգստի արարողությանը (լուսանկարներ) 18:27 • 21/05 Ավագ դպրոց-միջնակարգ դպրոց տարանջատումն իրեն չարդարացրեց. Արայիկ Հարությունյան 08:20 • 22/05 «Ժամանակ». Սամվել Ալեքսանյանը շաքարավազի շուկայում մենաշնորհային դիրքը պահպանելու համար նոր բան է մտածել 20:45 • 19/05 Մահացել է Գրետա մայրիկը՝ Վազգեն Սարգսյանի մայրը 21:16 • 22/05 Ալեն Սիմոնյանը վայր է դրել պատգամավորական մանդատը 19:51 • 19/05 Daily Mail-ը ֆոտոշարքով ներկայացրել է բրիտանացի արքայազն Հարիի եւ Մեգան Մարքլի հարսանիքի հայտնի հյուրերին 16:44 • 20/05 Ռուսական կողմի համար բավական զարմանալի է հետեւել հանրության հիացմունքին՝ նոր նախարարների` մետրոյով երթեւեկելու հետ կապված. Գրիգորի Տրոֆիմչուկ 19:08 • 22/05 ՀՀ-ում ամենաբարձր վարձատրվող պաշտոնյան ՀՀ նախագահն է. որքան աշխատավարձ են ստանում պաշտոնյաները 14:34 • 20/05 Թագուհի Էլիզաբեթ 2-րդը հարսանիքի կապակցությամբ իր թագը տվել է Մեգան Մարքլին (լուսանկարներ, տեսանյութ) 14:22 • 19/05 1 մլն դոլար հաշվեհամարին, հազարավոր դոլարներ՝ պայուսակում. Լիբանանում մահացած հայտնաբերված հաշմանդամ մուրացկանը պարզվել է՝ միլիոնատեր էր (լուսանկարներ) 14:05 • 21/05 Ամենաստացված թագավորական հարսանեկան կերպարները նախորդ դարից մինչեւ մեր օրերը՝ AdMe.ru-ի ֆոտոշարքում 18:23 • 19/05 Ի՞նչ չի կարող անել կինը Սաուդյան Արաբիայում. արգելքներ,որոնց գոյությանը երբեմն դժվար է հավատալ (լուսանկարներ) 08:54 • 23/05 «Ժամանակ». Ժամանակը միացված է. ԱԱԾ նորանշանակ պետը խոստացել է, որ մայիսի 23-ին կոռուպցիոն խոշոր բացահայտումներ կլինեն 15:20 • 22/05 ՔԿ-ն Ուլնեցի փողոցում մահակներով քաղաքացիների մեքենաները վնասած անձանց ճանաչողներին խնդրում է արձագանքել (տեսանյութ) 20:53 • 20/05 Սարդարապատի հուշահամալիրի հարակից տարածքում ավտոկայանատեղերի սահմանափակ լինելու հանգամանքով պայմանավորված՝ հորդորում ենք միջոցառման վայր մեկնել գլխավորապես հասարակական տրանսպորտով, անձնական օգտագործման տրանսպորտային միջոցներից... Նշենք, որ սա աննախադեպ ցածր թիվ է: Համեմատության համար բերենք նախորդ տարիների ցուցանիշները: Այսպես, 2014-ի մայիսի 23-ին` ժամը 13.30-ի դրությամբ, ճանապարհային ոստիկանության հատուկ պահպանվող տարածք է տեղափոխվել 25 տրանսպորտային միջոց... Ադրբեջանի արտգործնախարար Էլմար Մամեդյարովը «ծիծաղելի» է համարել հայկական կողմի պահանջը՝ Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման բանակցային գործընթացում ներգրավել նաեւ Լեռնային Ղարաբաղին... Պուտինը կոչ է արել պահպանել իրանական միջուկային գործարքը «Ինչ վերաբերում է Իրանին, Ռուսաստանի դիրքորոշումը քաջ հայտնի է. մենք կարծում ենք, որ գործարքը հարկավոր է պահպանել, Գործողությունների համատեղ համապարփակ ծրագիրը... Ես հանդիպել եմ ՄԱԳԱՏԷ-ի գլխավոր տնօրենի հետ... ԱՄՆ-ն Թուրքիային այլընտրանքային տարբերակ է առաջարկում ռուսական С-400 համալիրների փոխարեն Կազմակերպված հանցավորության եւ կոռուպցիայի լուսաբանման նախագիծը նոր բացահայտումներ է հրապարակել «Ադրբեջանական լվացքատուն» գործի շրջանակներում Թուրքիայում նախագահի ընդդիմադիր թեկնածուն հայտարարել է, որ ընտրվելու դեպքում թույլ կտա ազգային փոքրամասնություններին սովորել իրենց մայրենին Թուրքիայում պահանջում են զրկել Էրդողանին ընտրություններին մասնակցելու հնարավորությունից «Ղարաբաղի խնդիրը նաեւ մեր խնդիրն է». Թուրքիայի խորհրդարանի նախագահ ՄԱԿ-ը շրջանառության մեջ է դրել Արցախի արտաքին գործերի նախարարության հուշագիրը, որում ներկայացվում է արցախյան դիրքորոշումը ԼՂ հակամարտության կարգավորման հարցում: Կրկնում եմ, որ այնտեղ մի քանի վարկած կա, այդ թվում եւ այն վարկածը, որ ուկրաինական բանակին պատկանող հրթիռ է: Որոշումը կայացվել է 2016 թվականին ընդունված օրենքի հիման վրա, որն արգելում է այնպիսի արտադրանքի ներկրումը, որի պատրաստման համար ստրկական աշխատուժ է կիրառվել: «Մենք կարեւոր խնդիր ենք լուծել, կշարունակենք շարժվել առաջ: Մենք հետաքրքրված ենք նրանով, որ կատարենք Ռուսաստանի եւ Վրաստանի կառավարությունների միջեւ մաքսային վարչարարության եւ ապրանքների... ԱՄՆ-ում դատարանը պարտավորեցրել է Samsung-ին Apple-ին վճարել 539 մլն դոլար՝ արտոնագրերի խախտման համար Համաձայնագրի կյանքի կոչվելու պարագայում մենք կունենանք բեռնափոխադրման այլընտրանքային ճանապարհներ, երբ Վերին Լարսի ավտոճանապարհը փակ լինի. Տ. Ավինյան Tbilisi Events հայկական բջջային հավելվածը շուտով կգործի վրացական շուկայում Ucom-ի բաժանորդների համար 43 երկրներում կգործի 15 դրամ/ՄԲ ռոմինգի հատուկ սակագինը Forbes-ը հրապարակել է ամենաարժեքավոր ապրանքանիշերի ցանկը Ստամբուլի ոստիկանության ահաբեկչության դեմ պայքարի ստորաբաժանումը արշավներ է իրականացրել քաղաքի 16 տարբեր կետում: Իր անդրադարձում Կուրտն ընդգծում է, որ Թուրքիայի իշխանություններն առանց քաղաքացիական խմբերի ու ամեն մի քաղաքում եւ թաղամասում հետաքրքրված անձանց աջակցության չէին կարողանա իրագործել Հայոց ցեղասպանությունը «Զիմնյայա վիշնյա» առեւտրի կենտրոնում տեղի ունեցած խոշոր հրդեհի համար մեղադրել են Կեմերովոյի ԱԻ վարչությանը Թրամփը չեղարկեց Կիմ Չեն Ընի հետ հանդիպումը, քանի որ վախենում էր, որ նա իրենից առաջ կչեղարկեր գագաթնաժողովը. NBC Մորգան Ֆրիմանին մեղադրել են սեռական ոտնձգությունների մեջ Սիրիայում հրթիռային հարձակման են ենթարկվել օդանավակայանն ու էլեկտրակայանը ՆԱՍԱ-ն մտադիր է հաջորդ տարի մի շարք ռոբոտ սարքեր եւ առաջին լուսնային տիեզերական բազայի կառուցման համար անհրաժեշտ իրեր ուղարկել Լուսին: Ավտոմեքենան կվաճառվի 1.039.990 ռուբլիով: Իլոն Մասկը մտադիր է «ֆեյքերի» դեմ ծառայություն ստեղծել Հայաստանի Հանրապետության եւ Երեւանի դրոշներն ուղարկվել են Միջազգային տիեզերակայան (լուսանկարներ) Apple-ն օգտատերերին հնարավորություն է ընձեռում հեռացնել իրենց անձնական տվյալները Փարիզում կներկայացվի DS3 Crossback էլեկտրաքրոսովերը Facebook-ը 180 մլն կեղծ օգտահաշիվ է ջնջել. Ցուկերբերգը Բրյուսելում պատասխանել է եվրախորհրդարանականների հարցերին Ամերիկահայ դերասանուհի Անժելա Սարաֆյանին առաջարկել են «Մղձավանջ Սուրբ Ծնունդից առաջ» հայտնի ամերիկյան ֆիլմի ռիմեյքում մարմնավորել գլխավոր դերերից մեկը: Արմեն Ջիգարխանյանի նախկին կնոջ՝ Վիտալինա Ցիմբալյուկ-Ռոմանովսկայայի եւ դերասանի ընտանիքի մտերիմների մասնակցությամբ թոք-շոուները կհեռացվեն ռուսական հեռուստաեթերից: Հարվի Վայնշտեյնը որոշել է հանձնվել ոստիկանությանը Ով է ամերիկյան SNL շոուի հյուրերին կերպարանափոխող հայազգի հրաշագործը. Insider-ի անդրադարձը (տեսանյութ) Սինգապուրում բացվել է առաջին հայկական թանգարանը «Միլանի» պաշտպան Լեոնարդո Բոնուչին կարող է լքել թիմը, եթե ակումբը չմասնակցի Եվրոպա լիգայի հաջորդ խաղարկությանը: Չեմպիոնների լիգայի թվիթերյան պաշտոնական էջը հրապարակել է ամենաարագավազ ֆուտբոլիստների ցուցակը Բրիտանական թագավորական ընտանիքը համալրվել է եւս մեկ գեղեցկուհիով, ով հայտնի է իր հոլիվուդյան ժպիտով եւ յուրահատուկ ոճով: «Ես նորից շիկահեր եմ: Շեկը Քանյեի մազերի սիրած գույնն է, ու մեր ամուսնության տարեդարձի առթիվ մազերս ներկել եմ»,- stories բաժնում հրապարակված տեսանյութում ասել է Քարդաշյանը: Երեխաները վերարտադրել են արքայազն Հարիի եւ Մեգան Մարքլի թագավորական պսակադրությունը (լուսանկարներ, տեսանյութ) ԱՄՆ-ում վիրահատությունների ժամանակ պարող բժիշկը հաշմանդամ է դարձրել իր այցելուին (լուսանկարներ, տեսանյութ) Մեգան Մարքլը հատուկ դասընթացներ կանցնի՝ Էլիզաբեթ Երկրորդ թագուհուն գոհացնելու համար «Արման Սահակյանի՝ ՀՀ պետական գույքի կառավարման վարչության պետի պաշտոնից հրաժարական տալուց հետո աշխատանքից ազատվել է նաեւ «Պետական գույքի գույքագրման եւ գնահատման գործակալություն» ՊՈԱԿ-ի տնօրենը՝ Ստեփ... «Իրատես». ԲՀԿ-ում փորձում են ուժեղացնել քաղաքական բլոկը «Ասում են, թե ԲՀԿ-ն արդեն տեւական ժամանակ զբաղված է իր կառույցների ուժեղացմամբ, երիտասարդների լուրջ ներգրավմամբ եւ խիստ «ինստիտուցիոնալ» պատրաստվում է առաջիկայում սպասվելիք ընտրություններին, քանզի մտածում... «Չորրորդ իշխանություն». Արմավիրի մարզի գյուղապետերը որոշել են աշխատասենյակներում կախել գեներալ Սեյրան Սարոյանի լուսանկարը «Ժամանակ». ՊԵԿ աշխատակազմի ղեկավար կարող է նշանակվել այս պահին Ֆինանսների նախարարության աշխատակազմի ղեկավարը