text: Լատիներեն (Lingua latīna ([ˈlɪŋɡwa laˈtiːna])՝ լի՛նգուա լատի՛նա, lingua՝ լեզու եւ latinus կամ latinum՝ լատինական բառերից), հնագույն դասական իտալական լեզու, նախապես այս լեզուն գործածել են իտալական Լացիում տեղանքում եւ Հին Հռոմում (Ապենինյան թերակղզի)։ Այն պատկանում է հնդեվրոպական լեզուների ընտանիքի իտալական լեզվախմբին, նախահնդեվրոպական լեզվի անմիջական հետնորդն է։ Իտալերենի հետ միասին՝ Վատիկանի պաշտոնական լեզուն է։ Ներկայիս ռոմանական լեզուները եղել են լատիներենի բարբառային ձեւերը։ Շատ ուսանողներ, գիտնականներ եւ քրիստոնյա հոգեւորականներ վարժ խոսում են լատիներեն, այն դասավանդվում է տարրական, միջնակարգ եւ բարձրագույն շատ ուսումնական հաստատություններում։ Լատիներենը դեռեւս լայնորեն օգտագործվում է տարբեր լեզվաընտանիքների լեզուներում նոր բառեր ստեղծելիս, ինչպես նաեւ կենսաբանական կարգաբանության մեջ։ Լատիներենը եւ լատիներենից ծագած ռոմանական լեզուները կենդանի մնացած միակ իտալական լեզուներն են։ Իտալական ճյուղի մյուս լեզուները տարրալուծվել են լատիներենի հետ Հռոմեական կայսրության ժամանակաշրջանում։ Հռոմեական նվաճումների պատճառով լատիներենը տարածվել է շատ միջերկրածովյան եւ հյուսիսեվրոպական երկրներում։ Այս տարածաշրջանների բարբառները այս կամ այն չափով խառնվել են լատիներենի հետ՝ առաջացնելով ժամանակակից ռոմանական լեզուները։ Հռոմեական կայսրության անկման հետեւանքով դասական լատիներենը հետզհետե փոխվել է եւ դարձել ավելի քիչ կիրառելի։ Միջնադարյան լատիներենի ժամանակաշրջանում, ազդված տարբեր գերմանական եւ նախառոմանական լեզուներով, լատիներենն օգտագործվել է միջազգային հարաբերությունների, դասավանդման եւ գիտության համար մինչեւ 18-րդ դարը։ Հին Հռոմի լեզուն է. ավանդված է գրական հուշարձաններով՝ սկսած մ.թ.ա. 5-րդ դարից եւ հարուստ գրականությամբ՝ մ.թ.ա. սկսած 2-րդ դարից։ 6-9-րդ դարերում դադարել է խոսակցական լինելուց։ Լատիներենը մեռած լեզու է, ինչպես գրաբարը, սանսկրիտը, հին հունարենը, քանի որ Հռոմեական կայսրության անկումից հետո (476 թվական) չկա այդ լեզուն կրող ժողովուրդը։ Լատիներենը շատ ճկուն լեզու է՝ երեք քերականական սեռերով, յոթ հոլովներով, բայի չորս եղանակներով, վեց ժամանակաձեւերով, երեք խոնարհումներով, երեք սեռերով, երկու դեմքերով եւ երկու թվերով։ Յոթ հոլովներից ամենահազվադեպը ներգոյական հոլովն է, որն օգտագործվում է միայն տեղանունների եւ մի քանի գոյականների հետ։ Ներգոյականի տեղ ցույց տվող հատկանիշը նույնական է բացառական հոլովի հետ։ Կոչական հոլովում ձեւի փոփոխություններ են առաջանում միայն երկրորդ հոլովման բառերի ավարտում։ Մյուս բոլոր դեպքերում կոչական հոլովը նման է ուղղական հոլովին, միայն թե կոչական հոլովը միշտ սկսում է O մասնիկով։ Հոլովների այս երկիմաստության պատճառով տարբեր հեղինակներ նշում են հոլովների տարբեր քանակ՝ 5, 6 կամ 7։ Ածականները եւ մակբայներն ունեն համեմատության աստիճաններ, համաձայնեցվում են հոլովով, սեռով եւ թվով։ Չնայած դասական լատիներենն ունի ցուցական դերանուններ՝ այն չունի նախդիրներ։ Ուշ հռոմեական լեզուների նախդիրները ձեւավորվել են ցուցական դերանուններից, օրինակ՝ ֆրանսերեն le եւ la-ն ille եւ illa-ից, իսկ սարդիներեն՝ sa եւ su-ն՝ ipse եւ ipsa-ից։ Ծագման եւ զարգացման պատմություն Լատիներեն բառը ծագում է Լացիում (Լատիներեն՝ Latium) նահանգի անունից, որը գտնվում էր Ապենինյան թերակղզու միջին մասում եւ իր մեջ է ներառում Հռոմն իր շրջակայքով, որի բնակիչները լատիններն էին։ Հռոմը, որն ըստ ավանդության հիմնվել էր մ. թ. ա. 753 թվականին, հետզհետե իր իշխանության տակ է առնում հարեւան իտալիկ ցեղերին՝ սամիտներին, էտրուսկներին, օսկերին, ումբրերին, իսկ Ք.ա. 3-րդ դարից սկսած, նվաճողական քաղաքականության շնորհիվ, իր իշխանության տակ է առնում հին հունական գաղութները Միջերկրական ծովի եզերքով, Կարթագենը, Եգիպտոսը։ Մ. թ. ա. 19 թվականին Հռոմը վերջնականորեն նվաճում է Պիրենեյան թերակղզին՝ ներկայիս Իսպանիան եւ Պորտուգալիան, 51 թվականին՝ Գալիան՝ ներկայիս Ֆրանսիան, իսկ 106 թվականին՝ Դակիան՝ ներկայիս Ռումինիայի եւ Մոլդովայի տարածքները։ Իրեն ենթարկած տարածքներում Հռոմը բռնի կերպով տարածում է իր լեզուն՝ լատիներենը, որից սերում են ժամանակակից ռոմանական լեզուները՝ պորտուգալերենը, իսպաներենը, ֆրանսերենը, իտալերենը, ռումիներենը, պրովանսալերենը, կատալաներենը եւ այլն։ Հռոմեական կայսրության անկումից հետո (476 թվական) Հռոմը, նրա հետ եւ լատիներենը, կորցնում է գերիշխող դերը։ Նախկին Հռոմեական կայսրության յուրաքանչյուր մարզ սկսում է ապրել իր մեկուսացած կյանքով, եւ գնալով նրանց միջեւ եղած լեզվական տարբերությունները մեծանում են, իսկ 9-րդ դարում արդեն երեւան են գալիս ռոմանական լեզուները։ Միաժամանակ գրական լատիներենը շարունակում է իր գոյությունը, որպես գրքային, «գիտական» լեզու՝ միջին դարերում (5-14 դարեր) այսպես կոչված «միջնադարյան» լատիներենը, իսկ Վերածննդի ժամանակաշրջանում (15-16 դարեր)՝ «հումանիստական» լատիներենը։ Որպես կանոն, այս գրքային լեզվով էր տարվում ուսուցումը դպրոցներում եւ համալսարաններում։ Վերածննդի դարաշրջանում լատիներենը դարձավ գիտության հանրաճանաչ միջազգային լեզու, որով կատարվում էր տեղեկատվության գրավոր եւ բանավոր փոխանակությունը։ 16-րդ դարում Եվրոպայի բոլոր երկրներում լատիներեն լեզվով ավելի շատ գրքեր են հրատարակվել, քան եվրոպական մյուս լեզուներով։ Դեռեւս 18-րդ դարը լատիներենը հանդիսանում էր դիվանագիտության միջազգային լեզու։ Հատկապես վերածննդի դարաշրջանում է զարգանում լատիներեն լեզվով բժշկական տերմինաբանությունը։ Լատիներեն էին գրում եվրոպացի ականավոր գիտնականներ Բեքոնը, Սպինոզան, Նյուտոնը, Դեկարտը, Պարացելսուսը, Կոպեռնիկոսը եւ այլն։ 1723 թվականին Ստոքհոլմում եւ 1936 թվականին Լոնդոնում լատիներեն լեզվով են լույս տեսել մեր ժողովրդի պատմահայր Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմություն» աշխատությունը։ Հայ հեղինակներից ականավոր հրապարակախոս Ստեփանոս Նազարյանը 1841 թվականին Դորպատի (Տարտուի) համալսարանում պաշտպանեց լատիներեն գրված "Sparta et Athenae" (Սպարտան եւ Աթենքը) թեզը։ Լատիներենն ունեցել է մի շարք պատմական փուլեր, որոնցից յուրաքանչյուրը տարբերվում է իր բառապաշարով, կիրառությամբ, արտասանությամբ, ձեւաբանությամբ եւ շարահյուսությամբ։ Այս փուլերի դասակարգման ոչ մի ընդհանուր կանոն չկա. տարբեր գիտնականներ առանձնացնում են տարբեր հատկանիշներ, որի պատճառով տարբերվում են փուլերի անվանումները։ Հռոմեական կայսրության անկումից հետո դրա տեղը գրավեցին գերմանական թագավորությունները։ Գերմանակացիները սկսեցին օգտագործել լատիներենը ավելի պաշտոնապես արտահայտվելու համար։ Հին լատիներեն Լատիներենի ամենավաղ հայտնի ձեւը հին լատիներենն է, որը օգտագործել են Հռոմեական թագավորության տարիներից մինչեւ Հռոմեական հանրապետության միջին շրջանը։ Այն օգտագործվել է ինչպես արձանագրություններ գրելիս, այնպես էլ վաղ լատինական գրական ստեղծագործություններում, ինչպիսին օրինակ Պլավտոսի եւ Տերենտիուսի աշխատություններում։ Այս շրջանում լատինական այբուբենը սկսեց տարբերակվել էտրուսկյան այբուբենից։ Գրելաոճը հետագայում աջից ձախ ուղղությունից կամ բուստրոֆեդոնից փոխվեց ձախից աջ ուղղության։ Լատիներենը ծագել է մ. թ. ա. երկրորդ հազարամյակի կեսերին։ Առաջին հազարամյակի սկզբին լատիներենով խոսել են Լացիումի տարածքի մեծ մասում։ Լացիումում բնակվող ցեղերն անվանվել են լատինացիներ, իսկ լեզուն՝ լատիներեն։ Լացիումի կենտրոն է դառնում Հռոմը, որի շուրջը հետագայում միավորվում են բոլոր իտալական ցեղերն ու անվանվում հռոմեացիներ։ Լատիներենի առավել հին գրավոր արձանագրությունները պատկանում են 6-5-րդ դարերին։ Դրանցից մեկը հայտնաբերվել է 1978 թվականին Սատրիկ քաղաքի մոտ եւ թվագրվում է մ. թ. ա 500 թվականին։ Մյուսը հայտնաբերվել է 1899 թվականին եւ իրենից ներկայացնում է սեւ քարի վրա կատարած սրբազան արձանագրության մի մաս։ Հին լատիներենի հուշարձաններին են պատկանում նաեւ մեծ քանակությամբ տապանագրերը եւ մ. թ. ա. 3-2-րդ հազարամյակների պաշտոնական փաստաթղթերը։ Լատներենի հին շրջանի ամենահայտնի գրական կերպարը հին հռոմեական կատակերգու Պլավտոսն է (մոտ մ. թ. ա. 245-184 թվականներ), որից մեր օրեր են հասել 20 ամբողջական եւ մեկ մասնակի կատակերգություններ։ Անհրաժեշտ է նշել սակայն, որ Պլավտոսի բառապաշարը եւ հնչյունային կառուցվածքը շատ նման է դասական լատիներենին։ Դասական լատիներեն Դասական լատիներեն ասելով հասկանում են այն լատիներենը, որը արտահայտվել է Ցիցերոնի եւ Կեսարի արձակ ստեղծագործություններում եւ Վերգիլիոսի, Հորացիուսի, Օվիդիուսի բանաստեղծություններում։ Հռոմեական թագավորության վերջին տարիներին եւ Հռոմեական կայսրության առաջին տարիներին ծագեց դասական լատիներենը, որը հռետորների, պոետների, պատմաբանների եւ այլ գրական անձանց գիտակցական ստեղծման արդյունքն էր, որոնք գրել են դասական գրականության կոթողային աշխատություններ, սովորեցրել քերականություն եւ հռետորական դպրոցներ։ Ժամանակակից ուսումնական քերականության արմատները գալիս են այս դպրոցներից, որոնք ծառայել են իրենց տեսակի մեջ ոչ պաշտոնական լեզվով ակադեմիաների՝ նվիրված կիրթ խոսքի պահպանմանը եւ հավերժացմանը։ Դասական լատիներենի ձեւավորման եւ ծաղկման շրջանը համընկնում է այն ժամանակաշրջանի հետ, երբ Հռոմը վերածվել էր հսկա միջերկրածովյան ստրկատիրական պետության՝ ընդյալնելով իր տարածքները Եվրոպայի արեւմուտքում եւ հարավ-արեւելքում, հյուսիսային Աֆրիկայում եւ Փոքր Ասիայում։ Հռոմեական պետության արեւմտյան պրովինցիաներում (Հունաստան, Փոքր Ասիա, Աֆրիկայի հյուսիսային ափեր) հունական մշակույթի հետ տարածված էր հունարենը, եւ լատիներենը լայն տարածում չունեցավ։ Իրավիճակն այլ էր Միջերկրածովյան երկրներում։ Մ. թ. ա. 2-րդ հազարամյակի վերջում լատիներենն սկսել է օգտագործվել ոչ միայն Իտալիայի տարածքում, այլեւ հռոմեացիների կողմից գրավված բոլոր տարածքներում (Պիրենեյան թերակղզի, այժմյան հարավային Ֆրանսիա) դարձել է պաշտոնական լեզու։ Հռոմեացի զինվորների եւ առեւտրականների միջոցով լատիներենը իր խոսակցական ձեւով մուտք է գործում տեղի բնակչություն՝ դառնալով նվաճված տարածքների ռոմանականացման ամենաարդյունավետ ձեւը։ Այդպես բավականին ակտիվորեն ռոմանականանում են հռոմեացիների մոտ հարեւանները՝ կելտերը, որոնք ապրում էին Գալիայում (այժմյան Ֆրանսիայի, Բելգիայի տարածքում, Նիդերլանդների եւ Շվեյցարիայի մի մասում)։ Գալիայի նվաճումը հռոմեացիների կողմից սկսել էր դեռեւս մ. թ. ա. 2-րդ դարում եւ ավարտին է հասել մ. թ. ա. 50-ական թվականների վերջերին՝ Հուլիոս Կեսարի գլխավորությամբ երկարատեւ ռազմական գործողությունների արդյունքում (Ք. ա. 58-51 թվականների գալլական պատերազմներ)։ Այդ ժամանակ հռոմեական զորքերը մոտ առնչություն են ունեցել գերմանական ցեղերի հետ, որոնք ցրված էին Հռենոսի արեւելյան շրջաններում։ Կեսարը նաեւ երկու արշավանք է կատարում դեպի Բրիտանիա, սակայն այդ կարճատեւ երթերը (մ. թ. ա. 55-54 թվականներ) լուրջ ազդեցություն չեն ունեցել հռոմեացիների եւ տեղի կելտերի հարաբերությունների վրա։ Միայն 100 տարի անց՝ 43 թվականին, հռոմեական զորքերը նվաճում են Բրիտանիան, որոնք մնում են այդտեղ մինչեւ 407 թվականը։ Այսպես, մոտավորապես հինգ հարյուրամյակի ընթացքում, մինչեւ 476 թվականը Հռոմեական կայսրության անկումը, ազգերը, որոնք բնակվում էին Գալիայում եւ Բրիտանիայում, ինչպես նաեւ գերմանները կրում էին լատիներենի ուժեղ ներգործությունը։ Վուլգար լատիներեն Հին լատիներեն աշխատությունների լեզվաբանական ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ խոսակցական կամ վուլգար լատիներենը (sermo vulgi (հասարակության խոսքը) ըստ Ցիցերոնի), գոյություն է ունեցել դասական լատիներենին զուգահեռ։ Այս խոսակցական լեզուն շատ հազվադեպ է գրի առնվել, այդ պատճառով լեզվաբանները խոսակցական լատիներենը կարողանում են ուսումնասիրել միայն դասական լատիներեն տեքստերում հանդիպող բացառիկ քաղվածքներով եւ պատերին թողած արձանագրությունների միջոցով։ Քանի որ այն կարող էր ազատ զարգանալ, հիմք չկա կարծելու, որ խոսակցական լեզուն տարաժամանակորեն կամ աշխարհագրորեն միօրինակ է եղել։ Ընդհակառակը, Եվրոպայի ռոմանականացած բնակչությունը զարգացրել են լեզվի իրենց սեփական բարբառները, որն ի վերջո հանգեցրել է ռոմանական լեզուների դիֆերենցիացիային (տարբերակում)։ Չնայած բարբառային տարբերակին, ինչը հանդիպում է բոլոր տարածված լեզուներում, Իսպանիայի, Ֆրանսիայի, Պորտուգալիայի եւ Իտալիայի լեզուները պահպանում էին լեզվաբանական ձեւերի եւ երեւույթների միասնությունը, որի ամրապնդման համար կայունացնող ազդեցություն է ունեցել ընդհանուր քրիստոնեական (հռոմեական կաթոլիկ) մշակույթը։ Միայն երբ 711 թվականի Պիրենեյան թերակղզու արաբական նվաճումները խզեցին Իսպանիայի կապը հիմնական ռոմանական շրջանների հետ, լեզուներն սկսեցին զգալիորեն հեռանալ իրարից։ Վուլգար լատիներեն բարբառը, որը հետագայում դարձել է ռումիներեն, մյուս տարբերակներից ավելի շատ էր խոտորվել, քանի որ Կայսրության արեւմտյան մասի միավորիչ իշխանությունից նշանակալիորեն կտրված էր։ Հանգուցային կետերից է այն, որ ռոմանական լեզուներում հայտնաբերվել են վուլգար լատիներենի տարրեր՝ համեմատելով այն դասական լատիներենի զուգահեռ ձեւերի հետ։ Եթե դա գերադասելի չլիներ դասական լատիներենում, այսինքն դա եկած պիտի լիներ այդ ժամանակներում չգրառված վուլգար լատիներենից։ Օրինակ՝ ռոմանական լեզուներում «ձի» բառը (իտալերեն՝ «cavallo», ֆրանսերեն՝ «cheval», իսպաներեն՝ «caballo», պուրտագալերեն՝ «cavalo», ռումիներեն՝ «cal») գալիս է լատիներեն «caballus» ձեւից։ Սակայն դասական լատիներենում դրա համար կիրառվել է «equus» ձեւը։ Այսինքն «caballus» ձեւն ավելի խոսակցական երանգ է ունեցել։ Միջնադարյան լատիներեն Միջնադարյան կամ քրիստոնեացված լատիներենը գրավոր լատիներենն է, որը կիրառվել է հետադասական շրջանում, երբ գոյություն է ունեցել մայրենի լեզվին ոչ համապատասխան լատիներեն։ Խոսակցական լեզուն զարգացել է դեպի տարբեր նորաստեղծ ռոմանական լեզուներ։ Սակայն գրագետ եւ պաշտոնական աշխարհում լատիներենը շարունակվում էր՝ առանց բուն խոսակցական հիմքի։ Բացի այդ՝ այս լատիներենը տարածվել է այն վայրերում, որտեղ երբեք չեն խոսել լատիներեն, ինչպես՝ գերմանական եւ սլավոնական ժողովուրդների շրջանում։ Դա օգտավետ էր Հռոմեական սրբազան կայսրության տարբեր մասերի եւ դաշնակիցների միջազգային շփման համար։ Հռոմեական կայսրությունը կողմ էր միանմանությանը, միջնադարյան լատիներենը կորցեց իր լեզվաբանական միասնությունը։ Օրինակ՝ դասական լատիներենում sum եւ eram կիրառվում են որպես կատարյալ եւ վաղակատար անցյալ կրավորական օժանդական բայեր, որոնք հանդիսանում են բաղադրյալ ժամանակաձեւեր։ Միջնադարյան լատիներնում դրանց փոխարեն կարող էին կիրառվել fui եւ fueram ձեւերը։ Բացի այդ՝ բազմաթիվ բառերի նշանակություններ փոխվել էին, եւ ի հայտ էին եկել նոր բառարաններ։ Դասական ձեւերից տարբեր լատիներենով ճանաչելի անհատական ոճերը գերակշռել են։ Միջնադարյան լատիներենով առավելապես գրվել են պատարագային (ժամասացության) տեսքեր՝ հիմներ, պատարագի երգեր, աղոթքներ։ 4-րդ դարի վերջին Սոֆրոնիոս Եվսեբիոս Հիերոնիմոսը ամբողջությամբ թարգմանել է Աստվածաշունչը լատիներեն։ Այդ թարգմանությունը, որը հայտնի է «Վուլգատա» անունով, 16-րդ դարում Տրիդենտի կաթոլիկ վեհաժողովում ճանաչվել է բնօրինակին համահավասար։ Այդ ժամանակներից լատիներենը հին հրեերենի եւ հին հունարենի հետ համարվում է Աստվածաշնչի սուրբ լեզուներից մեկը։ Վերածննդի լատիներեն Վերածնունդը կտրուկ ամրացրեց լատիներենի դիրքերը՝ որպես խոսակցական լեզու՝ ընդունվելով Վերածննդի հումանիստների կողմից։ Հաճախ գլխավորվելով հոգեւորական գործիչների կողմից՝ նրանք ցնցված էին դասական աշխարհի նշույլների արագացված քայքայումից եւ այդ շրջանի գրականության սրընթաց կորստից։ Նրանք ձգտում էին պահպանել այն, ինչ կարող էին եւ վերականգնել լատիներենը ու ներկայացնել գրավոր աշխատանքների սրբագրված խմբագրումների արդյունքների պրակտիկան, որը մնացել էր փրկված ձեռագրերի համեմատությունից։ 15-րդ դարի ոչ վաղ նրանք փոխարինել են միջնադարյան լատիներենը բարգավաճող համալսարանների գիտնականների հավանություն տված տարբերակներով, որոնք փորձում էին հայտնաբերել, թե ինչ է դասական լեզվուն։ Վերածննդի դարաշրջանում ստեղծվել են լատիներեն բազմաթիվ աշխատություններ։ Սրանք 16-րդ դարի իտալական դպրոցի բժիշկների բուժական տրակտատներ են. Անդրեաս Վեզալիուսի «Մարդկային մարմնի կազմության մասին» (1543), Գաբրիել Փիլոպիոսի «Անատոմիական հետազոտություններ» (1561), Բարթոլոմեո Էուստակիոյի «Անատոմիական երկասիրություն», Ջիրոլամո Ֆրակաստորոյի «Վարակիչ հիվանդությունների եւ դրանց բուժման մասին» (1546) եւ այլն։ Լատիներենով է ստեղծել իր «Զգայական իրերի աշխարհը նկարներով» («ORBIS SENSUALIUM PICTUS. Omnium rerum pictura et nomenclatura») գիրքը մանկավարժ Յան Ամոս Կոմենսկին (1658), որտեղ պատկերների միջոցով ներկայացված էր ողջ աշխարհը՝ անշունչ բնությունից մինչեւ հասարակության կառուցվածք։ Այդ գրքով սովորել են աշխարհի տարբեր երկրների երեխաների բազում սերունդներ։ Միջնադարի լատիներենը բավականին հեռացել էր դասական օրինակից, եւ 14-րդ դարի Իտալիայում սկսեցին շարժում՝ վերականգնելու Կիկերոնի օրինակելի լատիներենը՝ որպես հակադրություն եկեղեցիների եւ համալսարանների լատիներենի, որը հումանիստները քամահրանքով անվանում էին «խոհանոցային լատիներեն»։ Հումանիստները ակտիվորեն խոսում եւ գրում էին լատինեեն։ Օրինակի համար բավական է թվել լատիներենով գրողներ Թոմաս Մորին (1478—1535) Անգլիայում, Էրազմ Ռոտերդամցին (1466—1536) Հոլանդիայում, Թոմազո Կամպանելան (1568—1639) Իտալիայում։ Լատիներենը մնում էր ժամանակաշրջանի միջազգային մշակութային եւ գիտական շփման կարեւորագույն միջոցը։ Նոր լատիներեն Վաղ ժամանակակից դարաշրջանի ընթացքում լատիներեը դեռեւս Եվրոպայի մշակույթի ամենատարածված լեզուն էր։ Այդ իսկ պատճառով մինչեւ 17-րդ դարի վերջը գրքերի մեծամասնությունը եւ բոլոր դիվանագիտական փաստաթղթերը գրվել են լատիներենով։ Միեւնույն ժամանակ Ռեֆորմացիան, մշակութային կյանքի ապակրոնականացումը եւ այլ գործոններ սկսեցին պատճառ դառնա լատիներենի քիչ օգտագործման՝ առաջին պլան մղելով ազգային լեզուները։ Հետագայում բազում դիվանագիտական փաստաթղթեր գրվել են ֆրանսերենով, ապա ավելի ուշ մայրենի լեզվով կամ այլ լեզուներով։ Օրինակ՝ 1648 թվականին կնքված Վեստֆալյան հաշտության պայմանագիրը իր տեսակի մեջ առաջին փաստաթուղթն էր, որը լատիներենով չէր։ Մինչեւ 18-րդ դարը լատիներենը մնացել է որպես գիտության միջազգային լեզու։ Լատիներեն թարգմանությամբ 1503 թվականին Եվրոպայում լատիներենով է լայն ճանաչում ստացել Նոր աշխարհի հայտնագործումը Ամերիգո Վեսպուչիի կողմից։ Լատիներեն է կազմվել ռուս-չինական հարաբերությունների պատմության մեջ առաջին փաստաթուղթը՝ 1689 թվականի Ներչինյան համաձայնագիրը։ Իրենց աշխատությունները լատիներեն են գրել հոլանդացի փիլիսոփա Սպինոզան (1632—1677), անգլիացի գիտնական Նյուտոնը (1643—1727), ռուս գիտնական Լոմոնոսովը (1711—1765) եւ շատ ուրիշներ։ 18-րդ դարի վերջին Ֆրանսիական մեծ հեղափոխությունից հետո համալսարանական դասավանդումը լատիներենից թարգմանվեց նոր լեզուների, եւ դա բավականին վնասեց լատիներենի կարգավիճակին՝ որպես գիտության հիմնական լեզվի։ Արդյունքում 19-րդ դարում լատիներենը գրեթե դուրս եկավ կիրառությունից, ավելի ուշ այն որոշ ժամանակ պահպանվել է լեզվաբանության (հատկապես դասական) եւ բժշկության մեջ։ Ժամանակակից լատիներեն 20-րդ դարում լատիներենը մնացել է որպես միայն կաթոլիկ եկեղեցու լեզու, սակայն այդ կարգավիճակում եւս հարյուրամյակի երկրորդ կեսին բավականին նահանջել է՝ ազգային լեզուներով ծառայելու թույլտվությունից հետո։ Ամենամեծ կազմակերպությունը, որը պաշտոնական եւ գրեթե պաշտոնական կոնտեքստներում պահպանում է լատիներենը, Կաթոլիկ եկեղեցին է։ Լատիներեն մնացել է որպես հռոմեական արարողությունների լեզու, Տրիդենտի պատարագները եւս լատիներեն են։ Թեպետ Պողոս 6-րդի պատարագները սովորաբար վարվում են տեղի լեզվով, կարող են մասամբ կամ լրիվ ասվել նաեւ լատիներեն, հատկապես բազմալեզու հավաքույթներին։ Այն նաեւ Սրբազան աթոռի պաշտանական լեզուն է, նրանց հրապարակային «Acta Apostolicae Sedis» ամսագրի հիմնական լեզուն։ Վատիկանը նաեւ աշխարհում միակ վայրն է, որտեղ ավտոմատ բանկային մեքենան հրահանգներ ունի լատիներենով։ Պապական համալսարաններում Կանոնական իրավունքի ասպիրանտական կուրսերը հանձնում են լատիներեն, եւ թղթերը գրվում են նույն այդ լեզվով։ Անգլիկանյան եկեղեցին, 1559 թվականին «Ընդհանուր աղոթագրքի» հրատարակությունից հետո, 1560 թվականին Օքսֆորդի համալսարանի եւ այլ «պետական դպրոցների» (անգլիական մասնավոր ակադեմիաներ) օգտագործման համար հրատարակել է լատիներեն, որտեղ պատարագները թույլատրվում էին կատարել լատիներենով, եւ մինչեւ այժմ առկա են դրա մի շարք լատիներեն թարգմանություններ։ Վերջերս ի հայտ եկավ 1979 թվականի ԱՄՆ անգլիականյան «Ընդհանուր աղոթագրքի» լատիներեն հրատարակությունը։ Շվեյցարիան ընդունել է երկրի լատիներեն կարճ Helvetia անունը մետաղադրամների եւ դրոշմանիշների վրա, քանի որ հնարավորություն չկար կիրառելու երկրի բոլոր չորս պաշտոնական լեզուները։ Այդ իսկ պատճառով նա ընդունել է փոխադրամիջոցների միջազգային եւ ինտերնետային CH կոդը, որն ստացվում երկրի լատիներեն լրիվ անվանման՝ Confoederatio Helvetica-ի հապավումից։ Կանադայի «A mari usque ad mare» («ծովից ծով») նշանաբանը եւ շատ գավառային նշանաբաններ եւս լատիներեն են։ Կանադական Վիկտորյայի խաչը ձեւավորվել է բրիտանական Վիկտորյայի խաչի հիման վրա, որն ունի «Խիզախության համար» մակագրությունը։ Քանի որ Կանադան պաշտոնապես երկլեզու է, կանադական շքանշանում անգլերեն մակագրությունը փոխարինվել է լատիներեն «Pro Valore»-ով։ ԱՄՆ որոշ նահանգներ ունեն լատիներեն նշանաբաններ. օրինակ՝ Կոնեկտիկուտ նահանգի նշանաբանը «Qui transtulit sustinet» («Նա, ով բնակեցրել է մեզ, պահպանում է մեզ»), Կանզասի «Ad astra per aspera» («Դժվարությունների միջով դեպի աստղերը»), Միչիգանի «Si quaeris peninsulam amoenam, circumspice» («Եթե դուք փնտրում եք հարմար թերակղզի, իրագործեք ինքներդ») Միսսուրիի «Salus populi suprema lex esto» («Մարդկանց առողջությունը պետք է լինի բարձրագույն օրենքով»), Հյուսիսային Կարոլինայի «Esse quam videri» («Լինել իրական, ոչ թե թվալ»), Վիրջինիայի «Sic semper tyrannis» («Ինչպես միշտ բռնակալներին»), Արեւմտյան Վիրջինիայի «Montani semper liberi» («Լեռնցիները միշտ ազատ են»)։ Բազմաթիվ ռազմական կազմակերպություններ այսօր ունեն լատիներեն նշանաբաններ, ինչպես «Semper paratus» («Միշտ պատրաստ»), որը ԱՄՆ ափային պաշտանության կարգախոսն է, «Semper fidelis» («Միշտ հավատարիմ»), որը ԱՄՆ ծովային կորպուսինն է եւ «Per ardua ad astra» («Թշվառության միջով/պայքար դեպի աստղերը»), որը Արքայական օդային ուժերի նշանաբանն է (RAF)։ Որոշ քոլեջներ եւ համալսարաններ ունեն լատիներեն կարգախոսներ, օրինակ՝ Հարվարդի համալսարանի նշանաբանն է «Veritas» («Ճշմարտություն»)։ Վերիտասը ճշմարտության աստվածուհին էր, Սատուրնի դուստրը, Վիրտուսի մայրը։ Լատիներեն դասավանդում է բազմաթիվ բարձրագույն հաստատություններում, հատկապես Եվրոպայում եւ Ամերիկայում։ Այն շատ տարածված է Բրիտանիայի պետական դպրոցներում եւ միջնակարգ դասական դպրոցներում, Իտալիայի, Գերմանիայի, Հոլանդիայի, ԱՄՆ-ի դպրոցներում եւ գիմնազիաներում։ Հնագույն թեմաներով որոշ ֆիլմերում, ինչպես «Սեբաստյան» եւ «Քրիստոսի չարչարանքները» իրականությունը պահպանելու համար երկխոսությունները լատիներենով են։ Երբեմն լատիներեն երկխոսությունները օգտագործվել են կրոնի կամ փիլիսոփայության հետ կապ ունենալու համար, ինչպես «Սատանա քշողը» ֆիլմում կամ «Կորուսյալները» հեռուստասերիալում։ Լատիներեն չիմացողների համար սովորաբար գրվում են ենթագրեր։ Կան նաեւ լատիներենով գրված երգեր։ Իգոր Ստրավինսկու «Էդիպ արքա» օպերայի լիբերտոն գրված է լատիներեն։ Երբեմն որոշ մեդիա ելույթներ, թիրախում ունենալով էնտուզիաստներին, հեռարձակվում են լատիներեն։ Հիշատակելի օրինակներ են Գերմանիայի Բրեմեն ռադիոն, Ֆիլանդիայի YLE ռադիոն, Վատիկանի Ռադիոն եւ հեռուստատեսությունը լրատվական որոշ բաժինների նյութեր հեռարձակում են լատիներեն։ Կան բազմաթիվ կայքեր եւ հարթակներ, որոնցում գործում է լատիներենը։ Լատիներեն Վիքիպեդիայում կան լատիներենով գրված ավելի քան 100 000 հոդվածներ։ Վերջիվերջո, լատիներենը հին հունարենի հետ հնագույն ժամանակներից մինչ այժմ ծառայում է որպես միջազգային հասարակական-քաղաքական կրթության եւ գիտական տերմինաբանության աղբյուր։ Ժառանգություն Լեզուն մեր ժամանակներ փոխանցվել է տարբեր ճանապարհներով։ Արձանագրություններ Որոշ գրություններ հրատարակվել են միջազգայնորեն համաձայնեցված, կոթողային, բազմահատոր «Corpus Inscriptionum Latinarum (CIL)» մասերում։ Հեղինակները եւ հրատարակիչները տարբեր են իրարից, բայց ձեւաչափը գրեթե նույնն է։ Հատորներում մանրամասն քննադատորեն ներկայացված են արձանագրությունները, ցույց են տրված դրանց ծագումը եւ համապատասխան տեղեկատվություն։ Այս մակագրությունների ընթերցումը եւ մեկնաբանումը վիմագրության ուսումնասիրության առարկան է։ Հայտնի են ավելի քան 270,000 արձանագրություններ։ Գրականություն Մի քանի հարյուր հնագույն հեղինակների աշխատությունները, որոնք գրվել են լատիներեն, պահպանվել են ամբողջությամբ կամ մասամբ, նշանակալի գործերով կամ հատվածներով, ենթարկվել են լեզվաբանական վերլուծության։ Դրանք մասամբ հանդիսանում են դասական բանասիրության ուսումնասիրության առարկան։ Այդ գործերը հանդես են եկել ձեռագիր ձեւով մինչեւ տպագրության ի հայտ գալը, իսկ այժմ հրատարակվել են մանրամասն ծանոթագրություններով, ինչպես «Լոբի դասական գրադարանը», որը հրատարակել է Հարվարդի համալսարանի հրատարակչությունը, կամ «Օքսֆորդի դասական տեքստերը», որը հրատարակել է Օքսֆորդի համալսարանի հրատարակչությունը։ Ժամանակակից գրականության թարգմանությունը լատիներեն, ինչպես՝ «Հոբիթ կամ գնալն ու գալը», «Գանձերի կղզին», «Ռոբինզոն Կրուզո», «Պատինգտոն արջը», «Վինի Թուխ», «Թենթենի արկածները», «Աստերիքս», «Հարրի Փոթեր», «Փոքրիկ իշխանը», «Մաքս եւ Մորից», «Ինչպես Գրինչը գողացավ Սուրբ ծնունդը», «Կատուն գլխարկի մեջ», հեքիաթների գրքեր, արվել է այն նպատակով, որ հետաքրքրություն առաջացնեն լեզվի հանդեպ։ Լրացուցիչ միջոցները ներառում են իդիոմների բառարաններ եւ առօրյա արտահայտությունների եւ լատիներենի հասկացությունների թարգմանության միջոցներ, ինչպես Մեյզների «Լատիներեն զրուցարանը»։ Ազդեցություն ժամանակակից լեզուների վրա Լատիներենի ազդեցությունը անգլերենի վրա միշտ նշանակալի է եղել նրա կղզիացած զարգացման վիճակում։ Միջնադարում լատիներենից փոխառությունները տարածվել են եկեղեցական կիրառության միջոցով, որն արմատացրել է սուրբ Օգոստինոս Քենթրբերցին 6-րդ դարում կամ անուղղակի ձեւով նորմանական նվաճումների ժամանակ անգլոնորմանական լեզվի միջոցով։ 16-18-րդ դարում անգլիացի գրողները իրար միացրին բազմաթիվ լատիներեն եւ հունարեն բառեր, որոնք ստացան «թանաքեղջյուրային տերմիններ» անունը, ասես դրանք շաղ տված էին թանաքամանից։ Բազմաթիվ այսպիսի բառեր օգտագործվել են մեկ հեղինակի կողմից եւ մոռացվել, բայց որոշ կիրառելիները մնացել են, ինչպես՝ «imbibe» (խմել, կլանել) եւ «extrapolate» (արտարկել, արտամիջարկել)։ Անգլերեն բազմավանկ շատ կիրառելի բառեր ծագումով լատիներենից են, որոնք եկել են միջին կամ հին ֆրանսերենից։ Ռոմանական բառերի համապատասխանաբար կազմում են անգլերենի, գերմաներենի եւ հոլանդերենի բառապաշարի 59 %, 20 % եւ 14 % մասերը։ Այս թվերը կարող են կտրուկ աճել, եթե ներառվեն միայն ոչ բաղադրյալ եւ ոչ կիրառելի բառերը։ Հռոմեական իշխանության եւ հռոմեական տեխնոլոգիաների ազդեցությունը Հռոմի գերիշխանության տակ գտնվող ավելի քիչ զարգացած ժողովուրդների վրա բերել է լատիներեն դարձվածքների, արտահայտությունների ներմուծում որոշ մասնագիտական ոլորտներ, ինչպես՝ գիտություն, տեխնոլոգիա, բժշկություն եւ օրենքներ։ Օրինակ՝ բույսերի եւ կենդանիների դասակարգման Լիննեյի համակարգը գտնվում է Պլինիոս Ավագի «Historia Naturalis» (Բնական պատմություն) գրքի խիստ ազդեցության տակ, որը մարդկանց, վայրերի, բույսերի, կենդանիների եւ իրերի հանրագիտարան էր։ Հռոմեական բժշկությունը, որը գրառվել է այնպիսի աշխատություններում, ինչպիսին էին Գալեն Կլավդիոսի գրքերը, հանգեցրել է նրան, որ այսօր բժշկական տերմինաբանությունը հիմնականում կազմված է լատիներեն եւ հունարեն բառերից, իսկ հունարենը ստացվել է լատիներենի միջոցով։ Հռոմեական ճարտարագիտությունը ունեցել է նույն ազդեցությունը գիտական տերմինաբանության վրա։ Լատիներեն օրենսդրական սկզբունքները մասամբ պահպանվել են լատիներեն իրավաբանական տերմինների երկար ցանկում։ Լատիներենի համեմատությամբ ռոմանական լեզուների տարբերակվածության (դիտարկվել են հնչյունաբանությունը, թեքումը, տրամասությունը, շարահյուսությունը, բառապաշարը եւ հնչերանգը) վերաբերյալ հետազոտություններից մեկի արդյունքները ցույց են տվել հետեւյալ տոկոսային արդյունքները (որքան բարձր է տոկոսը, այնքան մեծ է տարբերությունը լատիներենից). սարդիներեն՝ 8%, իտալերեն՝ 12%, իսպաներեն՝ 20%, ռումիներեն՝ 23.5%, օքսիտաներեն՝ 25%, պորտուգալերեն՝ 31%, and ֆրանսերեն՝ 44%։ Կրթություն Եվրոպայի պատմության ընթացքում դասական կրթությունը համարվում որոշիչ՝ կիրթ շրջանակ մուտք գործելու համար։ Լատիներենի ուսուցումը կարեւոր գործոններից էր։ Այժմյան աշխարհում բազմաթիվ ուսանողներ ԱՄՆ-ում լատիներեն սովորում են «Wheelock's Latin: The Classic Introductory Latin Course, Based on Ancient Authors»-ից։ Այս գիրքն առաջին անգան հրատարակվել է 1956 թվականին, գրել է Ֆրեդերիկ Մ. Ուիլոքը, որը PhD է ստացել Հարվարդի համալսարանում։ «Ուիլոքի լատիներեն» գիրքը լատիներենի ամերիկյան դասընթացների հիմնական բաղադրիչն է։ «Կենդանի լատիներեն» շարժումը փորձում էր լատիներեն սովորեցնել այն եղանակով, ինչպես կենդանի լեզուները, այսինքն՝ եւ՛ գրավոր, եւ՛ բանավոր հաղորդակցման ճանապարհով։ Այն հասանելի է Վատիկանում եւ ԱՄՆ որոշ հաստատություններում, ինչպես՝ Կենտուկի համալսարանը եւ Այովայի պետական համալսարանը։ Բրիտանական Քեմբրիջի համալսարանի հրատարակչությունը համարվում է բոլոր մակարդակների լատիներենի դասագրքերի հիմնական մատակարարը, ինչպես օրինակ Քեմբրիջի լատիներենի դասընթացի մասերը։ Այն նաեւ հրատարակում է երեխաների համար լատիներեն մասերով տեքստեր «Bell & Forte» վերնագրով, որտեղ պատմվում են Մինիմուս անունով մկան արկածները։ Միացյալ Թագավորությունում Դասական միավորումը խրախուսում է անտիկ ոլորտների ուսուցումը տարբեր միջոցներով, օրինակ՝ հրատարակումներ եւ դրամաշնորհներ։ Քեմբրիջի համալսարանը, Բաց համալսարանը, մի շարք բարձրակարգ անկախ դպրոցներ, ինչպես Իթըն, Հարոու, Ասկեի տղաների առեւտրական դպրոց, Վիա Ֆասիլիս, Լոնդոնի բարեգործական կազմակերպությունը անցկացնում են լատիներենի դասընթացներ։ ԱՄՆ-ում եւ Կանադայում Ամերիկյան դասական լիգան աջակցում է դասական առարկաների ուսուցմանը։ Դրան օժանդակ կազմակերպություններ են Ազգային կրտսեր դասական լիգան (ավելի քան 50 000 անդամներով), որը հովանավորում է ավագ դպրոցներում ուսանողներին լատիներեն ուսուցանելը, եւ Ազգային ավագ դասական լիգան, որը խրախուսում է ուսանողներին՝ քոլեջներում շարունակել իրենց կրթությունը դասական ոլորտում։ Լիգան նաեւ հովանավորում է Ազգային լատիներեն քննությունը։ Դասական բանասիրության մասնագետ Մերի Բիրդը 2006 թվականին գրել է « The Times Literary Supplement» գիրքը լատիներեն կրթության մասին։ Պետական կարգավիճակ Լատիներենը եղել է պետական լեզու հետեւյալ եվրոպական երկրներում. Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցի, օգտագործում է թեմերում, իտալերենի հետ Վատիկանի պետական լեզուն է , լատիներենը Հունգարիայի թագավորության միակ պաշտոնական լեզուն էր 11-րդ դարից մինչեւ 19-րդ դարի կեսերը, երբ այն փոխարինվել է հունգարերենով 1844 թվականին։ Լատիներենով ստեղծագործած ծագումով հունգարացի ամենահայտնի բանաստեղծը Յանուս Պանոնիուսն էր։ , լատիներենը Խորվաթիայի պառլամենտի պետական լեզուն էր 13-19-րդ դարերում (1847)։ Գոյություն ունի լատիներենով խորվաթական ծավալուն գրականություն։ Լատիներենը դեռեւս կիրառվում է խորվաթական մետաղադրամների վրա։ , Լեհաստանի թագավորություն, պաշտոնապես ճանաչել եւ լայնորեն կիրառել է 10-18-րդ դարերում՝ սովորաբար կիրառելով արտաքին հարաբերություններում, ազնվականների շրջանում երկրորդ լեզուն էր։ Լատիներեն եւ կենսաբանություն Լատիներենը կենսաբանության մեջ կարելի է դիտարկել որպես ինքնուրույն գիտական լեզու, որը ծագել է Վերածննդի դարաշրջանի լատիներենից, բայց հարստացած բազմաթիվ բառերով, հին հունարենից եւ այլ լեզուներից բազմաթիվ փոխառություններով։ Բացի այդ, լատիներենի շատ բառեր կենսաբանական տեքստերում կիրառվում են նոր, առանձնահատուկ նշանակություն։ Լատիներեն կենսաբանական լեզվի քերականությունը նկատելիորեն պարզեցված է։ Ի տարբերություն դասական լատիներենի՝ այբուբենը հավելված է «j», «u», «w» տառերով։ Կենսաբանական նոմենկլատուրայի ժամանակակից օրենսգիրքը պահանջում է, որ կենդանի օրգանիզմների գիտական անվանումները լինեն լատիներեն ձեւով, այսինքն գրվեն լատիներեն այբուբենի տառերով եւ շաղկապվեն լատիներեն քերականության կանոններով՝ անկախ այն բանից, թե որ լեզվից են փոխառվել։ Գրային համակարգ Լատիներենում գործածվում է այսօր աշխարհում լայն տարածում ստացած լատինական այբուբենը։ Լատինական այբուբենն առաջացել է հին իտալիկյան այբուբենից, որը հունական այբուբենի ձեւափոխված տարբերակն էր, իսկ վերջինս սկիզբ է առել փյունիկյան այբուբենից։ Լատինական այբուբենը դարեր շարունակ կիրառվել է որպես ռոմանական, կելտական, բալթյան, ֆիննական եւ շատ սլավոնական լեզուների (լեհերեն, սլովակերեն, սլովեներեն, խորվաթերեն եւ չեխերեն) գրային համակարգ։ Գրության մեջ լատինական այբուբենն են օգտագործում նաեւ վիետնամերենը, ավստրոնեզյան լեզուները, շատ թյուրքական լեզուներ, ենթասահարական Աֆրիկայի, Օվկիանիայի եւ ամերիկյան մի շարք լեզուներ՝ դառնալով աշխարհի ամենալայն տարածում ունեցող գրային համակարգը։ Լատիներեն այբուբենի տառերի քանակը փոփոխվելը։ Երբ այն սկզբում ծագել է էտրուսկյան այբուբենից, պարունակել է միայն 21 տառ։ Հետագայում /ɡ/ հնչյունն արտահայտելու համար ավելացվել է G տառը, որն սկզբնապես հնչում էր որպես C։ Z չի եղել այբուբենում, քանի լեզվում չկար ձայնեղ ալվեոլային շփական բաղաձայն։ Y եւ Z տառերը հետագայում են ավելացվել այբուբեն՝ արտահայտելու հունական ծագում ունեցող բառերի իփսիլոն եւ ձետա տառերը։ Դասական լատիներենը չի ունեցել կետադրական նշաններ, բառերն արանքներով չեն բաժանվել։ Այսպես, Lugete, O Veneres Cupidinesque (Սգացե'ք, ո՜վ Վեներաներ եւ Կուպիդոններ) արտահայտությունը գրվում էր հետեւյալ կերպ՝ Լատինական այբուբենի որոշ տառերով են նշանակվել նաեւ թվականները՝ գրառելու համար նախատեսված թվերը։ Այսպես, I տառով արտահայտվել է 1 թիվը, V-ով՝ 5-ը, X-ով՝ 10-ը, L-ով՝ 50-ը, C-ով՝ 100-ը, D-ով՝ 500-ը եւ M-ով՝ 1000-ը։ Ի տարբերություն արաբական թվանշաններով կատարվող գրառումների՝ այս դեպքում թվերի գրությունը դիրքային չէ։ Այսպես, 2013-ը հռոմեական թվանշաններով գրվում է հետեւյալ կերպ՝ MMXIII։ Հնչյունաբանություն Լատիներենի հնագույն արտասանության վերաբերյալ ոչինչ հայտնի չէ, եւ այժմյան վերակազմությունն ընդամենը մոտավոր եւ ենթադրելի է։ Լեզվի վերակազմության համար տվյալներ ծառայել են հնագույն հեղինակների գործերը, գրությունները, բառախաղերը, հնագույն ստուգաբանությունները լատիներեն ծագմամբ բառերի արտասանությունն այլ լեզուներում։ Բաղաձայններ Ստորեւ բերված է դասական լատիներենի բաղաձայն հնչույթների աղյուսակը. Վաղ լատիներենում K տառը կանոնավորապես գրվել է A-ից առաջ, սակայն դասական շրջանում պահպանվել է միայն սահմանափակ թվով բառերում։ Դասական լատիներենում /z/ հանդիսանում է «ներմուծյալ հնչույթ». Z տառը կիրառվել է հունարենից փոխառություններում՝ ձետայի (Ζζ) փոխարեն, որը հավանաբար լատինական այբուբենում ներառվելու ժամանակներից սկսել է նշանակել [z] հնչյունը։ Ձայնավորների միջեւ այդ հնչյունը կարող էր կրկնապատկվել, այսինքն՝ [zz]։ Կան կարծիքներ, որ Z կարող էր նշանակել /dz/ պայթաշփական, սակայն դրա համար վստահելի աղբյուրներ չկան։ Քմային բաղաձայններից առաջ /n/ ըստ արտաբերման տեղի առնմանվել է [ŋ]-ին. օրինակ՝ quinque ['kwiŋkwe] բառում։ Բացի այդ՝ N-ից առաջ G եղել է քմային ռնգային [ŋ] հնչյուն (agnus: ['aŋnus])։ Լատիներեն R նշանակել է ատամնահիմքային թրթռուն [r] հնչյուն, ինչպես իսպաներեն RR, կամ էլ ատամնահիմքային [ɾ] (ալվեոլային պայթական), ինչպես իսպաներեն R ոչ բառասկզբում։ Ենթադրվում է, որ /l/ հնչույթը ունեցել է երկու այլահնչակ (մոտավորապես ինչպես անգլերենում)։ Համաձայն Allen (Chapter 1, Section v)-ի, դա քմայնացած ալվեոլային կողմնային նեղվածքային [ɫ] ձայնորդն է, ինչպես անգլերեն full բառի վերջում, կամ այլ բաղաձայնից առաջ։ Մնացած դեպքերում այն ալվեոլային կողմնային նեղվածքային [l] ձայնորդ է, ինչպես անգլերեն look բառում։ V եւ I կարող էին նշանակել եւ՛ ձայնավոր, եւ՛ կիսաձայն հնչույթներ (/ī/ /i/ /j/ /ū/ /u/ /w/)։ PH, TH եւ CH կիրառվել են հունական փոխառություններում՝ համապատասխանաբար ֆիի (Φφ /ph/), թետայի (Θθ /th/) եւ խիի (Χχ /kh/) փոխարեն։ Լատիներենում չեն եղել շնչեղ բաղաձայններ, այդ իսկ պատճառով երկտառերը ավելի հաճախ կարդացվում էին P (ավելի ուշ՝ F), T եւ C/K (բացառություն էին կազմում համեմատաբար կիրթ մարդիկ, որոնք ծանոթ էին հունարենին)։ X տառը նշանակել է /ks/ բաղաձայնների համակցությունը։ Կրկնակ բաղաձայնները նշանակվել են կրկնակ տառերով (BB /bː/, CC /kː/ եւ այլն)։ Լատիներենում ձայնի երկարությունն ունեցել է իմաստազատիչ դեր, օրինակ՝ anus /ˈanus/ (պառավ) կամ ānus /ˈaːnus/ (օղակ, սրբան) կամ annus /ˈanːus/ (տարի)։ Վաղ լատիներենում կրկնակ բաղաձայնները գրվում էին միատառ։ Ք. ա. 2-րդ դարից դրանք սկսեցին գրքերում (բայց ոչ արձանագրություններում) նշանակել մանգաղաձեւ տարբերիչ նշանով, որը հայտնի էր «սիցիլիուս» անվամբ (հավանաբար ň նման)։ Ավելի ուշ սկսել են գրել սովորական կրկնակ բաղաձայններ։ /J/ հնչույթը բառասկզբում հանդիպել է միայն ձայնավորներից առաջ կամ բառամիջում ձայնավորների միջեւ։ Երկրորդ դեպքում այն արտասանության ժամանակ կրկնապատկվում էր (բայց ոչ գրության. iūs /juːs/, cuius /ˈkujjus/։ Քանի որ կրկնակ բաղաձայնը նախընթաց վանկը դարձնում էր երկար, դրա համար բառարաններում նախորդող ձայնավորը մակրոնով (ձայնավորի երկարության նշան) նշվում էր երկար։ Նախածանցավոր եւ բաղադրյալ բառերը պահպանել են /j/ բառի երկրորդ մասի սկզբում՝ adiectīuum /adjekˈtiːwum/։ Ամենայն հավանականությամբ դասական շրջանում /m/ բառավերջում թույլ է արտասանվել, կամ գրեթե խուլ, կամ ռնգայնացման եւ նախորդող ձայնավորի երկարացման համար։ Օրինակ՝ decem («10») բառը պետք է արտասանվի [ˈdekẽː]։ Այս վարկածը հաստատում է ոչ միայն լատինական քնարերգության ռիթմը, այլեւ այն փաստը, որ բոլոր ռոմանական լեզուներում բառավերջի M սղվում է։ Հին եւ դասական լատինական այբուբենում տարբերակվածություն չի եղել մեծատառի եւ փոքրատառի միջեւ, իսկ J U В տառերը գոյություն չեն ունեցել։ J У տառերի փոխարեն օգտագործվել են I V տառերը։ I V ներկայացել են եւ՛ ձայանավոր, եւ՛ բաղաձայն։ Գրության շատ ձեւեր նույնական են ժամանակակից մեծատառերի հետ։ Լատիներեն բառարանների ուղղագրական համակարգում եւ լատիներեն տեքստերի ժամանակակից հրատարակություններում հիմնականում կիրառում են i u ձեւը դասական շրջանի i v փոխարեն։ Որոշ համակարգերում օգտագործում են j v ձեւերը /j w/ բաղաձայն հնչյունների համար՝ բացառությամբ gu su qu կապակցություններում, որտեղ v չի կիրառվում։ Ձայնավորներ Առանձին ձայնավորներ Ցանկացած ձայնավոր տառ (հավանաբար, բացառություն Y-ի) նշանակում է ամենաքիչը երկու տարբեր հնչույթներ՝ երկար եւ կարճ ձայնավորներ։ A-ն կարող է նշանակել կամ կարճ /a/, կամ երկար /aː/, E-ն կարող է նշանակել կամ /ɛ/, կամ /eː/ եւ այլն։ Y կիրառվել է հունական փոխառությունների ժամանակ՝ իփսիլոն (Υυ /ʏ/) տառի փոխարեն։ Լատիներենում չի եղել առաջնային շարքի շրթնայնացված ձայնավոր, այդ պատճառով հռոմեացին չէր կարողանում արտասանել հունական հնչյունը, այդ պատճառով իփսիլոնը կարդում էր /ʊ/ (հին լատիներենում) կամ /ɪ/ (դասական եւ ուշ լատիներենում)։ Երկբարբառներ AE, OE, AV, EI, EV երկբարբառներ են. AE = /aɪ/, OE = /ɔɪ/, AV = /aʊ/, EI = /eɪ/ եւ EV = /ɛʊ/: AE եւ OE հետհանրապետական շրջանում համապատասխանաբար դարձան /ɛː/ եւ /eː/ մենաբարբառներ։ Դասական լատիներենն ունի մի քանի երկբարբառ։ Դրանցից ae եւ au ամենատարածվածն են, oe բավականին հազվադեպ է, իսկ ui, eu, ei, ou երկբարբառները շատ սակավադեպ են, բոլոր դեպքերում հանդիպում են միայն բնիկ լատիներեն բառերում։ Ձայնավորների այս հաջորդականությունը միշտ չէ, որ նշանակում է երկբարբառ։ Օրինակ՝ ae եւ oe ներկայանում են որպես առանձին ձայնավորներ տարբեր վանկերում aēnus [aˈeː.nʊs] «բրոնզե» եւ coēpit [kɔˈeː.pɪt] «սկսեց» բառերում։ Իսկ au, ui, eu, ei, ou ներկայանում են որպես 2 ձայնավորների հաջորդականություն կամ որպես 1 ձայնավոր եւ /j w/ երկհնչյուններից մեկը. օրինակ՝ cauē [ˈka.weː] «զգուշացի՛ր», cuius [ˈkʊj.jʊs] «որոնց», monuī [ˈmɔn.ʊ.iː] «ես զգուշացրել եմ», soluī [ˈsɔɫ.wiː] «ես ազատ եմ թողել», eius [ˈɛj.jʊs] «նրա», nouus [ˈnɔ.wʊs] «նոր»։ Այլ դիտարկումներ ուղղագրության վերաբերյալ C եւ K տառերը երկուսն էլ նշանակում են /k/: Հին լատիներենով գրություններում C-ը հիմնականում կիրառված է I եւ E տառերից առաջ, իսկ K-ը՝ A-ից առաջ։ Միայն թե դասական շրջանում K-ի կիրառությունը սահմանափակվում էր սակավաթիվ վաղնջական լատիներեն բառերով. հունական փոխառություններում կապպան (Κκ) միշտ տառադարձվել է C-ով։ Q տառը թույլ է տալիս տարբերելու с /k/ եւ /kw/-ի սակավաթիվ զույգերը, օրինակ՝ cui /kui̯/ եւ qui /kwiː/ Վաղ լատիներենում C-ը նշանակում էր 2 տարբեր հնչույթներ՝ /k/ եւ /g/: Հետագայում ներառվեց նաեւ առանձին G տառը, սակայն C-ի գրությունը պահպանվեց հին հռոմեական անունների կրճատումներում, օրինակ՝ Gāius (Գայոս) անունը համառոտ գրվում էր C., իսկ Gnaeus (Գնեոս) անունը՝ Cn.: /J/ կիսաձայնը հաճախակի կրկնապատկվում էր ձայնավորների միջեւ դիրքում, բայց դա չէր արտահայտվում էր գրության մեջ։ I ձայնավորից առաջ կիսաձայն I-ն ընդհանրապես չէր գրվում, օրինակ /ˈrejjikit/՝ «ետ գցել» բառը գրվում էր reicit, ոչ թե reiicit: Ձայնավորների եւ բաղաձայնների երկարություն Լատիներենում ձայնավորների եւ բաղաձայնների երկարությունն ունեցել է բառատարբերակիչ նշանակություն։ Բաղաձայնների երկարությունը նշանակում էր դրանց կրկնապատկում, իսկ երկար ու կարճ ձայնավորները գրության մեջ չէին տարբերվում։ Եղել են նաեւ ձայնավորների մեջ տարբերակում մտցնելու փորձեր։ Երբեմն երկար ձայնավորները նշանակում էին տառերի կրկնապատկմամբ (այս համակարգը կապվում է հին հռոմեացի պոետ Ակցիուսի (Accius) անվան հետ)։ Գոյություն ուներ նաեւ «ապեքսի» միջոցով երկար ձայնավորների նշման տարբերակ, ինչը լեզվական տարբերակիչ նշան է՝ նման ակուտին (I տառի դեպքում պարզապես ավելանում էր երկարությունը)։ Ժամանակակից հրատարակություններում ձայնավորների երկարությունը նշելու անհրաժեշտության դեպքում երկար ձայնավորների վրա դրվում է մակրոն (ā, ē, ī, ō, ū), իսկ կարճերի վրա՝ բրեւ (ă, ĕ, ĭ, ŏ, ŭ)։ Քերականություն Լատիներենը լեզվաբանական տիպաբանության տերմինաբանությամբ համադրական, միաձուլված լեզու է։ Ավելի ավանդական տերմինաբանությամբ այն թեքական լեզու է, բայց տիպաբանները մինչ այժմ հակված են ասելու «թեքական»։ Բառերը ներառում են օբյեկտիվ իմաստաբանական տարրեր եւ բառերի կիրառության քերականական հատկորոշիչ ցուցիչներ։ Արմատի նշանակության եւ ցուցիչի միաձուլման հետեւանքով ստեղծվում են հակիրճ նախադասության տարրեր. amō «Ես սիրում եմ», ստեղծվել է իմաստաբանական տարրի՝ ama- «սեր», եւ -ō մասնիկով, որը եզակի թվի առաջին դեմքի ցուցիչ վերջածանց է։ Քերականական գործառույթը կարող է փոխվել ցուցիչների փոփոխությունից։ Բառը «թեքական» է, որպեսզի արտահայտի տարբեր քերականական գործառույթներ, սակայն իմաստաբանական տարրերը չեն փոխվում։ Թեքույթների մեջ մտնում են կցականությունը եւ ներածանցները։ Կցականությունը ներառում է նախամասնիկներ եւ վերջածանցներ։ Լատիներենի թեքույթները երբեք նախամասնիկներ չեն։ Օրինակ՝ amābit «նա սիրելու է» արտահայտությունը ձեւավորվել է նույն հիմքով. amā-, որին ավելացվել է ապառնի ժամանակի ցուցիչը՝ -bi-, որը վերջածանց է, եւ եզակի թվի երրորդ դեմքի ցուցիչ՝ -t վերջածանցը։ Գոյություն ունի հատուկ բազմիմաստություն. -t կարող է նշանակել մեկից ավելի քերականական կատեգորիաներ՝ արական, իգական կամ չեզոք սեռ։ Լատիներեն արտահայտությունները եւ պարբերությունները հասկանալու հիմնական խնդիրը համատեքստի վերլուծության արդյունքում անորոշությունների հստակ դարձնելն է։ Բոլոր բնական լեզուներն ունեն նմանատիպ կամ այլ երկիմաստություններ։ Թեքույթներն արտահայտում են սեռ, թիվ եւ հոլով ածականների, գոյականների եւ դերանունների դեպքում, գործընթացը կոչվում է հոլովում։ Բայի ցուցիչները նշում են դեմք, թիվ, ժամանակ, սեռ, եղանակ եւ կերպ, բայի թեքումը կոչվում է խոնարհում։ Որոշ բառերը որեւէ կերպ չեն թեքվում, ինչպես՝ մակբայները, նախդիրները եւ ձայնարկությունները։ Գոյական Լատիներենի գոյականները պատկանում եմ հինգ հիմնական հոլովումներից մեկին, յուրաքանչյուր խմբում գտնվում են որոշակի ձեւ ունեցող գոյականներ։ Հոլովումները ի հայտ են գալիս գոյականի եզակի թվի սեռական հոլովում։ Առաջին հոլովումը, որում գերակշռում են վերջում a հնչյուն ունեցող գոյականները, եզակի սեռականում բառավերջում ունենում է -ae։ Երկրորդ հոլովումը, որում գերակշռում են վերջում o հնչյուն ունեցող գոյականները, եզակի սեռականում բառավերջում ունենում է -i։ Երրորդ հոլովումը, որում գերակշռում են վերջում i հնչյուն ունեցող գոյականները, եզակի սեռականում բառավերջում ունենում է -is։ Չորրորդ հոլովումը, որում գերակշռում են վերջում u հնչյուն ունեցող գոյականները, եզակի սեռականում բառավերջում ունենում է -ūs։ Երրորդ հոլովումը, որում գերակշռում են վերջում e հնչյուն ունեցող գոյականները, եզակի սեռականում բառավերջում ունենում է -ei։ Լատիներենի գոյականներն ունեն յոթ հոլով, որոնք գործածվում են ածականների եւ դերանունների դեպքում եւս եւ նշում են գոյականի շարահյուսական դերը նախադասության մեջ ըստ հոլովման նշանակության։ Լատիներենում բառերի կարգերը նախադասության մեջ կարեւոր չէ, ինչպես օրինակ անգլերենում, որը նվազ թեքական է։ Լատիներեն նախադասությունների հիմնական կառուցվածքը եւ բառերի կարգերը կարող են լինել տարբեր։ Հոլովները հետեւյալն են. Ուղղական հոլով. կիրառվում է, երբ գոյականը ենթական է կամ ստորոգելի։ Առարկան կամ անձը գործողություն են կատարում. «Աղջիկը վազում է». puella cucurrit, կամ cucurrit puella: Սեռական հոլով. կիրառվում է, երբ գոյականը պատկանում կամ սերում է որեւէ առարկայի. «մարդու ձին»։ Սեռականը կարող է ցույց տալ նաեւ, թե ինչ նյութից, առարկայից է բաղկացած գոյականը, օրինակ՝ «մարդկանց խումբ, նվերների քանակ», մարդկանց եւ նվերների բառերը դրված են սեռական հոլովով։ Որոշ գոյականներ սեռականով դրվում են հատուկ բայերի կամ ածականների հետ. «Բաժակը լի է գինով», Poculum plēnum vīnī est. Տրական հոլով. կիրառվում է այն առարկայի դեպքում, որին հանգում է ենթակայի կատարած գործողութունը, հատուկ բայերի, որոշակի նախդիրների հետ, եթե դրանք կիրառվում են որպես պատճառ, մեջբերում կամ երբեմն սեփականություն. «Առեւտրականը կնոջը զգեստ վաճառեց», Mercātor fēminae stolam trādit: Հայցական հոլով, կիրառվում է, երբ գոյականը ենթակայի գործողությունը կրող առարկան է կամ ցույց է տալիս գործողության կատարման տեղը։ «Մարդն սպանել է տղային», Vir necāvit puerum: Բացառական հոլով. կիրառվում է, երբ գոյականն արտահայտում է անջատում կամ զատում աղբյուրից, պատճառ, ազդակ կամ գործիք կամ գոյականը կոնկրետ նախդիրների հետ կիրառվում է որպես ենթակա, մակբայական. «Դու քայլում ես տղայի հետ», Cum puerō ambulāvistī: Կոչական հոլով. կիրառվում է, երբ գոյականը ցույց է տալիս, թե ում կամ ինչին է ուղղված խոսքը։ Գոյականի կոչական ձեւը հաճախ նույնական է լինում ուղղակի հետ, բայց կան բացառություններ -us-ով վերջացող երկրորդ խոնարհման բայերի դեպքում։ Եզակի կոչականում -us մասնիկը դառնում է -e: Եթե այն ավարտվում է -ius-ով (ինչպես օրինակ՝ fīlius), վերջավորությունն ուղղակի -ī է (filī), որպեսզի տարբերակվի հոգնակի ուղղականից (filiī) եզակի կոչականում. «Տե՛ր»,-կանչում էր ստրուկը, "Domine!" clāmāvit servus. Ներգոյական հոլով. կիրառվում է՝ ցույց տալու համար գտնվելու վայրը (համապատասխանում է հայերենի սեռական հոլով+մեջ կաղապարին)։ Սա ավելի քիչ տարածված է, քան լատիներենի գոյականների մյուս վեց հոլովները, սովորաբար կիրառվում է քաղաքների, փոքր ավանների կամ կղզիների եւ քիչ տարածված գոյականների դեպքում, ինչպես domus (տուն) բառը։ Առաջին եւ երկրորդ հոլովումների եզակի թվում այս ձեւը նույնական է սեռականի հետ (Roma դառնում է Romae, «Հռոմում»)։ Բոլոր հոլովումների հոգնակի թվում եւ մնացած հոլովումների եզակի թվում այն զուգադիպում է բացառականին (Athēnae դառնում է Athēnīs, «Աթենքում»)։ Չորրորդ խոնարհման պատկանող domus բառի ներգոյական հոլովը domī («տանը») տարբերվում է բոլոր մնացած սովորական դեպքերից։ Լատիներենը չունի անորոշ եւ որոշյալ հոդեր, այդ իսկ պատճառով puer currit կարող է նշանակել միաժամանակ «Տղան վազում էր» կամ «Մի տղա վազում էր»։ Ածական Լատիներենի կանոնավոր ածականներն ունեն երկու տեսակ՝ առաջին ու երկրորդ հոլովում եւ երրորդ հոլովում։ Դրանք այդպես են կոչվում, որովհետեւ դրանց ձեւերը համապատասխանաբար նույնական կամ նման են առաջին ու երկրորդ հոլովման եւ երրորդ հոլովման գոյականների հետ։ Լատիներենի ածականները ունեն առավելական բաղդատական (ավելի --) եւ գերադրական (ամենա--, --ագույն) աստիճաններ։ Դրանք նաեւ լատիներենի ածական դերբայների թվում են։ Լատիներենի թվականները երբեմն հոլովվում են։ Առաջին եւ երկրորդ հոլովման ածականներ Առաջին եւ երկրորդ հոլովման ածականները իգական սեռում հոլովվում են առաջին հոլովման գոյականների նման, արական եւ չեզոք սեռերում՝ երկրորդ հոլովման գոյականների նման։ Օրինակ՝ mortuus, mortua, mortuum (մեռած), mortua բառը հոլովվում է առաջին հոլովման կանոնավոր գոյականների նման (ինչպես օրինակ՝ puella (աղջիկ)), mortuus բառը հոլովվում է երկրորդ հոլովման արական կանոնավոր գոյականների նման (ինչպես օրինակ՝ dominus (տեր, տիրակալ)), եւ mortuum բառը հոլովվում է երկրորդ հոլովման չեզոք կանոնավոր գոյականների նման (ինչպես օրինակ՝ auxilium (օգնություն))։ Առաջին եւ երկրորդ հոլովման -er ածականներ Առաջին եւ երկրորդ հոլովման որոշ ածականներ ունեն -er արական սեռի եզակի ուղղական գոյականները եւ հոլովվում են առաջին եւ երկրորդ հոլովման կանոնավոր ածականների նման։ Որոշ ածականներ, բայց ոչ բոլորը, պահպանում են e-ը բոլոր ձեւերում։ Երրորդ հոլովման ածականներ Երրորդ հոլովման ածականները հիմնականում հոլովվում են երրորդ հոլովման կանոնավոր գոյականների նման՝ որոշ բացառություններով։ Չեզոք սեռի հոգնակի ուղղականում օրինակ վերջավորությունը -ia է (omnia (բոլորը, ամեն ինչ)), երրորդ հոլովման գոյականների դեպքում չեզոք սեռի հոգնակի ուղղականն ունի -a կամ -ia վերջավորություն (capita (գլուխներ), animalia (կենդանիներ))։ Դրանք կարող են ունենալ մեկ, երկու կամ երեք ձեւ արական, իգական եւ չեզոք սեռերի եզակի ուղղականի համար։ Ածական դերբայներ Լատիներենի ածական դերբայները անգլերենի նման բայի ձեւեր են։ Գոյություն ունեն ածական դերբայների մի քանի հիմնական տեսակներ՝ ներկա ներգործական ածական դերբայ, կատարյալ կրավորական ածական դերբայ, ապառնի ներգործական ածական դերբայ եւ ապառնի կրավորական ածական դերբայ։ Նախդիրներ Լատիներենը երբեմն կիրառում է նախդիրներ՝ կախված նախդրային արտահայտության կիրառությունից։ Նախդիրները իրենց օբյեկտի հանդեպ կարող են ունենալ երկու հոլով. հայցական ("apud puerum" (տղայի հետ)) եւ բացառական ("sine puero" (առանց տղայի, տղայից զատ))։ Լատիներենի կանոնավոր բայերը պատկանում են չորս հիմնական խոնարհումների։ Խոնարհումը նույն կերպ փոփոխվող բայերի դասն է։ Խոնարհումը տարբերակվում է բայերի ներկայի հիմքի վերջին տառով։ Ներկայի հիմքը կարող է դուրս գցել -re (հասարակ բայերում՝ -rī): Բայ Լատիներենի կանոնավոր բայերը պատկանում են չորս հիմնական խոնարհումներից որեւէ մեկին։ Խոնարհումը «միանման թեքման ձեւեր ունեցող բայերի կարգն է»։ Խոնարհումը տարբերակվում է ըստ բայերի առաջին հիմքի վերջին հնչյուն(ներ)ի։ Ներկայի հիմքում կարող է լինել -re-ի սղում (հասարակ բայերում՝ -rī), որով վերջանում է ներկա անորոշ դերբայը։ Առաջին խոնարհման անորոշ դերբայը վերջանում է -ā-re կամ -ā-ri հնչյուններով (ակտիվ կամ պասիվ), օրինակ՝ amāre «սիրել», hortārī «դիմել»։ Երկրորդ խոնարհումը վերջանում է -ē-re կամ -ē-rī հնչյուններով՝ monēre «զգուշացնել», verērī «վախենալ», իսկ երրորդ խոնարհումը՝ -ere, -ī, օրինակ՝ dūcere «առաջնորդել», ūtī «օգտագործել», չորրորդ խոնարհումը՝ -ī-re, -ī-rī՝ audīre «լսել», experīrī «ձեռնարկել»։ Անկանոն բայերը կարող են չպատկանել այս տեսակներից որեւէ մեկին կամ դրսեւորվել այլ ձեւով։ Վերոնշյալ վերջավորությունները չեն հանդիսանում ներկայի վերջածանցային ցուցիչներ։ Ամեն տեսակի անվան առաջին տառը հանդիսանում է հիմքի վերջին տառը, ըստ այդմ կոչվում են՝ a-խոնարհում, e-խոնարհում եւ i-խոնարհում։ Ներկայի միաձուլված վերջավորությունը -re կամ -rī է։ Երրորդ խոնարհման հիմքերն ավարտվում են բաղաձայնով՝ բաղաձայնական խոնարհում։ Բացի այդ գոյություն ունի երրորդ խոնարհման ենթաբազմություն՝ i-հիմքեր, որոնք չորրորդ խոնարհման պես են, քանի որ երկուսն էլ i հիմքով են՝ մեկը կարճ, մյուսը՝ երկար։ Բառահիմքերի կատեգորիան սերում է հնդեվրոպական նախալեզվից եւ կարող է համեմատվել մյուս հնդեվրոպական լեզուների համանման խոնարհումների հետ։ Լատիներենն ունի վեց հիմնական ժամանակ (ներկա, անցյալ անկատար, ապառնի, վաղակատար, վաղակատար անցյալ, վաղակատար ապառնի), երեք եղանակ (սահմանական, հրամայական, ստորադասական՝ ի հավելում անորոշ, ածական, գերունդիում, գերունդիական եւ բայանուն դերբայների), երեք դեմք (առաջին, երկրորդ, երրորդ), երկու թիվ (եզակի եւ հոգնակի), երկու սեռ (ներգործական եւ կրավորական), երեք կերպ (կատարված, կատարելի, կատարվող)։ Բայերը բնութագրվում են չորս հիմնական մասերով. Առաջին հիմնական մասը բայի եզակի առաջին դեմքն է, ներկա ժամանակ, սահմանական եղանակ, ներգործական սեռ։ Եթե բայն անդեմ է, գլխավոր մասը լինում է եզակի երրորդ դեմքը։ Երկրորդ առաջնային մասը ներգործական անորոշ դերբայի ներկան է։ Երրորդ հիմնական մասը եզակի առաջին դեմքն է, սահմանական եղանակ, վաղակատար, ներգործական սեռ։ Ինչպես առաջին մասում, եթե բայն անդեմ է, երրորդ հիմնական մասը լինում է եզակի երրորդ դեմքը։ Չորրորդ հիմնական մասը բայանունների ձեւն է կամ բայի ածական դերբայի եզակի ուղղակական հոլովը, վաղակատար, կրավորական սեռ։ Չորրորդ հիմնական մասը եզակի ուղղականում կարող է արտահայտել ածական դերբայի մեկ սեռը կամ բոլոր երեք սեռերը (արական՝ -us, իգական՝ -a, չեզոք՝ -m)։ Չորրորդ հիմնական մասը կարող է լինել ապառնի ածական դերբայ, եթե բայը չի կարող դառնալ կրավորական։ Լատիներենի ժամանակակից շատ բառարաններում, եթե դրանք ցույց են տալիս միայն մեկ սեռ, ապա հակված են լինում ցույց տալու արականը, բայց հին շատ բառարաններում փոխարենը չեզոք սեռ է, քանի որ այն համապատասխանում է բայանվան հետ։ Լատիներենի վեց ժամանակները բաժանվում են երկու համակարգի՝ ներկա համակարգ, որում ներառված են ներկա, անցյալ անկատար եւ ապառնի ժամանակները, եւ վաղակատար համակարգը, որում ներառված են վաղակատար, վաղակատար անցյալ, վաղակատար ապառնի ժամանակաձեւերը։ Ժամանակներից յուրաքանչյուրն ունի վերջավորությունների համակարգ՝ ըստ դեմքի եւ թվի։ Առարկա (ուղղական) դերանունները հիմնականում դուրս են մնում առաջին (ես, մենք) եւ երկրորդ (դու, դուք) դեմքերի դեպքում։ Ներքոնշյալ աղյուսակում արտահայտված է վեց ժամանակաձեւերի ներգործական սեռին բնորոշ վերջավորությունները։ Ապառնի ժամանակի համար առաջին վերջավորությունները առաջին եւ երկրորդ խոնարհումների համար են, երկրորդ վերջավորությունները՝ երրորդ եւ չորրորդ խորանհումների։ Վաղակատար ապառնի ժամանակաձեւի վերջավորությունները նույնական են ապառնու sum ձեւերի հետ (բացառությամբ erint-ի), իսկ վաղակատար անցյալի ձեւերը՝ sum-ի անկատարի ձեւերի հետ։ Հասարակ բայեր Լատիներենի որոշ բայեր հասարակ են, որոնց դեպքում բայերը ձեւով կրավորական սեռի են, բայց արտահայտում են ներգործական սեռի իմաստ, օրինակ՝ hortor, hortārī, hortātus sum (համոզել)։ Բառապաշար Քանի որ լատիներենը իտալյան լեզու է, նրա բառապաշարի մեծ մասը նման է նման է իտալյանին, որը եկել է նախահնդեվրոպական լեզվից։ Մշակութային փոխազդեցության հետեւանքով հռոմեացիները են ոչ միայն հարմարեցրել են էտրուսկյան այբուբենը լատիներեն այբուբենին, այլեւ փոխառել են էտրուսկյան որոշ բառեր իրենց լեզու, ներառյալ persona՝ «դիմակ» եւ histrio՝ «դերասան»։ Լատիներենը փոխառություններ ունի նաեւ իտալյան մեկ այլ լեզվից՝ օսկերենից։ Տարանտոյի անկումից հետո (Ք. ա. 272 թվական) հռոմեացիները սկսել են հելլենիզացվել կամ ընդունել հունական մշակույթի տարրերը, փոխառել հունարեն բառեր, ինչպես՝ camera (կամարե ծածկ), sumbolum (խորհրդանիշ), balineum (բաղնիք)։ Հելլենիզացումը տարել է նաեւ այբուբենում «Y» եւ «Z» տառերի ներառման՝ արտահայտելու հունարենի համապատասխան հնչյունները։ Հետագայում հռոմեացիները Իտալիա են փոխադրել հունական արվեստը, բժշկությունը, գիտությունը եւ փիլիսոփայությունը՝ որոշակի վճարի դիմաց Հռոմ բերելով հույն զարգացած եւ կրթված անձանց ու Հունաստան սովորելու ուղարկելով իրենց երիտասարդներին։ Այդպիսով, լատիներենի գիտական եւ փիլիսոփայական շատ բառեր ծագումով հունարենից են կամ զուգորդվում են հունարեն բառերի հետ, ինչպես ars (արհեստ) եւ τέχνη (արվեստ)։ Հռոմեական կայսրության ընդլայնման եւ եվրոպական ժողովուրդների հետ առեւտրական կապերի հաստատման շնորհիվ հռոմեացիները փոխառեն են հյուսիսային եւ կենտրոնական Եվրոպայի որոշ բառեր, օրինակ՝ գերմանական ծագմամբ beber (կուղբ) եւ կելտական ծագմամբ bracae (բրիջներ) բառերը։ Հռոմեական կայսրության լատինախոս շրջաններում երկրի անկումից հետո առանձին որոշ բարբառների վրա ազդեցություն են ունեցել այդ տարածաշրջաններում այլ իշխող լեզուները։ Լատիներենի բարբառների հիման վրա զարգացել են ռոմանական տարբեր լեզուներ։ Հռոմեական հասարակության մեջ քրիստոնեության ընդունումից հետո քրիստոնեական բառապաշարը դարձել է լեզվի մաս՝ կրկին փոխառվելով հունարենից կամ եբրայերենից կամ լատիներեն նորաբանությունների ստեղծմամբ։ Միջնադարում լատիներենը եւս բազմաթիվ բառեր է փոխառել այս լեզուներից, ինչպես նաեւ հին անգլերենից կամ գերմանական այլ լեզուներից։ Դարերի ընթացքում լատինախոս հասարակությունը իմաստակիր մասնիկների կցմամբ կամ բառաբարդմամբ ստեղծել է նոր ածականներ, գոյականներ, բայեր։ Օրինակ՝ omnipotens (ամենահզոր) բարդ ածականը առաջացել է omnis (բոլոր) եւ potens (հզոր) ածականների միացմամբ, omnis բառի վերջի s-ի անկմամբ եւ կցմամբ։ Հաճախ կցումը փոխում է խոսքի մասը, եւ բայերից ստեղծվում են գոյականներ, կամ գոյականներից ու ածականներից՝ բայեր։ Արտահայտություններ Արտահայտություններն ունենում են երաժշտական շեշտ, որում ընդգծվում է որեւէ հատված։ Լատիներենի շատ բառերում շեշտակիր է նախավերջին վանկը, որը լատիներեն կոչվում է paenultima կամ syllaba paenultima։ Քիչ թվով բառերում շեշտակիր է վերջից երրորդ վանկը, որը լատիներեն կոչվում է antepaenultima կամ syllaba antepaenultima։ sálve մեկ անձի / salvéte մեկից ավելի անձանց՝ ողջույն áve մեկ անձի / avéte մեկից ավելի անձանց՝ բարեւ vále մեկ անձի / valéte մեկից ավելի անձանց՝ ցտեսություն cúra ut váleas՝ հոգ տանել exoptátus տղամարդուն / exoptáta կնոջը, optátus տղամարդուն / optáta կնոջը, grátus տղամարդուն / gráta կնոջը, accéptus տղամարդուն / accépta կնոջը՝ բարի գալուստ quómodo váles?, ut váles?՝ ինչպե՞ս ես bonus՝ լավ amabo te՝ խնդրեմ béne váleo՝ ես լավ եմ mále՝ վատ mále váleo՝ ես լավ չեմ quáeso (['kwajso]/['kwe:so])՝ íta, íta est, íta véro, sic, sic est, étiam՝ այո non, minime՝ ոչ grátias tíbi, grátias tíbi ágo՝ շնորհակալություն, ես շնորհակալ եմ քեզ mágnas grátias, mágnas grátias ágo՝ շատ շնորհակալություն máximas grátias, máximas grátias ágo, ingéntes grátias ágo՝ անչափ շնորհակալ եմ accípe sis մեկ անձի / accípite sítis մեկից ավելի անձանց, libénter՝ խնդրեմ qua aetáte es?՝ քանի՞ տարեկան ես 25 ánnos nátus տղամարդուն / 25 ánnos náta կնոջը՝ 25 տարեկան loquerísne ...՝ դու խոսու՞մ ես... Latíne?՝ լատիներեն Gráece? (['grajke]/['gre:ke])՝ հունարեն Ánglice? (['aŋlike])՝ անգլերեն Italiáne?՝ իտալերեն Gallice?՝ ֆրանսերեն Hispánice?՝ իսպաներեն Lusitánice?՝ պորտուգալերեն Theodísce? ([teo'diske])՝ գերմաներեն Sínice?՝ չինարեն Japónice? ([ja'po:nike])՝ ճապոներեն Coreane?՝ կորեերեն Arábice?՝ արաբերեն Pérsice?՝ պարսկերեն Indice?՝ հինդի Rússice?՝ ռուսերեն Cambrica?՝ ուելսերեն Suecice?՝ շվեդերեն úbi latrína est?՝ որտե՞ղ է սանհանգույցը ámo te / te ámo՝ ես քեզ սիրում եմ Թվականներ Հնագույն ժամանակներում լատիներենի թվականները գրվում էին միայն տառերով։ Այժմ թվերը կարող են գրվել արաբական նիշերով, ինչպես նաեւ հռոմեական թվերով։ 1, 2, 3 եւ 200-ից սկսած մինչեւ 900 հարյուրյակները գոյականներ ու ածականներ են։ Հաճախ 4-ից մինչեւ 100 թվականները չեն փոխում իրենց վերջավորությունները։ Լատիներեն ասույթներ եւ թեւավոր խոսքեր Amor caecus - Սերը կույր է Audi multa, loquere pauca - Շատ լսիր, քիչ խոսիր Amicus Plato sed magis amica veritas - Պլատոնը բարեկամս է, բայց ամենամեծ բարեկամս ճշմարտությունն է Arbor mala, mala mala - Ծառը վատ, պտուղը վատ Ad infinitum - Անվերջ Ad multos annos - Շնորհավոր Նոր Տարի Ex comoedia saepe fit tragoedia - Կատակերգությունն հաճախ է վերածվում ողբերգության Docendo discimus - Սովորեցնելով սովորում ես Garulla lingua nocet - Շաղակրատ լեզուն վնասում է Historia vitae magistra - Պատմությունը կյանքի ուսուցիչն է Felicitas humana nunquam in oedem statu permanet - Մարդկային երջանկությունը երբեք մշտական չի լինում Fiat lux - Եղիցի լույս Facile dictu, dificile factu - Հեշտ է ասել, դժվար է անել In persona - Անձամբ In memoriam - Հիշատակին In vino veritas - ճշմարտությունը գինու մեջ է Homo est animal sociale - Մարդը սոցիալական էակ է natura trahit ad sua jura - Բնությունն ունի իր օրենքները Ne discere cessa - Մի դադարիր սովորելուց Non rex est lex, sed lex est rex - Ոչ թե արքան է օրենք, այլ օրենքն է արքա Re vera - Իրոք Pax optima rerum - Խաղաղությունն ամենաթանկ բանն է Սակայն լատիներենն այսօր օգտագործվում է բժշկություն, ֆիզիկա, քիմիա եւ այլ գիտությունների մեջ, որովհետեւ այս գիտությունների պատմությունը սկսվել է լատիներեն լեզվով։ Լատիներենով են կատարվում նաեւ կաթոլիկ եկեղեցու ծիսական արարողությունները։ Տեքստի օրինակ Գայոս Հուլիոս Կեսարի «Նոթեր Գալլական պատերազմի մասին» գիրքը (, կոչվում է նաեւ De Bello Gallico) սկսվում է հետեւյալ պարբերությամբ. Տես նաեւ Պաշտոնական լեզու Լեզվաընտանիքների ցանկ Նշումներ Ծանոթագրություններ Գրականություն Լատիներեն լեզու եւ բժշկական տերմինաբանություն (Դասագիրք ԵՊԲՀ ուսանողների համար), Հ. Թ. Առաքելյան, Երեւան, 1996։ Тронский И. М. Историческая грамматика латинского языка. — М., 1960 (2-е изд.: М., 2001). Люблинская А. Д. Латинская палеография. — М.: Высшая школа, 1969. — 192 с. + 40 с. илл. Бодуэн де Куртенэ И. А. Из лекций по латинской фонетике. — М.: ЛИБРОКОМ, 2012. — 472 c. Egidio Forcellini. Totius Latinitatis Lexicon (Электронная книга Google) Արտաքին հղումներ Լատիներենը դասարան.ամ կայքում Լատիներենի դասագիրք Маадла Ю. Й. О современных попытках «оживления» латыни как языка международного значения latinum.ru - все о латинском языке The Latin Library - библиотека литературы на латинском языке Lingua Latina Aeterna Ephemeris. Nuntii Latini universi InterTran - լատիներեն առցանց թարգանիչ Իոսիֆ Դվորեցկի (1976) Латинско-русский словарь: Около 50 000 слов. Լատիներեն-ռուսերեն բառարան, 2-րդ հրատակություն Լեզվի գործիքներ Searches Lewis & Short's A Latin Dictionary and Lewis's An Elementary Latin Dictionary. Online results. Search on line Latin-English and English-Latin dictionary with complete declension or conjugation. Online results. Identifies the grammatical functions of words entered. Online results. Identifies the grammatical functions of all the words in sentences entered, using Perseus. Displays complete conjugations of verbs entered in first-person present singular form. Displays conjugation of verbs entered in their infinitive form. Identifies Latin words entered. Translates English words entered. Combines Whittakers Words, Lewis and Short, Bennett's grammar and inflection tables in a browser addon. "Classical Language Toolkit " (CLTK). A Natural Language Processing toolkit for Python offering a variety of functionality for Latin and other classical languages. Դասընթացներ Latin Lessons (free online through the Linguistics Research Center at UT Austin) Free 47-Lesson Online Latin Course, Learnlangs Learn Latin Grammar, vocabulary and audio Latin Links and Resources, Compiled by Fr. Gary Coulter (a course in ecclesiastical Latin). Beginners' Latin on The National Archives (United Kingdom) Քերականություն եւ ուսուցում Հնչյունաբանություն Լատիներենով նորություններ Ephemeris, online Latin newspaper Nuntii Latini, from Finnish YLE Radio 1 News in Latin, Radio Bremen Classics Podcasts in Latin and Ancient Greek, Haverford College Latinum Latin Language course and Latin Language YouTube Index Լատիներենի առցանց համայնքներ Grex Latine Loquentium (Flock of those Speaking Latin) Circulus Latinus Interretialis (Internet Latin Circle) Latinitas Foundation, at the Vatican Ռոմանական լեզվախումբ Մեռած լեզուներ Վատիկանի լեզուներ Հին լեզուներ


Labels: Երեւան, կենդանի արձան, Հյուսիսային պողոտա, միմ


source: CulturaX

text: Թուրքիայում հարսանիքի ժամանակ տեղի ունեցած պայթյունի հեղինակն անչափահաս է եղել » Լուրեր NovostiNK » Տարածաշրջան » Թուրքիա » Թուրքիայում հարսանիքի ժամանակ տեղի ունեցած պայթյունի հեղինակն անչափահաս է եղել Թուրքիայում հարսանիքի ժամանակ տեղի ունեցած պայթյունի հեղինակն անչափահաս է եղել 22-08-2016, 11:21 Դիտումներ: Տարածաշրջան » Թուրքիա 22 Օգոստոս 2016, 11:21 - NovostiNK Թուրքիայի հարավում գտնվող Գազիանտել քաղաքում հարսանիքի ժամանակ տեղի ունեցած պայթյունի հեղինակը անչափահաս է, 12-14 տարեկան։ Այս մասին թուրքական հեռուստաընկերություններով հայտարարել է Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը, գրում է «РИА Новости» գործակալությունը։ Նրա խոսքով, պայթուցիկ սարքը գործի է դրել կամ ինքը՝ մահապարտը, կամ մեկ այլ անձ։ Թուրքիայի նախագահը նաեւ ասել է, որ նախնական տվյալներով, հարձակումը գործել էեն «Իսլամական պետություն» ահաբեկչական կազմակերպության գրոհայինները։ Նա ներկայացրել է տվյալներ, որոնց համաձայն պայթյունի հետեւանքով մահացել է 51 մարդ, 69 մարդ տուժել ՝ ստանալով տարբեր աստիճանի մարմնական վնասվածքներ, նրանցից 17-ը գտնվում են ծանր վիճակում։ Հարսանիքի ժամանակ մարդկանց վրա հարձակումը տեղի է ունեցել օգոստոսի 21-ի գիշերը։ Դեպքի վայրում ոստիկանները հայտնաբերել էին ահաբեկչի մարմնի մասեր։ Առայժմ որեւէ կազմակերպություն իր վրա չի վերցրել կատարվածի պատասխանատվությունը։


Ինչու են ոլորտները տապալած պաշտոնյաները շարունակում աշխատել. Փաշինյանը պատճառ ունի | Mediamall.AM Ինչու են ոլորտները տապալած պաշտոնյաները շարունակում աշխատել. Փաշինյանը պատճառ ունի 20:59 - 3.Հունիս.2020 Հեղափոխությունից անմիջապես հետո Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել էր, որ այն պաշտոնյաները, ովքեր չեն արդարացնի իրենց, ովքեր կտապալեն իրենց ղեկավարած ոլորտները, մեկ րոպե անգամ չեն շարունակի զբաղեցնել իրենց պաշտոնները: Այս պահին պետական կառավարման համակարգում կարող են վստահորեն առանձնացնել երկու, մեղմ ասած, տապալված ոլորտներ, առաջինը՝ քաղավիացիայի ոլորտն է, որը Տաթեւիկ Ռեւազյանի ջանքերի շնորհիվ երեկ կնքեց իր մահկանացուն, մյուսը՝ առողջապահության ոլորտն է, որի ողջ թերությունները բացահայտեց համաճարակը: Սակայն, այնպես չէ, որ Հայաստանում իրենց ոլորտները տապալել են միայն Ռեւազյանն ու Թորոսյանը: Երեւանի քաղաքապետը, օրինակ, թերակատարել է բյուջեն, սակայն դա թե՛ քաղաքապետի, թե՛ ավագանու ընդդիմադիր անդամների, թե՛ հասարակության համար նորմալ է ընկալվել: Ժամանակին գյուղատնտեսության ոլորտը տապալած Գեղամ Գեւորգյանին նոր պաշտոն տվեցին՝ ուղարկելով ՏՄՊՊՀ, դատական համակարգի ռեֆորմները տապալած Բադասյանը նույնպես շարունակում է պաշտոնավարել , իսկ Նիկոլ Փաշինյանը, կարծես, սովորականի պես մոռացել է նախկինում իր իսկ կողմից արված հայտարարությունները եւ չի էլ մտածում սույն պաշտոնյաներին աշխատանքից ազատելու մասին: Առհասարակ, մինչ օրս Փաշինյանի թիմից հեռանում են ինքնակամ, ինչը շատ է նմանվում կործանվող նավից փախուստին: Իսկ վարչապետը չի մտածում վերոնշյալ պաշտոնյաներին փոխարինելու մասին մեկ պարզ պատճառով. իր թիմում չկա ոչ միայն ավելի բարձրակարգ, այլ նույնիսկ համարժեք փոխարինում: Մյուս կողմից բոլոր որակյալ կադրերը արդեն հեռացել են համակարգից, հին կադրերին պիտակավորելով որպես հակահեղափոխական՝ հեռացրել են, իսկ շատ շատերը պարզապես չեն ցանկանում աշխատել Փաշինյանի թիմի հետ՝ հասկանալով, որ թիրախավորվելու են: Արդյունքում՝ մնում է յոլա գնալ այն կադրերով, որոնք այսօր առկա են Նիկոլ Փաշինյանի ձեռքի տակ, եւ ոչինչ, որ այդ կադրերի շնորհիվ Հայաստանը այսօր Սուդանի, Կոնգոյի եւ Սիեռե Լեոնեի հետ նույն ցուցակում է հայտնվել... 23/06/20 01:01 Չորս պատճառ, թե ինչու մինչեւ հիմա սեր չեք գտել 17/06/20 01:01 Երեք պատճառ, թե ինչու են մեկուսանում տղամարդիկ 13/06/20 23:31 6 պատճառ, թե ինչու են տղամարդիկ դավաճանում իրենց կանանց. Pinterest 30/04/20 20:47 Ինչու Փաշինյանը մոռացավ հայտնի «քուանշը». դատախազի ուշագրավ հաշվետվությունը 22/04/20 14:59 2000-ից ավելի ընտանիք օրվա հացի խնդիր ունի, ուզում ենք աշխատել. «Գլորիա»-ի աշխատակից


Լրատվություն Մամլո հաղորդագրություններ Սկսվել է Նախագահ Սերժ Սարգսյանի աշխատանքային այցը ԼՂՀ 08.12.2016 Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր աշխատանքային այցով ժամանել է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն: Ստեփանակերտի օդանավակայանում ՀՀ Նախագահին դիմավորել են ԼՂՀ Նախագահ Բակո Սահակյանը, ՊԲ հրամանատար, գեներալ-լեյտենանտ Լեւոն Մնացականյանը, այլ բարձրաստիճան սպաներ: ՀՀ Նախագահի այցի առաջին օրը հայկական երկու հանրապետությունների ղեկավարները ԼՂՀ Կենտրոնական շրջանում տեղակայված զորամասերից մեկում ներկա են գտնվել նոր զորանոցի բացման արարողությանը: Նախագահ Սարգսյանը խրախուսել է ծառայության մեջ աչքի ընկած մի շարք զինծառայողների: Այնուհետեւ ՀՀ-ի եւ ԼՂՀ-ի միջեւ ռազմական համագործակցության շրջանակում ՊԲ շտաբում անցկացվել է խորհրդակցություն` բարձրաստիճան զինվորականների մասնակցությամբ: Քննարկվել են բանակաշինությանը վերաբերող հարցեր: Պաշտպանության բանակի հրամանատարը երկու երկրների նախագահներին է ներկայացրել վերջին ամիսներին առաջնագծում կատարված աշխատանքներն ու առաջիկա անելիքները: Խորհրդակցության ընթացքում քննարկվել են նաեւ բանակը սպառազինությամբ եւ նոր տեխնոլոգիաներով համալրմանն առնչվող հարցեր:


source: wikipedia

text: Ապրիլի 16, տարվա 106-րդ (նահանջ տարիներին՝ 107-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 259 օր։ Դեպքեր 1871 - Բեռլինը դառնում է Գերմանիայի մայրաքաղաք 1917 - Վլադիմիր Լենինը Շվեյցարիայի աքսորից վերադառնում է Պետրոգրադ 1944 - դաշնակից զորքերը ռմբակոծում են Բելգրադը, սպանելով 1100 մարդ 1990 - «Մահվան բժիշկ» Ջեք Գեւորգյանը կատարում է իր առաջին էվթանազիան 2001 - Հայաստանում ընդունվում է «Ոստիկանության մասին» օրենքը 2003 - տասը նոր երկիր դառնում է Եվրամիության անդամ Ծնունդներ 1822 - Կարլ Թեոդոր Ռոբերտ Լյուտեր, գերմանացի աստղագետ 1844 - Անատոլ Ֆրանս Anatole France, ֆրանս. լրագրող, գրող եւ բանաստեղծ (մ. 1924) 1852 - Նիկոլայ Վվեդենսկի, ռուս ֆիզիոլոգ, Պետերբուրգի ԴԱ թղթակից անդամ 1889 - Չարլի Չապլին, անգլիացի հռչակավոր ռեժիսոր, դերասան, հսկայական ավանդ է ունեցել կինեմատոգրաֆիայի զարգացման գործում (մ. 1977) 1927 - Բենեդիկտոս XVI, Հռոմի Պապ 1933 - Մարկիտոս, իսպանացի ֆուտբոլիստ, Պաշտպան 1933 - Գեորգի Միրզոեւ, հայկական արմատներով խորհրդային կոնստրուկտոր։ 1947 - Քարիմ Աբդուլ-Ջաբար, Kareem Abdul-Jabbar, ամերիկացի բասկետբոլիստ 1965 - Մարտին Լոուրենս Martin Lawrence, ամերիկացի դերասան, ռեժիսոր 1970 - Դերո Գոյ Dero Goi, գերմանացի երգիչ-երգահան 1971 - Սելենա Selena, ամերիկացի երգչուհի-երգահան 1978 - Իվան Ուրգանտ Иван Ургант, ռուսաստանցի հեռուստավար 1982 - Բորիս Դիաու, ֆրանսիացի բասկետբոլիստ 1973 - Էյքոն Akon, սենեգալցի երգիչ 1985 - Լուոլ Դենգ, սուդանցի եւ բրիտանացի բասկետբոլիստ Մահեր 69 - Օթոն, Հռոմի կայսր (ծն. 32) 1828 - Ֆրանցիսկո Գոյա Francisco Goya, իսպանացի նկարիչ (ծն. 1746) 1941 - Էմիլ Բեռնար, նկարիչ 1958 - Վաղարշակ Սրվանձտյան, երգահան (ծն. 1891) 1972 - Յասունարի Կավաբատա, ճապոնացի գրող(ծն. 1899) 1981 - Դեւիդ Լին David Lean, անգլիացի ռեժիսոր (ծն. 1908) 1985 - Աշոտ Աբրահամյան (լեզվաբան), հայ լեզվաբան 1988 - Հրանտ Հրահան, հայ գրող, արձակագիր 2012 - Էդուարդ Տեր-Ղազարյան, քանդակների վարպետ Տոներ Բուլղարիա՝ Առաջին սահմանադրության օր Դանիա, Գրենլանդիա՝ Մարգրեթ II թագուհու ծննդյան օր Հայաստան՝ Ոստիկանության աշխատողի օր


Լրատվություն Մամլո հաղորդագրություններ Նախագահն ընդունել է աշխարհի չեմպիոններ Արթուր Ալեքսանյանին եւ Մաքսիմ Մանուկյանին 28.08.2017 - 1500x1034px - 2 Մբ - 1500x1090px - 1 Մբ - 1500x1032px - 2 Մբ - 1500x997px - 2 Մբ - 1500x997px - 2 Մբ - 1500x997px - 2 Մբ - 1500x969px - 1 Մբ - 1500x1178px - 2 Մբ - 1500x1133px - 2 Մբ Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր ընդունել է հունահռոմեական ըմբշամարտի աշխարհի առաջնությունում ոսկե մեդալներ նվաճած աշխարհի եւ Եվրոպայի եռակի չեմպիոն, օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր, 2016 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի ոսկե մեդալակիր Արթուր Ալեքսանյանին եւ աշխարհի չեմպիոն Մաքսիմ Մանուկյանին: Հանդիպմանը ներկա են եղել նաեւ Հայաստանի հավաքականի գլխավոր մարզիչ Լեւոն Ջուլֆալակյանը եւ սպորտի եւ երիտասարդության հարցերի նախարար Հրաչյա Ռոստոմյանը: Հանրապետության Նախագահը շնորհավորել է մարզիկներին փայլուն արդյունքներով հայրենիք վերադառնալու կապակցությամբ եւ շնորհակալություն հայտնել իրենց հաղթանակով մեր ամբողջ ժողովրդին ուրախության եւ հպարտության պահեր պարգեւելու, բարձր տրամադրություն հաղորդելու, ինչպես նաեւ մեր ժողովրդին աշխարհում ավելի ճանաչելի դարձնելու համար: Նախագահը կարեւորել է նաեւ այն հանգամանքը, որ հաղթանակած մարզիկներն իրենց օրինակով ուղենիշ են դառնում երեխաների եւ այլ երիտասարդների համար, ովքեր ոգեշնչվում են, ձգտում նմանվել նրանց, դառնում է՛լ ավելի աշխատասեր ու նպատակասլաց: Սերժ Սարգսյանը հանդիպման ժամանակ նախարար Հրաչյա Ռոստոմյանից եւ գլխավոր մարզիչ Լեւոն Ջուլֆալակյանից հետաքրքրվել է հանրապետությունում ըմբշամարտի զարգացման համար առավել բարենպաստ պայմանների ստեղծման աշխատանքների ընթացքով եւ պատրաստակամություն հայտնել անհրաժեշտության դեպքում աջակցություն ցուցաբերել այդ աշխատանքները ժամանակին եւ պատշաճ իրականացնելու համար: Հանդիպման մասնակիցները շնորհակալություն են հայտնել Հանրապետության Նախագահին սպորտի զարգացման եւ մարզիկների նկատմամբ մշտական ուշադրություն ու հոգածության համար՝ ընդգծելով, որ դա ամեն անգամ ավելի է ոգեւորում եւ պարտավորեցնում հասնել նոր հաջողությունների:


ՀՀ ԵՎ ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ՄԻՈՒԹՅԱՆ ՄԻՋԵՎ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԵՏ ՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒ \ var width = $('.GridViewAct').width(); var timeOutFunc; $(this).on('mouseenter click', function () { // $(this).data('title', this.title).attr('title', ''); timeOutFunc = setTimeout(function () { $('.div_LinkPreview_popup').remove(); // removing old opened link preview popups // $(cont).find('.GridViewAct').append(' ՀՀ ԵՎ ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ՄԻՈՒԹՅԱՆ ՄԻՋԵՎ «ՀԱՅԱՍ... ՀՀ ԵՎ ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ՄԻՈՒԹՅԱՆ ՄԻՋԵՎ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԵՏ ՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ԳՈՐԾԻ ... ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ՄԻՈՒԹՅԱՆ ՄԻՋԵՎ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԵՏ ՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ԳՈՐԾԻՔ» (ՀԱՏՈՒԿ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐ) ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՄԱՆ ՀԱՄԱՁԱՅՆԱԳԻՐԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ Հիմք ընդունելով Կառավարության առաջարկությունը` համաձայն Սահմանադրության 132-րդ հոդվածի 2-րդ մասի, ինչպես նաեւ «Միջազգային պայմանագրերի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 10-րդ հոդվածի 3-րդ մասի. 1. Հաստատել 2018 թվականի օգոստոսի 29-ին եւ դեկտեմբերի 14-ին ստորագրված` Հայաստանի Հանրապետության եւ Եվրոպական միության միջեւ «Հայաստանի հետ տեխնիկական համագործակցության գործիք» (հատուկ պայմաններ) ֆինանսավորման համաձայնագիրը: 25 դեկտեմբերի 2018 թվականի ՆՀ-533-Ն N ՆՀ-533-Ն


Փաստաթղթեր ՀՀ նախագահի հրամանագրերը Ս. Ա. ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻՆ ԵՐԱԽՏԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ՄԵԴԱԼՈՎ ՊԱՐԳԵՎԱՏՐԵԼՈՒ ՄԱՍՒՆ Ղեկավարվելով 2005 թվականի փոփոխություններով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի 16-րդ կետով եւ հիմք ընդունելով «Հայաստանի Հանրապետության պետական պարգեւների եւ պատվավոր կոչումների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքը՝ ո ր ո շ ու մ ե մ. Բարեխիղճ եւ արդյունավետ աշխատանքի համար Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր քաղաքացիական ավիացիայի գլխավոր վարչության պետ Սերգեյ Արտաշեսի ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻՆ պարգեւատրել Երախտա-գիտու¬թյան մեդալով: ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀ Ս.ՍԱՐԳՍՅԱՆ 2016թ. Դեկտեմբերի 28 Երեւան ՆՀ- 1247 -Ա


source: fineweb

text: By Meri Martirosyan Azad-Hye According to the Chinese calendar, 2013 is the year of the snake. The dragon has retreated and has given its place to the long and rumbling reptile. In order to get to know the nature of snakes, we had the following chat with director of the Exotarium Ltd. Mr. Karen Martirosyan, who has been dealing with reptiles, especially snakes, for over 28 years. -How would you characterize snakes in general? Snakes are such universal animals and they hardly ever have enemies in nature. They are very resilient, patient and able to adapt quickly. -How should snakes be taken care of? When taking care of a snake, you should never show haste. People should also know that snakes almost never initiate the attack. There are over 3500 types of snakes, of which only 500 are considered to be poisonous. Many believe that snakes are the most dangerous reptiles, but thatís just a myth. People often use expressions like (as poisonous, cunning or evil as a snake), but that has nothing to do with reality. I can say that there are more poisonous, evil and devil two-legged creatures in this world than these reptiles that do not desire to harm any human being. In order to clarify what to expect for this year, we had another chat, this time with astronomer Mrs. Elya Hovhannisyan. -Mrs. Elya, what can you tell us about 2013? What should we expect? If we add the numbers up (2+0+1+3) we get a 6, itís a symbolic number, which means that it is a good year to make money. And because Jupiter is the main planet, it will ensure welfare. -And what does it ensure for those who were born in the snake year? Those who were born in the snake year are going to have a dauntless life and are going to do as their hearts tell them to do. In addition to this, in 2013, there will be a great struggle against evil, because evil has started to outpace. Each and every one of us has to fight evil; otherwise the world will head towards destruction. -And what do you predict for the future of our country? There are no dangers threatening Armenia this year. In general, it is going to be a peaceful and a successful year. Well, to believe or not to believe in all of this is of course up to the reader. I can only say that throughout the year, instead of crawling around and biting, we should try to be as clever, wise and peaceful as the snake and hopefully, 2013 will be a happy and a successful year for all. Translated by Nanor Mikayelian TEXT IN ARMENIAN 2013 թվական. Ի՞նչ սպասել օձի տարուց Մերի Մարտիրոսյան Ազատ-Հայ Չինական օրացույցով 2013 թվականն օձի տարի է: Վիշապը նահանջեց, իր տեղը զիջելով երկար ու շառաչող սողունին: Իսկ ինչպիսին են իրենք`օձերը: Թեմայի շուրջ զրուցեցինք Էկզոտարիում ՍՊԸ տնօրեն Կարեն Մարտիրոսյանի հետ: Նա սողունների, մասնավորապես`օձերի հետ առնչվում է շուրջ 28 տարի: -Կարեն, ինչպե՞ս կբնութագրեք օձերին: Օձերը շատ ունիվերսալ կենդանիներ են եւ բնության մեջ գրեթե թշնամիներ չունեն: Շատ ճկուն են, շատ համբերատար, կարողանում են համակերպվել բնության տարբեր հատվածներում: -Իսկ ինչպե՞ս պետք է նրանց խնամել: Օձին խնամելիս երբեք չպետք է շտապողականություն ցուցաբերել: Մի կարեւոր հանգամանք էլ նշեմ. օձերը գրեթե երբեք նախահարձակ չեն լինում: Նրանց 3500-ից ավելի տեսակ կա, որոնցից առավելագույնը 500-ն են թունավոր: Շատերի համոզմունքը, թե օձերն ամենավտանգավոր սողուններն են, պարզապես միֆեր են: Օձի պես թունավոր, խորամանկ, չար-այս ամենն իրականության հետ կապ չունի, դա միայն մարդկանց կարծիքն է: Իրականում կարող եմ ասել, որ մարդկանց մեջ ավելի թունավոր, ավելի չար, ավելի չարախոս երկոտանի էակներ են շարժվում, քան այս սողացող եւ մարդկանց վնասել չցանկացող կենդանիներն են: Մասնագետներն էլ շտապում են կանխատեսումներ անել եկող տարվա համար: Զրուցեցի նաեւ աստղագետ Էլյա Հովհաննիսյանի հետ`պարզելու համար, թե այս տարվանից ինչ կարելի է սպասել ու ակնկալել: -Տիկին Էլյա, ի՞նչ կարող եք ասել 2013 թվականի մասին, ի՞նչ կարելի է ակնկալել: Երբ գումարում ենք թվանշանները` 2-ը, 1-ը եւ 3-ը, ստացվում է 6: Վեց թիվը խորհրդանշական է այս տարվա համար, նշանակում է նյութական պաշարի կուտակում, եւ քանի որ գլխավոր մոլորակը Յուպիտերն է, բարեկեցությունն է ապահովում: -Իսկ ի՞նչ է սպասվում հենց օձի տարում ծնվածների համար: Օձի տարում ծնվածները կունենան աներկյուղ կյանք, կապրեն այնպես, ինչպես իրենց սիրտը կթելադրի: Բացի այդ, այս տարի մեծ պայքար պիտի ծավալվի չարի դեմ, որովհետեւ չարը սկսել է առաջ անցնել: Չարի դեմ պետք է պայքարի յուրաքանչյուրը, հակառակ դեպքում աշխարհն իսկապես կգնա ոչնչացման: -Մեր երկրին ի՞նչ է սպասվում, տիկին Էլյա: Հայաստանին որեւէ վտանգ չի սպառնում, ընդհանուր առմամբ` խաղաղ ու հաջողակ տարի է լինելու: Հ.Գ. - Հավատալ, թե ոչ օձի բարեհաճությանը գալիք տարում, ամեն մարդ ինքն է որոշում: Թերեւս, մնում է միայն, որ 2013 թվականին մարդիկ լինեն օձի նման խելացի, իմաստուն ու խաղաղասեր, ոչ թե` սողացող ու խայթող, տարին էլ լինի ուրախ ու հաջողակ: Իսկ տարեմուտին, ասում են. հրաշքներ են լինում, ուրեմն արժե հավատալ:


Հիշեցնենք նաեւ, որ 2011 թվականին ավարտվել են Ստեփանակերտի օդանավակայանի վերագործարկման աշխատանքները, սակայն մինչ օրս չի հաջողվում օդային ուղեւորափոխադրումներ իրականացնել Արցախի եւ Հայաստանի միջեւ, քանի որ առկա են քաղաքական խոչընդոտներ: Ադրբեջանը զգուշացրել է՝ Ստեփանակերտի օդանավակայանից թռիչքների դեպքում հարվածներ կհասցնի «իր օդային տարածքը խախտելու համար»:


Վերադարձվել են տիրոջը Ս.թ. հոկտեմբերի 11-ին, հայ-իրանական պետական սահմանի հատվածի սահմանային շերտում, հայտնաբերվել է առանց անհրաժեշտ վերահսկողության 11 գլուխ խոշոր եղջերավոր անասուն: ՀՀ ԱԱԾ սահմանապահ զորքերի ստորաբաժանումների շուրջ մեկ օր տեւած որոնողական աշխատանքների արդյունքում պարզվել է, որ դրանք պատկանում են ՀՀ Սյունիքի մարզի Քաջարան քաղաքի բնակիչ Մարատ Էդիկի Հակոբյանին, ով ԱՀ Քաշաթաղի շրջանի Որդուակ բնակավայրում զբաղվում է անասնապահությամբ: Բացատրական աշխատանքներից հետո, անասունները ստացականով հանձնվել են տիրոջը:


text: «Մեր տեղեկություններով, Գորիսի Սդղի գյոլ կոչվող տարածքում տեղի ունեցած ծեծկռտուքի գործով մեղադրյալ, Սյունիքի մարզպետ Սուրիկ Խաչատրյանի վարորդի՝ Արագած Ղեւոնդյանի որդին Դերենիկ Ղեւոնդյանը երեկ ազատ է արձակվել։ Նույն այդ տեղեկություններով, սույն գործով քննիչը երեկ միջնորդություն է ներկայացրել Կենտրոն եւ Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան Դերենիկ Ղեւոնդյանի կալանքը եւս երկու ամսով երկարաձգելու վերաբերյալ։ Պաշտպանական կողմը, սակայն, միջնորդել է Ղեւոնդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորումը փոխարինել գրավով, ինչն էլ դատարանը բավարարել է»,–գրում է թերթը։ Մանրամասները՝ <Հայկական ժամանակ> թերթի այսօրվա համարում։


Վայ ծխողներին. աղմկահարույց նախագիծն ընդունվեց 18:37 13.02.2020 (Թարմացված է 18:45 13.02.2020) Ազգային ժողովը երկար ու բուռն քննարկումների արդյունքում ընդունեց Առողջապահության նախարարության առաջարկած հակածխախոտային օրենքը։ ԵՐԵՎԱՆ, 13 փետրվարի — Sputnik. ՀՀ ազգային ժողովը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունեց հակածխախոտային աղմկահարույց օրինագիծը, որին դեմ արտահայտվողների թվում ոչ միայն ընդդիմադիր, այլեւ իշխանական խմբակցության ներկայացուցիչներն էին։ Օրենքն արգելում է ծխելը հանրային փակ տարածքներում ու հանրային սննդի բոլոր օբյեկտներում: «Ծխախոտային արտադրատեսակների եւ դրանց փոխարինիչների օգտագործման հետեւանքով առողջությանը հասցվող վնասի նվազեցման եւ կանխարգելման մասին» օրենքի նախագծի եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթը երկրորդ ընթերցմամբ ԱԺ–ում ներկայացրեց ՀՀ առողջապահության փոխնախարար Լենա Նանուշյանը: Առաջինից երկրորդ ընթերցմամբ քննարկման ընթացքում նախագծում կատարված որոշ փոփոխություններ անընդունելի որակեցին անգամ իշխանական «Իմ քայլը» խմբակցության անդամները։ Սասուն Միքայելյանն առաջարկեց դեմ քվեարկել օրինագծին կամ այն հետ ուղարկել լրամշակման։ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Գուրգեն Բաղդասարյանը նշեց, որ նախարարությունը խոստացել է մի բան, ներկայացրել ուրիշ բան։ «Պետք է դեմ քվեարկել օրենքի նախագծին»,– ասաց նա։ Օրինագծի առաջին տարբերակից երկրորդ ընթերցման համար ներկայացրած նախագծից հանվել է «կիսափակ» տարածք հասկացությունը։ Օրենքն այժմ արգելում է ծխելը միայն փակ տարածքներում: Փոխարենն ավելացվել է «հանրային սննդի բոլոր օբյեկտներ» արտահայտությունը։ Օրենքը տուգանքներ է նախատեսում արգելված վայրերում ծխելու համար: «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավոր Բաբկեն Թունյանը քվեարկությունից առաջ նշեց, որ ողջունում են նախագիծը, նախաձեռնությունը, բայց տեսնում են որոշ խնդրահարույց կետեր։ Եվ քանի որ խմբակցությունում տարբեր կարծիքներ կան, որոշել են երկրորդ ընթերցմամբ քվեարկությունը թողնել ազատ: Այդուհանդերձ, Թունյանն առաջարկեց նախագծի ընդունումից անմիջապես հետո ստեղծել աշխատանքային խումբ՝ օրենքում փոփոխություններ կատարելու համար։ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Արթուր Գրիգորյանը նշեց, որ իրենց դիրքորոշումը միանշանակ կողմ է, սակայն պատրաստ են կողմ քվեարկելուց հետո ձեւավորել աշխատանքային խումբ՝ շտկելու խնդիրները: Նախագիծն ընդունվեց ձայների 76 կողմ, 16 դեմ եւ 17 ձեռնպահ հարաբերակցությամբ։ ՀՀ Առողջապահության նախարարություն, օրինագիծ, ԱԺ, ՀՀ Ազգային ժողով, Պատգամավոր, Օրենք, ծխախոտ


text: Գարեգին Բ կաթողիկոսն Արցախի նախագահի հետ քննարկել է Երեւանի դեպքերը 13:39 - 22/ապրիլի/2018 Մեծ եղեռնը պարտավորեցնում է անել հնարավորը պետականության զորացման ուղղությամբ. Բակո Սահակյան Արցախի Հանրապետության Նախագահ Բակո Սահակյանն ապրիլի 22-ին այցելել է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին եւ հանդիպել Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի հետ: Այս մասին տեղեկանում ենք Արցախի Հանրապետության նախագահի աշխատակազմի տեղեկատվության գլխավոր վարչությունից: Անդրադարձ է կատարվել նաեւ Հայաստանի մայրաքաղաքում տեղի ունեցող վերջին իրադարձություններին։ Երկուստեք նշվել է երկրում ներքաղաքական կայունության պահպանման եւ բոլոր վիճահարույց հարցերը բացառապես օրենքի սահմաններում ու երկխոսության միջոցով լուծելու անհրաժեշտությունը:


text: Քաղաքագետների եւ քաղաքական գործիչների կողմից գրված հոդվածների ժողովածու է, որոնցում հեղինակները քննարկում են երրորդ ալիքի ընթացքում ժողովրդավարացման ուղին բռնած երկրներում ժողովրդավարության ամրապնդման հիմնական խնդիրները։ Այդ խնդիրները բաժանված են երեք խմբերի՝ - էթնոքաղաքական հակամարտություններ, - ներքին անվտանգություն, ոստիկանության եւ բանակի դերը, - իշխանության ճյուղերի միջեւ լիազորությունների բաշխում, նախագահական եւ կիսանախագահական կառավարման ձեւեր։ Այս ժողովածուն հետաքրքրական է թե’ հեղինակների ընդգրկունության(քաղաքագետների հետ միասին այստեղ տպագրված են նաեւ ժողովրդավարության համախմբման գործում զգալի պրակտիկ փորձ ունեցող քաղաքականգործիչների հոդվածներ), թե’ աշխարհագրության (համեմատական քաղաքագիտության լավագույն ավանդույթներին համապատասխան ընդգրկում է Կենտրոնական եւ ԱրեւելյանԵվրոպայի, Լատինական Ամերիկայի, Ասիայի եւ Աֆրիկայի երկրները ներառող ուսումնասիրություններ) եւ թե’ եզրակացությունների ու առաջարկների առումով (կան ինչպես տեսական դատողություններ, այնպես էլ կիրառական քաղաքականությանն առնչվող լուծումներ)։ Գիրքը կարդալու համար սեղմեք՝


text: Սարգիս Գրիգորյանի անակնկալը կնոջ 30-ամյակին :) | Mediamall.AM Սարգիս Գրիգորյանի անակնկալը կնոջ 30-ամյակին :) 15:59 - 21.Ապրիլ.2014 Դերասանուհի Մանո Գրիգորյանը նշել է 30-ամյակը: Նա ESem.am-ին պատմել է աղջիկական ծննդի եւ ամուսնու՝ դերասան Սարգիս Գրիգորյանի ու փոքրիկների մատուցած անակնկալի մասին: «Մինչ ծնունդս, մտածում էի, որ այս տարի ավելի ծանր ծնունդ կունենամ, քանի որ 30 տարեկան եմ դառնում. մտածում էի հարազատների, ընկերների հետ կհավաքվենք, «այսօր քո տոնն է» հայկական մոտիվներով ծնունդ կունենամ, սակայն միանգամայն այլ բան ստացվեց ,-պատմեց դերասանուհին՝ նշելով, որ շատ թեթեւ ու ուրախ օր է անցկացրել,- միայն աղջիկներով հավաքվեցինք երեւանյան փաբերից մեկում: Շատ լավ ուրախացանք, պարեցինք ու լիցքաթափվեցինք»: Մանոյի փոխանցմամբ՝ շատ լավ ու տարբերվող օր է ունեցել. հավաքվածները հոբելյարի մասին կարծիքներ են ասել, թվարկել նրա լավ ու վատ կողմերը, այնուհետեւ մի լավ ուրախացել են: Ի դեպ, ծննդյան օրը Մանոն ազատված է եղել փոքրիկների խնամակալությունից. այդ պարտականությունն իր վրա վերցրել էր Սարգիսը: «Սարգսի ամենամեծ նվերը եղավ այն, որ նա առաջարկեց ամբողջ օրը փոքրիկների հետ անցկացնել, որպեսզի ես կարողանամ լիարժեք ուրախանալ»,- ասաց դերասանուհին: Սակայն, Սարգսի նվերը միայն սա չի եղել. մինչ կնոջ ծնունդը, նա փոքրիկների հետ անակնկալ է պատրաստել: «Մինչ կեսգիշեր՝ ժամը 20:00-ի կողմերը մեծ աղջիկս եկավ ու ասաց՝ մամ, քո համար սա ենք արել, նա ենք արել, սպասում ենք մի քանի ժամ անցնի, ծնունդդ գա ու շնորհավորենք: Էվան նախապես բացեց բոլոր գաղտնիքները, իսկ արդեն կեսգշերին մոտ՝ նրանք ցույց տվեցին իրենց պատրաստած անակնկալը: Սարգիսը մեծ սիրտ էր գնել, որին երեքով դիպչեցին, այն կարմրեց ու սկսեց բաբախել. դրանով նրանք իրենց սերն արտահայտեցին ու շնորհավորեցին ինձ»,- նշեց հոբելյարը, ով մինչ այդ ամուսնուց ավտոմեքենա էր նվեր ստացել: Մանոյի փոխանցմամբ՝ արդեն կեսգշերին Սարգսի հետ նշել են իր ծնունդը, ռոմանտիկ երեկո են ունեցել, որի ընթացքում հիշել են իրենց համատեղ կյանքի հինգ տարիները:


text: Երեւանի ավագանիում «Երկիր Ծիրանի» կուսակցության խմբակցության անվստահությանն արժանացած անդամները որոշել են դուրս գալ խմբակցությունից, սակայն մանդատները վայր չեն դնի: Մնացական Պարակշիեւը լքում է նաեւ կուսակցությունը։ Այս մասին այսօր լրագրողների հետ զրույցում հայտարարեցին խմբակցությունից հեռացածները՝ նշելով, որ չեն ընդունում կուսակցության գործելաոճը։ «Մենք պայքարում ենք այնպիսի արատավոր երեւույթների դեմ, ինչպիսիք են ցինիզմը, մեծամտությունը, անհանդուրժողականությունը, իրականության զգացողության իսպառ բացակայոթյունը: Շատ կարեւոր է, որ մենք ինքներս չդառնանք այդպիսին, լինենք բաց բազմակարծության եւ առողջ քննադատության համար»,- ասաց ավագանու անդամ Հայկ Պետրոսյանը: Լրագրողներին հատկապես հետաքրքրում էր հետեւյալ հարցը՝ ի վերջո ո՞րն էր ԵԾ խմբակցության պառակտման պատճառը: Հայկ Պետրոսյանի խոսքով՝ կարող են միայն ենթադրություններ անել, իրենք առաջարկեցին նստել, քննարկել, բայց կոչերին կանայք չարձագանքեցին։ «Մեր հիմնական ենթադրությունն այն է, որ կար ոճային տարբերություն: Մենք ուզում էինք հարցերին մոտենալ սառնասրտորեն ու հետեւողականորեն, մեր առաջնային խնդիրը պետք է լիներ Երեւանի ծրագրի իրականացումը, իսկ մեր մնացած գործընկերներն ավել կողմնակից էին էմոցիոնալ երանգներ հաղորդել ամեն մի հարցի, որը, ըստ մեզ, արդյունավետ չէր լինի»,- պարզաբանեց Պետրոսյանը: Արդյո՞ք գլխավոր պատճառն ավագանու վերջին նիստն էր, որի ընթացքում իրենք պասիվ էին, իսկ Սոնա Աղեկյանն ու Մարինա Խաչատրյանն աչքի ընկան առավել ակտիվ պահվածքով: «Ազատության» այս հարցին Մնացական Պարակշիեւն այսպես արձագանքեց. «Տարաձայնությունը կոնկրետ այդ օրը չեղավ, դրանից առաջ էլ եղել էին տարաձայնություններ: Այդ օրը եղավ գագաթնակետը: Դա գործելաոճի, մոտեցումների խնդիր էր: Իմ համոզմամբ, քաղաքապետարանում աշխատանքը չի կարելի դարձնել թատրոն»: «Երկիր Ծիրանի» կուսակցությունից ավագանու անդամ Մարինա Խաչատրյանն «Ազատության» հետ զրույցում չցանկացավ անդրադառնալ խնդրին՝ նշելով, որ հաջորդ շաբաթ կուսակցությունը ասուլիսով հանդես կգա։ Սակայն կեսօրին կուսակցությունը հայտարարություն տարածեց՝ պարզաբանելով Պարակշիեւին եւ Պետրոսյանին անվստահություն հայտնելու պատճառները: Ըստ կուսակցության հաղորդագրության՝ թեեւ վերջիններս պարտավորված են եղել հավատարիմ մնալ «Երկիր Ծիրանիի» ծրագրային դրույթներին, սակայն իրենց վարքով, գործունեութամբ եւ կայացրած որոշումներով հակառակն են ապացուցել: Մասնավորապես, «Երկիր Ծիրանին» պնդում է, որ հունիսի 17-ին կուսակցության ընդլայնված ժողովի ընթացքում Պարակշիեւը եւ Պետրոսյանը հանդես են եկել հայտարարությամբ, պնդելով, որ իրենց չի հետաքրքրում Կուսակցության ծրագիրը, գաղափարախոսությունը եւ սկզբունքները, իրենք չեն պատրաստվում այն կյանքի կոչել եւ չեն կարող թիմային աշխատանքի մասնակից լինել: Իսկ նախապես ստանձնած պարտավորությունների չկատարման վերաբերյալ հայտնել են, որ չեն կարող դրանք իրականացնել, քանի որ համապատասխան ժամանակ, պատրաստվածություն, փորձ եւ հմտություններ չունեն: Բացի այդ՝ «Երկիր Ծիրանին» պնդում է, որ Պարակշիեւն ու Պետրոսյանն անգործություն են դրսեւորել Երեւանի ավագանու հունիսի 16-ին կայացած նիստի ժամանակ: Ավագանու արդեն անկախ անդամները հայտարարում են՝ առայժմ չեն պատրաստվում միանալ որեւէ խմբակցության կամ ստեղծել սեփական կուսակցությունը։ Կաշխատեն առանձին ու բաց կլինեն գործակցության համար։


ՀՀ քննչական կոմիտեի Սյունիքի մարզային քննչական վարչությունում քննվող քրեական գործով ձեռնարկված անհրաժեշտ քննչական գործողությունների արդյունքում բացահայտվել է Քաջարան քաղաքում տեղի ունեցած դանակահարությունը, մեղադրանք է առաջադրվել 1 անձի:


text: Աշնանային. Մարինկա Խաչատրյանի լուսանկարը | Mediamall.AM 19:28 - 25.Նոյեմբեր.2019 Instagram-յան էջում հրապարակված կադրերում Մարինկան մուգ գույնի հագուստ է կրում՝ տաբատ, բլուզ։ Դերասանուհին դրանք համադրել է շագանակագույն երկարաճիտ կոշիկների հետ։ Կերպարն ամբողջացրել է գլխարկը։ Մարինկայի էջը լի է հաճոյախոսություններով։ Ավելի վաղ հրապարակված լուսանկարում դերասանուհին զվարճալի պատկերով սեւ շապիկ էր կրում։ Մարինկան պարզ սանրվածք էր ընտրել ու արտահայտիչ շպար։ Կերպարն ամբողջացրել էր արեւային ակնոցը։ Մարինկան լուսանկարը չէր մեկնաբանել, փոխարենը հետեւորդները հաճոյախոսություններ էին արել նրան։ «Շատ գեղեցիկ»,- գրել էր օգտատերերից մեկը։


text: Ֆուլ հաուս 5 - Սերիա 3 Չունենալով երեխային դաստիարակելու եւ խնամելու փորձ, Մուշեղը հենց առաջին օրը կանգնում է լուրջ խնդրի առաջ: Հիվանդ որդուն խնամելու հարցում Մուշեղին օգնության է հասնում Տամարան, ինչն այդքան էլ դուր չի գալիս Մուշեղին: Ինքը՝ Տամարան, վստահեցնում է, որ երեխային հարկավոր է մայրական խնամք: Not having an experience to raise and take care of a child, on the very first day Musheg faces a big problem. Tamara rushes to help him to take care of his sick son. But Mushegh doesn’t like Tamara’s behavior. Whereas Tamara assures that the kid needs mother care. Не имея опыта в воспитании и в заботе детей, в первый же день у Мушега появляется серьезная проблема. Тамара спешит помочь по заботе ребенка, но Мушегу это не нравится. Сама Тамара уверяет, что ребенку нужна материнская забота.


text: Ինտերպոլի գլխավոր քարտուղարությունում կայացած հանդիպման ժամանակ հանցավորության դեմ պայքարի լավագույն օրինակ է նշվել Հայաստանի ոստիկանության հետ համագործակցությունը - ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ - ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՈՍՏԻԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ Ինտերպոլի գլխավոր քարտուղարությունում կայացած հանդիպման ժամանակ հանցավորության դեմ պայքարի լավագույն օրինակ է նշվել Հայաստանի ոստիկանության հետ համագործակցությունը 12.05.2014 09:06 Նորություններ, իրադարձություններ, հրապարակումներ Դուբայի ոստիկանության եւ հասարակական անվտանգության ծառայության ղեկավարի տեղակալ, գեներալ-լեյտենանտ Դհահի Խալֆեն Թեմիմը Ֆրանսիայի Լիոն քաղաքում հանդիպել է Ինտերպոլի գլխավոր քարտուղար Ռոնալդ Նոբլի հետ՝ քննարկելու անդրազգային հանցավորության ահագնացող սպառնալիքների դեմ ուղղված համագործակցության ամրապնդման հարցեր: Միջազգային ոստիկանական կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարության նստավայր կատարած իր այցելության ընթացքում Դհահի Խալֆեն Թեմիմին ներկայացվեցին Ինտերպոլի մշակած համաշխարհային ծառայություններն ու հնարավորությունները, որոնք իրենց ամենօրյա աշխատանքում օգտագործում են ամբողջ աշխարհի իրավապահ մարմինները: «Գլոբալիզացվող աշխարհում ազգային եւ տեղական իրավապահ մարմինները կարող են արդյունավետ աշխատել միայն մշակելով միջազգային մոտեցումներ` կիրառվող քաղաքականության նկատմամբ: Դուբայի ոստիկանությունը հավատարիմ կմնա Ինտերպոլի ռազմավարությանը, այդպիսով նաեւ՝ ամբողջ համաշխարհային իրավապահ հանրության հետ, մեր հարաբերություններն ամրացնելու սկզբունքին»,-նշել է գեներալ-լեյտենանտ Դհահի Խալֆեն Թեմիմը: Գլխավոր քարտուղար Ռ. Նոբլն իր գոհունակությունն է արտահայտել Արաբական Միացյալ Էմիրությունների իրավապահ մարմինների կողմից Ինտերպոլի համաշխարհային տվյալների պահոցներից օգտվելու կապակցությամբ: Ընթացիկ տարում ԱՄԷ-ը երկրորդ տեղն է գրավում այն երկրների թվում, որոնք Ինտերպոլի տվյալների պահոցներում ստուգումներ են իրականացրել, դրանցում կատարելով 24.2 միլիոն հարցումներ, ինչպես նաեւ երրորդ տեղը՝ գողացված /կորած/ ճանապարհորդական փաստաթղթերի պահոցում ստուգումներ իրականացնելու առումով, կատարելով մոտ 17 միլիոն հարցումներ: Հետախուզման մեջ գտնվող կամ գողացված փաստաթղթերով ճանապարհորդող անձանց մուտքը կանխելու նպատակով նրանց նկատմամբ Ինտերպոլի տվյալների պահոցներով պարբերաբար իրականացվող ստուգումները համաշխարհային անվտանգության ապահովման կարեւորագույն քայլերից են: «Ես ողջունում եմ ԱՄԷ-ի կողմից Ինտերպոլի տվյալների պահոցների լիարժեք օգտագործման հանգամանքը՝ ոչ միայն իր երկրի քաղաքացիների, այլ նաեւ տարածաշրջանի եւ ողջ աշխարհի հանրության անվտանգության ապահովման նպատակով»,- իր խոսքը եզրափակել է Ռ. Նոբլը: Հանդիպման ընթացքում կողմերը փաստել եւ կարեւորել են, որ Դուբայի ոստիկանության հետ հաջող համագործակցության վերջին օրինակներից մեկը Հայաստանի Հանրապետության ոստիկանության հետ համատեղ ձեռնարկված միջոցառումների արդյունքում ՀՀ հինգ քաղաքացիների ձերբակալումն էր. վերջիններս մեղադրվում էին սպանություն կատարելու եւ Դուբայի ոսկերչական խանութներից մեկից 1 միլիոն ԱՄՆ դոլար արժողությամբ ադամանդների գողության համար: Դուբայից Երեւան մեկնող ինքնաթիռը նստելուց հետո Աբու Դաբիի եւ ՀՀ-ում Ինտերպոլի ԱԿԲ-ների միջեւ սերտ համագործակցության արդյունքում` հինգ կասկածյալները ինքնաթիռի վայրէջքից անմիջապես հետո կալանավորվեցին: «Արաբական Միացյալ Էմիրություններում կատարված սպանության եւ ադամանդների հափշտակության հետքերով» Հանդիպման վերջում գեներալ-լեյտենանտ Դհահի Խալֆեն Թեմիմին շնորհվեց Ինտերպոլի մեդալ՝ տեղական, ազգային եւ միջազգային մակարդակներով հանցավորության դեմ պայքարում ունեցած ավանդի համար:


text: Ադրամելեք - Վիքիպեդիա՝ ազատ հանրագիտարան Ադրամելեք Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ադրամելեք (այլ կիրառումներ) Ադրամելեք (ծննդյան եւ մահվան թվականներն անհայտ, մ.թ.ա. 7-րդ դար), Ասորեստանի Սենեքերիմ (մ.թ.ա 705-մ.թ.ա. 680) թագավորի որդին։ Կոչվում է նաեւ Արադ-Նինլիլ կամ Արադ-Նիլլիլ[1], Արգամոզան[2][3][4] (Արդամոլան)[5], Աբիա[6], Աբդիմելեք[7] եւ Ադրամոզան[4]։ Համարվում է Գնունիների եւ Արծրունիների նախարարական տոհմերի հիմնադիրը։ Արադ-Նինլիլ կամ Արադ-Նիլլիլ[1] 1 Սենեքերիմի սպանությունը 2 Հիշատակությունը Աստվածաշնչում[12] 3 «Պատմություն Արծրունյաց Տան», Թովմա Արծրունի 4 «Հայոց Պատմություն», Մովսես Խորենացի Սենեքերիմի սպանությունըԽմբագրել Մ.թ.ա. 681 թվականին (ըստ Չամչյանի 3295 թվական), Հուդայի Եզեկիա թագավորի դեմ ձախողված արշավանքից հետո, երբ Սենեքերիմը վերադարձավ Նինվե, նրա երկու որդիները՝ Ադրամելեքը եւ Սանասարը, վախենալով թե կզոհաբերվեին Նեսրաք աստծուն, սպանեցին իրենց հորը եւ փախան Հայաստան[8]։ Սկայորդին՝ Հայոց նահապետը ընդունում է նրանց եւ բնակեցնում Հայաստանի հարավային կողմերում[9][10][11]։ Ըստ Մովսես Խորենացու Ադրամելեքից եւ Սանասարից են սերվել Արծրունիներն ու Գնունիները եւ սասունցիները։ Հիշատակությունը Աստվածաշնչում[12]Խմբագրել Եվ Ասորեստանի Սենեքերիմ թագավորը[13] չվեց գնաց ու վերադառնալով նստեց Նինվե (քաղաքի) մեջ։ Եվ այն ժամանակ, երբ նա իր աստծո՝ Նեսրաքի տանը[14] երկրպագում էր (կուռքերին), նրա որդիները՝ Ադրամելեքը[15] եւ Սանասարը[16], սպանեցին նրան սրով ու Արարադի երկիրը[17] փախան եւ նրա փոխարեն որդին՝ Ասորդանը[18] թագավոր եղավ[19]։ «Պատմություն Արծրունյաց Տան», Թովմա ԱրծրունիԽմբագրել Ըստ Թովմա Արծրունու Սենեքերիմի որդիները՝ Ադրամելեքն ու Սանասարը սպանեցին իրենց հորը եւ ուժեղ զորագնդով եկան Սիմ լեռը, որն իր անունն ստացել էր իրենց նախահայր Սեմի անունից։ ... Նրանք ապրեցին Սիմ լեռան վրա, մինչեւ Տիգրան Հայկազնը[20]։ Սենեքերիմի երկու որդիները՝ Ադրամելեքն ու Սանասարը, Ասորդանիսին թագավորեցնելու պատճառով նախանձեցին, չարացան եւ սրով սպանեցին իրենց հորը, որը թագավորել էր 18 տարի։ Իսկ իրենք, ինչպես վերեւում ասվեց, գնացին հյուսիս-արեւելք[21]։ Սրանք կոչվում են արագագնաց մեկնազեններ, բնակվում են այն լեռան վրա, որն Աղձնիքը բաժանում է Տարոնից։ Խրթին եւ անհասկանալի խոսակցության, բարքերի պատճառով անվանում են Խութ։ Իրենց անունով լեռն էլ է Խութ անվանվում։ Անգիր գիտեն հայոց վարդապետների թարգմանած հին սաղմոսները, որ մշտապես ունեն շուրթներին։ Սրանք ասորեստանցի ռամիկներ են, որ գաղթեցին Ադրամելեքից եւ Սանասարից՝ Ասորեստանի եւ Նինվեի թագավոր Սենեքերիմի որդիներից հետո եւ նրանց անունով իրենց անվանադրեցին Սանասնյաք։ Հյուրասեր են եւ պատիվ տվող[22][23]։ «Հայոց Պատմություն», Մովսես ԽորենացիԽմբագրել ... Նաբուգոդոնոսորի թագավորությունից ութսուն, քիչ կամ պակաս տարի առաջ՝ այս Սենեքերիմը Ասորեստանի թագավոր է եղել, նա որ պաշարել Երուսաղեմը պաշարեց հրեաների Եզեկիա առաջնորդի ժամանակ։ Նրա որդիները, Ադրամելեք եւ Սանասար, նրան սպանելով, փախան եկան մեզ մոտ[24]։ Իսկ Արգամոզանը[2] բնաակվեց նույն (Մեծ Հայքի հարավարեւմտյան կողմ) կողմի արեւելյան հարավում։ Պատմագիրն ասում է, թե սրանցից սերվեցին Արծրունիներն ու Գնունիները։ Այս էր պատճառը, որ մենք հիշեցինք Սենեքերիմին[25]։ Բայց Անգեղ տան մասին նույն պատմագիրն ասում է, թե սերված է մի ոմն Պասքամից, Հայկի թոռից[25]։ ↑ 1,0 1,1 «Հայ Ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա», Պ.Հ. Հովհաննիսյան, Ա.Գ. Աբրահամյան, հատոր 1, Երեւան, 1981, էջ 116 (ծանոթագրություն) ↑ 2,0 2,1 Նույն Ադրամելեք անունն է, որ աղավաղվելով դարձել է այստեղ Արգամուլան, որ ըստ Նորայրի ուղղագրության ուղղեցինք Արգամոլան։ Ինչպես ս. գրքի մեջ երկու անգամ գրված է (Դ թագ. Իթ, 37, Ես Լէ, 38), երբ Ասորեստանի Սենեքերիմ թագավորը երկրպագում էր կուռքին՝ նրա երկու որդինքը Ադրամելեք եւ Սանասար սրով սպանեցին նրան եւ իրենք փախան Արարադա երկիրը, Հայաստան։ Նույն բանը մի երկու մանրամասնություններով պատմում է եւ Հովսեպոս, Հնախոսության մեջ, առնելով Քաղդեայի Բյուռոսի գրքից (Էմին, ծանոթ. 79): Արծրունյաց նախարարական տունն իրեն համարում է ծագած այս երկու եղբայրներից։ Սենեքերիմի սպանությունը որդիների ձեռքով տեղի է ունեցել մ.թ.ա. 681 թվականին եւ զարամանալի է, ինչպես ավելի քան 2500 տարի կենդանի է մնացել հայ ժողովրդի հիշողության մեջ, որովհետեւ Սասնա ծռերի շատ տարբերակներում հիշվում են այս Սանասարն ու Ադրամելեքը, որոնցից սերվել են Սասնա ծռերը՝ Մհերը եւ Դավիթ Սասունցին։ ↑ «Մատեան աշխարհավէպ հանդիսարանաց», Մխիթար Անեցի, գ ↑ 4,0 4,1 «Հաւաքմունք ի գրոց պատմագրաց», Սամուել Անեցի, էջ 46 ↑ «Հայոց Պատմություն», Մ. Խորենացի, ներած. եւ ծանոթ. Ս. Մալխասյան, Երեւան, 1981, ծանոթ. 77 ↑ «Ժամանակագրութիւն», Միխայէլ Ասորի, Երուսաղէմ, 1871, դ ↑ «Մայր ցուցակ, հայերէն ձեռագրաց մատենադարանին Մխիթարեանց ի Վենետիկ», հատոր Բ, 1924, Վենետիկ, էջ 23 ↑ «Պատմութիւն Հայոց», Մ. Չամչյան, հատոր Ա, էջ 98 ↑ Դ Թագավորաց 17:31, ԺԹ, 37 ↑ Դ Թագավորաց 19:37 ↑ Եսայի 37:38 ↑ Թագավորությանց Չորրորդ գիրք, գլ. ԺԹ, 36-37 ↑ Ասորեստանի Սինախերիբ (մ.թ.ա. 705-681 թթ.) թագավորն է, Սարգոն Բ-ի որդին։ ↑ Խոսքը Նեսրաք աստծո տաճարի մասին է։ ↑ Ադրամելեք անվան տակ ուսումնասիրողները տեսնում են Սինեխերիբի Արադ-Նինլիլ (կամ Արադ-Նիլլիլ) որդուն։ ↑ Ի դեմս Սանասարի, ուսումնասիրողները տեսնում են ասորական զորապետ Նուբուշարուծուրին։ ↑ Խոսքն այստեղ Ուրարտական պետության մասին է։ Աստվածաշնչի եբրայական բնագիրը, հունական (Յոթանասնից), ասորական (Պեշիտա) եւ արաբական թարգմանությունները հայրասպան որդիների ապաստարան երկիրն անվանում են Արարատ կամ Արարադ, քաղդեականը՝ Կարդու։ Ի դեպ, սույն հատվածը տեղ է գտել նաեւ Աստվածաշնչի «Մարգարէութիւն Եսայեայ» գրքում (Եսայի, գլ. ԼԵ, 38)։ Այստեղ եբրայական բնագիրը եւ լատինական թարգմանությունը (Վուլգատա) հայրասպան որդիների ապաստարան երկիրն անվանում են Արարատ, հունական եւ արաբական թարգմանությունները՝ Արմենիա, իսկ ասորականը եւ քաղդեականը՝ Կարդու։ Այսինքն Արարատ, Արարադ եւ Կարդու երկրանունները գործածված են որպես Արմենիա - Հայք երկրանվան հոմանիշներ։ ↑ Ասորեստանի Ասարխադդոն թագավորն է (մ.թ.ա. 680-669)՝ Սինախերիբի կրտսեր որդին։ ↑ «Հայ Ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա», Պ.Հ. Հովհաննիսյան, Ա.Գ. Աբրահամյան, հատոր 1, Երեւան, 1981, էջ 116 ↑ «Պատմություն Արծրունյաց Տան», Թովմա Արծրունի, 1985, Երեւան, էջ 16-17 ↑ «Պատմություն Արծրունյաց Տան», Թովմա Արծրունի, 1985, Երեւան, էջ 60-61 ↑ «Հայ Ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա», Պ.Հ. Հովհաննիսյան, Ա.Գ. Աբրահամյան, հատոր 1, Երեւան, 1981, էջ 720 ↑ «Պատմություն Արծրունյաց Տան», Թովմա Արծրունի, 1985, Երեւան, էջ 192-193 ↑ «Հայոց Պատմություն», Մ. Խորենացի, ներած. եւ ծանոթ. Ս. Մալխասյան, Երեւան, 1981, գլ. Ա, ԻԳ, էջ 131 ↑ 25,0 25,1 «Հայոց Պատմություն», Մ. Խորենացի, ներած. եւ ծանոթ. Ս. Մալխասյան, Երեւան, 1981, գլ. Ա, ԻԳ, էջ 132 «Պատմուիւն Հայոց», Միքայել Չամչյան, հատոր Ա, էջ 98 «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Հատոր 1, Ցուցակ 1, Էջ 52 «Հայ Ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա», Պ.Հ. Հովհաննիսյան, Ա.Գ. Աբրահամյան, հատոր 1, Երեւան, 1981, էջ 116 (ծանոթագրություն), 720 «Մատեան աշխարհավէպ հանդիսարանաց», Մխիթար Անեցի, գ «Հաւաքմունք ի գրոց պատմագրաց», Սամուել Անեցի, էջ 46 «Հայոց Պատմություն», Մ. Խորենացի, ներած. եւ ծանոթ. Ս. Մալխասյան, Երեւան, 1981, ծանոթ. 77, գլ. Ա, ԻԳ, էջ 131-132


Լրատվություն Շնորհավորական Նախագահ Սերժ Սարգսյանի շնորհավորական խոսքը Հայաստանի քրդական համայնքին՝ Նավրոզի առթիվ 21.03.2013 Հայաստանի քրդական համայնքի սիրելի՛ ներկայացուցիչներ, Ջերմորեն շնորհավորում եմ ձեզ Նավրոզի կապակցությամբ: Գարնանային այս գեղեցիկ տոնը թող մեր քրդական ողջ համայնքի համար լինի երջանկաբեր: Մաղթում եմ հաջողություններ ձեր գործերում եւ մշակութային եւ այլ ձեռնարկներում: Մենք հպարտանում ենք մեր երկրի քուրդ քաղաքացիներով եւ նրանց արձանագրած հաջողություններով: Նաեւ արձանագրում ենք այն խնդիրները, որոնք առկա են ինչպես ձեզ, այնպես էլ մեր երկրի բազմաթիվ բնակիչների համար: Համոզված եղեք, որ դրանք լուծվելու են մեր երկրի սոցիալ-տնտեսական վերելքի համատեքստում, եւ որ պետությունը ուշադիր է ու շահագրգիռ Հայաստանում բնակվող բոլոր համայնքների զարգացման հարցերում: Կրկին շնորհավորելով Նավրոզի առթիվ` մաղթում եմ ձեզ խաղաղ երկինք եւ հաջողություններ: a7c