text: Կուբա, պաշտոնապես Կուբայի Հանրապետություն (), պետություն տեղակայված Կուբա կղզու, ինչպես նաեւ Խուվենտուդ կղզու եւ մի քանի փոքր կղզեխմբերի վրա։ Կուբան տեղակայված է Կարիբյան ավազանի հյուսիսում, որտեղ հանդիպում են Կարիբյան ծովը, Մեքսիկական ծոցը եւ Ատլանտյան օվկիանոսը։ Այն գտնվում է ԱՄՆ Ֆլորիդա նահանգից եւ Բահամյան Կղզիներից հարավ, Հայիթիի արեւմուտքում եւ Ճամայկայի հյուսիսում։ Երկրի մայրաքաղաքը եւ խոշորագույն քաղաքը Հավանան է։ Մյուս խոշոր քաղաքներն են Սանտյագո դե Կուբան եւ Կամագուեյը։ Կուբան Կարիբյան ավազանի խոշորագույն կղզին է, որի տարածքը կազմում է 109.884 քառակուսի կիլոմետր, իսկ բնակչությամբ երկրորդն է Հայիթի կղզուց հետո, ավելի քան 11 միլիոն բնակչություն։ Տարածքը բնակեցված է եղել Սիբոնեյ ցեղերի կողմից մ.թ.ա. 4-րդ հազարամյակում։ Մինչեւ 15-րդ դարն այստեղ բնակվել են հնդկացի ցեղեր։ 15-րդ դարում Կուբան դարձավ իսպանական գաղութ մինչեւ 1898 թվականի Իսպանա-ամերիկյան պատերազմը, երբ այն ձեռք բերեց անվանական անկախություն, քանի որ դե ֆակտո ենթարկվում էր ԱՄՆ-ին։ Որպես փխրուն հանրապետություն՝ Կուբան փորձեց հաստատել ժողովրդավարական համակարգ, սակայն արմատականության բարձր մակարդակը եւ ազգային անհանդուրժողականության արդյունքում 1952 թվականին հաստատվեց դիկտատուրա՝ Ֆուլխենսիո Բատիստայի գլխավորությամբ։ Հետագայում անկայուն վիճակը հանգեցրեց Բատիստայի պաշտոնանկությանը՝ 1959 թվականի հունվարին Հուլիսի 26 շարժման կողմից, որը հաստատեց կոմունիստական համակարգ Ֆիդել Կաստրոյի ղեկավարությամբ։ Սկսած 1965 թվականից՝ երկիրը կառավարում է Կուբայի կոմունիստական կուսակցությունը։ Երկիրը Սառը պատերազմի ժամանակ կարեւոր դեր խաղաց ԽՍՀՄ-ԱՄՆ հարաբերություններում։ Ատոմային պատերազմը մոտ էր բռնկվելուն Կարիբյան ճգնաժամի ժամանակ՝ 1962 թվականին։ Կուբան մնացած Մարքսիստ-Լենինիստ սոցիալիստական պետություներից այն քչերից է, որն այժմ գոյատեւում է աշխարհում։ Մշակութային առումով Կուբան համարվում է Լատինական Ամերիկայի մաս։ Այն բազմազգ երկիր է, որի ժողովուրդը, մշակույթը ունեն բազմազան արմատներ։ Կուբան ՄԱԿ, Մ77, ՉԵՇ, ԱԿՊ, ԱԼԲԱ եւ ԱԵԿ հիմնադիր անդամ է։ Երկիրը աշխարհի վերջին պլանային տնտեսությամբ երկրներից է, եւ տնտեսության մեջ առաջատար դիրք ունեն շաքարի, ծխախոտի, սուրճի եւ աշխատուժի արտահանումը։ Համաձայն մարդկային զարգացման ինդեքսի՝ Կուբան ունի բարձր զարգացման ինդեքս եւ զբաղեցրնում է 67-րդ տեղն աշխարհում։ Ծագումնաբանություն Պատմաբանները հավատում են, որ Կուբա անվանումը գալիս է Տայնո լեզվից, սակայն դրա հստակ ստուգաբանությունը հայտնի չէ։ Չնայած ստույգ անվանման իմաստը հայտնի չէ, այն կարող է թարգմանվել «որտեղ բերրի հողը հարուստ է» (կուբաու) կամ «մեծ վայր» (կոաբանա)։ Հեղինակները, ովքեր կարծում են Քրիստափոր Կոլումբոսի պորտուգալական ծագմանը, համարում են, որ Կուբա անվանվել է Կոլումբոսի կողմից Կուբա քաղաքի պատվին, որը գտնվում է Պորտուգալիայի Բեժա շրջանում։ Պատմություն Նախակոլումբոսյան ժամանակաշրջան Մինչեւ իսպանացիների ժամանումը Կուբան բնակեցված է եղել երեք տարբեր հնդկացիների ցեղերով՝ Տայնո, Գուանահատաբեյ եւ Սիբոնեյ ժողովուրդներ։ Սիբոնեյների նախնիները գաղթել են Հարավային Ամերիկայից մոտ մ.թ.ա. 5000 թվականին։ Տայնոները ժամանել են Հայիթի կղզուց մոտավորապես 3-րդ դարում։ Երբ Կոլումբոսը ժամանեց Կուբա, Տայնոները առաջնորդ մշակույթով ժողովուրդն էին 150.000 բնակչությամբ։ Տայնոները հիմնականում եղել են անասնապահներ եւ հողագործներ, մինչդեռ Սիբոնեյները նաեւ եղել են ձկնորսներ, որսորդներ եւ հավաքչությամբ զբաղվողներ։ Իսպանացիների կողմից գաղութականացում եւ իշխանություն (1492–1898) Երբ առաջին անգամ իսպանացիները ափ իջան Կուբայում 1492 թվականի հոկտեմբերի 12-ին, այն կոչվում էր Գուհանդահանի։ Քրիստափոր Կոլումբոսը իր երեք նավերով իջեւանեց Կուբայի հյուսիս արեւելյան ափին 1492 թվականի հոկտեմբերի 28-ին։ Կոլումբոսը կղզին հայտարարեց Իսպանիայի թագավորության մաս եւ այն անվանեց Իսլա Խուանա, արքայազն Խուանի պատվին։ 1511 թվականին Դիեգո Վելասկես դե Կուելարի կողմից հիմնադրվեց Կուբայում առաջին իսպանական բնակավայրը Բարակոայում։ Շուտով կառուցվեցին այլ քաղաքներ, ներառյալ Սան Կրիստոբալ դե լա Հաբանան 1515 թվականին, որը հետագայում դարձավ մայրաքաղաք։ Բնիկ Տայնո ժողովուրդը բռնի աշխատանքի ուղարկվեցին էնկոմիենդա համակարգի ներքո, որը նման էր ֆեոդալական համակարգին միջնադարյան Եվրոպայում։ Դարերի ընթացքում տեղաբնիկ ժողովուրդները վերացան մի քանի պատճառով, հիմնականում եվրասիական վարակների պատճառով, որոնցից չունեին բնական իմունիտետ, բացի այդ գաղութարարների ճնշումների պատճառով։ 1529 թվականին կարմրուկի համաճարակի հետեւանքով մահացավ Կուբայում մնացած սակավաթիվ բնիկների երկու երրորդը, որոնք մինչ այդ հաղթահարել էին բնական ծաղիկը։ 1539 թվականի մայիսի 18-ին կոնկիստադոր Էռնանդո դե Սոտոն 600 հետեւորդների հետ Հավանայից մեկնեց ներկայիս ԱՄՆ-ի Հարավարեւելյան մաս, սկսելով Լա Ֆլորիդայից ոսկու, գանձերի, ճանաչման եւ իշխանության որոնումներով։ 1548 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Գոնսալո Պերես դե Անգուլոն նշանակվեց Կուբայի նահանգապետ։ Նա ժամանեց Կուբայի Սանտիագո քաղաք 1549 թվականի նոյեմբերի 4-ին եւ անմիջապես բոլոր բնիկներին հայտարարեց ազատ։ Նա դարձավ Կուբայի առաջին մշտական նահանգապետը, ում նստավայրն էր Հավանան Սանտիագոյի փոխարեն եւ կառուցեց Հավանայի առաջին քարե եկեղեցին։ Երբ ֆրանսիացիները վերցրեցին Հավանան 1555 թվականին, նահանգապետի որդին` Ֆրանցիսկո դե Անգուլոն մեկնեց Մեքսիկա։ Կուբան զարգանում էր դանդաղորեն ի տարբերություն Կարիբյան ավազանի մյուս կղզիների, այստեղ գյուղատնտեսությունը բազմաճյուղ էր։ Սակայն գաղութի զարգացման կարեւոր պատճառն այն էր, որ քաղաքային հասարակություն հիմնականում սատարում էր Իսպանական կայսրությանը։ 18-րդ դարի կեսերին այստեղի գաղութարարներն ունեին 50.000 ստրուկ, համեմատության համար Բարբադոսում կային 60.000 ստրուկ, Վիրջինիայում` 300,000։ Յոթնամյա պատերազմը, որը 1754 թվականի դրությամբ ընդգրկեց երեք մայրցամաքները, նաեւ հասավ իսպանական Կարիբյան ավազան։ Իսպանիայի դաշինքը Ֆրանսիայի հետ ուղղակի ընդհարման բերեց բրիտանացիների հետ եւ 1762 թվականին բրիտանական հինգ ռազմանավեր եւ 4.000 զինվոր դուրս եկան Պորտսմութից, որպեսզի նվաճեն Կուբան։ Բրիտանացիները ժամանեցին հունիսի 6-ին եւ օգոստոսին պաշարեցին Հավանան։ Երբ Հավանան նվաճեցին, բրիտանական նավատորմի ադմիրալ Ջորջ Կեպպելը մուտք գործեց քաղաք եւ վերահսկողություն տարածեց կղզու ամբողջ արեւմտյան մասի վրա։ Բրիտանացիները անմիջապես առեւտրային հարաբերություններ սկսեցին իրենց Հյուսիսային Ամերիկայի եւ Կարիբյան ավազանի գաղութների հետ` արագ կերպարանափոխելով կուբական հասարակությանը։ Նրանք ներմուծում էին սննդամթերք, ձիեր եւ այլ ապրանքներ, բացի այդ հազարավոր ստրուկներ Արեւմտյան Աֆրիկայից որպեսզի աշխատեին շաքարի արտերում։ Չնայած Հավանան, որը դարձավ Ամերիկաների երրորդ խոշորագույն քաղաքը, գրանցեց մեծ զարգացում այս ժամանակաշրջանում, մնաց բրիտանացիների վերահսկողության ներքո կարճ ժամանակ։ Ճնշումները Լոնդոնի շաքարարտադրողների կողմից, ովքեր վախենում էին շաքարի գների անկումից, ստիպեցին վերականգնել իսպանացիների իրավունքները գաղութների նկատմամբ։ Հավանային նվաճումից մեկ տարի նաց ստորագրվեց Փարիզի պայմանագիրը մի կողմից Ֆրանսիայի եւ Իսպանիայի եւ մյուս կողմից Բրիտանիայի միջեւ, որով ավարտվեց Յոթնամյա պատերազմը։ Պայմանագրով Բրիտանիային տրվեց Ֆլորիդան Կուբայի փոխարեն։ Այս քայլին Իսպանիային դրդեց Ֆրանսիան, որը խորհուրդ տվեց ազատվել Ֆլորիդայից, որից հետո ավելի հեշտ կլինի պահպանել Մեքսիկան եւ Ամերիկայի մյուս գաղութները։ Շատ բրիտանացիներ հիասթափված էին` համարելով, որ Կուբան ավելի հարուստ տարածք է քան Ֆլորիդան։ Կուբայում առեւտրի զարգացման համար իրական շարժիչ դարձավ 18-րդ դարի վերջի եւ 19-րդ դարի սկզբի Հայիթյան հեղափոխությունը։ Երբ Կարիբյան ավազանի ամենահարուստ գաղութի ստրուկները ազատվեցին արյունահեղ ապստամբությունից հետո, կուբացի կալվածետերերը վախից բացի նաեւ նոր հնարավորությունների պոտենցյալ տեսան։ Նրանք վախենում էին, որ ապստամբությունների ալիքը կհասնի նաեւ Կուբա։ Կալվածատերերը առավելություն տեսնում էին, քանի որ Կուբան կարող էր զբաղեցնել Հայիթի տեղը շաքարի արտահանման գործընթացում։ Կուբայում նույնպես ստրուկների շրջանում ապստամբության տրամադրությունը բարձր էր։ 1812 թվականի ապստամբությունը ճնշվեց։ 1817 թվականին Կուբայի բնակչությունը կազմում էր 630.980, որից 291.021 սպիտակամորթ, 115.691 ազատ ոչ սպիտակամորթներ եւ 224.268 սեւամոթ ստրուկներ։ Այստեղ ազատների հարաբերակցությունը ստրուկների ավելի մեծ էր քան Վիրջինիայում կամ Կարիբյան ավազանի այլ երկրներում։ 1820-ական թվականներին Իսպանական կայսրության Լատինական Ամերիկայի մյուս երկրները ապստաբեցին եւ անկախություն ձեռք բերեցին, սակայն Կուբան մնաց հավատարիմ։ Կուբայի տնտեսություն շատ էր կախված կայսրությունից։ 1860 թվականի դրությամբ Կուբայում ապրում էին 213.167 ազատ ոչ սպիտակամորթներ, որը կազմում էր ոչ սպիտակամորթների ընդհանուր բնակչության 39%-ը։ Համեմատության համար Վիրջինիայում կային նույն քանակությամբ սեւամորթներ, որոնցից միայն 11%-ն էր ազատ։ Հետապստամբական շրջանում Վիրջինիայում անհանգստացած էին 1831 թվականի Նատ Թյորների ստրուկների ապստամբությունից հետո ազատված սեւամորթերի ճակատագրով եւ այդ պատճառով մեծանում էր խտրականությունը ազատ սեւամորթների նկատմամբ։ Անկախության շարժումներ 1868 թվականին Կառլոս Մանուել դե Սեսպեդեսի գլխավորած ապստամբության գլխավոր նպատակը լիակատար անկախությունն էր։ Դե Սեսպեդեսը, ով շաքարի պլանտատոր էր, ազատություն պարգեւեց իր ստրուկներին եւ հորդորեց կռվել իր հետ Կուբայի անկախության համար։ 1868 թվականի դեկտեմբերի 27-ին նա հռչակագիր թողարկեց, համաձայն որի ստրուկները ազատություն կստանան եթե իր մոտ զինվորական ծառայության անցնեն։ 1868 թվականի ապստամբությունը ձգձվեց եւ դարձավ հակամարտություն, որը հայտնի է Տասնամյա պատերազմ անվանմամբ։ Ապստամբներին միացան երկու հազար Կուբայի Չինացիներ։ Չինացիները ներգաղթել էին որպես պայմանագրային աշխատողներ։ Միացյալ Նահանգները հրաժարվեց ճանաչել Կուբայի նոր կառավարությանը, չնայած Եվրոպայի եւ Լատինական Ամերիկայի շատ երկրներ ճանաչեցին։ 1878 թվականին Զենխոնի պայմանագրով հակամարտությունը ավարտվեց, որով Իսպանիան խոստացավ լայն ինքնիշխանություն տալ Կուբային։ 1879–1880 թվականներին կուբացի հայրենասեր Կալիքստո Գարսիան փորձեց մեկ այլ պատերազմ սկսել, որը հայտնի էր որպես Փոքր պատերազմ, սակայն բավարար աջակցություն չստացավ Ստրկությունը Կուբայում արգելվեց 1875 թվականին, սակայն գործընթացը ավարտվեց միայն 1886 թվականին։ Խոսե Մարտի անունով մի արտաքսված կուբացի 1892 թվականին հիմնեց Կուբայի հեղափոխական կուսակցությունը Նյու Յորքում։ Կուսակցության գերխնդիրն էր ձեռք բերել Կուբայի համար անկախություն Իսպանիայից։ 1895 թվականի Մարտին ուղեւորվեց դեպի Մոնտեքրիստի եւ Սանտո Դոմինգո մինալու Մաքսիմո Գոմեսի շարժմանը։ Մարտին գրեց իր քաղաքական տեսլականը Մոնտեքրիստիի Մանիֆեստում։ Իսպանական բանակի դեմ կռիվները սկսեցին 1895 թվականի փետրվարի 24-ին, սակայն Մարտին հասավ Կուբա միայն 1895 թվականի ապրիլի 11-ին։ Մարտին սպանվեց Դոս Ռիոսի ճակատամարտում 1895 թվականի մայիսի 19-ին։ Նրա մահից հետո նրան կոչեցին Կուբայի ազգային հերոս։ Մոտ 200.000 իսպանացի զինվորներին դիմակայում էին թվաքանակով մի քանի անգամ քիչ ապստամբներ, որոնք ընտրել էին հիմնականում գերիլիա մարտավարությունը։ Իսպանացիները սկսեցին ապստամբության ճնշման գործընթացը։ Գեներալ Վալերիանո Վեյլերը, ով Կուբայի ռազմական նահանգապետն էր, մեծ թվով խաղաղ բնակչության ուղարկեց իր կոչված ռեկոնսենտրադոս-ներ, որը թարգմանվում էր որպես «ամրացված քաղաքներ»։ Դրանք համարվում էին 20-րդ դարի համակենտրոնացման ճամբարների նախատիպերը։ 200.000-ից 400.000 կուբացի քաղաքացի մահացավ քաղցից եւ համաճարագներից այս ճամբարներում, քանակը ստուգվել է Կարմիր խաչի եւ ԱՄՆ սենատոր Ռեդֆիլդ Պրոկտորի կողմից։ Դրանից հետո Ամերիկայում եւ Եվրոպայում տեղի ունեցան ցույցեր ընդդեմ իսպանացիների դաժանությունների։ ԱՄՆ ռազմանավ Maine-ն ուղարկվեց պաշտպանելու ԱՄՆ հետաքրքրությունը, սակայն ժամանելու քիչ անց այն պայթեցվեց Հավանայի ծովախորշում եւ արագորեն խորտակվեց` սպանելով անձնակազմի երեք-քառորդին։ Ռազմանավի խորտակման պատճառները մնացին անհայտ։ ԱՄՆ ժողովրդական կարծիքը կողմ էր ակտիվ ճնշմանը Իսպանիայի նկատմամբ։ Իսպանիան եւ ԱՄՆ-ն պատերազմ հայտարարեցին միմյանց 1898 թվականի վերջին։ Նախորդ տասնամյակներում ԱՄՆ հինգ նախագահներ` Պոլկը, Պիրսը, Բյուկենենը, Գրանթը եւ Մաք-Քինլին, փորձել էին գնել Կուբա կղզին Իսպանիայից։ Հանրապետություն (1902–59) Առաջին տարիներ (1902–1925) Իսպանա-ամերիկյան պատերազմից հետո Իսպանիան եւ Միացյալ Նահանգները ստորագրեցին Փարիզի պայմանագիրը, որի համաձայն Իսպանիան ԱՄՆ-ին զիջեց Պուերտո Ռիկոն, Ֆիլիպինները եւ Գուամը 20 միլիոն ԱՄՆ դոլարի դիմաց։ Կուբան ֆորմալ անկախություն ձեռք բերեց ԱՄՆ-ից 1902 թվականի մայիսի 20-ին որպես Կուբայի հանրապետություն։ Կուբայի նոր սահմանադրության համաձայն ԱՄՆ-ն իրավունք ուներ միջամտելու Կուբայի գործերին, այդ թվում ֆինանսական եւ արտաքին հարաբերություններին։ Պլատտի փոփոխության համաձայն Կուբայից ԱՄՆ-ին էր անցնում Գուանտանամո ծոցի ռազմական նավահանգիստը։ 1906 թվականի վիճարկելի ընտություններից հետո, առաջին նախագահ Թոմաս Էստրադա Պալման առերեսվեց զինված հեղաշրջման, որը կազմակերպել էին անկախության պատերազմի վետերանները, ովքեր հաղթեցին կառավարական զորքերին։ ԱՄՆ-ն միջամտեց եւ օկուպացրեց Կուբան ու Չառլս Էդվարդ Մագունին նշանակեց նահանգապետ երեք տարով։ Կուբացի պատմաբանները Մագունի կառավարման տարիները բնորոշում են կոռուպցիայի աճով։ 1908 թվականին Խոսե Միգել Գոմեսը ընտրվեց նախագահ, սակայն ԱՄՆ-ն շարունակում էր միջամտել Կուբայի գործերին։ 1912 թվականին Պարտիդո Ինդեպենդենտ դե Կոլոր կուսակցությունը փորձեց ստեղծել անջատողական սեւ հանրապետություն Օրիենտե պրովինցիայում, սակայն դաժանորեն ճնշվեց կառավարության կողմից։ 1924 թվականին նախագահ ընտրվեց Խերարդո Մաչադոն։ Նրա ղեկավարման օրոք արագորեն աճեց զբոսաշրջությունը եւ ամերիկյան սեփականությամբ հյուրանոցներ եւ ռեստորաններ կառուցվեցին զբոսաշրջիկների համար։ Զբոսաշրջային բումը ստիպեց զարգացնել վիճակախաղերը եւ պոռնկությունը Կուբայում։ 1929 թվականի Ուլ Սթրիթի ճգնաժամի արդյունքում անկում ապրեցին շաքարավազի գները, որը բերեց քաղաքական ճգնաժամի։ Ցուցարար ուսանողները, որոնք հայտնի էին 1930-ականների սերունդ միացան ընդդիմությանը եւ պահանջեցին ժողովրդականություն չվայելող Մաչադոյի հեռացումը։ Գլխավոր բախումը (որում Կոմունիստական կուսակցությունը միացավ Մաչադոյին) տեղի ունեցավ շաքարավազի բանվորների եւ բանակի միջեւ, ստիպեցին Մաչադոյին հեռանալ երկրից 1933 թվականի օգոստոսին։ Նրան փոխարինեց Կառլոս Մանուել դե Սեսպեդես ի Կուեսադան։ 1933-1940 թվականների հեղափոխություն 1933 թվականին տեղի ունեցավ Սերժանտների հեղաշրջումը ընդդեմ Սեսպեդեսի, որը գլխավորեց Ֆուլխենսիո Բատիստան։ Հեղաշրջման արդյունքում հինգ հոգանոց հատուկ հանձնաժողովը ընտրվեց ժամանակավոր կառավարության ղեկավար։ Այնուհետեւ Ռամոն Գրաու Սան Մարտինը նշանակվեց ժամանակավոր նախագահ։ Գրաուն հրաժարական տվեց 1934 թվականին` ճանապարհը ազատ թողնելով Բատիստայի համար, ով առաջնորդեց Կուբայի քաղաքականությունը հաջորդ 25 տարիներին, չնայած մի շարք ձեւական նախագահներին։ 1933-ից 1937 թվականները անցան անընդհատ սոցիալական եւ քաղաքական բախումների մեջ։ 1933-1940 թվականներին Կուբայում քաղաքական դաշտը դեռեւս չէր ձեւավորվել, միայն 1935–1936 թվականներին փոխվեցին երեք նախագահներ, սակայն երկիրը իրականում ղեկավարում էր ռազմատենչ եւ ռեպրեսիվ քաղաքականության կողմնակից Բատիստան, որպես բանակի գլխավոր հրամանատար։ 1940 թվականի սահմանադրություն Նոր սահմանադրությունը ընդունվեց 1940 թվականներին, որով իրականություն դարձան արմատական պրոգրեսիվ գաղափարները, մեծ դեր տրվեց նաեւ ներառյալ աշխատողների իրավունքներին եւ առողջապահությանը։ Նույն տարում Բատիստան ընտրվեց նախագահ` պաշտոնավարելով մինչեւ 1944 թվականը։ Նա առաջին ոչ սպիտակամորթն էր, ով Կուբայում հաղթեց բարձրագույն քաղաքական պաշտոնը։ Նրա կառավարությունը իրականացրեց մի քանի հիմնական սոցիալական բարեփոխումներ։ Իր պաշտոնավարման օրոք որոշ բարձրաստիճան պաշտոններ զբաղեցրեցին Կոմունիստական կուսակցության անդամներ։ Կուբայի զինված ուժերը չէին ներքաշված Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ռազմական գործողություններին, չնայած Բատիստան պատրաստակամ էր միանալ ԱՄՆ-Լատինական Ամերիկյան զորքերին ընդդեմ Ֆրանկոյական Իսպանիայի, որպեսզի տապալի ավտորիտար ռեժիմը Իսպանիայում։ Բատիստան փոփոխություն կատարեց 1940 թվականի սահմանադրության մեջ, որպեսզի կարողանա վերընտրվել։ 1944 թվականի ընտրություններում հաղթեց Ռամոն Գրաու Սան Մարտինը։ Գրաուն ավելի վատացրեց Կուբայի քաղաքական համակարգի արդեն իսկ շեղված հիմքը, մասնավորապես խափանելով խորապես թերի եւ ոչ արդյունավետ Կոնգրեսի եւ Գերագույն դատարանի գործունեությունը։ 1948 թվականին նախագահ ընտրվեց Կառլոս Պրիո Սոկարասը, ով Գրաուի հետեւորդն էր։ Աուտոտենրիկո կուսակցության կառավարման երկու ժամանակահատվածներում տեղի ունեցավ ներդրումների ներհոսք, ինչը բուռն ու բարձրացրեց հասարակության բոլոր հատվածների կենսամակարդակը մեծ քաղաքային բնակավայրերում ստեղծեց բարգավաճ միջին դաս։ Բատիստան իր պաշտոնավարումը ավարտելուց հետո 1944 թվականից ապրում էր Ֆլորիդայում։ Կուբա վերադարձավ 1952 թվականին նորից նախագահ ընտրվելու նպատակով։ Տեսնելով որ պարտվում է ընտրություններում` կազմակերպեց ռազմական հեղաշրջում։ Նրա վերադարձն իշխանության ուղեկցվեց ֆինանսական, ռազմական եւ տեխնիկական աջակցությամբ Միացյալ Նահանգների կառավարության կողմից։ Բատիստան փոփոխեց սահմանադրությունը եւ չեղարկեց քաղաքական ազատությունների մեծ մասը, այդ թվում գործադուլը։ Այնուհետեւ նա հավասարվեց ամենահարուստ հողատերեի հետ, որոնց պատկանում էին ամենամեծ պլանտացիաները եւ մեծացրեց հարուստների եւ աղքատների միջեւ եղած անջրպետը։ Բատիստան անօրինական համարեց Կումունիստական կուսակցությունը 1952 թվականին։ Հեղաշրջումից հետո Կուբան Լատինական Ամերիկայում ուներ մեկ շնչին ընկնող մսի, բանջարեղենի, հացահատիկի, մեքենաների, հեռախոսների եւ ռադիոների սպառման ինդեքսը, չնայած բնակչության երրորդ մասը համարվում էր աղքատ։ 1958 թվականի դրությամբ Կուբան Լատինական Ամերիկայի երկրների շարքում համարվում էր կյանքի լավ պայմաններով երկիր, որոշ դեպքերում նաեւ համաշխարհային մակարդակով։ Մյուս կողմից, Լատինական Ամերիկայի երկրների մեջ Կուբայում ամենաշատը արտոնությունները տրվեցին աշխատանքային միություններին, այդ թվում, արգելքներ, որոնք վերաբերում էին աշխատանքից հեռացմանը։ Դրանք մեծ չափով ձեռք են բերվել «գործազուրկների եւ գյուղացիների գնով», ինչը հանգեցրեց անհավասարության։ 1933-ից 1958 թվականներին Կուբայում իրականացվեց բազմաթիվ տնտեսական նորմերի ընդունում, որոնք բերեցին տնտեսական խնդիրների։ Գործազրկությունը դարձավ խնդիր, քանի որ աշխատանքային տարիքի հասած անձինք չէին կարողանում աշխատանք գտնել։ Միջին խավը, որը համահունչ էր ԱՄՆ ստանդարտներին, սկսեց դժգոհել գործազրկությունից եւ քաղաքական հետապնդումներից։ Աշխատանքային միությունները սատարեցին Բատիստային մինչեւ վերջ։ Բատիստան մնաց իշխանության գլուխ մինչեւ ստիպված եղավ փախչել 1958 թվականի դեկտեմբերին։ Հեղափոխություն եւ Կոմունիստական կուսակցության կառավարում (1959–ներկա) 1950-ական թվականներին տարբեր կազմակերպություններ, ներառյալ զինված ապստամբության կողմնակիցներ, պայքարում էին երկրում քաղաքական փոփոխություն կատարելու համար։ 1956 թվականին Ֆիդել Կաստրոն եւ նրա մոտ 80 հետեւորդներ իջան Գրանմա զբոսանավից եւ փորձեցին հեղաշրջում սկսել Բատիստայի կառավարության դեմ։ Հեղաշրջումը չիրականացավ մինչեւ 1958 թվականը, երբ Կաստրոյի Հուլիսի 26 շարժումը դարձավ հեղափոխության հիմնական խումբը։ 1958 թվականի վերջին ապստամբները անցան Սիերա Մաեստրա լեռները եւ կազմակերպեցին գլխավոր ժողովրդական ընդվզումը։ Դրանից հետո Կաստրոյի մարտիկները նվաճեցին Սանտա Կլարան եւ 1959 թվականի հունվարի 1-ին Բատիստան իր ընտանիքի հետ միասին փախուստի դիմեց Դոմինիկյան հանրապետություն։ Ավելի ուշ նա մեկնեց պորտուգալական Մադեյրա կղզի եւ վերջնականապես բնակություն հաստատեց Լիսաբոնի մոտակայքում գտնվող Էստորիլ բնակավայրում։ Ֆիդել Կաստրոյի զորքերը մտան մայրաքաղաք 1959 թվականի հունվարի 8-ին։ Լիբերալ Մանուել Առուտիա Լյեոն դարձավ նախագահի ժամանակավոր պաշտոնակատար։ 1959-1966 թվականներին կուբացի խռովարարաները մարտնչեցին Կաստրոյի կառավարության դեմ Էսկամրայ լեռներում։ Կառավարությունը մեծ ջանքերի գնով վերջնականապես ճնշեց խռովությունները։ Այս ապստամբությունը ավելի երկար տեւեց եւ ներքաշեց ավելի շատ զինվորականների, քան Կուբայական հեղափոխությունը։ Ըստ ԱՄՆ պետդեպարտամենտի տվյալների, 1959-1962 թվականներին մահապատժի են ենթարկվոլ 3.200 մարդ։ Այլ հաշվարկների համաձայն մահապատիժների թիվը կազմում էր 4.000-ից 33.000։ 1959 թվականի հեղափոխությունից հետո մահապատժի ենթարկվածների մեծ մասը ոստիկաններ, քաղաքական գործիչներ եւ Բատիստայի հետեւորդներն էին, որոնք Բատիստայի կառավարման ժամանակ ներքաշված էին այնպիսի հանցագործությունների մեջ, ինչպիսիք էին սպանությունները, կտտանքները եւ այլն։ Միացյալ Նահանգները սկզբնական շրջանում սատարում էր Կուբայական հեղափոխությանը` տեսնելով ժողովրդավարական կարգերի հաստատման փորձ, որը կարող է փոխել ամբողջ Լատինական Ամերիկան։ Կաստրոյի կողմից Կոմունիստական կուսակցության օրինականացումը եւ հարյուրավոր մահապատիժները բերեցին երկու երկրների հարաբերությունների սրման։ Գյուղատնտեսական բարեփոխումների օրենքը, որով խոշոր հողատերերը (ներառյալ ԱՄՆ-ից) զրկվեցին իրենց հողերից, ավելի սրեցին հարաբերությունները։ 1960-ից 1964 թվականներին ԱՄՆ սկսեց տնտեսական պատժամիջոցների կիրառումը, այդ թվում երկու երկների միջեւ առեւտրի կասեցումը եւ Կուբայի ԱՄՆ-ում գտնվող բոլոր ակտիվների սառեցումը։ 1960 թվականի փոտրվարին Կաստրոն առեւտրային պայմանագիր ստորագրեց ԽՍՀՄ փոխվարչապետ Անաստաս Միկոյանի հետ։ 1960 թվականի մարտին ԱՄՆ նախագահ Դուայթ Էյզենհաուերը հրահանգեց ԿՀՎ-ին նախագիծ մշակել Կուբայի խռովարարների եւ զինված ջոկատի միջոցով տապալել Կաստրոյի ռեժիմը։ Գործողությունը (հայտնի որպես Խոզերի ծոցի գործողություն) տեղի ունեցավ 1961 թվականի ապրիլի 14-ին։ Գործողությանը մասնակցեցին 1.400 կուբացի արտաքսվածներ որոնք իջեւանեցին Խոզերի ծոցում, սակայն Կաստրոյի տապալման փորձը ձախողվեց։ 1962 թվականի հունվարին Կուբան հեռացվեց Ամերիկյան պետությունների կազմակերպությունից (ԱՊԿ), եւ նույն տարվա վերջում ԱՊԿ-ն հայտարարեց Կուբայի դեմ պատժամիջոցների կիրառման մասին, որոնք համահունչ էին ԱՄՆ պատժամիջոցներին։ Կարիբյան ճգնաժամը տեղի ունեցավ 1962 թվականի հոկտեմբերին։ Կուբան 1963 թվականի դրությամբ լիովին անցում կատարեց կոմունիստական համակարգին, որը նախագծվել էր ԽՍՀՄ կողմից։ 1970-ական թվականներին Ֆիդել Կաստրոնի տասնյակ հազարավոր զինվորականներ տրամադրել ԽՍՀՄ աջակցությամբ պատերազմներին Աֆրիկայում։ Նա աջակցեց Անգոլայի ժողովրդական լիբերալ շարժմանը եւ Մանգիստու Հեյլ Մարիամին Եթովպիայում։ 1970-ականներին կյանքի մակարդակը ծայր աստիճան վատ էր, իսկ անհանդուրժողականությունը բարձր։ Ֆիդել կաստրոն 1970 թվականի իր ելույթում ընդունեց տնտեսական քաղաքականության սխալները։ 1975 թվականին ԱՊԿ-ն ավելացրեց պատժամիջոցները Կուբայի հանդեպ, որին կողմ էին 16 երկիր ներառյալ Միացյալ Նահանգները։ ԱՄՆ-ն սակայն նույնը թողեց իր կողմից կիրառվող պատժամիջոցները։ Կաստրոյի ռեժիմի վրա վատագույնս անդրադարձավ ԽՍՀՄ փլուզումը 1991 թվականին (հայտնի կուբայում որպես Հատուկ ժամանակաշրջան)։ Երկիրը առերեսվեց տնտեսական ծանր իրավիճակի հետ երբ դադարեցվեցին սուբսիդիաները ԽՍՀՄ-ից, որոնք կազմում էին տարեկան 4-ից 6 միլլիարդ ԱՄՆ դոլարին համարժեք, ինչը հանգեցրեց վառելիքի եւ սննդամթերքի դեֆիցիտի։ Կառավարությունը չընդունեց Ամերիկայի օգնությունը սննդամթերքի եւ դեղորայքի տեսքով մինչեւ 1993 թվականը։ 1994 թվականի օգոստոսի 5-ին Հավանայում տեղի ունեցան բազմահազարանոց ցույցեր։ Կուբան գտավ նոր սնուցման աղբյուր ի դեմս Չինաստանի։ Բացի այդ Վենեսուելայի նախագահ Ուգո Չավեսը եւ Բոլիվիայի նախագահ Էվո Մորալեսը դարձան Կուբայի դաշնակիցը եւ գլխավոր նավթ ներմուծողը։ 2003 թվականին կառավարությունը ձերբակալեց եւ բանտարկեց մեծ թվով քաղաքական ակտիվիսների, այս ժամանակաշրջանը հայտնի է «Սեւ Գարուն» անվամբ։ 2008 թվականի փետրվարին Ֆիդել Կաստրոն հայտարարեց, որ հեռանում է Կուբայի նախագահի պաշտոնից։ Փետրվարի 24-ին նրա եղբայր Ռաուլ Կաստրոն հռչակվեց Կուբայի նոր նախագահ։ Իր երդմնակալության արարողության ելույթում Ռաուլը խոստացավ վերացնել որոշ ազատությունը սահմանափակող նորմեր Կուբայում։ 2009 թվականի մարտին Ռաուլ Կաստրոն անվավեր հայտարարեց իր եղբոր կողմից ընդունված օրենքների մի մասը։ 2009 թվականի հունիսի 3-ին Ամերիկյան պետությունների կազմակերպությունը հռչակագիր ընդունեց, որով չեղարկեց Կուբայի անդամակության 47 տարվա արգելքը։ Հռչակագրով սակայն, լիակատար անդամակցությունը կասեցվեց մինչեւ Կուբան չբավարարի ԱՊԿ գլխավոր դրույթներին եւ գաղափարներին։ Ֆիդել Կաստրոն վերահաստատեց իր դիրքորոշումը, որ ինքը հետաքրքրված չէ ԱՊԿ անդամակցությանը հռչակագրից հետո։ 2013 թվականի հունվարի 14-ին կուբան չեղարկեց 1961 թվականին ընդունված պահանջը, համաձայն որի, քաղաքացիները, ովքեր ցանկանում էին ճանապարհորդել արտերկիր պետք է ստանային թանկարժեք պետական համաձայնություն եւ հրավերքի նամակ։ 1961 թվականին Կուբայի կառավարությունը սահմանափակումներ էր մտցրել արտերկիր գնացողների վրա, որպեսզի կանխեր հետհեղափոխական զանգվածային արտագաղթը։ Նրա կանոններով կուբացիներին միայն հարկավոր էր անձնագիր եւ ազգային նույնականացման քարտ որպեսզի կարողանային լքել երկիրը, բացի այդ նրանք կարող էին իրենց հետ վերցնել իրենց երեխաներին։ Սակայն անձնագիր ստանալու համար քաղաքացիները պետք է վճարեին հինգ ամսվա միջին աշխատավարձի չափով։ Այս նոր նախագծի կիրառումից հետո 180.000 քաղաքցի կարողացան լքել եւ վերադառնալ Կուբա։ 2014 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ Կուբայի եւ ԱՄՆ պաշտոնյաների բանակցությունների արդյունքում իրականացվեց ամերիկացի հիսուներկու քաղբանտարկյալների, Ալան Գրոսի փոխանակումը ԱՄՆ-ում բանտարկվա կուբացի գործակալների հետ։ Պետական կարգ եւ քաղաքականություն Կուբայի հանրապետությունը աշխարհում մնացած վերջին սոցիալիստական երկիրն է, որը հետեւում է Մարքսիստ-Լենինիստական գաղափարախոսությանը։ 1976 թվականի սահմանադրությամբ Կուբան սահմանվում էր որպես սոցիալիստական հանրապետություն, իսկ 1992 թվականի սահամադադրությամբ սահմանվեց որ երկիրը հետեւում է Խոսե Մարտիի գաղափարներին եւ Մարքսի, Էնգելսի եւ Լենինի քաղաքական եւ սոցիալական գաղափարներին։ Սահմանադրությամբ Կուբայի Կոմունիստական կուսակցությունը սահմանված է որպես հասարակության եւ պետության առաջնորդ։ Կոմունիստական կուսակցության առաջին քարտուղարը հանդիսանում է նաեւ պետության խորհդրի նախագահը (Կուբայի նախագահ) եւ նախարարների խորհրդի նախագահը (որոշ դեպքերում անվանում են Կուբայի վարչապետ)։ Երկու խորհրդի անդամներին ընտրում է Ժողովրդական իշխանության ազգային ժողովը։ Կուբայի նախագահին նույնպես ընտրում է Ազգային ժողովը հինգ տարով եւ չկա սահմանափակում քանի անգամ կարող է պաշտոնավարել միեւնույն անձը։ Կուբայի Գերագույն դատարանը համարվում է երկրի բարձրագույն մարմինը եւ կառավարության մաս է կազմում։ Այն նաեւ վերջին ատյանի դատարանն է։ Կուբայի օրենսդիր մարմինը Ժողովրդական իշխանության ազգային ժողովն է (Asamblea Nacional de Poder Popular), որը իշխանության բարձրագույն օղակն է` բաղկացած 609 անդամից, որոնք պաշտոնավարում են հինգ տարի։ Ժողովը նիստեր գումարում է տարին երկու անգամ, մնացած ժամանակ օրենսդիր իշխանությունը համարվում է 31 անդամ ունեցող նախարարների խորհուրդը։ Ազգային ժողովի թեկնածուները հաստատվում են համաժողովրդական հանրաքվեի միջոցով։ Կուբայի բոլոր քաղաքացիները, որոնց տարիքը 16 տարեկան եւ ավելի է եւ չեն ներքաշված հանցագործության մեջ, կարող են քվեարկել։ Սահմանադրության 131 հոդվածի համաձայն, ընտրողները ազատ են, հավասար, իսկ ընտրությունները գաղտնի։ Համաձայն 136 հոդվածի թեկնածուն համարվում է ընտրված, եթե ստացել է ընտրողների կեսից ավելիի աջակցությունը։ Ոչ մի քաղաքական կուսակցություն, այդ թվում Կոմունիստական կուսակցությունը, իրավունք չունեն թեկնածու ներկայացնել ազգային ժողովի ընտրություններին։ Կուբայի Կոմունիստական կուսակցությունը 1975 թվականից հետո անցկացրել է վեց հանրագումար։ 2011 թվականի դրությամբ կուսակցությունը ուներ 800.000 անդամ։ Երկրի պետական խորհրդի եւ ազգային ժողովի առնվազն կեսը պետք է լինեն Կոմունիստական կուսակցությունից։ Մնացած անդամները պետք է լինեն անկուսակցական։ Մյուս քաղաքական կուսակցությունների ֆինանսավորման աղբյուրները երկրի դրսից են, սակայն Կուբայի ներսում ընդդիմադիր խմբերի ակտիվությունը նվազագույնի է հասել։ 2013 թվականին Ռաուլ Կաստորն, Կուբայի ներկա նախագահը, հայտարարեց իր հրաժարականի մասին 2018 թվականին, երբ կավարտվի նրա վերջին պաշտոնավարման 5 տարին եւ հույս է հայտնել, որ սահմանափակումներ կմտցվեն ապագահ նախագահի հարոցում, ներառյալ տարիքային սահմանափակում։ Ֆիդել Կաստրոյի մահից հետո 2016 թվականի նոյեմբերի 25-ին Կուբայում հայտարարվեց իննօրյա սուգ։ Այս ժամանակահատվածում բնակիչներին արգելված էր լսել բարձր երաժշտություն, կազմակերպել հավաքույթներ, խմել ալկոհոլ։ Վարչատարածքային բաժանում Երկիրը բաժանված է 15 պրովինցիաների եւ մեկ հատուկ կարգավիճակով շրջանի (Խուվենտուդ կղզի)։ Նախկինում երկիրը բաժանված էր վեց պատմական պրովինցիաների` Պինար դել Ռիո, Հավանա, Մատանսաս, Լաս Վիլաս, Կամագուեյ եւ Օրիենտե։ Ներկա վարչատարածքային միավորները մոտավոր համընկնում էին ռազմական շրջանների հետ, որոնց բաժանվել էր Կուբան անկախության համար պատերազմի ժամանակ։ Կուբայի պրովինցիաներն են. Մարդու իրավունքներ Կուբայի կառավարությունը մեղադրվել է բազմաթիվ անգամ մարդու իրավունքների խախտման մեջ, ներառյալ տանջանքների, անհիմն բանտարկությունների, անտեղի դատական գործերի եւ արտադրատական մահապատիժների (նաեւ հայտնի որպես «Էլ Պարեդոն») մեջ։ Human Rights Watch-ը զեկուցել է, որ կառավարությունը օգտագործել է բոլոր տեսակի լծակները եւ Կուբայում անընդհատորեն խախտվում են ազատ կամաարտահայտման, հաղորդակցման, ժողովրդական, սեփականության իրավունքները։ 2003 թվականին Եվրոպական միությունը (ԵՄ) մեղադրեց Կուբայի կառավարությունը շարունակական մարդու իրավունքների եւ ֆունդամենտակ ազատության իրավունքի խախտման համար։ ԵՄ հորդորեց Կուբայում անցկացնել շարունակական հասարակական եւ տնտեսական բարեփոխումներ, բացի այդ անհապաղ ազատ արձակել քաղբանտարկյալներին։ Միացյալ Նահանգները շարունակում է կիրառել էմբարգո Կուբայի դեմ, մինչեւ Կուբայում չհաստատվի ժամանակակից ժողովրդավարական համակարգ եւ մարդու իրավունքների պաշտպանության հստակ մեխանիզմներ, չնայած Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր ասամբլեան 1992 թվականից, ամեն տարի զեկույց է ընդունում, համաձայն որի էմբարգոյի կիրառումը համարվում է ՄԱԿ-ի կանոնադրության եւ միջազգային իրավունքի խախտում։ Կուբան համարում է, որ էմբարգոն ինքնին մարդու իրավունքների խախտում է։ 2014 թվականի դեկտեմբերի 17-ին ԱՄՆ նախագահ Բարակ Օբաման հայտարարեց Կուբայի հետ դիվանագիտական հարաբերությունների վերականգնման մասին եւ հորդորեց Կոնգրեսին վերջացնել էմբարգոն։ Համաձայն տարբեր աղբյուրների, Կուբայում կային երկրորդ ամենաշատ բանտարկված լրագրողները աշխարհում 2008 թվականի դրությամբ (ամենաշատը Չինաստանում են), ներառյալ ։ Կուբայում այլախոհները ձերբակալվում եւ բանտարկվում են։ 1990-ականներին Human Rights Watch-ը հաշվետվություն ներկայացրեց, համաձայն որի Կուբայի բանտային համակարգը ամենամեծերից է Լատինական Ամերիկայում` ներառելով 40 առավելագույն անվտանգությամբ բանտեր, 30` նվազագույն եւ 200 աշխատանքային ճամբարներ։ Համաձայն նույն Human Rights Watch-ի Կուբայի բանտերում անմարդկային պայմաններ են, որտեղ բանտարկյալները պարբերաբար զոհ են դառնում ֆիզիկական եւ սեռական բռնությունների։ 2010 թվականի հուլիսին, ոչ պաշտոնական Կուբայի մարդու իրավունքների հանձնաշողովը զեկուցեց, որ Կուբայում կան 167 քաղբանտարկյալներ, իսկ նույն տարվա սկզբում նրանք 201-ն էին։ Հանձնաժողովի ղեկավարը զեկուցեց, որ բանտարկությունը փոխարինվել է վախի եւ ագրեսիայի կիրառումով։ Ֆիդել Կաստրոյի կառավարման օրոք ընդհանուր առմամբ քաղաքական դրդապատճառներով բանտարկվել կամ ազատազրկվել է մոտ 200.000 անձ։ Արտաքին քաղաքականություն Կուբան աջակցում էր Ալժիրին 1961-1965 թվականներին։ Կուբան տասնյակ հազարավոր զիվորներ ուղարկեց Անգոլա Անգոլիայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ։ Կուբան նաեւ ռազմական օգնություն ցուցաբերեց Եթովպիային, Գվինեային, Գվինեա Բիսաուին, Մոզամբիկին եւ Եմենին։ Կուբայի արտաքին քաղաքականությունը բնորոշ չէ նման փոքր, զարգացող երկրին։ Նմանատիպ քաղաքականություն էր փորձում վարել 1959 թվականին Դոմինիկյան հանրապետությունը, սակայն փորձը ձախողվեց։ Կուբան Ամերիկաների համար Բոլիվարյան դաշնության հիմնադիր անդամ է 2012 թվականի վերջի դրությամբ տասնյակ հազարավոր կուբացի բուժմասնագետներ աշխատում էին արտասահմանում միայն Վենեսուելայում 30.000 բժիշկ, որոնք գործուղվել էին նաֆթ բժիշկների դիմաց ծրագրով։ 1996 թվականին Միացյալ Նահանգները ի դեմս նախագահ Բիլ Քլինտոնի, առաջադրեցին Կուբայի ազատության եւ ժողովրդական հանդուրժողականության ակտը, որն առավել հայտնի է որպես Հելմս-Բարտոն ակտ։ 2008 թվականին ԵՄ եւ Կուբան համաձայնեցին ամբողջությամբ վերականգնել հարաբերությունը եւ համագործակցությունը։ ԱՄՆ նախագահ Բարակ Օբաման 2009 թվականի ապրիլի 17-ին Տրինիդադ եւ Տոբագոյում հայտարարեց, որ Միացյալ Նահանգները ճանապարհներ է որոնում նոր հարաբերություններ սկսել Կուբայի հետ եւ հանեց Բուշի կողմից մտված Կուբացիների ճանապարհորդության արգելքը ԱՄՆ-ից Կուբա։ 2014 թվականի դեկտեմբերի 17-ին ԱՄՆ եւ Կուբայի միջեւ կնքվեց պայմանագիր, որը հայտնի դարձավ որպես «Կուբական արահետ», միջնորդներ հանդիսացան Կանադա եւ Ֆրանցիսկոս պապը։ Պայմանագրով սկսվեց երկու երկրների միջեւ դիվանագիտական հարաբերությունների վերականգնման գործընթացը։ Կուբան եւ Միացյալ Նահանգները համաձայնեցին իրականացնել քաղբանտարկյալների փոխանակում եւ ԱՄՆ սկսեց Հավանայում դեսպանատան կառուցումը։ 2015 թվականի ապրիլի 14-ին Սպիտակ տունը հայտարարեց, որ նախագահ Օբաման կհեռացնի Կուբան ահաբեկչությունը ֆինանսավորող պետությունների ցուցակից։ Կուբայի կառավարությունը ողջունեց բանակցությունների վերսկսումը։ 2015 թվականի հունիսին Կուբան եւ ԱՄՆ-ն համաձայնեցին վերաբացել իրենց դեսպանատները մայրաքաղաքներում 2015 թվականի հուլիսի 20-ին։ Հանցագործություն եւ իրավապահ համակարգ Բոլոր իրավապահ մարմինները կենտրոնացած են Կուբայի ներքին գործերի նախարարության ենթակայության ներքո, որոնցից գլխավորը Հեղափոխական զինված ուժերն են։ Կուբայի բնակիչները կարող են օգտվել ոստիկանության ծառայություններից` հավաքելով «106» իրենց հեռախոսներով։ Ոստիկանության ուժերը կոչվում են «Policía Nacional Revolucionaria» կամ PNR։ Կուբայի կառավարությունը նաեւ ունի հատուկ գործակալություն, որը կոչվում է Ինտելիգենս Դիրեկտորատ, որը սերտ համագործակցում է ռուսական Անվտանգության դաշնային ծառայության հետ։ Զինված ուժեր 2009 թվականին Կուբան զինված ուժերի վրա ծախսել է 91,8 միլիոն դոլար։ 1985 թվականին Կուբան իր ՀՆԱ-ի 10%-ը հատկացնում էր ռազմական ծախսերին։ Ամերիկյան ագրեսիայի դիմակայելու համար, ինչպիսին էր Խոզերի ծոցի գործողությունը, Կուբան կառուցեց Լատինական Ամերիկայի երկրորդ խոշորագույն զինված ուժերը, առաջինը Բրազիլիան է։ 1975 թվականից մինչեւ 1980-ականների վերջը ԽՍՀՄ ռազմական օգնությունները Կուբայում մեծացրեցին երկրի ռազմական հնարավորությունները։ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Կուբան զգալի կրճատեց ռազմական անձնակազմը` 235.000-ից 1994 թվականի դրությամբ կրճատեց 60.000-ի 2003 թվականի դրությամբ։ Տնտեսություն Կուբան պետական մակարդակով հետեւում է սոցիալիստական սկզբունքների` կազմակերպելուն պետական վերահսկողությամբ պլանային տնտեսություն։ Արտադրության մեծ մասի սեփականատերը պետությունն է եւ աշխատուժի մեծ մասը աշխատում է պետական համակարգում։ Վերջին տարիներին կա մասնավոր հատվածում աշխատուժի աճի տենդենց։ 2006 թվականին պետական հատվածում աշխատում էր աշխատուժի 78%-ը, իսկ մասնավոր հատվածում` 22%, համեմատության համար 1981 թվականին այս թվերը 91.8% եւ 8.2% էին։ Պետական ծախսումները կազմում են ՀՆԱ-ի 78,1%-ը։ Յուրաքանչյուր կազմակերպություն, որը ցանկանում է վարձել կուվացու, պարտավոր է վճարել Կուբայի կառավարությունը, որը իր հերթին վճարում է աշխատողին կուբական պեսոներով Միջին ամսական աշխատավարձը 2013 թվականի հուլիսի դրությամբ կազմում էր 466 կուբական պեսո, որը հավասար է մոտ 19 ԱՄՆ դոլարի։ Կուբան ունի երկակի արժույթային համակարգ, աշխատավարձերը եւ գնանշումները կատարվում են կուբական պեսոյով (CUP), մինչդեռ զբոսաշրջային համակարգը աշխատում է Փոխարկելի պեսոյով (CUC), որը համահունչ է ԱՄՆ դոլարին։ Ամեն կուբայական տնտային տնտեսություն ունի սննդամթերք եւ հիմնական մթերք գնելու ամսական նորմա (Կուբայում անվանում են լիբրետա), որը կարող է գնել անվանական արժեքով։ Կուբայի ՀՆԱ-ն՝ մեկ շնչին բաժին ընկնող հաշվով, 2010-2020 Մինչեւ 1959 թվականի Ֆիդել Կաստրոյի հեղափոխությունը Կուբան Լատինական Ամերիկայի ամենաառաջադեմ եւ հաջողակ երկրներից էր։ Կուբայի մայրաքաղաք Հավանան «փայլուն եւ զարգացող քաղաք էր»։ Կուբայի տնտեսությունը 20-րդ դարի առաջին կեսին զարգանում էր ԱՄՆ-ին շաքարավազի վաճառքով։ Կուբան կիսագնդում 5-րդն էր մեկ շնչին ընկնող եկամտով, 3-րդը` կյանքի ապահովվածությամբ, 2-րդ մեկ շնչին ընկնով ավտոմեքենաների եւ հեռախոսների քանակով եւ առաջինը` մեկ շնչին ընկնող հեռուստացույցերով։ Կուբայի գրագիտության աստիճանը 76% էր, ինչը չորրորդն էր Լատինական Ամերիկայում։ Կուբան նաեւ աշխարհում 11-րդն էր մեկ շնչին ընկնող բժիշկների քանակով։ Շատ մասնավոր բժշկական հաստատություններ եւ հիվանդանոցներ անվճար բուժ սպասարկում էին մատուցում աղքատներին։ Կուբայում եկամտի բաշխումը շատ ավելի լավ էր կատարվում քան մնացած լատինամերիկյան հասարակություններում։ Այնուամենայնիվ եկամտի բաշխումը ոչ հավասարաչափ էր իրականացվում քաղաքների եւ գյուղերի միջեւ եւ հատկապես սպիտակամորթների եւ սեւամորթների միջեւ։ Կուբացիները ապրում էին ծայրաղքատության մեջ գյուղական համայնքներում։ Համաձայն կուբացի պատմաբան Լուիս Պերեսի «Հավանան այն ժամանակ ներկայիս Լաս Վեգասն էր»։ 2016 թվականին Մայամի Հերալդը գրել է,- «... կուբացիների մոտ 27 տոկոսն ապրում էր ամսական մինչեւ $50 պայմաններում, 34 տոկոսը ստանում էր ամսական 50-ից 100 ԱՄՆ դոլար եւ 20 տոկոսը` 101-ից 200 ԱՄՆ դոլար։ Տասներկու տոկոսը ստանում էին 201-ից 500 ԱՄՆ դոլար, 4 տոկոսը ավելի քան 500 ԱՄՆ դոլրա, ներառյալ 1,5 տոկոսը, որը ստանում էր 1.000 դոլարից ավելի»։ Կուբայի հեղափոխությունից մինչեւ ԽՍՀՄ փլուզումը, Կուբայի տնտեսությունը կախված էր Մոսկվայի կողմից տրամադրված սուբսիդիաներից Կուբայի արտահանման դիմաց։ Սուբսիդիաների կորուստը բերեց Կուբայի տնտեսության խորը ճգնաժամի, որը Կուբայում անվանում են «Հատուկ ժամանակաշրջան»։ Կուբան որոշակի սահմանափակ թվով գործողությունները իրականցանել, որպեսզի կարողանա բավարարել սննդամթերքի, առաջին անհրաժեշտության ապրանքների եւ ծառայությունների պահանջարկը։ Այս քայլերի թվում էր որոշ մասնավոր ընկերություններին թույլատրումը առեւտուր իրականացնել ԱՄՆ դոլարով եւ զբոսաշրջության խթանումը։ Կուբայում ներդրվեցին ունիկալ քաղաքային ֆերմերային համակարգ, որը կոչվում է օրգանոպոնիկոս, որպեսզի լրացնեն ԽՍՀՄ-ից այլեւս չներմուծվող սննդամթերքի բացը։ ԱՄՆ կողմից կիրառված էմբարգոյից հետո Կուբան ազգայնականացրեց ԱՄՆ քաղաքացիների սեփականությունները, որը բնորոշվեց որպես մարդու իրավունքների խախտում։ Էմբարգոն մեծ հարված հասցրեց Կուբայի տնտեսությանը։ 2009 թվականի Կուբայի կառավարությունը էմբարգոյի վնասները հաշվում էր տարեկան 685 միլիոն ԱՄՆ դոլար։ Կուբայի ղեկավարությունը որոշեց բարեփոխումներ մտցնել գյուղատնտեսական ոլորտում։ 2008 թվականին Ռաուլ Կաստրոն սկսեց գյուղատնտեսական բարեփոխումները, որպեսզի բավարարի սննդի պահանջարկը, քանի որ սննդամթերքի 80%-ը ներմուծվում էր։ Բարեփոխումների հիմնական նպատակն էր հողի արդյունավետության բարձրացումը։ Վենեսուելան օրական Կուբա է ներմուծում 110.000 բարել նաֆթ, փոխարենը Կուբան վճարում է գումարով եւ մոտ 44.000 կուբացու ծառայություններով, դրանց մեծ մասը բուժաշխատողներ են։ 2005 թվականին Կուբայի արտահանումը կազմել է 2,4 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, ինչով աշխարհում զբաղեցնում է 114-րդ տեղը եւ ներմուծումը` 6,9 միլիարդ դոլար, աշխարհում` 87 տեղը։ Արտահանման հիմնական գործընկերներն են Կանադան 17,7%, Չինաստանը 16,9%, Վենեսուելան 12,5%, Նիդերլանդները 9% եւ Իսպանիան 5,9% (2012)։ Կուբան հիմնականում արտահանում է շաքարավազ, նիկել, ձուկ, դեղորայք, ցիտրուսային մրգեր եւ կոֆե, ներմուծում է սննդամթերք, վառելիք, հագուստ եւ տեխնիկա։ Կուբայի համախառն պարտքը կազմում էր 13 միլիարդ դոլար կամ ՀՆԱ-ի 38%-ը։ Կուբային էր նախկինում պատկանում շաքարավազի համաշխարհային առաջարկի 35%-ը, սակայն ներկայումս այդ թիվը նվազել է մինչեւ 10% մի քանի տնտեսական եւ քաղաքական պատճառներով, ներառյալ շաքարավազի համաշխարհային գների նվազումը, ինչը Կուբային դուրս մղեց մրցակցային դաշտից։ 2008 թվականին հայտարարվեց աշխատավարձերի բարձրացման մասին, ինչը պետք է բարձրացինի աշխատանքի արտադրողականությունը։ 2010 թվականից կուբացիներին թույլատրվեց կառուցել սեփական տներ։ Ըստ Ռաուլ Կաստրոյի նրանք կարող են առանց պետության թույլտվության բարելավռլ իրենց տները։ Փաստացի Կուբայում չկան անտուններ եւ կուբացիների 85%-ը ունի իր սեփական տունը եւ չի վճարում գույքահարկ կամ վարձակալության դիմաց։ Հիպոթեքային վարկերի տոկոսները չեն կարող գերազմանցել տան տիրոջ եկամուտները 10%-ը։ 2011 թվականի օգոստոսի 2-ին The New York Times-ը հայտարարեց, որ Կուբան նախատեսում է օրինականացնել գույքի առք ու վաճառը մինչեւ տարեվերջ։ Ըստ մասնագետների, այս բարեփոխումը տնտեսության համար ավելի շահութաբեր կլինի, քան Ռաուլ Կաստրոյի մյուս բարեփոխումները։ Այն կարող է կրճատել մոտ մեկ միլիոն պետական աշխատատեղ, կբարեփոխվի բյուրոկրատական համակարգը։ Այս բարեփոխումները շատերը անվանում են «Նոր կուբայական տնտեսություն»։ 2013 թվականի հոկտեմբերին Ռաուլ Կաստրոն ասաց, որ պատրասվում է միացնել երկու արժույթները, սակայն 2016 թվականի օգոստոսի դրությամբ արժույթները դեռեւս միացված չէին։ 2012 թվականի օգոստոսին «Կուբաէներգիա ընկերությունը» հայտարարեց Կուբայում արեւային էներգիայի առաջին կայանի բացման մասին եւ մինչեւ 2013 թվականը նախատեսվում էր բացել եւս 10 կայան։ Կուբայում գործազրկության տոկոսն ընդհանուր աշխատուժի մեջ, 2000-2018 Ռեսուրսներ Կուբայի բնական ռեսուրսներն են շաքարավազը, ծխախոտը, ձուկը, ցիտրուսային մրգերը, սուրճը, լոբին, բրինձը, կարտոֆիլը եւ գյուղատնտեսական կենդանիները<ref name=factb։ Կուբայի ամենակարեւոր հանքային ռեսուրսը նիկլն է, որը կազմում էր արտահանման 21%-ը 2011 թվականին։ Կուբայի նիկելի հանքավայրերում տարեկան արդյունահանվում է 71.000 տոննա նիկել, որը համաշխարհային արդյունահանման 4%-ն է։ 2013 թվականի դրությամբ Կուբայում նիկել պահուստները հաշվվում էին 5,5 միլիոն տոննա, ինչը կազմում է համաշխարհային պահուստների 7%-ը։ Կանադական Sherritt International ընկերությունը սպասարկում է խոշոր նիկել հանքավայր Մոայում։ Կուբան նայեւ զտացված կոբալտի գլխավոր արդյունահանողներից է։ 2005 թվականին US Geological Survey ընկերությունը հետազոտեց Հյուսիսային Կուբայի ավազանը եւ հայտարարեց 4,6 միլիոնից 9,3 միլիոն բարել նավթի հնարավոր պաշարների մասին։ 2006 թվականից Կուբան հետազոտում է տեղանքը հնարավոր պահուստների հայտնագործման նկատառումներով։ Զբոսաշրջություն Զբոսաշրջությունը Կուբայում կազմակերպված է այնպես, որպեսզի հնարավորինս մեկուսանա Կուբայի հասարակությունից, հաճախ այն անվանում են «էնկլավային զբոսաշրջություն» կամ «մեկուսացված զբոսաշրջություն»։ Օտարերկրյա այցելուների հետ կուբացիների շփումը 1992-ից 1997 թվականներին դե ֆակտո անօրինական էր։ Զբոսաշրջության զգալի աճ տեղի ունեցավ Հատուկ ժամանակաշրջանում, որը Կուբայի տնտեսության համար կարեւոր դեր խաղաց ծանր տարիներին։ Վերջին տասնամյակում Կուբան եռապատկեց իր մասնաբաժինը Կարիբյան ավազանի զբոսաշրջությունում, որը արդյունք էր զբոսաշրջության ոլորտում մեծ ներդրումների։ 2003 թվականին Կուբա է այցելել 1,9 միլիոն զբոսաշրջիկ, հիմնականում Կանադայից եւ Եվրոպական միությունից, իսկ հասույթը զբոսաշրջությունից կազմել է 2,1 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ 2011 թվականին երկիր են այցելել 2,688,000 զբոսաշրջիկ, ինչը Կարիբյան ավազանում երրորդ ցուցանիշն է (Դոմինիկյան հանրապետությունից եւ Պուերտո Ռիկոյից հետո)։ Բժշկական զբոսաշրջություն հատվածը երկիր է բերում հազարավոր եվրոպացիների, լատինաամերիկացիների, կանադացիների եւ ամերիկացիների ամեն տարի։ Լայնորեն տարածված սեքս-տուրիզմը անկում է ապրում Կուբայի արդարադատության նախարարի ջանքերով։ Ըստ Կանադայի կառավարության ճամբորդության խորհրդատվական կայքի, Կուբան ակտիվորեն աշխատում է արգելել երեխաների սեքս տուրիզմը եւ մեծ թվով զբոսաշրջիկներ, ներառյալ կանադացիներ, կալանավորվել են 16-ից փոքր երեխաների նկատմամբ սեռական հարաբերություններ ունենալու համար։ Դրա համար նախատեսված է ազատազրկում 7-ից 25 տարի։ Շատ տուրիստական ենթակառուցվածքներ տուժեցին 2017 թվականի սեպտեմբերի 8-ին, որբ Իրմա փոթորիկը անցավ կղզիով։ Փոթորիկից ամենաշատը տուժեց Կամագուեյ կղզեխումբը կղզու հյուսիսային հատվածը, չնայած այստեղ չկային մեծ թվով զբոսաշրջային գոտիներ։ Աշխարհագրություն Կուբան մի կղզիների կղզեխումբ է, որը գտնվում է Կարիբյան ծովի հյուսիսում, որտեղ միանում են Մեքսիկական ծոցը եւ Ատլանտյան օվկիանոսը։ Այն տեղակայված է 19° եւ 24°Հ լայնությունների ու 74° եւ 85°Ա երկարությունների միջեւ։ Միացյալ Նահանգները գտնվում են 150 կմ հյուսիսում եւ հյուսիսարեւմուտքում (ամենամոտ կետը Քի Ուեստ) եւ Բահամյան Կղզիները գտնվում են 21 կմ դեպի հյուսիս։ Մեքսիկան գտնվում է 210 կմ հեռավորության վրա Յուկատանի նեղուցի երկայնքով դեպի արեւմուտք (ամենամոտ կետը Կինտանա Ռոո նահանգի Կաբո Կատոչեն)։ Հայիթին գտնվում է 77 կմ դեպի արեւելք, Ճամայկան (140 կմ) եւ Կայմանյան կղզիները հարավում են։ Կուբան գլխավոր կղզին է, շրջապատված չորս ավելի փոքր խբով կղզիներով։ Կոլորադոս կղզեխումբը գտնվում է հյուսիս-արեւմտյան ափին, Սաբանա-Կամագուեյ կղզեխումբը` հյուսային կենտրոնական ափին, Խարդինես դե լա Ռեյնան` հարավային կենտրոնական ափին եւ Կանարեոս կղզեխումբը հարավ արեւմտյան ափին։ Գլխավոր կղզու անվանումը Կուբա է, որի երկարությունը 1.250 կմ է, ներառում է երկրի տարածքի գլխավոր մասը եւ համարվում է Կարիբյան ավազանի խոշորագույն եւ աշխարհի մեծությամբ 17-րդ կղզին։ Հիմնական կղզին հիմնականում հարթավայրային է` ներառելով Սիեռա Մաեստրա լեռները, որոնց բարձրագույն կիտը Տուրքինո պիկն է (1974 մետր)։ Երկրորդ խոշորագույն կղզին Խուվենտուդ կղզին է (երիտասարդության կղզի) Կանարեոս կղզեխմբում, 2200 կմ քառակուսի տարածում։ Կուբայի ընդհանուր ցամաքակն տարածքը կազմում է 109.884 կմ քառակուսի, կամ 110.860 կմ քառակուսի ներառյալ ափամերձ եւ տարածքային ջրային շրջանները։ Կլիմա Կղզու հարավային մասի կլիման հյուսիսարեւադարձային է, իսկ մնացած հատվածում` արեւադարձային։ Կլոր տարին հիմնականում փչում են հյուսիս-արեւելյան քամիները։ Ջերմաստիճանը միջինում համընկնում է Կարիբյան ավազանի միջին հետ, որը բերում է տաք ձմեռներ էկվատորից։ Կուբայի կլիման ավելի տաք է քան Հոնգ Կոնգում, որը գտնվում է գրեթե նույն զուգահեռականում։ Հիմնականում չոր եղանակներ լինում են նոյեմբերից ապրիլ ամիսներին, իսկ անձրեւներ շատ տեղում են մայիսից հոկտեմբեր։ Միջին ջերմաստիճանը հունվարին 21 °C է, իսկ հուլիսին`27 °C։ Տաք ջերմաստիճանի պատճառով Կուբայում հաճախակի են լինում Մեքսիկական ծոցին բնորոշ փոթորիկներ։ Փոթորիկների մեծ մասը լինում են սեպտեմբեր եւ հոկտեմբեր ամիսներին։ Իրմա փոթորիկը հասավ կղզի 2017 թվականի սեպտեմբերի 8-ին, որի քամու արագությունը հասնում էր 260 կիլոմետր ժամի, Կամագուեյ կղզեխմբում։ փոթորիկը հասար Սիեգո դե Ավիլա նահանգ կեսգիշերին եւ շարունակեց անցնել Կուբայով մյուս օրը։ Ամենամեծ վնասը փոթորիկը հասցրեց հիմնական կղզու հյուսիսային մասում, ինչի արդյունքում վնասվեցին տներ եւ գործարաններ, հյուսիսային ափի մեծ մասը հոսանքազրկվեց։ Այդ ընթացքում մոտ մեկ միլիոն մարդ, ներառյալ զբոսաշրջիկներ տարհանվեցին։ Վարադերոյի հյուրանոցային գոտին նույնպես վնասվեց, սակայն կառավարությունը հավաստիացրեց, որ կվերականգնի այն մինչեւ հիմնական զբոսաշրջային ժամանակահատվածը։ Ըստ տարբեր աղբյուրների փոթորիկի հետեւանքով մահացել է 10 մարդ, որից յոթը Հավանայում, հիմնականում շինությունների փլուզումից։ Մայրաքաղաքի որոշ հատվածներում ջրհեղեղ էր։ Ժողովրդագրություն Համաձայն 2010 թվականի պաշտոնական մարդահամարի Կուբայի բնակչությունը 11.241.161, որից 5.628.996 տղամարդ եւ 5.612.165 կին։ Ծնելիության գործակիցը (9,88 ծնունդ 2006 թվականին) նվազագույներից է Արեւմտյան կիսագնդում։ Չնայած երկրի բնակչությունը աճել է չորս միլիոնով 1961 թվականից հետո, այն սկսեց նվազել 2006 թվականին, քանի որ ցածր ծնելության գործակիցը ուղղորդվեց արտագաղթի հետ։ Ծնելության մակարդակի անկումը ամենամեծն էր Արեւեմտյան կիսագնդում, ինչին խթանեց աբորտների օրինականացումը Կուբայում։ Կուբայում աբորտների գործակիցը կազմում է 58,6 1996 թվականին, մինչդեռ Կարիբյան ավազանում այն միջինը կազմում է 35, Լատինական Ամերիկայում` 27 եւ Եվրոպայում` 48։ Բացի այդ լայնորեն օգտագործվում է բեղմնականխումը։ Ըստ հաշվարկների իգական սեռի 79%-ը օգտվում է բեղմնականխումից։ Կուբայի բնակչությունը, 2000-2021 Էթնիկ խմբեր Կուբայի բնակչությունը ունի բազմազան էթնիկ կազմ, ինչը հետեւանք է բարդ գաղութական անցյալի։ Ամուսնությունները տարբեր էթնիկ խմբերի միջեւ տարածված է, ինչի արդյունքում առաջացել են բազմաթիվ ռասայական կազմեր։ Ըստ Մայամիի համալսարանի հետազորտությունների, կուբացիների 62%-ը սեւամորթ են, մինչդեռ 2002 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն 65.05%-ը սպիտակամորթ են։ Իրականում Կուբայում աֆրոկուբացիների հստակ թիվը որոշելը շատ բարդ է եւ վիճելի, այն տատանվում է 34-ից 62 տոկոս։ 2014 թվականի ուսումնասիրությունների համաձայն կուբացիների 72%-ը ունեն եվրոպական արմատներ, 20%-ը` աֆրիկյան եւ 8%-ը բնիկ ամերիկյան։ Ասիացիները կազմում են Կուբայի բնակչության 1%-ը, որոնց մեծ մասը չինական արմատներ ունի։ Նրանց մեծ մասը աշխատուժի տեսքով բերվել են իսպանացի եւ ամերիկացի կոնկեսկադորների կողմից 19-րդ դարում եւ 20-րդ դարի սկզբին։ Ներկայումս չինացու արմատներով կուբացիների թիվը հաշվվում է 114.240։ Աֆրոկուբացիների նախնին եղել է հիմնականում Յորուբա ժողովուրդը, որը Բանտու ժողովրդի մասնիկն է Կոնգոյի իջվածքից, բացի այդ Կարաբալի ժողովուրդը եւ Արարա ժողովուրդը Դահոմեայից։ Ներգաղթ եւ արտագաղթ Ներգաղթը եւ արտագաղթը մեծ դեր են խաղացել Կուբայի ժողովրդագրության մեջ։ 18-րդ դարից մինչեւ 20-րդ դարի սկիզբը մեծ թվով կանարիացիներ, կատալոնացիներ, անդալուսացիներ, գալիսիացիներ եւ այլ իսպանական ժողովուրներ ներգաղթեցին Կուբա։ Միայն 1899-1930 թվականներին մոտ մեկ միլիոն իսպանացի մուտք գործեց երկիր, չնայած շատերը անմիջապես վերադարձան Իսպանիա։ Մյուս ներգաղթյալների թվեին են պատկանում ֆրանսիացիները, պորտուգալացիները, իտալացիները, ռուսները, հոլանդացիները, հույները, բրիտանացիները եւ իռլանդացիները, ինչպես նաեւ ԱՄՆ քաղաքացիները, որոնք ժամանել էին Կուբա 19-րդ դարի վերջին եւ 20-րդ դարի սկզբին։ Նախահեղափոխական Կուբան բնութագրվում էր արտագաղթի մեծ մակարդակով, որը ուներ մեծ եւ ազդեցիկ սփյուռք։ 1959 թվականի հունվարից հետո երեք տասնամյակի ընթացքում ավելի քան մեկ միլիոն կուբացի, բոլոր սոցիալական խմբերից, որը կազմում էր բնակչության 10%-ը, արտագաղթեց ԱՄՆ։ Կուբան ունի մեծ սփյուռք նաեւ Իսպանիայում, Միացյալ Թագավորությունում, Կանադայում, Մեքսիկայում եւ Շվեդիայում։ Երկիրը հիմնականում լքում էին ծովով, փոքր նավակներով եւ անկայուն նավերով։ 1994 թվականի սեպտեմբերի 9-ին Կուբայի եւ Միացյալ Նահանգների կառավարությունները համաձայնեցին, որ ԱՄՆ-ն տարեկան կտրամադրի 20.000 վիզա, փոխարենը Կուբայի կառավարությունը պետք է արգելի փոքր նավակներով վտանգավոր ճամփորդությունները դեպի ԱՄՆ։ Կրոն 2010 թվականին Pew Forum-ը տվյալներ հրապարակեց, համաձայն որի Կուբայի բնակչության 65%-ը քրիստոնյա է (60%-ը Կաթոլիկ կամ մոտ 6,9 միլիոն մարդ 2016 թվականի դրությամբ, 5%-ը բողոքական կամ մոտ 575.000 մարդ 2016 թվականի դրությամբ), 23%-ը` առանց կրոնի, 17%-ը դավանում է ազգային կրոնի (ինչպիսին է սանտերիան) եւ մնացած 0,4%-ը դավանում է այլ կորնների։ Կուբան պաշտոնապես աշխարհիկ պետություն է։ Կրոնական ազատությունը հաստատվել է 1980-ական թվականներին, իսկ 1992 թվականի սահմանադրությամբ երկիրը բնորոշվում է որպես աթեիստական։ Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցին ամենամեծ կրոնն է, որի հիմքերը գալիս են Իսպանիայի գաղութականացումից։ Չնայած 2006 թվականին բնակչության կեսից քիչն է իրեն համարում կաթոլիկ, այն մնաում է երկրի առաջատար կրոնը։ Հովհաննես Պողոս II եւ Բենեդիկտոս XVI պապերը ժամանել են Կուբա համապատասխանաբար 1998 եւ 2011 թվականներին, Ֆրանցիսկոս պապը ժամանել է Կուբա 2015 թվականի սեպտեմբերին։ Ամեն պապի ժամանումից առաջ Կուբայի կառավարությունը ազատ էր արձակում որոշակի բանտարկյալների, որպես մարդասիրական հյուրընկալություն։ 1990-ականներին աղանդավորական շարժումների վերականգնումը պետության կողմից բերեց Հոգեգալստականների զարգացումը։ Որոշ խմբեր ունեին ավելի քան 100.000 անդամ։ Այնուամենայնիվ Ավետարանչական բողոքականները, որոնք գտնվում էին Կուբայի եկեղեցիական խորհրդի հովանու ներքո, մնացին շատ հզոր։ Կուբայում կան նաեւ փոքր հրեական (500 հրեա 2012 թվականին), մուսուլմանական եւ Բահաի կրոնի համայնքներ։ Լեզուներ Կուբայի պաշտոնական լեզուն իսպաներենն է եւ Կուբացիների լայն մեծամասնությունը խոսում է այդ լեզվով։ Իպսաներենը որպես խոսակցական Կուբայում հայտնի է կուբայական իսպաներեն եւ հանդիսանում է Կարիբյան իսպաներենի ճյուղ։ Լուսումի լեզուն, որը Արեւմտյան աֆրիկյան Յորուբա լեզվի ենթաճյուղն է, օգտագործվում է որպես եկեղեցական լեզու Սանտերիայի հետեւորդների համար եւ համարվում է միակ երկրորդ լեզուն։ Հայիթյան կրեոլյան լեզուն երկրորդ ամենաշատ խոսվող լեզուն է Կուբայում, որով խոսում են հայիթցի ներգաղթյալները եւ նրանց սերունդները։ Ներգաղթյալների մեծ հատված նաեւ խոսում է գալիսերեն եւ կորսիկերեն։ Խոշորագույն քաղաքներ Մեդիա Մեդիան Կուբայում առկա է մի քանի տեսակով` հեռուստատեսություն, ռադիո, լրագիր եւ ինտերնետ։ Կուբայում մեդիա դաշտը վերջին հինգ տասնամյակում խստորեն վերահսկվում է կառավարության կողմից։ Կառավարությունը վերահսկում է նորությունները, տեղեկատվությունները եւ դրանց տարածումը։ Լրագրողները պետք է գործեն ըստ օրենքի, որը արգելում է հակակառավարական քարոզչությունը եւ պաշտոնյաների վարկաբեկումը, խախտողները կարող են ազատազրկվել մինչեւ երեք տարի։ Մասնավոր սեփականությամբ լրատվամիջոցները արգելված են, եւ կառավարությանն են պատկանում բոլոր տեսակի խոշոր լրատվամիջոցները։ Լրագրություն Կուբայում գործում են մի քանի տասնյակ առցանց տարածքային լրագրեր։ Միակ ազգային օրաթերթը Granma-ն է, որը հանդիսանում է Կուբայի կոմունիստական կուսակցության օրաթերթը։ Շաբաթական տարբերակը կոչվում է Granma International, հրատարակվում է անգլերենով, իսպաներենով, ֆրանսերենով, պորտուգալերենով, թուրքերենով եւ գերմաներենով, ունի առցանց տարբերակ։ Համացանց Կուբան ունի ամենացածր համացանցային շրջանառության գործակիցներից մեկը Արեւմտյան կիսագնդում։ Կուբայում համացանցը բնորոշվում է ցածր քանակությամբ օգտատերերով, սահմանափակ դիտողականությամբ եւ բարձր արժողությամբ։ Համացանցը Կուբայում չի զարգացել 1996 թվականի հիմնադրումից ի վեր մի քանի պատճառով. տնտեսական պատճառներով, քանի որ փլուզվել էր ԽՍՀՄ-ը ԱՄՆ էմբարգոն թույլ չի տալիս օգտվել ավելի էժան սնուցման ճանապարհներից կառավարությունը վախենում է, որ համացանցը կարող է միջոց հանդիսանալ հետագա հեղափոխությունների համար։ Մշակույթ Կուբայի մշակութը առաջացել է մի քանի մշակույթների միաձուլումից, որոնցից հիմնականներն են իսպանական եւ աֆրիկյան մշակույթները։ 1959 թվականի հեղափոխությունից հետո կառավարությունը սկսեց ազգային կրթական համակարգի բարեփոխումները, համաձայն որի միջնակարգ կրթությունը դարձավ պարտադիր, բացի այդ հիմնադրվեցին բազմաթիվ մարզական, բալետի եւ երաժշտական կենտրոններ։ Երաժշտություն Կուբայի երաժշտությունը շատ հարուստ է եւ կարեւոր դեր է խաղում Կուբայի մշակույթում։ Կուբայի երաժշտության հիմնական ձեւը Սոն երաժշտությունն է, որը հիմք է հանդիսացել բազմաթիվ երաժշտական ոճերի, ինչպիսիք են մամբոն, չա-չա-չան եւ սալսան։ Ռումբա («de cajón o de solar») երաժշտության հիմքերը գալիս են աֆրո-կուբական մշակույթից, որին խառնվել են իսպանական ոճային տարրեր։ Տրես երաժշտական գործիքը Կուբայում հայտնագործել են իսպանական լարային գործիքների հիման վերա (գործիքը պարունակում է իսպանական կիթառի եւ լյուտնյայի տարրեր)։ Կուբայի մյուս ավանդական երաժշտական գործիքներն ունեն աֆրիկյան, Տայնո ծագում կամ եկուղը միասին, ինչպիսիք են մարակասը, գուիրոն, մարիմբուլան եւ տարբեր փայտե գործիքներ ներառյալ մայոհուականը։ Կուբական փոփ երաժշտության բոլոր ոճերը լայնորեն ընդունված եւ ճանաչված են ամբողջ աշխարհում։ Կուբական դասական երաժշտությունը, որը ունի ուժեղ աֆրիկյան եւ եվրոպական ազդեցություն, բնորոշվում է սիմֆոնիկ եւ սոլո ստեղծագործություններով եւ ստացել է համաշխարհային ճանաչում մեծ մասամբ այնպիսի կոմպոզիտորների շնորհիվ ինչպիսիք է Էռնեստո Լեկուոնա։ Հավանան եղել է ռեփի սիրտը 1990-ական թվականների սկզբին։ Խոհանոց Կուբական խոհանոցը իսպանական եւ կարիբյան խոհանոցների միաձուլումն է։ Կուբայում օգտագործվում են իսպանական խոհանոցի մեթոդները եւ տեխնոլոգիաները ու որոշ կարիբյան համեմունքներ։ Սննդի նորմավորումը, որը Կուբայում սովորական է դարձել վերջին չորս տասնամյակում ուղղակի ազդեցություն է ունեցել ուտեստների վրա։ Ավանդապես Կուբայում ուտեստները չեն մատուցվում առանձին-առանձին, այն մատուցում են միեւնույն ժամանակ։ Կուբայի խոհանոցում օգտագործվում է մեծ քանակությամբ բանան, սեւ լոբի եւ բրինձ։ Կուբայի ճանաչված ճաշատեսակներից են ռոպա վիեխան (աղացած տավարի միս), Կուբական հացը, խոզի միսը սոխով եւ արեւադարձային մրգերը։ Մսային շատ ուտեստներ եփվում են դանդաղ կրակի վրա։ Սխտորը, խնկածաղիկը եւ դափնու տերեւները մնում են հիմնական համեմունքները։ Գրականություն Կուբայի գրականությունը վերելք ապրեց 19-րդ դարում։ Գլխավոր թեմաներն էին անկախությունը եւ ազատությունը, որի առաջին օրինակները եղան Խոսե Մարտիի գործերում, ով Կուբայի գրականության Մոդերնիստ ուղղության հիմնադիրն էր։ Նիկոլաս Գիլյենի եւ Խոսե Տալլետի նման գրողները գրականությամբ ուշադրությունը կոնտրոնացրեին հասարակական ընդվզման վրա։ Շատ ազդեցիկ էին Դուլսե Մարիա Լոյնասի եւ Խոսե Լեսամա Լիմայի բանաստեղծություններն ու վեպերը։ Ռոմանտիստ գրող Միգել Բարնետը, ով գրել է «Բոլորը երազում են Կուբայում», բացահայտեց մելանխոլիկ Կուբան։ Ալեխո Կարպենտիերը շատ կարեւոր դեր խաղաց մոգական ռեալիզմ շարժման մեջ։ Writers such as Ռեյնալդո Արենասի, Գուիլերմո Կաբրերա Ինֆանտեի եւ ավելի ժամանակակից Դայնա Չավիանոյի, Պետրո Խուան Գուտիերեսի, Զոե Վալդեսի, Գուիլերմո Ռոսալեսի եւ Լեոնարդո Պեդուրայի նման գրողները լայն ճանաչում գտան Կուբայի սահմաններից դուրս հետհեղափոխական շրջանում, չնայած նրանցից շատերը շարունակեցին ստեղծագործել լինելով արտաքսված, քանի որ Կուբայի իշխանությունների կողմից ենթարկվում էին հալածանքների` խիստ գաղափարական վերահսկողությանը չդիմանալով։ Սպորտ ԱՄՆ-ի հետ պատմական կապերի շնորհիվ, Կուբայում հայտնի են շատ սպորտաձեւեր, որոնք հայտնի են նաեւ Հյուսիսային Ամերիկայում, ավելի էիչ հայտնի են Լատինական Ամերիկայում ճանաչված սպորտաձեւերը։ Բեյսբոլը ավելի շատ ճանաչված է քան այլ սպրոտաձեւերը` ներառյալ ֆուտբոլը, բասկետբոլը, վոլեյբոլը, կրիկետը եւ աթլետիկան։ Կուբան համաշխարհային սպորտում առաջատար դեր ունի սիրողական բռնցքամարտում եւ մասնակցում է միջազգային բոլոր հեղինակավոր մրցաշարերին։ Կուբան նաեւ մասնակցում է Օլիմպիական խաղերին։ Կրթություն Հավանայի համալսարանը հիմնադրվել է 1728 թվականին, բացի այդ Կուբայում կան նաեւ մեծ քանակությամբ բարձր մակարդակի քոլեջներ եւ համալսարաններ։ 1957 թվականին, հեղափոխությունից առաջ Կուբայում գրագիտության մակարդակը չորրորդն էր տարածաշրջանում եւ ըստ Միացյալ Ազգերի կազմում էր 80%, ինչը ավելի բարձր էր քան Իսպանիայում։ Կաստրոն ստեղծեց պետական վերահսկողությամբ համակարգ եւ արգելեց մասնավոր կրթական հիմնարկների գործունեությունը։ Դպրոց երեխաները ընդունվում են վեց տարեկանում եւ թերի միջնակարգ կրթությունը ավարտում 15 տարեկանում։ Բոլոր աշակերտները առանց հաշվի առնելու սեռը եւ տարիքը, պետք է կրեն դպրոցական համազգեստ։ Նախնական կրթությունը տեւում է վեց տարի, միջնակարգ կրթությունը բաժանված է երկու մասի, հինական եւ նախահամալսարանական կրթություն։ Կուբայում գրագիտությունը 99,8 տոկոս է, ինչի շնորհիվ Կուբան գրագիտության մակարդակով լավագույն տասնյակում է աշխարհում, հիմնականում Կուբայում դպրոցների անվճար լինելու շնորհիվ։ Կուբայում բարձրագույն դպրոց ընդունվելու մակարդակը 94 տոկոս է։ Կուբայում բարձրագույն ուսումնական հաստատություններն են համալսարանները, ինստիտուտները, բժշկական ինստիտուտները եւ պոլիտեխնիկ ինստիտուտները։ Կուբայի բարձրագույն կրթության նախարարը մշակել է մի սխեմա, որի համաձայն ուսումնական հաստատությունները գործում են կեսօրից հետո, անգամ երեկոյան գյուղատնտեսական աշխատողների համար։ Կրթությունը Կուբայում ունի ուժեղ քաղաքական եւ գաղափարական ուղղվածություն։ Կուբան նաեւ կազմակերպում է օտարերկրյա սահմանափակ թվով ուսանողների ուսուցում Լատինամերիկյան բժշկական դպրոցում։ Ըստ Webometrics Ranking of World Universities կազմակերպության երկրի լավագույն համալսարաններն են Հավանայի համալսարանը (1680-րդը աշխարհում), Խոսե Անտոնիո Էչեվերիայի անվան ինստիտուտը (2893-րդ) եւ Սանտիագո դա Կուբայի համալսարանը (3831-րդ). Առողջապահություն Կուբայում կյանքի միջին տեւողությունը 78,3 տարի է (76,2 տարի տղամարդկանց եւ 80,4 տարի կանանց համար)։ Այս ցուցանիշով Կուբան 55-երորդն է աշխարհում եւ 5-րդը Ամերիկաներում` հետ մնալով Կանադայից, Չիլիից, Կոստա Ռիկայից եւ ԱՄՆ-ից։ 1000 մարդուն մահերի թիվը 1990-1995 թվականներին հասել է 10-ի, 1957 թվականի 32-ի փոխարեն, 2006 թվականին ցուցանիշը եղել է 6,1 եւ 5,13 2009 թվականին։ Պատմականորեն Կուբան ունեցել է բժշկական անձնակազմի բարձր վարկանիշ եւ մեծ ներդրում ունի համաշխարհային առողջապահական համակարգում 19-րդ դարից սկսած։ Ներկայումս Կուբան ունի ընդհանուր առողջապահական համակարգ եւ բացի դեղորայքներից մնացած բժշկական ծառայություններից կարող է օգտվել յուրաքանչյուր քաղաքացի։ Բժշկական ծառայությունների որակը չի զիջում զարգացած երկրներին։ Հիվանդությունները եւ սրտի կաթվածները Կուբայում աճեցին 1960-ական թվականներին հեղափոխությունից անմիջապես հետո, երբ 6.000 բժիշկ լքեց երկիրը Recovery occurred by the 1980s, եւ երկրի առողջապահական համակարգը զգալի անկում ապրեց։ Կոմունիստական կառավարությունը որոշեց, որ ընդհանուր առողջապահական համակարգը առաջնային է երկրի առողջապական համակարգի բարելավման համար։ Ինչպես Կուվայի տնտեսության մյուս հատվածները, առողջապահական համակարգը նույնպես սնվում էր ԽՍՀՄ կողմից տրամադրված սուբսիդիաներից, որոնք վերացան 1991 թվականին եւ վիճակը ավելի վատացավ ԱՄՆ կողմից կիրառված էմբարգոյից հետո։ Հետեւանքների մեջ էին բժիշկների ցածր աշխատավարձը, տեխնիկական թույլ հագեցվածությունը, դեղորայքների սակավությունը։ Կուբան ունի բժիշկ-հիվանդ ամենաբարձր հարաբերակցությունը աշխարհում եւ ավելի քան 40 երկիր է գործուղում հազարավոր բժիշկների։ Ըստ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության Կուբան ունի լայն հնարավորություններ կրթելու գերազանց բժիշկներ եւ քույրեր, որոնք կարող են ամբողջ աշխարհին օգտակար լինեն։ 2014 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ Կուբայում վերապատրաստում անցած մոտ 50.000 առողջապահության մասնագետներ աշխատում են աշխարհի 66 երկրներում։ Կուբացի ֆիզիկոսները մեծ դեր ունեցան Արեւմտյան Աֆրիկայում Էբոլայի համաճարագի դեմ պայքարում։ Դեղանյութերի ներմուծմամբ եւ արտահանմամբ զբաղվում է Quimefa Pharmaceutical Business Group (FARMACUBA) կազմակերպությունը Հիմնական արդյունաբերության նախարարության կողմից։ Այս կազմակերպությունը նաեւ իրականացնում է դեղորայքի տեխնիկական տեղեկատվության տրամադրմամբ։ Կապ չունենալով Արեւմուտքի հետ ԱՄՆ էմբարգոյի պատճառով` Կուբայում հաջողությամբ զարգանում է քաղցկեղի կանխարգելման միջոցները, որը ներկայումս նաեւ հասանելի է ԱՄՆ հետազոտողների համար Կուբայի հետ կնքված վերջին շրջանի պայմանագրերի համաձայն։ Այս միջոցները հասանելի են կուբացիներին անվճար 2011 թվականից։ 2015 թվականին Կուբան դարձավ առաջին երկիրը, որը կարողացավ բուժել մորից երեխուն անցած ՄԻԱՎ-ի եւ սիֆիլիսի հարուցիչները, ինչը Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը որակեց հնարավոր լավագույն հանրային ձեռքբերումներից մեկը։ Պատկերասրահ Տես նաեւ Կուբա (քաղաք) Կուբացիներ Ծանոթագրություններ Կուբա Կարիբյան ավազանի երկրներ Կղզի պետություններ Լատինական Ամերիկա ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ 1902 հիմնադրված պետություններ եւ տարածքներ Հանրապետություններ


ՔԿՀ-ներում կա մի խնդիր, որի մասին լռում ենք. Արթուր Սաքունց | Հելսինկյան Քաղաքացիական Ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակ 13:24, October 13, 2017 | Այլ լրատվամիջոցներ, Նորություններ | Քրեակատարողական հիմնարկներ Իր հերթին ՔԿՀ-ներում հասարակական վերահսկողություն իրականացնող հասարակական դիտորդների խմբի անդամ Ռոբերտ Ռեւազյանը նշեց. «Ակնհայտ է, որ ՔԿՀ-ներում շերտավորումներ կան, խտրական դրսեւորումներ: Ամենակարեւոր խնդիրներից մեկն է: Դա նաեւ կրկնահանցագործությունների պատճառ է»:


source: fineweb

text: You must be of legal drinking age in the country in which you are accessing this site. By entering you agree to our terms & conditions and our privacy policy. ARARAT IS COMMITTED TO RESPONSIBLE DRINKING! Ձեր տարիքը պետք է համապատասխանի այն երկրի ալկոհոլի օգտագործման օրինական տարիքին, որտեղից մուտք եք գործում այս կայք: Արարատը խրախուսում է ալկոհոլի չափավոր օգտագործումը Для входа на сайт вы должны быть совершеннолетним. АРАРАТ ПОДДЕРЖИВАЕТ ОТВЕТСТВЕННОЕ ПОТРЕБЛЕНИЕ АЛКОГОЛЯ.


Լրատվություն Մամլո հաղորդագրություններ 20.06.2017 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանն ընդունել է անվանի կոմպոզիտոր Գիա Կանչելիին Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր ընդունել է Վրաստանի եւ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ, կոմպոզիտոր Գիա Կանչելիին, ով ժամանել է Հայաստան հունիսի 18-20-ը Երեւանում անցկացվող Կանչելիին նվիրված փառատոնին մասնակցելու նպատակով: Ողջունելով անվանի կոմպոզիտորին՝ Հանրապետության Նախագահը նշել է, որ Հայաստանում շատ սիրում ու բարձր են գնահատում Գիա Կանչելիի արվեստը, ինչի վկայությունն է նրան նվիրված երեւանյան փառատոնը: Այն, ըստ Նախագահի, կոմպոզիտոր Կանչելիի երաժշտական ժառանգության նկատմամբ հայ հանդիսատեսի սիրո եւ... 201d 17.06.2017 / Նախագահն այցելել է ՏՏ ոլորտում գործունեություն իրականացնող «Սոֆտկոնստրակտ» եւ «Պիկսարտ» ընկերություններ Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր ներկա է գտնվել Երեւանում «Սոֆտկոնստրակտ» ընկերության գրասենյակի բացման արարողությանը: Ընկերությունը գործունեություն է ծավալում տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտում՝ մասնավորապես, զբաղվում է բազմապրոֆիլ ծրագրավորմամբ: Մեծ Բրիտանիայի եւ Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորությունում հիմնադրված «Սոֆտկոնստրակտ»-ը ներկայումս գրասենյակներ է բացել աշխարհի 14 երկրներում եւ ունի ավելի քան 500 գործընկեր: Երեւանի քաղաքապետի, ՀՀ տրանսպորտի, կապի... 16.06.2017 / Նախագահի մոտ տեղի է ունեցել խորհրդակցություն՝ նվիրված Հայաստան-սփյուռք վեցերորդ համաժողովի նախապատրաստմանը Նախագահ Սերժ Սարգսյանի մոտ այսօր տեղի է ունեցել խորհրդակցություն՝ Հայաստան-սփյուռք համահայկական վեցերորդ համաժողովի նախապատրաստական աշխատանքները քննարկելու նպատակով: Ընդգծելով, որ Հայաստան-սփյուռք նախորդ խորհրդաժողովը տեղի է ունեցել 2014 թվականին, եւ այդ երեք տարիների ընթացքում թե՛ Հայաստանում, թե՛ սփյուռքի տարբեր համայնքներում տեղի են ունեցել զգալի փոփոխություններ, ի հայտ են եկել նոր մարտահրավերներ եւ հնարավորություններ, Հանրապետության Նախագահը կարծիք է հայտնել, որ այդ հանգամանքներն... 16.06.2017 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանն ընդունել է «Գազպրոմ» ընկերության վարչության նախագահ Ալեքսեյ Միլլերին Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր ընդունել է «Գազպրոմ» ՀԲԸ վարչության նախագահ Ալեքսեյ Միլլերին: Ընդգծելով, որ այս տարին հոբելյանական է երկու երկրների համար` Հայաստանի Հանրապետությունը եւ Ռուսաստանի Դաշնությունը նշում են դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման 25-ամյակը, Հանրապետության Նախագահը գոհունակությամբ է արձանագրել, որ այդ 25 տարիները դարձել են բոլոր ուղղություններով երկու պետությունների դաշնակցային փոխգործակցության ամրապնդման տարիներ: Հայ-ռուսական միջպետական... 16.06.2017 / Նախագահին էներգետիկ ենթակառուցվածքների եւ բնական պաշարների նախարարը զեկուցել է ոլորտում իրականացվող բարեփոխումների մասին Հանրապետության Նախագահի հետ աշխատանքային հանդիպման ընթացքում ՀՀ էներգետիկ ենթակառուցվածքների եւ բնական պաշարների նախարար Աշոտ Մանուկյանն այսօր զեկուցել է ոլորտում իրականացվող բարեփոխումների, ակնկալվող արդյունքների, ընթացիկ ծրագրերի եւ առկա խնդիրների լուծման հնարավորությունների մասին։ Աշոտ Մանուկյանը Նախագահին տեղեկացրել է տարածաշրջանային համագործակցության ծրագրերի եւ այդ ուղղությամբ իրականացվող միջոցառումների, մասնավորապես` Իրան-Հայաստան եւ Հայաստան-Վրաստան էլեկտրահաղորդման բարձրավոլտ... 15.06.2017 / Հանրապետության Նախագահի նստավայրում տեղի է ունեցել Տաջիկստանի նախագահ Էմոմալի Ռահմոնի հրաժեշտի արարողությունը Նախագահի նստավայրում այսօր տեղի է ունեցել պաշտոնական այցով Հայաստան ժամանած Տաջիկստանի նախագահ Էմոմալի Ռահմոնի հրաժեշտի պաշտոնական արարողությունը: Մինչ այդ տեղի ունեցած առանձնազրույցի ընթացքում երկու երկրների ղեկավարները բարձր են գնահատել այցի շրջանակներում կայացած բանակցությունների արդյունքները, որոնք, կողմերի համոզմամբ, նոր ազդակ կհաղորդեն հայ-տաջիկական բարեկամական հարաբերությունների զարգացմանն ու փոխադարձ հետաքրքրություն ներկայացնող ոլորտներում համագործակցության խորացմանը:


source: wikipedia

text: Հուլիսի 11, տարվա 192-րդ (նահանջ տարիներին՝ 193-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 173 օր։ Դեպքեր 1848 - Լոնդոնում բացվում է Վաթերլոո երկաթուղային կայարանը 1859 - Սանկտ Պետերբուրգում օծվում է Սբ. Իսահակի տաճարը 1919 - Նիդերլանդներում մտցվում է ութժամյա աշխատանքային օր 1950 - Պակիստանը միանում է Արժույթի միջազգային հիմնադրամին 1971՝ Փիթսբուրգում կայանում է Հիսուս Քրիստոս գերաստղ ռոք-օպերայի առաջին ներկայացումը Պատահարներ 1983 - Էկվադորում Boeing 737-ի վթարից զոհվում է 119 մարդ 1995՝ Կուբայում Ան-24 ինքնաթիռն ընկնում է Կարիբյան ծովը, զոհվում է 44 մարդ 2005 - Ռուսաստանի Ուխտա քաղաքի առեւտրի կենտրոնում ծագած հրդեհից զոհվում է 25 մարդ Ծնունդներ 1825 - Գաբրիել Սունդուկյան հայ գրող եւ դրամատուրգ 1911 - Էդուարդ Թոփչյան, հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու (մ. 1975) 1916 - Ալեքսանդր Պրոխորով Александр Прохоров ռուս ֆիզիկոս 1958 - Ուգո Սանչես Մեքսիկացի ֆուտբոլիստ 1979 - Իմ Սու Ջոնգ,հարավկորեացի դերասանուհի Մահեր 969 - Օլգա, Կիեւի իշխանուհի 1906 - Հայնրիխ Գելցեր Heinrich Gelzer գերմանացի պատմաբան, հայագետ 1937 - Ջորջ Գերշվին George Gershwin ամերիկացի կոմպոզիտոր 1941 - Արթուր Էվանս Arthur John Evans անգլիացի հնագետ 1951 - Առնոլդ Շյոնբերգ, ավստրիացի կոմպոզիտոր, երաժշտական տեսաբան 1967 - Կարապետ (Կարպիս) Ավագյան (ռումիներեն՝ Garabed Avachian) ռումինահայ ջութակահար 1995 - Գեորգի Ֆարմանյանց ռուսաստանցի հայազգի բալետմեյստեր 1999 - Կարեն Ոսկանյան Արցախի պատերազմի մասնակից 2003 - Բիշամ Սահնի, հնդիկ գրող, դերասան 2011 - Թոմ Գերելս Anton M.J. "Tom" Gehrels հոլանդական ծագումով ամերիկացի աստղագետ Տոներ Աշխարհի բնակչության համաշխարհային օր Շոկոլադի համաշխարհային օր Ծանոթագրություններ


source: CulturaX

text: Հոկտեմբերի 21-ին համապետական շաբաթօրյակ կանցկացվի - Mediamax.am Հասարակություն | Հոկտեմբեր 12, 2017 12:46 Հոկտեմբերի 21-ին համապետական շաբաթօրյակ կանցկացվի Երեւան: Մեդիամաքս: ՀՀ վարչապետ Կարեն Կարապետյանը կառավարության այսօրվա նիստում հանձնարարել է հետեւողականորեն շարունակել «Մաքուր Հայաստան» ծրագրի շրջանակում աշխատանքները: «Անցած ամիսների ընթացքում «Մաքուր Հայաստան» ծրագրի շրջանակում իրականացվել է ծավալուն աշխատանք, կազմակերպվել է երկու համապետական շաբաթօրյակ եւ երկու լրացուցիչ համաքաղաքային շաբաթօրյակ Երեւանում: Հոկտեմբերի 3-ի դրությամբ արձանագրված 2029 աղբանոցներից մաքրվել կամ կոնսերվացվել են 1574-ը»,- ասել է վարչապետը: Նա ընդգծել է, որ բոլոր մարզերում ստեղծվել են համապատասխան հանձնաժողովներ եւ աշխատանքային խմբեր, գործադիր իշխանության մարմիններում նույնպես նշանակվել են «Մաքուր Հայաստան» ծրագրի պատասխանատուներ, մշակվել եւ Ազգային ժողով է ներկայացվել աղբահանության եւ սանիտարական մաքրման ոլորտի կարգավորմանը կարգավորման միջոցների կիրառմանն ուղղված օրենսդրության փաթեթը: Կառավարության ղեկավարի խոսքով՝ աղբահանության պայմանագրերի կնքման եւ վճարումների հավաքագրման վերաբերյալ հանձնարարականի արդյունքում կնքված պայմանագրերի թիվը կրկնապատկվել է եւ կազմում է սուբյեկտների 25%-ը:


text: «Հինգերորդ իշխանությունը» – Varuzhan Geghamyan's blog on Turkey and beyond April 16, 2018 April 16, 2018 Varuzhan Թուրքիայի Գյումյուշհանե նահանգում ծնված եւ մեծացած գործարար Այդըն Դողանը (Aydın Doğan) 1979թ. գնեց հայտնի «Միլլիյեթ» (Milliyet) թուրքական օրաթերթը եւ այդպիսով մուտք գործեց թուրքական մեդիա ասպարեզ։ Տարիների ընթացքում Դողանը դարձավ թուրքիայի խոշորագույն մեդիա ընկերության՝ «Դողան Հոլդինգի» (Doğan Holding) միլիարդատեր սեփականատերը։ Նրա ղեկավարած ընկերությանն էին պատկանում հեղինակավոր Hürriyet, Posta, Fanatik պարբերականները, CNN Türk, Kanal D հեռուստալիքներ, Doğan Haber Ajansı լրատվական գործակալությունը եւ եւս մի քանի տասնյակ մեդիա ընկերություններ, որոնք Այդըն Դողանին դարձնում էին Թուրքիայի ամենաազդեցիկ գործարարներից մեկը։ Գործարար Այդըն Դողանը Սակայն մի քանի օր առաջ՝ 2018թ. մարտի 22-ին Դողանը հանդես եկավ մի հայտարարությամբ, որտեղ ասվում էր. «Արդեն 80-ն անց եմ։ Այս փուլում իմ ցանկությամբ որոշեցի վերջակետ դնել հրատարակչական գործիս»։ Այս ուշացած հայտարարությունը հաստատեց մինչ այդ շուրջ մեկ շաբաթ Թուրքիայում օրակարգային գլխավոր թեմայի իսկությունը. Պարոն Դողանը վաճառում է իր մեդիա կայսրությունը 1.1 մլրդ ԱՄՆ դոլարով։ Այս իրադարձությունը շատ կարեւոր հանգրվան է Թուրքիայի ժամանակակից պատմության մեջ մի քանի պատճառներով, որոնք էլ կփորձեմ ներկայացնել այս սյունակիս շրջանակներում։ Լրագրողական ընտանիքներից դեպի բիզնես հոլդինգներ Առաջին հայացքից կարող է թվալ, թե վերոնշյալ իրադարձությունը պետք է գլխավորապես հետաքրքիր լիներ Թուրքիայի տնտեսությունը մեկնաբանող վերլուծաբաններին՝ որպես խոշոր բիզնես գործարք։ Մինչդեռ «Դողան» մեդիա հոլդինգի վաճառքը ունի խիստ կարեւոր նշանակություն. այն անմիջապես ազդելու է թուրքական քաղաքական եւ սոցիալ-մշակութային որոշ տեղաշարժերի համար։ Նախ եւ առաջ մի քանի խոսքով ներկայացնեմ այն վիճակը, որը տիրում էր թուրքական մեդիա դաշտում վերջին տարիներին։ Ինչպես հայտնի է՝ Թուրքիայում զանգավածային մամուլը գլխավորապես պատկանում է խոշոր բիզնես խմբերին։ Դրանցից շատերը իրենց մեդիա գործունեությունը սկսել էին դեռեւս 1980-ականներին, երբ 1980թ. զինվորական հեղաշրջումից հետո զինվորական ղեկավարության եւ վարչապետ Թ. Օզալի միջամտությամբ մեդիան անցավ նեոլիբերալ տնտեսության ներկայացուցիչների ձեռքը։ Ժամանակի խոշոր գործարարները (որոնց թվում էր Այդըն Դողանը) սկսեցին գնել թերթերն ու կոմերցիոն հեռուստալիքները։ Սակայն նրանց նպատակը ոչ թե եկամուտ ապահովելն էր, այլ մեդիայի միջոցով իշխանություններից ստանալ որոշակի հովանավորչություն՝ այդպիսով ապահովելով իրենց հիմնական բիզնես գործունեության անխափան զարգացումը։ Այդ հովանավոչությունը ենթադրում էր իրենց սատարող իշխանական ուժի դրական լուսաբանում մամուլում եւ քննադատության նվազեցում կամ լռեցում։ Սա շրջադարձային կետ էր թուրքական մեդիայի պատմության մեջ. նախկինում թուրքական մեդիան գտնվում էր այսպես կոչված «լրագրողական ընտանիքների» ձեռքում, որոնք չնայած նույնպես կապված էին իշխանությունների կամ որեւէ այլ ուժային կենտրոնի հետ, սակայն ունեին որոշակի լրագրողական հետագիծ եւ մասնագիտական հմտություններ (այդպիսի հայտնի ընտանիք էին Նադիները, որոնք տնօրինում էին 1930-1940-ականների գլխավոր թերթերից մեկը՝ «Ջումհուրիյեթը» (Cumhuriyet))։ Այնուամենայնիվ, շեշտադրում կատարելով սենսացիոն բնույթի լրատվության եւ սյունակագրությա վրա՝ թուրքական նոր մեդիա ընկերությունները կարողացան հսկայական տնտեսական եկամուտներ ստանալ։ Այս ամբողջ ընթացքում մամուլի համար գործում էին «կարմիր գծեր», որոնք հատել չէր կարելի եւ ոչ մի դեպքում։ Մամուլում հազվադեպ դարձան լրագրողական անկախ հետաքննությունները։ Ահա այսպիսի միջավայրում էր զարգանում նոր թուրքական մեդիան, երբ 2002թ. իշխանության եկավ Արդարություն եւ զարգացում կուսակցությունը (ԱԶԿ)։ Սկզբնական փուլում Էրդողանը եւ իր թիմակիցները հենվում էին Ֆ. Գյուլենի մեդիա ցանցի վրա եւ բավական հաջող քարոզում էին իրենց տեսլականները։ Պատահական չէ, որ այդ ժամանակ Թուրքիայում ամենամեծ տպաքանակ ունեցող պարբերականը գյուլենականներին պատկանող «Զաման» (Zaman) օրաթերթն էր, որը իշխանության գլխավոր խոսափողն էր (ինչպես հայտնի է, «Զամանը» փակվեց գյուլենականների դեմ սկսված արշավի շրջանակներում)։ Սակայն երբ 2010-ականներից Էրդողանը եւ ԱԶԿ-ն ուժեղացրին իրենց ավտորիտար նկրտումները եւ բացահայտ սկսեցին հանդես գալ որպես միանձնյա իշխանություն, թուրքական մամուլը հայտնվեց Էրդողանի թիրախում։ Մեդիա ռեսուրսները աստիճանաբար սկսեցին անցնել այն բիզնես ընկերություններին, որոնք մոտ հարաբերություններ ունեին Էրդողանի եւ իր թիմակիցների հետ։ Տարիների ընթացքում Էրդողանը կարողացավ իր ուղղակի եւ անուղղակի վերահսկողության տակ վերցնել թուրքական ԶԼՄ-ների 2/3-ը։ Ընդ որում այդ վերահսկողությունը ենթադրում էր ոչ միայն նախկինում ընդդիմադիր պարբերականների խմբագրական քաղաքականության փոփոխություն, այլեւ անցանկալի ու անվերահսկելի լրագրողների, խմբագիրների լռեցում, ազատազրկում, բռնագաղթ, պարբերականների փակում։ Այս միջավայրը խստացավ 2013 թվականից հետո, երբ գյուլենականների հետ սկսված հակամարտության արդյունքում գյուլենական ամբողջ մեդիացանցը անցավ իշխանություններին, եւ սաստկացավ 2016թ. զինվորական հեղաշրջման փորձից հետո սկսված արտակարգ ռեժիմի պայմաններում (համաձայն TurkeyPurge.com-ի տվյալների՝ 2016-2018թթ. փակվել է 189 մեդիա ռեսուրս, ձերբակալվել՝ ավելի քան 300 լրագրող)։ Դողանից՝ Էրդողան Այս պայմաններում շարունակում էր գործել «Դողան հոլդինգը», որը ոչ միայն փորձում էր պահպանել իր տեղը որպես խոշորագույն թուրքական մեդիաընկերություն, այլ ապահովել համեմատաբար անկախ ու չեզոք լրագրություն՝ հասարակության շարունակական բեւեռացման պայմաններում։ Դողանի հենց այս քաղաքականության պատճառով էլ իշխանությունները սկսեցին բազմաթիվ ճնշումներ գործադրել հոլդինգի եւ դրա սեփականատիրոջ վրա՝ ստիպելով դառնալ իշխանության հետաքրքրությունները սպասարկող ռեսուրս։ Սկսված հարկային հետապնդումներից, հարձակումներից եւ այլ ճնշումներից հետո 2011 թվականին Այդըն Դողանը սկզբում որոշեց «Դեմիրօրեն» (Demirören) բիզնես ընտանիքին վաճառել թուրքական երկու ընդդիմադիր պարբերական՝ Milliyet-ը եւ Vatan-ը։ Վերջիններս նոր սեփականատերերի կարգադրությամբ շատ արագ դադարեցին որեւէ քննադատության ենթարկել իշխանություններին եւ նրանց վարած քաղաքականությունը։ 2016 թվականի մարտին փակվեց Դողանին պատկանող ամենախիստ ընդդիմադիր «Ռադիքալ» (Radikal) պարբերականը, որը հուշեց, որ մեդիա ոլորտում 40 տարվա փորձառությամբ գործարարի գլխին կուտակված մութ ամպերը դեռ չեն ցրվել։ Իսկ այդ իրադարձություններից ուղիղ երկու տարի անց կնքվեց այն գործարքը, որը մեր այս սյունակը գրելու հիմնական պատճառը հանդիսացավ։ Ինչպես նշեցինք, «Դողան» մեդիա հոլդինգը գնել է Էրդողան Դեմիրօրենը, ով Էրդողանի մտերիմներից է եւ վայելում է վերջինիս հովանավորչությունն ու ազդեցությունը։ Փաստորեն, մեդիա ընկերությունը անցավ Դողանից Էրդողանին՝ բայց ոչ թե Դեմիրօրեն, այլ Ռեջեփ Թայիփ։ Գործարար Էրդողան Դեմիօրենը (ձախում) եւ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը (աջում) Չորրորդ իշխանության պատրանքը Ի՞նչ փոփոխություններ կհետեւեն այս իրադարձությանը թուրքիայի քաղաքական եւ հասարակական կյանքում։ Հերթականությամբ առանձնացնենք դրանցից ամենաառանցքայինները։ Թուրքիայի խոշորագույն անկախ պարբերականը՝ Hürriyet-ը եւ ամենամեծ լսարան ունեցող անկախ լրատվական հեռուստաալիքը՝ CNN Türk-ը այժմ գտնվում են Էրդողանի անուղղակի վերահսկողության ներքո։ Սա անմիջապես չի ենթադրում, որ այս երկուսը կդառնան «Սաբահ» (Sabah)-ի նման ԶԼՄ-ներ (Sabah-ը ԱԶԿ իշխանության համար այժմ նույն դերն է կատարում, ինչ ԽՍՀՄ-ում «Պրավդա» թերթը. կարելի է ասել, որ այն վերածվել է թուրքական իշխանությունները հիմնական խոսափողի։)։ Ընդհակառակը, քանի որ վերջիններիս լսարանը կազմում է գերազանցապես հենց այն ընտրազանգվածը, որը չի սատարում Էրդողանին, ապա իշխանությունները հնարավորություն են ստանում վերահսկել վերջիններիս ուղղված լրատվական հոսքը, ինչպես նաեւ ցանկության դեպքում նրանց հասցնել իշխանության ցանկալի ուղերձները։ Բոլորովին այլ ճակատագիր է սպասվում «Դողան Հոլդինգի» մաս կազմող անգլալեզու «Hurriyet Daily News» պարբերականին, որը աշխարհում Թուրքիայի մասին տեղեկատվության գլխավոր աղբյուրն է։ Ամենայն հավանականությամբ, այն կսկսի անգլերենով ներկայացնել միայն այն, ինչ կցանկանան արտասահմանյան լսարանին մատուցել իշխանությունները։ Հաշվի առնելով առկա այլ մեդիասահմանափակումները՝ անգլալեզու լսարանի համար Թուրքիայի մասին քիչ թե շատ չեզոք, այլընտրանքային տեղեկատվություն ստանալը էլ ավելի կբարդանա։ Հաջորդ կարեւոր փոփոխությունը կապված է «Դողան հոլդինգի» մեջ մտնող մյուս ռեսուրսի՝ «Դողան լրատվական գործակալության» (Doğan Haber Ajansı) հետ։ Այն լրագրողների իր ցանցով համեմատելի էր պետական «Անադոլու» գործակալության (Anadolu Ajansı) հետ եւ ինչ-որ առումով Թուրքիայի գավառներում կատարվող իրադարձությունները լուսաբանելու տեսանկյունից «Անադոլուի» միակ այլընտրանքն էր։ Գործակալության ձեռքբերումը մերձիշխանական շրջանակների կողմից հատկապես նկատելի հետեւանք կունենա առաջիկա համապետական ընտրությունների ժամանակ։ Փաստացի, բացի «Անադոլուից», այլեւս ոչ մի գործակալություն զուտ տեխնիկապես հնարավորություն չի ունենա լուսաբանելու քվեների հաշվարկը, քանի որ չունի այն ծավալներն ու հզորությունները, որոնք անհրաժեշտ են երկրի ողջ տարածքում իրադարձություններին հետեւելու համար։ «Դողան Հոլդինգի» մի մաս էր կազմում նաեւ Yaysat ընկերությունը, որը Turkuvaz ընկերության հետ միասին իրականացնում էր Թուրքիայի տարածքում տպագիր մամուլի բաշխումը։ Turkuvaz-ը պատկանում է վերոնշյալ Sabah-ի սեփականատերերին։ Նոր իրադրության պայմաններում իշխանությունները հնարավորություն ունեն վերահսկելու տպագիր մամուլի բաշխումը, քանի որ ցանկացած պահի արդեն իսկ տպագրված թերթը պարզապես կարող է չտարածվել, կամ էլ այնքան բարձր գին սահմանվել, ինչը ձեռնատու չի լինի թերթ եւ ամսագիր հրատարակողին։ Սա էլ իր հերթին նշանակում է, որ այն պարբերականները, որոնք քիչ տպաքանակ կունենան, ավելի քիչ ֆինանսական օժանդակություն կստանան Թուրքիայի պետական «Մամուլի եւ հայտարարությունների միության» կողմից, որը կոչված է աջակցելու ազատ մամուլի գործունեությանը Թուրքիայում։ Ստեղծված պայմաններում մեծ ազդեցություն են սկսում հավաքել այն լրատվական ռեսուրսները, որոնք գործում են համացանցում եւ հովանավորվում են իրենց ընթերցողների կողմից՝ այդպիսով ունենալով համեմատական անկախություն (այս թեմային կանդրադառնանք մեր առաջիկա սյունակներից մեկում)։ Ռ. Թ. Էրդողանը եւ Այդըն Դողանը Հաշվի առնելով Թուրքիայի ներքին եւ արտաքին քաղաքականության մեջ սպասվող կարեւորագույն իրադարձություննները՝ անկախ մամուլի սահմանափումը կարեւոր ձեռքբերում է Էրդողանի եւ ԱԶԿ բացարձակ իշխանության ամրապնդման համար։ Եթե պատկերավոր ասենք, ապա իշխանությունների դավանած «Ռաբիայի» գաղափարախոսության չորս հենասյուներին («Մեկ ազգ, մեկ դրոշ, մեկ հայրենիք, մեկ պետություն») գումարվեց հինգերորդը՝ «Մեկ մեդիա»-ն, իսկ «չորրորդ իշխանությունը» կրեց հերթական պարտությունը։