Պրոմեթէոս ազատագրուած - ԵՐԿԻՐ ՄԱՆՈՒԿՆԵՐՈՒ ԵՒ ՊԱՏԱՆԻՆԵՐՈՒ Երիտասարդական Ակումբ – Մանկան Սոցիալ եւ Իրաւական Խորհրդային Հայաստան գերազանցապէս մանուկներու եւ պատանիներու երկիր է։ Չեմ գիտեր թէ ընդհանուր բնակչութեան թիւին քանի տոկոսը կը կազմեն անչափահասները բայց տարակոյս չի կայ որ եկուորը առաջին ակնարկով կը կրէ այն տպաւորութիւնը որ Հայաստան ընդարձակ մանկանոց մըն է։ Յետագային տեսակցութիւններու եւ ուսումնասիրութիւններու ընթացքին կը տեսնենք արդէն որ մանուկներու եւ պատանիներու կրթութիւնը եւ պատրաստութիւնը առաջնակարգ տեղ կը գրաւէ ամեն տեղ եւ ամէն մէկին մտքին մէջ։ Զարմանալի ոչինչ կայ։ Քանի մը տասնեակ հազարաւոր որբերը հետզհետէ կը դառնան պատանի եւ երիտասարդ։ Միւս կողմանէ վիճակագրութիւնը ցոյց կուտայ որ ծնունդներու համեմատական թիւը մեր ժողովուրդը կը դասէ աշխարհիս ամենէն բազմածին ժողովուրդներու շարքին։ Այսպէս թէ այնպէս նոր սերունդը քանակով եւ որակով ուժեղ՝ հետզհետէ կը բարձրանայ խիտ շարքերով եւ տեղ կը գրաւէ։ Անհնարին է առանց յուզումի եւ ոգեւորութեան տեսնել երկու սեռէ արի, ժիր, արթուն, տոկուն եւ ապրելու կամքով լիքը այդ թարմ եւ առողջ ուժերը որ կը լեցնեն փողոցները, ակումբները, հաւաքատեղիները, համալսարանի սրահները եւ որոնք արդէն դեր կը կատարեն հասարակական կեանքի մէջ իրենց յատուկ խանդավառութեամբ եւ լրջութեամբ։ Առաջնորդուած ձեռնահաս ղեկավարներէ, մարզուած սկզբունքային խնդիրներու մէջ, տոգորուած յստակ գաղափարականով, այդ երիտասարդները յառաջապահ բանակը կը կազմեն մեր երկրի յեղափոխական գործունէութեան մէջ, թէ՛ շինարարական եւ թէ՛ մշակութային ճակատներու վրայ եւ արտակարգ աշխուժով կարագացնեն անոր թափը։ Նոր աշխարհը կը կերտուի նոր ձեռքերով։ Տեսակ մը մատղաշ, թարմ եւ անպարտելի զգացում կը ներշնչէ պատանիներու եւ երիտասարդներու այդ լայն մասնակցութիւնը բոլոր մարզերու մէջ եւ ինչքա՜ն անսասան վստահութիւն ապագայի համար։ Առաջին օրերուն երբ միայն արտաքին երեւոյթներ կը ներկայանային իմ հասողութեանս միշտ զարմացումով կանդրադառնայի որ երիտասարդներ ինքնավստահութեամբ եւ պարտաւորութեան զգացումով կը յայտնուէին այս ինչ կամ այն ինչ պարագային։ Տօնի օր մըն է. բազմութիւնը տեղ մը խռնուեր է։ Կամ որ եւ է սովորական պատահար կարող է շփոթութեան մատնել ներկաները. կը տեսնէք յանկարծ որ պատանիներ կամ պատանուհիներ, միշտ պարզ բայց մաքուր հագուած, ինքնաբերաբար յանձն կառնեն կարգը պահպանել, յառաջ եկած միջադէպ մը հարթել անմիջապէս, օգնութիւն կազմակերպել եթէ հարկ կայ առանց դիմելու միլիցիոների միջամտութեան։ Այդ լուրջ դիմագծերը, շեշտակի եւ հրամայական ակնարկները, այն կանխահաս եւ ինքնավստահ պաղարիւնութիւնը յարգանք կը ներշնչան եւ ոչ ոք կը մտածէ դիմադրել։ Քանի անգամներ պատահած է ինձ անձամբ որ կողքիս գտնեմ երիտասարդ մը որ ինձ առաջնորդէ խճողուած փողոցի մը մէջէն անմիջապէս որ գիտցած է թէ կարեւոր գործով պէտք է անցնիմ։ – Ընկերնե՛ր, ճամբայ բացէ՛ք։ Ուրիշ անգամներ, ընդհակառակը. – Ընկե՛ր, չէ կարելի, սպասեցէք ձեր հերթին։ Կը մտաբերեմ պռստուած յօնքեր, բոցավառ նայւածքներ մատղաշ դէմքերու վրայ։ Կը յիշեմ նաեւ պայծառ եւ անդորր դէմքեր, լուսաւորուած ժպիտով, արտայայտութիւն յաղթական ուժի, անդրդուելի գիտակցութեան, ընկերական ջերմ զգացումի։ Ո՞ւր եւ ե՞րբ մարզուեր ու պատրաստուեր են այդ թարմ ուժերը։ Պատանիներու եւ երիտասարդներու արտադրպոցային ամենէն կարեւոր մարզարանները կը հանդիսանան Պատկոմական եւ Կոմերիտական կազմակերպութիւնները։ Խորհրդային Հայաստան ունի 35, 000 Պատկոմ, որոնք, ինձ ըսին թէ Խորհրդային Միութեան լաւագոյն պատկոմական կազմակերպութիւնը կը ներկայացնեն։ Պէտք է տեսնել այդ մարզուած, եւ կարգապահ երկու սեռէ երախաներու տողանցը ըմբռնելու համար թէ ի՞նչպէս մեր ժողովուրդի նոր սերունդը կը յայտնուի ուժեղ կեանքով եւ անպարտելի դիտաւորութիւններով։ Անգամ մը այդպիսի երթ մը դիտած միջոցիս ինձ ընկերացող բարեկամ մը կըսէր։ – Սրանք կը մեծնան, կը լեցնեն բոլոր պարապները, կը լրացնեն գատրերը եւ այն ժամանակ բարեկամ թէ թշնամի, ամէնքը կը հասկնան թէ ինչո՞ւ պէտք էր որ այսօր Հայաստանի Խորհրդային իշխանութիւնը աչալրջութեամբ հսկէր որ որոմներ չի ցանուին այդ նոր հունձքին մէջ։ Վաղուց մտադրեր էի մօտէն շփում ունենալ այդ պատանիներու եւ երիտասարդներու հետ եւ ինձ յաճախ խօսեր էին Երեւանի Միասինկեանի անուան երիտասարդական ակումբի մասին։ Վերջապէս իրիկուն մը ընկեր Մ... ինձ ընկերացաւ այցելելու ակումբը եւ ծանօթացնելու ղեկավար մարմնին։ Դեռ ակումբի սեմին վրայ կը լսեմ ինչպէս փեթակի բզզիւն եւ կը տեսնեմ անհամար երիտասարդներ որ կը մտնեն ու կելլեն։ Պատշգամին վրայ չորս հսկայ սամովարներ կեռան։ Երկու սեռի հերթական ծառայողներ, ակումբի անդամներ, կը բերեն պարապ սամովարներ եւ կը վերցընեն կը տանին նորերը։ – Բարեւ՜ ընկեր Մ... – Բարեւ՜, բարեւ՜... – Ինչպէ՜ս ժիր են, ուժեղ ու զուարթ։ Կանցնին կը դառնան համարձակ ու պարզ կը խօսին ու կը ծիծնղին ու կը գործեն։ Նախ քան գրասենեակ մտնելը, շրջան մը կընենք սրահներու մէջ։ Թէյասրահը լիքն է եւ խօսակցութիւններու աղմուկը կը բռնէ մթնոլորտը։ Բազմաթիւ ծանօթ դէմքեր մեզ կը ժպտին, ոմանք կը մօտենան, կը հրաւիրեն իրենց սեղանները։ Լոյսով ողողուած մեծ սրահը, խճողուած այդ երիտասարդներով, արտակարգ ջերմ տպաւորութիւն կը գործէ։ Ահա ուսանողուհի մը որ կշտապէ թէյ բերել մեզ. ուրիշներ՝ շաքարահաց եւ կարկանդակ։ Ոմանք նստած են մեզ մօտ եւ ոմանք ոտքի կանգնած մեր շուրջը։ – Կը խօսի՞ք, չէ՞, մեր ակումբի մէջ արեւմտահայ գրողներու մասին։ – Պարոնեա՜ն, Պարոնեա՜ն... Օրուան մարդը Պարոնեանն է եւ ոմանց ձեռքը գիրքեր կան հայ երգիծաբանի երկերէն։ Ուրիշներ կը մօտենան առանց այլ եւ այլն. կարգ մը բառերու նշանակութիւնը կուզեն ճշդել. կը ժպտին բարեկամաբար։ հարցումներ կուղղեն արտասահմանէն հայ կեանքի, նոր սերունդի, խորհրդային գծի վրայ կանգնած երիտասարդութեան մասին։ Ինչքա՜ն չքաւոր եմ եւ ինչքա՜ն վտիտ են իմ պատասխաններս։ Երիտասարդ մը ինձ կառաջարկէ դասախօսութիւն մը ընել գրական նիւթի մը վրայ։ Հետաքրքրութիւնները լարուած են անուններ կուզեն լսել։ Կը վարանիմ ճշգրիտ իրականութենէ հեռանալ, ապաւինելով լաւատեսութեան։Վերջապէս կը խոստանամ հրապարակային դասախօսութիւն մը ընել նիւթ առնելով «Յետ պատերազմեան Ֆրանսիական գրականութիւնը»։ Դեռ կանցնինք ուրիշ սրահներ. սենեակի մը մէջ ակումբի մէկ բաժինին ժողովը տեղի կունենայ։ Մատաղատի նախագահը առանց տպաւորուելու մեր մուիքէն, կը հրաւիրէ իր ընկերները ժողովը շարունակել։ Ինչպէ՜ս լուրջ է, գրեթէ հանդիսաւոր։ Լիքը եւ կարմիր շրթները դեռ մանկական ծամածռութիւն մը կստանան երբ ի կարգ կը հրաւիրէ ընդմիջող մը։ Ժողովը կընթանայ կատարեալ կարգապահութեամբ եւ յայտնուած կարծիքները, գրադարանը ճոխացնելու մասին, գործնական կարծիքներ են, անմիջապէս կիրարկելի։ Այդտեղ մեզ լուր կը բերեն որ ակումբի վարիչ ընկերը գրասենեակն է եւ կը դիմենք իր մօտ։ Միասնիկեանի անուան երիտասարդական ակումբը կը ղեկավարուի Կոմերիտմիութեան Երեւանի կոմիտէի կողմէ։ Ամէն այն կուսակցական եւ անկուսակցաւան երիտասրդները 14էն մինչեւ 23 տարեկան որ կը փափաքինկրնան անդամ գրուիլ ակումբին եթէ բանուոր են կամ գիւղացի (կամ այդ ծագումով պատանիներ) ուսանող եւ խորհրդային հիմնարկներու պաշտօնեայ։ Ակումբին նպատակն է երիտասարդ անդամները աշխուժացնել, արթնացնել անոնց գիտակցութիւնը, քաղաքականապէս գործօն տարր դարձնել եւ միեւնոյն ատեն առիթներ ընծայել որ անիկա իր ուսմունքը կատարելագործէ գեղարուեստական, գրական եւ գիտական ճիւղերու մէջ. բայց ինչ որ ամենէն կարեւորն է, ակումբին մէջ երիտասարդները կը մարզուին մասսայական աշխատանք կատարելու։ Ակումբը ունի զանազան բաժիններ. այնտեղ տեղի կունենան քաղաքական զրոյցներ որոնց միջոցին երիտասարդութիւնը կուտայ կամ կստանայ լուսաբանութիւններ, մեկնութիւններ անմիջական խնդիրներու շուրջ։ Քաղաքական հարց ու պատասխանի երեկոյաերը կը պարզուի թէ ո՞վ ինչքան պատրաստուած է եւ ինչ նոր արժէքներ կան որ կարելի է օգտագործել զանազան շրջաններու մէջ։ Այդպէս է որ երիտասարդութիւնը կը մարզուի հասարակական կեանքին։ Գիտական բաժնին մէջ զեկուցումներ տեղի կունենան տեքնիկայն նորութեանց, բնագիտական, բժշկական եւ այլ նիւթերու վրայ, Գրական բաժինը կունենայ վիճաբանական երեկոյթներ ուր ուսումնասիրութեան առարկայ կըլլան կամ Հայաստանի կամ Խորհրդային Միութեան կամ Արտասահմանեան գրական նորութիւնները, ուղղութիւնները, հակամարտութիւնները։ Թեր եւ դէմ կարծիքներ ոչ միայն հանգամանօրէն կը լուսաբանեն խնդիրները այլ եւ այդ վիճաբանութեանց մասնակցողեւ ներկայ անդամներըկը մարզեն միտքերը արտայայտել դասաւորուած եւ կուռ կերպով, զգուշանալ տարտամութենէ, դիրք բռնել ու պաշտպանել։ Ակումբի երիտասարդ անդամները կը սիրեն մասնաւորապէս ընկերական երեկոյթները։ Սրահը կը լեցւի. ծրագիր չի կայ. ներկաներն են որ յանպատրաստից կը հայթայթեն երեկոյթի յայտագիրը։ Ո՞վ ինչ գիտէ ի սպաս կը դնէ. երգ արտասանութիւն, զրոյց։ Այդ երեկոյթները կանցնին ընդհանրապէս շատ զուարթ եւ աշխուժ. այսպէսով ակումբի անդամներումէջ աւելի սերտ շփում առաջ կուվայ եւ առիթ կըլլայ որ ուժերը ջոկուին, նոր տանադներ յայտնաբերուին։ Ակումբը ունի նաեւ ներկայացման սրահ ուր տեղի կունենան համերգներ եւ թատերական ներկայացումներ։ Տրամաթիքական սեկցիան կազմուած է ակումբի անդամներով եւ ամիսը գոնէ մէկ անգամ ներկայացում մը կուտայ։ Հակառակ որ սրահը բաւան ընդարձակ էր, ինձ յայտնեցին որ անիկա չի բաւեր անդամներուն։ Երբեմն կը հարկադրուին մինդեւ չորս անգամ կրկնել ներկայացումը։ Այդ նոյն բաժինը կը կազմակերպէ նաեւ երգեցիկ ֆիզիքական կուլտուրա եւ կենդանի սինէմա։ Ծիծաղի խմբակը որոշ կենդանի պատկերներ ներկայացնելով միմիքայով եւ շարժումով ի յայտ կը բերէ երիտասարդներու կեանքէ դրուագներ։ Ծիծաղի միջոցով սուր քննադատութիւն՝ որ անմիջական կրթիչ եւ ուղղիդ ազդեցութիւն կը գործէ եւ ուր երիտասարդութիւնը ինչպէս հայելիի մէջ կը տեսնէ իր թերութիւնները եւ իր տարիքի յատուկ շեղումները։ – Մեր նպատակն է, կըսէ ակումբի երիտասարդ վարիչը, գրաւել անկուսակցական երիտասարդութիւնը, որոշ բովէ անցընել, աշխուժացնել որպէսզլղի կարենայ դառնալ աշխատանքի ընդունակ թէ իր մասնաւոր մարզին մէջ եւ թէ առհասարակ զանգուածներու մշակութային գ ործին սատարող. դառնալ օգիական միաւոր որպէսզի միացած ուժերով իրագործենք մեր պրոլետարական նպատակները։ Մեր խօսակիցը կը նստի եւ կելլայ շարունակ մեզ բերելու եւ ցոյց տալու համար թիւեր, վաւերաթուղթեր, տիակրամներ։ Սովորական ասուէ պլուզով, մէջքը սեղմուած գօտիով, նիհար եւ սլացիկ հասակով, անիկա կը պատկարացնէ հայ նոր երիտասարդի տիպարը. կը խօսի վարժ գրական լեզուով եւ իր թխորակ լուրջ դէմքը լուսաւորուած է սեւ գեղեցիկ աչքերով որոնց թափանցող ակնարկը կընկարանայ խօսքին եւ կշիռք կուտայ անոր։ Իր նիհար ձեռքերը կը թղթատեն տետրակներ, կը բանան մատեաններ, եւ կարծես տենդագին անհամբերութիւն մը կստանան. շատ բան կայ ցոյց տալիք եւ չէ կարելի այդպէս հարեւանցի. դիտողութիւնը արդար է եւ կը խոստանամ ոչ միայն կրկին գալ այլ եւ յաճախել երիտասարդական ակումբը. բարեկամական ժպիտը որ կարեւայ իր դէմքին վրայ հրաւէր մըն է որը կընդունիմ շնորհակալութեամբ։ Ինձ տրուած տեղեկութիւններու շարքին առանձնապէս հատաքրքրաւան կը գտնեմ ֆիզիքական մարզանքներու մասին ըսուածները։ Թէ՛ ակումբներու եւ թէ՛ դպրոցներու կից կան ֆիզիկկուլտուրայի բաժիններ, հրահանգիչներ կը ղեկավարեն թէ տեսական եւ թէ գործնական մարազանքները։ Ֆիզկուլտուրայի նպատակն է առողջութիւնը պահել եւ մարմինը ընդունակ դարձնել ճկուն եւ ընդունակ աշխատանքի։ Չի կան մրցումներ անհատական առաջնութիւնը եւ այլն շեշտող, չի կան աւելորդ մարզանքներ որոնք ուժի խաղեր են միայն եւ որ եւ է բանի չեն կիրարկուիլ։ Այստեղ ամէն ինչ կը միտի որոշ նպատակի մը. մկանները վարժացնել աշխատանքային ձեւերու, րիթմիկ շարժումներով ճկել կարմինը մինչեւ որ մարզուած երիտասրդը կարենայ թեթեւութեամբ կատարել որ եւ է ֆիզիքական ճիգ։ Սովորիլ նաեւ հաւաքական աշխատութիւններու որու միջոցին մէկին թողած շարժումը միւսները պէտք է շարունակեն եւ փոխադարձաբար եւ այս երբեմն շատ բարդ հանգամանքներու մէջ։ Երեւանի երիտասարդական ակումբը կը մասնակցի ուրիշ վայրերու ակումբներու գործունէութեան եւ փոխադարձաբար։ Բացօդեայ մարզանքները, արշաւանքները կը միացնեն երկրի երիտասարդութիւնը զանազան մարզերու մէջ։ Մշտատեւ շփու եւ փոխյարաբերութիւն կայ իրենց մէջ։ – Մեր հինգերորդ համագումարին, պատգամաւորները կը ներկայացնէին 18. 000 կազմակերուած երիտասարդութիւն։ Ակումբի վարիչի ուղեկցութեամբ կրկին կը մտնենք սրահները. – Կուզէ՞ք մտնել դասախօսութեան դահլիքը. զրոյց տեղի կունենայ Մ. Նալբանդեանի մասին։ Բայց այդ միջոցին ուրախութեան ալիք մը դուր կը խուժէ թէյասրահէն եւ մենք բնազդական մղումով կերթանք այնտեղ. մէկը աթոռի մը վրայ կանգնած երգիծական ոտանաւոր մը կարտասանէ ու ներկաներուն դէմքերը լուսաւորուած են առողջ զուարթութեամբ։ Արշալուսային պայծառութիւն մը կայ այդ դէմքերուն վրայ որոնք հետքը չեն կրեր հիասթափներու կասկածամիտներու յոռետեսներու կանքահաս խորշոմներուն. եւ այդ ինքնաբուխ զուարթութիւնը որ կը ժայթքի արտասանողի ամէն մէկ տողին, թարմ ուժ է որ ի պահանջել հարկին կը վերածուի մղիչ ուժի գործունէութեան եւ պայքարի համար։ Լուսժողկոմատի բիւրօներէն մէկուն մէջ, գրասեղանի մը առաջ կսպասեմ որ ընկ. Մանուկեան գործը աւարտէ եւ ինձ ընկերանայ, ինչպէս նախապէս որոշեր ենք, անչափահասներու Ուղղիչ Գաղութը։ Սպասելով զրոյց կընեմ ընկերուհիի մը հետ որուն յաճախ կը հանդպիմ եւ որ Լուսաւորութեան կոմիսարիատիբաժիններէն մէկըկը ղեկավարէ։ Կարմիր մետաքսէ շղարշ մը կապած գլխին, կանոնաւոր դիմագիծերով, անիկա արձանային կեցուածք ունի արբ իր պաշտօնին յատուկ գործերով զբաղած է եւ հակառակ ցանկութեանս, միշտ կզգուշանամ զինքը ժամավաճառ ընել։ Բայց այդ օրը կերեւի ազատ է եւ սովորաբար անայլայլ դէմքէ կը դառնայինձ ժպիտով. եւ ահա խօսակցութիւնը կսկսի մեր մէջ։ – Քանի որ մասնաւորապէս հետաքրքրւում էք մանուկներով... Իր մտացի աչքերը կանգ կառնեն վրաս հաւանութեան ակնարկով մը. ի՜նչ կայ աւելի հետաքրքրական քան մանուկները երկրի մը մէջ ուր ամէն ինչ հիմնական փոփոխութեանց կենթարկուին։ – Պէիք է սկսիլ հէնց սկզբից... Պէտք է իմանաք թէ ինչ օրէնքներ կան մեր կարգերում մանկանց պաշտպանութեան համար։ Սկսինք սկիզբէն. ընկերուհին ինձ կառաջնորդէ Լուսժողկոմատի մէջ Մանկան Սոցիալ Իրաւական Պաշտպանութեան Բաժինը եւ այնտեղ է որ կստանամ տեղեկութիւններ։ Երախան ծնած օրէն մինչեւ 18 տարեկանը կը գտնուի իշխանութեան պաշտպանութեան տակ։ Պետութիւնն է անչափահասներու բարձրագոյն խնամակալը։ Երախաները, ծնողաւոր կամ որբ, օրինաւոր կամ ոչ ամուսնութենէ ծնած, հաւասարապէս կը վայելեա Պետութեան պաշտպանութիւնը։ Մանկան Սոցիալ Իրաւական Պաշտպանութեան Բաժինը կը ղեկավարէ երախաներու իրաւական օգնութեան գործը ժառանգական եւ այլ խնդիրներու մէջ։ Այդ բաժինն է որ իր նշանակած իրաւաբաններու միջոցաւ, դատարաններու մէջ կը պաշտպանէ երախաներու իրաւունքները խնամակալներու եւ ծնողներու դէմ եթէ այս վերջինները ուզեն երախան զրկել ուսմունքէ եւ կամ չարաչար աշխատութեան ենթարկեն ըլլայ տունին մէջ, ըլլա՛յ տունէն դուրս. կամ եթէ կոպիտ վերաբերմունք ունենան իրենց զաւակներուն հանդէպ։ Ծանր կացութիւններու պարագային, իշխանութիւնը կարող է նոյն իսկ երախան վերցնել ծնողքի մօտէն եւ պահանջել ծախքերը մինչեւ երախային չափահասութիւնը։ Անչափահաս երախաները մինչեւ 4 տարեկանը կը գտնուին Առողջապահական կոմիսարիատի վերին հսկողութեան տակ որ իր համապատասխան օրկաններու միջոցաւ կստանձնէ մօր եւ մանկան պաշտպանութիւնը։ Թէ՛ կեդրոններու եւ թէ՛ շրջաններու մէջ Կին Բաժինները մեծապէս կը սատարեն այս գործին։ Անոնքկզբաղին յղի կամ դիեցնող կնոջմով, կուտան առողջապահական խորհուրդներ եւ յաճախ միջոցներ որպէսզի մայրը կարենայ իր դերը կատարել գիտակցութեամբ եւ խնամքով։ Մսուրները պէտք է ընդունին երախան եւ պահեն այն ժամերուն երբ մայրը կաշխատի։ Այս է մանկութեան պաշտպանութեան համար գծուած ծրագիրը։ – Ի հարկէ այդ ծրագիրը դեռ չէ իրագործուած ամբողջովին, կըսէ խօսակիցս. տնտեսական պատճառներ արգելք կըլլան. բայց ինչքան որ հնարաւոր է կը կատարուի խղճմտութեամբ։ Ամեն պարագային, բժշկական խորհրդակցութիւններ, շրջիկ սանիտարական խմբակներ, դարմանատուններ մինչեւ յետ ինկարծ անկիւնները, իրական կը դարձնեն հսկողութիւնը մանկանց առողջապահութեան մասին։ 4 տարեկանէն մինչեւ 18 տարեկանը երախան կը մտնէ Լուժողկոմատի հսկողութեան տակ։ Պատանին կարելի է գործի դնել միայն 16 տարեկանին. մինչեւ 18 տարեկանը օրական չորս ժամ գործ կամ աշխատանքային ուսմունք։ Մանկան Սոցիալ Իրաւական Պաշտպանութեան Բաժինը կը հսկէ նաեւ որ անչափահասներ եւ նորածին ունեցող մայրեր զերծ ըլլան գիշերային եւ առողջութեան համար վտանգաւոր աշխատութիւններէ։ Այդ նոյն բաժնին կից կան մանկան հասցէասեղան ուր կարող են դիմել այն երախաները որ որ եւ է գանգատ ունին ներկայացնելիք եւ տալ իրենց հասցէն. այդ հասցէասեղանէն մեծապէս կօգտուին մանաւանդ այն երախաները որ ծնող եւ խնամակալ չունին։ Այն օրերուն որ անապաստան երախաներու թիւը մեծ էր մեր երկրին մէջ, զանազան հիմնարկներ, հասարակակն օրկաններեւ խմբակցութիւններ, ինչպէս եւ քաղաքացիներ կուգային կարձանագրէին անապաստան երախաներու տեղերը եւ անոնց մասին տեղեկութիւններ։ Շնորհիւ այդ աշխատակցութեան մինչեւ այդ՝ 8000 երաքաներ հաւաքուած էին Լուսժողկոմատի միջոցաւ եւ պատսպարուած էին մանկատուներու մէջ։ Մանկան Իրաւական պաշտպանութեան Բաժինն է որ նոյնպէս կզբաղի յանցաւոր եւ արատաւոր երախաներով։ Յանցաւոր անչափահասները չեն յանձնուիր դատարան։ Անոնց խնդիրը կը քննուի մասնաւոր իրաւախոհ մարմնի մը առաջ որուն նախագահը մանկավարժ մըն է եւ անդամները՝ բժիշկ, դատաւոր, իրաւաբան։ Կեդրոնական Յանձնաժողովը որ բեկման իրաւունք ունի, կազմուած է երեք հոգիէ. Կին Բաժնի, Ներքին գործերու եւ Առողջապահական կոմիսարիատներու մէկական ներկայացուցիչներէ։ Մանկան Պաշտպանութեան Բաժինը իր տրամադրութեան տակ ունի տեսուչներ եւ քննիչ դաստիարակներ որոնք կը հետեւին անչափահասներու աշխատութեան վայրերու առողջապահական, բարոյական եւ այլ կացութեան վրայ. հսկողութիւնը կը կատարեն թէ ծնողները եւ խնամակալները իրենց պարտաւորութիւնները ճիշդ կը կատարե՞ն թէ չէ։ Այս քննիչները կը վերցուին Լուսժողկոմատի ուսուցիչներէ, Կոմերիտմիութեան անդամներէ եւ Կին Բաժիններէ։ Քննիչները ի պահանջել հարկին կուտան տեղեկութիւններ յանցաւոր երախային սոցիալ պայմաններուն եւ ապրած միջավայրին վրայ եւ առհասարակ լուսաբանութիւն թէ երախան ինչո՞ւ յանցաւոր է։ Եթէ հաստատուի որ ծնողներ կամ խնամակալներ իրաւազանցութեան մէջ են հանդէպ անչափահասի մը, կենթարկուին շատ խիստ պատիժի։ Զանցաւոր նկատուած կամ արատաւոր երախան որը կը համարուի ապասոցիալ տարր, կը յանձնուի Ուղղիչ Գաղութ։ Կէս օրէ յետոյ կերթանք Ուղղիչ Գաղութ որ կը գտնուի Երեւանի մէկ ծայրամասին մէջ։ Կը մտնենք բաւականին մշակուած պարտէզ մը, եւ յետոյ ընդարձակ բակ մը որու վրայ կը բացուին Ուղղիչ Տան պատուհանները եւ դռները։ Զանազան տարիքի երախաներ 12-16 տարեկան, կը մտնեն կելլեն, կանցնին մեր կողքէն եւ առաջին տպաւորութիւնը զարմացում կը պատճառէ ինձ։ Դժուար է հաւատալ որ այդ երախաները յանցաւոր են կամ արատաւոր։ Բայց անմիջապէս որկը ծանօթանամ Գաղութի վարիչին, առաջին իսկ տեղեկութիւններէն կըմբռնեմ թէ ի՜նչ ծանր, դժուարին եւ բարդ գործ կայ կատարելիք այդ երախաները ուղղելու համար։ Ուղղիչ Գաղութը ունի 10-18 տարեկան 82 երախայ արական սեռէ։ Բոլոր երախաները կը հետեւին ուսմունքի, հինգ խմբակներու բաժնուաթ, որոնցմէ մէկըկարդալ գրել չի գիտցողներու խմբակն է։ Խմբակները կը սովորին նախնական վարժարանի ծրագրի համեմատ որը սակայն ամբողջովին չի կիրարկուիր։ Մնացեալ ժամանակը երախաները կզբաղին գործնական աշխատութիւններու։ Կայցելենք Գաղութի այգին եւ այն մասերը ուր երախաները կը կատարեն գիւղատնտեսական աշխատանք։ Ուշադրութիւնս կը գրաւէ ծաղկանոցը խնամւած ածուներով։ Պատանիներ որ այստեղ կաշխատին հպարտ են իրենց ձեռք բերած արդիւնքով։ Կը խօսիմ իրենց հետ վարդենիներու վրայ եւ կը ջանամ հետքեր գտնել իրանց դէմքերու արտայայտութեան մէջ այն ծանր յանցանքներուն որոնց հետեւանքով եկեր են այստեղ։ Մէկին տխրութիւնով ծանրաբեռն նայուածքը կը հանդպի ինձ բայց երբ կուզեմ հետը խօսիլ, կը դառնայ խուսափուկ։ Կեանքի ի՞նչ պայմաններ եւ հանգամանքներ զիրենք դուրս է հանել բնականոն վիճակէ։ – Մեծ մասամբ պատերազմի զոհեր են կըսէ ինձ յետոյ, վարիչը. մնացեր են անտէր անտիրական, քարշ են ինկեր սոված ու մերկ... Ապրեր են արատաւոր չափահասներու կողքին, խռնուած, խճողուած ցուրտի դէմ պաշտպանուելու համար։ Կը մտնենք արհեստանոցները։ Խաւաքարտով եւ տախտակի ճկուն շերտերով կը շինեն տուփեր, արկղեր, պայուսակներ։ 10-12 տարեկան փոքրերը կը շինեն զանազան խաղալիքներ։ Այդ թշուառ պատանիները մեզ կընդունին աղմկալի խանդավառութեամբ։ Կարծես գիշերօթիկ աշակերտներ են։ Հագուած են մաքուր, գիրուկ են, վճիտ մորթով. յայտնի է թէ լաւ սնած ենեւ ընդհանրապէս գոհունակ դէմք ունին։ ինձ կը նուիրեն փայտեայ փոքրիկ արկղ մը որ աւելի խաղալիքէ քան թէ գործածելի առարկայ։ Բայց ամէն մասերը շիներ են ճնշդ ու ճիշդ նմանութեամբ եւ ուրախ են երբ զարմացումս կը յայտնեմ։ Ցոյց կուտան «վարպետ»ը որ մեկուսի նստած տխուր եւ ինքնամփոփկը շինէ իր գլուխ գործոցը, սաւառնակ մը, ճիշդ ու ճիշդնման իսկական սաւառնակի եւ որ պիտի բարձրանայ, ինչպէս կը հաւաստեն ինձ 12 տարեկան «վարպետ»ին ընկերները։ Կը մօտենամ բուն ինքը «վարպետ»ին։ Անիկայ գլուխը հակած, տենդագին աճապարանքով կաշխատի. երբ անունը կը հարցունեմ, մինչեւ ծոծրակը կը կարմրի բայց դէմքը կը դարձնէ ինձ եւ կը տեսնեմ որ շրթները կը դողան։ Ճիշդ այդ միջոցին երախաները կսկսին երգել եւ կօգտուիմ առիթէն հեռանալու համար ցաւագին երախայէն։ Նոյն իսկ յետոյ, գրասենեակին մէջ կզգուշանամ հարցնելու թէ նա ինչո՞ւ Ուղղիչ Գաղութն է։ Ինձ կը թուի որ հաւանական հետաքրքրութեանս գաղափարն էր որ զինքը մատնեց այդ յուզումին։ Երկրորդ արհեստանոցը հիւսնոց մըն է ուր կաշխատին 16-18 տարեկանները եւ որ արդէն ունի լուրջ արդիւնքներ։ Այդ տեղ կը շինեն ոչ միայն իրենց Տան այլ եւ ուրիշ հիմնարկներու համար պարզ կարասիներ։ Գրասենեակին մէջ, վարիչը, Սարիբէկ Սարտարեան մեզ կուտայ տեղեկութիւններ։ Հիմնարկութեան ուղղիչ գլխաւոր միջոցներն են ընդհանուր առողջապահութիւն, դաստիարակութիւն եւ կազմակերպուած ֆիզիքական աշխատանք։ Իմ հարցումներուս պատասխանելով վարիչը կը յայտնէ թէ գաղութը զրկուած են այնպիսի անչափահասներ որոնց յանցանքը ապացուցուած է, ընդհանրապէս գողութիւն։ Մինչեւ այժմ 3 հոգի միայն եկած են սպանութեն յանցանքով։ Բայց մեծ մասը 70 առ հարիւրը ենթակայ են սեռական անորմալութեանեւ ախտաւոր ունակութիւններու։ – Ունի՞ք աղջիկներու բաժին մը։ – Ունեցեր ենք Գաղութ մը ուր հաւաքուած էինք մինչեւ 15 ապասոցիալ անչափահասներ, իգական սեռէ։ Բայց հնարաւոր չեղաւ այդ բաժինը պահել։ Այժմ, եթէ հարկ լինի – շատ հազուադէպ –կը կատարուի մասնաւոր կարգադրութիւն։ Վարիչը մեզ կը բացատրէ ամենայամառ ախտը սեռական անորմալութիւնը եւ ունակութիւններն են։ Կանգնած գիտական հիմքերու վրայ, մեզ կը լուսաբանէ պատճառները եւ դարմանման միջոցները որ կիրարկեր են գոհացուցիչ արդիւնքով։ Առաջին բանը որ կազդէ ախտաւոր երախային Ուղղիչ Գաղութի վճիտ մթնոլորտն է։ Ոչ մէկ ուղղակի կամ անուղղակի ակնարկութիւն՝ այն պատճառի մասին որու հետեւանքով երախան մտեր է այնտեղ։ Վարիչը եւ իր աշխատակիցներըունին մանրամասն տեղեկութիւններ իւրաքանչիւր երախայի վրայ։ Բժշկական տեղեկագիր, իրաւախոհական մարմնի եւ քննիչներու տուած տեղեկութիւնները, որուն կուգան կը միանան իրենց դիտողութիւնները եւ նկատողութիւնները։ Եթէ հանգամանք ունեցող մէկը ուզէ քննութիւն մը ընել որ եւ է անչափահասի մասին, կը գտնէ յանցանքի կամ վատ ունակութիւններու պատճառները, հետեւանքը եւ դարմանումի աստիճանական ընթացքը։ Դիտեցի որ ինչպէս բժիշկներ, հիմնարկին ղեկավարները ուշադիր են կիրարկելու հարկ եղած բոլոր համապատասխան միջոցները։ Մեծ կարեւորութիւն ունի սնունդի րէժիմը, քնելու պայմանները, ննջարաններու ջերմութեան աստիճանը եւ նոյնիսկ հագուստի ձեւը որ մասնաւոր ուշադրութեան առարկայ է։ Երախաները յաճախ կը լողանան եւ կը կատարեն մարզանք եւ ֆիզիքական աշխատութիւն։ Կը կատարւի նաեւ առողջապահական զրոյց։ – Խնդիրը այն է որ, մանաւանդ առաջին ամիսներին, երախաները ժամանակ չունեն յիշելու իրենց ունակութիւնները։ Երբեմն քանի մը ամիսէն արդիւնքի կը հասնինք, բայց եւ երբեմն... Ֆիզիքական աշխատանքը եւ մարզանքները մեծապէս կօգնեն արագ դարմանումի. բայց եւ երախան պէտք է հանգստանայ, մանաւանդ որ անբնական պատանի մը գրեթէ միշտ ֆիզիքապէս թոյլ է կամ իր վատ ունակութիւնները զինքը տկարացուցած են։ Մարզանքներէ եւ ֆիզիքական աշխատանքէ հանգստանալու համար կան Ակումբի զբաղումները։ Կերթանք այցելելու ճաշարանը, խոհանոցը եւ ննջարանները որոնք լուսաւոր են եւ օդաւէտ։ Անկողինները մաքուր սաւաններով, դրուած են իրարմէ որոշ հեռաւորութեան։ Կանցնինք վերջապէս Ակումբը։ Ակումբը ունի երեք բաժիններ իրենց յատուկ ծրագիրներով. թատերական, արտադրական (արհեստանոցներու հետ կապուած) եւ խաղի։ Յաճախկը կատարուին զեկուցումներ, զրոյցներ, վիճաբանութիւններ։ Ակումբի զբաղումները եւ այդ երեկոյթները կը ղկեավարեն հիմնարկի դաստիարակները։ Ակումբի կից կայ գրադարան եւ ընթերցարան. վարիչըկըսէ. – Երախաները սիրում են յաճախել։ Կայ նաեւ առանձին նկարչութեան սենեակ. կը մտնենք այնտեղ։ Երեք պատանիներ ածուխով կը գծեն հետեւելով գաճէ մօտէլներու։ Կը մօտենամ մէին եւ միւսին. ճարտար մատներով անոնք կաշխատին եւ մեծ լրջութեամբ կը պատասխանեն մեր հարցերուն։ Պատերը զարդարուած են իրենց գործերով։ Ծովանկար մը կայ գունաւոր մատիտով շինուած որ իրենց հպարտութիւնը կը կազմէ։ Ինչքա՜ն պիտի ուզէին գոյնով աշխատիլ բայց հարկադրուած են խնայել։ – Բաւականին նիւթ չունինք, մանաւանդ գոյն, վրձին, կտաւ եւ այլն։ Ուղղիչ Գաղութը բացուած է 1921ին եւ արդէն 1923ին կարելի եղած է արձակել մօտ 26 ուղղուած երախայ։ – Ո՞ւր կը ղրկէք այդ անչափահասները։ – Փոքրիկները կը ղրկենք մանկատուններ իսկ 16էն 18 տարեկանները կը տեղաւորենք արտէլներում։ 10 հոգի տեղաւորած ենք քաղաքի գործարաններում։ Գիւղատնտեսական աշխատանքների վարժ պատանիները կուղարկուին գիւղական շրջաններ։ – Վստա՞հ էք որ հիմնապէս դարմանուած են։ – Պատանիներից մինչեւ այժմ մէկ դէպք պատահած է րէսիտիվի (յանցանքի կրկնութիւն) իսկ մանկատուններից երեք երախաներ վերադարձուած են մեզ մօտ։ Մինչեւ այժմ բաց թողեր են 100 երախայ. արդիւնքը կարելի է համարել լաւ։ – Նոյն իսկ շատ լաւ։ – Հիմնարկի բժիշկը կը հետեւի ոչ միայն ընդհանուր առողջութեան այլ եւ իւրաքանչիւր երախայի դարմանումին։ Կը կատարուին խորհրդակցութիւններ բժիշկի եւ դաստիարակներու մէջ։ Երբ երախայ մը բաց կը թողնենք, վստահ են իր մասին։ – Ի՞նչ միջոցի կը դիմէք բացառիկ պարագաներու. օրինակի համար, երբ երախայ մը դիմադրէ ենթարկուիլ հիմնարկի րէժիմին։ – Շատ հազուադէպ են այդպիսի դիմադրութիւնները եւ գրեթէ միշտ կարճատեւ։ Այդ պարագային երախան կը կղզիացնենք ժամանակաւորապէս եւ կը ջանանք ազդել անհատական մերձեցումով։ Այդպիսին կը պահենք մեզ մօտ եւ կը հետեւինք առանց որ ինքը անդրադառնայ։ Աստիճանաբար կը յանձնենք իրեն աշխատանքներ ըստ իր նախասիրութեանեւ ահա աննկատելի կերպով նա կը մտնէ աշխանաքային խումբերի մէջ։ Կը կատարէ նոյն իսկ սեւ աշխատանք որոշ նախանձախնդրութեամբ։ Ունեցեր ենք մէկը որ կը համարուէր անուղղելի։ Այսօր դարմանուած է եւ իբր հիւսն կաշխատի քաղաքին մէջ։ – Բանը այն է, կըսէ մեզ ընկերացող դաստիարակ մը, որ երաքան Գաղութէ դուրս գալէ յետոյ ինքզինքը չզգայ անտէր եւ սանձարձակ։ Նա կը շարունակէ իր աշխատանքային կեանքը որ սովորած է այստեղ, քաղաքի եւ գիւղի մէջ, շրջանակուած առողջ տարրերով։ Կառքը մեզ կը տանի դէպի քաղաքի կեդրոնը։ Լոյսերը վառուած են եւ երեկոյեան կեանքը հետզհետէ կաշխուժանայ։ Յանկարծ փողոցի բազմութիւնը կը քաշուի երկու մայթերը եւ կարծես բանի մը կսպասէ։ Հեռուէն կը լսենք քայլերգ մը որ հետզհետէ կը մօտենայ։ – Պատկոմներ են կըսէ ընկերս, ուշ են մնացեր. կը վերադառնան իրենց ակումբը։ Բազմաթիւ ոսկետառ կարմիր դրօշներով որոնք կը ծածանին իրենց մատղաշ գլուխներու վերեւ, պատկոմները կըառաջանան։ Մեր կառքը կանգ կառնէ եւ կը դիտենք երթը։ Նախ աղջիկներ են կարճ կիսազգեստով, ճերմակ պլուզով, կարմիր վզկապով։ Յետոյ պատանիներ եւ ահա խումբ մը մանուկներ, Հոկտեմբերիկներ, որ կը քալեն առոյգ, գլուխնին բարձր բռնած եւ հպարտ, այնքա՜ն հպարտ... Հալող ձիւնը կը ճարճատի իրենց մանրիկ քայլերուն տակ եւ երբ մէկն ու մէկը կը դանդաղի, հրահանգիչը կը մօտենայ եւ միասին կառնեն քանի մը քայլ։ Երբ Պատկոմներու շարքը կանցնի, երկու մայթերուն կանգնած բազմութիւնը կը միանայ եւ փողոցը կստանայ իր սովորական կերպարանքը։ Հեռուէն, աւելի մտքով քան թէ ականջով կը լսեմ նոր բարձրացող սերունդին յաղթական քայլերը բազմադարեան Երեւանի մէջ։ Կարծես լռութիւն մը խզուած է, խաւար մը՝ լուսաւորուած։ Որովհետեւ գիտենք որ այդ մարզուած եւ արագ քայլերով, մեր երկրի մանուկները եւ պատանիները, շրջանակուած դիտակից եւ աչալուրջ հրահանգիչներով, կը դիմեն դէպ իրենց լուսաշող ապագան։ Անոնք ճամբայ ելած են եւ այլ եւս ոչինչ կարողէ կասեցնել իրենց ընթացքը։


source: CulturaX

text: Հայաստան – Սփիւռք 6-րդ Համաժողովի Պաշտօնական Բացում - Հայերէն Հայաստան – Սփիւռք 6-րդ Համաժողովի Պաշտօնական Բացում «Կարէն Դեմիրճեան»-ի անուան մարզահամերգային համալիրին մէջ երէկ` 18 սեպտեմբերին պաշտօնական բացումը կատարուեցաւ Հայաստան-Սփիւռք 6-րդ համաժողովին, որուն բացման խօսքը արտասանեց Հայաստանի սփիւռքի նախարար Հրանուշ Յակոբեան, խօսք առին Հայաստանի եւ Արցախի նախագահներ Սերժ Սարգսեանն ու Բակօ Սահակեանը, ինչպէս նաեւ Ամենայն Հայոց Գարեգին Բ. կաթողիկոսն ու Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Արամ Ա. կաթողիկոսը: Ժողովին կը մասնակցին Հայաստանի իշխանութեան ներկայացուցիչներ, հոգեւորականներ եւ աւելի քան 1500 մասնակիցներ` 70 երկիրներէ: Նախարար Յակոբեան` ողջունելով մասնակիցները, տեղեկացուց. «Մեծ պատուիրակութիւններ եկած են Միացեալ Նահանգներէն, Արժանթինէն, Ֆրանսայէն, Իրանէն, Ռուսիայէն, Վրաստանէն, Թուրքիայէն եւ Արցախէն: Համաժողովին կը մասնակցին Հայաստանի մէջ հաւատարմագրուած դեսպաններ, տարբեր երկիրներու նախարարներ, երեսփոխաններ, տեղական իշխանութիւններու ներկայացուցիչներ: Համոզուած եմ` ձեր գործնական դիրքորոշումներով, իրատեսական հարցադրումներով պիտի հարստացնենք Հայաստան-սփիւռք գործակցութիւնը եւ պիտի նպաստենք ատոր զարգացման», յայտնեց ան: Այնուհետեւ իր օրհնութեան խօսքը ուղղեց Ամենայն հայոց Գարեգին Բ. կաթողիկոսը` հաստատելով, որ, զգալի է սփիւռքահայութեան դերակատարութիւնն ու ներդրումը Արցախի եւ Հայաստանի կեանքին մէջ` աւելցնելով սակայն, որ տակաւին հայութիւնը կը գտնուի տարբեր մարտահրաւէրներու դէմ յանդիման: «Հակառակ բազում դժուարութիւններուն, Հայաստանի պետութիւնը համայն հայութեան պատուարն է եւ հայ ժողովուրդի գոյատեւման երաշխաւորը: Այսօր ժամանակն է, որ դառն փորձութիւններու ծանրութիւնը կրած մեր երկիրն ու ժողովուրդը կարենան հաստատ քայլերով ընթանալ վերելքի ուղիով, որ կը պահանջէ ուժերու ու կարողութիւններու ամբողջական կեդրոնացում ու համախմբում: ... Հայրենաբնակ թէ սփիւռքահայ` հայրենիքին եւ ազգին հանդէպ կը կրենք նոյն պատասխանատուութիւնը: Զինուորն ու ծառան ենք հայրենիքին: Ասիկա պիտի ըլլայ մեր նշանաբանը: Հայրենիքը մենք պիտի սիրենք այն պարզ պատճառով, որ մերն է, մեր հայրերուն արեամբ ու քրտինքով նուիրագործուած եւ մեզի աւանդուած է: Հայրենիքով զօրեղ է իւրաքանչիւրը` իբրեւ ազգի զաւակ, իբրեւ կրողն ու շարունակողը հայրենեաց ժառանգութեան, իսկ զօրութիւնը հայրենիքի մեր ժողովուրդն է` ի հայրենիս եւ ի սփիւռս միասնաբար», ըսաւ Գարեգին Բ. կաթողիկոսը: Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսեան առաջարկեց այս համաժողովը օգտագործել իբրեւ Հայաստան-սփիւռք ռազմավարական երկխօսութեան հարթակ, ուր միասնականութեան եւ բազմակարծութեան ոգիով տեղի ունեցող քննարկումներուն միջոցով ծնունդ պիտի առնեն ապագայի նոր գործողութիւններու ծրագիրներ` Հայաստանի, Արցախի եւ սփիւռքի գաղութներու զարգացման ու հզօրացման համար: Ըստ անոր, այսօր Հայաստան աւելի ուժեղ է սփիւռքի աւանդական կառոյցներու` միջազգային մակարդակի վրայ տարած աշխատանքներով: Ան շեշտեց երիտասարդութեան կարեւորութիւնը եւ անոր կառուցողական ջանքերը ներգրաւելու հրամայականը` յատուկ կերպով գնահատելով սփիւռքի նուիրեալներու ջանքերով Հայաստանի մէջ մասնագիտական փորձաշրջաններ, երիտասարդական հաւաքներու կարելիութիւններ ընձեռող կազմակերպութիւնները: «Մենք պէտք է հարստացնենք մեր կեանքը` թէ՛ Հայաստանի ու Արցախի մէջ, թէ՛ սփիւռքի տարբեր համայնքներուն մէջ` երիտասարդներուն համար, իրե՛նց իսկ ուժերով»: Հայաստանի նախագահը հաստատեց, որ մեր պապերէն մեզի ժառանգ մնացած միասնականութեան պատգամը երբեք չի նշանակեր միակարծութիւն կամ մեծամասնութեան կարծիքը անհատի միտքին նկատմամբ գերադասելու անհրաժեշտութիւն: «Թէ՛ Հայաստանի, եւ թէ՛ սփիւռքի մէջ մենք կ'ողջունենք եւ կը գնահատենք բազմակարծութիւնը, ինչ որ կարեւոր պայման է նորը ստեղծելու համար», շեշտեց ան` աւելցնելով, որ Հայաստան-Արցախ-սփիւռք եռամիասնութեան կոչը պէտք չէ դիտուի իբրեւ ինքնուրոյնութեան հականիշ: «Ընդհակառակն` համագործակցաբար, ուս-ուսի տուած եւ միայն տարբեր մօտեցումներու համադրմամբ մենք կրնանք հասնիլ արդիւնաւէտ լուծումներու: Մեր ուժը մեր բազմակարծութեան մէջ է», ըսաւ հանրապետութեան նախագահը: Ս. Սարգսեան դիտել տուաւ, որ սփիւռքի բոլոր շերտերուն հետ փոխադարձ ներգրաւուածութիւնը քաջալերելը, սփիւռքի մէջ հայապահպանութեան աջակցիլը, արտակարգ իրավիճակներու մէջ եղող հայրենակիցներուն կարելի եղածին չափ օգնութիւն տրամադրելը եղած են պետութեան քաղաքականութեան առանցքը: Նախագահը նաեւ հաստատեց, որ անկախութեան 26 տարիներուն սփիւռքի գործարարները բազում նուիրատուութիւններով եւ բարեսիրական նախաձեռնութիւններով նեցուկ կանգնած են Հայաստանին եւ Արցախին: Ան անդրադարձաւ Հայաստանի ժողովրդագրական ներկայ պատկերին եւ արտագաղթի մտահոգիչ երեւոյթին, որոնք հետեւանք են քառորդ դարու առարկայական եւ ենթակայական բազմաթիւ գործօններու: «Յառաջիկայ բոլոր տարիներուն մեր քայլերը պիտի ուղղուին Հայաստանի մէջ բնակչութեան բնական աճը աւելցնելու: Մենք կը յայտարարենք, որ մեր նպատակն է, որ Հայաստանը 2040 թուականին ունենայ առնուազն 4 միլիոն բնակիչ: Ակնյայտ է, որ մենք դժուար թէ այդ նպատակին կարենանք հասնիլ միայն ծնելիութեան մակարդակը աւելցնելով, մարդոց կեանքը երկարելու պայմաններ ստեղծելով եւ ժողովրդագրական պատկերը բարելաւող միւս քայլերով` թէեւ այդ ուղղութիւններով հաստատակամօրէն պիտի քալենք: Ուստի, մեր նպատակադրումը կ՛ենթադրէ գալիք 25 տարիներուն ընթացքին դէպի Հայաստան ներգաղթի լուրջ ցուցանիշներու ձեռքբերում»: Հայաստանի նախագահը իր խօսքին մէջ լուսարձակի տակ առաւ նաեւ արցախեան քառօրեայ պատերազմին հայութեան միասնականութիւնը, Թուրքիոյ ուրացումի քաղաքականութիւնը` նշելով, որ հայութեան դատերու լուծման համար պէտք է լարել ուժերը եւ սերտել օրուան կարելիութիւնները: Արցախի Հանրապետութեան նախագահ Բակօ Սահակեան իր ողջոյնի խօսքին մէջ կարեւոր ու պահանջուած նկատեց բարձր մակարդակով կազմակերպուած այս համաժողովը ե՛ւ մայր Հայաստանի, ե՛ւ սփիւռքի, ե՛ւ Արցախի համար, ընդգծելով, որ խնդիրները, որոնք ընդգրկուած են համաժողովի օրակարգին մէջ, ունին ռազմավարական նշանակութիւն մեր պետականութեան շարունակական զարգացման հեռանկարներու նախանշման տեսանկիւնէն: «Կարեւոր է նաեւ, որ համաժողովի աշխատանքներուն կը մասնակցին յայտնի պետական, քաղաքական ու հասարակական գործիչներ, գիտնականներ, վերլուծաբաններ, բարերարներ, տարբեր ոլորտներու ներկայացուցիչներ` աշխարհի բազմաթիւ երկիրներէ: Նման ներկայացուցչական բազմատարր կազմը նաեւ կը հանդիսանայ տարբեր ժողովուրդներու եւ պետութիւններու հետ երկխօսութեան հաստատման ու ամրապնդման, բարեկամական կապերու զարգացման յարմար հարթակ», նշեց նախագահ Սահակեան: Արցախի Հանրապետութեան նախագահը համաժողովի մասնակիցներուն մաղթեց յաջող եւ արդիւնաւէտ աշխատանք` համոզում յայտնելով, որ համաժողովը արժանի ներդրում կ՛ունենայ համազգային խնդիրներու լուծման մէջ: Արամ Ա. կաթողիկոս իր ողջոյնի խօսքին մէջ յոյս յայտնեց, որ ներկայ համաժողովը դառնայ Հայաստան-սփիւռք իրապաշտ երկխօսութեան եւ համահայկական խնդիրներու ու մարտահրաւէրներու լուրջ քննարկման եզակի առիթ: «Աւելի քան 25 տարիներու մեր փորձառութեան լոյսին տակ, փոխադարձ վստահութիւնն ու պատասխանատուութիւնը, աւելի ճիշդ է ըսել հաւաքակա՛ն պատասխանատուութիւնը, գեղեցիկ լոզունգէ անդին` կեանքի պէտք է վերածուի` Հայաստանի, Արցախի եւ սփիւռքի միջեւ դերերու յստակեցումով, առաջնահերթութիւններու ճշդումով ու գործակցութեան նոր որակ տալով: Ա՛յս է մեր ազգը իր հայրենիքով ու սփիւռքով դէպի պայծառ ապագայ առաջնորդող միակ ապահով ճամբան: Ա՛յս գիտակցութեամբ հարկ է համազգային մտածողութեան մշակոյթ ստեղծել, հաւաքաբար ծրագրել ու գործել: Ա՛յս տեսլականով հարկ է բացուիլ նոր հորիզոններու ու քաջօրէն դիմագրաւել մեզ շրջապատող մարտահրաւէրներն ու տագնապները»: Արամ Ա. վեհափառը կոչ ուղղեց ըլլալու իրապաշտ. «Հայաստանը կը պարպուի, իսկ սփիւռքը կը մաշի: Այս վտանգալից իրականութեան դիմաց պատահական նախաձեռնութիւններ չեն կրնար մեր տագնապները լուծել եւ վէրքերը դարմանել: Ժամանակի նշանները պէտք է ճիշդ կարդալ, ախտաճանաչումը պէտք է ճիշդ կատարել եւ համապատասխան կողմնորոշումներ ճշդել ու ազդու միջոցներու դիմել: Անհրաժեշտ է Հայաստան-սփիւռք գործակցութիւնը դուրս բերել պատահական տնտեսական ներդրումներու ու զբօսաշրջային այցելութիւններու շրջագիծէն եւ զայն դարձնել մեր ազգային քաղաքականութեան կարեւոր հիմքերէն մէկը: Ամբողջական Հայաստանի տեսլականը ունենալով մեր ազգային գաղափարախօսութեան հենքը ու նպատակը` ՀԶՕՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆ, ԱՄՈՒՐ ԱՐՑԱԽ ու ԿԱԶՄԱԿԵՐՊ ՍՓԻՒՌՔ պէտք է դառնան մեր ազգային քաղաքականութեան ռազմավարական ու մարտավարական ուղեցոյցը», ըսաւ Արամ Ա. կաթողիկոսը: Ան նաեւ կոչ ուղղեց Հայաստանը լոկ զբօսավայր, ներդրումի շուկայ եւ անցագիր դիտելէ հեռու մնալու, որովհետեւ անիկա «աշխարհի վրայ ինքզինք հայ դաւանող հայուն տո՛ւնն է` անցեալի, ներկայի ու ապագայի տունը: Մեր հաւաքական տան նկատմամբ ընելիք ու ըսելիք ունինք եւ պէտք է ունենանք: Պիտի հզօրացնենք ու ծաղկեցնենք Հայաստանը մեր ամբողջ կարողականութեամբ: Սա իւրաքանչիւր հայուն սրբազան ուխտը պէտք է դառնայ», հաստատեց Արամ Ա. վեհափառ հայրապետը: Համաժողովի ծիրին մէջ տեղի պիտի ունենան թեմատիկ նիստեր` Հայաստանի զարգացման հիմնախնդիրներ, Հայաստանի Հանրապետութեան պաշտպանական քաղաքականութեան առանձնայատկութիւնները ժամանակակից մարտահրաւէրներու պայմաններուն մէջ, արտաքին քաղաքականութեան օրակարգ, հայապահպանութեան հիմնախնդիրներ: Համաժողովի ծիրին մէջ տեղի ունեցաւ նաեւ Համահայկական խորհուրդի ստեղծման եւ Հայաստան-սփիւռք գործակցութեան հետագայ զարգացման հարցերով աշխատանքային խումբի խորհրդակցութիւն, որուն իրենց մասնակցութիւնը բերին երկու նախագահներն ու կաթողիկոսները: Նշենք, որ 16 սեպտեմբերին Հայաստանի Սահմանադրական դատարանին մէջ` գլխաւորութեամբ Սահմանադրական դատարանի նախագահ Գագիկ Յարութիւնեանի, տեղի ունեցաւ Համահայկական խորհուրդի ձեւաւորման նուիրուած աշխատանքային խորհրդակցութիւն: Սահմանադրական դատարանի նախագահ Գագիկ Յարութիւնեան ներկայացուց Համահայկական խորհուրդին վերաբերեալ տարբեր կազմակերպութիւններէ, կառոյցներէ ու անհատներէ ստացուած առաջարկներն ու դիրքորոշումը: Այնուհետեւ ծաւալեցաւ քննարկում, որուն մասնակիցները կարեւոր նկատեցին կազմութիւնը յանձնախումբի մը, որ կը քննարկէ եւ կը յստակեցնէ հետագային ստեղծուելիք կառոյցի նախագիծը:


text: Ադրբեջանցիները գողացել են 32 կով, 13 հորթ՝ Ճարտարի բնակչին պատճառելով 12 միլիոն դրամի վնաս. տեսանյութ - 5 TV. ՄԻՇՏ ՁԵԶ ՀԵՏ 6zONrkvs3Zw Դիտումներ Ադրբեջանցիները գողացել են Ճարտարի բնակչի 32 կովն ու 13 հորթը: Ըստ Արցախի քննչական կոմիտեի տարածած հաղորդագրության՝ դեպքը տեղի է ունեցել հոկտեմբերի 3-ին:


Մորաքրոջս տղան ինձ նստեցնում էր իր ոտքերին եւ խաղացնում. Խաղը վերածվում էր շոյանքների... - Մորաքրոջս տղան ինձ նստեցնում էր իր ոտքերին եւ խաղացնում. Խաղը վերածվում էր շոյանքների... Փոքր էի, 6 տարեկան ու գրեթե ամեն օր մամայի հետ մորքուրենց տանն էինք լինում։ Ես նստում էի սենյակում ու հեռաստացույց նայում, մաման ու մորքուրն էլ խոհանոցում էին լինում։ Մորքուրիս տղան ինձ միշտ նստացնում էր իր գիրկը ու խաղում էր հետս։ Հետո խաղերը դառնում էին համբույրներ, համբույրները շոյանքներ, ու հենց մաման կամ մորքուրը գալիս էր, ինքը նորից սկսում էր խաղալ իմ հետ։ Ու հիմա ես 21տարեկան եմ, ու երբ գնում եմ մորքուրիս տուն, ու իր տղան գալիս ա, որ գրկի ու բարեւի, ես ահավոր վախեցած ու չուզենալով եմ դա անում։ Հիմա էլ մեկ-մեկ զգում եմ, որ փորձեր անում ա, բայց գոռում եմ վրան ու սպառնում, որ կասեմ մորքուրին»։ «Բարեւ Լուսի, կարդում եմ գրառումները ու աչքերս լցվում են, որոշեցի ես էլ կիսվել իմ պատմությամբ: Երեւի 4 տ էի, երբ առաջին անգամ ենթարկվել եմ սեռական բռնության մորաքրոջս տղայի կողմից: Նա մտավոր զարգացման թեթեւ խնդիր ուներ: Հաճախ էր գալիս մեր տուն, երբ տունը մարդ չէր լինում: Մենք գյուղում էինք ապրում: Ինձ միշտ թվում էր, թե իր գրպանում խնձոր կա։ Դե հիմա եմ հասկանում, որ գրգռված անդամն էր: Մի օր ինձ տարավ իրենց տուն, պառկացրեց փորի վրա, ու պառկեց ինձ վրա: Ինձ համար իրականում շատ տարօրինակ էր , թե ինչ է անում: Շարժվում էր հետ ու առաջ, հետո ինձ թվաց, թե ես միզել եմ, այնինչ սերմնահեղուկն էր մարմնիս վրա: Եկա տուն, վախեցած էի: Մի անգամ, երբ ես սենյակ մտա բարձ բերելու, մորաքրոջս տղան մտավ սենյակ ու առնանդամը քսեց: Ես չհասկացա էլ՝ ինչ կատարվեց, բայց արդեն 10-11տարեկան էի։ Ու էդ ապրումներից նյարդային դող բռնեց, շատ ուժեղ էի ցնցվում։ Մորաքույրս տեսավ վիճակս, իմացավ եղելությունը ու տղային մի լավ ծեծեց: Էդ օրվանից էլ մոտ չի եկել։


Կառոյց Կառուցանեմ, ուցի Կառուցումն, ման *Կառոփ Կառչիմ, ռեայ, ռուցեալ Կառք, ռաց Կասդրիոս Կասեմ, եցի Կասեցուցանեմ, ուցի Կասեցուցիչ Կասի, սեայ Կասիա, այի Կասիմ, սեցայ Կասիչ Կասլայ, ից Կասկ, ի Կասկած, ի, ոյ Կասկածագին Կասկածագոյն Կասկածանք cf. Կակժիրակ. Ո՞ր տերեւ, ո՞ր կասի, ո՞ր ստաշխն, ո՞ր զմուռ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։) Զմուռս եւ ստաշխն եւ կասիա ի զգեստէ քումմէ. (Սղ. ՟Խ՟Դ. 9։) Ցորենովք եւ խնկովք եւ կասեաւ. (Եզեկ. ՟Ի՟Է. 17։) ուր ասէ Եսայի նշեցին. cf. ԿԱՍԻԱ Գեղեցկասիրութիւն, ութեան Երկասիրեմ, եցի Երկասիրութիւն, ութեան Կասիչ Հակառակասիրութիւն, ութեան Մակասիւն Մանկասիրութիւն, ութեան Մեղկասիրութիւն, ութեան Վակասիր Ցանկասիրեմ Փափկասիրութիւն, ութեան Փափկասիրտ


source: fineweb

text: ԼՂՀ ԱԺ 9-րդ նստաշրջանի օրակարգի ձեւավորման հարցն է քննարկվել խոսնակի հրավիրած խորհրդատվության ընթացքում 17:35 26 Օգոստոսի 2009 ՍՏԵՓԱՆԱԿԵՐՏ, 26 օգոստոսի. /Նովոստի-Արմենիա/. ԼՂՀ ԱԺ 9-րդ նստաշրջանի օրակարգի ձեւավորման հարցն է քննարկվել չորեքշաբթի խորհրդարանի ամառային արձակուրդներից հետո առաջին անգամ, ԼՂՀ Ազգային ժողովի նախագահ Աշոտ Ղուլյանի կողմից հրավիրած աշխատանքային խորհրդակցության ընթացքում։ Ինչպես չորեքշաբթի «Նովոստի-Արմենիա» գործակալությանը հայտնեց ԼՂՀ Ազգային ժողովի մամուլի ծառայությունից, խորհրդակցության ընթացքում լսվեցին հաղորդումներ մեծ օրակարգում առկա օրենքների նախագծերի վերաբերյալ, նշվեցին դրանց թեմատիկ ընդգրկումներն ու պատրաստության վիճակը։ Նշվեց, որ կառավարությունից՝ օրենսդրական նախաձեռնության կարգով, ստացվել են նոր նախագծեր։ Կան նաեւ շրջանառության մեջ գտնվող օրինագծեր, որոնց մի մասն առաջին ընթերցմամբ քննարկվել են նախորդ նստաշրջանում, իսկ մյուսների քննարկումները տեղափոխվել են ընթացիկ նստաշրջան։ Խորհրդակցության ընթացքում տեղի ունեցավ մտքերի փոխանակություն, ճշտվեցին մշտական հանձնաժողովների եւ աշխատակազմի ծառայությունների առաջիկա անելիքները, տրվեցին համապատասխան հանձնարարականներ։ Խորհրդակցությունում, որին մասնակցեցին մշտական հանձնաժողովների նախագահների եւ աշխատակազմի ծառայությունների պատասխանատուները, քննարկվեցին նաեւ ներխորհրդարանական կյանքին վերաբերող հարցեր։ -0-


Բելգիան ներողություն է խնդրում Աֆրիկյան գաղութներից երեխաների առեւանգման համար - ՍՈՑԻԱԼԻԶՄ.am Բրյուսելը` Բելգիան ներողություն է խնդրել Բուրունդիում, Կոնգոյում եւ Ռուանդայում գաղութային կառավարման ժամանակ խառը ռասայական զույգերում ծնված հազարավոր երեխաների առեւանգման, սեգրեգացիայի, արտաքսման եւ բռնի որդեգրման համար: Ներողություն խնդրելը առաջին դեպքն է, երբ Բելգիան ընդունում է որեւէ պատասխանատվություն այն բանի համար, ինչ պատմաբանները անվանում են հսկայական վնաս, որը երկիրը հասցրել է Կենտրոնական աֆրիկյան պետություններին, որոնք նա գաղութացրել է ութ տասնամյակների ընթացքում: Վարչապետ Շառլ Միշելը հինգշաբթի օրը ներողություն է խնդրել խորհրդարանի լիագումար նիստից առաջ, որին ներկա են եղել տասնյակ խառը ռասայի մարդիկ այցելուների պատկերասրահում: "Բելգիական գաղութային Աֆրիկայի ամբողջ տարածքում բելգիական պետությունն աջակցում էր մետիսների եւ նրանց ընտանիքների նպատակաուղղված սեգրեգացիայի համակարգին, եւ տեղի էին ունենում այնպիսի գործողություններ, որոնք խախտում էին ժողովուրդների հիմնական իրավունքները",-ասել է նա ՝ օգտագործելով խառը ռասայի մարդկանց համար տերմինը: "Ահա թե ինչու դաշնային կառավարության անունից ես ճանաչում եմ նպատակասլաց տարանջատումը, որի զոհ են դարձել Աֆրիկայում բելգիական գաղութային կառավարմանը կից մետիսները, եւ անկախությունից հետո" բռնի առեւանգման հետագա քաղաքականությունը", - հավելել է նա:"Դաշնային կառավարության անունից, - ասաց պարոն Միշելը, - ես ներողություն եմ խնդրում բելգիական գաղութային դարաշրջանի մետիսներից եւ նրանց ընտանիքներից անարդարության եւ նրանց տառապանքների համար:” "Ես նաեւ կցանկանայի մեր կարեկցանքը հայտնել աֆրիկացի մայրերին, որոնցից երեխաներ են վերցրել", - ասել է նա: Վարչապետը հայտարարել է, որ Բելգիայի կառավարությունը ռեսուրսներ կտրամադրի այդ հարցի վերաբերյալ լրացուցիչ հետազոտություններ ֆինանսավորելու համար, իր գաղութային արխիվները կբացի մետիսների համար եւ վարչական օգնություն կցուցաբերի նրանց, ովքեր ձգտում են մուտք գործել իրենց պաշտոնական փաստաթղթերին եւ ձգտում են ձեռք բերել Բելգիայի քաղաքացիություն: Անցած տարվա ընթացքում Բելգիան մի շարք քայլեր է ձեռնարկել իր գաղութային անցյալը վերագնահատելու ուղղությամբ ։ Ներողությունը գալիս է նաեւ այն ժամանակ, երբ ամբողջ Եվրոպայում քաղաքական գործիչները գտնվում են աճող աֆրիկյան սփյուռքի եւ երիտասարդ սերնդի ճնշման տակ, որը ցանկանում է նոր լույս սփռել գաղութային պատմության վրա ' պայքարելու եվրոպական հասարակության մեջ թաքնված ռասիզմի եւ խտրականության դեմ: Գաղութային պատմության որոշ փորձագետներ նշել են, որ Բելգիայի ներողությունները հնչել են ուշ ՝ երեք երկրների անկախացումից գրեթե 60 տարի անց: Ռասայական սեգրեգացիան բելգիական գաղութային կառավարման հենասյունն էր,- ասում են պատմաբանները ։ Մինչեւ 1950-ական թվականների վերջը գաղութային իշխանությունները չէին խրախուսում ազգամիջյան սիրավեպերը եւ արգելում էին կաթոլիկ եկեղեցու առաջ ազգամիջյան ամուսնությունները: Այնուամենայնիվ, շատ Սպիտակ բելգիացիներ ամուսնացան սեւ Կոնգոլի կանանց հետ, տեղական սովորույթներին համապատասխան, նրանք ունենում էին երեխաներ, որոնք երբեմն կոչվում էին մետիսներ: Բայց Բելգիայի աչքերում այդ երեխաները պայթեցրել են սեգրեգացիայի պաշտոնական քաղաքականությունը եւ արատավորել սպիտակ ռասայի հեղինակությունը, ցույց են տալիս այդ ժամանակի պաշտոնական փաստաթղթերը: Վախենալով 1869-1870 թվականներին Կանադայի Կարմիր գետի վրա ապստամբության կրկնությունից, երբ մետիսները ապստամբեցին եւ տապալեցին տեղական կառավարությունը, Բելգիայի իշխանությունները հրամայել էին բաժանել մետիս երեխաներին Կոնգոյում իրենց ընտանիքներով եւ ընդհանուր սեւ բնակչությամբ: Պատմաբանների գնահատականներով ՝ 10 000-ից մինչեւ 20 000 երեխա մեկուսացվել է իր ծնողներից ՝ առավել հաճախ աֆրիկացի միայնակ մայրերից, եւ տեղավորվել որբանոցներում եւ դպրոցներում, որոնք կառավարվում են առավելապես կաթոլիկ եկեղեցու կողմից: "Գաղութային ժամանակներում խառը գույնի ծնողներից ծնված երեխաները միշտ դիտվում էին որպես գաղութային ձեռնարկության սպառնալիք, շահույթ եւ հեղինակություն եւ սպիտակ մրցավազքի գերիշխանություն",-ասել է Ասսումանի Բուդագվան, 65-ը, բելգիացի ինժեներ եւ սիրողական պատմաբան, ով ծնվել է գաղութատիրական Կոնգոյում եւ որի ընտանիքը վերապրել է խառը ցեղի երեխաների բաժանումը: Պարոն Բուդագվան խորհրդարանական բանաձեւի համահեղինակն է, որը միաձայն ընդունվել է անցյալ տարի եւ կոչ է անում կառավարությանը ներողություն խնդրել եւ ճանաչել Բելգիայի ոճրագործությունները Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու մեղսակցության ժամանակ խառը ռասայի երեխաների նկատմամբ: Հոդվածն ամբողջությամբ կարող եք ընթերցել աղբյուրից՝ https://www.nytimes.com/2019/04/04/world/europe/belgium-kidnapping-congo-rwanda-burundi.html?fbclid=IwAR3wIJabXtDBT1Wut190xGP8rlw0xQTj2uqHuDQwKDrUdZrjv3qfjoD8Nqc Մեծ շրջադարձը. Խոսք աղջկաս հետ՝ տնտեսության մասին (Մաս 20) Գլուխ 3 Ֆեոդալական ժամանակաշրջանում, ավելցուկի արտադրությունը, ինչպես որ նկատեցինք, գրքի առաջին գլխում, ցանկ... Հինգշաբթի, Օգոստոսի 22, 2019 Բարձր ֆինանսներ. Կորզող ոլորտՀարցազրույց Սասկիա Սասենի հետ «Սեւ Բիբարը» սկսել է գլոբալ ֆինանսական համ... Միգուցե դեռ շուտ է խոսել այն մասին, թե ինչ իրավիճակում է քաղհասարակությունն այս պահին (քանի որ, միգո... Վահան Իշխանյանը գրում է. Ամեն կառավարություն հայտարարում է, թե երկրի տնտեսական առաջնահերթությունը բա... Օգոստոս 2019 (16)


source: wikipedia

text: Օգոստոսի 9, տարվա 221-րդ (նահանջ տարիներին՝ 222-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 144 օր։ Դեպքեր 1173 - սկսվում է Պիզայի աշտարակի շինարարությունը 1830 - Լուի Ֆիլիպը դառնում է Ֆրանսիայի թագավոր 1841 - Էրի լճում շոգենավի վրա ծագած հրդեհի զոհ է դառնում 175 մարդ 1945 - ամերիկյան ռմբակոծիչները երկրորդ ատոմային ռումբը նետում են Նագասակի քաղաքի վրա, զոհերի թիվը կազմում է 74 հազար մարդ 2014 - սկսել են ցույցեր եւ անկարգություններ ԱՄՆ Միսսուրի նահանգի Ֆերգյուսոն քաղաքում Ծնունդներ 1631 - Ջոն Դրայդեն John Dryden անգլիացի բանաստեղծ, թատերագիր եւ թարգմանիչ 1776 - Ամեդեո Ավոգադրո Amedeo Avogadro իտալացի ֆիզիկոս 1872 - Ստեփան Գեւորգի Լիանոսյան, գործարար եւ քաղաքական գործիչ 1886 - Սարգիս Խաչատուրյան, նկարիչ 1925 - Հակոբ Կարապենց ամերիկահայ գրող 1932 - Վարդգես Պետրոսյան, հայ արձակագիր, հրապարակախոս, հասարակական գործիչ 1938 - Լեոնիդ Կուչմա Леонiд Данилович Кучма Ուկրաինայի 2-րդ նախագահը 1943 - Ալեքսանդր Կովալենկո, ֆուտբոլիստ 1953 - Ժան Տիրոլ, ֆրանսիացի տնտեսագետ 1950 - Վոլոդյա Ամիրջանյան, Արցախի պատերազմի մասնակից 1959՝ Արայիկ Ալեքյան, քանդակագործ Մարիա Գուլեգինա (Մեյթարջյան) Марiя Гулегiна հայազգի ուկրաինացի սոպրանո 1963 - Ուիթնի Հյուսթոն Whitney Houston ամերիկացի երգչուհի եւ դերասանուհի 1965 - Մասիս Շիրազ, նկարիչ 1968՝ Հաց բերողը Ջիլիան Անդերսոն Gillian Anderson ամերիկացի դերասանուհի Էրիկ Բանա Eric Bana ավստրալիացի դերասան 1973 - Ֆիլիպպո Ինձագի Filippo Inzaghi իտալացի ֆուտբոլիստ 1973 - Ալեքսանդր Պոնոմարյով Олександр Пономарьов ուկրաինացի երգիչ 1976՝ Ռոնա Միտրա Rhona Natasha Mitra անգլիացի դերասանուհի, մոդել եւ երգչուհի Օդրի Տոտու Audrey Tautou ֆրանսիացի դերասանուհի եւ մոդել 1980 - Ալեքսանդր Թադեւոսյան, հայ ֆուտբոլիստ, պաշտպան 1981 - Ջարվիս Հեյս Jarvis Hayes ամերիկացի բասկետբոլիստ Մահեր 117 - Հռոմի կայսր Տրայանոս 378 - Հռոմի կայսր Վաղես (Հուլիոս Ֆլավիոս Վալենս) (ենթադրաբար) 1516 - Հիերոնիմոս Բոսխ, հոլանդացի նկարիչ 1916 - Հովհաննես Հիսարյան արձակագիր (Կ.Պոլսում) 1919՝ Էռնստ Հեկկել, գերմանացի բնախույզ եւ փիլիսոփա Ռուջերո Լեոնկավալո, իտալացի կոմպոզիտոր 1962 - Հերման Հեսսե, գերմանացի գրող եւ նկարիչ 1970 - Սահակ Կիրակոսյան, լրագրող 1975 - Դմիտրի Շոստակովիչ, ռուս կոմպոզիտոր 1996 - Ֆրենկ Ուիթլ, անգլիացի կոնստրուկտոր Արցախի պատերազմի մասնակիցներ 1992՝ Քյուրաթաղի պաշտպանության ժամանակ Գառնիկ Ալեքսանյան (* 1969 թ.) Ալիկ Առաքելյան (* 1947 թ.) Ստեփանակերտում Վալերի Աղաջանյան (Վիրավորվելուց երկու տարի անց, * 1961 թ.) Տոներ Բնիկ ժողովուրդների համաշխարհային օր Սինգապուր՝ Հանրապետության օր Կանադա՝ Խաղաղապահների օր Ծանոթագրություններ


text: Դեպքեր Հուլիսի 20 - Տիեզերագնաց Նիլ Արմստրոնգն առաջին քայլերն է կատարում Լուսնի վրա՝ լինելով առաջին մարդը պատմությունում։ Հունվարի 3 - Միխայել Շումախեր, գերմանացի ավտոմրցարշավորդ Հունվարի 7 - Լուիս Գարսիա Պոստիգո, մեքսիկացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Հունվարի 18 - Դեյվ Բատիստա, ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբիշ Հունվարի 19 - Պրեդրագ Միատովիչ, հարավսլավացի նախկին ֆուտբոլիստ եւ Ռեալ Մադրիդի նախկին սպորտային տնօրեն Փետրվարի 1 - Գաբրիել Բատիստուտա, արգենտինացի ֆուտբոլիստ Փետրվարի 13 - Ջոյս դիԴոնատո, ամերիկացի օպերային երգչուհի Մարտի 1 - Խավիեր Բարդեմ, իսպանացի դերասան Ապրիլի 6 - Փոլ Ռադ, ամերիկացի դերասան Ապրիլի 28 - Ռենե Զելվեգեր, ամերիկացի դերասանուհի, պրոդյուսեր Մայիսի 14 - Քեյթ Բլանշետ, ավստրալիացի դերասանուհի Մայիսի 19 - Աբրահամ Ռուսսո, փոփ երգիչ Մայիսի 26 - Անժելիկա Վարում, ռուս եւ խորհրդային էստրադային երգչուհի, դերասանուհի, ՌԴ վաստակավոր արտիստ (2011) Հունիսի 15 - Այս Քյուբ, ամերիկացի ռեփեր, կինոդերասան Հունիսի 15 - Օլիվեր Կան, Դարպասապահ ֆուտբոլ Հուլիսի 30 - Սայմոն Բեյքեր, ամերիկացի դերասան, ռեժիսոր եւ պրոդյուսեր է Հուլիսի 31 - Դավիթ Սիրավյան, հայ նկարիչ Հուլիսի 31 - Անտոնիո Կոնտե, իտալացի ֆուտբոլիստ եւ գլխավոր մարզիչ Վարդան Սեդրակյան- էպոսագետ, հՀ նախագահի թեկնածու Ծնունդներ Փետրվարի 18 - Լիլիթ Սողոմոնյան, հայ նկարիչ Ապրիլի 19 - Ժուժա Պոլգար, հունգարացի, ապա ամերիկյան շախմատիստուհի, գրոսմայստեր (1991), աշխարհի ութերորդ չեմպիոնուհին (1996-1999)։ Մայիսի 1 - Ուես Անդերսոն, ռեժիսոր, դերասան, սցենարիստ, պրոդյուսեր Օգոստոսի 6 - Արմեն Մարտիրոսյան, հայ եռացատկորդ։ Փակ մարզասրահում Եվրոպայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր (1996), 1996 թվականի Ուսանողական խաղերի արծաթե մեդալակիր։ Մահեր Հունվարի 6 - Ջուզեպպե Վիանի, իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ եւ մարզիչ, ով հանդես է եկել իտալական մի շարք ակումբներում, հատկապես աչքի է ընկել Ինտերում եւ Լացիոյում Ապրիլի 6 - Բորիս Ստեչկին, հիդրոաերոմեխանիկայի եւ ջերմատեխնիկայի բնագավառի խորհրդային գիտնական Մայիսի 10 - Խորխե Սալամեա, կոլումբիացի գրող, պետական եւ հասարակական գործիչ Հունիսի 6 - Արա Սարգսյան, հայ քանդակագործ, մանկավարժ Սեպտեմբերի 1 - Հակոբ Սալախյան, հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու Լեւոն Թյությունջյան, հայ գծանկարիչ Շուշանիկ Մանուչարյանց, խորհրդային կուսակցական աշխատող Մայիս 19 - Արսեն Երկաթ, բանաստեղծ Հունիսի 15 - Սարգիս Աբրահամյան, հայ արձակագիր, մանկավարժ, մշակությանի գործիչ (ծ. 1915) Հունիսի 22 - Ջուդի Գառլենդ, ամերիկացի դերասանուհի եւ երգչուհի։ (ծնվ. 1922) Հուլիս 11 - Նաիրի Զարյան, հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թատերագիր, հրապարակագիր եւ թարգմանիչ (ծ. 1900) Հուլիսի 16 - Գուրգեն Մահարի, գրող, բանաստեղծ, արձակագիր, գրականագետ (ծ. 1903) Հոկտեմբերի 27 - Կորյուն Ազրոյան, հայ արձակագիր, գրաքննադատ, լրագրող (ծ. 1903) Դեկտեմբեր 15 - Կոստան Զարյան, արձակագիր, բանաստեղծ, գրականագետ 1969 Տարեթվեր