Կիրակի 21 Յունուար 2018 Առաջին կիրակի Առաջաւորի - Ռատիօ Վատիկան Սուրբ Գիրքի պատկեր - RV Հրաշագործ խօսքեր ալեկոծեալ ծովու դիմաց (Յովհաննէս 6, 15-21) Յիսուս է այս դրուագին հերոսը, որ օգնութեան կը հասնի իր նաւաբեկեալ առաքեալներուն, որոնք, սաստիկ վախցած` բնութեան ուժերուն դիմաց, իրեն կը դիմեն թախանձագին. Տէր փրկէ մեզ այս ահաւոր վտանգէն։ Նաւը խորհրդանիշն է Եկեղեցւոյ. Անոր մէջը ապաւինած առաքեալները կը ներկայացնեն համայն քրիստոնեայ ժողովուրդը, որ կը հետեւի Յիսուսի եւ անոր հետ կ՜ընթանայ դէպի յաւիտենականութեան նաւահանգիստը, հոն ուր չկան ցաւ ու տրտմութիւն, այլ միայն յաւիտենական երջանկութիւն։ Աշխարհի փոթորիկները կրնան վտանգի մատնել նաւն ու իր մէջ գտնուող ժողովուրդը, սակայն մէկը կայ որ կը հսկէ անոր վրայ, Քրիստոսն է եւ իր ներկայացուցիչները, Սրբազան Պապը, եպիսկոպոսները եւ վարդապետները, որոնք թէեւ մարդկային իրենց միջոցներով կը շարժին եւ կը խօսին, սակայն ունին Տիրոջ ուժն ու շնորհքը, որոնցմով կրնան հանդարտեցնել ալեկոծեալ հոգիները։ Մարդկութիւնը պէտք ունի հրաշագործ խօսքերու, որոնք ազդեցութիւն ունենան աշխարհային զանազան սադրանքներուն դէմ։ Երբ Սուրբ Գրիգոր Նարեկացին կ՜անուանէ իր սքանչելի աղօթքները Ի խորոց սրտի խօսք ընդ Աստուծոյ, մեզի կու տայ գաղտնիքը այդ հրաշագործ խօսքերուն, անոնք մեր սրտին խորերէն եկած հոգելից աղօթքներն են, որոնք կրնան հրաշքներ գործել, մանաւանդ երբ մեր պայքարը չարի իշխանին դէմ է։ Մենք կը պատկանինք Քրիստոսի մեր մկրտութեամբ եւ Եկեղեցւոյ խորհուրդներու ստացումով։ Արդ Քրիստոս միշտ տէր կը կանգնի իրեն յանձնուած հօտին եւ չի թողուր որ թշնամին գայ յափշտակէ անոր մէջէն որեւէ մէկը։ Սակայն մեր կողմէն պայման մը կայ զոր պէտք է յարգենք, որպէսզի արժանի ըլլանք այս հզօր պաշտպանութեան. Հարկ է որ հաւատարիմ մնանք մեր տուած խոստումներուն եւ չշեղինք մեզի տրուած պատուիրաններէն։ Մեր կեանքի ընթացքին` շատ մը փոթորիկներու հանդիպած ենք եւ տակաւին պիտի հանդիպինք։ Անոնց յաղթահարելու համար հարկաւոր է որ ընդունինք Տիրոջմէ ուժ եւ շնորհք, որպէսզի չյուսահատինք եւ շարունակենք մեր ճանապարհը անվեհեր կերպով, ամէն անկումէ վերջ դարձեալ վեր կանգնելով եւ օգնելով մեր շուրջիններուն ալ որպէսզի չյուսալքուին այլ վստահին Քրիստոսի խօսքերուն որ կ՜ըսէ. Երբ ես ձեզի հետ եմ, երբեք մի վախնաք, այլ դէպի առաջ ընթացէք։ Մենք կը նմանինք բանակի մը, հոգեւոր բանակ մը որ կը հնազանդի մէկ Տիրոջ` Յիսուս Քրիստոսի։ Մեր զէնքն է իր խօսքը, գրուած Աւետարանին մէջ, որով մենք պատասխան պիտի կարենանք տալ մեզի ուղղուած բոլոր հարցերուն եւ անով պիտի ընթանանք ճշմարտութեան ճանապարհէն։ Մեզմէ առաջ ապրած եւ սրբութեան հասած բոլոր քրիստոնեաները, որոնք մեր մեծ ընտանիքին անդամներն են, պատրաստ են նաեւ մեզի օգնելու, երբ իրենց բարեխօսութիւնը խնդրենք որեւէ նեղութեան ժամանակ։ Ամէն օր մենք լսելու ենք Քրիստոսի այս հրաշագործ խօսքերը մեր սրտերուն մէջ. Ես եմ, մի վախնաք։ անոնցմով զօրացած` մենք պիտի կարենանք յառաջ ընթանալ Աստուծոյ կամքին գծած ճամբով մեզմէ ամէն մէկուն համար, յաղթահարելով բոլոր արգելքներուն. Ամէն։ Ֆրանչիսկոս Պապին 26 ապրիլի քարոզը. «Առանց սիրոյ ու ծառայութեան եկեղեցին յառաջ չերթար»։ ֆրանչիսկոս Պապի 16 ապրիլի քարոզը. Յիսուսին հետեւինք ոչ անձնական շահերու համար Ֆրանչիսկոս Պապի 12 ապրիլի Քարոզը՝ Տոմուս Սանթա Մարթա մատրան մէջ:


source: fineweb

text: Կիսավեր պատի դատարկ լուսամուտի շրջանակը հորանջեց։ Մայր մտնող արեւը մի բուռ կարմիր ու կապույտ գույն էր շաղ տվել նրա վրա։ Վեր խոյացած ծխնելույզների մնացորդների արանքից փայլատակում էր փոշե ամպը, իսկ դաշտը ավերակույտերի տակ կիսանինջ վիճակում էր։ Տղան փակել էր աչքերը։ Հանկարծ զգաց՝ ինչ-որ ստվեր ընկել է գլխին, եւ շրջապատը միանգամից ավելի է գորշացել։ Հասկացավ, ինչ-որ մեկը անաղմուկ եկել ու կանգնել է դիմացը։ «Վերջ, բռնվեցի»,- մտածեց տղան, սակայն երբ աչքի տակով նայեց եւ կիսամաշ տաբատի մեջ նկատեց ինչ-որ ոտքեր, որոնք այնքան կոր էին, որ դրանց արանքից հնարավոր էր մյուս կողմը տեսնել, համարձակվեց ու նայեց իր դիմացը կանգնած մարդու դեմքին։ Զամբյուղը եւ դանակը ձեռքին, հողոտ մատներով տարեց մարդ էր։ Մարդը, նայելով խիտ ու խռիվ մազերով տղայի գլխին, հարցրեց. -Այստե՞ղ ես քնում։ Յուրգեն անունով տղան, մարդու ոտքերի արանքից նայելով արդեն մայր մտնող արեւին, պատասխանեց. -Չեմ քնում, հսկում եմ։ -Հա,- գլուխը շարժելով՝ ասաց մարդը, ուրեմն՝ այդ մեծ փայտն էլ հենց դրա համար ես պահում ձեռքիդ։ -Այո,- համարձակորեն պատասխանեց Յուրգենը եւ փայտը ամուր սեղմեց ափի մեջ։ -Ինչի՞ համար ես պահակություն անում,- հարցրեց մարդը։ -Չեմ կարող ասել,- փայտը սեղմելով՝ պատասխանեց տղան։ Մարդը զամբյուղը դրեց գետնին, դանակը մաքրեց տաբատով ու հարցրեց. -Փող-մող, ինչ-որ բա՞ն ես պահպանում։ -Փո՞ղ, ո՛չ,- հեգնանքով պատասխանեց Յուրգենը։ -Դե լավ, հապա ի՞նչ։ -Ասացի՝ չեմ կարող ասել, բայց վող-մող չկա։ -Դե լավ, որ այդպես է, ես էլ քեզ չեմ ասի, թե ինչ կա զամբյուղիս մեջ,- ասաց մարդը եւ թեթեւակի հարվածելով զամբյուղին՝ փակեց ծալովի դանակը։ -Ինքս գիտեմ ինչ կա զամբյուղում,- անտարբերությամբ պատասխանեց Յուրգենը,- ճագարի կեր է։ -Տեր Աստված,- աչքերը զարմանքից խոշորացրած՝ գոչեց մարդը,- որտեղի՞ց իմացար, շատ ճարպիկն ես, քանի՞ տարեկան ես։ -Ինը։ -Հա, ուրեմն՝ կարող ես ասել՝ երեք անգամ ինը քանի կլինի։ -Պարզ է,- ասաց Յուրգենը, եւ որպեսզի մտածելու ժամանակ ունենա, ավելացրեց,- էդ հո մի բան չի։- Եվ մարդու ոտքերի արանքից նայելով հեոու՝ հարցրեց. -Ասում ես՝ երեք անգամ ինը, ջրի պես գիտեմ, քսանյոթ։ -ճիշտ է,- ասաց մարդը,- ես հենց այդքան ճագար ունեմ։ -Քսանյոթ հա՞տ,- հիացմունքից բերանը բաց՝ հարցրեց տղան։ -Իհարկե, եթե ուզես, կարող ես գալ ու նայել նրանց, մեծ մասը դեոեւս փոքր են։ -Ախր, ես չեմ կարող գալ,- կասկածամտորեն պատասխանեց Յուրգենը,- պետք է պահակության անեմ։ -Մի՞շտ, նույնիսկ գիշե՞րը,- հարցրեց մարդը։ Յուրգենը մարդու կամարաձեւ ոտքերից հայացքը բարձրացրեց, նայեց նրա դեմքին ու շշնջաց. -Այո, միշտ, միշտ, շաբաթ օրվանից մինչեւ հիմա։ -Այսինքն՝ ընդհանրապես տուն չես գնում։ Բա որտե՞ղ ես հաց ուտում։ Տղան բարձրացրեց մի քարակտոր եւ պահած կես հացը եւ թիթեոյա տուփը ցույց տվեց մարդուն։ - Աա՜ա, նույնիսկ ծխո՞ւմ ես,- հարցրեց մարդը,- ուրեմն՝ ծխամորճ էլ պետք է ունենաս։ -Ծխամորճ չեմ սիրում, սիգարեթ եմ փաթաթում,- ամաչելով պատասխանեց Յուրգենը։ -Ափսոս, որ չես կարող գալ,- զամբյուղը վերցնելու նպատակով կռացավ մարդը, եւ շարունակեց,- եթե գայիր, կտեսնեիր ճագարներին, հատկապես՝ փոքրերին, գուցեեւ մեկին ընտրեիր քեզ համար, բայց ափսոս, որ չես կարոդ պահակությունդ թողնել։ -Ոչ, ոչ, չեմ կարոդ- տրտմորեն պատասխանեց Յուրգենը։ -Շատ լավ,- զամբյուղը վերցնելով՝ ասաց մարդը,- ինչ արած՝ եթե չես կարող, բայց, իսկապե՜ս, ափսոս էր։ Մարդը շրջվեց, որ գնա։ -Եթե ոչ մեկին չասես, կասեմ, թե ինչու չեմ գալիս,- արագորեն վրա բերեց Յուրգենը,- առնետների պատճառով։ Մարդը կամարաձեւ ոտքերը մի քայլ առաջ դրեց ու հարցրեց. -Առնետների՞։ -Այո՛, ախր, առնետները ուտում են մեռածների մարմինը։ Իրենց ուտելիքը հենց դա է՝ մեռածների մարմնի միսը։ -Ո՞վ է այդպես ասել։ -Մեր ուսուցիչը։ -Եվ դու եկել ես այստեղ, որպեսզի հսկես առնետների՞եւ։ -Առնետներին չէ,- ցածրաձայն ասաց տղան, իսկ հետո ավելացրեց,- եղբորս եմ հսկում, եղբայրս տակն է մնացել։ Հետո ձեռնափայտով ցույց տալով ավերված պատերը՝ ավելացրեց. -Հանկարծ ներքնահարկը մթնեց, այլեւս նրան չտեսա։ Շատ կանչեցինք, ախր, ինձանից շատ պուճուր էր, ընդամենը չորս տարեկան։ Պետք է այստեղ իրեն պահպանեմ, ինձանից շատ պուճուր էր։ Մարդը նայեց տղայի խռիվ մազերին ու հանկարծ ասաց. -Լսիր, ձեր ուսուցիչդ ձեզ չի՞ ասել, որ առնետները քնում են գիշերը։ -Ո՜չ, չի ասել- պատասխանեց Յուրգենը, որի դեմքը շատ հոգնած տեսք ընդունեց; -Ա՜յ քեզ ուսուցիչ, բա նման բանը չեն իմանա՞։ Պարզ է, որ առնետները գիշերը քնում են։ Դու էլ գիշերները գնա տուն ու հանգիստ քնիր։ Աոնետնեըը միշտ, միշտ քնում են գիշերը, հենց որ մութը ընկնում է, գնում ու քնում են։ Յուրգենը ձեռքում պահած փայտի ծայրով մի փոքրիկ փոս քանդեց հողում - շշնջաց. -Պիտի բարձրաձայն աղոթենք... -Գիտե՞ս ինչ,- տեղում անհամբեր շարժվելով՝ ասաց մարդը,- ես արագ կգնամ, ճագարների կերը կտամ,- հենց որ մութը ընկավ, կգամ քո ետեւից, գուցե ճագարի ձագերից մեկն ինձ հետ վերցնեմ։ Ի՞նչ ես կարծում։ Յուրգենը, դեռեւս գետնին փոսիկներ փորելով եւ սպիտակ ու մոխրագույն ճագարների մասին մտածելով, շշնջաց. -Չգիտեմ։ Մարդը ավերակույտների վրայով ուղղվեց դեպի ճանապարհը։ -Հա, մեր ուսուցիչը պիտի իր գործը փոխի,- ասաց տղան,- այ քեզ ուսուցիչ, չգիտի, որ առնետները գիշերը քնում են։ Հետո ոտքի կանգնեց եւ բարձրաձայն բղավեց մարդու ետեւից. -Նրանցից մեկն ինձ տվեք, կլինի՞ այն սպիտակներից մեկը։ Մարդը, շարունակելով իր ճանապարհը, ասաց. -Կաշխատեմ, դու դեռ այստեղ պիտի սպասես, երբ վերադառնամ, քեզ հետ կգնանք ձեր տուն, որպեսզի հայրիկիդ սովորեցնեմ, թե ինչպես ճագարի վանդակ պատրաստի, դու էլ պետք է սովորես։ -Շա՚տ լավ, կսպասե՜մ,- բղավեց Յուրգենը,- քանի դեռ չի մթնել, պահակություն կանեմ եւ էլի կսպասեմ։ Մեր տանը փայտ ու տախտակ էլ կա, այն փայտե արկղերից։ Մարդը այլեւս չէր լսում, կամարաձեւ ոտքերով վազում էր դեպի բոսորագույն արեւը եւ, ձեռքում բռնած ճագարների կերով ու ցեխոտ խոտաբույսերով լեցուն զամբյուղը, մի կողմից մյուս կողմ էր ճոճվում։ Թարգմանեց Էդուարդ Հախվերդյանը


Ազատ Զրուցարան Dagestan տալիս հետեւյալ տարբերակները.


source: wikipedia

text: Փարիզ (, Պաղի), Ֆրանսիայի մայրաքաղաքը եւ խոշորագույն քաղաքն է։ Այն տեղակայված է Սեն գետի վրա՝ Ֆրանսիայի հյուսիսում՝ Իլ-դը-Ֆրանս երկրամասի սրտում։ Բնակչությունը՝ ։ Փարիզն իր արվարձաններով Եվրոպայի ամենախիտ բնակեցված կենտրոններից մեկն է՝ շուրջ 12 միլիոն բնակչությամբ։ Տարածք՝ 105,4 կմ2։ Միջին բարձրություն՝ 33 մ։ Ավելի քան երկու հազարամյակ լինելով կարեւորագույն բնակավայր, 12-րդ դարում Փարիզը դարձավ Եվրոպայի առաջատար մշակութային եւ կրթական կենտրոններից մեկը եւ խոշորագույն քաղաքը մինչ 18-րդ դարը։ Այսօր Փարիզը բիզնեսի, կրթական, գիտական, մշակութային եւ քաղաքական աշխարհի խոշորագույն կենտրոններից մեկն է։ Փարիզն իր արվարձաններով հանդերձ ներառում է Ֆրանսիայի արդյունաբերության մեկ քառորդը, 2010 թվականին € 572.4 բիլիոն արդյունքով եւ ՀՆԱ ցուցանիշով աշխարհի քաղաքներից առաջատարն է։ Փարիզը եւ տարածաշրջանը զբոսաշրջության ցուցանիշով նույնպես աշխարհում առաջինն է։ Փարիզում են տեղակայված ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության չորս օբյեկտներ եւ բազմաթիվ միջազգային կազմակերպություններ։ Պատմական ակնարկ Վաղ շրջան Փարիզը ձեւավորվել է գալլական փարիզիներ ցեղի բնակավայր Լուտեցիայի տեղում (Սիտե կղզի), որը հիշատակում է Հուլիոս Կեսարը մ.թ.ա. 1-ին դարում։ Մ.թ. 3-4-րդ դարերում կոչվել է Պարիզիի ( հետագայում՝ )։ 497 թվականին Փարիզը ֆրանկների իշխանության տակ էր, եղել է Քլոդվիգ I-ի նստավայրը, Կարոլինգների օրոք՝ կոմսության կենտրոն։ 885-886 թվականներին պաշարել են նորմանները։ Կապետինգների գահ բարձրանալով՝ դարձել է Ֆրանսիական թագավորության մայրաքաղաքը։ 13-18-րդ դարեր Բարենպաստ աշխարհագրական դիրքը, թագավորանիստ քաղաք լինելը նպաստել են 13-14-րդ դարերում արհեստների ու առեւտրի խոշոր կենտրոն դառնալուն։ Քաղաքի տնտեսական կյանքում մեծ դեր էին խաղում թագավորի հովանավորությունը վայելող վաճառականները։ 13-րդ դարից քաղաքի կառավարումը բաժանված էր թագավորական իշխանության եւ քաղաքային ինքնավարության միջեւ։ 14-15-րդ դարերում Փարիզն ամենամարդաշատ արեւմտաեվրոպական քաղաքն էր, մոտ 100 հազար բնակչով (այլ տվյալներով՝ 200 հազար) 14-րդ դարում, 15-րդ դարում՝ 200 հզ. (կամ 300 հազար)։ 1331-1453 թվականների Հարյուրամյա պատերազմի ընթացքում՝ 1420 թվականին, Փարիզը գրավեցին անգլիացիները, որոնց իշխանության տակ մնաց մինչեւ 1436 թվականը։ 1572 թվականին Փարիզում կազմակերպվել է հուգենոտների զանգվածային ջարդ (Բարդուղիմեոսյան գիշեր)։ Փարիզում են ծավալվել Ֆրոնդայի հիմնական իրադարձությունները (1648-1653)։ 1682 թվականին թագավորական նստավայրը Փարիզից (որը մնում էր Ֆրանսիայի մայրաքաղաքը) տեղափոխվել է Վերսալ (մինչեւ 1789 թվականը)։ 17-րդ դարի 2-րդ կեսից 18-րդ դարերում Փարիզը դարձել է գիտության, գրականության եւ արվեստի համաշխարհային կենտրոն։ 19-րդ դար Փարիզի աշխատավորները մեծ դեր են խաղացել Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության 1848 թվականի գլխավոր իրադարձությունների ժամանակ։ Հեղափոխության ժամանակ Փարիզը ստացել է մունիցիպալ ինքնավարության իրավունք, 1799-1814 թվականներին զրկվել է այդ իրավունքից։ 1814 թվականի մարտին եւ 1815 թվականի հուլիսին Փարիզը օկուպացրել են հակաֆրանսիական կոալիցիայի ուժերը։ 19-րդ դարի սկզբին ստեղծվել են առաջին ֆաբրիկա-ձեռնարկությունները, անցկացվել ջրանցքներ, կառուցվել գետային նավահանգիստ։ 1800 թվականին բացվել է ֆրանսիական բանկը։ 1837 թվականին կառուցվել է Փարիզ-Սեն Ժերմեն երկաթուղին, ավելացել է Փարիզի բնակչությունը. 1846 թվականին՝ 1 միլիոն։ 1830 թվականի Հուլիսյան հեղափոխության շարժիչ ուժերն էին բանվորներն ու արհեստավորները։ 1832 թվականի հունիսին, 1834 թվականի ապրիլին, 1839 թվականի մայիսին տեղի են ունեցել հանրապետական ապստամբություններ, 1840 թվականի հուլիս-օգոստոսին՝ բանվորների զանգվածային գործադուլ։ 1843 թվականի վերջից 1845 թվականի սկիզբը Փարիզում է ապրել եւ աշխատել Կառլ Մարքսը։ 1846 թվականին այստեղ կազմավորվել է կոմունիստական թղթակցային կոմիտեն, իսկ 1847 թվականին՝ Կոմունիստների միության համայնքը։ Փարիզի 1848 թվականի հեղափոխության գլխավոր կենտրոնն էր. այստեղ է տեղի ունեցել 1848 թվականի Հունիսյան ապստամբությունը։ 1851 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Փարիզում կատարվեց բոնապարտիստական հեղաշրջումը, բարիկադների վրա մարտնչող առաջավոր բանվորներին ու դեմոկրատական մտավորականությանը չհաջողվեց պահպանել հանրապետությունը, հաստատվեց Երկրորդ կայսրությունը։ 1850-ական թվականներին կատարվել են Փարիզի վերահատակագծման աշխատանքներ։ 19-րդ դարի 2-րդ կեսից Փարիզը խոշոր միջազգային ֆինանսական կենտրոն էր։ 19-րդ դարի վերջին եւ 20-րդ դարի սկզբին Փարիզում սկսել է արագորեն զարգանալ ավտոմոբիլային արդյունաբերությունը («Ռենո», «Սիտրոեն» հսկա գործարանները եւ այլն)։ 1900 թվականին գործարկվել է Փարիզի մետրոպոլիտենի 1-ին գիծը։ Փարիզում անց են կացվել համաշխարհային արդյունաբերության ցուցահանդեսներ (1867, 1878, 1889, 1937)։ 19-րդ դարի 60-ական թվականների կեսից ուժեղացել է բանվորական շարժումը։ 1864 թվականի դեկտեմբերին հիմնվել է I Ինտերնացիոնալի սեկցիան։ 1870 թվականի սեպտեմբերի 4-ի հեղափոխությամբ տապալվեց Երկրորդ կայսրությունը, 1870 թվականի սեպտեմբեր - 1871 թվականի հունվարին Փարիզը պաշարեցին պրուսական զորքերը։ Փարիզի պատմության խոշորագույն իրադարձությունն էր Փարիզի կոմունան։ 1889 թվականին Փարիզում գումարվել է II Ինտերնացիոնալի 1-ին կոնգրեսը։ 1890 թվականին երկրում տեղի է ունեցել առաջին մայիսմեկյան ցույցը։ 20-րդ դար 1919-1920 թվականներին տեղի են ունեցել աշխատավորների խոշոր ցույցեր։ 1930 թվականներին ֆաշիստական հետադիմության հարձակման պայմաններում, Փարիզի աշխատավորները հանդես են եկել հանրապետության պաշտպանությամբ, 1934 թվականի փետրվարի 5-ին խափանվեց ֆաշիստական խռովության փորձը։ 1935 թվականի հուլիսի 14-ի ժողովրդական հուժկու ցույցը նպաստել է Ֆրանսիայում ժողովրդական ճակատի ձեւավորմանը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի (1939 - 1945) ժամանակ Փարիզը հայտարարվել է «բաց քաղաք»։ 1940 թվականի հունիսի 14-ին Փարիզը օկուպացրել են գերմանաֆաշիստական զորքերը։ Փարիզը դիմադրության շարժման խոշորագույն կենտրոն էր։ Ֆրանսիայի մայրաքաղաքը ազատագրվեց Փարիզի ապստամբության հետեւանքով։ Պատերազմից հետո Փարիզը բանվորական եւ դեմոկրատական շարժման խոշորագույն կենտրոն է դառնում։ 1949 թվականին Փարիզում (միաժամանակ Պրահայում) կայացավ Խաղաղության կողմնակիցների 1-ին համաշխարհային կոնգրեսը։ 1950-1960-ական թվականներին տեղի են ունեցել միտինգներ ի պաշտպանություն հանրապետության, համընդհանուր գործադուլներ։ Փարիզի արդյունաբերական արվարձանները եւ քաղաքամերձ բնակավայրերը, որտեղ կենտրոնացած են արդյունաբերական պրոլետարիատի հսկայական զանգվածներ, կազմում են Փարիզի «Կարմիր գոտին»։ Փարիզը միջազգային դիվանագիտական եւ հասարակական կյանքի կենտրոն է, մի շարք միջազգային կազմակերպությունների (ՅՈՒՆԵՍԿՕ եւ այլն) նստավայրը, ինչպես նաեւ միջազգային տարբեր համաժողովների, կոնֆերանսների, հանդիպումների վայր։ Բնակչություն Փարիզի բնակչությանփոփոխության դինամիկան Des villages Cassini Փարիզի տարածքում ապրում է Իլ-դը-Ֆրանս շրջանի բնակչության 19,2 %-ը եւ Ֆրանսիայի բնակչության 3,5 %-ը։ Այսպիսով, Փարիզը հանդիսանում է Ֆրանսիայի ամենախիտ բնակեցված շրջանը, որի բնակչության միջին խտությունը 20 433 մարդ/կմ2 է։ Բնակչության խտությունը տարբերվում է տարբեր շրջաններում։ Ամենանոսր բնակչությամբ շրջանը 12-րդն է (8 370 մարդ/կմ2) եւ այս շրջանին միացնելով Վենսենյան անտառը եւ 1-ին շրջանը (9 228 մարդ/կմ2)։ Առավել խիտ բնակեցված շրջանն է 11-րդ շրջանը, որի բնակչության խտությունը կազմում է ավելի քան 40 000 մարդ/կմ2։ Ժողովրդագրական տվյալներ Անտիկ ժամանակներում եւ միջին դարերում բազմաթիվ պատերազմների, համաճարակների եւ մասսայական սովի պատճառով բնակչության քանակը հաճախ կտրուկ նվազում էր։ Օրինակ՝ 1832 թվականի խոլերայի համաճարակի արդյունքում մահացավ մոտ 20 000 մարդ։ 19-րդ դարի արդյունաբերականացումը բերեց բնակչության կտրուկ աճի։ 1921 թվականին բնակչության քանակը կազմում էր արդեն մոտ 3 միլիոն, այս թիվը մինչ այժմ համարվում է Փարիզի համար ռեկորդային ամբողջ պատմության ընթացքում։ Այս պահին Փարիզում ապրում է մի փոքր ավելի քան երկու միլիոն մարդ։ Փարիզին հակառակ՝ դրա արվարձանների բնակչությունը աճում է, նրանց ընդլայնման հաշվին, 1921 թվականին այստեղ ապրում էին 4,85 միլիոն մարդ, իսկ 2006 թվականին արդեն 11,6 միլիոն։ Այն բանի հաշվին, որ փարիզեցիների մեծամասնությունը կենսաթոշակի անցնելիս տեղափոխվում են ապրելու արվարձաններ, կամ Ֆրանսիայի հարավ, Փարիզը բավականին «երիտասարդ» քաղաք է։ Այստեղ են բնակվում մեծ քանակով չամուսնացած մարդիկ (ամբողջ բնակչության 51, 5%-ը), միջին փարիզյան ընտանիքը կազմված է 1, 88 մարդուց։ Ծնելիության գործակիցը կազմում է 1, 64, փարիզյան ընտանիքների մեծամասնությունը ունի ընդամենը մեկ երեխա։ 2004 թվականին ծնելիության ցուցանիշը կազմել է 14, 8, մահվան գործակիցը՝ 6, 6։ Այսպիսով, բնակչության բնական աճը կազմել է + 8, 1, իսկ ընդհանուրը + 2, 1։ Էթնիկական կազմ 2008 թվականին Փարիզում ապրում էին մոտ 330 000 արտերկրացիներ, ինչը կազմում է բնակչության 14,9 %-ը։ Նրանց 30 %-ը Եվրամիության երկրներից են, եւս 20 %-ը ներգաղթածներ են Ալժիրից, Մարոկոից եւ Թունիսից։ Ներգաղթածներ Կարելի է պնդել, որ Ֆրանսիայի մայրաքաղաքը հանդիսանում է բազմաթիվ մշակույթների հպման կենտրոն։ Այսպես, 1999 թվականի մարդահամարի տվյալներով, Փարիզի բնակչության 19,4 %-ը ծնվել էին արտերկրում։ 4,2 %-ը ներգաղթածներ էին, որոնք վերջերս էին եկել այստեղ (1990-1999 թվականներ), մեծ մասամբ Չինաստանից եւ աֆրիկյան մայրցամաքից։ Բացի այդ փարիզեցիների մոտ 15 %-ը մուսուլմաններ են։ Փարիզ եկող ներգաղթի առաջին ալիքը եղել է 1820 թվականին, գերմանական գյուղացիների զանգվածային տեղաշարժի հետ կապված, որոնք փախչում էին Գերմանիայի գյուղատնտեսական ճգնաժամից։ Այդ ժամանակից մինչ օրս ներգաղթի ալիքները ժամանակ առ ժամանակ ծածկում են քաղաքը՝ 19-րդ դարի ընթացքում Փարիզ էին գալիս իտալացիներ եւ հրեաներ Կենտրոնական Եվրոպայից, 1917 թվականի ռուսաստանյան հեղափոխությունից հետո այստեղ են եկել ռուս փախստականներ, երկու համաշխարհային պատերազմների միջեւ Փարիզ էին գալիս լեհեր, եւ հետո էթնիկ ֆրանսիացիներ, որոնք վերադառնում էին նախկին գաղութներից, 1950-1970 թվականները այստեղ էին գալիս ապրելու իսպանացիներ, իտալացիներ, պորտուգալացիներ, Մաղրիբի եւ Հարավարեւելյան Ասիայի երկրներից գաղթածները։ Ներգաղթածների մեծամասնությունը բաժանվում են իրենց էթնիկ բնորոշմամբ, այսպես, օրինակ, աֆրիկայից գաղթածները սեւամորթները հիմնականում ապրում են 18-րդ եւ 19-րդ շրջաններում (մասնավորապես Շատո Ռուժ թաղամասում), Բելվիլ թաղամասում ապրում են հիմնականում չինացիներ եւ հյուսիսային Աֆրիկայից գաղթածներ։ Փարիզի 13-րդ շրջանը հայտնի է իր չինական թաղամասով, ամերիկացիները հիմնականում բնակվում են 16-րդ շրջանում։ Տնտեսություն Փարիզյան տնտեսական շրջանում է կենտրոնացած երկրի տնտեսապես ակտիվ բնակչության 22 %-ը, վերամշակող արդյունաբերության զգալի մասը։ Արդյունաբերության զարգացումը պայմանավորված է կապիտալի համակենտրոնացմամբ, որակյալ բանվորական ուժի սակավությամբ, տրանսպորտային հարմար կապերով եւ սպառողական շուկայի ծավալով։ Ծանր արդյունաբերությունը ներկայացված է («Կրայսլեր», «Թոմսոն Հաուսթոն», «Դանլոպ» եւ այլն) խոշոր ձեռնարկություններով։ Կան նաեւ (հատկապես թեթեւ արդյունաբերության մեջ) արհեստավորական տիպի մանր ձեռնարկություններ։ Փարիզյան շրջանը սպառում է երկրում արտադրվող էլեկտրաէներգիայի մոտ 20 %-ը։ էլեկտրաէներգիայի մի մասը Փարիզը ստանում է այլ շրջաններից, գազը՝ Լակից, Ալժիրից եւ Նիդերլանդներից։ Արդդյունաբերության գլխավոր ճյուղերն են մեքենաշինությունը, մետաղամշակումը (հատկապես ավտոմոբիլաշինությունը), էլեկտրատեխնիկական եւ էլեկտրոնային, քիմիական, կարի, սննդի, պոլիգրաֆ արդյունաբերությունը։ Տարեկան թողարկվում է ավելի քան 2 միլիոն ավտոմոբիլ (Ֆրանսիայամ արտադրվող ավտոմոբիլների 79 %-ը, խոշոր գործարաններն են «Ռենոն» եւ «Սիտրոեն»)։ Զարգացած են ինքնաթիռաշինությունը (տալիս է ազգային արտադրանքի մոտ կեսը), հաստոցաշինությունը (համազգային արտադրանքի մոտ 40 %-ը), ճշգրիտ մեխանիկայի եւ օպտիկական ապրանքների արտադրությունը, ռազմական արդյունաբերությունը եւ մեքենաշինության ոչ մետաղատար ճյուղերը։ Փարիզի գործարանները մետաղ ստանում են գլխավորապես Լոթարինգիայից, Լիոնի եւ ՀԱ. տնտեսական շրջաններից։ Քիմիական արդյունաբերության հիմնական ճյուղերն են ռետինի, նուրբ քիմիայի, պլաստմասսայի արտադրությունը։ Թեթեւ արդյունաբերության մասնագիտացած ճյուղը կարի արտադրությունն է։ Փարիզը միջազգային նորաձեւության օրենսդիրն է։ Այստեղ Է թողարկվում երկրագնդի արտադրվող պատրաստի հագուստի ավելիի քան 30 %-ը։ Համաշխարհային համբավ ունի Փարիզի արդուզարդի, գալանտերիայի, ոսկերչական իրերի եւ հուշանվերների արտադրությունը։ Զարգացած է թղթի, պոլիգրաֆիայի, կահույքի եւ սննդի արդյունաբերությունը, շինանյութերի արտադրությունն ու շինարարական ինդուստրիան։ Ձեռնարկությունների մեծ մասը տեղաբաշխված է Փարիզի արեւմտյան եւ հյուսիսային արվարձաններում։ Փարիզում է կենտրոնացած երկրի բանկերի կեսը։ Փարիզը առաջատար դեր ունի երկրի արտաքին եւ ներքին առեւտրում։ Այստեղ կանոնավորապես անց են կացվում տոնավաճառներ։ Ամեն տարի Փարիզ են այցելում միլիոնավոր օտարերկրյա տուրիստներ։ Տրանսպորտ Փարիզը Ֆրանսիայի տրանսպորտային գլխավոր հանգույցն Է, այստեղով անցնում են միջազգային կարեւորագույն ճանապարհներ, 11 ճառագայթաձեւ երկաթուղիները Փարիզը կապում են բոլոր տնտեսական շրջանների, խոշոր նավահանգիստների, 2 շրջակա ճանապարհներով՝ Մեծ Փարիզի հետ։ Սենի եւ նրա վտակների ջրանցքների համակարգով Փարիզը կապվում Է Հռենոս, Ռոն եւ Լուար գետերի, ինչպես նաեւ հյուսիսային շրջանների հետ։ Գլխավոր նավահանգիստը ժենվիլիեն է։ Փարիզը միջազգային օդագնացության խոշոր հանգույց Է։ Գլխավոր օդանավակայաններն են՝ Օռլին, Լը Բուրժեն, «Շառլ դը Գոլը»։ Փարիզը ունի ճյուղավորված մետրոպոլիտեն։ Փարիզը հանդիսանում է հասարակական տրանսպորտի հայրենիքը։ Հասարակական տրանսպորտի առաջին ուղեգիծը հայտնվել է Փարիզում Բլեզ Պասկալի նախաձեռնությամբ 1662 թվականի մարտի 18-ին։ Ճանապարհային տրանսպորտ Փարիզը երկրի խոշորագույն ճանապարհային հանգույցն է։ Պատմականորեն երկրի հիմնական ճանապարհները ճառագայթաձեւ դուրս էին գալիս մայրաքաղաքից, մինչ այսօր այս ճառագայթները պարզ երեւում են Ֆրանսիայի քարտեզի վրա։ Փարիզում հատվում են ճանապարհներ բոլոր ուղղություններից՝ А1 Լիլից, А4 Ռեյմսից, А5 Դիժոնից, А6 Լիոնից, А77 Նեւերից, А10 Օռլեանից, А13 Ռուանից եւ А16 Ամյենից։ Անիջականորեն քաղաքի շուրջ կառուցված է օղակաձեւ ճանապարհը, որն ունի 2-ից 4 երթեւեկման գծեր ամեն ուղղությամբ։ Եվս երկու օղակաձեւ ճանապարհներ A86-ը եւ A104-ը թույլ են տալիս տրանզիտային տրանսպորտի միջոցներին շրջանցել Փարիզը առանց քաղաք մտնելու։ Օդային տրանսպորտ Փարիզի մոտ են գտնվում երկու խոշոր միջազգային օդանավակայաններ, որոնք միացնում են Իլ-դը-Ֆրանս շրջանը 529 քաղաքների հետ աշխարհի 136 երկրներում. ուղեւորափոխադրման ծավալները հաշվի առնելով այս շրջանը գտնվում է հինգերորդ տեղում աշխարհում եւ երկրորդ տեղում Եվրոպայում։ «Շառլ դը Գոլ» - 58, 2 միլիոն ուեւոր տարում (2010 թվականի տվյալներ), երկրորդն է Եվրոպայում ուղեւորափոխադրման ծավալներով (լոնդոնյան Հիթրոու օդանավակայանից հետո)։ «Օրլի» - 25, 2 միլիոն ուեւոր տարում (2010 թվականի տվյալներ), գտնվում է 11-րդ տեղում Եվրոպայում։ Օդանավակայանի ուղեւորափոխադրման մոտ կեսը ներքին թռիչքներ են։ Խոշոր օդանավակայանների եւ քաղաքի միջեւ տրանսպորտային կապը իրականացվում է հետեւյալ կերպ. RER էլեկտրագնացքներ՝ երկաթուղային կայարաններ - «Aeroport Charles-de Gaulle 1», «Aeroport Charles-de Gaulle 2-TGV» եւ «Pont-de-Rungis/Aeroport d’Orly», «Antony», համապատասխանաբար։ Ավտոբուսային ուղեգծեր՝ No 350, 351 կամ մասնագիտացված «Air France» ընկերության ավտոբուսներ։ Տաքսի։ Aéroports de Paris ընկերության ենթակայության տակ են գտնվում նաեւ 12 փոքր օդանավակայաններ Փարիզի շրջակայքում, այդ թվում՝ Լե Բուրժե օդանավակայանը՝ հայտնի է այնտեղ անցկացվող ավիացուցահանդեսով։ Բյուջետային ավիաընկերությունները կարող են օգտագործել նաեւ Փարիզից փոքր-ինչ հեռու գտնվող հետեւյալ օդանավակայանները՝ Վատրի օդանավակայան (, Փարիզից 140 կմ արեւելք)։ Բովե օդանավակայան (, Փարիզից 80 կմ հյուսիս)։ Երկաթուղային տրանսպորտ Փարիզյան կայարանների երկաթուղային գծերը միացնում են Ֆրանսիայի մայրաքաղաքը երկրի բոլոր շրջանների եւ հարեւան երկրների հետ։ Արագընթաց գնացքները հաշված ժամերի ընթացքում հասցնում են ուղեւորներին հարեւան երկրների մայրաքաղաքներ եւ խոշոր քաղաքներ (Փարիզ - Բրյուսել - 1 ժամ 20 րոպե, Փարիզ - Լոնդոն - 2 ժամ 20 րոպե, Փարիզ - Ամստերդամ - 3 ժամ 15 րոպե)։ Երկաթուղային կայարանների միջեւ կապը իրականացվում է հասարակական տրանսպորտով։ Սեն-Լազար կայարան - Նորմանդիա։ Հյուսիսային կայարան - հյուսիսային ուղղություն (TGV), Մեծ Բրիտանիա (Eurostar), Բելգիա եւ Հոլանդիա (Thalys)։ Արեւելյան կայարան - արեւելյան ուղղություն, Գերմանիա, Ավստրիա։ Լիոնյան կայարան - կենտրոնական շրջաններ եւ հարավ-արեւելք (TGV), Ալպեր, Շվեյցարիա, Իտալիա։ Բերսի կայարան - Ալպեր, Իտալիա (գիշերային գնացքներ)։ Աուստերլից կայարան - հարավարեւմտյան ուղղություն (TGV), Իսպանիա, Պորտուգալիա։ Մոնպարնաս կայարան - Բրետան եւ Ֆրանսիայի արեւմուտք (TGV)։ Օդանավակայան Շառլ դը Գոլ 2 TGV կայարան - գտնվում է Շառլ դը Գոլ-2 օդանավակայանի տարածքում, սպասարկում է միջազգային եւ միջքաղաքային արագընթաց (TGV) գնացքները։ Բեռնափոխադրումների համար օգտագործվում են Լե Բուրժե (գտնվում է համանուն համայնքում) եւ Vaires կայարանները։ Հասարակական տրանսպորտ Ֆրանսիայի մայրաքաղաքի հասարակական տրանսպորտը ներկայացված է ստորգետնյա (մետրոպոլիտեն եւ RER) եւ վերգետնյա (ավտոբուսներ եւ տրամվայներ) տեսակներով, ինչպես նաեւ ջրային (Voguéo), հեծանիվների վարձույթների Vélib ցանց եւ տաքսիներ (Փարիզում գործում են 16 623 տաքսիներ)։ Փարիզյան հասարակական տրանսպորտի հիմնական օպերատորն է RATP () կազմակերպությունը, որի ենթակայության տակ են գտնվում մետրոպոլիտենի եւ ավտոբուսների բոլոր գծերը, տրամվայի երեք եւ RER-ի երկու գծերը։ T4 տրամվայի գիծը եւ RER-ի գծերի մեծամասնությունը սպասարկվում են ֆրանսիական երկաթուղու (SNCF) կողմից։ Փարիզի ամենահարմար եւ արագ տրանսպորտը համարվում է մետրոն, որը բացվել է 1900 թվականի հուլիսին։ Այն կազմված է 14 ուղեգծերից, 212,5 կմ ընդհանուր երկարությամբ, ունի 300 կայարաններ, նրա կազմի մեջ է մտնում նաեւ Մոնմարտրի ճոպանուղին, այս մետրոպոլիտենը համարվում է աշխարհում ամենախիտը՝ քաղաքում չկա վայր, որը հեռու է գտնվում մետրոպոլիտենի կայարանից ավելին քան 500 մետրը։ 1998 թվականից մետրոպոլիտենի համակարգում գործում է 14 համարի ուղեգիծը, որը աշխարհում առաջին ավտոմատացված մետրոպոլիտենի գիծն է։ RER արագաշարժ գծերի ցանցի ստեղծման գաղափարը ծագել է 1960-ական թվականներին, մետրոպոլիտենի ցանցից դուրս փարիզյան արվարձանների սրընթաց աճի հետ կապված։ Այսօր, RER (ռեգիոնալ-էքսպրես-մետրո) ցանցը կազմված է մերձքաղաքային էլեկտրագնացքների 5 ուղեգծերից (A, B, C, D, E), որոնք անցնում են Փարիզի կենտրոնով, RER-ի հանգուցային կայարանները միացած են մետրոպոլիտենի կայարանների հետ անցումներով։ 1992 թվականից, տրանսպորտային գծերի խտության մեծացման պատճառով, ընդունվեց որոշում վերաբացել Փարիզի տրամվայի գծերը, որոնք դադարեցրել էին օգտագործվել 1937 թվականին։ Իլ-դը-Ֆրանս շրջանի ամբողջ տրամվայների ցանցից անմիջականորեն քաղաքի տարածքով է անցնում միայն մեկ (Т3) գիծ, որը բավականին սիրված է փարիզեցիների կողմից, բոլոր մյուս ուղեգծերը աշխատում են քաղաքի արվարձաններում։ 2012 թվականին պլանավորվել է գծերի երկարացումը։ Փարիզի ավտոբուսային ցանցը գործում է 1906 թվականից, այսօր այն կազմված է 60 երթուղիներից, ինչպես նաեւ «Noctilien» գիշերային ավտոբուսներից։ Որոշ ժամանակ Փարիզում աշխատում էին նաեւ տրոլեյբուսներ, այս ցանցի ծաղկումը եղել է օկուպացիայի ժամանակներում, սակայն տրոլեյբուսային ցանցը վերացվել է 1966 թվականին։ 2007 թվականից քաղաքում գործում է հեծանիվների վարձույթի ավտոմատացված ցանցը՝ Vélib'-ը, որը բաղկացած է 1450 վարձույթի կետերից, ամեն 300 մետրը մեկ։ Փարիզյան քաղաքապետարանի ներկայացուցչի պնդմամբ, սա քաղաքում տեղաշարժվելու համար ամենաարագ միջոցն է, որին զիջում են նույնիսկ մետրոն եւ ավտոմեքենաները։ 2011 թվականի դեկտեմբերից գործում է էլեկտրոմոբիլների կարճաժամկետ վարձույթի ցանց՝ Autolib'։ 2008 թվականից Փարիզում գործարկվեց Voguéo կատամարանների ցանցը, որը գործում է Աուստերլիցի կայարանի եւ Մեզոն Ալֆորի միջեւ։ Քաղաքի սահմաններում բոլոր տրանսպորտի միջոցներում օգտագործվում է Ticket t+ տոմսը, Mobilis մեկօրյա տոմսերը եւ Ticket jeune Week-end տոմսերը 26 տարեկանից երիտասարդների համար, ինչպես նաեւ Paris Visite մեկ կամ բազմաօր տոմսերը կամ Navigo մեկանգամյա տոմսերը։ Վարչական բաժանում Հաճախ Փարիզը անվանում են , բառացի՝ «պատերի ներսում», իսկ մերձակա արվարձանների հետ՝ , Մեծ Փարիզ։ Փարիզը բաժանվում է 20 շրջանի, որոնք համարակալված են սկսած կենտրոնից եւ թվերը աճում են ըստ ժամացույցի սլաքի։ Փոստային ինդեքսներն են սկսած 75001-ից մինչեւ 75020։ Յուրաքանչյուր շրջան իր հերթին բաժանվում է 4 թաղամասի, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր ոստիկանությունը։ Մշակույթ Փարիզը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում 1991 թվականին Սենի ափին գտնվող պատմամշակութային վայրերն ընդգրկվել են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Քաղաքամերձ Ֆոնթեբլո ապարանքը եւ Վերսալյան պալատը ցանկ են ներառվել համապատասխանաբար 1979 եւ 1981 թվականներին։ Ճարտարապետություն Փարիզը դարերի ընթացքում կերպավորվել Է տարբեր ճարտարապետական ոճերի ազդեցության ներքո, սակայն գլխավորապես համաչափ կառուցապատման ն տարածական հորինվածքների ներդաշնակ միասնության շնորհիվ, պահպանել է գեղարվեստական ամբողջկանությունը։ Տակավին միջնադարից քաղաքը, որի պատմական կորիզը Սիտե կղզին է, կառուցապատվել է օղաշառավղային սկզբունքով։ Հատակագծի հիմքը կազմել են՝ հյուսիսից հարավ, Սիտեով անցնող՝ Սեաստոպոլ, Ստրասբար, Սեն Միշել բուլվարների եւ արեւելքից արեւմուտք, Սենին (երկու ափերը Մեծ Փարիզում միացնում են 60-ից ավելի կամուրջ) զուգահեռ՝ Սեն Անտուան, Սեն Օնորե փողոցների գծերը։ Շառավղային մայրուղիները հատվում են բուլվարների այն օղակներով, որոնք ընկած են նախկին ամրոցապարիսպների տեղում։ Պատմականորեն Փարիզում առաջացել է 3 կենտրոն, որի շուրջն աճել եւ կազմավորվել է քաղաքը՝ Սիտե կղզին (III դարից), Սենի աջ եւ ձախ ափերը։ Թատրոն Փարիզյան օպերան նշանակալի ավանդ է ունեցել օպերային արվեստի զարգացման գործում։ Փարիզում կա 2 օպերային թատրոն՝ Գարնիե օպերան, որը հայտնի է նաեւ Գրանդ օպերա անվամբ եւ Օպերա Բաստիլը։ Գարնիե օպերան, որը բացվել է 1875 թվականին, կոչվել է ճարտարապետ Գարնիեի անունով։ Թատրոնն իր 11237 մ2 տարածքով համարվում է աշխարհի ամենամեծ օպերային թատրոնը։ Օպերա Բաստիլ թատրոնը գործում է 1989 թվականից։ Այս թատրոնի բացումով, Գարնիե պալատում բեմադրվում են հիմնականում բալետային եւ դասական օպերային ներկայացումներ։ Կոմեդի Ֆրանսեզ հայտնի թատրոնն առաջացել է 1680 թվականին՝ Մոլիերի նախկին Illustre Théâtre եւ մի քանի այլ թատերախմբերի միաձուլումից։ Թատրոնում էին խաղում այնպիսի հայտնի դերասաններ, ինչպիսիք էին Սառա Բեռնարը, Ժան Լուի Բառոն։ Այժմ թատրոնը հանդես է գալիս հիմնականում դասական խաղացանկով։ Կաբարե Փարիզում կան շատ կաբարեներ, որոնցից ամենահայտնիներն են Մուլեն Ռուժը, Լիդոն, Քրեյզի Հորսը, Պարադիզ Լատինը՝ Լատինական թաղամասում եւ Ֆոլի Բերժերը։ Փարիզի խորհրդանիշերից մեկն է համարվում «Tournee du Chat Noir» կաբարեի «Սեւ կատվի» գովազդային պաստառը, որը նկարել է Թեոֆիլ Ստեյնլենը 1896 թվականին։ Կաբարեն գործում էր Փարիզի բոհեմական Մոնմարտր թաղամասում։ Թանգարաններ Լուվրի թանգարանը բացվել է 1793 թվականին ֆրանսիական թագավորների նախկին նստավայրում եւ բաղկացած է 8 թեմատիկ բաժիններից, որտեղ 60600 մ2 տարածության վրա ներկայացված է համաշխարհային ամենամեծ հավաքածուներից մեկը, որը ներառում է 35000 ցուցանմուշ՝ միջնադարյան արեւմտաեվրոպական արվեստի գլուխգործոցներ, ինչպես նաեւ անտիկ քաղաքակրթությունների՝ հին հռոմեացիների, եգիպտացիների, էտրուսկների, մերձավորարեւելյան քաղաքակրթությունների եւ իսլամական ազգերի արվեստի նմուշներ։ Հենց այստեղ են պահպանվում այնպիսի համաշխարհային գլուխգործոցներ, ինչպիսին են Մոնա Լիզան (Ջոկոնդա) եւ Միլոսյան Վեներան։ Օրսե թանգարանը գտնվում է Սենի ափին՝ նախկին Օրսե երկաթուղային կայարանի շենքում։ Շենքը կառուցվել է Վիկտոր Լալուի նախագծով 1900 թվականին՝ Փարիզի եւ Օռլեանի մեջ կապ պաշտպանելու համար, սակայն այն փակվել է 1939 թվականին։ 1980-ական թվականներին շենքը Գաե Աուլենտեի գլխավորությամբ հանձնվեց թանգարանին։ Օրսե թանգարանը նախ եւ առաջ հայտնի է ֆրանսիացի իմպրեսիոնիստների հավաքածուով։ Այստեղ ցուցադրված են նաեւ 1848-1914 թվականների նկարներ, քանդակներ, լուսանկարներ եւ կահույք։ 1977 թվականին Ռենցո Պիանոյի, Ռիչարդ Ջորջ Ռոջերսի եւ Ժանֆրանկո Ֆրանչինիի նախագծով կառուցված Ժորժ Պոմպիդուի անվան արվեստի եւ մշակույթի ազգային կենտրոնը համարվում է Ֆրանսիայի ժամանակակից արվեստի գլխավոր կենտրոնը։ Կենտրոնում է տեղակայված ոչ միայն Փարիզի ժամանակակից արվեստի պետական թանգարանը, այլեւ գրադարան, կինոսրահներ, գրախանութներ եւ մանկական արվեստի ստուդիաներ։ Հետաքրքիր է նաեւ շենքի կառուցվածքը՝ բոլոր ենթակառուցվածքները (վերելակները, օդափոխիչ համակարգերը, շարժասանդուղքները) դուրս են հանված եւ ներկված են վառ գույներով։ Պիկասոյի թանգարանում ցուցադրված է միայն 250 նկար, սակայն այն Փարիզի ամենագեղեցիկ թանգարաններից մեկն է։ Այստեղ կարելի է գտնել ինչպես Պիկասոյի աշխատանքները, այնպես էլ այլ նկարիչների՝ Ժորժ Բրակի, Պոլ Սեզանի, Անրի Մատիսի եւ Ամեդեո Մոդիլիանիի հավաքածուները։ Թանգարանը տեղակայված է Մարե թաղամասում գտնվող Սալե դղյակում։ Միջնադարյան Կլյունի պալատում այժմ գտնվում է Փարիզի միջնադարյան թանգարանը միջնադարյան արվեստի հավաքածուով։ 2000 թվականի սեպտեմբերին թանգարանի շենքի մոտ աճեցվել է միջնադարյան այգի (jardin médiéval)՝ 5000 մ2 տարածքով։ 1900 թվականի Համաշխարհային ցուցադրության կապակցությամբ որպես ցուցասրահներ նախագծվել են Մեծ եւ Փոքր պալատները։ Մեծ պալատում ցուցադրված են ոչ միայն արվեստի ցուցանմուշներ, այլեւ բազմազան ցուցահանդես-տոնավաճառներ, օրինակ՝ Mondial de l’automobile de Paris ավտոմեքենաների ցուցահանդեսը։ Փոքր պալատում տեղ են գտել ֆրանսիական եւ իտալական Վերածննդի գեղանկարչության հավաքածուներ, ինչպես նաեւ ֆլանդրիացի եւ հոլանդացի վարպետների նկարներ։ Կինեմատոգրաֆ Կինեմատոգրաֆը որպես կատարողական արվեստ ծնվել է հենց Փարիզում 1895 թվականի դեկտեմբերի 28-ին Կապուցինների զբոսայգում գտնվող Գրան սրճարանում Լյումիեր եղբայրների առաջին կինոնկարի հանրային ցուցադրությամբ։ Տեսարժան վայրեր Փարիզում են գտնվում հսկայական քանակով տեսարժան վայրեր, որոնց թվում են ոչ միայն ճարտարապետական կոթողներ, այլ նաեւ փողոցներ, կամուրջներ, հրապարակներ եւ այլն։ Փարիզում կան մոտ 1800 պատմական վայրեր եւ 130 թանգարաններ, որոնցից 14-ը պատկանում են քաղաքին, եւ մուտքը այնտեղ անվճար է։ Ամենանշանավոր տեսարժան վայրերից մեկն է մետաղյա Էյֆելյան աշտարակը, որը կառուցվել է ճարտարագետ Գուստավ Էյֆելի նախագծով։ Աշտարակը նախատեսվում էր որպես ժամանակավոր կառույց, որը պետք է լիներ Համաշխարհային ցուցահանդեսի մուտքը 1889 թվականին։ Սակայն այն ոչ միայն մնաց կանգուն, այլ նաեւ այն ժամանակից ի վեր դարձավ քաղաքի խորհրդանիշը։ Էյֆելյան աշտարակից դեպի հյուսիս հորիզոնի վրա խոյանում է Սակրե Կյոր բազիլիկը, կառուցված Մոնմարտր բլրի վրա, իսկ հարավում երեւում է Մոնպառնասի աշտարակը, որը առանձնանում է «հարթ» շրջանի ֆոնին։ Ճարտարապետության կոթողների պատմական առանցքը հատում է քաղաքը կենտրոինց դեպի արեւմուտք։ Սկսելով համաշխարհային ճանաչում ունեցող Լուվր թանգարանից` շարունակվում է Թյուիլրի այգով, Ելիսեյան դաշտերով մինչեւ Հաղթանակի կամարը, որը կառուցվել է XIX դարում Շառլ դը Գոլի հրապարակի կենտրոնում։ 1960-ական թվականներին այս գծի շարունակությամբ կառուցվեց Դեֆանս թաղամասը, որի կենտրոնը դարձավ Դեֆանսի մեծ կամարը։ Պատմական մասի ամենակենտրոնում գտնվում է Հաշմանդամների տունը, որտեղ է գտնվում ռազմական թանգարանը, որում հանգչում է նաեւ Նապոլեոն Բոնապարտի աճյունը։ Ֆրանսիական ազգի ազատության համար մղվող պայքարի եւս մի հիշեցում՝ Ազատության արձանը, տեղադրված է Կարապների կղզու վրա։ Այս արձանի բնօրինակը նվիրվել էր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներին 1886 թվականին եւ այդ ժամանակից ի վեր դիմավորում է նավերին Նյու Յորք քաղաքի նավահանգստի մոտ։ Քաղաքի պատմական կենտրոնն է Սիտե կղզին, որտեղ գտնվում են Ֆրանսիայի երկու ամենահայտնի եկեղեցիները՝ Փարիզի աստվածամոր տաճարը եւ Սուրբ կապելլան։ Սիտե կղզու հարեւանությամբ գտնվում է եւս մեկ կղզի՝ Սեն-Լուի կղզին, այն հայտնի է իր պաղպաղակով, որը ճանաչվել է աշխարհում ամենալավերից մեկը։ 20-րդ դարի ճարտարապետական ուղղությունները քաղաքում թողել են այնպիսի կոթողներ, ինչպիսիք են Ժորժ Պոմպիդու արվեստի եւ մշակույթի ազգային կենտրոնը, որտեղ այժմ գտնվում է ժամանակակից արվեստի թանգարանը, օպերայի նոր շենքը Բաստիլի հրապարակում, Լե-Ալ առեւտրի կենտրոնը, որը կառուցվել է «Փարիզի արգանդի» տեղում, ինչպես նաեւ Դեֆանս թաղամասը, որը իրենից ներկայացնում է ավանգարդային ձեւերի երկնաքերների համալիր։ Անկասկած, մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում նաեւ Օրսե թանգարանը, «Գիտության եւ արդյունաբերության քաղաք» համալիրը, Կապուցինուհիների բուլվարը, որտեղ ցուցադրվել է առաջին կինոֆիլմը, Մուլեն Ռուժ կաբարեն, Պիգալ փողոցը եւ հարյուրավոր այլ վայրեր։ Փարիզում է գտնվում Փարիզի հայկական Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցին, որն այստեղ կառուցվել է 1904 թվականին խոշորագույն հայ գործարար եւ բարերար Ալեքսանդր Մանթաշյանցի միջոցներով։ Գերեզմանատներ Ըստ քրիստոնեական ավանդույթի մահացածներին աշխատում էին հողին հանձնել եկեղեցուն հարող տարածքում, այդպես էլ Փարիզում, մինչեւ 1786 թվականը ստեղծվել էին մի քանի գերեզմանատներ։ 1786 թվականին, հասարակական հիգիենայի նկատառումներից ելնելով, որոշվեց դադարեցնել թաղումները գերծանրաբեռնված գերեզմանատներում եւ փակել դրանք, իսկ այնտեղ գտնվող աճյունները տեղափոխել Փարիզից հարավ գտնվող ստորերկրյա մշակված քարհանքեր (այժմյան Փարիզի կատակոմբներ. գտնվում է 14-րդ շրջանում)։ Խոշոր փարիզյան գերեզմանատների բացումը տեղի է ունեցել 19-րդ դարի սկզբում, Նապոլեոն I-ի ժամանակներում։ Քաղաքի զարգացումը բերեց նրան, որ այդ գերեզմանատները, որոնք երբեմն գտնվում էին քաղաքի արվարձաններում, դարձան յուրօրինակ կանաչ հանգստի գոտիներ աղմկոտ քաղաքի տարբեր շրջաններում։ Ընդհանուր առմամբ Փարիզում կան 14 գերեզմանատուն, եւ համաձայն վիճակագրության, այնտեղ աճում են մոտ 34 000 ծառեր։ Ֆրանսիայի եւ ամբողջ աշխարհի շատ նշանավոր մարդիկ իրենց վերջին հանգրվանը գտել են Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը, որը իսկական նեկրոպոլիս-թանգարան է բաց երկնքի տակ, Մոնմարտրում, որը 11 հեկտարանոց լաբիրինթոս է, Մոնպառնասում, որն իր խիստ պլանավորման պատճառով համարվում է «հանգստի ծովախորշ» եւ Պասի գերեզմանատանը, ոչ այնքան մեծ, սակայն ամենախիտը նշանավոր մարդկանց քանակով։ Ֆիզիկա-աշխարհագրական բնութագիր Կլիմա Օդերեւութաբանական դիտարկումները շարունակվում են 1873 թվականից ՝ Մոնծուրիսի այգու օդերեւութաբանական կայանից։ Փարիզը գտնվում է բարեխառն մայրցամաքային կլիմայի գոտում ՝ երկու հակադիր կլիմայական երեւույթների միացման վայրում։ Միջին տարեկան ջերմաստիճանը 12.0 °C է, ամենացուրտ ամիսը ՝ հունվար (+ 4.7 °C), ամենատաքը ՝ հուլիս եւ օգոստոս (+ 20 °C), տարեկան միջին տեղումները ՝ 600 մմ։ Ամենաանձրեւոտ ամիսը ՝ մայիս (64,9 մմ), ամենաքիչ տեղումները ՝ փետրվարին ՝ 43,7 մմ։ Երկարատեւ դիտարկումների համաձայն, տարեկան լինում է 111 անձրեւոտ օր, 18 օր շարունակ անձրեւներ են տեղանում ամպրոպներով, իսկ ձյունը տեղում է 11 օր; Փարիզի միկրոկլիման, որը առաջացել է մարդաշատությունից եւ աղտոտումից, բնութագրվում է օդի ջերմաստիճանով (միջինը 2 °C- ով ավելի բարձր, քան տարածաշրջանի միջին ջերմաստիճանը, տարբերությունը կարող է լինել մինչեւ 10 °C), ավելի ցածր խոնավություն, ավելի քիչ լույս ցերեկը եւ ավելի թեթեւ գիշերներ։ Գերիշխող քամու ուղղությունը ՝ քամու համաձայն, կառուցված է Մետո-Ֆրանսիա կայարանի դիտարկումներից ՝ հարավ-արեւմուտք։ Փարիզի օդերեւութաբանական դիտարկումների պատմության ամենաթեժ օրը 2019 թվականի հուլիսի 25 -ն էր, երբ ջերմաչափերը բարձրացան մինչեւ +42,6 °C: Ամենացածր ջերմաստիճանը գրանցվել է 1879 թվականի դեկտեմբերի 10 -ին ՝ −23.9 °C: Ջերմաստիճանի կտրուկ փոփոխությունը 24 ժամվա ընթացքում տեղի է ունեցել 1978 թվականի դեկտեմբերի 31 -ին։ Ջերմաստիճանը + 12 °C- ից իջել է -10 °C: Ամենաուժեղ քամին ՝ 169 կմ/ժ, գրանցված 1999 թվականի դեկտեմբերին։ 0 °C- ից ցածր ջերմաստիճանի անկումը համարվում է ցուրտ, իսկ -10 °C- ից ցածր `ծայրահեղ, այս ընթացքում քաղաքի սոցիալական ծառայությունները մոբիլիզացվում են անօթեւաններին օգնելու համար։ Էկոլոգիա Շրջակա միջավայրի վիճակը զգում է բազմամիլիոնանոց բնակչության կյանքի գործոնները։ Վիճակագրության համաձայն, Ֆրանսիայի մայրաքաղաքը եւ հարակից շրջանը ներառված են մոլորակի ամենախիտ բնակեցված մետրոպոլիտենների առաջին հարյուրյակում։ Քաղաքի ներսում արդյունաբերական օբյեկտների թիվը փոքր է 20 -րդ դարի կեսերին սկսված ապարդյունաբերական գործընթացի պատճառով, որի պատճառով հողի աղտոտումը սուր խնդիր չէ, այնուամենայնիվ, աղմուկի աղտոտումը, տրանսպորտի արտանետումները հիմնականն են։ Քաղաքի էկոլոգիայի խնդիրները եւ այգիների գոտիների դեֆիցիտը պետք է դրան գումարվեն։ 2002 թվականից ամենուր գոյություն ունի թափոնների տեսակավորման պրակտիկան։ Մեծ ուշադրություն է դարձվում օդի մաքրությանը, օրինակ ՝ ամեն օր Փարիզի վրայով 40 կմ շառավղով տեսանելի փուչիկ է արձակվում, որի գույնը փոխվում է ՝ կախված օդի որակից։ Բացի այդ, քաղաքի օդային վիճակի մոնիտորինգը 1979 թվականից գտնվում է AIRPARIF- ի իրավասության ներքո, 1-ից 10 բալանոց աղտոտվածության մակարդակը գովազդվում է քաղաքի բազմաթիվ էլեկտրոնային ցուցափեղկերում։ Պաշտոնական տվյալների համաձայն, վերջին տասնամյակում օդի որակը զգալիորեն բարելավվել է շատ առումներով։ Երկու տասնամյակ առաջ Սենայի էկոլոգիական վիճակը շատ ցանկալի էր թողել, ինչի մասին վկայում է 1990 եւ 1992 թվականներին ձկների զանգվածային վնասատուն։ 1988 թվականին Փարիզի քաղաքապետն ասաց, որ 5 տարի անց հնարավոր կլինի լողալ Սենայում, իսկապես, վերջին տարիներին գետում ջրի որակը այնքան է բարելավվել, որ այսօր մոտ 28 քաղաքի նրա ջրերում ապրում են ձկների տեսակներ։ Մեծ ուշադրություն է դարձվում կանաչ տարածքներին, դրանց բազմազանության ավելացմանը, որի շնորհիվ Փարիզը համարվում է Եվրոպայի ամենականաչ մայրաքաղաքներից մեկը, քանի որ քաղաքն ունի մոտ 487,000 ծառ, որոնցից ամենահինը (Robinia pseudoacacia) գտնվում է Վիվիանի հրապարակը 5 -րդ թաղամասում, որը տնկվել է Հենրի IV- ում, ավելի քան 400 տարեկան։ Կանաչապատումը տեղի է ունենում նույնիսկ տանիքների վրա, օրինակ, Biodiversité ծրագրի համաձայն, նախատեսվում է փարիզյան տանիքներին ստեղծել 7 հա կանաչ տարածք։ Քաղաքում փորձեր են արվում պայքարել աղմուկի աղտոտման դեմ, որի հիմնական պատճառը ճանապարհային տրանսպորտն է։ 2006 թվականի վիճակագրության համաձայն, հարցված փարիզցիների 54% -ին անհանգստացնում է աղմուկը, իսկ 150,000 մարդկանց տները նայում են փողոցին, որտեղ աղմուկի մակարդակը գերազանցում է 70 դԲ -ը։ Սիմվոլիզմ Փարիզի զինանշանն առաջին անգամ հիշատակվել է 12 -րդ դարում; հաստատվել է 1358 թվականին թագավոր Չարլզ V- ի կողմից, վահանի ներքեւի կարմիր դաշտում պատկերված է առագաստով արծաթե նավ, որը նավարկում է արծաթե ալիքների վրա, իսկ վերին կապույտ դաշտում կան ոսկե շուշաններ։ Վահանը ՝ հինգ աշտարակներով ոսկե պսակով, շրջանակված է ձիթենու եւ կաղնու կանաչ ճյուղերով, որոնց հիմքում արծաթե ժապավեն է հյուսված լատիներեն կարգախոսով ՝ հաստատված 19 -րդ դարում; Ժապավենի տակ կա երեք շքանշան ՝ Ռազմական խաչ, Պատվո լեգեոնի շքանշան եւ Ազատագրման շքանշան։ Ֆրանսիայի առափնյա քաղաքների զինանշանների վրա տարածված նավը խորհրդանշում է Փարիզի ՝ որպես գետի նավահանգստի հայտնվելը։ Ոսկե շուշանները պատկանում են Կապետների դինաստիայի խորհրդանիշին, որի ներքո քաղաքը դարձավ Ֆրանսիայի մայրաքաղաքը։ Փարիզի դրոշը քառակուսի վահանակ է ՝ պատրաստված կապույտ եւ կարմիր երկու ուղղահայաց շերտերից, որոնց կիրառումը թվագրվում է 14 -րդ դարով։ Փարիզի քաղաքապետարանի պատկերանշանը կապույտ-կարմիր հորիզոնական շերտ է ՝ աջ եզրին նավակով, իսկ կապույտ ֆոնի վրա սպիտակ գրությամբ կա ՝ «Փարիզի քաղաքապետարան»։ Սպորտ Փարիզի ամենահայտնի մարզական ակումբը «Պարի Սեն-Ժերմեն» ֆուտբոլային ակումբն է։ Հիմնադրվել է 1970 թվականին, այն տնային խաղերն անցկացնում է «Պարկ դե Պրենս» մարզադաշտում, որը կառուցվել է 19 -րդ դարի վերջին։ Փարիզի գլխավոր մարզական ասպարեզը «Ստադ դը Ֆրանս» մարզադաշտն է, որը գտնվում է Սեն Դենի արվարձանում։ Ասպարեզը կառուցվել է 1998 թվականի ՖԻՖԱ -ի աշխարհի առաջնության համար եւ կարող է տեղավորել 80,000 հանդիսական։ Մարզադաշտը օգտագործվում է ոչ միայն ֆուտբոլային հանդիպումների, այլ նաեւ աթլետիկայի, ռեգբիի եւ այլ մարզաձեւերի մրցումներ անցկացնելու համար։ Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնությունը Ֆրանսիան ընդունեց 2016 թվականին։ Քաղաքը դարձավ մրցաշարի անցկացման վայրերից մեկը, եզրափակիչ հանդիպումն անցկացվեց «Ստադ դը Ֆրանս» մարզադաշտում։ Ամեն տարի տեղի է ունենում աշխարհի ամենահեղինակավոր հեծանվային մրցավազքի ՝ Տուր դը Ֆրանս քաղաքի ավարտը։ 1975 թվականից հեծանվորդներն անցկացնում են մրցավազքի վերջին փուլը Ելիսեյան դաշտերում։ Փարիզում մեկ այլ հայտնի սպորտաձեւ է թենիսը։ «Ռոլան Գարոս» մարզադաշտը ամեն տարի մայիսի վերջին - հունիսի սկզբին ընդունում է Ֆրանսիայի բաց առաջնության «Մեծ սաղավարտի» չորս մրցաշարերից մեկը։ Թենիսի հեղինակավոր մրցաշարը անցկացվում է նոյեմբերին։ Փարիզն ընդունեց 1900 եւ 1924 թվականների ամառային օլիմպիական խաղերը։ 2024 թվականի ամռանը քաղաքը կհյուրընկալի Օլիմպիական խաղերը (2024)։ Թեթեւ վազքի մրցումներ անցկացվում են ամեն տարի ՝ Փարիզի մարաթոն եւ Փարիզի կիսամարաթոն։ Հայերը Փարիզում Հայերը (հիմնականում վաճառականներ) Փարիզում բնակություն են հաստատել 15-րդ դարից։ 1672 թվականին Պասկալ (Հարություն) անունով մի հայ Սեն ժերմեն թաղամասում բացել է Ֆրանսիայում առաջին սրճարանը։ Մինչեւ 18-րդ դարի վերջը Փարիզում հայերը փոքրաթիվ ու չկազմակերպված մի համայնք էին։ 1798 թվականին Փարիզում հիմնադրված Արեւելյան կենդանի լեզուների դպրոցում կազմակերպվել է հայագիտական ամբիոն, որի առաջին վարիչը մինչեւ 1827 թվականը Հակոբ-Շահան Ջրպետյանն էր։ 1846 թվականից Սերում սկսել է գործել Սամուել Մուրատ վարժարանը, նույն թվականից (մինչեւ 1862)՝ Արամյան տպարանը, որտեղ տպագրվել է Միքայել Նալբանդյանի «Երկրագործությունը որպես ուղիղ ճանապարհ» աշխատությունը։ 1840-ական թվականներից Փարիզ է ձգտել ուսումնատենչ հայ երիտասարդությունը (հիմնականում հետեւել են բժշկությանը՝ 1843-1914 թվականներին ավարտել է 122 հայ երիտասարդ)։ Բացվել է ՀԲԸՄ վարչական կենտրոնը։ 1926 թվականին կազմակերպվել է Հայ արվեստագետների «Անի» խմբակցությունը (որի անդամներից էին նկարիչներ Շ. Ադամյանը, Հ. Ալխազյանը, Վ. Մախոխյանը, Էդգար Շահինը, քանդակագործ Հ. Գյուրջյանը)։ Փարիզը դառնում է հայ մշակույթի կենտրոններից։ Երկար տարիներ Փարիզում են ապրել եւ ստեղծագործել Ա. Չոպանյանը, Ավ. Իսահակյանը, Շիրվանզադեն, Երվանդ Քոչարը, Ս. Խաչատուրյանը։ 1926-1928 թվականներին Փարիզում էր Մարտիրոս Սարյանը, որի ստեղծագործությունների առաջին ցուցահանդեսը բացվեց 1926 թվականին (երկրորդը՝ 1980 թվականին, նրա ծննդյան 100-ամյակի կապակցությամբ)։ Իրենց նպաստն էին բերում հայ մշակույթին (եւ ոչ միայն հայ) պրոֆեսոր Հ. Սվաճյանը, պրոֆեսոր Շ. Տետեյանը, աշխարհագրագետ եւ քարտեզագետ Զ. Խանզատյանը, պատմաբան Ն. Ադոնցը, գրողներ Զ. Եսայանը, Շահան Շահնուրը, Վ. Շուշանյանը, Վ. Մալնզյանը, Զ. Որբունին, Բ. Թոփալյանը, քանդակագործ Դ. Կամսարականը, նկարիչ Լ. Թյությունջյանը, դերասաններ Ա. Շահխաթունին, Մ. Մաքսուտյանը եւ ուրիշներ։ Փարիզի հայերը երախտապարտ եւ հավատարիմ են եղել իրենց հյուրընկալած երկրի ու ժողովրդի նկատմամբ։ Նրանք ակտիվորեն մասնակցեցին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ֆաշիզմի դեմ մարտնչող ֆրանսիական Դիմադրության շարժմանը։ Բանաստեղծ կոմունիստ Միսաք Մանուշյանը գլխավորեց ինտերնացիոնալ պարտիզանական ջոկատներ եւ գնդակահարվեց ֆաշիստների կողմից։ 1942-1945 թվականներին հակաֆաշիստ, գործունեություն ծավալեց հայ հայրենասերների Հայ ազգային ճակատ կազմակերպությունը։ Ետպատերազմյան տարիներին ստեղծվեցին Ֆրանսահայ երիտասարդական միությանը (ԺԱՖ, 1946 թվականին), Ֆրանսահայ մշակութային միությունը (1949 թվականին), շարունակում են լույս տեսնել պարբերականներ, իրենց գործունեությունն են աշխուժացնում հասարակական, մշակութային եւ այլ կազմակերպությունները։ Ստվարանում է Փարիզահայ համայնքը (ի հաշիվ Մերձավոր Արեւելքի երկրներից գաղթածների)։ 1985 թվականին Փարիզում՝ իր շրջակա քաղաքներով (Ալֆորվիլ, Բանյո, Կլամար, Շավիլ, Իսի լը Մուլինո, Բուա Կոլոմբ, Անիեո, Աոնովիլ, Վերսալ եւն) հաշվվում էր շուրջ 80 հազար հայ։ Փարիզում են ապրում եւ ստեղծագործում հայազգի արվեստագետներ (որոնց ստեղծագործությունները նպաստում են ֆրանսիական եւ հայ մշակույթի զարգացմանը) Անրի Թրուայան, Վահե Քաչան, Ռ.Մելիքը, Ա. Ադամովը, Գ. Արութը, Գառզուն, ժանսեմը, Շարթը, Անրի Վերնոյը, Ռոզի Վարդը, Ա. Սափրիչը, Գ. Ասլանը, Շառլ Ազնավուրը, Ժորժ Կառվարենցը, Ա. Մեսումենցը, Ա. Պարթեւյանը, Լ. Դուրյանը, ժ. Սերգոյանը, Ռ. Պետրոսյանը, Մ. Միրիմանովան եւ շատ ուրիշներ։ Քույր եւ գործընկեր քաղաքներ Փարիզն ունի միայն մեկ քույր քաղաք, դա Հռոմն է եւ 41 գործընկեր քաղաք։ Կրթություն Վաղ IX դարում Կառլոս Մեծ կայսրը հրամայեց բոլոր եկեղեցիներին կազմակերպել կարդալ-գրելու եւ նախնական թվաբանության դասընթացներ իրենց ծխերի համար եւ տաճարներին կազմակերպել լեզուների, ֆիզիկայի, երաժշտության եւ աստվածաբանութայն բարձրագույն կրթություն։ Այն ժամանակ Փարիզը արդեն հանդիսանում էր Ֆրանսիայի տաճար ունեցող խոշոր քաղաքներից մեկը, այսպիսով այն սկսեց իր վերընթաց ճանապարհը դեպի խոշորագույն ուսումնական կենտրոն։ Տասներկու դար անց Փարիզի եւ Իլ-դը-Ֆրանս շրջանի ուսումնական հաստատություններում աշխատում են մոտ 330, 000 մարդ, որոնցից 170, 000-ը դասախոսներ եւ պրոֆեսորներ են, որոնք դասավանդում են մոտ 2,9 միլիոն երեխաների եւ ուսանողների մոտ 9000 նախնական, միջնակարգ եւ բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում։ Այսօր Ֆրանսիայի ամենահեղինակավոր ուսումնական հաստատությունները գտնվում են Փարիզում, որը առաջատար դիրք է գրավում աշխարհի բարձրաստիճան ուսանողական քաղաքների ցանկում։ Ամենանշանավոր Փարիզյան համալսարանը՝ Սորբոնը, հիմնադրվել է 1257 թվականին Ռոբեր դը Սորբոնի կողմից, մի քանի տասնյակ աղքատ ուսանողներին աստվածաբանություն սովորեցնելու համար։ Բավականին արագ Սորբոնը (այս անվանումը համալսարանը ստացավ միայն XIV դարում) դարձավ ամենամեծ եւ ամենանշանավոր ուսումնական հաստատությունը, ոչ միայն Փարիզում այլ նաեւ ամբողջ Ֆրանսիայում։ Սորբոնի շուրջ է ձեւավորվել հանրահայտ Լատինական թաղամասը, որի անվանումը անցավ նույնպես այլ քաղաքների ուսանողական թաղամասերին։ 1968 թվականին Փարիզյան համալսարանը վերակազմավորվեց եւ բաժանվեց 13 անկախ բուհերի, որոնցից 5-ը այժմ գտնվում են Փարիզի արվարձաններում։ Փարիզում է գտնվում նաեւ Ֆրանսիայի ինստիտուտը (), որը բաղկացած է 5 ակադեմիաներից, որոնցից գլխավորը եւ ամենանշանավորը համարվում է Ֆրանսիական ակադեմիան, որը դարձել է Ինստիտուտի մասը 1803 թվականին։ Ֆրանսիական ակադեմիան առաջացել է փարիզյան գրականական խմբակից, որը հիմնվել էր 1629 թվականին Վալենտեն Կոնրարի կողմից։ Պետական գիտական հաստատության կարգավիճակ Ակադեմիան ստացել է 1635 թվականին։ Այլ նշանավոր ուսումնական հաստատություններից են Քոլեժ դը Ֆրանսը, Պոլիտեխնիկական դպրոցը, Բարձրագույն նորմալ դպրոցը, Կաթոլիկ ինստիտուտը, Լեռնային ինստիտուտը եւ Ազգային կառավարման ինստիտուտը։ Փարիզի ամենամեծ գրադարանը Ֆրանսիայի ազգային գրադարանն է, որը հիմնվել է 1368 թվականին Շառլ V թագավորի կողմից իր սեփական գրադարանի հիման վրա Լուվրում։ Հիմնադրման պահին գրադարանը ուներ ընդամենը 911 ձեռագիր, քանի որ այն ժամանակ ընդունված էր վերացնել թագավորի բոլոր փաստաթղթերը նրա մահից հետո։ Այս ավանդույթը խախտեց Լյուդովիկոս XI, ումից հետո էլ սկսվեց գրադարանի ֆոնդերի աճը։ 1988 թվականին Ֆրանսիայի նախագահ Ֆրանսուա Միտտերանը հայտարարեց Ազգային գրադարանի նոր մասնաշենքի կառուցման մասին, Դոմինիկ Պերոյի նախագծի հիման վրա։ Այժմ գրադարանը ունի ավելի քան 10 միլիոն տպագրված հրատարակություններ։ Ծանոթագրություններ Ամառային օլիմպիական խաղերի մայրաքաղաքներ Մ.թ.ա. 3-րդ դարի հիմնադրումներ