text: Արարատ (ավանդական հայերեն՝ Սիս եւ Մասիս) հանգած հրաբուխ Արաքս գետի աջ ափին, Հայաստանի սահմանից 32 կմ հեռավորության վրա, իսկ Իրանի սահմանից՝ 16 կմ։ Ունի երկու գագաթ՝ մեծ (Մասիս՝ 5165 մ) եւ փոքր (Սիս՝ 3925 մ)։ Հայկական լեռնաշխարհի ամենաբարձր լեռն է։ Արարատի լեռնային զանգվածն ունի շուրջ 40 կմ տրամագիծ։ Մասիսն ունի դեպի հյուսիս թեքված զառիթափ ու ժայռոտ գագաթ՝ 12 կմ2 հիմքի մակերեսով, աշխարհի ամենաբարձր գագաթներից է (բարձրությունը՝ 5165 մ), իսկ հարաբերական բարձրությամբ (ստորոտից՝ մինչեւ գագաթ) առաջինը՝ 4300 մ։ Հյուսիսարեւելյան լանջին է «Վիհ Մասեաց» կամ «Փլած Մեծի լերինն» անունով խորխորատը, որը ձգվում է ստորոտից գագաթ շուրջ 10 կմ, իսկ գագաթի մոտ նրա առավելագույն խորությունը հասնում է 1000 մետրի։ Գագաթը պատված է հավերժական ձյունով, որից սկիզբ է առնում մոտ 30 սառցադաշտ։ Հարավարեւմտյան լանջին դրանք իջնում են մինչեւ 3850-3950 մ, բայց Մասյաց վիհում սառույցն իջած է մինչեւ 2754 մ բարձրության։ Արարատը բիբլիական սուրբ լեռն է, որի վրա իջեւանել է Նոյյան տապանը՝ ջրհեղեղից հետո։ Համաշխարհային ջրհեղեղից լեռան գագաթին փրկվել են ութ հոգի՝ նոր մարդկության նախահայր Նոյը, իր կինը, որդիները եւ որդիների կանայք։ Նոյի եւ իր ընտանիքի փրկության պատմությունն արձանագրված է Աստվածաշնչում (Ծննդ. 7,8): Արարատից Նոյն իջել է դեպի հարավ-արեւելք, որտեղից եւ առաջացել է այդ տարածաշրջանի անվանումը՝ Նախիջեւան։ 1829 թվականին, առաջին անգամ Արարատի գագաթը բարձրացավ Դորպատի համալսարանի պրոֆեսոր Իոհանն Ֆրիդրիխ Պարրոտը, որին ուղեկցում էին՝ Խաչատուր Աբովյանը, երկու գյուղացիներ՝ Հովհաննես Այվազյան, Մուրադ Պողոսյան եւ երկու ռուս զինվորներ՝ Ալեկսեյ Զդոռովենկո, Մատվեյ Չալպանով։ Նրանք կատարեցին ֆիզիկական եւ բուսա-կլիմայական հետազոտություններ։ 1845 թվականի հուլիսին ակադեմիկոս Աբիխը մանրակրկիտ ուսումնասիրելով Արարատի առանձնահատկությունները, որոշեց Մասիսի գագաթը տանող ամենամատչելի ուղին (հարավ արեւելյան լանջը) եւ կատարեց փայլուն վերելք։ Իր գեղեցկությամբ, դժվարամատչելիությամբ ու բնական ներգործումներով Արարատը հնում խորհրդավոր ազդեցություն է ունեցել հայ ժողովրդի վրա։ Արժանացել է պաշտամունքի եւ առասպելաբանության։ Հայոց հին հավատքում Մասիսը քաջաց ոգիների դիցարանն էր։ «Արարատ» անվանումը ծագել է Վանի թագավորության հին եբրայերեն անվանումից։ Լեռան հայերեն ավանդական անվանումը Մասիս է, որի հոգնակին՝ Մասիք, կարող է վերաբերվել երկու լեռնագագաթներին։ Մովսես Խորենացին իր «Հայոց պատմություն» գրքի մեջ, Մասիս անվանումը կապում է Հայկ նահապետի ծոռ՝ Ամասիա թագավորի անվան հետ, որը ըստ ավանդության լեռն անվանել է իր անունով։ Արարատ լեռը հաճախ ասոցացվում է Աստվածաշնչի Արարատ լեռան հետ։ Ըստ Ծննդոց գրքի՝ Նոյյան տապանն իջել է Արարատի վրա։ Հին Կտակարանի Ծննդոց գրքի ութերորդ գլխի չորրորդ մասի համաձայն՝ Ջրհեղեղից հետո Նոյյան տապանը նստել է «Արարատի լեռների» վրա։ Արարատ լեռը Հայաստանի կարեւոր ազգային խորհրդանիշներից է եւ համարվում է «սուրբ լեռ»։ Մեծ տեղ ունի հայ գրականության եւ մշակույթի մեջ։ Նոյյան տապանի հետ այն պատկերված է Հայաստանի զինանշանի վրա։ Արարատ լեռը պատմականորեն ասոցացվել է Հայաստանի հետ եւ լայնորեն ճանաչվել որպես Հայաստանի սկզբունքային ազգային խորհրդանիշ։ Այն աշխարհագրորեն տեղակայված է պատմական Հայաստանի թագավորությունների կենտրոնում, որի համար էլ համարվում է հայերի պատմական հայրենիքի մի մասը։ Հայերի համար այն հայտնի է որպես «սուրբ լեռ» հիմնականում աստվածաշնչային ջրհեղեղի պատմության պատճառով։ Արարատն անվանվել է Հայաստանի ապրանքանիշ, Հայաստանի այցեքարտ եւ «ավելի քան լեռ հայերի համար»։ 19-րդ դարում, երբ հայկական պետություն գոյություն չուներ, Արարատը խորհրդանշում էր հայկական պետականությունը։ Հայաստանի առաջին հանրապետությունը՝ հայկական ժամանակակից առաջին պետական կառույցը, որը գոյություն է ունեցել 1918-1920 թվականներին, հաճախ անվանվել է Արարատյան Հանրապետություն կամ Արարատի Հանրապետություն, քանի որ այն կենտրոնացած էր Արարատյան դաշտում։ Արարատ բարձրանալու առաջին փորձը կատարվել է Միջնադարում։ Պատմության մեջ գրանցված լեռան առաջին հաջողված վերելքը գրանցվել է 1829 թվականին, երբ առաջին անգամ Արարատի գագաթը բարձրացավ Դորպատի համալսարանի պրոֆեսոր Իոհանն Ֆրիդրիխ Պարրոտը, որին ուղեկցում էին Խաչատուր Աբովյանը, երկու գյուղացիներ՝ Հովհաննես Այվազյանը, Մուրադ Պողոսյանը եւ երկու ռուս զինվորներ՝ Ալեքսեյ Զդոռովենկոն, Մատվեյ Չալպանովը։ Անվանումներ եւ ստուգաբանություն «Արարատ» անվանումը Վանի թագավորության հին եբրայերեն անվանումի (, 'RRṬ) հունական տարբերակն է։ Չնայած Եվրոպական լեզուներում այն հայտնի է Արարատ անվամբ, բնիկների մոտ այդ անվանումն այդքան էլ տարածված չէ։ Գերմանացի արեւելագետ եւ Աստվածաշնչի քննադատ Վիլհելմ Գեզենիուսը, ենթադրել է, որ «Արարատ» բառը կարող է ծագել սանկրիտ բառից, որը նշանակում է «սուրբ հող»։ Որոշ հայ պատմաբաններ, օրինակ՝ Աշոտ Մելքոնյանը բառը կապում է Հայկական լեռնաշխարհի բնիկների, այդ թվում հայերի հետ (-ար)։ Լեռան հայերեն ավանդական անվանումը Մասիս է, որի հոգնակին՝ Մասիք, կարող է վերաբերվել երկու լեռնագագաթներին։ Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմություն» գրքի մեջ, Խորենացին Մասիս անվանումը կապում է Հայկ նահապետի ծոռ՝ Ամասիա թագավորի անվան հետ, որը լեռն անվանել է իր անունով։ Ըստ ռուս արեւելագետ Անատոլի Նովոսելցեւի՝ «Մասիս» բառը ծագել է պարսկերեն «մեծ» կամ «լայն» բառից։ Միջին պարսկերենում նշանակում է «ամենամեծ(ը)»։ Ըստ պատմաբան Սարգիս Պետրոսյանի «Արարատ» բառը նշանակում է «լեռ» եւ ծագել է հնդեւրոպական նախալեզվի - արմատից։ Ըստ հնէաբան Արմեն Պետրոսյանի, բառը ծագել է Գիլգամեշում հիշատակված Մաշու (Māšu) լեռան անունից, որը ասորերեն հնչում էր «մասու»։ Այսօր Մասիս եւ Արարատ բառերը հայերենում հավասարազոր են օգտագործվում։ Արարատ լեռան անունը առաջին անգամ գրավոր աղբյուրներում հիշատակվել է մ. թ. ա. 7-րդ դարում (Աստվածաշունչ, Գիրք ծննդոց) եւ հետագայում ենթարկվել զանազան ստուգաբանությունների՝ Արայի լեռ, Արայի արատ, Հուրարտա, Հարա–հարա (Լերինք լերանց), Արիա–վարդա (Արեաց երկիր) եւ այլն։ Հնագույն աղբյուրներում հիշատակվում է որպես թագավորության, նահանգի, զորագնդի, գավառի, լեռան անուն։ Օտար մատենագիրները կոչել են «Արարատի լեռներ», «Արարատյան աշխարհի լեռներ», «Հայոց լեռներ»։ Հայերենում Մասիս անունը ավանդաբար գործածվում է «Ազատ» (զենդերեն՝ yazata, սրբազան, պաշտելի, ազնվական), «Մեծ», «Բարձր», «Մթամած», երբեմն՝ «Սպիտակափառ», «Արեգնաճեմ», «Երկնաճեմ» մակդիրներով։ Լեռան թուրքերեն անունը ( Ağır Da, ağrı-ի լեռ) է, ağrı բառացի թարգմանաբար նշանակում է ցավ, տառապանք։ Այս անունը հայտնի է ուշ Միջնադարից։ Մեծ եւ փոքր Մասիսները հայտնի են համապատասխանաբար Büyük Ağrı եւ Küçük Ağrı անուններով։ Լեռան պարսկերեն անվանումը , Kūh-e Nūḥ է, որը թարգմանաբար նշանակում է Նոյյան լեռ։ Քրդերեն անվանումներն են՝ (հրե լեռ) եւ ։ Ըստ Նիկողայոս Ադոնցի եւ Վլադիմիր Մինորսկու՝ Ստրաբոնի «Աշխարհագրության» մեջ նշված ’Áβος, Abos եւ Νίβαρος, Nibaros լեռները Արարատի երկու լեռնագագաթներն են։ Քաղաքական սահմաններ Արարատ լեռը գտնվում է Թուրքիայի, Հայաստանի, Ադրբեջանի եւ Իրանի միջեւ։ Այն Իրանի եւ Ադրբեջանի էքսկլավ Նախիջեւանի սահմաններից հեռու է 16 կմ, իսկ Հայաստանից՝ 32 կմ։ 16-րդ դարից մինչեւ 1828 թվականը Մասիսը եւ լեռան հյուսային ստորոտները, ինչպես նաեւ Սիսի արեւելյան ստորոտները Պարսկաստանի կազմում էին, իսկ լեռնաշղթան՝ Օսմանապարսկական սահմանի մի մասն է։ 1826-28 թվականների ռուս-պարսկական պատերազմից հետո, Թուրքմենչայի պայմանագրով Պարսկաստանի կողմից կառավարվող տարածքը մտնում է Ռուսական Կայսրության կազմի մեջ։ Սիսը դառնում է այն կետը, որտեղ միակցվում էին Թուրքիայի, Պարսկաստանի եւ Ռուսական Կայսրության սահմանները։ Ժամանակակից միջազգային սահմանները ձեւավորվել են 20-րդ դարում։ 1920 թվականի թուրք-հայկական պատերազմից հետո լեռը անցնում է Թուրքիայի տիրապետության տակ եւ Թուրքիայի պաշտոնական մասը համարվում՝ 1921 թվականին կնքված Մոսկվայի եւ Կարսի պայմանագրերով։ 1920-ականների վերջին քրդերի Արարատյան ապստամբությունը կանխելու նպատակով Թուրքիան հատում է Իրանի սահմանը եւ զավթում Սիսի արեւելյան թեւը։ Այս շրջանում քուրդ ապստամբները օգտագործում էին տարածքը որպես անվտանգ տարածք՝ Թուրքիայի դեմ։ 1932 թվականի Թեհրանի կոնվենցիայով Իրանի սահմանը փոխվում է հօգուտ Թուրքիայի՝ նրան է հանձնվում Սիսի արեւելյան թեւը։ Իրանաթուրքական սահմանն այժմ անցնում է Սիսի կողքով։Լեռնագնացների համար Արարատը բաց է միայն «ռազմական թույլտվությամբ»։ Լեռնագնացները պետք է պաշտոնական դիմում ներկայացնեն Թուրքիայի դեսպանատանը հատուկ «Արարատի վիզա» ստանալու համար։ Միաժամանակ պարտադիր է նաեւ վարձել պաշտոնական ուղեկցորդ Թուրքիայի ալպինիզմի ֆեդերացիայից։ Նույնիսկ նրանք, ովքեր ստացել են թույլտվություն կարող է առանց զգուշացման չթույլատրվեն բարձրանալ լեռը։ Աշխարհագրություն Արարատը Հայկական լեռնաշխարհի ամենաբարձր լեռնագագաթն է։ Ներկայում գտնվում է Թուրքիայի Բայազետ եւ Իգդիի մարզերի միջեւ՝ Իրանի, Հայաստանի եւ Ադրբեջանի էքսկլավ Նախիջեւանի սահմաններին մոտ՝ Արաքս եւ Արածանի գետերի միջեւ։ Գագաթը գտնվում է հայ-թուրքական սահմանից 32 կմ հյուսիս եւ թուրք-իրանական սահմանից մոտ 16 կմ արեւմուտք։ Արարատյան դաշտը ընկած է լեռան հյուսիսարեւմտյան եւ արեւմտյան հատվածներում։ Արարարտը տեղադրված է մոտ 130 կմ եզրագիծ ունեցող ընդհանուր հիմքի վրա, գրավում է 1200 կմ2 տարածություն։ Բարձրություն Շատ հեղինակավոր աղբյուրներ ընդունում են, որ Արարատը ծովի մակարդակից բարձր է 5165 մ։ Այլ աղբյուրներ, ինչպիսին օրինակ՝ Շաթլի ռադարային տոպոգրաֆիայի առաքելության (Shuttle Radar Topography Mission (STRM)) տվյալներն են, որոնք ստուգելի են եւ հանրային սեփականություն են եւ 2007 թվականին իրականացված GPS չափումները ցույց են տալիս, որ լեռն ունի 5137 մ բարձրություն։ Վերջին տվյալն ավելի ճշգրիտ է. բարձրությունը կարող է սահմանվածից ավելի փոքր լինել մինչեւ 5125մ՝ գագաթի մշտական հաստ ձյունածածկույթի պատճառով։ 5137 մետր բարձրությունն է կիրառվում նաեւ մի շարք տոպոլոգիական քարտեզներում։ Գագաթի սառցագլխարկ Արարատի գագաթը պատված է հավերժական սառցույթով, որը առնվազն 1957 թվականից սկսել է կրճատվել։ Ուշ 1950-ականներին Բլումենթալը հետազոտել է եւ պարզել, որ կան գագաթի ձյունից գոյացած 11 սառցադաշտեր, որոնք ծածկում են շուրջ 10կմ2 մակերես։ Հյուսիսային լանջին սառույցն ունի 3900 մետր, իսկ հարավային լանջին՝ 4200 մետր բարձրություն։ Օդային լուսանկարչության եւ դիստանցիոն զոնդավորման տվյալների հիման վրա Սարիյական եւ այլք հետազոտել են սառցագլխարկի մակերեսի փոփոխությունը 1976 եւ 2011 թվականներին։ Նրանք հայտնաբերել են, որ սառցագլխարկը կրճատվել է, 1976-ին՝ հասնելով 8,0 կմ2, իսկ 2011-ին՝ 5,7 կմ2։ Նրանք հաշվարկել են նաեւ, որ 1976-2011 թվականների ժամանակահատվածում, Արարատ լեռը կորցրել է իր սառցե տարածքների շուրջ 29%-ը՝ 35 տարիների ընթացքում տարեկան կորցնելով մոտ 0,07 կմ2 մակերեսով սառույց։ Այս ցուցանիշները համապատասխանում են Թուրքիայի մյուս լեռների սառցագլխարկների կրճատման տվյալների հետ։ Բլումենթալը հաշվարկել է, որ ուշ Պլեյստոցենում սառցապատ հատվածն ունեցել է 3000 մետր բարձրություն՝ ստեղծելով 100 կմ2 մակերեսով սառցագլխարկ։ Բլութեմալը հետազոտել է, որ բացակայում են նախապատմական մորենների գոյությունը փաստող տվյալներ, բացի այն մորենների, որոնք մոտ են եղել 1958-ի սառցադաշտի լեզվակներին։ Տարիներ անց Բիրմանը հարավ ուղղված լանջերին հայտնաբերեց ենթադրական մորեն՝ 1958-ի սառցագլխարկի տակ 4200 մետր բարձրության վրա։ Ենթադրվում է, որ Գայլատու լիճը զբաղեցնում է սառցային ավազանի տարածքը։ Երկրաբանություն Արարատը բազմածին հրաբուխ է՝ կազմված (հատկապես գագաթը) նեոգենի անդեզիտա–դացիտային եւ քվարց–տրախիտային լավաների հզոր գոյացումներից եւ նրանց պիրոկլաստներից։ Լավաները լինելով առավել մածուցիկ՝ մեծ մասամբ կուտակվել են ժայթքման շրջանում, որի պատճառով Արարատը համարվում է նաեւ էքստրուզիվ զանգված։ Արարատը կազմված է երկու կոնաձեւ գագաթից, որոնցից մեծը կոչվում է Մասիս (5165 մ), փոքրը՝ Սիս (3925 մ)։ Գագաթները միանում են տաշտաձեւ թամբարդով (2688 մ)։ Մասիսի գագաթնային մասը ընդհանուր հիմքից բարձրացած եւ հսկա պատվանդանի վրա տեղադրված բրգաձեւ լեռ է՝ դեպի հյուսիս թեքված զառիթափ ու ժայռոտ գագաթով (12 կմ2)։ Լանջերը կտրտված են ճառագայթաձեւ ձորակներով ու հեղեղատներով։ Հյուսիսարեւելյան լանջին գտնվող խորխորատը, որը հայտնի է «Վիհ Մասեաց» կամ «Փլած Մեծի լերինն» անունով, ձգվում է գագաթից մինչեւ ստորոտ (մոտ 10 կմ) եւ մերձգագաթնային շրջանում խորանում է 1000 մ եւ ավելի։ Պատվանդանային մասը գմբեթաձեւ է, չափավոր թեք լանջերով, որոնք կտրտված են ձորակներով ու ձորերով եւ հաճախ վերջանում են արտաբերման կոներով։ Պատվանդանի առանձին հատվածներ ալիքա–թմբավոր սարավանդներ են՝ 3250–3450 մ բարձրությամբ։ Արարատի զառիկող լանջերը եւ հատկապես մերձգագաթնային սարավանդները ծածկված են հողմահարված հրաբխային ապարների քարակարկառներով («քարե ծովեր»), իսկ գագաթը՝ հավերժական ձյունով (ստորին սահմանը՝ 4100–4250 մ), որից սնվում է մոտ 30 սառցադաշտ։ Սառցադաշտերը հյուսիսարեւմտյան լանջին իջնում են մինչեւ 3850–3950 մ, բայց Սասյաց վիհում 1845-ին սառցալեզվակը իջել է մինչեւ 2754 մ բարձրությունը։ Անթրոպոգենի սառցապատման հետքերը այստեղ նկատելի են 2800–3000 մ բարձրության շրջաններում։ 2800-3000 մ բարձրությունների վրա այստեղ նկատելի են անթրոպոգենյան շրջանի հետքեր՝ լանջերն ու հատկապես մերձգագաթնային սարավանդները ծածկված են հողմահարված հրաբխային ապարների քարակարկառներով, որոնք անվանում են «քարե ծովեր»։ Լանջերին տեղադրված խարամային եւ կոնաձեւ բարձրությունների զգալի մասը անթրոպոգենի անդեգիտաբազալտային լավաների առանձին հոսքերի արտավիժման կենտրոներն են։ Սիսը կանոնավոր կոնաձեւ լեռ է՝ տեղադրված Մասիսից հարավ֊արեւելք.։ Գագաթնային մասը (1,5 հա) ալիքավոր հարթավայր է՝ ծածկված ժայռերով, քարակույտերով։ Սսի լանջերը բավականաչափ զառիթափ են եւ մասնատված։ Զուրկ է հավերժական ձյունից եւ սառցադաշտերից։ Սիսը նույնպես նեոգենի բազմածին հրաբուխ է, որի խառնարանը չի պահպանվել։ Լեւինսոն–Լեսինգը այն համարել է հիպերստենային անդեզիտներից կազմված միածին էքստրուզիվ կոն։ Արարատի հիմքը պալեոզոյի եւ մեզոզոյի նստվածքային ապարներից կազմված ծալքաբեկորային կառուցվածք է, տեկտոնական խախտումներով տրոհված առանձին բեկորների, որոնք նեոգենանթրոպոգենում ենթարկվել են դիֆերենցված ուղղաձիգ շարժումների (Մեծ Արարատի հիմքը բարձրացել է, կից գոգավորությունների հատակը՝ իջել)։ Տեկտոնական խախտումների մի մասը եւ Արարատի առաջացումը կապված է երկրակեղեւի Հարավ–Արաքսյան խորքային խոշոր ճեղքի հետ, որտեղից սկզբում ժայթքել է թթու, իսկ ավելի ուշ՝ հիմքային մագման ծածկել ծալքաբեկորային հիմքն ու կից գոգավորություններում կուտակված միոպլիոցենի ու անթրոպոգենի լճագետային նստվածքների մի մասը։ Բազալտային լավան հոսելով Արարատի լանջերով, փռվել եւ նրա շուրջն առաջացրել է բլրակոշտավոր սարավանդներ (երկարություն 20–25 կմ, լայնություն 10–18 կմ)։ Սեյսմիկ ակտիվություն Արարատը Հայկական լեռնաշխարհի ակտիվ սեյսմիկ շրջաններից է։ Բազմաթիվ անգամ (ըստ տարբեր աղբյուրների՝ մ.թ.ա. 550, մ.թ.ա. 139, 1319, 1450, 1679, 1783, 1840, 1887 թվականներ եւ այլն) կրկնվել են կործանիչ երկրաշարժները։ 1840-ի հուլիսի 2-ի ժայթքման եւ երկրաշարժի հետեւանքով կործանվեց Մասյաց վիհում գտնվող Սուրբ Հակոբի վանքը եւ հարեւան Ակոռի գյուղը, մահացան շրջանի մոտ 10,000 բնակիչները։ Երկրաշարժը նաեւ ժամանակավոր պատնեշեց Սեւջուր գետը։ Մովսես Խորենացին Մասյաց վիհի առաջացումը կապում է 139-ի երկրաշարժի հետ։ Կլիմա եւ բուսականություն Արարատ լեռան վրա լավ արտահայտված է կլիմայական ուղղաձիգ գոտիականությունը։ Ձմեռը խիստ է, կայուն ու հզոր ձյունածածկույթով։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը տատանվում է –6 °C-ից (ստորոտում) մինչեւ +20-25 °C (գագաթին), հուլիսին` +26 °C-ից (ստորոտում) մինչեւ 0 °C եւ պակաս (գագաթում)։ Մթնոլորտային տեղումները ստորոտում տարեկան չեն անցնում 250 մմ–ից, սակայն սարն ի վեր ավելանում են եւ գագաթային մասում հասնում 1000 մմ–ի։ Տեղումների առավելագույնը թափվում է գարնանը, նվազագույնը՝ ձմռանը։ Չնայած առատ մթնոլորտային տեղումներին, Արարատի գագաթնային մասի լանջերը չոր են, համարյա զուրկ աղբյուրներից ու գետակներից (Մեծ Արարատի վրա հայտնի է միայն Սուրբ Հակոբի աղբյուրը եւ Գինո գետը) եւ թողնում են քարային անապատի տպավորություն։ Այդ հանգամանքը պայմանավորված է լեռնագագաթը կազմող հրաբխային ապարների ճեղքվածությամբ եւ ծակոտկենությամբ, որոնցով արագ ներծծվում են մթնոլորտային տեղումները, լավաների տակով հոսում ցած եւ հիմնականում կուտակվում Արարատյան եւ Կոգովտի արտեզյան ավազաններում։ Արարատի գիտական նվաճման պատմության մեջ լուրջ քայլ կատարեց ֆրանսիացի բնախույզ Պիտոն դե Տուրնեֆորը։ Բացառիկ բույսեր փնտրելու եւ լեռնային բուսականության բնականոն դասավորությունը ուսումնասիրելու մտադրությամբ` Տուրնեֆորը 1701 թվականի օգոստոսին հասավ հավերժական ձյան սահմանը, նկարագրեց լեռան ֆիզիկական յուրահատկություններն ու բուսական աշխարհը։ Արարատի միջին գոտու (1500 մ - 3500 մ) բուսական ծածկույթը համեմատաբար փարթամ է։ Կան լավ արոտներ եւ գիհու թփուտներ։ Ստորին գոտում (1500 մ-ից ցած) ծածկված է կիսաանապատային աղասեր բույսերն ու չորասեր թփուտները, ճահճուտներում՝ եղեգնուտները, միայն Սարդար–բուլաղի աղբյուրի մոտ աճում են կեչու թփուտներ։ Հարուստ է նաեւ կենդանիներով եւ թռչուններով։ Հնում Արարատը հռչակված էր որպես Հայոց արքունի որսատեղի։ 10-րդ դարում արաբ աշխարհագրագետ Իսթախրիի վկայությամբ, Արարատը (արաբները Մասիսն անվանել են Հարիս, Սիսը՝ Հուայրաս) ուներ անտառներ եւ որսատեղիներ։ Իսկ Յակուտը (13-րդ դար) գրում է, որ Արարատի վրա գտնվում են Հայոց թագավորների շիրիմներ՝ իրենց գանձերով։ Վերելքներ Հայերի վերաբերմունք Փավստոս Բուզանդը պատմում է, որ եպիսկոպոս Հակոբ Մծբնեցին (4-րդ դար), Նոյի տապանը տեսնելու հույսով, մի խումբ մարդկանց հետ փորձեց հյուսիսարեւելյան լանջով բարձրանալ Արարատի գագաթը։ Աստված, իբր տեսնելով նրանց ապարդյուն ջանքերը եւ անսալով Հակոբի պաղատանքին՝ հրեշտակի միջոցով սուրբ տապանի փայտերից մի կտոր ուղարկեց նրան եւ հասկացրեց Արարատի կատարի անմատչելիությունը մահկանացուների համար (Հակոբ Մծբնեցու բերած փայտի կտորը, իբրե սրբազան մասունք, պահվում է Էջմիածնի եկեղեցում)։ Անցյալում Հայ առաքելական եկեղեցին ընդդիմացել է Արարատ բարձրանալու փորձերին։ 13-րդ դարում միսիոներ Ռուբրուքը գրել է. «Շատերն էին փորձում բարձրանալ այն, բայց ոչ ոք չէր կարողանում։ Ոչ ոք չի կարող բարձրանալ այն, քանի որ այն աշխարհի մայրն է. ոչ ոք չի կարող վերադառնալ «իր մոր արգանդը»»։ Ֆրանսիացի ճանապարհորդը վկայում է, որ հայերն Արարատի գագաթը չեն բարձրանում ոչ այնքան լեռան դժվարամատչելիության, որքան նրա սրբազանությունը չպղծելու պատճառով։ 18-րդ դարի Անգլիացի աստվածաբան Թոմաս Սթեքհաուզը նշում էր, որ «բոլոր հայերը վստահ են, որ Նոյյան տապանը մինչ օրս գտնվում է Արարատ լեռան գագաթին. այն պահպանելու համար ոչ մեկին թույլատրված չէ մոտենալ գագաթին»։ Պարրոտի եւ Աբովյանի վերելքին ի պատասխան Հայ առաքելական եկեղեցու բարձրաստիճան քահանաներից մեկը մեկնաբանել է, թե սուրբ լեռը մագլցելը նույնն է, թե «մարդկության արգանդը կապել վիշապական ձեւով»։ 21-րդ դարում արդեն Արարատ մագլցելն ընդունվում է որպես ամենաբարձրարժեք հայրենասիրական ուխտագնացությունը, որին մասնակցում են մեծ քանակով մարդիկ Հայաստանից եւ Հայկական սփյուռքից։ Առաջին վերելքներ Պատմության մեջ գրանցված լեռան առաջին վերելքը եղել է 1829 թվականին, երբ առաջին անգամ Արարատի գագաթը բարձրացավ Դորպատի համալսարանի պրոֆեսոր Իոհանն Ֆրիդրիխ Պարրոտը, որին ուղեկցում էին Խաչատուր Աբովյանը, երկու գյուղացիներ՝ Հովհաննես Այվազյանը, Մուրադ Պողոսյանը, եւ երկու ռուս զինվորներ՝ Ալեկսեյ Զդոռովենկոն, Մատվեյ Չալպանովը։ Նրանք կատարեցին ֆիզիկական եւ բուսա-կլիմայական հետազոտություններ։ Բալթիկ գերմանացի բնագետ Ֆրիդրիխ Պարրոտը 1829 թվականի սեպտեմբերի կեսերին ժամանել է Էջմիածնի տաճար՝ ռուսների՝ Երեւանի գրավումից հետո մոտ երկու տարի անց եւ նրա միակ նպատակը եղել է Արարատ բարձրանալը։ Խաչատուր Աբովյանը որպես թարգմանիչ եւ ուղեկցորդ է նշանակվել հայկական եկեղեցու առաջնորդ կաթողիկոս Եփրեմի կողմից։ Աբովյանը եւ Պարրոտը հատել են Արաքս գետը եւ գնացել Աքորի, որը Արարատի հյուսիսային լանջին 1220 մ բարձրության վրա գտնվող հայկական գյուղ էր։ Նրանք ճամբար են դնում Աքորիի սուրբ Հակոբ եկեղեցում, մոտ՝ 1943 մ բարձրության վրա։ Երկու ձախողված փորձից հետո, երրորդ անգամ հաջողվում է բարձրանալ գագաթը 1829 թվականի հոկտեմբերի 9-ին, ժամը՝ 15:15-ին։ Պարրոտը սնդիկի բարոմետրով չափեց լեռան բարձրությունը, որը 5250 մ էր։ Սա ոչ միայն առաջին վերելքն էր Արարատ, այլեւ մինչեւ այդ բարձրացած երկրորդ ամենաբարձր գագաթը՝ Լիկանկաբուր լեռից հետո՝ Չիլիական Անդերում։ Աբովյանը սառույցի վրա անցք է արել եւ տեղադրել հյուսիս ուղղված փայտե մի խաչ։ Նա նաեւ մի կտոր սառույց է վերցրել գցել շշի մեջ եւ իր հետ իջեցրել ներքեւ՝ ջուրը համարելով սուրբ։ 1829 թվականի նոյեմբերի 8-ին Պարրոտը եւ Աբովյանը աքորացի որսորդ Սահակի եղբայր Հակոյի հետ բարձրանում են Սիս։ Այլ նշանակալի վերելքներ Վաղ հայտնի վերելքներից է ռուս կլիմայագետ եւ օդերեւութաբան Կոզմա Սպասկի Ավտոնոմովի վերելքը (1834 օգոստոս), Կարլ Բերենսի վերելքը (1835), Բրիտանացի քաղաքական գործիք՝ Հենրի Դենբի Սեյմուրի վերելքը (1848)։ 1845 թվականի հուլիսին գերմանացի հանքաբան եւ երկրաբան Օտտո Վիլհեմ Հերման ֆոն Աբիխը, մանրակրկիտ ուսումնասիրելով Արարատի առանձնահատկությունները, որոշեց Մասիսի գագաթը տանող ամենամատչելի ուղին (հարավարեւելյան լանջը) եւ կատարեց փայլուն վերելք։ 1850 թվականի օգոստոսին այդ նույն ճանապարհով Արարատի գագաթը բարձրացավ ռուսական գնդապետ Խոյկոյի արշավախումբը, որը մեկ շաբաթ մնաց գագաթին եւ կատարեց բազմաթիվ ուսումնասիրություններ։ Դրանից հետո բազմաթիվ արշավախմբեր են բարձրացել Արարատի գագաթը, կատարել բազմաբնույթ ուսումնասիրություններ։ Ուշ XIX դարում երկու բրիտանացի հայագետներ՝ Ջեյմս Բրայսը (1879) եւ Լինչը (1893) նույնպես բարձրացան լեռը։ 1910 թվականի հուլիսի 30-ին եւ 31-ին Մեծ Մասիս բարձրացան բնագիտության մագիստրոս պ. Ռոզենդալ, մեքենայագետ Վեյս, դոկտոր Ֆոն-Դեյկ Պոստ, պ. Վեյֆելբախ, դոկտոր Նյուտոն, պ. Սեյլան եւ Պադուայի անգլիական գեներալ-կոնսուլ պ. Լինտոմ։ Առաջին ձմեռային վերելքը Բոզքուրտ Էրգյորինն էր, որ Թուրքիայի ալպինիզմի ֆեդերացիայի նախկին նախագահն էր։ Նա բարձրացավ լեռը 1970 թվականի փետրվարի 21-ին։ Նոյյան տապանի ավանդույթ Ավանդույթի սկիզբ Հին կտակարանի Ծննդոց գրքի ութերորդ գլխի չորրորդ մասի համաձայն՝ Ջրհեղեղից հետո Նոյյան տապանը նստել է «Արարատի լեռան» վրա (գրաբարով՝ «ի լերինս Արարատայ») դառնալով «նոր մարդկության խանձարուրը, ազգերի ու ժողովուրդների սփռման արձակարանը» (աստվածաշնչյան եբրայերենով՝ הָרֵי אֲרָרָט, hare ararat)։ Շատ պատմաբաններ եւ աստվածաշնչագետներ ընդունում են, որ «Արարատը» Ուրարտուի եբրայերեն անունն է, որը Հայաստանի աշխարհագրական նախորդն է։ Սակայն Աստվածաշնչի լատիներեն թարգմանությունում՝ Վուլգատայում, «Արարատը» թարգմանված է որպես «Արարատի լեռներ» (montes Armeniae)։ Այնուամենայնիվ, հենց Արարատ լեռն է համարվում Նոյյան տապանի նստելու ավանդական վայրը եւ շատ քրիստոնյաներ այս տեսակետի կողմնակիցն են, քանի որ այն կարող էր լինել ջրերից երեւացող առաջին գագաթը։ Դրա համար այն անվանվում է բիբլիական լեռ։ Ըստ Առնոլդի՝ Արարատ լեռը կապվել է Ծննդոցի ջրհեղեղի պատմության հետ 11-12-րդ դարերում։ Բայլին ենթադրում է, որ տեղի հայ բնակչությունը սկսել է համարել այն որպես տապանի նստելու վայր 11-12-րդ դարերում։ Բրիտանացի արեւելագետ Ֆ.Ս. Քոնիբիրը 1901 թվականին՝ անդրադառնալով Ֆրիդրիխ Մուրադի Արարատի մասին գրքին գրում է՝ «հեթանոսական ավանդույթների եւ պաշտպամունքների կենտրոնը [...] եւ դա միայն 11--րդ դարում, որից հետո այս ավանդույթները անհետացան ժողովրդի մտքից եւ հայ աստվածաբանները լեռան հավերժական սառույցն են համարում Նոյյան տապանի նստելու վայրը»։ Ֆիշերը եւ Սպենսեր-Լինարդը ֆրանսիացի 13-րդ դարի ճանապարհորդ Վիլիամ ֆոն Ռուբրուքին համարում են եվրոպական գրականության մեջ Արարատի մասին ավանդության հիշատակման առաջին աղբյուրը։ 14-րդ դարում անգլիացի ճանապարհորդ Ջոն Մանդեւիլը Արարատի մասին հիշատակած այլ վաղ հեղինակներից է. «Որտեղ Նոյի նավն է հանգչում եւ դեռ այնտեղ է»։ Ջրհեղեղի պատմականությունն ընդունող որոշ գիտնականներ (Ռումեր, Հոֆ, Ռիտեր, Ալիշան եւ ուրիշներ) նույնիսկ նկատել են Արարատի այնպիսի յուրահատկություններ (գլխավորապես Հին աշխարհում գրաված կենտրոնական դիրքը), որոնց պատճառով այն իրոք կարող էր արժանանալ «նախաջրհեղեղյան աշխարհի մահարձանի եւ նոր մարդկության օրրանի» պատվին։ Ավանդությունը Նոյի անվան հետ է կապում Արարատին մերձավոր մի շարք տեղանուններ (Երեւան, Ակոռի, Առնոյոտն, Նախճավան, Մարանդ եւ այլն)։ Քրիստոնեության դարձից հետո հայ եկեղեցին Արարատի սրբազանությանը նոր գունավորում տվեց, իսկ հեթանոսական ավանդության քաջաց ոգիները փոխեց Նոյի սրբազան տապանի պահապան հրեշտակներով։ Տարածում Ամերիկյան քրիստոնեական միսսիոներ Հարիսոն Գրեյ Օտիս Դուայթը 1856-ին գրում է, որ «Եվրոպայում հիմնականում կարծում են», թե Նոյյան տապանը նստել է Արարատ լեռան վրա։ Բրիտանացի պատմաբան եւ քաղաքագետ Ջեյմս Բրայսը, ընդունելով, որ Աստվածաշնչի հատվածը որ տապանը նստել է «մի լեռան վրա, որը գտնվում էր եբրայերենով Արարատ անվամբ հայտնի տարածքում կամ Հայաստանում», իր 1878 թվականի հոդվածում գրում է «միեւնույն ժամանակ մեր լեռը Հայաստանի մյուս գագաթներից այնքան ավելի բարձր է եւ տեսանելի եւ ավելի աստվածային, որ ինչ-որ մեկը դժվար կասկածի, որ Աստվածաշնչի գրողը իր մտքին այլ լեռ է ունեցել»։ Ըստ Կաթոլիկական հանրագիտարանի (1907)՝ եբրայական եւ հայկական ավանդույթներն ասում են, որ Նոյյան տապանը նստել է Արարատ լեռան վրա։ Սպենսերը եւ Լինարդը 2005 թվականին գրում են, որ Արարատ լեռը այն վայրն է, որը Եվրոպական եւ Արեւմտյան քրիստոնեության մեծամասնությունը համարում են Նոյյան տապանի նստելու վայրը եւ ավելացնում, որ ավանդույթը շատ արմատացած է քրիստոնեական աշխարհում։ 2001 թվականին Հովհաննես Պողոս II-ը Հայաստան այցելելիս, իր քարոզում ասում է. «Մենք մոտ ենք Արարատ լեռանը. ավանդույթն ասում է, որ Նոյյան տապանը այնտեղ է հանգրվանել»։ Մոսկվայի Կիրիլ Պատրիարքը՝ ռուս ուղղափառ եկեղեցու առաջնորդը, նույնպես նշում է, Արարատը Նոյյան տապանի հանգրվանի վայրն է՝ իր 2010-ի Հայաստանի այցի ժամանակ։ Որոնումներ Ավանդորեն Նոյյան տապանի որոնումների հիմնական վայրը եղել է Արարատ լեռը։ Չնայած շատերը վկայում են, որ տապանը տեսել են, տապանի գոյության ոչ մի գիտական ապացույց չկա։ Նոյյան տապանի որոնումները գիտնականների կողմից համարվում է փսեւդոհնէաբանության (կեղծ հնէաբանության) օրինակ։ Կենեթ Ֆեդերը գրում է. «Քանի որ ջրհեղեղի պատմությունը չի հաստատվում ոչ մի հնէաբանական ապացույցով, զարմանալի չէ, որ ոչ մի հնէաբանական ապացույց չկա նաեւ անհավանական մեծ տապանի գոյության համար, որը թվագրվում է 5000 տարի առաջվա»։ Նշանակությունը հայերի համար Սիմվոլիզմ Արարատ լեռը պատմականորեն կապվել է Հայաստանի հետ եւ լայնորեն ճանաչվել որպես Հայաստանի սկզբունքային ազգային խորհրդանիշ։ Այն աշխարհագրորեն տեղակայված է պատմական Հայաստանի թագավորությունների կենտրոնում, որի համար էլ հայերի հայրենիքի մի մասն է։ Հայերի համար այն հայտնի է որպես «սուրբ լեռ» հիմնականում աստվածաշնչային ջրհեղեղի պատմության պատճառով։ Արարատն անվանվել է Հայաստանի ապրանքանիշ, Հայաստանի այցեքարտ եւ «ավելի քան լեռ հայերի համար»։ Ժողովրդագրագետներից մեկը գրել է, որ «հայերը ունեն Արարատի սեփականության զգացում՝ մշակութային սեփականության առումով»։ Գրիգոր Նարեկացին Արարատն անվանել է «մեծության կշռորդ», Թովմա Արծրունին՝ «մեծավայելուչ թագավոր»։ Նոր շրջանի հայ գրողներից Արարատը գովերգել են եւ նրան ոգեշունչ տողեր են ձոնել Խաչատուր Աբովյանը, Ղեւոնդ Ալիշանը, Րաֆֆին, Ավետիք Իսահակյանը, Վահան Տերյանը, Եղիշե Չարենցը, Հովհաննես Շիրազը, Պարույր Սեւակը եւ ուրիշներ։ Արարատի վեհանիստ գեղեցկությունն իրենց կտավներում պատկերել են հայ նկարիչներ Հովհաննես Այվազովսկին, Գեւորգ Բաշինջաղյանը, Մանուկ Մահտեսյանը, Վրթանես Ախիկյանը, Մարտիրոս Սարյանը, Փանոս Թերլեմեզյանը, Եղիշե Թադեւոսյանը, Ստեփան Աղաջանյանը, Հակոբ Հակոբյանը, Հովհաննես Զարդարյանը եւ ուրիշներ։ Ավանդազրույցներ Հայոց հին հավատքում Մասիսը քաջաց ոգիների դիցարանն էր, որոնք Մասիսն իբրեւ հսկել են մարդկանց ներխուժումից, անդնդակուլ արել հանդուգն սահմանախախտներին։ Ըստ «Արտավազդ» ժողովրդական հնագույն զրույցի, Հայոց թագավոր Արտավազդը շղթայակապված է Մասիսի վիհում եւ ջանում է դուրս գալ այնտեղից։ Ըստ Ագաթանգեղոսի, Հայոց թագավոր Տրդատ Գ Մեծը Հռիփսիմեի վկայարանը կառուցել է սրբազան Մասիսից բերած քարերով։ Հայկական հուշարձաններ Արարատի լանջին, հին Ակոռուց վերն, Գինո գետակի աջ ափին վաղ միջնադարում հիմնվել է Սուրբ Հակոբ անունով վանք կամ մենաստան (խաչաձեւ գմբեթավոր)։ Վանքից ոչ հեռու, վիհի եզերքին, բխում էր սառնորակ մի աղբյուր, որը, ըստ ավանդության, գոյացել էր Սուրբ Հակոբի արտասուքից։ Ժողովուրդն աղբյուրն անվանում էր նաեւ «Անհատական» կամ «Անահտական» (հավանաբար Անահիտ դիցամոր անունով)։ Ժողովրդական ուխտատեղի աղբյուրին վերագրվում էր ամուլ կանանց բուժելու հատկություն։ Աղբյուրի ջուրը նաեւ սրսկել են դաշտերին՝ բերքը մարախ միջատներից իբրեւ պաշտպանելու համար։ Արարատի հյուսիսային ստորոտից, Դաշբուռուն գյուղից հարավ, բխում է Արաքսի վտակ Միջին Սեւջուրը։ Արեւելյան կողմից Սեւջրին խառնվում է Գինո գետակը՝ ոռոգելով Ակոռու այգիներն ու դաշտերը։ Ավանդության համաձայն, Արտավազդ թագավորը գետնակուլ է եղել այս գետակի ակունքի մոտ։ Գինո գետակից հյուսիս-արեւմուտք, Սսի ստորոտում (թամբարդի վրա) գտնվում էր Երեւանի սարդար Հուսեյն խանի պալատ–ամառանոցը՝ Սարդար–բուլաղը՝ իր սառնորակ (5,8–6 °C) աղբյուր–ավազանով (սնվում է Սսի գագաթի լճակի ջրից)։ 1840-ի հունիսի 20-ի երեկոյան երկրաշարժից կործանվեցին Ակոռին, Սուրբ Հակոբի վանքն՝ իր աղբյուրով, սարդարի պալատը եւ այլ կառույցներ։ Սարդար–բուլաղի աղբյուրը պահպանվում է։ Հերման Աբիխը, Ե. Վայդենբաումը եւ ուրիշ այցելուներ վկայում են Սարդար–բուլաղի մոտակայքում պահպանված հնագույն անտառների մնացուկների՝ կեչիների մացառների մասին։ Ծագման առասպել Միջնադարյան պատմիչ Մովսես Խորենացին Ծննդոցի ջրհեղեղի պատմությունը կապել է հայերի ծագման առասպելի հետ։ Իր «Հայոց պատմություն» աշխատության մեջ, Խորենացին գրում է, որ Հայկը՝ հայերի նախահայրը, որից հայերը ստացել են իրենց անունը, Թորգոմի որդին էր, Նոյի որդիներից մեկի՝ Հաբեթի ծոռը։ Հայկը Արարատ լեռան շուրջը սկզբնավորեց հայ ժողովուրդը։ Ըստ Ռազմիկ Փանոսյանի՝ արարման այս առասպելը «Արարատի վրա Նոյյան տապանի հանգրվանումը՝ Հայաստանը դարձնում է բոլոր քաղաքակրթությունների սկզբնաղբյուրը։ [...] այն հայերին կապում է մարդկության քաղաքակրթության զարգացման աստվածաշնչային պատմության հետ։ [...] այն Արարատ լեռը դարձնում է բոլոր հայերի ազգային խորհրդանիշը, իսկ շրջակա տարածքը՝ անհիշելի ժամանակներից եկող հայերի հայրենիքը»։ Ցեղասպանության եւ «կորսված տարածքների» խորհրդանիշ 1915-ի Մեծ եղեռնի արդյունքում, մեծ մասամբ Արեւելյան Թուրքիայում գտնվող տարածքների մի հսկա հատված մնաց համարյա առանց հայերի։ Չնայած որ Արարատը Ռուսական Կայսրության Երեւանի նահանգի մի մասն էր եւ Կարսի 1921 թվականի պայմանագրով հանձնվել էր Թուրքիային, հաջորդող տասնամյակներին հայ ազգային գիտակցության մեջ Արարատը խորհրդանշում է Արեւմտյան Հայաստանի կորուստը. «Այն հիշեցնում է հայերի կյանքում մեծ տեղ գրաված ողբերգության մասին. Արարատը տեսանելի է Հայաստանից, բայց պատկանում է Թուրքիային», գրել է Սմիթսոնիան ամսագրի լրագրողներից մեկը։ Արի Լ. Գոլդմանը 1988 թվականին գրել է՝ «Սփյուռքի ընտանիքների մեծամասնության տներում, կան Արարատի լուսանկարներ, որոնք հիշեցնում են հայրենիքը եւ ազգային ձգտումները»։ Արարատը հայերի համար դարձել է «կորցրած հողերը» վերականգնելու խորհրդանիշ, այն հողերը, որոնք ներկայումս Թուրքիայի տարածքում են, բայց ժամանակին հայերի մեծ բնակչություն են ունեցել։ Հայաստանի զինանշան Արարատ լեռը պատկերվել է Հայաստանի զինանշանի վրա 1918 թվականից սկսած։ Առաջին հանրապետության զինանշանը նախագծել են ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանյանը եւ նկարիչ Հակոբ Կոջոյանը։ Այս զինանշանը ընդունվել է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդիր իշխանության կողմից 1992 թվականի ապրիլի 19-ին՝ անկախության վերահաստատումից հետո։ զինանշանի վահանի վրա պատկերված է Արարատը՝ գագաթին Նոյյան տապանը նարնջագույն ֆոնի վրա։ Խորհրդային Հայաստանի զինանշանը ստեղծել են Մարտիրոս Սարյանը եւ Հակոբ Կոջոյանը՝ 1921 թվականին։ Արարատ լեռը պատկերված է կենտրոնում եւ կազմում է զինանշանի մեծ մասը։ Մշակույթ եւ արտապատկերում Ազգագրագետ Լեւոն Աբրահամյանը նկատել է, որ Արարատը պատկերված է հայերի իրականության, խորհրդանիշների եւ մշակույթի մեջ։ Հայաստանի անկախացումից հետո, 1992 թվականին թողարկված երեք նամականիշներն էլ Արարատի պատկերով էին։ Արարատ լեռը պատկերված է շատ կրթական (Երեւանի պետական համալսարան, Հայաստանի ամերիկյան համալսարան եւ այլն), մարզական (Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիա, «Արարատ» ֆուտբոլային ակումբ եւ այլն) հաստատությունների տարբերանշանների վրա։ Հայաստանի նախկին ավիափոխադրող Արմավիայի տարբերանշանի վրա նույնպես պատկերված էր Արարատը։ Արարատ լեռը նաեւ պատկերված է հայկական շատ թղթադրամների վրա։ Արարատի կոնյակի գործարանի կողմից 1887 թվականից արտադրվող «Արարատ» կոնյակը համարվում է Արեւելյան Եվրոպայի ամենավարկանշային կոնյակը։ Երեւանի հյուրանոցները իրենց սենյակներից Արարատի տեսանելիությունը գովազդում են որպես առավելություն։ Կերպարվեստ Եվրոպական Արարատը պատկերված է 18-19-րդ դարերում Հայաստան այցելած շատ եվրոպական ճանապարհորդների գրքերում։ Հայկական Համաձայն մեկ աղբյուրի՝ Արարատը պատկերած առաջին հայ նկարիչը Հովհաննես Այվազովսկին էր, որը պատկերել է Արարատը 1868-ին Հայաստան կատարած իր այցի ժամանակ։ Արարատը պատկերած այլ խոշոր նկարիչներից են՝ Եղիշե Թադեւոսյանը, Գեւորգ Բաշինջաղյանը, Մարտիրոս Սարյանը եւ Փանոս Թերլեմեզյանը։ Գրականություն Ռուբեն Պոլ Ադալյանը ենթադրել է, որ «երեւի թե մոլորակի լեռներից Արարատի մասին են գրվել ամենաշատ բանաստեղծությունները»։ Ճանապարհորդ Ռիք Անտոնսոնը նկարագրել է Արարատը որպես «աշխահի ամենահանրահռչակ լեռ»։ Արտասահմանյան գրականություն Անգլիացի բանաստեղծ Ուիլյամ Վորդսվորթն իր բանաստեղծություններից մեկում («Sky-prospect — From the Plain of France) երեւակայում է, թե տեսնում է Նոյյան տապանը։ Իր «Ճանապարհորդություն դեպի Էրզրում» (ռուսերեն՝ Путешествие в Арзрум; 1835–36) ստեղծագործության մեջ Ալեքսանդր Պուշկինը պատմում է ռուս֊թուրքական պատերազմի տարիներին դեպի Կովկաս եւ Հայաստան ունեցած ճանապարհորդության մասին։ Ռուս բանաստեղծ Վալերի Բրյուսովը շատ անգամներ Արարատն օգտագործել է իր բանաստեղծություններում։ Լեռանը նվիրել է երկու բանաստեղծություն, որոնք տպագրվել են 1917-ին։ Բրյուսովը Արարատը դիտարկում էր որպես հնադարյան հայ ժողովրդի եւ հայկական մշակույթի մարմնացում։ Ռուս բանաստեղծ Օսիպ Մանդելշտամը 1933 թվականին Հայաստան կատարած այցի ժամանակ սիրով էր գրում Արարատի մասին։ «Ես իմ ներսում մշակեցի վեցերորդ զգայարանը՝ «արարատյան զգայարանը», Արարատի հանդեպ ունեցած գրավչության զգայարանը»։ Ռուս խորհրդային բանաստեղծ Վասիլի Գրոսմանը Հայաստան կատարած այցի ժամանակ Արարատը տեսնում է Երեւանի բարձունքից։ Չարլզ Օսլոնը «Մաքսիմուսի բանաստեղծություններում» (The Maximus Poems (1953) իր ծննդավայրի (Ուոսթեր, Մասաչուսեթս) հարեւանությամբ գտնվող Արարատ բլուրը նմանեցնում է Արարատ լեռանը եւ պատկերացնում, թե կարող է Արարատ բլուրը տեսնել, ինչպես հայ գաղթականը կնայեր Արարատ լեռանը։ Հայ գրականություն Արարատ լեռը շատ հաճախ է հանդիպում հայ գրականության մեջ։ Ըստ Մելինե Քարաքաշյանի՝ «հայ բանաստեղծները Արարատ համարում են միասնության, ազատության եւ անկախության խորհրդանիշ»։ Ըստ Գեւորգ Պարտաքջյանի՝ հայ գրականության մեջ Արարատը մարմնավորում է Հայաստանի եւ հայերի իղձերը եւ տառապանքը, հատկապես 1915 թվականի հետեւանքները՝ հողի եւ մշակույթի կորուստն ու ոչնչացումը։ Եղիշե Չարենցի «Ես իմ անուշ Հայաստանի» (1920) բանաստեղծության վերջին տողերն են` «Աշխա՛րհ անցի՛ր, Արարատի նման ճերմակ գագաթ չկա.Ինչպես անհաս փառքի ճամփա՝ ես իմ Մասիս սա՛րն եմ սիրում։»։ 1926 թվականին Ավետիք Իսահակյանը Արարատին նվիրված բանաստեղծություն է գրե` «Արարատի ծեր կատարին, Դար է եկել, վայրկյանի պես, Ու անցել։»։ Հովհաննես Շիրազի բանաստեղծություններում Արարատը ամենահաճախ օգտագործված խորհրդանիշն է։ 1958 թվականին տպագրված «Քնար Հայաստանի» ժողովածուում կան շատ բանաստեղծություններ, որտեղ Արարատը օգտագործվում է որպես խորհրդանիշ։ Օրինակ՝ «Կտակ»֊ում Շիրազը Մասիսը կտակում է որդուն, ասելով՝ «Քեզ Մասիսն եմ կտակում, որ դու պահես հավիտյան, Որպես լեզուն մեր հայոց, որպես սյունը քո հոր տան:»։ 1961 թվականին Պարույր Սեւակը «Մենք քիչ ենք, բայց հայ ենք» բանաստեղծության մեջ գրել է՝ «Մենք մեզ ո՛չ ոքից չենք գերադասում։ Պարզապես մենք էլ պիտի ընդունենք‚ Որ մե՛նք‚ միայն մե՜նք Արարատ ունենք»։ Սիլվա Կապուտիկյանը իր բանաստեղծություններից մեկում Արարատը համարում Հայաստանի աշտարակներից մեկը՝ «Դու ժայռակուռ մի ամրոց ես հնավանդ, Աշտարակներդ՝ Արագած ու Արարատ։»։ Փոփ մշակույթ Երաժշտություն «Holy Mountains»-ը (Սուրբ լեռներ) System of a Down ամերիկյան ռոք խմբի Hypnotize (2005) ալբոմի ութերորդ երգն է։ Խումբը կազմված է հայկական ծագում ունեցող ամերկացիներից։ Երգի անունը ընտրվել է «Արարատ լեռը նկատի ունենալով, ցույց տալու համար, որ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ կորսված հոգիները Արարատում են գտել իրենց հանգիստը»։ «Here's to You Ararat» («Քեզի համար Արարատ») Արտո Թունջբոյաջյանի Armenian Navy Band֊ի երգերից է։ Ֆիլմեր Կանադահայ ռեժիսոր Ատոմ Եգոյանի 2002 թվականի «Արարատ» ֆիլմը պատմում է Հայոց ցեղասպանության մասին։ Էստոնացի ռեժիսոր Ռիհո Վեստրիկի 2011 թվականի «Ճամփորդություն դեպի Արարատ» փաստագրական ֆիլմը պատմում է Պարրոտի եւ Աբովյանի վերելքի մասին մասին։ Այն 2013 թվականին ցուցադրվել է Երեւանում «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնի շրջանակներում։ Վայրեր Արարատ անվանումով Հայաստանում կա Արարատի մարզ, երկու քաղաք՝ Արարատ եւ Մասիս, երկու գյուղ՝ Արարատ եւ Մասիս։ Թուրքական Աղրըի մարզը կրում է Արարատի թուրքերեն անվանումը 1927 թվականից, իսկ 1946 թվականին Կարակյոզ քաղաքը անվանափոխվել է եւ կոչվել Աղրի։ ԱՄՆ-ի Կարոլինա նահանգում կա Արարատ անվանումով չընդգրկված տարածք, Փենսիլվանիայում՝ առանձին քաղաքային վարչություն եւ լեռ, Վիրջինիայում՝ գետ։ Ավստրալիայի Վիկտորիա նահանգում կա Արարատ անվանումով քաղաք եւ գյուղաքաղաք։ 1840 թվականին Ավստրալիայի Վիկտորիա նահանգի քաղաքներից մեկն անվանվել է Արարատ։ Տեղական շրջանը նույնպես անվանվում է Արարատ։ 96205 Արարատ անվանումով կա աստերոիդ։ Այն հայտնաբերվել է 1992 թվականին Գերմանիայի Տաուտենբուրգի աստղադիտարանում։ Երկրներ Ուրարտուն հայկական պատմագրության մեջ անվանվում է նաեւ Արարատյան թագավորություն։ Հայաստանի Առաջին Հանրապետությունը անվանվել է նաեւ Արարատյան Հանրապետություն, քանի որ գտնվել է Արարատյան դաշտի կենտրոնում։ 1927 թվականին քուրդ ազգայնական Իհսան Նուրին, որը պայքարում էր թուրքական կառավարությունից անկախանալու համար, հռչակեց Արարատի Հանրապետության () անկախացումը, որի կենտրոնում Արարատ լեռն էր։ Պատկերասրահ Տես նաեւ Մեծ Մասիս Նիսիր Նշումներ Ծանոթագրություններ Գրականություն Արարատ Հրաբուխներ այբբենական կարգով Պետության ամենաբարձր կետեր


Լրատվություն Շնորհավորական Նախագահ Սարգսյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել “Հայաստանի Հանրապետություն” օրաթերթի հիմնադրման 20-ամյա հոբելյանի առթիվ 09.10.2010 "Շնորհավորում եմ “Հայաստանի Հանրապետություն” օրաթերթի հիմնադրման 20-ամյա հոբելյանի առթիվ: “Հայաստանի Հանրապետությունը”, լինելով մեր վերականգնված անկախ պետականության հասակակիցը, անցել է նույնքան դժվարություններով լի, բայց եւ պատվաբեր ճանապարհ, դարձել մեր նորօրյա պատմության տարեգիրն ու վկան: Միշտ հավատարիմ իր առաքելությանը` երկու տասնամյակ շարունակ պարբերականը մեր հասարակության համակողմանի եւ լիարժեք իրազեկման գործում ունեցել է կարեւոր դերակատարում: Տեղեկատվության ստույգության եւ վստահելիության առումով թերթն իր բազմահազար ընթերցողների շրջանում արժանիորեն ձեռք է բերել հուսալի աղբյուրի համարում: Կրկին շնորհավորելով “Հայաստանի Հանրապետության” խմբագրակազմին` մաղթում եմ ուժ եւ կորով, նորանոր հաջողություններ ու ստեղծագործական վերելքներ, որպեսզի այսուհետ եւս իր ընթերցողների հետ միասին կարողանա վայելել բազում հոբելյանական համարներ հրապարակելու բերկրանքը": *** “Հայաստանի Հանրապետություն” օրաթերթի հիմնադրման 20-ամյա հոբելյանի առթիվ Նախագահ Սերժ Սարգսյանը հրամանագիր է ստորագրել լրագրության ոլորտում երկարամյա եւ արգասաբեր աշխատանքի, ցուցաբերած մասնագիտական բարձր կարողությունների համար "Հայաստանի Հանրապետություն" օրաթերթի լրագրող Անահիտ Գուրգենի Հայթայանին Մովսես Խորենացու մեդալով պարգեւատրելու մասին: Հանրապետության ղեկավարի մեկ այլ հրամանագրով լրագրության ոլորտի զարգացման գործում ունեցած մեծ վաստակի համար "Հայաստանի Հանրապետություն" օրաթերթի պատասխանատու քարտուղար Սամվել Ստեփանի Սարգսյանին եւ "Հայաստանի Հանրապետություն" օրաթերթի լրագրող Պետրոս Խաչատուրի Սարուխանյանին շնորհվել է Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր լրագրողի պատվավոր կոչում: a88


source: fineweb

text: Գունավոր հեղափոխությունների տեխնոլոգիաները եւ դրանց դրսեւորումները հետխորհրդային տարածաշրջանում Գունավոր հեղափոխությունները հանդիսանում են սոցիալ-հոգեբանական պատերազմի մոդերնիզացված՝ ավելի կատարելագործված տարբերակը: Գունավոր հեխափոխությունների կոնտեքստում ,կազմակերպիչների ձեռքում խաղաքարտ է հանդիսանում բնակչությունը եւ այդ գործընթացի մեջ նրանց ներգրավվումը ապահովում են ագիտացիայի միջոցով , սակայն գունավոր հեղափողության պարագայում ագիտացիան կատարվում է ոչ թե մասսայի ռացիոնալ համոզմամբ ,այլ մասսայի գիտակցության մանիպուլյացիայի միջոցով: Պետության արմատական համակարգի,էթնոսի պահպանման մեխանիզմի մեջ խաթարումներ կազմակերպելու հիմնական միջոցներից են՝ տվյալ հասարակության համար օտար գաղափարախոսություն , արժեհամակարգ սերմանելը եւ այադ ամենը հասարակությանը ներկայացվում է բավականին գրավիչ տեսքով: Տվյալ գործընթացում ցանկալի արդյունքի հասնելու համար իրականացնում են հետեւյալ գործողությունները` արտահայտիչ եւ արագ ձեւով ցուցաբերում են ֆինանսական եւ ինֆորմատիվ աջակցություն հեղափոխությունը իրականացնելու համար։Սովորաբար իրենց առջեւ խնդիր դնելով ավարտել ամբողջ այդ գործընթացը եւ հասնել ցանկալի արդյունքի 1.5-2 տարի ժամկետում: Այդ ամենը իրականացնելու համար կիրառվում են մի շարք մեթոդներ՝ ընդիմության, ժողովրդավարական կուսակցույունների բլոկի ամրապնդում եւ համատեղ մեկ թեկնածուի թեկանածության առաջադրում, ուժային կազմավորումների՝ ներքին զորքերի ,կանոնավոր բանակի առանձին ներկայացուցիչների ֆինանսավորում կամ կաշառում ,որոնք հետաքրքրված են երկրում արմատական փոփխությունների մտքի հետ , «ցանցային մարքետինգի» , «առանց լիդերների շարժումների» , «գովազդային մենեջմենթի» եւ նմանատիպ տեխնոլոգիաների օգտագործումով ստեղծել բազմամարդ կուսակցություններ եւ հասարակական շարժումներ , որոնք կընդգրկեն բողոքող զանգվածի բոլոր շերտերը ։ Մեկ միասնական ղեկավարության բացակայությունը նման շարժումներին թույլ են տալիս հավաքել անխոցելիության մեծ թափ։ Հետխորհրդային ժամանակահատվածում «գունավոր հեղափոխության» տեխնոլոգիաները մեծագույնս արտացոլվեցին եւ լայնորեն առաջինը կիրառվեցին 2000 թ-ին «Բուլդոզերյան հեղափոխության» ժամանակ՝ Սերբիայում։ Յուրաքանչյուր գունավոր հեղափոխություններում իրենց ուրույն դերը ունեն հասարակական կազմակերպությունները ,որոնք հանդիսանում եմ միջնորդող գործոն եւ բավականին վտանգավոր են։ Հասարակական կազմակերպությունները ստանում եմ բավականին շռայլ դրամական միջոցներ լիազորված ԱՄՆ-ի կոնգրեսի կողմից եւ դրանց միջոցով ամրապնդում է ազդեցությունը այլ երկրներում ։«Քաղաքացիական հասարակություն» կազմակերպման , մարդու իրավունքների պաշտպանության, «ժողովրդավարական» ընտրությունների անցկացման աջակցության, այլընտրանքային մամուլի ստեղծման պատրվակով միջամտում են պետության ներքին գործերին։ Գունավոր հեղափոխությունների միջոցով «ժողովրդավարության առաջխաղացման» մեջ կարեւոր տեղ ունի ՝ ձեւականորեն անկախ ԱՄՆ-ի միջազգային զարգացման գործակալությունը,որի գործունեությունը նպատակաուղղված է աշխարհում ժողովրդավարության տարածմանը եւ դեմոկրատական ռեժիմի ամրապնդմանը։ Գունավոր հեղափոխությունների նոր տեխնոլոգիաների զարագցումը առաջին անգամ արտահայտիչ կերպով հետխորհրդային տարածաշրջանում,որը դրսեւորվեց 2003թ-ին Վրաստանում։ Հեղափոխության պատճառ հանդիսացավ 2003 թ. պառլմենտական ընտրությունները, որոնց արդյունքում հաղթել էին պրո կառավարական ուժերը, արդյունքները բողքարկվեցին։ Բողոքի ելույթները կրում էին խաղաղ բոնույթ։ Հետագայում բողոքի ակցիաները վերաճեցին բախումների։ Հեղափոխական գործընթացի գագաթնակետը հանդիսացավ ցուցարարների կողմից նոյեմբերի 22-ին պառլամենտի շենքի գրավումը։ Սահակաշվիլին եւ կողմնակիցները ներխուժեցին պառլաենտի շենք վարդերի փնջերով։ Գրավելով պառլամենտի շենքը՝ հեղափոխականները մտադրություն հայտնեցին գրավել նաեւ նախագահականը։ Է. Շեվարդնաձեն այդպես էլ չկողմնորոշվելով ուժի կիրառման հարցում ՌԴ ԱԳ նախարար Իգոր Իվանովի հետ հանդիպելուց հետո որոշեց հայտարարել իր հրաժարականի մասին։ Պառլամենտական ընտրությունների արդյունքները չեղյալ հայտարարվեցին։ Մինչ հեղափոխական գործընթացների սկիզբը դեռեւս 2001 թ-ին Մ. Սահակաշվիլիի կողմից ստեղծվել էր «Միասնական ազգային շարժումը», որի շուրջ համախմբվել էին տարբեր գաղափարախոսության, աշխարհայացքի, արժեհամակարգի կրող անձիք, որոնց գլխավոր նպատակը Շեվարդնաձեի վարչակարգի դեմ դուրս գալն էր, որոնց թիվը 2003 թ-ին հասնում էր 20 հազարի։ Հեղափոխության հարվածային ուժը դարձավ «Կմարա» («Բավական է») կոչվող շարժումը, որը ձեւավորվել էր Թբիլիսիի պետական համալսրանի ուսանողների հիմքի վրա դեռեւս 2000 թ-ին։ Ինֆորմացիոն աջակցությունը հեղափոխական գործընթացին ապահովում էր Վրաստանում ամենահայտնի մասնավոր «Ռուսթավի 2» հեռուստաալիքը։ Հեռուստալիքը ուղիղ եթերով հրապարակում էր բողոքի ակցիաները։ Յուրաքանչյուր թողարկման վերջում հնչում էր բողոքարարներին միանալու կոչ։Իշխանությունները չունեցան բավարար վճռականություն ժամանակին փակելու հեռուստաընկերությունը։ Դոմինոյի տեսության համաձայն վրացական հեղափոխությունը ելման կետ հանդիսացավ հետխորհրդային տարածաշրջանում մյուս հեղափոխությունների համար։ Որոնցից ամենաուժեղը հետագայում եղավ 2004 թ-ին Ուկրաինայում, որն անվանվեց «Նարնջագույն հեղափոխություն»։ Մյուս մեծ հեղափոխությունը տեղի ունեցավ 2005 թ-ին Ղրղզստանում, որը կողչվեց «Կակաչների» հեղափոխություն։ «Կակաչների» հեղափոխությունը Ղրղզստանում տեղի ունեցավ գունավոր հեղափոխություններին համապատասխան դասական սցենարով։ Ինչպես Վրաստանում եւ Ուկրաինայում վերջինիս համար եւս շարժիչ ուժ հանդիսացան ընտրությունները։ Ընդդիմությունը հայտարարեց՝ ընտրությունների կեղծված լինելու մասին, իսկ միջազգային դիտորդները աջակցեցին այս դիրքորոշմանը։ Գլխավոր կազմակերպիչը ինչպես մյուս հեղափոխությունների ժամանակ այս անգամ եւս ԱՄՆ-ը էր։ Ղրղզստանի տարածքում ազատ գործում էին Freedom House, USAID, NED եւ այլն։ Ասկար Ակաեւի՝ նախագահի պաշտոնից հեռանալու նպատակահարմարության մասին արեւմուտքում խոսում էին դեռեւս 2004 թ-ից։ Ակաեւը լավ հասկանում էր, որ երկրում պատրաստվում է պետական հեղաշրջում։ Դեռեւս դեկտեմբերին նա մեղադրեց ընդդիմությանը օտարերկրյա կազմակերպություններից ֆինանսական աջակցություն ստանալու եւ վերջինս «կեղտոտ» քաղաքական տեխնոլոգիաներ կիրառելու մեջ։ Ղրղզստանը խորհրդային ժամանակից ժառանգություն էր ստացել կլանային հիերարխիկ կառավարման մոդել։ Այդ ժամանակ Վաշինգտոնին ձեռնտու էր բորբոքել միջկլանային բախումներ։ Պառլամենտակն ընտրությունների երկրորդ փուլից հետո Ղրղզստանի հարավում բռնկվեցին հակակառավարական ելույթներ, որոնց կենտրոն հանդիսացան Օշը եւ Ջալալ-Աբադը։ Փաստացի կառավարությունը կորցրել էր իր վերահսկողությունը երկրի հարավում։ Այդ շրջաններից բողոքարարները տեղափոխվում էին Բիշքեք։ Այնուամենայնիվ հակամարտոթյան խաղաղ հանգուցալուծման հաշվարկը չարդարացավ։ Տեղի ունեցան բախումներ։ Արդյունքում իշխանության եկավ Բակիեւի կլանը։ 2005թ-ի հեղափոխությունը պատճառ դարձավ նոր հեղափոխության, որի արդյունքում իշխանության եկավ նոր՝ կլանային կոալիցիոն կառավարությունը։ ԶԼՄ-ները պնդում էին՝ 2010 թ-ի հեղափոխությունը Ղրղզստանում ավելի ձեռնտու էր Ռուսաստանին։ Եթե 2005 թ-ի հեղափոխությունը տեղի ունեցավ հակառուսական տրամադրությունների հիման վրա եւ հարց էր դրվել երկրի՝ Եվրազեսից եւ ՀԱՊԿ-ից դուրս գալու, ռուսական ռազմաբազայի դուրս բերման մասին, ապա 5 տարի անց շատ բան փոխվեց եւ արդյունքում Ռուսաստանը էլ ավելի ամրապնդեց իր դիրքերը այդ երկրում՝ քաղքական եւ տնտեսական առումով։ Այնուամենայնիվ ավելի խորը վերլուծելով իրադարձությունները հանգում ենք այն եզրակացությանը, որ 2010 թ-ի հեղափոխությունը ավելի ձեռնտու էր ԱՄՆ-ին, քանի որ ինչպես հայտնի է Բակիեւը որոշում էր ընդունել Մանասեում գտնվող ամերիկյան բազայի փակման մասին, որը հավանության էր արժանացել պառլամենտական հատուկ հանձնաժողովի կողմից եւ Բկիեւի քաղաքական լիկվիդացիայի հարցը դարձել էր ժամակաի խնդիր։ Հետխորհրդային տարածաշրջանում ամենահուժկու ցնցումն առաջացրեց Ուկրաիյում տեղի ունեցած 2013-14 թթ. հեղափոխությունը։ Վերլուծելով «Եվրամայդանը» կարելի է հանգել այն եզրակացությանը, որ ի սկզբանե ցույցերի մասնակիցները բաժանվում էին երկու խմբի՝ խաղաղ ցուցարարներ եւ ռադիկալներ: Ի սկզբանե «Եվրամայդանը» սկսվեց, որպես խախաղ բողոքի ակցիա ի պաշտպանություն եվրաինտեգրացիայի: Հետագայում ցույցերի զարգացումն ու ծավալումը հանգեցրին նրան, որ դրանք դարձան ավելի ռադիկալիզացված եւ ագրեսիվ: Պատահական չէ, որ «Եվրամայդանի» օրերին Կիեւում կազմակերպվեց այսպես կոչված «Անտիմայդանը», որի մասնակիցները իրենց աջակցությունն էին ցույց տալիս կառավարությանը, եւ որի մասնակիցների քանակը չէր զիջում «Եվրամայդանի» մասնակիցների քանակին: Սակայն արեւմտյան ԶԼՄ-ները, ինտերնետհամայնքը ոչ մի ուշադրություն չէին դարձնում այդ իրադարձություններին: Սա վկայում է այն մասին, որ արեւմտյան «անկախ» եւ «անաչառ» լրատվամիջոցները ուղղորդված լուսաբանում էին միայն «Եվրամայդանում» տեղի ունեցող իրադարձությունները, որոնք ներկայացվում էին որպես ժողովրդի ազատ կամքի դեմ բռնություն: : Բացի այդ գունավոր հեղափոխության հետքերի մասին է վկայում նաեւ այն հանգամանքը՝ «Աջ սեկտորի» գործողությունները, կանոնակարգվում էին «Facebook» եւ «Вконтакте» սոցիալական ցանցերի միջոցով, ինչը ակամայից հիշացնում է Եգիպտոսի հեղափոխությունը, որտեղ եւս հանրային ելույթները կանոնակարգվում էին սոց. ցանցերի միջոցով։ Ուկրաինայում հեղափոխության հաջողման հիմնական պատճառը, սակայն, շարունակում է մնալ իշխանությունների անվճռականությունը կրիտիկական պահերին որոշումներ կատարելու առումով: Կրիտիկական պահերին իշխանությունները, մասնավորապես, նախագահ Յանուկովիչը անընդհատ գնում էին զիջումների, որն էլ ավելի էր թեւ տալիս ցուցարարներին իրենց գործողությունները շարունակելու համար: Ուկրաինական իշխանությունները չօգտագործեցին իրնեց վարչական ռեսուրսը՝ ցույցերը ավելի խաղաղ բնույթի տրանսֆորմացնելու համար, իսկ նախագահի փախուստը երկրից նշանակեց հեղափոխականների հաղթանակը: Այսպիսով Ուկրաինայում տեղի ունեցած դեպքերը կարելի է որակել որպես ձեւախեղված գունավոր հեղափոխություն, որի ընթացքում օրինական իշխանությունները կուլ գնալով ԱՄՆ-ի եւ եվրոպական երկրների ճնշումներին կորցրեցին վստահությունը ժողովրդի շրջանում, որի հետեւանքով էլ զրվեցին իշխանությունից: Այսպիսով եթե փորձենք ընդհանրացնել, կարելի է պնդել՝ «Եվրամայդանի» պարագայում գունավոր հեղափոխությունը իր բոլոր դրսեւորումներով հաջողել է, սակայն դրա հետ մեկտեղ այն ուղղորդվել է ավելորդ բռնություններով եւ ռասիստական արտահայտություններով: Տվյալ պարագայում գործ ունենք գունավոր հեղափոխության նոր տարատեսակի հետ, որը կարող ենք անվանել «Կապույտ հեղափոխություն» հաշվի առնելով Ուկրաինայի՝ ԵՄ ձգտելը: Այսպիսով նման տեխնոլոգիաների եւ մեխանիզմների գործնական կիրառումը հանդիսանում է պետությունների կազմաքանդման հիմնական միջոց,իսկ պետությունների կազմաքանդման ի՞նչպիսի սցենար կան։ Հիմնական սցենարներն են. 1. Պետության դեգրադացիա՝ վաղ, թե ուշ հանգեցնելու է պետության կազմաքանդման։ Այդպես տեղի եւնեցավ Օսմանյան Կայսրույան հետ, որին 19-րդ դարում անվանում էին «Եվրոպայի հիվանդ մարդ», եւ վերջինիս կազմմաքանդումը ժամանակի հարց էր։ 2. Պետության փսեվդո զարգացում՝ այս սցենարի համաձայն երկիրը կարծես,թե զարգանում է , որոշակի արտահայտիչ հաջողությաուններ են գրանցվում , բայց հանկարծ տեղի է ունենում ինչ որ խաթարում։ Հետագա զարգացման աճի ակնքալիքները չեն արդարանում։ Չարդարացված հույսերի ճգնաժամը ստեղծում է հասարակական պայթուն եւ պետությունը դադարում է գոյություն ունենանլուց։ Այդպիսին էր ԽՍՀՄ փլուզման սցենարը։ 3. Անհեռատես վերնախավ՝ իշխող վերնախավը (էլիտան), գերագնահատելով եղած ռեսուրսները , մտնում է ավանտյուրայի մեջ եւ վերջնական արդյունքում քանդում է պետությունը։ Այդպես տեղի ունեցավ, օրինակ Ֆաշիստական Գերմանիայի հետ։ Այս ամենին, որպես ենթակետ կարելի է ավելացնել «գունավոր հեղափոխությունների գործոնը», սկայն «գունավոր հեղափոխություն» կարող է տեղի ունենալ այն ժամանակ, երբ համակարգը այն թույլ կտա։ Համապատասխանաբար, հակառակորդ կողմերի գործունեությունների պատճառները կրում են զուտ երկրորդական բնույթ։ Գլխավոր պատճառը պետք է փնտրել համակարգի թերությունների մեջ։ Պետության գործողությունները ինչպես միասնական մեխանիզմ ապահովում են տարբեր համակարգերը, որոնցից յուրաքանչյուրը ունի իր խոցելի կետը։ Եվ երբ հայտնաբերվեն հենց այդ խոցելի կետերը , կարելի կլինի քանդել պետությունը։ Այսպիսով յուրաքանչյուր համակրգի գերխնդիրն է գտնել իր իսկ խոցելի կետերը եւ աշխատել դրանց վերացման ուղղությամբ, արդյունքում նվազագույնի կհասցվեն պետության ընդհանուր խոցելի կետերը ։ Այս ամենի մեջ է կայանում հենց պետության հիմնական խնդիրը։ «Գունավոր հեղափոխությունների» մեխանիզմը ինչպես գիտենք աշխատում է հենց այդ խոցելի կետերի հայտնաբերման եւ դրանք երկրի կազմմաքանդման մեխանիզմի վերածելու ուղղությամբ։ Գունավոր հեղափոխությունների մխանիզմների օգտագործման դեպքեր հանդիպում ենք նաեւ Հայաստանում ։ «Կակաչների հեղափոխությունից» հետո կարելի է նշել 2008թ-ի Երեւանի մարտիմեկյան դեպքերը, որոնք գունավոր հեղափոխությունների տրամաբանական շարունակությունն էին համարվում հետխորհրդային տարածաշրջանում, սակայն ՀՀ իշխանությունները կարողացան օգտագործելով իեւենց ռեսուրսները եւ թույլ չտալ հեղափոխության հաջողմանը։ Մյուս այդպիսի դեպքը գրանցվեց 2015 թ–ին էլեկտրաէներգիայի գների թանկացման դեմ բողոքի ակցիաների ժամանակ։ Այսեղ նույնպես օգտագործվեցին գունավոր հեղափոխությունների բնորոշ մեխանիզմները, սակայն այս անգամ էլ բողոքի ալիքը կարողացան տրանսֆորմացնել ավելի խաղաղ բնույթի ։ Այսպիսով ուսումնասիրելով գունավոր հեղափոխությունների իրականացման մեխանիզմները,կարելի է հանգել հետեւյալ եզրակացությունների. 1. Գունավոր հեղափոխությունների մեխանիզմները ուսումնասիրելով կարելի է պնդել, որ դրանք միծամասամբ հիմնվում են սոցիալկան բողոքի, անհավասարության եւ այլ տարատեսակ անարդարությունների հենքի վրա։ 2. Գունավոր հեղափոխությունների մեխանիզմը գործի է դրվում հիմնականում ԶԼՄ-ների, հասարակական կազմակերպությունների, սոցիալական ցանցերի միջոցով, որոնք ունեն բավական ռեսուրս եւ ազդեցություն հասրակական կարծիքի վրա։ 3. Գունավոր հեխափոխությունները սկսվում են բողոքի խաղաղ ակցիաներով, որոնց լուսաբանմամբ զբաղվում են հետաքրքրված ԶԼՄ-ները, իրականացնելով «անաչառ» լուսբանում։ 4. Գունավոր հեղափոխությունները իրենց զարգացման փուլում կարող են վերաճել զինված բախումների կառավարական ուժերի հետ կամ էլ մարել։ 5. Գունավոր հեղափոխությունների հետեւանքները կարող են լինել տարբեր՝ մի դեպքում պետությունները բռնում են զարգացման եւ ժաողովրդավարական ուղի, իսկ մյուս դեպքում, որն ավելի հաճախ է լինում պետությունները կազմաքանդվում են,տնտեսությունը կոլապսի է ենթարկվում, իսկ ներքաղաքական իրավրճակը տարիներով մնում է անկայուն։ Ամփոփելով կարելի է նշել, որ գունավոր հեղախությունները ներկայում հանդիսանում են հիմնականում արեւմտյան պետությունների ձեռքին աշխարհաքաղաքական մի գործիք, որի միջոցով այդ երկրները առաջ են են տանում իրենց սեփական աշխարհաքաղաքական շահերը մոլորակի տարբեր հատվածներում նպատակ ունենալով ապակայունացնել տվյալ տարածաշրջանները։ Գունավոր հեղափոխությունների կամ առհասարակ հեղափոխությունների ռիսկը նվազեցնելու համար անհաժեշտ է պետության եւ ժողովրդի միջեւ անխափան եւ ամուր կապի առկայություն,պետական կառավարման մարմինների տարատեսակ թափանցիկ ստուգումների իրականացում, որը թույլ կտա երեւան հանել վերոնշյալ մարմինների թույլ կետերը եւ ռիսկային օղակները, որոնց վերացումը կապահովի ավելի արդյուվաետ կառավարման աշխատանք։ Ազգային ինքնագիտակցության բարձրացումը նախակրթական հաստատություններում, դպրոցներում եւ բուհերում, որը թույլ կտա նվազեցնել գունավոր հեղափոխությունների հիմքում ընկած օտար գաղափարախոսությունների եւ օտար արժեքների ազդեցությունը ազգային ինքնագիտակցության վրա։Աղանդավորական կազմակերպություններին՝ երկրի կողմից վերահսկման տակ վերցնել, որը թույլ կտա նվազեցնել հոգեորսության հետեւանքով ազգի բարոյալքումը եւ կեղեքումը։ Վերոնշյալ մեխանիզմները հնարավորություն կտան որոշակիորեն նվազեցնել գունավոր հեղափոխությունների ռիսկը՝ նորանկախ պետություններում կամ էլ ժողովրդավարացման ուղին բռնած պետություններում, որոնց տնտեսությունը գտնվում է անցումային փուլում։ Նարեկ ՂԱԶԱՐՅԱՆ Տիգրան ԿԱԽՅԱՆ Բորիս ՂԱԶԱՐՅԱՆ


Մյուս տարածված ախտանշանների շարքին են դասվում նաեւ ոտքերի ու ոտնաթաթերի հատվածում մարմնի ջերմաստիճանի իջեցումը: Հաճախ պերիֆերիկ անոթների հիվանդությունների դեպքում արյան շրջանառության խանգարման հետեւանքով հիվանդի ոտքերին ու ոտնաթաթերին ի հայտ են գալիս շատ երկար ժամանակ չապաքինվող խոցեր:


Նիկոլ Փաշինյանի 100 փաստը, կամ՝ հեղափոխության ֆետիշացման հետեւանքը. «Փաստ» | Orer.am 8 Մայիս, 2019 8:23 Նիկոլ Փաշինյանի 100 փաստը, կամ՝ հեղափոխության ֆետիշացման հետեւանքը. «Փաստ» «Սիրելի հայրենակիցներ. ձեր կամքով իմ վարչապետ ընտրվելու 1 տարվա կապակցությամբ՝ վաղը հանդես կգամ մամուլի ասուլիսով, որի ընթացքում կներկայացնեմ 100 փաստ Նոր Հայաստանի մասին, բացառապես փաստերով արձանագրելու համար այն մասշտաբային փոփոխությունները, որ տեղի են ունեցել մեր երկրում»,- երեկ իր ֆեյսբուքյան էջում գրել էր վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։ Վարչապետի գրառումն, իհարկե, կարելի է համարել այսօրվա ասուլիսի անոնս, սակայն լակոնիկ տեքստը ավելի շեշտված բովանդակային ենթատեքստ ունի, քան սովորաբար ունենում են անոնսները։ Ակնհայտ է, որ այսօրվա ասուլիսը լինելու է հեղափոխության ֆետիշացման մասին, վիճակագրական իրական կամ մանիպուլ յատիվ թվերի միջոցով ներկայացվելու է, թե անցած մեկ տարում ինչքան երջանիկ է դարձել Հայաստանի «հպարտ» քաղաքացին։ Այս հարթության վրա դժվար է որեւէ այլ բան, բովանդակային նոր խոսք սպասել այսօրվա ասուլիսից. այն ոճով, կառուցվածքով, փլիսոփայությամբ նման է լինելու Փաշինյանի լայվերին, ելույթներին։ Իհարկե, կարող է հարց առաջանալ, թե ինչո՞ւ է Նիկոլ Փաշինյանը որոշել 100 կետ առանձնացնել, հենց այդքա՞ն են ձեռքբերումները, թե՞ վարչապետը որոշել է իր ասելիքն ամփոփել հիշվող, կլոր թիվ ենթադրող կետերում։ Մյուս կողմից՝ եթե Փաշինյանը խոսելու է գլոբալ ձեռքբերումների մասին, ապա դրանք հաստատապես չեն ձգում 100ին, նույնիսկ 10-ին, ու վարչապետն իրականում ուռճացված է ներկայացնում հեղափոխության ձեքբերումները։ Ստացվում է՝ Նիկոլ Փաշինյանը մտադիր է կետ առ կետ անդրադառնալ բազում խնդիրների, որոնք գուցե այնքան էլ գլոբալ չեն ու դասական իմաստով չեն ձգում օրակարգային դառնալ վարչապետի օրակարգում։ Իհարկե, դրական փոփոխություններ կան ու դրանք չնկատելը լուրջ չէ։ Օրինակ՝ որեւէ մեկը չի կարող վիճարկել, որ Հայաստանի պատմության մեջ անցկացվել են եզակի օրինական ընտրություններ, մյուս կողմից՝ հետհեղափոխական առաջին ընտրություններն օրինական են լինում, որպես կանոն, բոլոր երկրներում։ Հեղափոխություն արած առաջնորդները սիրված են լինում հասարակությունների կողմից ու ընտրությունները կեղծելու անհրաժեշտություն չեն ունենում։ Հեղափոխության իրական փորձությունը լինելու է հաջորդ ընտրություններում, երբ ակնհայտ կլինի՝ հեղափոխական թիմը պատրա՞ստ է զիջել իշխանությունը, եթե չարժանանա հասարակության վստահությանը։ Առայժմ շատ վաղ է խոսել ժողովրդավարության անշրջելիության մասին, մանավանդ, որ Հայաստանում տակավին գործ ունենք անձնակենտրոն իշխանության հետ, որտեղ շատ մեծ են կամայական որոշումներ կայացնելու ռիսկերը։ Այո, երկրում էապես կրճատվել է կոռուպցիան, սակայն տակավին շուտ է համակարգային կոռուպցիայի վերացման մասին խոսելը (այս մասին՝ մեր մեկ այլ հրապարակման մեջ): Գուցե դատարաններն ավելի ազատ են դարձել, սակայն այստեղ էլ պարծենալու առիթները շատ չեն։ Նախ՝ սկանդալային գաղտնալսումների բովանդակությունը հուշում է, որ գործադիր իշխանությունն, այնուամենայնիվ, միջամտում է արդարադատության իրականացմանը կամ ուղղորդում է դատավորներին, սակայն, որ ավել ի սկզբունքային է՝ Բաղրամյան 26-ի պատվերներին փոխարինել է, այսպես կոչված, «փողոցային արդարադատությունը», երբ իշխանության լոյալ հայացքի ներքո, որոշ դեպքերում նաեւ՝ դրդմամբ, հասարակության ագրեսիվ խմբերն իրենց կամքն են պարտադրում դատավորներին։ Առհասարակ, կարծում եմ՝ վարչապետը 100 կետի անդրադառնալու անհրաժեշտություն չուներ։ Նա պետք է պատասխանի հիմնական հարցին՝ արդյո՞ք անցած մեկ տարում Հայաստանի քաղաքացիների կյանքն ավելի անվտանգ ու բարեկեցիկ է դարձել։ Ի վերջո, այս հարցի պատասխանից է կախված, թե ինչպես պետք է գնահատենք կառավարության գործունեության արդյունավետությունը։ Անվտանգության խնդիրն ունի ներքին ու արտաքին բաղադրիչներ։ Գլոբալ անվտանգությունը հիմնականում կապված է ԼՂ հարցի, առաջնագծում տիրող իրավիճակի հետ։ Եթե մի քանի օր առաջ Հայաստանի իշխանությունն ու վարչապետը կարող էին հանգամանալից խոսել «վերելակային դիվանագիտության» հաջողությունների մասին, ապա սահմանային վերջին միջադեպերից հետո տեղին է անդրադառնալ այն հարցին, թե ինչո՞ւ Փաշինյան-Ալիեւ բանավոր պայմանավորվածություններով, ըստ էության, չեղարկվեց Վիեննայի օրակարգը։ Անշուշտ, ակնկալում ենք լսել վարչապետի կարծիքը նաեւ իրավապահ մարմինների գործունեության արդյունավետության մասին, որովհետեւ երկրի ներսում քաղաքացին իրեն հաստատապես ավելի ապահով չի զգում, քան մեկ տարի առաջ էր։ Նույնիսկ ավելորդ եմ համարում խոսել բարեկեցության մասին։ Ինչ թվեր էլ ներկայացնի վարչապետը, ակնհայտ է, որ տնտեսության խոստացված թռիչքային աճն իրականություն չի դարձել, Հայաստանում աղքատության մակարդակը շատ բարձր է, իսկ քաղաքացին շարունակում է ենթարկվել սոցիալական կեղեքումների։ Եթե այսօրվա ասուլիսը լինելու է հեղափոխության ֆետիշացման մասին, ապա ցավով արձանագրելու ենք, որ իշխանությունը գնալով ավելի է կտրվում իրականությունից։


source: wikipedia

text: Դեպքեր Քաղաքագլխի պաշտոնի հիմնում Երեւանում Ծնունդներ Մարտի 10 - Յակով Վասերման, գերմանացի գրող Գեորգի Սոկոլովսկի, ], պրոֆեսիոնալ հեղափոխական մանկավարժ, Երեւանի բոլշեւիկյան կազմակերպության հիմնադիր անդամներից Հունիսի 24 - Ագրիպինա Վագանովա, խորհրդային բալետի արտիստուհի, բալետմայստեր եւ մանկավարժ Արշավիր Մելիքյան, պրոֆեսիոնալ հեղափոխական, հրապարակախոս Մարտի 14 Ալբերտ Այնշտայն, տեսական ֆիզիկոս, զարգացրեց հարաբերականության ընդհանուր տեսությունը՝ Ֆիզիկայի երկու հիմնասյուներից մեկը։ Արամ Մանուկյան (ՀՅԴ), պետական, հասարակական գործիչ, Հայոց նորագույն պետականության հիմնադիր Լեոնիդ Մանդելշտամ, խորհրդային ֆիզիկոս։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1929), Մոսկվայի համալսարանի պրոֆեսոր (1925)։ Ապրիլի 14 Վահրամ Գայֆեճյան, հայ նկարիչ Հունիս 7 Արշակ Ալպոյաճյան, բանասեր եւ հայագետ (վ. 1962) Հունիս 23 Ստեփան Ղամբարյան, հայ քիմիկոս (վ. 1948) Օգոստոս 9- Սմբատ Մելիք-Ստեփանյան, հայ ազգային-հասարակական, քաղաքական, տնտեսական գործիչ (վ. 1940) Հոկտեմբեր 9 - Մաքս Լաուե, գերմանացի ֆիզիկոս (վ. 1960) Դեկտեմբերի 26 - Արմեն Տիգրանյան, հայ երգահան (վ.1950) Արամ Մանուկյան, հայ պետական, հասարակական գործիչ, Հայ Հեղափոխական Դաշնակցություն կուսակցության անդամ (վ.1919) Մահեր Հունվարի 1 - Սիրիլո Անտոնիո Ռիվարոլա, փաստաբան եւ պարագվայական քաղաքական գործիչ, երկրի նախագահ Պարագվայի պատերազմից հետո՝ եռապետության շրջանում, 1869 թ.օգոստոսի 18-ից 1870 թ. օգոստոսի 31-ը, իսկ դրանից հետո սահմանադրական նախագահ 1870 թ. սեպտեմբերի 1-ից 1871 թ. նոյեմբերի 15-ը, երբ նա հրաժարական տվեց բազմաթիվ բողոքի ցույցերի ու անկարգությունների պատճառով Հունվարի 21 - Լյուբեն Կարավելով, բուլղար գրող, հրապարակախոս, հասարակական-քաղաքական գործիչ Հովհաննես Քոլոզյան, հայագետ, պատմաբան, մանկավարժ, կղերապահպանողական հոսանքի պարագլուխը Վասպուրականում 1879 Տարեթվեր


Բնակչությունը կազմում է 461 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 67 մարդ/կմ2։ Տարածքը՝ 7 կմ2։ Փոստային ինդեքս՝ 12030։ Հեռախոսային կոդ՝ 011։


source: CulturaX

text: Թրամփը քաղաքականապես եւ բարոյապես պատասխանատու է Կապիտոլիումի վրա հարձակման համար. Սենատում «Հանրապետականների» առաջնորդը - 1TV Թրամփը քաղաքականապես եւ բարոյապես պատասխանատու է Կապիտոլիումի վրա հարձակման համար. Սենատում... Թրամփը քաղաքականապես եւ բարոյապես պատասխանատու է Կապիտոլիումի վրա հարձակման համար. Սենատում «Հանրապետականների» առաջնորդը 09:57, 14.02.2021 Թրամփը քաղաքականապես եւ բարոյապես պատասխանատու է Կապիտոլիումի վրա հարձակման համար,- այս մասին «Հանրապետականների» առաջնորդ, Միտչ Մաքկոնելը հայտարարել է Սենատում կայացած քվեարկությունից հետո, որի ընթացքում սենատորների երկու երրորդը չի աջակցել Դոնալդ Թրամփի իմպիչմենթին եւ արդարացրել նրան: Ըստ Մաքկոնելի, հունվարի 6-ին Կապիտոլիումի վրա հարձակումը «ամոթ» էր: «Կասկած չկա, որ նախագահ Թրամփը գործնականում եւ բարոյապես պատասխանատու է հունվարի 6-ի իրադարձությունները հրահրելու համար: Այդ մասում հարցեր չկան: Մարդիկ, ովքեր ներխուժեցին Կապիտոլիումի շենք, կարծում էին, որ գործում են նախագահի ցանկություններով եւ հանձնարարականներով», – հայտարարել է «Հանրապետականների» առաջնորդը: Այնուամենայնիվ, Մաքկոնելը ասել է, որ չի կարողացել աջակցել Թրամփի իմպիչմենթին: Նա համարում է, որ դա կլիներ «հակասահմանադրական», քանի որ Թրամփն այլեւս նախագահ չէ: Մաքկոնելը պարզաբանել է, որ եթե այսօր կայանար Թրամփի իմպիչմենթը, դա վտանգավոր նախադեպ կդառնար, որը Սենատին իրավունք կտար հետապնդել անհատների, քաղաքական մրցակիցների եւ հետագայում նրանց արգելել պաշտոնավարել: Միտչ Մաքկոնել Կոնգրեսական Բենի Թոմփսոնը Դոնալդ Թրամփի եւ նրա փաստաբան, Ռուդի Ջուլիանի դեմ հայց է պատրաստել Շնորհակալություն իմ թիմին, սպասում եմ մեր ճանապարհորդության շարունակմանը. Դոնալդ Թրամփ ԱՄՆ-ի Սենատը արդարացրել է Դոնալդ Թրամփին եւ նրա իմփիչմենթը չի կայացել ԱՄՆ-ի Սենատում Դոնալդ Թրամփի իմփիչմենթի հարցի քննարկումից մեկ շաբաթ շուտ, նախկին նախագահի փաստաբանների մի մասը հրաժարվել է գործից. «Սի Էն Էն» Դեմոկրատները ԱՄՆ-ի Սենատ են ներկայացրել Դոնալդ Թրամփի իմփիչմենթի հարցով բանաձեւը Դոնալդ Թրամփի իմփիչմենթի հարցը ԱՄՆ-ի Սենատում կքննարկեն փետրվարի երկրորդ շաբաթում Դոնալդ Թրամփի նկատմամբ սպառնալիքների պատճառով «Թվիթերը» արգելափակել է Իրանի հոգեւոր առաջնորդի օգտահաշիվը Էնթոնի Ֆաուչի խոսքով, ԱՄՆ-ի նորընտիր նախագահի պայմաններում իրեն «ազատագրված է» զգում, քանի որ կարող է խոսել գիտության մասին


Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված միջոցառում Դանիայում | Culture.AM Մայիսի 2-ին Դանիայի Գյուլինգ ավանում տեղի է ունեցել Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված միջոցառում: Հետաքրքրական է, որ Գյուլինգում է ծնվել դանիացի մարդասեր Կարեն Յեփփեն, ով Ցեղասպանության տարիներին փրկել է հազարավոր որբացած հայ երեխաների ու կանանց: ՀՀ Արտաքին գործերի նախարարության տարածած տեղեկատվության համաձայն, Միջոցառմանը մասնակցել են հասարակական-քաղաքական գործիչներ, հայ եւ ասորի համայնքների ներկայացուցիչներ, լրագրողներ, բազմաթիվ նորվեգացիներ: Միջոցառման սկզբին ծաղկեպսակներ են դրվել Կարեն Յեփփեի հուշաքարի եւ հայկական խաչքարի մոտ: Դանիայի Յուլանդի շրջանի հայության «Արարատ» կազմակերպության նախաձեռնությամբ հայ եւ դանիացի երեխաները կաղնու ծառ են տնկել հայկական խաչքարի մոտ` ի հիշատակ Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի եւ հայ ու դանիացի ժողովուրդների բարեկամության, որին մասնակցել են նաեւ Օդերի քաղաքապետ Ուֆֆե Յենսենը եւ Դանիայում ՀՀ դեսպան Հրաչյա Աղաջանյանը: Այնուհետեւ Գյուլինգի եկեղեցում տեղի է ունեցել հայկական ժամերգություն, որ կատարվել է Դանիայի հայ համայնքի հոգեւոր հովիվ, տեր Ստեփանոս քահանա Հովհաննիսյանի կողմից: Ժամերգությունից առաջ ելույթներ են ունեցել Օդերի քաղաքապետ Ուֆֆե Յենսենը, Գյուլիգի տեղական արխիվի տնօրեն Մոգենս Հոյմարկը եւ դեսպան Աղաջանյանը: Օդերի քաղաքապետն իր ելույթում նշել է, որ մի քանի օր առաջ է վերադարձել Երեւանից, ուր հրավիրվել էր Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի միջոցառումներին մասնակցելու համար: Նա խոսքով, հիշատակման արարողություններն իր վրա մեծ ազդեցություն են ունեցել: Քաղաքապետը հույս է հայտնել, որ Հայոց ցեղասպանության հիշատակումը կօգնի, որպեսզի ապագայում նման ոճրագործություններ չկրկնվեն: Օդերի քաղաքապետն ավելացրեց, որ Կարեն Եփփեի մարդասիրական ջանքերը վառ օրինակ են բոլորիս համար: «Ես հպարտ եմ Կարեն Յեփփեի հայրենակիցը լինելու համար, մի անձնավորություն, որն իր բարի գործով կարողացել է հազարավոր մարդկանց ճակատագրեր փրկել», – նշեց Ուֆֆե Յենսենը: Միջոցառումը շարունակվել է Գյուլինգի դպրոցում, ուր տեղի է ունեցել դանիացի միսիոներուհիներ եւ մարդասերներ Կարեն Յեփփեին եւ Մարիա Յակոբսենին նվիրված նամականիշների գեղաթերթիկով փոստային ծրարների մարման արարողություն, որ հատուկ թողարկվել էր Հայփոստի կողմից Գյուլինգում Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված միջոցառման համար: Փոստային ծրարի վրա պատկերված է երկու նամականիշներով գեղաթերթիկը, որի վրա երեւում են Ցեղասպանության տեսարաններ, որբերի նկարներ, Կարեն Յեփփեի եւ Մարիա Յակոբսենի նկարները փրկված հայ երեխաների հետ, ինչպես նաեւ այն մեքենան, որի օգնությամբ դանիացի կանայք փրկել են հայ երեխաներին: Փոստային ծրարների հատուկ մարման արարողությունը կատարվել է Օդերի քաղաքապետ Ուֆֆե Յենսենի, Գյուլինգի տեղական արխիվի տնօրեն Մոգենս Հոյմարկի եւ դեսպան Աղաջանյանի կողմից: Միջոցառման ավարտին հանդես է եկել լոնդոնաբնակ Շաքե Մեյջոր Չիլինգիրյանը Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված «Կյանքի շրջան» ծրագրով` ներկայացնելով հայկական «Գորանի» եւ «Դափք» ծիսական շուրջպարերը, որոնք օժտված են լավատեսությամբ, ինչպես նաեւ ընդհանուր վտանգի եւ պայքարի հաղթանակի մեջ համախմբման գաղափարով:


text: Միջին հեռավորությունըԱրեգակից կազմում է 2,575506 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1415 ա. մ. հեռավորության վրա եւ հեռանում 3,0095 ա. մ.[1]։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1509,71 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,238457 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի հարթությունը եւ խավարածրի հարթությունը իրար հետ կազմում են 12,18° անկյուն։


text: Հայաստանում Հրազդան ՋԷԿ-ի հինգերորդ էներգաբլոկը շահագործման կհանձնվի առաջին եռամսյակում 14:58 10 Հունվարի 2011 Հայաստանում Հրազդան ՋԷԿ-ի հինգերորդ էներգաբլոկը նախատեսվում Է շահագործման հանձնել 2011թ.-ի առաջին եռամսյակում, երկուշաբթի ընդլայնված խորհրդակցության ժամանակ հայտնեց «ՀայՌուսգազարդ» ՓԲԸ գլխավոր տնօրենի ժամանակավոր պաշտոնակատար Վարդան Հարությունյանը։ Ինչպես հաղորդվում է ըկներության մամուլի հաղորդագրության մեջ, Հարությունյանը նշել է, որ 2011թ. ընկերության համար առանձնանալու է հատկապես Հրազդանի ՋԷԿ-ի 5-րդ էներգաբլոկի շինարարության ավարտով: «Բլոկի թողարկումը նախատեսվում է առաջին եռամսյակում, ինչն արդեն փաստում է էլեկտրաէներգիայի արտադրության ծավալների մասին»,- նշվում է հաղորդագրության մեջ։ Այս մասշտաբային ներդրումային ծրագիրը լիարժեք դարձնելու եւ ռազմավարական նպատակին ծառայեցնելու համար Հարությունյանը կարեւորել է հենց այսօրվանից էլեկտաէներգիայի արտահանման շուկաներն ուսումնասիրելու հարցը: Նա ընկերության ստորաբաժանումներին հանձնարարել է ամփոփել 2010թ. կատարված աշխատանքները եւ հաշվետվություններ պատրաստել դրանց վերաբերյալ, մասնավորապես, ֆինանսատնտեսական ցուցանիշների, գազաֆիկացման, ազդանշանային սարքավորումների տեղադրման եւ այլ ծրագրերի ուղղությամբ: Հանձնարարվել է նաեւ ներկայացնել 2011թ. ծրագրերը եւ համապատասխան քննարկումներ կազմակերպել նախատեսվող նախագծերի շուրջ: Հատուկ ուշադրություն հրավիրվեց ֆինանսական կարգապահության եւ ծախսերի օպտիմալացման հարցերին, ինչպես նաեւ կորուստների նվազեցման ուղղությամբ տարվող միջոցառումներին: Ինչպես ավելի վաղ հայտարարել էր «Գազպրոմի» վարչության փոխնախագահ Վալերի Գոլուբեւը, Հրազդան ՋԷկ-ի 5-րդ էներգաբլոկը, որը շինարարության փուլում է գտնվում, մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում ինչպես Հայաստանի, այնպես էլ Ռուսաստանի՝ որպես հանրապետության գործընկերոջ, եւ ողջ Հարավային Կովկասի համար։ Ըստ նրա տեղեկատվության՝ այդ նախագծում «Գազպրոմի» ընդհանուր ներդրումների ծավալը շուրջ 460 մլն դոլար է կազմում։ ՋԷԿ-ի հինգերորդ էներգաբլոկի շինմոնտաժային աշխատանքները ծրագրված էր ավարտել 2010թ.-ի սեպտեմբերին։ Շինարարությունն իրականացնում է «ՀայՌուսգազարդ» ՓԲԸ-ն: Հրազդան ՋԷԿ-ը ՌԴ-ի սեփականությանն է փոխանցվել Հայաստանի պետական պարտքի մասի մարման հաշվին՝ 31 մլն դոլար չափով։ 2006թ.-ին ՀՀ կառավարության եւ «Գազպրոմի» միջեւ համաձայնագիր է կնքվել, որի համաձայն՝ «ՀայՌուսգազարդը» Հրազդան ՋԷԿ-ի հինգերորդ էներգաբլոկի ակտիվներ է ձեռք բերել՝ պարտավորվելով ավարտին հասցնել դրա շինարարությունն ու արդիականացումը։ «Հրազդան-5» ծրագրի իրականացումն կապված է Իրան-Հայաստան գազատարի շինարարության հետ, որը կարեւոր նշանակություն ունի։ Մասնավորապես, համաձայնագրի համաձայն՝ էլեկտրակայանում արտադրված էլեկտրաէներգիան կուղղվի Իրանի էներգահամակարգ եւ Հայաստան ներմուծվող իրանական գազի համար վճարման միջոց կդառնա։ -0-


Աթենք. Վիրավորանք միջազգային հանրությանը - golosarmenii.am Աթենք. Վիրավորանք միջազգային հանրությանը Սուրբ Սոֆիայի տաճարը մզկիթի վերածելու Թուրքայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի առաջարկությունը վիրավորական է ոչ միայն քրիստոնյաների, այլեւ միջազգային հանրության համար։ Այս մասին հայտարարել է Հունաստանի ԱԳ նախարար Ջորջ Կատրուգալոսը՝ հայտնում է News.am-ը։ «Այն ոչ միայն քրիստոնեական աշխարհի մեծ տաճար է, մեծագույնը շատ հարյուրամյակների ընթացքում, այն նաեւ պատկանում է մարդկությանը։ Տաճարը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից ճանաչվել է որպես մեծ մշակութային ժառանգություն»,- հիշեցրել է հույն նախարարը։ Էրդողանը մարտի 24-ին Հունաստանի անկախության տոնի նախօրեին խոսել էր տաճարը մզկիթի վերածելու հնարավորության մասին։ «Դա բացառված չէ։ Ինչպես գիտեք, մզկիթը 1935թ. վերածվել է թանգարանի, ինչը խոսում է Ազգային հանրապետական կուսակցության մենթալիտետի մասին։ Մենք նույնպես կարող ենք քայլ կատարել եւ փոխել դա»,- ասել էր նա։ Ավելի վաղ Էրդողանը հայտարարել էր, որ ինքը համաձայն չէ Սուրբ Սոֆիայի տաճարը մզկիթի վերածելու գաղափարի հետ, քանի որ դա լուրջ հետեւանքների կարող է հանգեցնել։ Սուրբ Սոֆիայի տաճարը բյուզանդական ժամանակաշրջանի հանրահայտ հուշարձան է։ Այն կառուցվել է 532-537 թվականներին՝ Յուստինիան կայսեր հրամանով, որը որոշել էր հավերժացնել Կոստանդնուպոլսի հիշատակը։ 1453 թվականից այնտեղ մզկիթ էր գործում։ 1935 թվականին տաճարը դարձել է թանգարան։


text: Նրա խոսքով՝ այժմ հուշարձանի բացման մասին փաստաթղթերը գտնվում են քաղաքապետարանում... Հետախուզության լեգենդար զույգի` Գեւորգ եւ Գոհար Վարդանյանների կյանքից մի շարք նոր փաստերի մասին, ովքեր «Թեհրան-43» ֆիլմի հերոսների նախատիպն են դարձել, պատմել է ԱՀԾ-ի վետերան, Ռուսաստանի հերոս Յուրի Շեւչենկոն...


text: Դպրոցականներին համերգային ձեւաչափով դասավանդեց բանաստեղծ, երգահան, հեղինակ կատարող Էդուարդ Զորիկյանը Mar 08, 2018 Comments Off on Դպրոցականներին համերգային ձեւաչափով դասավանդեց բանաստեղծ, երգահան, հեղինակ կատարող Էդուարդ Զորիկյանը Հայելի Ֆիլհարմոնիայում դաս-համերգով ներկայացավ Էդուարդ Զորիկյանը 2007 թվականից մինչ օրս Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիան իրականացնում է «Դպրոցականի ֆիլհարմոնիա» մասշտաբային նախագիծը, որն իրապես մեծ ավանդ ունի դպրոցահասակ երեխաների երաժշտական ճաշակի զարգացման գործում: Ծրագրի շրջանակում դասական եւ ազգային երաժշտությունը մատուցվում է դաս-համերգների միջոցով: Հայտնի երաժիշտները եւ երաժշտագետներն, իբրեւ բանախոսներ, ներկայացնում են անվանի կոմպոզիտորների կյանքը, ստեղծագործությունները, բացատրում երաժշտական գործիքների ստեղծման պատմությունը, դրանց առանձնահատկությունները: Պրոֆեսիոնալ աշխատանքի շնորհիվ այսօր արդեն «Դպրոցականի ֆիլհարմոնիա»-ի ծրագրում ներառված են ոչ միայն դասական երաժշտության մասին պատմող դասախոսություն-համերգներ, այլ նաեւ ազգագրական, ժողովրդական եւ գուսանական երգ եւ պար: Այս տարիների ընթացքում նախագծի ընձեռած հնարավորությամբ հազարավոր աշակերտներ մասնակից են եղել նման դաս-համերգների եւ գիտելիքների հագեցած պաշարով եւ դրական էմոցիաներով հեռացել դահլիճից: Այս անգամ դպրոցականներին համերգային ձեւաչափով դասավանդեց բանաստեղծ, երգահան, հեղինակ կատարող Էդուարդ Զորիկյանը:


Ռուսաստանը Սիրիայից զորքերը դուրս է բերում մեծ գործարքի ակնկալիքով


Հայերեն արխիվ, 21 Փետրվար 2005 Երկուշաբթի 21 Փետրվար 2005 ՆԱՏՕ-ի պատվիրակությունը կայցելի Հայաստան Ինչպես հաղորդել է «Կավկազպրես» գործակալությունը, փետրվարի 23-24-ը Հայաստան կայցելի Հարավային Կովկասի եւ Միջին Ասիայի հարցերով ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղարի հատուկ ներկայացուցիչ Ռոբերտ Սիմոնսը: Նա Հայաստանի իշխանություններին կներկայացնի ՆԱՏՕ-ի հատուկ բանագնաց (փոխգործակցության սպա) Ռոմուլդաս Ռաժուկասին: Գուրգեն Մարգարյանը հետմահու պարգեւատրվել է «Արիության համար» շքանշանով Նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի հրամանագրով ծառայության ընթացքում ցուցաբերած արիության եւ ինքնազոհության համար լեյտենանտ Գուրգեն Մարգարյանը հետմահու պագեւատրվել է «Արիության համար» շքանշանով:


text: Վերջին 2 տարում ավելի շատ զինամթերք ենք ձեռք բերել, քան ունեցել ենք 200 միլիոն վարկի շրջանակներում. Արտակ Դավթյան - ARM ՄԵԴԻԱ Վերջին 2 տարում ավելի շատ զինամթերք ենք ձեռք բերել, քան ունեցել ենք 200 միլիոն վարկի շրջանակներում. Արտակ Դավթյան ԳՇ նախկին պետ, ռազմարդյունաբերության կոմիտեի նախկին նախագահ Արտակ Դավթյանը «168 ժամ»-ի եթերում անդրադարձել է հայկական կողմի զենքերի գնումներին: Նա հայտնել է, որ այժմ շատ են մանիպուլացնում «ՍՈՒ-30»-երի գնումը. նրա խոսքով՝ այդ ինքնաթիռների գումարը միանգամից չի վճարվելու, այլ՝ մաս-մաս բավականին երկար ժամանակահատվածում: ««ՍՈՒ-30»-երի գնումը գտնում եմ շատ ճիշտ որոշում, որովհետեւ իրենք բավականին հաջող համակարգեր են եւ բավականին լայնածավալ եւ մեծ խնդիրներ կարող են լուծել: «Օսա-ԱԿ» ՀՕՊ համալիրների միջոցով այս ընթացքում խոցվել է 62 թիրախ: Իսկ դուք գիտե՞ք թե մենք քանի տարվա համար ենք դա վերցրել: Մենք, հասկանալով, որ պատերազմի վտանգ կա, մեզ պետք էին այնպիսի սպառազինություններ, որոնք կարող էինք կիրառել անմիջապես. ունեինք պատրաստի անձնակազմ, վերանորոգման, արդիականացման վերաբերյալ բազա եւ հրատապություն, որը թույլ կտար մեզ այնպիսի ժամանակ շահել, որ կարողանանք ավելի լավ միջոցներ առնել, նույն՝ «ՏՈՐ»-երը կամ «Պանցիրները», որ հիմա շատ շահարկվում են: Մենք «Պանցիրների» վերաբերյալ սկսել ենք բանակցությունները եւ այնտեղ նույնպես բավականին հարցեր կան: Այնպես չէ, որ դրանով բոլոր հարցերը լուծվում են կամ սկսվում: Իսկ «Օսա-ԱԿ»-ները մեզ պետք էին, որպեսզի այն ժամանակահատվածը, որը լինելու էր բաց, մենք փակենք, եւ դրանք ցույց տվեցին իրենց արդյունավետությունը: Իմ պաշտոնավարման ընթացքում մենք բացի պայմանագրով նախատեսված միջոցներից՝ 200 միլիոնի շրջանակներից, ձեռք ենք բերել շատ ավելի քանակությամբ զինամթերք: Խոսքը 2018-ի հունիսից մինչեւ 2020-ի հունիսը՝ իմ պաշտոնավարման ժամանակահատվածի մասին է, ավելի շատ զինամթերք ենք ձեռք բերել, քան ունեցել ենք 200 միլիոն վարկի շրջանակներում (2015 թ.): Այդ զինամթերքը մենք շարակարգեցինք ամբողջ ԶՈՒ-ում, անգամ էն վիճակում էր, որ շատ պահեստներում տեղ չկար. մենք շինություններ էինք առանձնացնում, որպեսզի լրացուցիչ զինամթերքը մենք դնենք: Դա առաջինը վերաբերում է հրետանային զինամթերքին: Բացի 200 միլիոնի պայմանագրերից ավելի շատ զենք է ներկրվել վերջին 2 տարվա ընթացքում»,- ասել է Դավթյանը:


text: - Հայաստան - Զբոսաշրջություն - Պատահարներ - Հասարակություն - Մշակույթ - Սպորտ - Քաղաքականություն - Տնտեսություն - Էքսկլյուզիվ - Վերլուծություն Երաժշտական պրոդյուսեր Ջորջ Ավագյանի բազմաթիվ պարգեւների շարքում մեկն առանձնանում է` Լենինի շքանշանը, որով նա պարգեւատրվել է 1990 թվականին։ Ավագյանը դարձավ առաջին ամերիկացին, որն արժանացավ այդ շքանշանին։ Առաջինն ու վերջինը. մեկ տարի անց ԽՍՀՄ-ը փլուզվեց, իսկ շքանշանը վերացավ։ Նա արդեն 98 տարեկան է, բայց իր դարը հիշողություններով ապրող ծերունու տպավորություն չի թողնում։ Եթե մարդու կենսագրության մեջ որպես ծննդյան թիվ նշված է 1919-ը, արդեն մի ամբողջ դարաշրջան է ենթադրում։ Հատկապես եթե այդ մարդը Ջորջ Ավագյանն է։ Գեւորգ Ավագյանը ծնվել է 1919 թվականի մարտի 15-ին Արմավիրում՝ Հյուսիսային Կովկասում, Հայոց ցեղասպանությունից փախած հայերի ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Մեսրոպը, գորգավաճառ էր։ Ավելի ուշ ծնողները երեխաների՝ Գեւորգի, Արամի ու Մարիայի հետ Թիֆլիս տեղափոխվեցին, իսկ 1923 թվականին՝ Ամերիկա, որտեղ որոշ ժամանակ թափառելուց հետո հիմնավորվեցին Նյու Յորքում։ Այնտեղ արդեն Գեւորգը դարձավ Ջորջ։ «Ես Ռուսաստանում եմ ծնվել՝ Արմավիրում։ Այնտեղ միշտ բազում հայեր են ապրել։ Մեր ընտանիքում ռուսերեն չէին խոսում, միայն հայերեն։ Հետո ընտանիքս Թիֆլիսում էր ապրում, մենք Ամերիկա տեղափոխվեցինք, երբ ես չորս տարեկան էի։ Ես մեծացել եմ Մանհեթենում, Իսթ Սայդում։ Երբ դպրոց գնալու ժամանակն եկավ, հայրս ասաց. «Գնա, անգլերեն սովորիր»։ Իսկ հայկական ընտանիքում հորը չեն հակաճառում։ Սկսեցի շատ կարդալ։ Դպրոցի տնօրենը մի բրիտանացի ջենթլմեն էր, նա ինձ տվեց Կոնան Դոյլի գրքերը, եւ ես կարդացի Շերլոկ Հոլմսի մասին բոլոր պատմվածքները։ Ինը տարեկանում արդեն անգլերենի հետ կապված խնդիրներ չունեի», — ինչ-որ առիթով պատմել է Ջորջ Ավագյանը։ Ջորջը դպրոցն ավարտել է Բրոնքսում, իսկ 1937 թվականին Եյլի համալսարան է ընդունվել, որտեղ ուսումնասիրել է անգլիական գրականությունը։ Համալսարանական տարիներին ծանոթացել է Քինգ Օլիվերի, Ջելի Ռոլ Մորթոնի, Լուի Արմսթրոնգի` ջազի հսկաների հետ ու անմոռաց սիրահարվել այդ երաժշտությանը։ Հենց այնտեղ էլ` համալսարանում, Ավագյանն ընկերացել է մի խումբ երիտասարդների հետ, որոնց ղեկավարում էր Մարշալ Սթերնսը՝ ջազի հայտնի պատմաբանն ու ուսումնասիրողը։ Ընտրությունն արված էր ու արված էր հավերժ։ Այն ժամանակ ամերիկյան երաժշտությունն իր ոսկեդարն էր ապրում։ Ջազային հսկաներից շատերը՝ Լուի Արմսթրոնգը, Դյուք Էլինգթոնը, Մայլզ Դեւիսը, Դեյվ Բրուբեկը դասական երաժշտության նոր դարաշրջանի ներկայացուցիչների հետ ընդլայնում էին ժանրի սահմաններն ու հսկայական քայլերով առաջ գնում։ Այս երկու երաժշտական ուղղությունը հանդիպեցին ու միացան Ջորջ Ավագյանի ու նրա կնոջ՝ դասական ջութակահարուհի Անահիտ Աճեմյանի «ջազային» ընտանիքում։ Ինքնուս նորարարը հեղափոխություն կատարեց նաեւ ձայնագրման ոլորտում։ Նա սկսեց վերաթողարկել դասական ջազային կատարումները ու նորովի բացահայտեց դասական ջազի հայեցակարգը։ Ավագյանը նաեւ Columbia Records-ի հայրն է։ Նա է ներկայացրել նոր LP ձեւաչափը։ Մինչեւ օրս էլ առաջատար մասնագետ է ջազի ոլորտում ու գրեթե բոլոր հայտնի ջազմենների ընկերն է։ Ավագյանը թողարկել է ձայնասկավառակներ, որոնք լրջորեն ազդել են Արմսթրոնգի ու Դյուք Էլինգթընի կարիերայի աճի վրա։ Ժպիտով հիշում է՝ ինչպես մեծն Արմսթրոնգը նրա աշխատանքի դիմաց 10 դոլար վճարեց ու ասաց. «Շփումը շատ կարեւոր է»։ Ջորջ Ավագյանը այդ մասին երբեք չի մոռացել։ Ավագյանը նաեւ զբաղվել է Էդիթ Պիաֆի հյուրախաղերի կազմակերպմամբ։ Մտավախություն է եղել, որ ամերիկյան հանդիսատեսը չի ընկալի զուտ ֆրանսիական հմայքն ու որոշվել է «ամերիկանացնել» Պիաֆի երգերի մշակումը եւ երգերի տեքստերն անգլերեն թարգմանել։ Արդյունքում շրջագայությունը ձախողվել է, եւ այդ երգերով թողարկված սկավառակը պահանջարկ չի ունեցել. վաճառվել է մոտ հարյուր նմուշ։ Մի տարի անց Էդիթ Պիաֆը գրավել է Ամերիկան, որովհետեւ զերծ է մնացել փորձարկումներից ու երգել է այնպես, ինչպես իր համար բնական էր։ «Պատկերացնում ես` հիմա այդ սկավառակի բնօրինակներից գրեթե չի մնացել։ Ինչ հիմարն էի այն ժամանակ։ Պետք է այն ժամանակ մի հարյուր հատ առած լինեի ու հիմա ամեն մեկը աճուրդում կվաճառեի», — մի անգամ ասել է Ավագյանը։ Ջազը որպես դիվանագիտական գործիք օգտագործելով՝ Ավագյանը մասնակցել է բազմաթիվ միջազգային տուրերի, այդ թվում՝ ԽՍՀՄ-ում։ «Ես ուզում էին ջազը հնարավորինս շատ տարածել աշխարհում, նաեւ երկաթե վարագույրից այն կողմ», — ասել է նա։ Մի անգամ բանտերում նստած խորհրդային ջազ-կատարողների մասին հարցին պատասխանելիս նա պատասխանել է. «Հավանաբար դա այն պատճառով է, որ նրանք ամերիկացիների նման լավ չեն նվագում»։ ԽՍՀՄ-ում 1962 թվականի հյուրախաղերի մասին Ավագյանը հիշում է, որ բոլոր համերգների տոմսերը նախօրոք վաճառվել էին։ Դա ամերիկյան ջազմենների առաջին շրջագայությունն էր դեպի խորհրդային իրականություն։ Արդյունքն այն եղավ, որ ԽՍՀՄ-ում ձայնագրվեց ջազային առաջին սկավառակը։ Ավելի ուշ Ջորջ Ավագյանը դարձավ Տաթեւիկ Հովհաննիսյանի Listen to My Heart ձայնասկավառակի պրոդյուսերը։ Առաջին հայկական վոկալային սկավառակն էր էթնո-ջազ ոճում։ 1998 թվականին նա եկավ Երեւան՝ մասնակցելու ջազի փառատոնին։ Այսօր էլ կյանքի 99-րդ տարում Ջորջ Ավագյանը շարունակում է աշխատել, երաժիշտների համար խորհրդատվություններ անցկացնել։ Նա թողարկել է բլյուզմեն ու էկլեկտիկ Doctor John-ի ալբոմը, որում նա կատարում է Լուի Արմսթրոնգի երգերը։ Սիրելի աշխատանքով հագեցած կյանքը շարունակվում է։


text: Ստեփանակերտի նախկին Կիրովի անվան փողոցի թիվ 21 բազմահարկ նորակառույց շենքում 1973թ.-ին 68 ընտանիքներ տոնեցին իրենց բնակարանամուտը։ Այդ օրերից անցել են 44 տարիներ, շատ ջրեր են հոսել, շատ բան փոխվել։ Տարիների ընթացքում մի քանի անգամ վերանորոգման են ենթարկվել շենքի տանիքը, մուտքերը, սակայն ոչ մի անգամ հնարավորություն չի եղել վերանորոգել բակը, փոխել քայքայված ասֆալտը։ Երկար ժամանակ որոշ բնակիչներ խիճ ու ավազ են լցրել բակում առաջացած խոր փոսերի մեջ, որպեսզի հնարավորություն ունենան ապահովել ավտոմեքենաների ելքն ու մուտքը։ Անձրեւի ու ձնհալի ժամանակ բակում քաոսային իրավիճակ էր ստեղծվում, հատկապես ծերերն ու երեխաները չէին կարողանում տեղաշարժվել։ Դեպքեր են եղել, որ շտապօգնության մեքենաները չեն կարողացել բակ մտնել, բժիշկները հենց Ազատամարտիկների (այսօր այդպես է կոչվում) փողոցից էին սկսում իրենց այցելությունները հիվանդներին՝ հաղթահարելով մեծ դժվարություններ։ Ստեղծված իրավիճակը մտահոգել էր շենքի բնակիչներին, եւ նրանք մի քանի անգամ դիմել են Քաղաքաշինության նախարարությանը, Ստեփանակերտի քաղաքապետարանին՝ բակի ասֆալտապատման խնդիրը լուծելու համար։ Եվ ամեն անգամ նրանց հորդորել են մի քիչ էլ դիմանալ, չհուսահատվել. միջոցներ լինելու դեպքում առաջնահերթ խնդիրը կլուծվի։ Բնակիչներն էլ ըմբռնումով էին մոտենում եւ սպասում։ Եվ ահա մի օր քաղաքաշինության նախարար Կարեն Շահրամանյանը եւ Ստեփանակերտի քաղաքապետ Սուրեն Գրիգորյանն այցելեցին բակ: Օգոստոսին շինարար վարպետները կառուցեցին ջրահեռացման եւ կոյուղաջրերի նոր ցանց, բակը ձեւափոխվեց, ասֆալտապատվեց, հիանալի տեսք ստացավ: Ազատամարտիկների 21 եւ 23 շենքերի բոլոր բնակիչների անունից խորին երախտագիտություն ենք հայտնում Կարեն Շահրամանյանին, Սուրեն Գրիգորյանին եւ կառուցող բոլոր վարպետներին, բանվորներին, ինժեներատեխնիկական աշխատողներին, որոնց ջանքերով Արցախի Հանրապետության հռչակման օրը՝ սեպտեմբերի 2-ին, մեծ նվեր մատուցեցին նշված շենքերի բնակչությանը։


Լոս Անջելեսի լավագույն 10 հայ հաղորդավարները. | LosArmNews տուն Մշակութային Լոս Անջելեսի լավագույն 10 հայ հաղորդավարները. Լոս Անջելեսում առկա բազմաթիվ հայտնի ու սիրված հեռուստաալիքներից այսօր ուզում ենք առանձնակի ուշադրության հրավիրել այն հաղորդավարներին, որոնք իրենց պրոֆեսիոնալ մոտեցմամբ, խոսքի վարպետությամբ ու մարդկանց հուզող արդիական ու հետաքրքիր թեմաներով կարողանում են հեռուստադիտողին փոխանցել հավաստի ու բովանդակ ինֆորմացիա, եւ հաղորդել բարձր տրամադրություն: Մեր խմբագրության հարցումների արդյունքում Ձեզ ենք ներկայացնում Լոս Անջելես քաղաքի հայտնի հաղորդավարների լավագույն տասնյակը 1.Գեւորգ Եղիազարյան (ARTN-SHANT) 2. Նունե Ավետիսյան (AABC TV) 3. Լիլի Ավագյան (USArmenia TV) 4. Արտավազդ Ամիրյան (ARTN-SHANT) 5. Անահիտ Անդրեասյան (ARTN-SHANT) 6. Էմկա Բալբաբյան (ARTN-SHANT) 7. Սվետլանա Բոսնոյան (Horizon TV) 8. Ռաֆայել Մնացականյան (USArmenia TV) 9. Մագի Գրիգորյան (Panarmenian TV) 10. Լիլիթ Սարգսյան (USArmenia TV) Նախորդ հոդվածըԾնունդդ շնորհավոր, սիրելի Արտիստ Հաջորդ հոդվածըԱմերիկայում հայկական հեռուստաընկերությունները զիջում են Հայաստանյան հեռուստաընկերություններին: Ինչու՞:


Ուիլյամ Բիդվուդ - Վիքիպեդիա՝ ազատ հանրագիտարան Ուիլյան Ռիդել Բիդվուդ, Բիդվուդի 1-ին վիկոնտ (անգլ.՝ William Riddell Birdwood, սեպտեմբերի 13, 1865(1865-09-13), Khadki, Pune district, Բոմբեյի նախագահություն, Բրիտանական Հնդկաստան - մայիսի 17, 1951(1951-05-17), Հեմփթոն Քորթ), բրիտանացի հրամանատար, Մեծ Բրիտանիայի եւ Ավստրալիայի ֆելդմարշալ (1925 թվականի մարտի 20)։ անգլ.՝ William Riddell Birdwood, 1st Baron Birdwood սեպտեմբերի 13, 1865(1865-09-13) Khadki, Pune district, Բոմբեյի նախագահություն, Բրիտանական Հնդկաստան մայիսի 17, 1951(1951-05-17) (85 տարեկանում) Քլիֆթոն քոլեջ եւ Թագավորական ռազմական ուսումնարան հայր՝ Herbert Mills Birdwood?, մայր՝ Edith Marion Sidonie Impey? «Մատուցած ծառայությունների համար» շքանշան Բանի շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետ Թագավորական Վիկտորիական շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետ Grand Officer of the Order of the Crown? Սուրբ Միքայելի եւ Սուրբ Գեւորգի Մեծ Խաչ շքանշանի ասպետ Ռազմական խաչ Նեղոսի շքանշան եւ Companion of the Order of the Indian Empire? Constance Jean Gonville Birdwood?, Judith Horatia Birdwood? եւ Christopher Birdwood, 2nd Baron Birdwood? William Birdwood, 1st Baron Birdwood Վիքիպահեստում 2 Զինվորական ծառայության սկիզբը 3 XX դարի մինչպատերազմական տարիներ 7.1 Բրիտանական պարգեւներ 7.2 Օտարերկրյա պարգեւներ Ունի ազնվական ծագում, Բոմբեյի բրիտանական կառավարության անգլիացի պաշտոնյայի որդի է։ Ավարտել է լայնորեն հայտնի Բրիստոլի Կլիֆտոնյան քոլեջը եւ Թագավորական ռազմական ուսումնարանը։ Զինվորական ծառայության սկիզբըԽմբագրել 1883 թվականից որպես լեյտենանտ ծառայել է Թագավորական Շոտլանդական կայծքարային գնդում։ 1885 թվականի տեղափոխվել է Հնդկական Բանակ եւ ընդգրկվել է ուլանական 25-րդ գնդում, շուտով տեղափոխվել է 11-րդ Բենգալական ուլանական գունդ, որի կազմում ծառայել է ավելի քան 20 տարի։ Գունդը տեղակայված էր Դեհրադունում, Աֆղանստանին սահմանամերձ Հյուսիս-Արեւմտյան նահանգում եւ հաճախ էր մասնակցում մերձսահմանային ապստամբ ցեղերի դեմ մարտական գործողություններին, ինչպես նաեւ Հնդկաստանում բռնկվող ազգային-ազատագրական ապստամբությունների ճնշմանը։ 1896 թվականին կապիտանի կոչում է ստացել։ XX դարի մինչպատերազմական տարիներԽմբագրել 1899 թվականին մասնակցել է անգլո-բուրական պատերազմին։ Այստեղ նա Գլխավոր հրամանատար Հորացիո Կիտչեների շտաբում ռազմական քարտուղարն էր, եւ այդ ժամանակից ի վեր վայելում էր վերջինիս անփոփոխ հովանավորությունը։ 1902 թվականին վերադառնում է Բրիտանական Հնդկաստան եւ ծառայության անցնում Հնդկաստանում Գլխավոր հրամանատար դարձած Կիտչեների շտաբում։ 1909 թվականից եղել է Հնդկական բանակի գեներալ-զորաբնակարանապետը, 1913 թվականից՝ Բրիտանական Հնդկաստանի կառավարությունում ռազմական ստորաբաժանման քարտուղարը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմը սկսվելուց հետո, 1914 թվականի նոյեմբերին դարձյալ Կիտչեների ընտրությամբ նշանակվում է ավստրալո-նորզելանդական խառը բանակային կորպուսի (ANZAC) հրամանատար՝ հաջողությամբ տեղափոխվելով Եգիպտոս։ Սկզբնապես նախատեսվել էր կորպուսն ուղարկել Արեւմտյան ռազմաճակատ։ Սակայն, այնուհետեւ հրամանատարության ծրագրերը փոխվեցին, եւ կորպուսը դարձավ Դարդանելյան օպերացիայում բրիտանական բանակի գլխավոր խմբավորումներից մեկը։ Որպես կորպուսի հրամանատար Բիդվուդը իր վրա կրեց Գալիպոլիի թերակղզում տեղի ունեցած բոլոր մարտերի ծանրությունը՝ ունենալով զգալի կորուստներ։ Միաժամանակ, 1915 թվականի մարտին Բիդվուդը նշանակվում է Ավստրալական Կայսրական Ուժերի գերագույն հրամանատար, բայց շատ առումներով այս պաշտոնը ձեւական բնույթ էր կրում, որովհետեւ նա չլքեց պատերազմի եվրոպական «թատերաբեմը», եւ նրան փաստացի ենթարկվում էին միայն Ավստրալիայի եւ Նոր Զելանդիայի զորքերի այն մասը միայն, որոնք գտնվում էին Եվրոպայում։ 1915 թվականի նոյեմբերի 19-ից հրամանատարել է Դարդանելյան բանակը, որի կազմի մեջ մտնում էր ANZAC-ը, 8-րդ եւ 9-րդ բրիտանական բանակային կորպուսները։ 1916 թվականի հունվարին դաշնակցային ուժերը տարհանվեցին Գալիպոլի թերակղզուց։ Այս օպերացիայի ավարտից հետո ANZAC-ը դուրս տարվեց Եգիպտոս եւ բաժանվեց երկու ավստրալո-նորզելանդական բանակային կորպուսների։ Սկզբում Բիդվուդը նշանակվեց 2-րդ կորպուսի հրամանատար (1916 թվականի փետրվար), իսկ արդեն 1916 թվականի մարտին դարձավ 1-ին ավստրալո-նորզելանդական բանակային կորպուսի հրամանատարը։ Կորպուսը տեղափոխվեց Ֆրանսիա, որտեղ էլ մարտնչեց մինչ պատերազմի ավարտը։ Մասնակցել է Սոմի ճակատամարտին։ 1918 թվականի մայիսի 31-ին Բիդվուդը Գարնանային հարձակումների ընթացքում գերմանական զորքերի կողմից փաստացի ջախջախված 5-րդ բրիտանական բանակի հրամանատարի պաշտոնում փոխարինել է Հյուբերթ Գոֆին։ Գործուն միջոցներ է կիրառել կորպուսի արագ վերականգնման համար եւ մասնակցել է դաշնակիցների բանակների Հարյուրօրյա հարձակումներին։ Պատերազմից հետո, մինչեւ 1920 թվականը մնացել է Եվրոպայում։ Ստացել է 10 000 ֆունտ ստերլինգ գումարի չափով պարգեւատրում։ Այնուհետեւ վերադարձել է Հնդկաստան եւ 1920 թվականին Բրիտանական Հնդկաստանում նշանակվել է Հյուսիսային Բանակի հրամանատար։ 1921 թվականից եղել է Հյուսիսային հրամանատարության գլխավոր հրամանատարը Հնդկաստանում։ 1920 թվականին շնորհվել է բրիտանական բանակի լիակատար գեներալի կոչում (ավստրալական բանակի լիակատար գեներալի կոչումը ունեցել է դեռեւս 1917 թվականից)։ 1925 թվականին նշանակվել է Հնդկաստանում Գլխավոր հրամանատար։ 1925 թվականի մարտի 20-ին շնորհվել է մեծ Բրիտանիայի ֆելդմարշալի կոչում, իսկ 1927 թվականին նրան տրվել է Ավստրալիայի ֆելդմարշալի պատվավոր կոչում։ 1930 թվականին պաշտոնաթող է եղել։ Հաշվի առնելով Բիդվուդի՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի վետերանների շրջանում ունեցած բարձր հեղինակությունը Ավստրալիայում՝ նույն 1930 թվականին թագավորի եւ խորհրդարանի կողմից նրա թեկնածությունն առաջադրվել է Ավստրալիայի գեներալ-նահանգապետի պաշտոնի համար։ Սակայն, զգուշանալով Ավստրալիայում բրիտանական ազդեցության աճից, Ավստրալիայի կառավարությունը կտրականապես առարկեց այդ նշանակումը։ Քաղաքական սկանդալի արդյունքում Բրիտանական կողմը հրաժարվեց Բիդվուդի նշանակումից։ Դրանից հետո նա քաղաքական կյանքում ակտիվ դերակատարումներ չի ունեցել։ 1919 թվականին Բիդվուդին բարոնի կոչում է շնորհվել։ Բիդվուդի անունը կրում են ավստրալական երկու քաղաքներ, ինչպես նաեւ Ավստրալիայում, Նոր Զելանդիայում եւ Հոնկոնգում՝ բազմաթիվ փողոցներ եւ հրապարակներ։ Բաղնիքի շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետ (GCB, 1923) Հնդկաստանի աստղի շքանշանի Մեծ կոմանդոր ասպետ (GCSI, 1930) Սուրբ Միխայիլի եւ Սուրբ Գեորգիի շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետ (GCMG, 1919) Թագավորական Վիկտորիական շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետ (GCVO, 1937) Բրիտանական Կայսրության շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետ (GBE) Բաղնիքի շքանշանի ասպետ- կոմանդոր (КСВ, 1917) Հնդկաստանի աստղի շքանշանի կոմանդոր (KCSI, 1915) Սուրբ Միխայիլի եւ Սուրբ Գեորգիի շքանշանի ասպեստ-կոմանդոր (КСМВ, 1914) Հնդկական կայսրության շքանշանի կավալեր (CIE, 1908) «Ակնառու ձեռքբերումների համար» շքանշանի կավալեր (DSO, 1908) Պատվավոր Լեգեոնի շքանշանի կավալեր (Ֆրանսիա, 1916) Երկու Ռազմական խաչ 1914—1918 (Ֆրանսիա, 1916, 1919) Ավիսյան շքանշանի մեծ սպա (Պորտուգալիա) Թագի շքանշանի մեծ սպա (Բելգիա, 1917) Աշտարակի եւ սրի շքանշանի կավալեր (Պորտուգալիա, 1918) Նեղոսի 2-րդ դասի շքանշանի կավալեր (Եգիպտոս, 1918) Ռազմական Խաչ 1914 (Բելգիա, 1918) «Field Marshal Lord Birdwood» (անգլերեն)։ First AIF Order of Battle 1914 — 1918։ Վերցված է 2012-01-07 «Профиль Уильяма Бидвуда» (անգլերեն)։ www.firstworldwar.com։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-04-09-ին։ Վերցված է 2012-01-07 Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Ուիլյամ_Բիդվուդ&oldid=5576987» էջից Last edited on 8 Հունվարի 2018, at 16:22 Այս էջը վերջին անգամ փոփոխվել է 8 Հունվարի 2018 թվականի ժամը 16:22-ին:


text: Այս պահին Երեւանում 2021-03-04 13:20 2146 - Թուրք ազգայնապետն աջակցում է Փաշինյանին 878 դիտում, 2020.08.18 17:13 ՀՀ ԱՆ «Հիվանդությունների վերահսկման եւ կանխարգելման ազգային կենտրոն»-ն ամփոփել է COVID-19-ի դեմ պայքարում կատարված աշխատանքները: Կենտրոնից հայտնում են, որ կորոնավիրուսային հիվանդության դիմակայման աշխատանքները սկսել են դեռեւս 2020 թվականի հունվարից, երբ դեպքերն ակտիվ արձանագրվում էին միայն Չինաստանում: «Աշխատանքների վաղ մեկնարկը պայմանավորված էր կորոնավիրուսային հիվանդության նոր լինելով եւ տարածվելու միտումով, որը կարող էր բերել հանրային առողջապահական ոլորտում միջազգային նշանակության արտակարգ իրավիճակի, ինչի հետ էլ հետագայում առնչվեց ողջ աշխարհը: ՀՎԿ ազգային կենտրոնը՝ որպես հանրային առողջապահական հանգուցային կառույց, ուներ արդեն իսկ ձեւավորված եւ գործնականում փորձարկված կարողություններ եւ բավարար նյութատեխնիկական ապահովվածություն: Զուգահեռ սկսվել են նախապատրաստական աշխատանքներն իրավիճակի բարդացման տարբեր սցենարների համար՝ բերովի դեպքերի, կլաստերային դեպքերի եւ մեծ բռնկումների առումով: Աշխատանքներն ի սկզբանե տարվել են Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հետ համագործակցությամբ: Բացի այդ, առողջապահության նախարարությունում ձեւավորվեց միջգերատեսչական աշխատանքային խումբ, որի նպատակն էր ծագած հիմնախնդիրներին կազմակերպական եւ մասնագիտական հարցերով ժամանակին արձագանքումը: Հիմք ընդունելով արտակարգ իրավիճակներին արձագանքելու եւ հասանելի միջազգային ու առանձին երկրների փորձը` հունվարից վերանայվել է օրենսդրությունը՝ մշակվել են նոր մոտեցումներ, որը հետագայում ծառայել է հանրային առողջապահական մարմինների կողմից իրականացվող աշխատանքները կազմակերպելուն, բժշկական օգնությունն ու սպասարկումն արդյունավետ իրականացնելուն: Իրականացվել է արտակարգ իրավիճակների արձագանքման պլանավորում եւ մեթոդական հիմնավորում, որի արդյունքում մշակվել է արձագանքման երկու պլան, մեթոդական ուղեցույցներ, ալգորիթմներ, հուշաթերթեր, որոնք հետագայում գործադրվեցին»,- հայտնում են ՀՎԿԱԿ-ից: Միջազգային մոտեցումներին համահունչ՝ այս ամիսներին ապահովվել են COVID-19 նկատմամբ համաճարակաբանական դիտարկումը եւ հակահամաճարակային միջոցառումները, որոնք իրենցից ենթադրում են կորոնավիրուսային հիվանդության կասկածելի եւ հաստատված դեպքերի հետազոտություններ, հիվանդության աղբյուրի, շփված անձանց շրջանակի որոշում, ռիսկերի գնահատում, քարտեզագրում, կանխարգելիչ եւ հակահամաճարակային միջոցառումների իրականացում: Նշվածն իրականացնելու նպատակով արդեն իսկ պատրաստականության բերված արագ արձագանքման թիմերը սկսել են աշխատել լիարժեք ծավալով: Ազգային կենտրոնի մասնագետներն այդ ընթացքում գործուղվել են պետական սահմանի օդային եւ ցամաքային անցման կետեր՝ սահմանային հսկողություն իրականացնող մարմիններին աջակցություն ցուցաբերելու նպատակով: Չինաստանից՝ հետագայում նաեւ ընդլայնելով ռիսկային երկրների ցանկը (Իտալիս, Իսպանիա, Հարավային Կորեա, Գերմանիա, Իրանի Իսլամական Հանրապետություն եւ այլն) ժամանողների նկատմամբ սահմանվել էր 14-օրյա շարունակական հսկողություն՝ համագործակցելով բժշկական կազմակերպությունների հետ: «Չնայած ձեռնարկված միջոցառումներին եւ, համավարակի համատեքստում հաշվի առնելով կորոնավիրուսային հիվանդության մարդուց մարդու փոխանցման (օդակաթիլային) առանձնահատկությունները, հիվանդությունը ներթափանցեց Հայաստան՝ ստանալով լայնածավալ տարածում: Կորոնավիրուսային վարակով հիվանդների հետ շփված անձանց հայտնաբերելու, նրանց մեկուսացնելու կամ ինքնամեկուսացնելու ուղղությամբ ազգային կենտրոնի կողմից սկսվեցին կանխարգելիչ եւ հակահամաճարակային լայնածավալ աշխատանքներ: Մարտ-մայիս ամիսների ընթացքում դրական դեպքերի հետ սերտ շփված անձինք մեկուսացվեցին կարանտինային վայրերում, նրանց պահման վայրերում իրականացվեց առողջական վիճակի հսկողություն, համաճարակաբանական դիտարկում (լաբորատոր նմուշառում, տվյալների բազայի վարում) եւ հակահամաճարակային ռեժիմի ապահովում (ախտահանում)՝ սահմանելով շուրջօրյա հերթապահություն, ինչը հնարավորություն ընձեռեց հիվանդանոցային մակարդակում հիվանդների հոսքերի կառավարման, առանձին հիվանդանոցների վերապրոֆիլավորման, վարակի հսկողության պահանջների ներդրման աշխատանքները կազմակերպելու, ինչպես նաեւ պատշաճ բժշկական օգնություն ապահովելու համար: Միաժամանակ, Երեւանում, մարտ-մայիս ամիսներին ձեռնարկվեցին միջոցառումներ կորոնավիրուսային հիվանդության հաստատված դեպքերի հոսպիտալացման ուղղությամբ»,- ասվում է հաղորդագրության մեջ: Այս համատեքստում կենտրոնի մասնագետների կողմից շարունակաբար կազմակերպվել է նաեւ կորոնավիրուսային հիվանդությամբ պացիենտների հետ շփված անձանց ինքնամեկուսացումը, որոնց անձնական տվյալները հավաքագրվել, մուտքագրվել են ԱՐՄԵԴ առողջապահական էլեկտրոնային միասնական համակարգ եւ տրամադրվել պարետատանը՝ ինքնամեկուսացումն ապահովելու համար (նշված գործընթացը կրում է շարունակական բնույթ): Օգտագործելով ազգային կենտրոնի մասնագիտական ներուժը՝ բժշկական կազմակերպություններում մեծ հոսքերի ժամանակ ապահովվել է վարակի հսկողության եւ հակահամաճարակային ռեժիմի պահպանման գործընթացի համակարգումը: Ապահովվել է նաեւ հակահահամաճարակային պահանջների մշակումը, կարողությունների գնահատումը, անձնակազմի ուսուցումը, սահմանված պահանջների կատարման եւ անհրաժեշտ պարագաներով հագեցվածության դիտարկումը, առանձին բժշկական կազմակերպություններում վարակի հսկողության, ինչպես նաեւ հակահամաճարակային ռեժիմի պահպանման անմիջական մասնակցությունը: Կորոնավիրուսային հիվանդության վերաբերյալ հանրության հարցերին պատասխանելու եւ իրազեկելու նպատակով 24/7 ռեժիմով ձեւավորվել էր «Օպերատիվ զանգերի կենտրոն», իսկ ազգային կենտրոնի պաշտոնական կայքում «Կորոնավիրուսային հիվանդություն» խորագրով ենթաէջ էր ստեղծվել, որտեղ օրական կտրվածքով թարմացվում են տվյալները եւ հիվանդության վերաբերյալ նորություններ տեղադրվում (https://ncdc.am/coronavirus/): Համավարակի կորոնավիրուսային հիվանդության համավարակի ազդեցությունը մեղմելու նպատակով, հիմք ընդունելով ինչպես միջազգային փորձը, այնպես էլ ԱՀԿ-ի կողմից իմունականխարգելման վերաբերյալ առաջարկությունները՝ մշակվել եւ հաստատվել են «Կորոնավիրուսային հիվանդության (COVID-19) համավարակի ընթացքում իմունականխարգելման միջոցառումների իրականացման» մեթոդական ուղեցույցը, որը հետագայում ներկայացվել է բոլոր բժշկական կազմակերպություններին՝ իրականացնելով հեռավար սկզբունքով քննարկումներ: Կորոնավիրուսային հիվանդության դեմ պայքարի եւ համավարակի հաղթահարմանն ուղղված աշխատանքներն այսօր էլ շարունակվում են։


Երեւանում մի շարք տեղական տուրքերի դրույքաչափեր բարձրացվեցին (տեսանյութ) - Լուրեր Հայաստանից - Թերթ.am 12:21 • 25.12.18 Երեւանի ավագանին ընդունեց Երեւան համայնքում տեղական տուրքերի 2019 թ. դրույքաչափերը սահմանելու նախագիծը, որով նախատեսվում է մի շարք տուրքեր բարձրացնել: 2019 թ. տուրքերի նախագիծն ընդունվեց բավականին թեժ մթնոլորտում։ Նախագծին դեմ էին արտահայտվում ԲՀԿ եւ «Լույս» խմբակցությունների ավագանու անդամները։ Նրանք դեմ քվեարկեցին տուրքերի բարձրացման նախագծին, սակայն «Իմ քայլը» դաշինքի 51 անդամները, կողմ քվեարկելով, կարողացան ընդունել փոփոխությունները։ Մասնավորապես, 2019 թվականին ոչ հիմնական շենքերի եւ շինությունների շինարարության թույլտվության համար տեղական տուրքը մինչեւ 20 քմ դեպքում բարձրացվել է 6000 ՀՀ դրամով կամ 40 տոկոսով, իսկ 20 եւ ավել քմ-ի դեպքում՝ 10000 ՀՀ դրամ կամ 40 տոկոսով: 2018 թ. դրույքաչափերն են համապատասխանաբար 15000 եւ 25000 դրամ։ Հեղուկ վառելիքի, սեղմված բնական կամ հեղուկացված նավթային գազերի վաճառքի թույլտվության համար տեղական տուրքն ավելանալու է 250000 ՀՀ դրամով կամ 71.43 տոկոսով՝ 350000 դրամից դառնալով 600000 հազար դրամ։ Սահմանվել են նաեւ առաջին անգամ կիրառվող բարձր տեղական տուրքեր։ Օրինակ՝ տեխնիկական եւ հատուկ նշանակության հրավառության իրականացնելու թույլտվության համար տնտեսավարողը 300 հազար դրամ պետք է վճարի օրացուցային տարվա համար։ Քաղաքապետ Հայկ Մարությանի համոզմամբ՝ փոփոխություններից խոշոր բիզնեսի մոտ ընդհանրապես ոչինչ չի զգացվելու, իսկ փոքրերի համար փոփոխությունը զգացվելու է շատ չնչին։


Լրատվություն Մամլո հաղորդագրություններ ՀՀ նախագահ, ՀՀ շախմատի ֆեդերացիայի նախագահ Սերժ Սարգսյանը ներկա է գտնվել մեկօրյա շախմատի փառատոն-ՄԱԿ-ի գավաթի խաղարկության բացմանը 19.09.2008 Նախագահը հետեւել է մրցաշարի ընթացքին: Միջոցառման բացման խոսքում սպորտի եւ երիտասարդության հարցերի նախարար Արմեն Գրիգորյանը նշել է, որ ավանդական դարձած այս մրցաշարն ավելի լայն թափ է ստանում, մեծանում է մասնակիցների թիվը` ընդգրկելով նաեւ մարզերը, ինչն ապացույցն է այն բանի, որ շախմատը մեր երկրում գնալով ավելի ու ավելի մեծ մասայականություն է վայելում: Հայաստանում ՄԱԿ-ի մշտական համակարգող Կ. Վիդալի խոսքով, շախմատի փառատոնի նպատակն էa նպաստել ՄԱԿ-ի առաքելության, արժեքների եւ սկզբունքների տարածմանը Հայաստանում: a87


text: Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության գլխավոր տնօրեն Մարգարետ Չենը օրերս հայտարարեց, որ «խոզի գրիպ» անվամբ հայտնի H1N1 վիրուսի համաճարակը կարելի է ավարտված համարել։ «Այս վիրուսի հետ կապված՝ մեր բախտը բերեց։ Այն մուտացիայի չենթարկվեց եւ ավելի վտանգավոր չդարձավ», - ասել է Չենը։ 2009-ի հունիսին Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը «խոզի գրիպը» հայտարարել էր որպես վտանգավորության ամենաբարձր՝ 6-րդ աստիճանի համաճարակ։ Համաճարակին դիմագրավելու նպատակով Հայաստանը անցած տարի պետբյուջեի միջոցներով ձեռք էր բերել «Տամիֆլյու» տեսակի թանկարժեք դեղամիջոցի մոտ 2000 դեղաչափ։ Ավելի ուշ, մոտ 18000 դեղաչափ Հայաստանին տրամադրեց Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը։ «Դեղամիջոցի միայն քիչ մասը օգտագործվեց եւ հիմա բավական պաշար կա», - «Ազատություն» ռադիոկայանին չորեքշաբթի օրը ասաց Առողջապահության նախարարության Պետական հիգիենիկ եւ հակահամաճարակային տեսչության գլխավոր մասնագետ Լիանա Թորոսյանը։ Հարցին, թե ինչպե՞ս են օգտագործվելու «Տամիֆլյու»-ի ավելացած դեղաչափերը, Լիանա Թորոսյանը պատասխանեց. - «Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը հիմա նաեւ խորհուրդ է տալիս, որպեսզի այդ պրեպարատները օգտագործվեն նաեւ սեզոնային գրիպի դեմ, որովհետեւ դա համարվում է հակավիրուսային հրաշալի միջոց, որի օգտագործման արդյունքը բավականին արդյունավետ կլինի»։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության գլխավոր տնօրենը, հայտարարելով համաճարակի ավարտի մասին, այդուհանդերձ զգուշացրել էր, որ հիվանդության առանձին դեպքեր եւ նոր բռնկումներ դեռեւս կարող են տեղի ունենալ։ Լիանա Թորոսյանը համոզված է, որ H1N1 վիրուսով վարակման նոր դեպքեր այս տարի կլինեն նաեւ Հայաստանում՝ այս տարվա աշնանը եւ հաջորդ տարվա գարնանը։


Շվեյցարիայի Ժնեւ քաղաքում Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձանի բացմանը Թուրքիայի արտգործնախարարությունից բացի արձագանքել է նաեւ Ժնեւում Թուրքիայի հյուպատոս Մեհմեթ Սաիթ Ույանըքը։ Այս մասին գրում է «Էրմենիհաբեր»-ը:


19:17 Վերին Խոտանան-Տաթեւ ավտոճանապարհին փրկարարներն արգելափակումից դուրս են բերել 13 բեռնատար ավտոմեքենա 19:17 18:44 Պաշտպանություն հայցող ավելի քան 9300 աֆղանստանցի տեղափոխվել է Գերմանիա 18:25 Ի՞նչ խոտաբույսեր օգտագործել առողջ քնի համար 18:14 Գիտնականները ենթադրել են, որ Սատուրնի արբանյակներից մեկի մակերեսի տակ օվկիանոս է թաքնված ՀՈՒՆՎԱՐԻ 22-Ի ՁԵՐ ՌՈՄԱՆՏԻԿ ՀՈՐՈՍԿՈՊԸ 09:00 «Ժողովուրդ». Վարորդների շրջանում նոր բունտ է հասունանում. սեղմված բնական գազի գինը կարող է բարձրանալ ապրիլից 08:53 «Հրապարակ». Հրանտ Մարգարյանը վերադառնո՞ւմ է. Իշխան Սաղաթելյանի դեմ արշավը հենց նա է ուղղորդում 08:46 «Ժողովուրդ». ՄԻՊ քվեարկությունը` երկուշաբթի. ինչպես կվարվի ընդդիմությունը 08:39 «Հրապարակ». SOCAR-ը փորձում է մտնել Հայաստան 08:32 «Ժողովուրդ». Դավիթ Տոնոյանի թիկնապահի մասով սկսված ծառայողական քննությունը փակվեց 08:29 Ֆրանսիայի նախկին նախագահի նախկին աշխատակիցներին ազատազրկել են հարցումներ անցկացնելու ժամանակ խախտումների պատճառով 08:25 «Փաստ». Թանկ սերմացուն եւ դառն իրականությունը 08:22 Գորիս-Սիսիան ճանապարհին բուք է. Ապարանում, Արագածում, Տիգրնաշենի ոլորաններում մերկասառույց է 08:18 «Փաստ». Առողջապահական տեսանկյունից իմաստ ունի՞ հունիսը «տեղափոխել» հունվար 08:11 «Փաստ». Պարտվածների «հաղթանակը» սեփական ժողովրդի նկատմամբ 08:04 «Հրապարակ». Գարիկ Սարգսյանը մի պաշտոնը մի քանի հոգու է խոստանում 07:57 «Փաստ». Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի նոր ղեկավարությունը` ՔՊ քարոզի՞չ 07:50 «Հրապարակ». Ռոմանոսը պատժել է Պալաչին. Նրան երթուղայինի գծից զրկել է