text: Աստղագիտություն, գիտություն երկնային մարմինների (մոլորակներ, աստղեր, միգամածություններ, միջաստղային նյութ, գալակտիկաներ եւ այլն) եւ նրանց հետ կապված երեւույթների (տարածական բաշխում, շարժումներ, ֆիզիկական բնույթ եւ վիճակ, փոխազդեցություն, առաջացում ու զարգացում եւ այլն) մասին։ Այն միաժամանակ մշակում է երկնային մարմինների դիտումները գործնական նպատակներով օգտագործելու մեթոդներ (ժամանակի ծառայություն, աստղագիտական կողմնորոշում, տիեզերական թռիչքների աստղագիտական կառավարում եւ այլն)։ Ըստ ուսումնասիրության օբյեկտների կամ մեթոդների աստղագիտությունը բաժանվում է մի շարք ենթաբաժինների։ Տիեզերական թռիչքների ժամանակ անհրաժեշտ ուղեծրերի ընտրության կապակցությամբ աստղագիտության մեջ ձեւավորվեց մի նոր բաժին՝ աստղադինամիկան, որն ուսումնասիրում է արհեստական երկնային մարմինների շարժումները։ Արեգակի, մոլորակների եւ աստղերի տեսանելի շարժումների պարբերականությունը աստղագիտական դիտումներով հաստատված առաջին օրինաչափություններից է։ Այն ընկած է ժամանակի որոշման եւ օրացույցների կազմման հիմքում։ Այդ պարբերականությունն օգտագործվում է նաեւ մի շարք երկնային երեւույթների (Արեգակի եւ Լուսնի խավարումներ, Արեգակի, Լուսնի եւ մոլորակների մերձեցումներ եւ այլն) կանխատեսման համար։ Այդ խնդիրները, նրանց լուծման համար կիրառվող գործիքների տեսությունը եւ մաթեմատիկական մեթոդները կազմում են աստղաչափության, ոլորտային ու գործնական աստղագիտությունների առարկան։ Մոլորակների շարժումների, Արեգակի ու Լուսնի խավարումների, պայծառ գիսավորների երեւույթները հին դարերում կապում էին Երկրի վրա տեղի ունեցող իրադարձությունների հետ եւ օգտագործում հասարակական կյանքի երեւույթների, մարդկանց ճակատագրի կանխագուշակման նպատակով։ Այդ հարցերով զբաղվող կեղծ գիտությունը՝ աստղագուշակությունը, ոչ մի գիտական հիմք չունի, սակայն ժամանակին զարկ է տվել աստղագիտական դիտումներին եւ դրանով իսկ նպաստել Աստղագիտության զարգացմանը։ Մեծ է աստղագիտության գիտական եւ գործնական նշանակությունը։ Այն սերտորեն կապված է մաթեմատիկայի, ֆիզիկայի, մեխանիկայի եւ մյուս գիտությունների հետ։ Օգտագործելով այդ գիտությունների մեթոդները՝ նաեւ իր հերթին զգալիորեն ազդել է նրանց զարգացման վրա։ Այսպես, երկնային մեխանիկայի հաջողությունները 17-րդ դարում խթանեցին այն ժամանակ ֆիզիկայի հիմնական բաժինը կազմող դասական մեխանիկայի զարգացմանը, որով դրվեց ճշգրիտ բնագիտության հիմքը։ Ավելի ուշ (20-րդ դար) աստղաֆիզիկական հետազոտությունները հանգեցրին նոր երեւույթների եւ նյութի՝ տիեզերական պայմաններում դրսեւորվող, գիտությանը մինչ այդ անհայտ հատկությունների բացահայտմանը, որը զգալիորեն նպաստեց ֆիզիկայի զարգացմանը։ Մասնավորապես, աստղերի ճառագայթման աղբյուրների ուսումնասիրությունը բերեց էներգիայի ջերմամիջուկային աղբյուրների հայտնագործմանը։ Միջազգային եզրի ծագում Բազմաթիվ լեզուներում գործածական է աստրոնոմիա եզրը. այն ծագում է հունարեն αστρονομία բառից, որը կազմված է άστρον (աստրոն՝ աստղ կամ համաստեղություն) en νόμος (նոմոս՝ Բնության օրենք), այսինքն՝ երկնային մարմինների օրինաչափությունների ուսումնասիրում։ Պատմություն Հին աշխարհ Աստղագիտությունը հնագույն գիտություններից է։ Դեռեւս Ք.ա. աստղագիտությունը բավականաչափ զարգացած էր Բաբելոնում, Եգիպտոսում, Չինաստանում, Հունաստանում։ Այսպես, մեր թվարկությունից 28 դար առաջ եգիպտական քրմերը որոշել են տարվա տեւողությունը, իսկ Արեգակի խավարումների կրկնության պարբերությունը (սարոս) հայտնի էր արդեն Ք. ա. 6-րդ դարում։ Ք. ա. 2-րդ դարում Հիպարքոսի կազմած աստղացուցակը պարունակում էր հազարից ավելի աստղերի երկնային կոորդինատները եւ պայծառության գնահատականները՝ աստղային մեծությունների պայմանական սանդղակով, որն առանց էական փոփոխությունների օգտագործվում է նաեւ մեր օրերում։ Կան պատմական վկայություններ Հին Հայաստանում աստղագիտական գիտելիքների բարձր մակարդակի մասին։ Վաղ ժամանակներում մարդիկ տեսել են, որ մի քանի լուսատուներ փոխում են իրենց դիրքն ուրիշ անշարժ աստղերի նկատմամբ։ Նրանք մեկ շարժվում են արեւելք, հետո հակառակ ուղղությամբ՝ գծելով օղակներ։ Այդ զարմանալի եւ տարօրինակ լուսատուները, որոնք իրենց ձեւով նման են աստղերին, մարդիկ կոչեցին մոլորակներ, այսինքն՝ ճանապարհը կորցրած, մոլորված։ Հին աշխարհում հայտնի է եղել հինգ մոլորակ, որոնք երեւում են անզեն աչքով։ Երկիրը չի համարվել մոլորակ եւ բացառիկ տեղ է գրավել տիեզերքում։ Այժմ հայտնի մոլորակներից երկուսը, որոնք անզեն աչքով չենք կարող տեսնել, հայտնաբերվել են վերջին դարերում՝ Ուրանը 1781 թվականին, Նեպտունը 1846 թվականին։ Մոլորակներն աստղերից տարբերվում են առկայծմամբ։ Մոլորակները, ինչպես նաեւ Երկրի արբանյակ Լուսինը, սեփական լույս չունեն։ Նրանք իրենց վրա ընկած Արեգակի լույսը հայելու պես անդրադարձնում են։ Երկրի ձեւի, Տիեզերքում նրա դիրքի եւ մոլորակային համակարգի կառուցվածքի վերաբերյալ ճիշտ մտքեր են արտահայտվել դեռեւս Ք. ա. 3-րդ դարում Էրատոսթենեսը որոշեց Երկրի շառավիղը, իսկ Արիստարքոս Սամոսացին գտնում էր, որ Երկիրը պտտվում է Արեգակի շուրջը։ Սակայն, մ. թ. 2-րդ դարում Պտղոմեոսի՝ իր ժամանակի աստղագիտական գիտելիքներն ամփոփող «Աչմագեստ» աշխատության մեջ շարադրված աշխարհի երկրակենտրոն համակարգը, որի համաձայն Արեգակը՝ մոլորակների հետ միասին պտտվում է Երկրի շուրջը, եկեղեցու հովանու տակ լայն տարածում ստացավ եւ գրեթե 15 դար անընդհատ իշխեց գիտության մեջ։ Աշխարհի երկրակենտրոն համակարգ Սովորական առօրյա դիտումների ժամանակ մարդկանց թվում է, որ Երկիրը անշարժ է, եւ նրա շուրջը արեւելքից դեպի արեւմուտք իրենց օրապտույտն են կատարում երկնային լուսատուները։ Այս մտածելակերպը ունեին նաեւ Հին Հունաստանի գիտնականներից շատերը։ Նշանավոր մաթեմատիկոս Պյութագորասը, ով համոզված էր, թե «թվերն են կառավարում աշխարհը», առաջիններից էր, ով արտահայտեց այն միտքը, որ Երկիրը գնդաձեւ է եւ Տիեզերքում գտնվում է առանց հենարանի։ Հին աշխարհի մեկ այլ հույն մտածող Դեմոկրիտը, ով ապրել է 400 տարի մեր թվարկությունից առաջ, գտնում էր, որ Արեգակը շատ անգամ մեծ է Երկրից, Լուսինը սեփական լույս չունի, իսկ Ծիր Կաթինը կազմված է հսկայական թվով աստղերից։ Հին աշխարհի մեծագույն գիտնական Արիստոտելը կարողացավ իմի բերել հավաքված գիտելիքները։ Արիստոտելի համաձայն, ամեն ծանր բան ձգվում է դեպի Տիեզերքի կենտրոն, որտեղ եւ կուտակվում ու առաջացնում է գնդաձեւ զանգված - Երկիր մոլորակը։ Մոլորակները գտնվում են հատուկ ոլորտներում, որոնք պտտվում են Երկրի շուրջը։ Այս համակարգում Երկիր մոլորակը գտնվում է անշարժ վիճակում եւ համակարգը կոչվեց երկրակենտրոն։ Մոտ երկու հազարամյակ նրա կարծիքները կասկածի չէին ենթարկվում, չնայած դեռեւս Ք. ա. 434 թվականինհին հույն գիտնական Անաքսագորասն արտահայտել էր այն կարծիքը, որ Արեգակը ոչ թե աստված է, այլ հսկայական շիկացած մարմին։ Հին աշխարհի մեկ այլ հույն ներկայացուցիչ Արիստարքոս Սամոսեցին պյութագորականների նման գտնում էր որ աշխարհի կենտրոնում է գտնվում Արեգակը, ոչ թե Երկիրը։ Նա առաջինն էր, ով փորձեց հաշվել Արեգակի չափերը եւ ըստ նրա տվյալների, այն Երկրից 300 անգամ մեծ ծավալ պետք է ունենար։ Սակայն նրա աշխատանքները մարդկանց չի հասել, եւ մարդկությունը մեկուկես հազարամյակ համոզված էր, որ Երկիրը աշխարհի անշարժ վիճակում գտնվող կենտրոնն է։ Դրան նպաստեցին Կլավդիոս Պտղոմեոսի հաշվարկները, որոնցով նա բացատրում էր մոլորակների շարժումները՝ դրանով վերջնականապես եւ հիմնավոր հաստատելով աշխարհի երկրակենտրոն ուսմունքը։ Պտղոմեոսը իր հայտնի աշխատանքում՝ «Աստղագիտության մաթեմատիկական տրակտատ»-ում, որը ավելի հայտնի է «Ալմագեստ» անվամբ, հաստատում է, ր յուրաքանչյուր մոլորակ հավասարաչափ շարժվում է փոքր շրջանագծով՝ էպիցիկլով, որի կենտրոնն անշարժ Երկրի շուրջը պտտվում է ավելի մեծ շրջանագծով՝ դիֆերենտով։ Դրանով նա կարողացավ բացատրել մոլորակների, այդ թվում նաեւ Արեգակի եւ Լուսնի շարժման յուրահատուկ վարքը։ Պտղոմեոսը հաստատել է այն միտքը, որ բոլոր երկնային երեւույթները տեղի են ունենում անշարժ եւ աշխարհի կենտրոնում գտնվող Երկրի շուրջը։ Դրա համար էլ աշխարհի երկկենտրոն համակարգը կոչվում է նրա անունով։ Պտղոմեոսով վերջանում է հունական հին աստղագիտության զարգացման շրջանը։ Աստղագիտության մյուս շրջանը արաբներով է պայմանավորված։ Բաղդադում, որը արաբական խալիֆայության մայրաքաղաքն էր, ստեղծվում են գիտակրթական հաստատություններ, որտեղ թարգմանվում էին հարեւան ժողովուրդների ու հիմնականում՝ հույն փոլիսոփաների եւ գիտնականների աշխատությունները։ Այսպիսով, Բաղդադը դառնում է Արեւելքի մշակութային կենտրոն։ Արաբների պատմական ծառայությունն այն է, որ նրանք փրկել են հույն մտածողների աշխատանքները։ Նրանք սովորել են գիտական այդ ժառանգությունը եւ հարստացրել դիտողական տվյալները։ Արաբների նվաճումները լրացնում են անվանի աստղագետներ Անանիա Շիրակացին Հայաստանում, ալ-Բիրունին, Օմար Խայամը, Ուլուգ բեկը, ովքեր ստեղծագործել են Միջին Ասիայում։ Միջին դարեր Միջին դարերում բարբարոս ցեղերի արշավանքների ժամանակ գրեթե ամեն ինչ մոռացվեց, եւ աստղագիտությունը խոր անկում ապրեց։ Այդ ժամանակաշրջանում եզակի երեւույթ էին Անանիա Շիրակացու աշխատությունները, որոնց մեջ վերածնունդ ապրեցին հույն մտածողների առաջադիմական գաղափարները։ 10 - 15 դարերում զգալի թվով աստղագիտական դիտումներ կատարվեցին արաբական երկրներում եւ Միջին Ասիայում։ Մասնավորապես հայտնի են Ուլուգբեկի (15-րդ դար) Սամարղանդում կատարած դիտումները։ 15 դարում արդյունաբերության եւ առեւտրի զարգացումը, հատկապես, ծովային ճանապարհորդությունները լուրջ ազդակ դարձան աստղագիտության ծաղկման համար։ Ն. Կոպեռնիկոսի, Գ. Գալիլեյի, Յ. Կեպլերի եւ Ի. Նյուտոնի աշխատություններով հիմնավորվեց եւ հաստատվեց աշխարհի արեւակենտրոն համակարգը։ Մոլորակների շարժման օրենքների հայտնագործումն (Յ. Կեպլեր) ու մեկնաբանումը (Ի. Նյուտոն) նշանավորեցին երկնային մեխանիկայի կամ տեսական աստղագիտության ծնունդը։ Այդ շրջանում աստղագիտությունն արդեն հիմնվում էր երկնային երեւույթների բնույթի իմացության վրա։ Դրա փայլուն ապացույցներից են Հալլեյի գիսաստղի հայտնվելը 1682-ին՝ տեսականորեն կանխագուշակված ժամանակ եւ, հատկապես, Նեպտուն մոլորակի հայտնադործումը 1846-ին՝ Լե Վերյե հաշվումների հիման վրա։ Աստղագիտության մեծ առաջընթացը կապված էր աստղադիտակների կիրառության հետ։ Աստղադիտակով Լուսնի, Արեգակի, մոլորակների եւ Ծիր Կաթինի դիտումներն առաջին անգամ կատարեց Գ. Գալիլեյը, 1610 թվականին։ Չնայած Գ. Գալիլեյի ինքնաշեն դիտակի պարզությանը եւ փոքր չափերին, այդ դիտումների շնորհիվ նա հայտնաբերեց Յուպիտերի չորս արբանյակները եւ արեւաբծերը։ Ծիր Կաթինի շերտը տարրալուծեց առանձին աստղերի, պարզեց Լուսնի մակերեւույթի վրա դիտվող գոյացումների բնույթը եւ այլն։ Ջ. Բրեդլին հայտնագործեց լույսի աբեռացիայի երեւույթը (1727), Մ. Լոմոնոսովը՝ Վեներայի մթնոլորտը (1761)։ Հայտնաբերվեցին նաեւ բազմաթիվ աստղակույտեր եւ միգամածություններ, կրկնակի եւ փոփոխական աստղեր։ Պ. Լապլասը մշակեց Արեգակնային համակարգի առաջացման իր վարկածը, որով սկիզբ առավ կոսմոգոնիան։ Ու. Հերշելի (18 դար), աստղերի բաշխման, Արեգակի ու աստղերի շարժումների եւ Ծիր Կաթինի կառուցվածքի վերաբերյալ հետազոտությունները նշանավորեցին աստղաբաշխության (աստղային աստղագիտության) ծնունդը։ 1830-ական թվականների չափվեցին մի քանի աստղերի հեռավորությունները (պարալաքսեր)։ Ավելի ուշ, մեծ թվով աստղերի հեռավորությունների, սեփական շարժումների եւ տեսագծային արագությունների չափումների հիման վրա, բացահայտվեցին Գալակտիկայում աստղերի շարժումների օրինաչափությունները, իսկ 1927-ին Յան Օորտը հայտնագործեց Գալակտիկայի պտույտը։ Աշխարհի արեգակնակենտրոն համակարգ Սակայն աստիճանաբար ձեւավորվում է նոր աշխարհայացք, որը լուսաբանում է մեզ շրջապատող աշխարհն այնպես, ինչպես կա իրականում։ Փորձ է արվում Երկիրը դասել իր տեղը՝ մոլորակների շարքում։ Այս ուղղությամբ մեծ դեր է ունեցել գիտնական Նիկոլայ Կոպեռնիկոսը։ 1543 թվականին, երբ Կոպեռնիկոսը մահամերձ պառկած էր իր անկողնում, տպագրվում է իր 40 տարվա աշխատանքի արդյունքը՝ «Երկնային ոլորտների պտույտների մասին» դասական աշխատությունը։ Նա Երկիրը համարելով մոլորակ եւ նշելով նրա իսկական տեղը մոլորակների մեջ, Նիկոլայ Կոպեռնիկոսը այսպես էր պատկերացնում աշխարհի կենտրոնում, նրա շուրջը շրջանագծով եւ հավասարաչափ արագությամբ պտտվում են մոլորակները՝ Մերկուրին, Վեներան, Երկիրը, Մարսը, Յուպիտերը եւ Սատուրնը։ Իսկ այս մոլորակներից դուրս գտնվում է անշարժ աստղերի ոլորտը։ Նոր ժամանակներ 19-րդ դարի վերջերից սպեկտրալ վերլուծությունը, լուսանկարչությունը, ատոմային ֆիզիկայի հետ միասին հիմք ծառայեցին աստղաֆիզիկայի զարգացմանը։ Շուտով աստղերի ներքին կառուցվածքի տեսական հետազոտությունը, աստղաֆիզիկայի տվյալների հիման վրա, օգնեց բացահայտելու նրանց էներգիայի աղբյուրները։ 1920-ական թվականներից, երբ խոշոր աստղադիտակների կառուցման շնորհիվ խիստ աճեց մեծ հեռավորությունների վրա գտնվող տիեզերական օբյեկտների դիտման հնարավորությունը, բուռն զարգացում ապրեց արտագալակտիկական աստղագիտությունը, որի ուսումնասիրության օբյեկտները մեր Գալակտիկայից դուրս գտնվող, սակայն նույն բնույթի հսկայական աստղային համակարգերը՝ արտաքին գալակտիկաները եւ նրանց ֆիզիկական խմբերն են (բազմագալակտիկաներ, գալակտիկաների կույտեր եւ ավելի բարձր կարգի համակարգեր)։ 1929 թվականին Էդվին Հաբլը հայտնագործեց Տիեզերքի դիտվող մասի ընդարձակման մասին վկայող Կարմիր շեղման երեւույթը, որը տեսականորեն կանխագուշակել էր Հ. Ֆրիդմանը (1922)։ Աստղագիտության կարեւորագույն արդյունքների մի մասը ստացվել է ռադիոաստղագիտության զարգացման շնորհիվ։ Եթե մինչ այդ երկնային մարմինների ու նրանցում ընթացող երեւույթների վերաբերյալ մեր բոլոր գիտելիքները հիմնվում էին այդ մարմինների արձակած լույսի ուսումնասիրության վրա, ապա ռադիոաստղագիտությունը հնարավոր դարձրեց այդ գիտելիքների խորացումը եւ ընդարձակումը երկնային մարմինների ռադիոճառագայթման դիտումներով։ Մասնավորապես, ռադիոգալակտիկաների եւ տիեզերական ռադիոճառագայթման քվազիաստղային աղբյուրների՝ քվազարների հայտնադործումը եւ ուսումնասիրումը խիստ նպաստեցին արտագալակտիկական աստղագիտության ու կոսմոլոգիայի լուրջ հաջողություններին։ Աստղագիտության մեջ մեծ հռչակ ունի Հաբլի աստղադիտակը։ Երիտասարդ աստղերի համակարգերի՝ աստղասփյուռների հայտնագործման ու ուսումնասիրության շնորհիվ (Վիկտոր Համբարձումյան, 1947) ամուր գիտական հիմքերի վրա դրվեց եւ արմատական նշանակություն ունեցող արդյունքների հասավ կոսմոգոնիան։ Նորագույն ժամանակներ Սկսած 1957 թվականից, երբ Խորհրդային Միությունում արձակվեց Երկրի առաջին արհեստական արբանյակը, աստղագիտությունը ապրեց որակական նոր թռիչք։ Արհեստական արբանյակների ու միջմոլորակային կայանների միջոցով կատարվող աստղագիտական դիտումները, որոնք ազատ են Երկրի մթնոլորտի աղավաղումներից, զգալիորեն րնդարձակել են աստղագիտության հնարավորությունները (արտամթնոլորտային աստղագիտություն)։ Մասնավորապես, հնարավոր է դարձել երկնային մարմինների ճառագայթման սպեկտրի մինչ այժմ անմատչելի մասերի դիտումները։ Խոստումնալից է Արեգակնային համակարգի անդամների ուսումնասիրությունը՝ մոտիկից (ավտոմատ տիեզերական կայանների միջոցով)։ Աստղագիտությունը Հայաստանում Աստղագիտությունը՝ որպես գիտություն, Հայաստանում ձեւավորվել է 7-րդ դարում՝ Անանիա Շիրակացու տիեգերագիտական ու տոմարագիտական աշխատություններով։ Շիրակացին ընդունել է Երկրի գնդաձեւությունը, ճիշտ բացատրել Արեգակի եւ Լուսնի խավարումները, Ծիր կաթինին վերագրել է աստղային բնույթ։ Աստղագիտության եւ տոմարագիտության հարցերը 11-րդ դարերում լրջորեն քննարկել է Հովհաննես Սարկավագը «Պատճեն տոմարի» աշխատության մեջ, որտեղ տվել է տոմարագիտության հարցերի լրիվ շարադրանքը եւ հայկական օրացույցը համեմատել այլ ժողովուրդների օրացույցների հետ։ Միջին դարերում Հայաստանի վանական բարձրագույն դպրոցներում (Գլաձոր, Տաթեւ) դասավանդվել են «Տիեզերագիտություն» եւ «Տոմարագիտություն» առարկաները։ Հայաստանում աստղագիտական հետազոտությունները տարվում են մի քանի աստղադիտարաններում (Երեւանի, Բյուրականի եւ Գառնիի)։ Աստղագիտական դիտումներ Աստղագիտությունը զբաղվում է Երկրի սահմաններից դուրս գտնվող մարմինների ու երեւույթների ուսումնասիրությամբ։ Աստղագետը միայն դիտում ու գրանցում է երկնային երեւույթները եւ իր գտած փաստերի հիման վրա անում է ընդհանրացումներ։ Այդ իսկ պատճառով, աստղագիտության ուսումնասիրման մեթոդները տարբերվում են Երկրի բոլոր գիտությունների ուսումնասիրությունների մեթոդներից։ Այդ դիտումներից ստացված փաստերը հենց կազմում են աստղագիտության հիմքը։ Ներկա ժամանակներում գիտնականների ձեռք բերած կուտակման համար պետք է եղել երկար ժամանակ, եւ այդ փաստերի ձեռք բերումը շարունակվում է մինչ այսօր։ Աստղագիտությունն ամենից առաջ դիտողական գիտություն է։ Աստղագիտության զարգացումն ավելի մեծ տեմպերով սկսեց առաջ գնալ, երբ իտալացի գիտնական Գալիլեո Գալիլեյը ստեղծեց առաջին հեռադիտակը, եւ հետո ստեղծվեցին աստղագիտական այլ գործիքներ։ Այդ տեսակ գործիքները մարդկանց հնարավորություն տվեցին ավելի ընդլայնել Տիեզերքի չափերը, հայտնաբերել նոր երեւույթներ եւ դրանք ուսումնասիրել տվյալ ժամանակի գիտության հնարավորություններին համապատասխան։ Դիտողական փաստերի առկայությունը եւ նրանց ընդհանրացումն ու ճիշտ լուսաբանումը զարգացնում են աստղագիտությունը։ Աստղագիտական չափման միավորներ Աստղագիտական միավորներից հայտնի է պարսեկը։ 1 պարսեկը հավասար է ՝ 3,086 × 1013 կմ։ Օրինակ Երկիր մոլորակին ամենամոտ գտնվող աստղի՝ Կենտավրոսից հեռավորությունը հավասար է 1,3 պարսեկ։ Պարսեկից բացի, աստղագիտական տարածություններն չափում են նաեւ լուսատարիով՝ այն հեռավորությունը, որ լույսը անցնում է մեկ տարում։ 1 լուսատարին հավասար է 9,46 × 1012 կմ։ 1 պկ = ա. մ. ≈ 206 265 ա. մ. = 3.08568 * 1016 մ = 3.2616 լուսային տարի։ 1000 պկ = 1 կպկ (կիլոպարսեկ) Գրականություն Համբարձումյան Վ. Տ., Աստրոֆիզիկան եւ աստղերի էվոլյուցիան, Երեւան, 1948։ Համբարձումյան Վ. Տ., Տիեզերքի էվոլյուցիայի պրոբլեմները, Երեւան, 1968։ Միրզոյան Լ. Վ., Երկնային մարմինների առաջացման մասին, Երեւան, 1956։ Թումանյան Բ. Ե., Վաթյան Լ. Ա., Ընղհանուր աստղագիտություն, Երեւան, 1960։ Թումանյան Բ. Ե., Հայ աստղագիտության պատմություն, (հ. 1 - 2), 1964 - 1968: Գրոմով Ս. Վ., Ռոդինա Ն. Ա., Անտարես հրատակչություն, Երեւան, 2009։ Տես նաեւ Վիկտոր Համբարձումյան Բյուրականի աստղադիտարան Տիեզերագիտություն Արեգակնային համակարգ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Բյուրականի աստղադիտարանի կայքէջ Հայկական Աստղագիտական Ընկերություն Բնական գիտություններ


Zham.am | Մարտակերտում, Մարտունու Կարմիր Շուկա համայնքում վնասազերծվելու է չպայթած զինամթերք. ԱԻՊԾ 20 Հունվար, 2021 15:23 Արցախի տարածքից հայտնաբերված չպայթած զենք-զինամթերքի վնասազերծման աշխատանքներ են նախատեսվում. Արցախի ԱԻՊԾ Վերջին օրերի որոնումներն արդյունք չեն տվել. ԱԻՊԾ Որոնողական աշխատանքներն իրականացվում են Հադրութի շրջանում եւ Քաշաթաղի շրջանի հարավային թեւում. ԱՀ ԱԻՊԾ Մարտակերտի զորամասերից մեկի հարակից տարածքում հայտնաբերվել է զոհված զինծառայողի մասունք. ԱՀ ՆԳՆ ԱԻՊԾ Փետրվարի 15-ից դադարեցված որոնողական աշխատանքները վերսկսվել են. Արցախի ԱԻՊԾ Արցախի Մարտակերտ քաղաքում եւ Մոխրաթաղ համայնքում, ինչպես նաեւ Մարտունու շրջանի Կարմիր Շուկա համայնքում հունվարի 20-ին, չպայթած զենք-զինամթերքի վնասազերծման աշխատանքներ են նախատեսվում:


source: fineweb

text: Հայերը Ֆրանսիայում |Ուշադրություն, այս հոդվածը կամ հոդվածի բաժինը փաստերի եւ տեղեկությունների ճշտման կարիք ունի։ Քննարկման էջում պետք է լրացուցիչ բացատրություններ լինեն |Ուշադրություն, այս հոդվածն աղբյուրների կարիք ունի։ Դուք կարող եք օգնել նախագծին՝ գտնելով բերված տեղեկությունների հաստատումը վստահելի աղբյուրներում եւ ավելացնելով այդ աղբյուրներին հղումները հոդվածին։ Անհիմն հղումները ենթակա են հեռացման։ |Ֆրանսիահայեր| |Ֆրանսիայի դրոշը| |Ընդհանուր քանակ| 800.000 |Բնակեցում| |Լեզու(ներ)| |Հայերեն, ֆրանսերեն| |Հավատք(ներ)| |Հայ Առաքելական եկեղեցի, Հայ Կաթոլիկ եկեղեցի, Հայ Ավետարանական եկեղեցի| Առաջին հայերը Ֆրանսիայում հաստատվել են վաղ միջնադարում՝ 6-րդ դարում։ Նրանց թիվը աստիճանաբար ավելացել է հատկապես Կիլիկիայի հայկական պետության անկումից (XIV դար) հետո, ապա՝ XV-XVI դարերում, երբ հայկական փոքրաթիվ գաղութներ հիմնվեցին Մարսելում, Փարիզում եւ մի քանի այլ քաղաքներում։ Հայերը Ֆրանսիայում բնակվում են հիմնականում Փարիզ, Մարսել, Վերսալ, Լիոն, Նիցցա, Պուատիե, Լա Ռոշել, Բորդո, Սեն Շամոն, Վիեն, Վալանս եւ այլ քաղաքներում։ Սրանք Ֆրանսիայի ամենահայաշատ քաղաքներն են, որտեղ հայերը հայտնվել են դեռ վաղ միջնադարում։ Աղբյուրները հիշատակում են Սիմոն եպիսկոպոսին, ով 591 թ.-ին հյուրընկալել է Տուր քաղաքի մայր եկեղեցում։ Ֆրանսիացիների եւ հայերի միջեւ ռազմական եւ առեւտրական հարաբերությունները զարգացել են 11-14-րդ դդ.-ում՝ խաչակրաց արշավանքների եւ Կիլիկյան հայկական թագավորության ժամանակաշրջանում՝ մասնավորապես Լուսինյանների օրոք, երբ բազմաթիվ ռազմական, ինչպես նաեւ «ամուսնական դաշինքներ» են կնքվել հայ եւ ֆրանկ ազնվականների միջեւ։ Ֆրանսահայ համայնքը մասնավորապես ստվարացավ, երբ Մեծ եղեռնից փրկված արեւմտահայ գաղթականների հազարավոր ընտանիքներ եւ որբեր հաստատվեցին Ֆրանսիայում։ Եվ պատահական չէ, որ Ֆրանսիայում մեծ թիվ են կազմում Ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձանները։ 2003 թ.-ի ապրիլի 24-ին Փարիզի կենտրոնում տեղադրվեց Դավիթ Երեւանցու՝ Կոմիտասի 4-մետրանոց բրոնզե արձանը՝ «Երգահան Կոմիտասի եւ 1915 թ.-ին Օսմանյան կայսրությունում իրականացված 20-րդ դարի առաջին ցեղասպանության զոհ 1.5 միլիոն հայերի հիշատակին» մակագրությամբ։ Ներկայումս Ֆրանսիայում ապրող հայերի թիվը 900 հազար է։ Ֆրանսահայ համայնքի ձեւավորումից ի վեր ստեղծվել են բազում դպրոց-վարժարաններ, հասարակական, բարեգործական եւ մշակութային կազմակերպություններ, որոնք հայապահպանության յուրահատուկ կենտրոններ են։ Այս առումով անգնահատելի դեր ունեն Համազգային ամենօրյա վարժարանը, Հայ բարեգործական ընդհանուր միության Ֆրանսիայի մասնաճյուղը, «Ազնավուրը Հայաստանին» բարեգործական կազմակերպությունը եւ այլն։ Ֆրանսիայի շատ քաղաքներում փողոցները կրում են Հայաստանի աշխարհագրական վայրերի եւ նշանավոր հայերի անուններ։ Օրինակ՝ Լիոնում կա Հայաստան անունով, Վալանսում՝ Երեւան անունով փողոցներ եւ այլն։ Մեծ թիվ են կազմում նաեւ Ֆրանսիայի եւ Հայաստանի քույր քաղաքները, ինչպիսիք են Փարիզն ու Երեւանը, Բանյոն ու Վանաձորը, Վալանսն ու Իջեւանը եւ այլն։ Տես նաեւ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]


Արթուրը եւ Ուրդալակի վրեժը (ֆիլմ) - Վիքիպեդիա՝ ազատ հանրագիտարան Արթուրը եւ Ուրդալակի վրեժը (ֆիլմ) անգլ.՝ Arthur and the Revenge of Maltazard ֆլեշբեք ֆիլմ եւ ֆենթեզի ֆիլմ դեկտեմբերի 3, 2009, նոյեմբերի 26, 2009 եւ 2009 Ֆրեդի Հայմոր, Միա Ֆերրոու, Սելենա Գոմես, Ֆերգի, Ջիմմի Ֆելլոն, Սնուփ Դոգ, Will.i.am, Լոգան Միլլեր, Լու Ռիդ, Պենի Բալֆուր, Ժան-Պոլ Ռուվ, Ռոն Քրոուֆորդ, Eric Cartman?, Միլեն Ֆարմեր, Rohff?, Ժակ Ֆրանց, Robert Stanton?, Ռոբերտ Ստենթոն, Ասա Բատերֆիլդ, Ժերար Դարմոն, Միշել Դյուշոսսուա, Ֆրեդերիկ Տեստոտ, Bernard Alane? եւ Saïd Amadis? 65 միլիոն $ Արթուրը եւ Ուրդալակի վրեժը, Լյուկ Բեսոնի ֆիլմերից։ Պրեմիերան կայացել է 2009 թվականի 2/10 դեկտեմբերին։ Տասերկուամյա Արթուրը Բոնգո Մատասալա ցեղի կողմից ենթարկվում է տարատեսակ փորձությունների։ Նա մեկ պետք է բնության մեջ մենակ մնար, մեկ՝ միաձուլվեր բնապատկերներին, մեկ՝ միայնակ մնար կենդանիների հետ։ Եվ հենց այդ ժամանակ էլ Արթուրը անհամբերությամբ սպասում էր լուսնային տասներորդ ցիկլի ավարտին, որպեսզի միավորվի Սելենայի հետ։ Վերջապես մոտենում է այդ երկար սպասված գիշերը, երբ ցիկլը պետք է ավարտվեր, սակայն Արթուրի հայրը անսպասելիորեն հայտարարում է, որ տղային վտանգ է սպառնում, քանի որ նա ալերգիկ է, եւ արձակուրդները տատիկի տանը վաղուց ավարտված են, արդեն ժամանակն է տուն վերադառնալու։ Արթուրը հուսահատված էր։ Ճանապարհ ընկնելուց հետո հանկարծ Արթուրին մոտենում է մի փոքրիկ սարդ եւ նրան փոխանցում բրնձի հատիկ, որի վրա գրված էր HELP։ Արթուրը հասկանում է, որ մինիպուտներին եւ իր սիրելիին օգնություն է անհրաժեշտ։ Նա հասկանում է, որ ինչ էլ պատահի պետք է օգնության հասնի։ Եվ ահա բախտը ժպտում է նրան. Հայրը բենզալցակայանում կանգնեցնում է մեքենան, մայրը պետքարան է գնում, իսկ Արթուրը ծեր Ալֆրեդին փաթաթում է ծածկոցով այնպես, որ բոլորը կարծեն թե ինքն է։ Արթուրը վերադառնում է տատիկի եւ պապիկի տուն։ Բոնգո Մատասալան նրանց խանգարելու համար փորձում էր աստղադիտակի օգնությամբ խառնել ամեն ինչ, սակայն նրա պլանները չեն իրականանում, քանի որ ամպերը ամբողջովին փակել էին լուսինը։ Այդ ժամանակ նա դիմում է լիանաների օգնությանը, քանի որ նրանք մահացու վտանգավոր են։ Լիանան սեղմում է տղային այնքան ուժեղ, որպեսզի նա կամաց-կամաց քամվի մինչեւ վերջին կաթիլը։ Կաթիլներից մեկը ընկնում է Մաքսի տան վրա եւ նա պատմում է Արթուրին եղելությունը։ Արթուրը հասնելով քաղաք այնտեղ չի գտնում ոչ մեկի եւ կարելի է ասել ոչինչ։ Մտածելով, որ կատարվել է սարսափելի մի բան, փնտրում եւ ի վերջո գտնում է Արքային, ով տալիս է հարցերի պատասխանը։ Ըստ նրա Սելենան ամբողջ օրը պատրաստվել է Արթուրի հետ հանդիպմանը եւ քանի որ նա չէր եկել շատ է տխրել։ Իսկ երբ Սելենան հայտնվել է դարպասների մոտ Ուրդալակը նրան գողացել եւ գերի է վերցրել, որպեսզի մտնի քաղաքը։ Ուրդալակը ցանկանում է գնալ Արթուրի պապիկի տուն, նա հասկացել է եւ շատ է ուզում մարդ դառնալ, եւ հենց ինքն է բրնձի հատիկին գրված հաղորդագրություն ուղարկել Արթուրին, վստահ լինելով, որ նա երբեք չի մերժի օգնել փոքրիկ արարածներին։ Ուրդալակը սպառնալով վերջ դնել Սելենայի կյանքին, պահանջում էր, որ իրեն թույլ տան մոտենա աստղադիտակին։ Արթուրը վերջին պահին փրկում է իր սիրելիին, սակայն Ուրդալակը արդեն դարձել էր երկու մետրանոց հրեշ։ Նա ջարդում է աստղադիտակը եւ Արթուրը մնում է մինիպուտի կերպարանքով։ Ֆրեդդի Խայմոր - Արթուր (անգլ.՝ Freddie Highmore) Սելենա Գոմես - արքայադուստր Սելենիա Միա Ֆերրոու - Մարգարիտա (անգլ.՝ Mia Farrow) Պեննի Բալֆուր - Ռոզա, Արթուրի մայրիկը (անգլ.՝ Penny Balfour) Ռոբերտ Ստենոն - Արման, Արթուրի հայրիկը Մետյու Գոնդեր - Դարկոս, Ուրդալակի տղան Լու Ռիդ - Ուրդալակ Այս կինոնկարը ունի խաղային, 3D եւ այլ սցենարներ։ Ֆիլմի առաջին մասը նկարահանվել է գրքի առաջին երկու մասի հիման վրա, որտեղ Արթուրի պապիկի անունը Արչիբալդ էր, երրորդ մասի սկբում հիշատակվում է Սյուշո։ Հետաքրքիր է նաեւ այն, որ ֆիլմի առաջին եւ երկրորդ մասերում դերասանները տարբեր են։ Գիրքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Լյուկ Բեսոնի «Արթուրը եւ Ուրդալակի վրեժը» գիրքը պատկանում է նրա Արթուրի մասին պատմող գրքերի երրորդ հրատարակությանը։ 2010 թվականին հրատարակվում է գրքերի երկրորդ տպաքանակը։ Այնտեղ սյուժեն ավելի մոտ էր ֆիլմին եւ լի էր նկարազարդումներով։ Կարծիքները[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Արեւմուտքում ֆիլմը արժանացավ քննադատությունների։ Մեթյու Թոռները, ով ներկայացնում էր Լոնդոնը հինգ աստղից միայն միայն մեկ աստղ գնահատեց ֆիլմը, նշելով, որ լավն է հնչյունավորումը՝ հատկապես չարագործի կերպարը, սակայն դժգոհ էր վատ ռեժիսուրայի եւ սցենարի համար։ Հունաստանի ներկայացուցիչ Ժոզեֆ Պրոիմակիսը նշանակեց ընդամենը կես աստղ։ Սակայն Ռուսաստանում դրական արձագանքները ավելի շատ էին, քան բացասականը։ Օրինակ Ալյոնա Սիչյովան ProfiCinema կայքում գրում է, որ այս կինոնկարը պետք է դիտարկել, որպես մի մեծ պատմություն, նա հիացած էր մինիպուտների հրաշք աշխարհով, որտեղ իրադարձությունները կատարվում են հետաքրքիր ու դինամիկ։ Օլեգ Դենեժկան նույնպես նշում է մի շարք պլյուսներ։ Նա պնդում է, որ մուլտֆիլմը դրական է, չնայած մի փոքր տխրություն կա։ Քննադատը նկատում է նաեւ, որ ֆիլմում գործողությունները դեռեւս չավարտված, սկսվում են նոր գործողություններ։ «Արթուրը եւ Ուրդալակի վրեժը» Archived 2016-03-06 at the Wayback Machine. Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Արթուրը_եւ_Ուրդալակի_վրեժը_(ֆիլմ)&oldid=7629915» էջից


Նախագահ Արմէն Սարգսեանի դասալքութիւնը - yerkir.am Եթէ հայրենիքի գոյավիճակը վտանգի մատնուած չըլլար, ՀՀ Նախագահ Արմէն Սարգսեանի հրաժարականը կարելի էր ընդունիլ ըմբռնումով եւ անցնիլ։ Բնական պայմաններու տակ, մեկնելով ողջախոհութենէ եւ քաղաքական պատշաճութենէ, կարելի էր շնորհակալութիւն յայտնել Նախագահին՝ հայրենիքին ու ազգին մատուցած իր ծառայութեան համար ու անցնիլ։ Ցաւալիօրէն հայրենիքի պայմանները բնական չեն։ Ողբալիօրէն անոր գոյութենականութեան կը սպառնան մռայլ օրեր եւ դաժան զարգացումներ։ Այս կացութեան մէջ Հանրապետութեան Նախագահի պաշտօնը թերեւս միակ ապաւէնն է պատուար կանգնելու ընդդէմ Հայաստանը այս անկումային ճակատագրին առաջնորդող մենատիրութիւն հաստատած երկրի գործադիր իշխանութեան եւ օրէնսդիր մարմնին։ Պիղատոսեան յատկութեամբ Նախագահ Սարգսեան կը լուայ իր ձեռքերը եւ կը մեկնի։ Ան փախուստ կու տայ իր պատասխանատուութենէն եւ կը փորձէ բացառել իր հաշուետուութիւնը, որ ան պարտական է ու պիտի մնայ պարտական հայրենիքին եւ Սփիւռքին։ Պրն. Սարգսեան հանգիստ սրտով ու հանդարտ խղճով կը լքէ իր պաշտօնը այն պահուն, երբ իր նախագահած երկիրը աստիճանաբար կը քանդուի արտաքին թշնամի ուժերու հարուածներով, ազգը փուլ կու գայ երկրի ներքին ուժերու դաւադրութեամբ։ Ան կը մեկնի մեր ժողովուրդի անժամանցելի իրաւունքներու անէացման վտանգի խոր գիտակցութեամբ։ Թափող ջուրի ո՛չ մէկ կաթիլ կ՚ընդունի, որ ին՛ք է պատասխանատու պատահած ջրհեղեղին։ Բայց մեր երկիրը ողողող ջրհեղեղին մէջ Պրն. Սարգսեան կաթիլ մը չէր, այլ՝ իր ստանձնած պաշտօնի բերումով ան ջրվէժ մըն էր։ Երկրի ղեկավարութեան մէջ ջրհեղեղէն ետք առաջնորդին ինքնակամ հեռացումը երկչոտութեան մեծագոյն ապացոյցն է։ Պրն. Սարգսեանի պարագային երկչոտութիւն վերագրելը թերեւս մեղմագոյն մեղադրանքն է որ, ինչպէս իր պաշտօնավարութեան անցնող չորս տարիները կը վկայեն, ան սիրով պիտի ընդունի։ Բայց Պրն. Սարգսեանի հրաժարականը ներկայ պայմաններու տակ շատ աւելին է քան լոկ երկչոտութիւն։ Անոր հրաժարականը աղաղակող դասալքութիւն է։ Անշուշտ, ինչպէս իր հրաժարականի բացատրութեամբ կը փորձէ ապացուցել, ան ինքզինք կը նկատէ անմեղ եւ ամբողջ մեղքը կը բարդէ ՀՀ Սահմանադրութեան եւ եւ անկէ բխող պետական կառոյցին վրայ։ Պրն. Սարգսեան հրաժարելու իր որոշումը կ՚արդարացնէ այն հիմամբ, որ Սահմանադրութիւնը սահմանափակած է իր հեղինակութիւնը, իր ձեռքերը կապուած են եւ ազդու գործ կատարելու կարողութենէ զրկուած է։ Ի զուր ինքնարդարացում մըն է այս երեմիականը, որովհետեւ Սահմանադրութիւնը Հանրապետութեան Նախագահին կը տրամադրէ անչափելի հեղինակութիւն եւ լիազօրութիւններ՝ հակակշռելու կամ խափանելու կառավարական որոշումներ ու սանձարձակութիւններ ներքին թէ արտաքին բնագաւառներու մէջ։ Նախագահ Սարգսեան ի՛նք անտեսեց եւ ջլատեց սահմանադրութեամբ նախագահին տրամադրուած հեղինակութեան եւ ուժը կռուանները։ Յետադարձ ակնարկով այսօր որքա՜ն ակներեւ է իր կրաւորականութիւնը սահմանադրական իրաւասութիւններուն նկատմամբ։ Եւ այսպէս, Պրն. Սարգսեան կը հեռանայ։ Կը հեռանայ այնպիսի պահուն, երբ իր ներկայութեամբ ու աւելի նախաձեռնող նախանձախնդրութեամբ պէտք է հեղինակութեան կորիզը դառնար հաւաքականօրէն մեզի սպառնացող վտանգներուն։ Իբրեւ բազմակողմանի գիտելիքներու տէր մարդ, Պրն. Սարգսեան վստահաբար գիտէ Հռովմէացի քաղաքական գործիչ Մարքուս Թուլիուս Կիկերոնի երկու հազար տարի առաջ հնչեցուցած ահազանգը, թէ «Ազգ մը կրնայ դիմանալ իր տխմար, նոյնիսկ փառասէր առաջնորդներուն։ Բայց ան չի կրնար դիմանալ ներքին դաւաճանութեան։ Որովհետեւ, դաւաճանը չի ներկայանար իբրեւ դաւաճան, այլ՝ ան կը խօսի իր զոհերուն լեզուով եւ կը դիմէ մարդոց սրտին խորքը պահուած ստոր զգացումներուն։ Ան կը փճացնէ ազգի ոգին։ Ան կը գործէ գիշերուան մթութեան մէջ գաղտօրէն եւ թաքուն՝ քանդելու համար երկրին հիմերը։ Ան կը վարակէ քաղաքական մարմինը, որպէսզի ազգը այլեւս չկարենայ տոկալ։» Այս գիտակցութեամբ, Պրն. Սարգսեանի կամովի հեռացումը կարելի չէ բացատրել բացի դասալքութեամբ։ Դասալքութեան ահաւորը կը կայանայ այն գիտակցութեան մէջ, որ մեր հաւաքական իրաւունքները անէացնողները պիտի շարունակեն հետամուտ ըլլալ իրենց օտարածին առաքելութեան։ Նախագահ Սարգսեան քաջատեղեակ է այդ առաքելութեան նպատակներուն.- ա. Մասնատուած ու փոքրացած Արցախի Հանրապետութեան վերջնական միաձուլում Ատրպէյճանի տարածքին մէջ։ բ) Հայաստան-Թուրքիա ներկայ սահմանագծի վերջնական ճանաչում (սահմանագիծ մը, որ իրաւականօրէն չէ հաստատուած եւ պէտք չէ հաստատուի, այնքան ատեն որ Թուրքիա ապօրինաբար բռնագրաւած կը պահէ հայութեան հայրենական տարածքները՝ սահմանին միւս կողը։) գ) Հրաժարում Սեւրի Դաշնագրէն։ դ) Իրաւականօրէն մերժում Ուիլսընի Իրաւարար Վճիռին։ ե) Սփիւռքը հայրենիքէն օտարացնելու աւելի խորացում։ զ) Հայ Դատը դարձնել իմաստազուրկ եւ ժամանակավրէպ։ է) Շարունակել հետապնդումը հայրենի ժողովուրդի ապազգայնացման։ Հայաստանի ու հայութեան սպառնացող այս հեռանկարներով կը հեռանայ Հայաստանի Հանրապետութեան Նախագահը։ Կը հեռանայ սովորական ճամբորդի նման, բայց դասալիքի ցուպը ձեռին։ Յունուար 24, 2022 15 Փետրվարի 2022, 23:44Տէ՞րն ենք մեր երկրին 29 Հուլիսի 2021, 16:44Դո՛ւք մենք չենք 13 Ապրիլի 2021, 22:49Հայութեան ապաւէնը Լիբանանէն մինչեւ Հայաստան 31 Օգոստոսի 2020, 23:42Արթուր Մկրտչյան՝ Արցախի հետոս 26 Օգոստոսի 2020, 22:01Եթէ Դաշնակցութիւնը իշխանութիւն ըլլար 24 Հուլիսի 2020, 21:41 Խանասորի աւանդը 20 Հուլիսի 2020, 23:16Անոնք ազգ-բանակ են. Սեդօ Պոյաճեան 24 Հունիսի 2020, 22:40Քաղաքական շնականութիւնը Սահմանադրական դատարանի ճամբով 14 Հունիսի 2020, 22:55Բա՛ւ է Հայաստանի համար երեք տասնամեակներու ձախողած ղեկավարութիւն. Սեդօ Պոյաճեան 30 Մարտի 2020, 12:05Ամերիկա, Ամերիկա...


source: wikipedia

text: Դեկտեմբերի 9, տարվա 343-րդ (նահանջ տարիներին՝ 344-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 22 օր։ Դեպքեր 1918 - Հայ-վրացական զինված ընդհարում, որը տեւեց մինչեւ դեկտեմբերի 31-ը։ 1948 - ՄԱԿ-ի գլխավոր ժողովը վավերացրեց ցեղասպանության պայմանագիրը (կոնվենցիա)։ 2018 - Հայաստանում տեղի ունեցան Ազգային Ժողովի արտահերթ ընտրություններ։ Ծնունդներ 1608 - Ջոն Միլթոն, անգլիացի բանաստեղծ (վ. 1674)։ 1717 - Իոհան Իոհաիմ Վինկելման, գերմանացի հնագետ (մ. 1768) 1842 - Պյոտր Կրոպոտկին, ռուս հեղափոխական, անարխիզմի տեսաբան, աշխարհագրագետ-երկրաբան 1883 - Հակոբ Օշական, արեւմտահայ հայտնի գրող, ուսուցիչ եւ մանկավարժ 1904 - Արուս Ասրյան, թատրոնի եւ կինոյի հայ մեծանուն դերասանուհի, անվանի ռեժիսոր Վարդան Աճեմյանի կինը 1905 - Իննոկենտի Գերասիմով, ռուս աշխարհագրագետ։ 1916 - Քըրք Դուգլաս, ամերիկացի հանրահայտ դերասան, Հոլիվուդյան կենդանի լեգենդներից մեկը, ճանաչված դերասան Մայքլ Դուգլասի հայրը 1985 - Էռնեստո Ինարկիեւ, ռուսաստանցի շախմատիստ, գրոսմայստեր (2002) 1987 - Հիկարու Նակամուրա, ճապոնական արմատներով ամերիկացի շախմատիստ, գրոսմայստեր (2003) Մահեր 1957 - Ռուզաննա Վարդանյան, թատրոնի հայ դերասանուհի (ծ. 1898) 1958 - Լեւոն Օրբելի, ֆիզիոլոգ, ակադեմիկոս (ծ. 1882) 1964 - Ասատուր Ասատրյան, հայ գրականագետ (ծ. 1903)։ 1970 - Արտեմ Միկոյան, ավիակոնստրուկտոր (ծ. 1905)։ 2010 - Հերման Գոլց, գերմանացի գիտնական, աստվածաբան Տոներ Կաշառակերության դեմ պայքարի միջազգային օր


text: Հովհաննես Կոստանդինի Այվազովսկի (, ), Հովհաննես (Իվան) Կոստանդինի Հայվազովսկի, աշխարհահռչակ հայազգի հանճարեղ ծովանկարիչ Հայաստանում, Պետերբուրգի, Հռոմի, Ֆլորենցիայի, Շտուտգարտի, Ամստերդամի գեղարվեստի ակադեմիաների անդամ, Ռուսական աշխարհագրական ընկերության անդամ (1853), Ռուսական կայսրության պատվավոր ծովակալ, Ռուսաստանի կայսերական ակադեմիայի անդամ։ Լինելով համաշխարհային համբավ ունեցող նկարիչ՝ գերադասում էր ապրել եւ աշխատել իր ծննդավայր Ղրիմում։ Առավել հայտնի է իր ծովանկարներով, որոնք կազմում են նրա գործերի կեսից ավելին։ Այվազովսկին համարվում է բոլոր ժամանակների ամենամեծ ծովանկարիչներից մեկը։ Այվազովսկիների տոհմի ծագում Հովհաննես Այվազովսկին ծնվել է Կոստանդին (Գեւորգ) եւ Հռիփսիմե Այվազովսկիների ընտանիքում 1817 թվականի հուլիսի 17 (հին տոմարով՝ հուլիսի 29)-ին։ Թեոդոսիայի հայոց եկեղեցու քահանան գրանցել է, որ ծնվեց «Յովհաննէսը՝ Գէորգ Այվազեանի որդին»։ Այվազովսկու նախնիները Գալիցիայի հայերից էին, որոնք XVII դարում Գալիցիա էին գաղթել Արեւմտյան Հայաստանից։ Հայտնի է, որ նրա ազգականները Լվովի շրջակայքում մեծ հողակտորների սեփականատերեր են եղել։ Այդուհանդերձ, Այվազովսկու ծագումն առավել ճշգրիտ արձանագրած որեւէ փաստաթուղթ չի պահպանվել։ Նրա հայրը Թեոդոսիա տեղափոխվելուց հետո էլ իր ազգանունը շարունակել է գրել լեհականացված ձեւով՝ «Գայվազովսկի»։ Ինքը՝ Այվազովսկին, ինքնակենսագրության մեջ հոր մասին գրում է, որ նա իր եղբայրների հետ վեճի պատճառով դեռ պատանեկության տարիներին Գալիցիայից տեղափոխվել է Դանուբյան իշխանություններ (Մոլդովա, Վալախիա), որտեղ զբաղվել է առեւտրով։ Այդտեղից էլ հետագայում տեղափոխվել է Թեոդոսիա։ Գեւորգ կամ Կոնստանդին Հայվազովսկին մի քանի լեզու է իմացել, այդ թվում՝ հայերեն, թուրքերեն, լեհերեն, ռումիներեն, գնչուերեն։ Կենսագրություն Մանկություն եւ պատանեկություն Նկարչի հայրը եղել է Մոլդովայից գաղթած հայ մանր առեւտրական Գեւորգ Գրիգորի Այվազը (Հայվազը, ապա՝ Կոստանդին Հայվազովսկին) Այվազովսկին (1771-1841) Թեոդոսիա, Ղրիմ տեղափոխվելուց հետո ամուսնացել է տեղացի մի հայուհու՝ Հռիփսիմեի (1784-1860) հետ։ Նրանց ընտանիքում էլ ծնվել է ապագա աշխարհահռչակ ծովանկարիչը։ Գեւորգի եւ Հռիփսիմեի ամուսնությունից ծնվել են երեք դուստր եւ երկու որդի՝ Հովհաննեսը եւ Սարգիսը (վերջինս հետագայում, սրբակրոնության ուխտ ընդունելով, ստացել է Գաբրիել անունը. տարիների ընթացքում Գաբրիել Այվազովսկին հասավ արքեպիսկոպոսի աստիճանի)։ Գեւորգ Հայվազովսկու առեւտրական գործերը սկզբնական շրջանում հաջող են ընթացել, բայց 1812 թվականին ժանտախտի համաճարակի ժամանակ նա սնանկացել է։ Թեոդոսիայի հայկական եկեղեցու ծննդյան եւ մկրտության մատյանում Այվազովսկու ծնունդը գրանցված է՝ Գեւորգ Այվազյանի որդի Հովհաննես։ Իր ընտանիքի ազգանունն Այվազյան էր, ուստի երբեմն նկարների տակ ստորագրել է հայերեն, բնականաբար, դասական ուղղագրւթեամբ՝ «Յովհաննէս Այվազովսկի» կամ «Օվաննէս Այվազեան»։ Տարբեր հավաքածուներում գտնվող նրա նկարներից մի քանիսի վրա հենց այս ստորագրությունն է, հայերեն՝ «Յովհաննես Այվազեան»։ Հովհաննես Այվազովսկու նկարչական ու երաժշտական ձիրքերն ի հայտ են եկել դեռ մանկական տարիներից։ Մասնավորապես՝ նա ինքնուրույն սովորել է ջութակ նվագել։ Թեոդոսիայի ճարտարապետ Յակով Քրիստիանի Կոխը, տղայի գեղարվեստական ձիրքերի վրա առաջինն ուշադրություն դարձրած լինելով, հենց ինքն էլ վարպետության առաջին դասերն է տվել նրան։ Միաժամանակ՝ ամեն կերպ աջակցել է պատանի տաղանդին, հաճախակի ներկ, մատիտ, թուղթ նվիրել, քաղաքապետին խորհուրդ տվել, որ ուշադրություն դարձնի շնորհալի պատանուն։ Նա այդ ժամանակ արդեն դարձել էր ապագա մեծ ծովանկարչի արվեստի երկրպագուն։ Պատանի Հովհաննես Այվազովսկու որպես նկարչի տաղանդը, իր համար ճանապարհ բացեց դեպի Սիմֆերոպոլ քաղաքի գիմնազիա, իսկ հետագայում՝ դեպի Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիա, որը Հովհաննես Այվազովսկին ավարտեց ոսկե մեդալով։ Ուսում Այվազովսկին սովորել է Թեոդոսիայի հայկական ծխական դպրոցում, ապա, իր արվեստի երկրպագուների եւ հովանավորների շնորհիվ՝ 1830-33 թվականներին՝ Սիմֆերոպոլի ռուսական գիմնազիայում։ Այնուհետեւ՝ 1833-1837 թվականներին նա պետության հաշվին սովորել է Սանկտ-Պետերբուրգի գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայում (Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիա), Մ. Ն. Վորոբյովի բնանկարի դասարանում։ Հայտնի է նաեւ, որ պատանի Այվազովսկու նկարչության առաջին ուսուցիչը եղել է գերմանացիների գաղութում բնակվող նկարիչ Յոհան Լյուդվիգ Գրոսը, որի տված երաշխավորագրերով էլ նա ներկայացել է գեղարվեստի ակադեմիա։ Այվազովսկին Պետերբուրգ է ժամանել 1833 թվականի օգոստոսի 28-ին։ 1835 թվականին «Ծովը Պետերբուրգի մատույցներում» եւ «Օդը ծովի վրա» բնանկարների համար արժանացավ արծաթե մեդալի եւ նշանակվեց ֆրանսիացի մոդայիկ բնանկարիչ Ֆիլիպ Տաների օգնական։ Տաների մոտ սովորելու ընթացքում նա, չնայելով վերջինիս արգելքին, շարունակել է ինքնուրույն աշխատել, բնանկարներ ստեղծել որոնցից հինգը ներկայացրել է գեղարվեստի ակադեմիայի 1836 թվականի աշնանային ցուցահանդեսին։ Այդ աշխատանքներն արժանացան քննադատների բարեհաճ վերաբերմունքին։ Բայց երբ Տաներն Այվազովսկու մասին բողոք ներկայացրեց Նիկոլայ Առաջինին, ցարի կարգադրությամբ Այվազովսկու բոլոր գործերը հանվեցին ցուցահանդեսից։ Նկարչին ներում շնորհվեց միայն կես տարի անց, եւ նա ուղարկվեց մարտանկարչության (բատալիստիկա) դասարան՝ պրոֆեսոր Ալեքսանդր Իվանի Զաուերվեյդի մոտ՝ ծովային մարտանկարչության պարապմունքների։ Ընդամենը մի քանի ամիս սովորելով Զաուերվեյդի դասարանում՝ 1837 թվականի սեպտեմբերին Այվազովսկին իր վրձնած «Անդորր» նկարի համար արժանացել է ակադեմիայի առաջին կարգի ոսկե մեդալի։ Դա նրան իրավունք տվեց երկու տարով գործուղվել Ղրիմ՝ ինքնուրույն աշխատանքի։ Իսկ ապա՝ գործուղվեց Եվրոպա՝ ճամփորդության եւ ուսման։ Ստեղծագործական աշխատանք Ղրիմում եւ ներկայություն ռազմական գործողություններին 1838 թվականի գարնանը նկարիչը մեկնեց Ղրիմ, որտեղ անցկացրեց երկու տարի։ Այստեղ նա ոչ միայն ծովանկարներ, այլեւ մարտանկարներ էր նկարում (մինչեւ անգամ մասնակցել է մարտական գործողությունների Չերկեսիի ափին, որտեղ, դիտելով դեսանտի իջեցումը Շախե գետի հովտում, ճեպանկարներ է արել «Դեսանտային ջոկատը Սուբաշի հովտում» նկարի համար)։ Սուբաշին Շախեի հովտի չերքեզական անվանումն է։ Այվազովսկու այս վերջին աշխատանքը, որ նա կատարել էր Կովկասյան ռազմաճակատի ափամերձ հատվածի պետ՝ գեներալ Ռաեւսկու առաջարկով, հետագայում ձեռք բերեց Նիկոլայ Առաջինը։ 1839 թվականի ամռան վերջին Այվազովսկին վերադարձավ Պետերբուրգ, որտեղ սեպտեմբերի 23-ին նրան շնորհվեց գեղարվեստի ակադեմիայի ավարտական վկայական եւ, բացի այդ, նա ստացավ իր ազնվական առաջին աստիճանը։ 1839 թվականի գարնանը Հովհահաննես Այվազովսկին մասնակցել Է ռուսական կայսերական զինված ուժերի՝ Կովկասի ափերի մոտ ծավալված զորաշարժերին, ծանոթացել ծովակալներ Ս.Պ. Լազարեւի, Պ. Ս. Նախիմովի, Վ. Ա. Կոռնիլովի հետ։ Ղրիմում կատարած նկարների համար նույն տարվա աշնանը արժանացել է նկարչի կոչման։ Ռուսական եւ եվրոպական մշակույթի գործիչների ազդեցությունը Այվազովսկու ստեղծագործությունների վրա Այդ շրջանի կտավները («Յալթա», «Հին Թեոդոսիան», «Ծովափ», «Կերչ» եւ այլն) հիմնականում կրում են ուսուցչի՝ Ս. Ն. Վորոբյովի բնանկարների եւ Ս. Ֆ. Շչեդրինի ուշ շրջանի ստեղծագործության ազդեցությունը։ Դրանցում զգացվում է նաեւ ինքնատիպության հասնելու, արտացոլվող լույսի վերարտադրման եւ տեսարանի ճշգրիտ պատկերման ձգտում։ Նրա արվեստի կազմավորմանն օգնել է նաեւ իտալացի Ս. Ռոզայի, հոլանդացի Յ. Ռյոյսդալի, ֆրանսիացիներ Կ. Լոռենի, Թ. Կյուդենի եւ այլոց ստեղծագործությունների ուսումնասիրությունը։ Ծանոթությունը Ա.Ս. Պուշկինի, Վ. Ա. Ժուկովսկու, Ի. Ա. Կռիլովի, Վ. Գ. Բելինսկու, Կ. Պ. Բրյուլովի, Մ. Ի. Գլինկայի հետ նպաստել Է Հովհաննես Այվազովսկու ստեղծագործական կյանքի հետագա ընթացքին, նրա գեղագիտական սկզբունքների ձեւավորմանը։ Արեւմտյան Եվրոպայում 1840 թվականին ակադեմիան Այվազովսկուն գործուղել Է Արեւմտյան Եվրոպա՝ կատարելագործվելու։ Եղել է Իտալիայում (նաեւ Սուրբ Ղազար կղզում), Իսպանիայում, Ֆրանսիայում, Հոլանդիայում, Անգլիայում, մասնակցել ցուցահանդեսների, արժանացել համընդհանուր ճանաչման։ Մտերմացել էր Կառլ Բրյուլովի եւ Միխայիլ Գլինկայի շրջանի արվեստագետների հետ։ 1840 թվականի հուլիսին Այվազովսկին եւ գեղարվեստի ակադեմիայի բնանկարի դասարանի նրա դասընկեր Վասիլի Շտեռնբերգը մեկնել են Հռոմ։ Ճանապարհին կանգ են առել Վենետիկում եւ Ֆլորենցիայում։ Վենետիկում գտնված ժամանակ Այվազովսկին այցելել է Սուրբ Ղազար կղզի, տեսակցել նաեւ այստեղ գտնվող եղբորը՝ Գաբրիելին, իսկ Ֆլորենցիայում ծանոթացել է Գոգոլի հետ։ Նկարիչը երկար ժամանակ աշխատել է Հարավային Իտալիայում, մասնավորապես՝ Սորենտոյում, որտեղ էլ մշակել է աշխատանքի իր յուրահատուկ ոճը, որի էությունը հետեւյալն էր. բացօթյա մի կարճ ժամանակ աշխատելուց հետո բնանկարն ամբողջացնում էր արվեստանոցում՝ մտովի վերարտադրելով տեսածը եւ լայն տեղ տալով իմպրովիզացիային։ Այդ կերպ ստեղծված «Քաոս» նկարը գնվեց Գրիգորիոս XVI պապի կողմից, որը նկարչին շնորհեց նաեւ ոսկե մեդալ։ Այվազովսկու ստեղծագործության իտալական շրջանը, ամբողջությամբ վերցրած, պսակվեց հաջողություններով։ Քննադատները գովեստի խոսքեր էին շռայլում (մասնավորապես՝ նրա գործերի մասին շատ բարձր կարծիք հայտնեց Ուիլյամ Թյորները), Փարիզի գեղարվեստի ակադեմիան նրան պարգեւատրեց ոսկե մեդալով, իսկ 1857 թվականին նա արժանացավ Պատվո լեգեոնի շքանշանի, Ամստերդամում՝ ակադեմիկոսի կոչման։ Գործերը գերազանց էին նաեւ նկարները վաճառելու առումով։ 1842 թվականի սկզբին Այվազովսկին Շվեյցարիայով եւ Հռենոսի հովտով ուղեւորվեց Հոլանդիա, այնտեղից անցավ Անգլիա, իսկ ավելի ուշ այցելեց Փարիզ, Պորտուգալիա, Իսպանիա։ Բիսկայան ծոցում այն նավը, որով ճամփորդում էր նկարիչը, ընկավ փոթորկի մեջ եւ քիչ էր մնում խորտակվեր։ Փարիզյան որոշ թերթեր մինչեւ անգամ գրեցին, թե նավը խորտակվել է, Այվազովսկին էլ՝ զոհվել։ Բայց չորս տարի տեւած ճամփորդությունը բարեհաջող ավարտվեց, եւ Այվազովսկին 1844 թվականի աշնանը, ողջ-առողջ եւ հռչակ ու փառք վաստակած, վերադարձավ Ռուսաստան։ Այնտեղ նա ստացավ Գեղարվեստի ակադեմիայի ակադեմիկոսի կոչում (1887 թվականից՝ պատվավոր անդամ) եւ նշանակվեց Ծովային գլխավոր շտաբի գեղանկարիչ։ Այվազովսկին փառքի գագաթին 1845 թվականին դարձել է գլխավոր ծովային շտաբի գեղանկարիչը, 1847 թվականին՝ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի պրոֆեսոր, եղել է նաեւ եվրոպական մի շարք ակադեմիաների (Հռոմի, Փարիզի, Ֆլորենցիայի, Ամստերդամի, Շտուտգարտի) անդամ։ Այվազովսկին հիմնականում ծովանկարներ է նկարել, ստեղծել Ղրիմի ծովափնյա քաղաքների դիմապատկերների շարքեր։ Նրա կարիերան չափազանց հաջողված էր. պարգեւատրվել է բազմաթիվ շքանշաններով, ստացել դերծովակալի կոչում։ 1845 թվականին Այվազովսկին հեռացել Է Ռուսաստանի մայրաքաղաք Սանկտ Պետերբուրգից, մշտական բնակություն հաստատել Թեոդոսիայում, կառուցել արվեստանոց, փառաբանված արվեստագետի եւ հայրենասեր քաղաքացու իր մասնակցությունն Է բերել 1853-56-ի Ղրիմի պատերազմին։ Ստեղծել Է Սեւաստոպոլի հերոսամարտին նվիրված մի շարք կտավներ («Սինոպի ծովամարտը», 1853, «Ծովամարտ», 1855, «Սեւաստոպոլի պաշտպանությունը», 1859 եւ այլն), պաշարված քաղաքում բացել է ցուցահանդես (1854), ոգեւորել եւ օգնել է նրա պաշտպաններին։ 1845 թվականից ապրել է Թեոդոսիայում, որտեղ իր վաստակած գումարներով բացել է արվեստների դպրոց (հետագայում այն դարձել է Նովոռոսիայի գեղարվեստական կենտրոններից մեկը) եւ պատկերասրահ (1880 թվական), հիմնադրել է գեղանկարչության Կիմերյան դպրոցը, դարձել Թեոդոսիա-Ջանկոյ երկաթգծի շինարարության նախաձեռնողը (կառուցվեց 1892 թվականին)։ Ակտիվորեն մասնակցել է հայրենի քաղաքի բարեկարգմանը, ամեն կերպ աջակցել նրա ծաղկմանն ու բարգավաճմանը։ Հետաքրքրվել է հնագիտությամբ, զբաղվել Ղրիմի հուշարձանների պահպանության հարցերով, մասնակցել 90-ից ավելի կուրգանների ուսումնասիրմանը (գտածոների մի մասը պահպանվում է Էրմիտաժի պահոցներում)։ Իր միջոցներով կառուցել է Թեոդոսիայի հնությունների թանգարանի նոր շենքը։ Հնագիտությանը մատուցած ծառայությունների համար ընտրվել է Օդեսայի պատմության եւ հնությունների ընկերության իսկական անդամ։ 1895 թվականի ապրիլին Նոր Նախիջեւանում /Դոնի Նախիջեւանում/ Ամենայն հայոց կաթողիկոս Մկրտիչ Խրիմյանին (1820-1907) հանդիպելուց հետո, Այվազովսկին այցելեց Տագանրոգում բնակվող իր հին ծանոթին՝ Յ. Մ. Սերեբրյակովին։ Դա նկարչի երկրորդ այցն էր Տագանրոգ. առաջինը եղել էր 1835 թվականին, երբ նա այցելել էր Ալեքսանդր Առաջինի պալատ։ Տագանրոգում Այվազովսկին իր «Ջրերի վրայով քայլելը» կտավը նվիրեց կայսերական ուղղափառ պաղեստինյան ընկերության մատուռին (ի դեպ, Տագանրոգում այդ ընկերության ներկայացուցիչն ականավոր կոմպոզիտոր Պյոտր Չայկովսկու Իպոլիտ եղբայրն էր)։ Այս ընծայի համար նկարիչն արժանացավ անձամբ ընկերության նախագահի՝ մեծ իշխան Սերգեյ Ալեքսանդրովիչի շնորհակալությանը։ Այվազովսկին շատ է ճանապարհորդել. եղել է Եվրոպայի, Մերձավոր Արեւելքի, Աֆրիկայի երկրներում, ԱՍՆ-ում, Ռուսաստանի տարբեր ծայրամասերում։ 1868 թվականին ուղեւորվել է Կովկաս, նկարել լեռնային բնանկարներ («Գունիբ լեռան ամրոցը», «Դարյալի կիրճը», «Թիֆլիսի տեսարան» եւ այլն), 1869 թվականին Թիֆլիսում բացել հայ իրականության մեջ առաջին գեղարվեստական ցուցահանդեսը։ 1873 թվականին Ֆլորենցիայի ակադեմիայի պատվերով Պիտտի պալատի պատկերասրահի համար որպես օտարերկրյա մեծ նկարիչ կատարել է իր ինքնանկարը։ Այվազովսկին Ռուսաստանում առաջինն Էր, որ, հետապնդելով լուսավորական նպատակներ, իր ցուցահանդեսները կազմակերպել է ոչ միայն Պետերբուրգում, Մոսկվայում կամ Եվրոպայի մշակութային խոշոր կենտրոններում, այլեւ ռուսական ծայրամասային համարվող քաղաքներում, այդ թվում Թիֆլիսում եւ Բաքվում։ Ստեղծագործության մի շարք բնութագրական գծեր Երկարատեւ ստեղծագործական կյանք ապրելով՝ Այվազովսկին դարձավ Ռուսական կայսրության այդ ժամանակի առավել հայտնի նկարիչը։ Նրա հսկայական ստեղծագործական էներգիայի մասին է խոսում այն իրողությունը, որ Այվազովսկին ստեղծել Է շուրջ 6000 կտավ։ Աշխատել է շատ արագ, տեսողական վիթխարի հիշողությամբ։ Պատկերել է ծովը՝ օրվա տարբեր ժամերին, տարվա բոլոր եղանակներին։ Խորապես զգացել եւ վերարտադրել է ծովային տարերքի անընդգրկելի վեհությունը, հրավառ արեւածագն ու արեւամուտը, կեսօրյա անդորրը, ալիքների ռիթմն ու նրանց վրա խայտացող լուսնի լույսը։ Նրա պատկերները երբեմն նուրբ քնարական են, երբեմն՝ պաթետիկ։ Բնությունն արտացոլել Է մշտական շարժման եւ փոփոխության մեջ։ Ունեցել է տիեզերական երեւույթներ պատկերելու մշտական ձգտում («Քաոս», 1842, «Արեւի խավարումը Թեոդոսիայում», 1858, «Արարչագործություն», «Համաշխարհային ջրհեղեղ», 1864 եւ այլն)։ Դա արտահայտվել է նաեւ բազմաթիվ ծովանկարներում, կովկասյան բնանկարների շարքում, մասնավորապես՝ բիբլիական Արարատի պատկերներում։ 1840-50-ական թվականների լավագույն կտավները՝ «Նեապոլի ծովածոցը լուսնկա գիշերով» (1842), «Նավաբեկություն» (1843), «Փոթորիկը Սեւ ծովում» (1845), «Իններորդ ալիք» (1850), կատարված են հակադիր գույների լծորդումներով, էպիկական շնչով եւ ռոմանտիկ պաթոսով։ 1870-ական թվականներին նա ստեղծել է ավելի նուրբ ու զուսպ գունաշարով իրացված «կապույտ ծովանկարները» («Փոթորիկ», 1872, «Ծիածան», 1873), իսկ 1880-90-ական թվականներին «արծաթավուն ծովանկարների» շարքը («Սեւ ծովը», 1881, «Փոթորիկ», 1885, «Ալիք», 1889, «Փոթորիկը Ազովի ծովում», 1889, «Ալիքների մեջ», 1898)։ Հ. Այվազովսկու արվեստը լավատեսական է։ «Իններորդ ալիք» հանրահայտ նկարում (1850, Լենինգրադի ռուսական թանգարան) դրսեւորվել է ծովանկարչի մեծ հավատը դեպի մարդը, դեպի նրա հոգու անընկճելիությունը։ Իր «Սեւ ծովը» (1881, Տրետյակովյան պատկերասրահ), «Ալիքների մեջ» (1898, Այվազովսկու պատկերասրահ) եւ այլ գլուխգործոցներով Այվազովսկին ծովանկարչությունը ձերբազատեց սոսկ գեղեցիկ տեսարան ներկայացնելու միտումից։ Նրա պատկերները ներթափանցված են խոր հայրենասիրությամբ եւ հումանիզմով։ Ծովամարտի նրա տեսարաններն աչքի են ընկնում պատմական հավաստիությամբ եւ հանդիսանում են ռուսական նավատորմի հաղթանակների գեղանկարչական տարեգրությունը («Պետրոս I-ը Ֆիննական ծովածոցի ափին», 1846, «Չեսմենի ծովամարտը», 1848, 1886, «Նավարինի ծովամարտը», 1848, «Երկու թուրքական նավերից գրոհի ենթարկված «Մերկուրի» բրիգը», 1892)։ Այվազովսկին ունի հարազատներին ու բարեկամներին պատկերող դիմանկարներ, ինքնանկարներ, գծանկարներ, ջրաներկ աշխատանքներ։ Այվազովսկին բարերար ազդեցության է գործել ռուսական գեղանկարչության վրա։ Նրա արվեստին հետեւել են ռուս նկարիչներ Լ. Ֆ. Լագորիոն, Ռ. Գ. Աուդկովսկին, Ա. Պ. Բոգոլյուբովը, Ա. Ի. Կոլինջին, ծովանկարչի երեք թոռները՝ Մ.Պ. Լատրին, Ա. Ե. Դանզենը, Կ. Կ. Արցեուլովը եւ ուրիշներ։ Ինչպես ամեն մի մշակութային խոշոր երեւույթ, Այվազովսկու արվեստը արտացոլել է իր ժամանակի առաջադիմական գաղափարները։ Այվազովսկու գործերը աճուրդով վաճառվել են մինչեւ $2 միլիոն 125 հազար ամերիկյան դոլարով։ Ընտանիք 1848 թվականին Այվազովսկին ամուսնացավ։ Նրա առաջին կինը՝ Յուլիա Յակովի Գրեւսը, անգլուհի էր, ռուսական ծառայության մեջ գտնվող շտաբս-բժշկի դուստր։ Նրանք ունեցան 4 դուստր՝ Ելենա, Մարիա, Ալեքսանդրա եւ Ժաննա։ Ամուսնությունից 12 տարի անց Յուլիա Գրեւսը բաժանվեց ամուսնուց այն պատճառով, որ նա չէր ուզում ապրել մայրաքաղաքում։ Ամուսնալուծությունը պաշտոնապես ձեւակերպվեց 1877 թվականին։ Երկրորդ կինը Աննա Նիկիտայի (Մկրտչի) Սարկիսովա-Բուռնազյանն էր, որին նկարիչը տեսավ վերջինիս ամուսնու՝ թեոդոսիացի նշանավոր առեւտրականի թաղման ժամանակ՝ 1882 թվականին։ Երիտասարդ այրու գեղեցկությունը անմիջապես գրավեց նկարչին։ Մեկ տարի անց նրանք ամուսնացան։ Թեոդոսիայի պատկերասրահում պահպանվում է Աննա Բուռնազյանի դիմանկարը՝ նկարված Այվազովսկու ձեռքով։ Ինչպես ասում էր մեծ ծովանկարիչը՝ «Աննան ինձ ավելի մոտեցրեց իմ ժողովրդին»։ Այվազովսկու համակրանքը հույների եւ իտալացիների ազատագրական պայքարի հանդեպ Այվազովսկին մեծ համակրանքով արձագանքել եւ նյութապես օժանդակել է հույների, իտալացիների ազգային-ազատագրական պայքարին։ Այվազովսկին եւ հայ ժողովուրդը Պարգեւների արժանանալով իր վաղ շրջանի բնանկարների ու ծովանկարների համար՝ նա սկսեց նկարել Ղրիմի ծովափնյա քաղաքների պատկերների շարքը։ Այնուհետեւ Այվազովսկին մեկնեց Եվրոպայի երկրներ։ Կյանքի հետագա շրջանում նրա ծովանկարների եւ նավանկարների շարքերը նրան արժանացրին Ռուսաստանյան նավատորմի մշտական ծառայողը լինելու պատվին։ Նա մի քանի պատկեր է նկարել նաեւ Օսմանյան սուլթանի համար, որոնք ներկայումս թուրքական թանգարաններում են։ Թուրքական սուլթանը շքանշանով պարգեւատրել է Այվազովսկուն, սակայն երբ Թուրքիայում 1890-ական թվականներին տեղի ունեցան հայերի կոտորածները, Այվազովսկին թուրքական շքանշանը կապեց իր շան վզին, իսկ հետո տարավ եւ շպրտեց ծովը։ Այվազովսկուն խորապես հուզել է սուլթանական Թուրքիայի բռնատիրական լծի տակ տառապող իր հայրենակիցների ճակատագիրը։ Աշխարհահռչակ ծովանկարչի անունը բուռն ոգեւորության աղբյուր է եղել երկրագնդի տարբեր ծայրերում ապրող հայության համար։ Իր ճանապարհորդությունների ժամանակ բազմաթիվ հանդիպումներ է ունեցել հայության լայն զանգվածների հետ, օգնել ազգային կազմակերպություններին, դպրոցներին, նվիրել նկարներ եւ բացել ցուցահանդեսներ։ Փայփայել է այն երազանքը, թե կկարողանա մեկ ընդհանուր միության մեջ միավորել տարբեր երկրներում ապրող բոլոր հայ նկարիչներին եւ զարկ տալ հայ կերպարվեստի զարգացմանը։ 1890-ական թվականներին հայկական կոտորածների ծանր օրերին նա ստեղծել Է «Հայերի ջարդը Տրապիզոնում 1895 թվին», «Նավերի բեռնումը», «Թուրքական նավերը Մարմարա ծովն են թափում հայերին» եւ այլ աշխատանքներ՝ արտահայտելով իր ցասումն ընդդեմ թուրք մարդասպանների։ 1898-ին այդ նկարաշարը ցուցադրել Է Մոսկվայում, «Եղբայրական օգնություն Թուրքիայում տուժած հայերին» ժողովածուի համար կատարել նույն թեմայով գրչանկարներ։ Նա ապաստան է տվել եւ նյութապես օգնել կոտորածից Ղրիմ փախած հայ գաղթականներին։ Այվազովսկին եղել է Ղրիմի հայկական գաղթօջախի հովանավորը, Թեոդոսիայի պատվավոր քաղաքացին։ Այվազովսկու ծառայությունները հայկական մշակույթին Խոշոր են Այվազովսկու ծառայությունները հայ մշակութային կյանքում։ Գեղանկարչության մեջ առաջին անգամ նա է պատկերել հայկական բնությունը, Արարատն ու Արարատյան հովիտը, Սեւանա լիճը, արտացոլել հայրենի բնության գեղեցկությունները։ Նրա «Թիֆլիսի տեսարանը» (1868) հայ կենցաղային ժանրի առաջին նկարներից է։ Հայաստանի նկատմամբ Այվազովսկու տածած սերը արտահայտվել է «Արարատ լեռան հովիտը» (1882, մասնավոր հավաքածու), «Արարատ» (1868, 1887), «Հայ մարտիկի երդումը» (1891), «Հայ ժողովրդի մկրտությունը» (1892), «Բայրոնի այցը Սխիթարյաններին Ս. Ղազար կղզում», «Խրիմյան Հայրիկը Էջմիածնի շրջակայքում» (1895) եւ այլ կտավներում։ Ծովանկարչության բնագավառում նրա անմիջական խորհուրդներով առաջնորդվել են Ս. Ճիվանյանը, Ս. Մահտեսյանը, Վ. Մախոխյանը։ Նրա արվեստը որոշակի ազդեցություն է ունեցել Գ. Բաշինջաղյանի ստեղծագործության վրա։ Այվազովսկու նկարները պահվում են աշխարհի նշանավոր թանգարաններում։ Նրա գործերի խոշոր հավաքածուներից է Ծովային Հայաստանի նշանավոր քաղաքի՝ Թեոդոսիայի Այվազովսկու պատկերասրահի ֆոնդը։ Հարուստ է նաեւ Հայաստանի ազգային պատկերասրահի՝ Այվազովսկու նկարների հավաքածուն («Չումակները», 1857, «Գիշերը Կոստանդնուպոլսում», 1862, «Նեապոլի ծովածոցը միգապատ առավոտյան», 1874, «Փոթորիկը ծովի վրա», 1876, «Նոյը իջնում է Արարատից», 1887, «Անդորրություն», 1892 եւ այլն)։ Հ. Այվազովսկու գործունեությունը նպաստել է հայ, ռուս եւ այլ եվրոպական ժողովուրդների մշակութային կապերի զարգացմանն ու ամրապնդմանը։ Այվազովսկու հայկական թեմատիկան Այվազովսկու բարեգործական եւ հասարակական գործունեությունը Այվազովսկին Թեոդոսիայում բացել է պատկերասրահ (1880, այժմ՝ իր անունով), Հնագիտական թանգարան (1874), Գեղարվեստական դպրոց (1865), գրադարան, համերգային դահլիճ, համագործակցել է նավահանգստի (1892-94), երկաթգծի կառուցմանը, քաղաքի մերձակա բլուրների անտառապատմանը եւ այլն։ Նա մեծ գումարով օգնել է Ռուսաստանի՝ 1891-92-ի սովյալներին, Գեղարվեստի ակադեմիայի աշակերտներին, բելառուս չքավոր ուսանողներին։ 1900 թվականի մարտի 18-ին Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիան հաստատել Է Այվազովսկու անվան թոշակ։ Նրա անունով Թեոդոսիայում կոչվել է փողոց, զբոսայգի եւ մոտակա բլուրներից մեկը։ 1887 թվականին մեծ շուքով նշվել է Այվազովսկու ստեղծագործական կյանքի 50-ամյա, 1897 թվականին՝ 60-ամյա հոբելյանը։ Կյանքի վերջին օրեր Այվազովսկին մահացել է 82 տարեկան հասակում, 1900 թվականի մայիսի 2-ին, ուղեղի արյունազեղումից՝ անավարտ թողնելով «Թուրքական նավի պայթյունը» կտավը։ Մահից անմիջապես առաջ ավարտել է «Ծովածոց» նկարը, իսկ հենց մահվան օրը սկսել է նկարել«Թուրքական նավի պայթեցումը» կտավը, որը մնացել է անավարտ։ Թեոդոսիայի Ի.Կ.Այվազովսկու անվան պատկերասրահի կայքէջում այսպես է նկարագրված հանճարեղ նկարչի կյանքի վերջին օրը. 1900 թվականի ապրիլի 19-ի (մայիսի 2-ի) առավոտյան նկարիչը թեոդոսիական իր արվեստանոցում սովորականի պես տեղավորվեց նկարակալի առջեւ, ոչ մեծ ենթաշրջանակին քաշեց մաքուր կտավը՝ պատրաստվելով իրագործել իր վաղեմի ցանկությունը՝ մեկ անգամ եւս պատկերել թուրքերի դեմ հույն աշխարհազորայինների մղած ազատագրական պայքարի հերոսական դրվագներից։ Որպես սյուժե՝ նա ընտրել էր իրական մի դեպք՝ անվեհեր հույն մարտիկ Կոնստանտին Կանարիսի սխրանքը՝ Քիոս կղզու մոտ թուրքական ծովակալական նավի պայթեցումը։ Օրվա ընթացքում նկարիչը գրեթե ավարտին հասցրեց նկարը։ Խոր գիշերով՝ քնի պահին անակնկալ մահը կտրեց Այվազովսկու կյանքի թելը։ «Թուրքական նավի պայթեցումը» անավարտ կտավը այդպես էլ մնացել է նկարակալի վրա, նկարչի արվեստանոցում, որը, ինչպես նաեւ՝ նկարչի ողջ տունը, վերածվել է թանգարանի։ Այվազովսկու ստեղծագործությանը բարձր գնահատական են տվել նրա շատ ու շատ ժամանակակիցներ, իսկ նկարիչ Ի.Ն. Կրամսկոյը գրել է.«Ով ինչ էլ ասի, Այվազովսկին բոլոր դեպքերում առաջին մեծության աստղ է եւ՝ ո՛չ միայն մեզանում, այլեւ ընդհանրապես արվեստի պատմության մեջ»։ Այվազովսկուն՝ որպես Ռուսական կայսրության աստիճանակարգի վերեւից երկրորդ աստիճանում գտնվող ազնվականի, դեր-ծովակալի եւ պատվավոր քաղաքացու հուղարկավորել են զինվորական պատվով։ Իր կտակի համաձայն՝ թաղել են Թեոդոսիայի Սուրբ Սարգիս միջնադարյան հայկական եկեղեցու բակում։ 1903 թվականին նկարչի այրին մարմարե շիրմաքար է տեղադրել, որը իտալացի քանդակագործ Լ. Բիոջոլիի աշխատանքն է։ Շիրմաքարին գրաբար փորագրված են պատմահայր Մովսես Խորենացու խոսքերը. «Մահկանացու ծնեալ անմահ զիւրն յիշատակ եթող»։ Պարգեւներ Այվազովսկու հիշատակին նվիրված ստեղծագործություններ XIX դարի խոշորագույն հայ նկարչին նվիրված գործերից է XX դարի երկրորդ կեսի հայ քանդակագործ Ռաֆիկ Գարեգինի Խաչատրյանի՝ Խաչառի, 1937-1993 թթ. «Հովհաննես Հայվազյան (Այվազովսկի)՝ մեծ ծովանկարիչ» բարձրարվեստ դիմաքանդակը։ Հովհաննես Այվազովսկի։ Հուշարձան։ Հեղինակ՝ Յուրի Պետրոսյան, Ճարտարապետ՝ Ս. Քյուրքչյան։ Բրոնզ եւ գրանիտ։ Տեղադրման տարեթիվ՝ 2003։ Գտնվում է Հայաստանի մայրաքաղաք Երեւանի Օղակաձեւ այգում՝ Կամերային երաժշտության տան մոտ։ Պատկերասրահ Տես նաեւ Այվազովսկու նկարների ցանկ Գրականություն Շիշմանյան Ռ., Բնանկարն ու հայ նկարիչները, Երեւան, 1958, էջ 32-76։ Հարությունյան Գ. Գ., «Հովհաննես Այվազովսկու տոհմի ծագումնաբանությունը եւ ազգանվան փոփոխումը, «Տեղեկագիր ՀՍՄՀ ԳԱ, հասարակական գիտությունների», 1965, համար 2։ Աարգսյան Մ., Հովհաննես Այվազովսկի, Երեւան, 1967։ Կուրղինյան Կ. Հ., Հովհաննես Այվազովսկի, «ՊԲՀ», 1967, համար 2-3։ Кузьмин И.П. - И.К.Айвазовский и его произведения. Санкт-Петербург, 1901; Барсамов Н.С. - И.К.Айвазовский. Москва, 1967. Айвазовский. Документы и материалы. Ереван, 1967. «Հովհաննես Այվազովսկի» հոդվածը։ Հեղինակ՝ Մանյա Ղազարյան։ Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր I, Երեւան, 1975։ Լրացուցիչ գրականություն Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Հովհաննես Այվազովսկին հայկական հանրագիտարանում Այվազովսկու նկարների հավաքածուն Օլքայի սրահում Նոյյան տապան, հիշարժան տարեթվեր Ղրիմահայ նկարիչներ Ղրիմահայ ռազմական գործիչներ Հայ ծովանկարիչներ 19-րդ դարի հայ նկարիչներ Անձինք նամականիշերի վրա Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի ակադեմիկոսներ Անձինք մետաղադրամների վրա Հայ արվեստագետներ


text: Հենրիխ Մխիթարյանը չի մեկնել Բաքու` «Գաբալա»–«Բորուսիա» հանդիպմանը մասնակցելու համար 17:10 21 Հոկտեմբերի 2015 ԵՐԵՎԱՆ, 21 հոկտեմբերի. /Նովոստի–Արմենիա/. Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի եւ Դորտմունդի «Բորուսիա» ակումբի կիսապաշտպան Հենրիխ Մխիթարյանը, ելնելով անվտանգության նկատառումներից, չի մեկնել Բաքու` Եվրոպայի Լիգայի շրջանակում «Գաբալա» ակումբի հետ հանդիպմանը մասնակցելու համար, հաղորդում է espnfc.com–ը։ «Մենք միասին ենք որոշում ընդունել։ Եթե սա կիսաեզրափակիչ լիներ, հնարավոր է, այլ որոշում ընդունեինք։ Սա բոլորիս համար լավագույն որոշումն է։ Զրուցել ենք Մխիթարյանի հետ եւ եկել այն եզրակացության, որ բոլորիս համար ավելի լավ կլինի, եթե նա բաց թողնի առաջիկա հանդիպումը», – Բաքու մեկնելուց առաջ օդանավակայանում ասել է գերմանական ակումբի տնօրեն Հանց–Յոախիմ Վատցկեն։ «Գաբալա»–«Բորուսիա» հանդիպումը տեղի կունենա հոկտեմբերի 22–ին։–0–


source: CulturaX

text: ԱՄՆ-ը պատրաստ է աջակցել Հայաստանի ղեկավարությանը դեմոկրատական բարեփոխումներ իրականացնելիս. դեսպան 15:21 - 19/ապրիլի/2019 ԱՄՆ-ը պատրաստ է աջակցել Հայաստանի ղեկավարությանը երկրում դեմոկրատական բարեփոխումներ իրականացնելիս։ Այս մասին Տեղական դեմոկրատիայի դպրոցի բացման շրջանակում ապրիլի 19-ին ասել է Հայաստանում ԱՄՆ Արտակարգ եւ լիազոր դեսպան Լին Թրեյսին։ Նրա խոսքով՝ Հայաստանում այժմ անցումային շրջան է, եւ մեկ տարի առաջ սկսված փոփոխություններում վճռական դեր ունի երիտասարդությունը։ «Երկար ճանապարհ կա անցնելու, որպեսզի հաստատվեն այն ձեռքբերումները, որոնք գրանցվել են անցած տարի»,- միաժամանակ նշել է Թրեյսին։ ԱՄՆ դեսպանն ընդգծել է, որ ոգեւորված է՝ տեսնելով երիտասարդների այսքան մեծ թիվ, որոնք ջանում են ակտիվ մասնակցություն ունենալ իրենց համայնքների զարգացման գործում, որպեսզի տեղական ինքնակառավարման մարմինների ջանքերը ծառայեն նրանց ակնկալիքների իրականացմանը։ «Համոզված եմ, որ Տեղական դեմոկրատիայի դպրոցը կօգնի տիրապետել այնպիսի կարողությունների, որոնք թույլ կտան երիտասարդության ներկայացուցիչներին դառնալ իրենց սերնդի առաջնորդները»,- ամփոփել է դիվանագետը։


Մեկ այլ հրաշալի փայլաթիթեղի կիրառման տարբերակ։ Այն կարող է հանգստացնելհոդերի ցավը։ Դրեք փայլաթիթեղն այն մասի վրա, որտեղ ցավում է եւ ֆիքսեք այն բինտով։ Որոշ ժամանակ հետո հոդերի վիճակը կբարելավվի։ ՀԵՏՔԱՔՐՔԻՐ 494 դիտում ՀԵՏՔԱՔՐՔԻՐ 1 295 դիտում ԱՌՈՂՋՈՒԹՅՈՒՆ 1 410 դիտում Ցավու՞մ են ձեր ձեռքերը եւ հոդերը. Արեք սա եւ հրաժեշտ տվեք այդ խնդրին ԹԵՍՏԵՐ 1 399 դիտում Թեստ. Ի՞նչ եք տեսնում նկարում. Պատասխանը կբացահայտի ձեր անձը ՀԵՏՔԱՔՐՔԻՐ 413 դիտում Մարդը մեր մոլորակին արժանի չէ՝ այս լուսանկարները ապացույց են Անհավանական համեղ ու պարզ կորեական աղցան Այս ֆիլմն արդեն ավելի քան 40 տարի հայերի ամենասիրելի ֆիլմն է. ո՞րն է գաղտնիքը Պատմություն իսկական բժշկի մասին.«Աղջիկը մինչեւ հիվանդանոց չի ապրի, հրաժեշտ տվեք այստեղ». Ավելացրեք այս պտուղը ձեր սննդակարգում. Ահա թե ինչ հիվանդություններ կարող է բուժել ընդամենը 1 խուրման


text: Մարտի 6, տարվա 65-րդ (նահանջ տարիներին՝ 66-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 300 օր։ Դեպքեր 1902՝ Հիմնվեց Ռեալ Մադրիդ ֆուտբոլային ակումբը 1926՝ Երեւանում հիմնադրվեց առաջին կարի ֆաբրիկան 1957՝ Գանան դառնում է անկախություն ձեռք բերած Ենթասահարայի երկրներից առաջինը 1964՝ տեղի ունեցավ ՄԻԳ-25 ինքնաթիռի առաջին թռիչքը Կասիուս Քլեյը ընդունեց իսլամ եւ վերցրեց Մուհամեդ Ալի նոր անուն ազգանունը։ 1967՝ Ստալինի դուստր Սվետլանա Ալիլուեւան Դելիում քաղաքական ապաստան է խնդրում Միացյալ Նահանգներից 1992՝ հրաժարական տվեց Ադրբեջանի առաջին նախագահ Այազ Մութալիբովը Ծնունդներ 1475՝ Միքելանջելո, Վերածննդի ժամանակաշրջանի իտալացի մեծ նկարիչ (մ. 1564 թ.) 1785՝ Կարոլ Կուրպինսկի Karol Kurpinski լեհ կոմպոզիտոր (մ. 1857) 1874՝ Նիկոլայ Բերդյաեւ, ռուս փիլիսոփա, սոցիոլոգ 1886՝ Նադեժդա Օբուխովա, ռուս խորհրդային երգչուհի (մեցցոսոպրանո) 1900՝ Էվալդ Աավ, էստոնացի կոմպոզիտոր, խմբավար (վ. 1939) 1909՝ Ստանիսլավ Եժի Լեց լեհ գրող (մ. 1966)։ 1926՝ Անջեյ Վայդա Andrzej Wajda լեհ ռեժիսոր, դրամատուրգ 1927՝ Գաբրիել Գարսիա Մարկես, կոլումբիացի գրող 1930՝ Լորին Մաազել Lorin Maazel ամեր. կոմպոզիտոր 1937՝ Վալենտինա Տերեշկովա Валентина Владимировна Терешкова առաջին կին տիեզերագնացը 1964՝ Վարդան Մատթեոսյան, սփյուռքահայ հայագետ, թարգմանիչ, հրապարակագիր 1972՝ Շաքիլ Օ'Նիլ Shaquille O'Neal ամեր. բասկետբոլիստ, դերասան, րեփեր 1979՝ Թիմ Հովարդ, ամերիկացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ 1981՝ Գորկա Իրաիսոս, բասկ ֆուտբոլիստ, դարպասապահ 1987՝ Քեւին-Փրինս Բոատենգ Kevin-Prince Boateng գերմ. ֆուտբոլիստ Մահեր 1900՝ Գոթլիբ Դայմլեր Gottlieb Daimler գերմ. արդյունաբերող (ծ. 1834) 1905՝ Մակար Եկմալյան, երաժշտագետ եւ կոմպոզիտոր (ծ. 1856) 1982՝ Այն Ռանդ Ayn Rand ամեր. գրող (ծ. 1905) 2012՝ Մարկիտոս, իսպանացի ֆուտբոլիստ Տոներ Ատամնաբույժի համաշխարհային օր ՝ Արդարամտության օր ՝ Անկախության օր (Միացյալ Թագավորությունից՝ 1957 թ.) Դուդեիստներ՝ Դուդեի օր Ծանոթագրություններ


Ստեղծվել է Երկուշաբթի, Հուլիսի 23 2018, 09:30-ին Ի նշան բարեկամության՝ Շիրակի մարզի Փանիկ համայնքում հուլիսի 22-ին Գյումրիում տեղակայված 102-րդ ռազմակայանը կազմակերպել էր միջոցառում՝ զինվորական դաշտային հյուրասիրություն, համերգային ծրագիր՝ երգ ու պարով: Միջոցառմանը ներկա էր նաեւ ՀՀ պաշտպանության նախարար Դավիթ Տոնոյանը: Նա 102-րդ ռազմաբազայի հրամանատար Վլադիմիր Ելկանովի, Շիրակի մարզպետ Կարեն Սարուխանյանի եւ Փանիկ համայնքի ղեկավար Վարդան Մակեյանի հետ նախ ծաղիկներ դրեց փանիկցի զոհված ազատամարտիկների եւ քառօրյա պատերազմում զոհված զինվորի գերեզմանին: Նյութի աղբյուրը՝ «Ազատություն ռադիոկայան»


Ամենայն Հայոց Գարեգին Բ հայրապետի տնօրինությամբ Ս. Սարգիս զորավարի տոնը հռչակվել է Երիտասարդների օրհնության օր։ Այս տարի այն նշվում է փետրվարի 3-ին։Երբ Հուլիանոս Ուրացողի թագավորության օրոք /360-363/ սկսվում են Քրիստոսի եկեղեցու հալածանքները, Ս. Սարգիսը, աստվածային հայտնությամբ հրաման ստանալով հեռանալ կայսրության սահմաններից,ապաստանում է քրիստոնյա Հայաստանում, ուր թագավորում էր Մեծն Տրդատի թոռը: Այնուհետեւ Հայաստանից նա անցնում է Պարսկաստան եւ Շապուհ արքայի կողմից ընդունվում ծառայության` որպես զորագնդերի հրամանատար: Շապուհը, երբ իմանում է, որ Սարգիսը քրիստոնյա է, պահանջում է նրանից պաշտել կրակը եւ զոհ մատուցել։ Զորավարն անմիջապես մերժում է այն` ասելով. «Երկրպագելի է մեկ Աստված` Ամենասուրբ Երրորդությունը, որ ստեղծել է երկինքն ու երկիրը։ Իսկ կրակը կամ կուռքերը ի բնե աստվածներ չեն, հողեղեն մարդը դրանք կարող է փչացնել»։ Այդ խոսքերից հետո Սուրբը կործանում է բագինը։ Զայրացած ամբոխը հարձակվում է Սրբի վրա։Ս. Սարգիսը բանտարկվում է եւ աներեր մնալով իր հավատքի մեջ` գլխատվում։ Նահատակվելուց հետո Սրբի մարմնի վրա լույս է ծագում։Մեսրոպ Մաշտոց վարդապետը Սուրբ Սարգսի մասունքները բերում է Ուշի, ուր կառուցվում է Սբ. Սարգիս եկեղեցին։ Ժողովրդական պատումներից մեկի համաձայն, Ս.Սարգիսն իր 39 քաջ զինվորների հետ հերթական ճակատամարտից հաղթական վերադարձը նշեցին կայսերական պալատում խնջույքով: Երբ բոլորը գինովցած քուն մտան, կայսեր կողմից 40 աղջիկներին պատվիրվեց սպանել 40 քաջերին: 39 աղջիկներն իրագործեցին իրենց ոճրագործությունը, իսկ 40-րդը` քնած Ս.Սարգսի առնական եւ խաղաղ դեմքը տեսնելով` սիրահարվեց նրան եւ սպանելու փոխարեն համբուրելով արթնացրեց: Ս.Սարգիսը, տեսնելով կատարվածը, իր արագահաս եւ ճերմակ նժույգը հեծնելով եւ սիրահարված աղջկան իր հետ վերցնելով, ջարդ ու փշուր է անում քաղաքի դարպասները եւ բուք ու բորան բարձրացնելով` հեռանում քաղաքից: Այս գեղեցիկ պատումն է, որ սիրահարվածներն իրենց երազանքն իրականացնելու նպատակով Ս. Սարգսին սկսեցին համարել իրենց արագահաս բարեխոս - հովանավորը: Աղքատ Աշուղ Ղարիբը սիրում է մի մեծահարուստի աղջկա՝ Շահ-Սանամին: Վերջինս եւս սիրում է նրան, բայց Աշուղն աղքատ էր, եւ աղջկա հայրը արգելում է նրանց ամուսնանալ, քանի որ մտադրված էր նրան կնության տալ մի մեծահարուստի: Աշուղ Ղարիբը որոշում է մեծ կարողություն կուտակելու համար գնալ օտարություն` աշխատելու: Սակայն մինչեւ այդ Աշուղ Ղարիբն իր սիրած էակից խոստում է առնում` յոթ տարի սպասել իրեն: Պայման է դնում, որ եթե ուշանա անգամ մեկ օր, աղջիկը թող ամուսնանա հոր ցանկությամբ: Այդ յոթ տարիները շատ դժվար են անցնում Աշուղ Ղարիբի համար: Նա զրկված էր իր գեղեցկուհուն տեսնելու հնարավորությունից, որեւէ լուր չուներ նրա մասին, սակայն չէր հուսահատվում, այլ կարոտով սպասում այն օրվան, երբ նրանք կհանդիպեն, ընտանիք կկազմեն եւ ամբողջ կյանքը կապրեն միասին: Յոթ տարի շարունակ գիշեր ու զօր աշխատելով` Աշուղ Ղարիբը կարողություն ստեղծեց եւ տուն դարձի ճամփա ընկավ: Ճանապարհը լի էր փորձանքերով եւ խոչընդոտներով: Թվում էր, թե Աշուղ Ղարիբն իր հույսը պետք է կորցնի, չի հասնի իր սիրած էակին: Այդ ամենից դրդված նա ազնիվ սրտով եւ արդար մտքով աղոթում է Ս. Սարգսին` հայցելով արագահաս Սրբի օգնությունը: Ս. Սարգիսը, լսելով սիրահարված Աշուղի աղոթքը, իր արագահաս ճերմակ նժույգով բարձրացրած մրրիկի մեջ իսկույն հայտնվում է, Աշուղ Ղարիբին նստեցնում ձիու գավակին եւ մեկ ակնթարթում հասցնում Շահ-Սանամեի մոտ: Աղջկա հայրը տեսնելով Աշուղ Ղարիբի կամքը, կատարված հրաշքը, նրանց անկեղծ սերն եւ նվիրվածությունը, օրհնում է երկուսի միությունը: Սուրբ Սարգսի տոնն այս տարի նշվում է փետրվարի 19-ին, հետեւաբար աղի բլիթ պետք է ուտել փետրվարի 18-ի երեկոյան: Քնելուց առաջ երիտասարդները աղի բլիթ են ուտում այն հույսով, որ իրենց ապագա հարսնացուն կամ փեսացուն երազում ջուր կբերի ու կհագեցնի ծարավը: Ս. Սարգիս Զորավարի տոնը Հայաստանում ընդունված է նշել ոչ միայն եկեղեցական ծեսով, աղոթքով, այլեւ ժողովրդական սովորույթներով, որը մեզանում նվիրական ավանդություն է: Ս. Սարգիս զորավարը երիտասարդների արագահաս բարեխոսն է: Նրա միջնորդությամբ հրաշքներ են տեղի ունենում: Այդ օրը երիտասարդներն աղոթում են Սրբին, որ իրենց աղոթքները հասցնի առ Աստված: Ս. Սարգիսը սիրո երազանքն իրականցնող Սուրբ է:Երեկոյան աղի բլիթ ճաշակելուց հետո ոչինչ չեն ուտում։ Այդ օրը հիշատակելի սովորություններից է նաեւ փոխինդով մատուցարանը դնել տան տանիքին կամ պատշգամբին եւ սպասել Ս. Սարգիս զորավարի ձիու պայտի հետքին։ Ըստ ավանդույթի` Ս. Սարգիսը պետք է հրեշտակների ուղեկցությամբ անցնի եւ ում մատուցարանի մեջ դրված ալյուրի կամ փոխինդի մեջ թողնի իր սպիտակ ձիու /մաքրության, անաղարտության խորրհրդանիշ/ պայտի հետքը, այդ տարի կիրականա սիրահարի երազանքը։ Տոնի առթիվ սիրահարված երիտասարդները միմյանց բացիկներ, ծաղիկներ եւ քաղցրավենիք են նվիրում։


Այնպիսի տպավորություն է, թե այս երկրում ոչինչ չի փոխվել. Փաշինյանը կոչ արեց սպառնալիքով չխոսել Մեր սրբազան հայրենիքը աղբի մեջ կորած է եւ այս խնդիրը պետք է լուծվի կառավարության եւ քաղաքացու համատեղ պատասխանատվությամբ։ Այս մասին այսօր՝ նոյեմբերի 19-ին, Մարտունու 190–ամյակին նվիրված միջոցառումներին ելույթի ժամանակ ասաց ՀՀ վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանը։ «Ընտրությունն ընտրություն, բայց ես միշտ խոստացել եմ, որ նայելով ձեր աչքերի մեջ խոսելու եմ ճշմարտության մասին, ես չեմ փորձելու իրականությունը ծռել, շեղել։ Ամեն անգամ որեւէ մարզ գնալիս մեքենայի պատուհանից նայում եմ ու իսկական ցավ եմ ապրում, որովհետեւ այսօր մեր սրբազան հայրենիքը աղբի մեջ կորած է։ Այս խնդիրը պետք է լուծվի կառավարության եւ քաղաքացու համատեղ պատասխանատվությամբ, այո՛, կառավարությունը, տեղական ինքնակառավարման մարմինները պետք է լուծեն աղբահավաքման խնդիրը եւ հրատապ խնդիրներից է աղբի վերամշակման գործարանի ստեղծումը, որ աղբը տեղից տեղ չճամփորդի»,–նշեց նա։ Փաշինյանը կոչ արեց քաղաքացիներին մաքրել իր միջավայրը ոչ միայն մաքրելով, այլ նաեւ չկեղտոտելով. «Ես շատ պրիմիտիվ բաներից եմ ուզում խոսել։ Եթե այսօր Հայաստանում քաղաքացին ինքը առնվազն իր միջավայրը մաքուր չպահի, ոչ միայն մաքրելով, այլ նաեւ չկեղտոտելով, մեր երկրում լուրջ բաներ չեն փոխվի։ Այս թափված աղբը անարգանք է մեզանից յուրաքանչյուրի նկատմամբ։ Ես այսօր, երբ հասա Նորատուսի խաչմերուկ, ուղղակի սարսափեցի, որովհետեւ այնտեղ երկու հսկայական խանութ կա, իսկ դրանից 10 կմ այն կողմ այդ խանութների չափ աղբակույտ կա եւ այնպիսի տպավորություն է, թե այդտեղ գյուղապետ չկա, սեփականատեր չկա, ո՞ւր է նայում մարզպետարանը։ Այնպիսի տպավորություն է, թե այս երկրում ոչինչ չի փոխվել»,–վրդովմունք հայտնեց Փաշինյանը։ Նա շեշտեց՝ որեւէ աղբի գոյությունը մենք չեն հանդուրժելու. «Մեզ փորձում էին սովորեցնել քաղաքական աղբի մեջ ապրել, մենք մաքրեցինք, հիմա պետք է մաքրենք նաեւ ֆիզիկական աղբը, մտավոր աղբը, հուսահատության աղբը, բարոյական աղբը։ Որեւէ աղբի գոյությունը մենք չեն հանդուրժելու»։ Վարչապետի պաշտոնակատարը նկատում է՝ ինչ–որ ժամանակ, օրինակ, ինքն էլ է ծխախոտը գետնին, նետել, բայց ինչ–որ պահի հասկացել է, որ այդպես սխալ է. «Այսօր Հայաստանում ծխողների 95 տոկոսը ծխախոտը գցում է գետնին։ Ես նախ բոլորին կոչ եմ անում որպես հին ծխող թողել ծխելը։ Ես էլ ձեզանից մեկն եմ, ծխել եմ, գցել եմ գետին, բայց ինչ–որ պահի հասկացել եմ, որ սխալ բան եմ անում եւ դադարեցրել եմ։ Հեղափոխությունը սկսում է այստեղից, հեղափոխությունը մեզանից յուրաքանչյուրի փոփոխությունն է, որովհետեւ մենք փոխվեցինք, դրա համար հեղափոխություն եղավ, մինչ այդ մենք վախենում էինք ինչ–որ բանից, պատվելուց, հետապնդումների ենթարկվելուց, քմծիծաղի առարկա դառնալուց, բայց հաղթեցինք, երբ դադարեցինք վախենալ»։ Փաշինյանը նկատում է՝ մեզ ուզում են համոզել, որ մենք փոքր ժողովուրդ եք ու պետք է յոլա գնանք. «Մեզ անընդհատ ամեն տեղից, բոլոր կողմերից ուզում են համոզեն, որ դուք փոքր ժողովուրդ եք, յոլա գնացեք էլի, պուճուր ժողովուրդ եք։ Բայց մենք բոլորին ասում ենք՝ ո՛չ մենք փոքր ժողովուրդ չենք։ Մենք կարող ա փոքրաթիվ ժողովուրդ ենք, բայց մեծ ժողովուրդ ենք, մենք հաղթած ժողովուրդ ենք։ Որեւէ մեկը չփորձի մեզ հետ խոսել սպառնալիքով, կարեկցանքով կամ քամահրանքով»։


Ջեռուցում եւ տաք ջուր Լուծում` Նախատեսված Ջրահեռացման Ցանկացած Դեպքի Համար Բոլոր կեղտաջրերը պետք է ապահով եւ անվտանգ դուրս մղվեն շինությունից այնպիսի համակարգի միջոցով, որը կերաշխավորի շինության ներսում եւ դրսում գտնվող մարդկանց առողջությունն ու անվտանգությունը: Դրենաժ Դրենաժը չմշակված կեղտաջրերն են, որոնք պարունակում են մինչեւ 12մմ հասնող կոշտ մասնիկներ: Նկուղ կամ ներքնահարկ ունեցող շինությունները մեծամասամբ արտաքին դրենաժային համակարգի կարիք ունեն, որը կանխում է խոնավության հետեւանքով առաջացող նեխման եւ այլ վտանգավոր երեւույթները: Դրենաժային խողովակները պետք է միացված լինեն համապատասխան պոմպով համալրված հորին: Կեղտաջրեր Կեղտաջրերը չմշակված ջրերն են (բացառությամբ սանհանգուցային ջրերի), որոնք պարունակում են մանրաթելեր եւ կոշտ մասնիկներ (օրինակ՝ խոհանոցային ջրերը): Կոյուղաջրեր Կոյուղաջրերը չմշակված ջրերն են, որոնք պարունակում են գործվացքներ եւ այլ կոշտ մասնիկներ, այդ թվում նաեւ սանհանգուցային ջրեր: Խցանումից խուսափելու նպատակով կոշտ մասնիկների համար նախատեսված խողովակի տրամագիծը պետք է լինի 65մմ-ից ավել: Ունիվերսալ UNILIFT UNILIFT պոմպերի շարքը օպտիմալ եւ անվտանգ լուծում է մի շարք սարքերից կեղտաջրերի դուրս բերման համար: Այն հեշտությամբ կարելի է մոնտաժել նեղ դրենաժային հորերում, չի պահանջում խնամք եւ շատ հուսալի է: UNILIFT-ը ունի բազմաթիվ մոդելներր, որոնց ճիշտ ընտրությունը կախված է ճնշման եւ ջրաքանակի տեխնիկական պահանջներից, ինչպես նաեւ՝ կեղտաջրի տեսակից: Գլխավոր | Ապրանքացանկ | Ծառայություններ | Գործընկերներ | Պատվիրատուներ | Հետադարձ կապ Horizon-service.am. All rights reserved. 2011 | Flash Version | Վեբ դիզայն եւ ծրագրավորում WEBMAKER STUDIO


Հայտարարության մեջ ասված Է, որ անհրաժեշտ ենթակառուցվածքը տեղ կհասցվի Բեռլինում բազավորված PTScientists ընկերության առաքելության ընթացքում, որը դեպի Լուսին առաջին մասնավոր թռիչքը կիրականացնի Falcon 9 հրթիռի միջոցով: Ենթադրվում Է, որ հրթիռը կօգնի Լուսին հասցնել Nokia-ի հեռախոսային կայմասյուներ, իսկ Vodafone-ի տրամադրած ազդանշանը թույլ կտա բարձր հստակության տեսագրություններ հաղորդել Լուսնի մակերեւույթից:


Արձակ էջեր եւ քերթուածներ - ԽՈՐՀՐԴԱՆՇԱՆԱԿԱՆ ԴՊՐՈՑԸ Դժուարին է յատկանշել գրական բնաշրջութիւն մը այն պահուն՝ ուր տակաւին պտուղները անստոյգ են, երբ ծաղկումն իսկ չէ աւարտած ամբողջ մրգաստանին մէջ։ Կանխահաս ծառեր, ուշ մնացող ծառեր, կասկածելի ծառեր կան, եւ զոր չպիտի ուզէինք տակաւին ամուլ անուանել, — այսպէս՝ մրգաստանը շատ այլազան, շատ հարուստ, չափազանց հարուստ է, — սաղարթներու թանձրութիւնը ստուեր կը պատճառէ, եւ ստուերը գունաթափ կ՚ընէ ծաղիկներն ու կը տժգունէ պտուղները։ Այս ճոխ ու խաւարակուռ մրգաստանին մէջն է որ պիտի շրջագայինք, վայրկեան մը նստելով ամենէն զօրաւոր, ամենէն գեղեցիկ կամ ամենէն հաճելի ծառերուն բունին տակը։ Եթէ արժանի կը դառնան անոնք իրենց կարեւորութեամբ, իրենց հարկաւորութեամբ, իրենց պատեհադիպութեամբ, գրական բնաշրջումները անուն մը կ՚ստանան, խիստ յաճախ այս անունը ճիշդ նշանակութիւն չունենար, բայց օգտակար է ան, անիկա կը ծառայէ իբրեւ կապակցութեան նշան անոնց՝ որ կընդունին զայն եւ իբր նպատակակէտ անոնց որ զայն կուտան. այսպէս կը կռուին զուտ բառական լաբարոնի մը շուրջը։ Ի՞նչ կը նշանակէ ռօմանթիսմ։ Աւելի դիւրին է զգալ քան բացատրել զայն։ Ի՞նչ կը նշանակէ սէմպօլիսմ (symbolisme, խորհրդանշանակութիւն ։) Երբ անձուկ ու ստուգաբանական իմաստին նայինք՝ գրեթէ բան մը չի նշանակեր, եթէ այդ տեսակէտը մէկ կողմ թողունք, այն ատեն կրնայ նշանակել անհատապաշտութիւն՝ (individualisme) գրականութեան մէջ, արուեստի ազատութիւն, լքում՝ ուսուցուած բանաձեւերու, ձգտում դէպի ինչ որ նոր է, արտակարգ ու նոյն իսկ անհեթեթ, անիկա դեռ կրնայ նշանակել նաեւ՝ գաղափարապաշտութիւն (idéalisme) արհամարհանք՝ ընկերային զուարճախառն պատմութեան, հակաբնապաշտութիւն, ձգտում մը՝ կեանքին մէջէն առնելու՝ մի միայն յատկանշական մանրամասնութիւնը, ուշադրութիւն ընծայելու՝ մի միայն այն արարքին՝ որով մարդ մը կը զանազանուի ուրիշ մարդէ մը, իրագործել ուզելու՝ արդիւնքներ միայն, էականը միայն վերջապէս, բանաստեղծներուն համար սէմպօլիզմը կը թուի կապուած ըլլալ ազատ ոտանաւորին (vers libre) այսինքն՝ խանձարրազերծ ոտանաւորին, եւ որուն մատղաշ մարմինը կրնայ ուզածին պէս խայտալ, դուրս ելած պնդակտաւներու եւ կապկապանքներու անհանգստութենէն։ Բոլոր ասոնք քիչ յարաբերութիւն ունին բառին վանկերուն հետ, — վասն զի պէտք չէ թոյլ տալ ակնարկելու՝ թէ սէմպօլիզմը ուրիշ բան չէ բայց եթէ ձեւափոխումը հին այլաբանութեան կամ գաղափար մը՝ մարդկային էակի մը, դաշտանկարի մը, պատմուածքի մը մէջ անձնաւորելու արուեստին։ Այդպիսի արուեստ մը ամբողջ արուեստն է, նախակարգային ու յաւիտենական արուեստը, եւ այս հոգէն ազատած գրականութիւն մը՝ անորակելի պիտի ըլլար. անիկա պիտի ըլլար ոչինչ, գեղեցկագիտական նշանակութեամբ՝ համարժէք հաւի մը կրկռուքներուն կամ ցիռի մը զռինչին։ Գրականութիւնը իրօք ուրիշ բան չէ բայց եթէ գաղափարին արուեստագիտական ընդլայնումը, խորհրդանշանացումը գաղափարին՝ երեւակայական հերոսներու միջոցով։ Կեանքը կ՚ուրուագծէ միայն հերոսները, կամ մարդերը (վասն զի իւրաքանչիւր մարդ հերոս մըն է իր շրջանակին մէջ). արուեստն է որ կ՚ամբողջացնէ զանոնք, ի փոխարէն իրենց խեղճուկ հիւանդ հոգիին, տալով անոնց անմահ գաղափարի մը գանձը, եւ ամենէն խոնարհը կրնայ կոչուած ըլլալ այս մասնակցութեան, եթէ ընտրուած է մէծ բանաստեղծի մը կողմէն։ Ի՜նչ խոնարհ, սա Ենէասը, զոր Վիրգիլիոս՝ հռովմէական զօրութեան գաղափարն ըլլալու բոլոր ծանրութեամբ կը բեռնաւորէ, եւ ի՜նչ խոնարհ սա Տօն Քիշօթը՝ որուն Սէրվանթէս՝ միեւնոյն ատեն Ռօլանը եւ Էմօն չորս զաւակները, Ամատիսը, Բալմէռէնը, Թռիսթանը եւ Թապլը ռօնտի բոլոր ասպետներն ըլլալու սարսափելի բեռը հարկադիր կ՚ընէ։ Խորհրդանշանականութեան պատմութիւնը՝ պիտի ըլլար պատմութիւնն իսկ մարդուն, քանի որ մարդը չի կրնար գաղափար իւրացնել առանց խորհրդանշանի ձեւին վերածելու զայն։ Պէտք չէ պնդել, վասն զի պիտի կրնայինք կարծել թէ՝ խորհրդանշանականութեան երիտասարդ հաւատացեալները կ՚անգիտանան մինչեւ իսկ Vita Nuova ն եւ Պէադրիզէի այն անձը՝ որուն քնքուշ եւ անարատ ուսերը ուղիղ կը կենան սակայն խորհրդանշաններու այն բարդ բեռին ներքեւ՝ որոնցմով կը բեկէ զայն բանաստեղծը։ Ուսկից եկած է ուրեմն այն պատրանքը՝ թէ գաղափարին խորհրդանշանացումը ( symbolisation ) նորութիւն մըն էր։ Ահաւասիկ։ Այս վերջին տարիներու միջոցին, գաղափարի քամահանքին ու խորհրդանշանի արհամարհանքին վրայ հիմնուած գրականութեան շատ լուրջ փորձ մը ունեցանք։ Ծանօթ է անոր տեսականը որ խոհարարական կը թուի, առէք կեանքի շերտ մը եւայլն։ Պ. Զոլա ինք հնարեց այս նուսխայագիրը եւ մոռցաւ գործածելու զայն։ Իր «Կեանքի շերտերը» թանձր ու դանդաղ քերթուածներ են, տղմաթաթաւ ու աղմկալից քնարերգութեամբ մը, ժողովրդային ռօմանթիզմ, ռամկավարական խորհրդանշանականութիւն, բայց լեցուն գաղափարով մը, միշտ այլաբանական նշանակութեամբ մը յղի ինչպէս Ժէռմինալ, որ կը նշանակէ հանքը, ամբոխը, գործադուլը։ Գաղափարապաշտ ընդվզումը չկանգնեցաւ ուրեմն, բնապաշտութեան գործերուն դէմ (բայց եթէ՝ վարնոց գործերուն դէմ), այլ՝ կանգնեցաւ ընդդէմ անոր տեսականին կամ մանաւանդ ընդդէմ անոր յաւակնութեան. վերադառնալով արուեստին յառաջագոյն յաւիտենական պիտանութիւններուն, ընդվզողները կարծեցին հաստատել նոր եւ նոյն իսկ անակնկալ գաղափարներ. գրականութեան մէջ գաղափարը վերականգնելու իրենց կամքը դաւանելով, ըրածնին ուրիշ բան չէր եթէ ոչ վերստին ջահը վառել, միեւնոյն ատեն, անոր շուրջը, շատ մըն ալ պզտիկ աշտանակներ վառեցին։ Նոր գաղափար մը իրօք հատ մը կայ անկից որ նորերս մտաւ գրականութեան ու արուեստին մէջ. անիկա՝ բոլորովին բնազանցական եւ բոլորովին à priori (ըստ երեւոյթին) ճշմարտութիւն մըն է բոլորովին մատաղ, քանի որ մէկ դարու կեանք ունի եւ իրաւամբ նոր, քանի որ տակաւին գեղեցկագիտական կարգին մէջ գործածուած չէր։ Այս ճշմարտութիւնը, աւետարանական եւ հրաշալի, ազատարար ու վերանորոգիչ, աշխարհի գաղափարականութեան սկզբունքն է ան։ Մարդուն նկատմամբ, — խորհող ենթակայ, — աշխարհը, ինչ որ եսին արտաքին է, գոյութիւն ունին միայն այն գաղափարին համեմատ՝ զոր անոնց մասին կը կազմէ ան։ Երեւոյթներ միայն կը ճանչնանք մենք, երեւոյթներու վրայ միայն կը բանադատենք, ամէն ըստ ինքեան (en soi) ճշմարտութիւն կը խուսափի մենէ, իսկութիւնը անձեռնմխելի է։ Ահա ինչ որ Շօբէնհաուէր ռամկացուց սա այնքան պարզ ու յստակ ձեւին ներքեւ. աշխարհ իմ ներկայացումս է։ Չեմ տեսներ ինչ որ է. ինչ որ է՝ այն է՝ զոր ես կը տեսնեմ։ Որքան խորհող մարդիկ կան, այնքան զանազան ու գուցէ տարբեր աշխարհներ կան։ Այս վարդապետութիւնը, զոր Քանդ կէս ճամբան ձգեց, նաւաբեկութեան մատնուած բարոյականին օգնութեան նետուելու համար, այնքա՛ն գեղեցիկ ու այնքա՛ն ճկուն է որ, կարելի է զայն փոխադրել, առանց խաթարելու անոր ազատ տրամաբանութիւնը, տեսականէն գործնականին, նոյն իսկ ամենէն պահանջկոտ գործնականին, տիեզերական սկզբունք ազատագրութեան ամէն մարդու՝ որ կարող է հասկնալ։ Միայն գեղեցկագիտութիւնը չէ որ յեղաշրջած ըլլայ ան, բայց հոս խնդիրը գեղեցկագիտութեան վրայ է։ Առձեռն գրքոյկներու մէջ տակաւին գեղեցկին սահման մը կուտան. աւելի հեռուն երթալով՝ կուտան այն ֆօռմիւլները՝ որոնցով արուեստագէտ մը գեղեցկին արտայայտութեան կը հասնի։ Ճեմարաններ կան ուր կուսուցանեն այս ֆօռմիւլները որոնք ուրիշ բան չեն եթէ միջինն ու համառօտութիւնն հնագոյն գաղափարներու կամ գնահատումներու։ Գեղեցկագիտութեան մէջ տեսականները ընդհանրապէս մութ ըլլալով, անոնց կը կպցնեն օրինակը, անթերի իտէալը, հետեւելի մօտելը։ Այս ճեմարաններուն մէջ (եւ քաղաքակիրթ աշխարհը ոչ այլ ինչ է բայց եթէ ընդարձակ ճեմարան մը) ամէն նորութիւն հայհոյական կը նկատուի, եւ ամէն անձնական ստորասում՝ յիմարական արարք մը կ՚ըլլայ։ Պ. Նորտաու, որ անհեթեթ համբերութեամբ մը, ամբողջ ժամանակակից գրականութիւնը կարդացած է, ամէն մտաւորական անհատապաշտութեան համար՝ տգեղօրէն կործանարար սա գաղափարը տարածեց թէ՝ անհամակերպութիւնը (non comformisme) գլխաւոր ոճիրն է գրագէտի մը։ Ուժգնօրէն կը տարբերին մեր կարծիքները։ Գրագէտի մը համար գլխաւոր ոճիրը՝ համակերպութիւնը, նմանողականութիւնը, հպատակութի՛ւնն է կանոններուն եւ ուսուցումներուն։ Գրագէտի մը գործը պէտք է ըլլայ չէ թէ միայն ցոլքը, այլ՝ խոշորցած ցոլքը իր անձնականութեան։ Միակ չքմեղանքը՝ զոր մարդ պիտի ունենար գրելով, կը կայանայ՝ ինքզինքը գրելուն, ուրիշներուն պարզելուն մէջ տեսակը այն աշխարհին զոր կ՚անդրադարձնէ իր անհատական հայելին. իր միակ չքմեղանքը՝ իսկատիպ ըլլալն է. պարտաւոր է ըսել տակաւին չըսուած բաներ, եւ ըսել զանոնք՝ տակաւին չձեւաւորուած ձեւի մը ներքեւ։ Անիկա պարտի ինքնիրեն ստեղծել իրեն յատուկ գեղեցկագիտութիւնը, — եւ մենք պարտաւոր պիտի ըլլանք ընդունիլ այնքան գեղեցկագիտութիւններ՝ որքան գոյութիւն ունին իսկատիպ մտքեր, եւ դատել զանոնք, ըստ այնմ որ են անոնք եւ ո՛չ թէ անոր համեմատ որ չեն անոնք։ Ընդունինք ուրեմն թէ խորհրդանշանակութիւնը, — նոյնիսկ չափազանց, նոյնիսկ անդէպ, նոյնիսկ յաւակնոտ, — արտայայտութիւնն է արուեստին մէջ անհատապաշտութեան։ Այս չափազանց պարզ բայց յստակ սահմանը առժամապէս պիտի բաւէ մեզի։ Յետագայ կենդանագիրներու շարքին մէջ, կամ աւելի ետքը, անշուշտ առիթը պիտի ունենանք զայն ամբողջացնելու. իր սկզբունքը պիտի ծառայէ նաեւ առաջնորդելու զմեզ, դրդելով փնտռելու, չէ թէ սոսկալի կանոններու, բռնապետական աւանդութիւններու համեմատ ինչ որ պարտ էին ընել նոր գրողները, բայց ինչ որ ուզած են ընել անոնք։ Գեղեցկագիտութիւնը, ինքն ալ, անձնական տաղանդ մը դարձած է, ոչ ոք իրաւունք ունի կազմ պատրաստ գեղեցկագիտութիւն մը ուրիշին հարկադիր ընելու։ Արուեստ մը միմիայն իրեն հետ կրնանք բաղդատել, բայց օգտակար եւ արդար ըլլալով ծանօթագրել անհամանմանութիւնները, պիտի ջանանք նշանակել, չէ թէ ինչ բանի մէջ իրարու կը նմանին «նոր եկողները» բայց թէ ի՛նչ բանի մէջ իրարմէ կը զանազանին անոնք, այսինքն թէ ինչ բանի մէջ գոյութիւն ունին անոնք, վասնզի գոյութիւն ունենալ՝ կը նշանակէ տարբերիլ։ Գծելով այս կենդանագիրները, չենք ուզեր յաւակնիլ թէ անոնց մեծ մասին մէջ մտածման ու արուեստի (technique) յայտնի նմանութիւններ գոյութիւն չունին, — անխուսափելի իրողութիւն, բայց այնքան անխուսափելի՝ որ զուրկ է շահեկանութենէ։ Ոչ ալ կը սպրդեցնենք թէ այս ծաղկումը ինքնաբուղխ է. ծաղիկէն առաջ՝ հունտը կայ, ինքն ալ՝ ծաղիկէ մը ինկած։ Այս երիտասարդ տղաքները հայրեր ու վարպետներ ունին, ինչպէս Պօտըլէռ, Վիլիյէ տը Լիլ — ատան, Վէռլէն, Մալառմէ եւ ուրիշներ։ Ի՜նչ յիմարութիւն կարծել թէ կ՚արհամարհենք երէկուանները։ Ո՞վ ուրեմն աւելի հիացիկ ու աւելի դրանիկներու շրջանակ մը ունի քան Սթէֆան Մալառմէ ։ Ու միթէ մոռցուա՞ծ է Վիլիյէն։ Երեսի վրա՞յ ձգուած է Վէռլէնը։ Այս պայմաններու մէջ ուրեմն կը բանանք մեր ալպօմը, զայն ներկայացնելով ընթերցողին հետաքրքրութեան։ «Արեւելեան Մամուլ», 1903, Ապրիլ 12, թիւ 15, էջ 345-349 Սկսելէ առաջ Դիմակներու գրքին պատկերաշարն ներկայացնել, անհրաժեշտ կը համարիմ թարգմանել նախ անոր յառաջաբանը։ Հոն ընթերցողը շատ պայծառ ու գոհացուցիչ ծանօթութիւններ պիտի քաղէ խորհրդանշանական դպրոցի մասին։ Յաճախ, ինչպէս Տը Կուռմօն այնքան լաւ մատնանիշ ըրած է, դպրոցներու դռներուն վրայ փակցուած պիտակները, նկատուած միմիայն իրենց ընթացիկ իմաստին տեսակէտէն, շփոթ ու սխալ գաղափարներ թելադրած են։ Անոր համար է որ սէմպօլիզմը ուղղակի միայն խորհրդապաշտութիւն եւ ռօմանթիզմը ռօմանականութիւն կամ աւելի մեծ սխալով մը՝ վիպականութիւն չի նշանակեր, ինչպէս յաճախ թարգմանած են նոյնիսկ շա՛տ բանգէտ ճանչցուած պատուելիներ։ – Ա. Յ. Մալառմէն ալ երկու տարիէ ի վեր մեռած է։ – Ծ. Թ.


«ԵԱՏՄ անդամ կարող է դառնալ ցանկացած երկիր, որը կիսում է կազմակերպության սկզբունքները». Ադրբեջանում ՌԴ դեսպան 18:28 - 20/օգոստոսի/2018 Եվրասիական տնտեսական միության անդամ կարող է դառնալ ցանկացած պետություն, որը կիսում է կազմակերպության սկզբունքներն ու նպատակները։ Այդ մասին հայտարարել է Բաքվում Ռուսաստանի Դաշնության դեսպան Միխայիլ Բոչարնիկովը՝ շեշտելով, որ նոր անդամի ներգրավումը տեղի է ունենում ԵԱՏՄ բոլոր անդամների համաձայնությամբ։ Ինչպես գրում է minval.az-ը, դեսպանը նշել է, որ կարեւոր է, թե ինչպես է ԵԱՏՄ անդամ դառնալու հետաքրքրություն դրսեւորող ցանկացած երկիր տեսնում իր ազգային շահերը, դա վերաբերում է նաեւ Ադրբեջանին։ «Ես կարծում եմ, որ դա վերաբերում է նաեւ Ադրբեջանին, սակայն այդ հանրապետության ազգային շահերը գնահատվում են Բաքվում։ Եթե կառույցի անդամ դառնալու խնդրանք լինի՝ ԵԱՏՄ շրջանակում այն կքննվի համապատասխան մեխանիզմների միջոցով, որոնք ամրագրված են միության կանոնադրությամբ», - նշել է Բոչարնիկովը։ Դեսպանն ընդգծել է, որ թեմայի վերաբերյալ հստակ որեւէ բան այժմ ասել չի կարող, սակայն ինքը կողջուներ ցանկացած քայլ, որը կամրապնդեր եվրասիական գոտում տնտեսական փոխգործակցությունը։


Սեցեսսիոնիզմի այլ ներկայացուցիչներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] BNC: a11436852 · BNF: 11868155d · GND: 16276890-4 · ISNI: 0000 0001 0941 5999 · LCCN: n80103753 · NKC: kn20050510042 · SUDOC: 142331589 · VIAF: 133252020 Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Վիեննական_սեցեսսիոնիզմ&oldid=6009396» էջից Այս էջը վերջին անգամ փոփոխվել է 1 Նոյեմբերի 2018 թվականի ժամը 19:00-ին:


text: Սկոպիե (, ), Հյուսիսային Մակեդոնիայի Հանրապետության մայրաքաղաքը։ Այն ձեւավորում է 10 շրջաններից բաղկացած անկախ վարչական միավոր։ Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմել է 850 000 մարդ, որոնցից 65 %-ը մակեդոնացիներ են, 27 %-ը՝ ալբանացիներ։ Քաղաքում բնակվում են նաեւ սլավոնական այլ ժողովուրդների ներկայացուցիչներ՝ սերբեր, բոսնիացիներ, խորվաթներ, բուլղարացիներ եւ այլք։ Գտնվում է Մակեդոնիայի հյուսիսում, Սերբիայի հետ սահմանից մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա, Վարդար գետի ափին, հովտում, որը շրջապատված է լեռնաշղթաներով։ Քաղաքում առկա էեն անտիկ կառույցներ, ինչպես նաեւ թուրքական տիրապետության ժամանակաշրջանի կառույցներ։ Քաղաքն ուժգին տուժել է 1963 թվականի երկրաշարժից, այնուհետեւ վերականգնվել ճապոնական ճարտարապետ Տանգեյի ղեկավարության տակ։ 2010 թվականից իրականացվում է քաղաքային կենտրոնը վերակառուցելու «Սկոպիե 2014» պետական նախագիծը, որը հաճախ հասարակության մեջ հակասությունների պատճառ է դառնում։ Պատմություն Սկոպիե քաղաքի մասին առաջին անգամ հիշատակել է Կլավդիոս Պտղոմեոսը «Սկուպի» անտիկ անվան տակ։ Քաղաքը ձեւավորվում է մ.թ.ա. 3-րդ դարում, իսկ մ.թ.ա. 164 թվականին հայտնվում Հռոմի տիրապետության տակ եւ դառնում Մյոզիա նահանգի կենտրոնը։ Մ.թ. 84 կամ 85 թվականին կայսր Դոմիցիանոսը այստեղ հիմնել է Փլավիա Աելիա Սկուպի գաղութը, որը հետագայում դառնում է խոշոր քաղաք։ Ճարտարապետություն Վարդար գետի վրայով անցնող քարե կամուրջը համարվում է Սկոպիե քաղաքի խորհրդանիշը։ Կառուցվել է 15-րդ դարում։ Սկոպիե Ամրոցը (, — «ամրոց» բառից), գտնվում է Վարդար գետի ձախ ափի մոտ։ 19-րդ դարում կառուցված ուղղափառ եկեղեցին։ Դաութ Փաշայի թուրքական բաղնիքը։ Սուրբ Կլիմենտ Օրիդսկի մայր տաճար, որի օծման արարողությունը տեղի է ունեցել 1990 թվականին։ Հազարամյակի խաչ Վարչական բաժանում Սկոպիե քաղաքում ձեւավորվել են 10 քաղաքային համայնքներ։ Բնակիչների թվով ամենամեծը Գազի Բաբա համայնքն է (72 617 բնակիչ), ամենափոքրը՝ Շուտո-Օրիզարի (20 800 բնակիչ)։ Տարածքով ամենամեծը Սարայ համայնքն է (229 կմ2), ամենափոքրը՝ Չաիր (3,5)։ Շուտո-Օրիզարի համայնքը հիմնականում բաղկացած է գնչուներից։ Կլիմա Պատկերասրահ Քույր-քաղաքներ Սկոպիեն ունի 17 քույր-քաղաքներ. Ծանոթագրություններ Հյուսիսային Մակեդոնիայի քաղաքներ Շախմատային օլիմպիադաներ հյուրընկալած քաղաքներ Սկոպիե


Racing մասին խաղեր աղջիկների համար առցանց - խաղալ անվճար Խաղային - խաղ Racing Խաղեր Խաղեր աղջիկների համար Աղջիկները նաեւ սիրում արագությունը եւ թող տղաները կարծում եմ, որ ճանապարհը պատկանում է նրանց, որ մենք հեշտությամբ կարող փարատել իրենց համոզմունքը: Անհրաժեշտ է սկսել խաղալ անվճար օնլայն խաղեր Racing աղջիկների համար, քանի որ հաճելի տիկնայք չեն դադարում: Նրանք կտրել միջոցով հեծանիվների, նորաձեւ ավտոմեքենա եւ նույնիսկ քշել մեքենաներ, տրակտորներ, Մոտոցիկլետների եւ ATVs. Little Sue հայտնի rides մի հեծանիվ, եւ շրջել խոչընդոտները, եւ նույնիսկ ամերիկյան աղջիկը կարողանում է նավակը, weaving միջեւ տեղեկամատյանները եւ հավաքող բարել. Դուք կարող եք մրցակցել երեւակայական հակառակորդի, կամ խաղալ միասին ստեղնաշարի. Մենք մերկ արջեր ենք. Սկուտերային հոսքայիններ Բումերանգ ՝ ծաղրանկարային սպորտ Remeայրահեղ Mega Ramp Race Խաղեր Racing Girls ըստ կատեգորիաների: Ամենավերջին Racing Խաղեր Խաղեր աղջիկների համար Խաղեր Օնլայն Բոլորը Racing մասին խաղեր աղջիկների համար առցանց Եթե տղաները կարծում են, որ աղջիկները չեն իրենց մրցակիցներ սպորտի, պայքարի կամ նկարահանման, նրանք սխալվում են. Անհրաժեշտ է նայում խաղեր աղջիկների համար մրցավազքում, եւ պարզ է դառնում, որ ոչ մի բան խորթ գեղեցիկ տղայական կեսին. Միեւնույն ժամանակ, նրանք կարողանում են կատարել գործընթացը այնքան, հմայքը, որ ակցիան պարզապես mesmerizing. Խաղեր Racing աղջիկների համար The կնոջ ետեւում անիվ է ցանկացած բջջային սարքավորումների նայում թույն, եւ նա գիտի դա. Առաջընթաց չի կարող դադարեցվել է, եւ տիկինը հաղթել, ետ տղամարդիկ ավելի շատ ոլորտներում, ոչ միայն տիրապետել նրանց, այլեւ հաջողությունները դիմումը. Թերեւս այդ է պատճառը, որ շատ ուժեղ տեսակ մարդկության այնքան նախանձում իրենց խաղալիքներով, որոնք օգտագործվում է նրան. Բայց երբ գեղեցկությունը նստում ետեւում անիվ է մեքենայի, անկախ նրանից, թե ինչպես է ճչում է հակառակ սեռի, նա դեռ գաղտնի զարմացած հայացք է ազատագրված տիկին. Speed արթնանա կիրք. Թվում է, թե մի քիչ ավելի շատ, ու UPS դուրս գետնին. Յուրացման խաղը Race աղջիկների համար, դուք ստանում եք մեծ հաճույքով բացակայության շատերը կանոնների, որը տեղի կունենա հնարավորությունները. , Ինչպես գիտեք, այդ քայլի, չի կարող կոտրել հեռու ճանապարհից եւ զբաղվեն վարելիս բիզնես – նկարել, խոսում է հեռախոսով, snacking եւ խմելու սուրճ, rummaging միջոցով իր քսակը որոնման երաժշտական CD. Բայց մեր խաղալիքների է ոչ միայն արգելված է, այլ նաեւ ողջունում! Հսկել ձեր ավտոմեքենան լրիվ արագությամբ, դուք պետք է հավաքել, որ ճանապարհային քանդված դիմահարդարում, ոսկերչական իրեր եւ այլ իրեր արդյունքում սյուժեի. Յուրաքանչյուր artifact ընտրած ձեզ – դա ոչ մի տուգանք վնասակար ոստիկանության, եւ լրացուցիչ կետ Ձեր հաշիվը. , Աղջիկը մի մոտոցիկլ նայում տպավորիչ եւ ոչ մի մարդ չի կարոտում այս տեսարան. Լինելով է վազքուղի, դուք կարող եք դառնալ մեկը jockeys, ովքեր վաղուց արդեն Դասընթացի իր ձիու եւ այժմ հույս հաղթանակի համար. Եթե դուք միաձուլել նրանց հետ տանդեմ, դա կբարձրացնի նրանց հնարավորությունները եւ բերում հաջողություն. Cars կարմիր, կապույտ եւ վարդագույն է ռասային իրենց riders լանջերին եւ նեղ հող ուղիներ. Շատ երիտասարդ racers ունենալ զվարճալի խաղալիքներ, որտեղ մրցակցությունը ներգրավված են մի աղջկա ձիավարություն մի հեծանիվ. Կան նաեւ խաղեր, երկու եւ կարող է հրավիրվել է գործընթացի հոգու mate, ստանալ կրկնակի հաճույք եւ մարտահրավեր է հակառակորդից: Ճանապարհին նա հանդիպում է բազմաթիվ խնդիրների – ժայռերի, տեղեկամատյանները, լողավազաններ, բլուրներ, սուր է դառնում. Նրանք պետք է զգույշ լինել, գնալ շուրջ, այնպես չէ, որ դուրս է մրցույթի. Ի թիվս բազմաթիվ առաջարկությունների միշտ արժանի լինել ձեր ուշադրության է խաղի. Cartoon Անձնավորություններ « Toys » Այժմ հյուրասիրել ձեզ վիրտուալ աշխարհում, եւ մասնակցել առավելագույնը այդ ցեղերի. Griffin, հայտնի նույնիսկ մեծահասակ հանդիսատեսին, ոտքի կոխան ուղին է ինտերնետ տարածության եւ ցանկանում է դառնալ լիարժեք քաղաքացիներ: Որպեսզի դա անել, նրանք պետք է ցույց տալ իրենց լավագույն կողմին ակտիվ մրցակցության. Իսկ, թե ինչ կարող է լինել ավելի ակտիվ, քան ցեղի միջոցով քաղաքի փողոցներում. Քանի որ վարորդները կարող են հանդես գալ ոչ միայն ժողովրդին, այլեւ կենդանիների. Կենգուրու զարգանում է մեծ արագությամբ եւ կարող է անցնել ցանկացած runner. Scooby Doo վազում է ուրվականների, եւ սա իր ռեկորդը վրա ուղու հետ խոչընդոտները. Երբ ինչ-որ բան վախեցած է մահվան, դա դառնում է մի լավ տոնուսը բարձրացնող միջոց է հաղթանակների. Նույնիսկ SpongeBob լքել է ջրային միջավայր եւ գնաց լեռնադահուկային հանգստավայրում է արագ լողալ վրա Սնոուբորդ. Եվ եթե դուք չեք վախենում ջրային բնակիչների տեմպերի, գեղեցկությունը Barbie, եւ, իհարկե, ոչ թե տրտնջալ. Նա ունի առավել գեղեցիկ ավտոմեքենան այն է, որ դուք տեսել, եւ այն copes հետ ինտենսիվ պայմաններում մրցավազքում.


text: Օգոստոսի 14, տարվա 226-րդ (նահանջ տարիներին՝ 227-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 139 օր։ Դեպքեր 1769 - Ֆրանսիան նվաճեց Կորսիկան 1880 - ավարտվում է Քյոլնի տաճարի շինարարությունը 1888 - Օլիվեր Շելենբերգերն արտոնագրում է էլեկտրաէներգիայի հաշվիչը 1896 - 31 զինված հայեր Բաբկեն Սյունիի եւ Արմեն Գարոյի գլխավորությամբ գրավում են Կոստանդնուպոլիսի օսմանյան բանկը 1947 - Պակիստան ստանում է անկախություն Միավորված Թագավորությունից 1969 - կաթոլիկների եւ բողոքականների միջեւ բախումները կանխելու համար Հյուսիսային Իրլանդիա են մտցվում բրիտանական զորքեր 1971 - Բահրեյնը անկախացավ Միավորված Թագավորությունից 1972 - Արեւելյան Բեռլինում օդ բարձրանալուց հետո Իլ-62 օդանավի վթարի զոհ է դառնում 156 մարդ Ծնունդներ 1688 - Ֆրիդրիխ Վիլհելմ I Friedrich Wilhelm I Պրուսիայի թագավոր 1864 - Աննա Ելիզարովա-Ուլյանովա, ռուս հեղափոխական 1867 - Ջոն Գոլսուորսի John Galsworthy անգլիացի դրամատուրգ եւ պոետ 1875 - Էուսեբիո Այալա Eusebio Ayala իրավաբան, լրագրող 1901 - Ֆրանց Կոնվիչնի Franz Konwitscny գերմանացի դիրիժոր 1907 - Հովհաննես Խալփախչյան, ճարտարապետ 1915 - Դերեկ Պրինսը, բրիտանացի աստվածաբան, քարոզիչ (մ. 2003) 1923 - Զեյթունա Նասրետդինովա 1945՝ Սթիվ Մարտին Steve Martin ամերիկացի դերասան, երգիչ, փրոդյուսեր եւ դրամատուրգ Վիմ Վենդերս Wim Wenders գերմանացի ռեժիսոր, փրոդյուսեր եւ դրամատուրգ 1949 - Արամ Գ. Սարգսյան, քաղաքական եւ կուսակցական գործիչ 1959 - Մեջիք Ջոնսոն Magic Johnson ամերիկացի բասկետբոլիստ Արցախի պատերազմի մասնակիցներ՝ 1960 - Էդուարդ Խաչիկյան, օդաչու 1963 - Ներսես Ամիրջանյան 1962 - Գուստավո Ալֆարո Gustavo Alfaro արգենտինացի ֆուտբոլիստ, հետագայում՝ մարզիչ 1963 - Ալբերտ Վ. Սարգսյան, ֆուտբոլիստ 1966 - Հոլի Բերի Halle Berry ամերիկացի դերասանուհի եւ նախկին մոդել 1971 - Ռաուլ Բովա Raoul Bova իտալացի դերասան եւ ֆոտոմոդել 1981 - Քոֆի Քինգստոն Kofi Kingston գանայական ծագումով ամերիկացի ըմբիշ 1983 - Միլա Կունիս Mila Kunis Ուկրաինայում ծնված ամերիկացի դերասանուհի Մահեր 582 - Տիբերիոս Բ, Բյուզանդիայի կայսր 1841 - Յոհան Ֆրիդրիխ Հերբարթ, գերմանացի փիլիսոփա 1879 - Իվան Լազարեւ, ռուսական բանակի հայազգի զինվորական 1920 - Ստեփան Ալավերդյան, Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատման գործիչ 1956 - Բերտոլդ Բրեխտ, գերմանացի գրող 1958 - Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրի, ֆրանսիացի ֆիզիկոս Արցախի պատերազմում զոհված մարտիկներ 1993՝ Արմեն Աղաջանյան Բենիկ Առստամյան 1983 - Հմայակ Սիրաս, հայ արձակագիր, թարգմանիչ (ծ. 1902) 2007 - Տիխոն Խրեննիկով, ռուս խորհրդային կոմպոզիտոր Տոներ - Անկախության օր Ծանոթագրություններ