text: Բրազիլիա (պաշտոնապես՝ Բրազիլիայի Դաշնային Հանրապետություն, ), Հարավային Ամերիկայի եւ Լատինական Ամերիկայի խոշորագույն պետությունը։ 8,5 միլիոն քառակուսի կիլոմետր տարածքով եւ ավելի քան 208 միլիոն բնակչությամբ Բրազիլիան հինգերորդ խոշորագույն պետությունն է տարածքով եւ հինգերորդ խոշորագույնը` բնակչությամբ։ Մայրաքաղաքն է համանուն Բրազիլիան, իսկ խոշորագույն քաղաքն է Սան Պաուլոն։ Դաշնությունը բաղկացած է 26 նահանգներից, դաշնային շրջանից եւ 5 570 մունիցիպալիտետներից։ Բրազիլիան խոշորագույն երկիրն է, որտեղ պորտուգալերենը պետական լեզուն է եւ միակն է Ամերիկայում։ Պետությունը ամենաբազմամշակութային երկրներից է աշխարհում, քանի որ դարերի ընթացքում տեղի է ունեցել զանգվածային ներգաղթ դեպի Բրազիլիա։ Արեւելքում սահմանակցելով Ատլանտյան օվկիանոսին` Բրազիլիան ունի մոտ 7491 կմ ափամերձ գոտի։ Այն սահմանակցում է Հարավային Ամերիկայի բոլոր երկրներին բացառությամբ Էկվադորին եւ Չիլիին եւ զբաղեցնում է մայրցամաքի ցամաքային տարածքի 47,3%-ը։ Պետության Ամազոնի դաշտավայրը ներառում է լայնածավալ արեւադարձային անտառներ, որտեղ ապրում են կենդանական աշխարհի բազում ներկայացուցիչներ, բազմազան բնապահպանական գոտիներ եւ մեծ թվով բնական ռեսուրսներ։ Իր եզակի բուսական ժառանգությունը Բրազիլիային դարձնում են աշխարհի 17 մեգաբազմազան երկրներից մեկը եւ գլոբալ հետաքրքրության առարկա։ Բրազիլիայում բնակվել են բազմաթիվ ցեղեր մինչեւ 1500 թվականը, երբ ճանապարհորդ Պեդրու Ալվարեշ Կաբրալը տարածքը հայտարարեց Պորտուգալական կայսրության գաղութ։ Բրազիլիան մնաց Պորտուգալիայի գաղութը մինչեւ 1808 թվականը, երբ կայսրության մայրաքաղաքը Լիսաբոնից տեղափոխվեց Ռիո դե Ժանեյրո։ 1815 թվականին գաղութը ստացավ թագավորության կարգավիճակ եւ ձեւավորվեց Պորտուգալիայի, Բրազիլիայի եւ Ագրավեյի միացյալ թագավորությունը։ Անկախություն ձեռք բերվեց 1822 թվականին, երբ ձեւավորվեց Բրազիլիայի կայսրությունը, որը ունիտար երկիր էր եւ կառավարվում էր սահմանադրական միապետի եւ խորհրդարանական համակարգի կողմից։ 1824 թվականին ընդունվեց առաջին սահմանադրությունը եւ ձեւավորեց երկպալատանի խորհրդարանը, որն այժմ կոչվում է Ազգային կոնգրես։ Երկիրը դարձավ նախագահական հանրապետություն 1889 թվականի ռազմական հեղաշրջումից հետո։ 1964 թվականին ռազմական դիկտատուրա հաստատվեց երկրում ռազմական հեղաշրջումից հետո, որն իշխեց մինչեւ 1985 թվականը, որից հետո քաղաքացիական կառավարությունը վերադարձվեց։ Բրազիլիայի ներկայիս սահմանադրությամբ, որն ընդունվել է 1988 թվականին, ամրագրված է, որ երկիրը ժողովրդավարական դաշնային հանրապետություն է։ Չնայած հարուստ մշակութային պատմությանը, երկիրը ՅՈՒՆԵՍԿՈ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների քանակով տասներեքերորդն է աշխարհում։ Բրազիլիան ունի զարգացող տնտեսություն.: Նոմինալ ՀՆԱ-ի մակարդակով Բրազիլիան իններորդն է աշխարհում։ Երկիրը աշխարհի խոշորագույն հացահատիկ արտադրողներից մեկն է եւ խոշորագույն սուրճ արտադրողը վերջին 150 տարում։ Երկիրը դասակարգվում է որպես միջինից բարձր մակարդակի տնտեսություն ունեցող Համաշխարհային բանկի կողմից եւ նորովի ինդուստալիզացված երկիր, որի ազգային հարստությունը ամենամեծն է Լատինական Ամերիկայում։ Բրազիլիան տարածաշրջանային տերություն է եւ շատ ժամանակ համարվում է մեծ տերություն կամ միջին տերություն միջազգային հարաբերություններում։ Նրա միջազգային ճանաչման եւ ազդեցության շնորհիվ որոշ դեպքերում երկիրը համարվում է զարգացող տերություն եւ պոտենցիալ գերտերություն։ Բրազիլիան ՄԱԿ-ի,Մեծ քսանյակի, ԲՐԻԿՍ-ի, Հարավամերիկյան ազգերի միության, Mercosul-ի, Ամերիկյան պետությունների կազմակերպության, Իբերո-ամերիկյան պետությունների կազմակերպության եւ Պորտուգալալեզու երկրների համագործակցության հիմնադիր անդամ է։ Պատմություն Բրազիլիայի տարածքում հնուց ի վեր բնակվել են հնդկացի ցեղեր։ 1500 թվականին Բրազիլիայի ափերը հասավ պորտուգալացի ծովագնաց Կաբրալը, իսկ 1530 թվականին Բրազիլիա եկան առաջին պորտուգալացի գաղութաբնակները։ Սկսեցին արտահանել արժեքավոր պաուբրազիլ կարմիր փայտը։ Գաղութացման ընթացքում Բրազիլիայում տարածվեց խոշոր ֆեոդալական հողատիրությունը։ Սակայն որպես աշխատող ուժ հնդկացիներին ստրկացնելու բոլոր փորձերը ապարդյուն անցան։ XVI դ. 70-ական թթ. պորտուգալացիները սկսեցին Բրազիլիա ներմուծել աֆրիկյան ստրուկներ։ Բայց սրանք նույնպես համառ դիմադրություն ցույց տվեցին գաղութարարներին։ 1630 թվականին փախստական ստրուկները Պեռնամբուկու նահանգի տարածքում ստեղծեցին Պալմարիս հանրապետությունը, որը գոյատեւեց մինչեւ 1697 թվականը։ XVIII դ. մեծ նշանակություն ստացավ ոսկու եւ ալմաստի արդյունահանումը։ Բրազիլիան դարձավ Պորտուգալիայի ամենահարուստ գաղութը։ Այսպես կոչված ոսկու տենդը Բրազիլիայում խթանեց նոր քաղաքների հիմնադրմանը, ճանապարհաշինությանը։ Ազատագրական շարժման ծավալումը հանգեցրեց Բրազիլիայի գաղութային ստատուտի վերացմանը (1815)։ 1822 թվականին Բրազիլիան դարձավ անկախ կայսրություն (1822-1831 թվականներին՝ Պեդրու I, 1831-1889 թվականներին՝ Պեդրու II)։ 1825 թվականին Պորտուգալիան ճանաչեց Բրազիլիայի անկախությունը։ 1825-1828 թվականներին Բրազիլիայի եւ Արգենտինայի միջեւ պատերազմ տեղի ունեցավ Ուրուգվայի համար։ Ռիո դե Ժանեյրոյի պայմանագրով (1828) Ուրուգվայը ճանաչվեց անկախ հանրապետություն։ Բրազիլիայի քաղաքական զարգացումը աչքի էր ընկնում միապետական վարչակարգի դեմ ստրկատիրության վերացման համար ժողովրդական զանգվածների համառ պայքարով։ 1824-1830 թվականներին նեգր ստրուկների ապստամբություններ տեղի ունեցան Բահիա նահանգում։ 1833-1849 թվականներին նահանգների մեծ մասում բռնկվեցին ժողովրդական զինված ապստամբություններ՝ դեմոկրատական հանրապետություն հաստատելու պահանջով։ Ստրկավաճառության վերացմամբ (1888) Բրազիլիայում ստրկական աշխատանքը աստիճանաբար փոխարինվեց ազատ աշխատանքով, որն իր հերթին զարկ տվեց արդյունաբերության ու գյուղատնտեսության զարգացմանը։ Կապիտալիստական հարաբերությունների ձեւավորմանը նպաստեց եվրոպացիների ներգաղթը, որն առանձնապես լայն չափեր ընդունեց 1880-1890-ական թվականներին։ Օտարերկրյա կապիտալը ավելի ու ավելի էր թափանցում տնտեսության մեջ։ Տեղի էր ունենում բրազիլական ազգի ձեւավորումը։ 1889 թվականի նոյեմբերի 15-ին Բրազիլիան հռչակվեց ֆեդերատիվ հանրապետություն։ 1917 թվականից Բրազիլիան մասնակցեց առաջին համաշխարհային պատերազմին՝ Անտանտի կողմում։ 1930 թվականին պետական հեղաշրջման հետեւանքով իշխանության գլուխ անցավ Ժ. Վարգասը։ Նրա օրոք ուժեղացավ գերմանական մոնոպոլիաների թափանցումը Բրազիլիայի տնտեսության մեջ։ «Հարավային Ամերիկայի գերմանական բանկը» Բրազիլիայում հիմնեց մոտ 300 մասնաճյուղ։ 1939-1945 թվականների համաշխարհային պատերազմի տարիներին ուժեղացավ ԱՄՆ-ի իմպերիալիզմի թափանցումը Բրազիլիա։ 1942 թվականի օգոստոսին Բրազիլիան պատերազմ հայտարարեց Գերմանիային եւ Իտալիային։ Ֆաշիստական տերությունների ջախջախումը խթանեց դեմոկրատական շարժման զարգացումը Բրազիլիայում։ 1954 թվականի օգոստոսին իշխանության գլուխ անցավ Ժ. Կաֆե Ֆիլիոյի պրոամերիկյան կառավարությունը։ 1950-ական թթ. Բրազիլիան ագրարային երկրից վերածվեց ագրարային-արդյունաբերական երկրի։ Նոր մայրաքաղաք Բրազիլիայի հռչակումը (1961 թվականի ապրիլի 21) նշանավորեց բուրժուազիայի տնտեսության ուժեղացումը։ Սակայն տնտեսության շատ կարեւոր ճյուղեր շարունակում էին մնալ օտարերկրյա, հիմնականում՝ ամերիկյան կապիտալի ձեռքում։ Բրազիլիան առաջ քաշեց ագրարային, ֆինանսական, բանկային, կրթական բարենորոգումների ծրագիր, սահմանափակեց օտարերկրյա կապիտալի եւ մոնոպոլիաների գործունեությունը։ Արտաքին քաղաքականության ասպարեզում Բրազիլիան հանդես եկավ հօգուտ սոցիալ-տնտեսական տարբեր կարգ ունեցող երկրների խաղաղ գոյակցության։ Զինվորական խռովության հետեւանքով իշխանության գլուխ կանգնած գեներալ Լ. Կ. Բրանկուի կառավարությունը (1964-1967) արձակեց քաղաքական կուսակցությունները՝ թույլատրելով միայն երկու քաղաքական խմբավորումների՝ Ազգային բարեշրջման դաշինքի եւ Բրազիլիայի դեմոկրատական շարժման լեգալ գործունեությունը։ 1967 թվականների մարտին նախագահ դարձավ Ա. դա Կոստա Է-Սիլվան, որի կառավարությունը (1967-1969) ներկայացնում էր հիմնականում միեւնույն ռազմա-քաղաքական եւ սոցիալական ուժերը, ինչ նախորդ կառավարությունը։ 1968 թվականի դեկտեմբերին խորհրդարանը ցրվեց։ 1969 թվականի հոկտեմբերին նախագահ ընտրվեց գեներալ Է. Գարաստազու Մեդիսին, որը էական ոչինչ չձեռնարկեց դեմոկրատական ազատությունների վերականգնման ուղղությամբ։ 1974 թվականի մարտին իշխանության գլուխ անցավ նախագահ Է. Գլեյզելի կառավարությունը, որում նույնպես գերակշռում են զինվորականները։ Դեմոկրատների ճնշումը շարունակվում է, որը հատկապես ուժեղացավ 1974 թվականի նոյեմբերի պառլամենտական ընտրություններից հետո։ Արտաքին քաղաքականության ասպարեզում Բրազիլիայի ներկա կառավարությունը հանդես է գալիս հօգուտ Լատինական Ամերիկայի երկրների հետ փոխշահավետ համագործակցության։ Պորտուգալական գաղութացում Երկիրը, որն այժմ կոչվում է Բրազիլիա, պորտուգալական նավատորմի ժամանումով հռչակվել էր Պորտուգալական կայսրություն Պեդրո Ալվարեսի կողմից 1500 թվականի, ապրիլի 22ին։ Պորտուգալացիները համարվում են բնիկ ժողովուրդ՝ բաժանված մի քանի ցեղերի, որոնցից շատերը խոսում էին թուփի գարանի լեզվաընտանիքի լեզուներով եւ կռվում էին միմյանց հետ։ Չնայած առաջին բնակատեղիները հիմնվել են 1532 թվականին, գաղութացումը ավելի ընդլայնվեց 1534 թվականին, երբ պորտուգալացի թագավոր Ջոն III-ը երկրի տարածքը բաժանեցը 15 մասնավոր եւ ինքնակառավարվող կապիտալիստական գաղութների։ Քանի որ կապիտալիստական գաղութների ոչ կենտրոնացված եւ անկազմակերպ հակումները խնդրահարույց էին, 1549 թվականին պորտուգալացի թագավորը վերակազմավորեց դրանք Բրազիլիայի գլխավոր կառավարության, մի ամբողջական եւ կենտրոնացված պորտուգալական գաղութ Հարավային Ամերիկայում։ Գաղութացման առաջին երկու դարերում բնիկները եւ եվորպական խմբերը մշտական պատերազմի մեջ էին, կնքում էին դաշինքներ որոնք հնարավորություն կտային ստանալ առավելություններ միմյանց դեմ։ 16-րդ դարի կեսերին շաքարեղեգը դարձավ ամենակարեւոր արտահանվող ապրանքը եւ ստրուկներ ձերք բերվեցին Սահարյան Աֆրիկայից, Արեւմտյան Աֆրիկայի շուկան դարձավ ամենամեծ մատակարարը, որը զբաղվում էր շաքարեղեգի պլանտացիաներով. Բրազիլական շաքարեղեգի պահանջը միջազգային շուկայում շարունակաբար աճում էր։ 17-րդ դարի վերջում շաքարեղեգի արտահանումը անկում ապրեց, եւ բրիտանացիների կողմից ոսկու հայտնաբերումը պետք է դառնար գաղութի տնտեսության նոր հիմքը՝ խթանելով բրազիլական ոսկու ընթացքին, որը գրավեց հազարավոր նոր բնակիչների Պորտուգալիայից Բրազիլիա եւ բոլոր Պոտուգալական գաղութները ամբողջ աշխարհում։ Միգրացիայի այս աճող մակարդակը իր հերթին կոնֆլիկտի պատճառ հանդիսացավ հին ու նոր բնակիչների միջեւ։ Պորտուգալական արշավախմբերը, որոնք հայտնի էին դրոշակակիրներ անվամբ, աստիճանաբար մեծացրին Պորտուգալական գաղութների նախնական սահմանները Հարավային Ամերիկայում, մոտավորապես ներկայիս Բրազիլիայի սահմաններին։ Այս շրջանում Եվրոպական ուժերը փորձեցին գաղութացնել Բրազիլիան այնպիսի ներխուժումներով, որ Բրազիլիան ստիպված էր կռվել, հատկապես ֆրանսիացիները Ռիոյում 1690 ականներին, Մորանյոյում 1610-ականներին եւ հոլանդացիները Պերնամբրուչոյում եւ Բահիայում՝ Հոլանդա-պորտուգալական պատերազմի ընթացքում, Իբերական միության անկումից հետո։ Պորտուգալական գաղութային վարչակազմերը Բրազիլիայում ունեին երկու նպատակ, որոնք կարող էին երաշխավորել գաղութային կարգուկանոնը եւ Պորտուգալիայի ամենահարուստ եւ ամենամեծ գաղութի մենիշխանությունը՝ վերահսկել եւ ոչնչացնել ստրուկների ապստամբության եւ դիմադրության բոլոր հնարավոր տարբերակները, ինչպիսիք էին Պալմարեսի Կիլոմբոն եւ ճնշել ինքնակառավարման կամ անկախության բոլոր շարժումները որոնցից էր դավադրությունները։ Պետական կարգ Բրազիլիան նախագահական հանրապետություն է։ Գործող սահմանադրությունն ընդունվել է 1969 թվականի հոկտեմբերի 17-ին։ Պետության, կառավարության ղեկավարը եւ զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարը նախագահն է՝ օժտված մեծ լիազորություններով։ Ընտրվում է խորհրդարանի (Ազգային կոնգրես) անդամների բացարձակ մեծամասնությամբ՝ 5 տարով։ Օրենսդրական իշխանության բարձրագույն մարմինը երկպալատ (սենատ եւ դեպուտատների պալատ) խորհրդարանն է։ Յուրաքանչյուր նահանգ ունի իր սահմանադրությունը։ Նահանգը գլխավորում է ընտրովի նահանգապետը։ Մունիցիպալ խորհուրդների անդամները եւ պրեֆեկտները ընտրվում են ուղղակի քվեարկությամբ։ Դատական համակարգն ընդգրկում է ֆեդերալ (գերագույն ֆեդերալ դատարան, ֆեդերալ ապելյացիոն դատարաններ, զինվորական տրիբունալներ, ընտրական գործերով դատարաններ, աշխատանքային դատարաններ) եւ նահանգների դատարանները։ Աշխարհագրություն Բրազիլիան գտնվում է Հարավային Ամերիկա մայրցամաքում՝ Ատլանտյան օվկիանոսի ափին։ Գրավում է մայրցամաքի արեւելյան եւ կենտրոնական մասը։ Սահմանակից է Գվիանային, Սուրինամին, Գայանային, Վենեսուելային, Կոլումբիային, Պերուին, Բոլիվիային, Պարագվային, Արգենտինային, Ուրուգվային։ Տարածությունը 8512 հազար քառ. կմ։ Երկրի հյուսիսում Ամազոնի դաշտավայրն է, որը դեպի հյուսիս աստիճանաբար ձուլվում է Գվիանական սարահարթի հարավային մասի բլրավետ հարթավայրերին։ Երկրի մնացած տարածքի գերակշռող մասը գրավում է Բրազիլական սարահարթը (բարձրությունը մինչեւ 2890 մ, Բունդերյա լեռը)։ Ծայր հարավում Լապլատայի դաշտավայրն է։ Երկրաբանական կառուցվածքը եւ օգտակար հանածոներ Բրազիլիան տեղադրված է մինչքեմբրյան Բրազիլական պլատֆորմի վրա, որը մերկանում է Գվիանական վահանի, Գուապորե եւ Սան Ֆրանսիսկու բարձրությունների շրջանում։ Ամազոնի, Պառնաիբայի, Պարանայի տեկտոնական ընդարձակ իջվածքները (սինեկլիզներ) ծածկված են փխրուն ապարների հզոր շերտերով։ Պլատֆորմի հիմքի հետ են կապված բազմամետաղների, ոսկու, երկաթի, մանգանի հանքերը եւ հազվագյուտ մետաղները, հողմահարման կեղեւի հետ՝ բոքսիտները, նստվածքային ծածկույթի հետ՝ նավթը, քարածուխը, աղը։ Վարչական բաժանում Բրազիլիան դաշնային երկիր է, կազմված 26 նահանգներից, մեկ դաշնային շրջանից, որը ներառում է մայրաքաղաք Բրազիլիան եւ քաղաքային ինքնավար շրջաններից։ Մարզերը ունեն ինքնակառավարվող վարչություններ, որոնք հավաքում են սեփական հարկերը եւ ստանում են դաշնային կառավարության կողմից հավաքված հարկերի իրենց բաժինը։ Նրանք ունեն մարզի ղեկավար եւ միակողմանի օրենսդիր մարմին, որը ընտրվում է հենց իրենց շրջանի բնակիչների քվեարկությամբ։ Դաշնային շրջանները ունեն նաեւ անկախ արդարադատական դատարաններ։ Չնայած սրան դաշնային նահանգները ավելի քիչ ինքնավարություն ունեն ստեղծելու սեփական օրենքները, քան Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները։ Օրինակ քրեական եւ քաղաքացիական օրենքները քվեարկության են դրվում միայն երկկողմանի դաշնային կոնգրեսում ու պարտադիր բնույթ ունեն ամբողջ երկրում։ Նահանգները եւ դաշնային թաղամասը խմբավորվում են շրջանների՝ Հյուսիսային, Հյուսիս-արեւելյան, Կենտրոնա-արեւմտյան, Հարավային եւ Հարավ-արեւելյան։ Բրազիլական շրջանները ոչ թե քաղաքական կամ վարչական այլ ընդամենը աշխարհագրական բաժանումներ են եւ դրանք չունեն կառավարման որեւէ հատուկ ձեւ։ Չնայած շրջանները հաստատված են օրենքով, դրանք հիմնականում բաժանված են վիճակագրական տվյալների համար, ինչպես նաեւ սահմանելու դաշնային ֆոնդի բաշխումը զարգացման ծրագրերում։ Քաղաքային շրջանները որպես նահանգներ ունեն ինքնավար կառավարում, հավաքում են սեփական հարկերը եւ ստանում միության եւ պետական կառավարության հարկերի իրենց բաժինը։ Յուրաքանչյուր քաղաքային շրջան ունի քաղաքապետ եւ ընտրված օրենսդիր մարմին, բայց չունի առանձին դատական համակարգ։ Իրականում պետության կողմից կազմավորված դատական մարմինը կարող է ընդգրկել շատ քաղաքային համայնքներ մի արդարադատական վարչական բաժանման մեջ, որը կոչվում է Կոմարկա (երկիր)։ Կլիմա Կլիման շոգ է, հունվարի (ամռանը) միջին ջերմաստիճանը 23 °C-ից 29 °C է, հուլիսինը (ձմռանը)՝ 16 °C-ից 24 °C, բարձր լեռնազանգվածներում հուլիսին 12 °C-ից 14 °C է (հնարավոր են ցրտահարություններ)։ Կլիման փոխվում է հյուսիս-արեւմուտքից դեպի հարավ-արեւելք, խոնավ հասարակածայինից՝ սեզոնային խոնավ մերձհասարակածայինի։ Ամազոնի դաշտավայրի արեւմուտքում կլիման հասարակածային է, խոնավ (տարեկան՝ 2000—3000 մմ տեղումներով եւ միջին ամսական ջերմաստիճանի 2 °C-ից 3 °C տատանումներով), արեւելքում եւ մերձակա Գվիանական ու Բրազիլական սարահարթերի մեղմաթեք լանջերին՝ 3—4 ամիս տեւողությամբ չորային, մերձհասարակածային (տարեկան՝ 1500—2000 մմ, ծովափնյա մասում՝ մոտ 3000 մմ տեղումներ), Բրազիլական սարահարթի կենտրոնական շրջանում եւ Պանտանալում՝ մերձհասարակածային (տարեկան՝ 1400—2000 մմ տեղումներ) եւ ջերմաստիճանի մեծ տատանումներով (45 °C-ից 50 °C)։ Արեւելյան ծայրամասի կլիման արեւադարձային պասսատային է՝ շոգ եւ խոնավ, լեռնային ուղղաձիգ գոտիականության արտահայտությամբ։ Սարահարթի հարավի կլիման մշտական խոնավ է, Պարանայի սարավանդում՝ արեւադարձային, արեւելյան բարձրադիր շրջաններում՝ մերձարեւադարձային։ Ներքին ջրեր Բրազիլիայով հոսում է աշխարհի ամենաջրառատ գետը՝ Ամազոնը, որն ունի հինգ հարյուրից ավելի վտակներ։ Մյուս խոշոր գետերից են Պարանան, Սան Ֆրանցիսկուն, Պարաիբան։ Գետերը ջրառատ են, հարուստ՝ սահանքներով ու ջրվեժներով, ունեն ջրաէներգետիկ մեծ պաշարներ։ Գետային ցանցը խիտ է։ Գետերը ջրառատ են, հարուստ սահանքներով ու ջրվեժներով, ունեն էլեկտրաէներգիայի մեծ պաշարներ։ Խոշոր գետերից են՝ Ամազոնը, Ուրուգվայը, Պարանան (Պարագվայ վտակով), Սան Ֆրանսիսկուն, Պարաիբան, Տոկանտինսը։ Բուսական աշխարհ Բրազիլիայի անտառները՝ սելվասները, շատ հարուստ են. այստեղ աճում են արմավենիներ, ֆիկուսներ, ադամաթզենիներ, հեվեա, որոնց փաթաթվում են ճկուն լիանները։ Տարաշխարհիկ ծաղիկները փունջ-փունջ կախված են գետի ջրերի վրա, որտեղ վխտում են խոշոր, գունագեղ բզեզներ, ճանճեր, սարդեր ու մոծակներ։ Այնքան թթվածին է գոյանում Ամազոնի անտառներում, որ դրանց կոչում են մոլորակի թոքեր։ Այժմ մարդը ներխուժել է անտառների այս թագավորությունը. հզոր մեքենաները տապալում են դարավոր ծառերը, դրանց տեղերում։ Մի քանի գիտահետազոտական կենտրոնների գիտնականներից բաղկացած խումբը Բրազիլիայի Սերադո շրջանում հայտնաբերել է մինչ այժմ գիտությանն անհայտ կենդանիների 14 նոր տեսակ։ Այս մասին տեղեկացնում է շրջակա միջավայրի պահպանությամբ զբաղվող Conservation International (CI) ընկերությունը։ Սերադոն հանդիսանում է յուրահատուկ տիպի էկոհամակարգ, որտեղ, սավաննան միահյուսվում է անտառային խիտ բուսականության հետ։ CI կենտրոնի 26 գիտնականներից եւ բրազիլական մի քանի համալսարանների ներկայացուցիչներից բաղկացած արշավախումբը կենդանիներին նոր տեսակները հայտնաբերել է Սերադոյի 716 հազար հա տարածք ունեցող Սերա Գերալ դը Տոկանտինիս կոչվող բնապահպանական կենտրոնի մոտակայքում։ Մասնագետները մասնավորապես հայտնաբերել են 8 ձուկ, 3 սողուն, 1 երկկենցաղ, 1 կաթնասուն եւ 1 թռչուն։ Նշենք, որ նոր հայտնաբերված կենդանիներից են՝ Bachia տեսակի անոտանի մողեսը, Picumnus տեսակի գաճաճ փայտփորիկը եւ Proceratophrys տեսակի կոտոշավոր դոդոշը։ Կենդանական աշխարհ Կենդանական աշխարհը պատկանում է Նեոտրոպիկական մարզի Բրազիլական ենթամարզին։ Բնորոշ կենդանիներից են՝ մրջնակերը, զրահակիրը, եղջերումազամը, երկարառունգը, բաշավոր գայլը, զանազան կրծողներ։ Բնակչություն Բրազիլիական ազգը ձեւավորվել է անցյալ դարում, եվրոպացի վերաբնակիչների, աֆրիկյան նեգրերի եւ տեղաբնիկ հնդկացիների միախառնումից։ Այդ պատճառով էլ մարդաբանական տեսակետից շափազանց խայտաբղետ են։ Բնիկների՝ հնդկացիների պահպանված ցեղախմբերը հիմնականում բնակվում են Ամազոնիայի խորքերում։ Մինչեւ այժմ կան ցեղեր, որոնք գտնվում են զարգացման նախնադարյան մակարդակի վրա։ Բրազիլիայում մարդկանց զարգացման մակարդակի եւ կյանքի որակի տարբերությունները հիրավի ապշեցուցիչ են։ Եթե, օրինակ, Սան Պաուլոյում շատերն ապրում են ժամանակակից մինչեւ 80 հարկանի երկնաքերներում, ապա Ամազոնիայի ջունգլիներում կարելի է հանդիպել ծառերի վրա բնակվողների։ Բնակչության 95 տոկոսը բրազիլացիներ են։ Մնացածը ազգային փոքրամասնունթյուններն են, որոնք ներգաղթել են 19-20-րդ դարերի ընթացքում Եվրոպայից՝ իտալացիներ, իսպանացիներ, գերմանացիներ, եւ Ասիայից՝ ճապոնացիներ, արաբներ, հայեր։ Բրազիլիայի ազգաբնակչությունը 2015 թվականին կազմում է մոտավորապես 212,346,064 (25 բնակիչ յուրաքանչյուր քառ. կմ վրա), տղամարդկանց եւ կանանց թվաքանակների հարաբերակցությունը կազմում էր 0.951։ Բնակչությունը շատ խիտ կենտրոնացված է հարավ–արեւելյան եւ հյուսիս–արեւելյան շրջաններում, սակայն ամենածավալուն տարածաշրջաններն են համարվում կենտրոնական–արեւմտյան եւ հյուսիսային շրջանները, որոնք միասին կազմում են Բրազիլիայի ընդհանուր տարածքի 64.12%–ը, ունենալով ընդամենը 29.1 միլիոն բնակչություն։ Ներկայումս Բրազիլիայի բնակչության թիվը ավելանում է հիմնականում բնական աճի հաշվին՝ տարեկան 0.77%։ Բնակչության տեղաբաշխումը խիստ անհավասար է։ Բնակչության մոտ կեսն ապրում է մերձատլանտյան առափնյա նեղ գոտում, մինչդեռ Ամազոնի դաշտավայրի հսկայական տարածքներ անմարդաբնակ են։ Կրոն Բրազիլիայում կրոնը ձեւավորվել է ստրկացված աֆրիկյան ցեղերի եւ բնիկների կրոնական սովորույթների եւ կաթոլիկության բախմամբ։ Բրազիլիայի պորտուգալական գաղութացման շրջանում այս տարբեր հավատքների բախումը հանգեցրեց բրազիլական կաթոլիկ եկեղեցու հովանու ներքո գտնվող բազմատեսակ սինցետիստական պրակտիկայի զարգացմանը, որը բնորոշված ավանդական պորտուգալական տոնակատարություններով եւ որոշ դեպքերում ոգեհարցությունով (կրոն որը սպիրիտուալիզմի եւ քրիստոնեության համադրություն է)։ Կրոնական բազմակարծությունը ընդլայնվեց 20-րդ դարում եւ բողոքական համայնքը ընդլայնվեց ներառելով բնակչության ավելի քան 22 տոկոսը։ Ամենահայտնի բողոքական դենոմինացիաները պենեկոստալներն ու ավետարանականներն էին։ Այլ նշանավոր բողոքական ճյուղերը ներառում էին բապտիստներին, ադվենթիստներին, լյութերալիստներին եւ բարեփոխված ավանդութները։ Հռոմեական կաթոլիկությունը երկրի գերիշխող հավատքն է։ Բրազիլիայի կաթոլիկ համայնքը աշխարհում ամենամեծն է։ Ըստ 2000 թվականի ժողովրդագրական մարդահամարի բնակչության 73.57%-ը Ռոմանական կաթոլիկներ են, 15.41%-ը բողոքականության հետեւորդներ են, 1.33%-ը կրեկետիստ սպիրիտուալիզմի հետեւորդներ են, 1.22%-ը այլ քրիստոնեական ուղղությունների հետեւորդների են, 0.31%-ը աֆրիկաբրազիլական կրոններ, 0.13%-ը բուդդայականություն, 0.05% հուդիզմ, 0.02%-ը բրազիլական իսլամ, 0.01%-ը հնդկական կրոններ, 0.59%-ը այլ կրոնական հակումներ, չպարզված կամ չորոշված, մինչդեռ 7.35%-ը անկրոնական են։ Սակայն վերջին 10 տարում բողոքականությունը եւ հատկապես Պենտեկոստալիզմը եւ ավետարանականությունը տարածվել են Բրազիլիայում, մինչդեռ կաթոլիկության հարաբերությունը մեծապես նվազել է։ Բողոքականությունից հետո բնակչության մի մեծ հատված չի դավանում որեւէ կրոնի, 2000 թվականի մարդահամարի արդյունքներով այն աճել է 7%-ի։ Բրազիլիայում ամենաշատ անկրոնական հակումներ ունեցող քաղաքներն են Սալվադորը, Պորտո Բելոն եւ Բոա Բիստան։ Ամենակաթոլիկ քաղաքներն են Տերեսինան, Ֆորտալեսան եւ Ֆլորիանոպոլիսը։ Ինչ որ առումով Ռիո դե Ժանեյորն Բրազիլիայի ամենաաթեիստ շրջանն է, որտեղ կաթոլիկների թիվը եւս քիչ է, մինչդեռ Պորտո Ալեգրեն եւ Ֆորտալեզան համապատասխանաբար հակառակ պատկերն ունեն։ Լեզու Լատինամերիկյան միակ երկիրն է, որի պետական լեզուն պորտուգալերենն է։ Տնտեսություն Բրազիլիան Լատինական Ամերիկայի ամենամեծ տնտեսական պոտենցիալ ունեցող երկրներից է։ Բրազիլիայի տնտեսությունը զարգանում է բարձր տեմպերով, Համախառն Ներքին Արդյունքը 2014 թվականին գնահատվել է 3,264 տրիլիոն դոլար։ Տնտեսության նման աճը բացատրվում է կապիտալ ներդրումների բարձր մակարդակով։ Մեծացել է նավթի, երկաթի, մանգանի հանքանյութի եւ այլ օգտակար հանածոների արդյունահանությունը։ Արդյունաբերություն Բրազիլիան ունի բազմաճյուղ արդյունաբերություն, որտեղ առաջատար են մետալուրգիան, մեքենաշինությունը եւ էներգետիկան։ Ավանդական ճյուղերում են նաեւ տեքստիլ եւ սննդի արդյունաբերությունը, զարգացած է բամբակյա գործիքների եւ կաշվի-կոշիկի արտադրությունը։ Երկրի արդյունաբերությունը խիստ անհամաչափ է տեղաբաշխված։ Արդյունաբերական արտադրանքի մեծ մասը տալիս են Սան Պաուլու, Ռիո դե Ժանեյրո, Պորտու Ալեգրի, Ռեսիֆի եւ ծովափնյա մի քանի այլ խոշոր արդյունաբերական կենտրոններ։ Էլեկտրաէներգետիկա 90%-ից ավելին արտադրում են ՋրԷԿ-ները, դրանց թվում՝ Իտայպուն։ Հաջողությամբ զարգանում է նաեւ ատոմային էներգետիկան։ Հանքաարդյունաբերություն Բրազիլիան արդյունահանում է երկաթի եւ մանգանի հանքանյութեր, գունավոր մետաղներ (վոլֆրամ, պղինձ եւ այլն), տանտալանիոբատներ, նավթ, քարածուխ, բոքսիտներ, ինչպես նաեւ ցիրկոնիում, փայլար, ռադիոակտիվ միներալներ։ Երկաթի եւ մանգանի հանույթով Բրազիլիան աշխարհում առաջիններից է։ Երկաթի հանույթի մեծ մասը տալիս է Իտաբիրա հանքավայրը։ Բրազիլիայում են կառուցված տարածաշրջանի խոշորագույն մետալուրգիական կոմբինատները։ Մեծ է Բրազիլիայի տեղը ռազմավարական նշանակության այնպիսի հանքանյութերի համաշխարհային արտադրության մեջ, ինչպիսիք են ուրանը եւ բերլիումը։ Մեքենաշինություն Երկրի արդյունաբերության առավել արագ զարգացող ճյուղը մեքենաշինությունը է (հատկապես ավտոմոբիլաշինությունը), մետաղամշակումը, քիմիական, նավթամերամշակման եւ տեքստիլ արդյունաբերությունը։ Սննդի արդյունաբերություն Զարգացած են մի քանի ճյուղեր՝ շաքարի, մսի, կենդանական եւ բուսական յուղի, ծխախոտի, աշխատում են նաեւ արտահանության համար։ Զբոսաշրջություն Զբոսաշրջությունը Բրազիլիայում զարգացող ոլորտ է եւ երկրի շատ շրջանների տնտեսության առանցքը։ 2015 թվականին Բրազիլիան ունեցել է 6.36 միլիոն այցելուներ, այն համարվում է ամենաայցելված ուղղությունը ըստ միջազգային տուրիստների ժամանման ցուցանիշի եւ երկրորդն է Լատինական Ամերիկայում Մեխիկոյից հետո։ Միջազգային զբոսաշրջիկներից ստացված եկամուտը հասնում էր 6 բիլիոնի 2010 թվականին, որը թույլ տվեց երկրին վերականգնվել 2000-ականների եւ 2008-2009 թվականների ճգնաժամերից։ 2011 թվականին Պատմական ռեկորդային 5.4 միլիոն այցելուների եւ 6.8 բիլիոն դոլարի հասույթ ստացվեց։ Բրազիլիայի բնական տարածքները ամենահայտնի տուրիստական գրավչություններն են, դրանք էկոտուրիզմի եւ ազատ հանգստի համադրություն են հանգստի հետ, հիմնականում արեւ եւ ծովափ, ինչպես նաեւ արկածային զբոսաշրջություն, մշակութային տուրիզմ եւ այլն։ Ամենատարածված եւ հայտնի ուղղություններից են Ամազոնի տրոպիկական անտառները, հյուսիսային շրջանի ծովափերը,Պանտանալը՝ կենտրոնական արեւմուտքի շրջանում, Ռիոյի ծովափերը եւ Սանտա Կատարինան, Բիզնես զբոսաշրջությունը հիմնականում Սան Պաուլոյում է։ Ըստ 2015 թվականի Ճանապարհորդություն եւ տուրիզմ մրցակցության զեկույցի ցուցանիշի, որը գործոնների չափորոշիչ է, որը այն դարձնում է գրավիչ վայր բիզնեսը զարգացնելու համար Բրազիլիան աշխարհի մակարդակով դասվում է 28-րդ հորիզոնականում, այն 3-րդն է Ամերիկայում Կանադայից ու ԱՄՆից հետո։ Բրազիլիայի ամենամրցակցային առավելությունները բնական պաշարներն են, որոնք այս կատեգորիայում դասվում են առաջինը աշխարհում։ Բրազիլիան դասվում է 23-րդը իր մշակութային պաշարներով, քանի որ այն հարուստ է իր մշակութային ժառանգություն հանդիսացող տեսարժան վայրերով։ Զբոսաշրջության եւ ճանապարհորդության մրցակցային չափանիշի ինդեքսի զեկույցը նշում է Բրազիլիայի գլխավոր թուլությունները, դրանք են գետնային տրանսպորտի ենթակառուցվածքի վատ վիճակը. այն 116-րդն է աշխարհում, ճանապարհների վատ վիճակը՝ 105-րդ հորիզոնական եւ վերջապես երկիրում գնային մրցունակության պակաս է՝ 114-րդ հորիզոնականում որի պատճառներից են բարձր տոմսերի հարկերը եւ օդանավակայանի վճարները, ինչպես նաեւ բարձր գները եւ հարկային համակարգը։ Անվտանգությունը նշանակալի բարելավվել է՝ 75-րդն էր 2011 թվականին մինչդեռ 2008 թվականին միայն 128-րդն էր։ Ըստ Համաշխարհային տուրիզմի կազմակերպության միջազգային զբոսաշրջությունը դեպի Բրազիլիա զարգացավ 2000-ականներին, հատկապես 2004 թվականին եւ 2005 թվականին, սակայն 2006 թվականին այն դանդաղեց ու 2007-2008 թվականներին համարյա աճ չկար։ Չնայած այս հակմանը միջազգային տուրիզմից եկող շահույթները շարունակում են աճել, 2005 թվականի 4 բիլիոն դոլարի փոխարեն 2007 թվականին շահույթը 5 բիլիոն էր չնայած 330.000-ով քիչ ժամանումներին։ Այս նպաստավոր հակումը ամերիկյան դոլարի արժեզրկման արդյունք էր ընդդեմ բրազիլական ռեալի, որը սկսեց 2004 թվականին, բայց ինչը դարձրեց Բրազիլիան ավելի թանկարժեք միջազգային տուրիստական ուղղություն։ Այս հակումը փոխվեց 2009 թվականին, երբ եւ այցելուները եւ շահույթները նվազեցին 2008-2009 թթ մեծ ճգնաժամի արդյունքում։ 2010 թվականին արդյունաբերությունը արդեն վերականգնվել էր եւ այցելությունները աճեցին 2006 թվականի մակարդակից մինչեւ 5.2 միլիոն միջազգային այցելուների եւ հասույթը այս այցելուներից հասավ 6 բիլիոնի։ 2011 թվականին պատմական ռեկորդը հասցվեց 5.4 միլիոն այցելուի եւ 6.8 բիլիոն դոլար հասույթի։ Չնայած միջազգային տուրիզմի հասույթի ռեկորդային հաջողությունների շարունակվելուն, բրազիլացի զբոսաշրջիկների թիվը ովքեր անցնում էին օվկիանոսը 2003 թվականից սկսած աճում էր, որը հանգեցնում էր ցանցային բացասական հաշվեկշռի, քանի որ բրազիլացիները ավելի շատ գումար էին ծախսում արտասահմանում, քան Բրազիլիան ստանում էր օտարերկրյա զբոսաշրջիկներից։ Զբոսաշրջության ծախսերը արտասահմանում 2006 թվականին աճեց 5.8 բիլիոնից 8.2 բիլիոնի 2007 թվականին, մոտավորապես 42 տոկոս աճ, որը ցույց էր տալիս դոլարի ցանցային պակասորդ 3.3 բիլիոն 2007 թվականին, համեմատած 2006 թվականի 1.5 բիլիոնի 125 տոկոս աճ գրանցվեց նախորդ տարվանից։ Այս հակումը պատճառ հանդիսացավ որ բրազիլացիները առավելություն ստանային ճանապարհորդել եւ ունենային հարաբերականորեն քիչ ծախսեր արտասահմանում։ Բրազիլացիների թիվը ովքեր ճանապարհորդում էին օվկիանոսից այն կողմ 2006 թվականին կազմում էր երկրի բնակչության 4 տոկոսը։ 2005 թվականին տուրիստական ոլորտը ավելացրեց երկրի շահույթը 3.2 տոկոսով արտահանելով ապրանքներ եւ ծառայություններ եւ ապահովվեց բրազիլական տնտեսության ուղղակի ու անուղղակի աշխատատեղերի 7 տոկոսը։ 2006 թվականին ուղղակի զբաղվածությունը հասավ 1.9 միլիոն մարդու։ Տնային զբոսաշրջությունը արդյունաբերական շուկայի հիմնական սեգմենտներից է, քանի որ 2005 թվականին շուրջ 51 միլիոն մարդ ճանապարհորդում էր երկրի ներսում եւ բրազիլացի տուրիստների ուղղակի շահույթները հասան 22 բիլիոն դոլարի, 5.6 անգամ ավելի քան միջազգային զբոսաշրջիկներից ստացված շահույթը։ 2005 թվականին Ռիո դե Ժանեյրոն, Սան Պաուլոն, Սալվադորը, Ֆոս դը Իգուասուն եւ Ֆլորիանոպոլիսը ազատ հանգստի նպատակով միջազգային զբոսաշրջիկների կողմից ամենաայցելված քաղաքներն են։ Բիզնես տուրերի նպատակով ամենաայցելված քաղաքներն էին Սան Պաուլոն, Ռիո դե Ժանեյրոն եւ Պորտո Ալեգրեն։ Իսկ 2006 թվականին բիզնեսի ամենահայտնի ուղղությունները Ռիո դե Ժանեյրոն եւ Ֆորտալեսան էին։ Գյուղատնտեսություն Բնորոշ է խոշոր կապիտալիստական հողատիրությունը։ Ճյուղում զբաղվածների 80%-ից ավելին հողազուրկ վարձու աշխատողներ են, մինչդեռ սեփականատերների 2%-ը իր ձեռքում է կենտրոնացրել հողատարածությունների կեսից ավելին։ Բուսաբուծություն Արտահանման գլխավոր կուլտուրաներն են սուրճը, կակաոն, բամբակենին, շաքարեղեգը, սիսալը, բանանը։ Պարենային մշակաբույսերից աճեցնում են եգիպտացորեն, բրինձ, ցորեն, հացարմատ, լոբի։ Աշխարհում առաջին տեղն է գրավում սուրճի բերքով եւ արտադրությամբ, ինչպես նաեւ բանանի բերքով (1984), 2-րդ տեղը կակաոյի ունդերի բերքով։ Անասնապահություն Բազմացնում են առավելապես խոշոր եղջերավոր անասուններ եւ ոչխար։ Զբաղվում են նաեւ ձկնորսությամբ։ Անտառներում հավաքում են հեւեայի հյութ (կաուչուկ), կատարում բնափայտի (գլխավորապես արաուկարիայի) մթերում։ Արտաքին առեւտուր Արտահանում է սուրճ, երկաթի հանքանյութ, բամբակ, շաքար, կակաո, կիսաֆաբրիկատներ եւ այլն։ Ներմուծում է նավթ, նավթամթերքներ, մեքենաներ, սարքավորումներ, քիմիական եւ դեղագործական ապրանքներ եւ այլն։ Առեւտրական հիմնական գործնկերներն են ԱՄՆ, Եվրամիության անդամ երկրները, Կանադան, Ճապոնիան։ Դրամական միավորը Ռեալն է։ Տրանսպորտ Երկաթուղային եւ ավտոմոբիլային ցանցի գծագրությունը վառ կերպով արտացոլում է երկրի կախվածությունը արտաքին շուկայից։ Մեծ չէ գետային տրանսպորտի դերը, քանի որ առավել հարմար ջրային ուղիները՝ Ամազոնն ու նրա վտակները, հոսում են թույլ յուրացված ու նոսր բնակչություն ունեցող շրջաններով եւ հեռու են հիմնական տնտեսական կենտրոննից։ Արտաքին տնտեսական կապերի մեջ կարեւորագույն դեր է խաղում ծովային տրանսպորտը։ Առավել խոշոր նավահանգիստններ են Ռիո դե Ժանեյրոն, Տուբանը, Սանտուսը։ Զինված ուժեր Բրազիլիայի զինված ուժերը կազմված են ցամաքային զորքերից (բանակ), ռազմաօդային եւ ռազմածովային ուժերից։ Գլխավոր հրամանատարը նախագահն է։ Զինված ուժերի տեսակները համապատասխանաբար ղեկավարում են բանակի, ռազմաօդային եւ ռազմածովային ուժերի նախարարները։ Զինված ուժերը (մոտ 318 հզ. մարդ, 2014) հավաքագրվում են ընդհանուր զինապարտության օրենքով։ Հիմնական ռազմածովային բազաներն են Ռիո դե Ժանեյրոն, Բելենը, Նատալը, Ռեսիֆին, Սալվադորը։ Առողջապահություն 2014 թվականին Բրազիլիայում ծնունդը 1000 բնակչին կազմել է 14,6 ընդհանուր մահացությունը՝ 6,58: Կյանքի միջին տեւողությունը՝ 73.5 տարի է։ Հիվանդություններից գերակշռում են վարակիչ ախտերը՝ դեղին տենդը, մալարիան, բորը, լեյշմանիոզը, ստամոքս-աղիքային հիվանդությունները։ Բժիշկներ են պատրաստում երկրի 38 համալսարանների բժշկական ֆակուլտետները։ Կրթություն Բրազիլիայում առաջին դպրոցները բացվել են 16-րդ դարի կեսին։ 1827 թվականից հիմնվեցին պետական տարրական դպրոցներ։ Կան նաեւ մասնավոր, հիմնականում եկեղեցական դպրոցներ։ Սահմանադրության համաձայն 1946 թվականից ուժի մեջ մտած անվճար պարտադիր տարրական կրթություն։ Կրթական համակարգի մեջ են մտնում նախադպրոցական հիմնարկները (մայրական դպրոցներ՝ 3—5 տարեկան եւ մանկապարտեզներ՝ 5—7 տարեկան երեխաների համար)։ Միջնակարգ դպրոցները 7-ամյա են։ Բրազիլիան ունի 45 համալսարան, 3 տեխնիկական բուհ, 2 բարձրագույն երաժշտական ուսումնարան։ Բուհերի կեսից ավելին մասնավոր է։ Խոշորագույն համալսարաններն են. մայրաքաղաք Բրազիլիայի (հիմնադրվել է 1961 թվականին), Ռիո դե Ժանեյրոյի (հիմնադրվել է 1920 թվականին) եւ Սան Պաուլոյի (հիմնադրվել է 1934 թվականին) համալսարանները։ Լրատվամիջոցներ եւ հաղորդակցություն Բրազիլական մամուլը ծագել է 1808 թվականին պորտուգալական արքայական ընտանիքի ժամանումով Բրազիլիա, մինեւ այդ մամուլում ցանկացած բան արգելված էր. դա կլիներ ամսագրերի հրատարակություն թե գիրք։ Բրազիլական մամուլը պաշտոնապես ծնվեց Ռիո դե Ժանեյրոյում 1808 թվականի մայիսի 13-ին արքայական տպագրության ստեղծումով, Ազգային մամուլը պորտուգալացի արքայազն Ջոն 6-րդի կողմից։ «Gazeta do Rio de Janeiro»ն, առաջին լրագիրը որը տպագրվեց երկրում, սկսեց շրջանառվել 1808 թվականի սեպտեմբերի 10-ից։ Ներկայումս ամենահայտնի լրագրերը «Folha de S.Paulo» (որը տպագրվում է Սան Պաուլո նահանգում), «Super Notícia», «O Globo» (Ռիո դե Ժանեյրո) եւ «O Estado»-ն Սան Պաուլոյում ։ Ռադիոյի հեռարձակումը սկսեց 1992 թվականի սեպտեմբերի 7-ից նախագահ Պեսսոայի ելույթով եւ հետագայում ֆորմալացվեց 1923 ապրիլի 23-ին Ռիո դե Ժանեյրոյի ռադիո հասարակության ստեղծումով։ Հեռուստատեսությունը Բրազիլիայում պաշտոնապես սկսեց 1950 թվականի սեպտեմբերի 18-ից Ասսիս Շտոբրիի կողմից «TV Tupi»-ի հիմնադրումով։ Դրանից ի վեր հեռուստատեսությունը Բրազիլիայում մեծապես զարգացավ եւ տարածվեց, ստեղծելով մեծ հասարակական ցանցեր ինչպիսիք են «Globo»-ն, «SBT»-ն, «Record»-ը եւ «Bandeirantes»-ը։ Ներկայումս այն բրազիլական հայտնի մշակույթի կարեւոր բաղկացուցիչ եւ մեծ գործոն է։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս որ ընդհանուր բնակչության 67 տոկոսը հետեւում է ամենօրյա միեւնույն սերիալների հեռարձակմանը։ Թվային հեռուստատեսությունը, որը օգտագործում է «SBTVD» չափանիշը (հիմնված ճապոնական ISDB-T չափանիշի վրա), ընդունվեց 2006 թվականի հունիսի 29ին եւ մեկնարկեց 2007 թվականի նոյեմբերի 2-ից։ 2010 թվականի մայիսին Բրազիլիան սկսեց «TV Brasil Internacional»-ը, միջազգային հեռուստատեսային կայան, որը նախնական հեռարձակվում էր 49 երկրներում։ Մշակույթ Գրականություն Բրազիլիայի գրականությունը պորտուգալերեն է։ Առաջին հուշարձանները ստեղծվել են գաղութակալության շրջանում։ Երգային, հեքիաթային բանահյուսության մեջ միաձուլվել է պորտուգալական, նեգրական եւ հնդկացիական ոգին։ Ժ. Բ. դա Դամայի «Ուրուգվայ» (1769) եւ Ժ. դի Սանտա-Ռիտա Դուրանի «Կարամուրու» (1781) էպիկական պոեմներում զգալի են անցյալի հերոսականացումը, համակրանքը բնիկների հանդեպ։ Բնության պաշտամունքը արտահայտվել է հովվերգական քնարերգության մեջ, որը հաճախ պահպանել է ժողովրդական երգային երանգը։ Ազգային անկախությունը (1822) նպաստեց մշակույթի զարգացմանը։ XIX դ. 30—70-ին Բրազիլիայում տիրապետող դարձավ ռոմանտիզմը։ Ստրկության վերացման համար պայքարի հետ կապված հասարակական վերելքը կյանքի կոչեց Ա. Կսլստրու Ալվիսի քաղաքական պաթոսով տոգորված պոեզիան։ Ռեալիզմի հետագա ուղին անցնում է գյուղացիական զանգվածների կյանքի գեղարվեստական արտացոլման միջով։ Հակաֆեոդալական, հակաիմպերիալիստկան պայքարի շրջանի արձակում առանձնացավ ռեալիստական դպրոցը, որը բարձրացնում էր ազգային կյանքի սուր խնդիրներ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ռեգիոնալիստական ավանդույթը խորացվեց Ժ. Գիմարաինս Ռոզայի ստեղծագործության մեջ։ Գրողների միասնական կազմակերպություն չկա երկրում, գործում է միայն Սան Պաուլու քաղաքի գրողների եւ դրամատուրգների միությունը։ Ճարտարապետություն XVI դ. երկրի առափնյա մասերում պորտուգալացիները հիմնադրել են Ռեսիֆի, Սալվադոր, Ռիո դե Ժանեյրո քաղաքները։ XVIII դ. Օրու Պրետու, Կոնգոնյաս դու Կամպու, Սան ժուան դել Ռեյ քաղաքներում ձեւավորվել է բրազիլական բարոկկոյի ինքնատիպ ճարտարապետությունը։ XIX դ. սկզբին, հատկապես անկախության հռչակումից (1822) հետո, ֆրանսիական ազդեցությամբ ճարտարապետության մեջ հաստատվել են կլասիցիզմի սկզբունքները՝ միահյուսվելով բարոկկոյի ավանդույթներին։ XIX դ. 2-րդ կեսին եւ XXդ. սկզբին քաղաքները կառուցապատվել են եվրոպական էկլեկտիկայի ոգով, ավելի ուշ՝ «մոդեռն» ոճով։ 1930-ական թթ. վերջին կազմավորվել է ժամանակակից ճարտարապետական բրազիլական ինքնատիպ դպրոցը։ Հին քաղաքների վերակառուցմանը զուգընթաց ստեղծվել են նոր քաղաքներ, վարչական կենտրոններ՝ Բելու Հորիզոնտի, Գոյանիա, Բրազիլիա։ Կլիմայական պայմանների հաշվառմամբ ազատ, ռացիոնալ հատակագծումը, ճարտարապետական սրամիտ լուծումը, շենքերի եւ համալիրների վարպետ միահյուսումը բնությանը, կառույցների բարձր գեղարվեստա-պլաստիկական արտահայտչականությունը Բրազիլիայի արդի ճարտարապետության բնորոշ գծերն են։ Կերպարվեստ Հնդկացիների հնագույն մշակույթից պահպանվել են քարե արձաններ, զարդանախշ խեցեղեն եւ ժայռապատկերներ։ XVIII դ. զարգացել են դեկորատիվ գեղանկարչությունն ու քանդակագործությունը, քարերի եւ փայտի փորագրությունը։ Անկախության հռչակումից հետո (1822) գեղանկարչությունը ձեւավորվել է ֆրանսիական կլասիցիզմի ու ռոմանտիզմի ազդեցությամբ։ Բրազիլիայի նոր արվեստը կազմավորվել է 1920-ական թթ.։ Արտահայտչականությամբ առանձնանում է դեմոկրատական գրաֆիկան։ Քանդակագործությանը բնորոշ է տատանումը ազգային իրական կերպարների եւ վերացական ֆանտաստիկ հորինվածքների միջեւ։ Բազմազան են ժողովրդական արվեստի տեսակները։ Երաժշտություն Բրազիլիայի երաժշտության մեջ յուրօրինակ կերպով միաձուլված են եվրոպական, աֆրիկյան եւ հնդկացիների երաժշտության տարրերը։ Ժողովրդական երաժշտությունը ունի իմպրովիզացիոն լայն հնարավորություններ։ Երգերն ու պարերը, ամենամյա դիմակահանդեսները ժող. կենցաղի անքակտելի մասն են։ Ժողովրդական երաժշտությունը յուրացրել է նաեւ եվրոպական վալսը, քայլերգը, պոլկան եւն։ Ժողովրդական գործիքներից են՝ վիոլանան, վիոլան, կավակինիոն (լարային), ատաբե-կեն, կուիկան, գաբումբան, պանդեյրոն, ռեկո-ռեկոն (հարվածային)։ XVIII դ. 1-ին կեսին զարգացել է պրոֆեսիոնալ երաժշտությունը։ Բրազ. առաջին խոշոր կոմպոզիտորն է Ժ. Ն. Գարսիան. նրա աշակերտ Ֆ. Մ. դա Սիլվան ազգային հիմնի (1831) հեղինակն է։ XX դ. կոմպոզիտորները ավելի հաճախ են դիմում երաժշտական բանահյուսությանը, միաժամանակ դրսեւորվում են եվրոպական երաժշտական նոր հոսանքների ազդեցությունները։ Երաժշտության զարգացմանը մեծապես նպաստել են Է. Վիլա Լոբոսը, Ֆ. Մինիոնեն, Օ. Լ. Ֆեռնանդիսը, Մ. Կ. Գուառնիերին, Ժ. Սիկեյրան։ Երաժշտական հիմնական կենտրոններն են Ռիո դե Ժանեյրոն եւ Սան Պաուլոն։ 1857 թվականից Ռիո դե Ժանեյրոյում գործում է Ազգային օպերային թատրոնը, 1841 թվականից՝ կոնսերվատորիան, 1909 թվականից՝ Դրամայի ն երաժշտության կոնսերվատորիան (Սան Պաուլո), 1942 թվականից՝ Խմբերգեցողության ազգային կոնսերվատորիան, 1945 թվականից՝ Երաժշտական ակադեմիան (Ռիո դե Ժանեյրո)։ Խոհանոց Բրազիլական խոհանոցը մեծապես տարբերվում է տարբեր շրջաններում, արտացոլելով երկրի բնիկ եւ գաղթած բնակչության տարբերությունը։ Այս փաստը ձեւավորել է ազգային խոհանոց որը պահպանում է տարածաշրջանային առանձնահատկությունները։ Օրինակ Ֆեյժոադան համարվում է ազգային ուտեստ, ինչպես նաեւ կան տարածաշրջանային ուտեստներ ինչպիսիք են Բեյժուն, Ֆեյժաու տրոպեյրոն, բատապան, պոլենտան, որը ծագել է իտալական խոհանոցից եւ ակարաչին, որը ունի աֆրիկյան ծագում։ Ազգային ըմպելիքը սուրճն է եւ բրազիլական ազգային լիկյորը՝ Քաչական։ Քաչական շաքարավազից տարանջատված է եւ ազգային կոկտեյլի Չայպիրանաի հիմնական բաղադրիչն է։ Բրազիլական տիպիկ ուտեստը հիմնականում բաղկացած է բրնձից եւ լոբիից տավարի մսի, աղցանի, ֆրանսիական ֆրիի եւ ձվի հետ։ Հաճախ ավելացնում են նաեւ կասավայի ալյուր։ Լանչին հիմնականում ուտում են տապակած կարտոֆիլ, տապակած կասավա, տապակած բանան, տապակած միս եւ տապակած պանիր, ինչպես նաեւ դրանք հայտնի են շատ ռեստորանների ճաշացանկում։ Հայտնի են նաեւ խմորեղենները, տապակված թխվածքաբլիթները, հավի թեւիկները, հաց, պանիր եւ կասավայի ալյուր, եգիպտացորեն եւ կաթ, աղի թխվածքաբլիթներ եւ այլն։ Բրազիլիան ունի աղանդերի մեծ տեսականի որոնցից են բրիգաժեյրոն (սառը շոկոլադե գնդիկներ), բոլո դե ռոլոն (փաթաթված խմորեղեն), կոկադան՝ կոկոսով քաղցրավենիք, եւ «Ռոմեո ու Ջուլիետա»-ն որը պատրասվում է պանիրից։ Գետնանուշը օգտագործում են «paçoca», «rapadura» եւ «pé-de-moleque» պատրաստելու համար։ Տեղական հայտնի մրգերն են կաղամբը, կակաոն, գաջան, նարինջը, պապայան, մանգոն, արքայախնձորը եւ այլն, դրանք լայնորեն օգտագործվում են շոկոլադ, պաքսիմերներ եւ պաղպաղակ պատրաստելու համար։ Կինո 1903 թվականից Բրազիլիայում սկսվել է ազգային ֆիլմերի թողարկումը։ Առաջին հնչուն կինոնկարներում նկարահանվել են հայտնի երգիչներ, լայնորեն օգտագործվել են ազգային մեղեդիներ։ 1941 թվականին եւ 1949 թվականին հիմնադրվել են «Ատլանտիկա» (Ռիո դե Ժանեյրո) եւ «Վերա-Կրուս» (Սան Պաուլո) կինոստուդիաները, ուր 1950-1953 թվականներին աշխատել է ռեժիսոր Ա. Կավալկանտին։ 50—60-ական թթ. բրազիլական կինոյի վրա ազդել է իտալական նեոռեալիզմը։ 1962 թվականին ստեղծվել է առաջադեմ կինոգործիչներին միավորող «նոր կինոյի» խումբը։ Սպորտ Բրազիլիայում ամենատարածված սպորտը ֆուտբոլն է։ Բրազիլիայի տղամարդկանց ազգային հավաքականը Ֆիֆայի դասակարգման աղյուսակում լավագույնների թվում է եւ հաղթել է աշխարհի գավաթի մրցաշարում ռեկորդային 5 անգամ։ Վոլեյբոլը, բասկետբոլը, ավտոմրցարշավը եւ մարտարվեստները նույնպես գրավում են շատերին։ Օրինակ Բրազիլիայի տղամարդկանց Վոլեյբոլի հավաքականը ներկայումս Վոլեյբոլի աշխարհի առաջնության հաղթողն է, մեծ մրցարշավի հաղթողը։ Որոշ սպորտաձեւեր ունեն բրազիլական ծագում, օրինակ ծովափնյա ֆուտբոլը փակ ֆուտբոլը եւ ֆութվոլեյը համարվում են ֆուտբոլի տարբեր տեսակներ։ Ինչ վերաբերում է մարտարվեստին բրազիլացիները զարգացրել են կապորիան բալե տուդոն, եւ բրազիլական Ջիու-ջիծուն ։ Ավտոմրցարշավում 3 բրազիլացիներ հաղթել են Ֆորմուլա 1-ի մրցարշավում 8 անգամ։ Բրազիլիան շատ անգամներ հյուրընկալել է բարձր մակարդակի սպորտային իրադարձություններ ինչպիսիք են 1950 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունը եւ վերջերս հյուրընկալել է Ֆիֆայի 2014 թվականի առաջնությունը։ Սան Պաուլոյի շրջանը հյուրընկալեց ամենամյա Բրազիլական Գրան Պրին։ Սան Պաուլոն կազմակերպել է 1963 4-րդ համաամերիկյան խաղերը, իսկ Ռիոն հյուրընկալել է 15-րդ համաամերիկյան խաղերը 2007 թվականին։ 2009 թվականի հոկտեմբերի 2-ին Ռիոն ընտրվեց 2016 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերի եւ 2016 թվականի ամառային պարալիմպիկ խաղերի հյուրընկալող քաղաք՝ դարձնելով այն առաջին հարավամերիկյան քաղաքը, որը հյուրընկալում էր խաղերը, եւ երկրորդը Լատինական Ամերիկայում Մեխիկոյից հետո։ Ավելին Բրազիլիան հյուրընկալել է 1954 թվականի բասկետբոլի աշխարհի առաջնությունը եւ 1963 թվականի աշխարհի առաջնությունը։ 1963 թվականի իրադարձությանը Բրազիլիայի բասկետբոլի ազգային հավաքականը հաղթեց առաջնության 2 տիտղոսներից մեկը։ Հայերը Բրազիլիայում 19-րդ դարի վերջերից Բրազիլիայում սկսել է կազմավորվել հայկական գաղթավայր, որտեղ տարիներ շարունակ ապաստան են գտել թուրքական բռնություններից փրկված հայեր, որոնք Սան Պաուլո, Ռիո դե Ժանեյրո, Պորտու Ալեգրի եւ մի քանի շարք այլ քաղաքներում հիմնել են իրենց հայրենակցական միությունները, մշակութային, բարեգործական կազմակերպությունները, երգչախմբերն ու թերթերը։ Սան Պաուլոյում գործում են Սուրբ Գեւորգ (առաքելական), Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ (կաթոլիկ) եւ ավետարանական եկեղեցիներ, «Արարատ» անունով է կոչվել հրապարակ, մետրոյի կայարան եւ կամուրջներից մեկը։ «Արմենիա» հրապարակում կանգնեցված է Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին նվիրված հուշակոթողը։ 1964 թվականից Սան Պաուլոյի համալսարանում գործում է հայագիտական ամբիոն, իսկ քաղաքի ռադիոկայանը հեռարձակում է նաեւ հայերեն հաղորդումներ, հայկական երգ ու երաժշտություն։ Ներկայումս Բրազիլիայում բնակվում է շուրջ 40 հազար հայ։ Ժամանակի ընթացքում բրազիլահայերի սերունդները սկսել են աչքի ընկնել արդյունաբերության, շինարարության, գիտության, կրթության, բժշկության, արվեստի, քաղաքականության բնագավառներում։ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Բրազիլիայի դեսպանատունը Հայաստանում Բրազիլիան հայկական հանրագիտարանում ԱՄՆ Կենտրոնական Հետախուզական Վարչություն Բրազիլիա Հարավային Ամերիկայի երկրներ Լիբերալ ժողովրդավարություններ Մեծ քսանյակի անդամ երկրներ ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ


Լրատվություն Մամլո հաղորդագրություններ Նախագահը ելույթ է ունեցել «Կարնեգի» կենտրոնում 28.02.2017 - 1000x665px - 352 Կբ - 1000x665px - 409 Կբ - 1000x665px - 366 Կբ - 1000 999c x665px - 328 Կբ - 1000x668px - 261 Կբ - 1000x666px - 244 Կբ - 1000x666px - 312 Կբ - 1000x666px - 185 Կբ - 1000x666px - 255 Կբ - 1000x666px - 271 Կբ - 1000x696px - 309 Կբ - 1000x710px - 247 Կբ - 1000x666px - 261 Կբ - 1000x657px - 269 Կբ - 1000x666px - 252 Կբ - 1000x666px - 265 Կբ Նախագահ Սերժ Սարգսյանը Բելգիայի Թագավորություն աշխատանքային այցի երկրորդ օրը սկսել է «Հանուն համաշխարհային խաղաղության»՝ Կարնեգի հիմնադրամի Բրյուսելի գրասենյակ այցելությամբ: Հետազոտական հեղինակավոր այս կենտրոնում հյուրընկալված Նախագահ Սարգսյանը հանդիպում ունեցել կենտրոնի փորձագետների հետ: Հանդիպման մոդերատորը՝ «Կարնեգի» հիմնադրամի գիտաշխատող Ստեֆան Լեhնեն, ով զբաղվում է Լիսաբոնի համաձայնագրից ի վեր ԵՄ արտաքին քաղաքականության զարգացումների եւ անդամ երկրների հետ փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությամբ, լսարանին հակիրճ ներկայացրել է Հայաստանի Նախագահին, որից հետո Սերժ Սարգսյանը հանդիպման մասնակիցների առջեւ հանդես է եկել ելույթով եւ պատասխանել նրանց հետաքրքրող հարցերին: Լսարանին հետաքրքրել են ինչպես Հայաստանի արտաքին եւ ներքին քաղաքականության, այնպես էլ տարածաշրջանային եւ միջազգային արդի խնդիրների շուրջ ՀՀ Նախագահի տեսակետներն ու գնահատականները: *** Նախագահ Սերժ Սարգսյանի ելույթը «Կարնեգի» կենտրոնում Հարգելի՛ պարոն Լեհնե, Հարգելի՛ տիկնայք եւ պարոնայք, Ինձ համար, իհարկե, պատիվ է ելույթ ունենալ «Հանուն համաշխարհային խաղաղության» Կարնեգի հիմնադրամի Բրյուսելի գրասենյակի կազմակերպած միջոցառման ժամանակ : Դուք առաջին անգամ եք ինձ հյուրընկալում, բայց ես ջերմությամբ եմ հիշում Վաշինգտոնի ձեր կենտրոնական գրասենյակում ունեցած հանդիպումներն ու քննարկումները: Նման հեղինակավոր հարթակները հնարավորություն են ընձեռում մի կողմից՝ ներկայացնելու մեր երկրում տեղի ունեցող զարգացումների տրամաբանությունը, մյուս կողմից՝ հենց մենք աղբյուրից հաղորդակից ենք դառնում փորձագիտական վերջին մշակումներին, վերլուծություններին ու մոտեցումներին: Եվ վերջապես, համաշխարհային խաղաղության գաղափարը, որ դրված է հիմնադրամի հիմքում, այն նպատակն է, ինչին մշտապես ձգտել եւ ձգտում է ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը: Հարգելի՛ գործընկերներ, Էնդրյու Կարնեգին ասում էր. «Սովորեցրե՛ք մարդկանց լավ քաղաքացիներ լինել, եւ դուք կլուծեք կյանքի խնդիրը»: Անվիճելի է, որ քաղաքացին պետության հաջողության գրավականներից է: Որքան կայացած ու իրազեկ է քաղաքացիական հասարակությունը, այնքան արդյունավետ են գործում պետական ինստիտուտները: Ամուր քաղաքացիական հասարակությունը, իշխանության ճյուղերի տարանջատմանը զուգահեռ, զսպումների եւ հակակշիռների լավագույն մեխանիզմներից մեկն է: Հենց դա էր մեր երկրում սահմանադրական բարեփոխումների գործընթաց սկսելու շարժառիթը, որի մեջ մենք գտնվում ենք արդեն ավելի քան երկու տարի: Նորացված Սահմանադրությամբ մեր երկրում հստակեցվեց իշխանության տարբեր ճյուղերի իրավասությունների շրջանակը՝ շեշտադրելով բոլոր ոլորտներում մարդու իրավունքների պաշտպանվածությունն ու քաղաքացիների ձայնի լսելիությունը։ Արդյունքում, մեր երկրում արդեն մեկնարկել է այնպիսի քաղաքական համակարգի ձեւավորումը, որտեղ ազդեցիկ դերակատարները կլինեն ոչ թե անձերը, այլ քաղաքական ուժերը, քաղաքական ինստիտուտները։ Այսօր արդեն Հայաստանում ընթանում է կուսակցությունների խոշորացման եւ քաղաքական կոալիցիաների ձեւավորման մի գործընթաց, որը մենք շատ դրական ենք համարում եւ որին ձգտում էինք: Քաղաքական կուսակցություններն ամրապնդվում են որպես կայուն ինստիտուտներ, աստիճանաբար վերանում կամ ձուլվում են գաճաճ կուսակցությունները: Հայաստանն իր փոփոխված Սահմանադրությամբ համարձակ քայլ կատարեց՝ ուղղված մի կողմից` իշխանության ապակենտրոնացմանը, մյուս կողմից՝ այնպիսի սահմանադրական համակարգի ձեւավորմանը, որը կապահովի հետխորհրդային արատավոր երեւույթների վերացումը, կնվազեցնի կոռուպցիոն ռիսկերը եւ լավագույն պայմաններ կապահովի երկիրը կայուն զարգացման ուղիով առաջնորդելու համար: Գալիք շաբաթների ընթացքում Հայաստանի քաղաքական համակարգն անցնելու է լուրջ քննություն. ապրիլի սկզբին նորացված Սահմանադրության եւ նոր ընտրական օրենսգրքի համաձայն՝ մենք կանցկացնենք խորհրդարանական ընտրություններ: Ընտրական օրենսգրքում էլ արմատական փոփոխություններ ունենք, որոնց մի զգալի մասը մեր երկրում նախադեպը չունեցած՝ ընդդիմություն- իշխանություն-քաղաքացիական հասարակություն երկխոսության եւ կոնսենսուսի արդյունք էր: Ազատ եւ արդար ընտրությունների անցկացման եւ ընտրական գործընթացի հանդեպ հանրային վստահության էական բարձրացման նպատակով մենք սկսել ենք ակտիվորեն ներդնել ընտրությունների վերահսկման ժամանակակից տեխնիկական մեխանիզմներ։ Ավելին, անսալով ընդդիմության ցանկությանը՝ մենք համաձայնեցինք ներդնել ընտրությունների անցկացման այնպիսի թափանցիկ նորամուծություններ, որոնց հանդեպ վերապահումներ ուներ նույնիսկ Եվրոպայի խորհրդի Վենետիկի հանձնաժողովը: Բայց մենք գնացինք այդ քայլին, քանի որ այս փուլում ամենից կարեւորն ընթացող գործընթացների նկատմամբ վստահության բարձրացումն է: Այս համատեքստում շնորհակալություն եմ հայտնում միջազգային մեր բոլոր գործընկերներին եւ, մասնավորապես, Եվրոպական միությանը, գործընթացի ամենասկզբից մեզ աջակցելու համար: Իրականացված բարեփոխումների ընթացքն ու արդյունքները բարձր գնահատականի են արժանացել մեր միջազգային գործընկերների, այդ թվում՝ ԵԱՀԿ/ԺՀՄԻԳ-ի, Եվրոպայի խորհրդի Վենետիկի հանձնաժողովի եւ Եվրոպական միության կողմից: Մեր սահմանած նշաձողը բարձր է. անցկացնել ժողովրդավարական, ազատ, արդար ու թափանցիկ ընտրություններ: Վստահ եմ՝ իրականություն կդարձնենք մեր այդ նպատակը, եւ ընտրությունների մթնոլորտն ու ընտրական գործընթացի արդյունքները կհաստատեն մեր մոտեցումների ճշմարտացիությունը: Սահմանադրական բարեփոխումները նախաձեռնելիս մեր գլխավոր նպատակը ուղղակի խորհրդարանական համակարգի ներդրումը չէր, այլ ժողովրդավարական ինստիտուտների հետագա ամրապնդումը՝ իշխանության ապակենտրոնացման եւ ամբողջությամբ համամասնական ընտրակարգի անցնելու միջոցով: Կարծում ենք՝ այդ տեսանկյունից Հայաստանը կարող է ուսանելի օրինակ ծառայել թե՛ հետխորհրդային, թե՛ տարածաշրջանային շատ երկրների համար: Տիկնա՛յք եւ պարոնա՛յք, 2016թ. ապրիլին Ադրբեջանի սանձազերծած քառօրյա ռազմական արկածախնդրությունը Բաքվի երկարամյա ռազմատենչ քաղաքականության եւ քարոզչության կենսագործումն էր։ Այն լուրջ վնաս հասցրեց կարգավորման գործընթացին: Ադրբեջանի ագրեսիան կրկին ապացուցեց, որ Արցախի ժողովրդի պայքարը սեփական հողի վրա անվտանգ գոյության ու ազատության համար այլընտրանք չի ունեցել ու այսօր էլ չունի։ Սա կարծիք չէ, այլ Ադրբեջանի վարած քաղաքականության արդյունքում ստեղծված եւ մեզ պարտադրված իրականություն։ Ահավասիկ, ապրիլյան պատերազմին հետեւած՝ Վիեննայի եւ Սանկտ Պետերբուրգի հանդիպումներում ձեռք բերվեցին հստակ պայմանավորվածություններ 1994-1995թթ. հրադադարի եռակողմ անժամկետ համաձայնագրերի իրականացման, ինչպես նաեւ հակամարտության գոտում այդ ռեժիմի խախտումների հետաքննության մեխանիզմի ստեղծման վերաբերյալ: Սակայն Ադրբեջանն իր՝ արդեն սովորական դարձած վարքագծի համաձայն շարունակաբար խուսափում է այդ պայմանավորվածությունների իրականացումից՝ հայտարարելով, որ դրանց իրագործումն իբր ամրապնդելու է ձեւավորված ստատուս քվոն Լեռնային Ղարաբաղում: Եթե Ադրբեջանն իրապես մտահոգված է Լեռնային Ղարաբաղում ստատուս քվոյի փոփոխությամբ, ապա միայն մի տարբերակ կա փոխելու այն՝ դա Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքի ճանաչումն է: Միամտություն կլինի կարծել, որ Ադրբեջանը չէր գիտակցում, թե ինչ ծանր հարված է հասցնում խաղաղությանը, որքան է խորացնում ստատուս քվոն, որքան հետ է մղում բանակցային գործընթացը: Ակնհայտորեն Բաքուն ղարաբաղյան հակամարտությունն օգտագործում է իր ներքին հարցերի` սոցիալ-տնտեսական ահագնացող խնդիրների եւ մարդու իրավունքների կոպտագույն ոտնահարումների դեմ աճող դժգոհությունից հասարակության ուշադրությունը շեղելու նպատակով: Հենց այդ պատճառով Բաքվում վերջերս հայտարարեցին, թե Լեռնային Ղարաբաղի խնդիրն իբր իրենց «ներքին գործն է»: Ղարաբաղյան հիմնահարցով արդեն տարիներ շարունակ որպես միջնորդներ զբաղվում են Ֆրանսիան, Ռուսաստանը եւ Միացյալ Նահանգները` ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների միջազգայնորեն համաձայնեցված ձեւաչափով: Հավանաբար Բաքվում վատ երազ են տեսել եւ դրանից եզրակացրել, թե միջազգային հանրության այս երեք խոշորագույն դերակատարներն իրենց բոլոր բարդ գործերը թողած՝ հանկարծ սկսել են զբաղվել Ադրբեջանի «ներքին գործով»: Դա ընդամենը մեկ օրինակ է աբսուրդի այն թատրոնի, որը բեմականացնում են Բաքվում: Մենք ստիպված ենք շարունակաբար բախվել դրան գրեթե ամենօրյա ռեժիմով: Սակայն երբեմն լինում են նաեւ անկեղծության պոռթկումներ: Դրանցից մեկի ժամանակ Ադրբեջանի ղեկավարը, փորձելով իր ենթակաների առջեւ արժեւորել իրեն, հրապարակայնորեն խոստովանեց, որ բանակցությունների փակ դռների հետեւում իրեն ստիպում են ճանաչել Լեռնային Ղարաբաղի անկախությունը, եւ միայն ինքն է, որ կարողանում է դիմանալ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահող երկրների ճնշումներին: ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները՝ որպես միջնորդներ, կոչված են նաեւ կանխելու հակամարտության գոտում իրավիճակի հնարավոր սրումները: Հրանոթների արկերի տակ ընթացող բանակցությունները երբեք խոստումնալից լինել չեն կարող: Ահա այս հանգրվանում է այժմ գտնվում արցախյան հիմնահարցի կարգավորման գործընթացը: Ե՛վ Արցախը, եւ՛ Հայաստանը սկզբունքորեն դեմ են ուժի կիրառմանը եւ հանդես են գալիս հիմնահարցն օր առաջ խաղաղ բանակցային ճանապարհով լուծելու օգտին: Ադրբեջանի կողմից ռազմական արկածախնդրության նոր փորձերը կարող են անկանխատեսելի հետեւանքներ ունենալ հենց իր՝ Ադրբեջանի համար: Հայաստանը՝ որպես Լեռնային Ղարաբաղի անվտանգության երաշխավոր, բազմիցս հայտարարել է, որ պատրաստ է համարժեքորեն արձագանքելու ուժի կիրառման ցանկացած փորձի: Չնայած Ադրբեջանի շարունակական սպառնալիքներին՝ Արցախի ժողովուրդը շարունակում է հաստատակամորեն կերտել սեփական ապագան։ Փետրվարի 20-ին Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունում հանրաքվեի դրվեց սահմանադրական փոփոխությունների փաթեթը: Արցախի ժողովուրդն իր ձայնը տվեց կառավարման լիարժեք նախագահական համակարգի ձեւավորման օգտին: Ինչպես տեսնում եք, երկրի կառավարման մոդելի հարցում Հայաստանի եւ Արցախի պատկերացումները չեն համընկնում, սակայն նույնն է ժողովրդավարական հասարակարգ կառուցելու անխախտ վճռականությունը: Արցախի ժողովուրդն այդ կամքը դրսեւորել է տասնյակ տարիներ շարունակ` ընտրությունների միջոցով ձեւավորելով իր գործադիր, օրենսդիր եւ տեղական ինքնակառավարման մարմինները: Արցախի ժողովուրդն այլ ապագա չի պատկերացնում եւ լծված է մարդու իրավունքների ու հիմնարար ազատությունների վրա հիմնված ազատ հասարակության կառուցման գործին: Արցախցին, ժողովրդավարական աշխարհի հետ հավասար, իրավունք ունի վայելելու համամարդկային բոլոր հիմնարար ազատությունները, շատ ավելի լավ գիտի ազատ ապրելու գինը, ինչի համար նա վճարել է իր սեփական զավակների արյան գնով: Այսօր էլ Արցախը ժողովրդավարություն է կառուցում թշնամական կրակահերթերի ներքո: Իսկ Ադրբեջանն ամեն ինչ անում է ազատության այս ձայնը լռեցնելու համար, կոչ է անում դատապարտել ժողովրդավարական գործընթացը Արցախում: Մինչ Արցախը հաստատուն քայլեր է կատարում դեպի ավելի ամուր ժողովրդավարություն, նրա հարեւան Ադրբեջանը հատկապես վերջին շրջանում հաստատուն քայլեր է կատարում դեպի ժառանգաբար փոխանցվող լիակատար բռնապետություն: Այստեղ հավաքվածներդ, ես տեսնում եմ, հայտնի փորձագետներ եք: Եթե կա կառավարման, ինքնակազմակերպման այլընտրանքային մեխանիզմ չճանաչված միավորների համար, շնորհակալ կլինեմ, եթե հուշեք: Դժվար է բացատրել արցախցի գործընկերներին, թե ինչու ՄԱԿ-ի անդամ չհանդիսացող Կոսովոն կարող է համագործակցել ԵԱՀԿ/ԺՀՄԻԳ-ի հետ եւ այդ կերպ ձեւավորել իր կառավարման ինստիտուտները, իսկ իրենք դա անել չեն կարող: Հայաստանը, թեեւ չի ճանաչել Կոսովոյի անկախությունը, այնուամենայնիվ ԵԱՀԿ-ի բյուջեն ֆինանսավորելու միջոցով մասնակից է այդ գործընթացին: Վստահ եմ, որ միջազգային հանրությունը պետք է աստիճանաբար սկսի նպաստել Արցախի ժողովրդավարական գործընթացներին՝ անկախ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կարգավիճակից: Հարգելի՛ գործընկերներ, Հայտնի է, որ կայուն զարգացումը հանրային անվտանգության կարեւորագույն բաղադրիչներից է: Իսկ պետության կտրվածքով առհասարակ որեւէ զարգացում չի կարող կայուն լինել, եթե այն հիմնված չէ ամուր տնտեսության վրա: Վերջին տարիների զարգացումները փաստում են, որ Հայաստանը կարողացավ սուղ ռեսուրսների պայմաններում ձեւավորել ճկուն տնտեսական համակարգ: Այդ հաջողությունները գալիս են ապացուցելու, որ մեր տնտեսության զարգացման հիմնական աղբյուրը մարդկային կապիտալն է: Որպես օրինակ բերեմ տեղեկատվության եւ հաղորդակցության ոլորտը, որ վերջին տարիներին դարձել է մեր տնտեսության շարժիչներից մեկը: Այս ոլորտում Հայաստանում աշխատում են այնպիսի հեղինակավոր կազմակերպություններ, ինչպիսիք են Մայքրոսոֆթը, «ԱյԲիԷմը», «Սիսկոն», «Դ-Լինկը», «Օրաքլը», «Սինոփսիսը», «Մենթոր Գրաֆիքսը» եւ այլն: Այս ոլորտում Հայաստանում գործում է շուրջ 400 կազմակերպություն, զբաղվածների թիվը հասնում է 15 հազարի: Հայաստանում տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտում կանայք ամենաներգրավվածներից են աշխարհում։ Այս ուղղությամբ տարեկան մենք արձանագրում ենք շրջանառության 20-25% միջին աճ: ՀՆԱ-ում ոլորտի տեսակարար կշիռը կազմում է շուրջ 4%, ինչը համադրելի է զարգացած շատ երկրների հետ: Տնտեսական զարգացման ստանդարտ մոդելներով դժվար է ապահովել առաջընթացի այն մակարդակը, որը թույլ կտա դիմագրավելու առկա համաշխարհային մարտահրավերները: Ուստի, մեզ անհրաժեշտ էր նոր տեսլական՝ նորարարական մոտեցումներով եւ լուծումներով: Մենք կարողացանք ձեւավորել հանքահումքային ռեսուրսներից անկախ տնտեսական համակարգ: Ի տարբերություն տարածաշրջանի մի շարք երկրների, որոնցում վերջին տարիների տնտեսական ճգնաժամը հանգեցրեց տնտեսության ապակայունացման, ազգային տարադրամի արժեզրկման՝ Հայաստանն ապացուցեց, որ նույնիսկ շրջափակման եւ ռեսուրսային սահմանափակման մեջ գտնվելով՝ կարողացավ ձեւավորել կայուն եւ կանխատեսելի տնտեսություն, գրանցելով առաջընթաց մի շարք միջազգային ինդեքսներով, մասնավորապես՝ Համաշխարհային բանկի «Դուինգ բիզնես 2017», ինչպես նաեւ վարկանիշային «Ֆիտչ» գործակալության վերջին զեկույցներում: «Դուինգ բիզնես 2017» զեկույցի համաձայն՝ Հայաստանը բարելավել է իր դիրքերը հինգ հորիզոնականով՝ զբաղեցնելով 38-րդ տեղը աշխարհի 190 երկրների շարքում: Եվ անցած տարվա վերջին ձեւավորված մեր նոր կառավարությունը հանդես է եկել բարեփոխումների լուրջ օրակարգով, որի նպատակն է բարձրացնել երկրի ճանաչելիության մակարդակն ու ներդրումային գրավչությունը, հատկապես՝ եվրոպական ներդրողների համար, խթանել պետություն-մասնավոր հատված համագործակցությունը, պետության կողմից համակողմանի աջակցություն ցուցաբերել այն գործարար նախագծերին, որոնք թույլ կտան ապահովել արագ տնտեսական աճ: Հարգելի՛ գործընկերներ, Հայաստանի միջազգային միջավայրը քննարկելիս՝ չեմ կարող չանդրադառնալ սիրիական ճգնաժամին: Ճգնաժամի սկզբից մինչ օրս Հայաստանում ապաստան է գտել շուրջ 20 հազար սիրիահայ փախստական: Իհարկե, ցավով եմ այս բառն արտասանում, քանի որ նրանք մեր ընկալման մեջ փախստականներ չեն: Նրանք մեր մի մասնիկն են, որ պատմական զարգացումների բերումով ժամանակին փրկություն են գտել Սիրիայում: Այսօր, ողբերգական աշխարհաքաղաքական անցքերի արդյունքում նրանք ապաստանել են մեզ մոտ: Սակայն մենք անում ենք ավելին: Հայաստանը պարբերաբար մարդասիրական օգնություն է ուղարկում Սիրիա. օգնությամբ բեռնված հերթական օդանավն օրեր առաջ վայրէջք կատարեց սիրիական հողում: Այն նախատեսված է ոչ միայն մեր սիրիահայ հայրենակիցների համար, այլեւ բոլոր սիրիացիների՝ անկախ կրոնական եւ էթնիկական պատկանելությունից: Սա նվազագույնն է, որ մենք կարող ենք անել՝ ի երախտագիտություն մեր բարեկամ Սիրիայի ժողովրդի, որը ժամանակին իր դռները բացեց ցեղասպանությունը վերապրած հայերի համար: Հարգելի՛ տիկնայք եւ պարոնայք, Երեկ մենք նախագահ Տուսկի հետ հայտարարեցինք, որ Հայաստան-Եվրոպական միություն նոր շրջանակային համաձայնագրի բանակցությունների ավարտի մասին: Հայաստան-ԵՄ նոր պայմանագիրն առաջին հերթին քաղաքական փաստաթուղթ է, որը վկայում է տարբեր շահերի համադրումը` միտված, այսպես կոչված, «եւ՛, եւ՛»-ի քաղաքականության կենսունակությանը: Ճիշտ է, դեռեւս 1996թ. մենք ստորագրել էինք Հայաստան-ԵՄ հարաբերությունները կարգավորող՝ Գործընկերության եւ համագործակցության մասին շրջանակային համաձայնագիրը, սակայն այն վաղուց արդեն չի արտահայտում ո՛չ Հայաստան-ԵՄ համագործակցության ընդգրկումը, ո՛չ էլ դրա խորությունը եւ առավել եւս` ո՛չ էլ հավակնությունները։ Ուստի, նոր համաձայնագրով, ամրագրելով տարիների ընթացքում արձանագրված ձեռքբերումներն ու զարգացման ուղենիշերը, մենք ազդարարում ենք, որ շարունակելու ենք բոլոր ոլորտներում զարգացնել երկկողմ օրակարգը: Կարեւորն այն է, որ մեր համագործակցությունն ունի արժեքային հենք։ Հայաստանն անգամ պատմության ամենադժվարին պահերին իր առջեւ քաղաքակրթական ընտրության խնդիր չի դրել։ Ոչ ոք մեզ չի պարտադրում ժողովրդավարական բարեփոխումներ իրականացնել, դա մեր ընտրությունն է: Մեր ժողովուրդն իրեն լիովին եվրոպացի է համարում. թե՛ մեր հոգեւոր-մշակութային ժառանգությունը եւ թե՛ մեր կենսակերպը եվրոպական է։ Պատահական չէ, որ այսօր էլ հարյուր հազարավոր հայեր ապրում են Եվրոպայում եւ հանդիսանում օրինավոր քաղաքացիներ՝ իրենց տաղանդն ու աշխատասիրությունը ծառայեցնելով այդ երկրներին։ Սա եւս կարեւոր կապող օղակ է Հայաստանի եւ Եվրոպական միության միջեւ։ Այսպիսով, մենք պարզապես ավելի ամուր իրավական հիմք ենք ապահովում այն համագործակցության համար, որը փաստորեն առկա է։ Համոզված ենք, որ դա թույլ կտա եւ նաեւ կպարտավորեցնի ունենալ ավելի արդյունավետ պետություն։ Ճիշտ է, ԵԱՏՄ-ին Հայաստանի անդամակցությունը սկզբնական շրջանում փշոտ ընդունվեց մեր որոշ արեւմտյան գործընկերների կողմից, սակայն ուրախ եմ, որ ժամանակն ամեն բան իր տեղը դրեց: Մենք պատրաստ ենք նպաստելու ԵԱՏՄ-ԵՄ հարաբերությունների փոխշահավետ մերձեցմանը: Հայաստանը շահագրգռված է համաեվրոպական համագործակցությամբ: Մենք քաջ գիտակցում ենք, որ եղած խնդիրները լուծելու լավագույն ուղին համագործակցությունն է, իսկ հակամարտության ու նոր բաժանարար գծերի ստեղծման քաղաքականությունը ապագա չունի: Միաժամանակ, Հայաստանը, պատմականորեն հարաբերությունների մեծ փորձ ունի Իրանի հետ, իսկ ներկա սերտ տնտեսական, քաղաքական եւ մշակութային կապերը դարձնում են Հայաստանը լավ հարթակ Իրան մուտք գործելու ցանկություն ունեցող եվրոպական ընկերությունների համար: Իրանի հետ զարգացնելով տարածաշրջանային օրինակելի համագործակցություն՝ Հայաստանն այսօր լավ նախադրյալներ ունի՝ դառնալու Պարսից ծոցը սեւծովյան նավահանգիստների հետ կապող ամենաապահով եւ ամենակարճ տարանցիկ ուղին։ Դրան էր միտված Հյուսիս-հարավ ավտոմայրուղին՝ վրացական նավահանգիստներից դեպի Երեւան, եւ ապա դեպի Իրանի սահմանակետ տանող ավտոճանապարհը ԵՄ-ի հիմնական երթուղում ներառելը։ Հայ-վրացական բարեկամական հարաբերությունները Հարավային Կովկասի անվտանգության կարեւորագույն օղակներից են։ Վրաստանի հետ մենք մշտապես բոլոր ընթացիկ հարցերը կարգավորել ենք բարիդրացիության եւ փոխըմբռնման մթնոլորտում: Մեր համագործակցությունը երբեւէ չենք պայմանավորել երրորդ երկրների հետ հարաբերություններով։ Հայաստանի՝ որպես ԵԱՏՄ-ի անդամի, եւ Վրաստանի՝ որպես ԵՄ-ի ասոցացված գործընկերոջ, այսօրվա համագործակցությունը փաստում է փոխշահավետ հարաբերությունների նոր հնարավորությունների մասին: Հայաստանը պատրաստակամ է դառնալու այն կայուն գործընկերը տարածաշրջանում, որը կնպաստի խոշոր դերակատարների միջեւ հակասությունների հարթման, տնտեսական զարգացմանն ուղղված ուղիների մշակման եւ ներդրումային արդյունավետ քաղաքականության ձեւավորման գործընթացին: Հարգելի՛ գործընկերներ, Եզրափակելով իմ ելույթը՝ ցանկանում եմ մեկ անգամ եւս շեշտել աշխարհում եւ մեր տարածաշրջանում տեւական խաղաղության հաստատման կարեւորությունը: Համոզված եմ, որ ցանկացած հակամարտություն հնարավոր է լուծել միջազգային հանրության համախմբված ջանքերի շնորհիվ: Եվ խորհրդանշական է, որ Երեւանի կոնյակի գործարանում պահվում է այսպես կոչված «խաղաղության տակառը»՝ շրջապատված Հայաստանի, Լեռնային Ղարաբաղի, Ադրբեջանի եւ ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահ երկրների դրոշներով։ Դա հաշտության եւ խաղաղության ակնկալիքի սոսկ մեկ խորհրդանշական դրսեւորում է: Մենք անհամբեր սպասում ենք այն օրվան, երբ աշխարհահռչակ հայկական կոնյակով կազդարարենք մեր տարածաշրջանում երկար սպասված խաղաղության հաստատումը՝ զարգացման նոր հնարավորություններ ստեղծելով Հարավային Կովկասի բոլոր բնակիչների համար։ Շնորհակալություն:


25-03-2019 17:04:48 | Հայաստան | Մամլո հաղորդագրություն Արտակարգ իրավիճակների նախարարությունը տեղեկացնում է, որ մարտի 25-ին՝ ժամը 17:00-ի դրությամբ ՀՀ տարածքում կան փակ եւ դժվարանցանելի ավտոճանապարհներ: Երեւան քաղաքում, Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս, Մարտունի, Գավառ, Սեւան, Վայոց ձորի մարզի Եղեգնաձոր, Ջերմուկ քաղաքներում եւ Սյունիքի մարզում (բացի Կապան քաղաքից) առկա են տեղումներ ձյան տեսքով, Մեղրու սար կոչվող տարածքում, Դիլիջանի ոլորաններում եւ Սոթք-Քարվաճառ ավտոճանապարհին նաեւ մառախուղ է: Սա ողբերգություն է. Փաշինյանը հաշվի չի նստում Ջերմուկի եւ հարակից տարածքի բնակչության ցանկության հետ (1624)


source: wikipedia

text: Սան Սալվադոր, Սալվադոր պետության մայրաքաղաքը եւ խոշորագույն քաղաքը։ Աշխարհագրություն Գտնվում է երկրի հարավարեւմտյան մասում, Պանամերիկյան մայրուղու վրա, Ամակաս գետի հովտում, Սան Սալվադոր հրաբխի ստորոտին, մոտ 600 մետր բարձրության վրա։ Պատմություն Քաղաքը հիմնադրվել է իսպանացի զավթիչների կողմից 1525 թվականի ապրիլին Պեդրո դե Ալվարադոյի հրամանով կոնկիստադորների կողմից նվաճված հնդկացիների մայրաքաղաք Կուսկատլանի վայրում, ժամանակակից Սիուդադ Վիեխոյում, հետագայում քաղաքի կենտրոնը երկու անգամ տեղափոխվում էր այլ վայրեր։ Քաղաքի անունը թարգմանաբար նշանակում է «Սուրբ Փրկիչ»։ Սալվադորի անկախության հռչակումից հետո (1821) այն դարձել է նրա մայրաքաղաք։ Քաղաքում բնակչության աճ է գրանցվել XX դարում, 1900 թվականին այնտեղ բնակվել է 138 հազար մարդ, 1950 թվականին՝ 296 հազար, իսկ 1990-ին՝ ավելի քան 1,5 միլիոն մարդ։ Սան Սալվադորը իր ամբողջ պատմության ընթացքում մի քանի անգամ երկրաշարժերի պատճառով ենթարկվել է լուրջ ավերածությունների՝ 1798, 1854, 1873, 1965 թվականներին, իսկ վերջին երկրաշարժը տեղի է ունեցել 1987 թվականին։ Վիճակագրության տվյալների համաձայն, ներկա դրությամբ Սան Սալվադորում ծայրաստիճան բարձր են հանցագործության եւ աղտոտվածության մակարդակները։ Վարչություն 1964-1976 եւ 1979-1988 թվականներին Սան Սալվադորը ղեկավարում էին Քրիստոնեա-դեմոկրատական կուսակցության ներկայացուցիչները, այդ թվում նաեւ երկրի ապագա նախագահ Խոսե Նապոլեոն Դուարտեն, ով ընտրվում էր մունիցիպալիտետի ղեկավար երեք անգամ անընդմեջ (1964-1970), եւ համարվում է, որ հենց նա է հիմք դրել քաղաքի ենթակառուցվածքի զարգացմանը։ 1988-1997 թվականները մայրաքաղաքը ղեկավարել են Ֆարամունդո Մարտիի անվան Ազգային ազատագրական ճակատի (ՖՄԱԱՃ) եւ նրա դաշնակիցների ներկայացուցիչները։ 2009 թվականի հունվարին քաղաքագլուխ է ընտրվել ԱՐԵՆԱ կուսակցության ներկայացուցիչ Նորման Կիխանոն, ով պաշտոնը ստանձնել է 2009 թվականի մայիսի 1-ին՝ փոխարինելով ՖՄԱԱՃ ներկայացուցիչ Վիոլետա Մենխիվարին։ Նորման Կիխանոն հաղթել է քաղաքապետի ընտրություններում նաեւ 2012 թվականին։ 2015 թվականի քաղաքապետի ընտրություններում հաղթել է ՖՄԱԱՃ թեկնածու Նայիբ Բուքելեն։ Կլիմա Քաղաքի կլիման մերձհասարակածային է։ Ամբողջ տարվա ընթացքում միջին ջերմաստիճանը գրեթե չի փոփոխվում եւ կազմում է 23,1 °C, տեղումների տարեկան քանակը՝ 1 734 մմ։ Վառ արտահայտված է երկու տարվա եղանակ՝ չոր (նոյեմբերից ապրիլ) եւ անձրեւային (մայիսից սեպտեմբեր)։ Անձրեւային սեզոնին թափվում են անհամաչափ քանակությամբ տեղումներ, իսկ չոր սեզոնին տեղումներ գրեթե չեն լինում։ Սան Սալվադորում գրանցված ամենաբարձր ջերմաստիճանը կազմում է 40,6 °C, ամենացածրը՝ 7,2 °C: Ամենահով ամիսներն են դեկտեմբերից մինչեւ փետրվարը։ Տնտեսություն Տրանսպորտ Ի սկզբանե քաղաքը սպասարկում էր Իլոպանգո օդանավակայանը, որը գտնվում է մայրաքաղաքի կենտրոնից դեպի արեւելք, այնուհետեւ միջազգային փոխադրումները փոխանցվել են Կոմալապա օդանավակայանին, որը հայտնի է նաեւ Կուսկալտան անունով, Սան Սալվադորից դեպի հարավ 40 կմ հեռավորության վրա։ Տեսարժան վայրեր Մայր տաճար, Ազգային թատրոն, Ազգային պալատ, Փրկչի հուշարձան, Հեղափոխության հուշարձան։ Քույր քաղաքներ Կարակաս (), Վենեսուելա Սան Խոսե (), Կոստա Ռիկա Գվատեմալա (), Գվատեմալա Մեխիկո (), Մեքսիկա Լոս Անջելես (), ԱՄՆ Մադրիդ (), Իսպանիա Գվադալախարա (), Մեքսիկա Թել Ավիվ (), Իսրայել Մանագուա (), Նիկարագուա Սան Պեդրո Սուլա (), Հոնդուրաս Թայբեյ (), Չինաստան Սան Պաուլո (), Բրազիլիա Լա Պաս (), Բոլիվիա Կարտախենա (), Կոլումբիա Բոգոտա (), Կոլումբիա Բարսելոնա (), Իսպանիա Հայտնի քաղաքացիներ եւ բնակիչներ Խոսե Մատիաս Դելգադո (1767-1832), սալվադորական կրոնական եւ քաղաքական գործիչ, «ազգի հայրը», Սալվադորի նախագահ (1821—1823)։ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Ֆոտոռեպորտաժ։ Սան Սալվադոր, Էլ Սալվադոր Մայրաքաղաքներ Սալվադորի քաղաքներ Հյուսիսային Ամերիկայի երկրների մայրաքաղաքներ 1525 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


Սերժ Սարգսյանը հրավիրվել է ԱԺ՝ Ապրիլյան պատերազմի հարցերով զբաղվող հանձնաժողովի նիստին Այսօր 12:21 Ինչո՞ւ է Նարեկ Զեյնալյանը մասնակցում պարետատան նիստերին. Վարչապետի խոսնակը նշում է՝ հրավիրվածները պարետատան անդամ չեն դառնում Այսօր 12:00 Այս իշխանությունը չի գիտակցում, որ հողն իր ոտքերի տակից գնում է. Հայկ Մարտիրոսյան Այսօր 11:58 «Տավուշ տեքստիլ»-ում մոտ 80 մարդ վարակված է կորոնավիրուսով, ձեռնոցի արտադրամասը չի գործում. գործադիր տնօրեն Այսօր 11:47 Վեդիի դատարանը փակ է. Կորոնավիրուսի դեպքեր են գրանցվել նաեւ Վճռաբեկում եւ ԲԴԽ-ում Այսօր 11:39 Էդվարդ Նալբանդյանին վաղը կլսեն ՌԴ-ում ՀՀ դեսպանատնից, Արցախ գնալու հարցն էլ դեռ քննարկվում է Այսօր 11:05 Արձանագրվել է կորոնավիրուսային հիվանդությունից 15 մահվան դեպք. նրանցից ամենատարեցը 92 տարեկան է, իսկ երիտասարդը՝ 43. ԱՆ Այսօր 10:59 442 նոր դեպք. Հայաստանում կորոնավիրուսի հաստատված դեպքերի թիվը հասել է 8216-ի Այսօր 10:39 Ովքեր էին այցելել Սարդարապատի հուշահամալիր 27.05.2020 21:08 Հայկական ո՞ր բրենդներից է հաճախ օգտվում Փաշինյանի ընտանիքը. Ինչո՞ւ է Աննա Հակոբյանը նախընտրում ALEX-ը (լուսանկարներ) 27.05.2020 18:17 Նորք Ինֆեկցիոն հիվանդանոցից կորոնավիրուսով վարակված 3 պացիե՞նտ է փախել. ԱՆ պարզաբանումը Այսօր 12:32 Լոռու մարզում կորոնավիրուսով հիվանդացության թիվը 72 է. գրանցվել է առաջին մահվան դեպքը. մարզպետ Այսօր 12:30 Կիրականացվի Երեւան-Լիոն-Երեւան ուղղությամբ հատուկ չվերթ. ինչպես պետք է գրանցվել Այսօր 12:21 Ինչո՞ւ է Նարեկ Զեյնալյանը մասնակցում պարետատան նիստերին. Վարչապետի խոսնակը նշում է՝ հրավիրվածները պարետատան անդամ չեն դառնում Այսօր 12:10 Белый дом анонсировал указ Трампа о соцсетях. Неизвестно, что в нем и есть ли у Трампа такие полномочия (WP) Այսօր 12:00 Այս իշխանությունը չի գիտակցում, որ հողն իր ոտքերի տակից գնում է. Հայկ Մարտիրոսյան Այսօր 11:58 «Տավուշ տեքստիլ»-ում մոտ 80 մարդ վարակված է կորոնավիրուսով, ձեռնոցի արտադրամասը չի գործում. գործադիր տնօրեն Այսօր 11:50 Մեր ժողովուրդը պետք է հեռու մնա ներքին լարվածությունը սրող, ներքին ուժը ջլատող մոտեցումներից. Արամ Ա Այսօր 11:47 Վեդիի դատարանը փակ է. Կորոնավիրուսի դեպքեր են գրանցվել նաեւ Վճռաբեկում եւ ԲԴԽ-ում Այսօր 11:39 Էդվարդ Նալբանդյանին վաղը կլսեն ՌԴ-ում ՀՀ դեսպանատնից, Արցախ գնալու հարցն էլ դեռ քննարկվում է Այսօր 11:37 Հայաստանի Առաջին Հանրապետության պետական շինարարության առանցքային արդյունքների շուրջ. Վահե Դավթյան Այսօր 11:30 «Չթեստավորված կամ թեստավորման դրական արդյունքով դուրս գրվածներս ո՞ր վիճակագրության մեջ ենք». «Հետք» Այսօր 11:29 14-ամյա աղջիկը նետվել է Արմավիրի «Կարմիր» կամրջից ու փորձել ինքնասպան լինել Այսօր 11:20 ԲԴԽ նախագահի ուղերձը Հանրապետության տոնի առթիվ Այսօր 11:10 В США приняли закон о санкциях против Китая (WP) Այսօր 11:05 Արձանագրվել է կորոնավիրուսային հիվանդությունից 15 մահվան դեպք. նրանցից ամենատարեցը 92 տարեկան է, իսկ երիտասարդը՝ 43. ԱՆ Այսօր 11:00 Պարզվում են ՀԿԵ էլեկտրամեխանիկի հետ տեղի ունեցած դժբախտ պատահարի հանգամանքները Այսօր 10:59 442 նոր դեպք. Հայաստանում կորոնավիրուսի հաստատված դեպքերի թիվը հասել է 8216-ի Այսօր 10:50 Առաջին Հանրապետության փորձը, ձեռքբերումները եւ ձախողումները մեզ դասեր են տալիս. Արմեն Սարգսյանի ուղերձը Այսօր 10:47 «Զվարթնոցում» ռումբի մասին ահազանգ է եղել. տարհանել են 4 աշխատակիցների Այսօր 10:40 Անհրաժեշտ է հետեւություններ անել անցյալի դասերից` չկրկնելու համար նախկին սխալները. Սերժ Սարգսյանի շնորհավորանքը Այսօր 10:39 Ովքեր էին այցելել Սարդարապատի հուշահամալիր Այսօր 10:30 Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Երկրորդ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը շնորհավորական ուղերձ է հղել Հանրապետության օրվա առիթով Այսօր 10:26 Արտակարգ իրավիճակ «Զվարթնոց»-ում. ժամանել են մեծ թվով փրկարարներ, ոստիկաններ եւ ԱԱԾ աշխատակիցներ Այսօր 10:20 Գողացված մեքենայով վթարի էին ենթարկվել. Տավուշի ոստիկանների բացահայտումը Այսօր 10:14 Վարչապետը հարգանքի տուրք է մատուցում Սարդարապատի ճակատամարտի հերոսների հիշատակին. ուղիղ Այսօր 10:12 Քաղաքացին ցանկանում է ինքնասպանություն գործել՝ նետվելով Կիեւյան կամրջից. ահազանգ (լուսանկարներ) Այսօր 10:10 Օդի ջերմաստիճանը կբարձրանա Այսօր 10:06 Առանց ինքնիշխանության վերահաստատման եւ հզորացման հայոց պետականությունը մնալու է քաղաքականապես անհաստատ. հայտարարություն Այսօր 10:00 ՀՀ-ն երկիր մոլորակի վրա պետք է գոյություն ունենա հավիտյան. վարչապետի շնորհավորանքը՝ Հանրապետության տոնի առթիվ Այսօր 9:50 Արագածոտնի մարզի Քարի լիճ տանող ավտոճանապարհին տեղ-տեղ առկա է մերկասառույց Այսօր 9:40 Հայաստանի Առաջին Հանրապետության օրվա առթիվ Երեւանում եմ. Արայիկ Հարությունյան Այսօր 9:30 «Ժամանակ». Էդվարդ Նալբանդյանը «կքննվի» օտար ափերից Այսօր 9:22 «Ժամանակ». Երկու մարզպետ՝ պլանի տակ. ովքեր են նրանք Այսօր 9:15 «Ժողովուրդ». Արսեն Ջուլֆալակյանը ձգտում է փոխնախարար նշանակվել. ինչու են լարվել նախարարի հետ հարաբերությունները Այսօր 9:05 Օրվա աստղագուշակ Այսօր 8:56 «Ժողովուրդ». Գավառում տեղի ունեցած սպանություններին հետեւած դեպքերի գործը մտել է փակուղի Այսօր 8:47 Ծանր վիճակում պացիենտ՝ 271. Արսեն Թորոսյանը նոր թվեր է հրապարակել Այսօր 8:38 «Ժողովուրդ». պաշտոնյաներին օր չի մնացել. ի՞նչ պատիժներ կլինեն Այսօր 8:28 Еще чуть более опасный мир. Чем чреват выход США из Договора об открытом небе (WP) Այսօր 8:20 Հայաստանը նշում է Առաջին Հանրապետության օրը Այսօր 8:13 «Փաստ». Ավելի վտանգավոր է, երբ իշխանությունն սկսում է հավատալ իր իսկ ձեւավորած այս կամ այն միֆին Այսօր 8:04 «Փաստ». Իշխանությունը քաղաքական այս շրջափուլում շարունակում է ձեւավորել դատավորների առանձին «թիմ» 27.05.2020 23:56 Ակնալիճ գյուղի 56-ամյա բնակիչը ձերբակալվել է՝ համագյուղացուն դանակահարելու կասկածանքով 27.05.2020 23:41 Աննա Հակոբյանն այցելել է Արմավիրի մարզի Տանձուտ համայնքի միջնակարգ դպրոց 27.05.2020 23:32 Ինքնաձիգեր, գնդացիր, ատրճանակներ. ոստիկանության բաժիններում ապօրինի զենքեր են հանձնվել 27.05.2020 23:22 Մահացել է հայտնի կոմպոզիտոր, դիրիժոր Վլադիմիր Գազարյանը 27.05.2020 23:13 Երկրորդ զորամիավորումում հայտարարվել է ուսումնական տագնապ 27.05.2020 23:03 Սպասում ենք, որ «Իմ քայլը» չեղարկի հանրաքվեն ու հանգիստ թողի ՍԴ-ն ու մեր քաղաքացիներին. Ավետիք Չալաբյան 27.05.2020 22:52 Թիվ 8 երթուղու ավտոբուսում կնոջ պայուսակից գողացել են դրամապանակը. բերման է ենթարկվել 42-ամյա բնակիչ (տեսանյութ) 27.05.2020 22:42 Հրազդանի ոստիկանները ապօրինի թմրաշրջանառության դեպք են բացահայտել


text: Դեպքեր Հունիսի 22 - բացվել է Շուշիի թեմական հոգեւոր դպրոցը։ Ծնունդներ Հունվար–Հունիս Հունվարի 4 – Գեներալ Թոմ-Թամ, ամերիկացի կրկեսի դերասան, արտիստ (վ. 1883) Հունվարի 16 – Ֆրանց Բրենթանո, գերմանացի փիլիսոփա, հոգեբան (վ. 1917) Փետրվարի 6 – Սըր Հենրի Իրվինգ, անգլիացի դերասան (վ. 1905) Փետրվարի 18 – Էռնստ Մախ, ավստրիացի ֆիզիկոս, փիլիսոփա (վ. 1916) Մարտի 12 – Սըր Ուիլյամ Պերկին, անգլիացի քիմիկոս (վ. 1907) Մայիս 10 Վիկոնտ Ջեմս Բրայս, դերկոմս, անգլիական պետական, հասարակական-քաղաքական գործիչ, Բրիտանիայի ակադեմիայի անդամ, իրավաբան, պատմաբան (վ.1922) Ջոն Ուիլքս Բութ, ամերիկացի դերասան, Աբրահամ Լինքոլնի սպանողը (վ. 1865) Հունիսի 24 – Գուստավ ֆոն Շմոլլեր, գերմանացի տնտեսագետ (վ. 1917) Հուլիս–Դեկտեմբեր Հոկտեմբեր 25 - Ժորժ Բիզե, կոմպոզիտոր (վ. 1875) Նոյեմբերի 20 – Հեդվիգ Ռաա-Վինթերհելմ, շվեդ դերասանուհի (վ. 1907) Մահեր 1838 Տարեթվեր


Լարված ու պայթյունավտանգ իրավիճակ Երեւանում. Գառնի-Երեւան գծատերը մեղադրում է «Մերսեդես սերվիս»-ի տնօրինությանը, մինչդեռ վերջինիս գործողությունները օրինական են. ՖՈՏՈՌԵՊՈՐՏԱԺ, ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ Այս պահին Երեւանում 2018-06-20 11:47 Այսօր՝ հուլիսի 17-ին, լարված ու պայթյունավտանգ իրավիճակ է ստեղծվել Երեւանում։ Առավոտյան ժամը 9-ից Նոր Նորք վարչական շրջանում՝ Նոր Նորքի թաղապետարանի դիմաց գտնվող «Մերսեդես սերվիս»-ի հարեւանությամբ գտնվող 20 տարուց ավելի Գառնի-Գեղարդ-Երեւան երթուղին սպասարկող Газель-ների եւ ավտոբուսների վարորդները սպառնում են Երեւան-Գառնի ավտոճանապարհը փակել։ Ինչպես տեղից հայտնում է ֆոտոլրագրող Գագիկ Շամշյանը, երթուղին սպասարկող տնօրենն ու վարորդներն ասում էին. «Արդեն քանի օր է, պատերազմի մեջ ենք «Մերսեդես սերվիս»-ի տերերի հետ, ովքեր արգելում են, որպեսզի մեր Գազելներն ու ավտոբուսները այստեղ կայանենք։ Մեզ ասում են՝ տարածքը առել ենք, սեփականատերը մենք ենք ու հիմա ձեզանից պահանջում ենք, որ այսուհետ այստեղ չկայանեք։ Այս երթուղոց օգտվում են 6-7 գյուղերի բնակիչներ, չհաշած նաեւ տուրիստներ»։ Ֆոտոլրագրողի տեղեկություններով՝ տարածքը սեփականաշնորհել են օրինական հիմունքներով ու հիմա «Մերսեդես սերվիս»-ի տնօրինությունը ցանկանում է բարելավել այդ հատվածը եւ տարիներ առաջ երթուղին սպասարկող ընկերության հետ կնքած պայմանագիրը չեղյալ են հայտարարում։ Այս խնդրով պետք է զբաղվեն կապի եւ տրանսպորտի նախարարության աշխատակիցները, սակայն վարորդները ասում են, որ 1 շաբաթից ավեի է՝ զանգահարում են կապի եւ տրանսպորտի նախարարության թեժ գիծ ու ոչ մի արդյունք՝ չկան ու չկան։ Ֆոտոլրագրողը հայտնում է, որ քիչ առաջ այցելեցին Նոր Նորք վարչական շրջանի եւ կապի ու տրանսպորտի նախարարության աշխատակիցներ, ովքեր վարորդներին ու գծի տիրոջը հայտնեցին, որ ամեն ինչ օրինական է։ Վարորդներն ու գծատերն էլ արդարացիորեն բարձրաձայնում էին. «Մենք ոչինչ չենք ուզում, մենք տեղ ենք ուզում, որպեսզի գյուղացիներին բերենք ու իջեցնենք այստեղ, ինչպես որ աշխատել ենք 20 տարի։ Եթե խնդիրը չլուծվի եւ այլընտրանքային լուծում չտան, ապա 7 գյուղով փակելու ենք ճանապարհը, մինչեւ մեր խնդիրը լուծվի»։


source: fineweb

text: Վարչապետ Կարեն Կարապետյանն ընդունել է «Թումո» ստեղծարար տեխնոլոգիաների կենտրոնի հիմնադիր Սեմ Սիմոնյանին: Զրուցակիցները քննարկել են Բարձրագույն կրթության միջբուհական կենտրոնի ստեղծման ծրագրին առնչվող հարցեր: Կարեն Կարապետյանը կարեւորել է բարձրագույն կրթության համակարգում բարեփոխումների իրականացումը եւ ողջունել պարոն Սիմոնյանի նախաձեռնությունն այդ ոլորտում: Վարչապետն ընդգծել է, որ կառավարությունը պատրաստ է աջակցել ծրագրի իրականացմանը՝ հավելելով, որ այն կնպաստի ոչ միայն կրթության որակի բարձրացմանը, այլ ... «Մասնագիտական կրթության որակի ապահովման ազգային կենտրոն» հիմնադրամի (ՈԱԱԿ) տնօրեն Ռուբեն Թոփչյանը եւ ինստիտուցիոնալ հավատարմագրում ստացած բուհերի պրոռեկտորներն այսօր Կրթության եւ գիտության նախարարությունում հանդիպում ունեցան ԿԳ նախարար Լեւոն Մկրտչյանի հետ: Այսօր լրացավ մեր ժամանակների ամենահաջողակ ձեռնարկատերերից մեկի՝ աշխարհում առաջին սոցիալական կայքի հիմնադիր Մարկ Ցուկերբերգի 32-ամյակը: Այս իրադարձության պատվին «ԷԼԼ»-ը որոշել է հիշատակել այն միլիարդատերերին, ովքեր, ինչպես մեր այսօրվա հոբելյարը, չեն ստացել բարձրագույն կրթություն, սակայն դա նրանց չի խանգարել ձեռք բերել մեծ կարողություն եւ դառնալ մոլորակի ազդեցիկ մարդկանցից: Այս ուսումնական տարվանից սկսած՝ Հայաստանի երիտասարդական հիմնադրամը (ՀԵՀ) ուսումնառության ընթացքում ամբողջությամբ կփոխհատուցի պետական բուհերի առկա ուսուցման համակարգի բակալավրիատի կրթական ծրագրում սովորող, երկու եւ ավելի երեխա ունեցող երիտասարդ ծնողների ուսման վարձը։


text: 2.02-11.02.2018 Ողջ Մնալու Արվեստ դպրոցն անցկացնելու է Ձմեռային ՈՄԱՀԱՎԱՔ 2018 Արցախում գտնվող ՈՄԱ-ի ճամբարում։ Ճամբարը գտնվում է ազատագրված, գեղեցիկ Քարվաճառում, Տաք Ջուր հանքային աղբյուրների եւ Դադիվանք համալիրի մոտակայքում։ Դուք շրջապատված կլինենք անհավանական բարձր լեռներով եւ խոր ձորերով, սառը լեռնային գետերով եւ վայրի բնությունով։ Բոլոր այդ 10 օրերի ընթացքում Դուք հնարավորություն կունենաք վայելել Հայաստանի յուրահատուկ բնությունը, ապրելով դաշտային պայմաններում։ Այլ երկրներից հայերի հետ մարզվելն այդ լեռներում, ժայռամագլցման հանդերձանքով ժայռերից իջնելը, գետանցումներն ու տեղի բնակչության հետ ծանոթանալը կտան Ձեզ անգնահատելի փորձ, նոր զգացողություններ եւ Ձեր եւ մյուս հայերի կյանքի նոր մոտեցումներ։ Դասընթացների ծրագիրը նախատեսված է ցանկացած մակարդակի մասնակցի համար՝ սկսած սկսնակներից մինչեւ պրոֆեսիոնալ մարզիկներ։ Դասընթացներն անցկացվում են օրվա ընթացքում եւ ուղեկցվում են ուտելու դադարներով եւ Արցախի ազատագրմանը մասնակցած մարդկանց հետ հետաքրքիր զրույցներով։ Ծրագրի մասին՝ • Ընդհանուր ֆիզիկական պատրաստվածություն՝ ֆունկցիոնալ վարժություններ, վազք եւ երկարատեւ քայլարշավներ • Բժշկական պատրաստություն՝ ռազմավարական բժշկություն, տարբեր դեպքերում վիրավորների տեղափոխման ունակություններ, վիրավորների տեղափոխման մարտական ուղեկցություն, վիրավորների տեղափոխում մեկ կամ մի քանի զինվորների օգնությամբ • Մարտավարական պատրաստություն՝ զենքից օգտվելու հիմնարար գիտելիքներ, լեռնա-անտառային պայմաններում խմբով աշխատելու հմտություններ, հարձակողական խմբի հմտություններ։ • Բարձրություններում աշխատելու պատրաստություն՝ անվտանգության ապահովում, լեռնահրաձգային հանդերձանքից օգտվելու հմտություններ, հատուկ կապեր, խոչընդոտների հաղթահարում հատուկ գործիքների օգտագործմամբ, թիմում մարդկանց փոխազդեցություն։ • Կրակային պատրաստություն՝ զորամասերում կրակային դասընթացներ բանակի հետ համագործակցությամբ հատուկ առաջադրանքներ կատարելու նպատակով Այս զորահավաքները նախատեսված են առողջ ապրելակերպը խթանելու, զինվորական պատրաստություն ձեռք բերելու, մասնակիցների հայրենասիրական ոգին բարձրացնելու, հայ երիտասարդությանը միմյանց եւ հայրենի հողի հետ ավելի մոտեցնելու համար։ Whatsapp, Viber ` Մասնակցության հիմնական պայմաններն են՝ Մասնակցության արժեքը 10 օրվա համար՝ 80000 դրամ։ Գումարն օգտագործվելու է տրանսպորտի, սննդի մատակարարման, ինչպես նաեւ մեկ զինվորական համազգեստի տրամադրման համար։ Սակայն, եթե ունեք ֆինանսական դժվարություններ, բայց ցանկանում ենք մասնակցել զորահավաքին, կամ եթե ցանկանում եք միանալ լեռնահրաձգային կամավոր գումարտակին, ապա ՈՄԱ ակումբը կհոգա Ձեր մասնակցության ծախսերը։ Ձեզ հետ անհրաժեշտ է ունենալ՝ Հարցերի դեպքում կարող եք կապ հաստատել մեզ հետ՝ գրելով կամ զանգահարելով։


Լրատվություն Շնորհավորական Նախագահը շնորհավորական ուղերձ է հղել Հռոմի Պապ Ֆրանցիսկոսին՝ գահակալության տարեդարձի առթիվ 13.03.2015 Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր շնորհավորական ուղերձ է հղել Նորին Սրբություն Հռոմի Պապ Ֆրանցիսկոսին՝ գահակալության տարեդարձի կապակցությամբ: «Լիահույս եմ, որ Ձեր աստվածահաճո ծառայությունն ու հոգածությունն իրենց նպաստը կբերեն այս դժվարին օրերին ողջ աշխարհում խաղաղության, բարության եւ հանդուրժողականության հաստատմանը: Հայաստանը բարձր է գնահատում Սուրբ Աթոռի հետ տարբեր ոլորտներում առկա կառուցողական երկխոսությունն ու քրիստոնեական նույնակունք արժեհամակարգից սերող բազմաբովանդակ երկկողմ կապերի ընդլայնումը: Մեծապես ակնկալում ենք, որ մշտապես բարձր մակարդակի երկխոսությամբ աչքի ընկնող մեր առանձնահատուկ հարաբերությունները կշարունակեն իրենց վերընթաց զարգացումն ու ամրապնդումը համագործակցության այն բարի ավանդույթներով, որոնք ձեւավորվել են Հայաստանի եւ Սուրբ Աթոռի միջեւ: Մաղթում եմ Ձեզ քաջառողջություն եւ անսպառ կորով: Ընդունեք խնդրեմ, Ձերդ Սրբություն, խորին հարգանքներիս հավաստիքը»,-ասված է ՀՀ Նախագահի շնորհավորական ուղերձում:


Լրատվություն Շնորհավորական Նախագահ Սերժ Սարգսյանի շնորհավորական ուղերձը Մայրության եւ գեղեցկության տոնի առթիվ 07.04.2013 Սիրելի կանայք, Ջերմորեն շնորհավորում եմ ձեզ Մայրության եւ գեղեցկության տոնի կապակցությամբ: Գարնանային այս գեղեցիկ տոնը հրաշալի առիթ է մեկ անգամ եւս բարձրաձայնելու մեր զգացմունքները մեր մայրերին, կանանց, տատիկներին, քույրերին ու դուստրերին. մի բան, որ առօրյա հոգսերով ու խնդիրներով տարված` ամեն օր չէ, ցավոք, որ անում ենք: Այսօր եւ տարվա մնացած օրերին մենք կարող ենք մեր ջերմությամբ, մեր հոգատարությամբ ու մեր աշխատանքով նրանց ու բոլորի համար կյանքը դարձնել շատ ավելի գունեղ ու շատ ավելի երջանիկ: Հայաստանի իշխանությունները փոխում են իրականացվող քաղաքականության առաջնահերթությունները` այսուհետ հատուկ հոգածության առարկա դարձնելով մայրական առողջության եւ առողջ սերնդի դաստիարակության խնդիրները: Մեր երկրում ձեւավորելու ենք այնպիսի միջավայր, որտեղ մայրությունն ու մանկությունը գտնվում են հասարակության եւ պետության ամուր պաշտպանության ու հովանավորության ներքո: Իսկ բազմազավակ ընտանիքները դիտարկվելու են որպես մեր հասարակության կարեւորագույն օղակ: Սիրելի կանայք, Կրկին շնորհավորելով ձեզ Մայրության եւ գեղեցկության տոնի առթիվ` մաղթում եմ երջանկություն, ընտանեկան ջերմություն եւ աշխատանքային հաջողություններ:


Lurer.com | Քաղաքացիական ենթակառուցվածքների ու բնակավայրերի ռմբակոծությունը` Հադրութում եւ Մարտունիում (լուսանկարներ) Քաղաքացիական ենթակառուցվածքների ու բնակավայրերի ռմբակոծությունը` Հադրութում եւ Մարտունիում (լուսանկարներ) Արցախ 1 Հոկտեմբեր, 2020 20:04 Այսօր Հադրութում եւ Մարտունիում շարունակվել է քաղաքացիական ենթակառուցվածքների եւ բնակավայրերի ռմբակոծությունը: Այս թեմայով «Մեր գործն արդար է». հայրենիքի պաշտպանության առաջնագծում (տեսանյութ) Մենք թեւաթափ լինելու ո՛չ ժամանակ ունենք, ո՛չ իրավունք. Ալբերտ Հովհաննիսյանի հոր գրառումը Հակառակորդի հենակետերի եւ շարասյան ոչնչացումը (տեսանյութ) «Ամոթ BBC-ին». Բրիտանահայերը բողոքի ակցիա են անցկացրել BBC-ի դիմաց (տեսանյութ) British Petroleum նավթային ընկերությունը աջակցում է Ադրբեջանին Ղարաբաղյան հակամարտությունում Արցախում հերոսաբար զոհված Ֆրունզեն Ապրիլյան պատերազմից վերադարձել էր «Վազգեն Սարգսյան» մեդալով Ալինա Մարտիրոսյանի ամուսինը վիրավորվել է Ամերիկահայերի հավաքած մարդասիրական բեռը հասավ Հայաստան (տեսանյութ) Հայաստանը հարձակման է ենթարկվում. Փի Դիդի Տրտնջալու եւ հուսախաբվելու իրավունք չունենք, մենք ավելի դժվարին օրեր ենք տեսել. Արցախում բժիշկները հազարավոր կյանքեր են փրկում «Մեր գործն արդար է». հայրենիքի պաշտպանության առաջնագծում (տեսանյութ) Ջենթլմենական համաձայնություն ունեք, ռազմական դրություն է. Շարմազանով (տեսանյութ) Մենք թեւաթափ լինելու ո՛չ ժամանակ ունենք, ո՛չ իրավունք. Ալբերտ Հովհաննիսյանի հոր գրառումը «Հայելու առաջ» հաղորդումը 30 օր եթերում չի լինի. մենք դեռ թեմային կանդրադառնանք. Անժելա Թովմասյան Ալիեւը հայտնել է, թե երբ կդադարեցնի ռազմական գործողությունները Խնդրում եմ՝ թույլ մի տվեք Ադրբեջանի կառավարությանն այսպես վերաբերվել զինվորներին. թուրք ֆուտբոլիստ Հակառակորդի հենակետերի եւ շարասյան ոչնչացումը (տեսանյութ) Վարդենիսում հակառակորդի ԱԹՍ-ից վիրավորված 14-ամյա Նարեկը Դուրս է գրվել վերակենդանացման բաժանմունքից Ըստ Փաշինյանի՝ ՌԴ-ն լեգիտիմ իրավունք ունի ԼՂ հակամարտության գոտում հակաահաբեկչական գործողություն իրականացնելու Սիրիացի որոշ վարձկաններ փախել են ԼՂ գոտու կատաղի մարտերից. արձանագրում է միջազգային իրավապաշտպան կառույցը Փաշինյանը հանդիպում է արտախորհրդարանական ուժերի հետ. ուղիղ Պատրաստ ենք փոխզիջման. մեզ համար մեկնարկային կետը Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակն է. Փաշինյան Որոշ ուժեր եւ կոնկրետ Թուրքիան շահագրգռված են, որ Ռուսաստանի նախաձեռնությունը հաջողություն չունենա. Փաշինյան Ալիեւը պատրաստ է հանդիպել Փաշինյանի հետ Մոսկվայում կամ ցանկացած այլ վայրում Զոհվել է «Թեւանիկ» ֆիլմի Թեւանիկի դերակատարը «Ամոթ BBC-ին». Բրիտանահայերը բողոքի ակցիա են անցկացրել BBC-ի դիմաց (տեսանյութ) «Հայելու առաջ» հաղորդումը 30 օր եթերում չի լինի. ՀՌՀ-ն որոշել է British Petroleum նավթային ընկերությունը աջակցում է Ադրբեջանին Ղարաբաղյան հակամարտությունում Արցախում հերոսաբար զոհված Ֆրունզեն Ապրիլյան պատերազմից վերադարձել էր «Վազգեն Սարգսյան» մեդալով Օր առաջ նախաձեռնեք Արցախի ճանաչման գործընթաց. Լենա Նազարյանը՝ Փարիզի քաղաքապետին Անվտանգության խորհրդի արտահերթ նիստում քննարկվել են հակառակորդին հակազդելու քայլերը Ոչնչացվել է ադրբեջանական ծանր հրետանու բրիգադի շտաբի պետը. Banak.info Դատախազությունն Ադրբեջանի դեմ քրեական գործ է հարուցել միջազգային ահաբեկչություն կատարելու փաստով Հոկտեմբերի 17-ին Մարտունիի հրթիռակոծությունից 65-ամյա քաղաքացի է սպանվել. Արցախի ՄԻՊ ՊԲ-ն շնորհավորել է հրթիռահրետանային զորքերի մասնագիտական տոնը Իրանի նախարարը հայտարարել Է ՌԴ-ի հետ իրանական օդուժի զարգացման համաձայնագրի մասին Հենց դրա համար են զոհվում, որ «կիսախարոշիներ են». Ռուստամ Գասպարյանի կոչը` ռազմաճակատ մեկնելուց առաջ (տեսանյութ) Ես գնահատում եմ այն, ինչ անում են նախագահ Վլադիմիր Պուտինը եւ արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովը. Արմեն Սարգսյան ՊԲ-ն հրապարակել է ադրբեջանական ագրեսիան հետ մղելու ընթացքում զոհված եւս 19 զինծառայողի անուն Զոհրաբ Մնացականյանն իր էստոնացի գործընկերոջն իրազեկեց Ադրբեջանի կողմից Արցախի դեմ սանձազերծված լայնամասշտաբ պատերազմի հետեւանքով ստեղծված իրավիճակը ՀՀ-ում ՄԱԿ-ի գրասենյակի ղեկավարն իջավ ցուցարաների մոտ, խոստացավ ու հեռացավ Զոհվել է ՀՀ Պաուերլիֆտինգի Ֆեդերացիայի հավաքականի անդամ Ալբերտ Դադոյանը Գեղարքունիքի մարզպետը տեսակցել է Ադրբեջանի ԱԹՍ-ի հարվածից վիրավորված 14-ամյա Նարեկ Արզոյանին Մոսկվա-Երեւան չարտերային չվերթեր՝ հոկտեմբերի 21-ին եւ 25-ին Ալինա Մարտիրոսյանի ամուսինը վիրավորվել է Սիրելի հայ տղամարդիկ, ժամանակն է, որ շտապեք ռազմաճակատ եւ աշխարհին ցույց տաք, թե ինչի է ընդունակ հայ տղամարդը. Աննա Հակոբյան Հուսով ենք՝ շուտով կհամաձայնեցվի Լեռնային Ղարաբաղում հրադադարի վերահսկման մեխանիզմը. Սերգեյ Լավրով Ամերիկահայերի հավաքած մարդասիրական բեռը հասավ Հայաստան (տեսանյութ) Ի՞նչ է պետք անել պատերազմի ավարտից անմիջապես հետո. Արսեն Ջուլֆալակյան ԵԽ գլխավոր քարտուղարը հայտարարել է, որ Երեւանն ու Բաքուն պարտավորվել են խաղաղ ճանապարհով լուծել Ղարաբաղի շուրջ վեճը. ՏԱՍՍ Գեղարքունիքի մարզպետն այցելել է արցախցի նորածին Մոնթեին Ադրբեջանի դատախազության տարածած հաղորդագրությունը, թե, իբր, Հայաստանը թիրախավորել է Բաքու-Նովոռոսիյսկ նավթամուղը, բացարձակ սուտ է. խոսնակ Իսլամիստները Ֆրանսիայում խաղաղ քուն չեն ունենալու. Մակրոն ՀՀ-ն պատրաստվում է Ադրբեջանի զինվորականների կողմից հայ զինծառայողի գլխատման դեպքը ներկայացնել ՄԻԵԴ Հայաստանը հարձակման է ենթարկվում. Փի Դիդի Գագիկ Ծառուկյանի գործով դատական նիստը հետաձգվեց Կեղծ արժեքներով մեր գլուխները հարդուկողները այլեւս երբե՛ք մեր վստահությունը չեն վայելելու, երբե՛ք. Ռուբեն Մելիքյան ԱՄՆ Կոնգրեսում առաջարկում են Թուրքիային հանել ՆԱՏՕ-ից Աշխարհը պարտվում է կորոնավիրուսային համաճարակի դեմ պայքարում. ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Մեկ մահճակալ, մեկ թթվածնային սարք զբաղեցնելն այս օրերին անթույլատրելի է. Արա Բաբլոյան


text: Ի՞ՆՉ Է ՍՈՎՈՐԵՑՆՈՒՄ ԱՍՏՎԱԾԱՇՈՒՆՉԸ ԻՐԱԿԱՆՈՒՄ (ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅԱՆ ԷՋԵՐ) Այս ուսումնասիրության էջը հիմնված է «Ի՞նչ է սովորեցնում Աստվածաշունչը իրականում» գրքի 12-րդ գլխի վրա։ Հնարավո՞ր է, որ մարդիկ Աստծու ընկերները լինեն։ Ուշադրություն դարձրու, թե ինչ մխիթարական պատասխան է տալիս Աստվածաշունչը։ Ուրիշ նյութեր այս հավաքածուից Ինչպե՞ս կարող ես լինել Աստծու ընկերը։ Ինչպե՞ս կարող ես իմանալ, թե արդյոք նա լսում է քո աղոթքները։ Ինչպե՞ս կարող ես քո համոզմունքները նրբանկատորեն եւ հարգալից բացատրել ուրիշներին։ Աստված հավանություն տալի՞ս է ծննդյան եւ կրոնական տոներ նշելուն, ինչպես նաեւ երկրպագության մեջ պատկերների գործածությանը։ Աստվածաշնչյան ի՞նչ սկզբունքներ կան։


«Ու ԼՂՀ-ն Հայաստանի իշխանությունների հետ համատեղ պետք է քննություն կատարի: Մենք դատապարտում ենք իրավապահների բացարձակ անընդունելի գործողությունները»,-նշում է Կիրակոսյանը:


text: Հուլիսի 4, տարվա 185-րդ (նահանջ տարիներին՝ 186-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 180 օր։ Դեպքեր ԱՄՆ անկախության հռչակագիր 1776 - ընդունվում է ԱՄՆ անկախության հռչակագիրը։ Հուլիսի 4-ը դառնում է Միացյալ նահանգների անկախության օր 1837 - Բիրմինգհեմի եւ Լիվերպուլի միջեւ սկսում է գործել աշխարհի առաջին երկաթուղին 1862 - Լուիս Քերոլը Ալիս Լիդելին պատմում է մի հեքիաթ, որը հետագայում դառնում է «Ալիսը Հրաշքների աշխարհում» վեպը 1865 - լույս է տեսնում «Ալիսը Հրաշքների աշխարհում» վեպ առաջին հրատարակությունը 1876 - անկախության հարյուրամյակի օրը Նյու Յորք է հասնում ամերիկացիներին ֆրանսիացի ժողովրդի նվիրած Ազատության արձանը 1892 - Սամոայում երկու անգամ իրար ետեւից կրկնվում է հուլիսի 4-ը, ինչը կապված է այն բանի հետ, որ երկիրն անցնում է ամսաթվի փոփոխության գծից արեւելք գտնվող ժամային գոտի 1918՝ օսմանյան սուլթան Մեհմեդ VI-ը նստում է գահին բոլշեւիկները գնդակահարում են Նիկոլայ II ցարին եւ նրա ընտանիքի անդամներին 1943 - Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ. Պրոխորովկա գյուղում սկսվում է մարդկության պատմության նեջ ամենաշատ կյանքեր խլած Կուրսկի ճակատամարտը 1946 - Քյոնիգսբերգի անունը դառնում է Կալինինգրադ 1975 - Կանաչ Հրվանդանն անկախություն է ստանում Պորտուգալիայից 1976 - Իսրայելի հատուկ ծառայությունները Ուգանդայում վնասազերծում են օդանավակայանում պատանդներ վերցրած ահաբեկիչներին։ 2004 - Հունաստանն առաջին անգամ դառնում է Եվրոպայի ֆուտբոլի չեմպիոն Ծնունդներ 1546 - Մուրադ III, օսմանյան կայսր 1807 - Ջուզեպպե Գարիբալդի իտալացի գեներալ եւ քաղաքական գործիչ 1925 - Քեթի Բերբերյան, ծագումով հայ, մեծանուն ամերիկյան դասական երգչուհի (մ. 1983) 1926 - Ալֆրեդո դի Ստեֆանո արգենտինացի ֆուտբոլիստ 1927 - Ջինա Լոլոբրիջիդա իտալացի դերասանուհի 1930 - Մհեր Մկրտչյան, թատրոնի եւ կինոյի հայ մեծագույն դերասան (մ. 1993) 1957 - Դմիտրի Նազարով, դերասան, հաղորդավար 1972՝ Նինա Բադրիչ խորվաթ երգչուհի Վլադիմիր Կոզլով ուկրաինացի ծագումով ամերիկացի ըմբիշ 1982 - Հաննա Հարփեր անգլիացի պորնոդերասանուհի 1995' Post Malone ամերիկյան հիփ հոփ կատարող, երգահան եւ պրոդյուսեր Մահեր 1826՝ Ջոն Ադամս Միացյալ նահանգների 2-րդ նախագահը Թոմաս Ջեֆերսոն Միացյալ նահանգների 3-րդ նախագահը 1831- Ջեյմս Մոնրո, ամերիկացի քաղաքական եւ պետական գործիչ, ԱՄՆ հինգերորդ նախագահը 1910 - Ջովանի Սկիապարելլի իտալացի աստղագետ եւ պատմաբան 1934 - Մարի Կյուրի լեհ ծագումով ֆրանսիացի ֆիզիկոս եւ քիմիկոս 1992 - Աստոր Պիացոլա արգենտինացի երաժիշտ 2003 - Բարրի Ուայթ ամերիկացի դաշնակահար, երգիչ-երգահան 2009 - Էդուարդ Զոհրաբյան, հայ արձակագիր, բանաստեղծ, թարգմանիչ։ 2014 - Գեորգի Սահակյան, կինոդերասան Տոներ ՝ Անկախության օր Բահամյան Կղզիներ՝ Թագուհու օր Կայմանյան կղզիներ՝ Սահմանադրության օր


«Ականջմտուկ» անվանումը հիմնավորված չէ, քանի որ մարդկանց ականջ չեն մտնում եւ առողջությանը վնաս չեն պատճառում։


source: CulturaX

text: Կինը մեքենայով ժայռից ընկել է ծովը եւ լողալով դուրս եկել ափ - ՓԱՍՏԻՆՖՈ | Իրավական լուրեր, իրադարձություններ, վերլուծություններ, տեսանյութեր Կինը մեքենայով ժայռից ընկել է ծովը եւ լողալով դուրս եկել ափ 08/13/2019 21:13 | Անցուդարձ Մեծ Բրիտանիայում Ուելս քաղաքի հարավում գտնվող Լայմսլեդ ծոցի տարածքում մի կին մեքենայով ժայռից ընկել է ջրի մեջ եւ բարեհաջող լողացել դեպի ափ: Այս մասին հայտնում է WalesOnline- ը: Դեպքը տեղի է ունեցել երեքշաբթի, օգոստոսի 13-ին, տեղական ժամանակով առավոտյան ժամը վեցին: Փրկարար խումբը դեպքի վայր է ժամանել 15 րոպեի ընթացքում եւ վարորդին ցուցաբերել առաջին բուժօգնություն: Կնոջը տեղափոխել են հիվանդանոց: