text: Իրան ( ), նաեւ հայտնի որպես Պարսկաստան, պաշտոնապես Իրանի Իսլամական Հանրապետություն (), ինքնիշխան պետություն Արեւմտյան Ասիայում։ Ավելի քան 81 միլիոն բնակչությամբ Իրանը աշխարհում բնակչության թվով 18-րդն է։ 1.648.195 կմ քառակուսի տարածքով այն երկրորդ ամենախոշոր երկիրն է Մերձավոր Արեւելքում եւ 17-րդը՝ աշխարհում։ Իրանը հյուսիս արեւմուտքում սահմանակից է Հայաստանին, Ադրբեջանին եւ Ադրբեջանի մաս կազմող Նախիջեւանին, հյուսիսում Կասպից ծովին, հյուսիս արեւելքում Թուրքմենստանին, արեւելքում Աֆղանստանին եւ Պակիստանին, հարավում Պարսից ծոցին եւ Օմանի ծոցին, արեւմուտքում Թուրքիային եւ Իրաքին։ Երկիրը գտնվում է Եվրասիայի եւ Արեւմտյան Ասիայի կենտրոնում, իսկ Հորմուզի նեղուցը երկրին տալիս է աշխարհաքաղաքական մեծ կարեւորություն։ Երկրի մայրաքաղաքը եւ խոշորագույն քաղաքը Թեհրանն է, որը համարվում է նաեւ երկրի մշակութային եւ տնտեսական կենտրոնը։ Իրանի տարածքում են ծնունդ առել աշխարհի հնագույն քաղաքակրթություններից շատերը՝ սկսած մ.թ.ա. չորրորդ հազարամյակում Էլամական թագավորություններից։ Իրանն առաջին անգամ միավորել են մեդերը, իրանական մի ժողովուրդ, մ.թ.ա. յոթերորդ դարում։ Երկիրը հասել է իր հզորության գագաթնակետին Աքեմենյան պետության ժամանակ, որը հիմնադրել էր Կյուրոս Բ Մեծը մ.թ.ա. վեցերորդ դարում, որի տարածքները ձգվում էին Արեւելյան Եվրոպայից մինչեւ Ինդոս գետի ավազան՝ դառնալով մինչ այդ եղածներից ամենաընդարձակ պետությունը։ Պարսկական իշխանությունը տապալեց Ալեքսանդր Մակեդոնացին մ.թ.ա. չորրորդ դարում։ Ալեքսանդրի մահից հետո Իրանում հաստատվեց հելլենական Սելեւկյան տերությունը, սակայն մ.թ.ա. երրորդ դարում երկիրն անցավ Պարթեւական տերության տիրապետության տակ։ Մ.թ. երրորդ դարում պարթեւական իշխանությունը փոխարինեց Սասանյան Պարսկաստանը։ Սասանյանները դարձան համաշխարհային գերտերություն հաջորդ չորս դարերում։ Արաբական արշավանքները Պարսկաստան սկսվեցին յոթերորդ դարում եւ արդյունքում Իրանը իսլամացվեց՝ փոխարինելով Զրադաշտականությունը եւ Մանիքեությունը Իսլամով։ Իրանը մեծ ներդրում ունեցավ Իսլամական ոսկե դարում, որը ծնեց մեծ թվով ազդեցիկ արվեստագետների եւ գիտնականների։ Երկու դար անց Իրանում սկսեցին կառավարել իսլամական տարբեր բնիկ տոհմեր, որոնց ավելի ուշ նվաճեցին սելջուկները եւ մոնղոլները։ Սեֆյանների հզորացումը 15-րդ դարում բերեց միացյալ պարսկական պետության վերահիմնադրմանը, որին հաջորդեց Իրանի վերափոխումը Շիա Իսլամի, որը շրջադարձային կետ դարձավ Իսլամի պատմության մեջ։ 18-րդ դարում Պարսկաստանը Նադիր շահի օրոք դարձավ աշխարհի հզորագույն տերություններից մեկը։ 19-րդ դարի առաջին կեսի Ռուսական կայսրության հետ պատերազմներում Իրանը կրեց նշանակալի տարածքային կորուստներ՝ կորցնելով ողջ Հարավային Կովկասը։ Հանրային ճնշումները 1906 թվականին բերեցին սահմանադրական հեղափոխության, որից հետո հաստատվեց սահմանադրական միապետություն։ 1953 թվականին ԱՄՆ եւ Մեծ Բրիտանիայի հրահրած հեղաշրջումը Իրանը դարձրեց Արեւմուտքի հետ լավ հարաբերություններով երկիր։ Օտարերկրյա ազդեցության եւ Մոհամմադ Ռեզա շահի իշխանության դեմ բողոքները 1979 թվականին բերեցին հեղափոխության, որի արդյունքում հիմնադրվեց Իսլամական հանրապետություն։ 1980-ական թվականներին երկիրը ներքաշվեց պատերազմի մեջ Իրաքի դեմ, որը տեւեց մոտ ինը տարի, եւ արդյունքում երկու երկրները ունեցան մարդկային եւ ֆինանսական ահռելի կորուստներ։ Անվանում Իրանի անունը ծագել է հին պարսկերեն Aryānā բառից, որը նշանակում է «Արիների Աշխարհ»։ Պատմություն Հին շրջան Իրանը համաշխարհային քաղաքակրթության հնագույն կենտրոններից է։ Մ.թ.ա. 4-3-րդ հազարամյակներում Իրանում գոյություն ուներ զարգացած մշակույթ։ Իրանի տարածքում բնակվող ցեղերն սկսել էին զբաղվել անասնապահությամբ եւ երկրագործությամբ։ Այդ տեսանկյունից Փիրանշահր քաղաքը Իրանի ամենահին քաղաքակրթությունն է՝ 8000 տարեկան։ Մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակի սկզբին Իրանի հարավ-արեւմուտքում ստեղծվել են քաղաք-պետություններ, այնուհետեւ առաջացել է Էլամ պետությունը։ Մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակում Իրան ներթափանցեցին արիները, որոնք ձուլվեցին տեղաբնիկների հետ։ Արիների անունից է հավանաբար առաջացել «Իրան» անվանումը։ Իրանի տարածքում առավելապես զարգացած են եղել Մանայում եւ Ելամում ապրող ժողովուրդները։ Մ.թ.ա. 7-րդ դարի սկզբին Իրանի հյուսիս-արեւմուտքում առաջացել է Մարաստանը, որը մ.թ.ա. 616-605 թվականներին Բաբելոնի դաշնակցությամբ կործանեց Ասորեստանը, գրավեց Մանան, Ուրարտուն։ Ըստ Մովսես Խորենացու, Ասորեստանի գրավման ժամանակ մարերին օգնել է Հայոց թագավոր Պարույր Սկայորդին։ Մ.թ.ա. 553 թվականին մարերի դեմ ապստամբել են պարսիկները, որոնց ղեկավարել է Կյուրոս Բ Մեծը՝ պարսից Աքեմենյան տոհմից։ Նա հաղթել է մարերին եւ հիմնել Աքեմենյանների պետությունը (մ. թ. ա. 550-330)։ Մ.թ.ա. 500-449 թվականներին տեղի ունեցան հույն-պարսկական պատերազմները, որոնց նպատակն էր տիրել արեւելքից արեւմուտք ձգվող առեւտրական ճանապարհներին։ Մ.թ.ա. 330 թվականին Ալեքսանդր Մակեդոնացին խորտակեց Աքեմենյան պետությունը։ Նրա մահից հետո Իրանը մտավ Սելեւկյանների պետության կազմի մեջ։ Մ.թ.ա. մոտ 248 թվականին ապարն ցեղի առաջնորդ Արշակը հիմնեց Պարթեւական թագավորությունը (մ.թ.ա. մոտ 248 մ.թ. 226)։ Մ.թ.ա. 2-րդ դարի կեսին այն իր մեջ ընդգրկում էր ամբողջ Իրանական բարձրավանդակը։ Պաշտոնական լեզուներն էին հունարենն ու պահլավերենը։ Տիրապետող կրոնը եղել է զրադաշտականությունը։ Մ.թ.ա. 1-ին դարում Պարթեւստանի եւ Հռոմի միջեւ պայքար էր գնում Արեւելքում տիրապետող դիրք գրավելու համար։ Մ.թ.ա. 53 թվականին Հայոց թագավոր Արտավազդ Բ-ն Հռոմի դեմ դաշինք կնքեց պարթեւաց թագավոր Որոդեսի (մ.թ.ա. 56-37) հետ։ Մ.թ.ա. 50-40-ական թվականներին հայ-պարթեւական զորքերը արշավեցին Ասորիք, Փյունիկիա եւ Պաղեստին։ Մ.թ. 54-64 թվականներին պարտության մատնեցին հռոմեական զորքերին, եւ Հայաստանի թագավոր ճանաչվեց պարթեւաց արքա Վաղարշ Ա-ի եղբայր Տրդատ Ա։ Միջնադար 224 թվականին Իրանի Ֆարս նահանգում ապստամբություն բռնկեց պարթեւների դեմ, եւ քրմապետ Սասանի թոռ Արտաշիր Պապականը հիմնեց Սասանյանների պետությունը (գոյատեւեց մինչեւ 7-րդ դարը)։ Հայ Արշակունի թագավորները պայքարել են Սասանյանների դեմ՝ նրանց համարելով դինաստիական հակառակորդներ։ Սասանյանները իրենց հերթին ձգտել են նվաճել Հայաստանը։ 387 թվականին Իրանը եւ Հռոմեական կայսրությունը Հայաստանը բաժանեցին միմյանց միջեւ։ 428 թվականին Սասանյանները իրենց տիրապետության տակ գտնվող մասում վերացրին հայկական պետականությունը։ 3-4-րդ դարերում Իրանում սկզբնավորվեցին ավատատիրական հարաբերությունները։ Այդ շրջանում ձեւավորվեցին զրադաշտականության հիմնական դրույթները եւ «Ավեստայի» կանոնները։ 3-րդ դարի կեսին ծավալվեց մանիքեությունը, 5-րդ դարի վերջին՝ մազդակյան շարժումը։ Սասանյանների պետությունն իր ծաղկման գագաթնակետին հասավ 6-րդ դարում։ Իրանը բաժանված էր վարչական 4 միավորի՝ «քուստակների»։ Հայաստանի՝ Իրանին անցած արեւելյան մասը, իբրեւ մարզպանություն, մտնում էր Հյուսիսային քուստակի մեջ։ Հայաստանի նկատմամբ Իրանի ձուլման քաղաքականությունը հանգեցրեց ապստամբությունների։ 6-րդ դարում պարսկա-բյուզանդական պատերազմների հետեւանքով Հայաստանը 591 թվականին երկրորդ անգամ բաժանվեց Իրանի եւ Բյուզանդիայի միջեւ։ 637 թվականին արաբական զորքերը Կադիսի տակ ջախջախեցին Սասանյաններին, իսկ 642 թվականին Նեհավենդի ճակատամարտում վերջնական հարված հասցրին նրանց։ Իրանը դարձավ Արաբական խալիֆայության նահանգներից մեկը։ Իրանում տարածվեց Իսլամը, արաբ, տիրապետության դեմ բռնկեցին մի շարք ապստամբություններ։ 9-10-րդ դարերում Իրանում առաջացան ինքնուրույն իշխանություններ (Թահիրիների, Սաֆարիների, Սամանիների, Բուվայհիների)։ 950-ականներից Իրանի հյուսիս-արեւելքի շրջաններում ստեղծվեց Ղազնեւիների իշխանությունը։ 11-րդ դարի սկզբին Իրան արշավեցին թուրք, օղուզները, 1040-1045 թվականներին՝ նրանց հաջորդները՝ սելջուկները, որոնք իրենց ենթարկեցին Իրանը։ 12-րդ դարում Իրանը գտնվել է խորեզմշահերի տիրապետության տակ։ 13-րդ դարում Իրանը նվաճեցին մոնղոլները, 1380-93 թվականներին՝ Լենկթեմուրը։ Լենկթեմուրի տերության անկումից հետո Իրանը ընկավ թուրքմեն Կարա-Կոյունլու եւ Ակ-Կոունլու ցեղերի տիրապետության տակ։ 15-րդ դարի սկզբին Իրանում մեծ ազդեցություն ձեռք բերեցին Սեֆյանները, որոնք 15-րդ դարի վերջին պայքար սկսեցին թուրքմեն իշխանությունների դեմ։ Սեֆյանների առաջնորդ Իսմայիլը ջախջախեց Ակ-Կոյունլուներին եւ 1502 թվականին հիմնեց Սեֆյանների պետությունը (1502-1722)։ 1507-08 թվականներին Սեֆյանները գրավեցին Հայաստանը, Քրդստանը եւ Միջագետքը։ 1514 թվականից երկարատեւ պատերազմներ սկսվեցին Սեֆյանների պետության եւ Օսմանյան կայսրության միջեւ։ Սեֆյանների պետությունն իր զարգացման գագաթնակետին հասավ շահ Աբբասի ժամանակ (1587-1629)։ Նա մի շարք բարեփոխումների միջոցով ամրապնդեց կենտրոնական իշխանությունը, դիվանագիտական կապեր հաստատեց եվրոպական երկրների հետ։ Իրանի որոշ շրջաններում առեւտուրը եւ արհեստները զարգացնելու նպատակով Աբբաս I-ը բազմահազար հայերի բռնի գաղթեցրեց Իրան։ 17-րդ դարի վերջից սկսվեց Իրանի տնտեսական եւ քաղաքական թուլացումը։ Հետզհետե ապստամբություններ բռնկեցին Իրանի տիրապետության դեմ։ 1722 թվականին աֆղանները գրավեցին Սպահանը եւ վերացրին Սեֆյանների պետությունը։ Աֆղանական տիրապետության դեմ շարժումը ղեկավարեց Աֆշար ցեղի առաջնորդ Նադիրը, որը 1730-ական թվականներին Իրանը ազատագրեց աֆղաններից։ 1736 թվականին Նադիրը հռչակվեց շահ (1736-1747)։ Նա վտարեց Իրան ներխուժած թուրքերին, նվաճեց Աֆղանստանը, արշավեց Հնդկաստան, գրավեց Դելին։ Նադիր շահի սպանությունից հետո նրա ստեղծած կայսրությունը քայքայվեց։ Երկրում ծայր առան միջֆեոդալական կռիվներ։ 1796 թվականին շահ հռչակվեց Աղա-Մահմեդ Խան Ղաջարը (1796-97), որը հիմք դրեց Ղաջարական դինաստիային (1796-1925)։ Նոր շրջան 18-րդ դարի վերջից Իրանը ներգրավվեց եվրոպական երկրների քաղաքական ոլորտ եւ դարձավ նրանց գաղութային էքսպանսիայի առարկա։ Անիրավահավասար պայմանագրեր կնքվեցին Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, Ռուսաստանի եւ այլ երկրների հետ։ 19-րդ դարի սկզբին ռուս-պարսկական պատերազմների հետեւանքով Իրանի Անդրկովկասյան տիրույթները, այդ թվում՝ Արեւելյան Հայաստանը, միացվեցին Ռուսաստանին։ Եվրոպական երկրների ագրեսիվ քաղաքականության եւ Իրանի տնտեսական եւ քաղաքական թուլության հետեւանքով Իրանը վերածվեց այդ երկրների սպառման շուկայի։ Երկրի ծանր վիճակը առաջացրեց տարերային շարժումներ, որոնք հանգեցրին Բաբիների ապստամբությանը։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին մեծ վեզիր Միրզա Թաղի-խան Ամիր Նիզամիի բարեփոխումների հետեւանքով որոշ դրական տեղաշարժեր կատարվեցին երկրի տնտեսության եւ մշակույթի մեջ։ 1856-1857 թվականներին Հերաթի համար մղված անգլո-իրանական պատերազմը անհաջողությամբ ավարտվեց Իրանի համար։ Իրանն աստիճանաբար դարձավ եվրոպական երկրների կիսագաղութ։ Մեծ Բրիտանիան եւ ցարական Ռուսաստանը ստացան հեռագրական, ճանապարհային եւ այլ կոնցեսիաներ։ 1905 թվականի երկրի տարբեր մասերում շարժումներ առաջացան օտարերկրյա տիրապետության դեմ։ 19-րդ դարի վերջին աճեց ազգային ինքնագիտակցությունը, ծնունդ առան բուրժուական ազգայնական գաղափարներ։ Երկրի տնտեսական եւ քաղաքական ծանր վիճակը, ֆեոդալական շահագործումը, եվրոպական տերությունների գաղութային քաղաքականությունը հանգեցրին 1905-1911 թվականների իրանական հեղափոխությանը, որի ընթացքում ստեղծվեց Իրանի առաջին մեջլիսը։ Իրանում սկզբնավորվեց բուրժուական դեմոկրատական եւ ազգային-ազատագրական շարժումը։ Նորագույն շրջան Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին Իրանը իրեն չեզոք հայտարարեց, սակայն շուտով դարձավ ռազմական գործողությունների թատերաբեմ։ 1914 թվականի նոյեմբերին թուրքական զորքերը ներխուժեցին Ատրպատական, իսկ անգլիական զորքերը՝ հարավ-արեւմուտքի նավթային շրջանները։ 1915 թվականին ռուսական զորքերը գրավեցին Թավրիզը։ Իրանի օկուպացումն առաջ բերեց հակաիմպերիալիստական շարժում։ Հոկտեմբերյան սոցիալիստական մեծ հեղափոխության ազդեցությամբ Իրանում ծավալվեց ազգային-ազատագրական շարժում (1917-1921)։ Սովետական կառավարությունը Իրանից դուրս բերեց ռուսական զորքերը եւ հրաժարվեց ցարական Ռուսաստանի հետ Իրանի կնքած անիրավահավասար պայմանագրերից։ 1919 թվականին Անգլիան Իրանին պարտադրեց ստրկացուցիչ պայմանագիր, որով երկիրը փաստորեն դարձավ Անգլիայի պրոտեկտորատ։ 1920 թվականին Թավրիզում ապստամբություն բռնկվեց, որը ղեկավարում էր դեմոկրատական կուսակցությունը՝ Շեյխ Մոհամադ Ւփաբանիի գլխավորությամբ։ 1921 թվականին Թեհրանում Ռեզա խանի ղեկավարությամբ պետական հեղաշրջում կատարվեց։ Ստեղծվեց Մեիդ Զիաէդ Դինի կառավարությունը։ 1923 թվականին Իրանի վարչապետ դարձած Ռեզա խանի ճնշման տակ մեջլիսը 1925 թվականի հոկտեմբերի 31-ին որոշում կայացրեց Ղաջարական դինաստիան տապալելու մասին։ 1925 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Իրանի շահ հռչակվեց Ռեզա խանը՝ Ռեզա-շահ Փահլավի անվամբ (1925-1941)։ Իրանում Իսլամական Հեղափոխությունը տեղի էր ունենում Շահ Մուհհամադ Ռեզա Փահլավիի եւ Հոգեւոր առաջնորդ Այաթալլահ Խոմեյնիի միջեւ։ Սկզբում Հեղափոխությունը անցկացվում էր հակաշահական բողոքի ցույցերով, որոնք ճնշվում էին կառավարական զորքերի կողմից։ 1979 թվականի հունվարից սկսած երկիրը կաթվածահար եղավ մշտական գործադուլներով եւ ցույցերով։ Այդ ամենի արդյունքով 1979 թվականի փետրվարի 1-ին Մուհհամադ Ռեզա Փահլավին իր ընտանիքի հետ լքեց Իրանը։ Իսկ Ֆրանսիա աքսորված Այաթոլլահ Խոմեյնին վերադարձավ Իրան։ Նրան դիմավորեցին միլիոնավոր իրանցիներ։ 1979 թվականի ապրիլի 1-ին Իրանում անցկացվեց հանրաքվե, որով էլ Իրանը պաշտոնապես անվանվեց Իրանի Իսլամական Հանրապետություն։ 1979 թվականի դեկտեմբերի 3-ին Իրանում ընդունվեց նոր սահմանադրություն։ Աշխարհագրություն Իրանն ընկած է Ասիա աշխարհամասի հարավարեւմտյան մասում եւ զբաղեցնում է Իրանական բարձրավանդակի ընդարձակ տարածքի 2/3 մասը՝ Միջագետքից մինչեւ Կոպետ-Դաղի կատարները տարածվելով մոտ 1400 կմ, եւ Արաքսից մինչեւ Պակիստանի սահմանակից Բելուջիստան՝ մոտ 2250 կմ։ Երկրի տարածքը կազմում է 1 միլիոն 648 հազար կմ2։ Այն հավասար է Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Իտալիայի, Բելգիայի, Իռլանդիայի եւ Դանիայի տարածքները միասին վերցրած։ Հյուսիսում Իրանը սահմանակցում է Հայաստանի Հանրապետության, Ադրբեջանի Հանրապետության, Թուրքմենստանի Հանրապետության, հյուսիս-արեւմուտքում Թուրքիայի, արեւմուտքում Իրաքի, արեւելքում Աֆղանստանի, հարավ-արեւելքում Պակիստանի հետ։ Հյուսիսում Իրանի տարածքը ողողվում է Կասպից ծովի, հարավում՝ Պարսից ծոցի եւ Օմանի ծովի ջրերով։ Իրանը՝ լեռների ու բարձր լեռնաշղթաների երկիր է, որոնք զբաղեցնում են նրա տարածքի 4/5-ից ավելին։ Ռելիեֆը շատ բարդ է, բարձրությունների տատանումները՝ խիստ կտրուկ։ Կլիմա Իրանի կլիման նրա տարածքի մեծ մասում չոր եւ ցամաքային է։ Տեղումները չափազանց քիչ են՝ համենայն դեպս երկրի տարածքի մեծ մասում։ Առավել շատ տեղումներ լինում են տարվա ձմեռային եւ գարնանային շրջաններում։ Առանձնապես չոր է Իրանական բարձրավանդակի ներքին շրջաններում, քանի որ ծայրամասային լեռները կլանում են ողջ խոնավությունը։ Երկրի ամենախոնավ շրջանը Կասպից ծովի առափնյա շրջանն է։ Իրանական բարձրավանդակի ներքին շրջաններում են գտնվում երկու ամենախոշոր անապատները՝ Դեշթե-Քեվիր եւ Դեշթե-Լութ անապատները, որոնք զբաղեցնում են երկրի տարածքի մեկ ութերորդ մասը։ Մեծությամբ երրորդ անապատը Ջազմուրյան անապատն է։ Առհասարակ ամառն Իրանում ամենուրեք շոգ է եւ չոր՝ բացառությամբ Կասպից ծովի ափերի։ Իրանական բարձրավանդակի ներքին անապատներում եւ երկրի հյուսիս-արեւելքում ձմռանը հազվագյուտ չեն սառը օդային զանգվածների ներխուժումները Սիբիրից եւ Արկտիկայից, որի պատճառով տեղի է ունենում ջերմաստիճանի կտրուկ անկում՝ մինչեւ -20, -25 աստիճան։ Միաժամանակ երկրի շատ շրջաններում ամառային շոգը գերազանցում է +30, +35 աստիճանը։ Բնակչություն Իրանը բնութագրվում է ազգային կազմի խայտաբղետությամբ։ Իրանում ապրում են շուրջ 30 ժողովուրդներ եւ ցեղեր՝ ինչպես իրանական ծագման՝ պարսիկներ, քրդեր, գիլյանցիներ, բելուջներ, բախթիարներ, լոռեր, ազարիներ (բնիկ իրանցիներ, պատմական Ատրպատական (Իրանական Ադրբեջան) երկրամասի՝ ներկայիս Արեւելյան եւ Արեւմտյան Ադրբեջան եւ Արդաբիլ նահանգների բնակիչներ) եւ այլն, այնպես էլ ոչ իրանական ծագման ազգեր ու ժողովուրդներ՝ հայեր, ասորիներ, արաբներ, թուրքմեններ եւ այլն։ Այժմ Իրանի բնակչությունը կամզում է 80.853.900 մարդ։ Պարսիկները կազմում են Իրանի բնակչության մոտ 61 %-ը, երկրորդ ազգը Իրանում ազերիներն են մոտ 16 %-ը, երրորդ ազգը Իրանում քրդերն են, որոնք կազմում են երկրի բնակչության 10 %-ը։ Իրանում ապրում են նաեւ մեծ թվով արաբներ, հայեր եւ թուրքմեններ։ Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը դավանում է իսլամի շիա ուղղությանը։ Երկրում կան նաեւ սուննի մուսուլմաններ, քրիստոնյաներ, հուդայականներ եւ այլ կրոններ դավանող ժողովուրդներ են։ Իրանի ժողովուրդների միասնական լեզուն ընդունվեց 9-րդ դարում ձեւավորված նոր պարսկերենը։ Պարսկերենի այբուբենը հիմնված է արաբերենի այբուբենի վրա։ Բնակչությունն անհավասարաչափ է բնակեցված։ Կասպից ծովի ափամերձ շրջանները, Իրանի հյուսիսային շրջաններով խիտ են բնակեցված։ Հակառակ դրան, Իրանի հարավային որոշ անապատային շրջաններ անմարդաբնակ են։ Իրանը միաժամանակ եւ՛ արտագաղթի, եւ՛ ներգաղթի երկիր է։ Սակայն ներգաղթը գերակշռում է արտագաղթին։ Իրան ներգաղթողները հիմնականում գալիս են Հնդկաստանից, Բանգլադեշից եւ Շրի Լանկայից։ Կրոն Իրանի Պետական կրոնը իսլամի Շիա ուղղությունն է։ Շիա մուսուլմանները կազմում են բնակչության շուրջ 90 %-ը։ Իրանը այն սակավաթիվ պետություններից է որտեղ բնակչության գերակշիռ մասը շիաներն են (այդպիսի պետություններն են նաեւ Ադրբեջանը եւ Բահրեյնը։)։ Տնտեսություն Իրանն չնայած իր դեմ կիրառվող պատժամիջոցների՝ ունի շատ հզոր տնտեսություն։ Իրանի համախառն ներքին արդյունքը (ՀՆԱ) կազմում է շուրջ 1,284 Տրիլիոն ԱՄՆ դոլար։ Այդ ցուցանիշով Իրանը զբաղեցնում է 18-րդ տեղը ամբողջ աշխարհում, եւ 7-րդ տեղը Ասիայում (Չինաստանից, Հնդկաստանից, Ճապոնիայից, Հարավային Կորեայից, Ինդոնեզիայից եւ Թուրքիայից հետո)։ Իրանը նավթի պաշարներով աշխարհում 4-րդն է (Վենեսուելայից, Սաուդյան Արաբիայից եւ Կանադայից հետո), եւ առաջին տեղը Գազի Պահուստներով (2014 թվականին Իրանը գազի պաշարներով առաջ անցավ առաջատար Ռուսաստանից) Մինչեւ երկրորդ համաշխարհային պատերազմը Իրանը ագրարային երկիր էր։ Գյուղատնտեսության մեջ տիրապետում էին ֆեոդալական եւ կիսաֆեոդալական հարաբերությունները։ Արդյունահանվում էր միայն նավթ, որը տնօրինում էր օտարերկրյա կապիտալը։ 1960-ական թվականներին անցկացվեց հողային ռեֆորմ, վերացվեց խոշոր ֆեոդալական հողատիրությունը՝ գյուղացիների մեծ մասը (մոտ 2,5 մլն ընտանիք) վարձակալից դարձավ մանր հողատեր։ Յոթնամյա եւ հնգամյա պլանների միջոցով տնտեսության զարգացումը սկսել է ընթանալ ինդուստրացման ուղիով։ Կառուցվել են ծանր արդյունաբերության խոշոր ձեռնարկություններ, ստեղծվել էներգետիկայի միասնական սիստեմ։ Տնտեսության մեջ շարունակում է մեծ դեր խաղալ նավթարդյունաբերությունը։ Նախկին ագրարային երկիրը դարձել է ագրարային-ինդուստրիալ երկիր։ Մեծանում է պետության սեկտորի դերը։ Աճել է ազգային եկամուտը։ Երկրի տնտեսության զարգացման համար կարեւոր նշանակություն ունեցավ տնտեսական եւ տեխնիկական համագործակցությունը սոցիալիստական երկրների հետ։ Գյուղատնտեսություն Գյուղատնտեսությունը Իրանի տնտեսության կարեւոր ճյուղն է։ Երկրում ստեղծվել են ագրարային-արդյունաբերական համալիրներ, կոոպերատիվ եւ ակցիոներական տնտեսություններ, մեքենայացվել է գյուղատնտեսությունը։ Գյուղատնտեսության հիմնական ճյուղը ոռոգովի հողագործությունն է (տալիս է գյուղատնտեսական արտադրանքի արժեքի մոտ 60 %-ը)։ Ցանքատարածությունների 60 %-ը զբաղեցնում է ցորենը, որի բերքի մոտ 1/2-ը տալիս են հյուսիսարեւելյան եւ հյուսիսարեւմտյան շրջանները, բրնձի բերքի մոտ 80 %-ը՝ մերձկասպյան շրջանները։ Գյուղատնտեսության մեջ կարեւոր դեր ունի էքստենսիվ քոչվոր անասնապահությունը։ 1974 թվականին երկրում կար 30,2 մլն մանր, 5,8 մլն խոշոր եղջերավոր անասուն։ Գիլան եւ Մազանդարան նահանգներում զբաղվում են շերամապահությամբ։ Կասպից ծովի եւ Պարսից ծոցի ափերին զարգացած է ձկնորսությունը եւ մարգարտի արդյունահանումը։ Արդյունաբերություն Նավթի հանույթի արագ աճին զուգընթաց 1950-ական թվականներին սկսվել է ազգային արդյունաբերության զարգացումը։ Նավթարդյունաբերության ազգայնացման համար սկսված պայքարն ավարտվեց 1973 թվականին։ Ստեղծվեցին արդյունաբերության նոր ճյուղեր (մետալուրգիական, մեքենաշինական, քիմիական, նավթաքիմիական)։ Իրանը դարձավ նավթ արտահանող երկրների կազմակերպության անդամ։ Նավթ արդյունաբերության մեջ կարեւոր դեր ունի նավթի միջազգային միավորումը, որին բաժին է ընկնում Իրանում արդյունահանվող նավթի ավելի քան 90%-ը։ Իրանը այժմ օրական արդյունահանում է 1.322.000 տ նավթ։ Իրանական ազգային նավթային ընկերություններն արդյունահանում են երկրի նավթի ընդհանուր հանույթի 0,2-0,3%-ը։ Կարեւոր նշանակություն ունի նավթավերամշակման արդյունաբերությունը։ Խոշոր ձեռնարկությունները գտնվում են Աբադանում, Թեհրանում եւ Քերմանշահում։ Նավթի եւ բնական գազի բազայի վրա առաջացել, եւ մեծ զարգացում են ստացել նավթաքիմիական եւ քիմիական արդյունաբերությունը։ Ամերիկյան կապիտալի մասնակցությամբ կառուցվել են նավթաքիմիական 3 խոշոր համալիր Աբադանում, Խսարք կղզում եւ Բանդար Շահփուրում (ամենախոշորը Միջին Արեւելքում)։ ԱՄՆ-ի եւ Գերմանիայի կապիտալների մասնակցությամբ Ահվազում կառուցվել է պողպատի գլանվածքի 2 գործարան, 1972 թվականին Արաքում, պակիստանյան ֆիրմաների օգնությամբ, ավարտվել է ալյումինի առաջին գործարանի շինարարությունը։ Առավել զարգացած ճյուղերից է ավտոհավաքման արդյունաբերությունը (ձեռնարկությունները գտնվում են Թեհրանում եւ նրա շրջակայքում)։ Թավրիզում՝ Ռումինիայի օգնությամբ կառուցվել է տրակտորաշինական գործարան։ Արդյունաբերության կարեւոր ճյուղերից է լեռնահանքային արդյունաբերությունը, որտեղ առաջնակարգ դեր ունի նավթի հանույթը։ Կարեւոր նշանակություն ունի բնական գազի արդյունահանումը։ Գեչսարան-Աստարա գազամուղով Իրանը գազ է արտահանում նախկին ԽՍՀՄ պետություններ։ Արդյունահանում են նաեւ քարածուխ, քրոմիտներ, ցինկի, պղնձի, մանգանի, երկաթի հանքաքար։ Տրանսպորտ Իրանում երթեւեկությունը աջակողմյան է։ Իրանն ունի զարգացած տրանսպորտային ենթակառուցվածք։ Ընդհանուր ճանապարհների երկարությունը կազմում է ավելի քան 178 հազար կիլոմետր, որից 2/3-ը ասֆալտապատ է։ Երկաթուղիների երկարությունը կազմում է 8400 կիլոմետր։ Իրանը երկաթուղային կապ ունի Ադրբեջանի, Պակիստանի, Թուրքիայի եւ Թուրքմենստանի հետ (շուտով կգործի նաեւ Հայաստան-Իրան երկաթգիծը)։ Իրանում գործում է 321 օդանավակայան։ Իրանի 6 խոշոր քաղաքներում գործում է նաեւ մետրո։ Պետական կարգ 1979 թվականին ընդունված սահմանադրության համաձայն Իրանը հանդիսանում է իսլամական հանրապետություն։ Ժամանակակից աշխարհում շատ քիչ իրական թեոկրատական պետություն է մնացել, որոնցից մեկը հենց Իրանի Իսլամական Հանրապետությունն է։ Վարչական բաժանում Իրանը բաժանված է 31 օսթանների կամ նահանգների, որոնք խմբավորված են հինգ տարածաշրջաններում։ Յուրաքանչյուր օսթան կառավարվում է նշանանակովի օսթանդարի (նահանգապետի) կողմից։ Օսթաններն բաժանվում են գավառների (շահրեսթան, ), որոնց ընդհանուր թիվը կազմում է 471։ Շահրեսթաններն իրենց հերթին բաժանվում են շրջանների (բախշ, ) եւ ենթաշրջանների (դեհեսթան, ՝)։ Բնակչության հիմնական մասը բնակվում է քաղաքներում. 2016 թվականի մարդահամարի տվյալներով քաղաքային բնակչությունը կազմում էր 59 146 847 մարդ կամ ընդհանուր բնակչության 74%-ը։ Ամենախոշոր քաղաքներն են մայրաքաղաք Թեհրանը (բնակչությունը 2016 թ. դրությամբ` 8.69 միլիոն մարդ), Մաշհադը (3 միլիոն մարդ), Սպահանը (1.96 միլիոն մարդ), Քարաջը (1.59 միլիոն մարդ), Շիրազը (1.57 միլիոն մարդ), Թավրիզը (1.56 միլիոն մարդ), Ղոմը (1.2 միլիոն մարդ), Ահվազը (1.18 միլիոն մարդ)։ Պետության գլուխ Պետության գլուխն է համարվում հոգեւոր առաջնորդը, որին նաեւ անվանում են «Ռահբար մոազզամ», ով նաեւ հանդիսանում Իրանի զինված ուժերի գերագույն հրամանատարը։ Ներկայումս այդ պաշտոնը զբաղեցնում է այաթոլլա Ալի Խամենեին։ Նա ընտրվում է Էքսպերտների Խորհրդի կողմից եւ ձեւականորեն պատասխանատու է նրանց առջեւ։ Գործադիր իշխանություն Երկրի երկրորդ դեմքն է համարվում նախագահը։ Ըստ էությամբ նա կատարում է վարչապետի գործառույթները, որի պաշտոնը հեղափոխությունից հետո վերացվեց։ Երկրի նախագահը հանդիսանում է կառավարության գլուխը։ Նա է նշանակում եւ ղեկավարում երկրի 21 նախարարներին։ Նախագահն ընտրվում է 4 տարի ժամկետով, ընդ որում, անմիջապես 2 անգամից ավել ընտրվել չի կարող։ Նախագահի թեկնածությունը հաստատում է Սահմանադրության Պահապանների Խորհուրդը։ Օրենսդիր իշխանություն Իրանի խորհրդարանը, որը կոչվում է Մեջլիս, միապալատ է։ Մեջլիսն ունի 290 անդամ, որոնք ընտրվում են համաժողովրդական ընտրություններով 4 տարի ժամկետով։ Մեջլիսի դեպուտատների թեկնածությունը նույնպես հաստատվում է Պահապանների Խորհրդի կողմից։ Սահմանադրության Պահապանների խորհուրդը հատուկ մարմին է, որը բաղկացած է 12 հոգուց (6 մուսուլմանական հոգեւորականության ներկայացուցչից եւ 6 իրավաբանից)։ Նրա իրավասությունների մեջ է մտնում հաստատել նախագահի եւ Մեջլիսի դեպուտատների թեկնածությունները, ինչպես նաեւ հետեւել Մեջլիսի աշխատանքին։ Նա վետոի իրավունք ունի Մեջլիսի օրինագծերի նկատմամբ։ Նպատակահարմարության խորհուրդը Իրանի հոգեւոր առաջնորդի խորհրդակցական մարմին է, որը բաղկացած է 28 հոգուց եւ նրա պարտականությունների մեջ է մտնում լուծել Պահապանների խորհրդի եւ Մեջլիսի միջեւ առաջացած հակասությունները։ Դատական իշխանություն Իրանի դատական համակարգը կազմված է Ժողովրդական դատարանից եւ Հեղափոխական դատարանից։ Առանձին դատական մարմին է հանդիսանում Հատուկ հոգեւոր դատարանը։ Էքսպերտների խորհուրդ Էքսպերտների Խորհուրդը բաղկացած է 86 հոգեւորականներից, որոնք 8 տարի ժամկետով ընտրվում են ժողովրդի կողմից։ Էքսպերտենրի խորհուրդը ընտրում է երկրի առաջնորդին, ինչպես նաեւ իրավունք ունի ցանկացած պահի գահընկեց անել վերջինիս։ Զինված ուժեր Իրանի զինված ուժերի թվաքանակը 545.000 է, պահեստազորը՝ 1800.000։ Ռազմական բյուջեով զբաղեցնում է 25-րդ տեղը աշխարհում՝ 9.041 միլիարդ դոլար։ Մշակույթ Դպրոց Մինչեւ 20-րդ դարի սկիզբը Իրանում տիրել է կրթության միջնադարյան կրոնական համակարգը։ Հեղափոխության շրջանում (1905-1911) օրենքներ են ընդունվել կրթության աշխարհիկ համակարգի եւ պարտադիր տարրական ուսուցման մասին։ 1927 թվականին օրենքով նախատեսվել է համընդհանուր անվճար տարրական կրթություն եւ հանրակրթական դպրոցների միասնական պետական համակարգ։ 1943 թվականին ընդունվել է նոր օրենք, որի համաձայն 10 տարվա ընթացքում պետք է իրականացվեր համընդհանուր տարրական կրթությունը, չնայած դրան 1966 թվականին անգրագետ էր տղամարդկանց 67 %-ը, կանանց՝ 88 %-ը։ 1968 թվականից ժողկրթության համակարգի մեջ են մտել 5-ամյա պարտադիր տարրական եւ միջնակարգ (վճարովի, ոչ պարտադիր, երկու աստիճանով՝ յուրաքանչյուրում ուսուցման տեւողությունը 3 տարի) դպրոցները։ Ուսուցման 11-րդ տարին բուհի նախապատրաստական դասընթացն է։ Իրանում մասնագիտական ուսումնական հաստատությունները գործում են միջնակարգ դպրոցի 1-ին աստիճանի հիմքի վրա (ուսուցման տեւողությունը 2-3 տարի)։ ԽՍՀՄ-ը օժանդակությամբ է Իրանում տեխնիկական կադրեր պատրաստող ուսումնական կենտրոնների ստեղծման գործին։ Տարրական դպրոցի ուսուցիչներ են պատրաստում 2-ամյա մանկավարժական ուսումնարանները, միջնակարգ դպրոցի ուսուցիչներ՝ Թեհրանի համալսարանին կից մանկավարժական ինստիտուտը։ Բարձրագույն կրթություն են ստանում պետական (հիմնադրվել է 1934 թվականին), Իրանի ազգային (1960 թվականին), «Արիյամեհրի» արդարադատության (1966) համալսարաններում՝ Թեհրանում, Փահլավիի անվան Շիրազի (1945), Մաշհադի (1955), Սպահանի (1960-ական թվականներ), Թավրիզի (1946), Ահվազի (1955) համալսարաններում, Թեհրանի պոլիտեխնիկական, գյուղատնտեսական (Քարաջում) ինստիտուտներում են։ Խոշորագույն գրադարաններն են Ազգայինը (հիմնադրվել է 1935 թվականին, 80 հազար կտոր գիրք), Փահլավիի (հիմնադրվել է 1965 թվականին, 450 հազար կտոր ձեռագիր), Թեհրանի համալսարանական գրադարանները են։ Թեհրանում են Հնագիտության (1936), Ազգագրության (1938) եւ այլ թանգարաններ։ Փիլիսոփայություն Իրանի փիլիսոփայության մտքի հնագույն հուշարձանը «Ավեստան» է, որ նաեւ արտացոլում է հնդ-իրանական ցեղերի կոսմոլոգիական պատկերացումները։ Կեցությունն ըմբռնվել է, որպես երկու նախահիմքերի՝ Ահուրամազդայի եւ Ահրիմանի պայքարի արտահայտություն։ Սասանյանների տիրապետության ընթացքում (3-7-րդ դարեր) լայնորեն տարածվել են հին հունական ուսմունքները, մասնավորապես նեոպլատոնականությունը, որ զարգացրել են Բյուզանդիայից արտաքսված հեթանոս գիտնականները։ Մեծ նշանակություն են ունեցել մանիքեությունը եւ մազդեզականությունը։ Արաբական տիրապետության շրջանում Իրանի փիլիսոփայության միտքը զարգացել է իսլամական Արեւելքի ժողովուրդներին բնորոշ գաղափարների ազդեցությամբ։ Փիլիսոփայության պատկերացումների մեջ կարեւոր է հավերժ ժամանակի (գրվան, դահր)՝ կեցության բոլորաշրջան փոփոխությունների նախահիմքի մասին ուսմունքը։ Ազատամտական հակումները բնորոշ են ար-Ռազիի հայացքներին (9-րդ դարի վերջ-10-րդ դարի սկիզբ)։ Լայն տարածում է ստացել արիստոտելականությունը (Աբու Ալի իբն-Աինա)։ Իրանի փիլիսոփայական մտքի նվաճումն էր Սուհրավերդիի (12-րդ դարի երկրորդ կես) «հայտնության փիլիսոփայությունը»։ Փիլիսոփայության մտքի նոր աշխուժացում է սկսվել 16-17-րդ դարեր, այսպես կոչված, Սպահանյան վերածննդի շրջանում։ 18-19-րդ դարերի կրոնափիլիսոփայական հոսանքների պայքարում ծագել է «շեյխերի» դպրոցը (Ա. Ախասյի, 19-րդ դարի սկիզբ), որը հարատեւում է առ այսօր։ 19-րդ դարում ծագել են բաբիզմը եւ բեհայիզմը։ Արեւմուտքի ազդեցությամբ, կապիտալիստական հարաբերությունների զարգացման ընթացքում, հանդես են եկել լիբերալ-բուրժուական լուսավորական մտքի տարբեր հոսանքներ, որոնք հակադրվել են իդեալիստական մետաֆիզիկական ավանդական դպրոցներին։ 20-րդ դարում Իրանում տարածվում են մարքսիզմի գաղափարները, որի աչքի ընկնող պրոպագանդիստներից էր ԻԿԿ-ի ղեկավարներից Թաղի էրանին։ Իրանի արդի փիլիսոփայության մտքին բնորոշ է արեւմտաեվրոպական փիլիսոփայական տարբեր ուղղությունների համակցումը իսլամական կրոնական աշխարհայացքին, օրինակ, էկզիստենցիալիզմը՝ սուֆիզմին (Ա. Հեկմաթ, Խ. Նասրը եւ ուրիշներ)։ Հարատեւում են իսլամական սքոլաստիկայի հետեւորդները։ Տարածվում են արեւմտաեվրոպական ուսմունքներ։ Զարգանում է սոցիոլոգիան (Մ. Մադհավի, Ա. Թուրաբի), մասնավորապես էմպիրիստական սոցիոլոգիական ուսումնասիրությունները (Ջ. Բեհնամ, Շ. Ռասեխ, Դ. Նարոքի)։ Փիլիսոփայության գիտությունների հիմնական կենտրոնը Թեհրանի համալսարանն է, ուր բանասիրական ֆակուլտետին կից գործում է փիլիսոփայության եւ հումանիտար գիտությունների իրանական ընկերությունը։ Գրականություն Իրանի հին եւ մասնավորապես միջնադարյան գրականությունը իրանական խմբի լեզուներով խոսող ժողովուրդների (պարսիկ, տաջիկ, աֆղան, քուրդ են), մի շարք թուրքալեզու ժողովուրդների (ուզբեկ, թուրքմեն, ադրբեջանցի, թուրք) եւ Հինդուստանի որոշ ժողովուրդների սեփականությունն է։ Դասական շրջանի Իրանի գրականությունը (9-15-րդ դարեր) հաճախ կոչում են պարսկա-տաջիկական։ Հին պարսկերենով պահպանված հուշարձաններում («Ավեստա», աքեմենյան սեպագիր արձանագրություններ) առկա են չափածո խոսքի, հերոսական էպոսի եւ թագավորական ժամանակագրությունների տարրեր։ Սասանյան շրջանին են վերաբերում մեզ չհասած «Խվաթայ նամակ» («Գիրք թագավորացա) դինաստիական ժամանակագրությունը, «Ասորական ծառ», «Զարերի որդու հիշատակարանը», «Արտաշիր Փափաքանի արարքները» էպիկական ասքերը, «Քալիլե եւ Դիմնե» խրատական ժողովածուն եւ այլ հուշարձաններ։ Երբ արաբները նվաճեցին Իրանը եւ այն մտավ խալիֆայության կազմի մեջ (7-րդ դար), գրականության հիմնական լեզուն դարձավ արաբերենը, որով թարգմանվեցին պահլավական գրականության որոշ երկեր։ 9-րդ դարում Միջին Ասիայում եւ Խորասանում արաբալեզու գրականության կողքին զարգացել է ֆարսի լեզվով պոեզիան Հանզալե Բադղիսի, Ֆիրուզ Մաշրիղի, (Աբու Դուր գանի)։ Գրական պարսկերենը եւ Իրանի դասական պոեզիայի հիմնական ժանրերը (ռուբայի, գազել, քասիդ, մասնավի, քիթա) վերջնականապես ձեւավորվել են Ռուդաքիի (մահացել 941) ու նրա սերնդի՝ 10-րդ դարի առաջին կեսի բանաստեղծների գործերում։ Ֆիրդուսու (մոտ 940-1020) «Շահնամե»-ով ամբողջացել են 10-րդ դարի կեսից սկսած չափածո էպիկական ժողովածուներ ստեղծելու փորձերը։ 10-րդ դարի երկրորդ կեսից ֆարսին գրական լեզու է դարձել նաեւ Իրանի արեւմուտքում։ 11-րդ դարում Իրանի գրականության մեջ զարգացել է ներբողագրական պոեզիան (Ֆառոխի, մահացել է 1038, Ունսուրի, մահացել է 1039, Մանուչահրի, մահացել է 1041)։ Պարսկալեզու հումանիստական գրականության գագաթնակետը Օմար Խայամի (մոտ 1048-1121 թվականներից հետո) պոեզիան է։ 12-րդ դարում Իրանի պոեզիայում տարածում է ստացել «իրաքյան» կոչված ճարտասանական բարդ ոճը՝ Մուիզիի (մահացել է 1127), Ռունիի (մահացել է 1130), Բուխարիի (մահացել է 1148), Ռ. Վաթվաթի (մահացել է 1182) քասիդները, խոշոր ներբողագիր էնվերիի (մահացել է մոտ 1170) եւ Խաքանիի (1120-1199) ստեղծագործությունը։ Այդ ոճը ոչ պակաս բնորոշ է 12-րդ դարի արձակի համար՝ Աբուլ-Մաալի, Զահիրի, Հ. Բալխի։ 12-րդ դարի գրականության մեջ նշանակալի երեւույթ էր 1189 թվականին գրի առնված ժողովրդական «Մամաքե այյար» ժողովածուն։ Մոնղոլական նվաճման (1220-56) հետեւանքով անկում ապրած Իրանի դասական գրականությունը վերստին ծաղկեց 13-րդ դարի երկրորդ կեսին-14-րդ դարի (Ի. Քերմանի, մահացել է 1277, Հ. Թաբրիզի, մահացել է 1314, Մ. Սավեջի, մոտ 1300-75)։ Հնդկաստանի պարսկալեզու բանաստեղծներ Ա. Դեհլեւին (1253- 1325) եւ Իս. Քերմանին (1281-մոտ 1352), շարունակելով Նիզամի Գյանջեւիի ավանդույթները, վերածնեցին խրատական եւ հերոսական էպոսը, ընդլայնեցին գազելի թեմատիկան։ Թուրքաբնակ սուֆի բանաստեղծ եւ փիլիսոփա Ջալալ ալ-Դին Ռումին (1207-73) աստվածացրեց մարդուն։ Այդ շրջանում ուժեղացավ հումանիստական գրական հոսանքը (երգիծաբան Օ. Զաքանի, մահացել է 1366 թվականի եւ 1370 թվականի միջեւ, սարբեդարների ժողովրդական շարժման երգիչ է. Ցամին, մահացել է 1368, բանաստեղծներ Սաադի, Հաֆեզ)։ 15-րդ դարում պարսկալեզու բանաստեղծությունը զարգացման գագաթնակետին է հասնում հերաթյան գրական կենտրոնի առաջնորդ Ա. Ջամիի (1414-92) պոեզիայում։ 16-րդ դարից սկսած առանձնանում են իրանական եւ տաջիկական գրականությունները։ Լայնորեն տարածվում են բանահյուսական ավանդույթների վրա հիմնված ժանրերը, ինքնուրույն գրական ժանր է դառնում մարսիեն՝ շիայական միստերիական պոեզիան։ 17-18-րդ դարերում առաջին անգամ գրի են առնվում վերջինիս հետ կապված ողբերգական միստերիաները (թավիե)։ Դասական ավանդույթը զարգացել է այսպես կոչված պալատական գրականության շրջանակներում։ Իրանական շատ բանաստեղծներ փոխադրվում են Միջին Ասիա, Թուրքիա եւ, հատկապես, Հնդկաստան, որտեղ պարսկալեզու պոեզիան ծաղկում է ապրում Մեծ Մողոլների օրոք (17-րդ դարի երկրորդ կես-18-րդ դարի առաջին կես, Զեբուննիսա, 1639-1702, Բեդիլ՝ 1644-1721, Շեյխ խազին, 1692-1766)։ 17-րդ դարում Հնդկաստանի պարսկալեզու գրականության ազդեցությամբ իրանական պոեզիայում հաստատվեց հնդկական բարդ ոճը (սաբքե հինդի), առաջացան ձեւապաշտական դպրոցներ։ Գրականությունը կյանքին մոտեցնելու առաջին քայլերն արեցին 18-րդ դարում, «Բազգաշթ» («վերադարձ») գրական ուղղության կողմնակիցները (Իսֆահանի, Քաշանի, Իսֆահանի)՝ ձգտելով վերածնել իրանական վաղ դասականների պարզ ոճը։ Այս ուղղությունը շարունակում են բանաստեղծներ Ֆարահանին (1778-1835), Իսֆահանին (1758- 1828), Վիսալը (մահ. 1846), Ղաանին (1808-54) եւ Իսֆահանին (մահացել է 1865)։ 19-րդ դարում երեւան է եկել ուղեգրությունների եւ հուշագրությունների ժանրը։ Դարավերջին սկսել է տարածվել լուսավորական գրականությունը, որի հետ է կապվում թատերագրության, հրապարակախոսական վեպի ու վիպակի, պամֆլետի ու ֆելիետոնի (1879-1956) սկզբնավորումը Իրանի գրականության մեջ։ 1905-11 թվականների իրանական հեղափոխության եւ 1918-21 թվականների ազգային-ազատագրական պայքարի շրջանում դեմոկրատական գաղափարների արտահայտիչը դարձավ հրապարակախոսության հետ սերտորեն կապված երգիծական պոեզիան (Դեհխոդա, Ֆարահանի, 1861-1917, Բահար, 1886-1951, Իրաջ Միրզա, 1874-1926, Ղազվինի, մոտ 1882-1933)։ Հակաֆեոդալական եւ հակագաղութատիրական նպատակաուղղվածությամբ աչքի ընկավ բանաստեղծներ Ցազդիի (1889-1939) եւ էշղիի (1894-1924) ստեղծագործությունը։ Սոցիալիստական գաղափարներն արտահայտություն գտան Ա. Լահութիի (1887-1957) պոեզիայում։ Այս ժամանակին է վերաբերում պատմավեպի (Բաղեր, Շեյխ Նաթարի, Քերմանի) եւ նորավեպի ժանրի սկզբնավորումը (Զամալզադե, ծնվել է 1890)։ 1920-ական թվականների սկզբին հեղափոխական շարժման անկումը եւ բռնության ուժեղացումը պայմանավորեցին առաջին սոցիալական վեպերի հոռետեսական տրամադրությունը (Քազեմի, ծնվել է 1887, Խալիլի, Դովլաթաբադի, Հեջազի, ծնվել է 1896, խոդադադե)։ 1930-ական թվականներին երկրում տիրող ռեակցիայի պայմաններում պոեզիայում աշխուժացավ ներբողագրական հոսանքը, պատմավեպը ստացավ ազգայնական ոգի, սոցիալական վեպը սահմանափակվեց բարձրաշխարհիկ կյանքի նկարագրությամբ։ Ռեգա-շահի վարչակարգի անկումից (1941) հետո Իրանի գրավոր արձակը, նոր վերելք ապրեց (Հեդայաթ, 1903-51, Ալավի, ծնվել է 1904)։ Զարգացավ նորավեպի ու պատմվածքի ժանրը (Չուբաք, Բեհազին, ծնվել է 1914 թվականին, Նուշին, 1910-1971, Սադեղ), ստեղծվեցին սոցիալական վեպեր ու վիպակներ (Զամալզադե, Նաֆիսի, Ֆազել), աշխուժություն նկատվեց դրամատուր գիայում (Չուբաք, Նուշին) եւ թարգմանական գրականության բնագավառում։ 1940-ական թվականների վերջին եւ 50-ականների սկզբին պոեզիայում տիրապետող դարձան հակաիմպերիալիստական տրամադրությունները (Թավալոլի, ծնվել է 1917, Սայե, ծնվել է 1927, Սոլթանի, ծնվել է 1922, Զալի, ծնվել է 1906), ձեւավորվեց ու հաստատվեց «շերենոու» (նոր բանաստեղծություն) ուղղությունը (Աֆրաշթե, 1908-59 եւ այլն)։ Իրանի պոեզիայի դասական ուղղությունը շարունակում են զարգացնել Շահրիարը (ծնվել է 1906), Սոայերին (ծնվել է 1909), Համիդին (ծնվել է 1914), Խանլարին (ծնվել է 1913) եւ ուրիշներ։ 1950-ականների երկրորդ կեսից Իրանի պոեզիայում ճանաչում գտած «նոր բանաստեղծության» ներկայացուցիչներ Նադերփուրի, Օմիդի, Ֆառոխզադի, Քեսրայիի պոեզիային բնորոշ է պարսից բանաստեղծության ավանդույթների ստեղծագործական յուրացումը, հումանիստական հնչեղությունը։ Գրականագիտությունը Իրանում եղել է դեռեւս վաղ միշնադարում։ 12-րդ դարի դարից սկսած կազմվել են մատենագիտական յուրօրինակ անթոլոգիաներ՝ թազքերե։ Զարգացել է տաղաչափության մասին գիտությունը («էլամեարուզ»)։ Նոր ուղղության գրականագիտությունը սկզբնավորվել է 1920-ական թվականներին։ 1950-60-ական թվականներին Իրանի գրականագիտության մեջ դրսեւորվում է գրական պրոցեսը տեսականորեն իմաստավորելու միտում (միթրա, դաստեղեյբ, զարենքուբ)։ Ճարտարապետություն Նեոլիթի ժամանակաշրջանից պահպանվել են հողագործական բնակավայրերի մնացորդներ՝ կավե եւ հում աղյուսե տներով (կան որմնանկարների հետքեր)։ Իրանի հարավ-արեւմուտքում, մ.թ.ա. 3-2-րդ հազարամյակում, Էլամ պետությունում զարգացել է Միջագետքի մշակույթին մոտ արվեստ։ Մեդական թագավորության ժամանակաշրջանում (մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակի առաջին կես) կառուցվել են մայրաքաղաք Էկբատանի (ժամանակակից՝ Համադան) հզոր ամրությունները, երկսյունազարդ ճակատային խորշով վիմափոր դամբարաններ։ Աքեմենյան ժամանակաշրջանում մեծ թափ է ստացել պալատային ճարտարապետությունը։ Պալատների բաղկացուցիչ մասերից էր ապադանը։ Հիմնական շինարարական նյութը հում աղյուսն էր, փայտը, քարը, դեկորում կիրառվել է գունավոր սվաղ, ոսկեզօծում, կենդանիների քանդակներով պարակալներ եւ այլն։ Պաշտամունքային կառույցներն էին քառամույթ, քառակուսի հատակագծով զրադաշտական սրբարանները, քարե աշտարակները՝ սրբազան կրակը պահելու համար։ Աքեմենյանների թագավորական գերեզմանատները վիմափոր դամբարաններ էին։ Ձեւով առանձնանում է Բյուրոս արքայի դամբարանը Փասարդադում։ Սելեւկյանների ժամանակաշրջանում գերակշռում են հելլենիստական նմուշները (տաճար Կենգավերում, մ.թ.ա. 2-րդ դար)։ Պարթեւական ժամանակաշրջանում կազմավորվել է դեպի ներքին բակը բացվող այվանով պալատի տիպը (Քուհե-խոջա սարի պալատը Համուն լճի մոտ)։ Սասանյան ժամանակաշրջանում ինտենսիվ զարգացել է քաղաքաշինությունը։ Քաղաքները կառուցապատվել են բոլորաձեւ Ֆանտաստիկ կենդանու հախճաղյուսն հարթաքանդակ Շոշից (Լուվր, Փարիզ) Աքեմենյան պտյակ, արծաթ (Բրիտանական թանգարան, Լոնդոն) (Դուր, այժմ՝ Փիրուզաբադ) կամ ուղղանկյուն պարագծով պարիսպների ներքո, հաճախ կանոնավոր հատակագծով (Նիշապուրը շախմատաձեւ է)։ Շինությունները քարից էին, թրծված կամ հում աղյուսից, պարաբոլաձեւ թաղերով, կիրառվել է նաեւ արոմպային փոխանցմամբ գմբեթ։ Հսկայական չափերի պալատներին բնորոշ էր մեծ թաղածածկ այվան՝ ընդունելության դահլիճը, լրացված գմբեթավոր կառույց, եւ բոլորաձեւ կտրվածքի, հզոր սյունկոնտրֆորսները (Ֆիրուզաբադում 3-րդ դար, Սարվեստանում, 5-րդ դար)։ Պաշտամունքային կառույցներն էին՝ «չոբտակ» զրադաշտական տաճարները (քառակուսի հատակագծով, քառակամար գմբեթավոր տաղավար) եւ քարե զոհասեղանները բաց երկնքի տակ։ Արաբական նվաճումները (7-րդ դար) եւ իսլամի տարածումը սկզբնավորել են նոր տիպի կառույցներ՝ մի նարեթներով մզկիթ, մեդրեսե, դամբարան, ծածկված շուկա, քարվանսարա («խան»), բաղնիք («համմամ») եւ այլն։ Ծավալվել է միջնադարյան ամրոց-քաղաքների շինարարությունը, քաղաքի երկու գլխավոր փողոցները կապելով չորս դարպասներ, փոխհատվում էին կենտրոնում՝ կազմելով հրապարակ (մեյդան), որտեղ գտնվում էին պալատը, շուկան, գլխավոր մզկիթը, երբեմն՝ միջնաբերդը («արկ»)։ Քաղաքի պարսպից դուրս արհեստավորական արվարձաններն էին։ Կամարներն ու թաղերը հետզհետե դարձել են սլաքային, առաջացել են ջլաղեղնավոր թաղերի ու տրոմպային փոխանցմամբ գմբեթների բազմաթիվ տարբերակներ։ 12-րդ դարում կազմավորվել է իրանական մզկիթի տիպը, սրահներով շրջապատված ուղղանկյուն բակ, առանցքադիր, դեմ հանդիման չորս այվանով, որոնցից մեկի հետեւում գմբեթավոր դահլիճն էր (Զավարի մզկիթը, Էրդասաանի մոտակայքում, 1135, Սպահանի գլխավոր մզկիթը)։ Մզկիթին կից մինարեթն էր, սկզբում՝ քառակուսի հատա կագծով, ութնիստ բնով, 11-րդ դարից՝ բոլորաձեւ, դեպի վեր նվազող տրամագծով, ձեւավոր շարվածքի գոտիներով, շթաքարե պսակով եւ փոքր գմբեթավոր աշտարակի ավարտով (Բաստամի մինարեթը, 1120)։ Դամբարանները աշտարակաձեւ էին (բոլորակ կամ աստղաձեւ հատակագծով, կոնաձեւ ծածկով) եւ գմբեթավոր խորանարդաձեւ։ 13-14-րդ դարերում, Հուլավյան իշխանության ժամանակաշրջանում, ճարտարապետությունը կրել է մի շարք փոփոխություններ, կոմպոզիցիոն (այվանների պատերին արվում են կամարակապ բացվածքներ, խորշեր, իսկ շքամուտքի այվանը ավարտվում է գմբեթաբդով, պաշտամունքային կառույցներում առանձին կանգնած մինարեթը փոխարինվում է շքամուտքի գլխին կառուցված երկու գեղակազմ աշտարակներով, ճակատների եւ ինտերիերի բոլոր աարրերը դառնում են նեղ, խիսավերձիգ են), կառուցվածքային (մշակվում են թաղակիր կամարների համակարգի տարբերակներ, բարձրասլաք բջջային գմբեթ են)։ Դեկորին բնորոշ է հագեցված բազմագունությունը, օրնամենտալ որմնանկարչությունը, փորագրված, ներկված արհեստական մարմարը, ջնարակած խեցին, շթաքարեկազմ (ստալակտիտային) քիվերը, թաղերը են։ Հիմնական շինանյութը հում եւ թրծված աղյուսն է։ Այս շրջանում կազմավորվել են պաշտամունքային մեծաչափ անսամբլներ բազմատիպ շենքերով՝ մզկիթ, մինարե, խանակա կամ մեդրեսե (Նեթենզի համալիրը, 1304-25), կառուցվել են քարավանատներ, կամուրջներ, բաղնիքներ, նաեւ Իրանի ողջ պատմության երեք խոշորագույն կառույցները՝ Ղազան խանի (1295-1305) եւ Օլջայթու-Խոդաբնդեի (1305-13, ճարտարապետ Ալի-Շահ) դամբարանները, Ալի-Շահի մզկիթը Թավրիզում։ Թեմուրյանների պետության կազմում Իրանի (14-15-րդ դարեր) պաշտամունքային կառույցները պսակվում են թմբուկավոր խեցե, երկնագույն երեսպատ գմբեթով, շքամուտքը կողահարվում է մինարեներով, ճակատներն ամբողջովին երեսպատվում են ջնարակած խեցեգորգով (Դոհարշադ մզկիթը Մաշհադում, 1405-18, ճարտարապետ Ղավամ ադ-Դին Շիրազի)։ 16-րդ դարից Սեֆյան Իրանի ճարտարապետությունը աչքի է ընկնում չափազանց մեծ մասշտաբով, պերճաշուքությամբ, ծավալների զանգվածեղությամբ, բազմազան նրբագեղ մանրամասներով, գունեղ, բարդ դեկորով։ Վերջնականապես կազմավորվել է քարվանսարայի տիպը։ Հատկապես ծավալվել է քաղաքաշինությունը. սկզբնավորվել է քաղաքային վիթխարի անսամբլի գաղափարը (Նոր Սպահանը՝ հսկայական Մեյդանե-Շահ հրապարակով եւ Չհարրաղ բուլվար մայրուղիով)։ 18-19-րդ դարերում Իրանի տնտեսության անկման հետ շինարարությունը կտրուկ կրճատվել է։ 20-րդ դարում կառուցվել են նոր տիպի շենքեր (Թեհրանի համալսարանը, 1930-ական թվականներ, ճարտարապետ՝ Ա. Դոդար), կիրառվում են երկաթբետոն, մետաղ, ապակի։ 1950-ական թվականներից կառուցվել են կառավարական, մեմորիալ շինություններ, հյուրանոցներ, հիվանդանոցներ, դպրոցներ։ Իրանի ճարտարապետները համադրում են ժամանակակից սկզբունքները ազգային ճարտարապետական ավանդներին. Իբն Սինայի (1952, Համադան), Նադիր շահի (1961, Մաշհադ) դամբարանները, ՕմարԻ» այյամի գերեզմանը։ Իրանում վերջին շրջանում մեծ թափ է ստացել քաղաքաշինությունը, մայրաքաղաք Թեհրանը հարստացել է բազմաթիվ կառույցներով, նրա բնակչության թիվը 2015 թվականին անցավ 13.6 միլիոնը։ Կերպարվեստ Իրանի տարածքում հայտնաբերված արվեստի հուշարձանները հնագույն ժամանակներից են (մ.թ.ա. 5-4-րդ հազարամյակների խեցեղեն, գլիպտիկա եւն)։ Մ.թ.ա. 3-2-րդ հազարամյակներում Իրանի հարավ-արեւմուտքում զարգացել է Ելամի արվեստը։ Մ.թ.ա. 12-7-րդ դարերում Իրանի կենտրոնական մասի արեւելքում հայտնաբերված նրբագեղ բրոնզյա իրերը հայտնի են «Լոռեսթանի բրոնզ» անվամբ։ Հետագայում առաջատար է դարձել Միդիայի մշակույթը։ Աքեմենյան շրջանի Իրանի արվեստին բնորոշ է շենքերը գարդարող բարձրաքանդակը (Պերսեպոլիս, Շոշ)։ Բարձր զարգացման է հասել մետաղի գեղարվեստական մշակումը (դրվագված եւ փորագրված արծաթյա անոթներ, ոսկերչական իրեր)։ Սասանյան թագավորության շրջանում հիմնական տեղ է տրվել քանդակագործությանը՝ բոլորաքանդակ, ժայռակոփ բարձրաքանդակներ, որոնք աչքի են ընկնում պլաստիկ արտահայտչականությամբ։ Համաշխարհային հռչակ են վայելել դեկորատիվ-կիրառական արվեստի գործերից բրդյա եւ մետաքսյա գործվածքները, մետաղյա իրերը (արծաթյա սկահակներ, թասեր՝ դրվագված, ձուլածո կամ Փորագրված)։ 7-13-րդ դարերում պահպանվել են որմնանկարների մնացորդներ, արհեստական մարմարի բարձրաքանդակներ, մանրանկարչության նմուշներ։ Սելջուկյան շրջանի (11-12-րդ դարեր) բրոնզյա իրերը ծանրանիստ են, ճոխ զարդարված։ 9-13-րդ դարերի խեցեղենը աչքի է ընկնում տեխնոլոգիական եւ գեղարվեստական հատկանիշների բազմազանությամբ։ Զարգացել է ապակե գործությունը։ Մոնղոլական արշավանքները (13-րդ դարի առաջին կես) դանդաղեցրել են մշակույթի առաջընթացը, սակայն 13-րդ դարի երկրորդ կեսից վերածնվել են արվեստի բոլոր տեսակները։ 14-15-րդ դարերում առաջին պլան է մղվել մանրանկարչությունը։ 14-րդ դարի առաջին կեսից գործել է Թավրիզի մանրանկարչության դպրոցը, 14-15-րդ դարերում՝ Շիրազի մանրանկարչության դպրոցը, որին բնորոշ էին կոմպոզիցիայի մոնումենտալություն, հստակ ու նրբագեղ գծանկար, գունային հնչեղ համադրություն, կերպարների ազատ շարժում («Էսքանդարի անթոլոգիա», 1410, Կյուլպենկյանի հավաքածու, Լիսաբոն)։ 15-րդ դարում կարեւոր նշանակություն է ստացել Հերաթի մանրանկարչության դպրոցը։ Ստեղծվել են մանրանկարներից կազմված ալբոմներ, զարգացել են դիմանկարչական մանրանկարչությունը, թեթեւ գունազարդված գծանկարչությունը։ 16-17-րդ դարերի անվանի նկարիչներից առանձնանում են Աղա Ռզան, Ռգա Աբասին, Մոհամադ Զտմանը։ Համաշխարհային շուկայում լայն համարում են ստանում գեղանկարչորեն հարուստ գործվածքները, գորգերը, խեցեգործական եւ մետաղյա իրերը, լաքը, ոսկերչական առարկաները։ 18-րդ դարի վերջից Իրանի արվեստում զգալի է դարձել եվրոպական ազդեցությունը, սկզբնավորվել է ջրաներկով եւ յուղաներկով գեղանկարչությունը (Սանի-օլ-Մոլք, Մահմուդ Մալեք աշ-Շոար), շարունակվել են մանրանկարչության ավանդույթները (Լոթֆ Ալի)։ 20-րդ դարի սկզբից զարգացել են եվրոպական տիպի քանդակագործությունը, գեղանկարչությունը եւ գրաֆիկան (հատկապես գրքի նկարազարդումը եւ ռեկլամային պլակատը)։ Ռեալիստական արվեստի ուղիով են ընթանում Քեմալ օլ-Մոլքը (1920 թվականին Թեհրանում հիմնել է գեղանկարչության եւ քանդակագործության դպրոց), Հասան Ալի Վազիրին (գեղանկարիչ եւ քանդակագործ), Մոհսեն Մողադդամը (գեղանկարիչ), Աբուլքասիմ Սադեղին (քանդակագործ) եւ ուրիշներ։ Աշխատավոր ժողովրդի կյանքին են նվիրված Աբդուլլա Ամերիի, Լեյլի Մատին Դավթարիի երփնագրերը, Հուշանգ Փեգեշք-Նիյայի փորագրությունները։ Մանրանկարիչները (Հոսեյն Բեհզադ եւ ուրիշներ) ձգտում են վերականգնել հին վարպետների ավանդույթները։ Մոդեռնիստական հոսանքների հետնորդներ են Բեհջադ Մադրը, Աշոտ Մինասյանը, Ահմադ Իսֆանդիարին եւ ուրիշներ։ 1959 թվականին Թեհրանում հիմնադրվել է Դեկորատիվ արվեստների բարձրագույն դպրոց։ Իրանում ստեղծվել է հայկական արվեստի մի ամբողջ դպրոց։ Այնտեղ է ստեղծագործել խոշոր մանրանկարիչ Հակոբ Ջուղայեցին։ Հայկական արվեստի տարբեր նմուշներ են պահպանվել Նոր Ջուղայում, Թավրիզում, Շիրազում եւ այլուր, որոնք կարեւոր են 17-18-րդ դարերի հայ արվեստի պատմության համար։ Նշանակալից են հատկապես Մինասի եւ Հովհաննես Մրքուզի ստեղծագործությունները։ 1870-ական թվականներին Թեհրանում պալատական նկարիչ էր Հակոբ Հովնաթանյանը։ Ժամանակակից իրանահայ նկարիչների արվեստում նկատելի են դեռես 17-րդ դարում սկզբնավորված փոխազդեցությունների ավանդույթները։ Երաժշտություն Իրանի բազմադարյա ավանդույթ ունեցող պրոֆեսիոնալ (դասական) եւ ժողովրդական երաժշտությունը մոնոդիկ է։ Հիմքում ունի 7 հիմնական եւ բազմաթիվ լրացուցիչ դաստգյահ-հնչյունաշարերի յուրատեսակ լադային համակարգ՝ բաղկացած 24 աստիճանից։ Երաժշտության գլխավոր ձեւերն են՝ թեսնիֆ (յուրատեսակ բալլադ), քասիդ (ձոն), ղազել (քնարական երգ), շատ տարածված է մակամը։ Նվագարաններից են՝ սազ, թառ, քամանչա (լարային), զուռնա (փողային), զարբ (հարվածային)։ Իրանի հնագույն երաժշտության վերաբերյալ տվյալներ համարյա չեն պահպանվել։ 7-րդ դարի սկզբին Խոսրով II Ափարվեզ կամ Ապրուեզ երաժշտասեր արքայի հովանավորությամբ Տիզբոնում նախաձեռնել են երգ-երաժշտության կանոնավորմանը, հրավիրվել են երաժիշտներ (այդ թվում նաեւ Հայաստանից)։ Արաբական նվաճումներից հետո նկատելի են փոխազդեցությունները։ 9-րդ դարից սկսած ծաղկել է պալատական արվեստը։ 13-րդ դարում գործել է տեսաբան, կոմպոզիտոր եւ կատարող Ուրմավին։ 15-րդ դարում պահպանվել են տեղեկություններ նոտագրության մասին։ 1850-ական թվականներից Իրանի երաժշտությունը ազդվել է եվրոպականից. Թեհրանում, կայսերական քոլեջին կից բացվել է երաժշտական դպրոց։ 1920-ական թվականներին կոմպոզիտոր, վիրտուոզ թառահար, Թեհրանի համալսարանի պրոֆեսոր Ալի Նաղի Վազիրին սկզբնավորել է ազգային երաժշտության ուսուցումը, հրատարակել երաժշտական տեսության դասագիրք, բացել երաժշտական դպրոց, որտեղ սովորել են Իրանի առաջին պրոֆեսիոնալ երաժիշտները։ 1930-ական թվականների սկզբին Թեհրանում բացվել են բարձրագույն երաժշտական դպրոց (1940-ական թթ. վերջերից՝ կոնսերվատորիա), մասնավոր երաժշտական դպրոցներ։ Ճանաչված կոմպոզիտորներից եւ երաժշտագետներից են՝ Աբդուլհասան Սեբան, Ռ. Ֆարղանեն, Հ. Սանջարին, կատարողներից ու օպերայի եւ բալետի արտիստներից՝ Ֆ. Սեբան, Ջ. Աշոտ-Հարությունյանցը, Ս. Թաջբախշը, Ա. Մելքոնյանը, Փարսին։ Իրանում գործում են օպերայի եւ բալետի թատրոն (1967, Թեհրան), հեռուստատեսության բալետի խումբը, ֆիլհարմոնիա (1953), 2 սիմֆոնիկ նվագախումբ, կոնսերվատորիաներ, բալետի եւ երաժշտական դպրոցներ։ Դարեր շարունակ Իրանում հռչակ են վայելել հայազգի ժողովրդական երգիչները, աշուղները։ Նորագույն շրջանի իրանահայ երաժշտական մշակույթի նշանավոր ներկայացուցիչներից են Ն. Գալանդերյանը, Լ. Գրիգորյանը, Հ. Գրիգորյանը, Ռ. Գրիգորյանը, Լ. Բազիլը, Ա. Ջամբագյանը, Մ. Մելիք-Ասլանյանը, Լ. Ճգնավորյանը, Հ. Վարդանյանը եւ ուրիշներ։ Հայ երաժիշտ արվեստագետների ջանքերով Իրանի տարբեր քաղաքներում ստեղծվել են երգչախմբեր։ 1928 թվականին Թեհրանում հիմնվել է «Կոմիտաս» երկսեռ երգչախումբը (հիմնադիր՝ Հ. Գրիգորյան), 1945 թվականին՝ «Գուսան» երգչախումբը (հիմնադիր՝ Ն. Գալանդերյան), 1946 թվականին՝ «Գուսան» երգչախումբը եւ նվագախումբը (հիմնադիր՝ Լ. Գրիգորյան), 1960 թվականին՝ «Հայ երգ» (հիմնադիրներ՝ Լ. Բազիլ եւ Ա. Հովհաննիսյան), 1963 թվականին՝ «Անուշ» (հիմնադիր՝ Հ. Գասպարյան), 1951 թվականին Աբադանում՝ «Գուսան» (հիմնադիր՝ Ժ. Մինասյան) երգչախմբերը։ Շատ հայ ջութակահարներ, դաշնակահարներ, երգիչներ, դիրիժորներ դասավանդում են Թեհրանի կոնսերվատորիայում, հանդես գալիս տարբեր նվագախմբերում եւ օպերային թատրոնում։ Հայտնի են դաշնակահարուհի Տ. Աշոտ-Հարությունյանցը, երգչուհիներ Թ. Փիլոսյանը, Ա. Թերզյանը, երգիչ Ա. Աղաբեկյանը, ջութակահարներ Վ. Իաջայանը, Հ. Մանուկյանը եւ ուրիշներ։ Գործում են «Արարատ» եւ «Հայ երգ» երաժշտական ընկերությունները։ Թատրոն Թատերարվեստի տարրեր են պարունակել Իրանի հին ծիսակատարությունները։ Հիշատակություններ կան բազիգերների հին թատրոնի մասին, որ մոտ է եղել գուսանների արվեստին։ Կենցաղավարել են մնջախաղը, ստվերների եւ տիկնիկային թատրոնները։ 10-րդ դարից զարգացել են միստերիաները, որոնց գրառումներից 17-18-րդ դարերից սկզբնավորվել է պարսկական ողբերգության թազիյե տեսակը։ Մինչե 1930-ականներին ներկայացումներ են տվել թափառաշրջիկ դերասանները՝ մասխարաբազները։ 1890 թվականին, Թեհրանում, պոլիտեխնիկական դպրոցին կից ստեղծվել է պալատական թատրոն, 1911-12 թվականներին կազմակերպվել են Ազգային, 1917 թվականին՝ Իրանական կոմեդիայի թատրոնները, 1932 թվականին՝ թատրոն-ստուդիա (ղեկավար բեմա նկարիչ Ս. Քերմանշահի). 1945-49 թվականներին, Թեհրանում գործել է «Ֆիրդուսի» թատրոնը, 1963 թվականին ստեղծվել դրամատիկական ստուդիա։ Մշտական թատերախմբերից են՝ «Թատրոնն այսօր» (ղեկավար Մ. Ջաֆֆարի), «Ազգային» (ղեկավար Մ. Զավանմարդ) եւ Արվեստի ու մշակույթի մինիստրության խումբը։ Իրանի ճանաչված դերասաններից են՝ Մոստաֆա եւ Մախին Օսկույիները, Մոհամադ Ալի Քեշավարզը, Ռոհմեդին Իասրովին։ 1968-69 թվականներին «Թալար մուզե» թատրոնում բեմադրվել են Ա. Օստրովսկու, Մ. Գորկու, Ա. Արբուզովի, Բ. Բրեխտի եւ արեւմտաեվրոպական այլ դրամատուրգների պիեսները։ Թեհրանում գործում են նաեւ «Շահրիվարի 25-ի», «Քասրա», «Նասր», «Ջամեյե Բարբոդ», Մաշհադում՝ Ազգային թատրոն, Սպահանում՝ «Սեպահան», Համադանում՝ «Բուալի» եւ այլ թատրոններ։ Հայ թատերական կյանքն Իրանում սկզբնավորվել է 1879 թվականին՝ Թեհրանում (Մ. Փափազյանի նախաձեռնությամբ)։ 1880 թվականից ներկայացումներ են տրվել Թավրիզում, 1888 թվականից՝ Նոր Ջուղայում։ 1888 թվականին եւ 1890 թվականին Թավրիզում եւ Թեհրանում պիեսներ են բեմադրել Ս. եւ Ա. Սաֆրազյանները (այդ թվում «Պեպո»-ն՝ Աստ. Փանվելյանի ադրբեջաներեն թարգմանությամբ)։ 20-րդ դարի սկզբին Իրանի հայաշատ քաղաքներում ներկայացումներ են տվել Թիֆլիսից, Բաքվից ժամանած հայկական թատերախմբերը (այդ թվում Աբելյան-Արմենյան թատերախումբը)։ 1919-21 թվականներին Իրանում են աշխատել Սիրանուշը, Արմենյան ամուսինները, Ա. Հովհաննիսյանը։ Իրանի եւ իրանահայ թատրոնին մեծ ծառայություններ է մատուցել Վ. Փափազյանը (1934)։ Իրանում հայկական թատրոնի զարգացմանը մեծապես նպաստել են Մ. Թաշճյանը, Մ. Մարությանը, Ս. Արզումանյանը, Ռ. եւ Լ. Աթայանները, Մ. Մանուկյանը, Եֆբարը եւ ուրիշներ։ 1940-50-ական թվականներին Թավրիզում գործել են «Շիրվանզադե», «Հ. Աբելյան», «Սասունցի Դավիթ», ինչպես եւ Դրամատիկական, Դրամա-օպերետային թատերախմբեր։ Թատերական կապերն ամրապնդելու գործում նշանակալից դեր են կատարել երգիչ, բանաստեղծ եւ դերասան Ա. Հովհաննիսյանը, Մ. եւ Ն. Մարվարյանները, Է. Բալասանյանը։ Կինո 1930 թվականին նկարահանվել է առաջին «Աբի Ռաբի» (ռեժիսոր՝ Էխանիյան) խաղարկային ֆիլմ-ֆարսը։ 1946 թվականին Թեհրանում կազմակերպվել է «Միթրաֆիլմ» առաջին կինո ստուդիան։ 1950-ականների ամենահաջողված՝ «Նավահանգստի գողը» (1954, ռեժիսոր Ա. Շիրազի) ֆիլմը ստեղծվել է իտալական նեոռեալիզմի ազդեցությամբ։ 1960-1970-ական թվականներին թողարկվում են դիցաբանական եւ պատմական թեմաներով ֆիլմեր, կոմեդիաներ, մելոդրամներ՝ «Մազանդարանի վագրը» (ռեժիսոր՝ Ս. Խաչիկյան), «Սպասումի ափը» (ռեժիսոր Ս. Յասեմի) են։ 1955 թվականից Թեհրանում անց են կացվում միջազգային, 1964 թվականից՝ ազգային կինոփառատոներ։ 1964 թվականին հիմնադրվել է Կինեմատոգրաֆիայի բարձրագույն խորհուրդը։ Իրանի կինեմատոգրաֆիայի զարգացմանը նպաստել են ռեժիսորներ Մ. Մոհսենին, Մ. Ցասեմին, Շ. Ռաֆիան, Մ. Խաչիկյանը եւ ուրիշներ։ Կինոդերասաններից են՝ Վոսուղին, Ֆարդին, Արմանը, ժալեն, Շիվան, Շոխլան, Դիլքեշը, Մադրը եւ ուրիշներ։ Կինոստուդիաներից են (1971)՝ «Պարս-ֆիլմ»-ը, «Ասիա-ֆիլմ»-ը, «Ասրե-Թալայի»-ն, «Միսագիե»-ն, «Քարավան»-ը։ Թողարկվում է 100-ից ավելի կինոնկար։ Հետաքրքիր փաստեր Իրանի դրոշը աշխարհում ամենաշատ բառեր պարունակող դրոշն է։ Դրոշի վրա 22 անգամ գրված է «Ալլահ Ակբար»։ Տես նաեւ Իրանի վարչական բաժանում Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Իրանում Հայաստանի դեսպանություն Իրանի դեսպանությունը Հայաստանում Ալիք օրաթերթ Թեհրանի հայոց թեմ Encyclopaedia Iranica Իրան Ասիայի երկրներ ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Իսլամական հանրապետություններ ՕՊԵԿ անդամ երկրներ 1979 հիմնադրված պետություններ եւ տարածքներ Հայկական լեռնաշխարհի ժամանակակից պետություններ


«Վերելք» ներկայացման ողջ հասույթը կփոխանցվի Հայաստան» համահայկական հիմնադրամին. ԿԳՄՍՆ «Վերելք» ներկայացման ողջ հասույթը կփոխանցվի Հայաստան» համահայկական հիմնադրամին. ԿԳՄՍՆ 20:00 - 24/Հոկտեմբերի/2020 Հաստատվել է դպրոցի տնօրենի հավաստագրման քննության նոր հարցաշարը. ԿԳՄՍՆ Ուսուցչի 189 թափուր տեղ ունենք. ԿԳՄՍ փոխնախարար Աշխատաշուկայի խնդիրները կլուծվեն կարճաժամկետ ուսուցման ծրագրերի եւ վերապատրաստումների միջոցով. ՄԿՈՒԶԱԽ ԿԳՄՍ նախարարը բարձր է գնահատել Լազարյանների անվան արեւելյան լեզուների դպրոցի դերը հայապահպանման գործում Վերելք» ներկայացման ողջ հասութը կփոխանցվի Հայաստան» համահայկական հիմնադրամին ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարության աջակցությամբ Գյումրու Վ. Աճեմյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոնը հոկտեմբերի 24-ին՝ ժամը 18։00-ին կներկայացնի Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված՝ Վ. Պետրոսյանի «Վերելք» ներկայացումը: -Գլխավոր դերում՝ Վարդան Պետրոսյան, բեմադրող ռեժիսոր՝ Անի Համել։ Այն ուժի, ամրության ու լինելիության մի հզոր կոչ է, որը միասնական է պահում թիկունքը։ «Վերելքով» կարող է մաքրվել մարդկային հոգին եւ միտքը։ -Ներկայացումը հանդիսատեսի դատին է հանձնվել հոկտեմբերի 23-ին, Գյումրու դրամատիկական թատրոնում: Հոկտեմբերի 26-ին եւ 27-ին, ժամը 19։00-ին այն կներկայացվի նաեւ Երեւանի Հ. Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի պետական թատրոնում։ Ներկայացումների ողջ հասույթը կփոխանցվի «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամին։ Այսօր 23:07 Կրակոցներ՝ Գյուլբենկյան փողոցում. կա բերման ենթարկված Այսօր 22:55 Հանրապետության որ մարզն ինչ ակտիվությամբ է մասնակցել արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններին Այսօր 22:50 Առաջին արդյունքները փոքր համայնքներից (թարմացվող) Այսօր 22:45 Քվեաթերթիկներ լուսանկարելու վերաբերյալ ՄԻՊ հայտարարությունը ենթարկվել է շահարկումների Այսօր 22:41 Ընտրական իրավունքի իրականացմանը խոչընդոտելու վերաբերյալ նախապատրաստվել է 66 նյութ Այսօր 22:32 էլեկտրոնային եղանակով քվեարկության արդյունքները Այսօր 22:20 20:00-ի դրությամբ քվեարկել են քրեակատարողական հիմնարկներում հաշվառված 812 անձ Այսօր 22:08 9/21 տեղամասում քվեատուփի բոլոր 3 կապարակնիքները փակված չէին. Իոաննիսյան Այսօր 22:00 20։30-ի դրությամբ ոստիկանության «Թեժ գիծ» ստացվել է 87 ահազանգ Այսօր 21:47 ԿԸՀ-ն հրապարակել է արտահերթ ընտրություններին մասնակցող քաղաքական ուժերի ծախսերի մասին տվյալները Այսօր 21:31 Ոստիկանները Դանիել Իոաննիսյանին դուրս հանեցին ընտրատարածքից (տեսանյութ) Այսօր 21:22 Սկանդալային տեսանյութ. Քաղաքացին տեսանկարահանել է Վարդենիսի քաղաքապետին «Հայաստան» եւ «Պատիվ ունեմ» դաշինքների քվեաթերթիկը տալու դիմաց 30.000 դրամով ծրար ստանալու փաստը. Մեդիապորտ Այսօր 21:14 Տիգրան Մուկուչյանը հրապարակեց ընտրություններին մասնակցած քաղաքացիների թիվը՝ ըստ մարզերի Այսօր 21:10 Եթե իշխանական շուխուռ-ղալմաղալների մասով դեռ պետք է գնահատենք՝ դա սպոնտան հիմարություն էր, թե կար միտում, ապա անվավեր քվեաթերթիկների քանակը կարող է ազդել ընտրությունների արդյունքի վրա. Սոս Հակոբյան Այսօր 20:52 Ազատաշենի 11/11 ընտրատեղամասում կրակոցներն արձակել է ընտրություններին մասնակցող կուսակցություններից մեկի պատգամավորի թեկնածուի որդին. Մանրամասներ Այսօր 20:46 Ով քանի տոկոս ձայն կունենա. էքզիթ փոլի արդյունքները Այսօր 20:35 Սկսվել է քվեաթերթիկների հաշվարկը. ուղիղ Այսօր 20:31 Նիկոլ Փաշինյանը պատերազմի օրերին «շիշ բռնողի» եղբոր անունով պետբյուջեից 5 միլիոն դոլար է կանխիկացրել. ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ. Mediaport Այսօր 20:20 Հարուցվել են քրեական գործեր քվեարկության գաղտնիությունը խախտելու եւ քննությանը խոչընդոտելու դեպքերի առթիվ Այսօր 20:10 Հիմնավոր ու խնդրահարույց ահազանգեր դեռ չկան, այսինքն, դրանց հիմնավորվածությունը պետք է դեռ ապացուցվի. Դավիթ Խաժակյան Այսօր 20:01 ԱԺ արտահերթ ընտրությունների քվեարկությունն ավարտվեց. սկսվում է քվեաթերթիկների հաշվարկը Այսօր 19:54 Ժամը 19:00-ի դրությամբ ՄԻՊ-ի աշխատակազմը ստացել է 145 ահազանգ ու դիմում Այսօր 19:45 Ադրբեջանցի լրագրողը շատ է ցանկանում, որ այս ընտրություններում հաղթի իր գործընկերը. Ղազինյան Այսօր 19:34 Էսօր առաջին անգամ պիտի ընտրության մասնակցեիր, բայց... Զոհված զինվորի մոր հուզիչ գրառումը Այսօր 19:25 Ամենաակտիվը քվեարկում են Սյունիքի մարզում, քանի որ վտանգն իրենց աչքով են տեսնում. Րաֆֆի Ասլանյան Այսօր 19:19 Թալինի ոստիկանները բացահայտել են ընտրակաշառք ստանալու դեպք Այսօր 19:09 ՄԻՊ-ը խիստ մտահոգիչ է համարում Արման Բաբաջանյանի մեքենայի վրա կրակոցը Այսօր 19:00 Սյունիքից «Հայաստան» դաշինքի ներկայացուցչին բերման են ենթարկում Երեւան Այսօր 18:50 Հուսով եմ, որ իմ ուզած մարդը կընտրվի. հանուն ինչի են քվեարկել քաղաքացիները Այսօր 18:44 «Պատիվ ունեմ» դաշինքի համակիրներն ազատ արձակվեցին. փաստաբան Այսօր 18:33 64 հաղորդում, 1 քրեական գործ. ՀՀ դատախազությունը ամփոփել է ժամը 13.00-ի դրությամբ ունեցած տվյալները Այսօր 18:25 ԱՊՀ եւ միջազգային դիտորդներից ահազանգեր չեն ստացվել. ՀՀ ոստիկանություն Այսօր 18:23 Ոստիկանները քիչ առաջ բերման են ենթարկել պրոդյուսեր Արմեն Գրիգորյանին Այսօր 18:15 Արման Բաբաջանյանի ավտոմեքենայի վրա կրակելու դեպքի առթիվ նշանակվել է դատաձգաբանական փորձաքննություն Այսօր 18:13 Հայաստանում ժամը 17:00-ի դրությամբ քվեարկությանը մասնակցել է ընտրողների 38,17 տոկոսը Այսօր 18:06 ՀՀ ՄԻՊ-ն անօրինական բերման ենթարկելու դեպքերի առնչությամբ տվյալներ կուղարկի դատախազություն Այսօր 17:57 Ուղիղ. Ինչ խախտումներ են արձանագրվել, ինչպես են ընթանում ընտրությունները Այսօր 17:52 Դատավոր Մանվել Շահվերդյանի հաղորդումը Բարձրագույն դատական խորհրդին Այսօր 17:40 Հանուն ինչի է քվեարկել Վլադիմիր Վարդանյանը (տեսանյութ) Այսօր 17:34 Ինչպիսի ելք կունենան ընտրությունները Այսօր 17:28 Դաշինքներից մեկի օգտին փող բաժանելու դեպքի առթիվ հարուցված քրեական գործով բերման է ենթարկվել 2 անձ Այսօր 17:17 ՀՀ ոստիկանությունը ժամը 16.00-ի դրությամբ ստացել է 57 հաղորդում Այսօր 17:08 Ուղիղ. Ընտրական քարոզչության եւ հակաքարոզչության մասին Այսօր 17:03 Ռոբերտ Քոչարյանի օգտին պատրաստ է քվեարկել 32, Փաշինյանի օգտին՝ 24 տոկոսը. ՌԻԱ Նովոստի-ի հարցման արդյունքները Այսօր 17:00 «Պատիվ ունեմ» դաշինքի հայտարարությունը ընտրությունների ընթացքի վերաբերյալ Այսօր 16:53 Գրել-ջնջելը հարիր չէ որեւէ անձի. Վարդեւանյանը՝ Փաշինյանի ստատուսի մասին Այսօր 16:49 «Ձեռներով մի խոսա», «քեզ հանգիստ պահի». Ավինյանի ու քաղաքացիների միջեւ միջադեպ է եղել. Mediaport Այսօր 16:45 10/25 ընտրատեղամասի մոտ Նիկոլ Փաշինյանին աջակցողները ոտքերով ու բռունցներով հարձակվել են «Հայաստան» դաշինքի վստահված անձ Մարիամ Այդինյանի վրա Այսօր 16:41 ՀՔԾ-ն անօրինական կերպով ձերբակալել է «Պատիվ ունեմ» դաշինքի համակիր Գեւորգ Աթաբեկյանին՝ ընտրակաշառք առաջարկելու կասկածանքով. դատարանը՝ ազատ է արձակել. պաշտպաններ Այսօր 16:35 Խորհուրդ կտայի հանգիստ լինել. Սամվել Բաբայանը քվեարկեց (տեսանյութ)


Փաստաթղթեր ՀՀ նախագահի հրամանագրերը Ռ. Գ. ՄԱՐԳԱՐՅԱՆԻՆ ԵՐԱԽՏԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ՄԵԴԱԼՈՎ ՊԱՐԳԵՎԱՏՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ Ղեկավարվելով 2005 թվականի փոփոխություններով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի 16-րդ կետով եւ հիմք ընդունելով «Հայաստանի Հանրապետության պետական պարգեւների եւ պատվավոր կոչումների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքը՝ ո ր ո շ ու մ ե մ. Արդյունավետ եւ բարեխիղճ աշխատանքի համար Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզի Պառավաքար համայնքի ղեկավար Ռոլանդ Գերասիմի ՄԱՐԳԱՐՅԱՆԻՆ պարգեւատրել Երախտագիտության մեդալով: ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀ Ս.ՍԱՐԳՍՅԱՆ 2016թ. Նոյեմբերի 8 Երեւան ՆՀ-1133 -Ա


source: wikipedia

text: Օդեսա (), Ուկրաինայի քաղաքներից մեկն է։ Գտնվում է Սեւ ծովի ափին, հանդիսանում է Ուկրաինայի ամենամեծ նավահանգիստը, իսկ բնակչության թվով մեծությամբ երրորդ քաղաքը մայրաքաղաք Կիեւից ու Խարկովից հետո։ Այն նաեւ Օդեսա շրջանի վարչական կենտրոնն է եւ բազմաէթնիկ մշակութային կենտրոն։ Օդեսան հաճախ կոչում են «Սեւ ծովի մարգագետին», «Հարավի մայրաքաղաք» (Ռուսական Կայսրության եւ Սովետական միության ղեկավարման ներքո)։ Մինչեւ Օդեսայի հիմնադրումը՝ դրա վայրում հին հունական բնակավայր էր տեղակայված։ Վերջերս Թաթարական բնակավայր էր հայտնաբերվել դրա տեղանքում Հաջի Գիրեյի կողմից (Ղրիմի խան), ում անունով էլ տեղանքը կոչվել է Հաջիբեյ։ Լիտվացի Գրանդ Դուչիի ղեկավարման շրջանում, Հաջիբեյը եւ ամբողջ տեղանքը գրավվեց Օսմանների կողմից 1592 թվականին եւ մնաց նրանց կազմում մինչ 1792 թվականին Ռուս-թուրքական պատերազմում կայսրության հաղթանակը։ 1794 թվականին Ռուսաստանի կայսրուհի՝ Եկատերինա Մեծի հրամանագրով հիմնադրվեց Օդեսա քաղաքը։ 1819-1858 թվականներին Օդեսան ազատ նավահանգիստ էր։ Սովետական միության շրջանում այն ամենակարեւոր առեւտրական նավահանգիստն էր եւ Սովետական Միության ռազմական բազան։ 2000 թվականի հունվարի 1-ին Քարանթին Փիերի կողմից Օդեսայի առեւտրային ծովային նավահանգիստը հռչակվեց որպես ազատ նավահանգիստ եւ ազատ տնտեսական տիրույթ 25 տարի շարունակ։ 19-րդ դարի ընթացքում Օդեսան Ցարական Ռուսաստանի չորրորդ ամենամեծ քաղաքն էր՝ Մոսկվայից, Սանկտ Պետերբուրգից եւ Վարշավայից հետո։ Նրա պատմական ճարտարապետությունն ունի ավելի շատ միջերկրական ոճ, քան ռուսական՝ ոգեշնչվելով ֆրանսիական եւ իտալական ոճերից։ Որոշ շենքեր կառուցվել են տարբեր ոճերով ներառելով որոշակի տարրեր մոդեռնիզմից, Վերածննդից եւ կլասիցիզմից։ Օդեսան տաք ջրով լի նավահանգիստ է։ Օդեսա քաղաքը հյուրընկալվում է եւ՛ Օդեսա նավահանգստի եւ Յուժնիյ նավահանգստի կողմից, (կարեւոր նավթային գործարան տեղակայված քաղաքի մերձակայքում)։ Մյուս նշանակալից նավահանգիստը՝ Չերնոմորսկը տեղակայված է նույն շրջանում։ Միասին նրանք ներկայացնում են խոշոր տրանսպորտային հանգույց՝ միմյանց հետ միանալով երկաթուղիներով։ Օդեսայի նավթային եւ քիմիական գործարանները կապ են հաստատում ռուսական եւ եվրոպական ցանցերի հետ ստրատեգիկ նավթամուղիներով։ Անուն Քաղաքը անվանվեց Օդեսա՝ Եկատերինա Մեծի հունական ծրագրով։ Այն այդպես էր կոչվել հին հունական Օդեսոս քաղաքի պատվին, որը սխալմամբ կարծում էին, որ այդտեղ էր տեղակայված։ Չնայած Օդեսան տեղակայված է հին հունական քաղաքներ՝ Տիրասի եւ Օլբիայի միջեւ, Օդեսսոսն այսօր Բուլղարիայի քաղաքներից է, որը համարվում է Վերնայի նախնին։ Եկատերինայի քարտուղար՝ Ադրիան Գրիբովսկին իր արձանագրություններում պնդում էր, որ քաղաքի անունն իր առաջարկն էր։ Ոմանք կասկածում էին այդ պնդմանը, մյուսները հիշատակում էին Գրիբովսկուն որպես ազնիվ եւ համեստ անձնավորություն։ Վաղ պատմություն Օդեսան համարվում էր Հունաստանի մի մասը ոչ ավելի ուշ քան մ.թ.ա. 6-րդ դարի կեսերին։ Որոշ գիտնականներ կարծում են, որ այն առեւտրական բնակավայր էր հունական քաղաք Հիսրայում։ Հնագիտական փաստերը վկայում են, որ ամեն դեպքում Օդեսայի տարածքը եւ Արեւելյան Միջերկրականը ինչ-որ կերպ կապված էին միմյանց հետ։ Միջին դարերում Օդեսսայի հաջողակ իշխաներն այնտեղ բնակեցրին բազմաթիվ քոչվոր ցեղերի։ Եդեսիայի ղրիմյան թաթարները 14-րդ դարում այնտեղ առեւտրով էին զբաղվում։ Ղրիմի՝ Հաջի Գիրեյ խանի թագավորության ժամանակ, Խանատեն վտանգված էր Ոսկե Հորդայի եւ թուրք օսմանների կողմից, ովքեր փնտրում էին դաշնակիցների, խանը համաձայնեց տարածքը հանձնել Լիտվային։ Ներկայիս Օդեսա քաղաքի տարածքն այն ժամանակ ամրոց էր, որի անունն էր Խաջիբեյ՝ ի պատիվ Հաջի Գիրեյի։ Այն Դիքրա շրջանի մի մասն էր կազմում։ Այնուամենայնիվ, տարածքի մեծ մասը բնակեցված չէր այս շրջանում։ Խաջիբեյը 1529 թվականից հետո Օսմանյան կայսրության ղեկավարման տակ էր, որը կոչվում էր Յեդիսան եւ կառավարված էր Օսման Սիլիստրա նահանգում։ 18-րդ դարի կեսերին Օսմանները վերակառուցեցին Խաջիբեյ ամրոցը (նաեւ կոչվում էր Հոկաբեյ), որը կոչվում էր Յենի Դունյա (բառացիորեն «Նոր Աշխարհ»)։ Ռուսական կայսրության շրջանում Փոքրիկ ձկնորսական գյուղ Օդեսան որոշակի փոփոխությունների ենթարկվեց, երբ Կիեւի հարուստ ձեռնարկատեր՝ Անտոնի Պրոտասի Պոտոցկին առեւտրական ուղիներ բացեց լեհական Սեւ ծովի առեւտրական կազմակերպության միջոցով եւ կառույց ստեղծեց 1780-ական թվականներին։ 1787-1792 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ընթացքում՝ 1789 թվականի սեպտեմբերի 25-ին ռուսական ուժերի զորախումբը, ներառելով Զապորոժյան կազակության Ալեքսանդեր Սուվորովի հրամանատարության տակ, իսկ Իվան Գուդովիչը գրավեց Խաջիբեյը եւ Յենի Դունյան եւ միացրեց Ռուսական կայսրությանը։ Զորքերի մի մասը Ռուսաստանում ծառայող գեներալ (ծագումով իսպանացի)՝ Ժոզե Դի Ռիբասի (Ռուսաստանում հայտնի Օսիպ Միխայելովիչ Դերիբաս անունով) հրամանատարության տակ էր եւ Օդեսայի ներկայիս ամենահայտնի փողոցը՝ Դերիբասիվսկա փողոցն իր անունով է կոչվել։ Ռուսաստանը 1792 թվականի Յասիյի պայմանագրով ստացավ տարածքը եւ այն դարձավ Նովոռոսիայի («Նոր Ռուսաստան») մի մասը։ Օդեսա քաղաքը հիմնադրված ռուսական կայսրուհի՝ Եկատերինա Մեծի կողմից կենտրոնանում է թուրքական ամրոց՝ Խաջիբեյի վրա, որը գրավված էր ռուսական բանակի կողմից 1789 թվականին։ Դե Ռիբասը եւ Ֆրանց դե Վոլանը առաջարկեցին, որ Խաջիբեյի ամրոցը դառնա շրջանի հիմնական նավատորմը։ Այն ուներ ազատ սառցե նավահանգիստ եւ անհրաժեշտ էր ծովապատնեշներ կառուցել, նավամատույցը ապահով պահել, հնարավորություն տալ մատակարարելու մեծ նավամատույցները։ Նովոռոսիայի ընդհանուր կառավարիչ՝ Պլատոն Զուբովը հավանեց այս առաջարկը եւ 1794 թվականին Եկատերինան՝ հավանելով նոր նավատորմային քաղաք հիմնադրելու գաղափարը, առաջին դրամական աջակցությունը ցույց տվեց քաղաքի կառուցման համար։ Նոր բնակավայրին կից արդեն գոյություն ուներ մոլդովական գաղութ, որը 18-րդ դարի վերջին անկախություն ստացավ՝ Մոլդովանկա անվամբ։ Որոշ պատմագետներ կարծում են, որ բնակավայրը պատկանել է Օդեսսային մոտ 30 տարի եւ վստահ են, որ բնակավայրը հիմնադրված էր մոլդովացիների կողմից, ովքեր եկել էին կառուցելու Յենի Դունիայի ամրոցը Օսմաների համար եւ վերջապես բնակեցվեցին այդ տարածքում 1760-ական թվականների վերջերին՝ Խաջիբեյ բնակավայրին կից, որը հետագայում դարձել է Պրիմորսկի այգին։ Մյուս տարբերակը պնդում է, որ բնակավայրը հայտնվել է Օդեսսայի հիմնադրումից հետո որպես մոլդովացիների, հույների, ալբանացիների բնակավայր, որոնք հայտնվել են Օսմանյան լծի տակ։ Իրենց բնակավայրում, որը նաեւ հայտնի է Նովայա Սլոբոդկա անվամբ, մոլդովացիներն ունեցել են համեմատաբար փոքր տարածքներ, որոնց վրա նրանք կառուցել են գյուղանման տներ եւ մշակել են խաղողի այգիներ ու պարտեզներ։ Միխաելովսկիյ հրապարակը, որտեղ գտնվում էր Օրթոդոքս եկեղեցու նախկին տարածքում կառուցված՝ Դորմիցիոն եկեղեցին, կառուցվել է 1821 թվականին եւ գերեզմանոցը, դարձավ այս բնակավայրի կենտրոնը։ Մոտակայքում տեղակայված էին ռազմական զորանոցները եւ հարուստ բնակիչների տները, որոնք կոչվում էին դաչա։ 19-րդ դարի կեսերին Օդեսան դարձավ հաճախակի այցելվող քաղաք, որը հայտնի էր իր բնակչության թվով եւ որը իր հերթին նպաստեց հյուրանոցների եւ այլ շենքերի կառուցմանը։ 1795-1814 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում Օդեսսայի բնակչությունը մեծացավ 15 անգամ եւ հասավ մոտ 20000-ի։ Քաղաքի առաջին հատակագիծը նախագծված էր ինժեներ՝ Դեվոլլանի կողմից 18-րդ դարի վերջին։ Տարբեր ազգերից եկած գաղթականներ հաստատվեցին հիմնականում նախկին գաղութի տարածքում՝ հիմնական տարածքից դուրս, որի հետեւանքով 19-րդ դարի առաջին կեսին Մոլդովանկան դարձավ գերիշխող բնակավայր։ Ճարտարապետները քաղաքի հատակագծողին որոշելուց հետո, Մոլդովանկան նույնպես պետք է մտներ հիմնական տարածքի մեջ, բայց Մոլդովանկայի փողոցների, նրբանցքների եւ հրապարակների նախագիծը մնալու էր անփոփոխ։ Նոր քաղաքը շուտով մեծ հաջողություն ունեցավ, չնայած նրան ի սկզբանե տրվել էր փոքր ֆոնդ եւ քիչ արտոնություններ։ Նրա սկզբնական հաջողությունները կարելի է կապել Դե Ռիչելիոյի անվան հետ, ով եղել է կառավարչի պաշտոնում 1803-1814 թվականներն ընկած ժամանակահատվածը։ Դիմադրելով Ֆրանսիական հեղափոխությանը՝ նա ծառայել է Եկատերինայի բանակում թուրքերի դեմ։ Նա պարգեւատրվել է քաղաքը նախագծելու եւ դրա գեղեցկությունն ու կառուցվածքը ապահովելու համար եւ համարվում է Օդեսայի հիմնադիր հայրերից մեկը մեկ այլ ֆրանսիացի՝ Քաունթ Անդրոլթ դե Լանգերոնի հետ միասին։ Ռիչելիոյի հիշատակին 1828 թվականին կանգնեցվել է նրա բրոնզյա հուշարձանը՝ նախագծված Իվան Մարտոսի կողմից։ Նրա ավանդը մեծ էր քաղաքի նկատմամբ, որոնք հիշատակված են Մարկ Տվենի՝ «Անմեղները Արտասահմանում» ճանապարհորդության մասին պատմող ֆիլմում։ 1900-ական թվականների սկզբին Օդեսան դարձավ մեծ, բարգավաճող քաղաք համապատասխան եվրոպական չափանիշներին։ 1819 թվականին քաղաքը դարձավ ազատ նավահանգիստ։ Այդ կարգավիճակը պահպանվեց մինչեւ 1859 թվականը։ Այնտեղ բնակություն հաստատեցին տարբեր ազգեր՝ ալբանացիներ, հայեր, ադրբեջանցիներ, բուլղարներ, Ղրիմի թաթարներ, ֆրանսիացիներ, գերմանացիներ, հույներ, իտալացիներ, հրեաներ, լեհեր, ռումինացիներ, ռուսներ, թուրքեր, ուկրաինացիներ եւ այլ ազգություններից առեւտրականներ։ Դրա կոսմոպոլիտ բնությունը նկարագրված է ռուս մեծ պոետ՝ Ալեքսանդր Պուշկինի ստեղծագործություններում, ով 1823-1824 թվականների՝ աքսորի տարիներին ապրել է Օդեսայում։ Իր նամակներում նա գրել է, որ Օդեսան քաղաք էր, որտեղ «Օդը լցված է ողջ Եվրոպայով, հիմնական լեզուն ֆրանսերենն է եւ կան եվրոպական թերթեր ու ամսագրեր»։ Սակայն Օդեսայի բարգավաճումը կանգ առավ, երբ Ղրիմի պատերազմը մուտք գործեց 1853-1856֊ական թվականներին, որի ժամանակ այն ռմբակոծված էր անգլիացիների եւ իմպերիալիզմի՝ ֆրանսիական ռազմական ուժերի կողմից։ Այն շուտով վերականգնվեց եւ առեւտրի մեջ խոշոր աճն Օդեսան դարձրեց Ռուսաստանի ամենամեծ հացահատիկ արտահանող նավահանգիստը։ 1866 թվականին քաղաքը երկաթուղիով կապվեց Կիեւին եւ Խարկովին, ինչպես նաեւ Իասի քաղաքի հետ Ռումինայիում։ 142 մետր երկարություն ունեցով Պոտեմկյան աստիճանները (կառուցված 1837–1841 թվականներին) հայտնի դարձան Սերգեյ Էյզենշտեյնի The Battleship Potemkin (1925) ֆիլմում։ Քաղաքը 19-րդ դարում դարձավ հրեական մեծ համայնքի հայրենիքը եւ 1897 թվականին մոտ հրեաները կազմում էին բնակչության 37 տոկոսը։ Նրանք ներէթնիկական կոնֆլիկտի պատճառով, որը տեղի է ունեցել 19-րդ դարի ընթացքում, հաճախակի հանդիպում էին հակահրեական դիմադրությունների։ Մի շարք ջարդեր տեղի ունեցան 1821, 1859, 1871, 1881 եւ 1905 թվականներին։ Շատ հրեաներ, որոնք բնակվում էին Օդեսայում, 1882 թվականից հետո հեռացան այդտեղից հատկապես Օսմանյան շրջան, եւ քաղաքը մեծ աջակցություն է ցույց տվել Սիոնիզմ շարժմանը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ Օդեսան հարձակված էր հռոմեական եւ գերմանական զորքերի կողմից 1941 թվականի օգոստոսին։ Օդեսայի պաշտպանությունը տեւեց 73 օր` 1941 թվականի օգոստոսի 5-հոկտեմբերի 16-ը։ Պաշտպանությունը իրականացվել է 3 ուղղությամբ` դիրքերով, որոնք բաղկացած էին խրամատներից, փոքրիկ տնակներից։ Առաջին ուղղությունը 80 կիլոմետր երկարություն ուներ եւ տեղակայված էր քաղաքից 25-30 կիլոմետրի վրա։ Երկրորդ եւ հիմնական պաշտպանության գիծը քաղաքից տեղակայված էր 6-8 կիլոմետրի վրա եւ մոտ 30 կիլոմետր երկարություն ուներ։ Երրորդ եւ վերջին պաշտպանության գիծը տեղակայված էր հենց քաղաքի ներսում։ «Օդեսայի պաշտպանության համար» շքանշան ստեղծվեց 1942 թվականի դեկտեմբերի 22-ին։ Մոտ 38000 մարդ պարգեւատրված էր (Սովետական բանակի զինծառայողներ, ռազմածովային նավատորմը, ներքին գործերի նախարարը եւ քաղաքացիներ, ովքեր իրենց մասնակցությունն են ունեցել Օդեսայի պաշտպանությանը)։ Այն սովետական 4 քաղաքներից առաջինն էր, որը պարգեւատրվել է «Հերոսական քաղաք» տիտղոսով 1945 թվականին ( Լենինգրադ, Ստալինգրադ, Սեւաստոպոլ եւ Օդեսա)։ Օդեսայի համար պայքարում իր մասնակցությունն է ունեցել աշխարհի ամենալավ կին-դիպուկահար՝ Լյուդմիլա Պավլիչենկոն։ Նա սպանել է 187 մարդու Օդեսայի պաշտպանության ժամանակ, իսկ ընդհանուր Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ նա սպանեց 309 մարդու։ Մինչեւ հռոմեացիների կողմից 1941 թվականի զավթումը, քաղաքի բնակչության, արդյունաբերության եւ այլ մշակութային արժեքների մի մասը տարհանվեց ԽՍՀՄ-ի ներքին շրջաններ, իսկ նահանջող Կարմիր բանակի զորքերը ավերեցին Օդեսայի բնակավայրերը։ Օդեսայի պաշարումից եւ Ակցիզների գրավումից հետո մոտ 25000 օդեսացիներ սպանվեցին քաղաքի մոտակայքերում եւ մոտ 35000-ը արտաքսվեցին։ Սա հայտնի է Օդեսայի կոտորած անվամբ։ Առաջին 6 ամսվա ընթացքում մի շարք դաժանություններ տեղի ունեցան, որոնք պաշտոնապես սկսվեցին 1941 թվականի հոկտեմբերի 17-ին, երբ 210000 հրեաների 80 տոկոսը սպանվեց։ Երբ Նացիստական ուժերը սկսեցին նահանժել արեւելյան ճակատում, հռոմեացիները փոխեցին իրենց քաղաքականությունը՝ արտաքսելով մնացյալ հրեաներին լեհական ճամբարներ եւ թույլ տալով հրեաներին վարձու աշխատողներ լինել։ Արդյունքում, չնայած 1941 թվականի ողբերգական դեպքերին, այստեղ հրեաներին հաջողվեց փրկվել ավելի հեշտ, քան Արեւելյան Եվրոպայի տարածքում։ Քաղաքը մեծ վնասներ եւ զոհեր ունեցավ պատերազմի ընթացքում։ Օդեսայի շատ շրջաններ 1944 թվականի ապրիլի 10-ին ավերվեցին դրա պաշարման եւ ազատագրման ընթացքում, որը կազմակերպվեց Կարմիր բանակի կողմից։ Որոշ օդեսացիներ ավելի հակված էին ռոմանական զորքերին, քանի որ կարծում էին, որ Սովետական միությունը այդ ժամանակաընթացքում դժվարություն, զրկանք, տառապանք էր հանդիսանում Օդեսայի բանկչության համար։ Սովետական միության ոստիկանությունը ձեռբակալեց եւ մահապատժի ենթարկեց բազմաթիվ օդեսացիների, նույնիսկ վտարեցին գերմանական եւ թաթարական բնակչությանը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո 1960-70-ական թվականներին քաղաքը բավականին մեծ աճ ապրեց։ Այնուամենայնիվ, 1970-ական եւ 90-ական թվականներին Օդեսայի հրեաների մեծամասնությունը արտագաղթեց Իսրայել, Միացյալ Նահանգներ եւ Արեւմտյան երկրներ։ Շատերը մեկնեցին Բրուքլինի շրջանում գտնվող Բրայթոն քաղաք, երբեմն հայտնի է փոքրիկ Օդեսա անվամբ։ Օդեսայի միջին եւ ավելի բարձր դասին պատկանող մարդիկ գաղթեցին Մոսկվա եւ Լենինգրադ, այն քաղաքները, որոնք ավելի շատ հնարավորություն էին ընձեռում կարիերա ստեղծելու համար։ Չնայած սրան, քաղաքը արագ լցվեց նոր գաղթականներով՝ Ուկրաինայի գյուղերից եւ արդյունաբերական մասնագետներով, որոնք հրավիրված էին ամբողջ Սովետական միությունից։ Այժմ քաղաքն անցնում է քաղաքային վերականգնման փուլը։ Հանդիսանալով Ուկրաինական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության մի մասնիկը՝ քաղաքը պահպանեց եւ ամրապնդեց ռուսական, ուկրաինական, հրեական մշակույթների միաձուլումը։ Քաղաքի յուրօրինակ ինքնությունը ձեւավորվել է շնորհիվ իր տարբերվող ժողովրդագրության։ Քաղաքի բոլոր համայնքները իրենց ազդեցությունը ունեցան օդեսական կյանքի վրա։ Օդեսան 1 միլիոն բնակչություն ունեցող քաղաք է։ Քաղաքի արդյունաբերությունը ներառում է նավակառուցումը, նավթի մաքրումը, մետաղագործությունը, սննդի մշակումը։ Օդեսան նաեւ հայտնի է որպես ռազմական բազա եւ ձկնորսական նավատորմի վայր։ Այն հայտնի է իր մեծ արտաքին շուկայով 7 կմ երկարությամբ՝ իր տեսակով ամենամեծը Եվրոպայում։ Քաղաքը ենթարկվել է բռնության՝ 2014 թվականի Ռուսաստանում՝ Ուկրաինայի հետ ունեցած կոնֆլիկտի պատճառով։ 2014 թվականի մայիսի 2-ին Ուկրաինայի եւ Ռուսաստանի միջեւ Օդեսայի բախումների հետեւանքով սպանվեց 42 մարդ։ Չորսը սպանվեցին ցույցերի ժամանակ եւ ամենաքիչը 32 առեւտրական ունիոնիզմի հրդեհի ժամանակ։ Կլիմա Տարեկան միջին ջերմաստիճանը +11,9 °C է, տեղումների միջին տարեկան քանակը - 456 մմ։ Միջազգային հարաբերություններ Քույր քաղաքներ Երեւան, Հայաստան (1995 թվականից ); Վարնա, Բուլղարիա (1958 թվականից); Լիվերպուլ, Մեծ Բրիտանիա (1957 թվականից); Սեգեդ, Հունգարիա (1961 թվականից); Ռեգենսբուրգ, Գերմանիա (1990 թվականից); Պիրեյոս, Հունաստան (1993 թվականից); Հայֆա, Իսրայել (1992 թվականից); Կալկաթա, Հնդկաստան (1986 թվականից); Լոձ, Լեհաստան (1993 թվականից); Դոնի Ռոստով, Ռուսաստան (2009 թվականից); Կոնստանցա, Ռումինիա (1991 թվականից); Բալթիմոր, ԱՄՆ (1975 թվականից); Ստամբուլ, Թուրքիա (1997 թվականից); Օուլու, Ֆինլանդիա (1983 թվականից); Մարսել, Ֆրանսիա (1973 թվականից); Սպլիտ Խորվաթիա (1964 թվականից); Վանկուվեր Կանադա (1944 թվականից); Յոկոհամա, Ճապոնիա (1965 թվականից) Գործընկեր քաղաքներ Վիեննա, Ավստրիա (2006 թվականից) Բրեստ, Բելառուս (2004 թվականից) Մինսկ, Բելառուս (1996 թվականից) Թբիլիսի, Վրաստան (1996 թվականից) Նինբո, Չինաստան (2008 թվականից) Լառնակա, Կիպրոս (2004 թվականից) Կլայպեդա, Լիտվա (2004 թվականից) Վարշավա, Լեհաստան (2010 թվականից) Գդանսկ, Լեհաստան (1996 թվականից) Վոլգոգրադ, Ռուսաստան (2001 թվականից) Մոսկվա, Ռուսաստան (1995 թվականից) Սանկտ Պետերբուրգ Ռուսաստան (2002 թվականից) Տագանրոգ, Ռուսաստան (1993 թվականից) Վալպարաիսո, Չիլի (2004 թվականից) Տալլին, Էստոնիա (1997 թվականից) Ծանոթագրություններ Ուկրաինայի քաղաքներ 1794 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


Լրատվություն Շնորհավորական Սերժ Սարգսյանը շնորհավորել է Հասան Ռոհանիին՝ Իրանի Նախագահի ընտրություններում տարած հաղթանակի առթիվ 16.06.2013 Նախագահ Սերժ Սարգսյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Հասան Ռոհանիին՝ 2013թ. հունիսի 14-ին տեղի ունեցած ընտրություններում հաղթանակի եւ Իրանի Իսլամական Հանրապետության Նախագահի բարձր եւ պատասխանատու պաշտոնում ընտրվելու կապակցությամբ: «Հավատացած եմ, որ Հայաստանի Հանրապետության եւ Իրանի Իսլամական Հանրապետության ավանդական բարեկամությունը եւ բարձր քաղաքական երկխոսությունը կշարունակեն իրենց զարգացման վերընթաց ուղին՝ արձանագրելով նորանոր ձեռքբերումներ՝ ի շահ երկու երկրների ժողովուրդների բարեկեցության: Հարգարժան գործընկեր, Ջերմությամբ եմ հիշում մեր հանդիպումները Երեւանում եւ Թեհրանում: Համոզված եմ, որ համատեղ ջանքերով հայ-իրանական միջպետական հարաբերությունները կբարձրացնենք որակապես նոր մակարդակի: Մաղթում եմ Ձեզ քաջառողջություն եւ նորանոր նվաճումներ Իրանի Իսլամական Հանրապետության կայուն առաջընթացի ապահովման եւ Իրանի բարեկամ ժողովրդի իղձերի իրականացման գործում»,-ասված է ՀՀ Նախագահի շնորհավորական ուղերձում:


source: CulturaX

text: Վրաստանի վարչապետի՝ որակական փոփոխությունների մասին ակնարկը Վրաստանի վարչապետի՝ որակական փոփոխությունների մասին ակնարկը Հուշում է, թերեւս, որ իրենք եւս դեմ չեն ռազմավարական հարաբերություններին Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորած պատվիրակության՝ Վրաստան կատարած պաշտոնական այցի գրանցած արդյունքների ու ձեռքբերումների առնչությամբ «Հայաստանի Հանրապետություն» օրաթերթը զրուցել է վրացագետ Ջոնի Մելիքյանի հետ։ –Պարոն Մելիքյան, ինչպե՞ս կգնահատեք վարչապետ Փաշինյանի՝ Վրաստան կատարած այցը եւ դրա արդյունքները։ –Այցը դրական է, եւս մեկ անգամ ցույց տվեց, որ հայ-վրացական հարաբերությունները ջերմանում են, դինամիկան պահպանվում է, բարիդրացիական հարաբերություններն էլ ավելի խորացնելու, ակտիվացնելու միտում կա։ Ընդ որում, առաջին հերթին հենց հայկական կողմն է դրա մասին որոշ «մեսիջներ» հնչեցնում։ Այս այցի ժամանակ արդեն ավելի վստահ, ավելի կոնկրետ սահմանում եղավ մեր վարչապետի կողմից, որ հարաբերությունները ռազմավարական լինեն։ Վրաստանի վարչապետը մի փոքր ավելի մեղմ ասաց, որ հարաբերությունները փոփոխվում են դրական իմաստով, ուստի, այս ամենը, իմ կարծիքով, դրական է, եւ փորձ է արվում երկու կողմից հարաբերությունների շրջանակը ընդլայնել։ Այսօր արդեն օգտագործում են ժողովրդավարացման եզրույթը, որ երկու երկրին ավելի է մոտեցնում ժողովրդավարական տենդենցը, որն առկա է երկուստեք։ Երկրորդ շեշտադրումն այն է, որ տարածաշրջանային անվտանգության հասնելու համար բոլոր երկրները պետք է ակտիվ համագործակցեն։ Այստեղ էլ, իմ կարծիքով, կարելի էր Թուրքիայի պահը շեշտել, որ եթե Վրաստանի ռազմավարական դաշնակիցը Ռուսաստանի հետ խնդիր ունենալով փորձի տարածաշրջանում խնդիր ստեղծել Ռուսաստանի համար, Արցախում՝ ավելի կոնկրետ, ապա այս ամենը տարածաշրջանային անվտանգության վրա կարող է ազդել, ինչը կվնասի նաեւ Վրաստանին։ Վրաստանի ազգային շահերի համար կարեւոր է, որ կայունություն լինի մեր տարածաշրջանում, որ իրենք կարողանան ներդրումներ, տնտեսական աճ ապահովել եւ, զարգացնելով տնտեսությունը, ի վերջո, իշխանություն պահել։ –Վարչապետի հայտարարության ենթատեքստում, այնուամենայնիվ, հասկանալի էր այդ մեսիջը։ –Այո, բայց ոչ թե այն էր, որ Թուրքիան ձեզ համար վտանգ է ներկայացնում, այլ որ կարող է լինել վտանգավոր իրավիճակ Թուրքիայի պատճառով, որն անուղղակիորեն ձեզ վրա ազդելու է, քանի որ տարածաշրջանային անվտանգությունը կախված է մեր երեք պետությունից, եւ երեքից երկուսն իրար հետ խնդիր ունեն։ Եվ Վրաստանը պետք է աշխատի թե՛ նրանց, թե՛ մեզ հետ։ Հարցն այն է, որ երեքից երկուսի միջոցով դու չես կարող ապահովել անվտանգություն։ Միգուցե մենք ու Ադրբեջանը միմյանց հակակշռելով ինչ—որ կայունություն ապահովում ենք, բայց եթե Վրաստանն ապակառուցողական է լինում, ինչպես 2008 թ. այլ կերպ ստացվեց, դա ցույց է տալիս, որ երեք պետությունն էլ պետք է կողմ լինեն տարածաշրջանի անվտանգ, կայուն զարգացմանը։ Հիմքը մի կողմից այդ անվտանգային համընդհանուր միջավայրի ստեղծումն էր, մյուս կողմից այն, որ մենք ունենք դարավոր բարեկամություն, այդ հենասյուների վրա հիմնված շահեր, տնտեսական համագործակցություն եւ այլն, ուստի, ինչու ոչ, եկեք խորացնենք հարաբերությունները դեպի ռազմավարական նպատակներ։ –Նմանատիպ դիտարկում հնչեց նաեւ ինտեգրացիոն մոդելների առնչությամբ։ –Կապ չունի, թե մենք ինչպես ենք տեսնում մեր ինտեգրման մոդելները։ Անվտանգային հարցերը լուծելու անվտանգային մոդելները թեեւ տարբեր են, բայց բոլորիս միացնում է այն, որ ուզում ենք տարածաշրջանն անվտանգ լինի, ինչը նշանակում է, որ բոլորիս ազգային շահերը պետք է պաշտպանված լինեն։ Եվ դա իր հերթին նշանակում է, որ պետք է համընդհանուր քայլեր ձեռնարկվեն։ Պարզ է, որ յուրաքանչյուրս մի ուղով ենք շարժվում, բայց զուգահեռ պետք է համատեղ համագործակցություն տեղի ունենա, ինչը կայունացնում է մեր տարածաշրջանը։ Մինչեւ այդ էլ Նիկոլ Փաշինյանը մի թեզ էր առաջ քաշում, որ ուժեղ Հայաստանը ուժեղացնում է Վրաստանին, ուժեղ Վրաստանը ուժեղացնում է Հայաստանին, եւ այս անգամ հնչեց այլ ձեւով՝ ասվեց, որ նրանք մեզնից հարված չեն ստանալու, եւ մենք էլ պիտի հարված չստանանք իրենցից։ Վարչապետը կարծես թե ցույց է տալիս, որ եկեք վստահենք միմյանց, վստահության մակարդակը, հարաբերությունները հասցնենք այն մակարդակի, որ ապագայում մեկս մյուսի հաշվին անվտանգային հարցեր չլուծենք։ –Իսկ Վրաստանը պատրա՞ստ է այդ ձեւաչափով հարաբերություններ կառուցելուն։ —Հաշվի առնելով այն, թե այսօր ինչ ունենք, կարծում եմ՝ այո։ Ի վերջո, ժողովրդավարական տենդենցները որ կան, իրոք, նման ենք, էլիտան ընկալում է այդպես, միգուցե, նախկինում այլ կերպ էր, բայց այսօր ավելի մոտիկ ենք, սակայն ռազմավարական համագործակցության առումով իրենք դեռ զգուշանում են։ Ի վերջո, մեր կողմից էլ ասվեց, որ հասկանում ենք՝ կարճ ժամանակի հարց չէ, երկար պրոցես է, բայց պետք է հասկանանք, թե ինչ ենք ուզում։ Հայաստանն այս պարագայում սկսել է՝ այս հարաբերություններում ուզում ենք այս տիպի մակարդակ։ Եվ արդեն վրացական կողմը պետք է ռեֆլեկցիա անի, հասկանա՝ պե՞տք է իրեն, թե՞ ոչ, եւ արդեն քայլ առ քայլ մեզ հետ ինչ—որ գործընթաց սկսի։ Վրաստանի վարչապետի՝ որակական փոփոխությունների մասին այս ակնարկը միգուցե կարող է հուշել, որ իրենք եւս դեմ չեն, բայց փորձում են հասկանալ՝ ինչպես արվի, որ այլ գործընկերների հաշվին չլինի կամ այլ կերպ չընկալեն այս ամենը։ Այստեղ գալիս է եւս մի թեզ։ Այն է, որ մեր միջպետական հարաբերությունները պետք է զերծ մնան երրորդ երկրների կողմերի ազդեցությունից։ –Իսկ դա հնարավո՞ր է անել՝ հաշվի առնելով, որ մեր ռազմավարական գործընկեր Ռուսաստանը խնդիրներ ունի Վրաստանի հետ, իսկ Վրաստանի գործընկեր երկրներ Թուրքիան ու Ադրբեջանը չլուծված խնդիրենր ունեն Հայաստանի հետ։ –Մեր մասով ավելի հեշտ է, քանի որ նույն Ռուսաստանի հետ հաղորդակցվում ենք Վրաստանի միջոցով։ Այդտեղ գուցե որոշ բաներ իրենց դուր չգա, բայց իրենք այդ մասին չեն խոսի։ Իսկ Վրաստանի դեպքում, միգուցե՝ Սաակաշվիլու ժամանակ կտրուկ որոշ հայտարարություններ լինեին, որոնք կանխեին հետագա զարգացումները, բայց այս իշխանությունները փորձում են բալանսավորել արտաքին քաղաքականությունը, դրա համար փնտրտուքների մեջ են, թե ինչպես այդ մոդելը կառուցվի։ Գուցե, այն չկոչվի ռազմավարական, համագործակցությունը տեղի ունենա, հասնենք ինչ—որ մակարդակի, մեր պաշտոնական փաստաթղթերում լինի ռազմավարական դոկտրինը, հետո նոր կարողանանք ֆիքսել։ Համենայնդեպս, դա փոխադարձ պետք է լինի։


text: Հունվարի 29, տարվա 29-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 336 (նահանջ տարիներին՝ 337) օր։ Դեպքեր 1676 - Ֆեոդոր III-ը՝ Ռուսաստանի ցար 1814 - Բրիեննեի ճակատամարտում Ֆրանսիան պարտության է մատնում Ռուսաստանին եւ Պրուսիային 1861 - Կանզասը վավերացնում է ԱՄՆ սահմանադրությունը եւ դառնում է միության 34-րդ նահանգը 1886 - Կարլ Բենցը գրանցել է ներքին այրման շարժիչով առաջին մեքենայի արտոնագիրը 1891 - Լիլիուոկալանին՝ Հավայիի վերջին թագուհին 1896 - Էմիլ Գրուբբեն առաջին անգամ օգտագործում է ռադիոակտիվ ճառագայթումը կրծքի քաղցկեղի բուժման նպատակով 1923 - Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի հանդիսավոր բացումը 1964 - Ավստրիայի Ինսբրուք քաղաքում մեկնարկում են IX Ձմեռային Օլիմպիական խաղերը 2001 - Ֆրանսիայի նախագահը ստորագրեց Հայոց ցեղասպանության ճանաչման մասին օրինագիծը 2002` ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Բուշը գործածում է «Չարիքի առանցք» արտահայտությունը, նկատի ունենալով Իրաքին, Իրանին եւ Հյուսիսային Կորեային Ծնունդներ 1455 - Յոհաննես Ռեուխլին, գերմանացի փիլիսոփա եւ հումանիստ 1688 - Էմանուել Շվեդենբորգ, շվեդ գիտնական, փիլիսոփա, աստվածաբան 1737 - Թոմաս Պեյն, ամերիկացի փիլիսոփա եւ հեղափոխական 1782 - Դանիել Օբեր, ֆրանսիացի կոմպոզիտոր 1810 - Էրնստ Կումմեր, գերմանացի մաթեմատիկոս 1843 - Վիլյամ Մակկինլի, ԱՄՆ 25-րդ նախագահ 1860 - Անտոն Չեխով, ռուս գրող (մ. 1904) 1866 - Ռոմեն Ռոլան, ֆրանսիացի գրող, հասարակական գործիչ (վ. 1944) 1932 - Հրաչյա Անդրեասյան, ռազմական գործիչ, ՀՀ բանակի գեներալ-լեյտենանտ (մ. 1999) 1951 - Գեղամ Գրիգորյան, օպերային ճանաչված երգիչ, Երեւանի Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի եւ բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար 1954 - Օպրա Ուինֆրի, հանրահայտ ամերիկացի դերասանուհի 1960 - Տիգրան Սարգսյան, ՀՀ 12-րդ վարչապե Մահեր 1119 - Գելասիոս II, հռոմի պապ 1824 - Ստեփանոս Ագոնց, Մխիթարյան վարդապետ, հայագետ (ծ. 1740) 1919 - Արամ Մանուկյան (ՀՅԴ), պետական, հասարակական գործիչ, Հայոց նորագույն պետականության հիմնադիր (ծ. 1879) 1963 - Ռոբերտ Ֆրոստ, ամերիկացի պոետ (ծ. 1874) 1970 - Լիդդել Հարտ, անգլիացի ռազմական պատմաբան (ծ. 1895) 1994 - Եվգենի Լեոնով, խորհրդային կինոյի եւ թատրոնի դերասան (ծ. 1926)։ 1999 - Մարո Մարգարյան, բանաստեղծ, թարգմանիչ (ծ. 1915) Պետական տոներ ` Դատախազության աշխատողների օր ` Հրշեջների օր


3e3c Սկսած 2006թ-ից IPSC-ն իր գործընկերներին տրամադրում է Հետազոտական եվ Խորհրդատվական ծառայություններ՝ իր աշխատանքի հենքում ունենալով ճշգրիտ տվյալներ, ինչը, Ընկերության համոզմամբ, բոլոր ոլորտներում հաջողության եվ առաջընթացի նախապայմանն է: IPSC ընկերության 120+ աշխատակիցները բարձր որակավորմամբ եվ հարուստ փորձով մասնագետներ են, ովքեր հեղինակել են բազմաթիվ նորարարական մեթոդներ հանրային կարծիքի եվ հանրային տրամադրության ճշգրիտ չափման եվ վերլուծության ոլորտներում: Հաջորդիվ ներկայացված է Ընկերության կառավարչական եվ ադմինիստրատիվ թիմը: Copyright © 2008-2017, ver 3.2 IPSC: Դիզայն եւ ծրագրավորում՝ IPSC Communications: IPSC.am կայքից մասնակի կամ ամբողջական մեջբերումներ կատարելիս՝ ընկերությունից գրավոր կամ բանավոր թույլտվություն ստանալը պարտադիր է։


text: Հայաստանի պատմական մայրաքաղաքներ, տասներկու բնակավայրեր, որոնք պատմական տարբեր ժամանակահատվածներում եղել են համահայկական պետությունների վարչաքաղաքական, տնտեսական, կրոնական-մշակութային կենտրոնները։ Դրանք են՝ Վան, Արմավիր, Երվանդաշատ, Արտաշատ, Տիգրանակերտ, Վաղարշապատ, Դվին, Բագարան, Շիրակավան, Կարս, Անի, Տարսոն, Սիս եւ Երեւան։ Իրենց մայրաքաղաքներն են ունեցել նաեւ պատմական տարբեր ժամանակահատվածներում անկախ հռչակված Փոքր Հայքի (մ.թ.ա. 4-1-ին դարեր), Ծոփքի (մ.թ.ա. 260-մ.թ.ա. 94), Վասպուրականի (908-1021), Վանանդի (963-1065), Տաշիր-Ձորագետի (978-1113), Սյունիքի (987-1170), Կիլիկիայի (1198-1375) թագավորությունները եւ հայկական իշխանապետությունները։ Հայկական մայրաքաղաքներ Աղբյուրներ Դպրոցական Մեծ Հանրագիտարան, Գիրք II «Հայաստանի մայրաքաղաքները» Թադեւոս Հակոբյան, «Արեւմտյան Հայաստանի ու Պարսկահայաստանի քաղաքները» Ժամկոչյան Հ.Գ., «Հայոց պատմություն»


«Կուկուն» դատարան էր եկել. Պողոս Պողոսյանի սպանության գործով կայացավ դատական նիստ. Factor.am - MediaLab Newsroom-Laboratory 27.02.2020 | 854 դիտում Factor.am – Վերաքննիչ քրեական դատարանում այսօր մեկնարկեց եւ կարճ ժամանակ անց ավարտվեց 2001 թվականին «Առագաստ» սրճարանի զուգարանում ՀՅԴ անդամ Պողոս Պողոսյանի սպանության գործով բողոքի քննությունը։ Դատախազությունը պահանջում է նոր երեւան եկած հանգամանքների հիման վրա քրեական գործը վերաբացել։ Այսօրվա դատական նիստին ներկա էր Հայաստանի երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի թիկնազորի նախկին պետ Աղամալ Հարությունյանը, որը, հայտնի է «Կուկու» մականվամբ: Նա այս գործով 2 տարվա պայմանական ազատազրկման էր դատապարտվել՝ անզգույշ սպանության համար։ Նրա պաշտպանը դատարանում առարկեց լրագրողների տեսանկարահանում իրականացնելու դեմ եւ խնդրեց սահմանափակել այն: Բացի այդ, Աղամալյանի պաշտպանը դատարանից ժամանակ խնդրեց գործի նյութերին ծանոթանալու համար։ Դատական նիստը հետաձգվեց, այն կկայանա մարտի 27-ին։ Դատական նիստի ավարտից հետո, Կուկու մականվամբ հայտնի Աղամալյանը հրաժարվեց պատասխանել լրագրողների հարցերին։ Այս գործը նոր ընթացք ստացավ, երբ ականատեսներից Ստիվեն Նյուտոնը Սահմանադրական դատարանի բակում անցկացվող հանրահավաքի ժամանակ Factor.am-ի հետ զրույցում գործից մի շարք մանրամասներ հաղորդեց։ Ըստ Դատախազության ավելի վաղ տարածած հաղորդագրության՝ գործով ականատես վկաների դիմումների եւ հարցաքննությունների արդյունքում պարզվել են դեպքի մասին էական նշանակություն ունեցող այնպիսի տեղեկություններ, որոնք առերեւույթ վկայում են Պ. Պողոսյանի՝ կյանքից ոչ թե անզգուշությամբ զրկվելու, այլ մի խումբ անձանց կողմից խուլիգանական դրդումներով դիտավորությամբ սպանության մասին. «Այսինքն՝ առերեւույթ ի հայտ են եկել այնպիսի նոր հանգամանքներ, որոնք կարող են ապացուցել, որ գործով դատապարտված անձն առերեւույթ կատարել է ավելի ծանր հանցանք՝ սպանություն ծանրացուցիչ հանգամանքներում, քան այն, որի համար դատապարտվել է: Բացի այդ, դրանք առերեւույթ վկայում են հանցանքի կատարմանը նաեւ այլ անձանց մասնակցության վերաբերյալ»: Հայաստանի եւ Լիտվայի ԱԳ նախարարներն առանձնազրույց են ունեցել


text: նոր հեռուստասերիալ – Showbiz.am Tag Archives: նոր հեռուստասերիալ Արմենիա հեռուստաընկերության եթերում շատ շուտով կմեկնարկի պրոդյուսեր Դիանա Գրիգորյանի՝ նոր «Սարի աղջիկ» հեռուստասերիալը։ ShowBiz.am-ի հետ զրույցում պրոդյուսերը խոսել է նոր հեռուստասերիալի նկարահանման աշխատանքներից, ինչպես նաեւ անդրադարձել դերասանական կազմին, դրանում առկա փոփոխություններին եւ նախորդներից տարբերվող նկարահանումներին եւ բովանդակությանը։ Նկարահանումներն արդեն մոտ... «Նոր քասթինգ էր սկսվել, որտեղ էլ որոշվեց, որ պետք է խաղամ այդ դերը». Հայկ Հովհաննիսյանը «Երկուսով» հեռուստասերիալում իր դերի, նկարահանումների, դերասանական կազմի մասին եւ ոչ միայն Այս օրերին «Երկուսով» հեռուստասերիալը գտնվում է մշտական խոսակցությունների եւ քննարկումների կենտրոնում։ Բանն այն է, որ գլխավոր դերակատարի եւ նրա ընկերոջ դերը կերտող դերասանների հետ կատարվել են հետաքրքիր եւ անսպասելի փոփոխութոյւններ. մասնավորապես՝ Բեն Ավետիսյանի փոխարեն գլխավոր դերում հանդես կգա Վահե Զիրոյանը,... Բաց ուսեր. Իննա Խոջամիրյանի սեքսուալ կերպարն ու նոր ֆոտոշարքը Դերասանուհի Իննա Խոջամիրյանը օրերս բավականին ակտիվ է իր Ինստագրամի էջում եւ հաճախակի հրապարակում է իր իրականացրած ֆոտոշարքերը։ Դերասանուհին կրկին նոր ֆոտոշարքով է հանդես եկել։ Լուսանկարներում, որոնք հրապարակավել են Իննայի միկրոբլոգում, դերասանուհին չափազանց գրավիչ եւ սեքսուալ տեսք ունի։ Լուսանկարներում Իննան շագանակագույն... Նոր դերասան Բեն Ավետիսյանի փոխարեն Երեկ հայտնի դարձավ, որ հոկտեմբերի 21-ից Շանթ պրեմիումի եթերում կցուցադրվի «Երկուսով» նոր հեռուստադրաման։ Սակայն դա միակ նորությունը չէր ստեղծագործական թիմից։ Պարզվում է, որ գլխավոր դերում Բեն Ավետիսյանին փոխարինել է Վահե Զիրոյանը, իսկ նրա ընկերոջ դերակատար Էդգար Իգիթյանին՝ Հայկ Հովհաննիսյանը։ Դե... Դերասանուհի Մարինկա Խաչատրյանը մշտապես հետաքրքիր եւ ոճային կերպարներով է հանդես գալիս։ Նա իր երկրպագուներից շատերի համար օրինակի եւ ոգեշնչման աղբյուր է հանդիսանում։ Մարինկան նոր ֆոտոշարքով է հանդես եկել, որն էլ հրապարակել է իր ինստագրամյան էջում։ Լուսանկարներում Մարինկան մարմնագույն դասական տաբատով... «Տատ ու թոռ». Իննա Խոջամիրյանի ջերմ լուսանկարը դերասանուհի Էվելինա Շահիրյանի հետ Դերասանուհի Իննա Խոջամիրյանը, ով այս օրերին զբաղված է թատրոնի «Երկնագույն շան աչքերը» ներկայացման փորձերով, զուգահեռ մասնակցում է Շանթ հեռուստաընկերության «Երկուսով» հեռուստասերիալի նկարահանումներին։ Հիշեցնենք, որ Իննան հեռուստասերիալում մարմնավորելու է գլխավոր հերոսուհուն, իսկ նրա զուգընկերը լինելու է Բեն Ավետիսյանը. հեռուստասերիալը շուտով կհայտնվի... Դերասանուհի էմմա Սապունջյանը բավականին ինքնատիպ եւ օրիգինալ ոճ ունի։ Դերասանուհին պարբերաբար թարմացնում է իր ինստագրամյան էջը՝ հրապարակելով նոր լուսանկարներ, որոնցում հանդես է եկել նոր ոճերում ու կերպարներում։ Մենք հետեւելով նրա Ինստագրամին՝ առանձնացրել եւ հավաքել ենք դերասանուհու սեպտեմբերյան հետաքրքիր կերպարները, եւ...


Ինչպես գնել PR9 backlinks? Մուտքային երթեւեկության եւ արտաքին հղումների քանակը երկու բան է, որ ցանկացած կայքի սեփականատերը պետք է հաշվի առնի նախքան իր վեբ աղբյուրի հաջողությունը. Վեբ աղբյուրը, առանց մշտական տրաֆիկի հոսքի, չի կարելի համարել հաջողակ, եւ վեբ աղբյուրը, առանց փոխարկվող երթեւեկության, գոյություն չունի. Եկեք պատկերացրեք մի իրավիճակ, որը դուք պետք է ընտրեք բարձր PR կայքի գրեթե զրոյական երթեւեկության հոսքի եւ ցածր PR կայքի հետ, 2000 օրվա այցելուների հետ. Ինչ եք ընտրելու: Կարող եք կամ ընտրել PR- ից բարձր տեղադրման հղում, կամ PR- ի ցածր կայքից բացակայել հղում - comprar dominio web peru. Իհարկե, բավականին դժվար է ընտրել այս երկու տարբերակները. Եթե դուք գնում եք անվերջ, դուք տոննա տրաֆիկ կստանաք, եւ եթե դուք գնում եք անելու համար, դուք կհասցնեք բարձրացնող աղյուսակում. Կարեւոր է հասկանալ, թե ինչ տարբերություն է dofollow եւ nofollow հղումներ. Հղումներ հետ nofollow պիտակով նշում են որոնման համակարգերը, որոնք չեն հետեւում ձեր կայքի հղմանը, կամ դրանով հոսող հոսքի հյութը. Հղումներն dofollow պիտակի հետ, իրենց տերմինի մեջ, պատմում են որոնման համակարգերին հետեւելու ձեր բլոգին կամ կիսվեք էջի կարգի հյութի հետ. Webmasters- ը հակված է թողնել մեկնաբանություններ dofollow բլոգներում, քանի որ դրա նշանակությունը որոնման համակարգի օպտիմալացման համար. Նման վարքագիծը հանգեցրել է սպամի մեկնաբանությունների բարձր մակարդակի. Ահա թե ինչու մեր օրերում խոշորագույն բլոգները չեն համապատասխանում իրականությանը. Որն է ավելի կարեւոր երթեւեկությունը կամ հետադարձ կապը եւ ինչպես ստանալ երկուսը: Օրգանական երթեւեկության նպաստներ Անկասկած, երթեւեկությունը բոլոր գործարարների առաջնային կարիքն է, քանի որ այդպիսին են, թե ինչպես են նրանք կարողանում ստանալ ներդրումների բարձր եկամտաբերություն. Հարցրեք, թե ինչու եք զարգացրել ձեր օնլայն բիզնեսը: Պատասխանը սովորաբար նույնն է լինելու `ավելի շատ երթեւեկություն ձեռք բերելու եւ այն փոխարկելու համար. Ավելին, երթեւեկության աճը ձեր բրենդի առցանց հեղինակությունն է, եւ ձեր սոցիալական լրատվամիջոցների ներկայությունը. Դուք կարող եք խթանել ձեր երթեւեկությունը սոցիալական մեդիայի միջոցով. Իսկ հետագայում, ձեր երթեւեկության մակարդակը որքան բարձր է, այնքան բարձր կլինի ձեր եկամուտը. Այնուամենայնիվ, կա երթեւեկության մեկ կարեւոր թերություն `մշտական չէ. Backlink- ի առավելությունները Այն հայտնի փաստ է, որ backlink- ը սայթաքում է ցանկացած որոնման համակարգի օպտիմալացման արշավի. Վերադարձի մեծացումը ձեզ ավելի բարձր աստիճանի է տալիս որոնման արդյունքների էջում, խթանելու ձեր վաճառքը. Որքան բարձր եք գնահատում, այնքան ավելի շատ հաճախորդներ կստանաք ձեր ապրանքանիշի մասին. Որոշ backlinks կարող են մշտապես կնքել, ապահովելով ձեզ անսահմանափակ երթեւեկության հոսք. Այնուամենայնիվ, անկախ ձեր մուտքային հղումների որակի, Google- ը կարող է մրցել կամ տուգանել ձեր կայքը. Եթե այս համակարգը գտնի ձեր հղումները հավասարապես ձեռք բերված չէ, դուք կստանաք խիստ պատիժներ, որոնք կարող են նվազեցնել ձեր երթեւեկությունը եւ վաճառքը. Այդ իսկ պատճառով կարեւոր է աշխատել երթեւեկության համար, այլ ոչ թե backlinks, որպեսզի ձեր երթեւեկության հոսքը դեպի ձեր կայքը, դուք ստիպված կլինեք կառուցել մուտքային հղումներ. Այսպիսով, եթե դուք ուզում եք վերադառնալ, ապա աշխատեք երթեւեկության համար. Նման web աղբյուրները, ինչպես Websiteoutlook, Alexa, Quantcast, եւ Aboutdomain- ը, կարող են լինել ոչ մի դեպքում բարձրորակ backlinks ստանալու համար. Այսպիսի կայքեր գտնել, պարզապես կարող եք վեբ որոնումներ կատարել ձեր տեղանքում գտնվող կայքերում. Վեբ սողունների spider այս կայքերը կանոնավոր կերպով, այդ պատճառով ձեր հնարավորությունն արագորեն ինդեքսավորելու ձեր հնարավորությունն է. Ներկայացրեք ձեր վեբ աղբյուրը այս վերլուծական ռեսուրսներից մի քանիսին, եւ դուք կանդրադառնաք 24 ժամվա մակարդակի վրա.