text: Անկարա (), Թուրքիայի Հանրապետության մայրաքաղաք ստեղծման օրից՝ 1923 թվական, պատմականորեն հայտնի է Անգորա, Անկիրա անուններով։ Անկարան, որը ունի 4,587,558 բնակչություն բուն քաղաքում (2014), իսկ 5,150,072 Անկարայի մարզում (2015), Թուրքիայի երկրորդ ամենամեծ քաղաքն է կայսերական մայրաքաղաք Ստամբուլից հետո։ 1920 թվականի ապրիլի 23-ին Անկարայում ստեղծվել է Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովը, որը Քեմալական պատերազմների տարիներին դարձել է Աթաթուրքի եւ Թուրքիայի ազգայնամոլական շարժման կենտրոնը։ 1923 թվականի Թուրքիայի Հանրապետության ստեղծման օրվանից Անկարան նրա մայրաքաղաքն է եղել՝ Օսմանյան կայսրության փլուզումից հետո փոխարինելով Ստամբուլին։ Անկարան ունի նաեւ առեւտրական եւ արդյունաբերական քաղաքի նշանակություն՝ լինելով Թուրքիայի կարեւոր ճանապարհների եւ երկաթուղային ցանցերի կենտրոնում։ Քաղաքի անվամբ են կոչում անգորական բուրդը, որը ստանում են անգորական նապաստակներից, անգորական երկարամազ այծը, անգորական կատուն։ Այս տարածքը հայտնի է նաեւ իր դեղձերով, մեղրով եւ մուսքաթ խաղողով։ Չնայած նրան, որ Անկարան գտնվում է Թուրքիայի ամենաչոր հատվածներից մեկում եւ հիմնականում շրջապատված է տափաստանի բուսականությամբ, այն կարող է համարվել կանաչ քաղաք յուրաքանչյուր քաղաքացուն հասնող կանաչի չափով՝ 72 մ2։ Անկարան հին քաղաք է, որտեղ կան խեթական, փռյուգիական, հելլենական, հռոմեական, բյուզանդական եւ ի վերջո օսմանյան հնագիտական հուշարձաններ։ Քաղաքի պատմական կենտրոնը 150 մետր բարձրություն ունեցող մի բլուր է, որը գտնվում է Անկարա գետի ձախ ափին, որը Սաքարյա գետի վտակն է։ Բլրի վրա շարունակում են մնալ հին միջնաբերդի ավերակները։ Քաղաքում կան բավականին լավ պահպանված օրինակներ հռոմեական եւ օսմանյան ճարտարապետությունից, օրինակ՝ մ.թ.ա. 20 թվականով թվագրվող Ավգուստոսի տաճարը։ Ծագումնաբանություն Անկարա անվան ուղղագրությունը տարիների ընաթցքում փոփոխությունների է ենթարկվել։ Այն հավանաբար եղել է խեթերի պաշտամունքային կենտրոնը՝ Ակուվաս անունով, սակայն սա դեռ հաստատապես պարզված չէ։ Հին եւ միջին շրջաններում այն հայտնի էր Անկիրա անունով հունական ձեւով (Ánkyra) եւ լիտինական ձեւով Ancyra, գալաթական լեզվում հավանաբար նույն կերպ է հնչել։ 1073 թվականի սելջուկ թյուրքերի՝ քաղաքը գրավելուց հետո այն եվրոպական շատ լեզուներում հայտնի է դարձել Անգորա ձեւով, տարածված էր նաեւ օսմաներեն Էնգյուրու անունը։ «Անգորա» անվանումը պահպանվել է մի շարք կենդանիների անուններում, ինչպես նաեւ մի շարք տեղանուններում։ Աշխարհագրություն Կլիմա Անկարան գտնվում է բարեխառն գոտում՝ ցամաքային կլիմային բնորոշ հատկանիշերով։ Դրա շնորհիվ այստեղ պարզ արտահայտվում են տարվա բոլոր չորս եղանակները։ Ձմեռները ցուրտ են ու ձյունառատ։ Ամռանը հիմնականում շոգ է, չորային։ Տեղումների հիմնական մասը գալիս է գարնանը, մասամբ՝ աշնանը։ Կլիման կիսաչոր է (Köppen կլիմայի դասակարգում։ BSk)։ ԱՄՆ գյուղդեպարտամենտի Սառնամանիքի դիմադրության գոտու 7բ հատվածում է գտնվում Անկարան։ Այստեղ տարեկան տեղումների միջին քանակը գրեթե 400 միլիմետր է՝ չնայած տեղումները կարող են շարունակվել ամբողջ տարվա ընթացքում։ Ամսական միջին ջերմաստիճանը հունվարին լինում է 0.3 °C, իսկ հուլիսին 23.5 °C, իսկ տարեկան միջին ջերմաստիճանը՝ 12.02 °C: Ժողովրդագրություն 1927 թվականին Անկարան ուներ 75.000 բնակչությունը։ 2013 թվականին Անկարայի մարզն ունեցել է 5.045.083 բնակչություն։ Երբ 1923 թվականին Անկարան դարձավ Թուրքիայի Հանրապետության մայրաքաղաք, այն նախատեսված էր 500.000 բնակչության համար։ 1920-ական, 1930-ական, 1940-ական թվականներին քաղաքը սկսեց արագորեն աճել։ Այնուամենայնիվ 1950-ական թվականներից սկսած քաղաքը ավելի արագ զարգացում ապրեց, քան նախատեսված էր, քանի որ աղքատությունն ու աշխատանքի բացակայությունը ստիպում էր բնակչությանը արվարձաններից եւ շրջակա գյուղերից գաղթել քաղաք՝ ապրելու միջոցներ գտնելու հույսով։ Արդյունքում՝ շատ անօրինական կառուցված տներ հայտնվեցին քաղաքում. դրանք կոչվում էին գեջեքոնդուներ։ Սա հանգեցրեց Անկարայում անվերահսկելի իրավիճակի ստեղծման. այդ տարածքներում չկար ջուր, էլեկտրականություն, նույնիսկ սանիտարական պայմաններ։ Ժամանակի ընթացքում պետությունը ստիպված եղավ օրինականացնել այս բնակիչներին՝ նրանց փայտաշեն տների փոխարեն կառուցելով հսկայական բնակելի շենքեր եւ թաղամասեր, ինչպես Էլվանքենթը, Էրյամանը եւ Գյուզելքենթը։ Չնայած մինչ օրս էլ շարունակում են բազմաթիվ գեջեքոնդուներ պահպանվել՝ ժամանակի ընթացքում դրանք աստիճանաբար փոխարինվում են նոր շենքերով։ Սակայն սա արդեն մեծ խնդիր է, քանի որ Անկարայում այլեւս հնարավոր չէ գտնել ազատ հողատարածք նոր շինարարություն կատարելու համար։ Պատմություն Տարածաշրջանի պատմությունը սկսվում է բրոնզե դարի նախախեթական քաղաքակրթություններից, որին մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակում հաջորդեցին խեթերը, իսկ մ.թ.ա. 10-րդ դարում՝ փռյուգիացիները, ապա՝ լիդիացիները, պարսիկները, հույները, գալաթացիները, հռոմեացիները, բյուզանդացիները, թյուրքերը (Ռումի սելջուկյան սուլթանություն, Օսմանյան կայսրություն եւ ի վերջո Թուրքիայի Հանրապետություն)։ Վաղ շրջանի պատմություն Անկարայի կենտրոնում եւ շուրջբոլորը եղած հին բնակավայրերը պատկանում են նախախեթական քաղաքակրթությանը, որը գոյություն է ունեցել բրոնզե դարում եւ աստիճանաբար կլանվել է հնդկա-եվրոպական խեթերի կողմից մ.թ.ա. 2000-1700 թվականներին։ Մ.թ.ա. 1000 թվականին փռյուգիացիների իշխանության տակ քաղաքը մեծապես աճեց եւ՛ չափերով, եւ՛ նշանակությամբ։ Այն ընդլայնվել է այն բանից հետո, երբ Փռյուգիայի մայրաքաղաք Գորդիոնում տեղի է ունեցել երկրաշարժ, որի պատճառով բնակչությունը զանգվածաբար գաղթել է դեպի Անկարա։ Փռյուգիական սովորության համաձայն Միդաս արքան մեծարվում է որպես Անկիրայի հիմնադիր, սակայն Պավսանիասը նշում է, որ քաղաքը իրականում շատ ավելի հին է, քան ներկայացնում են ժամանակակից հնագիտական տվյալները։ Փռյուգիական իշխանությանը փոխարինելու եկավ նախ լիդիական, ապա պարսկական իշխանությունը։ Պարսկական իշխանությունը շարունակվեց այնքան ժամանակ մինչեւ պարսիկները պարտություն կրեցին Ալեքսանդր Մակեդոնացուց, ով գրավեց քաղաքը մ.թ.ա. 333 թվականին։ Ալեքսանդրն Անկարա էր եկել Գորդիոնից եւ այստեղ մնացել կարճ ժամանակով։ Մ.թ.ա. 323 թվականին Բաբելոնում նրա մահից եւ փաստորեն կայսրության մասնատումից հետո Անկարան եւ նրա շրջակայքը հայտնվեցին Անտիգոնոսի իշխանության տակ։ Մ.թ.ա. 300 թվականին Պոնտոսի հույները եւս կարողացել են զարգացնել քաղաքը հատկապես առեւտրի ոլորտում, որը ձգվում էր հյուսիս՝ Սեւ ծովի նավահանգիստներ եւ Ղրիմ, հարավ՝ Ասորեստան, Կիպրոս եւ Լիբանան, արեւելք՝ Վրաստան, Հայաստան եւ Պարսկաստան։ Հենց այդ ժամանակ էլ քաղաքը ստացել է Անկիրա (հունարեն՝ խարիսխ), որը ժամանակակից Անկարա անվան մի քիչ ձեւափոխված տարբերակն է։ Կելտական պատմություն Մ.թ.ա. 278 թվականին կելտական մի խումբ զբաղեցնում է քաղաքը եւ Կենտրոնական Փոքր Ասիան։ Այս ցեղերը Անկարան դարձնում են իրենց կենտրոնը։ Այլ կենտրոններ էին համարվում Փեսինուսը, որը մերօրյա Բալըհիսարն է եւ Թավիումը, որը գտնվում էր Անկարայի արեւելյան հատվածում։ Հենց այն ժամանակ էլ քաղաքը կոչվում էր Անկիրա։ Կելտական տարրը հիմնականում այնքան էլ մեծ չի եղել՝ ընդամենը ռազմիկների արիստոկրատիա, որը իշխում էր փռյուգերեն խոսող գյուղացիների վրա։ Այնուամենայնիվ կելտական լեզուն շարունակել է օգտագործվել Գալաթայում երկար տարիներ։ 4-րդ դարի վերջին Դալմաթիայից Հիերոնիմոսը բացահայտեց, որ Անկարայի շրջակայքում օգտագործվող լեզուն շատ նման է Հռոմեական կայսրության հյուսիս-արեւմուտքում՝ Թրիերի մոտակայքում օգտագործվող լեզվին։ Հռոմեական պատմություն Քաղաքը կելտական իշխանությունից հետո անցել է Հռոմեական կայսրության իշխանության տակ։ Մ.թ.ա. 25 թվականին Ավգուստոս կայսրը քաղաքի կարգավիճակը բարձրացնում է, այն դարձնում պոլիս՝ վերրածելով Հռոմեական կայսրության նահանգներից Գալաթայի մայրաքաղաք։ Անկիրայի ավերակները իրենց խորաքանդակներով, արձանագրություններով եւ ճարտարապետական տարրերով այսօր էլ գրավում է շատ մարդկանց։ Գալաթական երկու այլ կենտրոններ էլ՝ Յոզղաթի մոտակայքում Թավիումը եւ Սիվիրհիսարի մոտակայքում Փեսինուսը շարունակել են հռոմեական շրջանում կարեւոր բնակավայրեր համարվել, սակայն հենց Անկիրան դարձավ մեծ քաղաք։ Ինչպես հիշատակվում է Անկիրայում ապրում էր 200.000 մարդ Հռոմեական կայսրության տարիներին, որը բավականին մեծ թիվ էր կազմում, եթե համեմատենք կայսրության անկումից հետո մինչեւ 20-րդ դարը այստեղ ապրողների թվաքանակը։ Անկարա գետը հոսում էր քաղաքի կենտրոնով։ Այն այսօր փոխել է ուղղությունը, սակայն կազմում էր հին քաղաքի հյուսիսային սահմանը դեռեւս հռոմեական, բյուզանդական եւ օսմանյան շրջաններում։ Չանքայան, որը գտնվում էր ներկայիս քաղաքի կենտրոնից հարավ՝ մի բլրի վրա, շատ հնարավոր է, որ ամառանոց է եղել։ 19-րդ դարում առնվազն մեկ հռոմեական վիլլայի կամ առանձնատան ավերակները պահպանվում էին ոչ շատ հեռու այն վայրից, որտեղ այսօր գտնվում է Չանքայայի նախագահական նստավայրը։ Այս քաղաքը ձգվում էր դեպի արեւմուտք մինչեւ Երիտասարդության այգին եւ երկաթուղին, մինչդեռ բլրի հարավային հատվածը ձգվում էր մինչեւ այն հատվածը, որտեղ այսօր գտնվում է Հաջեթեփեի համալսարանը։ Իրականում այս քաղաքը շատ ավելի մեծ էր, քան հռոմեական Գալիա եւ Բրիտանիա քաղաքները։ Անկիրայի կարեւորությունը գլխավոր առեւտրական եւ ռազմավարական նշանակության ճանապարհների խաչմերուկում լինելն էր։ Դեպի արեւելք գնացող կայսերական ճանապարհը անցնում էր Անկարայով, ուստի կայսրերը եւ նրանց զորքերը հենց այս ուղղությունն էին ընտրում։ Սակայն նրանք միակը չէին, որ օգտագործում էին հռոմեական ճանապարհային ցանցը, որը հարմար էր նաեւ նվաճողների համար։ 3-րդ դարի երկրորդ կեսին Անկիրան գրավում են արեւմուտքից եկած գոթերը (նրանք բավակին առաջ էին գնացել՝ հասնելով Կապադովկիայի խորքերը), ավելի ուշ արաբները։ Շուրջ մեկ տասնամյակ քաղաքը եղել է Սիրիական անապատում պալմիրացի կայսրուհի Զենոբիայի առաջապահ ուղեկալներից մեկը. վերջինս, օգտվելով Հռոմեական կայսրության թուլությունից եւ երկրում տիրող անկարգությունից, կարողացել էր իր համար ստեղծել պետություն, որը շատ կարճ կյանք է ունեցել։ Քաղաքը վերամիավորվել է Հռոմեական կայսրությանը 272 թվականին կայսր Ավրելյանոսի իշխանության ժամանակ։ Եռապետությունը, որը մի քանի կայսրերի իշխանական համակարգ էր՝ ներկայացված Դիոկղետիանոսի կողմից (284–305), զբաղվում էր վերակառուցման, Անկարայից արեւմուտք ճանապարհների կառուցման գործերով։ 3-րդ դարի ընթացքում կյանքը Անկիրայում, ինչպես եւ շատ այլ փոքրասիական քաղաքներում, կարծես թե ռազմականացվեց՝ ի պատասխան քաղաքի նկատմամբ գրավման փորձերի եւ անկայունության։ Բյուզանդական պատմություն Քաղաքը 4-րդ դարում հայտնի էր որպես քրիստոնեական կյանքի կենտրոն այն պատճառով, որ այստեղ հաճախակի էին այցելում կայսրերը. սրա մասին իմանում ենք հեթանոս գիտնական Լիբանիոսի նամակներից։ Եպիսկոպոս Մարսելուս Անկիրացին եւ Բազիլ Անկիրացին այդ ժամանակներում աստավածաբանական հակասությունների ակտիվ մասնակից էին եւ քաղաքը ունեցել է 3 սինոդ՝ 314 թվականին, 358 թվականին եւ 375 թվականին, վերջին երկուսը ի պաշտպանություն արիոսականության։ Անկիրա քաղաք այցելել են Կոնստանտ I (337–350) կայսրը 347 եւ 350 թվականներին, Հուլիանոս կայսրը (361–363) 362 թվականի պարսկական արշավանքի ժամանակ, Հովիանոս կայսրը (363–364) 363-364 թվականի ձմռանը։ Հովիանոսի մահից հետո Վալենտինիան I (364–375) Անկիրայում դառնում է կայսր, հաջորդ տարի նրա եղբայր Վաղեսը (364–378) օգտագործել է Անկիրան զավթիչ Պրոկոպիուսի դեմ պայքարում։ Երբ 396-399 թվականների ընթացքում Գալաթիայի նահանգը բաժանվել է մասերի, Անկիրան շարունակել է մնալ մայրաքաղաք, ինչպես նաեւ հոգեւոր կենտրոն։ Արկադիոս կայսրը (395–408) հաճախակի էր քաղաքը օգտագործում որպես իր ամառանոց, եւ Պալլադիուս Գաաթիացու եւ Նիլուս Գալաթիացու գործերում հանդիպում ենք տվյալների 5-րդ դարի սկզբներին քաղաքի հոգեւոր գործերի մասին։ 479 թվականին զավթիչ Մարկիանը հարձակում է գործում քաղաքի վրա, սակայն չի կարողանում գրավել այն։ 610-611 թվականներին Փոկաս կայսեր (602–610) եղբայր Կոմենտիոլուսը անհաջող փորձ է կատարում ապստամբություն բարձացնելու ընդդեմ Հերակլիոսի (610–641): Տասը տարի անց՝ մոտավորապես 620 կամ 622 թվականին, քաղաքը գրավվում է Սասանյան Պարսկաստանի կողմից 602-628 թվականների բյուզանդա-սասանյան պատերազմի ժամանակ։ Չնայած պատերազմի ավարտին քաղաքը վերադարձվում է Բյուզանդիային՝ պարսկական ներկայության հետքերը դրոշմ են դնում քաղաքի հնագիտության վրա՝ ստիպելով ուշ անտիկ ժամանակաշրջանից անցում կատարելու միջնադարին։ 654 թվականին քաղաքը առաջին անգամ գրավում են Ռաշիդուն խալիֆայության արաբները՝ Մուավիայի կողմից, որը հետագայում դառնալու էր Օմայյան խալիֆայության հիմնադիրը։ Գրեթե նույն ժամանակաշրջանում Փոքր Ասիայում ստեղծվում են թեմեր, իսկ Անկիրան դառնում է Օփսիկիանի թեմի կենտրոնը։ Այն համարվում էր ամենամեծ եւ ամենակարեւոր թեմը այնքան ժամանակ, քանի դեռ Կոստանդին V (741–775) կայսեր օրոք մասերի չէր բաժանվել։ Անկիան ավելի ուշ դարձավ Բուկելարիայի թեմի կենտրոնը։ 776 թվականին եւ 798-799 թվականներին քաղաքը անհաջող հարձակման է ենթարկվել Աբբասյանների կողմից։ 805 թվականին Նիկոֆորոս I (802–811) ամրությունները ավելի է ամրացնում, որը հետագայում մեծ կարեւորություն էր ունենալու հաջորդ տարի Հարուն ալ-Ռաշիդ խալիֆի մեծածավալ արշավանքի ժամանակ՝ Փոքր Ասիան նվաճելիս։ Արաբական աղբյուրները նշում են, որ Հարունը եւ նրան հաջորդած ալ-Մամունը (813–833) նվաճել են քաղաքը, սակայն հետագայում այս տեղեկությունը հերքվում է։ 838 թվականին Ամորիումի պաշարման ժամանակ ալ-Մութասիմ խալիֆի (833–842) բանակները հավաքվում եւ հանդիպում են բնակիչների կողմից լքված քաղաքում. արաբական զորքերը պաշարում եւ ոչնչացնում են Ամորիումը։ 859 թվականին Միքայել III (842–867) քաղաք է եկել արաբների դեմ արշավանքների ժամանակ եւ հրամայել վերականգնել ամրությունները։ 872 թվականին քաղաքը սպառնալիքի տակ էր գտնվում, սակայն դեռեւս չէր նվաճվել Խրիսոխիր հրամանատարությամբ Պավլիկյանների կողմից։ Արաբական վերջին արշավանքը, որին ենթարկվեց քաղաքը տեղի է ունեցել 931 թվականին Տարսոնում Աբբասյանների կառավարչի՝ Թամալ ալ-Դուլաֆիի կողմից, սակայն քաղաքը գրավել հնարավոր չի եղել։ Թյուրքական իշխանություն 1071 թվականի Մանազկերտի ճակատամարտից հետո սելջուկ թյուրքերը սկսում են իշխել գրեթե ամբողջ Փոքր Ասիայում։ Մինչեւ 1073 թվականը թյուրք վերաբնակչները հասնում են Անկիրայի մոտակայք եւ կարճ ժամանակ անց գրավում այն։ 1101 թվականին, երբ Տուլուզի կոմս Ռայմոնդ IV-ի գլավորությամբ խաչակիրները հասնում են այս տարածքներ, քաղաքը գտնվում էր Դանիշմենդյանների իշխանության տակ։ Խաչակիրները գրավում են քաղաքը եւ այն հանձնում բյուզանդացի կայսր Ալեքսիոս I Կոմնենոսին (1081–1118): Բյուզանդական իշխանությունը, սակայն, երկար չտեւեց, եւ քաղաքը գրավվեց սելջուկյան Ռումի սուլթանության կողմից. 1127 թվականին այն վերադարձվեց Դանիշմենդյաններին մինչեւ 1173 թվականը, երբ Ռումի սելջուկյան սուլթանությունը վերագրավեց այն։ 1243 թվականի Քյոսե դաղի ճակատամարտից հետո, որի ժամանակ մոնղոլները պարտության մատնեցին սելջուկներին, Փոքր Ասիայի մեծ մասը հայտնվեց մոնղոլական իշխանության տակ։ Սելջուկների նահանջից օգտվելով՝ ահիները, որոնք արհեստավորների եւ առեւտրականների կիսակրոնական խավ էին ներկայացնում, 1290 թվականին Անկարան հռչակում են անկախ քաղաք-պետություն։ Օսմանյան կայսրության երկրորդ բեյ Օրհան I-ը 1356 թվականին գրավել է քաղաքը։ 1402 թվականին Անկարայի ճակատամարտի ժամանակ Լենկ Թեմուրը պարտության է մատնել Բայազեդ I-ին եւ գրավել քաղաքը, սակայն 1403 թվականին Անկարան կրկին հայտնվում է օսմանյան վերահսկողության տակ։ 1639-1768 թվականներին Լեւանտի ընկերությունը քաղաքում արտադրամաս է հիմնում։ 19-րդ դարում նրա բնակչությունը 20.000-60.000 է եղել։ 1832 թվականին քաղաքը ավերվել է եգիպտացի փաշա Իբրահիմի կողմից։ Առաջին համաշխարհային պատերազմին ընդառաջ քաղաքում կար բրիտանացի հյուպատոս, իսկ բնակչությունը շուրջ 28.000 էր, որի 1⁄3 մասը քրիստոնյա էր1⁄3: Թուրքիայի Հանրապետության մայրաքաղաք Առաջին համաշխարհային պատերազմում Օսմանյան կայսրության պարտությունից հետո օսմանյան մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլիսը եւ Փոքր Ասիայի շատ այլ հատվածներ հայտնվում են Անտանտի պետությունների վերահսկողության տակ, որոնք ծրագրում էին այդ տարածքները բաժանել Հայաստանի, Ֆրանսիայի, Հունաստանի, Իտալիայի եւ Մեծ Բրիտանիայի միջեւ՝ թուրքերին թողնելով միայն մի փոքրիկ տարածք Կենտրոնական Փոքր Ասիայում։ Դրան ի պատասխան՝ թուրք ազգայնամոլական շարժման ղեկավար Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքը 1920 թվականին Անկարայում սկսում է քեմալական շարժումը։ Ազգայնամոլական պատերազմում հաղթանակ տանելուց հետո Սեւրի պայմանագիրը փոխարինվում է Լոզանի պայմանագրով, արդյունքում՝ թուրք ազգայնամոլները 1923 թվականի հոկտեմբերի 29-ին հիմնում են Թուրքիայի Հանրապետությունը։ Մի քանի օր առաջ՝ 1923 թվականի հոկտեմբերի 13-ին, Անկարան պաշտոնապես դառնում է մայրաքաղաք՝ փոխարինելով Կ.Պոլսին։ Այն բանից հետո, երբ Անկարան դարձավ Թուրքիայի նորահռչակ հանրապետության մայրաքաղաքը, քաղաքը բաժանվեց հին հատվածի, որը կոչվում է Ուլուս բառացի՝ ազգ), եւ նոր հատվածի, որը կոչվում է Յենիշեհիր (բառացի՝ նոր քաղաք)։ Անտիկ շրջանի բյուզանդական, հռոմեական եւ օսմանյան պատմությունն արտացոլող շինություններն ու նեղ փողոցները ներկայացնում են քաղաքի հին հատվածը։ Նոր հատվածը, որի կենտրոնն է Քըզըլայ հրապարակը, աչքի է ընկնում ժամանակակից շինություններով՝ լայն լուսավոր փողոցներ, հյուրանոցներ, թատրոններ, տոնավաճառներ եւ բարձրահարկ շենքեր։ Կառավարական շենքերն ու օտարերկրյա դեսպանատները եւս տեղակայված են նոր հատվածում։ 1923 թվականին Թուրքիայի մայրաքաղաքը դառնալուց հետո այն մեծապես աճել եւ զարգացել է։ Ժամանակին այն համարվում էր «աննշան փոքր քաղաք»։ 1924 թվականին Անկարայում բնակվում էր 35.000 հոգի։ 1927 թվականին արդեն բնակիչների թիվը հասնում էր 44.553, իսկ մինչեւ 1950 թվականը կտրուկ աճ է գրանցվում՝ հասնելով 286.781: 20-րդ դարի ընթացքում Անկարան շարունակում է արագորեն աճել եւ ի վերջո անցնում է նաեւ Թոււրքիայի երկրորդ խոշոր քաղաքին՝ Իզմիր, զիջելով միայն Ստամբուլին։ Կրոնական պատմություն Անկիրայի վաղ քրիստոնեական մարտիրոսները, որոնք մասին շատ քիչ է հայտնի, այդ թվում նաեւ Պրոկոլսն ու Հիլարիոսը, Տրայանոսի (98–117) կողմից անընդհատ հալածանքների էին ենթարկվում։ 280 թվականին հիշատակվում է Ֆիլումենոսը, ով եգիպտացորենի առեւտրով էր զբաղվում Փոքր Ասիայի հարավային շրջանում, սպանվում է Անկարայում։ Ինչպես այլ քաղաքներում, այնպես էլ Անկիրայում Դիոկղետիանոսի իշխանության ժամանակ քրիստոնյաների նկատմամբ հալածանքները հասան գագաթնակետին։ 303 թվականին Դիոկղետիանոս կայսրը եւ նրա տեղակալ Գալերիոսը Անկիրայում սկսում են հակաքրիստոնեական հալածանքներ։ Անկիրայում նրանց առաջին թիրախը դարձավ 38-ամյա եպիսկոպոս Կլեմենտը։ Կլեմենտին բռնել տարել են Հռոմ, ապա այնտեղից հետ ուղարկել, նա բազմաթիվ անգամ հարցաքննությունների եւ հալածանքների է ենթարկվել, որից հետո նա ու իր եղբայրը դատապարտվել են մահվան։ Սուրբ Կլեմենտ եկեղեցու ավերակները պահպանվում են Ուլուս շրջանի Ըշըքլար պողոտայի մոտակայքում։ Ենթադրվում է, որ Կլեմենտը հենց այստեղ է թաղվել։ 4 տարի անց քաղաքի բժիշկներից մեկը՝ Պլատոն, եւ նրա եղբայրը՝ Անտիոքոսը Գալերիոսի ձեռքի զոհը դարձան։ Թեոդոտուս Անկիրացին դասվել է սրբերի շարքին։ Այնուամենայնիվ հալածանքները իրենց արդյունքը չտվեցին եւ 314 թվականին Անկիրան դարձավ վաղ քրիստոնեական եկեղեցու կարեւոր կենտրոններից մեկը, նրա 25 կարգապահական կանոնները համարվում են ամենակարեւոր փաստաթղթերից մեկը։ Սինոդը քննարկում է կրոնական քաղաքականություն հալածանքներից հետո քրիստոնեական եկեղեցու վերականգնման համար։ Չնայած Կլեմենտի ժամանակներում արդեն հեթանոսության հիմքերը սկսել էին քիչ-քիչ խարխլվել Անկիրայում, այնուամենայնիվ այն շարունակում էր մնալ մեծամասնության կրոնը։ 20 տարի անց քրիստոնեությունը եւ միաստվածությունը արդեն խորը հիմքեր ունեին։ Անկիրան արագորեն վերածվեց քրիստոնեական քաղաքի, որտեղ վանականներն եւ քահանաներն գերիշխում։ Քաղաքի խորհուրդը կամ սենատը իր դիրքերը զիջեց եպիսկոպոսին՝ որպես տեղական ղեկավար։ 4-րդ դարի կեսերին Անկիրան մտել էր Քրիստոսի բնության հետ կապված խնդիրների մեջ, եւ արիոսականությունը կարծես թե հենց այստեղ է ծագել։ 362-363 թվականներին Հուլիանոս կայսրը անցել է Անկիրայով եւ իրաանացրել պարսիկների դեմ տխրահռչակ մի արշավանք, եւ քրիստոնեական աղբյուրների համաձայն հալածանքների է ենթարկել բազմաթիվ սուրբ մարդկանց։ Այսօր էլ Անկարայի ամրոց գնալիս կարելի է տեսնել քարե հուշարձանը, որի վրա Հուլիանոսի վերաբերյալ գրված է «Տիրակալ ամբողջ աշխարհի՝ սկսած Բրիտանական օվկիանոսից մինչեւ բարբարոս ազգեր տարածքներ»։ Ի պատիվ 362 թվականին Անկիրա Հուլիանոս կայսեր մուտքի կանգնեցված սյունը մինչ օրս էլ կարելի է տեսնել։ 4-րդ դարի վերջին Անկիրան դառնում է կայսերական ամառանոց։ Այն բանից հետո, երբ Կոստանդնուպոլիսը դառնում է Արեւելյան Հռոմեական կայսրության մայրաքաղաքը, կայսրերը 5-6-րդ դարերում Բոսֆորի խոնավ ամառներից խուսափելու համար տեղափոխվում էին Անկիրայի չոր տարածքներ։ Թեոդոսիոս II-ը (408–450) ամռանը իր արքունիքը տանում էր Անկիրա։ Անկիրա մետրոպոլիսը մինչեւ 20-րդ դարը շարունակում էր մնալ Արեւելյան ուղղափառ եկեղեցու նստավայրը, որտեղ կային 40.000-ից ավելի հավատացյալներ, բայց հիմնականում թուրքախոս։ Այս իրավիճակը ավարտին հասավ 1923 թվականին Հունաստանի եւ Թուրքիայի բնակչության փոխանակման մասին կոնվենցիայով։ Ավելի վաղ տեղի ունեցած Հայոց ցեղասպանությունը վերջ դրեց դեռեւս 1850 թվականից ստեղծված Հայ կաթոլիկ եկեղեցու գործունեությանը Անկիրայում։ Հայ կաթոլիկ թեմ 1735 թվականին ստեղծվում է հայ կաթոլիկ թեմը։ Որոշ ժամանակ անգործության մատնվելուց հետո այն վերականգնվել է 1850 թվականի ապրիլի 30-ին։ Հայոց ցեղասպանությունը իր հետեւանքներն է ունեցել թեմի գործունեության վրա, որը դադարեցվել էր 1972 թվականին եւ անմիջապես փոխակերպվել՝ դառնալով հայ կաթոլիկ եպիսկոպոսություն։ Այս թեմը ունեցել է ընդամենը մեկ առաջնորդ՝ Միքայել Ներսես Սեթյան (1981 թվականի հուլիսի 3 – 2002 թվականի սեպտեմբերի 9)՝ ԱՄՆ-ի եւ Կանադայի հայության առաքելական եկեղեցու էկզարխ (1981 թվականի հուլիսի 3 – 1993 թվականի սեպտեմբերի 18-ին պաշտոնաթող է եղել) եւ էմերիտ։ Լատինական արքեպիսկոպոսություն Ոչ ուշ, քան 1696 թվականը կաթոլիկ եկեղեցին հիմնեց Անկիրայի՝ Լատինական պատարագ կոչվող անվանական արքեպիսկոպոսությունը։ Վերջին ղեկավարը մահացել է 1976 թվականին։ Տնտեսություն եւ ենթակառուցվածքներ Քաղաքը դարեր շարունակ զբաղվել է մոհայիրի (ստացվում է անգորական այծից) եւ անգորական բրդի արտահանմամբ։ 19-րդ դարում քաղաքը արտահանում էր մեծ քանակությամբ այծի եւ կատվի կաշի, արաբական խեժ, մեղրամոմ, մեղր, հատապտուղներ եւ տորոն։ Անկարան Ստամբուլի հետ կապված է եղել երկաթուղով նախքան Առաջին համաշխարհային պատերազմը եւ շարունակել է մոհայիրի, բրդի, հատապտուղների եւ հացահատիկի արտահանումը։ Կենտրոնական Փոքր Ասիան համարվում է Թուրքիայի գինեգործության գլխավոր կենտրոններից մեկը; Անկարան հատկապես հայտնի է Քալեջիք Քարասը եւ Մուսքաթ խաղողի տեսակներոբ, ինչպես նաեւ Քավաքլըդերեի գինիով։ Անկարան աչքի է ընկնում նաեւ դեղձի տեսակներով։ Քաղաքին մեծ հռչակ է բերել նաեւ մեղրը, որը ունի բաց գույն եւ հիմնականում արտադրվում է Աթաթուրքի անվան անտառային ֆերմայի կողմից Գազի շրջանում։ Անկարան հանդիսանում է թուրքական պետական եւ մասնավոր պաշտպանական ընկերությունները։ Պաշտպանության արդյունաբերության միջազգային ցուցահանդեսը Անկարայում համարվում է համաշխարհային սպառազինության ոլորտի ամենամեծ ցուցահանեսներից մեկը։ Համաշպարհային մի շարք ավտոմոբիլային ընկերություններ Անկարայում ունեն իրենց արտադրական օբյեկտները, ինչպես օրինակ գերմանական ավտոբուսներ եւ բեռնատար մեքենաներ արտադրող ՄԱՆ ՍԵ ընկերությունը։ Երթեւեկություն Էլեկտրականության, գազի, ավտոբուսի գլխավոր վարչությունը զբաղվում է Անկարայի մետրոյի եւ հասարակական տրանսպորտի այլ տեսակների գործերով։ Ակարայում այժմ գործում է քաղաքամերձ երկաթուղի, որը կոչվում է Անկարայ (A1), կան նաեւ երեք մետրոպոլիտենային գծեր (M1, M2, M3), որոնք օրական սպասարկում են 300.000 ուղեւորների, իսկ եւս մեկ հավելյալ գիծ (M4) ներկայումս կառուցվում է։ Շենթեփե շրջանը Յենիմահալլե մետրոյի կայարանին միանում է 3.2 կմ երկարություն ունեցող ճոպանուղով, որը ունի 4 կայարան։ Անկարայի կենտրոնական կայարանը Թուրքիայի երկաթուղու գլխավոր հանգույցն է։ Թուրքական պետական երկաթուղին գործի է դնում Անկարայից խոշոր քաղաքներ գնացող մարդատար գնացքները՝ Ստամբուլ, Էսքիշեհիր, Բալըքեսիր, Քյութահյա, Իզմիր, Կեսարիա, Ադանա, Կարս, Խարբերդ, Մալաթիա, Դիարբեքիր, Քարաբյուք, Զոնգուլդաք եւ Սվազ։ 2009 թվականի մարտի 13-ին Բարձր արագությամբ գնացքը սկսել է գործել Անկարա եւ Էսքիշեհիր քաղաքների միջեւ։ 2011 թվականի օգոստոսի 23-ին մեկ այլ նմանատիպ գնացք սկսել է գործել Անկարա եւ Քոնյա քաղաքների միջեւ։ 2014 թվականի հուլիսի 25-ին գործարկվել է Անկարա-Ստամբուլ արագընթաց գնացքը։ Էսենբողայի միջազգային օդանավակայանը, որը գտնվում է քաղաքի հյուսիսարեւելյան հատվածում, Անկարայի գլխավոր օդանավակայանն է։ Անկարայի հասարակական տրանսպորտի վիճակագրական տվյալներ Անկարայում մարդիկ աշխատանքային օրերին միջինում ծախսում են 71 րոպե հասարակական տրանսպորտով օրինակ աշխատանքի գնաու եւ վերադառնալու համար։ Հասարակական տրանսպորտից օգտվողների 17% ամեն օր տրանսպորտով երթեւեկում է երկու ժամ։ Կանգառներում սպասելու միջին ժամանակահատվածը կազմում է 16 րոպե, իսկ մարդկանց 28% ամեն օր միջինը 20 րոպե սպասում է տրանսպորտի։ Ըստ վիճակագրության մարդիկ սովորաբար հասարակական տրանսպորտով երթեւեկում են 9.9 կմ, իսկ մարդկանց 27% մեկ ուղղությամբ գնում է 12 կմ։ Քաղաքականություն Անկարայում բախվում են երեք տարբեր կուսակցությունների շահեր՝ իշխող պահպանողական Արդարություն եւ զարգացում կուսակցության (ԱԶԿ), ընդդիմություն հանդիսացող քեմալական գաղափարախոսությամբ կենտրոնից ձախ ուղղության Ժողովրդական հանրապետական կուսակցության (ՀԺԿ) եւ ազգայնական ծայրահեղ աջ հայացքներ ունեցող Ազգայնական շարժում կուսակցության (ԱՇԿ)։ Անկարայի մարզը բաժանվում է 25 շրջանների։ ՀԺԿ-ի քաղաքական հիմնական հենարանը Անկարայում գտնվում է Չանքայայի կենտրոնական շրջաններում, որը համարվում է քաղաքի ամենաբնակեցված շրջանը։ 2002 թվականից ի վեր ՀԺԿ-ն ընտրությունների ժամանակ Չանքայայում ստանում էր ձայների 60-70%, մինչդեռ քաղաքի մյուս շրջաններում նվազագույն ձայներ էր հավաքում։ Չանքայայի, ինչպես նաեւ Յենիմահալլեի բնակչությունը ապահոցում է ՀԺԿ-ի երկրորդ տեղը՝ զիջելով միայն ԱԶԿ-ին ինչպես տեղական, այնպես էլ ընդհանուր ընտրություններում։ ԱՇԿ հիմնականում այս շրջաններում զբաղեցնում է երրորդ տեղը, մինչդեռ մյուս շրջաններում գրեթե միշտ ՀԺԿ-ից առաջ է անցնում։ Ընդհանուր առմամբ հենց ԱԶԿ է քաղաքում մեծ հեղինակություն վայելում եւ աջակցություն ստանում։ Ընդհանուր առմամբ Անկարայի ընտրազանգվածը նախընտրում է քվեարկել քաղաքական աջ կուսակցությունների օգտին։ Մելիհ Գյոքչեքը 1994 թվականից ի վեր եղել է Անկարա մետրոպոլիտենային քաղաքի քաղաքապետ՝ Բարօրություն կուսակցությունից։ Հետագայում նա միացել է Առաքինություն կուսակցությանը, ապա՝ ԱԶԿ-ին։ Սկզբնապես 1994 թվականի տեղական ընտրությունների ժամանակ ընտրվելով՝ նա վերընտրվել է 1999, 2004 եւ 2009 թվականներին։ 2014 թվականի տեղական ընտրություններում Գյոքչեքը 5-րդ անգամ ընտրվեց քաղաքապետ։ Այս ընտրություններում նրա դեմ հանդես էր գալիս Հանրապետական ժողովրդական կուսակցությունից Մանսուր Յավաշը։ Խիստ հակասական ընտրություններում Գյոքչեքը 1%-ով հաղթանակ տարավ։ Սակայն Յավաշը մի քանի անգամ դիմեց Գերագույն ընտրական խորհուրդ, սակայն հաջողության չհասավ, նույնիսկ հայտարարեց, որ դիմելու է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան։ Չնայած Գյոքչեքը 5-րդ անգամ ընտրվեց քաղաքապետ՝ ընտրողների մեծամասնությունը կարծում է, որ ընտրություններում իրական հաղթողը եղել էր հենց Մանսուր Յավաշը։ 2017 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Գյոքչեքը հեռացել է այս պաշտոնից, իսկ նրա փոխարեն քաղաքապետ է դարձել Սինջանի նախկին քաղաքապետ Մուսթաֆա Թունան։ 2015 եւ 2016 թվականներին քաղաքը մի շարք ահաբեկչական հարձակումների է ենթարկվել, ավելի հայտնի են 2015 թվականի հոկտեմբերի 10-ի, 2016 թվականի փետրվարի 17-ի, 2016 թվականի մարտի 13-ի եւ 2016 թվականի հուլիսի 15-ի հարձակումները։ Տեսարժան վայրեր Հնագույն, հնագիտական վայրեր Անկարայի միջնաբերդ Անկարայի ամրոցի եւ միջնաբերդի () հիմքերը դրվել են գալաթացիների կողմից, հետագայում նրա կառուցման աշխատանքները շարունակել են հռոմեացիները։ Ավելի ուշ շրջանում բյուզանդացիները եւ սելջուկները վերականգնման աշխատանքներ են կատարել, ինչպես նաեւ նոր հատվածներ են կառուցել։ Միջնաբերդի ներքին եւ արտաքին հատվածը, լինելով Անկարայի ամենահին հատվածներից մեկը, ունի ավանդական ճարտարապետության ուրույն նմուշներ։ Կան նաեւ հանգստի վայրեր։ Միջնաբերդի ներսում վերականգնված թուրքական ավանդական տները վերածվել են ժամանակակից ռեստորանների, որոնք ներկայացնում են տեղական խոհանոցը։ Միջնաբերդը պատկերված է 1927-1952 թվականների եւ 1983-1989 թվականների թուրքական թղթադրամների վրա։ Հռոմեական թատրոն Ամրոցից դուրս կարելի է տեսնել Հռոմեական թատրոնի ավերակները, բեմը, հետնաբեմը։ Այստեղ հայտնաբերված հռոմեական հուշարձանները այժմ գտնվում են Փոքրասիական քաղաքակրթությունների թանգարանում։ Պեղումները դեռեւս շարունակվում են։ Ավգուստոսի եւ Հռոմի տաճար Ավգուստյումը, որը այժմ հայտնի է Ավգուստոսի եւ Հռոմի տաճար անունով, կառուցվել է մ.թ.ա. 25-20 թվականներին՝ Հռոմեական կայսրության կողմից Փոքր Ասիայի կենտրոնական շրջանները գրավելուց հետո։ Անկիրան հետագայում դարձել է Գալաթայի նահանգի կենտրոնը։ Մ.թ.ա 14 թվականին Ավգուստոսի մահից հետո Աստվածային Ավգուստոսի արարքները մակարգվել է տաճարի գավիթում լատիներենով, իսկ հունարեն թարգմանությամբ խորանում։ 2-րդ դարում Անկիրայի հնագույն միջնաբերդում գտնվող տաճարը ընդլայնվել է, իսկ 5-րդ դարում վերածվել եկեղեցու։ Այն գտնվում է քաղաքի Ուլուս թաղամասում։ 16-րդ դարում այն հանրայնացվել է ավստրիացի դեսպան Օժյե Գիսլեն դե Բուսբեկի կողմից։ Հռոմեական բաղնիքներ Անկարայի հռոմեական բաղնիքները ունեն հռոմեական դասական բաղնիքների տեսքը՝ սառը սենյակ (frigidarium), գոլ սենյակ (tepidarium) եւ տաք սենյակ (caldarium): Բաղնիքները կառուցվել են 3-րդ դարի սկզբներին հռոմեացի կայսր Կարակալլայի կողմից ի պատիվ Ասկլեպիոսի՝ բժշկության աստծո։ Այսօր պահպանվել են միայն բաղնիքի հիմքերն ու առաջին հարկերը։ Այն եւս տեղակայված է Ուլուս թաղամասում։ Հռոմեական ճանապարհ Անկարայի հռոմեական ճանապարհը կամ Cardo Maximus-ը հայտնաբերվել է 1995 թվականին թուրք հնագետ Ջեւդեթ Բայբուրթլուօղլուի կողմից։ Այն ունի 216 մետր երկարություն եւ 6.7 մետր լայնություն։ Ճանապարհի պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են բազմաթիվ հին գտածոներ, որոնք այժմ գտնվում են Փոքրասիական քաղաքակրթությունների թանգարանում։ Հուլիանոսի սյուն Հուլիանոսի սյունը, որը այժմ գտնվում է Ուլուս թաղամասում, կանգնեցվել է 362 թվականին ի պատիվ հռոմեական կայսր Հուլիանոս Ուրացողի՝ Անկիրա այցի։ Մզկիթներ Քոջաթեփե մզկիթ Քոջաթեփե մզկիթը քաղաքի ամենամեծ մզկիթն է։ Այն տեղակայված է Քոջաթեփե թաղամասում եւ կառուցվել է 1967-1987 թվականներին օսմանյան ոճով՝ 4 մինարեթներով։ Ահմեդ Համդի Աքսեքի մզկիթ Ահմեդ Համդի Աքսեքի մզկիթը գտնվում է Էսքիշեհիր ճանապարհի վրա՝ Կրոնական գործերի նախագահության մոտակայքում։ Թուրքական նեոկլասիկ ոճով այս մզկիթը քաղաքի աենամեծ մզկիթներից մեկն է, որի կառուցման աշխատանքներն ավարտվել են 2013 թվականին։ Ընդհանուր աղոթքների ժամանակ այս մզկիթը կարող է տեղավորել 6 հազար մարդ, իսկ թաղման աղոթքների ժամանակ ընդհուպ մինչեւ 30 հազար։ Մզկիթի ճարտարապետության մեջ կան փոքրասիական սելջուկյան ոճի տարրեր։ Նոր (Ջենաբ Ահմեդ) մզկիթ Ջենաբ Ահմեդ մզկիթը օսմանյան ամենամեծ մզկիթն է Անկարայում եւ կառուցվել է 16-րդ դարում հայտնի ճարտարապետ Սինանի կողմից։ Մզկիթի ամբիոնն ու աղոթատեղին ամբողջությամբ սպիտակ մարմարից են։ Հաջը Բայրամ մզկիթ 15-րդ դարում սելջուկյան ոճով կառուցված այս մզկիթը գտնվում է Ավգուստոսի տաճարի կողքին՝ Ուլուս թաղամասում, ճարտարապետը հայտնի չէ։ 16-րդ դարում այն վերականգնվել է ճարտարապետ Միմար Սինանի կողմից, իսկ 18-րդ դարում ավելացվել են Քյութահիայի հախճասալիկները։ Մզկիթը կառուցվել է ի պատիվ բանաստեղծ Հաջը Բայրամ Վելիի, ում գերեզմանը գտնվում է մզկիթի կողքին։ Մզկիթի ներսում ընդհանուր տարածքը կազմում է 437 մ2 առաջին հարկում, իսկ երկրորդ հարկում՝ 263 մ2։ Ահի Էլվան մզկիթ Այս մզկիթը կառուցվել է 14-15-րդ դարում Ահիների եղբայրության կողմից Ուլուս թաղամասում՝ Անկարայի միջնաբերդի մոտակայքում։ Ընկուզենուց պատրաստված ամբիոնը առանձին ուշադրության է արժանի։ Ալա ադ-Դին մզկիթ Ալա ադ-Դին մզկիթը Անկարայի ամենահին մզկիթն է։ Այն ունի ընկուզենուց պատրաստված ամբիոն, որի վրա եղած մակագրության համաձայն մզկիթի կառուցման աշխատանքն ավարտին է հասցվել հիջրայի տարով 574 թվականին (համապատասխանում է 1178 թվականին)։ Մզկիթը կառուցվել է սելջուկյան իշխան Մուհիդդին Մեսուդ շահի՝ Անկարայի բեյի կողմից, ով Փոքրասիական սելջուկյան սուլթան Քըլըչ Արսլան II-ի որդին էր (իշխել է 1156–1192 թվականներին)։ Ժամանակակից հուշարձաններ Հաղթանակի հուշարձան Հաղթանակի հուշարձանը կերտել է ավստրիացի քանդակագործ Հենրիխ Կրիպպելը 1925 թվականին, իսկ Ուլուս հրապարակում տեղադրվել է 1927 թվականին։ Հուշարձանը ամբողջությամբ պատրաստված է մարմարից եւ բրոնզից եւ ներկայացնում է Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքին՝ ձի հեծած, հանրապետական շրջանի ժամանակակից ռազմական համազգեստով եւ ֆելդ-մարշալի կոչումով։ Աթաթուրքի արձան Արձանը տեղակայված է Հաղթանակի հրապարակում, պատրաստված է մարմարից եւ բրոնզից։ Արձանի հեղինակն է իտալացի հայտնի քանդակագործ Պիետրո Կանոնիկան։ Ապահով, վստահ ապագայի հուշարձան Այս հուշարձանը, որը գտնվում է Քըզըլայ հրապարակի մոտակայքում՝ Վստահության այգում, ստեղծվել է 1935 թվականին եւ կրում է Աթաթուրքի խորհուրդը իր ժողովրդին՝ «Թու՛րք, եղիր հպարտ, շատ աշխատիր եւ հավատա ինքդ քեզ»։ Հուշարձանը դրոշմված է 1937–1952 թվականների թուրքական 5 լիրա թղթադրամի վրա եւ 1939-1946 թվականների 1000 լիրա թղթադրամի վրա։ Նախախեթական հուշարձան Հուշարձանը կառուցվել է 1978 թվականին, գտնվում է Սըհհիյե հրապարակում։ Այս հուշարձանը խորհրդանշում է նախախեթական արեւի սկավառակ (այն հետագայում օգտագործվել է նաեւ խեթերի կողմից) եւ նվիրված է Փոքր Ասիայի հնագույն քաղաքակրթությանը։ Նախախեթական արեւի սկավառակը նախկինում օգտագործվել է որպես Անկարայի քաղաքապետարանի տարբերանշան, այնուհետեւ որպես Մշակույթի եւ զբոսաշրջության նախարարության տարբերանշան։ Իջեւանատներ Սուլուհան Սուլուհանը Անկարայում գտնվող պատմական իջեւանատուն է։ Այն նաեւ կոչվում է Հասանփաշա իջեւանատուն (հան)։ Իջեւանատունը գտնվում է Ուլուս հրապարակից 400 մետր հարավ-արեւելք՝ Հաջըդողան թաղում։ Ըստ շինության վկայագրի (vakfiye) օսմանյան շրջանի այս իջեւանատունը կառուցվել է Հասան փաշայի հրամանով 1508-1511 թվականներին, իսկ ավարտին է հասցվել սուլթան Բայազեդ II-ի կառավարման վերջին տարիներին։ Իջեւանատունը ունի 102 սենյակներ (այժմ խանութներ), որոնք նայում են երկու այգիներին։ Յուրաքանչյուր սենյակ ունի պատուհան, որմնախորշ եւ բուխարի։ Չենգելհան Ռահմի Քոչ թանգարան Չենգելհան Ռահմի Քոչ թանգարանը արդյունաբերական տեխնոլոգիաների թանգարան է, որը գտնվում է Չենգել իջեւանատանը (հան), վերջինս կառուցվել է 1523 թվականին սուլթան Սուլեյման Փառահեղի կառավարման վաղ շրջանում։ Այստեղ ներկայացված են 1850-ական թվականներից ի վեր պահպանված արդյունաբերական, տեխնոլոգիական արտեֆակտներ։ Այստեղ կան նաեւ հատվածներ, որոնք պատմում են Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքի՝ Թուրքիայի Հանրապետության հիմնադրի, Վեհբի Քոչի՝ Ռահմի Քոչի հոր եւ Թուրքիայի առաջին արդյունաբերողներից մեկի, ինչպես նաեւ քաղաք Անկարայի մասին։ Առեւտուր Անկարա այցելող զբոսաշրջիկները սիրում են այցելել Չըքրըքչըլար բլուրը Ուլուսի մոտակայքում, որտեղ կարելի է գտնել ավանդական գործվածքներ, ձեռագործ գորգեր, կաշվից ապրանքներ բավականին էժան գներով։ Բաքըրջըլար շուկան (պղնձագործների) հայտնի է ոչ միայն պղինձով, այստեղ կարելի է գտնել նաեւ զարդեղեն, գորգեր, հնություններ, ասեղնագործված իրեր։ Բլրի ստորին հատվածից մինչեւ միջնաբերդի մուտքը կան բազմաթիվ խանութներ, որտեղ վաճառվում են համեմունքներ, չորացված մրգեր, ընդեղեն եւ այլ ապրանքներ։ Ժամանակակից առեւտրի կենտրոնները գտնվում են Քըզըլայում կամ Թունալը Հիլմի պողոտայում, ինչպես նաեւ Քարում մոլում (անվանվել է ի պատիվ հնագույն ասորական առեւտրական գաղութ Քարումի, որը ստեղծվել է մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակում Փոքր Ասիայի կենտրոնական շրջաններում), որը գտնվում է պողոտայի վերջում, նաեւ Չանքայայում՝ քաղաքի ամենաբնակեցված թաղամասում։ Չանքայայի Աթրիում մոլի կողքին գտնվող Աթաքուլե աշտարակից գեղեցիկ տեսարան է բացվում դեպի քաղաքը, աշտարակի վերեւում կա պտտվող ռեստորան։ Արմադա առեւտրի կենտրոնի խորհրդանշանը խարիսխ է, եւ մուտքի մոտ կանգնեցված է խարսխի մեխ արձան՝ ի պատիվ քաղաքի հունական անվանման՝ Անկիրա, որը նշանակում է խարիսխ։ Նմանապես արձանը կապված է առեւտրի կենտրոնի իսպանական անվան հետ՝ Արմադա, որը նշանակում է նավատորմ։ 1970-ական թվականներին Անկարան սկսում է ընդարձակվել դեպի արեւմուտք, այդ ընթացքում մի շարք ժամանակակից, արվարձանային ոճով կառուցված մինի քաղաքներ են ձեւավորվում արեւմտյան մայրուղու երկայնքով, որը հայտնի էր Էսքիշեհիրի ճանապարհ անունով։ Մայրուղու վրա գտնվող Արմադա, CEPA եւ Քնեթփարք, Ումիթքյոյում Արկադիում, Գալերիա եւ Գորդիոն, Բիլքենթ կենտրոնում Ռեալ առեւտրի մեծ կենտրոնները առաջարկում են հյուսիսամերիկյան եւ եվրոպական ոճի գնումների հնարավորություններ։ Ստամբուլի մայրուղու վրա է գտնվում նորաբաց ԱՆԿԱ մոլը, որտեղ կարելի է գտնել միջազգային հայտնի ապրանքանիշներ։ Անկարայի շրջանում սա ամենամեծ առեւտրի կենտրոնն է։ 2014 թվականին Անկարայում բացվել են մի շարք նոր առեւտրի կենտրոններ՝ Մեւլյանայի զբոսայգում գտնվող Taurus եւ New Level: Մշակույթ Արվեստ Թուրքիայի օպերայի եւ բալետի պետական թատրոնի գլխամասը գտնվում է Անկարայում եւ քաղաքում առկա է երեք վայրերում՝ Անկարայի օպերայի թատրոնը (հայտնի է նաեւ Մեծ թատրոն անունով) օպերայի եւ բալետի ամենամեծ թատրոնն է քաղաքում։ Երաժշտություն Անկարայում կան դասական երաժշտության 5 նվագախմբեր՝ Նախագահական սիմֆոնիկ նվագախումբ, Բիլքենթի սիմֆոնիկ նվագախումբւ Թուրքիայի ամենամեծ սիմֆոնիկ նվագախումբն է, Հաջեթեփեի սիմֆոնիկ նվագախումբը հիմնադրվել է 2003 թվականին, Բաշքենթի օդա նվագախումբ։ Քաղաքում կա 4 համերգասրահ՝ Նախագահական սիմֆոնիկ նվագախմբի համերգասրահ, Բիլքենթի համերգասրահը կատարողական արվեստի կենտրոն է Անկարայում։ Այն գտնվում է Բիլքենթի համալսարանական տարածքում, Հանդիսությունների համերգասրահ, որը հայտնի է տանգոյի բեմադրություններով, Չանքայայի ժամանակակից արվեստների կենտրոնի համերգասրահ, որը հիմնադրվել է 1994 թվականին։ Քաղաքում անցկացվել են բազմաթիվ երաժշտական, թատերական եւ կինոփառատոններ՝ Անկարայի միջազգային երաժշտական փառատոն, որը Թուրքիայի մայրաքաղաքում կազմակերպվող դասական երաժշտության եւ բալետի փառատոն է։ Անկարայում կան նաեւ այլ համերգասրահներ՝ Էսքիյենի, Ջոլի Ջոկեր, Քայթ, Նեֆես բար, Փեսիջ փաբ եւ այլն։ Թատրոն Թուրքական պետական թատրոնները եւս իրենց գլխամասն ունեն Անկարայում եւ ներկայացնում են հետեւյալ թատրոնները՝ 125-ամյակի Չայյոլի բեմ Անկարայի պետական թատրոն Փոքր թատրոն Շինասի բեմ Աքյուն բեմ Ալթընդաղ թատրոն Իրֆան Շահինբաշ ստուդիա-բեմ Օդա թատրոն Մահիր Ջանովա բեմ Մուհսին Էրթուղրուլ բեմ Թանգարաններ Անկարայում կան 50 թանգարաններ Փոքրասիական քաղաքակրթությունների թանգարան Փոքրասիական քաղաքակրթությունների թանգարանը գտնվում է Անկարայի միջնաբերդի մուտքի մոտ։ Այն 15-րդ դարի բեդեսթեն է (փակ շուկա), որը վերականգնվել է եւ այժմ այստեղ են գտնվում պալեոլիթի, նեոլիթի, նախախեթական, խեթական, փռյուգիական, ուրարտական եւ հռոմեական գտածոներ եւ մշակութային արժեքներ, իսկ թանգարանի մի ամբողջ հատված նվիրված է լիդիական գանձերին։ Անըթքաբիր Անըթքաբիրը գտնվում է մի բարձրադիր բլրի վրա, որը ձեւավորում է քաղաքի Անըթթեփե թաղամասը, այստեղ է գտնվում Թուրքիայի Հանրապետության հիմնադիր Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքի դամբարանը։ Այն կառուցվել է 1953 թվականին եւ իրենից ներկայացնում է հին ու նոր ճարտարապետական ոճերի խառնուրդ։ Հարակից թանգարանում է գտնվում Աթաթուրքի մոմե արձանը, նրա նամակները, անձնական իրերը, ինչպես նաեւ ցուցադրված են Քեմալի կյանքի կարեւոր պահերի լուսանկարները։ Անըթքաբիրը բաց է ամեն օր մինչդեռ հարակից թանգարանը բաց է ամեն օր բացի երկուշաբթի օրերից։ Անկարայի ազգագրության թանգարան Անկարայի ազգագրության թանգարանը գտնվում է Ուլուս թաղամասում գտնվող Թալեաթ փաշա զբոսայգում՝ Անկարայի օպերայի թատրոնի դիմաց։ Այստեղ կան ֆոլկլորի տարրեր, սելջուկյան եւ օսմանյան շրջանի նմուշներ։ Թանգարանի շենքի առջեւ կանգնեցված է ձիավոր Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքի մարմարե եւ բրոնզե արձանը, որը կերտվել է 1927 թվականին իտալացի հայտնի քանդակագործ Պիետրո Կանոնիկայի կողմից Արվեստի եւ ճարտարապետության պետական թանգարան Արվեստի եւ ճարտարապետության պետական թանգարանը, որը բացվել է 1980 թվականին, գտնվում է Ազգագրության թանգարանի մոտակայքում։ Թանգարանում են գտնվում 19-րդ դարից վերջից միչ օրս թուրքական արվեստի հարուստ հավաքածուներ։ Ջեր Մոդեռն Ջեր Մոդեռնը Անկարայի ժամանակակից արվետների թանգարան է, որը բացվել է 2010 թվականի ապրիլի 1-ին։ Այն գտնվում է TCDD Ջեր պատմական արհեստանոցների վերանորոգված շենքում։ Թանագարանում է գտնվում Թուրքիայի ամենամեծ ցուցասրահը։ Թանգարանում ներկայացվում են ժամանակակից արվեստի նմուշներ, տեղի են ունենում ժամանակակից արվեստի հետ կապված միջոցառումներ։ Ազգայնական պատերազմի թանգարան Ազգայնական պատերազմի թանգարանը գտնվում է Ուլուս հրապարակում։ Այն Թուրքիայի Հանրապետության առաջին կառավարության շենքն է։ Ինչպես երեւում է ներկայացված լուսանկերներից ազգայնամոլական պատերազմը ծրագրվել եւ իրականացվել է հենց այստեղից։ Թանգարանի մի հատվածում ներկայացված են Թուրքիայի Հանրապետության նախկին նախագահների մոմե արձանիկները։ Մեհմեթ Աքիֆի գրականության թանգարան-գրադարան Մեհմեթ Աքիֆի գրականության թանգարան-գրադարանը կարեւոր գրադարան-թանգարան է, ինչպես նաեւ արխիվ, որը հիմնադրվել է 2011 թվականին եւ նվիրված Մեհմեթ Աքիֆ Էրսոյին (1873–1936)՝ Թուրքիայի ազգային օրհներգի՝ Անկախության երթի հեղինակին։ TCDD բացօթյա շոգեքարշի թանգարան TCDD բացօթյա շոգեքարշի թանգարանը բացօթյա թանգարան է, որը ներկայացնում է շոգեքարշի պատմությունը։ Անկարայի ավիացիայի թանգարան Անկարայի ավիացիայի թանգարանը գտնվում է Էթիմեսգութում՝ Ստամբուլ փողոցի մոտակայքում։ Թանագարանը բացվել է 1998 թվականի սեպտեմբերին։ Այստեղ են գտնվում բազմաթիվ հրթիռներ, ավիացիոն սարքավորումներ եւ ինքնաթիռներ, որոնք օգտագործվել են Թուրքիայի ռազմաօդային ուժերի կողմից (այնպիսի մարտական ինքնաթիռներ, ինչպիսիք են՝ F-86 Սեյբր, F-100 Սուպեր Սեյբր, F-102 Դելտա Դեգգըր, F-104 Սթարֆայթեր, F-5 Ֆրիդոմ Ֆայթեր, F-4 Ֆենթըմ, ինչպես նաեւ բեռնատար ինքնաթիռներից C-160 Թրենսոլը)։ Թանգարանում ներկայացված են նաեւ հունգարական MiG-21, պակիստանական MiG-19 եւ բուլղարական MiG-17 ինքնաթիռները։ Մերձավոր Արեւելքի տեխնիկական համալսարանի գիտության եւ տեխնոլոգիաների թանգարան Մերձավոր Արեւելքի տեխնիկական համալսարանի գիտության եւ տեխնոլոգիաների թանգարանը գտնվում է Մերձավոր Արեւելքի տեխնիկական համալսարանի տարածքում։ Սպորտ Ինչպես Թուրքիայի մնացած քաղաքներում, այնպես էլ Անկարայում ամենահայտնի սպորտաձեւը ֆուտբոլն է։ Քաղաքը այժմ ունի ֆուտբոլային մեկ ակումբ, որը մրցում է Թուրքիայի ֆուտբոլի առաջնությունում։ Գենչլերբիրլիղին ստեղծվել է 1923 թվականին եւ հայտնի է Անկարայի փոթորիկ անունով, գույների պատաճառով՝ կարմիր եւ սեւ, նրանց հաճախ կոչում են Կակաչներ։ 1987 եւ 2001 թվականներին նրանց եղել են Թուրքիայի գավաթակիրները։ Անկարագյուջուն ստեղծվել է 1910 թվականին, այն Անկարայի ամենահին ակումբն է եւ համագործակցել է Անկարայի ռազմատեխնիկա արտադրող ընկերության հետ։ Կան նաեւ այլ փոքր թիմեր, որոնք բարձր լիգաներում չեն խաղում։ Թուրքիայի բասկետբոլի առաջնությունում Անկարան ներկայացնում է Թուրք Թելեքոմը, որը մարզվում է Անկարա արենայում, եւ CASA TED համալսարանականները, որոնք մարզվում են TOBB-ի սպորտային սրահում։ Հալքբանք Անկարան այժմ տղամարդկանց վոլեյբոլում ուժեղագույնն է, որը երկար տարիներ անընդհատ հաղթում է Թուրքիայի տղամարդկանց վոլեյբոլի առաջնությունում, նույնիսկ 2013 թվականին հաղթել է Եվրոպայի վոլեյբոլի կոնֆեդերացիայի գավաթում։ Անկարայի չմշկասահքի պալատում տեղի են ունենում քաղաքի չմշկասահքի եւ հոկեյի առաջնությունները։ 1980-ական թվականներից սկսած Թուրքիայում շատ հայտնի է սքեյթբորդինգը, որի համար բավականին հարմար վայրեր կան։ Սքեյթբորդինգով զբաղվողները սովորաբար հավաքվում են Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի մոտ գտնվող զբոսայգում։ 2012 թվականին կառուցվել է THF մարզադահլիճը, որտեղ տեղի են ունենում հանդբոլի առաջնությունները։ Զբոսայգիներ Անկարայում կան բազմաթիվ զբոսայգիներ եւ բացօթյա տարածքներ, որոնք հիմնականում ստեղծվել են հանրապետության ձեւավորման առաջին տարիներին եւ հետագայում պահպանվել եւ ընդարձակվել են։ Այս զբոսայգիներից ամենանշանակալի են՝ Երիտասարդության զբոսայգին, Բուսաբանական այգին, Սեղմենլեր զբոսայգին, Անայասա (սահմանադրության) զբոսայգին, Քուղուլու զբոսայգին (որը հայտնի է չինական կառավարության կողմից նվեր ստացված կարապներով), Աբդի Իփեքչի զբոսայգին, Էսերթեփե զբոսայգին, Գյուվեն զբոսայգին, Անկախության զբոսայգին, Ալթընփարքը, Հրաշքների երկիր եւ Գյոքսու զբոսայգիները։ Գենչլիք զբոսայգին պատկերված է եղել 1952-1976 թվականների թուրքական 100 լիրա թղթադրամի վրա։ Աթաթուրքի անվան անտառային ֆերմայում կա կենդանաբանական այգի, գյուղատնտեսական ֆերմաներ, ջերմոցներ, ռեստորաններ, կաթնատնտեսական ֆերմա եւ գարեջրատուն։ Սա հրաշալի վայր է ընտանիքի հետ ժամանակ անցկացնելու համար՝ վայելելով մաքուր օդն ու բնությունը։ Այստեղ է գտնվում նաեւ Սալոնիկի տան ճիշտ կրկնօրինակը, որտեղ 1881 թվականին ծնվել է Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքը։ Կրթություն Համալսարաններ Առհասարակ ողջ Թուրքիայում Անկարան աչքի է ընկնում բազմաթիվ համալսարաններով։ Դրանց մեջ են մտնում ներքոնշյալ համալսարանները, որոնց մի մասը բավականին ճանաչված են՝ Անկարայի համալսարան Բաշքենթի համալսարան Թուրքական կրթական ասոցիացիայի համալսարան Ոսկե կոկոնի համալսարան Աթըլըմ համալսարան Թուրքական ավիացիոն ասոցիացիայի համալսարան Բիլքենթի համալսարան Չանքայա համալսարան Գազի համալսարան Հաջեթեփեի համալսարան Մերձավոր Արեւելքի տեխնիկական համալսարան TOBB տնտեսագիտության եւ տեխնոլոգիայի համալսարան Ուֆուք համալսարան Յըլդըրըմ Բայազեդ համալսարան Գյուլհանեի ռազմաբժշկական ակադեմիա Թուրքական ռազմական ակադեմիա Թուրքական ոստիկանության ազգային ակադեմիա Կենդանական աշխարհ Անգորական կատու Անկարան հայտնի է ընտանի կատվի տեսակով, որը կոչվում է թուրքական անգորա կամ պարզապես անգորական կատու։ Անգորական կատուն հին ժամանակներից հայտնի է եղել, այն հանդիսանում է Վանա կատուների ցեղատեսակի մի մասը, որոշակի նմանություններ ունի նաեւ պարսկական կատվուների հետ։ Հիմնականում ունենում են սպիտակ, փափուկ մազածածկույթ, երբեմն բավականին երկար։ Այս կենդանիները հայտնի են իրենց փայլուն սպիտակ մազածածկույթով, սակայն այսօր կան բազմաթիվ տեսակներ, որոնք ունեն սեւ, կապույտ եւ կարմրավուն մորթի։ Լինում են նաեւ խառը գույներով։ Անգորական կատուների աչքերը կարող են լինել կապույտ, կանաչ կամ էլ դեղին, իսկ երբեմն էլ մեկը կապույտ, իսկ մյուսը կանաչ կամ դեղին։ W գենը, որը պատասխանատու է սպիտակ մորթի եւ կապույտ աչքի համար, վերաբերում է նաեւ լսողությանը. եթե կատուն ունի կապույտ աչք, ապա նրա համապատասխան ականջը խուլ է։ Այնուամենայնիվ բավականին շատ կապույտ եւ տարբեր աչքեր ունեցող սպիտակ կատուներ նորմալ լսողություն ունեն։ Ամեն դեպքում նույնիսկ խուլ կատուներին տանը պահելիս որեւէ լուրջ խնդիր չի լինում։ Այս կատուների ականջները մեծ են եւ ցցված, աչքերը նշաձեւ են, մեկ այլ բնորոշ հատկանիշ է այս կենդանիների համար պոչը, որը հաճախ զուգահեռ են պահում պոչին։ Անգորական նապաստակ Անգորական նապաստակը ընտանի նապաստակի տեսակ է, որն առանձնանում է իր երկար եւ փափուկ մազածածկույթով։ Այս տեսակը շատ հայտնի է եղել 18-րդ դարում ֆրանսիական արքունիքում եւ դարավերջին տարածում է գտել նաեւ ամբողջ Եվրոպայում։ ԱՄՆ-ում առաջին անգամ հայտնվել է 20-րդ դարի սկզբին։ Այս տեսակը բազմացվում է հատկապես իրենց անգորական բրդի համար, որը փափուկ է եւ մետաքսանման։ Անգորական նապաստակները ծիծաղելի տեսք ունեն, քանի որ տարօրինակ ձեւով նման են բրդե գնդակի։ Պետք է շատ զգուշորեն խնամել այս կենդանիներին, որպեսզի նրանց բուրդը չխճճվի եւ փայլը չկորցնի։ Հաճախ ամռանը անգորական նապաստակների բուրդը խուզում են, քանի որ չափից շատ տաքությունը կարող է վնասել կենդանուն։ Անգորական այծ Անգորական այծը ընտանի այծի տեսակ է, որը տարածված է Փոքր Ասիայում եւ հիշատակվում է դեռ վաղ ժամանակներից։ Այն առաջին անգամ ներկայացվել է Եվրոպային Սրբազան հռոմեական կայսր Կառլոս V-ի կողմից 1554 թվականին, սակայն հետագայում այս կենդանիների ներմուծումը Եվրոպա հաջողություն չի ունեցել եւ դադարել է։ Անգորական այծը ներկայացվել է ԱՄՆ-ին 1849 թվականին Ջեյմս Դեվիսի կողմից։ Աբդուլ Մեջիդ I-ը անգորական 7 այծ է նվիրում Դեվիսին, որը օգտակար խորհուրդներ էր տվել բամբակի ճիշտ աճեցման վերաբերյալ։ Անգորական այծից ստացվող բուրդը կոչվում է մոհայիր։ Յուրաքանչյուր տարի մեկ այծից կարելի է ստանալ 5-8 կգ բուրդ։ Անգորական այծերին խուզում են տարեկան երկու անգամ ի տարբերություն ոչխարների, որոնք խուզում են տարեկան մեկ անգամ։ Այս կենդանիները ունեն հատուկ սննդային պահանջներ, որը պայմանավորված է իրենց մազածածկույթի արագ աճի հետ։ ԱՄՆ, Թուրքիան եւ Հարավային Աֆրիկան մոհայիր արտադրող խոշոր պետություններն են։ Երկար տարիներ անգորական այծերին բուծում էին նրանց սպիտակ մազածածկույթի համար։ Սակայն 1998 թվականից սկսեցին բուծել նաեւ գունավոր անգորական այծեր։ Այսօր անգորական այծերը լինում են սպիտակ, սեւ եւ շագանակագույն։ Անգորական այծերը պատկերված են եղել 1938-1952 թվականների թուրքական 50 լիրա թղթադրամների հետեւի մասում։ Պատկերասրահ Միջազգային հարաբերություններ Քույր քաղաքներ Անկարայի քույր քաղաքներն են՝ Սեուլ, Հարավային Կորեա (1971) Իսլամաբադ, Պակիստան (1982) Կուալա Լումպուր, Մալայզիա (1984) Պեկին, Չինաստան (1990) Բիշքեկ, Ղրղզստան (1992) Բուդապեշտ, Հունգարիա (1992) Խարթում, Սուդան (1992) Մոսկվա, Ռուսաստան (1992) Սոֆիա, Բուլղարիա (1992) Հավանա, Կուբա (1993) Կիեւ, Ուկրաինա (1993) Աշխաբադ, Թուրքմենստան (1994) Ալ-Քուվեյթ, Քուվեյթ (1994) Սարաեւո, Բոսնիա եւ Հերցոգովինա (1994) Տիրանա, Ալբանիա (1995) Թբիլիսի, Վրաստան (1996) Ուֆա, Բաշկորտոստան, Ռուսաստան (1997) Բուխարեստ, Ռումինիա (1998) Հանոյ, Վիետնամ (1998) Մանամա, Բահրեյն (2000) Մոգադիշո, Սոմալիա (2000) Սանտյագո, Չիլի (2000) Աստանա, Ղազախստան (2001) Դուշանբե, Տաջիկստան (2003) Քաբուլ, Աֆղանստան(2003) Ուլան Բատոր, Մոնղոլիա(2003) Կահիրե, Եգիպտոս (2004) Քիշնեւ, Մոլդովա (2004) Սանաա, Եմեն (2004) Տաշքենդ, Ուզբեկստան (2004) Պրիշտինա, Կոսովո (2005) Կազան, Թաթարստան, Ռուսաստան (2005) Կինշասա, Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն (2005) Ադիս Աբեբա, Եթովպիա (2006) Մինսկ, Բելառուս (2007) Զագրեբ, Խորվաթիա (2008) Դամասկոս, Սիրիա (2010) Բիսաու, Գվինեա Բիսաու (2011) Վաշինգտոն ԿՇ, ԱՄՆ (2011) Բանգկոկ, Թայլանդ (2012) Թեհրան, Իրան (2013) Դոհա, Կատար (2016) Գործընկեր քաղաքներ Սկոպյե, Մակեդոնիա (1995) Վիեննա, Ավստրիա Ծանոթագրություններ Թուրքիայի քաղաքներ Անկարա Անկարայի մարզի բնակավայրեր


Թորոսյանը պնդում է ծննդատները լուծարելու իր քաղաքականությունը - ՓԱՍՏԻՆՖՈ | Իրավական լուրեր, իրադարձություններ, վերլուծություններ, տեսանյութեր 04/08/2020 19:29 Դատարանն ազատ է արձակել ՀՀ պետական սահմանն ապօրինի հատելու մեջ մեղադրվող Թուրքիայի քաղաքացուն՝ ծպտված հային, հաշվի առնելով կորոնավիրուսի վարակման վտանգը 04/08/2020 19:12 ՀՀ ԶՈւ ԳՇ պետ, գեներալ-լեյտենանտ Արտակ Դավթյանի շնորհավորանքը Յուրա Պողոսյանի ծննդյան օրվա առթիվ 04/08/2020 19:06 Զոհրաբ Մնացականյանը հեռախոսազրույց ունեցավ Իրանի ԱԳ նախարար Մոհամմադ Ջավադ Զարիֆի հետ 04/08/2020 19:00 Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը գիտակցում է՝ կարոնավիրուսի դեմ պայքարի արդյունքում վարչապետի վարկանիշն անկում է գրանցել. քաղտեխնոլոգ 04/08/2020 18:56 Կորոնավիրուսային հիվանդության տարածման դեմ տարվող միջոցառումներում այս պահին ներգրավված են մոտ 3000 հոգի միայն բժշկական մասով. Արսեն Թորոսյան 04/08/2020 18:46 Հարուցվել է քրեական գործ՝ Ոստիկանության Սիսիանի բաժնի ծառայողների նկատմամբ բռնություն գործադրելու եւ խուլիգանություն կատարելու դեպքի առթիվ 04/08/2020 18:42 Հնարավորություն է ընձեռվել ժամանակավոր կացարանով ապահովելու ստեղծված իրավիճակում անօթեւան մնացած քաղաքացիներին. ՌԴ-ում ՀՀ դեսպանություն 04/08/2020 18:39 Արման Պետրոսյան. Ի՞նչ պատկեր է իրականում Հայաստանում կորոնավիրուսի հետ կապված 04/08/2020 18:34 Մարտավարական-մասնագիտական պարապմունք 04/08/2020 18:28 ՁԻԱՀ-ի կենտրոնի նախկին աշխատակիցները ներգրավված են կորոնավիրուսի դեմ պայքարի աշխատանքներում 04/08/2020 18:16 Ավագ Հինգշաբթի դուրս կբերվի Սուրբ Գրիգոր Նարեկացու մասունքը 04/08/2020 18:07 Էջմիածնի մարզադաշտի տարածքում դի է հայտնաբերվել 04/08/2020 18:05 Այսօր կեսգիշերից ուժի մեջ կմտնի գործատուի կողմից տրամադրվող տեղեկանքի փոփոխված տարբերակը 04/08/2020 17:56 Հանցագործության նյութական հետքերի եւ հետեւանքների հայտնաբերման ցուցանիշը 2018թ. համեմատ 2019թ. ավելացել է 92%-ով.Գոռ Աբրահամյան 04/08/2020 17:45 Պարենային որոշ ապրանքների եւ բժշկական նշանակության պարագաների ներմուծման դեպքում մաքսատուրքերը զրոյացվում են 04/08/2020 17:41 Արարատի մարզում կորոնավիրուսի 2 նոր դեպք ունենք, վարակակիրների ընդհանուր թիվն այս պահին 175 է. մարզպետ 04/08/2020 17:37 ԱԻՆ-ը 2 օրում 527 հանրային տարածք է վարակազերծել 04/08/2020 17:34 Նախագահ Արմեն Սարգսյանը ստորագրել է մի շարք օրենքներ 04/08/2020 17:28 Արցախի քաղաքական դաշտում հեղհեղուկ իրավիճակ է . ընտրությունների երկրորդ փուլը պետք է տեղի ունենա. Հրանտ Մելիք-Շահնազարյան 04/08/2020 17:18 Զոհրաբ Մնացականյանն ու Սերգեյ Լավրովը հեռախոսազրույց են ունեցել` քննարկելով կորոնավիրուսի տարածումը կանխարգելող քայլերը 04/08/2020 16:58 Կորոնավիրուսի թեստավորման հավելվածը ներբեռնել է շուրջ 40 հազար քաղաքացի 04/08/2020 16:55 Որոշել եմ այս փուլում դատական հայցով ընդդեմ Փաշինյանի հանդես չգալ. Արսեն Բաբայան 04/08/2020 16:50 Ռոբերտ Քոչարյանի գործով ՄԻՊ-ը գրություն է պատրաստում ԲԴԽ՝ պաշտոնական դիրքորոշումը պարզելու համար 04/08/2020 16:42 200-300 թեստ անելով չենք կարող ասել համաճարակն ի՞նչ պատկեր ունի. համաճարակաբան 04/08/2020 16:38 Սպասվում է առանց տեղումների եղանակ 04/08/2020 16:30 Փրկարարները հայտնաբերել են դի 04/08/2020 16:26 Սերժ Սարգսյանի դիրքորոշման մասին գրասենյակն այսօր կտեղեկացնի 04/08/2020 16:17 «Ճակատի թիկունքում են գտնվում նաեւ մեր ծնողները, երեխաները, ընկերներն ու հարազատները». Ղազինյանը՝ Տեր-Պետրոսյանին 04/08/2020 16:06 Հույս ունենք, որ գործող իշխանությունը ականջալուր չի լինի առաջին նախագահի հորդորներին. «Մեդիա պաշտպան» 04/08/2020 16:02 Նվիրատվություններ ի զորակցություն հայրենիքի 04/08/2020 15:58 178 ուղեւորներ ԱԻՆ ավտոբուսներով տեղափոխվել են մեկուսացման վայրեր 04/08/2020 15:53 Հայտնի է Շուշան Փաշինյանն ընդդեմ Նարեկ Սամսոնյանի գործով դատական նիստի օրը 04/08/2020 15:47 ԱԱԾ-ն հաստատել է՝ ԿԳՄՍ պաշտոնատար անձանց առնչվող քրգործ է քննվում. Yerevan.Today 04/08/2020 15:43 Երեւանի առողջապահական հիմնարկներում աշխատանքն արտակարգ ռեժիմով է 04/08/2020 15:38 Մարությանը վարչապետի մոտ խորհրդակցությանը մասնակցել է պաշտպանիչ դիմակով 04/08/2020 15:36 Մինչեւ 800.000 դրամ տուգանք՝ աղբն այրելու համար. Շրջակա միջավայրի նախարարության պայքարն օդի աղտոտվածության դեմ 04/08/2020 15:32 Պարետը տեսաուղերձով դիմել է քաղաքացիներին 04/08/2020 15:28 Մարդու իրավունքների պաշտպանն իրականացնում է մշտադիտարկում ընտանիքում բռնության հարցերով արտակարգ դրության ժամանակ 04/08/2020 15:13 Ասում են իբրեւ պիկից դուրս ենք եկել, բայց ԱՆ-ի հրապարակած կորը դեռ աճում է. Նունե Ներսիսյան 04/08/2020 15:11 Կորոնավիրուսը չի ապրում մակերեսների վրա. նոր հետազոտության արդյունքները շրջել են COVID-19 փոխանցման ուղիների մասին պատկերացումները. МК 04/08/2020 15:08 Երկակի ստանդարտների դեպքում դատախազության բարի նախաձեռնությունը կլինի հերթական կոպտագույն խախտումը.Վարդեւանյան 04/08/2020 15:02 Ոստիկանության գործողությունները քաղաքական ենթատեքստում դիտարկելը դուրս է ողջամտության սահմաններից. Լեւոն Մնացականյան 04/08/2020 14:54 Ծրագրերի ծախսային թերակատարումները պետք է հասցնենք նվազագույնի եւ ազատված ֆինանսներն ուղղենք այլ նախագծերի իրականացմանը. վարչապետ 04/08/2020 14:49 Հանցավոր սխեմա` պետական գույքի մասնավորեցման գործընթացում. նախաձեռնվել են ապօրինի օտարված գույքը պետությանը եւ համայնքներին վերադարձնելու իրավական գործընթացներ 04/08/2020 14:40 Աննա Դանիբեկյանի առողջական խնդիրը միայն իր խնդիրը չէ .Ալումյան 04/08/2020 14:25 Երկու մարդու ճանաչողության փորձ. Աղվան Վարդանյան 04/08/2020 14:14 «Տարոն-Ավիան» եւ նրա կողմից շահագործվող օդանավերը երբեւէ ներգրավված չեն եղել Աֆրիկայում զենքի վաճառքի մեջ. պարզաբանում 04/08/2020 14:07 Կենսաթոշակառուների թոշակներն արդեն 96%-ով հասցվել են հասցեատերերին . Արշակյան 04/08/2020 14:04 Կորոնավիրուսի հետեւանքները զսպող մրցույթին արձագանքել է 133 անձ, դրանցից 37-ը կիրառման փուլում են. Արշակյան 04/08/2020 14:02 Շուրջ 290 հազար քաղաքացիների տրվել է վարկային արձակուրդ. Նիկոլ Փաշինյան 04/07/2020 14:56 Արցախում գրանցվել է կորոնավիրուսով վարակվածության առաջին դեպքը 04/08/2020 13:12 Աշխատանքից ազատվելու իմ որոշման հիմքերը հանդիսանում են քաղավիացիայի հանդեպ ցուցաբերվող կործանիչ, քայքայիչ եւ ապապետական մոտեցումները. Հակոբ Ճաղարյան 04/08/2020 15:11 Կորոնավիրուսը չի ապրում մակերեսների վրա. նոր հետազոտության արդյունքները շրջել են COVID-19 փոխանցման ուղիների մասին պատկերացումները. МК 04/07/2020 14:14 Մենք ընկած ենք վիրուսի հետեւից, մինչդեռ պետք է հարուցիչից առնվազն մեկ քայլ առաջ լինել. Արմեն Վարդանյան 04/08/2020 16:42 200-300 թեստ անելով չենք կարող ասել համաճարակն ի՞նչ պատկեր ունի. համաճարակաբան 04/07/2020 20:30 Հայ ինժեներները ստեղծել են թոքերի արհեստական շնչառության սարք 04/07/2020 17:08 Սպանության փորձ` Շենգավիթում. Թիրախի վրա կրակել են ատրճանակից 04/08/2020 15:47 ԱԱԾ-ն հաստատել է՝ ԿԳՄՍ պաշտոնատար անձանց առնչվող քրգործ է քննվում. Yerevan.Today 04/06/2020 23:00 Կրակոցներ Երեւանում. մոտ 40 տարեկան տղամարդու վիճակը ծայրահեղ ծանր է. Shamshyaan.com 04/07/2020 16:30 Փաշինյանը ստում է. նախորդ տարի տրվել է 20 մլրդի պարգեւատրում, որը կազմում է շուջր 58 մլն դոլար. Նարեկ Սամսոնյան 04/08/2020 11:04 Կորոնավիրուսով վարակակիրների թիվը հասել է 881-ի, ունենք եւս մեկ մահ 04/08/2020 15:38 Մարությանը վարչապետի մոտ խորհրդակցությանը մասնակցել է պաշտպանիչ դիմակով 04/07/2020 13:42 Խախտվել է Ռոբերտ Քոչարյանի անմեղության կանխավարկածը. Ռոբերտ Քոչարյանը դատի է տվել Նիկոլ Փաշինյանին 04/07/2020 21:53 Անգամ չէի ուզում պատկերացնել, թե ինչ կլիներ, եթե մենք ուշացնեինք օգնությունը. Արման Թաթոյան 04/06/2020 21:04 Ուր է նախկին Նիկոլ Փաշինյանը. Քաղաքացու հարցը Փաշինյանին 04/08/2020 09:33 Մինչ զինվորին սպանելը նրա վրա նռնակ են նետել դիրքում. մանրամասներ զինվորի մահվան դեպքից. «Ժողովուրդ» 04/06/2020 23:11 Փաշինյանի կորած կախարդական փայտիկի ճակատագրին արժանացավ նաեւ կորոնավիրուսի դեմ պայքարի ելած պինցետը. Շարմազանով 04/08/2020 18:07 Էջմիածնի մարզադաշտի տարածքում դի է հայտնաբերվել 04/07/2020 10:47 Աշխարհի ամենամեծ գոթական տաճարը կվերածվի հիվանդանոցի. Գազետա.ռու 04/07/2020 10:32 Արմեն Սարգսյանի որոշումն ու օրենքի բացը. ՍԴ-ն բավականին կոպիտ պատասխան է տվել. «Ժողովուրդ» Թորոսյանը պնդում է ծննդատները լուծարելու իր քաղաքականությունը 01/14/2020 18:16 | ԼՐԱՀՈՍ Իրականում 150 ծնունդը շատ ցածր թիվ է ծննդօգնության ծառայությունները արդարացված համարելու համար, եւ ամենասկզբից մենք քննարկում էինք մինիմում 300 ծննդի տարբերակը, սակայն ի սկզբանե ծնունդների վիճակագրությունն ունենալով իջեցրինք շեմը, որ գոնե 2 օրը մեկ ծնունդ լինի։ Այս մասին այսօր հրավիրված ասուլիսում ասաց Առողջապահության նախարար Արսեն Թորոսյանը։ Ըստ նրա՝ եթե ցանկություն կա զբաղվել նորածնային կամ մայրական մահացությամբ, ապա իրենց ընտրած քաղաքականությունը միանշանակ ճիշտ է. «Այն ծննդատներում, որոնք ցանկանում ենք լուծարել, մանկական եւ մայրական մահացության դեպքեր չեն եղել, որովհետեւ իրենք ի սկզբանե հղում տալով իրենց մասնագիտական գիտելիքներին եւ մեր կարգերին, բարձր ռիսկի հղիությամբ հղիներին տեղափոխում են մոտակա ավելի բարձր մակարդակի ծննդատուն։ Բայց պատկերացրեք մի ծննդատուն, որտեղ չկա վիրահատարան։ Ծննդաբերության ժամանակ կեսարյան հատման հրատապ անհրաժեշտություն է առաջանում, ի՞նչ պետք է անեն, փորձելու են հրատապ տեղափոխել ավելի բարձր մակարդակի ծննդատուն։ Ինչու՞ դա անել վտանգելով ծննդկանի եւ երեխայի կյանքը, եթե կարելի է անել պլանավորված եւ ավելի քիչ ռիսկի տակ դնելով մեր ապագա քաղաքացիների կյանքը»։ Նախարարը տվյալներ հրապարակեց, որում ներկայացվում են համայնքներն իրենց մոտակա բուժհաստատություններով։ «Աչաջուր-Իջեւան հեռավարությունը 17 կմ է, իսկ ժամանակը 19 րոպե է, ճանապարհն էլ շատ լավն է։ Եղվարդից 3 ուղղություն եմ գրել, սա արել եմ մեր բոլոր մտահոգ քաղաքացիների համար։ Եղվարդից Աբովյան՝ 16,6 կմ, որը կտեւի 20 րոպե (ի դեպ սրանք շատ դանդաղ արագությամբ ենք հաշվարկել), Եղվարդից Աշտարակ՝ 15,7 կմ, 21 րոպե, Եղվարդից Երեւանի «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» ծննդատուն՝ 26,5 կմ, 34 րոպե։ Արտենիմից դեպի Թալին 34 րոպե է եւ 17,6 կմ,իսկ դեպի Արմավիր 35 րոպե է եւ 32 կմ։ Մարիկի դեպքում նույնպես ընտրել եմ 3 տարբերակ։ Դեպի Արթիկ 13,5 կմ է, որը կտեւի 20 րոպե, դեպի Գյումրու ամենամեծ ծննդատներ, մեկը 30 րոպե է, 26,5 կմ, իսկ մյուսը 32 րոպե։ Դեպի Ծաղկահովիտ 19 րոպե 20 կմ»,-ասաց Թորոսյանը։ 21:07 06/12/2019 | ԼՐԱՀՈՍԱՆ աշխատակազմի ղեկավարի պաշտոնավորումն ապօրինի՞ է. Քաղծառայության գրասենյակին կհաջողվի՞ վերանայել ապօրինությունը 09:16 06/12/2019 | ՄամուլԱննա Հակոբյանը մի շարք պրագմատիկ հարցերով «լիչնիյ ներպրիյազն» ունի Արսեն Թորոսյանի նկատմամբ. «Իրատես» 14:28 02/12/2019 | ԼՐԱՀՈՍԱպշած եմ, որ այդ գիտելիքներով մարդը նախարար է աշխատում. Էդմոն Մարուքյանը՝ Արսեն Թորոսյանին


source: wikipedia

text: Պրահա ( ), Չեխիայի Հանրապետության մայրաքաղաքը եւ ամենամեծ քաղաքը, Բոհեմիայի պատմական մայրաքաղաքը։ Պրահան, որը գտնվում է Վլտավա գետի ափին, ապրում է մարդ։ Քաղաքի կլիման չափավոր օվկիանոսային է՝ համեմատաբար տաք ամառով եւ սառը ձմեռով։ Պրահան Կենտրոնական Եվրոպայի քաղաքական, մշակութային եւ տնտեսական կենտրոնն է՝ հարուստ պատմությամբ եւ ռոմանական, գոթական, վերածննդի եւ բարոկկո ճարտարապետությամբ։ Եղել է Բոհեմիայի թագավորության մայրաքաղաքը եւ Սրբազան Հռոմեական կայսրության մի քանի կայսրերի՝ առաջին հերթին Կառլոս IV-ի (կառավարման տարիներ՝ 1346–1378) նստավայրը։ Պրահան Հաբսբուրգների միապետության եւ Ասվտրո-Հունգարական կայսրության կարեւորագույն քաղաքներից էր։ Բնակավայրը կարեւոր դեր է խաղացել Բոհեմական եւ Բողոքական բարեփոխումների, Երեսնամյա պատերազմի եւ 20-րդ դարի պատմության մեջ՝ համաշխարհային պատերազմների եւ հետպատերազմյան կոմունիստական դարաշրջանում որպես Չեխոսլովակիայի մայրաքաղաք։ Պրահայում կան մի շարք հայտնի մշակութային վայրեր, որոնցից շատերը վերապրել են 20-րդ դարի Եվրոպայի բռնությունն ու ոչնչացումը։ Հիմնական տեսարժան վայրերն են Պրահայի ամրոցը, Կառլի կամուրջը, Հին քաղաքի հրապարակը՝ Պրահայի աստղագիտական ժամացույցով, Հրեական թաղամասը, Պետրին բլուրն ու Վիշեգրադը։ 1992 թվականից Պրահայի պատմական կենտրոնն ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում։ Քաղաքում կան ավելի քան տասը խոշոր թանգարաններ, ինչպես նաեւ բազմաթիվ թատրոններ, պատկերասրահներ, կինոթատրոններ եւ այլ պատմական ցուցանմուշներ։ Այստեղ կան բազմաթիվ հանրային եւ մասնավոր կրթական կենտրոններ, այդ թվում՝ Կառլի համալսարանը՝ Կենտրոնական Եվրոպայի ամենահին համալսարանը։ Ըստ GAWC հետազոտությունների՝ Պրահան դասակարգվում է որպես «Ալֆա-» գլոբալ քաղաք։ 2019 թվականին Mercer-ի կողմից քաղաքը ճանաչվել է ապրելու համար ամենահարմար 69-րդ քաղաք։ Նույն թվականին PICSA Index-ը քաղաքը ապրելու պիտանելիության ցանկում քաղաքը դասակարգել է 13-րդ հորիզոնականում։ Հարուստ պատմությունը քաղաքը դարձնում է զբոսաշրջիկների համար այցելության հայտնի ուղղություն, 2017 թվականի դրությամբ Պրահան տարեկան ընդունում է ավելի քան 8,5 մլն օտարերկրյա զբոսաշրջիկ։ 2017 թվականին Պրահան ներառվել է Լոնդոնից, Փարիզից, Հռոմից եւ Ստամբուլից հետո ամենաշատ այցելվող եվրոպական քաղաքների ցանկում։ Անվանում Քաղաքի անվանումը շատ վեճերի տեղիք է տվել։ Սովորաբար «Praha» բառը կապում են ՝ «շեմ» բառի հետ։ Այդ առումով մեծ տարածում ունի իմաստուն Լիբուշեի լեգենդը։ Նա անտառ է ուղարկում ծառաներին, ովքեր այնտեղ գտնում են մարդու, որը տան շեմի համար տախտակ էր տաշում։ Այստեղից էլ իբր առաջացել է «Պրահա» անունը։ Հին սլավոնական լեզվում «շեմ» է կոչվել նաեւ գետի ափը։ Որոշ գիտնականներ քաղաքի անունը կապում են «pražení»՝ թխել բառին, քանի որ այդ շրջանում շատ հաց է թխվել։ Քաղաքի անվանման հնարավոր մյուս տարբերակը Վլտավա գետի քարե սահանքներն են։ Բոլոր վարկածները լեզվաբանական հիմքեր ունեն։ Ժամանակակից քաղաքաշինության տեսաբանների կարծիքով Պրահայի համար ամենակարեւորը ո՛չ շեմն էր, ո՛չ գետի ափը, եւ ո՛չ էլ հաց թխելը, այլ շրջակա ծանծաղուտները. նրանք կարեւոր նշանակություն են ունեցել քաղաքի հիմնադրման համար։ Այս դեպքում քարե սահանքների պատմությունը ամենից ճշմարտանմանն է թվում։ Պատմություն Ժամանակակից Պրահայի տարածքում սլավոնների հայտնվելու մասին առաջին վկայությունները վերաբերում են 6-րդ դարին։ 10-րդ դարում Պրահան դարձել է Չեխական պետության մայրաքաղաքը, իսկ նույն դարի վերջին քաղաքում կառուցվել է շուկայի հրապարակ։ 13-րդ դարի առաջին կեսին քարե շինությունների կողքին հրապարակի մոտ սկսել են կառուցել ամրոցի պատեր։ Փարիզի հետ հավակնելով «Եվրոպայի մայրաքաղաք» կոչվելուն՝ Պրահան 16-րդ դարում դարձավ ծայրամասային քաղաքներից մեկը։ 1866 թվականին ավստրո-պրուսական պատերազմում Ավստրիայի պարտությունից հետո, երբ Պրահան շրջապատված էր պրուսական զորքերով, ավստրիական հրամանատարությունը հանգեց այն եզրակացության, որ քաղաքը վերջնականապես կորցրել է պաշտպանական իր նշանակությունը։ Այդ պատճառով էլ որոշվում է վերացնել քաղաքային ամրությունների զգալի մասը։ Դրա հետեւանքով բուռն վերելք ունեցավ Պրահային մերձակա քաղաքների կառուցումն ու զարգացումը՝ Ժիժկով, Կառլին, Վրշովիցե, Նուսլե, Սմիխով, Կոշիրժե, Պոդոլի, Վիսոչանի։ Այս քաղաքներում կառուցվեցին հարյուրավոր նոր գործարաններ, որոնք գյուղական համայնքներից իրենց էին գրավում աշխատուժ։ 19-րդ դարում Պրահայի քաղաքային ագլոմերացիան արտադրական կարեւորագույն կենտրոն էր ողջ կայսրության համար։ Հատկապես նշանակալի էին մետաղամշակման եւ մեքենաշինական արտադրամասերը, որոնք օգտվում էին մոտակայքում գտնվող ածխահանքերից եւ Կլադնո քաղաքի մետաղամշակման արտադրամասերից։ Վախենալով Չեխիայի եւ մասնավորապես՝ Պրահայի հզորացումից՝ ավստրիական կառավարությունը խոչընդոտում էր Պրահայի զարգացումը՝ արգելելով նրա ընդարձակումը։ Պրահայի արվարձանները նույնիսկ առանձին քաղաքների կարգավիճակ էին ստանում, այսպես՝ Կրալովսկե-Վինոգրադին Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ ուներ 100,000 բնակչություն՝ զբաղեցնելով երրորդ տեղը Պրահայից եւ Բռնոյից հետո։ 1918 թվականին Ավստրո-Հունգարիայի անկումից հետո ձեւավորվեց Չեխիայի Հանրապետությունը՝ Պրահա մայրաքաղաքով։ Քաղաքը համեմատաբար հանդարտ կյանքով էր ապրում մինչեւ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելը։ Պրահան ազատագրվել է 1945 թվականի մայիսի 9-ին Պրահայի օպերացիայի արդյունքում։ Բարեբախտաբար, պատերազմից քաղաքը շատ չէր վնասվել։ 1960 թվականին Պրահան հռչակվում է Չեխոսլովակիայի Սոցիալիստական Հանրապետության մայրաքաղաք։ 1993 թվականին Դաշնության «թավշե բաժանումից» հետո Պրահան դառնում է Չեխիայի մայրաքաղաքը։ Քաղաքը Պրահայի գարնան իրադարձությունների հիմնական վայրն էր։ 1918 թվականին չեխական անկախ պետության հռչակումից հետո ոչինչ չէր խանգարում մայրաքաղաքի զարգացմանը։ 1922 թվականին Պրահային են միանում շրջակա 37 բնակավայրերը. քաղաքի բնակչությունը միանգամից մեծանում է երեք անգամ՝ կազմելով մոտ 677,000 մարդ, իսկ տարածքը 21 կմ2-ից դառնում է 171,5 կմ2՝ չզիջելով ժամանակի խոշորագույն մայրաքաղաքներին։ Պրահայի զարգացումը հանգեցնում է բնակչության կտրուկ աճին. 1939 թվականին այն արդեն կազմում էր մեկ միլիոն մարդ։ Այս շրջանում զարգացում է ապրում քաղաքային տրանսպորտը. տրամվայների ցանցը ընդգրկում է գրեթե ողջ քաղաքը եւ անցկացվում են տրոլեյբուսի գծեր։ 1930-ական թվականներին ընդունվում է Պրահայում մետրոպոլիտեն կառուցելու որոշումը, սակայն աշխատանքները ընդհատվում են գերմանացիների կողմից ռազմակալման պատճառով։ Չեխ ճարտարապետները մոդեռնի, կուբիզմի, ֆունկցիոնալիզմի ոճով ստեղծած իրենց գործերով Պրահայի ճարտարաապետությունը բարձրացրին նոր մակարդակի։ Չեխիայի ռազմակալումը գերմանացիների կողմից եւ հետագայում նրա ազատագրումը հանգեցրին այն բանին, որ Պրահան, որտեղ դարերի ընթացքում բնակություն էին հաստատել չեխերը, գերմանացիները, հրեաները, դարձավ միատարր քաղաք։ Քաղաքական ու մշակութային մի շարք նշանավոր գործիչներ բռնությունների ենթարկվելով նախ գերմանական, ապա կոմունիստական ռեժիմից, արտագաղթեցին քաղաքից։ Քաղաքի բնակչության նախապատերազմյան քանակը վերականգնվեց 1960 թվականին միայն։ 1974 թվականին քաղաքի բնակչությունը կազմում էր 1,200,000 մարդ։ Հետպատերազմյան տարիներին շարունակվեց Պրահայի ենթակառուցվածքների զարգացումը։ Բնակարանային խնդիրը լուծելու համար, ինչպես սոցիալիստական շատ երկրներում, քաղաքի ծայրամասերում մատչելի բնակարաններ կառուցվեցին։ Ավելացան պանելային բարձրահարկ շենքերը՝ համեստ բնակարաններով, մինչդեռ քաղաքի կենտրոնում պատմական արժեք ներկայացնող որոշ շինություններ, անուշադրության մատնվելով քանդվեցին։ Վերջին ժամանակներում դրությունը բարելավվեց եւ քաղաքի կենտրոնի շինությունները գրեթե ամբողջությամբ վերանորոգվեցին՝ ձեռք բերելով հեղինակավոր կարգավիճակներ։ 2002 թվականին Պրահան խիստ տուժել է Վլտավայի հեղեղումներից. հեղեղվել էր քաղաքի զգալի մասը, որի արդյունքում մի քանի ամսով դադարել էր գործել մետրոպոլիտենը։ Ֆիզիկա-աշխարհագրական բնութագիր Պրահան ձգվում է Վլտավա գետի երկու ափերով։ Գետի երկարությունը քաղաքում 29,8 կմ է, միջին խորությունը՝ 2,75 մ։ Գետի չեխական հատվածի առավելագույն խորությունը կազմում է 40,5 մ։ Պրահայի տարածքում Վլտավայի մեջ թափվում են մեկ գետ՝ Բերոունկան, հինգ փոքր վտակներ աջ ափից, չորսը՝ ձախից։ Ձախ ափից սկիզբ է առնում Չերտովկա ջրանցքը։ Քաղաքը տեղակայված է հինգ բլուրների վրա, որոնք միմյանցից զատված են գետով։ Վլտավայի մեջ կան 9 կղզյակներ։ Կլիմա Պրահայի կլիման մեղմ է՝ չափավոր ցամաքային։ Ձմեռները համեմատաբար մեղմ են, քիչ տեղումներով, իսկ ամառները սովորաբար անձրեւոտ են ու տաք։ Գարունը սկսվում է մարտից, իսկ աշունն ավարտվում է դեկտեմբերի սկզբին։ Օդի միջին ջերմաստիճանը հունվարին -1,4 °C է, հուլիսին՝ +18,2 °C: Տարեկան տեղումների միջին քանակը 500 մմ է։ Ամենաանձրեւոտ ամիսները մայիսից օգոստոսն են, ամենաչորայինը՝ հունվար-փետրվարը։ Քաղաքը հարուստ է կանաչապատ տարածքներով, որոնք կազմում են քաղաքի գրեթե կեսը։ Վարչական բաժանում Պրահայի ընդհանուր մակերեսը 496,07 կմ2 է, որից կառուցապատված է միայն 48,71 կմ2։ Որքան էլ զարմանալի լինի, առավել մեծ մակերես են կազմում գյուղատնտեսական նշանակության տարածքները՝ 209.84 կմ2 (այդ թվում վարելահողեր՝ 154.30 կմ2, մրգատու այգիներ՝ 46.81 կմ2, մարգագետիններ՝ 8.68 կմ2, խաղողի այգիներ՝ 0.10 կմ2)։ Բացի դրանից՝ քաղաքի տարածքում կա 49.20 կմ2 անտառ։ Պրահան ներկայումս բաժանված է 22 վարչական շրջանների եւ տեղական ինքնակառավարում ունեցող քաղաքային 57 մասերի։ Սակայն փոստային, ընտրական, դատական, ոստիկանական բնագավառներում ընդունված է նախկին բաժանումը (1960) 10 շրջանների։ Բնակչություն 2006 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը 1181,1 հազար մարդ է (կանայք ավելի շատ են, 52 կանանց բաժին է ընկնում 48 տղամարդ)։ Վերջին տարում 1970-ական թվականներից հետո առաջին անգամ բնակչության բնական աճ է գրանցվել, 6,25 հազարով էլ բնակչությունը աճել է այլ երկրներից ներգաղթի պատճառով։ Սակայն չեխ բնակչության քանակը քաղաքում նվազել է 4,5 հազարով, իսկ օտարերկրացիների քանակը ավելացել է 10,75 հազար մարդով։ Դա կատարվել է հիմնականում Ուկրաինայից, Ռուսաստանից եւ Վիետնամից ներգաղթածների հաշվին։ Այսպիսով՝ Պրահայում ժամանակավոր կամ հիմնական բնակություն հաստատած օտարերկրացիների թիվը գերազանցում է 100,000-ը, որից 28 %-ը հիմնական բնակություն է հաստատել քաղաքում։ Տարիքային հարաբերությամբ բնակչության 12,3 %-ը կազմում են 0-15 տարեկան բնակիչները, 72,1 %-ը՝ 15-65 տարեկան, 15.6 %-ը՝ 65-ից բարձր։ Մոտ 900 քաղաքացիներ 100 տարեկանից բարձր են։ Մինչեւ 40 տարեկան բնակչության շրջանում գերակշռում են տղամարդիկ, 45-ից հետո՝ կանայք (80 տարեկանից բարձր բնակիչների շրջանում՝ գրեթե կրկնակի)։ Պետական լեզուն չեխերենն է. դրան տիրապետում է գրեթե ողջ բնակչությունը։ Լայն տարածում ունեն սլովակերենը (չեխերի մեծամասնությունը հասկանում է այս լեզուն), գերմաներենը, ռուսերենը, անգլերենը։ Այստեղ դեռեւս հնարավոր է լսել իդիշ։ Հավատացյալների մեծ մասը՝ մոտ 70 %, դավանում է կաթոլիկություն։ 2001 թվականի մարդահամարի տվյալներով Պրահայի բնակչության 67 %-ը աթեիստ է, իսկ 8 %-ը միանշանակ պատասխան չունի այս հարցին։ Տնտեսություն Արդյունաբերության ճյուղերից Պրահայում զարգացած են մեքենաշինությունը, քիմիական, տեքստիլ, սննդի արդյունաբերությունը եւ տպագրությունը։ Պրահայում պահպանվել էր աշխարհի քաղաքային համակարգում գործող թերեւս միակ պնեւմատիկ փոստը, որ հիմնադրվել էր 1887 թվականին։ Սակայն 2002 թվականի հեղեղումների արդյունքում դրա կայարաններից մի քանիսը վնասվել են, ինչից հետո փոստը դադարել է գործելուց։ Չեխական փոստային ծառայությունը պատրաստվում է վերանորոգել այն եւ կրկին գործարկել։ Բացի պատմական եւ թանգարանային արժեքներից՝ նման համակարգը ունի գործնական նշանակություն։ Այսպես՝ հեռագիրը կամ փոքր փաթեթը պնեւմատի փոստով Նոր քաղաքից կարող է հասնել Պրահայի ամրոց 3-5 րեպեի ընթացքում, ինչը անհամեմատ արագ է այլ փոխադրամիջոցներից։ Ամսական միջին աշխատավարձը Պրահայում 2007 թվականի տվյալներով կազմել է 35.115 չեխական կրոնա ձեռնարկատիրական եւ 27.385 կրոնա ոչ ձեռնարկատիրական հատվածում։ Ավանդաբար Պրահայում աշխատավարձը բարձր է չեխական միջին ցուցանիշից։ Այսպես՝ Կենտրոնական Չեխիայում միջին աշխատավարձը ձեռնարկատիրական հատվածում 2007 թվականին կազմել է 25.432 կրոն (Պրահայի ցուցանիշի 72.4 %), իսկ ոչ ձեռնարկատիրական հատվածում՝ 22.686 կրոն (82.8 %)։ Զբոսաշրջություն Շուկայական բարեփոխումներից հետո զբոսաշրջությունը Պրահայում արագ զարգացում ապրեց՝ մի քանի տարվա ընթացքում զբոսաշրջիկների շրջանում մեծ հեղինակություն ձեռք բերելով։ Զբոսաշրջության համաշխարհային կազմակերպության տվյալներով 2005 թվականին քաղաքը Եվրոպայում վեցերորդն էր զբոսաշրջիկների այցելության թվով Լոնդոնից, Փարիզից, Հռոմից, Մադրիդից եւ Բեռլինից հետո։ Սրան նպաստել է նախ եւ առաջ հյուրանոցային ցանցի զարգացումը։ 2007 թվականին Պրահայում հաշվվում էր 29 հինգաստղանի, 126 չորսաստղանի եւ ավելի քան 250 երեքաստղանի հյուրանոց, որոնք ունեն ընդհանուր առմամբ 90.000 տեղ։ Մեծ ճանաչում ունեցող զբոսաշրջային The TripAdvisor Travelers’ Choice օպերատորի տվյալներով 2006 թվականին Պրահայի երկու հյուրանոցներ՝ Riverside Hotel եւ Hotel La Palais, ընդգրկվել են աշխարհի ամենաշքեղ 10 հյուրանոցների ցանկում։ Ներկայումս Պրահայի մոտ 110.000 բնակիչներ աշխատում են արտաքին եւ ներքին զբոսաշրջության սպասարկման ոլորտում. դա կազմում է տնտեսապես ակտիվ բնակչության 20 %-ը։ 2011 թվականին Պրահա այցելած զբոսաշրջիկների թիվը կազմել է 3.8 միլիոն մարդ։ Մեկ զբոսաշրջիկը միջին հաշվով 3.7 գիշեր է անցկացրել հյուրանոցում, ինչը բարձր է եվրոպական միջին ցուցանիշից։ Չնայած այս առաջընթացին՝ Պրահան առավել մեծ հնարավորություններ ունի այն զարգացնելու, քանի որ շատ հյուրեր այստեղ են այցելում մշակութային, մարզական, հասարակական-քաղաքական, տնտեսական, գիտական բազմաթիվ միջոցառումների կապակցությամբ։ Տրանսպորտ Պրահան միջազգային ավտոմոբիլային տրանսպորտի կարեւոր հանգույց է։ Նրանով են անցնում D1 Պրահա - Բռնո (- Բրատիսլավա) - Օստրավա (Կատովիցե - Վարշավա), D5 Պրահա - Պլզեն (- Նյուրնբերգ), D8 Պրահա - Ուստի նադ Լաբեմ (- Դրեզդեն - Բեռլին) եւ D11 Պրահա - Գրադեց Կրալովե (հետագայում նախատեսվում է շարունակել մինչեւ Շեցին եւ Օլոմոուցա) ավտոմայրուղիները, ինչպես նա մի քանի ճեպընթաց մայրուղիներ։ Ներկայումս ծրագրվում է D3 Պրահա - Չեսկե Բուդյովիցե (- Լինց) մայրուղու կառուցումը։ Միջազգային փոխադրումների մեծացման պայմաններում արտաքաղաքային լիարժեք շրջագծային մայրուղու բացակայությունը ծանրաբեռնում է ներքաղաքային մայրուղիները՝ հանգեցնելով խցանումների, քաղաքային տրանսպորտի ծանրաբեռնման։ Նախատեսված է շրջագծային մայրուղու կառուցումը, որը մի փոքր դժվարանում է՝ կապված քաղաքի բարդ ռելիեֆի հետ։ Հասարակական տրանսպորտ Պրահայի քաղաքային տրանսպորտը իր մեջ է ներառում մետրոպոլիտենը, տրամվայների եւ ավտոբուսների համակարգը։ Պրահայի մետրոպոլիտենը ունի 57 կայարան եւ 3 գիծ՝ 59.3 կմ ձգվածությամբ։ Դրանք իրարից տարբերվում են տառերով եւ գույներով. կանաչ «А» («Դեպո գոստիվարժ» - «Բոլնիցա մոտոլ» կայարաններ), դեղին «В» («Չեռնի մոստ» - «Զլիչին» կայարաններ ), կարմիր «С» («Լետնյանի» - «Հայե» կայարաններ)։ Ներկայումս ծրագրվում է չորրորդ՝ «D» գծի կառուցումը, որը կկապի կենտրոնական կայարանը հարավային Լիբուշ եւ Պիսիսնիցե թաղամասերին։ Քաղաքն ունի տրամվայների զարգացած ցանց՝ մոտ 136 կմ երկարությամբ։ Եթե վերջին տարիներին հնչում էին կարծիքներ, որ տրամվայի ցանցը պետք է ապամոնտաժել, ապա ներկայումս կարծիքը փոխվում է. կառուցվում են արագընթաց տրամվայների նոր գծեր։ Տրամվայի ցանցով է պատված քաղաքի մեծ մասը, ընդ որում շատ ուղերթեր, անցնելով կենտրոնով, կապում են քաղաքի ծայրամասերը։ Կան տրամվայներ եւ ավտոբուսների գծեր,որոնք աշխատում են միայն գիշերը՝ կապելով կենտրոնը ծայրամասերին։ 2014 թվականի փետրվարի 1-ի տվյալներով քաղաքում կան տրամվայի 32 գծեր՝ ներառյալ գիշերայինները, ավտոբուսի 200 եւ մետրոյի 3 գծեր։ Ընդհանուր առմամբ գծերում աշխատում են 971 տրամվայ, 1.300 ավտոբուս, մետրոյի 202 վագոն։ Քաղաքում գործում է նաեւ ֆունիկուլյոր, որը զբոսաշրջիկներին բարձրացնում է Պետրշինսկի բլուրը։ Քաղաքի հասարակական տրանսպորտի մեջ է ներառված նաեւ ներքաղաքային երկաթգիծը, որից օգտվում են միասնական անցատոմսերով։ Պրահայի հետագա զարգացման ծրագրում նախատեսված է քաղաքի ռելսային տրանսպորտի զարգացումը, ինչպես գերմանական S-Bahn-ը։ Քաղաքային տրանսպորտից օգտվելու վճարումը նախնական է։ 32 կրոն արժեցող հիմնական կտրոնով կարող են օգտվել տարբեր միջոցներից. գնելուց հետո այն գործում է 90 րոպեների ընթացքում քաղաքային տրանսպորտի բոլոր տեսակների համար։ Կա 24 կրոն արժողությամբ սահմանափակ կտրոն՝ նախատեսված կարճ ուղերթերի համար. գործում է 30 րոպե։ Վաճառվում են նաեւ կտրոններ, որոնք գործում են 1 օր, 3 օր։ 10-15 տարեկան երեխաների համար վճարվում է տոմսի արժեքի կեսը։ Մինչեւ 15 տարեկան եւ 65-ից բարձր տարիքով ուղեւորները անվճար են երթեւեկում միայն հատուկ դեպքերում։ Տրանսպորտային միջոցից օգտվելուց առաջ հարկավոր է դեղին ապարատում գրանցել կտրոնը, որի հատուկ մասում նշվում է սկզբնական ժամը։ Մետրոյի մուտքը ազատ է. չկան ստուգող ապարատներ. վերահսկումը իրականացվում է կայարանի ներսում եւ վագոններում։ Ուղեւորները կարող են ձեռք բերել ամսական, եռամսյակային եւ տարեկան անցատոմսեր։ Միջին հաշվով մետրոյից օրական օգտվում է 1.198.579 մարդ։ Ամենածանրաբեռնված գիծը «C»-ն է, որը օրական սպասարկում է 518.291 մարդու։ Ամենածանրաբեռնված կայարանը «Ի. Պավլովա» կայարանն է, որից օրական օգտվում է մոտ 118.647 մարդ։ Միջքաղաքային եւ միջազգային ուղերթերը սպասարկվում են մի քանի կայարաններով։ Դրանցից գլխավորը Ֆլորենց կայարանն է։ Նախկինում (1936-1972) Պրահան ունեցել է նաեւ տրոլեյբուսների ցանց 11 ուղեթերով, սակայն հետագայում նրա շահագործումը արդյունավետ չի համարվել՝ կապված մետրոյի կայարանների եւ ավտոբուսների ցանցի ընդլայնման հետ։ Պրահայում զարգացած է ջրային զբոսանավերով շրջագայությունը։ Ներկայումս ավելի մեծ նշանակություն է ձեռք բերում ավտոմոբիլային տրանսպորտը։ Պրահան Արեւելյան Եվրոպայում առաջին քաղաքն էր, որում 1.000 բնակչի թվով գրանցվել է 500 ավտոմեքենա։ Սա, իհարկե, ծանրաբեռնում է քաղաքի երթեւեկությունը՝ հանգեցնելով մեծ խցանումների։ Դրությունը թեթեւացնելու համար նախատեսվում է ամբողջովին արգելել մեքենաների մուտքը քաղաքի պատմական կենտրոն, իսկ կենտրոն մտնելու համար նախատեսել այցեվճարներ, ինչպես նաեւ կառուցել միջքաղաքային եւ արտաքաղաքային շրջագծային մայրուղիներ։ Երկաթուղային եւ օդային տրանսպորտ Պրահա-6 թաղամասում գործում է Վ. Հավելի անվան ժամանակակից օդանավակայանը։ Օդանավակայանը օրական ընդունում է մոտ 630 ինքնաթիռ։ Օդանավակայանի ուղեւորափոխադրումը տարեկան կազմում է 12.5 միլիոն մարդ (2007)։ 2007 թվականին «World Airport Awards» հանդիսավոր միջոցառման ժամանակ «Ռուզինե» օդանավակայանը ճանաչվել է Կենտրոնական եւ Արեւելյան Եվրոպայի լավագույն օդանավակայան։ Ընդունված է որոշում, համաձայն որի՝ Վոդոխոդի տեղանքում՝ Պրահայից 15 կմ հյուսիս, կառուցվելու է նոր օդանավակայան։ Պրահա մտնող գնացքները ժամանում են Երկաթուղային գլխավոր կայարան, որը կոչվում է նախագահ Վուդրո Վիլսոնի անունով։ Կայարանը բացվել է 1871 թվականի դեկտեմբերին։ Կայարանի՝ գմբեթով պատմական շենքը կառուցվել է 1909 թվականին ճարտարապետ Իոսիֆ Ֆանտի նախագծով մոդեռն ոճով։ Հենց այդ ժամանակ էլ ստեղծվել է կամարաձեւ երկնավ ծածկը, որ իր տեսակով առաջինն էր Չեխիայի թագավորությունում։ Ժամանակակից կայարանները իրենց տոմսարկղերով, սպսասրահներով եւ առեւտրական կետերով միացված են մետրոյի համանուն կայարանին եւ գտնվում են փողոցի մակարդակին (կառուցվել են 1972-1979 թվականներին, վերակառուցվել՝ 2006-2012 թվականներին)։ Մինչեւ 1919 թվականը կայարանը կոչվել է Ֆրանցիսկ-Իոսիֆ 1-ինի անունով։ 1940 թվականին կայարանին տրվել է ԱՄՆ նախագահ Վուդրո Վիլսոնի անունը։ 1990 թվականին կայարանը, որ մինչ այդ կոչվում էր ուղղակի «Գլխավոր կայարան», վերահաստատվել է նախագահի անունով, ով ժամանակին պնդել է, որ ստեղծվի անկախ Չեխիա։ Պրահայում գործում է նաեւ Մասարիկի անվան կայարանը, որը կառուցվել է 1844 թվականին ճարտարապետ Անտոնին Յունգլինգի նախագծով։ Այն հիմնականում սպասարկում է երկաթուղիների ներքին ցանցը։ Հյուսիսային ուղղությունը սպասարկում են Գոլեշովիցե եւ Սմիխովե կայարանները։ Կրթություն 2005-2006 ուստարվա տվյալներով Պրահայում հաշվվում էր 302 մանկապարտեզ (որից 12-ը՝ մասնավոր), 215 հիմնական դպրոց (10-ը մասնավոր), 137 հատուկ դպրոց, 35 երաժշտական-գեղարվեստի դպրոց, 60 գիմնազիա, 95 տեխնիկական դպրոց, 50 միջնակարգ հատուկ դպրոց (տեխնիկական կրթությամբ), 36 բարձրագույն մասնագիտացված դպրոց՝ կրթական եռամյա համակարգով (22-ը՝ մասնավոր)։ Պրահան բարձրագույն կրթության ճանաչված կենտրոն է ոչ միայն Չեխիայում, այլեւ ամբողջ Արեւելյան Եվրոպայում։ Ներկայումս քաղաքում կան բարձրագույն 8 հաստատություններ՝ պետական ֆինանսավորում ունեցող. Պրահայի Կարլի համալսարան - հիմնվել է 1347 թվականին։ «Ալպերի հյուսիսից մինչեւ Ռեյնի արեւելքը» ամենահին համալսարանն է։ Ունի 49.000 ուսանող եւ ասպիրանտ։ Չեխիայի տեխնիկական համալսարան - հիմնադրվել է 1707 թվականին։ Աշխարհիկ առաջին բարձրագույն տեխնիկական ուսումնական հաստատությունն է ողջ աշխարհում։ Ունի 23.5 հազար ուսանող եւ ասպիրանտ։ Տնտեսագիտության բարձրագույն դպրոց - հիմնադրվել է 1919 թվականին։ Ունի 16 հազար ուսանող եւ ասպիրանտ։ Չեխիայի ագրոտեխնիկական համալսարան - հիմնադրվել է 1952 թվականին։ Ունի 14.5 հազար ուսանող եւ ասպիրանտ։ Քիմիական-տեխնոլոգիական բարձրագույն դպրոց - հիմնադրվել է 1920 թվականին։ Ունի 3.9 հազար ուսանող եւ ասպիրանտ։ Կատարողական արվեստի ակադեմիա - բացի երաժշտության ֆակուլտետից (HAMU)՝ պատրաստում է կինոյի եւ հեռուստատեսության (FAMU) ինչպես նաեւ թատերական արվեստի (DAMU) բնագավառի մասնագետներ։ Հիմնադրվել է 1945 թվականին։ Ունի 1.2 հազար ուսանող եւ ասպիրանտ։ Կիրառական արվեստի բարձրագույն դպրոց - հիմնադրվել է 1885 թվականին։ Ունի 450 ուսանող եւ ասպիրանտ։ Պրահայի գեղարվեստի ակադեմիա- հիմնադրվել է 1799 թվականին։ Ունի 250 ուսանող եւ ասպիրանտ։ Պրահայում գործում է մասնավոր բարձրագույն ուսումնական 21 հաստատություն, որոնք հիմնականում մասնագետներ են պատրաստում մենեջմենթի, կոմերցիայի, իրավաբանության ոլորտի համար։ Դրանցից մեծ ճանաչում ունեն Յ. Կոմենսկու անվան համալսարանը, Ֆինանսների եւ վարչական գործի բարձրագույն դպրոցը, Բանկային գործի ինստիտուտը (բոլորը միասին՝ մոտ 3.000 ուսանող)։ Ընդհանուր առմամբ, համալսարանների եւ բարձրագույն դպրոցների ուսանողների թիվը Պրահայում 130 հազար մարդ է կազմում կամ բնակչության 12 %-ը։ Սպորտ Ամեն տարի Պրահայում կազմակերպվում են մարզական բազմաթիվ միջոցառումներ։ Դրանցից աչքի են ընկնում Պրահայի մարաթոնն ու Պրահայի կիսամարաթոնը։ Քաղաքում գործում են ֆուտբոլային «Վիկտորիա», «Դուկլա», «Բոհեմիանս», «Սլավիա», «Սպարտա» ֆուտբոլային ակումբները, ինչպես նաեւ հոկեյի «Սպարտա», «Սլավիա» ակումբները։ 1920-30-ական թվականներին Պրահայում կառուցվել է աշխարհում մեծագույն «Ստրագովսկի» մարզադաշտը (202×310 մ), որ տեղավորում է 200 հազար մարդ։ Իր տարողունակությամբ նրա հետ կարող է մրցել միայն ամերիկյան Ինդիանապոլիսում կառուցված մարզադաշտը՝ նախատեսված ավտոմրցաշարերի համար։ 1932 թվականին Շտվանիցե կղզում կառուցվել է արհեստական սառույցով Եվրոպայում առաջին մարզադաշտը, որտեղ անցկացվել են տափօղակով հոկեյի՝ աշխարհի չորս առաջնություններ։ Մշակույթ Պրահան եվրոպական մշակութային խոշոր կենտրոն է, որտեղ կազմակերպվում են բազմաթիվ ու բազմաբնույթ միջոցառումներ՝ համաշխարհային նշանակության։ Դրանցից են Պրահայի գարունը, Պրահայի աշունը, Երգեհոնային երաժշտության Պրահայի փառատոնը, Գրողների՝ Պրահայի համաժողովը, մարդու իրավունքների մասին վավերագրական կինոյի «Մեկ աշխարհ» փառատոնը, Փորձարարական արվեստի Պրահայի փառատոնը, մանկապատանեկան արվեստի «Պրահայի հրաշք աստղեր» միջազգային մրցույթ-փառատոնը եւ այլն։ Պրահայի մշակութային կյանքի կարեւոր կենտրոններ են Ազգային թատրոնը, «Ռուդոլֆինում» համերգասրահը (Չեխիայի սիմֆոնիկ նվագախմբի սրահ),, Հասարակական տունը (), «Լատերնա մագիկա» թատրոնը, «Սփեյբլի եւ Գուրվինեկի տիկնիկային թատրոնը», Չեխիայի ազգային թանգարանը, Տեխնիկական ազգային թանգարանը, Նապրստեկի անվան թանգարանը (ասիական, աֆրիկյան, ամերիկյան արվեստի թանգարան), «Վիլլա Բերտրամկա» թանգարանը (Մոցարտի տուն-թանգարան), Ազգային պատկերասրահը։ Քաղաքում գործում են 86 գրադարաններ, 84 թատրոններ՝ մշտական բեմով, 34 կինոթատրոն, 74 թանգարան, 160 գեղարվեստական պատկերասրահ, բազմաթիվ համերգասրահներ եւ երաժշտական ակումբներ։ Վերջին տարիներին Պրահան, ինչպես նաեւ ամբողջ Չեխիան, ձեռք են բերել մեծ հռչակ տարբեր ֆիլմերի նկարահանաման բնագավառում. դրան նպաստում են միջնադարյան անկրկների ճարտարապետությունը, համեմատաբար ցածր գները եւ հարկային բարենպաստ պայմանները։ Ճարտարապետություն Պրահան Եվրոպայի ամենագեղեցիկ քաղաքներից է, որում ճարտարապետական յուրաքանչյուր կառույց մեծ արժեք է ներկայացնում։ Պրահայի տեսարժան վայրերից են քարե եւ երկաթե 18 կամուրջները, որոնք միացնում են Վլտավա գետի ափերը։ Դրանցից առանձնանում է Կառլի կամուրջը, որը միջնադարյան ճարտարապետության անկրկնելի դրսեւորում է։ Եվրոպական գոթական ճարտարապետության գլուխգործոց է Սուրբ Վիտուսի մայր տաճարը, որի շինարարությունը ձգվել է գրեթե 600 տարի։ Քաղաքում կան բազմաթիվ գեղեցիկ շատրվաններ։ Պրահայի կենտրոնական հինգ շրջանները 1993 թվականին ընդգրկվել են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում որպես պատմա-ճարտարապետական արգելոց։ Իրենց յուրօրինակությամբ առանձնանում են հետեւյալ կառույցները. Հին քաղաք ()՝ շուկայի հրապարակով, Տինի եկեղեցիով եւ Յան Հուսի արձանով Կառլի կամուրջ Փոքր քաղաք ()՝ բազմաթիվ պալատներով եւ այգիներով Պրահայի ամրոց՝ Սուրբ Վիտուսի մայր տաճարով Ոսկե փողոց Յոզեֆով (միջնադարյան հի հրեական թաղամաս)՝ հրեական հին գերեզմանոցով Վիշեգրադ միջնադարյան ամրոց Ստրագովսկի մենաստան Պրահայի կենդանաբանական եւ բուսաբանական այգիներ Նոր քաղաք ()՝ Վացլավի հրապարակով եւ Ազգային թանգարանով Պետրշինսկի աշտարակ՝ Էյֆելյան աշտարակի կրկնօրինակը 1:5 մասշտաբով Հեռուստատեսային աշտարակը Ժիժկով շրջանում՝ դիտահրապարակով եւ քանդակներով Մետրոնոմ՝ հսկայական մեխանիզմ Գոլեշովիցե շրջանում Պարող տունը, ինչպես նաեւ կուբիզմ, մոդեռն, ֆունկցիոնալիզմ ոճերով այլ առանձնահատուկ շինություններ Եկեղեցիներ Թանգարաններ՝ կապված Պրահայի նշանավոր բնակիչների եւ քաղաքում բնակություն հաստատած մեծերի հետ (կոմպոզիտորներ Մոցարտ, Բեդրժիխ Սմետանա, Անտոնին Դվորժակ, նկարիչ Ալֆոնս Մուխա, գրողներ Ֆրանց Կաֆկա, Յարոսլավ Հաշեկ, Գուստավ Մայրինկ եւ այլք) Վառոդի աշտարակ Տրոյսկի պալատ Օլշանսկի գերեզմանոց Վիտկով բլրի վրա Յան Ժիժկեի բրոնզե հուշարձան (բարձրությունը՝ 9 մ, քաշը՝ 16.5 տ)։ Ներկայումս համարվում է մեծությամբ չորրորդ բրոնզե արձանն աշխարհում։ Պրահայի բազմակենտրոնություն Ներկայումս Պրահան բաղկացած է տարբեր շրջաններից, որոնք երկար ժամանակ համարվում էին առանձին քաղաքներ (Ստարե Մեստո, Նովե Մեստո, Գրադչանի, Մալա Ստրանա, Վիշեգրադ)։ Նախկինում նրանք ունեին ոչ միայն տարբեր կարգավիճակ, կառավարում եւ ֆինանսավորում, այլեւ որոշակի թշնամանք միմյանց հանդեպ, որը երբեմն հասել է ընդհուպ ռազմական բախման։ Պրահայի շրջակա քաղաքները միավորելու առաջին փորձը վերաբերում է 1518 թվականին, երբ Ստարե Մեստոն միավորվեց Նովե Մեստոյին։ 1523 թվականին այդ փաստը ամրագրվեց Լյուդովիկ Յագելոնսկի արքայի հատուկ հրովարտակով։ Սակայն 10 տարի անց տարաձայնությունները հանգեցրին քաղաքների տարանջատման։ Նրանք վերջնականապես միավորվեցին միայն 1784 թվականին՝ Իոսիֆ 2-րդ կայսեր օրոք։ Պրահայի պատմությունը մինչեւ 1784 թվականը այդ քաղաքներից յուրաքանչյուրի պատմությունն է առանձին-առանձին, որոնք ներկայումս Պրահայի թաղամասերն են։ Պրահայի ամրոց 9-րդ դարի վերջին առաջին քրիստոնյա չեխ իշխան Բորժիվոյ 1-ինը հիմնում է իշխանական քաղաք։ Եպիսկոպոսի նստավայրը հիմնավորվում է ամրոցում 973 թվականին։ 12-րդ դարում կառուցվում են ներկայիս ամրոցները աշտարակներով։ Պրահայի ամրոցը իր ծաղկման գագաթնակետին է հասնում 14-րդ դարում, երբ Կառլ 4-րդի օրոք քաղաքը դառնում է Սրբազան Հռոմեական կայսրության միապետի նստավայրը։ Կառլ 4-րդը որոշել էր քաղաքը դարձնել եվրոպական խոշորագույն կենտրոն։ Այդ կապակցությամբ այստեղ սկիզբ է առնում լայնամասշտաբ շինարարություն։ 1382 թվականին Վացլավ 4-րդը՝ Կառլի գահաժառանգը, թագավորական նստավայրը տեղափոխում է Հին քաղաք, սակայն հետագայում Վլադիսլավ Յագելոնսկին արքայական նստավայրը կրկին տեղափոխում է Պրահայի ամրոց՝ 1484 թվականին սկսելով ամրոցի վերակառուցումը գոթիկայի ոճով։ 1526 թվականին Հաբսբուրգները զավթում են չեխական գահը։ 1541 թվականի մեծ հրդեհի արդյունքում ամրոցում նոր տարածք է ազատվում շինարարության համար. շինարարությունը լայն թափով խթանում է Ռուդոլֆ 2-րդ Հաբսբուրգը (1576—1611)։ 1620 թվականին Հաբսբուրգների դեմ ընդվզումը ավարտվում է պարտությամբ. Չեխիան կորցնում է պետական անկախությունը, իսկ Հաբսբուրգների պալատը տեղափոխվում է Վիեննա։ Պրահայի ամրոցում շինարարությունը կրկին թափ է առնում 1753-1775 թվականներին, երբ իշխում է թագուհի Մարիա Թերեզան։ Կառույցները ձեռք են բերում ռոկոկոյին ու նեոկլասիցիզմին բնարոշ գծեր։ 1918 թվականին Պրահայի ամրոցը դառնում է Չեխոսլովակիայի Հանրապետության ղեկավարի նստավայրը, իսկ 1993 թվականի հունվարի 1-ից՝ Չեխիայի նախագահի նստավայրը։ Հին քաղաք Հին քաղաքը (Staré Město) գտնվում է Վլտավայի աջ ափին։ Գտնվելով արեւելքի եւ արեւմուտքի առեւտրական խաչմերուկում՝ այն Վլտավայի ափի երկայնքով փոքր բնակավայրերից ձեւավորվել է 10-րդ դարում։ Վացլավ 1-ին թագավորի օրոք, ով 1232-1234 թվականներին կառուցել է տվել ամրոցային հզոր պատեր, Հին քաղաքը ստացել է քաղաքի կարգավիճակ։ 15-րդ դարում չեխ թագավորները այստեղ են տեղափոխել իրենց նստավայրը։ 13-րդ դարի կեսերին Հին քաղաքում ձեւավորվում է հրեական թաղամասը։ Հրեական համայնքը ապրում էր քրիստոնյա բնակչությունից անկախ, ադ պատճառով էլ չէր մասնակցում քաղաքական կյանքին։ Հրեաները չեխական հողում քաղաքացիական ու քաղաքական իրավունք են ձեռք բերում միայն 1848 թվականին։ 1850 թվականին, ի պատիվ ավստրիացի կայսր Յոզեֆ 2-րդի, ով հրեաների եւ տեղի բնակչության իրավունքները հավասարեցնելու առաջին հրամաններն արձակեց, թաղամասը կոչվեց «Յոզեֆով»։ 1893 թվականին Հին քաղաքի միջնադարյան կառույցների մի մասը քանդվեց՝ տեղում նորը կառուցելով։ Այս միտումը պահպանվեց նաեւ 19-20-րդ դարերում։ Փոքր քաղաք Փոքր քաղաքը (Malá Strana) գտնվում է Վլտավայի այն նույն ափին, ինչ Գրադչանին։ 9-10-րդ դարերում այս տեղանքում ձեւավորվել է առեւտրականների բնակավայր։ «Ոսկե եւ երկաթե արքա» Պրշեմիսլ Օտակարը 1257 թվականին որոշում է այդտեղ քաղաք հիմնել։ Ընտրված տարածքը անջատում է պարսպապատով եւ բնակեցնում գերմանացիներով։ 1360-1362 թվականներին Կառլ 4-րդը, Գրադչանիի կառուցմանը զուգընթաց, տեղում նոր պարսպապատեր է կառուցել տալիս։ Գոթական կառույցների հիմնական մասը ոչնչացվում է 1419 թվականին՝ հուսիտների ապստամբության ժամանակ։ 1541 թվականի հրդեհից ոչնչանում է այն ամենը, ինչ վերակառուցվել էր մինչ այդ։ 17-18-րդ դարերում բարոկկո ոճով նոր շինություններ են կառուցվում. պահպանված գրեթե բոլոր պալատները, եկեղեցիները կրում են բարոկկոյի ազդեցությունը։ Նոր քաղաք 1348 թվականին Հին քաղաքի հարեւանությամբ կայսր Կառլ 4-րդը հիմնում է Նոր քաղաքը (Nové Město)՝ Պրահայի ամենանոր մասը։ Այստեղ գոյություն ունեցող գյուղական բնակավայրերը եւ նոր կառույցները առանձնացվում են ամրոցային պատերով։ Նոր քաղաքը Եվրոպայի առաջին քաղաքն է, որ կառուցվել է նախապես մշակված ծրագրով։ Այստեղ հաստատվում է առեւտրականների, ինչպես նաեւ արհեստավորների խավը, ինչը ազդել է փողոցների անվանումներին (Ժիտնայա, Յամչեննայա, Մյասնիցկայա, Սեննոյ ռինոկ, Սկոտոպրիգոննիյ ռինոկ, Կոնսկիյ ռինոկ եւ այլն)։ Շուտով Նոր քաղաքը դառնում է Պրահայի քաղաքներից ամենամեծը։ Նոր քաղաքը Պրահայի կազմի մեջ է մտել 1784 թվականին։ 19-րդ դարի վերջին հին կառույցների մեծ մասը քանդվել է. առավել արժեքավոր մի շարք կառույցներ, որոնք պատմա-ճարտարապետական հուշարձաններ են եղել, հետագայում վերականգնվել են։ Նոր շինությունները քաղաքում կառուցվել են նախնական հատակագծի համաձայն։ Քույր քաղաքներ Պրահան ունի հետեւյալ քույր քաղաքները Պեկին Բեռլին Բիրմինգհեմ Բրյուսել Կալի Չիկագո Կոպենհագեն Մայնի Ֆրանկֆուրտ Գուանչժոու Համբուրգ Հելսինկի Կիոտո Լեչե Լյուքսեմբուրգ Մայամի Դեյդ շրջան Մոսկվա Նիմ Նյուրնբերգ Ֆինիքս Հռոմ Ռոտերդամ Ռոշ հա Ային Սանկտ Պետերբուրգ Սեուլ Շանհայ Ստոկհոլմ Թայբեյ Տերամո Վարշավա Թեհրան Հետեւյալ բնակավայրերի հետ Պրահան ակտիվորեն համագործակցում է՝ առանց, սակայն, քույր քաղաք լինելու պաշտոնական պայմանագրի. Թբիլիսի Երուսաղեմ (1994-ից) Ռիգա (1991-ից) Լյուքսեմբուրգ Բուդապեշտ (մինչեւ 2010) Վիեննա Բրատիսլավա Բրատիսլավայի հետ համագործակցում են Պրահայի առանձին շրջաններ՝ որպես առանձին միավորներ։ Բրատիսլավայի եւ Պրահայի քաղաքապետները կանոնավոր հանդիպում են տարին երկու անգամ, քանի որ Չեխոսլովակիայի տրոհումից հետո նրանք ունեն նման խնդիրներ։ Ծանոթագրություններ Գրականություն Ս. Բրուկ, Պրահա եւ Չեխիայի Հանրապետություն։ Ուղեցույց, «Աստրել», 2006 թ. — ISBN 5-271-14656-1, ISBN 5-17-038820-9, ISBN 0-7922-4147-9 Ռ. Նոյգեբաուեր, Երազանքի քաղաք Վլտավայի ափին. Պրահա, «Վիտալիս», 2012 — ISBN 978-80-7253-352-7 Հ. Սալֆելներ, Պրահա՝ ոսկի քաղաք։ Ուղեցույց, «Վիտալիս», 2014— ISBN 978-80-7253-322-0 Պրահա։ Նկարազարդ ուղեցույց, «Աստրել», 2004 — ISBN 5-17-022252-1, ISBN 5-271-08019-6, ISBN 0-7513-4828-7 Օ. Կարմոդի, Ա. Շիրյաեւ, Պրահա, «Աֆիշա ինդաստրիս», 2006— ISBN 5-9900241-9-3 Պրահան գրպանում։ Ուղեցույց, «Welcome» — ISBN 5-93024-021-3 Ռիպելինո Անջելա Մարիա, Կախարդական Պրահան, «Օ. Մորոզովա», 2015— ISBN 978-5-98695-079-2 Արտաքին հղումներ Պրահան՝ Եվրոպայի զբոսաշրջային խոշոր կենտրոն Պրահայի պաշտոնական կայք Համաշխարհային ժառանգություն Չեխիայում Չեխիայի քաղաքներ


Լրատվություն Մամլո հաղորդագրություններ 07.05.2017 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանը աշխատանքային այցով մեկնել է Արցախի Հանրապետություն Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր աշխատանքային այցով մեկնել է Արցախի Հանրապետություն` մայիսի 8-9-ը մասնակցելու Հաղթանակի տոնի, Արցախի Հանրապետության պաշտպանության բանակի կազմավորման եւ Շուշիի ազատագրման 25-րդ տարեդարձին նվիրված տոնական միջոցառումներին: 06.05.2017 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանը այցելել է Հայաստանում Եվրոպական միության պատվիրակություն Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր «Եվրոպայի օրվա» կապակցությամբ այցելել է Հայաստանի Հանրապետությունում Եվրոպական միության պատվիրակություն: Հանրապետության Նախագահը շնորհավորել է Հայաստանում Եվրամիության պատվիրակության ղեկավար, դեսպան Պյոտր Սվիտալսկիին, ԵՄ պատվիրակության ամբողջ անձնակազմին եւ ի դեմս նրանց՝ ԵՄ մեծ ընտանիքին «Եվրոպայի օրվա» կապակցությամբ, մաղթել հաջողություններ: «Բոլորովին վերջերս Եվրոպական երկրների առաջնորդները մեծ հանդիսավորությամբ նշեցին Հռոմի... 05.05.2017 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանը ընդունել է Սանկտ Պետերբուրգի նահանգապետ Գեորգի Պոլտավչենկոյին Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր ընդունել է Սանկտ Պետերբուրգի նահանգապետ Գեորգի Պոլտավչենկոյին, ով Հայաստանում է գտնվում «Սանկտ Պետերբուրգի օրերը Երեւանում» ծրագրի շրջանակում: Հանրապետության Նախագահը ողջունել է հյուրին եւ կարեւորել արդեն լավ ավանդույթ դարձած Երեւանում Սանկտ Պետերբուրգի, իսկ Սանկտ Պետերբուրգում Երեւանի օրեր անցկացնելու գաղափարը, որը, Նախագահի համոզմամբ, օգտակար ու արդյունավետ հարթակ է երկու քաղաքների միջեւ համագործակցության ընդլայնմանն ուղղված հարցերի քննարկման համար:... 04.05.2017 / Նախագահը խորհրդակցություն է անցկացրել կոռուպցիայի դեմ պայքարի ոլորտում իրականացվող բարեփոխումների վերաբերյալ Հանրապետության Նախագահի մոտ այսօր տեղի է ունեցել աշխատանքային խորհրդակցություն, որի ընթացքում քննարկվել են ՀՀ Նախագահի 2016թ. դեկտեմբերի 20-ի կարգադրությամբ ստեղծված՝ Կոռուպցիայի դեմ պայքարի ոլորտում ինստիտուցիոնալ համակարգի բարեփոխումների ապահովման աշխատանքային խմբի գործունեության ընթացքը եւ միջանկյալ արդյունքները, այդ թվում՝ կոռուպցիայի դեմ պայքարին առնչվող օրենքների նախագծերի նախապատրաստման վիճակը: Նախագահ Սերժ Սարգսյանին, մասնավորապես, ներկայացվել են հակակոռուպցիոն նոր մարմնի... 03.05.2017 / Նախագահին նախարար Վահան Մարտիրոսյանը զեկուցել է նախարարությունում իրականացվող կառուցվածքային բարեփոխումների եւ ընթացիկ ծրագրերի մասին Հանրապետության Նախագահի հետ աշխատանքային հանդիպման ժամանակ Տրանսպորտի, կապի եւ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարար Վահան Մարտիրոսյանն այսօր զեկուցել է նախարարությունում կատարվող կառուցվածքային բարեփոխումների, նախարարության համակարգման ներքո գտնվող ոլորտներում գերակա խնդիրների լուծման եւ իրականացվող մի շարք ծրագրերի ընթացքի մասին: Նախարարը, մասնավորապես, զեկուցել է պետական նշանակության ավտոճանապարհների պահպանման եւ շահագործման, «ՀՀ ճանապարհային անվտանգության հնգամյա (2017-2021թթ.)... 01.05.2017 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանը ներկա է գտնվել Աշխատանքի օրվան նվիրված տոնական միջոցառմանը Նախագահ Սերժ Սարգսյանը եւ տիկին Ռիտա Սարգսյանն այսօր Կարեն Դեմիրճյանի անվան մարզահամերգային համալիրում ներկա են գտնվել Աշխատանքի օրվա կապակցությամբ «Գրանդ հոլդինգ» ընկերության կազմակերպած հայ աշխատավորի մեծարման տոնական միջոցառմանը, որին մասնակցել է ընկերության յոթ հազարից ավելի աշխատակից: Հանրապետության Նախագահը «Գրանդ Քենդի» ՍՊԸ-ի գլխավոր տեխնոլոգ Սերյոժա Հովակիմյանին պարգեւատրել է «Աշխատանքային վաստակի համար» մեդալով ` երկարամյա բարեխիղճ եւ...


text: Մարտի 19, տարվա 78-րդ (նահանջ տարիներին՝ 79-րդ) օրն է։ Մարտի 19-ին հիմնադրվել է Երեւակ ամսագիրը։ Տարվա ավարտին մնում է 287 օր։ Դեպքեր Ծնունդներ 1601 - Ալոնսո Կանո, իսպանացի քանդակագործ եւ գեղանկարիչ, բարոկկո ոճի ներկայացուցիչ։ 1769 - Ֆրանսուա Ժոզեֆ Բոզիո, քանդակագործ։ 1813 - Դավիթ Լիվինգստոն, շոտլանդացի ճանապարհորդ, Աֆրիկայի ամենանշանավոր հետազոտողներից մեկը (մ. 1873)։ 1913 - Մառի Աթմաճյան, բանաստեղծուհի։ 1921 - Հերի Բաբասին (Harry Babasin), հայկական ծագումով ամերիկացի ջազային երաժիշտ։ 1928 - Վարդուհի Վարդերեսյան, հայ ճանաչված դերասանուհի (մ. 2015)։ 1955 - Բրյուս Ուիլիս, ամերիկացի հանրաճանաչ դերասան։ 1970 - Ֆեռնանդես Աբելարդո, սպանացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան։ 1979 - Դիեգո Ֆորլան, ուրուգվայցի ֆուտբոլիստ։ 1983 - Արամ Պաչյան, հայ ժամանակակից արձակագիր։ 1995 - Էկտոր Բելիերին, իսպանացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան։ Մահեր 235 - Ալեքսանդր Սեւերոս, Հռոմի կայսր (222-235), Սեւերոսների հարստության վերջին շառավիղը։ 1925 - Նարիման Նարիմանով, խորհրդային պետական եւ կուսակցական գործիչ, գրող, հրապարակախոս։ 1961 - Էդգար Տեր-Ղազարյան, հայ խորհրդային քիմիկոս-տեխնոլոգ, ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ (1960)։ 1986 - Սուրեն Աղաբաբյան, հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր (ծ. 1922)։ 1993 - Ժորժ Կառվարենց, ֆրանսահայ կոմպոզիտոր։ Տոներ Հաճախորդի միջազգային օր


Ինչպես տեղեկացրին ՀՀ Ազգային անվտանգության ծառայության մամուլի կենտրոնից, հանդիպման սկզբում Իգոր Կոնստանտինովը ՀՀ ԱԱԾ տնօրենին ներկայացրել է ՀՀ-ում ՌԴ ԱԴԾ սահմանապահ վարչության նորանշանակ պետ գեներալ-մայոր Ռոման Գոլուբիցկիին եւ նրա անցած ծառայողական ուղին:


Լրատվություն Մամլո հաղորդագրություններ Նախագահ Սերժ Սարգսյանը Սանկտ Պետերբուրգում մասնակցել է ՀԱՊԿ Հավաքական անվտանգության խորհրդի նստաշրջանին 26.12.2016 Ռուսաստանի Դաշնության հյուսիսային մայրաքաղաք Սանկտ Պետերբուրգում այսօր կայացած Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդի նիստից հետո տեղի է ունեցել Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության (ՀԱՊԿ) Հավաքական անվտանգության խորհրդի նստաշրջանը, որին Ղազախստանի, Ղրղզստանի, Ռուսաստանի, Տաջիկստանի նախագահների հետ միասին մասնակցել է Նախագահ Սերժ Սարգսյանը: Կազմակերպության անդամ պետությունների ղեկավարներն անդրադարձել են միջազգային արդի խնդիրներին ու մարտահրավերներին, Կազմակերպության ընթացիկ գործունեությանը եւ առաջիկա ծրագրերին: Բելառուսի նախագահի բացակայության եւ դրանով պայմանավորված քվորում չլինելու պատճառով ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղարի նշանակման հարցը հետաձգվել է մինչեւ հաջորդ տարվա ապրիլին կայանալիք կազմակերպության Հավաքական անվտանգության խորհրդի հաջորդ նստաշրջան:


«6.93 անգամ ղալլաթ եք արել...». հանրության բողոքը ... Այո, Հայաստանի Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովն իսկապես հայրենասեր ու ազգանվեր կառույց է, քանի որ հոսանքի գինը կբարձրանա ոչ թե 17 դրամով, ինչպես առաջարկում էր ՀԷՑ-ը, այլ 7 դրամից էլ պակաս, ինչպես նախապես ենթադրում էր ՀԾԿՀ-ն. ընդամենը 6,93 դրամով: Ռեժիմը կրակի հետ է խաղում. ՀԽ Հիմնադիրխորհրդարանիքարտուղարությունը արձանագրում է, որ ռեժիմը էլեկտրաէներգիայի սակագնի թանկացմամբ հերթական անգամ կատարում է օտարի կամքը եւ նրա հետ ձեռք ձեռքի տված եւս մեկ չափաբաժնով ձգում է մեր ժողովրդի պարանոցին հագցված կեղեքման պնդօղակը: Կդիմենք կտրուկ քայլերի. «Ո՛չ թալանին»-ը զգուշացնում է ... «Իշխանությունների ներկայացուցիչ Աբրահամյանի արած արտահայտությունը էլ. էներգիայի սակագնի չափի մասին՝ փաստում է, որ նրանք գնում են բոլորիս կողմից կանխատեսված պարզամիտ շուկայական սցենարով եւ, համաժողովրդական ընդվզումից ընկրկած սկսել են իրենց սերիալային անհեռատես սակարկումները: Հոսանքը օգոստոսի 1-ից կթանկանա 6,93 դրամով Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովը մտադիր է բնակչության համար էլեկտրաէներգիան թանկացնել 6,93 դրամով: Տեղի կունենա Հանրային խորհրդի լիագումար նիստ Հունիսի 4-ին, ժամը 14:30-ին, տեղի կունենա ՀՀ Հանրային խորհրդի 19-րդ լիագումար նիստը, որը վարելու է Հանրային խորհրդի նախագահ Վազգեն Մանուկյանը: «Հայկական ժամանակ». Ըստ ԱԱԾ–ի՝ ոստիկանները եւս զայրացած ... «Լավատեղյակ աղբյուրներից հայտնի դարձավ, որ օրերս ՀՀ ԱԱԾ-ն Սերժ Սարգսյանին զեկուցել է, որ էլեկտրական էներգիայի հնարավոր սակագնի ավելացման հնարավորությունը դժգոհության լուրջ ալիք է բարձրացրել ոչ միայն պետական ողջ համակարգում, այլեւ, մասնավորառւես, իրավապահ համակարգում: ԱԱԾ համապատասխան բաժինը Սերժ Սարգսյանին զեկուցել է, որ Հայաստանի ոստիկանների շրջանում ակտիվ խոսակցություններ կան, որ եթե քաղաքացիները լրջորեն ընդվզեն էլեկտրաէներգիայի սակագների թանկացման դեմ, իրենք, այսինքն ոստիկանները, պետք է հնարավորինս ... Հոսանքի բարձրացմանը կողմ չինովնիկները Սիստեմ օն ԴԱՈՒՆ ... Չենք վճարելու, եթե անգամ անջատեն մեր էլեկտրաէներգիան. ... Ազատության հրապարակում այսօր տեղի ունեցավ բողոքի երթ՝ ընդդեմ էլեկտրաէներգիայի սակագնի թանկացման: ՀԽ հանձնաժողովը որոշեց. Էլեկտրաէներգիայի սակագնի բարձրացումն անթույլատրելի ... Հանրային խորհրդի ձեռնարկատիրական եւ սպառողների հարցերի հանձնաժողովում այսօր քննարկվում էր էլեկտրաէներգիայի սակագնի բարձրացման նպատակահարմարության հարցը:


3 սեն. բնակարան Սայաթ-Նովայում


Mkhitar Harutyunyan Դեռ 10.11.2020թ֊ին Շուշիում կռված տղերքի հավաստիացմամբ հենց հիմա էլ այնտեղ կռվողներ կամավորներ կան։ Ըստ նրանց, սպայակազմը շատ վաղ է թողել ու հեռացել Շուշիից՝ Սեյրան Օհանյանի հրամանով(ըստ նրանց)։ Շուշիում անթիվ անհամար զենք է եղել, ամեն տեսակի զենք։Սամվել Բաբայանը ստում է, ասելով, թե հրետանային միջոցներ չենք ունեցել։ Շուշին ընկել է, որովհետեւ այն պահելու համար բավարար ջանքեր չեն գործադրվել Արցախում գտնվող գեներալների կողմից։ Արցախի փաստացի կապիտուլյացիան ամրագրող փաստաթղթի ստոեւագրման անհրաժեշտության մասին Արցախի գեներալների տված հավաստիացումները արտաքին ճնշումների(Ռուսաստանի) հետեւանք են՝ նպատակ հետապնդելով եւ պահպանել ադրբեջանա֊թուրքական բարեկամությունը Ռուսաստանի համար, եւ՛ կոտրել Հայաստանի ողնաշարը ու հաշմանդամ Հայաստանը պահել ռուսաց զորքի "բարեհաճության", " բարեկամության" ու "գթասրտության" հաշվին։ Չպիտի ընդունենք ստորագրված փաստաթուղթը։ Սա համազգային ողբերգություն է, սարսափելի աղետ է, մեր ազգի վերջնաիան կործանման սկիզբը կարող է դառնալ։ Պետք է համախմբվել։ Պետք է շարունակել կռվել։


Լրատվություն Մամլո հաղորդագրություններ 06.09.2008 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր ընդունել է Գորան Լենմարկերին Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր ընդունել է Եվրոպայի անվտանգության եւ համագործակցության կազմակերպության (ԵԱՀԿ) խորհրդարանական վեհաժողովի նախագահի Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության հարցերով հատուկ ներկայացուցիչ Գորան Լենմարկերին: Զրուցակիցները քննարկել են Հարավային Կովկասում ստեղծված իրավիճակին, ղարաբաղյան խնդրի կարգավորմանը գործընթացին եւ հայ-թուրքական հարաբերություններին առնչվող հարցեր: Նշելով, որ պարոն Լենմարկերը տարածաշրջանում է կարեւոր առաքելությամբ, Հանրապետության նախագահը եւս մեկ անգամ... 22d8 05.09.2008 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանը սեպտեմբերի 5-ին մեկնել է Մոսկվա Նախագահ Սերժ Սարգսյանը սեպտեմբերի 5-ին մեկնել է Մոսկվա` մասնակցելու Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության անդամ երկրների ղեկավարների խորհրդի հերթական նստաշրջանին, որի ընթացքում Հայաստանը կստանձնի Կազմակերպության նախագահությունը: Նախագահ Սարգսյանի գլխավորած պատվիրակության կազմում են Ազգային անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արթուր Բաղդասարյանը, արտաքին գործերի նախարար Էդվարդ Նալբանդյանը, պաշտպանության նախարար Սեյրան Օհանյանը, Ռուսաստանի Դաշնությունում ՀՀ դեսպան Արմեն Սմբատյանը,... 04.09.2008 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր այցելել է «Հրազդան» մարզադաշտ Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր այցելել է «Հրազդան» մարզադաշտ եւ դիտել ֆուտբոլի Հայաստանի ազգային հավաքականի հերթական պարապմունքը` Թուրքիայի ընտրանու հետ սեպտեմբերի 6-ին կայանալիք հանդիպումից առաջ: Հանրապետության նախագահը զրուցել է ֆուտբոլիստների հետ, տեղեկացել նրանց բարոյահոգեբանական եւ ֆիզիկական վիճակին: 03.09.2008 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր ընդունել է Թուրքիայի նախագահ Աբդուլա Գյուլի հատուկ բանագնաց, դեսպան Ունալ Չեւիքյոզին Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր ընդունել է Թուրքիայի նախագահ Աբդուլա Գյուլի հատուկ բանագնաց, դեսպան Ունալ Չեւիքյոզին: Հանդիպմանն անդրադարձ է եղել Հայաստանի եւ Թուրքիայի ֆուտբոլի հավաքականների միջեւ սեպտեմբերի 6-ին Երեւանում կայանալիք խաղի կապակցությամբ Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանի հրավերով Թուրքիայի նախագահ Աբդուլա Գյուլի` Երեւան նախատեսվող այցին: Հարեւան երկրի նախագահի հատուկ բանագնացի այցը մեր երկիր դրական համարելով, նախագահ Սարգսյանն ասել է, որ այն հնարավորություն է ստեղծում խոսել... 03.09.2008 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր ընդունել է ՀԱՊԿ անդամ երկրների անվտանգության խորհրդի քարտուղարներին Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր ընդունել է Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության անվտանգության խորհրդի քարտուղարների կոմիտեի նիստին մասնակցելու նպատակով Հայաստանում գտնվող ՀԱՊԿ անդամ երկրների անվտանգության խորհրդի քարտուղարներին: Հանրապետության նախագահը գոհունակություն է արտահայտնել ՀԱՊԿ շրջանակում փոխգործակցության մակարդակի առթիվ: Ըստ Սերժ Սարգսյանի, ազգային անվտագության այնպիսի առանցքային խնդիրների շուրջ համագործակցության կարեւորությունն, ինչպիսիք են արտաքին ագրեսիայի վտանգը,... 03.09.2008 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր արտաքին գործերի նախարարությունում մասնակցել է ԱԳՆ կենտրոնական ապարատի եւ ՀՀ դիվանագիտական ներկայացուցչությունների ու հյուպատոսական հիմնարկների ղեկավարների ամենամյա հավաքին Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր արտաքին գործերի նախարարությունում մասնակցել է ԱԳՆ կենտրոնական ապարատի եւ ՀՀ դիվանագիտական ներկայացուցչությունների ու հյուպատոսական հիմնարկների ղեկավարների ամենամյա հավաքին: Հանրապետության ղեկավարն իր խոսքում անդրադարձել է արտաքին քաղաքական գերատեսչության հիմնական խնդիրներին ու անելիքներին: Խոսելով տարածաշրջանում ստեղծված իրավիճակի եւ դրանից բխող անելիքների մասին` Սերժ Սարգսյանը նշել է. «Ավելորդ է ասել, որ տեղի ունեցածն անմիջականորեն հարվածեց Հայաստանի...