text: Արմավիր, քաղաք Հայաստանի Արմավիրի մարզում։ Հանդիսանում է մարզի վարչական կենտրոնը։ Արմավիրը ունի գետեր, լճեր, լեռներ։ Օրինակ՝ գետերից Ասպահենը, լճերից Ակնա, լեռներից Դաշտաքարը։ Պատմություն Արմավիրը գտնվում է Երասխի ձախ ափին, Արարատյան դաշտում։ Մովսես Խորենացին Արմավիրի հիմնադրումը վերագրում է Հայկ Նահապետի թոռ Արամայիսին (մ.թ.ա. II հազարամեակից առաջ), ըստ ավանդության "Հայկ Նահապետի թոռ Արամայիսը իր բնակության համար տուն է շինում գետի ափին մի բլուրի վրա եւ իր անունով այն կոչում է Արմավիր, իսկ գետի անունն իր թոռան՝ Երաստի անունով դնում է Երասխ"։ Արարատյան կամ Վանի թագավորության (Ուրարտական) շրջանում՝ մ.թ.ա. մոտ 776 թվականին, Արգիշտի Առաջին թագավորն այստեղ կառուցել է բերդ, եւ իր անունով այն կոչել Արգիշտիխինիլի, որը գոյություն է ունեցել մ.թ.ա. 8-5-րդ դարերում։ Ուրարտական պետության անկումից հետո Արմավիրը շարունակել է գոյատեւել, եւ մ.թ.ա. 331 թվականին դարձել է Արարատյան նոր Հայկական թագավորության մայրաքաղաքը, որտեղ հաստատվել էին Երվանդունիները։ Մ.թ.ա. III-II դդ. Արմավիրը քաղաքական, տնտեսական, մշակութային եւ հոգեւոր խոշոր կենտրոն էր։ Քաղաքի մերձակայքում էր գտնվում Արամանյակի Սոսյաց անտառը, որտեղ գուշակություններ էին անում ծառերի սաղարթների սոսափյունով։ Մ.թ.ա. 189 թվականին, երբ Արտաշէս Ա-ն հիմնադրեց Մեծ Հայքի թագավորությունը, Արմավիրը դարձավ նրա մայրաքաղաքը։ Արտաշատի հիմնադրմամբ Արմավիրը դադարել է մայրաքաղաք լինելուց։ Չնայած այն հանգամանքին որ պատմահայր Մովսես Խորենացին նկարագրելով Արմավիրի կառուցումը եւ նրա դերն ու նշանակությունը որպես հայոց մայրաքաղաք, միաժամանակ նշում է որ ժամանակի ընթացքում քաղաքական հանգամանքների բերումով, Արմավիրը սկսեց անկում ապրել եւ դարերի ընթացքում կորցրեց քաղաքական, մշակութային, առեւտրա-տնտեսական նշանակությունը եւ արդեն 5-րդ դարից սկսած հիշատակություններում հանդիպում է որպես «լքյալ մայրաքաղաք»։ Բագրատունիների օրոք ունեցել է ավելի քան 10 հազար բնակիչ եւ թագավորության չորրորդ քաղաքն էր։ Մատենագրությունից, ինչպես նավ պեղումների արդյունքում հայտնի են դարձել՝ Արմավիր քաղաքի երկու թաղամասերը՝ Ալիսո(ու) եւ Բլուր ինչպես նաեւ տնտեսական նշանակության շինություններ՝ դարբնոց, թոնատներ, արհեստանոցներ, ձուլարաններ, դեղատուն, երկու խաղողի ճզման հնձաններ։ 1712 թվականից, Երեւանի պարսկական խանի որոշմամբ սկսեցին կառուցել Սարդարապատի բերդը, ինչով եւ սկսվեց Արմավիր մայրաքաղաքի արհեստական ավերումը։ Հին քաղաքը օգտագործելով որպես «պատրաստի քարհանք» ավերակների մոտակայքում նոր բերդի, նոր բնակավայրի եւ տեղացիների բնակելի տների կառուցման համար։ Սարդարապատի բերդը հանդիսավոր կերպով բացվեց 1779 թվականին։ Բերդի տարածքը կազմում էր 10-12 հազար հեկտար, ուներ 10-12, տեղ-տեղ մինչեւ 15 մետր բարձրությամբ պարիսպներ եւ բազմաթիվ աշտարակներ։ Երեւանի պարսկական խանության ամրացված բերդերից էր։ 18-րդ դարում Սարդարապատը արեւմտահայ գաղթականների եւ այստեղ տեղակայված պարսկական խանի զորքերի հաշվին, վերածվեց մոտ 10 հազար բնակչություն ունեցող քաղաքի, ըստ հայկական աղբյուրների, Սարդարապատը ուներ մոտ երկու հազար հիմնական բնակչություն, մեծ մասամբ հայեր, բերդը ուներ նաեւ խաղողի եւ այլ պտղատու այգիներ, բամբակի եւ քրնջութի ցանքատարածություններ, մեծաքանակ ցորենի դաշտեր, ինչն ապացուցում է ռուսական բանակի ձեռքն ընկած մեծաքանակ հացահատկի պահեստները։ 1827 թվականի սեպտեմբերի 20, Պասկեւիչի եւ Կրասովսկու հրամանատարությամբ ռուսական բանակին հաջողվեց գրավվել այն, ավերելով հայոց Արմավիր մայրաքաղաքի արձանագրություններով կառուցած բերդը։ Այստեղ է գտնվել նաեւ Արգիշտի Ա-ի Արմավիր-Արգիշտիխինիլիի հիմնադրման արձանագրությունը:Արմավիր քաղաքի թաղամասերի եւ շրջակա ագարակների հիմքի վրա 17-19-րդ դդ ձեւավորվեցին նախ ագարակային, ապա գյուղական համայնքներ, որոնք ներկայում կազմում եմ Արմավիրի մարզի Արմավիր, Հայկավան, Այգեշատ, Բամբակաշատ, Ջրաշեն, Նոր Արտագերս եւ Նալբանդյան գյուղերը։ Ներկայիս Արմավիր քաղաքը որպես բնակավայր հիմնադրվել է 1903 թվականին։ Դեռեւս 1899 թվականին, երբ կառուցում էր Թիֆլիս(Թբիլիսի) - Երեւան երկաթուղին, սկսվեց նաեւ Սարդարապատ կիսակայարանի կառուցումը, որը տեւեց 4 տարի եւ ավարտվեց 1903 թ ականին։ Կիսակայարանի մոտ կառուցել էին նայեւ երկաթուղին սպասարկող անձնակազմի համար նախատեսված բնակարաններ եւ հենց այդ թաղամասը դարձավ ապագա քաղաքի հիմքը։ Քանի որ, նորաստեղծ բնակավայրը տրանսպորտային կարեւոր նշանակություն ունեցող՝ Թիֆլիս - Երեւան երկաթուղու կայարան էր, այն սկսեց արագորեն զարգանալ։ Չնայած հայ ժողովրդի համար ծանր հանգամանքներին, արդեն 1926 թվականի մարդահամարի տվյալներով բնակավայրն ուներ մոտ 600 բնակիչ։ 1931 թ. Հայաստանի Խորհրդային Հանրապետության կառավարությունը, հաշվի առնեկլով երկրի տնտեսության համար կայարանի նշանակությունը անվանակոչում է Հոկտեմբերյան, իսկ 1935 թվականին նկատի ունենալով նաեւ բնակչության արագ աճը շնորհում է քաղաքի կարգավիճակ։ Անկախացումից հետո քաղաքը դարձավ Հայաստանի Արմավիրի մարզի մարզկենտրոն եւ 1996 թվականին վերանվանվեց Արմավիր։ Ճարտարապետություն Մինչեւ քրիստոնեությունը պետական կրոն ընդունելը ըստ Մովսես Խորենացու Արմավիրում եղել են երեք հեթանոսական տաճարներ՝ լուսնի, արեւի եւ նախնիների հիշատակման տաճարները։ Արմավիր քաղաքի առաջին գլխավոր հատակագիծը կազմել է նշանավոր ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանյանը ում մտահղացումով քաղաքի հատակագծի վերջնական տեսքը պետք է նմանվեր շոգեքարշի (հաշվի էին առել այն փաստը որ քաղաքն այդ ժամանակ հայտնի էր որպես երկաթուղային կայարան)։ Այժմ գործող երկաթուղային կայարանը նույնպես նախագծել եւ կառուցել է Ալեքսանդր Թամանյանը 1927 թ.։ Կայարանի հարեւանությամբ դեռեւս իր գոյությունն է պահպանում 1903 թ. կառուցված կայարանի հին վարչական շենքը, ինչպես նաեւ 1902 թ. կառուցած ջրհան կայանը որը ժամանակին ջրով էր ապահովում ամբողջ շրջանը։ Հետագայում գլխավոր հատակագծեր կազմել են 1940, 1955, 1976 եւ 2010 թվականներին[1]: 2011-2014 թվականներին կառուցվել է քաղաքի առաջնորդանիստ եւ միակ Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցին եւ օծվել 2014 թվականի մայիսի 31-ին։ Պետական, մշակութային եւ ուսումնական հաստատություններ Արմավիրում գործում է 10 միջնակարգ դպրոց, 12 մսուր-մանկապարտեզ, 1 համալսարան, 3 քոլեջ-տեխնիկում, 1 մարզադաշտ «Հոբելյանական» որը հայաստանում մեծությամբ երրորդն է, 3 մարզադպրոց, 2 արվեստի դպրոց, 1 երաժշտական դպրոց, 1 գեղարվեստի դպրոց, շախմատի դպրոց, 5 գրադարան, տպարան, մշակույթի տուն, ռազմա-մարզական վարժարան, գիշերօթիկ դպրոց, 2 հեռուստաընկերություն, կենդանաբուսաբանական այգի, որը հանրապետությունում երկրորդն է եւ զբաղեցնում է 8 հա տարածք, «Բարեկարգում» տնօրինությունը, «Արմավիրի ջրամատակարար» ՓԲԸ, մշակույթի տներ, քաղաքային զբոսայգի եւ այլն։ Մշակույթ Ժամանակակից Արմավիրի տարածքը շրջապատված է բազում հնավայրերով, որոնք համարվում են հայկական քաղաքակրթության հիմնական կենտրոնները մասնավորապես մոտակա Մեծամորը, Արմավիրը, Արգիշտիխինիլին եւ այլն։ Ներկայումս Արմավիրը ունի մշակույթի տուն, որը հայտնի է Կարմիր ակումբ անունով, որում գործում են երաժշտական եւ արվեստի դպրոցներ, 5 գրադարան, Արմավիրի դրամատիկական թատրոնը։ Տնտեսություն Քաղաքում գործում են գինու(նաեւ վերմուտ տեսակի) եւ կոնյակի (1966 թվականից), պահածոների, կաթի եւ կաթնամթերքի, հացի, գազապարատուրայի, մոլիբդենի հարստացման, հաստոցաշինական, ֆուրնիտուրայի եւ այլ շինանյութերի, կահույքի արտադրության գործարաններ, եւ միակը Հայաստանում խորդենու վերամշակման գործարան, փոքր եւ միջին բիզնեսով զբաղվող բազմաթիվ արտադրական եւ սպասարկման ծառայություններ իրականացնող ձեռնարկություններ։ Բնակչություն Սպորտ Արմավիրի ՖԱ-ն հիմնադրվել է 1965 թվականին «Սեւան Հոկտեմբերյան» անունով։ Այն ԽՍՀՄ-ից դուրս գալուց հետո անվանափոխվել է ՖԱ «Արմավիր», որը հիմնականում 90 -ականներին խաղացել է հայկական լիգաներում 1993 թվականին արժանանալով առաջին լիգայի բրոնզե, իսկ 2002 թվականին ոսկե մրցանակի։ Սակայն ֆինանսական խնդիրների պատճառով թիմը 2003 թվականին լուծարվել է։ Թիմը տնային հանդիպումները անց է կացրել Արմավիրի Հոբելյանական մարզադաշտում, որը տեղավորում է մինչեւ 10 000 հանդիսատես։ 1985 թվականին մարզադաշտն ընդունել է ԽՍՀՄ կազմակերպած ՖԻՖԱ-ի աշխարհի երիտասարդական առաջնության խմբային փուլը։ Ներկայումս մարզադաշտը ծառայում է տեղի ֆուտբոլային դպրոցի երիտասարդ թիմերին։ 2017 թվականի փետրվարին ՀՖՖ-ի, ՖԻՖԱ-ի եւ ՈւԵՖԱ -ի ֆինանսավորմամբ Արմավիրում սկսվել է ֆուտբոլի ակադեմիաի շինարարություն, որը նախատեսվում է ավարտել 2019 թվականին։ Քույր-քաղաքներ Արմավիր, Ռուսաստան 2003 թվականից Թեոդոսիա, Ուկրաինա 2008 թվականից Դեր Զոր, Սիրիա 2010 թվականից Քերման, Իրան 2022 թվականից Գալվեսթոն, Տեխաս, ԱՄՆ Շախտի, Ռուսաստան 2014 թվականից Ալլոշ Ֆրանսիա 2005 թվականից Տես նաեւ Արմավիր (պատմական քաղաք) Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Արմավիրի մարզային գրադարան Արմավիրի պատմությունը www.armenian-history.com-ում։ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՄՇՏԱԿԱՆ ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ ԹՎԱՔԱՆԱԿԸ 2016թ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՄՇՏԱԿԱՆ ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ ԹՎԱՔԱՆԱԿԸ 2015թ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՄՇՏԱԿԱՆ ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ ԹՎԱՔԱՆԱԿԸ 2013թ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՄՇՏԱԿԱՆ ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ ԹՎԱՔԱՆԱԿԸ 2011թ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՄՇՏԱԿԱՆ ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ ԹՎԱՔԱՆԱԿԸ 2001թ Մ.թ.ա. 776 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Արմավիր (քաղաք)


Ադրբեջանում Նովրուզի հետ կապված ոչ աշխատանքային օրերը կշարունակվեն մարտի 20-ից մինչեւ 26-ը ներառյալ: Մարտի 27-ին Hayatsk.info-ը կշարունակի աշխատել սովորական ռեժիմով:


Լրատվություն Մամլո հաղորդագրություններ 19.04.2017 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանը ծանոթացել է «Սպայկա» ընկերության ընթացիկ գործունեությանն ու զարգացման ծրագրերին Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր աշխատանքային այցով մեկնել է Արարատի մարզ: Հանրապետության Նախագահը գյուղատնտեսության, տնտեսական զարգացման եւ ներդրումների նախարարների, Արարատի մարզպետի ուղեկցությամբ այցելել է «Գրինհաուզ» ընկերություն, ծանոթացել ընկերության զարգացման եւ ներդրումային ծրագրերի շնորհիվ արձանագրված հաջողություններին՝ ինտենսիվ այգիների ընդլայնման եւ ջերմոցաշինության ոլորտում իրականացված ներդրումներին, ընկերության գործունեության արդյունավետության բարձրացման նպատակով... 2005 19.04.2017 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանին իր հավատարմագրերն է հանձնել Հայաստանում Սերբիայի դեսպանը Նախագահ Սերժ Սարգսյանին այսօր իր հավատարմագրերն է հանձնել Հայաստանի Հանրապետությունում Սերբիայի Հանրապետության նորանշանակ արտակարգ եւ լիազոր դեսպան Դուշան Սպասոեւիչը (նստավայրը՝ Աթենք): Հանրապետության Նախագահը շնորհավորել է դիվանագետին պաշտոնն ստանձնելու կապակցությամբ, մաղթել հաջողություններ եւ հույս հայտնել, որ իր գործունեությամբ դեսպան Սպասոեւիչն առավել կամրապնդի հայ եւ սերբ ժողովուրդների բարեկամությունը, կնպաստի միջպետական կապերի սերտացմանը: Զրուցակիցները համակարծիք են եղել, որ... 18.04.2017 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանը հանդիպում է ունեցել ԵԱՀԿ անդամ երկրների դեսպանների հետ Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր թեյի սեղանի շուրջ հանդիպում է ունեցել ԵԱՀԿ անդամ երկրների դեսպանների հետ: Ողջունելով հանդիպման մասնակիցներին եւ կարեւորելով նման ձեւաչափով արդեն ավանդական դարձած հանդիպումները՝ Հանրապետության Նախագահը նշել է, որ օրեր առաջ Հայաստանում կայացած կարեւորագույն իրադարձությունը՝ խորհրդարանական ընտրությունները, այսօրվա հանդիպման առիթն են՝ նկատի առնելով, որ ընտրություններից անցել է շուրջ երկու շաբաթ, եւ տեղին է անդրադառնալ դրանց՝ որպես կայացած իրողության: Սերժ Սարգսյանը,... 16.04.2017 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանը ներկա է գտնվել Սբ. Զատիկի տոնի առթիվ մատուցված Հայրապետական Սբ. Պատարագին Նախագահ Սերժ Սարգսյանը եւ տիկին Ռիտա Սարգսյանը Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում այսօր ներկա են գտնվել Հիսուս Քրիստոսի հրաշափառ Հարության՝ Սբ. Զատկի տոնի առթիվ մատուցված Հայրապետական Սբ. Պատարագին: 15.04.2017 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանը ներկա է գտնվել Ճրագալույցի Սբ. Պատարագին Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր երեկոյան մայրաքաղաքի Սուրբ Սարգիս եկեղեցում ներկա է գտնվել Ճրագալույցի Սբ. Պատարագին : 14.04.2017 / Նախագահը Բիշկեկում մասնակցել է ՀԱՊԿ անդամ պետությունների ղեկավարների ոչ պաշտոնական ձեւաչափով հանդիպմանը Աշխատանքային այցով Ղրղզստանի Հանրապետությունում գտնվող Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր Բիշկեկում մասնակցել է Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության (ՀԱՊԿ) անդամ պետությունների ղեկավարների ոչ պաշտոնական ձեւաչափով հանդիպմանը: Օրակարգի շրջանակներում ՀԱՊԿ անդամ պետությունների ղեկավարները քննարկել են «ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղարի մասին» որոշման նախագիծը եւ միաձայն որոշում կայացրել ս.թ. մայիսի 2-ից ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղարի պաշտոնում նշանակել Հայաստանի Հանրապետության ազգային...


Times.am | Քաղցր էր Հայաստանում. Տաթեւիկ Հովհաննիսյան 21:12 - 7 / 06 / 2018 Քաղցր էր Հայաստանում. Տաթեւիկ Հովհաննիսյան Ջազի լեդի Տաթեւիկ Հովհաննիսյանը շարունակում է համերգային շրջագայությունը, որ սկսել էր Հայաստանում։ Համերգային երթուղին է՝ Մոսկվա-Նյու-Յորք-Լոս-Անջելես։ Ռուս լրագրող Եկատերինա Օսիպենկոյի հետ զրույցում երգչուհին պատմում է մանկությունից, ջազում իր առաջին քայլերից ու Հայաստան կատարած ուղեւորությունից։ «Քաղցր էր Հայաստանում»,- ասում է Հովհաննիսյանը։ Նրա խոսքով՝ Հայաստանում նաեւ եղանակն էր ջերմ, Մոսկվա ժամանելով՝ տեսել է, որ ցուրտ է, սակայն մարդկանց վերաբերմունքը ջերմացրել է։ «Հայաստանում չորս համերգ ունեցա, մեկը՝ Գյումրիում։ Բառացիորեն բոլոր համերգները հրաշալի անցան՝ լեփ-լեցուն դահլիճով։ Ես պարզապես ապշեցի, որ այդքան մարդիկ էին եկել։ Ինձ հատկապես ինչն էր ուրախացրել՝ եկել էին երիտասարդներ, շատ երիտասարդներ, այդ պահին մտածում ես՝ որտեղի՞ց գիտեն իմ երգերը, հիմա երիտասարդներն այլ երաժշտություն են լսում. թերեւս ծնողներից, ավագ ընկերներից են լսել, հեռուստատեսությամբ էլ են հաճախ ներկայացնում»,- պատմում է նա։ Հովհաննիսյանը նշում է, որ հնչյունային ռեժիսորը եւս հիանալի մասնագետ էր, ապա խոստովանել՝ իրենք էլ էին գոհ իրենց համերգներից։ Երգչուհին ասում է, որ ինքը խիստ հազվադեպ է գոհ լինում իր ելույթներից, անգամ հիմա որ ասում է՝ լավ էր, միեւնույն է՝ միշտ լավագույնին եմ ձգտում։ Նա պատմում է, որ աշխատել սկսել է 11 տարեկանում, դրա հետ կապված մի հետաքրքիր պատմություն հիշում։ «Մայրս հայտնի երգչուհի է, Օֆելյա Համբարձումյանը, ով, ցավոք, այսօր կողքիս չէ. երկու տարի առաջ ես նրան կորցրի։ Ես միշտ սիրել եմ երաժշտություն, մայրս էլ ինձ միշտ իր հետ տարել է համերգների, փորձերի։ Մի անգամ նրան հրավիրեցին իբրեւ նոր արտիստների, երաժիշտների մրցույթի ժյուրիի անդամ. մրցույթին մասնակցում էին թե մեծեր, թե փոքրեր։ Ես նստած էի մորս ու մյուս հայտնի երաժիշտների կողքին՝ ջազ երաժիշտների եւ ուրիշների, լսում էի մասնակիցներին, այդ ամենն ավարտվեց, ու հանկարծ ժյուրիի անդամներից մեկն ասաց՝ իսկ գիտե՞ք, որ Օֆելյայի աղջիկն էլ է երգում։ Ես՝ փոքրիկ մի աղջնակ, ոտքի կանգնեցի ու երգեցի իմ սիրելի ֆրանսիական խմբերից մեկի կոմպոզիցիաներից՝ Բախ, որն ինձ շատ է դուր գալիս, ու հանկարծ՝ «օ, ի՞նչ է կատարվում, երեխան այս ի՞նչ է երգում» »,- հիշում է նա։ Այդ պատահականության շնորհիվ նա ստանում է իր առաջին աշխատանքը. այդ ժամանակ հնչյունավորում էին «Գիքորը» համր ֆիլմը, այնտեղ կա մի պահ, որտեղ մանկական անմեղ աղջնակի ձայն է պետք, 11-ամյա աղջկան առաջարկում են այդ կատարումը։ Նա հանդիպում է կոմպոզիտորի հետ, ով տալիս է ֆիլմում աղջկա կատարելիք մեղեդին։ Հովհաննիսյանը խոստովանում է՝ մինչ օրս անգիր հիշում է այն։ «Աշխատանքային» երկրորդ փորձն արդեն Կոնստանտին Օրբելյանի ղեկավարած «Հայաստանի ազգային ռադիոյի էստրադային–սիմֆոնիկ նվագախմբի» հետ էր՝ 16 տարեկանում։ «Ես ավարտեցի ուսումնարանը, Օրբելյանն ինձ ընդունեց իր նվագախումբ, ճամփորդությունից սկսեցինք՝ Հայաստան, Ֆրանսիա, ԱՄՆ՝ մեկ ամբողջ ամիս, ամենուր եղանք, ես սկսեցի ջազ երգել, տեղական թերթերը սկսեցին գրել ու հանկարծ՝ Հայաստանը ոտքի կանգնեց, «Մեր աղջիկը ջազ է երգում»։ Սկսենք նրանից, որ ես իմ արմատներով եղել եմ եւ միշտ հայ կլինեմ՝ իմ ազգը, սովորույթները, երաժշտությունը, այդ ամենը իմ սրտում են։ Չնայած արդեն 30 տարի Ամերիկայում եմ ապրում, բայց հայ եմ»,- ասում է նա։ Հովհաննիսյանը նշում է՝ դեռ այն ժամանակ, երբ աշխարհով մեկ շրջում էր, շատ էր ցանկանում, որ մարդիկ իմանան՝ ով է ինքը՝ հայ, ով ունի իր մշակույթը, իր երաժշտությունը, որ պետք է լսեն եւ իմանան։ Նա պատմում է՝ քանի որ այն ժամանակ բոլորն ուզում էին եվրոպական, ամերիկյան ջազ լսել, 70-ականներից սկսած՝ իր ամեն համերգից հետո «բիս»-ի ժամանակ բեմ էր դուրս գալիս ու երգում մեկ «ակապելլա»՝ հնագույն երգերից, որոնք հրաշալի էին ընդունվում ամենուր։ «Երգում էի՝ ինչ սիրտս ուզի, իսկ ես շատ բան գիտեմ՝ ծնողներիս շնորհիվ։ Նախ՝ մեղեդին էին ընդունում. մեղեդին ինտերնացիոնալ լեզու է»,- ասում է նա։ Երգչուհին պատմում է, որ ԱՄՆ տեղափոխվելով՝ սկսել է լեզու սովորել, ու անընդհատ զգում էր՝ այս երաժշտությունը կարող է հրաշալիորեն կապվել ջազային ռիթմերի, հարմոնիաների հետ, այդ զգացումը մշտապես իր ներսում է եղել։ Առաջին փորձը արել է ամերիկահայ իր երաժշտի հետ համատեղ, ով հայերեն չգիտեր, գիտեր հայկական միայն մեկ մեղեդի, սակայն զգում էր ռիթմերը։ Նրանց փորձը հանդիսատեսն ըստ արժանվույն գնահատեց. «Համերգներից մեկի ժամանակ վերջում հայտարարեցի, որ անակնկալ ունեմ։ Անգամ հիմա, երբ դա հիշում եմ, փշաքաղվում եմ։ Աննկարագրելի է՝ ինչ տեղի ունեցավ. դահլիճում շատ հայեր կային, նրանք ոտքի կանգնեցին, մոտեցան բեմին, մեզ շրջապատեցին, ու անվերջ ծափահարում էին, երբ հիշում եմ՝ արցունքներս հազիվ եմ զսպում»։ Համերգից հետո մեկը դարձավ երկուս, երեք ու երգչուհու երգացանկի անբաժանելի մասը դարձավ հայկական ռիթմերով ջազ-երաժշտությունը։


Ժամերգութիւնները եւ աղօթքները կանոնաւոր կերպով կը կատարուէին վանքերուն մէջ։ Կրօնաւորներ իրենց օրուան ժամերուն մէկ ստուար մասը կը յատկացնէին աղօթքի։ Ժամերգութեան եւ պաշտամունքի աղօթքները, որոնք աւանդուած էին հայրերէն եւ վարդապետներէն ժամանակի ընթացքին կը ճոխանային։ Ժամերգութեան կարգը հասարակ էր բոլորին, սակայն իւրաքանչիւր վանական հաստատութիւն ունէր որոշ սովորութիւններ ժամերու եւ պաշտամունքը կատարելու կերպի նկատմամբ։ Իբր օրինակ անդրադառնանք Յուսիկ Եպիսկոպոսի, «Անապատականներ եւ Վանականութիւն» ուսումնասիրութեան մէջ յիշուած Սեւանայ Վանքի ժամերգութեան կարգին։ Ան հետեւեալ նկարագութիւնը կու տայ՝ «Տարուայ մէջ ամէն օր չորս անգամ ժամերգութիւն է կատարուում. առաւօտեան, ճաշու, երեկոյեան եւ հանգստեան։ Առաւօտեան ժամը սկսուում է անյպէս, որ վերջանում է արեւածագին մօտաւորապէս, շատ քիչ բացառութեամբ, եւ տեւում է 2 ժամ հասարակ օրերին, 3 ժամ շաբաթ եւ կիւրակի օրերին, 7 ժամ հսկումներին եւ 8 ժամ զատկի հսկումին։ Ճաշու ժամն սկսուում է ամառը 8-9 ժամին իսկ ձմեռը 9-10 ժամին մօտաւորապէս եւ տեւում է մէկ ու կէս ժամ հասարակ օրերին, 2 ժամ պատարագ օրերին, եւ մէկ ժամ առաջաւորաց պասին։ Երեկոյեան ժամն սկսուում է 4-5 ժամին ամառաը. եւ 2-3 ժամին ձմեռը, եւ տեւում է մի ժամ հասարակ օրերին, մէկ ու կէս ժամ եւ աւելի՝ հանդիսաւոր տօներին։ Հանգստեան ժամն սկսուում է արեւը մայր մտնելուն եւ տեւում է ուղիղ կէս ժամ։ Առաւօտեան ժամերգութիւնը բաղկացած է երեք մասից, գիշերային ժամ, առաւօտեան եւ արեւագալի։ Տէրունական տօներին Արեւագալի ժամ չէ ասուում։ Ճաշուն երկու մասիցն է. երեք ողորմեան եւ բուն ճաշուն (ժամամուտ, ճաշու շարական, Սուրբ Աստուած, գիրք, Աւետարան, հաւատամք եւն.)։ Առաջաւորաց պասին մի միայն երեք ողորմեա, իսկ մեծ պասի հասարակ օրերին երեք ողորմեա եւ նորան կից երեկոյեան ժամ։ Երեկոյեան ժամը երկու մասից է, բուն երեկոյեան եւ խաղաղական ժամ։ Տէրունական տօներին եւ շաբաթ երեկոներին խաղաղական չէ ասւում։ Հանգստեան ժամը մէկ մասն է. – Եկեսցեն։ Հսկում կատարուում է տօնացուցի համեմատ տարեկան տասն անգամ, - Ծննդեան, Տեառնընդառաջին, Ծաղկազարդին, Աւագ ուրբաթին, Զատկին, Նոր կիւրակէին, Հոգեգալստեան, Վարդավառին, Վերափոխման եւ Խաչվերացին։ Հսկումը հասարակ գիշերային ժամերգութիւնից տարբերւում է նախ՝ նորանով, որ «Եկեսցէ»ի հետ կից է ասւում, (Եկեսցէից յետոյ Հրաժարիմք եւ այլն)։ Եւ երկրորդը նորանով, որ կանոնագլխից առաջ փոխանակ ամէնօրեայ երկու կանոն սաղմոսի ասւում է ամբողջ ութ կանոնը։ Սովորականի պէս աւագ երէցն եւ ժամօրհնողը ատեան գալով գրակալի վերայ եւ Զքէն գոհանամք աղօթքից յետոյ սկսում են Սաղմոսը Երանեալ կանոնից. իսկ միաբաններն եկեղեցու զանազան տեղերում երկ-երկու կանգնած ասում են միեւնոյն կանոնը։ Ցած ձայնով են ասում բոլորը, մի անոյշ շշուկ տարածելով ամբողջ եկեղեցու մէջ։» Սեւանայ վանքի ժամերգութեան այս կարգէն կը տեսնենք, թէ վանականներ որքա՛ն ժամանակ կը տրամադրէին աղօթքի։ Աստուած փառաբանել եւ Անոր խնդրանքներ ներկայացնել կրօնաւորին գլխաւոր պարտականութիւններէն մին է։ Եւ ահա կրօնաւորը մինչեւ 8 ժամ իսկ կը տրամադրէ մէկ ժամերգութեան։ Ժամանակը Աստուծոյ պարգեւն է. կրօնաւորը այդ ժամանակը կը մատուցանէ Աստուծոյ։


Ուղեգրութիւն - [ԺԹ] SAN GIUSEPPE DEI FALEGNAMI, CARCER MAMERTINUS Եւ գնացաք օր մի ի բանտն Պետրոսի. որ էր փառաւոր եկեղեցի. եւ մտեալ ի ներս՝ տեսաք զբանակութիւնս հաբեղայից, վայելուչ եւ ծաղկաւէտ իբրեւ զդրախտն Ադամայ։ Եւ ցուցին մեզ մատուռ մի գեղեցիկ բոլորաձեւ. եւ զդուռն բոլոր երկաթապատ. եւ ասին աստ կան շղթայքն Պետրոսի. եւ խնդրեցաք վանաց հօրէն, որ եբաց մեզ եւ եցոյց մեզ զշղթայս եւ զինճիլն խնկարկութեամբ եւ բազում ջահիւք եւ մոմովք, զոր ահիւ եւ դողութեամբ եւ աղօթիւք անցուցին ի վիզս մեր ամենիս։ Եւ զայն պահեալ՝ բերին մեզ Անդրէի առաքելոյն խաչափայտն, որ պատած էր խատիֆով. զոր խնդութեամբ համբուրեցաք եւ երեսնիս շփեցաք. եւ զի հին էր եւ մաշած, արծաթն անցուցել էին։ Եւ անտի եկաք ի Սան Տօմէնիք. որ եւ սա մեծ եւ փառաւոր եկեղեցի է. եւ լայնանիստ, ի բարձր լերան վ[ե]րայ , սալարակապ վիմօք։ Եւ մերձայս վանիցս էր վանքն Ալեքսիանոսի ճգնաւորի. եւ մտեալ ի ներս՝ տեսաք զգեղեցկաշէն տաճարն. եւ տարան զմեզ ի խուղն, ուր ԺԸ ամ ճգնեցաւ. յորում գրած էր ամէն տնօրինականքն. եւ էին տախտակքն եւ սիւնքն հնացեալ։ Եւ անտի տարան զմեզ ի զօրաւոր պատկերն Աստուածածնին, ուստի ձայն ել թէ Մուծէք այսր զմարդն Աստուծոյ. եւ գրած էր զհայր եւ զմայրն. եւ մատուռն ուր ծնօղացն գերեզմանքն էին. զոր երկրպագեալ մեղաց թողութիւն խնդրեցաք։ Եւ այս վանքեր ամէն ի վերայ լերին էին. եւ գետն առջեւովն կ՚երթայր ։ Եւ անտի եկաք Գրիգոր Ակռակօնտացոյն վանքն. եւ տեսաք բանտն եւ աղօթատեղն. եւ ուր պատուհասեցաւ Սաբինոս քահանայն եւ Կրիսկինդոս սարկաւագն եւ ամենայն զրպարտողացն երեսնին սեւ եւ կլափնին բաց եւ մարմինքն ի մէջ հրոյն այրեցեալ. զոր սուրբ գերեզման նորա աղօթեցաք։ Բայց ոմանք ասեն թէ Ակռակօն կղզի է մերձ Մալթայու. անդ է գերեզման սրբոյն։


Լրատվություն Մամլո հաղորդագրություններ 23.11.2016 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այցելել է «Քվանտ» վարժարան Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր այցելել է «Քվանտ» վարժարան, որն այս տարի նշում է հիմնադրման 25-ամյակը: Սերժ Սարգսյանը կրթության ոլորտի պատասխանատուների, Երեւանի քաղաքապետի եւ վարժարանի ղեկավարության ուղեկցությամբ շրջայց է կատարել Հայաստանի Հանրապետության առաջին փորձարարական ոչ պետական դպրոցում, ծանոթացել հանրակրթության ոլորտում միջազգային ճանաչում ունեցող նորարարական-գիտական կենտրոնի հիմնանորոգված ուսումնական մասնաշենքի պայմաններին, կրթական ծրագրերին, զրուցել դպրոցի սաների եւ... 2058 22.11.2016 / Նախագահն ընդունել է ՌԴ արդյունաբերության եւ առեւտրի նախարարին Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր ընդունել է «Անտիկոնտրաֆակտ-2016» 4-րդ միջազգային համաժողովին մասնակցելու նպատակով Հայաստան ժամանած Ռուսաստանի Դաշնության արդյունաբերության եւ առեւտրի նախարար Դենիս Մանտուրովին: Հանրապետության Նախագահը կարեւորել է միջոցառումը, որն անցկացվում է «Հակազդեցություն ԵԱՏՄ տարածքում ապրանքների ապօրինի շրջանառությանը. իրականություն եւ հեռանկարներ» խորագրի ներքո: Սերժ Սարգսյանն այն համարել է անհրաժեշտ եւ օգտակար, ընդգծելով, որ համաժողովը շատ լավ հարթակ... 22.11.2016 / Նախագահին հավատարմագրերն է հանձնել Հայաստանում Կորեայի նորանշանակ արտակարգ եւ լիազոր դեսպանը Նախագահ Սերժ Սարգսյանին այսօր իր հավատարմագրերն է հանձնել Հայաստանի Հանրապետությունում Կորեայի Ժողովրդական Ժողովրդավարական Հանրապետության նորանշանակ արտակարգ եւ լիազոր դեսպան Կիմ Հյոն Ջունը (նստավայրը՝ Մոսկվա): Հանրապետության Նախագահը շնորհավորել է դեսպանին պաշտոնն ստանձնելու կապակցությամբ, մաղթել հաջողություններ մեր երկրում դիվանագիտական առաքելությունն իրականացնելու գործում: Հանդիպմանը զրուցակիցները քննարկել են երկկողմ հետաքրքրություն ներկայացնող հարցեր: 21.11.2016 / Նախագահն ընդունել է ԵԽԽՎ «Եվրոպական պահպանողականներ» խմբի ղեկավար Յան Լիդլ-Գրեյնջերին Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր ընդունել է ԵԽԽՎ «Եվրոպական պահպանողականներ» խմբի ղեկավար Յան Լիդլ-Գրեյնջերին: Նշելով, որ Եվրոպայի խորհուրդը կարեւոր տեղ է զբաղեցնում եվրոպական կառույցների շարքում եւ, ընդհանուր առմամբ, եվրոպական ճարտարապետության մեջ. մարդու իրավունքների, ժողովրդավարության եւ իրավունքի գերակայության ոլորտներում ԵԽ ստեղծած չափորոշիչները համընդհանուր ճանաչում ունեն նաեւ Եվրոպայից դուրս, Հանրապետության Նախագահն այդ արժեքների տարածման գործում ընդգծել է Խորհրդարանական... 18.11.2016 / Նախագահը մասնակցել է Հ. Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի պետական թատրոնի 75-ամյակին նվիրված հանդիսավոր երեկոյին Նախագահ Սերժ Սարգսյանը եւ տիկին Ռիտա Սարգսյանն այսօր մասնակցել են Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի պետական թատրոնի 75-ամյակին նվիրված հանդիսավոր երեկոյին: Հանրապետության Նախագահը շնորհավորական խոսք է հղել հոբելյանի առթիվ: Թատրոնի մի շարք ներկայացուցիչների Սերժ Սարգսյանը պարգեւատրել է պետական պարգեւներով` Հ. Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի պետական թատրոնի 75-ամյակի առթիվ, մշակույթի բնագավառում ներդրած ավանդի, ինչպես նաեւ թատերական արվեստի բնագավառում ունեցած վաստակի համար:... 18.11.2016 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանն ընդունել է Եվրոպական ներդրումային բանկի փոխնախագահին Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր ընդունել է Եվրոպական ներդրումային բանկի փոխնախագահ Յան Վապավուորիին: Հանրապետության Նախագահը բարձր է գնահատել Եվրոպական ներդրումային բանկի հետ Հայաստանի համագործակցությունը, որը նրա գնահատմամբ, աչքի է ընկնում աճող ակտիվությամբ եւ արդյունավետությամբ: «Բանկը ֆինանսավորում է Հայաստանի տնտեսական աճին նպաստող ռազմավարական նշանակության ինչպես ենթակառուցվածքային, այնպես էլ փոքր ու միջին բիզնեսին աջակցող ծրագրեր: Այս առումով Եվրոպական ներդրումային բանկին մենք...


Այս խառնուրդն օգտագործելուց առաջ հարկավոր է ախտահարված հատվածը լվանալ բնական օճառով եւ լավ չորացնել, քանի որ խոնավությունը կարող է լուրջ խնդիրներ առաջացնել: Այնուհետեւ հարկավոր է պարզապես մշակել ախտահարված հատվածն այս խառնուրդով:


Թուրքիայում առեւանգված իրանցի գործարարին հայտնաբերելուց հետո խարդախություն է բացահայտվել 15:18 Հունիսի 20-ին Արմավիրում կարկուտը վնասել է հողատարածությունների 30-100 տոկոսը. Նախարարն է այցելել 15:16 «Ռեալին» հետաքրքրում է Կոլումբիայի հավաքականի կիսապաշտպանը 15:12 Չինաստանում HBO-ն արգելափակվել է Սի Ցզինպինինի հասցեին արված կատակից հետո 15:11 Հայկական մշակութային ժառանգությունը՝ Վաշինգթոնում. «Սմիթսոնյան ֆոլքլայֆ փառատոն 2018» 15:05 ՓՄՁ-ների հարկային վճարումները նվազել են ընդհանուր հարկային եկամուտներում՝ կազմելով 16,7 տոկոս. վերլուծություն 15:04 Աշնանն հակածխախոտային օրենքի նախագծի լրամշակված տարբերակը կուղարկվի խորհրդարան – Արսեն Թորոսյան 15:02 ՆԱՏՕ–ի նախկին գլխավոր քարտուղարին թույլ չեն տվել ԱՄՆ տարածք մուտք գործել 14:57 Վարկավորման բացառիկ պայմաններ Արդշինբանկի Մեղու քարտերով 14:56 Աննա Դովլաթյանի եւ նրա սիրելիի ջերմ գրկախառնությունը՝ Գյումրիից 14:54 «Եվրանեսթ» խորհրդարանական վեհաժողովում բուռն քննարկում տեղի ունեցել. մանրամասնում է Աշոտյանը 14:51 Մշակույթի նախարարությունը համալրում է պատմության եւ մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցուցակները 14:49 ԵԽԽՎ–ն այս տարվա հինգերորդ նախագահին է ընտրել 14:49 Քաղաքացիները փակել են Երեւանի քաղաքապետարանի մուտքը եւ պահանջում են Տարոն Մարգարյանի հրաժարականը (Ֆոտո) 10:32 Մասիսի քաղաքապետին նոր մեղադրանք է առաջադրվել 10:29 Սիսիան-Գորիս ճանապարհին «Մերսեդեսը» բախվել է շինտեխնիկային. կան վիրավորներ 10:18 Հունաստանում 5.3 մագնիտուդով երկրաշարժ է տեղի ունեցել 10:15 ATP. Նադալն այս տարի երրորդ անգամ շրջանցեց Ֆեդերերին եւ դարձյալ առաջինն է Թուրքիայի Քոնիա քաղաքում ոստիկանները հայտնաբերել են 5 օր առաջ առեւանգված իրանցի գործարար Քազեմ Մորադիիին։ Թուրքական Milliyet–ի փոխանցմամբ՝ մայիսի 12–ին Քազեմ Մորադին Թուրքիա է այցելել, սակայն մեկ օր անց անհետացել։ Այնուհետ որոշ անձիք զանգահարել են Իրանում գտնվող Մորադիի կնոջն ու 150 մլն ռիալ փրկագին պահանջել։ Կինն էլ շտապ մեկնել է Թուրքիա ու հայտնել ոստիկանություն։ Իրանցի գործարարին ազատելուց հետո ոստիկանները պարզել են, որ Քազեմ Մորադին զբաղվում է կեղծ անձնագրեր պատրաստելով, իսկ իրեն առեւանգողներն էլ իրեն կեղծ անձնագրի պատվեր տվողներն են եղել։ Նրանք իմանալով, որ Մորադին հարուստ է, որոշել էին առեւանգել ու փրկագին պահանջել։ Ոստիկանությունը հայտնաբերել է նաեւ մեծ քանակությամբ կեղծ անձնագրեր, որոնք Մորադին Թուրքիայում պետք է իրացներ։ Իտալիան փախստականների հարցով արտակարգ նիստին իր սեփական ծրագիրն է առաջարկել Այդ մարդիկ իրենց ամենամարտունակ ագահությամբ կրակել են հայ զինվորի թիկունքին. «Ելք»-ի պատգամավոր Վարողին երեսպաշտության մեջ են մեղադրել ուղիղ եթերում արտասվելու համար Չարենցավանում «Հոնդա» մակնիշի մեքենան այրվել է Երկրում ամենաթողության մթնոլորտ է եղել. Դավիթ Սանասարյան


Լրատվություն Մամլո հաղորդագրություններ Նախագահը ընդունել է Եվրոպական խորհրդարանի պատգամավորների պատվիրակությանը 01.04.2017 - 1000x766px - 407 Կբ - 1000x740px - 317 Կբ - 1000x787px - 346 Կբ - 1000x700px - 299 Կբ - 1000x815px - 337 Կբ - 1000x761px - 450 Կբ - 1000x894px - 346 Կբ - 1000x839px - 446 Կբ - 1000x676px - 510 Կբ - 1000x654px - 486 Կբ Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր ընդունել է ս.թ. ապրիլի 2-ին կայանալիք ՀՀ խորհրդարանական ընտրությունների ընթացքում դիտորդական առաքելություն իրականացնելու նպատակով Հայաստան ժամանած Եվրոպական խորհրդարանի պատգամավորների պատվիրակությանը: Հանրապետության Նախագահը ողջունել է հյուրերին, որոնցից ոմանք, Նախագահի խոսքով, նախկինում եղել են Հայաստանում, ծանոթ են մեր երկրում տեղի ունեցող իրադարձություններին, բարեփոխումների ընթացքին: Նախագահն ընդգծել է վաղը կայանալիք ընտրությունների կարեւորությունը Հայաստանի եւ նրա քաղաքացիների համար` նշելով, որ այդ ընտրությունների արդյունքում ձեւավորվելու է խորհրդարան, որը գործելու է պետական կառավարման նոր՝ խորհրդարանական համակարգի պայմաններում: Սերժ Սարգսյանը եւ ԵԽ պատգամավորներն անդրադարձել են ընտրությունների նախապատրաստական փուլում իրականացված ծավալուն աշխատանքին, այդ թվում՝ նոր Ընտրական օրենսգրքի ընդունմամբ ընտրական գործընթացների կատարելագործմանը, օրինականության վերահսկման հստակ մեխանիզմներ սահմանող դրույթների ամրագրմանը, որով զրուցակիցների համոզմամբ, լավ հիմքեր են ստեղծվել ընտրությունները միջազգային բարձր չափանիշներին համապատասխան անցկացնելու համար: Հանրապետության Նախագահը շնորհակալություն է հայտնել Եվրոպական միությանն այդ աշխատանքներում Հայաստանին ցուցաբերած զգալի աջակցության համար: Կողմերը երկուստեք կարեւորել են դիտորդական առաքելությունների կողմից մասնագիտական բարձր որակով իրականացվելիք աշխատանքը՝ հավասարակշռված, բացառապես փաստերի վրա հիմնված եւ անկողմնակալ մոտեցումը ընտրությունների դիտարկման ամբողջ գործընթացում: Հանդիպմանն անդրադարձ է եղել նաեւ Հայաստան-Եվրոպական միություն հարաբերություններին եւ համագործակցությանը: Հյուրերի խնդրանքով Նախագահ Սարգսյանը ներկայացրել է Հայաստանի արտաքին եւ ներքին քաղաքականության առաջնայնությունները, ԼՂ հիմնախնդրի կարգավորման գործընթացը եւ այդ գործընթացում հայկական կողմի մոտեցումները:


-Հատուցման ենթակա առավելագույն շեմերը կմեծացվեն։ Կան բազմաթիվ դեպքեր, երբ մեկ պատահարի համար սահմանված առավելագույն 1 մլն 800 հազար ՀՀ դրամը չի բավարարում հատուցման իրականացման համար. սա հատկանշական է այն դեպքերում, երբ պատահարում մասնակից են երկուսից ավելի տրանսպորտային միջոցներ եւ վնաս են կրել 2-ից ավելի անձինք:


source: CulturaX

text: ԼԵՀ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ՆԿԱՐՉԻ ԽՈՐԱՄԱՆԿ ՔԱՅԼԸ | European Integration ԼԵՀ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ՆԿԱՐՉԻ ԽՈՐԱՄԱՆԿ ՔԱՅԼԸ «Եթե ոչ ես, ապա էլ ո՞վ» կամ «Յուրաքանչյուրն ինքն է իր երջանկության դարբինը»...հավանաբար նմանատիպ կարգախոսով է առաջնորդվում լեհ երիտասարդ նկարիչ Անդրժեյ Սոբիպան, ով ինքնակամ իր կտավը դրել է Վրոցլավ քաղաքի Ազգային թանգարանում: Երիտասարդը ճիշտ այն ժամանակ, երբ թանգարանաի հսկիչը շեղել է ուշադրությունը, իր նկարը կախել է թանգարանի պատերից մեկից: Խղճի խայթ երիտասարդ արվեստագետը չի զգացել: «Չորս տարվա կրթությունից հետո ես որոշեցի չսպասել եւ ինքս ստեղծել հարմար իրավիճակ: Հարկավոր էր, որպեսզի ինձ նկատեն»,- լրագրողներին բացատրում է արկածախնդիր նկարիչը,- «իմ այդ քայլի համար անհարմար ինձ չեմ զգում: Ուշադրություն գրավելու այս միջոցից օգտվել են եւ առաջ», -ավելացնում է Սոբիպան: Թանգարանի աշխատակիցները «անօրինական էքսպոնատը» հայտնաբերել են մի քանի օր հետո միայն եւ այն տեղավորել թանգարանի սրճարանում: «Դեպքին մենք վերաբերվում ենք` որպես նկարչի սրամիտ քայլի, ով ուզում է, որպեսզի իր աշխատանքը հայտնվի հայտնի լեհ վարպետների գործերի կողքին»,- ասել է թանգարանի ներկայացուցիչը,- «մեր էքսպոնատներին ոչինչ չէր սպառնում: Մենք հանել ենք կտավը եւ, հեղինակի համաձայնությամբ, ներկայացրել այն բարեգործական աճուրդում»: Ինչպես հաղորդեցին Վրոցլավի թանգարանի աշխատակիցները, աճուրդից ստացված գումարը կօգտագործվի մանկական հիվանդանոցի համար բժշկական սարքավորումների ձեռքբերման նպատակով:


Հայաստանի նորագույն պատմության ուրացումն ու կեղծումը... ՄԱՍ 4-րդ. 1990-1998 թթ.իրողություններն ու քաղաքական արդյունքները - iLur.am` Ի լուր աշխարհի Հայաստանի նորագույն պատմության ուրացումն ու կեղծումը... ՄԱՍ 4-րդ. 1990-1998 թթ.իրողություններն ու քաղաքական արդյունքները Մաս 1, Մաս 2, Մաս 3 «Պատմության կեղծարարներին պետք է կախել, ինչպես կեղծ դրամ կտրողներին»: - 1988-ի երկրաշարժից մեկ երրորդով ավերված երկիր՝ կես միլիոնի չափ անօթեւաններով, - 300.000-ի չափ մազապուրծ բռնագաղթվածներ, - տնտեսական խուլ շրջափակում, ու դրա հետեւանք՝ էներգետիկ սուր ճգնաժամ, - ըստ էության՝ օկուպացված Լեռնային Ղարաբաղ, փաստական պատերազմական վիճակ, քիչ անց՝ իրական պատերազմ, - խիստ սահմանափակ ռեսուրսներ։ Այս խնդիրներից յուրաքանչյուրը լուրջ մարտահրավեր կարող էր համարվել անգամ եվրոպական միջին կարգի մի պետության համար։ Միակ ռեսուրսը, որով Հայաստանը գերազանցում էր մյուս հանրապետություններին, նյութական չէր։ Դա հաղթած ժողովրդի բարձր բարոյահոգեբանական մակարդակն էր, հասարակության ոգեւորությունը, անկախությանը նախապատրաստվածության աստիճանը, նոր իշխանության նկատմամբ ժողովրդի վստահությունը։ Սահմանադրական ճանապարհով, օրենքի տառի պահպանմամբ, ընտրությունների միջոցով իշխանության հասած Համաժողովրդական շարժման քաղաքական կառույցը՝ Հայոց համազգային շարժումը, հետեւողականորեն ապավինելով իր քաղաքական ծրագրին եւ հռչակած սկզբունքներին, ձեռնամուխ եղավ անկախ պետականության ստեղծմանը եւ նրա կառույցների շինարարությանը։ 1990 թ. օգոստոսի 23-ին ընդունվեց Անկախության հռչակագիրը՝ հայտարարելով անկախության գործընթացի սկիզբը։ 1991թ. սեպտեմբերի 21-ին համաժողովրդական հանրաքվեով հռչակվեց Հայաստանի անկախությունը,սեպտեմբերի 25-ին ընդունվեց «Անկախ պետականության հաստատման մասին Հայաստանի Հանրապետության օրենքը, իսկ հոկտեմբերի 16-ին, 83,4 % ձայներով Հանրապետության նախագահ ընտրվեց Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը։ Հայաստանը միակ հանրապետությունն էր, որն անկախության հասավ բացառապես ԽՍՀՄ օրենքների շրջանակներում ու դրանով իսկ ապահովեց ապագայում, երբեւէ, որեւէ իրավիճակում իր անկախության իրավական անխոցելիությունը։ 2. Առաջին հետկոմունիստական՝ Հայոց համազգային շարժման իշխանությունն օժտված էր բարձր օրինակարգությամբ, հեղինակությամբ եւ հասարակական վստահությամբ։ Այն հենվում էր, մի կողմից՝ շուրջ երկուսուկեսամյա Հայկական ժողովրդավարական շարժման վաստակի, մյուս կողմից՝ նոր իշխանության վստահ եւ արդյունավետ քայլերի ու գործողությունների վրա։ Հասարակական այդ վստահությունից օգտվելով եւ վճռականություն ցուցաբերելով՝ հենց սկզբում՝ 1990 թ. ամռանը, նոր իշխանությունը կարողացավ չեզոքացնել Խորհրդային Միության հոգեվարքի անկառավարելի շրջանում, որպես կանոն՝ բոլոր հանրապետություններում ազգայնականության հիմքի վրա գոյացած զանազան խմբավորումների եւ զինված բանդաների վտանգը։ Հայաստանում դա, այսպես կոչված, ՀԱԲ-ն էր, ու նաեւ այլ, ավելի մանր, նույնաբնույթ զինված խմբավորումները։ Պատկերացնելու համար դրա վտանգավորությունը, պետք է ընդամենը աչքի առաջ ունենալ հարեւան Ադրբեջանի եւ Վրաստանի օրինակը, որտեղ դա չհաջողվեց անել, ինչի հետեւանքը եղան այդ երկրներում անիշխանության, ընդհուպ՝ քաղաքացիական պատերազմի կործանարար երեւույթներ եւ, վերջին հաշվով, տարածքային կորուստներ։ Չափազանց կարեւոր այդ խնդրի լուծմամբ ապահովվեց ինչպես երկրի ներքին կայունությունը, կարգուկանոնի հաստատումը, այնպես էլ առաջիկա պետերազմում հաջողությունները։ 3. Պետականության կայացման, կառուցման գործում առանցքային դեր խաղաց իշխանության եկած ուժի քաղաքական որակը։ Ի տարբերություն մյուս նորանկախ հանրապետությունների, Հայաստանում իշխանության եկած նոր քաղաքական ուժը հաջողությամբ խույս տվեց պետական պաշտոնները միայն իր կուսակիցներին տալու, կուսակցապետություն ստեղծելու գայթակղությունից։ Ազգային ժողովի նախագահի տեղակալի, վարչապետի, ՀՀ փոխնախագահի, տարբեր ոլորտների նախարարների պաշտոններ վստահվեցին Կոմունիստական կուսակցության ներկայացուցիչների, գիտության եւ արտադրության ոլորտի ոչ կուսակցական կարող անձանց, ինչպես նաեւ Սփյուռքի մի շարք ներկայացուցիչների։ Փաստ է, որ ՀՀՇ իշխանության օրոք գործած երեք կառավարություններից յուրաքանչյուրում թվով 36-38 նախարարներից ՀՀՇ անդամ են եղել հինգ կամ վեց հոգի։ Հարաբերակցությունը նույնն էր նաեւ միջին պաշտոնեության մակարդակում։ Նրանցից շատերը հաջողությամբ կարողացան իրացնել իրենց մասնագիտական, կազմակերպական եւ այլ կարողությունները՝ ի նպաստ հայկական պետականության կայացման։ Բնականաբար, եղան նաեւ իրենց նկատմամբ վստահությունը չարդարացնողներ։ Լայն կադրային բազայի ապահովումը նույնպես կարեւոր դեր խաղաց երկրի ներքին կայունության ապահովման ու հասարակական վստահության համար, մի բան, որ կենսականորեն անհրաժեշտ էր փաստական պատերազմի մեջ գտնվող երկրին։ 90-ականների իշխանությունը, նաեւ մինչեւ Սահմանադրության ընդունումն էլ, գործում էր իշխանությունների լիակատար տարանջատման սկզբունքով, յուրաքանչյուր ոլորտի ղեկավար լիակատար ազատ էր իր իրավասությունների շրջանակներում որոշումներ ընդունելու տեսակետից։ Այս հանգամանքը եւ առանցքային քաղաքական պաշտոններ զբաղեցնող մարդկանց քաղաքական պատասխանատվությունն ապահովում էին աշխատանքի արդյունավետությունն ու ներդաշնակությունը, ծագած խնդիրների ռացիոնալ լուծումը։ Նկատի ունենք,առաջին հերթին,պետականության չորս հիմնասյուները. Հայաստանի՝ օրենսդրական աշխատանքի փորձ չունեցող պատգամավորներից ձեւավորված Գերագույն խորհուրդը (ապա՝ Ազգային ժողովը), Բաբեկեն Արարքցյանի ղեկավարությամբ, ոչ միայն կայացավ որպես բազմարդյուն օրինաստեղծ մարմին, այլեւ ամենասուր քաղաքական քննարկումների ասպարեզ՝ առ այսօր իր որակով անհասանելի հաջորդ խորհրդարանների համար, Կառավարությունը՝ Հրանտ Բագրատյանի ղեկավարությամբ, որ համարձակորեն իրականացրեց հիմնական արմատական վերափոխումները, բարեփոխումները, պաշտպանության բնագավառը, որտեղ Վազգեն Սարգսյանին հաջողվեց բանակի հիմքում համատեղել ու ներդաշնակել բնույթով ֆիդայական ջոկատների, պրոֆեսիոնալ զինվորականության եւ նորակոչիկների ռեսուրսը, եւ ներքին գործերը, որ կոմունիստական իշխանության վերջին տարիներին բարոյալքվել եւ անզոր էր դարձել ամեն տեսակ կրիմինալի դեմ, կարճ ժամանակում իրեն վերագտավ ու հասարակական կարգի պահպանության իր գործառույթը լիակատար իրականացրեց Վանո Սիրադեղյանի ղեկավարությամբ։ Փաստ է, որ նորանկախ հանրապետություններում իշխանության եկած ժողովրդավարական շարժումները,այդ թվում՝ մերձբալթյան շարժումները, չկարողացան հաղթահարել իշխանության փորձությունը եւ 1-2 տարի հետո կորցրին իշխանությունը։ Հայկական ժողովրդավարական շարժումը միակն էր, որը կարողացավ հաղթահարել իշխանության փորձությունը՝ միաժամանակ լուծելով երկրին բաժին ընկած տասնապատիկ ծանր խնդիրները, հարատեւեց ութ տարի։ Դա տվյալ քաղաքական ուժի որակի եւ հասունության ապացույցն է։ 4. Հայաստանի իշխանությունը բարձր հեղինակությամբ էր օժտված նաեւ երկրի սահմաններից դուրս։ 1991 թ. օգոստոսին՝ Մոսկվայում ռեակցիոն ուժերի իրականացրած պետական հեղաշրջման օրերին, թերեւս, ամենամեծ վտանգի առաջ էր կանգնած Հայաստանը՝ խորհրդային կենտրոնի «աչքի փուշը»։ Իշխանությունը ոչ միայն կարողացավ բացառիկ ճկունությամբ խուսափել այդ վտանգից, այլեւ ամեն ինչով օժանդակել Ռուսաստանի ժողովրդավար ուժերին՝ ծագած դավադրությունը տապալելու գործում։ Դրանից հետո Հայաստանի Գերագույն խորհրդի նախագահ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը նաեւ առանցքային դերակատարություն ունեցավ խորհրդային կենտրոնական իշխանության վերակենդանացմանը միտված փորձերը կանխելու, ԽՍՀՄ անցնցում կազմաքանդումն ապահովելու գործում։ Այդ օրերին նրա ելույթներից մեկի խոսքերը՝ «Կենտրոնը մեռած է, Կենտրոնն ինքնասպան եղավ։ Եւ հիմա վերակենդանացնել այդ մեռյալին, նշանակում է վերստեղծել այն աղետի վտանգը, ինչ տեղի ունեցավ»՝ աշխարհի բազմաթիվ առաջատար թերթեր որպես վերնագիր էին օգտագործում տվյալ թեմայով իրենց հրապարակումների համար։ Հայաստանի նախագահը առանցքային դերակատարում ունեցավ նաեւ Ռուսաստանում կոմունիստների իշխանության վերականգնման երկրորդ վտանգը կանխելու գործում 1996 թվականին։ Նրա ձեւակերպած բանաձեւի տակ է, որ դրվեցին ԱՊՀ երկրների խորհրդաժողովի մասնակիցների ստորագրությունները, մի փաստաթուղթ, որը կարեւոր դեր խաղաց նախագահական ընտրություններում Ելցինի հաղթանակն ապահովելու գործում։ 5. Նորանկախ Հայաստանի իշխանության քաղաքական օրակարգի առաջին տեղում, բնականաբար, շարունակեց մնալ Լեռնային Ղարաբաղի հարցը։ Ադրբեջանի դեմ ջոկատային կռիվները շուտով վերածվեցին իրական լայնամասշտաբ պատերազմի, որը պետք է խլեր հազարավոր մարդկային կյանքեր եւ հանրապետության՝ առանց այն էլ սուղ ռեսուրսների առյուծի բաժինը։ Ըստ էության՝ Հայաստանի վրա էր նաեւ Ղարաբաղի տնտեսական, սոցիալական ապահովումը։ Տարածքային, մարդկային, տնտեսական ռեսուրսներով մի քանի անգամ գերազանցող հակառակորդի դեմ պատերազմն ավարտվեց հաղթանակով, 1994 թվականի մայիսի 12-ին հայկական կողմի համար հնարավոր ամենաշահեկան վիճակում կնքվեց զինադադար։ Ադրբեջանի կողմից, ըստ էության՝ օկուպացված Ղարաբաղը ոչ միայն ազատագրվեց, այլեւ նրա շուրջ ստեղծվեց տարածքային լայն ու ապահով անվտանգության գոտի։ Ո՛չ Հայաստանում, ո՛չ Լեռնային Ղարաբաղում 1988-ից ի վեր, երբեւէ ոչ մեկը չէր պատկերացրել եւ չէր երազել նման արդյունք։ Ադրբեջանի նյութական, ռեսուրսային եւ այլ գերազանցությունները հնարավոր եղավ չեզոքացնել ու նրա նկատմամբ հաղթանակ ապահովել մի շարք հանգամանքների շնորհիվ. Ա) Հակառակորդի նկատմամբ առաջանցիկ տեմպերով անկախ պետականության կառույցների կայացումը, բանդիտիզմի վտանգի ժամանակին կանխումը, ներքին կարգուկանոնի հաստատումը. Բ) Առաջանցիկ տեմպերով կանոնավոր բանակի ստեղծումը, հնարավոր բոլոր ռեսուրսների համախմբմամբ զինված ուժերի հմուտ կազմակերպումը եւ ղեկավարումը. Գ) Ռուսաստանի հետ ամենաբարձր մակարդակում ջերմ հարաբերությունների ստեղծումը, զենքի եւ զինամթերքի ավելի շուտ ձեռքբերումը. Դ) Արմատական բարեփոխումների շնորհիվ միջազգային ասպարեզում, որպես ժողովրդավարական երկիր, Հայաստանի հեղինակության ապահովումը. Ե) Ճկուն եւ արդյունավետ արտաքին քաղաքականությունը, հաղթանակների ձեռքբերման ու դրանց արդյունքների պահպանման դիվանագիտական ապահովումը. Զ) Ողջ ժողովրդի՝ Շարժման տարիներից եկած ու պահպանվող բարոյահոգեբանական գերազանցությունը հակառակորդի նկատմամբ, բանակում դրանից բխող մարտական ոգին ու զինվորների քաջությունը. Կարծես թե՝ այս ամենը դժվար է ուրիշ մեկին վերագրել, քան, առաջին հերթին, ժամանակի իշխանությանը։ 6. Պատերազմ մղող երկրում սովորաբար գործում են պատերազմական օրենքներ. դադարեցվում են ամեն կարգի բարեփոխումները, սահմանափակվում են մարդկանց որոշակի իրավունքներ, ազատություններ եւ այլն։ Նման բաները նախատեսում են անգամ ամենաժողովրդավարական երկրների սահմանադրությունները։ Հայաստանն, իրական պատերազմի մեջ գտնվելով հանդերձ, չէր կարող գնալ այս ճանապարհով։ Պետք է աշխարհին ներկայացվեր, որ պաշտոնապես պատերազմող կողմը Լեռնային Ղարաբաղն է, այլապես Հայաստանը կճանաչվեր ագրեսոր՝ դրանից բխող բոլոր հետեւանքներով եւ, առաջին հերթին, հենց Ղարաբաղի կորստով։ Պատերազմի տարիներին չսահմանափակվեց ոչ մի ժողովրդավարական նորմ ու մարդու իրավունք։ Անգամ պատերազմի ամենածանր ու պատասխանատու օրերին Ազատության հրապարակն ու Բաղրամյան պողոտան ազատ էին ընդդիմության ամեն կարգի հանրահավաքների ու ցույցերի համար։ Զանազան ընդդիմադիր խմբավորումներ լայնորեն օգտվում էին այդ հնարավորությունից՝ հաճախ դրանով մեծապես վնասելով ռազմաճակատում մեր հաջողություններին։ Մամուլը եւ զանգվածային լրատվության այլ միջոցներ բացարձակ ազատ էին իրենց հրապարակումներում ու հաղորդումներում։ Հենց այդ տարիներին իրականացվեցին հիմնական ժողովրդավարական ու տնտեսական վերափոխումները։ Հենց այդ տարիներին էր, որ միջազգային ասպարեզում Հայաստանի համար օգտագործվում էր «ժողովրդավարության կղզյակ» բնորոշումը։ 7. Ռազմաճակատում առարկայացած հաղթանակները, մասնավորապես՝ ազատագրված տարածքների տեսքով, տեսանելի ու շոշափելի են բոլորին։ Ռազմաճակատում հաղթանակները, նաեւ դրանց արդյունքների ամրագրումն ու պահպանումը, սակայն, անհնար են առանց դիվանագիտական նախապատրաստության եւ ապահովման։ Պատերազմը միայն դաշտային ռազմաճակատը չէ։ Իր նշանակությամբ ու կարեւորությամբ նույնպիսի մի ռազմաճակատ է արտաքին հարաբերությունները։ Հանրապետության նախագահ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի ընդհանուր ղեկավարությամբ, հարեւանների համեմատությամբ առաջանցիկ տեմպերով, կայացավ հայկական դիվանագիտական դպրոցը եւ կառույցը՝ հընթացս արձանագրելով փայլուն հաջողություններ։ Հասարակությունը դիվանագիտական ճակատում քիչ բան է տեսնում, շատ բաներ մնում են տասնամյակներով փակ փաստաթղթերում, շատ բաներ էլ ընդհանրապես փաստաթղթերի չեն վերածվում։ Առանց դիվանագիտական նախապատրաստության՝ ռազմաճակատում ու պատերազմում չեն կարող լինել հաղթանակներ ու ամրագրվել հաղթանակների արդյունքները։ Ուստիեւ՝ Ղարաբաղյան պատերազմում տարած հաղթանակների ու շահեկան վիճակում հրադադարի արձանագրման տակ դրված են դիվանագիտական ճակատում ահռելի աշխատանք, շատերին անհայտ տասնյակ ու հարյուրավոր հաջողություններ ու հաղթանակներ։ Դրանցից այստեղ հիշատակենք ամենակարեւոր, ֆունդամենտալ երկու հաջողություն, որոնք իրենց նշանակությամբ հավասարազոր են ռազմական հաղթանակներին։ Առաջին. ապահովվեց, որ ընթացող պատերազմի մասին միջազգային ամենաբարձր ատյանների փաստաթղթերում չլինեն այնպիսի ձեւակերպումներ, որոնք կարող էին Հայաստանի նկատմամբ սանկցիաների հիմք հանդիսանալ։ Մասնավորապես, 1993 թ.ՄԱԿ-ի 822, 853, 874, 884 բանաձեւերում արձանագրվեց, որ Լեռնային Ղարաբաղում պատերազմն ընթանում է Ադրբեջանի եւ «տեղական հայկական ուժերի» (որ նշանակում է՝ Ղարաբաղի ուժերի) միջեւ։ Սա նշանակում էր բացառել Հայաստանն ագրեսոր համարելու մեղադրանքը։ Սա կենսականորեն կարեւոր էր Ղարաբաղի ներկայի, ռազմական հաջողություններին չխոչընդոտելու իմաստով։ Սա, ըստ էության, նաեւ կարեւոր հիմք էր ավելի ուշ՝ Լեռնային Ղարաբաղը ոչ թե որպես հակամարտության օբյեկտ, այլ հակամարտություն սուբյեկտ (կողմ) արձանագրելու համար։ Երկրորդ.Լեռնային Ղարաբաղի համար ձեռք բերվեց հակամարտության կողմի միջազգայնորեն ճանաչված մանդատ։ Դա տեղի ունեցավ 1994 թվականի Բուդապեշտի ԵԱՀԿ-ի գագաթնաժողովում եւ վերահաստատվեց Պրահայի հաջորդ տարվա գագաթնաժողովում: Դրանով Ղարաբաղը լիարժեք, որպես հավասար կողմ՝ մասնակցում էր հակամարտության գործընթացի կարգավորմանը։ Դա հայկական կողմին նաեւ ճկունության մեծ հնարավորություն էր ընձեռում։ Եւ վերջապես՝ դա, ըստ էության, բացառում էր ինքնորոշման խնդիրը տարածքային վեճի վերածելու ու այդ հիմքի վրա հակամարտության կարգավորման որեւէ տարբերակ, ինչին ինքնամոռաց ձգտում էր Ադրբեջանը։ Հակամարտության կողմի այդ մանդատը ձեռք էր բերվել հայկական դիվանագիտության քառամյա ամենանուրբ, համառ ու քրտնաջան աշխատանքի շնորհիվ։ Ձեռք էր բերվել՝ հաղթահարելով ոչ միայն Ադրբեջանի համառ դիմադրությունը, այլեւ միջազգային հանրության հասկանալի չկամությունը (նրա համար տարածքային ամբողջականության հիման վրա որեւէ հակամարտության կարգավորումն ավելի դյուրին է)։ Ղարաբաղի՝ միջազգայնորեն ճանաչված մանդատի ձեռքբերումը հակամարտության որեւէ կարգավորման դեպքում անհնար էր դարձնում ինքնորոշման իրավունքի սկզբունքի ստորադասումը տարածքային ամբողջականության սկզբունքին, անշրջանցելի էր դարձնում Ղարաբաղի ինքնորոշման հեռանկարը։ Այսինքն՝ դա կենսականորեն կարեւոր էր Ղարաբաղի ապագայի իմաստով։ Հենց որպես այդպիսին էլ այն Հայաստանի արտաքին քաղաքական հաջողությունների պսակն էր, Ղարաբաղի ապագայի երաշխիքը։ Եռանախագահները կարգավորման որեւէ ծրագիր ներկայացնում էին միաժամանակ երեք կողմերին՝ Հայաստանին, Ադրբեջանին եւ Լեռնային Ղարաբաղին, որոնցից յուրաքանչյուրը «վետոյի» հավասարազոր իրավունք ուներ։ 8. Ինչպես ասվեց, Հայաստանի դիվանագիտությունը Ղարաբաղի ինքնորոշման իրավունքի անխոցելիությունն ապահովող այս հաջողություններին հասել էր նաեւ հաղթահարելով միջազգային հանրության չկամությունը։ 1996 թ. դեկտեմբերին փորձ արվեց հետ մղել Հայաստանին այդ դիրքերից։ ԵԱՀԿ Լիսաբոնի գագաթնաժողովում, որին մասնակցում էին 54 երկրների ղեկավարներ, ներկայացվեց մի բանաձեւ, որտեղ որպես կարգավորման հիմք՝ միասին նշվում էին ինչպես Լեռնային Ղարաբաղի ինքնորոշման իրավունքի, այնպես էլ Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության սկզբունքները միաժամանակ։ Ինքնորոշման եւ տարածքային ամբողջականության սկզբունքների՝ որպես կարգավորման հիմք՝ միատեղ հիշատակման դեպքում նշանակում է՝ առաջինը պետք է տեղավորվի երկրորդի մեջ։ Այլ կերպ անհնար է։ Այսինքն՝ դրանով կանխորոշվում էր Ղարաբաղի կարգավիճակը, նշանակում էր, որ մեկի (Ղարաբաղի) ինքնորոշումը կարող էր լինել մյուսի (Ադրբեջանի) տարածքային ամբողջականության շրջանակներում։ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը, հակադրվելով բոլորին, վստահորեն վետո դրեց ԵԱՀԿ բանաձեւի այդ կետի վրա։ Նման քայլ իրեն կարող էր թույլ տալ երկրի օրինակարգ, անձնապես լիակատար անխոցելի, պետական գործչի մտածելակերպով օժտված, միջազգային ասպարեզում որոշակի կշիռ եւ համարում ունեցող երկրի նախագահը, որը նաեւ խնդիր չուներ նման քայլով հարուցելու անձամբ իր նկատմամբ աշխարհի հզորների դժգոհությունը։ 9. Հայաստանի արտաքին քաղաքականության երկրորդ կարեւորագույն խնդիրը բոլոր հարեւանների հետ բարիդրացիական հարաբերություններ ունենալն էր։ Դա կարեւոր է երկրի անվտանգության իմաստով՝ ընդհանրապես, իսկ տվյալ դեպքում առաջնահերթ գործնական նշանակություն ուներ շրջափակման՝ տնտեսության համար կործանարար պայմանների վերացման համար։ Խնդիրը վերաբերում էր, մասնավորապես, Թուրքիային՝ նկատի ունենալով Հայոց ցեղասպանության հարցը։ Հարաբերությունների հիմքում դրվեց նման դեպքերի համար միջազգային պրակտիկայում հայտնի «համաձայնություն տարաձայնությունների մասին» բանաձեւը։ Արձանագրվում էր երկու իրողություն. Հայաստանը համարում է, որ 1915 թվականին Թուրքիայում ցեղասպանություն է իրականացվել հայերի դեմ, Թուրքիան համարում է, որ նման բան չի եղել։ Առայժմ լուծման չտրվող այս խնդիրը մի կողմ դնելով՝ երկու պետությունների հարաբերությունները կարգավորվում են։ Այս հիմքի վրա հայ-թուրքական հարաբերությունները հաջողությամբ մոտենում էին վերջնական կարգավորման եզրագծին։ Հայաստանի համար ամենածանր շրջանում Թուրքիան բացեց սահմանը, եւ Հայաստանը նրա ճանապարհներով ցորենի մեծ խմբաքանակ ստացավ։ Կարգավորման գործընթացը կանգ առավ հայկական ուժերի՝ Քարվաճառ մտնելուց հետո։ Եւ այնուամենայնիվ, Թուրքիայի հետ հարաբերությունների վերոհիշյալ բանաձեւը շարունակեց պահպանվել՝ պատերազմի եւ հետագա տարիներին ըստ հնարավորի ապահովելով Թուրքիայի չեզոքությունը։ (Ծանոթագրություն.1998 թվականին կատարված պետական հեղաշրջումից հետո տրամագծորեն, 180 աստիճանով փոխվեց Հայաստանի արտաքին քաղաքականության փիլիսոփայությունը եւ ուղղությունը։ Դրա հիմքում դրվեցին ամբողջ մի տասնամյակ մերժված ավանդական պատկերացումները, հայդատականությունը, պատմական իրավունքի վրա հենված պահանջատիրությունը, իսկ ավելի ճիշտ՝ դրանց խրտվիլակը։ Արդեն հարյուր տարուց ավելի այդ ամենը ծառայել էր որպես ժողովրդի մեջ էժան հեղինակություն ու համարում ձեռք բերելու, անձնական կամ խմբային հարցեր լուծելու, ոչ օրինակարգ իշխանության կամ ազդեցության հաստատման միջոց՝ անհամար փորձանքներ ու արհավիրքներ բերելով նույն այդ ժողովրդին։ Բնականաբար, այն նույնպիսի հետեւանքների պիտի հանգեցներ նաեւ արտաքին քաղաքական վերոհիշյալ երկու հիմնական հարցերում։ Հայ-թուրքական հարաբերություններում. 1998 թ. սեպտեմբերի 25-ին ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի նստաշրջանում Ռ. Քոչարյանը Ցեղասպանության մասին ելույթով ազդարարեց այդ անցումը։ Այդ պահին հայ հասարակության՝ քաղաքական նրբություններին անտեղյակ շրջանակները, ու մանավանդ՝ Սփյուռքը, բուռն ծափահարություններով ընդունեցին «հերոսական» այդ ելույթը։ Հաջորդ պահին կամ տարիներին, սակայն, նրանք մոռացան, որ այդ ելույթին չհետեւեց խնդիրը որպես այդպիսին ՄԱԿ-ի օրակարգ մտցնելու գործողությունը՝ երկիրը միջազգային ասպարեզում դարձնելով ծիծաղի առարկա։ Եւ այս ելույթի քաղաքական միակ արդյունքը եղավ այն, որ Թուրքիան հիմք ստացավ սեղանին դնելու Ցեղասպանության լինել-չլինելու հարցով «պատմաբանների հանձնաժողով» ստեղծելու առաջարկը։ Ավելի ուշ, արդեն Ս. Սարգսյանը դրա տակ դրեց Հայաստանի ստորագրությունը։ Քաղաքական իմաստով դա այլ բան չէր, քան Հայոց Ցեղասպանությունը կասկածի տակ դնելու, ուրանալու խայտառակ փաստ։ 100 տարվա ընթացքում ավելի մեծ վնաս Հայոց ցեղասպանության խնդրին ոչ մեկը չէր տվել։ Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորման բուն խնդիրը մտավ վայրիվերումների փուլ եւ դարձավ շատ ավելի անհեռանկար, քան եղել էր երբեւէ։ Լեռնային Ղարաբաղի հարցում. Ռ. Քոչարյանի եւ նրա հաջորդ Սերժ Սարգսյանի օրոք ու նրանց ձեռքով ի չիք դարձան նաեւ Ղարաբաղի հարցում հայկական դիվանագիտության երկու կարեւորագույն ձեռքբերումները։ 1999 թ. նոյեմբերի 19-ին Ռ. Քոչարյանը ստորագրեց ԵԱՀԿ Ստամբուլի խարտիան, որով, ըստ էության, ճանաչվում էր Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը եւ Ղարաբաղյան հակամարտությունը՝ որպես Ադրբեջանի ներքին գործ։ Հաջորդ քայլով Ռ. Քոչարյանը զրկեց Լեռնային Ղարաբաղին հակամարտության կողմի միջազգային մանդատից՝ համարելով, որ ինքը, որպես ծագումով ղարաբաղցի, կարող է կարգավորման գործընթացում ներկայացնել ե՛ւ Հայաստանը, ե՛ւ Ղարաբաղը։ Միաժամանակ նա կատարեց, ըստ էության՝ դավաճանական քայլ՝ բանակցությունների սեղանին դնելով Մեղրին Լաչինի հետ փոխանակելու ծրագիրը։ Այս քայլերը, կարծես թե, պայմանավորված էին մեկից ավելի հանգամանքներով, այն է՝ քաղաքական տկարամտության ու գավառամտության դրսեւորում, միջազգային հանրությանը դուր գալու, Հոկտեմբերի 27-ը մարսելու, չունեցած ներքին օրինակարգությունն արտաքին օրինակարգությամբ լրացնելու ձգտում։ Սա նաեւ յուրատեսակ տուրք էր հայդատականության՝ պահանջատիրության գաղափարախոսությանը, ըստ որի՝ Հայաստանը պետք է պահանջի եւ ստանա իր պատմական հողերը, ինչին տրամագծորեն հակադիր էր Ղարաբաղի խնդիրը ինքնորոշման իրավունքի վրա լուծելու գործընթացը։ Բոլոր դեպքերում՝ Ադրբեջանը ստացավ երկու նվեր, որոնց մասին չէր կարող անգամ երազել։ Դրանով լիակատար փոխհատուցվեցին 1991-94թթ. նրա դիվանագիտական ծանր պարտությունները։ Շուտով միջազգային զանազան փաստաթղթերում, պաշտոնյաների հայտարարություններում սկսեցին օգտագործվել «օկուպացված տարածքներ», «գրավյալ տարածքներ», «Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականություն» եւ այլ վտանգավոր ձեւակերպումներ։ Վերջապես, որպես այս ամենի հետեւանք՝ ծնվեցին «Մադրիդյան սկզբունքները», որում առանցքային դրույթը հետեւյալն է. հակամարտության կարգավորում՝ Ադրբաջանի տարածքային ամբողջականության եւ Լեռնային Ղարաբաղի ինքնորոշման իրավունքի հիման վրա միաժամանակ։ Հայաստանը, ի դեմս Ռ. Քոչարյանի եւ Ս. Սարգսյանի, ոչ միայն համաձայնել են սրան, այլեւ այն տարփողում են որպես Ղարաբաղի հարցում կարեւորագույն ձեռքբերում։ Բայց դա բառացի հենց այն դրույթն էր, որի վրա, չնայած միջազգային հանրության, այդ թվում ՝ ԱՄՆ-ի բուռն ճնշումներին, 1996 թ. վետո էր դրել Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը ԵԱՀԿ Լիսաբոնի գագաթնաժողովում։ Որովհետեւ, կրկնենք, երկու սկզբունքների համատեղ հիշատակումն այլ բան չի նշանակում, քան Լեռնային Ղարաբաղի ինքնորոշում՝ Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության շրջանակներում։ Որովհետեւ «տարածքային ամբողջականությունը» քարտեզով ամրագրված կոշտ հասկացություն է, «ազգի ինքնորոշումը»՝ առաձգական՝ սկսած մշակութային ինքնավարությունից մինչեւ լիակատար անկախություն։ Հասկանալի է, որ այս երկու սկզբունքների համատեղ հիշատակումը նշանակում է, որ «առաձգականը» պետք է տեղավորվի «կոշտի» մեջ։ Եւ դա՝ անկախ այն բանից, թե ուրիշ էլ ինչ է գրված Մադրիդյան փաստաթղթում։ 10. Հաջողությամբ լուծվեց Հայաստանի արտաքին քաղաքական երրորդ կարեւորագույն՝ անվտանգության համակարգի անդամ դառնալու խնդիրը։ 1991 թ. դեկտեմբերի 8-ին Ռուսաստանի նախագահ Բ. Ելցինի նախաձեռնությամբ Ռուսաստանը, Բելառուսը եւ Ուկրաինան ստորագրեցին Բելովեժյան համաձայնագիրը ԽՍՀՄ-ի՝ որպես միջազգային սուբյեկտի գոյության դադարեցման եւ միջազգային համագործակցության նոր սուբյեկտ՝ Անկախ պետությունների համագործակցություն կազմավորելու մասին։ Հայաստանի նախագահ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանն առաջինը Հայաստանի անդամակցության հայտ ներկայացրեց այդ համագործակցությանը։ Հետաքրքիր է, որ նա դրանից դեռ մոտ մեկ տարի առաջ կանխատեսել էր ոչ միայն Խորհրդային Միության այդօրինակ վախճանը, նշել այն սկզբունքները, որոնցով պիտի նրա տեղում կառուցվեր համագործակցության եւ անվտանգության նոր համակարգը, այլեւ, իր բնորոշմամբ՝ ճշգրիտ գտել հետխորհրդային այդ կառույցի անունը. «...Խորհրդային Միության ապագան մենք պատկերացնում ենք հետեւյալ կերպ. միջազգային իրավունքի սուբյեկտ հանդիսացող անկախ պետությունների համագործակցություն, որտեղ բացառվում է միութենական կառավարության, ընդհանուր Սահմանադրության եւ միասնական օրենսդրության գոյությունը» (տե՛ս՝ «Ընտրանի», էջ 175)։ Հայաստանի անվտանգության իմաստով կարեւորագույն նշանակություն ունեցան 1993 թ. Հայաստանում ռուսական սահմանապահ զորքերին ռազմաբազայի կարգավիճակ տալը, 1997 թվականին կնքված Հայ-ռուսական մեծ պայմանագիրը, Իրանի եւ Վրաստանի հետ բարիդրացիական հարաբերությունների հաստատումը։ 11. Հայտնի է, որ երկրի հասարակական, տնտեսական կյանքում արմատական վերափոխումների, բարեփոխումների իրականացումը յուրաքանչյուր իշխանության համար ոչ միայն քաղաքական կամք, այլ նաեւ ռիսկ է պահանջում։ Քանզի այդ բարեփոխումները, տվյալ ոլորտում արդեն գործող մեխանիզմների խախտում լինելով, դրական արդյունքներն ի հայտ են բերում ոչ անմիջապես, այլ տարիներ անց, հաճախ՝ հաջորդ իշխանության օրոք։ Իսկ իրականցման շրջանում եւ առաջին տարիներին դրանք, նախ եւ առաջ, անխուսափելի դժվարություններ հարուցող գործոններ են՝ ամենեւին ոչ դրական ազդեցությամբ տվյալ իշխանության հասարակական վարկանիշի վրա։ Ասել է թե՝ լայնամասշտաբ բարեփոխումներ իրականացնող քաղաքական ուժն առաջնորդվում է ոչ թե այդ պահին սեփական վարկանիշի բարելավման եւ իշխանության պահպանման մղումով, այլ պետական մտածողությամբ քաղաքական կամք ու ռիսկ է դրսեւորում՝ ելնելով պետության ու ժողովրդի ապագայի շահերից։ Անկախ Հայաստանի առաջին ժողովրդավար իշխանությունը 1990 թվականից ի վեր երկրում, նորանկախ այլ հանրապետությունների համեմատությամբ՝ առաջանցիկ տեմպերով, իրականացրեց ամենաարմատական վերափոխումներ հասարակական կյանքի բոլոր ոլորտներում՝ ելնելով Անկախության հռչակագրի դրույթներից։ Հաստատվեց բազմակուսակցական համակարգ։ Դեռ 1990 թ. նոյեմբերին ապագաղափարախոսականացվեց եւ ապաքաղաքականացվեց երկրի հասարակական կյանքը՝ կուսակցությունների գործունեության համար սահմանելով միայն տարածքային սկզբունքը։ Առանձին օրենքներով եւ որոշումներով ապահովվեց մարդու՝ միջազգայնորեն ճանաչված իրավունքների եւ ազատությունների լիակատար գործողությունը։ Լեզվի մասին օրենքով ապահովվեց հայոց լեզվի գործառությունը որպես պետական լեզու՝ ինչպես կրթության, այնպես էլ գործավարության մեջ։ Անհատույց սեփականաշնորհվեց հողը եւ պետական բնակարանային ողջ ֆոնդը։ Մանր եւ միջին ձեռնարկություններից սկսվեց սպասարկման եւ արտադրական ձեռնարկությունների սեփականաշնորհումը։ Ազատականացվեց շուկան, հաստատվեց մրցակցային սկզբունքը։ Սկսվեցին սպասարկման եւ արտադրական օբյեկտների սեփականաշնորհման, շուկայի ազատականացման ծանրագույն բարեփոխումները։ Հասարակական ու մանավանդ տնտեսական կյանքում իրականացված բարեփոխումների ընթացքի եւ արդյունքների մասին օբյեկտիվ գնահատականները պետք է փնտրել ոչ թե ժամանակի դեղին մամուլում, այլ բարձրակարգ մասնագիտական վերլուծություններում ու հետազոտություններում, միջազգային ֆինանսական կառույցների տված գնահատականներում։ Իսկ դրանցում տրված են միմիայն դրական, խրախուսական գնահատականներ։ Այլ բան է, որ 1998 թվականից հետո, Հայաստանում հաստատված բոլորովին այլ համակարգի պայմաններում, այս բարեփոխումներն ու դրանց բնականոն ընթացքը խեղվեցին ու խեղաթյուրվեցին։ 12. Յուրաքանչյուր ժողովրդի համար կարեւոր նշանակություն ունեն տարբեր առարկայական գործոններ՝ տարածքը, ժողովրդագրությունը (թվաքանակը), ռեսուրսները, աշխարհագրական դիրքը եւ այլն։ Բայց ոչ պակաս, երբեմն՝ հենց առաջնային նշանակություն է ձեռք բերում սուբյեկտիվ՝ ժողովրդի բարոյա-հոգեբանական գործոնը։ Հանգամանքների բերմամբ պատմության շատ տեւական մի շրջան հայ ժողովրդի մեջ ձեւավորվել էին բարդույթներ, որոնք նրա զարգացման ու առաջընթացի համար միայն կաշկանդիչ, խոչընդոտող դեր կարող էին խաղալ։ Դրանք, մի կողմից՝ առաջացել էին դարավոր անազատության մեջ գտնվելու վիճակից, մյուս կողմից՝ հենց այդ վիճակի ներգործությամբ ստեղծված պատմագրական, գրական, պատմագիտական գրականության ազդեցությամբ։ Այս ամենի անհերքելի ապացույցն է, ասենք՝ Փոքր Մհերին ժայռում փակելը, օտար լծից ազատվելու համար «Ֆռանկ թագավորին» սպասելը, «ռուսի ոտքը մեր աշխարհը մտնելու սհաթն օրհնելը», մեր առաջին հիմնի համար ընտրված՝ «Մեր հայրենիք, թշվառ, անտեր» խոսքերը, «մի խուլ Աստծու դատաստանի» սպասելը եւ այլն։ Մյուս կողմից, որպես այդ բարդույթների բնազդական-ինքնապաշտպանական հակազդեցություն, պատմության ինչ-ինչ դրվագների խիստ չափազանցմամբ կամ անհատների գերհերոսականացմամբ ի հայտ էր գալիս քաղաքական իմաստով նույնքան վտանգավոր՝ ազգային սնապարծությունը։ Լրջագույն քաղաքական խնդիրներ լուծելու համար ազգային հոգեբանությունից անհրաժեշտ էր բացառել թե՛ մեկը, թե՛ մյուսը։ Ղարաբաղյան կամ Հայկական ժողովրդավարական շարժման երկուսուկես տարիները`նման խնդիր լուծելու համար պատմականորեն չափազանց կարճ մի շրջան, էականորեն ջարդեցին հայ ժողովրդի մեջ ազգային հատկանիշի վերածված դարավոր բարդույթները, ազգային մտածողության իռացիոնալիզմը։ Յուրաքանչյուր հզոր հանրահավաք, փոքր ու մեծ յուրաքանչյուր նվաճում քայլ առ քայլ հայ մարդու մեջ նոր հոգեբանություն ու մտածողություն էր ներարկում, ազգային ինքնության ու մտածողության նոր որակներ։ Ինքնանվաստացման բարդույթների ու մտածողության իռացիոնալիզմի վերացման այս գործընթացը նույն ինտենսիվությամբ շարունակվեց նաեւ Շարժման հաղթանակից հետո, նրա ձեւավորած իշխանության տարիներին։ Այսօրվա հասարակության դեռ կեսից ավելին այն սերունդն է, որը շատ լավ է հիշում այն զգացողությունները, որ ունենում էր՝ լսելով «Շուշիի ազատագրման», «Լաչինի բացման», «Աղդամի գրավման», տասնյակ այլ հաղթանակների լուրերը։ Պատմության շատ-շատ հեռավոր էջերում վերջին անգամ հայկական բանակների համար օգտագործված «հաղթանակ», «ազատագրել» բառերը առաջացնում էին զգացումներ, որ չէին ունեցել նրա նախորդ տասնյակ սերունդներ։ Եւ նա պատրաստակամ գնում էր հնարավոր ամեն կարգի զոհողությունների՝ այդ հաղթանակների անմիջական կամ միջնորդավորված մասնակիցը լինելու, դրանցում ներդրում ունեցած լինելու հպարտության զգացում ապրելու համար։ Այսօրվա հասարակության դեռ կեսից ավելին կազմող սերունդն ամբողջությամբ ունեցավ այդ ներդրումը՝ անմռունչ ու գլուխը բարձր կրելով պատերազմի տարիների բոլոր դժվարությունները։ 1988-ից ի վեր, ընդամենը մի տասնամյակ՝ պատմականորեն չափազանց կարճ մի շրջան, հայ ժողովրդի մեջ դարերով ամրացած նվաստալի բարդույթներին փոխարինելու եկան ինքնավստահությունը, սեփական ուժերին ապավինելու ու վստահելու մտածողությունը, ազգային արժանապատվության բոլորովին այլ մի զգացում, արժեքային բոլորովին այլ մի համակարգ՝ ամենաբարձր աստիճանում դնելով Ազատությունը՝ ոչ թե որպես տեսական գաղափար, այլ արդեն ձեռքբերված գերագույն արժեք։ 13. Հայ իրականության մեջ առաջին անգամ ոչ թե դրսում կամ դրսի ազդեցությամբ, այլ Հայաստանում եւ լիակատար ինքնուրույն ստեղծվեց պատմության մեջ հետագիծ թողած քաղաքական մի ուժ՝ ի դեմս «Ղարաբաղյան շարժման Հայաստանի կոմիտեի» եւ նրա նախաձեռնած «Հայոց համազգային շարժման»։ Հայ իրականության մեջ առաջին անգամ ոչ թե արտասահմանում, այլ Հայաստանում կազմվեց ազգային ազատագրման տանող եւ անկախ պետականության ստեղծման՝ գործողության մեջ դրված քաղաքական մի ծրագիր՝ ի դեմս Հայոց համազգային շարժման ծրագրի։ Եւ հայ իրականության մեջ առաջին անգամ այդօրինակ քաղաքական մի ծրագիր իրականություն դարձավ իր բոլոր կետերով։ Յուրաքանչյուր քաղաքական ուժ կամ իշխանություն գնահատվում է իր գործունեության որոշակի շրջանում գրանցած քաղաքական արդյունքներով, աշխարհում այլ չափանիշ չկա։ Արդ, սակավագույն ռեսուրսների եւ ծանրագույն իրավիճակի պայմաններում, աննախադեպ համաժողովրդական համախմբմամբ ու քաղաքական հմտությունների գործադրմամբ, 1988-1998թթ. գրանցվեցին արդյունքներ, որոնց համարժեքը դժվար է գտնել հետխորհրդային որեւէ հանրապետությունում։ Դրա համարժեքը դժվար է գտնել Հայոց պատմության վերջին հազարամյակի պատմության որեւէ տասնամյակում։ Դրա համար պետք է ճանապարհորդել պատմության խորքերը։ Հայոց համազգային շարժումն իր դասական քաղաքական որակներով, կայացվածությամբ եւ գործելակերպով շեշտակի առանձնացավ Հայաստանի քաղաքական դաշտի մյուս բոլոր հին ու նոր միավորներից։ Տասնյակ օրինակներից հիշենք միայն ամենահայտնին. 1998 թ. փետրվարի 3-ին քաղաքական այս ուժի առաջնորդ, Հանրապետության նախագահ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը հրաժարական տվեց ոչ թե ընդդիմության ճնշմանը կամ ժողովրդի դժգոհությանը տեղի տալով։ Նա հրաժարական տվեց մաքուր քաղաքական հիմքի վրա՝ երբ Հայաստանի քաղաքական օրակարգի ամենակարեւոր՝ Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման նրա ծրագիրը հավանության չարժանացավ առանցքային պաշտոններ զբաղեցնող մի քանի անհատների՝ Լեռնային Ղարաբաղի ղեկավարության եւ Հայաստանի ուժային կառույցների ղեկավար՝ նրա թիմակիցների կողմից։ Իշխանությունից այս կերպ, զուտ քաղաքական հիմքի վրա հեռանալը հատուկ է պետականության եւ քաղաքական կյանքի դարավոր ավանդույթներ ունեցող երկրներին։ Իշխող ուժի կայացածության ու դասական քաղաքական բնութագրի մասին է խոսում նաեւ այդ հրաժարականին հետեւած երկու փաստ։ Երկրի Նախագահի հետ հրաժարական տվեցին նրա քաղաքական թիմակից տասնյակ հանգուցային պաշտոնյաներ. Ազգային ժողովի նախագահ Բաբկեն Արարքցյանը, փոխնախագահներ Արա Սահակյանը եւ Կարապետ Ռուբինյանը, խորհրդարանական մշտական հանձնաժողովների նախագահներ Սամվել Գեւորգյանը, Վիգեն Խաչատրյանը եւ Տեր-Հուսիկ Լազարյանը, Արտաքին գործերի նախարար Ալեքսանդր Արզումանյանը, Տարածքային կառավարման նախարար Գալուստ Գամազյանը, Երեւանի քաղաքապետ Վանո Սիրադեղյանը, Կենտրոնական բանկի նախագահ Բագրատ Ասատրյանը, Արմավիրի մարզպետ Սեդրակ Հովհաննիսյանը, «Հայաստան» հիմնադրամի տնօրեն Մանուշակ Պետրոսյանը, Ֆրանսիայում Հայաստանի Հանրապետության դեսպան Վահան Փափազյանը, Հանրապետության նախագահի խորհրդականներ Վահագն Խաչատրյանը, Նիկոլ Շահգալդյանը, Կարեն Շահինյանը, Նախագահի աշխատակազմի ղեկավար Ավետիս Ավագյանը, մամլո քարտուղար Լեւոն Զուրաբյանը, կադրերի բաժնի վարիչ Ժոզեֆ Ավետիսյանը, Մշակույթի եւ երիտասարդության հարցերի փոխնախարար Արշակ Բանուչյանը,Ազգային ժողովի աշխատակազմի ղեկավար Աշոտ Անտինյանը, «Ռեսպուբլիկա Արմենիա» պաշտոնաթերթի խմբագիր Արմեն Խանբաբյանը, Երեւանի քաղաքապետարանի բարձրաստիճան աշխատակիցներ Սամսոն Ղազարյանը եւ Վարդան Հարությունյանը։ Ազգային ժողովում Հայոց համազգային շարժման գլխավորած 115 հոգանոց «Հանրապետություն» խմբակցությունից (վեց կուսակցությունների դաշինք, նաեւ անկուսակցականներ), դուրս եկավ եւ նոր կազմավորվող իշխանական խմբակցություն տեղափոխվեց մեծագույն մասը, եւ դուրս չեկավ Հայոց համազգային շարժման անդամ 45 պատգամավորներից եւ ոչ մեկը։ Համեմատության եզր կա՞ հայ իրականության մեջ եղած եւ առկա որեւէ այլ քաղաքական ուժի հետ։ Քանի՞ մարդ կհետեւեր Ռ. Քոչարյանին կամ Ս. Սարգսյանին նման դեպքում։ Բնական հարց կառաջանա. իսկ այդ ընթացքում (1988-1998թթ.) չե՞ն եղել սխալներ, չե՞ն եղել թերացումներ, բաց թողնված շանսեր,«ստվերոտ կողմեր», իշխանության որեւէ օղակում պաշտոնեական դիրքի չարաշահումներ եւ այլն։ Անշուշտ՝ եղել են, ինչից անհնար է, որ խուսափի հատկապես նորանկախ որեւէ երկրի իշխանություն ամենախառնակ ժամանակներում։ Ճիշտ այնպես, ինչպես ամեն մի շինարարությունից, այնպես էլ պետության կառուցումից գոյանում է երկու բան՝ կառույցը եւ շինարարական աղբը։ Կառույցը մնում է, օգտագործվում, հիշվում, գնահատվում, դառնում պատմական փաստ, աղբը հեռացվում է ու մոռացվում։ Ոչ թե հակառակը։


text: Եվրահանձնաժողովը Amazon-ի նկատմամբ հակամոնոպոլ հետաքննություն է սկսել Կիրակի Հուլիս 12 486.73 549.62 09:31 Գերմանական Daimler ավտոընկերությունը 15 000 աշխատատեղ կկրճատի՝ կորոնավիրուսի հետեւանքների պատճառով 09:00 Հուլիսի 12-ը Քաղավիացիայի բորտուղեկցորդի համաշխարհային օրն է 08:10 Մոսկվայում «պարող» լուսացույց են տեղադրել 01:40 Հայտնի Super Mario տեսախաղով քարթրիջը աճուրդում 114 000 դոլարով է վաճառվել 01:20 Կինը 700 000 դոլարի չափով ջեքփոթ է շահել՝ շնորհիվ 15 տարի առաջ երազում տեսած թվերի 00:48 Էփշտեյնն ու նրա սիրուհին տեսանկարահանել են հայտնի քաղաքական գործիչների ինտիմ հանդիպումները երիտասարդ աղջիկների հետ. ԶԼՄ 00:15 Ռոտերդամում վերամշակված նյութերից պատրաստված եւ 3D տպիչով տպված ամուր կամուրջ կհայտնվի 23:49 Սուրբ Սոֆիային մզկիթի կարգավիճակը վերադարձնելը կարող է հանգեցնել կրոնական պառակտման. Եկեղեցիների համաշխարհային խորհուրդ 23:19 Ford GT սուպերքարը թափքի նոր գունավորում կստանա 23:14 Ոստիկանության ուղիղ եթերի ժամանակ վարորդը խախտում կատարեց եւ դիմեց փախուստի 23:05 Մեղմ ասած մեր պետական շահին դեմ է ձեր որդեգրած մոտեցումները նման զգայուն հարցերին. Զարեհ Քահանա Աշուրյան 22:48 Սուրբ Սոֆիան մզկիթի վերածելու Էրդողանի որոշումը Եգիպտոսում «վտանգավոր քաղաքական խաղ» են անվանել 22:39 Արմավիրի մարզպետի խորհրդական Մանուկ Սիմոնյանի սպանության գործով դատաքննությունը շարունակվում է արդեն 2,5 տարի 22:32 Քաղաքացիները կարող են ՍԴ-ում վիճարկել գույքահարկի բարձրացումը. Տիգրան Խաչիկյան 22:22 Տիգրանակերտի արշավախումբը պեղեց Մարտակերտի Րաֆֆու փողոցում բացված սալարկղային դամբարանը. հնագետ (ֆոտո) 22:18 Իրաքի անվտանգության ծառայություններին թույլատրել են Իրանի սահմանին կրակել հանցագործների վրա 22:11 Խոշոր ավտովթար վայոց Ձորի մարզում. 4 վիրավորներից 2-ի վիճակը ծայրահեղ ծանր է 21:47 ԱՄՆ-ը նախազգուշացրել է երկրի քաղաքացիներին Չինաստանում կալանավորվելու աճող ռիսկի մասին 21:31 Արտակարգ դեպք Երեւանում. Հաղթանակ կամրջից միաժամանակ երկու քաղաքացին են փորձում նետվել 21:17 Խորհրդային գիտնական Սերգեյ Կորոլյովի թոռը պատմել է Իլոն Մասկի զանգի մասին 21:01 Լիդիանի վարձած պահակները պատրաստվում են տարհանել Ամուլսարի պահպաններին. ՀԲՃ-ն ահազանգում է 21:00 ԱԱԾ-ի հաշվեկշռում գտնվող շենքը թալանելու գործն ուղարկվեց դատարան. կա 2 մեղադրյալ 20:57 Կանխվել է քաղաքացու ինքնասպանության փորձը Երեւանի Հաղթանակ կամրջից 20:49 Հայազգի քաղաքական գործիչ Սերժ Քեհեայանը վերընտրվել է Ֆրանսիայի Կլամարի փոխքաղաքապետի պաշտոնում 20:46 Մերկելը աշխարհին համավարակի դեմ համերաշխության եւ համագործակցության կոչ է արել 20:45 Մեզ խորապես մտահոգել է Սուրբ Սոֆիայի տաճար-թանգարանը մզկիթի վերածելու Թուրքիայի իշխանությունների որոշումը. ՀՀ ԱԳՆ 20:16 Թրամփը հայտարարել է, որ Քանյե Ուեսթի համար դժվար չի լինի Բայդենից խլել աֆրոամերիկացիների ձայները 20:09 Հրդեհ է բռնկվել է Բջնի գյուղում 20:03 Մոմավառություն` Կարեն Վարդանյանի հիշատակին նվիրված 20:00 Հակառակորդի կրակոցից զոհված հատուկջոկատային Արման Բուլղադարյանը այսօր կդառնար 25 տարեկան (ֆոտո) 19:45 Բուլղարիայի նախագահը դիմել է ազգին՝ կոչ անելով պահանջել կառավարության եւ երկրի գլխավոր դատախազի հրաժարականը 19:32 Արարատի մարզում 31-ամյա վարորդը «01»-ով բախվել է կայանված BMW-ին, BMW-ն էլ բախվել է մեկ այլ ավտոմեքենայի. կա վիրավոր 19:19 Փրկարարները հայտնաբերել են Արզնի-Շամիրամ ջրանցքն ընկած 37-ամյա քաղաքացու դին 19:16 Էրդողանը հայտարարել է, որ այլ երկրների կարծիքը չի փոխի Սուրբ Սոֆիայի կարգավիճակի վերաբերյալ Թուրքիայի որոշումը 19:15 Սերբիայի նախագահն իր քաղաքական հակառակորդներին մեղադրել է Բելգրադում բուռն ցույցեր կազմակերպելու մեջ 19:09 ՀՀ ԶՈՒ ԳՇ պետն ընդունել է ՌԴ դեսպանության ռազմական կցորդին 19:05 Adjarabet.am-ի գլխավոր գրասենյակում տեղադրված ռումբի մասին ահազանգը կեղծ էր 18:47 Մյանմայում թույլատրել են վագրերի, մողեսների եւ անհետացման սպառնալիքի տակ գտնվող այլ տեսակների կոմերցիոն բուծումը 18:39 Ավտովթար Երեւանում. բախվել են BMW-ն ու Նիվան. կան վիրավորներ (ֆոտո) 18:16 Ռուս ուղղափառ եկեղեցում Սուրբ Սոֆիայի վերափոխումը մզկիթի «համաշխարհային քրիստոնեությանը ապտակ» են անվանել 18:07 Կառավարությունը հուլիսի 13-ին արտահերթ նիստ է հրավիրում. Օրակարգում արտակարգ դրությունը երկարաձգելու հա՞րցն է 17:54 Ոստիկանությունում 30 միլիոն դրամ դուրս գրելու մասին տեղեկատվությունը իրականության հետ կապ չունի. ՀՀ Ոստիկանություն 17:53 Խախտումների ծավալը քչացել է, բայց դրանք կան. ՍԱՏՄ-ն շարունակում է ստուգայցերը 17:45 Իտալիայում ոստիկանությունը դեռահասների է հայտնաբերել, որոնք մանկական պոռնոգրաֆիա են տարածել 17:44 Վրաստանն Ուկրաինայի ԱԳՆ բողոքի նոտա է ուղարկել՝ կապված Սաակաշվիլիի հայտարարության հետ 17:42 Պատրաստ ենք միասնական ուժերով նոր հաջողություններ գրանցել. Անի Ապրահամյանը՝ Դավիթ Տոնոյանին 17:39 ԱԱԾ-ն բերման է ենթարկել 10-ից ավելի ԲՀԿ-ական ակտիվիստների. Աշոտ Անդրեասյան 17:26 Դավիթ Տոնոյանը հանդիպել է ՌԴ առաջատար օդաչու-փորձարկողների հետ 17:25 Իշխանավո՛ր տղաներ եւ աղջիկներ, թա՛րգ տվեք այս ցինիկ կրկեսին, ունեցե՛ք «դուխ» իրերն անվանել իրենց անունով.Ա. Աբովյան 17:14 Հունաստանի վարչապետն աջակցություն է հայտնել պատրիարք Վարֆոլոմեյին 17:00 Եղանակը հանգստյան օրերին. առանձին շրջաններում սպասվում է կարճատեւ անձրեւ եւ ամպրոպ 17:00 Ռուսաստանում սկսել են կալանել հայկական համարանիշներով ավտոմեքենաները 16:44 Հակոբ Արշակյանը հանդիպել է ԱՄՆ արտակարգ եւ լիազոր դեսպան Լին Թրեյսիի հետ 16:43 ՌԴ գլխավոր դատախազությունը գտել է 1959թ.Դյատլովի լեռնանցքում զբոսաշրջիկիների մահվան պատճառը 16:41 Նոր դիահերձարանը կսկսի գործել օգոստոսի 1-ից. ԱՆ մամուլի խոսնակ 16:30 Բացահայտվել է անցած տարի կատարված բնակարանային գողության դեպքը 16:26 ՀԱՀ-ում եկեղեցում պատանդներ վերցնելիս 5 մարդ է զոհվել 16:12 «Ռոսկոսմոս»-ը պատասխանել է գիտնական Սերգեյ Կորոլյովի մասին Իլոն Մասկի հայտարարությանը 16:00 Դանակահարություն Շենգավիթում. 23-ամյա երիտասարդը ձերբակալվել է 15:49 Ինչո՞ւ քրիստոնեական աշխարհը կռիվ չտվեց Սուրբ Սոֆիայի տաճարի համար. Նաիրա Զոհրաբյան 15:42 Դիմակը կարելի է հանել միայն սնվելիս եւ լողալիս. ոստիկանության ուժեղացված ստուգայցը Սեւանա լճում եւ ափամերձ տարածքներում 15:41 Հունաստանի նախագահ. Սուրբ Սոֆիայի տաճարը մզկիթի վերածելու որոշումը մարտահրավեր է նետում պատմական հիշողությանը 15:23 Երկրպագողներ եւ ատողներ. Ավետիք Իշխանյան 15:20 Ձեզ նախարար են նշանակել, ոչ թե ուսուցչապետ կամ ազգի դաստիարակ. Մեծ Բրիտանիայում հայոց թեմի առաջնորդը՝ Ա. Հարությունյանին 15:20 Թրամփը հայտարարել է, որ լավ հարաբերություններ ունի Պուտինի հետ 15:16 Արցախում արտակարգ դրությունը երկարաձգվեց մինչեւ օգոստոսի 12-ը 15:13 Արփին «մաքրազարդեց» տորթի եռագույնի կարմիրը. Աննա Հակոբյանը լուսանկար է հրապարակել 15:10 Թրամփը խոստովանել է, որ հավանություն է տվել ռուսական «Համացանցի հետազոտությունների գործակալության» վրա կիբեռհարձակմանը 15:00 Դեպքի օրը փոխհրաձգություն է եղել, կրակվել է 4 տարբեր զենքերից. նոր բացահայտումներ Արթուր Աջամյանի գործով 14:56 ՀՔԾ-ն գնացել է գործարքի եւ չի կարող իր գործարքին հակառակ բացահայտումներ անել. Վահագն Հարությունյան. Pastinfo.am 14:46 «Հայրենիք-ի գրասենյակում կայացել է Արցախյան հակամարտության կարգավորման ներկա միտումների վերաբերյալ փակ քննարկում 14:39 Տնտեսական հարցերի եվրահանձնակատարը հայտնել է ռեցեսիայի սպառնալիքի մասին 14:10 Խոսել «մի՛ ստիր» պատվիրանի մասին եւ բացարձակ սուտ խոսել՝ անազնվություն է. հոգեւորականը՝ Արայիկ Հարությունյանին 14:08 Ֆրանսիայում առանց դիմակի ուղեւորները մահու չափ ծեծել են ավտոբուսի վարորդին 14:05 Ինչպես է աշխարհն արձագանքել Սուրբ Սոֆիայի տաճարը մզկիթի վերածելու Թուրքիայի որոշմանը 13:44 Մեկ շաբաթում ադրբեջանական կողմը հրադադարի ռեժիմը խախտել է ավելի քան 150 անգամ՝ արձակելով 1800 կրակոց. Արցախի ՊԲ 13:43 Զարմացնում է գործընթացի շտապողականությունն ու հապճեպությունը եւ այս թելադրական վերաբերմունքը.Բագրատ եպիսկոպոս Գալստանյան 13:40 ԲՀԿ, ՀՅԴ եւ «Հայրենիք» կուսակցությունների աշխատանքային գնահատականը՝ իշխանությունների գործողությունների մասին 13:37 Հունաստանը պահանջել է անհապաղ պատժամիջոցներ սահմանել Թուրքիայի դեմ 13:19 Ahval. ԱՄՆ-ը հիասթափված է Սուրբ Սոֆիայի տաճարը մզկիթի վերածելու Թուրքիայի որոշումից 13:14 Էկվադորից բերած բանանի գինը 4 անգամ էժան է տեղական մրգից. հարցախույզ Երեւանի շուկաներում 13:13 Ամեն տեսակի ստորություն եւ վատմամայիբալություն անելիս հղում են անում պարետի բարձր անվանը. իմքայլական նախկին պատգամավոր 13:09 Մի պահեք, մի դրեք տակներդ, տվեք գյուղացուն. Էդմոն Մարուքյանը կոչ արեց վերականգնել պետական աջակցության ծրագրերը 13:06 Կալիֆոռնիան վաղաժամ ազատ կարձակի 8000 բանտարկյալի կորոնավիրուսի պանդեմիայի պատճառով 13:05 Սուրբ Սոֆիան քրիստոնյաների ու մուսուլմանների միջեւ լարվածությունը թուլացնող տաճար էր, ափսոս. Կարո Փայլան 12:57 Ո՞ւր է Երեւանի քաղաքապետ Հայկ Մարությանը. ՀՅԴ Երեւանի քաղաքային կոմիտե 12:49 Օրինախախտման 3118 դեպք 1 օրում. ոստիկանության վերջին տվյալները 12:38 Ադրբեջանական լրատվամիջոցը հերթական ապատեղեկատվությունն է տարածել. Արցախի ՊԲ պարզաբանումը 12:35 Ճապոնիան եւ ԱՄՆ-ը Լուսնի յուրացման մասին հռչակագիր են ստորագրել 12:05 Թուրքիան իր նախագահի ներկա նախաձեռնությամբ շարունակում է հոգեւոր եւ մշակութային արժեքներ ոտնահարելու իր վարքագիծը. Արամ Ա 12:04 Իլոն Մասկն առաջ է անցել Ուորեն Բաֆեթից Bloomberg-ի վարկածով միլիարդատերերի վարկանիշային աղյուսակում 11:34 Amazon ընկերությունն իր աշխատակիցներին խնդրել է ջնջել TikTok-ը, ապա հայտարարել է, որ այդ խնդրանքը սխալմամբ է ուղարկել 11:29 Թուրքական իշխանությունները վերահաստատեցին քաղաքակրթությունների հանդեպ իրենց այլատյաց կեցվածքը. Արցախի նախագահ 11:24 Արդյունաբերության հիմնական հատվածը նախորդ տարվա հունվար-մայիսի համեմատ կրճատվել է 3.4 տոկոսով. Արա Գալոյան 11:16 Բողոքի ակցիա Երեւանում. քաղաքապետարանը 1 ամիս ժամանակ տվեց հնամաշ իրերի շուկայի առեւտրականներին 11:13 Կորոնավիրուսից մահացած 13 անձանցից ամենատարեցը 95 տարեկան է 11:04 Կորոնավիրուսի վարակման 489 նոր դեպք. Կա 16 մահ 11:03 Ֆրանսիան պաշտոնապես արձագանքել է Սուրբ Սոֆիայի տաճարը մզկիթի վերածելու Թուրքիայի որոշմանը 10:55 Հանրային հեռուստաընկերության եթերում ծաղրում ու պիտակավորում են անձանց. «Մեդիա պաշտպան» 10:42 Աղձք գյուղում քաղաքացին ընկել է ջրանցքը 19:15, 17.07.2019 Տարածաշրջան:Աշխարհում Թեմա: Քաղաքականություն, Ինովացիա Եվրահանձնաժողովը Amazon ինտերնետ հսկայի նկատմամբ պաշտոնական հակամոնոպոլ հետաքննություն է սկսել: Հետաքննությունը կուսումնասիրի առեւտրային հարթակի ու ռիթեյլերի գործառույթներն ու կպարզի՝ արդյոք ընկերությունը չի խախտել անկախ ռիթեյլեների տվյալների օգտագործման ԵՄ մրցակցության կանոնները: Այս մասին ասվում է Եվրահանձնաժողովի հաղորդագրության մեջ, հաղորդում է «ՌԻԱ Նովոստի»-ն: «Անկախ վաճառողների համար իր հարթակը տրամադրելով՝ Amazon-ը մշտապես տվյալներ է հավաքում այդ հարթակում ակտիվության մասին: Հիմնվելով նախնական տվյալների վրա՝ Եվրահանձնաժողովը կարծում է, որ ընկերությունը, կարծես, օգտագործում է վաճառողների, հարթակի շրջանակում գործարքների մասին ինֆորմացիան, որը կարող է ազդել մրցակցության վրա»,- ասվում է հաղորդագրության մեջ: Հաղորդագրության մեջ ասվում է նաեւ, որ եվրոպացի սպառողները հաճախ գնումներ են կատարում համացանցում, ինչի արդյունքում մանրածախ վաճառքի մրցակցությունն աճում է, եւ քաղաքացիները մեծ ընտրություն են ստանում եւ ավելի շահավետ գներ: «Մենք պետք է ապահովենք, որ խոշոր օնլայն հարթակներն այդ առավելությունները չօգտագործեն հակամրցակցային նպատակներով: Այդ պատճառով ես որոշել եմ մանրամասն ուսումնասիրել Amazon-ի գործունեությունը՝ ԵՄ մրցակցության կանոններին համապատասխանությունը ստուգելու համար»,- ասել է եվրահանձնակատար Մարգարետ Վեստագերը: Ռուսաստանում սկսել են կալանել հայկական համարանիշներով ավտոմեքենաները Արտակարգ դեպք Երեւանում. Հաղթանակ կամրջից միաժամանակ երկու քաղաքացին են փորձում նետվել Կորոնավիրուսի վարակման 489 նոր դեպք. Կա 16 մահ Ֆրանսիան պաշտոնապես արձագանքել է Սուրբ Սոֆիայի տաճարը մզկիթի վերածելու Թուրքիայի որոշմանը Արփին «մաքրազարդեց» տորթի եռագույնի կարմիրը. Աննա Հակոբյանը լուսանկար է հրապարակել 3-ամյա տղա երեխան վրաերթի է ենթարկվել Վահագնի թաղամասում եւ մահացել Ոստիկանները բերման են ենթարկել պոռնկությամբ զբաղվելու մեջ կասկածվող շուրջ 30 անձի Հյուսիսային պողոտայում ոստիկանները բերման են ենթարկում երիտասարդ աղջկա Ոստիկանության ուղիղ եթերի ժամանակ վարորդը խախտում կատարեց եւ դիմեց փախուստի Արտակարգ դրությունն առնվազն մեկ անգամ էլ կերկարաձգենք. Փաշինյան


Մուլտֆիլմերը երեխաների համար առավել գրավիչ են. դրանք ազդում են երեխայի աշխարհընկալման, արժեքների ձեւավորման, դաստիարակման գործընթացների վրա: Միչիգանի համալսարանի պրոֆեսորներ Կայլա Բրոյսի եւ Բրեդ Բուշմենի հետազոտությունը պարզել է, որ՝ 2-5 տարեկան երեխաները շաբաթական 32 ժամ են մուլտֆիլմ դիտում, Դրական էֆֆեկտների մեջ գիտնականները առանձնացնում են մուլտֆիլմերի օժանդակ դերը՝ երեխաների կրթության, աշխարհի մասին հավելյալ տեղեկատվության տրամադրման եւ հետաքրքիր ժամանցի կազմակերպման հարցերում: Մուլտֆիլմերը երեխաներին սովորեցնում են հասարակության մեջ ընդունված վարքի կանոնները (հարգանքը մեծերի հանդեպ, թիմային աշխատանք եւ այլն), հարստացնում են բառապաշարը (օտար լեզվով մուլտֆիլմ դիտելիս երեխան կարող է յուրացնել նաեւ այդ լեզուն), օգնում են բացահայտել աշխարհը : Մուլտհերոսներից շատերը առողջ կենսակերպ ունեցող կերպարներ են, ունեն բազմաթիվ դրական բնութագրիչներ, իսկ երեխաները հաճախ կրկնօրինակում են իրենց հերոսներին: Ավելի լայն ուսումնասիրություններ են արվել՝ պարզելու մուլտֆիլմերի բացասական ազդեցությունը երեխաների պահվածքի վրա: Գիտնականները հիմնականում առանձնացնում են առողջության համար վնասները, դաժան պահվածքը եւ սեքսուալության նշանները:Ամերիկայի մանկաբուժական ակադեմիայի մասնագետները պարզել են, որ այն երեխաները, որոնք նայում են դաժանությամբ լի մուլտֆիլմեր, դառնում են ագրեսիվ, անհնազանդ, դաժան եւ բարկացած: Մուլտֆիլմերը օգնում են երեխաներին զարգացնել երեւակայությունը, սակայն դրա բացասական ազդեցությունը կարող է լինել այն, որ երեխաները շատ երկար կարող են մնալ երեւակայական աշխարհում: Հայկական մուլտֆիլմերի մեծամասնությունը, որոնք նկարահանվել են եւ՛ խորհրդային շրջանում, եւ՛ անկախացումից հետո, հիմնված է հայկական հեքիաթների, առակների եւ պատմվածքների վրա: Ամենասիրվածներն են «Գտնված երազը», «Քաջ Նազարը», «Կիկոսի մահը», «Սասունցի Դավիթը» եւ վերջերս նկարահանված «Անահիտը»: Վիճակագրությունը սակայն ցույց է տալիս, որ հայ երեխաները հիմնականում նախընտրում են արտասահմանյան մուլտֆիլմեր:


ԻՐԱՎԱԲԱՆԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՁԵՌՔԲԵՐՄԱՆ ՄՐՑՈՒՅԹԻ ՀՐԱՎԵՐ Գլխավոր » Հայտարարություն » ԻՐԱՎԱԲԱՆԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՁԵՌՔԲԵՐՄԱՆ ՄՐՑՈՒՅԹԻ ՀՐԱՎԵՐ Փետրվարի 28, 2019թ. Մարտ, 2019թ. Կազմակերպության սոցիալական ձեռնարկատիրական գործունեության (ծառայությունների մատուցում, առք ու վաճառք եւ այլն) իրականացման համար անհրաժեշտ օրինակելի պայմանագրերի, համաձայնագրերի, հավելվածների, ակտերի պատրաստում (5-6 անուն փաստաթուղթ), Իրավական ռիսկերի նվազեցմանն ուղղված խորհրդատվություն։ Աշխատանքային փորձ՝ վերջին 2 տարում առնվազն 1 տարվա գործունեություն տվյալ աշխատանքների իրականացման ոլորտում, Հայերենի գերազանց իմացություն, ռուսերեն եւ անգլերեն լեզվի իմացությունը ցանկալի է, Սահմանված ժամկետներում աշխատելու ունակություն։ Մրցութային հանձնաժողովի դիտարկմանն են ներկայացվելու միայն «Դիմելու ընթացակարգի» տեխնիկական պահանջներին բավարարող հայտերը։ Հանձնաժողովը կարող է լրացուցիչ տեղեկություններ կամ պարզաբանումներ պահանջել մրցույթի մասնակցից: Առաջադրված պայմանները եւ որակավորման պահանջները բավարարող դիմորդների հետ կանցկացվի հարցազրույց։ Հաղթողը որոշվելու է հարցազրույցների արդյունքում։ Վերոնշյալ պահանջներին համապատասխանող յուրաքանչյուր ոք կարող է դիմել մրցույթին՝ ներկայացնելով ինքնակենսագրական (CV)՝ աշխատանքային փորձի հիմնավորումներով։ Ըստ ցանկության՝ նաեւ երաշխավորագրեր եւ/կամ նախորդ գործատուների, պատվիրատուների դրական կարծիքներ։ Առձեռն ներկայացնելու դեպքում հայտը պետք է անձամբ բերել Գյումրու «Երիտասարդական նախաձեռնություների կենտրոն» ՀԿ-ի գրասենյակ` ք. Գյումրի, Շահումյան 69 («Արեւամանուկ» շենք, 1-ին հարկ) հասցեով, մինչեւ 2019թ. փետրվարի 28-ը, ժամը 17։59, Էլեկտրոնային փոստով ուղարկելու դեպքում հայտը պետք է ուղարկել hr@yic.am էլ-հասցեին՝ վերնագրի դաշտում նշելով «Իրավաբանական ծառայություն», մինչեւ 2019թ. փետրվարի 28-ը, ժամը 23:59:


Լրատվություն Շնորհավորական 20.12.2012 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանի շնորհավորական ուղերձը Ազգային անվտանգության մարմինների աշխատողի օրվա առթիվ Հայաստանի ազգային անվտանգության մարմինների հարգելի՛ աշխատողներ, Ջերմորեն շնորհավորում եմ ձեզ մասնագիտական տոնի կապակցությամբ: Մեր պետականության հիմքերի ամրապնդման, երկրի խաղաղ ու անվտանգ զարգացումն ապահովելու գործում դուք մեծ ներդրում ունեք: Ժամանակակից աշխարհում անվտանգության խնդիրները ներկայանում են առանձնահատուկ սրությամբ: Այս նոր եւ ավելի բարդ պայմաններում դուք կարողանում եք պատվով կատարել ձեր պարտքը՝ պատշաճ մակարդակի վրա պահելով մեր պետության ու հասարակության... 20c2 17.12.2012 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանի շնորհավորական ուղերձը Հայաստանի պետական ազգային ակադեմիական երգչախմբի ստեղծման 75-ամյակի առթիվ Ջերմորեն շնորհավորում եմ Հայաստանի պետական ազգային ակադեմիական երգչախմբին ստեղծման 75-ամյակի առթիվ: Ազգային երգարվեստի երախտավորներ Թաթուլ Ալթունյանի եւ Արամ Տեր-Հովհաննիսյանի ղեկավարությամբ երգչախումբը դարձավ հայ երգի լավագույն մեկնողն ու տարածողը ոչ միայն Հայաստանում, այլեւ ամբողջ աշխարհում: 1961 թվականից ի վեր երգչախմբի ղեկը ստանձնեց Կոստանդնուպոլսից հայրենիք ներգաղթած երիտասարդ դիրիժոր Հովհաննես Չեքիջյանը, ում անունը հետագայում պսակվեց բազմաթիվ դափնիներով ու պատվավոր... 16.12.2012 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Ղազախստանի նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաեւին Նախագահ Սերժ Սարգսյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Ղազախստանի Հանրապետության նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաեւին՝ Ղազախստանի Հանրապետության Անկախության օրվա առթիվ: 15.12.2012 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանի շնորհավորական ուղերձը Հայաստանի պարարվեստի «Բարեկամություն» պետական համույթի 25-ամյակի առթիվ Սիրով շնորհավորում եմ Հայաստանի պարարվեստի ասպարեզի բարձրարվեստ կատարողական կոլեկտիվներից մեկի` «Բարեկամություն» պետական համույթի 25-ամյա հոբելյանը: Հիմնադրվելով 1987 թվականին` «Բարեկամություն» պարային համույթը նոր շունչ հաղորդեց հայ պարարվեստին: Գոյության առաջին իսկ օրերից համույթը գրավեց հանրությանը՝ իր բազմաժանր պարացանկով, տարբեր ազգերի ժողովրդական պարերի վառ կատարումներով: Այն նաեւ դարձավ հայկական ժողովրդական պարերի յուրօրինակ մեկնաբան եւ տարածող... 14.12.2012 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Կատարի Պետության Ազգային տոնի առթիվ Նախագահ Սերժ Սարգսյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Կատարի Պետության Էմիր Շեյխ Համադ Բին Խալիֆա Ալ Թանիին՝ երկրի Ազգային տոնի առթիվ: 12.12.2012 / Նախագահ Սերժ Սարգսյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Բահրեյնի Ազգային տոնի առթիվ Նախագահ Սերժ Սարգսյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Բահրեյնի Թագավորության Թագավոր Համադ Բին Իսա Ալ Խալիֆային՝ երկրի Ազգային տոնի կապակցությամբ:


text: «Երեխային քանի՞ ամսականից կարելի է գազարի կամ խնձորի հյութ տալ». «Իմ փոքրիկ»-ին ուղղված այս եւ մյուս հարցերի պատասխանները Հոկտեմբերի 01 2015 «Շենգավիթ» բժշկական կենտրոնի նորածինների ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքի նեոնատոլոգ Արթուր Ջանազյանը պատասխանել է «Իմ փոքրիկ»-ի ընթերցողների հարցերի հերթական խմբաքանակին: Անուն: Հայարփի Հարց: Բարեւ Ձեզ, բալիկս 1.9 տարեկան է, շատ քիչ բառեր է ասում (մոտ 10 բառ), հրամանները լավ չի հասկանում, օրինակ` երբ ասում եմ ` գնդակը բեր, զարմացած չորսբոլորն է նայում: Կամ հարցնում եմ՝ պապան որտե՞ղ է, զգում եմ, որ լավ չի ընկալում հարցս, ոչ մի ձեւ չեմ կարողանում սովորեցնել, թե որտեղ է քիթիկը, բերանիկը, աչիկը: Նկարազարդ գրքերով չի սովորում, որ սա ելակ է, սա տնակ է: Ընդհանրապես շատ քիչ հետաքրքրություններ ունի: Նշեմ, որ ծնված օրից քնում է շատ քիչ, օրական մոտ 4-10 ժամ, ուտել շատ չի սիրում, բայց հանգիստ երեխա է, նյարդային չէ, շատ մարդամոտ է, ժպտերես: Ու այս ամենով հանդերձ երբեմն անում է բաներ, որ շատ ենք զարմանում: Բալիկս ծնվել է 35 շաբաթական, բայց բժիշկները խնդիրներ չեն տեսել: Ասացին, որ առողջ բալիկ է: Սա որեւէ կապ ունի՞ նշածս խնդիրների հետ: Ինչո՞վ են պայմանավորված նշածս խնդիրները եւ ի՞նչ պետք է անեմ ես: Շնորհակալ եմ: Պատասխան։ Բարեւ Ձեզ, հարգելի Հայարփի, նախ ասեմ, որ երեխաների զարգացումը պայմանական բաժանված է մի քանի խմբի՝ մոտոր-սենսոր վարքագիծ, ադապտիվ վարքագիծ, անձնային եւ սոցիալական վարքագիծ եւ այլն։ Տարբեր երեխաների մոտ տարբեր զարգացման տեմպեր է գրանցվում նշված ոլորտներում, ընդ որում դրանց նորմայի սահմանները բավականին լայն տիրույթ ունեն։ Ոմանք ավելի շուտ են սկսում խոսել, ոմանց մոտ ավելի արագ է զարգանում մանր մոտորիկան, ոմանք ավելի շուտ են սկսում քայլել։ Մանկաբուժությունն ունի հատուկ ճյուղ, որը զբաղվում է բացառապես երեխաների զարգացմամբ եւ նրա շեղումներով։ Քանի որ ես ինքս զարգացման մանկաբուժ չեմ, խորհուրդ կտամ Ձեզ դիմել համապատասխան մասնագետի Արաբկիր բժշկական համալիրում։ Անուն:Աստղիկ Հարց: Բարեւ Ձեզ: Փոքրիկս 3 ամսական է, մի քանի օր է՝ նկատել եմ, որ ձեռքերն անընդհատ բարձրացնում է վերեւ եւ տանում գլխի հետեւ, կարծես լարված լինի, եկար պահում է այդ դիրքով: Կուրծք ուտելիս էլ այդպես է ուտում: Պե՞տք է, արդյոք, անհանգստանալ, թե՞ ընթացքում կկարգավորվի: Շնորհակալություն: Պատասխան։ Բարեւ Ձեզ, հարգելի Աստղիկ: Եթե Ձեր երեխան ծնվել է առողջ եւ առանց որեւէ խնդրի, ապա կարծում եմ` մտահոգվելու լուրջ պատճառ չունեք, սակայն խորհուրդ կտամ դիմել մանկական նյարդաբանի եւ պարզաբանել խնդիրը նրա հետ։ Անուն:Հասմիկ Հարց: Հարգելի մասնագետ, իմ տղան մեկ ամսից կլինի 2 տարեկան: Նա իր տարիքին համապատասխան բոլոր գործողությունները կատարում է շատ սահուն, սակայն շատ քիչ բառեր է ասում, միանշանակ հասկանում եւ լավ լսում է: Նշեմ, որ երեխանների հետ շփումը շատ սահմանափակ է: Խնդրում եմ, ասացեք` ինչպե՞ս վարվեմ: Կանխավ շնորհակալություն: Պատասխան։ Հարգելի Հասմիկ, երեխաների խոսքի զարգացման մեջ շատ կարեւոր է, որպեսզի ընտանիքում եւ շրջապատում խոսեն մեկ լեզվով։ Իսկ սոցիալական զարգացման մեջ շատ կարեւոր է նաեւ հասակակիցների հետ շփումը, օրինակ` մանկապարտեզը։ Մանկապարտեզ հաճախող երեխաները շատ ավելի սոցիալականացված են ու ավելի հեշտ են ինտեգրվում հասարակության մեջ։ Անուն: Անուշ Հարց: Խնդրում եմ ասեք, թե երեխային քանի ամսականից կարելի է գազարի կամ խնձորի հյութեր տալ ու ինչ քանակությամբ: Կանխավ շնորհակալ եմ: Պատասխան։ Հարգելի Անուշ, հյութեր կարող եք տալ երեխային սկսած 4-6 ամսականից։ Սկսեք օրական 1-2 թեյի գդալից` 3 անգամ եւ ավելացրեք մինչեւ 250 մգ։ Հավելյալ սնունդը պետք է տալ կրծքով կերակրումից հետո։ Անուն:Սեդա Հարց: Փոքրիկս 1 տարեկան 20 օրական է: Ունի թեթեւակի արտադրություն եւ հեշտոցը կարմրած է: Օրվա ընթացքում մի քանի րոպե ոտքերը ձգված պահում է ուղղահայաց դիրքով: Ի՞նչ խորհուրդ կտաք: Պատասխան։ Հարգելի Սեդա, աղջիկ երեխաների սեռական հիգիենան շատ կարեւոր է, քանի որ նրանց միզասեռական համակարգն ավելի զգայուն է կապված անատոմիական առանձնահատկությունների հետ։ Խնդիրը լուծելու համար խորհուրդ կտամ ձեզ դիմել մանկական գինեկոլոգի։ Հարց: Տղաս 1 տարեկան է, շատ աշխույժ է, կարողանում է քայլել, վազել քայլասայլակով, սակայն դեռ չի կարողանում ինքնուրույն կանգնել եւ քայլել: Արդյո՞ք անհանգստանալու կարիք կա: Պատասխան։ Հարգելի Հասմիկ, անհանգստանալու պատճառ չունեք, պարզապես խորհուրդ կտամ Ձեզ խրախուսել նրա քայլքն առանց քայլասայլակի եւ ամեն ինչ կընկնի իր տեղը։ Հարց: Բարեւ Ձեզ: Փոքրիկս արդեն 1 տարեկան 8 ամսական է, շատ խելացի, ուշադիր, շփվող երեխա է: Ինձ անհանգստացնում է այն փաստը, որ լեզուն շատ է դուրս հանում, ու ես շատ վատ եմ ինձ զգում: Ինչի՞ հետ կարող է կապված լինել նման վարքագիծը: Նախապես շնորհակալություն: Պատասխան։ Բարեւ Ձեզ, հարգելի Նունե: Կարծում եմ` անհանգստանալու պատճառ չունեք, եթե, իհարկե, երեխան չունի ինֆեկցիոն խնդիր բերանում։ Դիմեք ձեր մանկաբույժին՝ խնդիրը լուծելու համար։ սնունդ երեխայի զարգացում մանկաբույժ խոսքի զարգացում շենգավիթ բկ արթուր ջանազյան Ինչ դիրքերով սեքս անել, որ մեծանա հղիանալու հավանականությունը (389874) (Վերարտադրողական փուլ) Հլս 24 2011 Ինչպե՞ս ունենալ աղջիկ կամ տղա երեխա. «Փորձված» ու «անփորձ» մեթոդներ (308950) (Վերարտադրողական փուլ) Հլս 28 2011


source: wikipedia

text: Մարտի 8, տարվա 67-րդ (նահանջ տարիներին՝ 68-րդ) օրն է։ Մարտի 8-ը հայկական տոմարի յոթերորդ ամսվա՝ Մեհեկանի վերջին օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 298 օր։ Դեպքեր 1842 - Միլանի Լա Սկալա թատրոնում կայացել է Ջուզեպպե Վերդիի Նաբուկկո օպերայի անդրանիկ ներկայացումը։ 1861 - Գերմանացի աստղագետ Վիլհելմ Թեմպլը հայտնաբերել է (65) Կիբելե աստերոիդը։ 1888 - Ավստրիացի աստղագետ Յոհան Պալիսան հայտնաբերել է (273) Ատրոպոս աստերոիդը։ 1893 - Ֆրանսիացի աստղագետ Օգյուստ Շարլուան հայտնաբերել է (358) Ապոլոնիա աստերոիդը։ 1899 - Հիմնվել է Այնտրախտ Ֆրանկֆուրտ ֆուտբոլային ակումբը։ 1905 - Գերմանացի աստղագետ Մաքս Վոլֆը հայտնաբերել է (559) Նանոն աստերոիդը։ 1910 - Սոցիալիստական ինտերնացիոնալը (Կոպենհագեն) մարտի 8-ը հայտարարեց Կանանց միջազգային օր։ 1938 - Ֆինն աստղագետ Իրյո Վյայսյալյան հայտնաբերել է (1453) Ֆենիա աստերոիդը։ 1951 - Արգենտինացի աստղագետ Միգել Իցիգսոնը հայտնաբերել է (1596) Իցիգսոն աստերոիդը։ 1958 - Սկսել է գործել Ղազախստանի Ղազախստան պետական հեռուստաալիքը։ 1964 - Աստղագետ Ֆրեյմուտ Բորնգենը հայտնաբերել է (3181) Ահներտ աստերոիդը։ 1974 - Թողարկվել է Քուին խմբի երկրորդ ստուդիական ալբոմը։ 1975 - Ռուս աստղագետ Նիկոլայ Չեռնիխը հայտնաբերել է (7727) Չեպուրովա աստերոիդը։ 1981 - Սկսել է գործել Վանաձորի ոչ պետական ՄԻԳ Հեռուստաընկերությունը։ 1992 - Աստղագետ Ացուշի Սուգիեն հայտնաբերել է (6655) Նագահամա, (7019) Տագայուիչան աստերոիդները։ 1992 - Ճապոնացի աստղագետներ Կին Էնդատեն եւ Կաձուրո Վատանաբեն հայտնաբերել են (8286) Կոուջի աստերոիդը։ 1992 - Ճապոնացի աստղագետներ Սեյձի Ուեդան եւ Հիրոսի Կանեդան հայտնաբերել են (8032) Մայքլադամս աստերոիդ 1994 - Աստղագետ Ֆրեյմուտ Բորնգենը հայտնաբերել է (4003) Շուման աստերոիդը։ 2002 - Ամերիկացի աստղագետ Դեւիդ Տոլենը հայտնաբերել է (141498) 2002 EZ16 աստերոիդը։ 2005 - Սկսվել է Հայաստանի ֆուտբոլի գավաթի 14-րդ խաղարկությունը։ 2011 - Սկսել է հեռարձակվել Prima Love, չեխական թվային հեռուստաալիքը։ 2013 - Միլոշ Զեմանը սկսել է պաշտոնավարել Չեխիայի նախագահի պաշտոնում։ 2014 - Անհետացել է մալայզիական ավիաուղիների 370 չվերթի ինքնաթիռը։ Ծնունդներ 1714 - Կարլ Ֆիլիպ Էմմանուել Բախ, գերմանացի կոմպոզիտոր (վ. 1788) 1823 - Դյուլա Անդրաշի Ավագ, կոմս, հունգարական քաղաքական հասարակական գործիչ 1826 - Յոհան Կյոլեր, էստոնացի նկարիչ, էստոնական գեղանկարչության հիմնադիրը 1859 - Քենեթ Գրեհեմ, բրիտանացի արձակագիր, որին համաշխարհային հռչակ է բերել Քամին ուռիների մեջ գիրքը 1871 - Յակոբ Կյունցլեր, շվեյցարիացի, Հայկական ցեղասպանության ականատես 1876 - Հրաչյա Աճառյան, ականավոր հայ բանասեր, ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (վ. 1953)։ 1887 - Հովսեփ Օրբելի, հայ նշանավոր գիտնական եւ ակադեմիկոս, Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի առաջին նախագահ, (մ. 1961) 1892 - Խուանա դե Իբարբուրու, ուրուգվայցի բանաստեղծ 1893 - Վիկտոր Դենի, ռուս խորհրդային գրաֆիկ 1894 - Վյայնյո Աալտոնեն, ֆինն քանդակագործ, Ֆինլանդիայի ակադեմիայի անդամ, ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի պատվավոր անդամ։ (վ. 1966) 1899 - Գրիգոր Ավագյան, հայ հնագետ, պատմաբան, հրապարակագիր եւ թարգմանիչ Ռումինիայում (պատմական գիտութությունների դոկտոր, պրոֆեսոր), (վ. 1982) 1900 - Հովարդ Այկեն, ամերիկացի ինժեներ 1905 - Խորխե Սալամեա, կոլումբիացի գրող, պետական եւ հասարակական գործիչ 1907 - Կոնստանտինոս Կարամանլիս, հույն պետական եւ քաղաքական գործիչ (վ. 1998) 1907 - Թագուշ Սահակյան, հայ դերասանուհի 1910 - Դիմիտրի Ալեքսիձե, թատրոնի վրացի ռեժիսոր, մանկավարժ 1910 - Կարպ Դոմբաեւ,հայ սովետական ջութակահար, մանկավարժ 1911 - Ալան Հովհաննես, ամերիկահայ կոմպոզիտոր, ջութակահար, մանկավարժ (վ. 2000) 1914 - Յակով Զելդովիչ, խորհրդային ֆիզիկոս-տեսաբան 1915 - Գրիգոր Սամվելյան, լեզվաբան (վ. 2005) 1926 - Լադո Մրելաշվիլի, վրացի գրող 1927 - Գեդիմինաս Յակուբոնիս, լիտվացի խորհրդային քանդակագործ 1927 - Հրանտ Օգանեսով, հայ խորհրդային պատմաբան 1929 - Էբե Կամարգու, բրազիլիացի դերասանուհի, երգչուհի եւ հաղորդավարուհի 1930 - Ալբերտ Խաչատուրով, խորհրդային, ուզբեկ, թատերական ռեժիսոր, կինոռեժիսոր, սցենարիստ, Ուզբեկական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1957)։ 1932 - Մեդեա Աբրահամյան, թավջութակահարուհի 1935 - Ֆրանց Սիմոնյան, հայ քանդակագործ։ 1935 - Արսեն Մելիքյան (ճարտարապետ), հայ ճարտարապետ 1938 - Իոսիֆ Սիսակյան, հայ ֆիզիկոս 1939 - Կիմա Անդրյան, հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից (վ. 1993) 1941 - Նեուզա Բորժես, դերասանուհի 1942 - Տիտալ Ջնդոյան, իրավաբան, Հայաստանի պետական գործիչ 1946 - Մարտին Զաքարյան (ճարտարապետ), ճարտարապետ 1947 - Ֆլորենտինո Պերես, իսպանացի գործարար եւ Ռեալ Մադրիդի ներկայիս նախագահը 1949 - Անտոնելլո Վենդիտտի, իտալացի փոփ երգիչ 1958 - Գեղամ Մալխասյան, հայ նկարիչ 1960 - Մհեր Ահարոնյան, հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից (վ. 1994) 1964 - Էդգար Բաղդասարյան, ռեժիսոր, սցենարիստ 1964 - Կամո Մնացականյան, հայ ազատամարտիկ (վ. 1994) 1965 - Կարին Մենսա, ջազային երգչուհի Կաբո Վերդեից 1966 - Դուշման(Վարդան Ստեփանյան), Արցախյան պատերազմի հերոս (վ.1992 թ.) 1967 - Վաչիկ Ահարոնյան, հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից (վ. 1994) 1972 - Լետիսիա Սաբատելլա, բրազիլացի դերասանուհի 1972 - Թեւոս Առստամյան, հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից (վ. 1993) 1974 - Գեւորգ Ալթունյան, հաղորդավար,,մեկնաբան 1976 - Սերգեյ Չետկովիչ, չեռնոգորացի փոփ երգիչ 1976 - Ֆրեդի Պրինց Կրտսեր, ամերիկացի դերասան, պրոդյուսեր, սցենարիստ 1981 - Մանվել Գամբուրյան, հայազգի մենամարտիկ 1982 - Անդրանիկ Հարությունյան (դերասան), հայ դերասան 1982 - Էնդիկա Բորդաս, իսպանացի ֆուտբոլիստ, «Գերնիկա» ակումբի կենտրոնական կիսապաշտպան 1984 - Սաշա Վույաչիչ, սլովենացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ 1985 - Լուկաշ Տեսակ, ֆուտբոլային ձախ պաշտպան 1986 - Մարիա Բարադակովա, ռուս վոլեյբոլիստ 1990 - Ասիեր Իլիարամենդի, իսպանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան 1990 - Մաքս Բարսկիխ, ուկրաինացի երգիչ 1990 - Ռեմի Կաբելյա, ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ՝ կիսապաշտպան 1991 - Ռոբերտ Մակ, սլովակ ֆուտբոլիստ, գերմանական «Նյուրնբերգ» ակումբի եւ Սլովակիայի ազգային հավաքականի կիսապաշտպան 1998 - Մոլլի Սթերլինգ, իռլանդացի երգչուհի եւ երգահան է, ով ներկայացրել է Իռլանդիան Եվրատեսիլ 2015 երգի մրցույթում Մահեր 161 - Անտոնինոս Պիոս, Հռոմի կայսր։ 1302 - Առնոլֆո դի Կամբիո, իտալացի քանդակագործ եւ ճարտարապետ։ 1403 - Բայազիդ I, Օսմանյան կայսրության սուլթան 1389 - 1402 թվականներին 1702 - Վիլհելմ III Օրանացի, Անգլիայի թագավոր 1689 թվականից 1869 - Հեկտոր Բեռլիոզ, ֆրանսիացի երգահան, դիրիժոր, երաժշտագետ, երաժշտական քննադատ 1892 - Բեննո Ադամ, գերմանացի նկարիչ 1898 - Իվան Շիշկին, ռուս նկարիչ։ 1923 - Յոհանես Դիդերիկ վան դեր Վալս, հոլանդացի ֆիզիկոս 1927 - Մանուել Գոնդրա, Պարագվայի նախագահ (1910-1911 եւ 1920-1921) 1935 - Հաչիկո շուն, որն արժանահիշատակ է իր տիրոջ նկատմամբ նվիրվածությամբ եւ հավատարմությամբ։ 1941 - Շերվուդ Անդերսոն, ամերիկացի արձակագիր, նովելիստ 1942 - Խոսե Ռաուլ Կապաբլանկա, կուբացի շախմատիստ 1956 - Դրաստամատ Կանայան, ֆիդայի, Հայաստանի առաջին հանրապետության զորավար (գեներալ) եւ ռազմական նախարար (1920 թ.) (ծ. 1884)։ 1956 - Ելիզավետա Բիկովա, սպորտի վաստակավոր 1972 - Հովհաննես Չալթիկյան, ֆիզքիմիկոս, ՀԽՍՀ-ում ֆիզքիմիայի դպրոցի հիմնադիրը (ծ. 1902) 1975 - Ջորջ Սթիվենս, ամերիկացի կինոռեժիսոր, սցենարիստ, օպերատոր եւ պրոդյուսեր 1978 - Ռոյ Հարրոդ, անգլիացի տնտեսագետ 1984 - Ռուբեն Ստեփանյան, հայ խորհրդային կոմպոզիտոր եւ դիրիժոր 1990 - Ջեկ Լինդսեյ, անգլիացի գրող, գրականագետ, հասարակական գործիչ 1992 - Գենադի Հայրապետի Աղաջանյան, հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից (ծ. 1954) 1998 - Մանյա Ղազարյան (արվեստաբան), արվեստաբան 2013 - Հակոբ Հակոբյան, հայ գեղանկարիչ (ծ. 1923) 2015 - Սեմ Սայմոն, ամերիկյան հեռուստատեսային պրոդյուսեր, դերասան եւ սցենարիստ։ Տոներ Կանանց միջազգային օր Սիրիա՝ Հեղափոխության օր՝ Բաաս կուսակցության իշխանությունն գալու օրն է։ Զամբիա՝ Երիտասարդության օր Ալբանիա՝ ուսուցչի օր Լիբերիա՝ նահատակների հիշատակի օր


Ո՞րն է լինելու «Նիկոլի նշաձողը». ինչու՞ չի ձեւակերպվում հեղափոխության գլխավոր գաղափարը. «Հայացք Հայքից»