სამეგრელო სამეგრელო (მეგრ. სამარგალო) — დასავლეთ საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე. ეს არის მდინარე რიონს, ცხენისწყალს, ენგურსა და შავ ზღვას შორის მოქცეული ტერიტორია. სახელწოდება მომდინარეობს ისტორიული მხარის ეგრისის სახელიდან. ქართულ წერილობით წყაროებში იხსენიება XII საუკუნიდან. თავდაპირველად გაიგივებული იყო მთლიანად დასავლეთ საქართველოსთან (მსგავსად აფხაზეთისა, იმერეთისა), XIII-XV საუკუნეებში უკვე ვიწრო მნიშვნელობა აქვს — აღნიშნავს ქართველების ეთნოგრაფიული ჯგუფით — მეგრელებით — დასახლებულ მხარეს მდინარეებს ფსირცხასა (ძვ. ანაკოდიისწყალი) და ცხენისწყალს შორის. ცენტრალური ქალაქია ზუგდიდი. გვიანდელ შუა საუკუნეებში ამ ტერიტორიაზე ოდიშის სამთავრო შეიქმნა, ახალი სახელწოდებაც აქედან მიიღო — ოდიში, თუმცა უცხოურ წყაროებში „სამეგრელოდან“ ნაწარმოები სახელწოდებებიც გვხვდება. XIX საუკუნის პირველ ნახევარში ლიტერატურაში ისევ დამკვიდრდა სახელწოდება „სამეგრელო“. XVII საუკუნის I ნახევარში აფხაზ ფეოდალთა მოძალების შედეგად, დროთა განმავლობაში სამთავროს საზღვარმა ჯერ მდინარე კელასურზე, შემდეგ ღალიძგაზე, ბოლოს კი ენგურზე გადმოინაცვლა. დონ კრისტოფორო დე კასტელის ცნობით, მისი საქართველოში მოღვაწეობისას (1627-1654 წწ), სამეგრელოს ტერიტორია ვრცელდებოდა რიონიდან კოდორამდე: დღევანდელი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფით სამეგრელო შედის სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში და დაყოფილია აბაშის, ზუგდიდის, მარტვილის, სენაკის, ჩხოროწყუს, წალენჯიხის, ხობის და ფოთის მუნიციპალიტეტებად. საზღვრები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] სამეგრელო დასავლეთ საქართველოს ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობს. მისი დასავლეთი საზღვარი შავი ზღვის სანაპიროს მიუყვება. ჩრდილო საზღვარი ჯერ მდინარე ენგურს ემთხვევა, მისი შესართავიდან სოფელ ფახულანამდე, შემდეგ მდინარე ერისწყლის აუზის გორაკ–ბორცვიან ზოლზე და ოხაჩქუეს მასივზე გაივლის. ამ მასივის ჩრდილოეთით სამეგრელოს საზღვრებში შემოდის მდინარე საკალმახოს, ბერზუგაბის, ჩხიანის, გვალათონას, მანდიის და – ჭალეს (ენგურის მარჯვენა შენაკადი) აუზები, რომლებიც კოდორის ქედის თხემური ზოლის სამხრეთ კიდეზე აღმართულ აკიბას მასივის აღმოსავლეთ ფერდობზე მდებარეობენ. მდინარე მალთაყვას შესართავის შემდეგ საზღვარი მდინარე ენგურის ხეობის მარჯვენა ფერდობს მიუყვება და ადის ადიშის ქედის მთავარი წყალგამყოფის თხემზე, რომელიც თითქმის 50 კმ-ის სიგრძეზე (მთა დურისთავამდე) სამეგრელოს ტერიტორიას სვანეთისგან გამოყოფს. აქედან საზღვარი მდინარეების ტეხურისა და ცხენისწყლის წყალგამყოფს მიუყვება, რომელიც ოდიშის ქედის სამხრეთ ფერდობის უკიდურეს აღმოსავლეთ კონტრფოსს წარმოადგენს. ამის შემდეგ საზღვარი ჯერ ასხის მასივის შემავალი გოდირაკილის ქედის თხემზე, შემდეგ მდინარეების აბაშისა და საწისკვილეს წყალგამყოფზე გადის. სოფ. ხიდიდან სამეგრელოს საზღვარი მკვეთრად უხვევს სამხრეთისაკენ მდინარე ცხენისწყლის მარჯვენა ნაპირს მიუყვება. ამ მდინარის რიონთან შეერთების ადგილამდე. მდინარე ცხენისწყლის შესართავთან სამეგრელოს საზღვარი მკვეთრად უხვევს დასავლეთისაკენ და დაახლოებით 12 კმ მანძილზე მდინარე რიონის მარჯვენა ნაპირს გაუყვება, შემდეგ გადადის რიონის მარცხენა მხარეზე და მდინარე ფიჩორის კალაპოტს ემთხვევა, ამ უკანასკნელის პალიასტომის ტბასათან შეერთებამდე. ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] 1803-1857[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] 1803 წლის 4 დეკემბერს სამეგრელოს მთავარი გიორგი დადიანი ირჩევს რუსეთის ვასალობას[2]. 1857-1917[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] სამეგრელო რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა 1857 წელს. კულტურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] განათლება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] პირველი სასწავლებელი (სასულიერო) სამეგრელოში 1830 წელს ლევან V–ის დროს დაარსდა მარტვილში. XIX საუკუნეში ქართველ ხალხში გაძლიერდა განათლებისადმი მისწრაფება. თავდაპირველად სკოლები მონასტრებთან ერთად გაჩნდა, ხოლო შემდგომ, მეფის რუსეთის მთავრობა იძულებული გახდა გაეხსნა დაწყებითი სასწავლებლები. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა მხარის საგანმანათლებლო პროცესის განვითარებაში 1879 წელს დაარსებულმა „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელმა საზოგადოებამ“, რომლის თაოსნობითა და ძალისხმევით სახალხო სკოლები იქნა გახსნილი. სამეგრელოს თითქმის ყველა სასოფლო საზოგადოებაში ფუნქციონირებდა დაწყებითი სკოლა, რამაც მოსახლეობის კულტურული დონის ამაღლებას დიდად შეუწყო ხელი. XX საუკუნის დასაწყისში რეგიონში იყო 179 სკოლა. მის საგანმანათლებლო ცენტრს წარმოადგენდა ფოთი, სადაც მოქმედებდა ვაჟთა და ქალთა გიმნაზიები, საქალაქო და სახელოსნო სასწალებლები, ქალაქის ბიბლიოთეკა. საბჭოთა ხელისუფელების დამყარების შემდეგ სახალხო განათლების სისტემის გარდაქმნას თან სდევდა ახალი სკოლების გახსნა და ბევრი სასკოლო შენობის აგება. მოსახლეობის მატების შესაბამისად იზრდებოდა მოსწავლეთა და მასწავლებელთა რიცხოვნება. ასე მაგალითად, 1957 სასწავლო წლის დასაწყისასთვის სამეგრელოში მოქმედებდა 379 ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლა, 63.5 ათასი მოსწავლითა და 5.8 ათასი მასწავლებლით, 1970 წელს კი 422 სკოლა, 83.8 ათასი მოსწავლითა და 8.9 ათასი მასწავლებლით. 70–80–იან წლებში საქართველოში მიმდინარე სხვადასხვა სოციალურმა პროცესებმა საგანმანათლებლო სკოლებისადა მოსწავლეების შემცირება გამოიწვია. სამეგრელოში უკვე 1985 წელს 401 სკოლა და 70.4 ათასი მოსწავლე ირიცხებოდა, ხოლო 1990 წ. – 383 სკოლა და 66.8 ათასი მოსწავლე. ხელოვნება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] მხარეში თეატრის ისტორია XIX საუკუნეში იღებს სათავეს. ზუგდიდში პირველი სპექტაკლი მოლიერის „უნებლიეთ ექიმი“ 1869 წელს დადგა მწერალმა ანტონ ფურცელაძემ. 1907–1908 წლებში შექმნილ დრამწრეში უკვე 125 სცენისმოყვარე იყო გაერთიანებული. 1932 წელს, ქალაქში საგანგებოდ აშენებულ შენობაში, გაიმართლა გამართა სპექტაკლები უკვე პროფესიონალური დრამატული თეატრის რანგში აყვანილმა კოლექტივმა. 1959 წლიდან, ზუგდიდის თეატრი შალვა დადიანის სახელს ატარებს. სამეგრელოში, თეატრალური ცხოვრების ცენტრი იყო აგრეთვე ფოთი, სადაც 1925 წელს, იუზა ზარდალიშვილის ხელლმძღვანელობით, თეატრი დაარსდა. 1936 წლიდან, იგი ახალ შენობაში გადავიდა, 1963 წელს მას ვალერიან გუნიას სახელი მოენიჭა. სანტერესო თეატრალური სპექტაკლები იდგმებოდა სენაკშიც, სადაც შესანიშნავი შენობა დგას, ამ თეატრში გამართულ წარმოდგენებში ერთ დროს მონაწილეობდა ქართული თეატრის უთვალსაჩინოესი დიდოსტატი აკაკი ხორავა. საბჭოთა პერიოდში მხარეში ფართოდ იყო განვითარებული მხატვრული თვითშემოქმედება, იქმნებოდა მხატვრული კოლექტივები მუსიკალური, თეატრალური, ქორეოგრაფიული, სახვითი, სახვითი და გამოყენებითი ხელოვნების ჟანრებში, სადაც გაერთინებული იყვნენ სხვადასხვა პროფესიისა და ასაკის ადამიანები. ამ კულტურული საქმიანობის პოპულარიზაციას დიდად უწყობდა ხელს თვითშემოქმედების ოლიმპიადები, ფესტივალები, დათვალიერებები, კონკურსები, რომლებმაც ბევრი ნიჭიერი და თვითმყოფადი შემოქმედი გამოავლინა. განსაკუთრებულ მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა მხარის მოსახლეობის კულტურულ ცხოვრებაში ხალხური შემოქმედების ანსამბლები, რომლებიც არა მარტო რაიონულ ცენტრებში მოქმედებდა არამედ ბევრ სოფელშიც მოქმედებდა. მედიცინა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] მკურნალობის კულტი სამეგრელოში, დიდი ხნის წინ არის შექმნილი: არქანჯელო ლამბერტის გადმოცემით, რომელიც XVII საუკუნის პირველ ნახევარს ეხება „მთელ კოლხეთში მეტად მიღებული არიან ექიმები და ხალხს ისე არაფერი არ ენატრება, როგორც ექიმის ხელობა“[3]. მისი დაკვირვებით, სამეგრელოს მცხოვრებნი მეტად მოწადინებულნი არიან შეისწავლონ რაიმე წამალი და ცდილობენ სხვებსაც ასწავლონ. უფრო ცნობისმოყვარეებს ბევრი წამალი აქვთ შესწავლილი და საგანგები წიგნში ჩაწერილი. მას კარაბადინი ჰქვია, სადაც წერია სხვადასხვა საცხებლები. აბები და სასმელები. სამეგრელოში არიან ქალები, რომელნიც სიამოვნებით ეტანებიან ავადმყოფთა მოვლას, უნიშნავენ კვების რეჟიმს, უკეთებენ წამლებს. რეგიონის დაბლობ ნაწილში, კოლხეთის დაჭაობებული ტერიტორიები და ნოტიო სუბტროპიკული ჰავა, წინათ მნიშვნელოვან სიძნელეებს უქმნიდა ადამიანების ცხოვრებასა და ჯანმრთელობას. XIX საუკუნის მეორე ნახევარში მოსახლეობაში ფართოდ გავრცელდა მალარია, რომელიც არა მარტო სპობდა ადამიანთა სიცოცხლეს, არამედ გადარჩენილების ორგანიზმის დასუსტებას და იმუნიტეტის დაქვეითებას იწვევდა. ამ პერიოდში სენაკის მაზრის ყოველ 1000 მცხოვრებზე წელიწადში ეპიდემიური დაავადების 152, ხოლო ზუგდიდის მხარეში 113 შემთხვევა მოდიოდა. ტურიზმი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] სამეგრელოს საკურორტო პოტენციალი წარმოდგენილია კლიმატურ–საკურორტო (მთის, ზღვის ჰავა), პლაჟურ–საკურორტო (ზღვის წყალი, ქვიშა, მზის ნათების ხანგრძლივობა), ჰიდრომინერალური (თერმული და მინერალური წყაროები) რესურსებით. მათ ბაზაზე საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო საკურორტო მეურნეობა, რომელიც სიმძლავრით და განვითარების დონით ჩამოუვარდებოდა აფხაზეთისა, აჭარის და ბორჯომ–ბაკურიანის საკურორტო რაიონებს. სპორტი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] სამეგრელო, ფიზიკური ვარჯიშების, ხალხური თამაშობების და სპორტის ეროვნული სახეობების განვითარების მხრივ ცნობილ ისტორიულ მხარედ ითვლება. მისი ეთნოგრაფია მდიდარია ფიზიკური აღზრდის და ხალხური თამაშების ამსახველი მასალებით. მშვილდოსნობა, ცხენოსნობა, ნიშანში სროლა, ჭიდაობა და სხვ. საუკუნეების მანძილზე თაობიდან თაობას გადაეცემოდა და ადამიანებს უვითარებდა სიმარდეს, სისწრაფეს, ფიზიკურ ძალას, სიზუსტეს, მოხერხებულობას და სხვა ვაჟკაცურ თვისებებს. არქანჯელო ლამბერტი თავის „სამეგრელოს აღწერაში“ საინტერესო ცნობებს იძლევა მხარეში გავრცელებული თამაშების შესახებ. „ჭადრაკსა და ნარდს უფრო ქალები ეტანებიან, ვიდრე კაცები და ისე მარდად და ხელოვნურად თამაშობენ, რომ საუცხოო სანახავია. ბანქო იშვიათია და მხოლო უდიდებულესი თავადები თამაშობენ.“ აღწერს აგრეთვე პოპულარულ ყაბახსა და მხედრების ჩოგნით ბურთის თამაშს (ცხენბურთს), რომელიც საღამომდე ბრძლედებოდა და დიდად გასართობ და სასიამოვნო ვარჯიშობად მიაჩნია. მეგრელების ცხენისადმი სიყვარულის ტრადიცია ამ ცხოველის მოშენების, გახედნის, მათი შეჯიბრების მოწყობის დიდ უნარსა და მხედრულ ოსტატობაშიც გამოიხატებოდა.სამეგრელოში ცხენს საგანგენო გამხედნავი (მწვრთნელი) ჰყავდა, რომელიც მას ალურში ანუ სიარულში ავარჯიშებდა. ცხენის სვლებს თავისი სახელი ჰქონდა: „ლაფშური“ (ჩქარი ნაბიჯით სიარული), „ძარგვალი“ (ძუნძულით სიარული), „თოხარიკი“ (იორღა) – მარდად და კოხტად სიარული და ა. შ. საქართველოში და კერძოდ სამეგრელოში ძალიან იყო გავრცელებული დოღი, რომელიც გარდაცვლილი მამაკაცის წლისთავზე იმართებოდა და მასში მონაწილეობდა ყველა , ვისაც კი მიცვალებულის პატივისცემა სურდა. მარულას (საგანგებოდ ნავარჯიშევი ცხენების შეჯიბრი გრძელ 20–25 კმ–იან დისტანციაზე), წელიწადში რამდენიმეჯერ აწყობდნენ დიდ დღესასწაულებთან დაკავშირებით. დოღში და მარულაში გამარჯვებულებს დიდი სახელი და ჯილდო (დროშა, ფული, ნივთები) ელოდათ. იმართებოდა სხვა საცხენოსნო შეჯობრებებიც: „კიდირობა“, „ისინდუა“ (ხელშუბების სროლა), „თარჩია“ (ბაირაღების გატაცება) და სხვა. მხარის სპორტული განვითარებისთვის ერთგვარი სასიკეთო ნაბიჯი გადაიდგა 80–იან წლებში. კერძოდ ზუგდიდში, აშენდა ენგურის ქაღალდკომბინატის სპორტულ–გამაჯანსაღებელი კომპლექსი (დახურული საცურაო აუზი, სპორტული დარბაზები, მოედნებით, სარეაბილიტაციო ბაზით), ხოლო ხობში – დიდი სპორტული კომპლექსი. იგი უნიკალური იყო საქართველოში თავისი 50–მეტრიანი საცურაო აუზით და ორიათასადგილიანი ტრიბუნით, მეორე აუზი სახტომი კოშკით და ორი საჭყუმპალაოთი, საცურაო კომპლექსთან მიშენებული ადმინისტრაციული შენობით, (სადაც მოთავსებული იყო ასადგილიანი სასტუმრო, საკონფერენციო დარბაზი, სპორტსმენთა დასასვენებელი კუთხეები) მის გვერდით განლაგებული ფეხბურთის სარბენ ბილიკიანი სტადიონით, ღია მოედნით. ქვეყნის მასშტაბით გამოირჩეოდა ფოთში საერთაშორისო სტანდარტების დონეზე შექმნილი საწყალოსნო–სათხილამურო ბაზა მალთაყვის ტყე–პარკში, რომელმაც 1991 წელს ევროპის ჩემპიონატს უმასპინძლა. ქალაქს გააჩნდა ასევე საიალქნო კლუბი ნავსადგურის აკვატორიაში. იქვე ფუნქციონირებდა 50–მეტრიანი საცურაო 300–ადგილიანი ტრიბუნით. რელიეფი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] მეურნეობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] სამეგრელოში განვითარებულია სოფლის მეურნეობა. სოფლად ჰყავთ ძროხა და კამეჩი, თხა და ღორი, ფრინველი და ფუტკარი. მარცვლეულიდან გავრცელებულია სიმინდი. ადგილობრივმა ნოტიო და თბილმა ჰავამ ხელი შეუწყო მეჩაიეობისა და მეხილეობის განვითარებას. დღეს უმსხვილესი სამრეწველო ობიექტია ენგურჰესი, რომელიც ქვეყანაში ყველაზე მეტ ელექტროენერგიას გამოიმუშავებს. ჰავა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] სამეგრელო დასავლეთ საქართველოს მთელ ტერიტორიასთან ერთად ზღვის ნოტიო სუბტროპიკული ჰავის ოლქშია მოქცეული. სამეგრელოს ვაკე–დაბლობი და გორაკ–ბორცვიანი ზოლი გამოირჩევა ნოტიო თბილი ჰავით, უთოვლო ზამთრით და ცხელი ზაფხულით. მისი საშუალო და მაღალმთიანი ნაწილებისთვის კი დამახასიათებელი შესაბამისად, ზომიერად ცივი და ცივი ჰავა, თოვლიანი ზამთრით და ხანმოკლე ზაფხულით. სამეგრელოს ჰავის წარმომქმნელი ფაქტორებიდან უპირველეს ყოვლისა გეოგრაფიული მდებარეობა უნდა აღინიშნოს. სამეგრელოს ტერიტორია საქართველოსთან ერთად სუბტროპიკული და ზომიერი სარტყლების საზღვარზე მდებარეობს, რის შედეგადაც მზის რადიაციის საკმაოდ მაღალი მაჩვენებლით ხასიათდება.|მზის ნათების ხანგრძლივობა სამეგრელოს ტერიტორიაზე წლის განმავლობაში 1800–2200 საათში ფარგლებში მერყეობს. ეს მაჩვენებელი უფრო მაღალია რეგიონის ვაკე ზღვისპირა ტერიტორიისათვის და ზღვიდან დაშორებისა და რელიეფის სიმაღლის ზრდასთან ერთად, შესაბამისაც კლებულობს, რასაც იმავე მიმართულებით ღრუბლიანობის მატებაც უწყობს ხელს. სამეგრელოს ჰავის ხასიათზე დიდ გავლენას ახდესნს შავი ზღვის სიახლოვე. ზღვის ზედაპირზე წყლის ტემპერატურა მთელი წლის განმავლობაში 9 °C-ზე დაბლა არ ეშვება, ზაფხულობით კი 24 °C–25 °C–ს აღმატება. თბილი ზღვის სიახლოვე ზღვისპირა ხმელეთის და თავად ზღვის ზედაპირის უთანაბრო გათბობა დღეღამისა და სეზონების მიხედვით, განაპირობებს ერთი მხრივ, ჰაერის მასების ბრიზულ და შედარებით სუსტად გამოხატულ მუსონურ ცირკულაციას და მეორე მხრივ, სითბურ გავლენას სამეგრელოსა და მთელი დასავლეთ საქართველოს ჰავაზე. სამეგრელოს ჰავის ჩამოყალიბებაში მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვის რელიეფს, კერძოდ, მის ჰიფსომეტრულ განვითარებას. სამეგრელოს ტერიტორია განფენილია ზღვის დონიდან 3200 მ–მდე, რაც განაპირობებს ჰაერის ტემპერატურის კლებას ადგილის სიმაღლის ზრდასთან ერთად. ასევე დიდი გავლენა აქვს სამეგრელოს ჰავაზე კავკასიონის განედურ გაჭიმულ მაღალ ქედს, რომელიც თავისებურ კლიმატურ ჯებირს წარმოადგენს. კავკასიონის ქედის გავლენით ჰაერის მასები ვერ იჭრებიან სამეგრელოსა და მთელი დასავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე. მზის რადიაცია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] სამეგრელოს ტერიტორიაზე რადიაციული ბალანსის, ანუ სხივური ენერგიის შემოსავალ–გასავლის ტერიტორიული განაწილება შემდეგ სურათს იძლევა – ვაკე–დაბლობის საზღვრებში, რადიაციული ბალანსის წლიური სიდიდე 55 კკალ–სმ2–ს აღემატება. ხოლო მთებში ეს მაჩვენებელი 45–50 კკალ–სმ2–მდე ეცემა. რაც შეხება ჯამურ რადიაციას, რაც მზის პირდაპრი და გაბნეული რადიაციების ჯამით მიიღება, მის განაწილებას სამეგრელოს ტერიტორიაზე შებრუნებული ხასიათი აქვს. ჯამური რადიაციის მაღალი მაჩვენებლები – 130–140 კკალ–სმ2– მთიანი რეგიონებისთვის არის დამახასიათებელი. სამეგრელოს ვაკე–დაბლობზე ეს მაჩვენებელი 115–120 კკალ–სმ2–ს არ აღემატება. ჰაერის ტემპერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] სამეგრელოს ტერიტორიისთვის დამახასიათებელი საკმაოდ მაღალი რადიაციული ბალანსი შესაბამისად, მაღალ თერმულ რეჟიმს განაპირობებს. სამეგრელოს ვაკე–დაბლობზე და გორაკ–ბორცვიან ზოლში ჰაერის საშუალო მრავალწლიური ტემპერატურა ხმელეთის ზედაპირიდან ახლოს 14 °C–ს აღემატება, მთებში კი 10–12 °C–ს შეადგენს. სამეგრელოს ყველაზე ცივი თვე იანვარია, იშვიათად თებერვალი. ყველაზე ცივი თვის საშუალო თვიური ტემპერატურა სამეგრელოს ვაკე ნაწილში დადებითია და 6–7 °C–ს უდრის, მთიან ზონაში კი – უარყოფითი. ყველაზე თბილი თვეებია – ივლისი და აგვისტო. ივლისის საშუალო თვიური ტემპერატურა სამეგრელოს ვაკ–დაბლობზე 22 °C–ს აღემატება, მთიან რაიონებში 15–16 °C–ის საზღვრებში ცვალებადობს. გარდამავალ სეზონებში ჰაერის ტემპერატურა საშუალედო მნიშვნელობებს იღებს. აპრილში ტემპერატურა ზღვის სანაპირო ზოლში 12–13 °C–ია, ხმელეთის სიღრმეში რამდენადმე მატულობს, ხოლო შემდეგ სიმაღლის ზრდის მიხედვით კვლავ კლებულობს და მთებში 8–10 °C აღემატება. ჰაერის სინოტივე[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ზღვიდან მონაბერი ნოტიო ჰაერის მასები სამეგრელოს ტერიტორიაზე განაპირობებს მთელი წლის მანძილზე ჰაერის მაღალ სინოტივეს. წყლის ორთქლის პარციალური წნევა მაღალია შავი ზღვის სანაპირო ზოლში. აქ მისის საშუალო წლიური მნიშვნელობა შეადგენს დაახლოებით 14 ჰპა–ს, იანვარში 6–7– ჰპა–ს, ხოლო ივლისსში 22 ჰპა–ს ადგილის სიმაღლის ზრდასთან ერთად, ჰაერის პარციალური წნევა კლებულობს. საშუალო მთი ზონაში მისი საშუალო მაჩვენებელი 7–8 ჰპა–ს უდრის, იანვრისა – 3–4 ჰპა–ს და ივლისისა – 13 ჰპა–ს. ჰაერის მაღალი სინოტივის შესაბამისად, სამეგრელოს ტერიტორიაზე მაღალია ფიზიოლოგიური სინოტივეც, ანუ ადამიანის სხეულის ტემპერატურაზე მოყვანილი შეფარდებითი სინოტივე. ატმოსფეროს ნალექების მახასიათებლები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] სამეგრელოს ტერიტორია საკმაოდ უხვნალექიანია. ნალექების წლიური ჯამი 1400–3000 მმ–ის საზღვრებში ცვალებადობს. ნალექების სიუხვით განსაკუთრებით გამოირჩევა საშუალო და მაღალმთიანი რაიონები. უფრო ნაკლები ნალექიანობა ზღვის სანაპირო ზოლისთვისაა დამახასიათებელი. ატმოსფეროს განსაკუთრებული მოვლენები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ატმოსფეროს განსაკუთრებული მოვლენებიდან უპირველეს ყოვლისა აღსანიშნავია ელჭექი. სამეგრელოს ტერიტორიაზე მთელი წლის განმავლობაში საშუალოდ 30–40 დღეა ელ–ჭექიანი. ეს მოვლენა ყველაზე ხშირია წლის თბილ პერიოდში, განსაკუთრებით ზაფხულში. ზამთარში ელ–ჭექი სამეგრელოში იშვიათია. ასევე იშვიათად იცის სეტყვა. მისი მოსვლის ალბათობა თანაბარია წლის ნებისმიერ დროს. ნისლიან დღეთა რიცხვი დიდ დიაპაზონში მერყეობს. ვაკე–დაბლობზე ასეთ დღეთა რიცხვმა შეიძლება 10–50–ს მიაღწიოს, მთიან რაიონებში კი გაცილებით მეტს. მაგალითად, ლებარდეში დაფიქსირებულია საშუალოდ 101 დღე ნისლით. ქარბუქი სამეგრელოში იშვიათი მოვლენაა. უფრო მეტად იგი მთიანი ზონისთვისაა დამახასიათებელი, სადაც ქარბუქიან დღეთა რიცხვმა წლის განმავლობაში შეიძლება 5–ს გადააჭარბოს (კურორტი ლებარდე) სასარგებლო წიაღისეული[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] სამეგრელოს ტერიტორია მდიდარია სხვადასხვა სახის წიაღისეულით. განსაკუთრებულ ყურადღებას თავისი პერსპექტიულობით იპყრობს მდინარეების ენგურის, ხობის და რიონის ხეობებს შორის მდებარე ვაკე–დაბლობზე განვითარებული ნავთობისა და გაზის შემცველი ქანების კომპლექსი, რომელიც სიღრმიდან ზედაპირისაკენ წარმოდგენილია: - ქვედა იურიული ასაკის, ორგანული ნაშთებით გამდიდრებული ქვიშიან–თიხიანი, ნაწილობრივ კარბონატული ქანებით. - ორგანული ნაშთებისა და ბითუმის შემცველი ზადაბიოსურ–ბათური ასაკის ქვიშიან–თიხიანი ქანებით, რომლებთანაც დაკავრიშირებულია აგრეთვე სულფატური და ქლორ–კალციუმიანი წყლები. - ცარცული ასაკის ნაპრალოვანი კირქვებით, რომლებშიც ძირითადად მიგრირებული ნავთობია მოსალოდნელი.ამ ქანებთან დაკავშირებულია აგრეთვე ქლორ–მაგნიუმიანი და ქლორ–კალციუმიანი თერმული წყლები (ნოქალაქევი, მენჯი, ცაიში) სამეგრელოს ტერიტორიაზე გავრცელებული მაღალტემპერატურული წყლები ძირითადად ქვედა ცარცულ კირქვებთან არის დაკავშირებული. სოფელ ოხურეისთან, ბურღილის პირთან წყლის ტემპერატურა თითქმის 100°–ია, ჭალადიდში – 95°, ცაიშში, ქვალონსა და ყულევში – 81°, 75° და 50° შესაბამისად. სამეგრელოს ტერიტორიაზე დადგენილია მაგანა–ხორგა–ჭანისწყლის (წალენჯიხის მუნიციპალიტეტი) ქვანახშირისა და ფახულანის ლიგნიტისა და ქვანახშირიანი ფიქლების საბადოები, რომელთა სავარაუდი მარაგი 60–70 მლნ. ტონას შეადგენს. საყურადღებოა სამეგრელოში გავრცელებული ტორფიანი ჭაობები (ანაკლია, ჭურია, ნაბადა, ფიჩორი და სხვა) რომლებიც ტორფის დიდ მარაგს შეიცავენ, სამეგრელოს ტერიტორიაზე გავრცელებული კარბონატული ქანების ზოგიერი ტიპი მოხერხებული უმეტეს შემთხვევაშია უცილებელია მასალაა მშენებლობისათვის. მათგან, პირველყოვლისა აღსანიშნავია კირქვა, რომლის საბადოები ცნობილია წალნეჯიხის (სქური), სენაკისა (ნოქალაქევი) და ჩხოროწყუს (მუხურის) მუნიციპალიტეტებში. სააგურე თიხის საბადოები გამოვლენილია აბაშის (ნაესაკავო), ზუგდიდისა (ცაცხვი) და ხობის (ნოჯიხევი) მუნიციპალიტეტებში. „ლუგელა“, სამკურნალო მინერალური წყალი. საბადო მდებარეობს საქართველოს ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტში, ხობის ხეობაში, სოფ. მუხურიდან 4 კმ-ზე, 290 მ სიმაღლეზე. წყალი გამოდის ბაიოსური ასაკის ძლიერ დისლოცირებული ქანებიდან. „ლუგელა“ ურთულესი ქიმიური შემადგენლობისაა. იგი მიეკუთვნება ქლორიდული წყლების ჯგუფს, თვითონ ქმნის მინერალური წყლების ტიპს და ჰიდროქიმიურ ლიტერატურაში „ლუგელას“ წყლების სახელწოდებითაა ცნობილი. წამყვანი ელემენტებია: კალციუმის კათიონი და ქლორის ანიონი, დამახასიათებელია ბრომის არსებობა, თანმხლები გაზია მეთანი, მცირე რაოდენობით შეიცავს: ანიონებიდან ფტორს, იოდსა და სულფატს, ხოლო კატიონებიდან ნატრიუმს, კალციუმს და მაგნიუმს. მაღალი მინერალიზაციის გამო დიდხანს ინახება, ჩამოსხმისას არ საჭიროებს ნახშირორჟანგით გაჯერებას, აღნიშნული თვისებების გამო „ლუგელას“ მსოფლიო ბადალი არა ჰყავს. ჰიდროლოგია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] სამეგრელო წყლის ობიექტების სიუხვითა და მრავალფეროვნებით გამოირჩევა. აქ მრავლადაა მდინარეები, ჭაობები და წყაროები. შედარებით ნაკლები გავრცელება აქვს ტბებსა და მყინვარებს. წყლის ობიექტები განსაკუთრებით მყინვარებიდა ჭაობები უხსოვარი დროიდან დიდ როლს თამაშობდა ადგილობრივი მოსახლეობის სამეურნეო საქმიანობაში. ეს, უპირველეს ყოვლისა მდინარეებზე ითქმის, რომლებიც წარსულში სამეგრელოს ვაკე ნაწილის ძნელად გასავლელი ტყეებითა და გაუვალი ჭაობებით თითქმის მთლიანად დაფარულულობის გამო, გადაადგილების ერთ–ერთ ყველაზე ხელსაყრელ საშუალებას წარმოადგენდნენ. ამას მოწმობს ის ფაქტი, რომ ახ. წ. აღ. II საუკუნეში რომში გამოცემული ე.წ. „პევტაგერიანის“ ცხრილში დასავლეთ საქართველოს სხვა მდინარეებთან ერთად შეტანილი იყო სამეგრელოს ტერიტორიაზე გამდინარე მდინარეები: ფაზისი (რიონი), ხობოსი (ხობი), ასტელეფოსი (ენგური), გლაუკი (აბაშა), საგამი (ტეხური) და სხვა. ამასვე მოწმობს ანტიკური ხანის სწავლულის სტრაბონის ცნობა იმის შესახებ, რომ „კოლხეთზე მომდინარეობს დიდი მდინარე ფაზისი, ფაზისი გემთსავალია აღმა ვიდრე სარაპინის (შორაპანის) ციხესიმაგრემდე“.[4] მდინარეებთან ერთად, ადგილობრივი მოსახლეობა ფართოს იყეენებდა სამეგრელოს დაბალ, ბრტყელ ზედაპირიან ვაკეზე განვითარებულ ვრცელ ჭაობებს.ძველი დროის ბერძენი სწავლული ჰიპოკრატე (460–377 წწ. ძვ. წ. აღ.) მიუთიტებს, რომ ფასიანები (კოლხები) ცხოვრებას ჭაობიან ადგილებში ატარებდნენ, სახლები ხის ან ლერწმის წყალში აქვთ ჩადგმული. ქვეითად ნაკლებად დაიარებიან. იგი აღნიშნავს ასევე, რომ იმ დროს ჭაობებში ადგილობრივ მოსახლეობას არხები ჰქონდა გაჭრილი და ერთ ხეში ამოღებული ნავებით ამ არხებსა და მდინარეებს იყენებდნენ გადასაადგილებლად. შუა საუკუნეების ავტორთა მიერ დატოვებული ცნობებიდან ყურადღებას იპყრობს არქანჯელო ლამბერტის მიერ შედგენილი სქემატური რუკა სამეგრელოს ჰიდროგრაფიული ქსელის შესახებ, რომელიც თანდართულია მის მიერვე დაწერილ წიგნში „სამეგრელოს აღწერა“. ამ პერიოდის თვალსაჩინო მიღწევას წარმოადგენს ვახუშტი ბაგრატიონის შრომა „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“, რომელშიც საკმაოდ დიდი ადგილი აქვს დათმობილი სამეგრელოს წყლის ობიექტების დახასიათებას. მნიშვნელოვანი მოცულობის სამუშაოები იქნა ჩატარებული კოლხეთის დაბლობზე 1880–1910 წლებში. ამ სამუშაოების შედეგად შეიქმნა სამეგრელოს წყლის ობიექტების ჰიდროგრაფიული, ჰიდროლოგიური და გლაციოლოგიური ხასიათის ინფორმაცია. ამ ინფორმაციაზე დაყრდნობით, კ. პოდოზერსკიმ 1911 წელს შეადგინა მყინვარების პირველი კატალოგი, მოგვიანებით ა. ესენმა „მდინარეების სია“. ოციან წლებში დაიწყო საქართველოს მათ შორის სამეგრელოს წყლის ობიექტების ფართომასშტაბიანი შესწავლა, რაც ძირითადად 1922 წელს საქართველოს ჰიდრომეტეოროგიური სამსახურის შექმნასთან იყო დაკავშირებული. ქართველმა მეცნიერებმა დიდი წვლილი შეიტანეს სამეგრელოს წყლის ობიექტების შესწავლის საქმეში. მათი კვლევის შედეგები წარმოადგენს საიმედო მეცნიერულ ბაზას აღნიშნული ობიექტების რაციონალური გამოყენების და დაცვის ღონისძიებათა ტექნიკურ–ეკონომიკური დასაბუთებისათვის. მდინარეები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] სამეგრელოს ტერიტორია გამოირჩევა მდინარეთა ჰიდროგრაფიული ქსელების კარგი განვითარებით. აქ აღრიცხულია 2441 დიდი და მცირე მდინარე, რომელთა საერთო სირგძე 5191 კმ–ს შეადგენს. მათ წილზე მოდის საქართველოს მდინარეთა საერთო რაოდენობის 9.3 ‰ და საერთო სიგრძის 7.6 ‰. აქედან 10 კმ–ზე მეტი სიგრძის მდინარეები 43 ‰–ის, საერთო სიგრძით 1183 კმ. უდიდესია ხობისწყალი, რომლის სიგრძე 150 კმ–ია და მეექვსე მდინარეა საქართველოს დიდ მდინარეთა შორის. იგი შედგება 1485 შენაკადისაგან. მეორე ადგილზეა მდინარე ტეხური, მესამე ადგილზეა მდინარე აბაშა. სამეგრელოს ჩრდილო–დასავლეთ და სამხრეთ კიდეზე გაედინებიან ტრანზიტული მდინარეები – ენგური, ცხენისწყალი და რიონი, რომელთა სიგრძე სამეგრელოს ტერიტორიაზე უდრის შესაბამისად 94, 44 და 99 კმ–ს. ტბები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] სამეგრელოს ტერიტორიაზე სულ 13 ტბაა აღრიცხული. მათი წყალშემკრები აუზების საერთო ფართობი 553 კმ–ია. ხოლო წყლის სარკის ჯამური ფართობი 19.4 კმ–ს არ აღემატება, რაც შესაბამისად რეგიონის ტერიტორიის საერთო ფართობის 12.8 და 0.455‰ უდრის. ტბების უმეტები ნაწილი თავმოყრილია შავი ზღვისა და მდინარე რიონის ნაპირების გასწვრივ. მცირე რაოდენობის ტბები გვხვდება აგრეთვე სამეგრელოს ქედის მაღალმთიან ზონაში, სადაც მათი ქვაბულები ძველი გამყინვარების მექანიკური მოქმედების შედეგად არის წარმოქნმნილნი. ტბორები და წყალსაცავები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] სამეგრელოს ტერიტორიაზე არსებული ხელოვნური ტბორებისა და წყალსაცავების სარკის საერთო ფართობი 18.0კმ2–ს უდრის, აქედან ტბორების სარკის საერთო ფართობი 0.1 კმ2–ს არ აღემატება. სამეგრელოს ტბორებიდან და წყალსაცავებიდან სარკის ფართობით გამოირჩევა ენგურის წყალსაცავი, რომელიც წარმოადგენს ჰიდროენერგეტიკული მიზნით მდინარე ენგურის ჩამონადენის რეგულირების ობიექტს. არხები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] სამეგრელოს ვაკე და გორაკ–ბორცვიან ზოლში კულტურული მცენარეები თავიანთი ზრდა–განვითარების აქტიურ ფაზებში, განსაკუთრებით კი ცალკეულ გვალვიან წლებში საჭიროებენ მორწყვას. ამ მიზნით აქ გაყვანილია 16 მაგისტრალური სარწყავი არხი 104 კმ სიგრძით, ხოლო შიდა სარწყავი არხის საერთო სიგრძე 932 კმ–დე აღწევს. არხების წყალგამტარობა 15.7 მ3/წმ–ს უდრის, ხელოვნურ მორწყვას დაქვემდებარებული ტერიტორიების ფართობი კი 7164 ჰა–ს შეადგენს. სარწყავ არხებთან ერთად მოქმედებაშია ხელოვნური დაწვიმების სარწყავცი სისტემები, რომელიც 4592 ჰა ფართობის მორწყვის საშუალებას იძლევა. აქედან ხელოვნური დაწვიმების გზით შეიძლება მოირწყა:წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში 1208 ჰა, ხობის მუნიციპალიტეტში 888 ჰა, ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტში 300 ჰა, აბაშის მუნიციპალიტეტში 863, ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში 680, მარტვილის მუნიციპალიტეტში 653 ჰა მიწის ნაკვეთში. საერთოს. სამეგრელოს ტერიტორიაზე ხელოვნურ მორწყვას საჭიროებბს 11 756 ჰა მიწის ნაკვეთი, რაც საქართველოს სარწყავი ფართობის 3.3 ‰ შეადგენს. ჭაობები და დაჭაობებული ადგილები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] სამეგრელოს ჰიდროგრაფიული ქსელის ერთ–ერთ უმნიშვნელოვანეს ნაწილს ჭარბტენიანი მიწები წარმოადგენს. ჭაობებს დაჭაობებულ მიწასთან ერთად სამეგრელოს ტერიტორიის საერთო ფართობის 20 ‰ უკავია, რაც 74 650 ჰა–ს შეადგენს. ბუნების საშიში მოვლენები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] სამეგრელოს ტერიტორია, ისევე როგორც მთლიანად საქართველო, რთული ფიზიკურ–გეოგრაფიული პირობებით გამოირჩევა და მასთან დაკავშირებით პერიოდულად განიცდის ბუნების საშიში მოვლენების ზემოქმედებას. მიწისძვრები, დისკომფორტული ტემპერატურები და წაყინვები, ძლიერი ქარები და წყალდიდობები, გვალვები და ზედმეტად ჭარბი ნალექები, ღვარცოფები და ზვავები საგრძნობ მატერიალურ ზარალს იწვევს და საერთოდ უარყოფით ზეგავლენას ახდენს სახალხო მეურნეობის სხვადასხვა დარგების განვითარებასა და ფუნქციონირებაზე. მიწისძვრები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] საქართველოს სეისმოტექტონიკური განაწილების რუკის მიხედვით, სამეგრელოს ტერიტორია განეკუთვნება ცენტრალურ კავკასიას, კოლხეთის დეპრესიას და შავი ზღვის სანაპირო ზოლს. ტექტონიკური განვითარების თვალსაზრისით, სამეგრელოს ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი შედის კოლხეთის ტექტონიკური დეპრესიის ფარგლებში, რომელსაც დასავლეთიდან შავი ზღვის ქვაბული ესაზღვრება, ხოლო ჩრდილოეთიდან ფანავისა და სამეგრელოს (ეგრისის) ქედები. სწორედ ამ ტერიტორიის საზღვრებში მდებარეობს ფოთი–ასხისა და კურზუ–ხიხაძირის სიღრმული რღვევები, რომლებთანაც მკვლევარ–სპეციალისტთა მტკიცებით უნდა იყოს დაკავშირებული სამეგრელოში მომხდარი მიწისძვრის მეტი წილი. სამეგრელოს ტერიტორიის სეისმურობა არ შეიძლება ცალკე იქნას განხილული საქართველოსა და მთლიანად კავკასიის სეისმურობის გათვალისწინების გარეშე. არცთუ იშვიათად სამეგრლოს ტერიტორიაზე მეტ–ნაკლები ძალით შეიგრძნობა მის საზღვრებს გარეთ მდებარე მიწისძვრის კერებში მომხდარი მიწისძვრების მოქმედება. მაგალითისთვის 1991 წლის 29 აპრილს მომხდარი რაჭა–იმერეთის მიწისძვრის აღნიშვნა კმარა. ამ მიწისძვრის კერას სამეგრელოს საზღვრებს დარეთ მდებარე გაგრა–ჯავის ტექტონიკური რღვევის ზოლში ჰქონდა ადგილი და მან საკმაოდ დიდი ზარალი მიაყენა რაჭის, იმერეთის, სამაჩაბლოს ტერიტორიაზე განლაგებულ მთელ რიგ დასახლებულ პუნქტებს. აღნიშნული მიწისძვრა საკმაო ძალით იქნა შეგრძნობილი სამეგრელოს ტერიტორიაზეც. დღემდე შემორჩენილი ძველი საბუთების მიხედვით ისტორიულ წარსულში სამეგრელოს ტერიტორიაზე ცნობილია ერთი მიწისძვრა, რაც 1616 წელს მომხდარა. ამ მიწისძვრის შედეგად ჩამონგრეულა ცაიშის ტაძრის გუმბათი. XX საუკუნის 30–იანი წლებიდან სამეგრელოს ტერიტორიაზე მომხდარი მიწისძვრის აღრიცხვა მიმდინარეობს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მ. ნოდიას სახელობის გეოფიზიკის ინსტიტუტის სეისმური დაცვის ეროვნული სამსახურის რეგიონული ტიპის სეისმურ სადგურებში. პირველი ასეთი სადგური მოწყობილ იქნა 1937 წელს ქალაქ ზუგდიდში – დადიანების სასახლის სარდაფში. შემდეგ თანამედროვე ტიპის მოკლეპერიოდიანი სეიმოგრაფებით აღჭურვილი სადგურები შეიქმნა მარტვილში, კურზუში, ლებარდეში, ჭალეში და ჩქვალერში. ამ სადგურებში ჩატარებული ინსტრუმენტალური დაკვირვების შედეგად სამეგრელოს ტერიტორიაზე დაფიქსირებულია 1300–მდე სხვადასხვა ინტენსიობის მიწისძვრა, რომელთაგან მოსახლეობის მიერ მხოლოდ ნაწილი იქნა შეგრძნობილი. XX საუკუნეში სამეგრელოს ტერიტორიაზე მომხდარი მიწისძვრებიდან აღსანიშნავია, 1930 წლის 7 ნეომბერს სამეგრელო–სვანეთის მიწისძვრა, რომელიც მაქსიმალური ინტენსიობით (6 ბალი) შეგრძნობილ იქნა ზუგდიდის, წალენჯიხის და ნაწილოვრივ მესტიის რაიონებში (საბერიო, ფახულანი, წალენჯიხა, ჯვარი, ჭკადუაში, ჭუბერი). ეს მიწისძვრა 5–6 ბალიანი ინტენსიობით აღინიშნა მარტვილისა და სენაკის რაიონებში (გაშპერდი, თამაკონი, მარტვილი, სალხინო, ფოცხო). ანალოგიური ინტენსიობის მიწისძვრას ადგილი ჰქონდა 1941 წლის 15 ივნისს, რომელიც მენჯის მიწისძვრის სახელით არის ცნობილი. ეს მიწისძვრა 6 ბალიანი ინტენლიობით სოფ. ხორშში აღინიშნა, ხოლო აბასთუმანში, მენჯში, სენაკში, ხეთაში, ფოცხოსა და ეწერში მისმა ინტენსიობამ 5–6 ბალი შეადგინა. 6–ბალიანი მიწისძვრა მოხდა ზემო სამეგრელოში 1955 წლის 25 დეკემბერს (თაიაში, მიქავაში, მუხურში, გალში). ამ მიწისძვრის სიძლიერემ კუზუში, ნაკიფუში, ხაბუმეში, ჯვარში და წალენჯიხაში 5 ბალი შეადგინა. განსაკუთრებით გამოირჩეოდა 1957 წლის 29 იანვრის მარტვილის მიწისძვრა, რომლის ძალამ 8 ბალი შედგინა სოფელი ბალდაში, გაჭედილში, დიდ ჭყონში და სალხინოში, ამ მიწისძვრის შედეგად დაინგრა მრავალი შენობა, თუმცა მას ადამიანთა მსხვერპლი არ მოჰყოლოდა. მაკროსეისმური მასალების გაანალიზების საფუძველზე,დასახლებული პუნქტების სია, სადაც მომხდარი მაქსიმალური ინტენსიობის მიწისძვრა იქნა დაფიქსირეული: - 8 ბალი – ცაიში, ბალდა, გაჭედილი, დიდი ჭყონი, სალხინო. - 7 ბალი – მარტვილი - 6–7 ბალი – ორჟა, ხორში, მიქავა, ფახულანი, ჯგალი. - 6 ბალი – აბაშა, აბასთუმანი, ზუგდიდი, მენჯი, ჭკადუაში, ჯვარი, სენაკი, ხაბუმე - 5–6 ბალი – თეკლათი, გაშფერდი - 5 ბალი – მაიდანი, თამაკონი, კურზუ, ნახუნაო, ეკი, სირიაჩქონი, ლეძაძამე, ჩხოროწყუ, ნაკიფუ, ჩქვალერი, ხეთა. - 4–5 ბალი – სუჯუნა, ხობი, გაღმა პირველი ხორგა, პატარა ფოთი, ქვემო ჭალადიდი, ყულევი. გვალვები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] დასავლეთ საქართველოში, კერძოდ სამეგრელოში, მკაცრი გვალვა იშვიათია, თუმცა ის მნიშვნელოვან ზარალს აყენებს სახალხო მეურნეობას და უპირველეს ყოვლისა სასოფლო–სამეურნეო კულტურების წარმოებას. მკაცრი გვალვები სამეგრელოში მოსალოდნელია ყოველ 10–20 წელიწადში ერთხელ, უკანასკნელ ასეთ გვალვას აქ ადგილი ჰქონდა 1998 წელს. სამეგრელოს ტერიტორიაზე გამოყოფილია სამი აგროჰიდროლოგიური ზონა: ძლიერი, ზომიერი და სუსტი დაწყლიანების. ძლიერი დაწყლიანების ზონას უკავია შავი ზღვის სანაპირო ზოლი, სადაც პროდუქტიული ტენის მარაგი 1 მ. სისქის ნიადაგის ფენაში სავეგეტაციო პერიოდის განმავლობაში შეადგენს 300–400 მმ–ს. ზომიერი გაწყლიანების ზონა ვრცელდება კოლხეთის დაბლობის ვაკე ტერიტორიის დიდ ნაწილზე, სადაც ნიადაგში პროდუქტიული ტენის მარაგი სავეგეტაციო პერიოდის განმავლობაში 250–350 მმ საზღვრებში მერყეობს. მთებში ძირითადად გაწყლიანების ტიპია გავრცელებული, რომლისთვისაც პროდუქტიული ტენის მარაგი შეადგენს 200–300 მმ–ს. ნიადაგში ტენის მარაგის მნიშვნელოვანი შემცირება შესაძლებელია მხოლოს ხანგრძლივი უნალექო პერიოდების შემთხვევაში, სოფლის მეურნეობაში უნალექო პერიოდად მიჩნეულია ისეთი პერიოდი, როდესაც ატმოსფერული ნალექები არ აღემატება 5 მმ–ს. ეს კრიტერიუმი შერჩეულია იმ თვალსაზრისით, რომ სწორედ 5 მმ–ზე მეტი ნალექებია მნიშვნელოვანი მცენარის ზრდა–განვითარების.უნალექო პერიოდების უწყვეტი ხანგრძლივობა სამეგრელოს ტერიტორიის უმატეს ნაწილზე 8° დღეს არ აღემატება. უნალექობის გარდა ნიადაგის გამოშრობისა და გვალვების განვითარებისათვის საჭიორა მაღალი ტემპერატურული ფონის არსებიბა, გვალვის დროს ტემპერატურა დაბლობ რაიონებში აღწევს 35–40 °C-ს, ხოლო მთებში – 25–30 °C –ს. შაშუალო ტემპერატურა 13 სთ–ზე მის საშუალო მრავალწლიურს 4–5 °C–ით აღემატება. წაყინვები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] სამეგრელოს მთიან რაიონში ადრეულ პირველ წაყინვებს შეიძლება ადგილი ჰქონდეს სექტემბრის მეორე დეკადაში, მაღალმთიან ადგილებში კი აგვისტოს მეორე დეკადაში. გვიანი (გაზაფხულის) წაყინვები მთიან ადგილებში შესაძლებელია აღინიშნოს მაისის მეორე დეკადაში. რაც შეეხება სამეგრელოს ვაკე–დაბლობის ტერიტორიას, წაყინვები ზემოთ ხსენებულ თვეებში არ აღინიშნება. ადრეული წაყინვები აქ შეიძლება აღინიშნოს იშვიათად, სექტემბრის მესამე დეკადაში, ხოლო ყველაზე გვიანი წაყინვები აპრილის მესამე დეკადაში. უხვი ნალექები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] სამეგრელოში უხვი ნალექები ხშირია, როგორც შავი ზღვის სანაპიროზე, ისე მიმდებარე მთიან ზონაში, მაგალითისთვის 1916 წლის 25 სექტემბერს ფოთის მეტეოლოგიურმა სადგურმა 5–6 წუთიან ინტერვალში დააფიქსირა 30 მმ–ზე მეტი ნალექი, წვიმის მაქსიმალური ინტენსივობა 6.4 მმ–ს უდრიდა წუთში. უხვნალექიან დღეთა რიცხვი სამეგრელოს ტერიტორიაზე წლის განმავლობაშ იცვლება 10–20 დღის ფარგლებში. სანაპირო ზოლში ასეთ დღეთა რიცხვი უფრო ნაკლებია, ზღვიდან დაშორებით მდებარე ვაკეზე და წინამთებში ნალექიან დღეთა რიცხვი მეტია, ხოლო მაღალ მთებში რამდენადმე მცირდება. უხვნალექიან დღეთა წლიურ სვლაში მაქსიმუმი მოდის ზაფხულის დასასრულზე ან შემოდგომაზე. გამონაკლისს წარმოადგენს კურორტი ლებარდე, სადაც მაქსიმუმი იანვრის თვეზე მოდის და შეადგენს 2 დღეს. წყალდიდობები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] სამეგრელოს ტერიტორიისათვის დამახასიათებელ სტიქიურ ბუნებრივ მოვლენებს შორის წყალდიდობები (წყალმოვარდნები) განსაკუთრებულ ყურადღებას იპყრობს. ბუნების საშიშ მოვლენას იწვევს არა მარტო თავსხმა წვიმები და თოვლის საფარის ინტენსიური დნობა, არამედ მეწერებით, კლდე–ზვავებით და თოვლის ზვავებით ჩახერგილი უბნების ზემოთ შექმნილი დროებითი წყალკსატევების წყლისაგან უეცარი განტვირთვა. სამეგრელოს მოსახლეობა უხსოვარი დროიდან განიცდიდა წყალდიდობები მავნე ზემოქმედებას. ღვარცოფები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] საქართველო როგორც რთული მთაგორიანი რელიეფის მქონე ქვეყანა ღვარცოფების ინტენსიური გამოვლინების რეგიონს მიეკუთვნება. სამეგრელო სხვა კუთხეებთან შედარებით ამ მხრივ უფრო ხელსაყრელ პირობებში იმყოფება. ამის მიზეზი ის არის რომ, სამეგრელოს ტერიტორიის მნიშვნელოვანი ნაწილი ვაკე–დაბლობს უკავია, სადაც ღვარცოფების განვითარებისთვის შესაბამისი პირობები ერთობ შეზღუდულია. აბაშის, სენაკის, ხობის და ზუგდიდის რაიონების ეს ტერიტორიები, რომლებიც კოლხეთის დაბლობზე და ოდიშის პლატოზე არიან განლაგებულნი მეხუთე არაღვარცოფსაშიში კატეგორიას განეკუთვნებიან.ეს ტერიტორიები ზღვის დონიდან 200 მ სიმაღლეზე არიან განლაგებულნი და მათ წილზე მოდის სამეგრელოს ტერიტორიის საერთო ფართობის 57‰. ზვავები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] სამეგრელოს მთიანი ნაწილის რელიეფის ინტენსიური დანაწევრების საშუალო და განსაკუთრებული მაღალმთიანინ ზონებში უტყეო, ციცაბო ფერდობების არსებობა და უხვთოვლიანი ზამთრის ხშირი განმეორებადობა, ხელს უწყობს ზვავების ფართო გავრცელებას, ზვავსაშიში ტერიტორიის ქვედა საზღვარი სამეგრელოში ზღვის დონიდან 250–350 მ–ზე გადის, ხოლო ზედა საზღვარი სამეგრელოს ქედისა და მისი განშტოებების თხემებზე, რომელთა სიმაღლე ალაგ–ალაგ 3000–3100 მ. აღწევს. სამეგრელოში ფართოდ არის გავრცელებული ზვავშემკრებები, რომლეთა საზღვებშიც ზვავის კერის ფართობი 0.5 ჰა–ს არ აღემატება. ასეთი ზვავის კერების რიცხვი სამეგრელოში არსებული ზვავის კერების საერთო რაოდენობის 68–70‰ შეადგენს. აქვე 10 ჰა–ზე მეტი ფართობის ზვავის კერებზე მოდის საერთო რაოდენობის მხოლოდ 5–7‰. ცალკეული რთული ზვავების კერების ფართობი 40–50 ჯა–ს აღემატება. სამეგრელოში არც ზვავშემკრებები გამოირჩევიან დიდი სიგრძით. მათი საერთო რაოდენობის 38–40‰–ის სიგრძე 1 კმ–ზე მაკლებია, მაღალმთიან ზონაში მდებარე ზოგიერთი ზვავშემკრების სიგრძემ კი შეიძლება 2–3 კმ–ს მიაღწიოს. სამეგრელოში ზვავების რაოდენობის 80‰ ჩამოდის თოვის დროს, 5‰ – თოვლის დნობის დროს, 6‰ – დათბობის დროს, 1‰ – ქარბუქის დროს, ხოლო 8‰ თოვლის საფარის ფიზიკურ–მექანიკური თვისებების შემცვლის შემდეგ. სამეგრელოს ტერიტორიის საერთო ფართობის 27‰ ზვავსაშიშად ითვლება. ძლიერი ქარები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] სამეგრელოში, განსაკუთრებით მისი ვაკე–დაბლობის ნაწილში და მთისწინა ზოლში ძლიერი ქარები საკმაოდ ხშირია. 15 მ/წმ და უფრო მერი სიჩქარის ქარების განმეორებადობა წლიურად შეადგენს ჯვარში – 66, წალენჯიხაში – 49, ფოთში – 40, სენაკში – 29. დღეს ძლიერი ქარები უფრო მეტად ხშირია წლის ცივ პერიოდში. ასეთი ქარების უწყვეტი ხანგრძლივობა სწორედ ამ პერიოდშია ყველაზე მეტი და საშუალოდ 7–8 საათს აღწევს მაშინ, როცა ზაფხულის პერიოდში 4–სთ არ აღწმატება. სამეგრელოს ტერიტორიაზე, ისევე როგორც მთლიანად კოლხეთის ბარში ძლიერი ქარები ძირითადად აღმოსავლეთის მხრიდან ქრიან, სხვა მიმართულების ძლიერი ქარები იშვიათია. დემოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] 1897 წელს სამეგრელოში 114869 ადამიანი ცხოვრობდა, 1908 წელს — 124151[5],2002 წელს — 450 ათასზე მეტი. სოფლის მეურნეობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] მევენახეობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ისტორიული მონაცემები იძლევიან საშუალებას გამოვიტანოთ დასკვნა, რომ ვაზის კულტურის საწყისი უნდა ვეძიოთ სადრაც დასავლეთ აზიაში, სახელდობრ, ამიერკავკასიაში, შუა და მცირე აზიაში, სირიაში, ირანში. აქ იყო პირველად შეტანილი კულტურული ვაზი, აქვე დაღვინდა მისი წვენი. აკადემიკოს გ. წერეთლის გამოკვლევით სიტყვა ღვინო ყველა ენაში ქართული ენიდან შევიდა. ერთ-ერთი უდიდესი ცენტრი კულტურული ვაზის ჩამოყალიბებისა, როგორც ჩანს საქართველოა, საიდანაც ვაზის კულტურა ევროპაში შევიდა და გავრცელდა. მევენახეობა დამოუკიდებლივ განვითარდა დასავლეთ და აღმოსავლეთ საქართველოში. მევენახეობა კარგადაა განვითარებული დასავლეთ საქართველოშიც, კერძოდ სამეგრელოში. აფხაზეთ-სამეგრელოში 120-ზე მეტი ვაზის ჯიში არსებობს. ყოველი ეკოლოგიური გარემოსთვის თავისებური, ჯიშთა ასეთი მრავალფეროვნება, პირველ რიგში, იმაზე მიგვითითებს, რომ მევენახეობას ამ მხარეში ისტორიულ წარსულშიც დიდი მნიშვნელობა ენიჭებოდა, რაც დასტურდება სალოცავების (ოდუდიეს, ჟინიში, გალენიში და სხვათა) ჩატარება მათთვის განკუთვნილი ჭურ-ღვინის ანდა ზედაშეს გარეშე შეუძლებელი იყო. დღესაც ხალხურ ლექსებში შემორჩენილია სახელები ეგრისში ადრე გავრცელებული მაღლარი ვაზის ჯიშებისა: სამეგრელოს მთავარი ჯიშებია: აბშილაური, გოლაათური, გრეხი, დონდღვაბია, დედოფლის კითი, ეგურძეული, ვერნახი, ზერდაგი, თხუნთხუ, თოვანი, კვანწახურა, კეთილაური, კერთოლი, კაპისტონი, მარგალური, კიკაჩა, კუტალა, ლაგილური, მუხიშხა, მორცხულა, მახვატელი, მაჭკვატური, მარბა, ოჯალეში, ოქონა, ოფოთი, პანეში, პუმპულა, პაპასკირი, საკუმა, სამანჭრო, ტუტაში, ტოროკუჩხი, უჩახარდანი, უგვარო ქველები, ჩერგვალი, ჩეჭიფეში, ჩეში, ჩხინკილოური, ჩხოროკუნი, ჩხუბეში, ჩხუში, ჩეჩქიში, ჩერგვალი, ცანაფითა, ჭყვიტილური, ჭითაში, ჭოტიში, ხოჯიშთოლი (ხარისთვალა) და სხვა. მეგრულად ვენახს „ბინეხი“ ჰქვია, ველურ ჯიშს კი „ბურეხი“, რომელიც ახლაცაა შემორჩენილი კოლხეთის ტყეებში. დასაბამიდან აქ ვენახი ხეზე იყო აშვებული და ამიტომ ყველა აქაურ ჯიშებს „მაღლარი“ ეწოდებოდა. მას სხლავდნენ ორ წელიწადში ერთხელ. მას „ბინეხიში წიმინდუა“ (გაწმენდა-გასხვლა) ეწოდებოდა. გასხვლის დროს გამოყენებაში იყო „ოჭკირალი“ (საჭრეთლები), „კვაღა“ (ცული) და „ცემლარი“ (ცელი). აღნიშნული იარაღებით ჩამოჭრიდნენ ძველ „ლერწებს“ (ყლორტებს) და ახალ ნაზარდებს (მეგრ. ნოჸელა) დატოვებდნენ. ვენახის შეწამვლაზე (მეგრ. წამალუა) იმ დროს წარმოდგენაც არ ჰქონდათ. ყურძენი მწიფდებოდა სხვადასხვა დროს. მაგალითად „შონურს“ აგვისტოში წურავდნ 008000 ენ. უმეტესობა შემოდგომის შუა რიცხვებში იწურებოდა. რთველს მეგრულად „მაშარობას“ ეძახდნენ. ხიდან ყურძნის ჩამოსაკრეფად გამოყენებაში იყო „გიდელი“. ყურძენს წურავენ საწნახელში (მეგრ. ოჭინახი) წურავდნენ იქვე და ასამდნენ ქვევრებში (მეგრ. ლაგვანი), რომელსაც თავს დაუხურავდნენ ოფიჭოს (მეგრ. ბულიშ ტყები) ფირფიტის მაგვარი ფურცლებით, რაც ბალმწარას (მეგრ. კოლობულიშ ტყები) ლაფანისაგან მზადდებოდა. ოფიჭოსაგან (მეგრ. ბულიში ტყები) ამზადებდნენ ქვევრის გასარეცხი ხელსაწყოსაც (სარცხს მეგრულად ორჩხაში ჰქვია). ჰქონდათ ასევე „ოწარეში“ (საწური) ხის ტარზე მობმული ტილოს ნაჭერი, რომლიტაც ჭურში დარჩენილ წყლის წვეთებს ამოწურავენ. ქვევრიდან ღვინო ამოჰქონდათ კოლოჭურადან (გოგრამწარადან, ტუტულა, იგივე ჭურა) გაკეთებული ხრიკათი (მეგრ. ხირკე), თხლე კი ხაპირით (მეგრ. ხვეფა). მაშარობის დროს ხშირი იყო ნადის (მეგრ. ნოდის) წვევა. ამ დროს მღეროდნენ „ხემხუვაიე ხვარიელც“, — სიმრერა ვენახ „ხემხუზე“ (ხემხუ თეთრი ყურძენი იყო. ალბათ ის სხვა ყურძენთა შორის რჩეული იყო). სალხინო სუფრას (ტაბაკის) ბოლომდე ვინც შერჩებოდა, მიირთმევდნენ საბოლოო სასმისს — „ოლურკულას“ (წასვლისკულას), რომელსაც სიმღერასაც დაატანდნენ: ძველი ვაზის ჯიშები ფილოქსერამ გაანადგურა. ამ დარგის მცოდნეთა წყალობით დასავლეთ ევროპიდან შემოვიდა ვენახის შეწამვლისა და მოვლის ახალი წესები და მასთან დაკავშირებით ახალი ტერმინები. ბინეხიში გინოჸონუა (ვენახის დამყნობა), ბინეხიში გერინაფა (ვაზის დაყენება 3-ნეკზე, 4-ზე და ა. შ.), ლერწიში გეშახელუა (ყლორტის გამოხშირვა) და სხვა. შემოვიდა ვაზის ახალი სახელებიც: კალაბერნე (შდრ. აბაშური კამურა), იზაბელა, ფრანგულა და მრავალი სხვა. სამეგრელოში ვენახების მთელი ფართობის 93 % ცოლიკოურს უკავია, მას მოსდევს ოჯალეში, ციცქა, კრახუნა, საფერავი, ალექსანდროული, გულშავა, იზაბელა და სხვა ჯიშები. მეღვინეობის თვალსაზრისით სამეგრელო იყოფა ორ ძირიტად, მკვეთრად განსხვავებულ ზონად: მთიან და დაბლობ ზონად. დაბლობ ზონაში მევენახეობა მცირედაა განვითარებული. მაღალხარისხოვანი ღვინოები ამ მხარეში მიიღება მთიან ზონაში მტების ფერდობებისა და გორაკების დაქანებებზე გაშენებული ვენახებიდან. სამეგრელოს მთიანი ზონა შეიძლება გაიყოს მეღვინეობის შემდეგ მიკრორაიონებად: მდინარე აბაშის და ტეხურის შუა დინაების მთაგორიანი ზოლი, რომელიც მოიცავს მარტვილის მუნიციპალიტეტს მთლიანად და წალენჯიხის მუნიციპალიტეტის ზემო ნაწილს. მდინარე ხობის და ჭანისწყლის (ჭანწყარი) შუა დინების გასწვრივ მდებარე ზოლი. მდინარე ენგურის (ინგირი) მარცხენა მხარე. მეღვინეობის ძირითადი მიმართულების შესაბამისად სამეგრელოს სარაიონო სტანდარტულ ასორტიმენტში შეტანილია: - ა) ხარისხოვანი სუფრის ღვინოების მისაღებად ჯიშები: ოჯალეში, ცოლიკოური და ლიგოტე. - ბ) ბუნებრივად ნახევრად ტკბილი ღვინის დასამზადებლად — ოჯალეში. - გ) სასუფრე ყურძნისათვის გათვალისწინებულია ჯიშები: შასლა, მალვაზია და თითა განჯური. - დ) საკონიაკე ღვინომასალის წარმოებისათვის პერსპექტიულის ჯიშები: ცოლიკოური, პანეში და სხვა. საქართველოში მევენახეობის წინსვლას წარსულში ხელს უწყობდა სამუშაო პროცესების ნაკლები სირთულე. ვაზი არ საჭიროებდა მყნობას და წამლობას. თანამედროვე მევენახეობის წინაშე კი მეტად რთული ამოცანების დასახული. მყნობის აგროტექნიკის საკითხებიდან მეტად დიდი მნიშვნელობა აქვს საძირე-სანამყნო მასალის წესიერ შერჩევას და მყნობისათვის მომზადებას. სამყნობი მასალის ჯეროვნად დალბობისათვის აწყობენ სპეციალურ დასალბობ აუზებს. ნამყენი უნდა შეეწამლოს ბორდოს ხსნარით, აგრეთვე უნდა მოხდეს გოგირდის შეფრქვევა და სხვა. იმ რაციონალურ ღონისძიებათა შორის, რომლებიც გავლენას ახდენენ ყურძნის მოსავალზე, აღსანიშნავია ვაზის შპალერზე დაყენება. ნიადაგის ნაყოფიერების აღდგენისათვის მევენახეობაში ფართოდ იყენებენ სასუქს (სასურქი). ორგანული სასუქებიდა, გარდა ნაკელისა, ფართოდაა გამოყენებული ტორფი. ორგანულ სასუქებს აგრეთვე მიეკუთვნება მწვანე სასუქები. მისი ეფექტურობა თითქმის დადგენილია დასავლეთ საქართველოს მევენახეობის რაიონებისათვის. სასუქის შეტანა ვენახში, როგორც წესი, უნდა წარმოებდეს მტელ ფართობზე მოფანტვით, რის შემდეგ იგი 18-20 სმ სიღრმეზე უნდა ჩაიხსნას. დიდი მნიშვნელობა აქვს აგრეთვე მორწყვას. მისი უხარისხოდ ან უდროოდ ჩატარება პროდუქციის მკვეთრ გაუარესებას იწვევს. თუ ტენით დეფიციტიან რაიონებში აუცილებელია საზამთროდ მორწყვა, დასავლეთში, კერძოდ სამეგრელოში, ამის საჭიროება არ არის. ვაზის მოვლის ოპეარციებიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია გასხვლა-ფორმირების საკითხი. საქართველოს ყველა რაიონში ვაზის გასხვლის ძირიტად ფორმად ძველტაგანვე მიღებულია გასხვლის ქართული წესი. რაიონის ეკოლოგიური პირობების მიხედვით მას ეძლევა სხვადასხვა სიმაღლის შტამპი (50-100 სმ) ერთი ან ორი სასხლავი რქით, ე. წ. სამამულითა და სანაყოფით. სამამულის (ნეკის) გასხვლა წარმოებს 2-3 კვირტზე, ხოლო სანაყოფისა — 8-10 კვირტზე. გალერეა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] წალენჯიხა: მდინარე ჭანისწყლის მიდამოები ზუგდიდი: სოფელი კორცხელი სენაკი იხილეთ აგრეთვე[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] - არქანჯელო ლამბერტი: სამეგრელოს აღწერა იტალიურიდან თარგმნა ალექსანდრე ჭყონიამ ; რედ.: ნუგზარ ანთელავა - თბ., 1991. - ელიავა, გივი, ეთნოგრაფიული სამეგრელო: (ალბომი) / [რედ.: პ. კირთაძე] ; მარტვილის სარაიონთაშორისო სამხარეთმცოდნეო მუზეუმი - მარტვილი, 1989. - სამეგრელო: კოლხეთი, ოდიში : (არქეოლოგიის, ენათმეცნიერების, ისტორიის, ხუროთმოძღვრებისა და ეთნოლოგიის ნარკვევები) / ილია ანთელავას საერთო რედ. ; საქ. მეცნ. აკად., სამეგრელოს სამხ. სამეც. ცენტრი - თბ.; ზუგდიდი : ინტელექტი, 1999. - ელიავა, გივი: ალბომი პატრიარქატიდან მომდინარე გვართა (გვარ-სახელთა) ამოსავალი ძირებისა, პატრონიმიის თანმიმდევრობით, სამეგრელოს მასალების შუქზე / [რედ.: დ. ელიავა] ; მარტვილის სარაიონთაშორისო სამხარეთმცოდნეო ეროვნ. მუზეუმი - მარტვილი ; ქუთაისი, 1998. - მაკალათია, სერგი: სამეგრელოს ისტორია და ეთნოგრაფია [ნაწ. 1] თბ. : უფლისციხე, 1992. - ელიავა, გივი, სამეგრელო ჩემს თვალსაწიერში / [რედ.: ილია ტაბაღუა ; მხატვ.: თამარ თაყაიშვილი] (ნაწ. 1) - თბ., 1996. - საქართველოს ტოპონიმია: (მასალები) / თსუ, ახალი ქართ. ენის კათედრასთან არსებ... ონომასტიკის სამეცნ.-კვლევ. ლაბორატორია - თბ., 1999 (ტ. 2) : ა. ქართლის ჰიდრონიმია. ბ. ქვემო იმერეთის ჰიდრონიმია. გ. ზემო სამეგრელოს ჰიდრონიმია / [მოამზადეს ს. მელიქიძემ და სხვ.] - , 1999. - ტუღუში, აბესალომ: სამეგრელოს სამთავროს ისტორია : (მოკლე კურსი) / თსუ-ს ზუგდიდის ფილიალი ; [რედ.: გონელი არახამია] - ზუგდიდი, 1999. - ქაჯაია, ოთარ: „ვაზის გაშენება-მოვლასთან დაკავშირებული ლექსიკა მეგრულში“ (ზუგდიდის რაიონის მეტყველების მიხედვით) - თბ., 1958. რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] - პროფ. ტარიელ ფუტკარაძე: კონფლიქტი აფხაზეთში, როგორ ხორციელდება „თანამშრომლობა კავკასიის საკეთილდღეოდ“ და კვლავ კავკასიის ფედერაცია?! (სამეგრელოს სავარაუდო როლზე მომავალ კავკასიაში) - სამეგრელო - მეგრული ვიკიპედია სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] - ↑ დონ კრისტოფორო დე კასტელი. ცნობები და ალბომი საქართველოს შესახებ. გვ. 524, „მეცნიერება“, თბილისი 1977 - ↑ KaBkaзckий kaлeHдapb Ha 1845 roдъ - ↑ სამეგრელო (ბუნება, მოსახლეობა მეურნეობა) – მურმან არდია, ჭიჭიკო ჯანელიძე, 1999წ. გვ. 291 - ↑ სამეგრელო (ბუნება, მოსახლეობა მეურნეობა) – მურმან არდია, ჭიჭიკო ჯანელიძე, 1999წ.გვ 63 - ↑ თოფჩიშვილი რ. „საქართველოს ეთნოგრაფია/ეთნოლოგია“ გვ. 131 — თბილისი, „უნივერსალი“ 2010 ISBN 578-9941-12-882-0


ЛeBaH Bacaдзe , rpyзиHckий бизHecMeH, пo cпeциaлbHocTи reoфизиk, быBший perбиcT, yчpeдиTeлb cooбщecTBa "ГpyзиHckий Meджлиc" paccMaTpиBaeTcя kak oдиH из BoзMoжHыx kaHдидaToB B пpeзидeHTы Гpyзии ЗakoH, Mopaлb и ЧyBcTBo CTыдa B зaпaдHoM oбщecTBe ЧTo Bыcoko y людeй Mиpa cero, To MepзocTb пepeд БoroM (c) (ЧeчHaдзe пepeBeди пoжaлyйcTaaaaa aaa HeTy pycckoй Bepcии) ლევან ვასაძე - "ერი და სახელმწიფო" 18-03-2013 "რამეთუ კაცთა შორის მაღალი საძაგელ არს წინაშე ღმრთისა". ლუკა 16:15 უფრო მეტიც, დასავლეთში უკვე ნორმად არის მიჩნეული საუკუნეების მანძილზე ნებისმიერი ადამიანური ტრადიციისა თუ სარწმუნოების მიერ უმძიმეს ცოდვად, ანუ ღმერთის წინაშე დანაშაულად და უდიდეს სირცხვილად შერაცხილი გარყვნილების ისეთი უკიდურეს 2000 4312; ფორმები, როგორიცაა მამათმავლობა და ლესბოსელობა, რომლებიც ოჯახის ინსტიტუტს, ამ ადამიანის არსებობის ერთადერთ ბუნებრივ გარემოს, სრულიად ანგრევს და ძირს უთხრის. საქმე იქამდეც კი მიდის, რომ დასავლეთში ნელ-ნელა მტკიცდება ე.წ. ერთსქესიანი "ქორწინებების" ინსტიტუტი, რომელიც ამ თითქოსდა ადამიანის უფლებების დამცველ საზოგადოებებში ძირშივე უსპობს ბავშვებს ადამიანობის უფლებას, მათი ასეთ "ოჯახებში" გაშვილების ნების დართვით. ამას წინათ საფრანგეთის პარლამენტმა კენჭისყრისას უმრავლესობით დაუჭირა მხარი ერთსქესიანი ქორწინების კანონს. თუმცა ბავშვებს დასავლეთში კიდევ უფრო დიდი საფრთხე ემუქრებათ. შექმნილი და დანერგილია სასამართლო სისტემის ისეთი გაუკუღმართებული მიმდინარეობა, როგორიცაა ე. წ. იუვენალური, ანუ საბავშვო იუსტიცია. მისი დებულებების მიხედვით, ვითომდა უსამართლოდ დაჩაგრული ბავშვის ძებნა-დაცვის ლოზუნგით, ოჯახისათვის უცხო ადამიანებს უფლება აქვთ შეიჭრან ოჯახებში, მშობლები ბავშვების თვალწინ დასაჯონ და წაართვან ბავშვი მშობლებს. გახშირდა შემთხვევები, როდესაც მშობელზე ნაწყენ ბავშვს ასეთ გარემოში შეუძლია მოიტყუოს სკოლაში, რომ მაგალითად, მას მამამ დაარტყა ხელი და ბავშვისათვის გაუცნობიერებელი შედეგი დგება: ოჯახში იჭრება ფულზე მომუშავე იურისტი და ართმევს ბავშვს მშობლებს. ამ იურისტსვე შეუძლია ჩაატაროს ოჯახის მაცივრის ინსპექცია, განსაზღვროს სწორად აჭმევ-ასმევენ თუ არა ბავშვს მშობლები და ამის საფუძველზე წაართვას ბავშვი მშობლებს. უკვე არის იუვეƯ 2000 6;ალური იუსტიციის მსხვერპლი ოჯახების ათიათასობით მაგალითი დასავლეთის ქვეყნებში, რომლებიც მსოფლიოს ეკონომიკას მართავენ. ამ კულტურისთვის, ისევე როგორც მთელი დანარჩენი კაცობრიობისათვის, არც ერთი ცოდვა არ არის უცნობი და ახალი, სოდომ-გომორიდან დაწყებული, სიცრუით დამთავრებული. მაგრამ განსხვავება აქ იმაშია, რომ დასავლურ საზოგადოებაში უკვე თითქმის წაიშალა ცოდვის, როგორც ცნების სირცხვილი. ზნეობრივ სფეროში იგი ჩაანაცვლა ყოფით საკითხებში უდავოდ საჭირო კანონებმა, რომლებიც შეთქმული უმრავლესობის მიერ დროებით მიღებული ნორმის ხასიათს ატარებს და ვერაფრით გამოდგება საზოგადოებრივი ცხოვრების ზნეობრივ საკითხებში. ინგლისურში თვით სიტყვა სირცხვილმაც ("Shame") მეტამორფოზა განიცადა, დაშორდა პირვანდელ, ბარბარიზმით რომ ვთქვათ, აუთენტიკურ, მნიშვნელობას და ამიერიდან იგი ინგლისურში უფრო რაიმეს დასანანობის აღსანიშნავად თუ იხმარება, ვიდრე სირცხვილისა. "თამაში წავაგე" – It's a shame, "მოგება დავკარგე" – It's a shame, "ახლობელმა ფეხი მოიტეხა" – It's a shame და ასე შემდეგ. ყველაფერ ამის შედეგად, დასავლურ საზოგადოებაში მხოლოდ კანონის დარღვევა იკრძალება, თან არა სირცხვილით, არამედ სასჯელით. ჩვენს საზოგადოებაში მოქმედი კანონმდებლობის გარდა, რომელიც, რა თქმა უნდა, ყოფით საკითხებს უნდა არეგულირებდეს, მადლობა ღმერთს, ასევე მოქმედებს მასზე ბევრად ფართო და მნიშვნელოვანი სათნოებათა და ცოდვათა დაუწერელი კოდექსი, რომელიც სათავეს ქრისტიანულ სარწმუნოებაში იღებს, ჩვენს ოჯახებში ინახება და რომელიც ჩვენს საზ+ 2000 17;გადოებაში სასჯელით კი არა, არამედ სირცხვილით იკრძალება. ასეთ საზოგადოებაში უადგილო გახლავთ ჰუმანიზმის სწავლება გარყვნილების ისეთი უკიდურესი ფორმის ქადაგებით, როგორიცაა მამათმავლობა და სხვა პერვერსიები. მაგ, ისევე, როგორც ყველა სხვა ცოდვაში, ჩვენთვის სამწუხაროდ ახალი არაფერია და ჩვენს ერს არაფერი აქვს სასწავლი ადამიანისადმი ცოდვის მიმტევებლობისა, მაგრამ ამავდროულად ცოდვის შეუწყნარებლობის კულტურაში. მაგალითად, ჩვენსავე ენაზე ამ კონკრეტული ცოდვის აღმნიშვნელი სიტყვა "მამათმავლობა" ბევრად დამნდობი, ზედმიწევნითი და მომცავი, ან ისევ ბარბარიზმით რომ ვთქვათ, ელოკვენტურია, ვიდრე რუსულიდან ნათარგმნი ცისფერის შეურაცხმყოფელი დასახელება, ან ცბიერი "გეი," რომელიც ინგლისურად მხოლოდ არხეინსა და მხიარულს ნიშნავს. ან, იგივე ბარბარიზმი, "ჰომოსექსუალი," რომელიც, ჩვენს ენაზე საკმაოდ უხამსად ჟღერს და მამაკაცთან ან თავისნაირთან მესიამტკბილედ (უარესი შესატყვისი რომ არ გამოვიყენოთ) ითარგმნება. და რა უფლებით უნდა ბედავდეს ვინმე ბეცი მცდელობას იმისა, რომ აუკრძალოს ქართველ ადამიანს ქართულად ლაპარაკი საკუთარ ქვეყანაში. აუკრძალოს მას თავისუფლად გამოიყენოს ამ ცოდვის აღმნიშვნელი საუკუნობრივი ქართული შესატყვისი და დააძალოს მას ამის ნაცვლად უცხოური ტერმინის ხმარება, აქაოდა, ის გვწყინს და ეს არაო. წმინდა ნიკოლოზ სერბელი გასული საუკუნის 30-იან წლებში წერდა, რომ როდესაც ევროპულმა კულტურებმა ზოგიერთი მოვლენის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის დამალვა და ნამუსის სა 2000 313;ითხების მიჩუმათება მოინდომეს, მათ ბარბარიზმები შემოიღეს. წმინდანი ამბობს, რომ მაგალითად, "კრიზისი" ბერძნული სიტყვაა და სამართალს ნიშნავს. და როდესაც ევროპელები ყველაფერს თავის სახელს ეძახდნენ, მათ ბარბარიზმები არ სჭირდებოდათო. მათ ესმოდათ, რომ საზოგადოების ზედმეტად გაღორების ჟამს ზენა ამ საზოგადოების თავს სამართალს ქმნიდა და შეჭირვებაში უბრუნებდა მას ადამიანობის ხარისხს. ახლა კი კრიზისის კონოტაცია უფრო რაღაც გაურკვეველი სტიქიისას წააგავს, რომელიც არავისი ბრალი არ არის, უმიზეზოდ მოდის და უმიზეზოდ მიდის, ისე, რომ კაცობრიობამ არავითარი დასკვნა არ გააკეთოს მის შედეგად. ასეა იმ ბარბარიზმებშიც, რომლების ჩვენ თავს მოხვევასაც ცდილობენ, კოჰაბიტაცია იქნება ეს, ჰომოსექსუალიზმი, ქსენოფობია თუ ჰომოფობია. მაგრამ ჩვენსავე კულტურაში, რომელიც ბრალს საბრალოდ მიიჩნევს და ცოდვას შესაცოდად, ითვლება, რომ ცოდვას აღლუმის ნაცვლად სირცხვილი ეკუთვნის იმ უბრალო მიზეზის გამო, რომ ცოდვის მაგალითი უაღრესად გადამდები გახლავთ ადამიანისათვის. და რადგან ცოდვა გადამდებია, ამიტომ არ შეიძლება მისი ზეიმი და აღლუმი და ეს არაფერ კავშირში არ გახლავთ ადამიანის თავისუფლებასთან. ეს სულაც არ ნიშნავს ცოდვილზე ძალადობას. ადამიანი უდაოდ თავისუფალია თავის არჩევანში ზნეობასა და უზნეობას შორის, მაგრამ მაშინ, როდესაც მან უზნეობა აირჩია, ის აღარ უნდა ძალადობდეს სხვებზე და აძალებდეს მათ, რომ ამ ცოდვას ცოდვა აღარ ერქვას და რომ მას ზეიმითა და აღლუმით ხვდებოდნენ. . 500 წელია რომის პაპი არგ+ 2000 04;დამდგარა თავისი კათედრიდან და ვის სჯერა, რომ ბენედიქტე XVI-ს გადადგომის მიზეზი მართლა ჯანმრთელობის მდგომარეობა იყო, კისრის მალაში ტყვიაგაჩხერილი და პარკინსონისაგან მოცახცახე იოანე-პავლეს შემდეგ, რომელმაც სიცოცხლის ბოლომდე იმსახურა? გადაგვარების გზაზე შემდგარი დასავლური ცივილიზაცია ცოდვის სირცხვილს ივიწყებს და სხვებსაც აძალებს მის დავიწყებას, რათა საბოლოოდ წაიშალოს განსხვავება მოქმედ კანონმდებლობასა და ზნეობრივ წესს შორის. თუ ამას თავისთან ბოლომდე მიაღწევს, მაშინ ისინი, ვინც მოქმედ კანონმდებლობას აკონტროლებენ, ადამიანის ცხოვრების წესსაც გააკონტროლებენ. და ასე დაიღუპებიან ყველანი ერთად, გამაკონტროლებლებიც და თავისუფლების დროშის ქვეშ დამონებულებიც. მადლობა ღმერთს, ჩვენთან არ არის მიღებული ცოდვის და ცოდვილი ადამიანის პატივისცემა, სიბრალული და შემწყნარებლობა - კი ბატონო, მაგრამ არა პატივისცემა. ჩვენს ზნეობრივ კოდექსში ჩვენ ჩვენსავე თავს ყველაზე ცოდვილებად მივიჩნევთ და ცოდვადვე მიგვაჩნია სხვისი განკითხვა, მაგრამ ეს სრულიადაც არ ნიშნავს, რომ ჩვენ პატივს ვცემთ ცოდვილსა და ცოდვას. არგანკითხვა სხვაა, პატივის არმიგება - სხვა. პირიქით, გვრცხვენია ცოდვისა, ჩვენი იქნება ეს თუ სხვისი. და ეს სირცხვილი გახლავთ ის უხილავი ნებაყოფლობითი ღობე და ციხესიმაგრე, რომელიც ჩვენს ქვეყანაში ოჯახებს იმ მასობრივი ნგრევისა და უბედურებისაგან იცავს, რომლისგანაც ასე გატანჯულია დასავლური ქვეყნების მოსახლეობა. და რაც მთავარია, სწორედ ეგ ზნეობრივი კოდექსი ხდის 2000 ; ჩვენს ქვეყანაში ადამიანს ხშირად ასეთ მოღიმარსა და ბედნიერს, მიუხედავად ბევრი სხვა გასაჭირისა, რომელიც მის თავს ხდება. და ვიტყოდით, ბევრად უფრო ალალად მოღიმარსა და ბედნიერს, ვიდრე სამწუხაროდ ბევრ დიდებულ დასავლურ ქვეყანაში.


კვირის პალიტრა - "შეყვარებული ვარ..." - ”ახალი ხმის” ყველაზე სექსუალური მონაწილის პირადი ცხოვრება "შეყვარებული ვარ..." - ”ახალი ხმის” ყველაზე სექსუალური მონაწილის პირადი ცხოვრება 2013, 17 ოქტომბერი, 17:08 ამონარიდი ჟურნალ "გზიდან": მუსიკალური კონკურსის - "ახალი ხმა" ერთ-ერთმა მონაწილემ საკუთარი ხმით ჟიურის წევრებიც და მაყურებელიც გააოცა. 21 წლის მომხიბლავი კონკურსანტი, ანჩო დოლიძე თავად წერს სიმღერის ტექსტებს, ქმნის მუსიკას. - "ბრმა" კასტინგზე გამოსვლისას, როგორც ჟიურის წევრებზე, ისე მაყურებელზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინე. დიდი ხანია, რაც მღერი? - პატარაობიდანვე ვმღეროდი, ოღონდ - ჩემთვის, წყნარად, სხვას რომ არ გაეგონა (იცინის). მოკლედ, ჩემი ვოკალური მონაცემების შესახებ ბევრმა არ იცოდა. - ჟიურის ოთხივე წევრი რომ შემოგიტრიალდა, როგორი შეგრძნება დაგეუფლა? - ამ შეგრძნებას შეიძლება, საოცრება უწოდო... სხვათა შორის, კასტინგზე გასვლამდე, ანამ (წამყვანმა) მკითხა, რალს უფრო დიდი ადრენალინი აქვს შენთვის თუ "ბრმა" კასტინგზე გასვლასო? მაშინ ვუპასუხე: - რალს-მეთქი, მაგრამ სცენიდან რომ ჩამოვედი, მივხვდი, ეს იყო ყველაზე დიდი ადრენალი, რაც კი ოდესმე მიმიღია. დროს უკან სიამოვნებით დავაბრუნებდი (იცინის). - 2 ძმა და 2 და ვართ. კიდევ მყავს დედა, მამა, ბაბუა, ბებია, ორი დეიდა და ჩემი საყვარელი ძაღლი ბუბუ. - ყველანი ერთ სახლში ცხოვრობთ? - ყველა ერთად - არა, ერთ უბანში ვცხოვრობთ. მხოლოდ ჩემი უფროსი და არ არის ჩვენ გვერდით - ის ამერიკაში ცხოვრობს, მსახიობია და ჩემსავით, სიმღერა მასაც უყვარს. - ამერიკაში საკუთარი პროფესიით მუშაობს? - დიახ. მსახიობია და ფილმებში იღებენ. ახლახან იქ სილამაზის კონკუსში მიიღო მონაწილეობა და "მის ჯორჯია" გახდა. - შენც ხომ არ აპირებ ამერიკაში გამგზავრებას, კარიერის საზღვარგარეთ აწყობას? - ამ საკითხზე სერიოზულად ვფიქრობ. ვნახოთ, მოვლენები როგორ განვითარდება. - ანჩო, მწვრთნელად მაია დარსმელიძე რატომ აირჩიე? - ისეთი შეგრძნება მაქვს, თითქოს მაოს შვილი ვარ, პატარა მაო. ის ისეთი გემოვნებიანი ადამიანია და ისეთ მუსიკას ქმნის, როგორიც მე მომწონს. მინდა მეც მისნაირი, ნიჭიერი და გემოვნებიანი ვიყო. მივხვდი, ამ პროექტში ყველაზე მეტად, მაო გამიგებდა და ამიტომაც ავირჩიე. ვფიქრობ, ამ მხრივ გამიმართლა. - თავდაჯერებული ადამიანის შთაბეჭდილებას ტოვებ. - თავდაჯერებული ნამდვილად ვარ. - კონკურსის შემდეგ შენი თაყვანისმცემლების რაოდენობა ალბათ საგრძნობლად გაიზარდა. - მათ თაყვანისმცემლებს ვერ დავარქმევ, უფრო - გულშემატკივრები არიან, რომლებიც ძალიან გააქტიურდნენ. ისეთ თბილ და ტკბილ მესიჯებს მწერენ, რომ შეიძლება, სიხარულისგან გავგიჟდე. - დიახ, მყავს. - შენს გულშემატკივრებზე ხომ არ ეჭვიანობს? - თავიდან ყველაფერი ორივესთვის ძალიან უცხო იყო, თუმცა მერე გავიაზრეთ, რომ ეს ბუნებრივია და ასეთ ამბებზე რეაქცია აღარ აქვს. მთავარია, იცის და სჯერა, რომ ძალიან მიყვარს. - კონკურსზე ძალიან თამამი და ამავე დროს, ლამაზი კაბა გეცვა. ასეთია შენი ყოველდღიური ჩაცმის სტილი? - ის კაბა მე შევკერე. პირველად შევქმენი სამოსი და აი, ასეთი ორიგინალური გამოვიდა. ძალიან მომწონს, სხვებში კი ცოტა არ იყოს, აჟიოტაჟი გამოიწვია. ისე, ხან ბიჭურად მაცვია, ხან - კლასიკურად, ხან კიდევ, მართლა უცნაურად ვიმოსები. მოკლედ, გააჩნია, როგორ ხასიათზე ვარ. 31 ოქტომბერი 2013 17:43 ამ გოგოს ხმა შემიყვარდა. საოცრად სასიამოვნო ხმა აქვს, უთბილესი, უტკბილესი და ულამაზესი. მისი Don't speak დღემდე არ ამომდის ყურებიდან. )) 18 ოქტომბერი 2013 10:10 მერერადა მერერააა მეერერააა მერერაააა 17 ოქტომბერი 2013 22:58 ვახტანგ ძაბირაძის განცხადებით, პროცესის გაწელვა და ოპოზიციონერი დეპუტატებისთვის უფლებამოსილების შეწყვეტაზე უარის თქმა, „ქართული ოცნებისთვის“ „ყველა ვარიანტში პოლიტიკურად წამგებიანი იქნება“ ამ დროისთვის პირველი ხარისხის ფქვილის სუბსიდირებაზე 1.3 მილიონი ლარია დახარჯული ირაკლი ქადაგიშვილი - ოპოზიციის განცხადება არის განცხადებისთვის, იქ არანაირი მოლაპარაკების სურვილი არ ჩანს 60 წელს გადაცილებულებში ჰოსპიტალიზაცია 60%-ით შემცირდა - ვაქცინაციის შედეგი ისრაელში, რომელიც "კოვიდის" აცრის კუთხით, ლიდერი ქვეყანაა


ბრტყელი ლიქენი - dermatology.ge წითელი ბრტყელი ლიქენი – Lichen planus კანის ქრონიკული დაავადებაა. უპირატესად 20-50 წლის ასაკში გვხვდება. ეტიოლოგია და პათოგენეზი უცნობია. ყურადღებას იქცევს ნევროგენული, ალერგიული და ვირუსული თეორიები. გარკვეული მნიშვნელობა ენიჭება ფოკალური ინფექციის კერებს, ჰიპოვიტამინოზს. დამახასიათებელია ძლიერი ქავილი. ძირითადი ელემენტია მცირე ზომის ბრტყელი პაპულები მოწითალო-ლურჯი (ციანოზური) ელფერის, სანთლისებური სადაფისებური ბრწყინვალებით, ცენტრში ჭიპისებური ჩაღრმავება ხშირია. დამახასიათებელია მკვეთრი საზღვრები, განლაგება იზოლირებულიც, ჯგუფურიც. პაპულის ზედაპირზე მცენარეული ზეთის გადასმით შეინიშნება ბადისებური ნახატი – უიკხემის ბადის სიმპტომი. ტიპიური ლოკალიზაცია: წინამხრების მომხრელი ზედაპირი, სხივ-მაჯის სახსარი, წვივები, ბარძაყების შიგნითა ზედაპირი, სასქესო ორგანოები. ენისა და ლოყების ლორწოვანი გარსები. არჩევენ ბრტყელი ლიქენის შემდეგ კლინიკურ ფორმებს: რგოლისებური, ჰიპერტროფიული (ანუ მეჭეჭოვანი), ხაზოვანი, პემფიგოიდური, ატროფიული (ანუ სკლეროზული) და წვეტიანი. პირის ღრუს (ლოყების, ენის, ღრძილების, სასის ჩათვლით), სასქესო ორგანოების ლორწოვანი გარსები ზიანდება 25-70% შემთხვევაში. ამ დროს პაპულებს აქვს მოთეთრო-სადაფისებრი ფერი, ბადისებრი ან ხაზოვანი ხასიათი და არ არის ირგვლივ მდებარე ლორწოვანი გარსის დონიდან წამოწეული. შესაძლებელია ლორწოვანი გარსების დაზიანების ვერუკოზული, ეროზიულ-წყლულოვანი ფორმების არსებობა. დაავადების ატიპიური ფორმებიდან პირის ღრუს ლორწოვან გარსზე გვხვდება: – ბულოზური, რომელიც სახიათდება კანსა და ლორწოვან გარსებზე წითელი ბრტყელი ლიქენის ტიპიურ გამოვლინებათა ფონზე სეროზულ-ჰემორაგიული შიგთავსის ბუშტების წარმოქმნით; – ეროზიულ-წყლულოვანი, რომელიც წარმოიქმნება ხშირად პირის ღრუს ლორწოვან გარსზე მტკივნეული ეროზიებისა და წყლულების სახით, რომელთაც აქვთ არასწორი ფორმა და წითელი, ხავერდისებრი ფსკერი. ისინი ვითარდებიან ტიპიური პაპულოზური ელემენტების ფონზე. აღინიშნება ხშირად შაქრიანი დიაბეტითა და ჰიპერტონიით დაავადებულებში (გრინშპან-პოტეკაევის სინდრომი). მკურნალობა: სედაციური, ანტიჰისტამინური პრეპარატები, B ჯგუფის ვიტამინები, ანტიმალარიული პრეპარატები, კორტიკოსტეროიდების მცირე დოზები. ადგილობრივად სტეროიდული მალამოები, ფიზიოპროცედურები, ულტრაბგერა, დიათერმია, აკუპუნქტურა, ჰიპნოთერაპია, ბალნეოთერაპია. ლორწოვანი გარსების მკურნალობისას გამოიყენება სალბის, გვირილის, ევკალიპტის ნაყენების სავლებები. პროფილაქტიკა მოიცავს ქრონიკული ინფექციის კერების სანაციას, ფსიქონევროლოგიური დარღვევების მკურნალობას, სტრესული სიტუაციების თავიდან აცილებას. გამწვავების საპროფილაქტიკოდ გამოიყენება წყლის პროცედურები (გოგირდიანი წყლების, რადონის აბაზანები, შხაპი), საჭიროა დიეტის დაცვა ალკოჰოლის, მარილიანი კერძებისა და სანელებლების გამორიცხვით.


„ეს აბსოლუტური ნონსენსია,“- ასე გამოეხმაურა „ნაციონალური მოძრაობის“ წევრი, გიორგი ბარამიძე მმართველი გუნდის ინიციატივას, რომ ყოფილ ჯარისკაცებს სამხედრო ფორმაში პოლიტიკური განცხადების გაკეთება და აქტივობა შესაძლოა აეკრძალოთ.


მარჯანიშვილის თეატრი კოტე მარჯანიშვილის სახელობის სახელმწიფო აკადემიური დრამატული თეატრი დაარსდა ქუთაისში 1928 წელს კოტე მარჯანიშვილის მიერ, 1930 წელს თბილისში გადმოვიდა, როგორც მეორე სახელმწიფო თეატრი და ძმები ზუბალაშვილების სახალხო სახლის შენობა დაიკავა. თეატრის დამფუძნებლად რეჟისორი კოტე მარჯანიშვილი რუსეთიდან მოიწვიეს, რომელსაც ქართული თეატრის რეფორმა უნდა განეხორციელებინა. 1933 წელს მარჯანიშვილის გარდაცვალების შემდეგ თეატრს მისი სახელი ეწოდა. აღდგენილი და განახლებული მარჯანიშვილის თეატრი ხელახლა გაიხსნა 2006 წლის 17 სექტემბერს ბერტოლტ ბრეხტის სპექტაკლით „სამგროშიანი ოპერა“, გიზო ჟორდანიას რედაქციით. შენობა ყოფილი „სახალხო სახლი“ ქართველი მეწარმის კონსტანტინე ზუბალაშვილის დაკვეთით აიგო 1907 წელს, პეტერბურგელი არქიტექტორის ს. კრიჩინსკის პროექტით. ნაგებობა მოდერნის სტილის ნიმუშია: ფართო რიზალიტის ტალღისებური ფრონტონი, ნაძერწკრატერებიანი კიდეებით; სიმბოლური ფიგურული რელიეფი და ნაძერწი მცენარეული ორნამენტი; ქალის თავის გამოსახულებები პილასტრებზე; ღიობთა ნაძერწი მოჩარჩოება და სპეციფიკური ალათები; სასცენო კოლოფის დამასრულებელი ტალღოვანი მოყვანილობა; პარაპეტის რკინის გისოსის კომპოზიციაში ჩართული გაშლილი ვარდის გამოსახულება და სხვ. ტექნიკური მონაცემები სცენის ზომები: - სიმაღლე – 14 მ; - სიგრძე – 24 მ; - სიგანე – 14 მ; - სცენის სარკე – 10,5 მ; - 3 საორკესტრო ორმო. სოფიტი – 7 ცალი, შტანგეტი – 23 ცალი, პროჟექტორი – 180 ცალი. დასი ამჟამად თეატრის დასის წევრები არიან: - სამხატვრო ხელმძღვანელი: ლევან წულაძე; - რეჟისორები: გიზო ჟორდანია, თემურ ჩხეიძე, ლევან წულაძე, დიმიტრი ხვთისიაშვილი, ციცინო კობიაშვილი; - ქორეოგრაფი: გია მარღანია; - ვარსკვლავები: ოთარ მეღვინეთუხუცესი, სოფიკო ჭიაურელი, გივი ბერიკაშვილი, გურანდა გაბუნია, თამარ სხირტლაძე, თენგიზ არჩვაძე; - კომპოზიტორები: ვახტანგ კახიძე, ნიკა მაჩაიძე, რეზო კიკნაძე; - მსახიობები: ავთანდილ მიქაძე, აკაკი მესაბლიშვილი, ალეკო მახარობლიშვილი, ალექსი გეწაძე, ამირან ბუაძე, ბარბარე დვალიშვილი, ბესო ბარათაშვილი, ბექა გოდერძიშვილი, გია ბურჯანაძე, გივი ჩუგ 008000 უაშვილი, გოჩა კაპანაძე, გურამ ჯაში, გურანდა გაბუნია, დათო დვალიშვილი, დავით ხურცილავა, დიმიტრი ტატიშვილი, ეკა მჟავანაძე, ეკა ნიჟარაძე, ვაჟა გელაშვილი, ვარლამ კორშია, ვასილ ძოწენიძე, ვახტანგ თანდილაშვილი, ზაზა იაქაშვილი, ზვიად სხირტლაძე, ზურაბ ბერიკაშვილი, ზურაბ სტურუა, ზურა ყიფშიძე, თამარ ბუხნიკაშვილი, თამარ სხირტლაძე, თემურ კილაძე, თემურ ქამხაძე, თენგიზ არჩვაძე, თენგიზ პაპიძე, ია შუღლიაშვილი, ივანე ოსაძე, იოსებ გოგიჩაიშვილი, ირაკლი ჩოლოყაშვილი, ირმა ბერიანიძე, კოტე თოლორაია, ლეო ანთაძე, ლიკა ქობულაძე, ლილე ფილფანი, მაია კაციტაძე, მაია ტატიშვილი, მანანა კოზაკოვა, მარლენ ეგუტია, მიხეილ გომიაშვილი, ნათია გუბენკო, ნანი ჩიქვინიძე, ნატა მურვანიძე, ნიკა თავაძე, ნინო გაჩეჩილაძე, ნინო გელაშვილი, ნინო დუმბაძე, ნინო თანდილაშვილი, ნინო კობერიძე, ნინო ჩხეიძე, ნოდარ მგალობლიშვილი, ონისე ონიანი, როლანდ ოქროპირიძე, სულთან კვიტაიშვილი, ქეთევან კიკნაძე, ქეთევან ცხაკაია, ქეთი გეგეშიძე, ქეთი ჩხეიძე, ციცინო კობიაშვილი; - თეატრის მხატვარ-გამფორმებლები: ანა კალატოზიშვილი, შმაგი სავანელი. ისტორია 1922 წელს საქართველოში დაბრუნდა რუსეთში უკვე საყოველთაოდ აღიარებული ქართველი რეჟისორი კოტე მარჯანიშვილი და სათავეში ჩაუდგა ქართულ სახელმწიფო თეატრს (დღევანდელი რუსთაველის თეატრი), სადაც მნიშვნელოვანი რეპერტუარი შექმნა სანდრო ახმეტელთან ერთად. 1928 წელს მან შემოიკრიბა ნიჭიერი, ახალგაზრდა მსახიობები, მხატვრები, კომპოზიტორები, ახალგაზრდა რეჟისორები და თეატრალური ტრადიციებით მდიდარ ქუთაისში ქართული სახელმწიფო თეატრი შექმნა. ამ თეატრს ქუთაის-ბათუმის თეატრიც ეწოდებოდა, ვინაიდან იგი ბათუმშიც წარადგენდა თავის სპექტაკლებს. ბათუმში ჩატარდა პოლიკარპე კაკაბაძის „ყვარყვარე თუთაბერის“ პრემიერა. პირველ სეზონში დაიდგა ერნსტ ტოლერის „ჰოპლა, ჩვენ ვცოცხლობთ!“, ბერნარდ შოუს „წმინდა ქალწული“, ლოპე დე ვეგას „ცხვრის წყარო“, შალვა დადიანის „კაკალ გულში“, ვსევოლოდ კირშონის „ლიანდაგი გუგუნებს“, კარლ გუცკოვის „ურიელ აკოსტა“, კარლო კალაძის „როგორ“, პოლიკარპე კაკაბაძის „ყვარყვარე თუთაბერი“. მოსამზადებელი პერიოდი ისეთი დაძაბული და დამუხტული იყო, რომ უშანგი ჩხეიძე მას საბრძოლო მზადებას ადარებდა. პრემიერა წარმატებული გამოდგა — მაყურებელი თბილისიდან ქუთაისში არა მხოლოდ პრემიერებზე, არამედ რიგით სპექტაკლებზეც ჩადიოდა. პირველ წლებში დასს ამშვენებდნენ მსახიობები — ქალები: მარო აბრამიშვილი, ვერიკო ანჯაფარიძე, ბაბო გამრეკელი, მერი დავითაშვილი, ელენე და ირინე დონაურები, ანეტა დონჟანელი, სოფიკო ვაჩნაძე, სესილია თაყაიშვილი, მალიკო მრევლიშვილი, ელენე სიბილა, ანეტა ქიქოძე, მედეა და მერი ქორელები, თინა ჩარკვიანი, ცეცილია წუწუნავა, ხათუნა ჭიჭინაძე, ივლიტა ჯორჯაძე, მოგვიანებით — ტასო აბაშიძე და ელისაბედ ჩერქეზიშვილი; ვაჟები: კაპია აბესაძე, ჭიჭიკო ბეგალიშვილი, მიხეილ ბერიაშვილი, კუკური გოგიაშვილი, შაქრო გომელაური, ნიკო გოცირიძე, ვასო გოძიაშვილი, სერგო ზაქარიაძე, აკაკი კვანტალიანი, პიერ კობახიძე, გრიგოლ კოსტავა, ალექსანდრე მაღლაკელიძე, მიხეილ მეძმარიაშვილი, პოკო მურღულია, ალექსანდრე ჟორჟოლიანი, მიხეილ სარაული, ალექსანდრე სიხარულიძე, მიხეილ სულთანიშვილი, შალვა ღამბაშიძე, ვლადიმერ ჩომახიძე, უშანგი ჩხეიძე, დუდე ძნელაძე, სერგო ჭელიძე, პავლე ჯალაღონია, შალვა ჯაფარიძე, მოგვიანებით — ალექსანდრე იმედაშვილი და იუზა ზარდალიშვილი. მხატვრები: დავით კაკაბაძე, ელენე ახვლედიანი, ლადო გუდიაშვილი, ევგენი ლანსერე, იოსებ შარლემანი, მარჯანიშვილის აღმოჩენა — პეტრე ოცხელი; კომპოზიტორები: კოტე მეღვინეთუხუცესი, შალვა მშველიძე, ანდრია ბალანჩივაძე, თამარ ვახვახიშვილი, ქორეოგრაფი — დავით მაჭავარიანი. 1930 წელს თეატრმა პირველი გასტროლები ჩაატარა ხარკოვსა (იმ დროის უკრაინის დედაქალაქი) და მოსკოვში. საგასტროლოდ წაღებული ჰქონდათ „ჰოპლა, ჩვენ ვცოცხლობთ!“, „როგორ“, „ურიელ აკოსტა“, „კაკალ გულში“, 'თეთრები", „ხატიჯე“, „ცხვრის წყარო“. (ეს მხოლოდ მოსკოვში ითამაშეს) და თამარ ვახვახიშვილის „ხანძარი“. საბჭოთა კავშირის განათლების პირველმა მეცნიერ-მინისტრმა ანატოლი ლუნაჩარსკიმ უმაღლესი შეფასება მისცა თეატრს, „ეპოქის თანახმიერი“ უწოდა მას და დასძინა, რომ "მარჯანიშვილმა თავისი გენია სამშობლოს დაუბრუნა". განსაკუთრებული მოწონება ხვდა წილად კარლ გუცკოვის „ურიელ აკოსტას“ (დამდგმელი რეჟისორი კოტე მარჯანიშვილი) და ხაზგასმით აღინიშნა ვერიკო ანჯაფარიძის ივდითისა და უშანგი ჩხეიძის ურიელის გამარჯვება. „ურიელ აკოსტა“ კოტე მარჯანიშვილის ერთ-ერთი საუკეთესო სპექტაკლია, რომელმაც მრავალ სეზონს გაუძლო, იგი რამდენიმეჯერ აღადგინეს ახალი თაობის მსახიობების მონაწილეობით. პირველი შემსრულებლები იყვნენ უშანგი ჩხეიძე — ურიელი, ვერიკო ანჯაფარიძე — ივდითი, შალვა ღამბაშიძე — დე სილვა, ალექსანდრე ჟორჟოლიანი — ბენ აკიბა. "ისინი ქართული სამსახიობო ხელოვნების ლეგენდებად დარჩნენ".[1] ხარკოვისა და მოსკოვის შემდეგ თეატრმა გასტროლები თბილისში ჩაატარა. რის შემდეგაც მთავრობის 1930 წლის დადგენილებით II ქართული სახელმწიფო თეატრი თბილისში გადმოიყვანეს სახელწოდებით — II ქართული სახელმწიფო დრამის თეატრი კოტე მარჯანიშვილის ხელმძღვანელობით, ბინად მისცეს ზუბალაშვილების სახალხო სახლი, სადაც თეატრი ამჟამად მდებარეობს. კოტე მარჯანიშვილი თავის თეატრში სულ ხუთი სეზონის განმავლობაში მოღვაწეობდა და 26 სპექტაკლი დადგა. მასთან ერთად იღვწოდნენ ახალგაზრდა რეჟისორები დოდო ანთაძე, ვახტანგ აბაშიძე, გრიგოლ სულიაშვილი, ნიკო გოძიაშვილი, სერგო ჭელიძე. შემდგომ წლებში თეატრში მოღვაწეობდნენ რეჟისორები, რომელთა შორის იყო ვასო ყუშიტაშვილი. იგი ადრე მონაწილეობდა საფრანგეთის თეატრალურ ცხოვრებაში, „მუსიე კუშიტას“ სახელით, მიწვევით მუშაობდა ფირმენ ჟემიესთან „ანტუანის“ თეატრში, ხოლო შემდგომ, ფრანგ მსახიობ შარლ დიუვალთან ერთად შექმნა ახალი თეატრი „ატელიე“. მის მიერ დადგმულ სპექტაკლთაგან აღსანიშნავია ილია ჭავჭავაძის „კაცია-ადამიანი?!“, უშანგი ჩხეიძის „გიორგი სააკაძე“, ა. სამსონაძის "ბაგრატიონი", მიხეილ ლერმონტოვის „მასკარადი“, ფრიდრიხ შილერის „მარიამ სტიუარტი“, მიხეილ მრევლიშვილის „ზვავი“. 1933 წელს მარჯანიშვილის გარდაცვალების შემდეგ თეატრს სათავეში ჩაუდგნენ მისი უახლოესი მოწაფეები: უშანგი ჩხეიძე — სამხატვრო ხელმძღვანელი, შალვა ღამბაშიძე, ვერიკო ანჯაფარიძე — სარეჟისორო კოლეგიის წევრები; დოდო ანთაძე — დირექტორი; დავით კაკაბაძე — მთავარი მხატვარი. 78 წლის განმავლობაში თეატრში სპექტაკლებს დგამდნენ თავად მსახიობებიც – ვასო გოძიაშვილი, შალვა ღამბაშიძე, აკაკი კვანტალიანი, ვერიკო ანჯაფარიძე, სოფიკო ჭიაურელი. მაგ., „ძველი ვოდევილები“ დადგა ვასო გოძიაშვილმა და მთავარ როლსაც თავად ასრულებდა. აღსანიშნავია სპექტაკლები: პოლიკარპე კაკაბაძის „კოლმეურნის ქორწინება“ (დადგა შალვა ღამბაშიძემ), გვირისტინე – სესილია თაყაიშვილი, ლომკაცა – გრიგოლ კოსტავა, ირინე – ანეტა დონჟანელი, ხახული – აკაკი კვანტალიანი და ხარიტონი გიორგი შავგულიძე; ლავრენტი არდაზიანის „სოლომონ ისაკიჩ მეჯღანუაშვილი“ (გასცენიურებული ვახტანგ ტაბლიაშვილის მიერ, მისივე დადგმით); ალექსანდრე დიუმას „მარგარიტა გოტიე“ ვერიკო ანჯაფარიძის შესრულებით (დამდგმელი რეჟისორი ბორის გამრეკელი), კიტა ბუაჩიძის სიცოცხლით სავსე კომედია „მკაცრი ქალიშვილები“ (დამდგმელი რეჟისორი ბორის გამრეკელი), „ეზოში ავი ძაღლია“ (დამდგმელი რეჟისორი გოგი თოდაძე). 1941 წელს ვასო გოძიაშვილმა აღადგინა კოტე მარჯანიშვილის მიერ დადგმული ლოპე დე ვეგას „ცხვრის წყარო“. იმავე სეზონში, 1942 წელს ვასო ყუშიტაშვილმა დადგა ავქსენტი ცაგარელის „ხანუმა“. ხანუმას როლს ელისაბედ ჩერქეზიშვილი ასრულებდა. მეორე მსოფლიო ომის წლებში თეატრში დაიდგა პატრიოტული, ჰეროიკული პიესები: ლევან გოთუას „მეფე ერეკლე“ (დამდგმელი რეჟისორი ვახტანგ ტაბლიაშვილი), მეფე ერეკლეს როლს ასრულებდა ვასო გოძიაშვილი; გიორგი მდივნის „პარტიზანები“, (დამდგმელი რეჟისორი ვასო ყუშიტაშვილი), კონსტანტინე სიმონოვის „მელოდე“ (დამდგმელი რეჟისორი ვასო ყუშიტაშვილი), მიხეილ ჯაფარიძის „ჟამთაბერის ასული“ (დამდგმელი რეჟისორი შალვა ღამბაშიძე), ა. სამსონაძის „ბაგრატიონი“ (დამდგმელი რეჟისორი ვასო ყუშიტაშვილი), შესანიშნავი იყო სერგო ზაქარიაძე ბაგრატიონის როლში და გიორგი შავგულიძე სენ-პრი, ლევან გოთუას „უძლეველნი“ (დამდგმელი რეჟისორი ვახტანგ ტაბლიაშვილი). აღსანიშნავია შექსპირის დრამატურგია მარჯანიშვილის თეატრში. კერძოდ, თეატრში სხვადასხვა დროს წარმატებით იდგმებოდა „ოტელო“ (დადგა კოტე მარჯანიშვილმა, 1932), „ჭირვეული ცოლის მორჯულება“ (დადგა შალვა ღამბაშიძემ, 1944), „რომეო და ჯულიეტა“ (დადგა ვახტანგ ტაბლიაშვილმა, 1949), „მეთორმეტე ღამე“ (დადგა რეჟისორმა რამაზ ჭიაურელმა, 1950), „ანტონიუსი“, „რიჩარდ III“ (დადგა ვასო ყუშიტაშვილმა, 1957), „აურზაური არაფრის გამო“ (დამდგმელი რეჟისორი ლილი იოსელიანი, 1963), „მაკბეტი“ (ლიტერატურული კომპოზიცია, საკონცერტო შესრულებით, დადგა დოდო ალექსიძემ), „ოტელო“ (დადგა თემურ ჩხეიძემ, 1982), „ანტონიუსი და კლეოპატრა“ (დადგა ინგლისელმა რეჟისორმა ჰილარი ვუდმა, 1991). - კოტე მარჯანიშვილის „ოტელოში“ ოტელოს თამაშობდა შალვა ღამბაშიძე, იაგოს – უშანგი ჩხეიძე, დეზდემონას – ვერიკო ანჯაფარიძე, ემილიას – თამარ ჭავჭავაძე. - თემურ ჩხეიძის მიერ დადგმულ სპექტაკლში ოტელოს – ოთარ მეღვინეთუხუცესი, იაგოს – ნოდარ მგალობლიშვილი, დეზდემონას – მარინა ჯანაშია, ემილიას – გურანდა გაბუნია. 1995 წელს ქართულ შექსპირიანას მიემატა მარჯანიშვილის თეატრის „მეფე ლირი“, რომელიც დადგა საიმდროოდ სრულიად ახალგაზრდა დავით დოიაშვილმა. ლირს თამაშობდა ოთარ მეღვინეთუხუცესი. 1968 წელს მარჯანიშვილის თეატრის სცენაზე დაიდგა, თეატრის ერთ-ერთი გამორჩეული სპექტაკლი „ძველი ვოდევილები“, რომელშიც მთავარ როლს ვასო გოძიაშვილი ასრულებდა. ერთგვარი ტრადიციული სტილისტიკა თეატრმა სამოცდაათიანი წლების პირველ ნახევრამდე შეინარჩუნა, თუმცაღა უკვე 70-იანი წლების შუა წლებიდან მარჯანიშვილის თეატრში, რეჟისორთა და მსახიობთა ახალი პლეადის დამსახურებით, განსხვავებული პერიოდი დაიწყო: გიგა ლორთქიფანიძე დაბრუნდა ქალაქ რუსთავიდან, მსახიობთა დასით და ახალი სპექტაკლებით. მარჯანიშვილის თეატრის სცენაზე გიგა ლორთქიფანიძის დადგმულ სპექტაკლებს შორის აღსანიშნავია: კარლო გოლდონის „სასტუმროს დიასახლისი“, რომელშიც დუეტს თამაშობდნენ მირანდოლინა – ვერიკო ანჯაფარიძე და რიპა ფრატა – სერგო ზაქარიაძე; მარიკა ბარათაშვილის „მარინე“, კონსტანტინე ლორთქიფანიძის „კოლხეთის ცისკარი“, ნოდარ დუმბაძის „მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი“, „მე ვხედავ მზეს“, 1975 წლის შემდეგ.სოფოკლეს „ოიდიპოს მეფე“, მორეტის „ცოცხალი პორტრეტი“, ლეონოვის „შემოსევა“ და სხვ. გიგა ლორთქიფანიძის დამსახურებაა ქართულ სცენაზე ნოდარ დუმბაძის ნაწარმოებების დამკვიდრება მისი არაჩვეულებრივი „მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი“ თავისი ბებია — სესილია თაყაიშვილით და ზურიკელა – ლეო ანთაძით). ამავდროულად კი თეატრის გუნდს შეუერთდა თემურ ჩხეიძე, სრულებით ახალი და განსხვავებული თეატრალური სტილისტიკით. თემურ ჩხეიძემ პირველი დადგმა 1976 წელს განახორციელა. ეს იყო ჰენრიკ იბსენის „მოჩვენებანი“, რომელშიც მთავარ როლებს ასრულებდნენ ვერიკო ანჯაფარიძე, აკაკი ვასაძე, ნოდარ მგალობლიშვილი, სოფიკო ჭიაურელი, გივი ბერიკაშვილი. შემდეგ თემურ ჩხეიძე თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელად დანიშნეს. 10 წლის განმავლობაში მან დადგა: ლეო ქიაჩელის „ჰაკი აძბა“, მიხეილ ჯავახიშვილის „ჯაყოს ხიზნები“. პირველად დადგა ტელესპექტაკლი, მეორედ რუსულ სცენაზე, მოსკოვის სამხატვრო თეატრში და მესამედ მარჯანიშვილში. გიგა ლორთქიფანიძისა და თემურ ჩხეიძის გარდა, თეატრის ამ წლების რეპერტუარიდან აღსანიშნავია მედეა კუჭუხიძის და გოგი თოდაძის მიერ განხორციელებული დადგმები. მედეა კუჭუხიძის მიერ მარჯანიშვილის თეატრში პირველი დადგმა იყო კარელ ჩაპეკის „დედა“ (1965წ.) მანამდე იგი სოხუმისა და სანკულტურის თეატრებში მუშაობდა. მისი აღმოჩენილია ქართული თეატრისათვის დრამატურგი ლალი როსება, რომლის სამი პიესა დადგა: „პრემიერა“, „პროვინციული ამბავი“, „სიყვარულის მზე“ და „სახლის ანგელოზები“. მათ შორის ყველაზე დიდი წარმატება მოიპოვა „პროვინციულმა ამბავმა“. ეს სპექტაკლები დიდი ხნის განმავლობაში არ ჩამოსულა სცენიდან. „პროვინციულ ამბავში“ ხუთი მსახიობი მონაწილეობდა – ოთარ მეღვინეთუხუცესი, კოტე მახარაძე (ჯემალ მონიავა), გურანდა გაბუნია, ნანი ჩიქვინიძე და გიზო სიხარულიძე. 1960-1990 წლებში თეატრის წამყვან მსახიობებად გვევლინებიან: ოთარ მეღვინეთუხუცესი, ნოდარ მგალობლიშვილი, სოფიკო ჭიაურელი, მედეა ჯაფარიძე, ელენე ყიფშიძე, იაპობ ტრიპოლსკი, ირაკლი უჩანეიშვილი, კოტე მახარაძე, გივი ბერიკაშვილი, გურანდა გაბუნია, თამარ სხირტლაძე, თენგიზ არჩვაძე, ლეო ანთაძე, გიზო სიხარულიძე, ქეთევან კიკნაძე, ნანი ჩიქვინიძე, გივი ჩუგუაშვილი, რეზო ჩხიკვიშვილი და სხვ. 1989 წლის მოვლენების შემდეგ ეროვნული თვითგამორკვევის ტალღამ გადაუარა საქართველოს. ამ დროს ახალგაზრდა რეჟისორი, თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელის, აკაკი ბაქრაძის შეთავაზებით დავით ანდღულაძე დგამს საქართველოში ცოტა ხნის წინ აკრძალული მწერლის, გრიგოლ რობაქიძის „გრაალის მცველნს“. რესურსები ინტერნეტში სქოლიო - ↑ 1972 წელს ვერიკო ანჯაფარიძემ აღადგინა „ურიელ აკოსტა“. ურიელს თამაშობდა კოტე მახარაძე, ივდითს — სოფიკო ჭიაურელი.


ჭავჭავაძის გამზირის ბოლო მონაკვეთის მოასფალტება ორშაბათისთვის დასრულდება | imedinews imedi / 17 ივნისი 2020, 11:42 / სანდო წყარო ჭავჭავაძის გამზირზე, ვაკის პარკის მიმდებარედ მოასფალტების სამუშაოების ბოლო ეტაპი დაიწყო, რომელიც ორშაბათისთვის მთლიანად დასრულდება. ამის შესახებ დედაქალაქის მთავრობის სხდომაზე კახა კალაძემ განაცხადა. მისივე თქმით, პარალელურად გამზირზე ტროტუარების მოპირკეთება და გამწვანებითი სამუშაოები მიმდინარეობს. ბოლო ეტაპზე კი დახაზვითი სამუშაოები ჩატარდება და განათების სისტემის შეცვლა მოხდება. „გამზირი საკმაოდ საინტერესო გამოდის, ახალი პროექტი არის. აქაც ავტობუსებისთვის შესაბამისი ზოლები არის გამოყოფილი, იმისთვის რომ საზოგადოებრივმა ტრანპოსრტმა ყველანაირი შეფერხების გარეშე, უპრობლემოდ შეძლოს გადაადგილება“, - განაცხადა კალაძემ. ჭავჭავაძის გამზირის რეაბილიტაცია 2019 წლის დაიწყო. სარეაბილიტაციო სამუშაოებს კომპანია „ჯეუ გრუპი“ ახორციელებს. პროექტზე დედაქალაქის ბიუჯეტიდან 15 000 000 ლარი დაიხარჯა.


“432 პარკ ავენიუ“ – ნიუ-ორკის ახალი სავიზიტო ბარათი


source: CulturaX

text: პოლიტიკურმა პარტიებმა რეალური პოზიტიური გზავნილები უნდა გააჟღერონ - სალომე მუჯირი | Girchi.com პოლიტიკურმა პარტიებმა რეალური პოზიტიური გზავნილები უნდა გააჟღერონ - სალომე მუჯირი ბიძინა ივანიშვილს მადლობა ეკუთვნის იმისთვის, რომ განსხვავებული შეხედულებების ოპოზიციური პარტიები გადავიდნენ მოლაპარაკებების რეჟიმში. არ ნიშნავს, რომ ყველა მოგწონს ან ყველას ყველაფერში ვეთანხმებით, მაგრამ ის შეთანხმება, რომ პროპორციული არჩევნები არის ყველაზე სამართლიანი, ძალიან მნიშვნელოვანია. ცოტნე კობერიძის ყოველდღიურ გადაცემაში, "გირჩის" წევრმა სალომე მუჯირმა, ქვეყანაში მიმდინარე პოლიტიკურ პროცესებზე ისაუბრა. ის ამჟამად "გირჩის" ორ პუნქტიანი გეგმისა და პოზიტიური დღის წესრიგის ორგანიზებაში აქტიურად არის ჩართული. მუჯირის თქმით, უნდა დამთავრდეს მუდმივად ერთმანეთის ნეგატივზე აპელირება და დროა, პოლიტიკურმა პარტიებმა რეალური პოზიტიური გზავნილები გააჟღერონ, ის, თუ რისი შეცვლა შეუძლიათ. "გირჩის" მთავარი პოზიტიური გზავნილი, სახელმწიფო აქტივების მოქალაქეებისთვის დაბრუნებაა, იმ ქონების, რომელიც ბოლშევიკების შემოსვლის შემდეგ სახელმწიფოს ხელში გადავიდა . გამდიდრება - გადაგდების სანაცვლოდ - ამბობენ "გირჩში". სალომე მუჯირმა, პროპორციული არჩევნების მნიშვნელობაზე ისაუბრა, და აღნიშნა, რომ პარლამენტში განსხვავებული შეხედულებები და დისკუსია იქნება შანსი ქვეყნისთვის, რათა აღარ იღებდეს საკანონმდებლო ორგანო ისეთ მავნებელ რეგულაციებს, რასაც ეკონომიკის გაჩერებამდე მივყავართ. "პროპორციულ სისტემაზე გადასვლის კანონპროექტი ეს იყო ნიშანი, რომ გვექნებოდა პარლამენტი, რომელშიც ყველას ხმა გაისმება, ის რისიც მათ შეეშინდათ, ნებისმიერ შემთხვევაში გასავლელი გვაქვს როდესღაც, რომ არ გვეყლება ერთი ბელადი, პარლამენტში იქნება ყაყანი, მაგრამ ეს ყაყანი რეალურად იქნება რეალურად ხალხისთვისაც, რადგან ახლა რეალურად პარლამენტარობა ყველაზე იოლი და კომფორტულია, დაჯდება ხუთი კაცე დაწერს კანონს და დანარჩენი ხელს მიაჭერს ღილაკს და ეგაა, ასეთი პარლამენტის შედეგი ხომ სახეზე გვაქვს. ეკონომიკა გაჩერდა საერთოდ." დარწმუნებული ვარ, სამოსანი ეკონომისტებისთვის მაინც რომ ეკითხათ, ის რეფორმები, რომელიც გაატარეს სამედიცინო სფეროში, ან თუნდაც ლარის გამყარებას როცა ხელოვნურად ცდილობდნენ, ეს რომ სამოსანი ეკონომისტებისთვის მაინც ეკითხათ, პროგნოზი იგივე იქნებოდა, ის რაც დღეს მივიღეთ. სალომე მუჯირს მიაჩნია, რომ სწორედ ამ თვალსაზრისით არის აუცილებელი მრავალფეროვნება პარლამენტში, სადაც რეალური დისკუსიები გაიმართება და ადამიანები სერიოზულად იმსჯელებენ იმაზე, რაც მართლა მნიშვნელოვანია ქვეყნისთვის.


თამაში სამთო Truck შეამოწმოთ თქვენი ცოდნა და შეამოწმოთ თამაში სამთო Truck driver რამდენად გამოცდილი ხართ. თამაში სამთო Truck თქვენ უნდა მიიღოთ საჭესთან მძიმე სატვირთო brimming ორგანოს და ცდილობენ მას დანიშნულების. ონლაინ თამაში სამთო Truck - თამაში უფასოდ რეგისტრაციის გარეშე. ფოტოალბომები თამაში ფლეშ თამაში სამთო Truck ონლაინ zxgame9.com. თუ გსურთ ონლაინ თამაში სამთო Truck - გაუზიაროს იგი თქვენს მეგობართან ერთად. როგორ ითამაშოს თამაში ონლაინ სამთო Truck. კონტროლის თამაში სამთო Truck. შეამოწმოთ თქვენი ცოდნა და შეამოწმოთ თამაში სამთო Truck driver რამდენად გამოცდილი ხართ. თამაში სამთო Truck თქვენ უნდა მიიღოთ საჭესთან მძიმე სატვირთო brimming ორგანოს და ცდილობენ მას დანიშნულების. გზად იქნება უამრავი დაბრკოლებები, რომ შეიძლება დაზიანდეს მანქანა და არ მოგცემთ დრო გავაკეთოთ სამუშაოს სამთო Truck. სამთო Truck ( რაოდენობა1, middlecover ნიშანი: 5/5)


source: fineweb

text: შემადგენლობა და მომზადების წესი: 500გ.კარტოფილი გავთალოთ და დავჭრათ ჩხირებად.ტაფა გავაცხელოთ დავასხათ ზეთი და დავყაროთ კარტოფილი.დავამატოთ 1ს.კ თეთრი ღვინო და შევწვათ საშუალო სიდიდის ცეცხლზე. ცალკე ტაფაზე დავასხათ ცოტა ზეთი და დავაყაროთ 200გ.გახეხილი პარმეზანი(ან რომელი ყველიც გაქვთ )დაიბრაწება ყველი და დავაყაროთ დაჭრილი პომიდორი საშუალო სიდიდის 3 ცალი. 300გ ბეკონი დავჭრათ კუბებად და შევწვათ ცალკე ტაფაზე და დავამატოთ პომიდვრიან და ყველიან სოუს .გადმოვდგათ ცეცხლიდან. 1თავი ხახვი დავჭრათ ალყა, ალყა და მოვაყაროთ კარტოფილს. მოვასხათ სოუსი როცა კარტოფილი მზად იქნება. (ყველი, ბეკონი, პომიდორი)მოვაყაროთ შავი პპილპილი,მარილი გემოვნებით.მოვაყაროთ დაჭრილი პეტრუშკა და გადმოვდგათ ცეცხლიდან.


text: ბელარუსში "სიამაყის მარშზე" პოლიციამ 600-მდე ადამიანი დააკავა • ტაბულა ბელარუსში "სიამაყის მარშზე" პოლიციამ 600-მდე ადამიანი დააკავა ორშაბათი, 12 ოქტომბერი, 2020 - 12:38 0 კომენტარი ბელარუსის პოლიციამ 11 ოქტომბერს ქვეყნის მასშტაბით გამართულ საპროტესტო აქციებზე 586 ადამიანი დააკავა. მათგან უმეტესობა, 500 ადამიანი, მინსკში დააპატიმრეს. ინფორმაცია ბელარუსულმა უფლებების დამცველმა ცენტრმა, Весна-მ გაავრცელა. ცენტრმა დაკავებულების სახლებიც გამოაქვეყნა. მინსკის გარდა დემონსტრანტები დააპატიმრეს ბრესტში, ვიტებსკში, მოგილევში, გროდნოსა და სხვა ქალაქებში. ბელარუსის პოლიციას დაკავებულთა რაოდენობის შესახებ ინფორმაცია არ გაუვრცელებია. 11 ოქტომბერს შინაგან საქმეთა მთავარი სამმართველოს ინფორმაციით, ათობით ადამიანი იყო დაკავებული 11 ოქტომბერს ბელარუსში საპროტესტო აქცია "სიამაყის მარში" გაიმართა. დემონსტრანტების წინააღმდეგ პოლიციამ წყლის ჭავლი და ხმოვანი ჭურვები გამოიყენა, დაშავდა რამდენიმე ადამიანი. პროტესტი მომდევნო დღემდე გაგრძელდა. მინსკის სხვადასხვა რაიონებში დემონსტრანტები გზას კეტავდნენ. სერებრიანკის რაიონში აქციის მონაწილეებმა საბურავები დაწვეს. აქციის დაწყებამდე პოლიციამ ბელარუსული და რუსული მედიის სულ ცოტა 17 ჟურნალისტი დააპატიმრა. ინფორმაცია ამის შესახებ ბელარუსის ჟურნალისტთა ასოციაციამ გაავრცელა. დაკავებულ ჟურნალისტებს შორის არიან რუსული მედიის TASS-ის სამი ჟურნალისტი, Tut.by-ის ჟურნალისტი და БелаПАН-ის ჟურნალისტები. TASS-ის ინფორმაციით, ამ გამოცემების თანამშრომლები მალევე გაათავისუფლეს.


რაც უფრო ცოტა დრო რჩება ეკონომიკის სამინისტროს მიერ გამოცხადებული აუქციონის დახურვამდე, მით უფრო მრავლდება ამ პროცესთან დაკავშირებული კითხვის ნიშნები. სწორედ 18 ივლისს დაწყებულმა ინტერნეტაუქციონმა უნდა გამოავლინოს ახალი კომპანია, რომლის 4-წლიან მმართველობაშიც გადავა შპს ”ალფა-კომის” სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული 100-პროცენტიანი წილი, ანუ თბილისის ანძა და მასთან დაკავშირებული სხვა ობიექტები. მედიასივრცეში გაჩნდა შიში, რომ ამ ნაჩქარევი და ბუნდოვანი პროცესების უკან მეტად არასახარბიელო პერსპექტივები იმალება მაუწყებლებისთვის, თუმცა ეკონომიკის სამინისტროს თვალთახედვით, პროცესი სათანადოდ გამჭვირვალეა. ეკონომიკის სამინისტროს მიერ გამოცხადებული ინტერნეტაუქციონი, რომელმაც შპს ”ალფა-კომს”, ასე ვთქვათ, შემცვლელი უნდა გამოუძებნოს, 1 აგვისტოს 17 საათზე დაიხურება. ცნობილია, რომ ”ალფა-კომი”, რომელსაც 4 ივლისამდე ”საქართველოს ტელერადიოცენტრი” ერქვა, თბილისის 274-მეტრიან სატელევიზიო ანძასთან ერთად, ექსპლუატაციას უწევს 30-ზე მეტ მცირე ზომის ანძას საქართველოს რეგიონებში. სიხშირეებთან დაკავშირებულ სხვა სერვისებთან ერთად, კომპანია ემსახურება 30-ზე მეტ რადიო და 16 ტელეკომპანიას. აუქციონში მონაწილე პირებისთვის გაურკვეველია, თუ რა უფლება-მოვალეობები ეკისრებათ მათ... თუმცა მართვის უფლებით გადასაცემი საწარმოს პროფილი არ კონკრეტდება ინტერნეტაუქციონის ვებგვერდზე გამოქვეყნებულ განცხადებაში, რაც გაუგებარ სიტუაციას ქმნის ბევრისთვის და მათ შორის არის, მაგალითად, ტელეკომპანია ”კავკასიის” ხელმძღვანელი ნინო ჯანგირაშვილი. ”ამ ინფორმაციით, რაც საიტზე დევს, ვერ მიხვდები, ანძაზეა ლაპარაკი თუ, მაგალითად, სახინკლეების ქსელზე. ამის შესახებ საერთოდ არაფერი არ წერია. ინვესტორის შეცდომაში შემყვანი ინფორმაციაა ეს”, - უთხრა რადიო თავისუფლებას ნინო ჯანგირაშვილმა, რომელმაც, როგორც ანძის მმართველობით დაინტერესებულმა პოტენციურმა ინვესტორმა, დიდი მცდელობის მიუხედავად, ვერანაირი დამატებითი ინფორმაცია ვერ მიიღო ეკონომიკის სამინისტროდან. შესაბამისად, ჯანგირაშვილი ვარაუდობს, რომ პროცესი შეგნებულად არის გაუმჭვირვალე და რომ ხელისუფლება ანძის გადაცემას თავისი ახლობელი პირებისთვის აპირებს. აუქციონის განაცხადში მართლაც არანაირი ინფორმაცია რომ არ არის შეტანილი მართვის უფლებით გადასაცემი ობიექტის პროფილის შესახებ, ეს თვალშისაცემია „ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციის“ წარმომადგენლის, ნინო კაპანაძისთვისაც, თუმცა ის რადიო თავისუფლებასთან საუბრისას ყურადღებას ასევე ამახვილებს ახალი მმართველის გაურკვეველ უფლებებზე: პროცესი არის მთლიანად გამჭვირვალე, აუქციონის მეშვეობით ხდება და ნებისმიერ კომპანიას აქვს საშუალება, რომ მიიღოს მონაწილეობა ამ აუქციონში... ”აუქციონში მონაწილე პირებისთვის გაურკვეველია, თუ რა უფლება-მოვალეობები ეკისრებათ მათ. მანამდე მაუწყებლობის შესახებ კანონით ევალებოდა ”ტელერადიოცენტრს”, ანუ ამჟამად უკვე "ალფა-კომს", რომ მას მოეხდინა მაუწყებელთა არადისკრიმინაციული დაშვება და ტარიფების გამოანგარიშება კონკრეტული მომსახურებიდან. მაგრამ ამ აუქციონის პირობებში არ არის მითითება, რომ საწარმოს ახალმა მმართველმა უნდა უზრუნველყოს იმავე უფლების გატარება.” აუქციონის განაცხადთან დაკავშირებული კონკრეტული შენიშვნებისა და კითხვის ნიშნების მიუხედავად, ამ თემაზე ზოგადი კომენტარით შემოიფარგლა 26 ივლისს ეკონომიკის მინისტრი ვერა ქობალია: ”პროცესი არის მთლიანად გამჭვირვალე, აუქციონის მეშვეობით ხდება და ნებისმიერ კომპანიას აქვს საშუალება, რომ მიიღოს მონაწილეობა ამ აუქციონში. საჭირო ინვესტიციის ოდენობა არის 12 მილიონი. და ნებისმიერ კომპანიას, რომელიც იტყვის, რომ გააუმჯობესებს სერვისს და ახალ ტექნიკას შემოიტანს, მმართველობა გადაეცემა 4 წლით.” ანძის ახალი მმართველისთვის გადაცემაში თავისთავად არაფერია უკანონო და ეს საკითხი აბსოლუტურად არავის შეაწუხებდა, თუკი ხელისუფლებასა და მედიას შორის იქნებოდა შესაბამისი ნდობა, - ამბობს რადიო თავისუფლებასთან საუბრისას ექსპერტი ეკონომიკის საკითხებში დემურ გიორხელიძე. ის დიდწილად სწორედ ნდობის დეფიციტს აბრალებს მედიასივრცეში წარმოშობილ შიშს, რომ ხელისუფლებას მფლობელიც წინასწარ ჰყავს შერჩეული და რომ ახალი კერძო კომპანია მაუწყებლებს ძველ დავალიანებებს ცუდად გაუხსენებს: ”კერძო სტრუქტურა, პირველ რიგში, დებიტორული დავალიანების ამოღებას დაიწყებს სასამართლოს მეშვეობით. და მას შეუძლია სანქციები გაატაროს და შეუწყვიტოს მაუწყებლობა ამა თუ იმ კომპანიას. ანძის ბიზნესი უფრო სოციალური და პოლიტიკური დატვირთვის ბიზნესია... ამ ქვეყანაში, სადაც ყველაფერი პრობლემაა, ფინანსური პრობლემების გამო მაუწყებლები დაკეტო, ამას ვერავინ ვერ გაამართლებს...” ამასთან დემურ გიორხელიძე სვამს შეკითხვას, რატომ გადაწყვიტა სახელმწიფომ ანძისთვის ახალი მმართველის გამოძებნა ახლა, როდესაც ტელეკომუნიკაციათა საერთაშორისო კავშირის მიერ შემუშავებული გეგმის მიხედვით, საქართველო 2015 წლის 1 იანვრისთვის უკვე გადასული უნდა იყოს ციფრულ მაუწყებლობაზე. ექსპერტისთვის გაუგებარია, რა აზრი აქვს, რომ ახალმა მმართველმა 4 წლის მანძილზე 12 მილიონი დახარჯოს აღჭურვილობაზე, რომელიც ციფრულ მაუწყებლობაზე გადასვლის შემდეგ აბსოლუტურად გამოუსადეგარი იქნება. დიდი მცდელობის მიუხედავად, ამ შეკითხვაზე პასუხის მოძიება რადიო თავისუფლებამ სახელმწიფო უწყებებში ვერ მოახერხა. ხოლო ტელეკომპანია „კავკასიის“ ხელმძღვანელის ნინო ჯანგირაშვილის ვარაუდით, ანძისთვის ახალი მმართველის გამოძებნის ამჟამად მიმდინარე პროცესი სწორედაც რომ ციფრული მაუწყებლობის ხანისთვის დიდი მონოპოლიის შექმნას უკავშირდება: ”ჩაიგდებენ ხელში მთელ ამ ინფრასტრუქტურას, შემდეგ იქ ნელ-ნელა დაამონტაჟებენ ციფრულ ყველაფერს და შემდეგ უკვე, როცა ციფრულზე გადასვლის დრო მოვა, მერე გვეტყვიან - აი, აგერ არის ტექნიკური ნაწილი, აგერ არის ყველაფერი და მიდით ახლა, იქირავეთ...” ნინო ჯანგირაშვილი ამბობს იმასაც, რომ, როგორც არ უნდა დასრულდეს ანძის აუქციონი, ის ამ საკითხთან დაკავშირებით აუცილებლად მიმართავს სასამართლოს.


source: wikipedia

text: კანზასი () — შტატი აშშ-ში, მდებარეობს ჩრდილო-დასავლეთის ცენტრალურ რეგიონში. სახელი სიუს ტომის ენაზე „სამხრეთის ქარის ხალხს“ ნიშნავს. 1541 წელს კანზასს ესპანეთისათვის იკვლევდა ფრანსისკო დე კორონადო. 1682 – იკვლევდა ფრანგი ლა-სალი. 1803 – გადაეცა აშშ-ს ლუიზიანის გაყიდვით. 1854 – აშშ-ს ტერიტორია. 1861-დან აშშ-ს შტატი. ფართობი – 212 ათასი. მოსახლეობა - 2,707 ათასი (თეთრი 90,1 %, აფროამერიკელი 5,8 %, ლათინურამერიკელი 3,8 %). ქალაქის მოსახლეობა - 66,7 %. ქალაქები – ტოპიკა (დედაქალაქი), 120 ათასი, ვიჩიტა, 357 ათასი, კანზას-სიტი, 146 ათასი. თავისებურებები – დოჯ-სიტი, ეიზენჰაუერის ცენტრი. სქოლიო აშშ-ის შტატები


PSP PlayStation Portable (კუნტას PSP) — პორტატული ვიდეო ლაჸაფეფიშ ათაბიჯალი, ნამუქჷთ ღოლჷ დო გიშაშქჷ Sony Computer Entertainment-ქ. ათაბიჯალიშ გიშაშქუმალაშ ინფორმაცია 2003 წანაშ E3-ს გასიმეს დო 2004 წანაშ 11 მესის წჷმარინეს თინა სონიშ პრეს-კონფერენციაშ ოწოხოლე 2004 წანაშ E3-ს. სისტემა გიშაშქვეს 2004 წანაშ 12 ქირსეთუთას იაპონიას, 2005 წანაშ 24 მელახის ოორუე ამერიკას, მაჸალე რეგიონს ათე წანაშ 1 ეკენიას. PlayStation Portable რე მაართა პორტატული ვიდეო ლაჸაფეფიშ ათაბიჯალი, ნამუთ ხვარენს ოპტიკური დისკიშ ფორმატის, Universal Media Disc-ს.


text: ბოქსიორების წინაპრებს, ბელენბეიზერებს, გერმანიაში და ნიდერლანდებში შველზე და ტახზე სანადიროდ იყენებდნენ. თანამედროვე ბოქსიორი მიიღეს დანციგის და ბარბეტის ბულენბეიზერების შეჯვარებით სხვა ბავარიულ და უცხოურ ჯიშებთან. ხმაურიანი, თავდაჯერებული ბოქსიორი 100 წლის წინ გერმანიაში გაჩნდა. მიუხედავად იმისა, რომ ბოქსიორების ზომები სხვადასხვა ქვეყანაში სხვადასხვაა, ყველა მათ ერთნაირი ხასიათი აქვს - ეს არის აქტიური, ძლიერი და მხიარული ცხოველი. ბოქსიორი იდეალური ძაღლია ოჯახში ცხოვრებისთვის, მაგრამ თავისი, ლეკვისთვის დამახასიათებელი ყოფაქცევის (რომელსაც იგი მთელი ცხოვრების მანძილზე ინარჩუნებს) და შედარებით დიდი ზომების გამო ზოგჯერ არეულობა შეაქვს სახლში. ეს დაკუნთული, საშიში შესახედაობის ძაღლი სახლის არაჩვეულებრივი დამცველია და ამავე დროს ბავშვების მიმართ ალერსიანობით გამოირჩევა. ბოქსიორის შეფერილობა შეიძლება იყოს წითური (თეთრით), ვეფხვისებრი შეფერილობის. ბალანი მოკლე, მბზინავი და გლუვია. დანაოჭებული წარბები დაძაბული ყურადღების შთაბეჭდილებას ტოვებს. ფეხები სწორია და ძლიერი. შავი ცხვირი ოდნავ ზევით არის აპრეხილი. შავად შეფერილი დრუნჩი საეთო ფონზე მკაფიოდ გამოირჩევა. ბოქსიორი კარგად ეგუება ქალაქში ცხოვრებას და ცხელ კლიმატს. მისი ბეწვი განსაკუთრებულ მოვლას არ საჭიროებს, ადვილად იწვრთნება. ცუდად ეგუება ცივ კლიმატს.


გიორგი ბარამიძის თქმით, ხელისუფლება ცდილობს, სამხედროებს აზრის გამოხატვაში ხელი შეუშალოს.


1819 წლის 30 დეკემბერს დაიბადა თეოდორ ფონტანე (Theodor Fontane 1819 - 1898) - გერმანელი მწერალი და პოეტი. (იხილეთ ვიდეო) 1865 წლის 30 დეკემბერს დაიბადა ჯოზეფ რადიარდ კიპლინგი (Joseph Rudyard Kipling 1865 - 1936) - ბრიტანელი მწერალი, პოეტი და ნოველისტი. (იხილეთ ვიდეო) 1927 წლის 30 დეკემბერს დაიბადა რობერ ოსეინი (Robert Hossein) - აზერბაიჯანული და ებრაული წარმოშობის ფრანგი მსახიობი, პროდიუსერი და რეჟისორი. (იხილეთ ვიდეო) 1937 წლის 30 დეკემბერს დაიბადა გორდონ ბენქსი (Gordon Banks 1937-2019) - ყოფილი ინგლისელი ფეხბურთელი, მეკარე. 1966 წლის მსოფლიოს ჩემპიონი. (იხილეთ ვიდეო) 1946 წლის 30 დეკემბერს დაიბადა პატრიცია (პატი) ლი სმიტი (Patricia Lee Smith) - ამერიკელი როკ-მომღერალი, სიმღერების ავტორი და პოეტი. (იხილეთ ვიდეო) 1969 წლის 30 დეკემბერს დაიბადა ჯეი კეი (ნამდვილი სახელი-ჯეისონ ლუის ჩითემი) (Jay Kay-Jason Luís Cheetham) - ბრიტანელი მუსიკოსი და სიმღერების ავტორი, ჯგუფი Jamiroquai-ს შემქნელი, ვოკალისტი და სიმღერების ავტორი. (იხილეთ ვიდეო) 1984 წლის 30 დეკემბერს დაიბადა ლებრონ ჯეიმზი (LeBron Raymone James) - ამერიკელი კალათბურთელი, 2008 და 2012 წლის ოლიმპიური ჩემპიონი. (იხილეთ ვიდეო)


text: 4 აპრილი — გრიგორიანული კალენდრის მე-94 დღე (ნაკიან წლებში – 95-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 271 დღე. დღის მოვლენები 1814 : ნაპოლეონ I ტახტიდან გადადგა. 1841 : უილიამ ჰარისონი აშშ-ის მე-9 პრეზიდენტი გახდა. 1945 : საბჭოთა არმიამ დაასრულა უნგრეთის განთავისუფლება. 1949 : ვაშინგტონში ხელი მოეწერა ჩრდილოატლანტიკურ შეთანხმებას ნატოს შექმნის შესახებ. 1960 : გამოცხადდა სენეგალის დამოუკიდებლობა საფრანგეთისაგან. 1968 : აშშ-ში გაშვებულ იქნა კოსმოსური ხომალდი „აპოლონ 6“. 1968 : მემფისში რასისტების ხელით მოკლულ იქნა მარტინ ლუთერ კინგი. 1975 : ბილ გეიტსმა და პოლ ალენმა ნიუ-მექსიკოს შტატის ქალაქ ალბუკერკეში, კომპანია Microsoft-ი დააფუძნეს. 2023 : ფინეთი ნატოს 31-ე წევრი გახდა. ამ დღეს დაბადებულნი 186 : კარაკალა — რომის იმპერატორი 1738 : ჯორჯ III — დიდი ბრიტანეთის მეფე 1817 : მასენა, ანდრე — ფრანგი სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე 1818 : ტომას მაინ რიდი — ირლანდიელი მწერალი და საზოგადო მოღვაწე 1868 : ანდრია ბენაშვილი — ქართველი სამხედრო და საზოგადო მოღვაწე 1899 : ბადრიძე, დავით — ქართველი მომღერალი 1932 : ტარკოვსკი, ანდრეი — რუსი კინორეჟისორი 1932 : პენკინსი, ენტონი — მსახიობი 1965 : რობერტ დაუნი უმცროსი — მსახიობი ამ დღეს გარდაცვლილნი 1617 : ნეიპირი, ჯონ — შოტლანდიელი მათემატიკოსი 1817 : ანდრე მასენა — საფრანგეთის მარშალი 1841 : ჰარისონი, უილიამ ჰენრი — აშშ-ის პრეზიდენტი 1929 : ბენცი, კარლ — გერმანელი ინჟინერი 1933 : ჯაბადარი, ალექსანდრე — ქართველი საზოგადო მოღვაწე 1991 : ფრიში, მაქს — შვეიცარიელი მწერალი 2019 : გიორგი დანელია — ქართველი და რუსი კინორეჟისორი დღესასწაულები მართლმადიდებელი ეკლესია აღნიშნავს შემდეგი წმინდანების ხსენების დღეს: ბასილი ანკვირიელი წმინდა დროსიდა ისააკ მონაზონი აგრეთვე: დანია : დედოფლის დაბადების დღე (1940) უნგრეთი : განთავისუფლების დღე (1945) სენეგალი : დამოუკიდებლობის დღე (1960) იხილეთ აგრეთვე სხვა თვეები 0404


საქართველოს იუსტიციის საბჭოს ჰყავს აპარატი, რომლის საქმიანობის წესს, ფუნქციებს და დებულებას განსაზღვრავს პრეზიდენტი. აპარატის მუშაობას უძღვება იუსტიციის საბჭოს მდივანი, რომელსაც იუსტიციის საბჭოს წევრთაგან (იუსტიციის მინისტრისა და პარლამენტის წევრების გარდა) 3 წლის ვადით ნიშნავს პრეზიდენტი. იუსტიციის საბჭოს მდივნის ფუნქციებია: იუსტიციის საბჭოს მუშაობის ორგანიზაციულ-ტექნიკური უზრუნველყოფა, საბჭოს სხდომათა მომზადება, თავისი კომპეტენციის ფარგლებში სამსახურებრივ დოკუმენტებზე ხელის მოწერა და კანონმდებლობით განსაზღვრული სხა უფლებამოსილებების შესრულება. Source: სასამართლო ხელისუფლება საქართველოში : მიმოხილვა ქართ. და ინგლ. ენ. - [თბ. : ALPE], 2002


text: არსლან გირეი - ვიკიპედია ყირიმის 39-ე ხანი ისლამ გირეი გაზი გირეი არსლან გირეი (ყირიმ. Arslan Geray, آرسلان كراى; დ. 1692 — გ. 1768, კეუშენი, მოლდავეთი) — ყირიმის ხანი 2-ჯერ: 1748–1756 წ.წ და 1767 წელს, დევლეთ II გირეის ვაჟი, სელიმ I გირეის შვილიშვილი. არსლანი დევლეთ II გირეის ვაჟი იყო. მამის გარდაცვალების შემდეგ 20 წლის მანძილზე ცხოვრობდა სტამბოლში. ბიძამისის, ყაფლან I-ის მმართველობისას ნურედინად იყო დანიშნული. 1748 წელს, ოსმალებმა დაამტკიცეს ყირიმის ხანად. არსლან გირეიმ ხანის ტიტულის მიღებისთანავე ყურადღება გაამახვილა სახანოს შიდა მდგომარეობაზე. მან განაგრძო რუსების შემოსევების შედეგად დანგრეული ბახჩისარაის აღდგენა და ასევე მოაწყო აღდგენითი სამუშაოები სხვადასხვა ქალაქებში. მან შეაკეთა სასაზღვრო ციხე-სიმაგრეები პერეკოფსა და არაბატში. აღადგინა მინიხის მიერ განადგურებული დევლეთ I გირეის მეჩეთი ევპატორიაში, დაიწყო სკოლებისა და მედრესეების მშენებლობა მთლიანი სახანოს ტერიტორიაზე. წინამორბედების მსგავსად მოუწია ყუბანისა და ბუჯაკის ნოღაელების, ასევე ჩერქეზების დაშოშმინება. არსლან გირეიმ საგარეო პოლიტიკაში თავისი წვლილი შეიტანა ოსმალეთის იმპერიას, რეჩპოსპოლიტასა და რუსეთის იმპერიას შორის მშვიდობის შენარჩუნებაში. მიუხედავად პოპულარული და ხალხის მოყვარული მმართველის სახელისა, 1756 წელს მის მიმართ მტრულად განწყობილი ყირიმისა და სულთნის ქვეშევრდომების ინტრიგების გამო მან სახანოს ტახტი დაკარგა. 1767 წელს, 75 წლის არსლანმა სტამბოლში კვლავ მიიღო ხანის წოდება, მაგრამ სამი თვის შემდეგ მგზავრობისას გარდაიცვალა კეუშენში, მოლდავეთში. გადაასვენეს ბახჩისარაიში და დაკრძალეს ხანთა სასაფლაოზე. მისი ვაჟი, დევლეთი მოგვიანებით გახდა ყირიმის ხანი.


რა უნდა გააკეთოს, თუ წყვილი დაშორებულია | ბეზია მარია ხოსე როლდანი | 06/04/2021 22:13 | რელაქნიები იმის შემჩნევა, რომ პარტნიორი შორეულია, იმ ადამიანების შიშია, ვისაც ურთიერთობა აქვს. ნელ-ნელა დისტანცირება იწვევს იმას, რომ ყველაფერი არ არის იგივე, რაც ურთიერთობის დასაწყისში, რაც შიშს იწვევს, რომ ეს მისი დასასრული იქნება. ამის პირისპირ, ჩართულმა პირმა არ იცის რა უნდა გააკეთოს, შეეცადოს ყველაფერი ისე დაბრუნდეს, როგორც ადრე. ასეთ შემთხვევებში საჭიროა მიზეზის ან მიზეზის პოვნა, თუ რატომ დაშორდა წყვილის ერთ-ერთი მხარე მეორეს. 1 კავშირი წყვილში 2 წყვილში გაუცხოების მიზეზები 3 როგორ მოვიქცეთ, თუ პარტნიორი შორეულია წყვილის კონსოლიდაციისა და ზრდისთვის მნიშვნელოვანია კავშირის შექმნა. გარკვეული ჰარმონია უნდა არსებობდეს, როდესაც საქმე ეხება გაცემასა და მიღებას. თუ ეს არ მოხდა, შესაძლებელია, რომ კავშირი თანდათან შესუსტდეს და დაიწყოს რომელიმე მხარის დისტანცირება. იმისათვის, რომ კავშირი განმტკიცდეს, ორივე მხრიდან უნდა იყოს კმაყოფილება ემოციურ და სენტიმენტალურ დონეზე. თუ ეს არ მოხდა, საკმაოდ ნორმალურია, რომ რომელიმე წევრი შორეული გახდეს და ურთიერთობა წარუმატებლობისთვის არის განწირული. წყვილში გაუცხოების მიზეზები არსებობს რამდენიმე მიზეზი, რის გამოც ადამიანი შეიძლება დაშორდეს პარტნიორთან: პიროვნებამ განიცადა ვინმეს დაკარგვა და მწუხარების შუაგულში იმყოფება. ამის გათვალისწინებით, ნორმალურია ადამიანის ქცევა მკვეთრად შეიცვალოს და შეუძლია ცოტათი განშორება გამოავლინოს წყვილში. თუ ეს მოხდა, აუცილებელია მას მივაწოდოთ ყველა შესაძლო სიყვარული. ზეწოლა, რომელიც მიიღო სამუშაომ, ოჯახმა ან პარტნიორმა, ამან შეიძლება ურთიერთობაში გარკვეული დისტანცია გამოიწვიოს. თუ ეს მოხდება, მნიშვნელოვანია წყვილთან საუბარი და ყველა შესაძლო სახელმძღვანელო მითითების შექმნა ამგვარი ზეწოლის დასაძლევად. ნებისმიერ საათში ჩხუბმა შეიძლება ადამიანის ამოწურვა და ურთიერთობაში შორს დარჩენა აირჩიე. კამათი და ჩხუბი არ არის კარგი წყვილისთვის, ამიტომ სასურველია ისაუბრონ ყველაფერზე და შესთავაზონ მასზე გადაწყვეტილებები. დაავადებული ღალატით ეს არის კიდევ ერთი ყველაზე გავრცელებული მიზეზი, რომლის საშუალებითაც ადამიანი შეიძლება დაშორდეს პარტნიორს. როგორ მოვიქცეთ, თუ პარტნიორი შორეულია მას შემდეგ, რაც დადგინდა მიზეზი, რომელიც იწვევს ასეთ დაშორებას, მნიშვნელოვანია იპოვოთ გამოსავალი, რომ კავშირი არ გაწყდეს: მნიშვნელოვანია წყვილის გვერდით ჯდომა და მშვიდად ჰკითხეთ მას ასეთი დაშორების მიზეზი. პარტნიორისადმი თანაგრძნობა გეხმარებათ იცოდეთ როგორ გრძნობთ თავს და შეძლოს პრობლემის მოგვარება. თქვენ არ უნდა ჩავარდეთ სიამაყეში და იყოს შორს პარტნიორთან. თუ ეს მოხდება, ყველაფერი გაცილებით უარესი გახდება და ძალიან ძნელი იქნება ბმულის აღდგენა. მოკლედ, თუ თქვენი პარტნიორი შორეულია, მნიშვნელოვანია იცოდეთ მიზეზი, რამაც გამოიწვია ეს სიტუაცია და შეეცადეთ ყველაფერი დაბრუნდეს ისე, როგორც ადრე იყო. წყვილის შიგნით კავშირი მნიშვნელოვანია და მაქსიმალურად უნდა ვიზრუნოთ, რომ თავად წყვილი არ დაშორდეს. სტატიის სრული გზა: ბეზია » ფსიქოლოგია და წყვილი » რელაქნიები » რა უნდა გააკეთოს, თუ წყვილი დაშორებულია


პროკურორის განცხადებით, ბრალდებულმა დანაშაულის ჩადენის იარაღიც გადამალა, აქედან გამომდინარე, არსებობს ვარაუდი, რომ იგი მტკიცებულებების განადგურებას ეცდება. გარდა ამისა, მთავარი მოწმე ბრალდებულის მეგობარია და მასზე ზემოქმედების მოხდენას ეცდება.


ადამიანი ფოლადისგან ...


უფასო ონლაინ სტატისტიკა რულეტკა რეგისტრაციის გარეშე უფასო ონლაინ სტატისტიკა რეგისტრაციის გარეშე - ბრაზილია ვიდეო ჩატი - Bate-Papo! უფასო ონლაინ სტატისტიკა რულეტკა რეგისტრაციის გარეშე უფასო ონლაინ სტატისტიკა რეგისტრაციის გარეშე მათ შორის არის ჩვენი უფასო ონლაინ რულეტკა სტატისტიკა რეგისტრაციის გარეშერამდენიმე საინტერესო ფუნქციები. პირველი, თქვენ შეუძლია დაუკავშირდეს უცნობ გზაზე, მას შემდეგ, რაც თქვენ არ გჭირდებათ, რათა მოითხოვოს, რომ დაამატოთ ვინმე თქვენი საკონტაქტო სიაში. ალგორითმი ოპერაცია არის ასეთი, რომ კავშირი ხდება ავტომატურად, უბრალოდ საკმარისი იმისათვის, რომ იპოვოს თქვენ და თქვენს თანამოსაუბრეს სამსახურში, ასე რომ უფასო ონლაინ რულეტკა სტატისტიკა რეგისტრაციის გარეშე გაძლევთ საშუალებას გაიგო, რომ ათობით ადამიანი მოკლე დროში. და იდეალური ინსტრუმენტი რაოდენობის გაზრდა შეხვედრები მთელს მსოფლიოში. ფაქტობრივად, ასობით ადამიანი, ათობით ქვეყნის გაკეთებული იჯდა ვიდეო ჩატი გარეშე უფასო რეგისტრაცია. დარწმუნდით, რომ ეს შესაძლებელია, ეძებს სიაში ყველა ქვეყანა დაუკავშირდეს ჩვენი რულეტკა სტატისტიკა. სხვათა შორის, თქვენ შეგიძლიათ გამართოთ მითითებული ისე, რომ სამსახური მხოლოდ გვიჩვენებს წევრებს კონკრეტული ქვეყანა. გსურთ დაუკავშირდეს ამერიკელები. აირჩიეთ ქვეყნების სია, და შეხვდეს ახლა ონლაინ ვიდეო ჩატი გარეშე უფასო რეგისტრაცია მხოლოდ რეგ მაცხოვრებლები ამ ქვეყანაში. გსურთ შეხვდება იაპონელი ხალხი. მეორეც, ჩვენი ონლაინ გაცნობის ვიდეო ჩატი არის უფასო და მუშაობს რეგისტრაციის გარეშე. ეს იმას ნიშნავს, რომ არ ფორმალობები სამუშაოდ ან ფული. ეს ხდის სამსახურის ძალიან პოპულარული და იზრდება მისი პოპულარობა. აქედან გამომდინარე, თქვენ ნახავთ: გარდა ამისა, ონლაინ რულეტკა სტატისტიკა რეგისტრაციის გარეშე უფასოდ არის დიდი მოედანი, სადაც შეგიძლიათ ვისწავლოთ თუ როგორ უნდა დაუკავშირდეს უცნობი, ვისწავლოთ, რომ გადავლახოთ. მაგრამ თქვენ უნდა გვახსოვდეს, რომ ნებისმიერი ონლაინ ვიდეო ჩატი რეგისტრაციის გარეშე და უფასოდ არ არის სრულიად უწყინარი: ანონიმურობა, იგი ითვლება, როგორც დამამცირებელი. ასეთი ადამიანი შეიძლება შეურაცხყოფა თანამოსაუბრეს, აჩვენებს, უხამსობის, და ასე შემდეგ. უფრო მეტიც, ზოგიერთი სია, როგორიცაა სხვადასხვა ექსტრაქტები. არჩევა და კომუნიკაცია მაგალითად, მოულოდნელად ჩნდება თვალწინ ვებ კამერა კოსტუმი, როგორც ვამპირი, ან მოულოდნელად და ხმამაღლა ყვირილი. ეს აკრძალული არ არის წესები, მაგრამ ეს შეიძლება უარყოფითად იმოქმედოს მყიფე ფსიქიკას. ამიტომ არის, რომ ჩვენი ონლაინ ვიდეო ჩატი სერვისი თვრამეტი. ეს არ არის რეკომენდებული, უნდა დარეგისტრირდეთ მას, როგორც უმნიშვნელო. მაგრამ ამ მცირე დისკომფორტს სრულად არის გადახდილი მნიშვნელოვანი უპირატესობა ჩვენ ზემოთ განვიხილეთ. მოვიდა ჩვენთან, ჩართეთ ვებკამერა სტატისტიკა ონლაინ უფასოდ და რეგისტრაციის გარეშე და დატკბეთ საინტერესო და სახალისო ურთიერთობა ადამიანი მთელი მსოფლიოს მასშტაბით. უფასო ონლაინ ვიდეო ჩეთები აქვს ბევრი გამოცდილება კომუნიკაციის რეალურ დროში და, მიუხედავად იმისა, რომ მათი მდიდარი პრაქტიკა ვირტუალურ სამყაროში, შეხვდა მიერ სხვადასხვა ხალხი. თუ ეს ვერ შენიშნა, მაშინ ზოგიერთი სია რუსული ვერსია რულეტკა სტატისტიკა და გადაცემა მიერ დადებითი ურთიერთობა, სხვები გამოცდილი სრული გულგრილობა, და კიდევ სხვები გაურკვეველი მიზეზით გამოიტანა შეურაცხყოფა და ცდილობდა, დამცირება, მათი თანამოსაუბრე. ვიდეო სტატისტიკა"რულეტკა"რეგისტრაციის გარეშე ყველასთვის ხელმისაწვდომია საათის განმავლობაში. პერსონალური კომპიუტერი, შეგიძლიათ დაკავშირება, უბრალოდ აპირებს საიტზე და გააქტიურების შემთხვევითი ძებნის რეჟიმი თანამოსაუბრეს. თქვენ უნდა ჩამოტვირთოთ ვებ რეგისტრაციის გარეშე თქვენი მობილური მოწყობილობა, მაგრამ ეს კეთდება უბრალოდ და უპირველეს ყოვლისა უფასოდ. უფასო ვიდეო სტატისტიკა გაცნობის რეგისტრაციის გარეშე სტატისტიკა რულეტკა ონლაინ უფასოდ ვიდეო გაცნობის ქალები ონლაინ ონლაინ ვიდეო ჩატი წელი სტატისტიკა ონლაინ თქვენი ტელეფონის გარეშე სტატისტიკა ონლაინ გარეშე ვიდეო ჩატი ცოცხალი გოგონების გაცნობის უფასოდ სერიოზული ურთიერთობები


text: საქართველო – კვიპროსი 1:0 | Radio Fortuna - ოფიციალური ვებგვერდი საქართველო – კვიპროსი 1:0 პირველი ტაიმის 24-ე წუთზე გიორგი ქვილითაიამ ამ მატჩის ერთადერთი გოლი გაიტანა. თამაში საბოლოოდ საქართველოს ნაკრების გამარჯვებით 1:0 დასრულდა. საქართველოს შემადგენლობა ასე გამოიყურებოდა: გიორგი ლორია, დავით ხოჭოლავა, გურამ კაშია, ოთარ კაკაბაძე, გიორგი ნავალოვსკი (გია გრიგალავა), ჯაბა კანკავა, ნიკა კვეკვესკირი (გიორგი აბურჯანია), ვაკო ყაზაიშვილი (საბა ლობჟანიძე) , გიორგი მერებაშვილი (ირაკლი სიხარულიძე), გიორგი პაპუნაშვილი (ვაკო გვილია), გიორგი ქვილითაია (ნიკა კაჭარავა) ფეხბურთი საქართველოს ნაკრები [1] => saqartvelos-nakrebi [request] => SELECT SQL_CALC_FOUND_ROWS mob1n_posts.ID FROM mob1n_posts LEFT JOIN mob1n_term_relationships ON (mob1n_posts.ID = mob1n_term_relationships.object_id) WHERE 1=1 AND mob1n_posts.ID NOT IN (186254) AND ( mob1n_term_relationships.term_taxonomy_id IN (16199,3190) [post_date] => 2018-09-09 22:32:26 [post_date_gmt] => 2018-09-09 18:32:26 [post_content] => საქართველოს ნაკრებმა ერთა ლიგაზე მორიგი გამარჯვება მოიპოვა. ამჯერად ჩვენმა ეროვნულმა გუნდმა ლატვიის ნაკრები მინიმალური ანგარიშით, 1-0 დაამარცხა და ჯგუფში ერთპიროვნული ლიდერობა განიმტკიცა. სტადიონზე მრავლად იყვნენ გურამ კაშიას მხარდამჭერები. მათ ტრიბუნაზე გადმოფინეს კაშიას მხარდამჭერი ბანერი, რომლის მიმართულებითაც მატჩის დასრულების შემდეგ წავიდა ქართველი ფეხბურთელი. კაშიამ მაისური გაიხადა და ბანერის მიმართულებით, გულშემატკივრებისკენ ისროლა.