text: სრულყოფილი პოსტების მოდელები, რომლებიც ყველა სტარტაპერმა უნდა იცოდეს სოციალურ მედიაში სქროლვისას ალბათ შენც უამრავი დარეკლამებული პოსტი გხვდება. ყველა მათგანს ხსნი? დარწმუნებული ვარ, არა. მეც ასე ვარ. ჩემს ყურადღებას 50-დან მაქსიმუმ 1-2 იქცევს. ზოგ შემთხვევაში ვიზუალი არ მომწონს, ზოგში კი, პირიქით – ტექსტი იმდენად ცუდადაა სტრუქტურირებული, რომ ვერ ვკითხულობ. არადა, კარგი კონტენტის შექმნა მომხმარებლების მოსაზიდად და შესანარჩუნებლად უმნიშვნელოვანესი კომპონენტია. აუცილებელია ყურადღება მიაქციო როგორც ვიზუალს, ასევე ქოფის (ტექსტურ ნაწილს). სწორედ ამიტომ, ამ სტატიაში განვიხილავ ქოფირაითინგის იმ 3 ძირითად ფორმულას, რომელიც წერის პროცესს გაგიმარტივებს. გარდა ამისა, გაგიზიარებ რჩევებს დიზაინის მიმართულებით – რა უნდა გაითვალისწინო ფერის, ფონტის, ფოტოების შერჩევისას? რომელი უფასო ონლაინ რესურსები არსებობს ვიზუალის შესაქმნელად? ამ რჩევების დახმარებით აუცილებლად დაზოგავ დროს, თანხასა და ენერგიას. ქოფირაითინგის 3 ფორმულა, რომელიც წერას გაგიმარტივებს კარგი ქოფის დაწერა მარტივი არ არის. შენი დრო შეზღუდულია. თავში უამრავი რამ გიტრიალებს, რისი გადმოცემაც გინდა. თან იცი, რომ დიდი ტექსტების კითხვა ხალხს არ უყვარს. რა უნდა გააკეთო? საბედნიეროდ, ქოფირაითინგში არსებობს უამრავი ფორმულა, ანუ წერის სხვადასხვა სტრუქტურა. თითოეული მათგანი პროცესს გაგიმარტივებს. განსაკუთრებით მაშინ, თუ დამწყები ხარ. ამ სტატიაში რამდენიმე ძირითადს განვიხილავ, სრული სია კი ამ ლინკზე შეგიძლია ნახო. სანამ წერას დაიწყებ, გირჩევ, კარგად განსაზღვრო სამიზნე აუდიტორია: ვინ უნდა წაიკითხოს შენი პოსტი? როგორ დაელაპარაკებოდი მათ, პირადად რომ შეხვედროდი? წარმოიდგინე შენი იდეალური მომხმარებელი და დაწერე ქოფი მისთვის. არ დაგავიწყდეს სალაპარაკო ტონის (Tone of Voice) განსაზღვრა, რომელსაც კომუნიკაციაში გამოიყენებ: ოფიციალური გინდა იყო, მეგობრული, ნეიტრალური თუ მხიარული? არა, ჯუზეპე ვერდის ოპერას არ ვგულისხმობ. AIDA ინგლისური აბრევიატურაა და ქოფირაითინგში შემდეგნაირად იშიფრება: ყურადღება (Attention) ტექსტის პირველი წინადადება ყველაზე მნიშვნელოვანია, რადგან მასზეა დამოკიდებული, ადამიანი პოსტს ბოლომდე წაიკითხავს თუ არა. ეს შეიძლება იყოს: კითხვითი წინადადება, რომელშიც სამიზნე აუდიტორიის გარკვეულ პრობლემას გაუსვამ ხაზს; ფასდაკლების ან სხვა შეთავაზებების მოხსენიება; ინტრიგის ჩაგდება და ცნობისმოყვარეობის გაღვიძება; ტექსტის პერსონალიზაცია კონკრეტული აუდიტორიისთვის (მაგალითად, მშობლები, სპორტსმენები, სტუდენტები და ა.შ.). ინტერესი (Interest) ინტერესის გაჩენა ბევრად უფრო რთულია, ვიდრე ყურადღების მიპყრობა. ამ ნაწილში დეტალურად აღწერე შენი პროდუქტი/სერვისი. რა უპირატესობები აქვს მას და რითი გამოირჩევა ის? ხაზი გაუსვი არა მარტო მახასიათებლებს, არამედ იმ სარგებელს, რასაც პროდუქტის მოხმარება მოიტანს. შეგიძლია, სხვა მომხმარებლების გამოცდილებაც გააზიარო. სურვილი (Desire) ამ ეტაპზე მომხმარებელს შეძენის სურვილი უნდა გაუჩნდეს. აუხსენი, რას შეცვლის შენი პროდუქტი/სერვისი მათ ცხოვრებაში, როგორ გადაჭრის კონკრეტულ პრობლემას და ა.შ. ეცადე, რომ კავშირი ლოგიკური იყოს და არა – ხელოვნური. მოქმედება (Action) მოუწოდე აუდიტორიას მოქმედებისკენ – რა უნდა გააკეთონ იმისთვის, რომ შენი პროდუქტით ან სერვისით ისარგებლონ. ეს შეიძლება იყოს: საკონტაქტო ნომრისა და მისამართის მითითება; სარეგისტრაციო ბმული; დამატებითი ინფორმაციისთვის პირად შეტყობინებაში მოწერა; ვებ-გვერდზე გადაყვანა და ა.შ. AIDA-ს მაგალითი: ყურადღება – გაზარდე ტრეფიკი შენს საიტზე; ინტერესი – SEO-ს ანალიტიკის ხელსაწყო, რომელიც საძიებო ველში კომპანიის ხილვადობას გააუმჯობესებს; სურვილი – ამ გზით შენ დაძლევ კონკურენტებს და შეაგროვებ დიდი რაოდენობით სტატისტიკურ მონაცემებს. მოქმედება – დატესტე 30 დღიანი უფასო ვერსია. PAS ქოფირაითინგის კიდევ ერთი ფორმულაა და ის 3 ნაწილად იყოფა: პრობლემა (Problem) განსაზღვრე შენი სამიზნე აუდიტორია სხვადასხვა მახასიათებლების მიხედვით (დემოგრაფიული, ფსიქოგრაფიული და ქცევითი). დაფიქრდი, რა პრობლემა აქვთ მათ, რისი მოგვარებაც შენს პროდუქტს/სერვისსს შეუძლია? ტექსტის პირველ ნაწილში დაანახე მომხმარებლებს მათი ტკივილი თუ მთავარი საზრუნავი. გამწვავება (Agitate) მეორე ეტაპზე გაამწვავე ეს საკითხი. აჩვენე, როგორ გაუარესდება მათი პრობლემა დროთა განმავლობაში. დრამატიზირება გამოგადგება. შეგიძლია რეალური მაგალითი გამოიყენო და ემოციურობა გამოიწვიო. მაგრამ, ეცადე, რომ ზედმეტი არ მოგივიდეს. გადაწყვეტა (Solve) ყველაზე მნიშვნელოვანი ეტაპი პრობლემის გადაჭრის გზის შეთავაზებაა. ამ ნაწილში მომხმარებლებს უნდა დაანახო, როგორ დაეხმარება შენი პროდუქტი ან სერვისი მათ. მეტი სანდოობისთვის გააზიარე სხვების გამოცდილება და შეფასებები. არ დაგავიწყდეს მოქმედებისკენ მოწოდება. PAS-ის მაგალითი: პრობლემა – საოცნებო სამსახურის პოვნა. გამწვავება – დროის დაკარგვა, პარალიზება, შიში.. გადაწყვეტა – ავტორის ვიდეოს ყურება. FAB ფორმულის შემთხვევაში უნდა ისაუბრო პროდუქტის მახასიათებლებზე, უპირატესობებსა და სასარგებლო თვისებებზე. მახასიათებელი (Feature) რაც შეიძლება მარტივად და გასაგებად დაახასიათე შენი პროდუქტი/სერვისი. უპირატესობა (Advantage) არგუმენტირებულად დაასაბუთე, რითი გამოირჩევა ის სხვებისგან, რა უპირატესობები აქვს მას და როგორ შეიძლება მისი გამოყენება. სარგებელი (Benefit) ტექსტის ბოლო ნაწილში დაწერე ის სარგებელი, რისი მოტანაც პროდუქტს/სერვისს შეუძლია მომხმარებლისთვის. FAB-ის მაგალითი: მახასიათებელი – სოციალური მედიის მენეჯმენტი; უპირატესობა – განრიგის განახლება; სარგებელი – მეტი კლიკის გენერირება. ეს ის სამი ძირითადი მოდელია, რომლებიც ყველაზე ხშირად გვხვდება. ერთფეროვნების თავიდან ასარიდებლად გირჩევ, ტექნიკები ცვალო ხოლმე. ახლა, დიზაინის ნაწილზე გადავიდეთ (რადგან სურათი ხომ ათას სიტყვას უდრის). მანამდე კი, აქვე გიზიარებ ინგლისურ ვებ-გვერდებს, სადაც ქოფირაითინგის შესახებ საინტერესო სტატიები და რჩევები იდება: https://www.dorisandbertie.com/goodcopybadcopy/ როგორ გავაკეთოთ დიზაინი? კარგი პოსტის უმნიშვნელოვანესი კომპონენტია ვიზუალური მხარე, რადგან სქროლვის დროს ყურადღებას ჯერ დიზაინს ვაქცევთ და შემდეგ – ტექსტს. ამ დარგის პროფესიონალი ნამდვილად არ ვარ, თუმცა საკუთარი გამოცდილებიდან რამდენიმე რჩევას მოგცემ, რასაც ყურადღება აუცილებლად უნდა მიაქციო. ინტერნეტში ფერების ფსიქოლოგიის შესახებ უამრავ სტატიას შეხვდები. თითქოს, წითელი ვნებასთან ასოცირდება, თეთრი სისუფთავესთან, მწვანე ბუნებასთან და ა.შ. თუმცა, ჩემი აზრით, ამ საკითხს ასე შაბლონურად არ უნდა მივუდგეთ.თითოეულ ფერს საკუთარი ვიბრაცია გააჩნია და შესაბამისად, ის ადამიანებზე განსხვავებულად მოქმედებს. კულტურულ ჭრილშიც რომ განვიხილო, ევროპაში, შესაძლოა, თეთრი სისუფთავესთან ასოცირდებოდეს, თუმცა ჩინეთში ის სამგლოვიარო ფერია. აღქმა ინდივიდუალურია. თუ ბრენდბუქი არ გაქვს, გამოკითხე შენი სამიზნე აუდიტორია და ჩაატარე პატარა კვლევა Google Forms-ის დახმარებით: რა ფერთან ასოცირდება შენი პროდუქტი, სერვისი ან ინდუსტრია; რომელია მათი საყვარელი ფერი და რატომ; რომელი ფერები აღიზიანებთ ყველაზე მეტად; რომელი ფერი რა ემოციას იწვევს მათში და ა.შ. გირჩევ, რომ სოციალურ მედიაში ერთი ვიზუალური სტილი შეინარჩუნო და მომხმარებლებს თავი ამით დაამახსოვრო. არ გამოიყენო ბევრი ფერი – სჯობს აირჩიო ერთი და მისი გრადაციები. ამ ვებ-გვერდზე შეგიძლია ფერთა გამების და პალიტრების შექმნა. ფონტი და იერარქია ვიზუალური იერარქია არის მიმდევრობა, რომლის მიხედვითაც ობიექტებს აღვიქვამთ. პირველ რიგში ვხედავთ ისეთ დეტალებს, რომლებიც ზომით, სიმკვეთრით და სხვა მახასიათებლებით გამოირჩევიან. ადამიანის თვალი კითხულობს მარცხნიდან მარჯვნივ, შესაბამისად, ყველაზე მნიშვნელოვანი ელემენტი ზედა მარცხენა კუთხეში უნდა განალაგო. გამოიყენე მაქსიმუმ 1-2 შრიფტი სხვადასხვა სტილითა და სისქით, რათა დიზაინი ძალიან არ გადატვირთო. ქართული ფონტები შეგიძლია იხილო ამ ვებ-გვერდზე. თუ რაიმე მარკეტინგული ლოზუნგი გაქვს, რომლის ვიზუალზე დაწერა გსურს, მთავრული ფონტი მას უფრო დამაჯერებელს გახდის. არ განალაგო ობიექტები კიდეებზე. ეცადე, რომ მათ გარშემო სივრცე დატოვო. ამ გზით მაყურებლის თვალს არ გადაღლი და მისცემ შესაძლებლობას, რომ უფრო მნიშვნელოვან დეტალებზე ფოკუსირდეს. დიზაინერული რესურსების სრულ ჩამონათვალს კი ამ ვებ-გვერდზე ნახავ. თუ ფოტოშოპი საბაზისო დონეზე მაინც იცი, Freepik-ის გამოყენებას გირჩევ. საძიებო ველში მოიძიე დიზაინის შაბლონები "Social Media Post Templates" და აირჩიე სასურველი. ზოგი უფასოა, ზოგი – ფასიანი. ისეთი მოძებნე, რომელსაც სამუშაო ფაილი (PSD) მოჰყვება (მარტივად რომ შეძლო შესწორება). თუ ფოტოშოპი არ იცი, მაშინ იდეალური გამოსავალია Canva. მისი დახმარებით შეგიძლია გააკეთო ინსტაგრამის სთორების, პოსტების, ქავერების და ბანერების ვიზუალები. გარდა ამისა, ვებ-გვერდზე სხვადასხვა შაბლონებს შეხვდები: პრეზენტაციები, რეზიუმეები, ფლაერები, ინფოგრაფიკები და ა.შ. აირჩევ სასურველ ვარიანტს, შენი გემოვნებით შეცვლი ფერებს, ტექსტებს, განლაგებას და სხვა მნიშვნელოვან დეტალებს. გარდა ამისა, გიზიარებ არასრულ ჩამონათვალს სხვადასხვა თემატიკის ფოტოების მოსაძიებლად: და ბოლოს, შენს სუბიექტურ აღქმას ყოველთვის არ ენდო. შესაძლოა ფიქრობდე, რომ კარგი პოსტი დადე, თუმცა ასე სულაც არ იყოს. სწორედ ამიტომ, მუდმივად აწარმოე ექსპერიმენტები ფეისბუკის A/B ტესტირების დახმარებით. სოციალურ მედიაზე მეტის გასაგებად კი, ჩემს წინა სტატიებსაც გადაავლე თვალი:


ედუარდ სააკაშვილი ნიდერლანდში, ქალაქ უტრეხტის უნივერსიტეტში სწავლობს. მისი სამაგისტრო თემა ხელოვნური ინტელექტია, თუმცა რეალურ ცხოვრებაში ყველაფერს, რაც არაბუნებრივია - გაურბის. საქართველოდან შორს, ჰოლანდიაში იგი გოგი გვახარიასთან ერთად ცდილობს გაიაზროს საქართველოში მიმდინარე მოვლენები. ყვება მამაზე, დედასა და ბავშვობაზე, იხსენებს იმ პოლიტიკურ მოვლენებს, რომლის მომსწრეც პატარაობიდანვეა. “შვილი” - გოგი გვახარიას ახალი პროექტია, მისი პირველი გმირი კი საქართველოს მესამე პრეზიდენტის უფროსი შვილი ედუარდ სააკაშვილი. ახალი გადაცემის პრემიერა 23 ნოემბერს. “შვილი” - ედუარდ სააკაშვილი ედუარდ სააკაშვილი ნიდერლანდში, ქალაქ უტრეხტის უნივერსიტეტში სწავლობს. მისი სამაგისტრო თემა ხელოვნური ინტელექტია, თუმცა რეალურ ცხოვრებაში ყველაფერს, რაც არაბუნებრივია - გაურბის. “შვილი” - გოგი გვახარიას ახალი პროექტია, მისი პირველი გმირი კი საქართველოს მესამე პრეზიდენტის შვილი ედუარდ სააკაშვილი. ედუარდ სააკაშვილი ნიდერლანდში, ქალაქ უტრეხტის უნივერსიტეტში სწავლობს. მისი სამაგისტრო თემა ხელოვნური ინტელექტია, თუმცა რეალურ ცხოვრებაში ყველაფერს, რაც არაბუნებრივია - გაურბის. დაწერეთ კომენტარი ეპიზოდები - დეკემბერი 03, 2021 მაკო სახელმწიფოს უჩივის - - - დეკემბერი 03, 2021 უხერხული კითხვები შშმ პირებს - -


McDonald's McDonald's - სწრაფი კვების რესტორების უმსხვილესი ქსელი მსოფლიოში. მისი ცენტრალური ოფისი მდებარეობს აშშ-ში, ქალაქ ჩიკაგოში. ისტორია [რედაქტირება] კომპანია 1940 წელს დაარსეს ძმებმა დიკ და მაკ მაკდონალდებმა. პირველი რესტორანი გაიხსნა სან-ბერნარდინოში(კალიფორნია). 1954 წელს, რეი კროკმა ძმები მაკდონალდებისაგან შეიძინა ფრანჩაიზინგის ექსკლუზიური აგენტის უფლება. 1955 წელს კროკმა გახსნა McDonald’s - ის პირველი რესტორანი ქალაქ დეს-პლეინზში, ილინოისის შტატში. დღეს ეს რესტორანი კორპორაციის მუზეუმია. 1955 წელს კროკმა დაარეგისტრირა კომპანია McDonald’s System, Inc, ხოლო 1960 წელს მას ეწოდა McDonald’s Corporation McDonald’s Corporation. 1961 წელს კროკმა შეიძინა კომპანიის მართვის ყველა უფლება. დღეს [რედაქტირება] 2008 წლისათვის კორპორაციის ქსელში დასაქმებულთა საერთო რაოდენობამ შეადგინა 400 000 ადამიანი, ხოლო მოგებამ შეადგინა $23,5 მილიადრი. 2009 წელს კორპორაციის კაპიტალიზაცია შეადგენდა $64,2 მილიარდს. კორპორაციის დირექტორთა საბჭოს თავმჟდომარე და მთავარი მმართველია ჯეიმს სკინერი, პრეზიდენტი - დონ ტომპსონი. 2009 წელს ივნისისათვის, McDonald’s სავაჭრო ნიშნის ქვეშ მსოფლიოს 118 ქვეყანაში მუშოაბდა 32 060 რესტორანი, რომელთაგან 14 000 აშშ-ში მდებარეობს. 25 578 რესტორანი იმართებოდა ფრანჩაიზინგის პრინციპით. შედეგად, რესტორნების ასორტიმენტი, ზომები და პორციის შემადგენლობა მკვეთრად განსხვავდება სხვადასხვა ქვეყანაში. რესტორნების ასორტიმენტში შედის ჰამბურგერები (მ.შ. „ბიგ მაკი“), სენდვიჩი, კარტოფილი ფრი, დესერტები, სხვადასხვა სასმელი და ა.შ. ქვეყნების უმრავლესობაში, მაკდონალდსის რესტორნებში იყიდება ლუდიც. ადგილობრივი მოსახლეობის შემოსავლებით უზრუნველსაყოფად კორპორაციისათვის პრიორიტეტულია ადგილობრივი პროდუქტების გამოყენება. თითქმის ყველა პროდუქტი, რომელიც იყიდება მაკდონალდსის ქსელში, წარმოებულია ადილობრივ ბაზარზე. ადგილობრივი პროდუქტების რაოდენობა რესტორნებში მერყეობს 70%-დან 85%-მდე.კორპორაციის ერთ-ერთი კარგად განვითარებადი პროექტია საყავეების ქსელი „McCafé“. ცნობები ზოგიერთი ქვეყნის ქსელის შესახებ 2010 წლის 15 დეკემბრის მონაცემებით: - რუსეთში წარმოდგენილია 261 მაკდონალდსის რესტორანი. პირველი რესტორნის გახსნის დღეს, 1990 წლის 31 იანვარს, მას ეწვია 30 000 ადამიანი. - უკრაინა იყო რიგით 102-ე ქვეყანა, სადაც გაიხსნა მაკდონალდსის რესტორანი. აქ კომპანიის ქსელი ვითარდება 1997 წლის 24 მაისიდან. - მოლდოვაში ფუნქციონირებს მაკდონალდსის 4 რესტორანი, ყველა მათგანი კიშინიოვის ცენტრში მდებარეობს. - ლატვიაში მუშაობს მაკდონალდსის 8 რესტორანი, ყველა მდებარეობს რიგაში. - ისრაელში ფუნქციონირებს მაკდონალდსის 169 რესტორანი, ამ რესტორნებში განვითარებულია „მაკდრაივის“ სერვისი, ასევე შესაძლებელია WiFi-ის სარგებლობა. - ესტონეთში არის მაკდონალდსის 8 რესტორანი: 6 ტალინში, 1 ტარტუში და 1 ნარვაში. - ბელორუსიაში მუშაობს მაკდონალდსის 5 რესტორანი, ყველა მათგანი მინსკში მდებარეობს. - აზერბაიჯანში წარმოდგენილია მაკდონალდსის 7 რესტორანი, ყველა ბაქოში მდებარეობს. - საქართველოში ფუნქციონირებს მაკდონალდსის 6 რესტორანი: 4 თბილისში, 1 ქუთაისში და 1 ბათუმში.


LivePress.Ge | სამი ზუგდიდელი კარატისტი საერთაშორისო შეჯიბრის გამარჯვებულია სამი ზუგდიდელი კარატისტი საერთაშორისო შეჯიბრის გამარჯვებულია 13:08 / 26.08.2019 ზუგდიდელი კარატისტები თურქეთის ქალაქ რიზეში გამართული შავი და კასპიის ზღვის ქვეყნების ჩემპიონატის გამარჯვებულები გახდნენ. კერძოდ, 52 კილოგრამ წონით კატეგორიაში, 14-15 წლიანებს შორის ოქროს მედალი ლუკა ფონიავამ მოიპოვა. პირველი ადგილი დაიკავა მისმა ძმამ, უტა ფონიავამაც, რომელიც 12-13 წლიანებს შორის ასპარეზობდა 40 კილოგრამ წონით კატეგორიაში. უთხრა "ლაივპრესს"სპორტის განვითარების ცენტრის კარატეს უფროსმა მწვრთნელმა გელა ანთიამ, რომელიც ძმებს წვრთნის. მისივე ინფორმაციით, ლუკა ფონიავა, როგორც საქართველოს კარატეს ეროვნული ნაკრების წევრი, გაემგზავრება მსოფლიო ჩემპიონატზე ჩილეში. შეჯიბრი 23-27 ოქტომბერს გაიმართება. ჩემპიონატში გაიმარჯვა ასევე ნიკო კონჯარიამ 10-11 წლის სპორტსმენებს შორის, იგივე წონით კატეგორიაში. მას ცეზარ ჯანჯღავა წვრთნის. შეჯიბრში სულ 1600 სპორტსმენი მონაწილეობდა. #ზუგდიდელი კარატისტები #კარატე #საერთაშორისო ჩემპიონატი


ამინდი თბილისში ოთხშაბათს, 26 აგვისტოს როგორი ამინდი იქნება თბილისში ოთხშაბათს, 26 აგვისტოს 11:29 24.08.2020 (განახლებულია 15:01 24.08.2020) ოთხშაბათს ქვეყნის დედაქალაქში გამოიდარებს – სინოპტიკოსები მზიან ამინდს გვპირდებიან. მოიმატებს ტემპერატურაც. თბილისი, 24 აგვისტო – Sputnik. სინოპტიკოსები ოთხშაბათს, 26 აგვისტოს თბილისში მზიან და უღრუბლო ამინდს პროგნოზირებენ. ტემპერატურა ღამით პლუს 10–21 გრადუსი იქნება, დღისით კი 26 გრადუსამდე დათბება. მზე 06:200 საათზე ამოვა და 19:43 საათზე ჩავა.


source: CulturaX

text: პელაგონი საბურთალო პოპულარულ ევროპულ კერძებთან რესტორანი "პელაგონი საბურთალოზე" ასევე ყველასათვის საყვარელ ქართულ ტრადიციულ კერძებსაც გვთავაზობს. ახალი და ნატურალური, მუდვივად კონტროლს დაქვემდებარებული პროდუქცია ჯანსაღ და გემრიელ კერძებს ქმნის, რომლის გემოც არასდროს დაგავიწყდებათ. ნათელი და დახვეწილი ცენტრალური დარბაზი, მყუდრო აპარტამენტი, გასათბობი და გასაგრილებელი სისტემით აღჭურვილი კომფორტული ტერასა – ეს მთლიანობა ქმნის იდეალურ სივრცეს, რომელიც სტუმრის სიამოვნებაზეა გათვლილი. "პელაგონი საბურთალოზე" გემოვნებიანი მუსიკით გამოირჩევა. საღამოს ყოველდღე ცოცხალი შესრულება გაგილამაზებთ. თიკო მახარაძე და ტრიო სასიამოვნო ვიზიტს გპირდებათ.


source: fineweb

text: ლონდონში, 71 წლის ასაკში გარდაიცვალა ბრიტანული როკ ჯგუფის, „დიპ პერპლის“ კიბორდისტი და თანადამაარსებელი ჯონ ლორდი. ლორდის ოფიციალური ვებსაიტის თანახმად, მუსიკოსს ფილტვის ემბოლია სჭირდა პანკრეასის კიბოსთან ხანგრძლივი ბრძოლის შემდეგ. ლორდი თანაავტორია „დიპ პერპლის“ არაერთი ლეგენდარული კომპოზიციისა, მათ შორის სიმღერისა Smoke On The Water. 2002 წელს ჯგუფის დატოვების შემდეგ ლორდს წარმატებული სოლო-კარიერა ჰქონდა.


created: Tuesday, 31. July 2012 Time 10:28. changed: Tuesday, 07. August 2012 Time 03:30. "აუუ, მიყვარხარ, ჩემი დედა..." დედის მაგინებელი "ბედნიერი ერი" დედა - სიცოცხლის საწყისი და არსი ცხოვრებისა; დედა - სალოცავი ხატი და სათაყვანებელი სიწმინდე შვილისა; დედა - სულის სიმშვიდე და იმედი სასოწარკვეთილების ჟამს... ქართველებს დედის მადლი ორმაგად გვაქვს მონიჭებული. ერთი - ხორციელი მშობლისა და მეორე - ღვთისმშობლის მფარველობისა, მაცხოვარმა ხომ საკუთარ დედას ჩაგვაბარა, წმინდა მარიამის წილხვედრია საქართველო. ასეთი მადლი არც ერთ ქვეყანას არ რგებია. სადაც უნდა იყო დღეს - ქუჩაში, ტრანსპორტში, რესტორანში თუ სადმე მივარდნილ სოფელში, ახალწამოყვინჩული მოზარდების, არცთუ იშვიათად კი მოწიფული "ვაჟკაცების" პირიდან გესმის ენით აუწერელი სიბილწე - "ჩემი დედა ...", "ჩემს დედას ...", "ჩემი დედის ..." გესმის ათასნაირ ბრუნვაში, სხვადასხვა დიალექტზე, გაუგონარი საზიზღრობითა და უკუღმართი ფანტაზიით უხვად შეზავებული... რა დღეში ვართ ქართველები, ხალხო, შვილები გვეღუპება "უწყინარი" სიტყვების კორიანტელში და ყურიდან ყურში უდარდელად ვატარებთ ამ ეროვნულ უბედურებას!. სხვის თვალში ჩხირსა და დირეს არ ვეძებთ, ჩვენი თაობის ქართველობასაც არაერთი ცოდვა გვაქვს აკიდებული. ქუჩაშიც ვმდგარვართ, ლანძღვაც ჩაგვიგრეხია და მრავალსართულიანი გინებაც, მაგრამ უფალმა გვიხსნა და საკუთარი დედები არ შეგვიბილწავს ჩვენივე ნებით(!). სხვას არ ვაპატიებდით არასდროს დედის შეურაცხყოფას. ქართველებს ამაზე განსაკუთრებული და მძაფრი რეაქცია გვქონდა მუდამ. მახსოვს რუსის ჯარში მსახურობისას ერთი კურიოზული შემთხვევა: ე.წ. "უჩებკიდან" როცა დაგვანაწილეს ქართველები, სხვა ეროვნების დამხვედრ ჯარისკაცებთან ნაცნობობა, როგორც წესი, ჩხუბით დაიწყო. მიზეზს რა ძებნა უნდა, როცა "სალაგებს" თავიდანვე დაუპირებენ ლაგამის ამოდებას. სხვის დაკრულზე ვერ ვიცეკვებდით და ატყდა ვაი-უშველებელი და დაკადაკა. საბაბი კი მართლაც კურიოზული იყო. "რუსებს ყოველი სიტყვისას პირზე აკერიათ "ტვაიუ მატ...", ეს მათთვის სასხვათაშორისო, უწყინარი სიტყვის მასალაა, მაგრამ აბა, რა ვიცოდით მათი ჩვევისა და წესისა. დასცდა ერთ სერჟანტს ეს "ტვაიუ მატ..." და იქვე დავადუმეთ კაი ხნით, გადატანითი მნიშვნელობით თქვა, თუ სიტყვის მასალად, ეს სანიტარიულ ნაწილში გაარკვია, დასივებულ ცხვირ-პირზე რომ ადებდნენ ცივ საფენებს... თუმცა, მაინც ვერ გაიგეს რუსებმა, რატომ ავტეხეთ ჩხუბი... უწყინარი სიტყვაა "ტვაიუ მატ"-ო, ასე გვითხრეს გაკვირვებულებმა... ასეთი "უწყინარი" გინება, თანაც გაუკუღმართებული, ახლა საქართველოში ყველგან ისმის. რამდენიმე თინეიჯერს ვკითხე, ამიხსენით "ჩემი დედის" არსი-მეთქი. პასუხი გამაოგნებელი იყო: - რა ვიცი, ყველა ასე ამბობს და მეც ასე ვბაზრობო... სხვამ უფრო დაწვრილებით ამიხსნა: ჯერ ერთი,""რაზბორკებზე" რაც მეტად ახსენებ "ჩემი დედას", თურმე მეტი ფასი ედება შენს სიტყვას(?!). მეორე: "გოგოებს მაგრად ევასებათ, ბიჭები რომ ასე იგინებიან(?!)..." "და ვაბშე, რა პონტში უნდა მიტყდებოდეს, ძმაო, დაუნი და ბანძი ხო არა ვარ, მკიდია რა..." ეგრე, უკაცრავად და, გვკიდია რა, ყველას(?!)... ჰოდა, ის გოგოებიც სიყვარულის ახსნას ასე იღებენ უკვე: -"აუუ, მიყვარხარ, "ჩემი დედა ..." მეტიც, სულ ახლახან გავიგე, თურმე ქართველი ასულების ერთი ნაწილი ასე ამტკიცებს თავის სიმართლეს:"- მამაჩემის საყვარელი ვიყო, თუ ვტყუოდეო(?!). ამის მერე, ამ "კაი ტიპებს" ვინმემ დედა რომ შეაგინოს, თვალის დახამხამებაში ჯიგარში გაუყრიან დანას და "სასტავის" "მასტები" მხარზე ხელსაც წამოუტყაპუნებენ: - ჯიგარი ხარ, ძმაოო... მეტი ეროვნული უბედურება რაღა გინდათ, ყველაფერი გაუკუღმართებული და გაბილწებულია... საით მივდივართ?!. გაგვექცა ხელიდან ჩვენი შვილების ბედი. შინიდან გადიან და სად ატარებენ დროს, არ უნდა დაგვაინტერესოს? დაუჩემებიათ, უცხოეთშიც იგინებიან, აგერ ფილმებიც ნახეთ, თუ არ გჯერათო... მამაცხონებულო, კარგი რამ მისაბაძი ყველა ერს აქვს და რაღა შარვალჩახდილ რეპერს ჰბაძავ... ქართვლის დედას ვაგინეთ - მერე რა მოხდა, უწყინარი დემოკრატიააო; ერის სათაყვანებელ მამულიშვილებს შემოქმედება დავუწუნეთ - კაი, კაცო, ვისაც რა უნდა, თქვასო; თამარ მეფეს სარეცელი შევუგინეთ - არა უშავსო; ტვინნაღრძობი გეების პარადი დააპირეს რუსთაველზე და - გაატარეთ, უცხოეთშიც ასეაო... იმდენჯერ "გავატარეთ", რომ "უძაანმაგრესი" მწერლები რომანებს გამოსცემენ "უძაანმაგრესი" სათაურით:""ჩემი დედას ..." ამის იქით უკვე კუპრი და ჯოჯოხეთია... P.S. იცით, ამ ზნეობრივად დაქცეულ ქვეყანაში, სადაც ასეთ თემებს "ატარებენ" და წინ არ იყურებიან, ძნელია, ვისაც ეს უშუალოდ ეხება, სინდისის ძარღვი შეუტოკო. მაგრამ მას ერის ბედს ვერ გადავაყოლებთ, ვისაც საკუთარი დედის წაბილწვა სიტყვის მასალა ჰგონია და არ ესმის, რომ სიტყვას ძალა აქვს(!); რომ "პირველად იყო სიტყვა და სიტყვა იგი იყო ღმერთი! რომ ერთ დღეს 100 ათასი ქართველი მხოლოდ იმიტომ ეწამა, რომ ღვთისმშობლის ხატი არ შეურაცხყო(!); რომ ქართველები დედა მარიამის წილხვედრი ქვეყნის შვილები ვართ და "ჩემი დედა" ღვთისმშობლის გმობას ნიშნავს(!). და არც გვეშველება არასდროს და არც მადლი გადმოვა ჩვენზე, ვიდრე ეს სიბილწე არ ამოიშანთება და ამოიკვეთება საქართველოში!.. შევთხოვოთ დედა მარიამს, გაგვინათოს დაბნელებული გონება და გვიხსნას გაუგონარი მკრეხელობისგან ჩვენც და სრულიად საქართველოც! ზვიად სეხნიაშვილი ....... დედაო ღვთისაო, დაიცავი და გააძლიერე შენი წილხვედრი ქვეყანა და მიეცი ქართველ დედას ძალა, აღზარდოს ნამდვილი ქართველი შვილები! უფალმა დალოცოს ყველა ქართველი დედა და მშობელი, გვიყვარდეს და პატივს ვცემდეთ მათ, რადგან მათ გვაჩუქეს სიცოცხლე, შთაგვაგონეს უფლის შიში და სამშობლოს სიყვარული ! ღმერთო ყველას დიდხანს უცოცხლე დედა ! არასდროს აწყენინოთ დედებს, ა რ ა ს ო დ ე ს ატკინოთ გული !


"ასეთ ოჯახებს ვურჩევდი ბავშვების ონლაინ სწავლებაზე დატოვებას" - ბიძინა კულუმბეგოვი რეკომენდაცია, როდის ჯობს ტესტის ჩატარება - mshoblebi „მთავარი პრინციპი, რომელსაც არ უნდა ვუღალატოთ, რასაც გაეროს ბავშვთა ფონდი და მსოფლიოც მოუწოდებს, არის ის, რომ სკოლა უნდა გაიხსნა პირველი და სკოლა უნდა დაიხუროს ბოლო. სკოლა და სასწავლო პროცესი არის ძალიან მნიშვნელოვანი, რეგულაციები არსებობდა არდადეგებამდეც და ამ რეგულაციებით უნდა გაგრძელდეს სასწავლო პროცესი. ბავშვები უნდა დაბრუნდნენ საკლასო ოთახებში. რაღაც ტიპის რისკები ბუნებრივია არსებობს, მით უმეტეს შიდასაზოგადოებრივი გავრცელების იმ ფაზაზე, რომელშიც ქვეყანა იმყოფება. მე, როგორც ექიმი იმ ოჯახებს, რომელთა ბავშვები არიან აუცრელები და თან რომელიმე ქრონიკული დაავადებების მატარებლები, მაგალითად სასუნთქი სისტემის, გულ-სისხლძარღვთა სისტემის, დიაბეტის, ნევროლოგიური პრობლემების და ასე შემდეგ, ასეთ ოჯახებს ვურჩევდი ბავშვების ონლაინ სწავლებაზე დატოვებას. მეორე მხრივ ბავშვი შეიძლება იყოს აცრილი და სრულიად ჯანმრთელი, მაგრამ ოჯახი იყოს მრავალსულიანი და ჰყავდეთ ასაკოვანი ადამიანები ოჯახში. ასეთ ადამიანებსაც ვურჩევდი ონლაინ რეჟიმზე გადასვლას. სხვა შემთხვევაში სკოლა უნდა გაგრძელდეს ჰიბრიდული წესით. წერტილოვანი ჩაკეტვები იქნება, რეგულაციები არსებობს. მესმის, ძალიან რთულია პირბადის ტარება ადრეული ასაკის ბავშვებისთვის, მაგრამ სწორი ახსნის და მაგალითების ჩვენების პირობებში შესაძლებელია. ამიტომ, მშობლებს ვთხოვ მათი და სკოლის უსაფრთხოების მიზნით ბავშვებს გაუკეთონ პირბადე", - განაცხადა მედიაჰოლდინგ „კვირაში“ ბიძინა კულუმბეგოვმა.


text: ატომური ენერგეტიკის საერთაშორისო სააგენტოში ირანის წარმომადგენელი რეზა ნაჯაფი აცხადებს, რომ ირანი იანვრის დასაწყისში შეუდგება ბირთვული პროგრამის შეზღუდვის ექვსთვიანი გეგმის განხორციელებას. ამ გეგმაზე ირანმა მოილაპარაკა მსოფლიოს ექვს წამყვან ქვეყანასთან - შეერთებულ შტატებთან, რუსეთთან, ჩინეთთან, ბრიტანეთთან, საფრანგეთთან და გერმანიასთან. მათთან კვირას მიღწეული შეთანხმება ითვალისწინებს ირანის მიერ ბირთვული პროგრამის ნაწილის დროებით შეჩერებას, რის სანაცვლოდაც შემსუბუქდება ირანის წინააღმდეგ მიმართული სანქციები.


მშრალი ნამცხვრების (ფხვიერი პეჩენები) სპეციალისტი ფასი შეთანხმებით 533 მდებარეობა: თბილისი 17.05.2017 / 12:32 სფერო სხვა მდებარეობა თბილისი საკონდიტრო დოლჩე ვიტას ესაჭიროება მშრალი ნამცხვრების (ფხვიერი პეჩენები) სპეციალისტი. ტელ: 322 73-30-73; 555 05-05-88; 555 05-05-88 322 73-30-73


დებულება გამოქვეყნებულია 14.01.2011 რეგისტრირებულია საქართველოს იუსტიციის სამინისტროში სარეგისტრაციო კოდი 040.030.000.22.032.016.717 საქართველოს სოფლის მეურნეობის მინისტრის ბრძანება No2-3 2011 წლის 14 იანვარი ქ. თბილისი საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - სურსათის ეროვნული სააგენტოს დებულების დამტკიცების შესახებ „სურსათის უვნებლობისა და ხარისხის შესახებ" საქართველოს კანონის 36-ე მუხლის 32 პუნქტის და საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 61-ე მუხლის საფუძველზე, ვბრძანებ: 1. დამტკიცდეს საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - სურსათის ეროვნული სააგენტოს თანდართული დებულება. 2. ძალადაკარგულად გამოცხადდეს „საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების - სურსათის უვნებლობის, ვეტერინარიისა და მცენარეთა დაცვის ეროვნული სამსახურის დებულების დამტკიცების შესახებ" საქართველოს სოფლის მეურნეობის მინისტრის 2006 წლის 14 მარტის No 2-44 ბრძანება. 3. ამ ბრძანების ამოქმედების შემდეგ საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების - სურსათის უვნებლობის, ვეტერინარიისა და მცენარეთა დაცვის ეროვნული სამსახურის არსებული ბეჭდები და ბლანკები ინარჩუნებენ იურიდიულ ძალას საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - სურსათის ეროვნული სააგენტოს მიერ ახალი ბეჭდებისა და ბლანკების დამზადებამდე, მაგრამ არა უგვიანეს 2011 წლის 1 მარტამდე. 4. ეს ბრძანება ამოქმედდეს გამოქვეყნებისთანავე. ბ. კვეზერელი საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - სურსათის ეროვნული სააგენტოს დებულება მუხლი 1. ზოგადი დებულებანი 1. სურსათის ეროვნული სააგენტო (შემდგომში - სააგენტო) არის საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს (შემდგომში - სამინისტრო) მმართველობის სფეროში შემავალი საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, რომელიც შექმნილია „სურსათის უვნებლობისა და ხარისხის შესახებ" საქართველოს კანონის საფუძველზე. 2. სააგენტო თავის საქმიანობაში ხელმძღვანელობს საქართველოს კონსტიტუციით, საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებებითა და შეთანხმებებით, „საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შესახებ" საქართველოს კანონით, „სურსათის უვნებლობისა და ხარისხის შესახებ" საქართველოს კანონით, ამ დებულებითა და სხვა საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტებით. 3. სააგენტოს აქვს სიმბოლიკა, ბეჭედი სახელმწიფო გერბის გამოსახულებით, დამოუკიდებელი ბალანსი, ანგარიშები კომერციულ ბანკებსა და სახელმწიფო ხაზინაში და საჯარო სამართლის იურიდიული პირის სხვა რეკვიზიტები. 4. სააგენტოს იურიდიული მისამართია: 0159 ქ.თბილისი, მარშალ გელოვანის გამზირი 6. მუხლი 2. სააგენტოს უფლებამოსილებები და ფუნქციები სააგენტოს უფლებამოსილებები და ფუნქციებია: ა) სურსათის/ცხოველის საკვების უვნებლობისა და ხარისხის დაცვის უზრუნველყოფა, ჰიგიენური, ვეტერინარულ-სანიტარიული და ფიტოსანიტარიული მოთხოვნებისა და წესების დაცვაზე სახელმწიფო კონტროლის განხორციელება; ბ) სურსათის/ცხოველის საკვების, ეპიზოოტიური და ფიტოსანიტარიული რისკის შეფასების საფუძველზე რისკის მართვა და კომუნიკაცია; გ) საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს მიერ დამტკიცებული სურსათის სახელმწიფო კონტროლის წლიური პროგრამის საფუძველზე სურსათის სახელმწიფო კონტროლის განხორციელება; დ) პესტიციდების, აგროქიმიკატების, ვეტერინარული პრეპარატების (საშუალებების) და მინერალური წყლის ადგილწარმოშობის დასახელების რეგისტრაცია და კონტროლი; ე) წყლის სასაქონლო პროდუქციისათვის კატეგორიის მინიჭება; ვ) ცხოველების განსაკუთრებით საშიში სნეულებების საწინააღმდეგო პროფილაქტიკურ-სამკურნალო და სალიკვიდაციო ღონისძიებების ორგანიზება; ზ) საკარანტინო და განსაკუთრებით საშიში მავნე ორგანიზმებისაგან მცენარეთა დაცვა; თ) კერძო ვეტერინარული საქმიანობის კოორდინაცია და ზედამხედველობა; ი) ნებართვებისა და სერტიფიკატების გაცემა კანონმდებლობით დადგენილი წესით; კ) საზოგადოების უზრუნველყოფა დროული, მიუკერძოებელი და ობიექტური ინფორმაციით საფრთხეებისა და შესაძლო რისკების თაობაზე; ლ) საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსით გათვალისწინებულ სამართალდარღვევებზე რეაგირება; მ) კომპეტენციის ფარგლებში საერთაშორისო ორგანიზაციებთან თანამშრომლობა; ნ) ქვეყანაში შექმნილი კრიზისული მდგომარეობის დროს კრიზისული მართვის გეგმის შემუშავება და საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროსათვის წარდგენა; ო) კანონმდებლობით დაკისრებულ სხვა უფლება-მოვალეობებს განხორციელება. მუხლი 3. სააგენტოს მართვა და წარმომადგენლობა 1. სააგენტოს ხელმძღვანელობს სააგენტოს უფროსი, რომელსაც თანამდებობაზე ნიშნავს და ათავისუფლებს საქართველოს პრემიერ-მინისტრი საქართველოს სოფლის მეურნეობის მინისტრის წარდგინებით. 2. სააგენტოს უფროსი კომპეტენციის ფარგლებში: ა) ხელმძღვანელობს და კოორდინაციას უწევს სააგენტოს საქმიანობას; ბ) იღებს გადაწყვეტილებებს სააგენტოს უფლებამოსილებას მიკუთვნებულ საკითხებზე; გ) გამოსცემს ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტებს; დ) ამტკიცებს სააგენტოს სტრუქტურული ერთეულებისა და ტერიტორიული ორგანოების დებულებებს, შინაგანაწესს, საშტატო განრიგს და თანამდებობრივ სარგოებს; ე) ანაწილებს ფუნქციებს სააგენტოს უფროსის მოადგილეებს შორის, კოორდინაციას უწევს მათ მუშაობას; ვ) უფლებამოსილია განახორციელოს მის კომპეტენციაში არსებული საკითხების დელეგირება სააგენტოს სხვა თანამშრომელზე; ზ) იღებს გადაწყვეტილებას სააგენტოს თანამშრომელთა წახალისებისა და დისციპლინური პასუხისმგებლობის შესახებ; თ) თანამდებობაზე ნიშნავს და თანამდებობიდან ათავისუფლებს სააგენტოს თანამშრომლებს. ხოლო აჭარის რეგიონალური სამმართველოს უფროსს თანამდებობაზე ნიშნავს და თანამდებობიდან ათავისუფლებს აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის სოფლის მეურნეობის სამინისტროსთან შეთანხმებით; ი) კანონმდებლობით დადგენილი წესით, განკარგავს სააგენტოსათვის გამოყოფილ სახსრებსა და ქონებას, პასუხისმგებელია სააგენტოს მატერიალურ-ტექნიკური ბაზის შენახვასა და მიზნობრივად გამოყენებაზე; კ) ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით ქმნის სააგენტოს უფროსის სათათბირო ორგანოს და განსაზღვრავს მის რიცხოვნობას და პერსონალურ შემადგენლობას; ლ) აუქმებს, ცვლის, ძალადაკარგულად და ბათილად ცნობს სააგენტოს უფლებამოსილი თანამშრომლების საქართველოს კანონმდებლობასთან შეუსაბამო ან მიზანშეუწონელ გადაწყვეტილებებს; მ) წარმოადგენს სააგენტოს მესამე პირთან ურთიერთობაში; ნ) ახორციელებს კანონმდებლობით გათვალისწინებულ სხვა უფლება-მოვალეობებს. 3. სააგენტოს უფროსი ანგარიშვალდებულია საქართველოს სოფლის მეურნეობის მინისტრის წინაშე. 4. სააგენტოს უფროსს ჰყავს სამი მოადგილე, რომლებსაც თანამდებობაზე ნიშნავს და თანამდებობიდან ათავისუფლებს საქართველოს სოფლის მეურნეობის მინისტრი, სააგენტოს უფროსის წარდგინებით. 5. სააგენტოს უფროსის არყოფნის შემთხვევაში, სააგენტოს უფროსის მოვალეობას ასრულებს მისი ერთ-ერთი მოადგილე. მუხლი 4. სააგენტოს სტრუქტურა 1. სააგენტო შედგება ცენტრალური აპარატისა და ტერიტორიული ორგანოებისგან, რომლებიც ქმნიან სააგენტოს ერთიან ცენტრალიზებულ სისტემას. 2. სააგენტოს ცენტრალური აპარატის სტრუქტურული ერთეულებია: ა) სურსათის დეპარტამენტი; ბ) ვეტერინარიის დეპარტამენტი; გ) ფიტოსანიტარიის დეპარტამენტი; დ) ადმინისტრაციული დეპარტამენტი; ე) საერთაშორისო ურთიერთობების დეპარტამენტი; ვ) სურსათისა და ცხოველის საკვების ინსპექტირების დეპარტამენტი; ზ) მობილური რეაგირების ჯგუფი. 3. სააგენტოს ტერიტორიული ორგანოებია: ა) თბილისის სამმართველო; ბ) გურიის რეგიონალური სამმართველო; გ) იმერეთის რეგიონალური სამმართველო; დ) კახეთის რეგიონალური სამმართველო; ე) მცხეთა-მთიანეთის რეგიონალური სამმართველო; ვ) რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის რეგიონალური სამმართველო; ზ) სამეგრელო-ზემო სვანეთის რეგიონალური სამმართველო; თ) სამცხე-ჯავახეთის რეგიონალური სამმართველო; ი) ქვემო ქართლის რეგიონალური სამმართველო; კ) შიდა ქართლის რეგიონალური სამმართველო; ლ) აჭარის რეგიონალური სამმართველო; მ) აფხაზეთის რეგიონალური სამმართველო. მუხლი 5. სააგენტოს სტრუქტურული ქვედანაყოფებისა და ტერიტორიული ორგანოების ფუნქციები 1. სურსათის დეპარტამენტის ფუნქციებია: ა) სურსათის/ცხოველის საკვების უვნებლობის, ჰიგიენური და ვეტერინარულ-სანიტარიული მოთხოვნების და წესების დაცვაზე სახელმწიფო კონტროლის განხორციელების უზრუნველყოფა; ბ) სურსათის სახელმწიფო კონტროლის წლიური პროგრამის შემუშავება; გ) მინერალური წყლის ადგილწარმოშობის დასახელების რეგისტრაცია; დ) წყლის სასაქონლო პროდუქციის კატეგორიის მინიჭების უზრუნველყოფა; ე ) რისკის ანალიზის საფუძველზე რისკის შეფასება,მართვა და კომუნიკაცია; ვ ) ჰიგიენური და ვეტერინარული სერტიფიკატის გაცემა და გაცემაზე კონტროლი; ზ) ბიზნესოპერატორის საფრთხეების შიდა კონტროლისა და მიკვლევადობის სისტემების დადგენილ მოთხოვნებთან შესაბამისობის დადგენა; თ ) კანონმდებლობით დაკისრებული სხვა უფლება-მოვალეობების განხორციელება. 2. ვეტერინარიის დეპარტამენტის ფუნქციებია: ა) ქვეყანაში ეპიზოოტიური კეთილსაიმედოობის შენარჩუნება და კონტროლი; ბ) ეპიზოოტიური მდგომარეობის რისკის ანალიზი; გ) ვეტერინარული დანიშნულების პრეპარატების რეგისტრაცია; დ) ცხოველებისა და ადამიანის საერთო საშიში მასობრივი გადამდები სნეულებების გაჩენა-გავრცელების მიზეზების დადგენა და, შესაბამისად, პრევენციის, პროფილაქტიკის, ლოკალიზაციისა და ლიკვიდაციის უზრუნველყოფა; ე) ცხოველთა სნეულებების ვეტერინარული დიაგნოსტიკა; ვ) ცხოველთა რეგისტრაცია და იდენტიფიკაცია; ზ) ბიზნესოპერატორების ვეტერინარული მომსახურება; თ) კანონმდებლობით დაკისრებული სხვა უფლება-მოვალეობების განხორციელება. 3. ფიტოსანიტარიის დეპარტამენტის ფუნქციებია: ა) საკარანტონო ღონისძიებების განხორციელება; მავნე ორგანიზმების შემოტანისა და გავრცელებისაგან ქვეყნის ტერიტორიის დაცვა; ბ) სასოფლო-სამეურნეო სავარგულების ფიტოსანიტარიული დიაგნოსტიკა მავნე ორგანიზამების გავრცელების პროგნოზირება და მათ წინააღმდეგ ბრძოლის ღონისძიებების განხორციელება; გ) კარანტინს დაქვემდებარებული პროდუქციის ფიტოსანიტარიული საკარანტინო შემოწმება; დ) მცენარეული წარმოშობის პროდუქციის, სატრანსპორტო საშუალებების, საწყობების და ობიექტის გაუსნებოვნების ორგანიზება; ე) პესტიციდებისა და აგროქიმიკატების სახელმწიფო რეგისტრაცია; ვ) ფიტოსანიტარიული მონიტორინგი და რისკის ანალიზი; ზ) ფიტოსანიტარიული და რეექსპორტის ფიტოსანიტარიული სერტიფიკატის გაცემა და გაცემაზე კონტროლი; თ)ბიზნესოპერატორების ფიტოსანიტარიული მომსახურება; ი) კანონმდებლობით დაკისრებული სხვა უფლება-მოვალეობების განხორციელება. 4. ადმინისტრაციული დეპარტამენტის ფუნქციებია: ა) სააგენტოს უფროსის, უფროსის მოადგილეების, სტრუქტურული ქვედანაყოფების, რეგიონალური სამმართველოების მიერ უფლებამოსილებათა განხორციელებისათვის საჭირო საინფორმაციო-ტექნიკური და ორგანიზაციული მომსახურების უზრუნველყოფა; ბ) საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად სახელმწიფო შესყიდვების განხორციელება; გ) სააგენტოს საქმიანობის გამჭვირვალობის უზრუნველყოფა და შესაბამის სფეროში არსებული მდგომარეობის შესახებ საზოგადოების ინფორმირება; დ) სააგენტოს ცენტრალური აპარატის საქმისწარმოების ორგანიზება და არქივის წარმოება; სხვადასხვა სახელმწიფო უწყებიდან, ფიზიკური და იურიდიული პირებისაგან შემოსული კორესპონდენციების, აგრეთვე, სხვა საკონტროლო დავალებების შესრულების ანალიზი და კონტროლი; ე) თანამშრომელთა პირადი საქმეების წარმოება, თავისი კომპენტეციის ფარგლებში სამსახურის უფროსის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების პროექტების მომზადება და რეგისტრაცია; ვ) სააგენტოს კომპიუტერული ქსელისა და ტექნიკის შეუფერხებელი მუშაობის უზრუნველყოფა, ინფორმაციული ტექნოლოგიების ქსელის დანერგვა და განვითარება, პროფილაქტიკური სამუშაოების განხორციელება, მონაცემთა ბაზის რეგულარული განახლება და ეფექტური ადმინისტრირება; ზ) საფინანსო-საბიუჯეტო ურთიერთობის წარმართვა; ბუღალტრული აღრიცხვის ორგანიზება; სამეურნეო საკითხების უზრუნველყოფა; თ) სააგენტოს ფუნქციების განხორციელებისათვის სამართლებრივი მომსახურების უზრუნველყოფა, სააგენტოს უფროსის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების და სხვა აქტების სამართლებრივი ექსპერტიზა, სააგენტოს ინტერესების დაცვა სასამართლოში. 5. საერთაშორისო ურთიერთობების დეპარტამენტის ფუნქციებია: ა) საერთაშორისო ურთიერთობების განვითარების ხელშეწყობა, თანამშრომლობის პრიორიტეტული მიმართულებების განსაზღვრა; ბ) საქართველოს კანონმდებლობის ევროპის კანონმდებლობასთან დაახლოების პროცესის ხელშეწყობა; გ) საერთაშორისო სავაჭრო ურთიერთობების ხელშეწყობა; დ) ვეტერინარული და ფიტოსანიტარიულ კონტროლს დაქვემდებარებული პროდუქციის იმპორტისა და ტრანზიტის ნებართვის გაცემა. 6. სურსათისა და ცხოველის საკვების ინსპექტირების დეპარტამენტის ფუნქციებია: ა) საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული სურსათის/ ცხოველის საკვების, ჰიგიენური და ვეტერინარულ-სანიტარიული მოთხოვნების უზრუნველყოფის მიზნით ბიზნესოპერატორების სახელმწიფო კონტროლი; ბ) საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევების გამოვლენა, სამართალდარღვევის ოქმის შედგენა, სამართალდარღვევის საქმეების განხილვა და შესაბამისი რეაგირება; გ) კანონმდებლობით დაკისრებული სხვა უფლება-მოვალეობების განხორციელება. 7. მობილური რეაგირების ჯგუფის ფუნქციებია: ა) განსაკუთრებულ შემთხვევებში სამოქმედო ტერიტორიაზე (კერა, საგანგებო სიტუაციის რაიონი, ობიექტი) ოპერატიულად გასვლა და სიტუაციის (გამოკითხვით, დათვალიერებით, მოძიებით, მოკვლევით და სხვა საჭირო მეთოდებითა და ხერხებით) შესწავლა; ბ) მიღებული ინფორმაციის დაუყოვნებლივ გაანალიზება, გადაუდებლად განსახორციელებელი ძირითადი ღონისძიებების/ქმედებების განხორციელება. 8. თბილისისა და რეგიონალური სამმართველოების ფუნქციებია: ა) თავიანთ სამოქმედო ტერიტორიაზე სურსათის უვნებლობისა და ხარისხის, ვეტერინარიისა და მცენარეთა დაცვის სფეროში სააგენტოსთვის ამ დებულებით გათვალისწინებული მოვალეობების განხორციელება; ბ) კანონმდებლობით დადგენილი წესით სერტიფიკატების გაცემა. მუხლი 6. სააგენტოს ქონება 1. სააგენტოს ქონება შედგება: ა) დასახული მიზნებისა და დაკისრებული ფუნქციების განსახორციელებლად საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მიერ გადაცემული ქონებისაგან; ბ) საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად მიღებული სხვა ქონებისაგან. 2. სააგენტოს ქონებას შეადგენს ძირითადი და საბრუნავი საშუალებები, აგრეთვე, სხვა მატერიალური ფასეულობები და ფინანსური რესურსები, რომლებიც აისახება სააგენტოს დამოუკიდებელ ბალანსზე. მუხლი 7. სააგენტოს დაფინანსება 1. სააგენტოს დაფინანსების წყაროებია: ა) საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გამოყოფილი სახსრები; ბ) სააგენტოს მიერ მომსახურების გაწევისათვის დადგენილი საფასური; გ) საქართველოს კანონმდებლობით ნებადართული სხვა შემოსავლები. 2. სააგენტოს მიერ გაწეული მომსახურების ვადები და საფასური განისაზღვრება საქართველოს მთავრობის დადგენილებით. 3. ამ მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული სახსრები და შემოსავლები ხმარდება სააგენტოს მიზნებისა და ფუნქციების განხორციელებას. მუხლი 8. სააგენტოს სახელმწიფო კონტროლი 1. სააგენტოს სახელმწიფო კონტროლს ახორციელებს საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტრო. 2. სააგენტო ვალდებულია კონტროლის განსახორციელებლად სოფლის მეურნეობის მინისტრს მოთხოვნისთანავე წარმოუდგინოს შესაბამისი ინფორმაცია და მასალები. 3. სააგენტოს საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს თანხმობით შეუძლია: ა) უძრავი ქონების შეძენა, სააგენტოს საკუთრებაში არსებული ქონების გასხვისება და დატვირთვა; ბ) სესხის აღება; გ) თავდებობა; დ) საშტატო განრიგისა და ხელფასის ფონდის განსაზღვრა; ე) თანამშრომელთა მატერიალური წახალისებისათვის გამოსაყოფი სახსრების, აგრეთვე სააგენტოს მიერ შესაძენი საწვავისა და გასაწევი საკომუნიკაციო ხარჯების ლიმიტების განსაზღვრა; ვ) სხვა გადაწყვეტილებების მიღება საჯარო სამართლის იურიდიული პირის ქონებასთან დაკავშირებით, თუ ისინი სცილდება ჩვეულებრივი საქმიანობის ფარგლებს. 4. ამ მუხლის მესამე პუნქტის „ბ" და „გ" ქვეპუნქტებით გათვალისწინებულ მოქმედებათა განსახორციელებლად აუცილებელია საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს თანხმობა. 5. სააგენტოს უფლება აქვს მისთვის გადაცემული სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონება განკარგოს საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. 6. სააგენტო მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად აწარმოებს საფინანსო-ეკონომიკური საქმიანობის აღრიცხვა-ანგარიშგებას, ადგენს ბალანსს და დასამტკიცებლად წარუდგენს საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს. მუხლი 9. დასკვნითი დებულებები 1. სააგენტოს დებულებაში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანა ხორციელდება საქართველოს სოფლის მეურნეობის მინისტრის ბრძანებით. 2. სააგენტოს რეორგანიზაცია და ლიკვიდაცია ხორციელდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით.


რესპუბლიკური პარტიის საპრეზიდენტო კანდიდატი მიტ რომნი მიჩიგანის შტატის პრაიმერში გამარჯვებას ცდილობს. მიტ რომნის მამა ერთ დროს მიჩიგანში საკმაოდ პოპულარული გუბერნატორი იყო. მიჩიგანის პრაიმერის შედეგს მნიშვნელოვანი გავლენა ექნება რესპუბლიკური პარტიის გადაწყვეტილებაზე, თუ ვის აირჩევენ მთავარ ფავორტიტად ნოემბრის არჩევნებში. რომნის მთავარი კონკურენტი მიჩიგანში რიკ სანტორუმი იქნება, რომელსაც შტატის კონსერვატორების მხარდაჭერა აქვს. სოცილური გამოკითხვების თანახმად, ტეხასელ კონგრესმენს რონ პოლის და წარმომადგენელთა პალატის ყოფილ სპიკერს ნიუტ გინგრიჩს გამარჯვების დაბალი შანსები აქვთ.


ხევსურეთი ხევსურეთი — საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე. იგი მდებარეობს აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში, კავკასიონის ქედის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კალთებზე, ჩრდილოეთის განედის 42°25′-42°27′ და აღმოსავლეთი გრძედის 44°48′-45°18′ შუა. მას უჭირავს დაახლოებით 1050 კმ2 ფართობი. კავკასიონის ქედი ხევსურეთს ყოფს ორ ნაწილად: ჩრდილო-აღმოსავლეთის მხარე, ანუ პირიქითა ხევსურეთი და სამხრეთ-დასავლეთის მხარე, ანუ პირაქეთა ხევსურეთი. პირიქითა ხევსურეთი შედგება: მიღმახევის, შატილის და არხოტის ხეობებისაგან, პირაქეთი — არაგვის ხეობისაგან. თანამედროვე ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფით ხევსურეთის მთელი ტერიტორია შედის მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში და ორ თემადაა გაყოფილი: ხევსურეთის (ცენტრი — ბარისახო) და შატილის (ცენტრი — შატილი). ბუნება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] გეოგრაფიული აღწერა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] აღმოსავლეთიდან ხევსურეთს ესაზღვრება ჩეჩნეთი და თუშეთი, სამხრეთით — ფშავი, დასავლეთით — ხევი და მთიულეთ-გუდამაყარი, ჩრდილოეთით კი — ინგუშეთი. ქისტეთ-ჩეჩნეთისაგან ხევსურეთს ჰყოფს მითხოსა და მაისტის მაღალი მთები, რომლებიც მიემართებიან ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ, ბისნის მთიდან დაწყებული ტებულოს მთამდის. ხევსურეთისა და ფშავის გამყოფი საზღვარი იწყება მცირე ბორბალოდან და ლიქოკის მთით მიდის აკუშოს წყლის სათავემდის და შემდეგ ბეტისჩრდილზე და კიშხევზე გადადის. ხევსურეთი მაღალმთიანი მხარეა, რომელიც ღრმა ხევებით არის დაღარული. მისი გეოგრაფიული სახელწოდებაც „ხევ-სურეთი“ აქედან არის წარმომდგარი და ნიშნავს ღრმა ხევებიან ადგილს. ამ სახელწოდებით წყაროებში XV საუკუნიდან იხსენიება. ხევსურეთის ადრინდელი სახელწოდებაა ფხოვი (ასე ეწოდებოდა მას ფშავთან ერთად), ხოლო ხევსურებისა და ფშავლებისა — ფხოველები. ხევსურეთის არაგვის სათავეები გამომდინარეობენ არხოტისთავისა და ანატორის მთებიდან. პირიქითა და პირაქეთა ხევსურეთის წყალგამყოფი არხოტისთავია (3050 მ), რომელზედაც გადადის არხოტ-როშკის გადასასვლელი ბილიკი. ამ გადასასვლელ 008000 ს არხოტელები როშკის გადასასვლელს უწოდებენ, როშკელები — არხოტისას. ვახუშტი ბატონიშვილი ძველ ხევსურეთს ასე აღგვიღწერს: ის რომ ხევსურეთად ადრე ბუდე ხევსურეთს, ანუ არაგვის ხევსურეთს მოიაზრებდნენ, ამას ადასტურებს „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“-ც. „ქრონიკის“ თანახმად, როცა ალექსანდრე მაკედონელმა დაიპყრო ქართლი, მის მმართველად დანიშნულ აზოს საზღვრად დაუდგინა აღმოსავლეთით ჰერეთი, დასავლეთით – ეგრის წყალი, სამხრეთით – სომხითი, ხოლო ჩრდილოეთით – ცროლის მთა („მთაჲ ცროლისაჲ“)[3]. ცროლის მთა კი მდებარეობს კავკასიონის მთავარ ქედზე, რომლის აქეთ მხოლოდ არაგვის ხევსურეთია. იმ უღელტეხილთა შორის, რომლითაც ხევსურეთი თუშეთს, ინგუშეთსა და ჩეჩნეთს უკავშირდება, აღსანიშნავია: შიბუღელე (3447 მ.), ამ უღელტეხილით გადავდივართ მდინარე შან-ჩოჩის ხეობაში. ეს მდინარე არმხის (ქსიტაურის) მარცხენა შენაკადია. შიბუღელედან გადავდივართ აგრეთვე სალაშქროსღელეზე, აქედან კი პირდაპირ მდინარე არმეხის სათავეებში. შიბუღელეთი და სალაშქროსღელეთი ხევსურეთი ინგუშეთს უკავშირდება. ეს ორივე გზა ინგუშეთისაკენ მდინარე არხოტის ხეობიდან იზრდება. აწუნთის უღელტეხილით გადავდივართ თებულოში (თუშეთში), აქედან ბილიკი გადის თუშეთზე და ჩადის სოფელ ჩამლაში, შემდეგ მიუყვება აღმართს ჩამღის გადასასვლელისაკენ და ჩადის ჩეჩნეთში. არაგვის ხევსურეთი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ხევსურეთის არაგვის სათავე შედგება როშკა-ქმოსტისა, ბლოსა და გორშეღმის წყლის შენაკადებისაგან, რომელსაც გზაზე ერთვის: ხახმატისწყალი, ოხერხევი, ბუჩუკურთისა და ლიქოკის წყალი, დათვისისხევი და აკუშოსხევი. ჩრდილოეთიდან სამხრეთით მდინარე ხევსურეთის ამ არაგვს სოფელ მოწმაოსთან ერთვის ფშავის ხევის არაგვი და ამ ადგილსაც ორწყალი ეწოდება. ორწყლიდან (1154 მ) ფშავ-ხევსურეთის არაგვი მიდის ჟინვალის მიმართულებით, სადაც მას უერთდება მთიულეთის (თეთრი და შავი) არაგვი, და ეს გაერთიანებული არაგვი მცხეთასთან მტკვარს უერთდება. ორწყლიდან იწყება ხევსურეთის ტერიტორია და ამ არაგვის ხეობაშია მოქცეული პირაქეთი ხევსურეთი. დასახლებებია: მოწმაო, დათვისი, გველეთი და სხვა. - მდინარეები პირაქეთა ანუ არაგვის ხევსურეთში მთავარი მდინარეა — ხევსურეთის არაგვი. მისი შენაკადებია: - მარჯვენა შენაკადები: დათვისისხევი, ბუჩუკურთა, ოხერხევი, ბლოსღელე, ესტეჩო, უსტამალა, გორშაღლისწყალი, ხეისწყალი. - მარცხენა შენაკადები: აკუშოსხევი, ლიქოკი, გუდანისჭალა. არხოტის ხევსურეთი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] არხოტის ხეობა შემოსაზღვრულია მაღალი მთებით და მყინვარწვერებით, რომელთა სიმაღლე 3000-4000 მეტრამდის აღწევს. არხოტის ხეობაში ჩამონადენი წყლები მდინარედ ერთდება, რომელსაც აგრეთვე არაგვს უწოდებენ. მდინარე არხოტის სათავე იწყება ცირცვლოვანისა და ჭიმღას წყლებისაგან, რომლებიც ჩრდილოეთისაკენ მიედინებიან, მას ერთვის კოლოთანის წყალი, ტანიის წყალი, ბისნის წყალი, ტერღის წყალი და თათელის წყალი. ახიელ-ამღიდან 25 კმ-ის მოშორებით ეს მდინარე შედის ქისტეთში და სოფელ ფეუდან, ხევსურულად „გოშტიგაურიდან“ არაგვის ნაცვლად მას „ასსა“ ეწოდება. აქვეა არხოტისა და ქისტეთის საზღვარი, რომელსაც საქარის მაღალი ჰქვია. არხოტის ხეობაში მცხოვრებ პირიქითა ხევსურებს „არხოტიონებს“ უწოდებენ. არხოტის ხევსურეთი დასახლებებია: ახიელი, ამღა და ჭიმღა (გაუკაცრიელდა). - მთები და უღელტეხილები - მთებია: სახარის მთა, კიდეგანის მთა, ტამელისმაღალის მთა, მაამლოს მთა, ნასცნიტის მთა, შუაცხვირის მთა, ზეთუკას მთა, მარტინის მთა, ტერხკორტის მთა, არწივისმაღალის მთა, მახისმაღალის მთა, თავდორთვიანის მთა, ამღისმაღალის მთა, ტანიეს მთა, კლიტეთმაღალის მთა, საყორნის კლდე, წიხუკისმაღალის მთა, შუამთა, არხოტის მთა, სასუფთანოს მთა, საურმის მთა, ვაშანიკის მთა. - უღელტეხილებია: არხოტისთავის უღელტეხილი, სამტრეხლოს უღელტეხილი, შიბუღელეს უღელტეხილი, სახარისღელეს უღელტეხილი, სალაშქროსღელეს უღელტეხილი, ისართღელეს უღელტეხილი, კალოტანისღელეს უღელტეხილი, არხოტისღელეს უღელტეხილი, როშკისღელეს უღელტეხილი. - ქედებიდან აღსანიშნავია – ჭიმღისკლდის ქედი და კიდეგანის ქედი. - მდინარეები პირაქეთა ხევსურეთის არხოტის ხეობაში მთავარი მდინარეა — არხოტისწყალი(მდ. ასა). მისი შენაკადებია: - მარჯვენა შენაკადები: ბისნა, ტანიესწყალი, წყაროსთავი (მდინარე). - მარცხენა შენაკადები: ჩხოტანის ხეობა, ჩხეტისთავი, ახიელისწყალი, არაგვისწყალი, ჭამღისწყალი, ცირცლოვანწყალი. - ტბებიდან აღსანიშნავია – ტანიეს ტბა. არდოტის ხევსურეთი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] შატილის ან არაგვის წყლის სათავე იწყება დათვისჯვარის მთიდან. ეს პირიქითი და პირაქეთი ხევსურეთის წყალგამყოფი ქედია, რომელზედაც გადის ბარისახო-შატილის გზა. შატილის წყალი რომელსაც ასევე არაგვსაც უწოდებენ, შედგება წუბროვანისა და გუროს წყლის შენაკადებისაგან. სათავიდან შატილის წყალი ჩრდილოეთისაკენ მიმდინარეობს, მას ერთვის: შატილისხევის წაყლი და მითხულის-წყალი. - მთები და უღელტეხილები - მთებია: - უღელტეხილებია: - ქედებიდან აღსანიშნავია – - მთები და უღელტეხილები - მთებია: - უღელტეხილებია: - ქედებიდან აღსანიშნავია – - მდინარები პირიქეთა ხევსურეთის მიღმახევის ხეობაში მთავარი მდინარეა — ანდაქისწყალი. მისი შენაკადებია: - მარჯვენა შენაკადები: მახკორული, ხონისწყალი, ბორკილასხევი. - მარცხენა შენაკადები: ჭანჭახისწყალი, შუახორხისხევი, არჭილოსხევი. გეოლოგიური აგებულება და სასარგებლო წიაღისეული[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ხევსურეთის მთები უმთავრესად პალეოზოური ასაკის კრისტალური ფიქლებისა და იურული ასაკის თიხაფიქლებისაგან შედგება. ყველა ეს ფიქლები განსაკუთრებით კი იურული ასაკისა, ტკეჩვადობის გასწვრივ ადვილად იმსხვრევა. ის საშენ მასალადაც გამოიყენება. ინტრუზიული სხეულებიდან აქ ვხვდებით: დიაბაზს, გრამოდიორიტებს და დიორიტებს, ვულკანური წარმონაქმნებიდან ბაზალტს. ხევსურეთის არაგვის ხეობას ახასიათებს აგრეთვე ყინვარობის ნაშთები, რომლებიც მოცემულია უზარმაზარი ლოდების სახით და მიმოფანტულია ჭაუხისა (3852 მ) და როშკის მიდამოებში. სასარგებლო წიაღისეულებიდან გვხვდება მცირე გამოსავლები ტყვია, ცინკისა და სპილენძის გამადნებისა. მოსაპირკეთებელ მასალებად ვარგისია აქ არსებული დიაბაზური და ბაზალტური სხეულები. ხევსურეთის ბუნებრივ სიმდიდრეთა ექსპლოატაციის ერთგვარი ცდა 1890 წელს მოახდინა ნ. ფილკევიჩმა, რომელსაც არხოტელებთან ხელშეკრულებაც კი დაუდვია, რომ ნება დაერთოთ მისთვის, ეწარმოებინა არხოტის ხეობაში ვერცხლის, სპილენძისა და ოქროს ძიება და დამუშავება[4]. ჰავა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ჰავა და კლიმატური პირობები ხევსურეთის სამივე ხეობაში არაერთგვაროვანია. ხევსურეთის ჩრდილოეთი მხარე (არხოტ-შატილ-არდოტი) სამხრეთთან (არაგვის ხეობა) შედარებით უფრი ცივი და სუსხიანია. პირიქითა ხევსურეთის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2800-4500 მ-ს აღწევს და ამდენად, ალპური ჰავის ზოლს ეკუთვნის. აქ მთელი წლის მანძილზე ცივი ამინდებია. ზამთარი სუსხიანია და თოვლიან-ყინვიანი. იანვრის ტემპერატურა — 12°-დან — 18°-მდე აღწევს. გაზაფხული გვიან დგება, შემოდგომა — ადრე. ზაფხული გრილია (ივლისის საშუალო ტემპერატურა + 10°-დან +14°-მდეა), მოკლე და ნესტიანი. პირაქეთა ხევსურეთში ბარისახოსა და გუდანში ჰავა მიეკუთვნება მთის ტყეთა ჰავის ზოლს, სადაც ზომიერად ცივა. და წლის საშუალო ტემპერატურა +11 გრადუსია, ზაფხული თვილია შემოდგომა — მზიანი. ატმოსფეროს დანალექის წლიური ოდენობა აღწევს 1000 მმ და უმთავრესად მოდის თოვლის სახით. პირაქეთა ხევსურეთში განსაკუთრებით ბარისახოსა და გუდანის ნაწილი ჰავის მხრივ უნდა მიეკუთვნოს ტყეების ჰავის ზოლს (650-2000 მ), სადაც ზომიერად ცივა და წყლის საშუალო ტემპერატურა +11°-დან +5°-მდე მერყეობს. ზაფხული აქ თბილია, შემოდგომა კი მზიანი. ატმოსფეროს ნალექის წლიური რაოდენობა საშუალოდ 1000-1200 მმ-მდეა. წვიმიანი და ნისლიანი ამინდები აქ უფრო ზაფხულობით იცის. შიგა წყლები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ხევსურეთში მოიპოვება მინერალური წყლებიც რომელსაც ვეძას ეძახიან. მათ შორის ცონილია ლიქოკის ვეძა, გუდანის წყარო, ნადირხევის ვეძა, ხახმატის ვეძა და ღულის ვეძა. ამ მჟავე წყლებს შორის ჭარბობს ტუტე-მარილოვანი წყაროები, რომელთა ქიმიურ გამოკვლევას აწარმოებდა რ. კუპცისი 1928 წელს[5]. მცენარეული საფარი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ხევსურეთის მთის კალთები შემოსილია ფოთლოვანი ტყით. პირაქეთა ხევსურეთში იზრდება მუხა, ვერხვი, წიფელი, დგნალი, ტირიფი, მურყანი, არყი, ცაცხვი, ცირცელი, კაკალი, მსხალი, ვაშლი, ტყემალი, თხილი, ბალი, თელა, ღვია, ფიჭვი, უთხოვარი. პირიქითა ხევსურეთი ტყით შედარებით ღარიბია. მაღლა იზრდება ფიჭვი და არყი. დაბლა — ცაცხვი, ცირცელი, დგნალი, თელა, კირცხალა, ქორაფი, იფანი, ლეკი, ღვია, დეკა, ტირიფი და მურყანი. ამ მხარეში მრავლადაა სუბალპური და ალპური მდელოები. სუბალპების მაღალბალახოვანი მდელო მდიდარია მცენარეთა სხვადასხვა სახეებით და იძლევა კარგ თივას. ცხოველთა სამყარო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ხევსურეთის კლდე-ტყეებში ბუდობენ ფრინველები: არწივი, სვავი, ყაჯარი, ბორა, იხვი, მტრედი, შაშვი, ჩხიკვი, ოფოფი, ყვავი, ბუ, მერცხალი, ქეროზა, პრანწია, მადოულიკა, კუდიტრისა, მწყერი, ტოროლა, როჭო, შურთხი, კაკაბი, ძერა, ორბი, სამურია, კუდბეჭეტა; გავრცელებულია ნადირი: მგელი, დათვი, ტურა, მელა, კურდღელი, კვერნა, მაჩვი, ტყის კატა, ციყვი, კინდოლი, ავაზა, ფსიტი (არჩვი), ჯიხვი; ქვეწარმავლებიდან: გველი და ხვლიკი, მღრღნელებიდან თაგვი; ამფიბიებიდან ბაყაყი; თევზებში ბევრია: კალმახი, გვხვდება ფიჩხული, და მურწაც. თემები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ხევსურეთი ისტორიულად იყოფოდა თემებად — ტერიტორიულ ერთეულებად. პირაქეთა, ანუ ბუდე ხევსურეთში იყო ხუთი თემი: არაგვის ხეობის თემი, ლიქოკის ხეობის თემი, ბისო, გორშეღმის თემი, წყალსიქითის ხეობა. სამი თემი იყო პირიქით ხევსურეთში: შატილის ხეობა, მიღმახევი და არხოტის ხეობა.[6] ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] თუ ხევსურეთის ისტორიას გადავხედავთ, ვნახავთ, რომ ძველ ქართულ წყაროებში ხევსურეთი და ფშავი ერთად იხსენიება „ფხოვის“ სახელით. ხოლო აქ ნაპოვნი არქეოლოგიური ნივთები (ბრინჯაოს ნივთები) მიუთითებენ, რომ აქ ჯერ კიდევ პრეისტორიულ ხანაში უცხოვრია ადამიანს. „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“ გვამცნობს, რომ ფხოვი მეოთხე საუკუნეში დასახლებული ყოფილა და წარმართ ფხოველებს ე. ი. ხევსურებსა და ფშაველებს ქრისტიანობა არ მიუღიათ. როგორც ჩანს, ფხოველები მეტად დაუმორჩილებელი და მებრძოლი ხალხი ყოფილა. მაგალითად, თამარ მეფის მეფობის უკანასკნელ წლებში ფხოველნი და დიდოელნი აჯანყებულან და მათ წინააღმდეგ თამარს ლაშქარი გაუგზავნია ივანე მხარგრძელის სარდლობით. ეს უკანასკნელი სასტიკად გასწორებია ფხოველებს და აჯანყებაც ჩაუხშია. როგორც ვახუშტი ბატონიშვილი გადმოგვცემს „ქართლის ცხოვრებაში“, წინათ ქისტეთ-ჩეჩნები და ლეკები საქართველოსთან მეგობრულ კავშირში იყვნენ და ადმინისტრაციულად თუშ-ფშავ-ხევსურეთთან ერთად შედიოდნენ ხუნძახისა და პანკის-კვეტარის სამოურავოში. XI საუკუნეში ხევსურეთი (ფხოვი), ჩეჩნეთი (ძურძუკეთი) და ინგუშეთი (ქისტეთ-ღლიღვეთი), ადმინისტრაციულად შედიოდა კახეთში და ექვემდებარებოდა კვეტარის საერისთავოს. ხევსურთა მებრძოლი ბუნება ვერ ეგუებოდა სხვათა მორჩილებას და XV საუკუნეში გასდგომიან გიორგი I-ს (1471-1492). კახეთის მეფე ლევანს (1520-1574) უსისხლოდ მოუხერხებია ხევსუთა, ფშავთა და თუშთა შემორიგება, რადგან მათთვის კახეთის საძოვრები მიუცია. XVIII საუკუნეში ხევსურები თეიმურაზ II-საც გასდგომიან (1744-1760). ხევსურთა დასამორჩილებლად მეფე ერეკლე II, თეიმურაზის ძე ჯარით მისულა მაგრამ მოუხერხებია ხევსურთა კვლავ უსისხლოდ შემორიგება. ისტორიულად ხევსურები მუდამ იდგნენ საქართველოს სადარაჯოზე და მტკიცედ მებრძოლ ძალას წარმოადგენდნენ ქვეყნის მტრებთან ბრძოლაში. ისტორიამ, განსაკუთრებით ხალხურმა თქმულებებმა და ლექსებმა, შემოგვინახეს ხევსურთა გმირობის ამბები. მეფე ერეკლე II გამორჩეულად აფასებდა ხევსურთა თავდადებასა და მათ მებრძოლ ბუნებას. ხევსურეთს, როგორც ქისტეთ-ჩეჩნეთისა და ლეკების მოსაზღვრეს, უაღრესად დიდი მნიშვნელობა ეძლეოდა ჩრდილოეთი საზღვრის დასაცავად. როდესაც მეფე ერეკლემ ლეკების თარეშის ასალაგმავად მორიგი ლაშქრობა წამოიწყო, თუშ-ფშავ-ხევსურნი გაათავისუფლა სამეფო ბეგარისაგან, რადგან მათ ევალებოდათ ქისტეთ-ლეკეთის საზღვრის დაცვა. საუკუნეების განმავლობაში ხევსურეთი პოლიტიკური და ადმინისტრაციული სტატუსით სამეფო ხელისუფლებას ექვემდებარებოდა. სამეფო ხელისუფლების დასუსტების პერიოდში არაგვის ერისთავები, რომელთაც მთიანეთის საერთო გამგებლობა ევალებოდათ, ცდილობდნენ ხევსურეთზე საბოლოო გაბატონებას. გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში ხევსურეთის მნიშვნელობა გაიზარდა, იგი ბარს იცავდა მომხვდური მოთარეშე რაზმების დარბევისაგან. ხევსურები ქმედითად მონაწილეობდნენ ასპინძის ბრძოლაში (1770), კრწანისის ბრძოლაში (1795). მთიულეთის აჯანყებისა (1804) და 1812 წლის კახეთის აჯანყების დროს აქტიურად იბრძოდნენ ცარიზმის კოლონიური პოლიტიკის წინააღმდეგ. XIX საუკუნის 80-იან წლებში დაიწყო ხევსურების სხვა რეგიონებში გადასახლება. XX საუკუნის 50-იან წლებში ხევსურეთის მოსახლეობის ნაწილის ბარად ჩამოსახლებას ნეგატიური სოციალური და ეკონომიკური შედეგი მოჰყვა. 80-იან წლებში დაიწყო ხევსურეთის მიტოვებულ რეგიონებში ცხოვრების გეგმაზომიერი აღორძინება. დემოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ხევსურეთს შეუძლია გამოკვებოს მოსახლეობის მხოლოდ გარკვეული ნაწილი, ამიტომ ნამრავლი იძულებულია სხვაგან გადასახლდეს და თავისი სარჩო იქ მოიპოვოს. ასე გაჩნდა ხევსურთა ახალშენები ხევში (ჯუთა), გუდამაყარში, ერწო-თიანეთში, კახეთში (გომბორი, შირაქი). ცნობილია, რომ მჭიდრო კავშირი ინგუშ-ჩეჩნებსა (ვაინახებსა) და ქართველ მთიელებს შორის განაპირობებდა ერთი ეთნიკური ელემენტის მეორეში შეჭრას. მთიან ჩეჩნეთში ქართული ელემენტის არსებობაზე მიუთითებს გვარებიც: ხაიხაური, მუხაური, გადამაური, რომლებიც სოფელ მელხისტიდან არიან. ასეთივე ქართული წარმოშობისაა სოფლების შუნდი-მოხკის და ცაცახის მოსახლეობის ნაწილიც. ინგუშეთში მცხოვრები მელსაგოვებიც, რომლე 008000 ბიც ინგუშური გადმოცემით დამაარსებელი არიან ქალაქ „დზაუგისა“ (დღევანდელი ვლადიკავკაზი), წარმოადგენენ ერტერთ შტოს ქართველი მარსაგიშვილებისა. ესეთივე არიან ევლოევები და ევკუროვები (პროფესორ აბრამ შავხელიშვილის მონაცემები). მეორეს მხრივ, მიგრაცია ჩეჩნურ-ინგუშური ეთნიკური ელემენტისა, მიმდინარეობდა ხევსურეთშიც. ეს მიგრაცია განპირობებული იყო ამა თუ იმ პერიოდში ჩეჩნეთ-ინგუშეთში შექმნილი ეკონომიკური თუ პოლიტიკური ვითარებით. ხევსურეთის მოსახლეობის შემცირება გამოწვეულია უმთავრესად მოსაზღვრე რაიონებში, განსაკუთრებით კახეთის მხარეში გადასახლებით. ასეთი გადასახლება ადგილის სიმცირისა და ეკონომიკური პირობებით არის გამოწვეული და დაიწყო XIX საუკუნის 80-იანი წლებიდან. თავად ხევსურთა რიცხოვნობა, ხევსურეთის ტერიტორიაზე მცხოვრები ხევსურთა რიცხვისაგან კარდინალურად განსხვავდება და ის გაცილებით დიდი ოდენობით წარმოგვიდგება. ეთნიკური შემადგენლობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ხევსურეთის მოსახლეობის თითქმის 100% შეადგენენ ქართველები. რელიგია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ხევსურები ძირითადად ქრისტიანები არიან. სოფლებში გავრცელებული სალოცავებია: ადგილის დედა, ღვთისმშობელი, წმინდა გიორგი, მთავარანგელოზი, პირქუში. აღნიშნული სალოცავები ვიზუალურად ნიშის ფორმას ატარებს და მის ტერიტორიაზე შესვლას ერიდებიან თვით კაცებიც. ქრისტეანობამდელ რწმენა-ჩვევებიდან აღსანიშნავია: ანატორი, ოჩოპინტე. ეკონომიკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] გზები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ხევსურეთში გზები ადრე არ არსებობდა, იყო მხოლოდ საცალფეხო ბილიკები. ამის გამო ხეობები ერთმანეთისაგან იყვნენ მოწყვეტილნი. 1930 წლიდან დაიწყო ფშავ-ხევსურეთის გზის მშენებლობა; 1934 წლის 25 ნოემბერ ბარისახოში მოხდა ამ გზის საზეიმოდ გახსნა და ხევსურეთში პირველად ავიდა ათი ავტომანქანა. იგეგმებოდა ამ გზით ქისტეთან და გროზნოსთან დაკავშირება. პირველი დუშეთიდან გადის არაგვის ხეობით, გაივლის ჟინვალს და მაღაროსკარს, ორწყალთან უხვევს ხევსურეთის არაგვის ხეობაში და ბარისახოში შედის. მეორე საცალფეხო გზა მიდის ფასანაურიდან გუდამაყრის ხეობით. ეს გზა გასდევს შავი არაგვის ხეობას, შემდეგ ის უხვევს ბაკურხევისაკენ და გადადის ფხიტუს ღელეს გადასასვლელზე, საიდანაც უკანა-ახო-ბუჩუკურთით ბარისახოში ჩადის. მესამე გზა მიდის ხევიდან სნოს ხეობით ჯუმათამდის; აქ ეს ბილიკი ერთის მხრით გადადის ქისტეთში შიბუღელეს გადასასვლელზე (3447 მ), მეორეს მხრით კი არხოტში ცირცლოვანსა და სამთრეხლოზე გადადის და შემდეგ ჩადის კვირაწმინდა-ახიელში. ამის გარდა არის აგრეთვე ხევსურეთ უკანაფშავის გადასასვლელი ბილიკი მათურისა (3167 მ) და ანდაქის გადასავლით. ხევსურეთ-თუშეთის გზა გადადის აწუნტის (3570 მ) გადასასვლელზე. ჩრდილოეთის მიმართულებით ხევსურეთიდან გზები გადადის არხოტიდან და შატილ-არდოტიდან ქისტეთ-ჩეჩნეთის ტერიტორიაზე, საიდანაც შეიძლება ჩრდილო კავკასიის სხვადასხვა რაიონებში მიმოსვლა. შიგ ხევსურეთში არის ორი სამიმავლო გზა, რომლითაც ყველა თემი სარგებლობს. ასეთია არხოტისა და შატილ-არდოტის გზა. არხოტის გზა ცირცლოვანის ხეობით გადადის არხოტის თავზე, როშკის ხორხზე და როშკა-ღელისვაკით ბარისახოში ჩადის. შატილ-არდოტის გზა არაგვის ხეობით მიდის ბარისახო-ღულიდან გუდანამდე. აქ გზა უხვევს ხახმატის ხეობაში, სოფელ ბისო-ხახმატით გადადის დათვისჯვრის გადასასვლელზე და ჩადის წუბროვანის ხეობაში. აქედან ლებაისკარსა და გუროზე გავლით გზა შატილში მიდის. სოფლის მეურნეობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ხევსურეთის ეკონომიკას განსაზღვრავს სახნავი მიწის სიმცირე და გზების არარსებობა, რის გამოც მიწათმოქმედება და მეცხოველეობა რთულად ვითარდება. ხევსურეთში ასევე მოყავთ თაფლი, ხოლო ცხვრის მატყლისაგან ქალები ქსოვენ შალის ნაწარმს. ვაჭრობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ვაჭრობას და აღებ-მიცემას ხევსურები არც წინათ მისდევდნენ და არც ახლა ეწევიან. ხევსურეთის ეკონომიკა დამყარებული იყო ნატურალურ მეურნეობაზე. გაცვლის საგანი აქ ერბო და ძროხა იყო. მათი მიხედვით ხდებოდა ყველა ღირებულების შეფასება. კულტურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] მართალია, ხევსურეთი კახეთის სამოურავოში შედიოდა, მაგრამ ფაქტობრივად მას ხევისბერები განაგებდნენ თემური ადათ-წესების მიხედვით და თუ თემურ თავისუფლებას მეფის ხელისუფლებისაგან საფრთხე მოელოდა, ხევსურეთი მზად იყო გადადგომისა და ამბოხისათვის. ეს კუთხე მხოლოდ მეფეს ემორჩილებოდა და იქ კერძო მებატონეს ხელი არ ჰქონდა. ხევსურეთის თემური თავშესაყარი და მთავარი ადგილი იყო გუდანი, სადაც გუდანის წმინდა გიორგის ჯვარი და დროშა ესვენა. აქ იხდიდნენ ხევსურები საღვთოს, აქვე იყო გუდანის ჯვრის ქადაგი, რომელიც ხალხს აცნობდა გუდანის ჯვრის ბრძანებას ლაშქრობისა და ზავის შესახებ. 1895 წელს ხევსურეთში ჯგუფთან ერთად იმოგზაურა პ. უვაროვამ, რომლის დროსაც მონახულებულ იქნა სოფელი გული, გუდანის ჯვარი, სოფელი ხახმატი, გუროს სალოცავი, შატილის ციხე. ექსპედიციის ფარგლებში გადაღებულ იქნა არაერთი ფოტო როგორც ხევსურეთის ხედებისა, ისე არქიტექტურული და კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლებისა. ფოტოების ნაწილი გამოცემულ იქნა იმდროინდელ პერიოდულ გამოცემაში[11], ნაწილი კი ინახება რუსეთის ისტორიულ მუზეუმში (ორწყალი, მოწმაოს ხევი, გველეთის ხევი, ხეობები სოფელ გულთან, ქაჩუს ციხე, ხახმატის ეკლესია და მასში დაცული ჯვარი და სასმისი წართული წარწერებით)[12]. 1930 წელს თავისი ხუთწლიანი მოღვაწეობა ხევსურეთში აღწერა ექიმმა გიორგი თედორაძემ, რომელმაც თავის ნაშრომში ასახა ხევსურების კულტურა და ყოფა-ცხოვრება[13]. ღირსშესანიშნაობანი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ხევსურეთში არსებულ ბუნებრივ კომპლექსებს განსაკუთრებული ეკოლოგიური, ისტორიულ-კულტურული და ესთეტიკური მნიშვნელობა აქვს, რადგან ქვეყნის კულტურა მეურნეობის ფორმებთან და ადგილობრივ ლანდშაფტთან კავშირში ვითარდება. ძველი მემკვიდრეობის სულიერ და მატერიალურ ფასეულობებს მიეკუთვნება ხევსურეთში ჯერ კიდევ არსებული არქიტექტურულ-კულტურული ძეგლები, რომლებიც ქართული ყოფით კულტურის მნიშვნელოვან ნიმუშებს წარმოადგენდნენ და კავკასიონის ჩრდილოეთ კალთაზე თავისი არსებობით საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობის საქმესაც ემსახურებოდნენ. პირიქითა ხევსურეთის ტერიტორიაზე განთავსებული ძეგლებისათვის დამახასიათებელი ისაა, რომ ისინი თავის თავში აერთიანებენ საფორტიფიკაციო, საკულტო და საყოფაცხოვრებო ორიგინალურ ნიმუშებს. ასეთ ძეგლთა რიცხვს მიეკუთვნებიან შუა საუკუნეების მატერიალური კულტურის ძეგლები: ხახმატის ციხე, ახიელის ციხე, ლებაისკრის ციხე, მუცოს ციხე-სოფელი,არდოტის ციხე-სოფელი, ხახაბოს ციხე-სოფელი, შატილის ციხე-სოფელი, გუდანის ჯვარი, ანატორის ჯვარი, ანატორი, აკლდამები და სხვა. გალერეა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] - ჯ. გვასალია, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 452. - მაკალათია ს. „ხევსურეთი“, თბ. 1984 - გაზ. „განათლება, მეცნიერება, ბიზნესი“, თბ., 2002 ნოე. - ნ. ურბენლი — ეთნოგრაფიული წერილები (ხევსურეთზე): გაზ. „დროება“ — 1884 წ., No 241; 1885 წ., No 165, 166; „ივერია“ — 1886 წ., No 267, 268, 269; 1887 წ., No 8, 14, 15, 71, 74, 158, 170, 171, 209; ხევსურული სიმღერები: „ივერია“ — 1887 წ., No 264; 1888, No 27, 32, 41, 44, 57, 78, 79, 80, 84, 120, 121, 135, 136, 1891, წ., No 90. - დ. პავლიაშვილი — სცენები ხევსურთა ცხოვრებიდან: „ივერია“ — 1903 წ., No 135; 1903 წ., No 145, 149; „ცნობის ფურცელი“ — 1902 წ., No 1687; 1904 წ., No 2506, 2509, 2656, 2660. - ვაჟა-ფშაველა — ხევსურები, „ივერია“ — 1886 წ., No 199, 200; 1889 წ., No 81. - ბ. გაბუური — „ხევსურული მასალები“ (ქართული სამეცნიერო საზოგადოებრივი „წელიწდეული“ I-II, 1923-1924, ტფილისი, 1924 წ., გვ. 119-330). - აკ. შანიძე — ქართული ხალხური პოეზია, I ხევსურული. ტფილისი, 1931 წ. - გ. თევდორაძე — „ხუთი წელი ფშავ-ხევსურეთში“, ტფილისი, 1930. - ა. ყამარაული — „ხევსურეთი“, სახელგამი, 1932 წ. - P. ЭpиcToB — „O TyшиHo-ПшaBo-XeBcypckoM okpyre“ (Зaп. KaB. oTд. ИPГO T. III, Tиф., 1835 r., cTp. 75-145). - Г. Paддe — „ЗaMeTk o XeBcypии“, KaBkaзckий kaлeHдapb Ha 1877 roд. Tиф., 1876 r. cT. 37-63. - Г. Paддe — „XeBcypeTия и XeBcypы“ Tиф., 1881 r. - M. B. Maчaбeли — „ЭkoHoMичeckий быT kpecTяH TиoHeTckoro yeздa, Tиф. Гyб.“ (MaT. ЭkoH. БыTa rocyдapcT. kpecT., T. V Tифлиc, 1887 r.). - H. A. XyдaдoB — „ЗaMeTkи o XeBcypeTии“ (Зaп. KaB. oTд. ИPГO T. XIV, B. I, Tифлиc 1890 r.). - M. KoBaлeBckий — „HapoдHoe пpaBo XeBcyp и TyшиH“ (ЗakoH и oбычaй Ha KaBkaзe, MockBa, 1890 r., T. II, cTp. 102). - ПepBocBящeHHый AHToHий, Eпиckoп Гop. — „PeлиrиoзHo-ЭTHorpaфичeckий oчepk ПшaBo-TyшиHo-XeBcypeTии“, Tифлиc, 1914 r. - П. yBapoBa — „Пoeздka B ПшaBию, XeBcypeTию и CBaHeTию“ (MaT. пo apxeoлorии KaBkaзa, MockBa, 1904 r., Bып. X). - A. ЗиcepMaH — „ДBaдцaTb пяTb лeT Ha KaBkaзe“ (1842-1867 r.), чacTb I, CПБ, 1879 r., cTp. 206-227; Oчepkи XeBcypeTии, raз. KaBkaз, 1851 r. No 22-24. - B. Гypko-KpяжиH — „XeBcypы“, MockBa, 1928 r. - Бyш — „Пo ropaM и yщeляM XeBcypeTии и TyшeTии“ (Tpyды ИMп. CПБ БoTaHич. caдa XXIII. 3). - G. Nioradze — „Begräbnis und Fotenkultus bei den Chewssuren“, Stuttgart, 1931. - M. Dechy — „Kaukasus, Reisen und Forschungen im Kaukasischen Hochgebirge“. Bd. II, Berlin, 1906. - G. Merzbacher — „Aus den Hochregionen des Kaukasus“, S. 93-106, Bd. II, Leipzig, 1901. სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] - ↑ ს. მაკალათია, „ხევსურეთი“, თბ., 1984, გვ., 11 - ↑ ვახუშტი, საქართველოს გეოგრაფია, ტფილისი, 1904 წ., გვ. 138-139 - ↑ შატბერდის კრებული X საუკუნისა, ბ. გიგინეიშვილისა და ელ. გიუნაშვილის გამოც., თბ., 1979, გვ. 320 - ↑ A. KaMapayли, XeBcypия, Oчepkи, Tифлиc, 1926 r. გვ. 41-44 - ↑ იქვე გვ. 24-40 - ↑ თოფჩიშვილი რ. „საქართველოს ეთნოგრაფია/ეთნოლოგია“ გვ. 268 — თბილისი, „უნივერსალი“ 2010 ISBN 578-9941-12-882-0 - ↑ M. B. Maчaбeли. ЭkoHoMичeckий быT roc. kpecTbяH TиoHeTckoro yeздa, Tифлиckoй ryб. - ↑ სრულიად საკავშირო აღწერა 1926 წ. ტფილისი, 1929 წელი - ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის აღწერა - ↑ ს. მაკალათია, „ხევსურეთი“, თბ., 1984, გვ., 68 - ↑ MaTepиaлы пo apxeoлorии KaBkaзa, Bып. 10 : Пoeздka B ПшaBию, XeBcypeTию и CBaHeTию rpaфиHи yBapoBoй. - 1904. - ↑ Пaпka aлbбoMa «XeBcypeTiя и ПшaBiя». - ↑ გ. თევდორაძე — „ხუთი წელი ფშავ-ხევსურეთში“, ტფილისი, 1930


1)რენი-ვალანსიენი 1


text: მაია ბარიხაშვილი თემურ ტარტარაშვილი სწავლა–განათლების საკითხი ჰერეთში, XIX საუკუნესა და XX საუკუნის დასაწყისში საქართველოში ქრისტიანობის გავრცელების შემდეგ, განათლების მიღება ძირითადად ეკლესია–მონასტრებში ხდებოდა. ცენტრებს სამრევლო–საეკლესიო სკოლები ეწოდებოდა. ასეთი ტიპის სასწავლებლები საქართველოს თითქმის ყველა კუთხეში, მათ შორის ჰერეთშიც არსებობდა. ქართულ პერიოდულ გამოცემებში საინგილოს შესახებ ყველა სახის მასალის მოძიების, სისტემატიზაციისა და ბიბლიოგრაფია–კატალოგის შექმნის მიზნით 2007 წელს პრეზიდენტის სახელობის ახალგაზრდა მეცნიერთა ინდივიდუალურ სამეცნიერო გრანტების კონკურსზე წარდგენილი გვქონდა პროექტი: „ჰერეთი ვირტუალურ სივრცეში (1 ეტაპი, სამეცნიერო–ინფორმაციული ბაზის შექმნა)“. პროექტის ავტორი: ავტორი: მაია ბარიხაშვილი. ხორციელდება ეროვნული სამეცნიერო ფონდის ფინანსური მხარდაჭერით.(გრანტი 1 GNSF/PRES07/1-135) ჩვენ პროექტის ფარგლებში თბილისის ბიბლიოთეკებსა და არქივებში საინგილოს შესახებ მოვიძიეთ 1846 წლიდან 2008 წლის აპრილამდე გამოქვეყნებული და ხელნაწერი მასალა. თბილისის ცენტრალურ არქივში დაცულ კავკასიაში ქრისტიანობის აღმდგენი საზოგადოების ანგარიშებზე დაყრდნობით ჩვენთვის ცხადი გახდა მე–19 საუკუნეში საინგილოში არსებული ვითარება. ამ საკითხზე ცნობილი მოღვაწე ზაქარია ედილი წერს: „სწავლა–განათლების საქმე უძველეს დროში საინგილოში მკვიდრს ნიადაგზე ყოფილა დაყენებული. თუმცა ძველი ისტორიული მწერლობა ძალიან ძუნწ ცნობებს იძლევა საინგილოს და, განსაკუთრებით, მისი სწავლა–განათლების შესახებ. მაგრამ ის ორიოდე ცნობა, რომელსაც ჩვენამდის მოუღწევია, აშკარადა ჰყოფს ამ გარემოებას. საინგილოს ორ დიდ ცენტრში, ბელაქანსა და კაკში სწავლა –განათლების საქმე კარგად ყოფილა განვითარებული. ბელაქანში დიდი სასწავლებელი ყოფილა, რომლის ხელმძღვანელად საქართველო აგზავნიდა გამოჩენილსა და დახელოვნებულ პირებს. ესეთი პიროვნებანი ყოფილან მღვდელ–მონაზონი პიმენ სალოსი და ანტონ ნაოხრებლიძე. 1292 წელს პიმენ სალოსი გარეჯით წავიდა და დაემკვიდრა ბელაქანს მონასტერში და ლეკნი წარმართობისაგან ქრისტეს სარწმუნოებაზე მოაქცევინა. მასთანვე მოღვაწეობდა ნაოხრებლიძე, რომელიც ყურანის თაყვანისმცემელთ პოლემიკას უწევდა და მძლავრი სიტყვით და ქადაგებით სძლევდა მათ“ (მ. ჯანაშვილი, საინგილო, „ძველი საქართველო“, ტ.2, გვ.78). არანაკლებ საყურადღებოა მეორე ცნობა საინგილოში სწავლა–განათლების შესახებ, რომელიც ე. წ. მაღალაანთ სახარების მინაწერშია დაცული. იგი მოგვითხრობს სოფ. კაკში გადამწერთა სკოლის არსებობის შესახებ: „1310 წელს მცხეთის კათალიკოსმა ექვთიმემ ინახულა საქართველოს განაპირა ეპარქიები და ეკლესიები, მოიარა დაღესტანი, ეპარქია ანწუხისა, ეკლესიები წახურისაკენ და სხვაგან, და რა ნახა ეკლესიების სიღარიბე წიგნებითა, მაშივნე უბრძანა გიშ–ქურმუხის მთავარ–ეპისკოპოსს, კირილე დონაურს, გადაეწერინებინა სახარება და სხვა წიგნები და წარეგზავნა დაღესტანს. მეცაო, ამბობს კირილე დონაური, გადავაწერინე კაკის წმ. ბარბარეს მღვდელს იასე ქიტიაშვილს და ათთორმეტთა მოწაფეთა მისთა, წარვგზავნე საყდართა, მონასტერთა და შვიდთა სასწავლებელთა თავმდგომთადმი და ვუბრძანე სწავლებად სჯული ჭეშმარიტი და ფილოსოფოსება, მამათა ცხოვრება და ქართლის ცხოვრება. მღვდელს ქიტიაშვილს, რომლის მოგვარენი დღესაც არიან სოფ. კახში, მთელი სკოლა ჰქონია გადამწერლებისა. აქედან აშკარაა, რომ თუ დაღესტანში არსებობდა სასწავლებლები, რომელსაც ქიტიაშვილის სკოლა გადამწერებით ამარაგებდა, ლაპარაკი არ უნდა, თვით საინგილო მოჭარბებით იქნებოდა სავსე სასწავლებლებით. გარდა ამისა სოფ. ლოქართში არსებობდა დედათა მონასტერი, რომლის ნანგრევები და სენაკები დღესაც დიდ მანძილზე არიან გაფანტულნი. აქ არსებობდა დედათა დიდი სასწავლებელი, მონასტრის მზრუნველობის ქვეშ მყოფი. ინგილოებში შენახულია გადმოცემა, რომ საინგილოში ყველაზე დიდი დედათა სასწავლებელი აქ არსებობდაო“. (ზ. ედილი, საინგილო“ 1947 წ. გვ.33). ამ სანდო ცნობებზე დაყრდნობით შესაძლებელია ითქვას, რომ დღევანდელი საინგილოს ტერიტორიაზე ძლიერი სულიერი კერა არსებობდა, გადამწერთა სკოლა, რომელიც სასულიერო ლიტერატურით ჰერეთსა და მთელ დაღესტანს ამარაგებდა. ეს ფაქტი ამ კუთხის ისტორიის თვალსაზრისით საყურადღებო და ძალიან მნიშვნელოვანია. ამის შემდეგ XVII საუკუნემდე ისტორიულ წყაროებში საინგილოს ისტორიის, და განსაკუთრებით სწავლა – განათლების შესახებ ცნობები არ მოგვეპოვება. 1830 წელს რუსეთის მიერ ჭარ–ბელაქანის შეერთების შემდეგ აღნიშნული საკითხით რუსეთის იმპერია დაინტერესდა, რადგან განათლების რუსული მოდელის დანერგვა რუსიფიკაციის მძლავრი იარაღი იყო. XIX საუკუნის მეორე ნახევარში კავკასიაში ქრისტიანობის აღმდგენმა საზოგადოებამ როგორც მთელ კავკასიაში, ასევე საინგილოშიც დაიწყო აქტიური მისიონერული მოღვაწეობა. აღნიშნული ორგანიზაციის აქტიური საქმიანობის და ზაქათალის ოლქის ქართველი მოსახლეობის მართლმადიდებლობაზე კვლავ მოქცევის დიდი სურვილის გამო საკმაოდ მოკლე დროში ოცი ათასამდე ქართველი დაუბრუნდა მათი წინაპრების სარწმუნოებას. XIX საუკუნეში ზაქათლის ოლქში რამდენიმე სასწავლებელი ფუნქციონირებდა. ერთ–ერთი მათგანი იყო 1862 წელს ქალაქ ზაქათალაში ზემო დაღესტნის უფროსის სიმონ შალიკაშვილის ზაქათლის ოლქის უფროსის თარხან მოურავის, მისი მოადგილის ჩოლოყაშვილის, და ქალაქის კომენდანტის სიდამონ ერისთავის მიერ გახსნილი სამკლასიანი სკოლა. ამ სკოლაში, სადაც პირველ რიგში ადგილობრივ ქართველებს იღებდნენ, რომლებსაც არ ახდევინებდნენ სწალის საფასურს (გაზ. კავკაზი, 1863, 120, გვ.4). 1864 წელს ქ. ზაქათალაში გენერალ–მაიორ ნიკოლოზ კარმალინის მეუღლის ლუბას ინიციატივით კერძო პირების შემოწირულობით დაარსდა ერთკლასიანი მეორე თანრიგის ქალთა სკოლა, ყველა სარწმუნოების გოგონებისათვის. აღნიშნულ სასწავლებელში სხვადასხვა ეროვნების მოსწავლეებთან ერთად ადგილობრივი ქართველებიც სწავლობდნენ. ისინი აგრეთვე სწავლობდნენ 1882 წელს გახსნილ ზაქათალის პროფესიულ სასწავლებლებში. აღნიშნულ დაწესებულებაში ქართველი მოსწავლეები უმრავლესობას წარმოადგენდნენ. მიუხედავად ამისა, ბავშვების 99% სწავლის გარეშე რჩებოდა. ადგილობრივი ქართველები სისტემატურად ცენტრალურ ხელისუფლებას სკოლების გახსნის მოთხოვნით მიმართავდნენ, რასაც გარკვეული დროის განმავლობაში შედეგი არ მოჰყოლია. ადგილობრივმა ქართველმა სასულიერო პირებმა გადაწყიტეს, განათლების საქმე თავიანთ თავზე აეღოთ. მათ დიდი ენთუზიაზმით დაიწყეს ბავშვების შეკრება და ქართული წერა–კითხვის უსასყიდლოდ სწავლება. ამ საქმეში ჩაბმულნი იყვნენ ადგილობრივი მღვდელი მიხეილ ყულოშვილი, დიმიტრი ჯანაშვილი, ბლაღოჩინი პეტრე კონჭოშვილი, მისი მეუღლე მართა ყულოშვილი და სხვა. 1863 წელს მართლმადიდებელი ქრისტიანობის აღმდგენმა საზოგადოებამ განათლების დარგში გაატარა შედეგი რეფორმები: 1. წინადადება მისცა მთის კეთილშობილ სამრევლოებს სკოლები გაეხსნათ. სადაც ამის საშუალება არ იყო, მღვდელმსახურებს ნება მიეცათ ესწავლებინათ ბავშვებისთვის გარკვეულ ფასად. 2. სკოლების ასაშენებლად გამოყო სათანადო ნანხა და ყველაფერი, რაც საჭირო იყო. 3. ქალაქებში განათლების განვითარების მეთვალყურეებისა და ხელმძღვანელობისათვის ორი ინსპექტორი დანიშნა. 1864 წელს ზაქათლის ოლქში ხუთი სამრევლო ფუნქციონირებდა. კერძოდ, კახის I, კახისII, თასმალოს, ყორაღანისა და ალიბეგლოს სამრევლო. კახისა და ყორაღანის სკოლებს შენობა არ ჰქონდათ და ბავშვები მღვდლების სახლებში დადიოდნენ. ისინი კახში მღვდელ პეტრე კონჭოშვილის ბინაში იკრიბებოდნენ და იქ სწავლობდნენ. ყორაღანში, ამ პერიოდში ასწავლიდა თბილისის სასულიერო სემინარიის კურსდამთავრებული მღვდელი დიმიტრი ჯანაშვილი, ალიბეგლოში კი მღვდელი იორდანიშვილი. ხოლო კახის სკოლაში დიაკონი მიხეილ ყულოშვილი. კახის საეკლესიო სკოლა 1869 წელს კავკასიაში მართლმადიდებელი ქრისტიანობის აღმდგენი საზოგადოების სოფელ კახის მიხაილის სახელობის ერთკლასიან სკოლად გადაკეთდა.(ÏÀÌßÒÍß ÊÍÈÆÊÀ ÊÀÂÊÀÇÑÊÎÃÎ Ó×ÅÂÍÎÃÎ ÎÊÐÓÃÀ ÍÀ 1879 Ã. ÑÒ.49). კახის სკოლის შესახებ შემდგომში მისი მასწავლებელი ივანე როსტომაშვილი წერდა: „ ვიდრე მთელ საინგილში დაარსდებოდა ერთ–ერთი წესიერად დაფუძნებული სახალხო შკოლა – კახისა, აქ ყოფილა ძველებური მიმართულებისა და ფორმისა, შკოლა პრიჩეტნიკებისა და დაჩოქებისა, რომელშიაც სწავლობდა არა მომეტებული ათ ყმაწვილისა. მისი აზრით კახის სკოლამ 8 წლის განმავლობაში ძალიან ბევრი გააკეთა ადგილობრივი ქართველების გონებრივი განვითარებისათვის. მისი სიტყვებით ამ სკოლის ორი აღზრდილი სამასწავლებლო სკოლაში, ორი კი იალტაში სწავლობს. რაც, ძალიან მნიშვნელოვანია. აღსანიშნავია, რომ ამ წლებში საინგილოში არსებული ვითარების შესახებ ქართულ პერიოდულ გამოცემებში ცნობები რეგულარულად იბეჭდებოდა. 1878 წლის ჟურნალ „ივერიის“ მე–11 ნომერში ვანო (ივანე როსტომაშვილი) წერს: „ცოტა არ იყოს იღვიძებს ხალხის ცხოვრება! 13 თებერვალს საინგილოს ბლაღოჩინის განკარგულებით კახში იყო საინგილოსავე სამღვდელოთა კრება. მგონია ბევრი არ იქნება ჩვენ საქართველოში იმისთანა კუთხე, სადაც ეგეთის მხურვალებით შეიკრიბებოდნენ ჩვენის ხალხის მოძღვარნი რაიმე კეთილის განზრახვითა და საქმისათვის. დღეს ჩვენმა სამღვდელოებამ მოინდომა უფრო მკვიდრი და გარკვეული გზა გაიტანოს თვისის დანიშნულების აღსრულებისათვის! დღეს მან მოინდომა ჯვარწერის, ნათლობის, დამარხვის, გაკურთხვის და სხვა რჯულის წესების აღსრულების გარდა, შეასრულოს ისიც, რისთვისაც სახელდობრ და ისეთის თავგანწირულებით იღწვოდა ჩვენი მაცხოვარი! დღეს მათ მოინდომეს ბეჯითად და ზედ–მიწევნით დაუწყონ თავის სამწყსოს გარდაცემა ჭეშმარიტის სწავლისა, როგორც სარწმუნოების შესახებ, ისეც შესახებ საყოველთაო ცხოვრებისა. ამის გარდა კრებამ გადაწყიტა, რომ რადგანაც გაქრისტიანებულ სოფლებს – ალიბეგლოს და ყორაღანს არა გზა არა აქვთ ასწავლონ თავიანთ შვილებს ქართული წერა–კითხვა მაინც, რადგანაც კახის შკოლა მათთვის შორს არის და ამას გარდა თვით სოფელ კახსაც აღარა ჰყოფნისო, კრებამ გადასწყვიტა, რომ ალიბეგლოს და ყორაღნის მღვდლებმა შეკრიბონ ათი ხუთმეტი ყმაწვილი და ასწავლონ მათ ჯერ–ჯერობით მხოლოდ ქართული წერა–კითხვა, თვლა, ქართული ლექსები, ლოცვები. ვისურვებთ, რომ ამ კეთილმა დაწყობილებამ კარგი ნაყოფი მოიტანოს და ამით უფრო მომეტებული ძალა და სურვილი აუღორძინოს ჩვენ სამღვდელოებას, ღმერთმა ხელი მოუმართოს მათ!“(ივერია,1878 წ. 111,გვ.3–5) 1889 წელს ორი სკოლის კავკასიაში მართლმადიდებლური ქრისტიანობის აღმდგენი საზოგადოების მიერ გახსნილი კახის ორკლასიანი საეკესიო–სამრევლო და სოფელ ალიაბადიდან გადმოყვანილი სახალხო განათლების სამინისტროს სოფლის ნორმალური ორკლასიანი სკოლების შეერთების შედეგად კახში სახალხო განათლების სამინისტროს სოფლის ნორმალური ორწლიანი სკოლა გაიხსნა (გაზ. ÍÎÂÎÅ ÎÁÎÇÐÅÍÈÅ, 1901, 15671,გვ.3). კახის საზოგადოებამ 1905 წლის 14 ოქტომბერს თათბირზე წამოაყენა სწავლების გაუმჯობესების და ორკლასიანი ნორმალური სკოლის ქალაქის ტიპის სკოლად გარდაქმნის საკითხი და იქ ქართული ენის სწავლების შემოღება მოითხოვა. კახის მცხოვრებლები საწავლო ოლქს რუსიფიკატორულ პოლიტიკაში ადანასაულებდნენ. რაც მთავრობის და განათლების წარმომადგენლების გაღიზიანებას იწვევდა. საბოლოოდ 1910 წელს მიიღეს გადაწყვეტილება ქართული ენის პროგრამაში შეტანისა და მასწავლებლის დანიშვნის შესახებ. კახის, ალიბეგლოსა და ყორაღნის სკოლებში შემდეგი საგნები ისწავლებოდა: საღვთო სჯული (ყოველდღე), რუსული და ქართული ენები (ყოველდღე).რუსული და ქართული ენების სუფთა წერა (კვირაში ორჯერ), საეკლესიო გალობა (კვირაში ორჯერ), არითმეტიკა (კვირაში ოთხჯერ), ქალებისთვის ხელსაქმე (კვირაში ორჯერ). ყოველდღე ხუთი გაკვეთილი ტარდებობა. ზამთარში მეცადინეობა 9 საათზე, ზაფხულში კი 8 საათზე იწყებოდა. (ს.ც.ს.ს.ა. ფონფი 493, აღწერა 1, საქმე 829, ფურცელი 16). 1879 წელს ალიბეგლოს სამრევლო სკოლაში მასწავლებლებად მუშაობდნენ მღვდელი ტიმოთე გონაშვილი და ყორაღნის მღვდელი, მასწავლებელი დიმიტრი ჯანაშვილი. ზაქათლის ოლქში სამრევლო სკოლების დაარსება დაკავშირებული იყო სამრევლოების დაარსებასთან. ალიბეგლოს სკოლა დაარსდა 1889 წელს, სადაც საღვთო სჯულს ასწავლიდა მღვდელი მიხეილ გვასალია. მასწავლებლად 1898 წლამდე მუშაობდა ნ. კალანდაძე, რომელიც შეცვალა რომან შიუკაშვილმა. 1900 წლიდან კი ალიბეგლოს სკოლის მასწავლებელი იყო ადგილობრივი მცხოვრები ბართლომე ხუციშვილი, რომელსაც გორის პედაგოგიური სემინარია ჰქონდა დამთავრებული და გარკვეული დროის განმავლობაში რუსეთის იმპერიის სახალხო განათლების სამინისტროში მუშაობდა. ალიბეგლოელები მას დიდ პატივს სცემდნენ და იგი მათ შორის დიდი ნდობით სარგებლობდა, რის გამოც მოსწავლეთა რიცხვი მნიშვნელოვნად გაიზარდა. (იქვე, გვ.400–401) საღვთო სჯულის მასწავლებლის ხელფასი შეადგენდა წელიწადში 100 რუბლს, ხოლო დანარჩენი საგნების მასწავლებლის ხელფასი 260 რუბლს წელიწადში. ალიბეგლოს სკოლა 3 ოთახისაგან შედგებოდა. კავკასიაში მართლმადიდებელი ქრისტიანობის აღმდგენი საზოგადოების სკოლების ინსპექცია ალიბეგლოს სკოლის დონით არ იყო კმაყოფილი. 1900–1901 წლებში ალიბეგლოს სკოლაში მამრობითი სქესის 28 მოსწავლე სწავლობდა. (კავკასიაში მართლმადიდებლური ქრისტიანობის აღმდგენი საზოგადოების ანგარიში, გვ. 402–404). ყორაღანის სკოლა დაარსდა 1889 წელს. ყორაღნის სკოლას ერთი ოთახი ჰქონდა. საღვთო სჯულს ასწავლიდა ვლადიმერ ივანიცკი. თბილისის სასულიერო სემინარიის სტუდენტი. 1900 წლამდე მასწავლებლად მუსაობდა ი. ლომიძე, რომელიც შემდეგში ადგილობრივმა ქალმა კ. პაპიაშვილმა შეცვალა. მას დამთავრებული ჰქონდა ბოდბის მონასტერთან არსებული ორ კლასიანი სკოლა. 1901 წელს მის ადგილზე დაინიშნა ალექსანდროვის სახელობის, თბილისის სამასწავლებლო ინსტიტუტის კურსდამთავრებული ადგილობრივი აბელ ბაირამაშვილი. ყორაღნის სკოლაში 1900–1901 პირველ სასწავლო წელს 27 მოსწავლე სწავლობდა. სკოლის შესანახად სკოლა საზოგადოება 360 რუბლს ხარჯავდა. კახის ქალთა სკოლა დაარსდა 1890 წელს, სადაც საღვთო სჯულს ასწავლიდა თბილისის სასულიერო სემინარიის კურსდამთავრებული ბესარიონ ფურცელაზე. აღნიშნულ სკოლაში 1896 წლიდან მუშაობდა თელავის წმინდა ნინოს სახელობის სასწავბლო დაწესებულების კურსდამტავრებული მღვდლის ქვრივი სოფიო ყულოშვილი, რომლის ხელფასი წელიწადში 350 რუბლს შეადგენდა. 1900–1901 წლწბში სკოლაში 44 მოსწავლე სწავლობდა. საზოგადოება სკოლის შესანახად ყოველწლიურად 450 რუბლს ხარჯავდა. ქოთოქლოს სკოლა 1897 წლიდან ფუნქციონირებს, რომელიც კერძო სახლში იყო განთავსებული. სკოლისა და საეკლესიო კრებულისათვის აშენდა ორსართულიანი შენობა, რომელსაც ოთხი ოთახი ჰქონდა. ყველაზე დიდი ოთახი სკოლას გადაეცა, ხოლო დანარჩენ სამ ოთახში მღვდელი და მედავითნე ცხოვრობდნენ. სკოლის ოთახი კარგი საკლასო ავეჯით იყო მოწყობილი. 1901 წლამდე სკოლაში ყველა საგანს ადგილობრივი მღვდელი გ. ედილოვი (ედილაშვილი) ასწავლიდა. სკოლების რევიზიის დროს 1900 წელს იგი სამრევლოში არ იმყოფებოდა. ამის გამო ინსპექტორმა ევ. მამინაშვილმა საინგილოს ბლაღოჩინ იროდიონ ოქროპირიძესთან ერთად შეკრიბა ბავშვები. 12 მოსწავლიდან მხოლოდ 10 მოვიდა. სწავლების მხრივ მიღწეული წარმატებები რევიზიისთვის თითქმის დამაკმაყოფილებელი იყო. მოსახლეობა სკოლის მიმართ ისე გულგრილად არ იყო განწყობილი, როგორც ალიბეგლოში. მათი დასკვნით, მღვდელი ედილოვი ბეჯითი და ნაყოფიერი მუსაობისათვის საზოგადოების მხრიდან წახალისებას იმსახურებდა. იმის გამო, რომ მღვდელი ედილოვი სასწავლო პროცესის გამო თავის პირდაპირ მოვალეობას (მღვდელმსახურებას) ვერ ასრულებდა და ამავე დროს პედაგოგიური მოღვაწეობისათვისაც დრო არ რჩებოდა, რის გამოც მოსახლეობის თვალში სკოლის მიმართ განწყობა იცვლებოდა. საზოგადოებამ დააკმაყოფილა მღვდელ ედილოვის თხოვნა და 1901–1902 სასწავლო წელს მასწავლებლად გორის სასულიერო სემინარიის კურსდამთავრებული ს. ტიტვინიძე გაგზავნა, რომელსაც წელიწადში 300 რუბლი ხელფასი დაენიშნა. მღვდელი ედილოვი კი საღვთო სჯულისა და საეკლესიო გალობის მასწავლებლად დაინიშნა და ხელფასი წელიწადში 100 რუბლი დაენიშნა. მეშაბაშის სკოლა დაარსდა 1905 წელს. 1907 წელს საზოგადოებამ სკოლის შენობის ასაგებად 600 რუბლი გამოყო. აღნიშნულ სკოლაში საღვთო სჯულს ასწავლიდა ყაზანის სასულიერო აკადემიის კურსდამთავრებული მღვდელი დავით გოცირიძე, ხოლო დანარჩენ საგნებს მასწავლებელი ქალი მჭედლოვა–მჭედლიშვილი, რომელსაც ბოდბის ორკლასიანი სკოლის კურსი ჰქონდა გავლილი. 1906–1907 წლებში აღნიშნულ სკოლაში 16 მოსწავლე სწავლობდა, რომელთა შორის ოთხი გოგო იყო. სკოლის შესანახად საზოგადოება წელიწადში 360 რუბლს ხარჯავდა. 60 საღვთო სჯულის მასწავლებელს,ხოლო 300 დანარჩენი საგნის მასწავლებელს. (კავკასიაში მართლმადიდებელი ქრისტიანობის აღმდგენი საზოგადოების ანგარიში, 1906–1907 წლები, გვ.176). კახის სკოლაში სხვა სკოლებთან შედარებით ბლაღოჩინ იროდიონ ოქროპირიძის ნაყოფიერი მოღვაწეობის წყალობით სწავლების დონე დამაკმაყოფილებელი იყო. საღმრთო სჯულის მასწავლებელი იყო მღვდელი ბესარიონ ფურცელაძე, რომელიც კარგი პედაგოგი იყო. დანაჩენ საგნებს ასწავლიდა ქვრივი სოფიო ყულოშვილი, რომელსაც დამთავრებული ჰქონდა წმინდა ნინოს სახელობის თელავის ქალთა სასწავლებელი. კავკასიაში მართლმადიდებელი ქრისტიანობის გამავრცელებელი საზოგადოების კომისია აღნიშნავს, რომ მხოლოდ მრავლობითი რიცხვების გარჩევა და თავისუფლად რუსული ენის ფლობა უჭირდათ მოსწავლეებს, დანარჩენ საგნებში მათი ცოდნა დამაკმაყოფილებელი იყო. სკოლაში ისწავლებოდა საეკლესიო გალობა, ხელსაქმე, 1899 წელს ხელსაქმისთვის 33 რუბლი და 33 კაპ. გამოიყო. მათ იროდიონ ოქროპირიძის ცოლი ნინო ოქროპირიძე ასწავლიდათ. 1901 წელს საზოგადოებამ ხელსაქმისთვის 20 რუბლი გამოყო (იქვე, გვ.398–400). როგორც აღვნიშნეთ, სკოლებში ქართველი ქალები მოსწავლე გოგონებს ასწავლიდნენ არა მხოლოდ წერა–კითხვას, ხელსაქმეს (ჯეჯიმების, ინგილოური წინდების ქსოვა), არამედ მათ ქართული ეროვნული სულისკვეთებით ზრდიდნენ, რასაც დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა ამ მხარეში მცხოვრები ინგილოებისათვის. გარდა ამისა, ქალთა სკოლის არსებობამ ხელი შეუწყო საინგილოში ქართული ტრადიციისა და იშვიათი ორნამენტების შენარჩუნებას. მ. სიდამონ–ერისთავი თავის წერილში ხალხს მოუწოდებს, რომ საინგილოს სკოლებს დახმარება აღმოუჩინონ: „ეს მესამე წელიწადია, რაც ჩვენს სამშობლოს ამ დავიწყებულ მხარეს, „საინგილოში“ მამა იღუმენის ლეონიდის თაოსნობით გაიმართა ქალთა სასწავლებელი. დღეს სკოლის მოწაფეთა შორის არიან ისეთნი, რომელთაც თავისუფლად შეუძლიათ კითხვა და წაკითხულის გაგება. ამიტომ საჭიროა დაარსდეს ამ სკოლასთან წიგნთ–საცავი, როგორც სასულიერო, ისე საერო წიგნებისა. ეს წიგნთსაცავი მასწავლებლის ხელმძღვანელობით ბავშვებს კითხვას შეაყვარებს და შემდეგში სწავლა დამთავრებულს ქალებს მისცემს საშუალებას სკოლის გარეშე, ცხოვრებაშიაც განაგრძონ კითხვა და განვითარება. ამიტომ მივმართავ ყველას, ვისავ რითი შეუძლია, აღმოგვიჩინოს დახმარება“ (სიდამონ – ერისთავი მ. წერილი რედაქციის მიმართ, „ივერია“, 1893წ. 170,გვ.4) იმავე წელს ბაქოელმა ქართველებმა სკოლას გამოუგზავნეს საბავშვო ჟურნალი „ჯეჯილი“, ხოლო 1899 წელს თბილისელმა პეტრე კონჭოშვილმა და ზაქათლის ჯარის პორუჩიკმა კონსტანტინე ტარტარაშვილმა თავიანთი ხარჯით გაუგზავნეს ათი ცალი „სიბრძნე ბალავარისა“, ორმოცი ცალი „ცხოვრება ქალწულ მოწამეთა მოწამეთა და დედისა მათისა სოფიოსი“, ჟურნალი „ჯეჯილი“, და სხვა სახის ლიტერატურა. ამრიგად, სწავლა–განათლების საქმეს XIX საუკუნეში ზაქათლის ოლქში კავკასიაში მართლმადიდებელი ქრისტიანობის აღმდგენი საზოგადოება ახორციელებდა, რომლის ფინანსური მხარდაჭერით აღნიშნულ რეგიონში დაარსდა რამდენიმე საეკლესიო–სამრევლო სკოლა: კახში, ქოთოქლოში, ყორაღანსა და ალიბეგლოში. აღსანიშნავია, ის ფაქტი, რომ ამ სკოლებში გარკვეულ დრომდე ქართული ენა არ ისწავლებოდა. აღნიშნული საზოგადოება მოსახლეობის რუსიფიკაციის პოლიტიკას ატარებდა. მიუხედავად ამისა, საინგილოში ქართველი მასწავლებლების ძალისხმევით ამ სკოლების არსებობამ მომავალ თაობებს ხელი შეუწყო განათლების მიღებასა და ეროვნული სულისკვეთების ჩამოყალიბებასა და განმტკიცებაში. გამოყენებული ლიტერატურა: 1. მ. ჯანაშვილი, საინგილო, „ძველი საქართველო“, ტ.2, გვ.78. 2. ზ. ედილი, საინგილო“ 1947 წ. გვ.33. 3.გაზ. კავკაზი, 1863, 120, გვ.4. 4.ÏÀÌßÒÍß ÊÍÈÆÊÀ ÊÀÂÊÀÇÑÊÎÃÎ Ó×ÅÂÍÎÃÎ ÎÊÐÓÃÀ ÍÀ 1879 Ã. ÑÒ.49. 5. ივერია,1878 წ. 111,გვ.3–5 6.კავკასიაში მართლმადიდებელი ქრისტიანობის აღმდგენი საზოგადოების ანგარიში, 1906–1907 წლები, გვ.176. 7. სიდამონ – ერისთავი მ. წერილი რედაქციის მიმართ, „ივერია“, 1893წ. 170,გვ.4 8. მაია ბრიხაშვილი, სწავლა–განათლების საკითხი XIX საუკუნის საინგილოში, საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენცია „ტბელობა“, მასალები, 2008, ნოემბერი.