text: BEST QUALITY LANDRACE PIGS IN GEORGIA Landrace is a very versatile breed, performing well under either indoor or outdoor systems of management. Sows have the ability to produce and rear large litters of piglets with very good daily gain and high lean meat content, in a superbly fleshed carcase, which is ideal for either fresh pork or bacon production. Like all the Landrace strains that are to be found in the north European countries, the British strain is white in color, has the characteristic heavy drooped ear that covers much of the face, is very long, muscular and is known for producing high quality pork. According to a pamplet published by the Landrace Breed Committee of the National Pig Breeders Association, British Landrace have been found to produce less back fat than the other British breeds in tests and have been found to have the most rapid growth in gilts and second most rapid growth in young boars. The same studies found them to be longer and to have the highest percentage of high priced cuts, with 36.5% of the side being ham and rump. The American Landrace is a white hog of long body length, having sixteen or seventeen pairs of ribs. The arch of back is much less pronounced than on most other breeds of swine. For some hogs the back is almost flat. The head is long and rather narrow and the jowl is clean. The ears are large and heavy and are carried close to the face. Having a large ear is very desirable and shows breed purity. If there is crossbreeding involved, it will show up by the ears not having this characteristic shape and size. The Landrace is very desirable as they are heavy producers of lean meat. On the rail, their carcasses ae recognizeable at times due to the length of the body. The rumps are long and comparatively level and the hams are plump but trim. The sides are long, of uniform depth, and well let down in the flank. The sows are prolific and satisfactory mothers. The sow have always been noted for their milk producing abilities. Studies have shown that they reach their top milk production after five weeks of lactation which is later than other breeds compared. Landrace are very prolific and large litters are raised, making this a good breed for crossbreeding lines for maternal traits as well as meat producing. In this way they are an all-purpose breed for use both in productivity and meat quality. They cross very well with other white breeds such as Yorkshire and Chester WHite and this provides an endless supply of genetic lines within the country to avoid excessive linebreeding. ლანდრასი ძალიან მოძრავი ღორის ჯიშია, რომელიც ადვილად იზრდება და ვითარდება როგორც სახლის ასევე საგარეო პირობებში. დედა ღორი როგორც წესი ბევრ გოჭებს ყრის, რომლებიც სწრაფად ყოველდღიურად იმატებენ მჭლე ხორცს და აქვთ სრული სხეული (ტანი), რაც იდეალურია ღორის ხორცის წარმოებისათვის. ერთ-ერთი უპირატესობა ამ ჯიშისა არის ის რომ, მისი შეჯვარება სხვა ჯიშის ღორებთან აუმჯობესებს ჯიშს. 90%-ზე მეტი ჯიშნარევი ღორების ცარმოება დაფუძნებულია სწორედ ლანდრას ჯიშზე. ლანდრას ჯიშის ღორი არის თეთრი ფერის, აქვს გრძელი ტანი, კუნთოვანი ტანით, გრძელი ყურებით და არის მსოფლიოში ცნობილი მაღალი ხარისხის ხორცის წარმოებაში. ეს ჯიში ცნიბილი არის იმით რომ სწრაფად მრავლდება და გოჭები სწრაფად იზრდებიან. აქვთ ასევე შედარებით ნაკლები ქონი ზურგზე. კვლევამ აჩვენა რომ, არის გრძელი ჯიში და პროცენტულად დაჭრისას აქვს უფრო მეტი მაღალი ხარისხის ხორცის ნაჭრები, რომლის 36.5% შეადგენს ბარკალი და გავის ხორცი. ლანდრა თეთრია გრძელი ტანით, აქვს 16 ან 17 წყვილი ნეკნი. ზურგი თითქმის სწორი აქვს სხვა ჯიშებთან შედარებით. თავი აქვს გრძელი და ვიწრო. ყურები აქვს დიდი და მძიმე, სახეზე ჩამოსული. ყურების სიდიდე მიუთითებს სუფთა ჯიშზე. თუ ჯიში შერეულია, ეს მაშინვე აისახება ყურებზე. ლანდრა სასურველი ჯიშია იმის გამო რომ დიდი რაოდენობით მჭლე ხორცს. გავა აქვს გრძელი და ზომიერი, ბარძაყები სქელი მაგრამ აკურატული. მდედრები არიან ნაყოფიერები და აქვთ უნარი კარგად კვებონ გოჭები. გამოკვლევებმა აჩვენეს რომ რძის გამოყოფის უმაღლეს დონეს მდედრები აღწევენ ლაქტაციის 5 კვირას, რაც უფრო გვიანი დროა სხვა ჯიშებთან შედარებით. თმა აქვს თეთრი. არ უნდა ქონდეს შავი ლაქები, შავი თმა. ცოტაოდენი ჭორფლი დასაშვებია. ლაქები და შავი თმა მიუთითებს შეჯვარებაზე. ლანდრა ძალიან ნაყოფიერი ჯიშია და ბევრ გოჭებს ყრის. ამის გამო მას ხშირად იყენებენ შეჯვარებისთვის.


source: CulturaX

text: მუსეტი-ნოვაკი: (ფანების ლოგიკური პროგნოზი) | Logicbet.ge მუსეტი-ნოვაკი: (ფანების ლოგიკური პროგნოზი) იტალია, კაგლიარი: მუსეტი(90)-ნოვაკი(101), მუსეტის მოგება, მაგარ ფორმაშია მუსეტი თამაშებსაც რო გადავხედოთ ძაან ძლიერები ჩამოიტოვა, ნოვაკს ისეთი რთული მეტოქეები არ შეხვედრია და მაინც წააგო, ამიტომ ლოგიკურად მუსეტი მოიგებს.


რამზან კადიროვი რამზან კადიროვი (რუს. PaMзaH AxMaToBич KaдыpoB; ჩეჩ. KъaдиpиH AxbMaдaH BoI PaMзaH; დ. 5 ოქტომბერი, 1976, ცენტაროი, ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ასსრ, სსრკ) — რუსეთის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. ჩეჩნეთის რესპუბლიკის პრეზიდენტი 2007 წლის 15 თებერვლიდან (2016 წლის 25 მარტიდან არის ჩეჩნეთის რესპუბლიკის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი), „ერთიანი რუსეთის“ (რუს. EдиHaя Poccия) უმაღლესი საბჭოს ბიუროს წევრი, რუსეთის ფედერაციის გმირი და რუსეთის ფედერაციაში შესული ჩეჩნეთის რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტის, ახმად კადიროვის შვილი. ჩეჩნეთის პირველი ომის დროს ებრძოდა რუსეთის ფედერაციას, მაგრამ მეორე ომში მამასთან ერთად უკვე რუსული მხარისკენ გადავიდა. მამის პრეზიდენტობის დროს იყო ჩეჩნეთის რესპუბლიკის პრეზიდენტის უსაფრთხოების სამსახურის უფროსი, 2005-2007 წლებში კი იკავებდა ჩეჩნეთის რესპუბლიკის ხელისუფლების მდივნის პოსტს. ასევე არის პოლიციის გენერალ-მაიორი.[1] კადიროვის მიღწევებად მიიჩნევენ ჩეჩნეთის რესპუბლიკაში მშვიდობის დამყარებას და ომის დროს დანგრეულ გროზნოს აღდგენაში. მიუხედავად ამისა, მას ადანაშაულებ 1000 ენ დიქტატორული რეჟიმის დამყარებაში, ადამიანთა უფლებების დარღვევასა და კორუფციაში.[2][3][4]


საქართველოში კორონავირუსით გარდაცვალების პირველი შემთხვევა დაფიქსირდა ფოტო: shutterstock.com საქართველოში კორონავირუსის შედეგად გარდაცვალების პირველი შემთხვევა დაფიქსირდა. ამის შესახებ საუნივერსიტეტო კლინიკის დირექტორმა ლევან რატიანმა ჟურნაისტებს განუცხადა. საუბარია 79 წლის ქალზე, რომელიც კლინიკაში 31 მარტს მოათავსეს. ის მარნეული-ბოლნისის კლასტერის წარმომადგენელი იყო. მისი მდგომარეობა თავიდანვე კრიტიკულად ფასდებოდა. „თქვენ იცით, რომ 31 მარტს ჩვენ კლინიკაში, კრიტიკული მედიცინის დეპარტამენტში შემოყვანილი იქნა კრიტიკული პაციენტი, ასაკით 79 წლის, რომელთანაც დადასტურებული იყო კოვ-ინფექცია. ასევე მინდა გითხრათ ამ პაციენტის შესახებ, რომ ანამნეზში მასთან იყო ბოლო 6 თვის განმავლობაში წონის მკვეთრი დეფიციტი. ჩატარებული კლინიკური კვლევების შედეგად ორმხრივად დადასტურდა მწვავე პნევმონია, ასევე დადასტურდა პნევმოთორაქსი, მწვავე რესპირატორული დისტრესი. შემოყვანისთანავე დადასტურდა მწვავე სეფსისი ჰემოდინამიკის რღვევით. მოგეხსენებათ, რომ ამ კვლევების შემდეგ პაციენტი მოთავსდა რეანიმაციულ განყოფილებაში, დაწყებულ იქნა სიმპტომური და პათოგენეზური მკურნალობა, მაგრამ დღეს დილით, 9 საათზე სამწუხაროდ დაფიქსირდა ლეტალობა“, - განაცხადა რატიანმა. საქართველოში კორონავირუსი 156 ადამიანს დაუდასტურდა, აქედან 28 უკვე გამოჯანმრთელდა. ვირუსით ინფიცირების პირველი შემთხვევა ქვეყანაში 2020 წლის 26 თებერვალს დადასტურდა. 21 მარტს საქართველოში საგანგებო მდგომარეობა ამოქმედდა, 31 მარტიდან კი - საყოველთაო კარანტინის რეჟიმი. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციამ კორონავირუსთან დაკავშირებით პანდემია 2020 წლის 11 მარტს გამოაცხადა. მანამდე კი, 30 იანვარს ჯანმომ კორონავირუსი გლობალურ საფრთხედ გამოაცხადა. ჩინეთში პნევმონიის აფეთქება 2019 წლის დეკემბერში დაიწყო. ის გამოწვეულია კორონავირუსის აქამდე უცნობი შტამით. 21 იანვარს ჩინეთმა დაადასტურა, რომ კორონავირუსი გადამდებია. მომხდარის გამო ქვეყნის ორ ქალაქში კარანტინი გამოცხადდა. რა უნდა ვიცოდეთ საგანგებო მდგომარეობის შესახებ, წაიკითხეთ აქ. ყველა სიახლე 07 აპრილი 2020, 16:54 COVID19 ნინო გუგუშვილი: ოჯახი, სადაც სტუმრად იმყოფებოდა კორონავირუსით ინფიცირებული თვითიზოლაციაშია დაავადება კონტროლის ეროვნული ცენტრის აჭარის სამმართველოს უფროსის ნინო გუგუშვილის ინფორმაციით, ქობულეთში, სოფელში გვარაში, სადაც 60 წლის ქალი სტუმრად იმყოფებოდა და კორონავირუსი დაუდასტურდა, ეპიდემიოლოგები მუშაობენ. 07 აპრილი 2020, 16:51 COVID19 იტალიაში პანდემიის პერიოდში კორონავირუსით 96 ექიმი და 26 სანიტარი გარდაიცვალა იტალიაში კორონავირუსის პანდემიის პერიოდში კორონავირუსით 96 ექიმი და 26 სანიტარი გარდაიცვალა. ამის შესახებ იტალიის ექიმთა ასოციაციაში განაცხადეს. 07 აპრილი 2020, 16:48 COVID19 რუმინეთის ერთ-ერთ საავადმყოფოში კორონავირუსით 10 ახალშობილი დაინფიცირდა რუმინეთის დასავლეთ ნაწილში მდებარე ქალაქ ტიმიშოარას საავადმყოფოში 10 ახალშობილი კორონავირუსით დაინფიცირდა. ქვეყნის ჯანდაცვის მინისტრის ნელუ ტერატუს თქმით, ბავშვები სავადაუდოდ კლინიკის სამედეცინო პერსონალისგან დაინფიცირდნენ. მისივე თქმით, ახალშობილების დედებს ანალიზები აუღეს, თუმცა მათ კორონავირუსი არ დაუდასტურდათ. 07 აპრილი 2020, 16:46 სამართალი საგანგებო მდგომარეობის რეჟიმის დარღვევისთვის დაკისრებული ჯარიმის გადახდა 30 დღის ვადაშია შესაძლებელი საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის თანახმად, საგანგებო მდგომარეობის რეჟიმის დარღვევისთვის დაკისრებული ჯარიმის გადახდისთვის დაწესებულია 30-დღიანი ვადა. ამასთან ერთად, გასაჩივრება ამ ვადას აჩერებს საჩივრის განხილვის დასრულებამდე. ამის შესახებ imedinews-ს შინაგან საქმეთა სამინისტროში განუცხადეს. 07 აპრილი 2020, 16:39 COVID19 პატიმრებმა დაწესებულების ეზოში თავიანთი მოყვანილი ყვავილების თაიგულები ექიმებს გაუგზავნეს N12 პენიტენციური დაწესებულების პატიმრებმა დაწესებულების ეზოში თავიანთი გამოყვანილი ყვავილებისგან გაკეთებული თაიგულები ახალ კორონავირუსთან მებრძოლ ექიმებს გაუგზავნეს, - ამის შესახებ ინფორმაციას სპეციალური პენიტენციური სამსახური ავრცელებს. მედიკოსებს, პატიმრების მიერ გაკეთებული თაიგულები სპეციალური პენიტენციური სამსახურის თანამშრომლებმა გადასცეს. 07 აპრილი 2020, 16:37 COVID19 თემქის წმინდა ნიკოლოზის სახელობის ტაძრის წინამძღვარი: ვირუსი ეკლესიიდან არ გადადის თემქის წმინდა ნიკოლოზის სახელობის ტაძრის წინამძღვარი მამა სერაფიმე კორონავირუსით ინფიცირებულ სტიქაროსანზე საუბრისას აცხადებს, რომ ეს შემთხვევა არის ოჯახის დაუდევრობა არც ეკლესიის ბრალია და არც სასულიერო პირის. „ვირუსი ეკლესიიდან არ გადადის,“ - აცხადებს მამა სერაფიმე. 07 აპრილი 2020, 16:34 COVID19 NYT: „პლაქვენილის“ მწარმოებელი კომპანიის უკან დონალდ ტრამპის ფინანსური ინტერესები დგას „თუ ჰიდროქსიქლორინი აპრობირებული სამკურნალო საშუალება გახდება, გაიზრდება რამდენიმე ისეთი ფარმაცეტული კომპანიის მოგება, რომელთა მეწილეებსა და ხელმძღვანელ პირებს დონალდ ტრამპთან აქვთ კავშირი. თავად ტრამპს აქვს მცირე პირადი ფინანსური ინტერესი ფრანგულ კომპანია Sanofi-ში, რომელიც პრეპარატ „პლაქვენილს“ (ჰიდროქსიქლორინის საწარმო დასახელება) აწარმოებს“, - წერს გამოცემა. 07 აპრილი 2020, 16:33 მსოფლიო „თალიბანმა“ ავღანეთის მთავრობასთან მოლაპარაკებები შეწყვიტა „სამწუხაროდ, პატიმრების გათავისუფლება სხვადასხვა მიზეზებით ჭიანურდება. შესაბამისად, ჩვენი ტექნიკური ჯგუფი ხვალიდან ამ უნაყოფო შეხვედრებში მონაწილეობას აღარ მიიღებს“, - დაწერა „თალიბანის“ პრეს-სპიკერმა სუჰაილ შაჰინმა Twitter-ზე. 07 აპრილი 2020, 16:26 COVID19 ეკატერინე ტიკარაძე: ინფიცირებულთა რაოდენობა გვაძლევს იმის თქმის საშუალებას, რომ ამ ეტაპზე პროცესი მართვადია „არის პატარა მწვერვალები, როდესაც ჩვენ გვაქვს დღეში დაინფიცირებული და იდენტიფიცირებული პაციენტების რაოდენობა - 14,18,11, მაგრამ ასევე გვაქვს დღეები, როდესაც საერთოდ არავინ ფიქსირდება. ეს ყველაფერი გვაძლევს იმის თქმის უფლებას, რომ ამ ეტაპისთვის პროცესი ჯერ კიდევ მართულია. თუმცა სიფხიზლე და მართვის მენეჯმენტის ხარისხის მეტად უფრო გაუმჯობესება - ჩვენი მთავარი გამოწვევაა, რადგან ის სტატისტიკა, რომელიც დღეს ჩვენ გვაქვს, არ გაუარესდეს და ჩვენ პროცესის დინამიკაში მართვა შევძლოთ“, - აღნიშნა მინისტრმა. 07 აპრილი 2020, 16:26 COVID19 გიორგი გახარია: გავუფრთხილდეთ არა მხოლოდ საკუთარ თავს, არამედ ჩვენს ოჯახსა და გმირ ექიმებს, რომლებიც თავდაუზოგავად იბრძვიან ჩვენი ჯანმრთელობისთვის საქართველოს პრემიერ-მინისტრი, გიორგი გახარია ჯანმრთელობის მსოფლიო დღეს Facebook-ის საკუთარ გვერდზე ეხმაურება. როგორც მთავრობის მეთაური აღნიშნავს, დღეს მთელი მსოფლიო გლობალურ პანდემიას ებრძვის და ამ ბრძოლაში განსაკუთრებულად აღსანიშნავია ქართველი ექიმების პროფესიონალიზმი. 07 აპრილი 2020, 16:23 COVID19 დიდი ბრიტანეთის მინისტრთა კაბინეტის წევრი მაიკლ გოუვი იზოლაციაშია დიდი ბრიტანეთის მინისტრთა კაბინეტის წევრი მაიკლ გოუვი იზოლაციაში. ამის შესახებ მან Twitter-ზე დაწერა. როგორც გოუვი განმარტავს, ის თავს კარგად გრძნობს და არანაირი სიმპტომები არა აქვს. „წესების თანახმად, მე იზოლაციაში ვარ. ამის მიზეზი კი ის გახდა, რომ ჩემი ოჯახის წევრებს ვირუსისთვის დამახასიათებელი სიმპტომები გამოუვლინდათ“- წერს ჩინოსანი. 07 აპრილი 2020, 16:22 COVID19 ჯანმო: კორონავირუსის გამო დაწესებული შეზღუდვების ნაადრევი გაუქმება იგივეა, რაც ავად იყო, საწოლიდან წამოდგე და სირბილი დაიწყო ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია მიიჩნევს, რომ კორონავირუსის პანდემიასთან დაკავშირებით დაწესებული შეზღუდვების გაუქმება ეტაპობრივად უნდა განხორციელდეს, შესაძლო რისკების შსწავლის გათვალისწინებით. ამის შსახებ ორგანიზაციის წარმომადგენელმა კრისტიან ლინდმაიერმა განაცხადა. 07 აპრილი 2020, 16:19 COVID19 გენერალური პროკურორი და მისი მოადგილეები StopCov ფონდში ხელფასის მესამედს გადარიცხავენ საქართველოს გენერალური პროკურორი ირაკლი შოთაძე და მისი მოადგილეები სოლიდარობის აქციას უერთდებიან და სამი თვის განმავლობაში ხელფასის მესამედს, კოვიდ-19-თან ბრძოლის ფონდში გადარიცხავენ. საქართველოს პროკურატურა ასევე გააგრძელებს საქველმოქმედო ღონისძიებებს ქვეყნის მასშტაბით, რომლის ფარგლებშიც პროკურატურის თანამშრომლები კორონავირუსის გავრცელების პრევენციის მიზნით გამოცხადებული საგანგებო მდგომარეობის პერიოდში, ხანდაზმულებს, მრავალშვილიან და სოციალურად დაუცველ ოჯახებს დახმარებიან. 07 აპრილი 2020, 16:11 COVID19 დავით ზალკალიანი: უაღრესად პოზიტიური შეფასებები გვაქვს ევროპელი პარტნიორების მხრიდან „ჩვენ განსაკუთრებული მადლიერება გამოვხატეთ ევროკავშირის მიმართ იმ ფინანსური დახმარებისთვის, რომელიც გაცხადდა სულ ცოტა ხნის წინ და ბუნებრივია, საუბარი იყო ასევე არსებულ შესაძლებლობებზე, რომ ეს დახმარება კიდევ უფრო გაფართოვდეს და ასევე უფრო ეფექტიანად ვებრძოლოთ COVID 19-ს. რა თქმა უნდა, პრემიერ-მინისტრმა ძალიან დეტალურად აცნობა ევროკომისიის წარმომადგენლებს საქართველოს მთავრობის ძალისხმევა COVID 19-თან ბრძოლის ფარგლებში. 07 აპრილი 2020, 16:07 COVID19 მეზობლების ინფორმაცით, გლდანში კორონავირუსის გამო ერთ-ერთი კორპუსი მთლიანად კარანტინშია გლდანში კორონავირუსის გამო ერთ-ერთი საცხოვრებელი კორპუსი მთლიანად კრანტინშია. მეზობლების ინფორმაციით, კორპუსში სადაც დევნილები ცხოვრობენ, ერთი ოჯახის 3 წევრს კორონავირუსი დაუდგინდა, რის გამოც სამართალდამცველებმა კორპუსის ჩაკეტვის გადაწყვეტილება მიიღეს. კორონავირუსი 35 წლის კაცსა და მის მშობლებს დაუდგინდათ. ანალიზები კაცის მეუღლეს და მცირეწლოვან შვილსაც აუღეს და პასუხები მოგვიანებით გახდება ცნობილი. 07 აპრილი 2020, 16:05 COVID19 მარინა ენდელაძე: გვყავს პაციენტი, რომლის გადასარჩენად 20 დღეა ვიბრძვით „არიან კიდევ სხვა მძიმე პაციენტები პნევმონიით, სეფსისით. ახლა უფრო მეტი მძიმე პაციენტი გვყავს და არა მარტო ხანდაზმულები - ახალგაზრდებიც“, - აღნიშნა ენდელაძემ. მისივე თქმით, ვირუსი შეიძლება ორგანიზმში 2 კვირიდან 6 კვირამდე იყოს. 07 აპრილი 2020, 16:04 COVID19 თემქის წმინდა ნიკოლოზის სახელობის ტაძრის სტიქაროსანი კორონავირუსით დაინფიცირდა თემქის წმინდა ნიკოლოზის სახელობის ტაძრის სტიქაროსანი კორონავირუსით დაინფიცირდა, - ინფორმაციას ტელეკომპანია „მაესტროსთან“ ტაძრის წინამძღვარი მამა სერაფიმე ადასტურებს, რომელიც თვითიზოლაციაშია. მისი თქმით, სტიქაროსნის დაინფიცირების წყარო ოჯახია და არა ეკლესია. „მას შემდეგ, რაც სტიქაროსნის ბაბუას კორონავირუსი დაუდასტურდა, იგი ჩვენთან მსახურებაზე აღარ დამდგარა, იმიტომ, რომ ასეთი ადამიანი მირჩევნია, რომ ცოტა ხანი დათხოვნილი ყოფილიყო მსახურებიდან და ტაძარში არ მოსულიყო. ინფორმაცია იმის შესახებ, რომ თვითონ გადის მკურნალობას, გუშინ გავიგე. მას კორონავირუსი დადასტურებული აქვს. 07 აპრილი 2020, 15:56 ტექნოლოგიები კორონავირუსზე ყალბი ამბების გავრცელების წინააღმდეგ ბრძოლის მიზნით WhatsApp-მა შეტობინებების გადაგზავნა შეზღუდა WhatsApp-მა ჩატებში შეტყობინებების გაგზავნა შეზღუდა. როგორც კომპანიაში განმარტავენ, ამის მიზეზი კორონავირუსთან დაკავშირებით გადაუმოწმებელი ინფორმაციის გავრცელებასთან ბრძოლაა. კერძოდ, შეტყობინება, რომელიც მინიმუმ 5-ჯერ გადაიგზავნა, ერთ ჩატში მხოლოდ ერთხელ შეიძლება გაიგზავნოს. 07 აპრილი 2020, 15:31 COVID19 ჯგუფ Duran Duran-ის ბასისტს კორონავირუსი დაუდასტურდა ბრიტანული ჯგუფის Duran Duran-ის ბასისტს კორონავირუსი დაუდასტურდა. ამის შესახებ თავად ჯონ ტეილორმა დაწერა. მისი თქმით, მას ვირუსი 3 კვირის წინ აღმოუჩინეს. 59 წლის მუსიკოს თქმით, ის უკვე გამოჯანმრთელდა და ახლა თავს კარგად გრძნობს. „მინდა იცოდეთ, რომ კორონავირუსი ყოველთვის არ არის სასიკვდილო განაჩენი. ჩვენ დავამარცხებთ ამ დაავადებას“, - წერს ტეილორი. 07 აპრილი 2020, 15:18 COVID19 საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა ევროკომისარ ოლივერ ვარჰელისთან ვიდეოკონფერენცია გამართა საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა, გიორგი გახარიამ ვიდეოკონფერენცია გამართა სამეზობლო პოლიტიკისა და გაფართოების საკითხებში ევროკომისარ ოლივერ ვარჰელისთან. ამის შესახებ ინფორმაციას საქართველოს მთავრობა ავრცელებს. უწყების ინფორმაციით, საუბრის ძირითადი თემა იყო გლობალურ პანდემიასთან გამკლავება. მხარეებმა ერთმანეთს გაუზიარეს ინფორმაცია გატარებული თუ დაგეგმილი ღონისძიებების შესახებ. პრემიერ-მინისტრმა მადლობა გადაუხადა ევროკომისარს ევროკავშირის მიერ საქართველოსთვის გაწეული დახმარებისთვის პანდემიასთან ბრძოლის კუთხით, რაც სოლიდარობის ნათელი გამოვლინებაა.


source: fineweb

text: ამ ორმა გენიოსმა გარკვეული პრობლემები შეუქმნა მსოფლიო საოპერო დასებს, მუსიკალურ ფესტივალებს - ვაგნერისა და ვერდის თაყვანისმცემლები ეჭვიანი ხალხი აღმოჩნდა. მაგალითად, მილანის ლა სკალამ სეზონი ვაგნერის ოპერის პრემიერით გახსნა, რის გამოც თეატრის ადმინისტრაცია “პატრიოტიზმის დეფიციტში” დაადანაშაულეს. ვერდისა და ვაგნერის იუბილეების დამთხვევას მოჰყვა ამ ორი კომპოზიტორის შედარების ცდუნება, რასაც თანამედროვე მუსიკალური სამყარო ვერ გაექცა. ვერც ჩვენ შევძელით ეს - გადავწყვიტეთ, 2013 წლის ხელოვნების 2 მთავარი მოვლენა გაგვემთლიანებინა და წარმოგვედგინა, როგორც ორი განსხვავებული მუსიკალური კონცეფციის ერთობლივი იუბილე “წითელი ზონის” მორიგ გადაცემაში, რომლის სტუმარია ფილოსოფოსი ლუკა ნახუცრიშვილი.


ირაკლი ღარიბაშვილი ევროკავშირის სპეციალურ წარმომადგენელ ტოივო კლაარს შეხვდა - Primetime.Ge ირაკლი ღარიბაშვილი ევროკავშირის სპეციალურ წარმომადგენელ ტოივო კლაარს შეხვდა 18:49 03-15-2019 ფრაქცია ქართული ოცნების პოლიტიკური მრჩეველი ირაკლი ღარიბაშვილი ოფიციალურ განცხადებას Facebook-ის ოფიციალურ გვერდზე ავრცელებს. ის სამხრეთ კავკასიასა და საქართველოში კრიზისების საკითხებში ევროკავშირის სპეციალურ წარმომადგენელ ტოივო კლაართან შეხვედრის ამსახველ ფოტოს ავრცელებს და მათი საუბრის დეტალებზე საუბრობს. „პრაიმტაიმი“ განცახდებას უცვლელად გთავაზობთ. „დღეს შეხვედრა გავმართე სამხრეთ კავკასიასა და საქართველოში კრიზისების საკითხებში ევროკავშირის სპეციალურ წარმომადგენელ ტოივო კლაართან, რომელსაც ჯერ კიდევ მისი საქართველოში ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისიაში მონაწილეობის დროიდან ვიცნობ. რა თქმა უნდა, განვიხილეთ რამდენიმე დღის წინ მომხდარი უდიდესი ტრაგედია - აფხაზეთში ჩვენი მოქალაქის, ირაკლი კვარაცხელიას გარდაცვალების საკითხი. ამავდროულად, საუბარი შეეხო რუსეთის მხრიდან ჩვენი ქვეყნის ტერიტორიების ოკუპაციასა და იქ არსებულ მძიმე ჰუმანიტარულ ვითარებას. მისი მხრიდან კიდევ ერთხელ მკაფიოდ დადასტურდა მხარდაჭერა საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისა და სუვერენიტეტის მიმართ. ჩვენ ევროკავშირთან აქტიურად ვთანამშრომლობთ, მათ შორის ინციდენტების პრევენციისა და მათზე რეაგირების მექანიზმის ფარგლებში.“- ნათქვამია ოფიციალურ განცახდებაში.


text: ჰესპერიდები — უკიდურეს დასავლეთში მცხოვრები მშვენიერი ქალიშვილები, რომელნიც ჰესპერიდების ბაღში ოქროს ვაშლებს დარაჯობენ. ეს ოქროს ვაშლები ოდესღაც ქორწილში გეამ აჩუქა ჰერას, იმან კიდევ ხსენებულ ბაღში გაგზავნა და მცველად მიუჩინა დაუძინებელი ურჩხული ლადონა. იქვე არიან ხმატკბილი ნიმფები - ჰესპერიდები - ერებოსის (წყვდიადის), ნიქსის ანუ ღამის, ფორკოსის და კეტოს, ატლანტისა და ჰესპერიას (ჰესპერიდის), მწუხრის ვარსკვლავ ჰესპეროსის თუ ზევსის და ჰერას ასულები. ამ ნიმფების რიცხვი სამიდან შვიდამდე მერყეობს. მათი სახელებია ჰესტია, ეგალა (აიგლა), არეთუსა, ერითეა, ჰესპერია... ძველი ავტორები მათ დედამიწის უკიდურეს დასავლეთ კიდეში ასახლებენ, მერე ასახელებენ ლიბიას, მავრიტანიას, ატლანტის ოკეანის კუნძულტა ჯგუფს. ჰესიოდეს ცნობით მათი მშვენიერი ბაღი ოკეანის მიღმაა. ვაშლებს იცავდნენ ატლანტის და მის ძმისწულ ჰესპერისის ასულნი და დრაკონი.


text: ჩემზე დიდ ოსტატს | mastsavlebeli.ge ჩემზე დიდ ოსტატს 13 დეკემბერი, 2016 ზვიად კვარაცხელია – სოციალურმა ქსელმა ადამიანი გულწრფელობისკენ კი განაწყო, მაგრამ, – თვალები მოჭუტა ტყავის გაცვეთილ სავარძელში მოკალათებულმა ჩემმა მოულოდნელმა სტუმარმა, – ადამიანის ფარისევლური შესაძლებლობები უფრო აამუშავა: ყველას უნდა ლამაზი, ჭკვიანი, გამბედავი, ერთგული, დაფასებული, წარმატებული, მოკლედ კარგი და კეთილი გამოჩნდეს. ის კი, ის ჯიგარი, ჩვენი... – ვინ ის? – ჩავეკითხე. – ელიოტი. – ელიოტი? – იეს. ტომას სტერნზ ელიოტი! ტიპი, მაგარი პოეტი, ადგა და მიძღვნა გააკეთააა..! ჩაისვა ყველა. კაცობაშიც და პოეტობაშიც. ხო გახსოვს? – არ გახსოვს. – ყავის ჭიქა მაგიდაზე დადო და საჩვენებელი თითი შემართა, – ეზრა პაუნდს, ჩემზე დიდ ოსტატს! აი, ეგრე! თავს ვუქნევ, მაგრამ ამავდროულად სტამბაში გასაშვებ ორ წიგნზეც ვფიქრობ, რომლის გამოცემაც რამდენიმე დღეში, ფესტივალისთვის უნდა მოესწროს. "რედაქტირება მორჩა, გარეკანი მზადაა, ანოტაციაც თითქმის..."; ბებიაჩემი მარგალიტა მირეკავს, რომელსაც ცხადია ვერ ვპასუხობ (მაპატიე, მარგო, რომ შენი ამაგის წილ გამოტოვებულ ზარებში მოხვედრა გერგო); ამასობაში ვასწრებ სამი სარეკლამო მესიჯის მოშთობას (ეს ყველაზე დიდ სიამოვნებას მანიჭებს სტრესულ მდგომარეობაში). – მახსოვს ეგ ამბავი. და რატომ გგონია, რომ ეგ კაი ტიპობაა? – და არ არის?! ბიჭო, ხალხი არ ინდობს ერთმანეთს, ვინ, ვის, სად, როგორ დასცინოს, უპოდლოს და გამოუჭენოს, მაგაზე არიან დაგეშილები, და შენ ელიოტის საქციელი ჩვეულებრივი ამბავი გგონია? – ელიოტი ვალდებული იყო, ეგრე მოქცეულიყო. ზედ გადაყვა პაუნდი. – ვალდებული არა, ისა... შენ ეტყობა ამ ოთახიდან კვარტალში ერთხელ გამოდიხარ. თომას წიგნის პრეზენტაციაზე ვიყავი წეღან. გარუჩავა იდგა სცენაზე. "მე არ შემეძლო გულგრილად მეყურებინა ამ ყველაფრისთვის, რადგან შენი წიგნის კითხვაში დამათენდა. არ შემეძლო, თბილი სიტყვები არ მეთქვა შენთვის, გული არ გამემაგრებინა ამ ულმობელ დროში, ვინაიდან დღეს ის ჟამი დგას, როცა ნამდვილ შემოქმედებს, დიდ შემოქმედებს სწორედ კოლეგების მხარდაჭერა სჭირდებათ. სხვა ვინ შეიძლება იგრძნოს პოეტის შრომა, თავგანწირვა და სისხლის ხმაური, – აქ გამომწვევად, მედიდურად გადმოხედა დანარჩენ საზოგადოებას, – თუ არა პოეტმა, ვისაც გულისგულამდე განცდილი აქვს ყოფის ტკივილი, უღმერთო, სულიერებისგან დაცლილი ეპოქის მძიმე მარყუჟები... მინდა ვთქვა, რომ დიდი ხანია ასეთი მშვენიერი რამ არ წამიკითხავს!" ტაშმა იფეთქა. ემოციებად დაღვრილი გარუჩავა თომასთან მიიჭრა, ვეება, მის სიმაღლესთან შეუსაბამოდ დიდი ხელი გაუწოდა და გადაეხვია. ტაშის გრიალში გამოაცილეს. ხალხის ნაკადი გადმოკვეთა, თან გზადაგზა თავაზიან ღიმილს არიგებდა. მერე სადღაც გაუჩინარდა... "როგორ ხარ?" – დაბნეულმა მივიხედე, გვერდით მიდგას და ხელს მიწვდის. ღმერთო, რამხელა მტევანი აქვს ამ პატარა კაცს! "არამიშავს, თავად როგორ ბრძანდებით?" – ხელს ვართმევ, ვუღიმი, ჩავლილ დღესასწაულებს ვულოცავ. "მოგეწონა?" – თავს ვუკრავ, რაღაც მინდა ვუთხრა, არ მაცლის: "სამჯერ დამირეკა, ეგებ რამე თქვაო. ხათრი, ძველი მეგობრობა, თორემ ამ პრიმიტიულობაზე, საშინელებაზე რა უნდა ილაპარაკო! წინადადება ვერ გაუმართავს, აზრი ვერ ჩამოუყალიბებია, იჭაჭება რაღაცას..." მეღიმება, თვალს ვუკრავ ჩემს მოულოდნელ სტუმარს, ის მოღუშულია: – რაზვი ეტა ნარმალნა? – და შენ ამით რისი თქმა გინდა: საქართველოში არ არსებობენ ელიოტები? – ამ პათეტიკაში ჩემმა გულძმარვამაც შემახსენა თავი. დიეტა. მოხარშული ხორცი. არა: გაზიან სასმელებს, ახალ პურს, შემწვარ-მოხრაკულებს. მაფრთხილებდა მანანა კვარცხავა, მაგრამ არ გავიგონე. – რაღაც ვერ ვიხსენებ ამ ელიოტებს და მომკალი. – წუწუნა ნიჰილისტი ხარ. – ვეუბნები და ვცდილობ გონება დავძაბო და გავიხსენო ქართველი პოეტი, რომელსაც თავისი კოლეგისთვის მისივე სიცოცხლეში ასეთი აღმატებული ეპითეტით ლექსი მიუძღვნია. მაგრამ ჯერ გონებაში შემოიჭრება უპასუხოდ დატოვებული მარგალიტას დაღონებული სახე, შემდეგ მესიჯად შემოიჭრება სასესხო დავალიანების დაფარვის თარიღი და ბოლოს ოთახში შემოიჭრება თაკო ლონდარიძე, რომელიც ჯეიმზ ჯოისის "პირად წერილებს" აგერ უკვე რახანია არედაქტირებს. – გინდა ზარი ახლობელთან? – სასოწარკვეთილებაში ჩავარდნილი გამოსავალს ვეძებ, თაკოს ვთხოვ დაგვტოვოს და ნაცნობ ნომერზე ვრეკავ. სიტუაციის ახსნის შემდეგ, ჩვენი საერთო ნაცნობი და მხსნელი ფოსტაზე ლინკს მიგზავნის. ლინკს ვხსნი: წარწერა ოთარ ჭილაძის წიგნზე აკვირდები ცისარტყელას – ღმერთისა და კაცის ტიხარს. ტიხარს აქეთ – კაცი ხარ და ტიხარს იქით – პოეტი ხარ! თვითონ ღმერთის შესაქმნელი – ტანჯვით მოიპოვე თიხა, და ფირფიტა ცრემლით ზილე – ბედნიერი პოეტი ხარ! მოგიტევებს სევდას ციურს – ფრთალაღი კაპოეტი ხარ. სხვაზე მეტი დარდი გაქვს და სხვაზე კარგი პოეტი ხარ. მიკვირს კიდეც ზოგჯერ, როცა ჩვენთან გხედავ – დგახარ! ზიხარ! სულ ღმერთებში იტრიალებ, ოდეს აიღებენ ტიხარს!.. ტარიელ ჭანტურია, 1975 წელი". – ხედავ, კუკუშ? – არა, ხედვით კი ვხედავ, მაგრამ... – მძიმედ სუნთქავს ჩემი სტუმარი, – ისე, ის გოგო, აქ რო შემოვიდა... თაკო, ხო? გამაცანი, ტო.


text: სოსლანბეკოვის დანიშვნით ჩეჩნეთმა აშკარად გვიმტრო - Гамцемлидзе Давид / Davit Gamcemlidze 1998 იანვარი 25, 2020 566 წასაკითხ სიაში დამატება საინფორმაციო საშუალებათა ცნობით, იჩქერიის პრეზიდენტ ასლან მასხადოვის ბრძანებულებით, ჩეჩნეთის პრემიერ-მინისტრის მოვალეობას ამიერიდან იუსუფ სოსლანბეკოვი შეასრულებს; სოსლანბეკოვი ჩეჩნეთში და მთელს ჩრდილოეთ კავკასიაში ძალზე პოპულარული და ავტორიტეტული ფიგურაა. 1992 წლიდან იგი «მთიელ ხალხთა კონფედერაციის» ერთ-ერთი ლიდერი იყო, ხოლო ჩეჩნეთში ომის დაწყებისთანავე ამ ორგანიზაციის პრეზიდენტი გახდა; თუმცა, რუსეთ-ჩეჩნეთის ომის დროს კონფედერაცია გაცილებით ნაკლებ აქტიურობდა, ვიდრე საქართველოს წინააღმდეგ, - 1992-1993 წლებში. იმ დროს კი სოსლანბეკოვი ერთ-ერთი ორგანიზატორი იყო აფხაზეთში «კონფედერატთა ლაშქრობისა» და ყველანაირად ცდილობდა ჩვენი ქვეყნის დამცირებასა და განადგურებას. ასლან მასხადოვმა არ შეიძლება არ იცოდეს, რა რეაქციას გამოიწვევს სოსლანბეკოვის დანიშვნა საქართველოში, მაგრამ მაინც მიიღო აღნიშნული გადაწყვეტილება, თანაც უკვე მეორედ. გასულ წელს მასხადოვმა ჩვენთვის კარგად ცნობილი შამილ ბასაევი დანიშნა «მთავრობის მეთაურად». ყველა ამ ნაბიჯს «იჩქერიის პრეზიდენტი» აშკარად იმისთვის დგამდა, რომ რუსეთის «გული მოეგო» და კრემლისათვის «კოჭი გაეგორებინა», მაგრამ თუ ბასაევის დანიშვნა კიდევ შეიძლებოდა «ორმაგ თამაშად» ჩათვლილიყო (ვინაიდან «აფხაზეთის ბატალიონის მეთაური» ბუდიონოვსკის რეიდის შემდეგ არც რუსეთში ეხატებათ გულზე), სოსლანბეკოვის დაწინაურება აშკარად ანტიქართული ნაბიჯია. ამით კიდევ ერთხელ დადასტურდა, რომ ჩეჩნეთი რუსეთს სთავაზობს ერთობლივ მოქმედებას კავკასიაში (იჩქერიის სუვერენიტეტის პატივისცემის პირობით), მათ შორის საქართველოს წინააღმდეგ. 9 თებერვლის ტერორისტულ აქტში სავსებით თვალსაჩინო იყო «რუსული კვალი», ანუ ეს დივერსია ერთდროულად მოაწყვეს რუსეთის სპეცსამსახურებმა და ჩეჩენმა ექსტრემისტებმა. იჩქერიის ექს «საგარეო საქმეთა მინისტრი» მოვლადი უდუგოვი ერთმნიშვნელოვნად აცხადება, რომ ტერაქტი დაიგეგმა და განხორციელდა გრუ-ს მიერ ჩეჩნეთის გარკვეულ წრეებთან ერთად. თანაც ამას ამბობდა არა გულისწყრომით ან ბრალმდებლის ტონით, არამედ ელემენტარულად, ინფორმაციისათვის, რათა «მოსკოვური ელიტა» ამ თვალსაზრისით ჩეჩნეთის «საჭიროებაში» დაერწმუნებინა. სოსლანბეკოვის დანიშვნის შემდეგ საქართველო-ჩეჩნეთის «მეგობრობაზე» ლაპარაკიც ზედმეტია, არა თუ რაიმე სახის თანამშრომლობაზე. ყოველ შემთხვევაში, სანამ არ გაირკვევა სოსლანბეკოვის პოზიცია (რუსეთის მიმართ). ბევრი მას რუსული სპეცსამსახურების აგენტად მიიჩნევს (და ალბათ საფუძვლიანადაც), თუმცა არც ისაა გამორიცხული, სოსლანბეკოვის დანიშვნით მასხადოვი ცდილობდეს მოახდინოს იმის დემონსტრირება, რომ იწყებს «დემოკრატიული იჩქერიის» გავლენის გავრცელებას მთელ ჩრდილოეთ კავკასიაზე – მით უმეტეს რუსეთის კრიზისის გათვალისწინებით და დაღესტნის ომის წინ.


გზად საბინაო სექტორის რეფორმებისაკენ: ბინათმესაკუთრეთა გაერთიანებების პოტენციალის ამაღლება აზერბაიჯანში, ბელoრუსიაში, მოლდოვაში, საქართველოსა და უკრაინაში - Civil Society Institute გზად საბინაო სექტორის რეფორმებისაკენ: ბინათმესაკუთრეთა გაერთიანებების პოტენციალის ამაღლება აზერბაიჯანში, ბელoრუსიაში, მოლდოვაში, საქართველოსა და უკრაინაში ბინათმესაკუთრეთა გაერთიანებების პოტენციალის ამაღლება აზერბაიჯანში, ბელoრუსიაში, მოლდოვაში, საქართველოსა და უკრაინაში; საცხოვრებლის მართვის გაუმჯობესებასა და საცხოვრებელი სახლების ენერგეტიკული სანაციის მხარდაჭერა პარტნიორ ქვეყნებში 10 რესურს-ცენტრის მეშვეობით. პოპულარიზაცია გაუწიოს ისეთ თემებს, როგორიცაა საცხოვრებლის მართვა და ენერგოეფექტური სანაცია, აგრეთვე, ადაპტირებული საცხოვრებელი გარემო მრავალბინიან სახლებში; გამოავლინოს ენერგოეფექტური ღონისძიებების დანერგვის შეზღუდვები და შესაძლებლობები აზერბაიჯანის, ბელორუსიის, საქართველოს, მოლდოვისა და უკრაინის საცხოვრებელ ფონდში; მხარი დაუჭიროს რეფორმებს საცხოვრებელ სექტორში და გაამყაროს სამოქალაქო საზოგადოების როლი, როგორც სადამკვირვებლო ინსტიტუტის; აამაღლოს მონაწილეთა კვალიფიკაცია სემინარების, სამუშაო შეხვედრების და საგანმანათლებლო გასვლითი ღონისძიებების საშუალებით; აამაღლოს საზოგადოებრივი ორგანიზაციების პოტენციალი ტენდერებში მონაწილეობის მისაღებად; გააუმჯობესოს ურთიერთობა საზოგადოებრივ ორგანიზაციებსა და ხელისუფლების ორგანოებს შორის ცენტრალურ, რეგიონალურ და ადგილობრივ დონეზე; წაახალისოს საზოგადოებრივი ორგანიზაციები, რათა მათ პოლიტიკურ დონეზე აქტიურად მიიღონ მონაწილეობა მრავალდონიანი მართვის მიდგომების მხარდაჭერის პროცესში და, ამავე დროს, გაამყარონ ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობები/გაერთიანებები, როგორც მნიშვნელოვანი აქტორები განვითარების დაგეგმარებაში; ასევე, რესურს-ცენტრების საშუალებით: მოქალაქეების ინფორმირებულობის და ცნობიერების ამაღლება, მესაკუთრეთა ქონებრივი უფლებების საკითხებზე, რაც ბმა-ს შექმნისა და საქმიანობის ძირითადი პრინციპებია; ყოველდღიური კონსულტაციების გაწევა “ცხელი ხაზის” საშუალებით საგანმანათლებლო საქმიანობების გატარება ბუღალტერებისათვის; რეკომენდაციების შესამუშავებლად ხელისუფლების, არასამთავრობო ორგანიზაცებისა და ბმა-ების ძალისხმევის გაერთიანება კანონმდებლობაში განსახორციელებელ ცვლილებებთან დაკავშირებით; საუკეთესო პრაქტიკის პოპულარიზება ბმა-ების პარტნიორ ქალაქებში; უკრაინა – ლვოვის საცხოვრებლი სახლების მესაკუთრეთა ასოციაცია და უძრავი ქონების მართვის სამეურნეო არაკომერციული ასოციაცია (ფონდი) საცხოვრებელი სახლების მესაკუთრეთა საკუთრების არასეხელმწიფოებრივი ფორმები; აზერბაიჯანი – ქონების ბაზრის მონაწილეები; საქართველო – ადგილობრივი დემოკრატიის სააგენტო საქართველოში, სამოქალაქო საზოგადოების ინსტიტუტი, საქველმოქმედო ჰუმანიტარული ცენტრი ,,აფხაზეთი”; მოლდოვა – ქალაქების განვითარების ინსტიტუტი; ბელორუსი – უძრავი ქონების მენეჯმენტის საერთაშორისო ასოციაცია (МАНМ); საერთაშორისო საზოგადოებრივი გაერთიანება („ეკოპროექტი”). ლვოვის ინვალიდების ადგილობრივი ასოციაცია სრულიადუკრაინული ინვალიდების ორგანიზაცია „ორგანიზაციების კავშირი უკრაინის ინვალიდები”. IWO – ინიციატივა საცხოვრებელი მეურნეობა აღმოსავლეთ ევროპაში, ბერლინი. აზერბაიჯანი, ბელoრუსი, მოლდოვა, საქართველო და უკრაინა 2015-01-31 – 2018-01-30 ნათია აფხაზავა (საქართველოს მხარე)


მოვლენა, რომელმაც შემცვალა...


ევროპა ევროპა — მოსოფელიშ ნორთი, აზიაწკჷმა ართო აკმოქიმინუნს ევრაზი 1000 აშ კონტინენტის. თინეფს შქას ხურგაშ ღოზიშეხ არსებენს მუსხირენ ვარიანტი. ევროპაშ ფართობი 10 180 000 კმ2-იე, მახორობა - 742 452 000. ევროპა ფართობიშ მეჯინათ მაჟია უჭიჭაში კონტინენტიე (ევროპას ხვალე ავსტრალია უწორუანს), მარა მახორობაშ მუდანობათ ევროპა გინმამეტენს მუჭოთ ავსტრალიასჷნ, თეშ ობჟათე ამერიკასჷთ, მახორობაშ მეჭედალათ ხვალე აზიას კჷნასქიდუ. ევროპას იდვალუაფუ 50 ქიანა. თაჸურეშე 28 ქიანა რე ევრორსხუშ მაკათური. ევროპას იდვალუაფუ 6 ჯუჯა-სახენწჷფო: დინორე ევროპაშ რეკორდეფი[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა] - უმაღალაში კონკა - იალბუზი (5642 მ) - უგირძაში წყარმალუ - ვოლგა (3 530 კმ) - უდიდაში ტობა - ლადოგიშ ტობა (17 700 კმ2) - უდიდაში ნოღა- მოსკოვი (მახორობა 11 503 500) - უდიდაში ქიანა - რუსეთი (თიში ევროპული ნორთი) - უჭიჭაში ქიანა - ვატიკანი - უდიდაში კოკი - დიდი ბრიტანეთი ევროპაშ უდიდაში გვალალეფი რე: დო შხვა ევროპაშ უდიდაშ ნოღა რე რუსეთიშ ნანანოღა - მოსკოვი. თექ ო 1000 ორანს 11 503 500 ადამიერი. შხვა დიდი ნოღეფი რე: უდიდაში წყარმალეფი რე ვოლგა (3531 კმ.) დო დუნაი (2858 კმ.). ევროპას იდვალუაფუ 4 დიდი ჩქონი: სკანდინავიაშ, იბერიაშ (პირინეიშ), აპენინიშ დო ბალკანეთიშ ჩქონეფი. უდიდაშ კოკი რე - კოკი დიდი ბრიტანეთი. ჯოხოშ ეტიმოლოგია[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა] ზიტყვა „ევროპა“ ბერძნული მითოლოგიაშე მოურს. თაშ ჯოხოდჷ ფინიკიაშ მაფაშ, აგენორიშ დო ტელეფასაშ ოსურსქუას, ნამუთ ზუღას ბონუაშ ბორჯის ზევსიქ ქოძირჷ დო მეწონჷ. ზევსიქ თე ოსურსქუას ჩე ხოჯიშ სახეთ გეგმაცხადჷ, იხვამილუ დო კოკი კრეტაშა მიდეჸონჷ. თაქ თენეფს სუმი სქუაქ ქჷმაძინეს: მინოსი (მუმალს კრეტაშ ლეგენდარული მაფა), რადამანთისი დო სარპედონი. გვალე თე ოსურსქუაშ ჯოხო გიოდვეს ბერძენეფქ კონტინენტის. ეიოშანალიე, ნამდა ჰომეროსიშო „ევროპა“ კრეტაშ მითიური ოსურმაფა რდჷ დო ვართ გეოგრაფიული ჯოხოდვალა. გეოგრაფია[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა] ევროპაშ ფართობი დოხოლაფირო 10 მლნ კმ2-იე, თენეფს შქას კოკეფი აკმადგინანა 730 ვითოშ კმ2-ს. ევროპას ელმოლს ალაჸუნს ატლანტიშ დო ოორუეშ ჸინჩამი ოკიანეეფი დო თინეფიშ ზუღეფი. ევროპა ff6 წყარპიჯიშ ხაზი ართობურო აკოწიწონელიე, ჩქონეფიშ (კოლიშ, სკანდინავიაშ, პირენეიშ, აპენინიშ, ბალკანეთიშ) წილო მოურს ევროპაშ ფართობიშ 25%. თიშ უმიკუჯინალო, ნამდა ვართფერი დიდი ფართობიშე აკმოდირთჷნი, ევროპა ორთაშ შანულამი მუშობურობათ დო მიარეფერუანობათ გიშეგორუაფუ. მიარეფერუანიე ხვალე ევროპაშ ორთა ვარინ, მახორობაშ ეთნიკური აკოდგინალუა, სამეურნო საქქარუა,მეურნობაშ გოვითარაფაშ ისტორია დო თიში დონე, პოლიტიკური რუკა დო შხვა ხოლო. მოსოფელიშ ეკონომიკურო გოვითარაფილ 31 ქიანაშე 24 ევროპასიე, თენეფს შქას 4 დიდი შქვითიანიშე. ევროპა ოერეფშქაშე ტურიზმიშ თარი რეგიონიე, თეწკჷმა თირელი ტყარი ორთათ. ევროპა მოსოფელიშ ცივილიზაციაშ ართართი შანულამი ონწე რე. მოსოფელიშ ცივილიზაციაშ ისტორიაშ არძაშე რჩქინელი 100 პიროვნებაშე, 71 ევროპალიე. თაჸურეშე გოძუდჷ უჯვეშაში ოვაჭარე შარეფი. რელიეფი[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა] ოშქაშე სიმაღალა 300 მ- 1000 ე, მაქსიმალური — 5,642 მ (გვალა იალბუზი). ევროპაშ რელიეფიშ უმენტაშობა რზენეფს უკებჷ, ნამუეფს შქას ეიოშინალიე — ბჟაეიოლი ევროპაშ, შქაევროპაშ, შქადუნაიშ, გიმენ დუნაიშ, პარიზიშ ღანჩო), გვალეფს ევროპაშ ტერიტორიაშ 17% უკებჷ. თარი გვალამი მასივეფიე: ალპეფი, კარპატეფი, პირენეეფი, აპენინეფი, ურალიშ გვალეფი, სკანდინავიაშ გვალეფი, ბალკანეთიშ გვალეფი. მაქიმინჯე ვულკანეფიე ისლანდიას დო შქასქირონა წყარპიჯიშ ღოზის. წყაპიჯიშ ზოლი[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა] შხვა კონტინენტეფწკჷმა ალაზიმაფათ, ევროპას ძალამო აკოწიწონილი წყარპიჯიშ ზოლი უღუ (წყრპიჯიშ ზოლიშ 1 კმ-შა მოურს ტერიტორიაშ 246 კვ კმ). წყარპიჯიშ ზოლიშ ედომუშამი სიგირძა დოხოლაფირო 38 000 კმ-იე. მაქსიმალური გოძვენა სქირონაშ დინოხოლენი ნორთეფიშე ზუღაშახ 1600 კილომეტრიე. ევროპაშ ფართობიშ 25% უკებჷ ჩქონეფს. ბრელი მუდანობათიე მორზენილი აკუმულაციური დო აბრაზიული წყარპიჯეფი. მაღალი დო აკოწეწილი ტექტონიკური წყარპიჯეფი უღჷნა: კოლიშ ჩქონს, პირენეიშ ჩქონს ოორუე ნორთის, ნორვეგიას, ყირიმს ობჟათე ნორთის, ხორვატიას, საბერძნეთის დო შხვა. წყარპიჯიშ ზოლი დიდარიე კოკეფით (კრეტა, სარდინია, სიცილია, კორსიკა, ზელანდია, ირლანდია,დიდი ბრიტანეთი დო შხვა), ჩქონეფით (პელოპონესი, ყირიმი, კოლი, აპენინიშ ჩქონი, პირენეიშ ჩქონი, სკანდინავიაშ ჩქონი, ბალკანეთიშ ჩქონი დო შხვა), ჸურეეფით (ბოტნიაშ ჸურე, რიგაშ ჸუჯი, ბისკაიშ ჸუჯი დო შხვა). ევროპას გოძჷ შქასქირონაშა ტომბათ მიშაჭკირილი ზუღეფი (უჩა ზუღა, შქასქ 1000 ირონა ზუღა, ბალტიაშ ზუღა დო შხვა). . დინოხოლენი წყარეფი[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა] ევროპაშ დინოხოლენი წყარეფი ძალამი დიდი ონტირუეშიე. ევროპაშ წყარმალუეფიშ უმენტაშობა ატლანტიშ ოკიანეშ ღანჩოს ორხველჷ, დოსქილადირი - ოორუეშ ჸინჩამი ოკიანეს დო კასპიაშ ზუღას. დიდი წყარმალუეფი ბჟაეიოლი ევროპაშ რზენეფს მეხჷრჩანა. არძა მაძირაფალით მაართა აბანსიე წყარმალუ ვოლგა (სიგირძა 3530 კმ, ღანჩოშ ფართობი 1360 ვითოში კვ კმ, ოშქაშე წანმოწანური გინმახჷრჩჷნა 800 მ3/მრ). ბჟაეიოლი ევროპაშ შხვა უდიდაში წყარმალუეფიე ურალი, დნეპრი, დონი, პეჩორა, დნესტრი, ოორუეშ დვინა. ბჟადალი ევროპაშ უდიდაში წყარმალუეფიე: დუნაი (სიგირძ 2888 კმ (სიგირძათ მაჟია რე ვოლგაშ უკული), ღანჩოშ ფართობი 817 000 კმ2), ვისლა, ოდრა, ელბა, რაინი, ლუარა, რონა, ტახო. ევროპაშ ტერიტორიას ტობეფი ვაწორწოთიე გორთილი. გჷშაკერძაფილო ბრელი ტობა რე რზენეფს დო ნაჸინა გვალეფს. ტობეფიშ უმენტაშობა იდვალუაფუ ტექტონიკურ რღამილეფს, ნორთი დინოხვილირიე მორენეფით (ლადოგიშ, ონეგიშ, იმანდრიშ დო შხვა ტობეფი). ევროპაშ უდიდაში ტობეფიე: ლადოგიშ, ონეგიშ, ჩუდიშ, ვენერნი, ბალატონი, ჟენევაშ დო შხვა. ორთაშობური ზონეფი[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა] არქტიკაშ კოკეფს დო ოორუეშ ჸინამი ოკიანეშ წყარპიჯეფს იდვალუაფუ არქტიკული 1000 ტიოზეფი დო ტუნდრეფი, თიშ ობჟათეშე — ტყატუნდრეფი, ესვარილი დო ფართოფურცელამი ტყალეფი, სტეპეფი, სუბტროპიკული ტყალეფი შქასქირონაზუღაშპიჯის, ობჟათე-ბჟაეიოლს — ნორთოტიოზეფი. სასარგებელო დინოხურიში[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა] ევროპას იპალუაფუ ნავთობი დო ორთაშობური გაზი, ნამუშ საბადოეფი მიკორსხილიე, ართ კუნთხუთ, ბაქანეფიშ პალეოზოურ დო მეზოზოურ ნოლექეფწკჷმა, მაჟირა კუნთხუთ, ალპური ჭირაკილი ორტყაფუშ გვალაშპიჯიშ დო შქაგვალეფიშ როფეფიშ ნეოგენურ ჭყაფუეფწკჷმა. ნავთობიშ საბადოეფიე გროზნოს დო აფშერონიშ ჩქონს, თაშნეშე კასპიაშ ზუღას. თაშნეშე რე ქუანოშქერი (რუსეთი, გერმანია, პოლონეთი, ბელგია, გოართოიანაფილი ომაფე, საქორთუო), რკინაშ მადანი (ურალი, უკრაინა, კოლიშ ჩქონი, შვედეთი, საფრანგეთი, ლუქსემბურგი), მანგანუმიშ მადანი (უკრაინა, საქორთუო), ბოქსიტეფი (ურალი, უნგრეთი, საფრანგეთი, იტალია, საბერძნეთი), ფერამი ლითონეფი (გერმანია, ესპანეთი, ბულგარეთი, პოლონეთი) დო შხვა. ორთა[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა] ტერიტორიაშ სიჭიჭარეშ მიუკუჯინალო, ევროპაშ ლანდშაფტეფი შინობურამი მიარეფერობუამობათ იხასიათებუაფუ. სკანდინავიაშ დო პირინეიშ ჩქონეფი, ბრიტანეთიშ კოკეფიშ დიდი ნორთი დო კონტინენტიშ ბჟაეიოლი წუმორინელიე ჯვეში გვალეფით. ობჟთეს იფაჩუ ალპური გვგვალეფი. კონტინენტი დიდარიე, მუჭოთ ენერგეტიკული, თეშ ლითონური დო ვალითონური სახეშ სასარგებლო წიაღისეულით. კლიმატიშ გიმოქიმინუას შინობურამიე ატლანტიშ ოკიანეშ გოლინა. ტერიტორიაშ უდიდაშ ნორთის იფაჩუ ზომიერი კლიმატი. ბჟადალს უმენტაშო ოკეანური, დო ბჟაეიოლით - კონტინენტური პირობეფიე. ოორუეს კონწარი არქტიკული დო სუბარქტიკული, ობჟათეს - შქასქირონაზუღაური კლიმატიე. ევროპა დიდარიე ჰიდრორესურსეფით. ტერიტორიაშ უდიდაშ ნორთის იფაჩუ ტყალეფიშ ზონა, ნამუშჷთ შინობურამი ნორთი ათვისებულიე. ევროპაშ კანკალე რაიონი სერიზოული ეკოლოგიური პრობლემაშ წოხოლე რე. გეოგრაფიული რეგიონეფი[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა] ტრადიციაშობურო, ევროპას რთუნა 5 რეგიონო: თე დორთუალა ძალამი პიჯალობურიე, თიშ უმენტაშო, ნამდა თაქ წიმინდე გეოგრაფიულიშ მოხ გოთოლწონაფილიე პოლიტიკური ფაქტორეფი ხოლო. კანკალე ქიანა გორკვეული თოლოზირეშ გეშა შილებე ორხველდას შხვადოშხვა რეგიონს. მაგალითო, სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკეფიშ რსხუშ არსებობაშ ბორჯის, ევროპაშ დორთუალა ბჟაეიოლო დო ბჟადალო უმოსო პოლიტიკური რდჷ, ვინდარო გეოგრაფიული. ბჟაეიოლ ნორთის ორხველჷდეს თ.გ. ”ოკათე დემოკრატიაშ” ქიანეფი: გერმანიაშ დემოკრატიული რესპუბლიკა (გდრ), პოლონეთი, ჩეხოსლოვაკია, უნგრეთი, რუმინეთი, ბულგარეთი, ალბანეთი, იუგოსლავია. ასე ევროპაშ გეოგრაფიული ცენტრი უკრაინასიე, გეჸვენჯით ჟიშინელი ქიანეფი ცენტრალურ ევროპას იდვალუაფუნა, დო ბჟაეიოლი ევროპა ახალი ქიანეფით აკიფშჷ. თენეფი რენა: რუსეთი, ბელარუსი, 1000 უკრაინა, მოლდოვა, საქორთუო დო ობჟათე კავკაციაშ ქიანეფი. მახორობა[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა] 2003 წანაშ სტატისტიკური მუნაჩამეფით ევროპაშ მახორობა, რუსეთიშ მოხ, 800 მლნ-ს აკმადგინანს. თაქ ოხორანს 6 ნინაშ ფანიაშ 209 ნინაშა მორაგადე კათა. ევროპას დო ევროპალეფს ისტორიულო დო კულტურო უდიდაში გოლინა უღუდეს მოსოფელიშ ცივილიზაციაშ ფორმირაფაშ პროცესის. - ქიანეფი. ევროპაშ არძაშე მიარეკათამი ქიანეფიე (2004 წანაშ ფასებათ, რუსეთიშ დო თურქეთიშ მოხ): გერმანია — 82 მლნ, საფრანგეთი — 64.5 მლნ, გოართოიანაფილი ომაფე — 60.5 მლნ, იტალია — 59.5 მლნ, უკრაინა — 48 მლნ, პოლონეთი — 39 მლნ. - ნოღეფი. ევროპაშ უდიდაში ნოღეფიე: მოსკოვი — 13,6 მლნ, ლონდონი — 11,8 მლნ, პარიზი — 11,6 მლნ, სტამბოლი- 10,9 მლნ, მადრიდი — 5,6 მლნ, სანქტ-პეტერბურგი 5,6 მლნ, ბერლინი — 4,2 მლნ. - ეთნოსეფი. ევროპას ეთნიკურ ბუნეფს შქას არძაშე მიარემუდანობამიე: გერმანალეფი — 90 მლნ, იტალიარეფი — 66 მლნ, ფრანგეფი — 48 მლნ, ინგლისარეფი — 48 მლნ, უკრაინალეფი — 46 მლნ, პოლონარეფი — 44 მლნ. - რელიგია. ევროპაშ ტერიტორიას 4 თარი რელიგიური მიმალობა რე გოფაჩილი. თაურეშე 23 ქიანას კათოლიკური უმენტაშობა რე (საფრანგეთი, ესპანეთი, პორტუგალია, იტალია, ობჟათე გერმანია, პოლონეთი, ავსტრია, ...), 10 ქიანას — მართალმადიდებელური (რუსეთი, საბერძნეთი, უკრაინა, რუმინეთი, სერბეთი, ბულგარეთი, საქორთუო), 9 ქიანას — პროტესტანტული (გოართოიანაფილი ომაფე, სკანდინავიაშ ქიანეფი, ოორუე გერმანია, ...), დო 5 ქიანას მუსულმანური მახორობა რე (აზერბაიჯანი, ალბანეთი, ბოსნია დო ჰერცეგოვინა, თურქეთი, კოსოვო). პოლიტიკური რუკა[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა] ევროპაშ ტერიტორიას ედომუშამო ვარდა ნორთობურო იდვალუაფუ 49 სუვერენული სახენწჷფო, 2 დუდმართუ ტერიტორია (ფაროშ კოკეფი, ორხველჷ დანიას, ალანდიშ ოკეფი, ორხველჷ ფინეთის) დო 1 კოლონია (გიბრალტარი). თე სახენწჷფოეფიე: 1 გოთანჯუაშ მეჯინათ, ნამუთ კავკაციონს მიორხველუანს ევროპას, თე ქიანეფს ევროპას მიაზრენა. 2 ევროპული თურქეთი აკმადგინანს ტერიტორიას ბოსფორიშ დო დარდანელიშ საროტეფიშ ბჟადალშე დო ოორუეშე. 3 ურალიშ გვალეფიშ ბჟადალშე მადვალუ რუსეთიშ ტერიტორია ევროპას ორხველჷ. 4 ყაზახეთიშ ევროპული ტერიტორია იდვალუაფუ წყარმალუ ურალიშ ბჟადალშე. ლიტერატურა - ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 4, ხს. 38-42, ქართი, 1979 წანა.


source: wikipedia

text: საკუთარი სახელი ადამია შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: ალიო ადამია — მწერალი ალექსანდრე ადამია — ფეხბურთელი გიორგი ადამია — თერაპევტი გიორგი ადამია — ფეხბურთელი გენო ადამია — გენერალ-მაიორი ვაჟა ადამია — ექიმი, პოლიტიკოსი ილია ადამია — არქიტექტორი მარინა ადამია — კომპოზიტორი ნოე ადამია — საბჭოთა კავშირის გმირი რევაზ ადამია — ბიოლოგი, პოლიტიკოსი რეზო ადამია — მხატვარი რობერტ ადამია — ინჟინერი შოთა ადამია — გეოლოგი ჯემალ ადამია — იურისტი, პოლიტიკოსი ქართული გვარები


text: 1 აგვისტო — გრიგორიანული კალენდრის 213-ე დღე (ნაკიან წლებში – 214-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 152 დღე. დღის მოვლენები ძვ. წ. 30 : ოქტავიანე (მოგვიანებით ცნობილი როგორც ავგუსტუსი) ალექსანდრიაში, ეგვიპტე, შედის და მას რომის რესპუბლიკის დაქვემდებარებაში აქცევს. 527 : იუსტინიანე I ბიზანტიის იმპერატორი ხდება. 1291 : შვეიცარიის კონფედერაცია ჩამოყალიბდა. 1461 : ედუარდ IV ინგლისის მეფე ხდება. 1492 : ფერდინანდი და იზაბელას ბრძანებით ებრაელები ესპანეთიდან გაყარეს. 1498 : ქრისტეფორე კოლუმბი პირველი ევროპელი გახდა, რომელმაც ვენესუელა იხილა. 1619 : პირველი აფრიკელი მონები ჩამოიყვანეს ჯეიმსტაუნში, ვირჯინია. 1664 : გოტჰარდის ბრძოლაში ავსტრიის არმია რაიმონდო მონტეკუკოლის მეთუარობით ამარცხებს ოსმალეთის იმპერიას. 1774 : კარლ ვილჰელმმა და ჯოსეფ პრისტლიმ აღმოაჩინეს ელემენტი ჟანგბადი. 1798 : ნილოსის ბრძოლა იწყება საფრანგეთისა და ბრიტანეთის ფლოტს შორის. 1800 : იუნიონის აქტით დიდი ბრიტანეთისა და ირლანდიის სამეფოები გაერთიანდა დიდი ბრიტანეთისა და ირლანდიის გაერთიანებულ სამეფოდ. 1831 : ლონდონ ბრიჯი იხსნება. 1834 : ბრიტანეთის იმპერიაში მონობა გადავარდა. 1843 : გამოიცა ამერიკის კონტინენტის პირველი საფოსტო მარკა „ხარის თვალები“, ბრაზილია. 1876 : კოლორადო აშშ-ის 38-ე შტატი ხდება. 1902 : აშშ საფრანგეთისგან პანამის არხზე უფლებებს ყიდულობს. 1914 : პირველი მსოფლიო ომი - გერმანიამ ომი გამოუცხადა რუსეთს. 1936 : ბერლინში დაიწყო მე-11 ოლიმპიური თამაშები. 1941 : გამოვიდა პირველი ჯიპი. 1960 : ბენინმა დამოუკიდებლობა გამოაცხადა საფრანგეთისაგან. 1967 : ისრაელი აღმოსავლეთ იერუსალიმის ანექსიას ახდენს. 1981 : ემ-ტი-ვის პირველი გადაცემა გავიდა ეთერში. პირველი კლიპი იყო ბაგლზის „Video Killed The Radio Star“. 2005 : გერმანულის დამწერლობის რეფორმა ფორმალურად ძალაში შევიდა. 2007 : წყალდიდობამ ინდოეთსა და ბანგლადეშში მილიონობით ადამიანი უსახლკაროდ დატოვა. 2007 : პორტუგალიის დედაქალაქ ლისაბონში გამოავლინეს მსოფლიოს ახალი შვიდი საოცრება. 2008 : მზის სრული დაბნელების ხილვა გახდა შესაძლებელი ჩრდილოეთი კანადის, გრენლანდიის, ცენტრალური რუსეთის, აღმ. ყაზახეთის, დას. მონღოლეთისა და ჩინეთის მცხოვრებთათვის. 2015 : თბილისში ევროპის ზაფხულის ახალგაზრდული ოლიმპიური ფესტივალი ოფიციალურად დაიხურა. საქართველოს დელეგაციამ 10 მედლით (4 ოქრო, 6 ბრინჯაო) მე-10 ადგილი დაიკავა. 2018 : კაუშერ ბირკარი, ალესიო ფიგალი, პეტერ შოლცე და აქშაი ვენკატეში ფილდზის მედლით დააჯილდოეს. ამ დღეს დაბადებულნი ძვ. წ. 10 : კლავდიუსი — რომის იმპერატორი 126 : პერტინაქსი — რომის იმპერატორი 1313 : კოგონი — იაპონიის იმპერატორი 1377 : გო-კომაცუ — იაპონიის იმპერატორი 1545 : მელვილი, ენდრიუ — შოტლანდიელი თეოლოგი და რელიგიის რეფორმატორი 1555 : ედვარდ კელი — ინგლისელი მედიუმი, მისტიკოსი და ალქიმოკოსი 1579 : ლუის ველეს დე გევერა — ესპანელი დრამატურგი და რომანისტი. 1626 : შაბთაი ცვი — კაბალისტი, ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ებრაელი ცრუმესია 1659 : სებასტიანო რიჩი — იტალიელი მხატვარი. 1818 : მარია მიტჩელი — ამერიკელი ასტრონომი 1819 : ჰერმან მელვილი — ამერიკელი მწერალი. 1858 : გასტონ დუმერგი — ფრანგი სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე 1883 : იუსტინე ჯანელიძე — ქართველი ქირურგი, აკადემიკოსი, სოციალისტური შრომის გმირი 1885 : დე ჰევესი, ჯორჯი — უნგრელი ქიმიკოსი, ნობელის პრემიის ლაურეატი 1898 : გიორგი მერკვილაძე — ქართველი სპორტსმენი, სსრკ სპორტის დამსახურებული ოსტატი 1899 : შალვა ღამბაშიძე — ქართველი მსახიობი 1900 : თამარ წერეთელი — ქართველი მომღერალი 1914 : გრიგოლ აბაშიძე — ქართველი მწერალი 1924 : ჩარპაკი, გეორგეს — უკრაინული წარმოშობის ფიზიკოსი, ნობელის პრემიის ლაურეატი 1925 : ჯუღელი, მედეა — ქართველი სპორტსმენი 1929 : აბაშიძე, ლეილა — ქართველი კინომსახიობი 1930 : ნათელა ვასაძე — ქართველი მეცნიერი, პედაგოგი 1949 : ქეთევან ლოსაბერიძე — ქართველი მშვილდოსანი, ოლიმპიური ჩემპიონი 1984 : შვაინშტაიგერი, ბასტიან — გერმანელი ფეხბურთელი ამ დღეს გარდაცვლილნი 527: იუსტინე I — ბიზანტიის იმპერატორი; 1137 : ლუი VI — საფრანგეთის მეფე (დ.1081) 1464 : დე მედიჩი, კოზიმო — ფლორენციის მმართველი (დ.1386) 1541 : გრინეუსი, სიმონ — გერმანელი თეოლოგი 1714 : ანა — დიდი ბრიტანეთის პირველი მეფე 1913 : უკრაინკა, ლესია — უკრაინელი პოეტი 1970 : ვარბურგი, ოტო ჰაინრიხ — გერმანელი ფიზიკოსი და ფიზიოლოგი, ნობელის პრემიის ლაურეატი 2005 : ფაჰდი — საუდის არაბეთის მეფე 2009 : კორასონ აკინო — ფილიპინების ყოფილი პრეზიდენტი და აზიის პირველი პრეზიდენტი ქალი 2023 : ანრი კონან ბედი — კოტ-დ’ივუარის პრეზიდენტი დღესასწაულები მართლმადიდებელი ეკლესია აღნიშნავს შემდეგი წმინდანების ხსენების დღეს: ღირსი მაკრინე ღირსი დიოსი აღმოყვანება ნაწილთა ღირსისა სერაფიმ საროველისა, საკვირველთმოქმედისა აგრეთვე: ბარბადოსი, ტრინიდადი და ტობაგო : განთავისუფლების დღე ბენინი : ეროვნული დღე კონგოს რესპუბლიკა : მშობელთა დღე ლიბანი : ჯარის დღე ნიკარაგუა : ფიესტას დღე შვეიცარია : ეროვნული დღე იხილეთ აგრეთვე სხვა თვეები: 0801


პანდემიის მიუხედავად „მანდალორელის“ მეორე სეზონი ეკრანებზე შემოდგომაზე გამოვა | imedinews imedi / 09 ივნისი 2020, 19:06 / სანდო წყარო პანდემიის მიუხედავად „მანდალორელის“ მეორე სეზონი ეკრანებზე შემოდგომაზე გამოვა სერიალ „მანდალორელის“ მეორე სეზონი Disney+-ზე შემოდგომაზე გავა. ამის შესახებ The Hollywood Reporter- წერს. როგორც გამოცემას პროექტის შოურანერმა, ჯონ ფავრომ განუცხადა, პანდემიამ სერიალის გამოსვლის ვადები ვერ შეაფერხა. „გაგვიმართლა, ყველაფერი კარანტინამდე გადავიღეთ, LucasFilm-ის და ILM-ის ტექნოლოგიების მესვეობით კი ვიზუალური ეფექტების მონტაჟი დისტანციურად შევძელით“, - განმარტა ფავრომ. მეორე სეზონის რეჟისორები რობერტ როდრიგესი და პეიტონ რიდი არიან. ამასთან, Disney-მ პროექტის მესამე სეზონი უკვე შეუკვეთა.


კახაბერ გვანცელაძე განათლების სამინისტროში გამართულ კონფერენციას დაესწრო თბილისის საბავშვო ბაგა-ბაღების მართვის სააგენტოს ხელმძღვანელი, კახაბერ გვანცელაძე განათლების სამინისტროში გამართულ კონფერენციას დაესწრო. კონფერენციაზე შეჯამდა პროექტი „სკოლაში ტრანზიციის მხარდაჭერა ყველა ბავშვისთვის“, რომლის იზანია სკოლამდელი და დაწყებითი განათლების სისტემის წარმომადგენლებისთვის ახლადდანერგილი მიდგომებისა და მეთოდოლოგიის გაცნობა, რაც სკოლაში ბავშვების ჩართულობას მაქსიმალურად შეუწყობს ხელს.


ჭინჭრაქასებრნი ჭინჭრაქასებრნი[1] (ლათ. Troglodytidae) — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. აღწერა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] მათი სხეულის სიგრძეა 8–22 სმ. სხეულის აგებულება მკვრივია; ფრთები მოკლე, ბლაგვი. ბოლო (კუდი) მოკლე ან საშუალო სიგრძისაა, მომრგვალებული ან საფეხუროვანი. ფეხები ძლიერია, გალო და თითები გრძელი; ბრჭყალები ბასრი და მოღუნული. ნისკარტი სწორი, ზოგჯერ ქვედა მხარეს მოღუნული, სიგანეში ვიწრო, იშვიათად მასიურია. შებუმბვლა ფაფუკი და ხშირია. შეფერილობაში ჭარბობს მურა, ჟანგმიწოვანი ან რუხი ტონები. მომქნევ და საჭის ბუმბულებს ხშირად მუქი ფერის განივი ზოლები გასდევს;[2] რამდენიმე სახეობას ყელი, მკერდი ან მთლიანი ქვედა მხარე ღია ერთფეროვანი აქვს. სქესობრივი და ასაკობრივი დიმორფიზმი ჩვეულებრივ არ არის გამოხატული. ჭინჭრაქასებრნი ფრენენ სწრაფად, როგორც წესი მოკლე მანძლზე. აგზნებული ფრინველი კუდს ვერტიკალურად სწევს, ატოკებს მას და ჩაჯდომებს აკეთებს. გავრცელება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ოჯახი აერთიანებს 20-მდე გვარის დაახლ. 80 სახეობას.[3] გავრცელებული არიან ახალი სამყაროს ტერიტორიაზე: ალასკიდან ცეცხლოვან მიწამდე. ჩვეულებრივი ჭინჭრაქა (Troglodytes troglodytes) ევრაზიასა და ჩრდილოეთ აფრიკაშიც აღწევს,[2] საქართველოში იგი ჩვეულებრივ მობინადრე ფრინველის სახით გვხვდება.[4] ყველაზე მეტად მრავალფეროვანი ჭინჭრაქები სამხრეთ ამერიკის ტროპიკებში გვხვდება; მთებში ბუდობენ ზღვის დონიდან 4600 მეტრ სიმაღლემდე. სახეობათა უმრავლესობა ტყის ქვედა იარუსებზე სახლობს;[2] არიან ლერწმის ბარდებში და სხვა წყლის სიახლოვეს არსებულ მაღალ ბალახში (Cistothorus-ის გვარი), ზღვის კლდოვან სანაპიროებზე, არიდულ მთებსა და ცხელ უდაბნოებში[2] (კაქტუსის ჭინჭრაქა, Campylorhynchus) მცხოვრები სახეობები. ბევრ მათგანს მალული ცხოვრების ნირი ახასიათებს, თავს ააშკარავებს თავისი უჩვეულოდ მაღალი, ჩვეულებრივ მელოდიური გალობით; ზოგიერთი სახეობის დედალიც გალობს. კვება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] უმთავრესად იკვებება მცირე ზომის უხერხემლოებით, ობობებით,[2] ზოგჯერ კენკრითა და თესლებით. გამრავლება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ჭინჭრაქებს შორის არიან პოლიგამებიც და მონოგამებიც. მამალი აგებს რამდენიმე (ცალკეულ შემთხვევაში 30-მდე) სქელკედლიან, დახურულ, სფეროსებრი ფორმის ბუდეს (ზოგჯერ საბუდრად ფუღუროებსაც იყენებენ),[2] საიდანაც ერთ-ერთში დედალი დებს 2–10 (ხშირად 2–5) კვერცხს; ინკუბაცია 12–20 (ჩვეულებრივ 14–18) დღე-ღამე გრძელდება. ბარტყებს ორივე მშობელი კვებავს 14–19 დღის განმავლობაში. რიგი სახეობები წელიწადში ორ თაობას ჩეკს. დაცვა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] IUCN-ის წითელი წიგნის მიხედვით, 2 სახეობა გადაშენების კრიტიკული საფრთხის წინაშე იმყოფება, 2 — საფრთხის ქვეშ, 4 მოწყვლადი სახეობაა, ხოლო კიდევ 4 სახეობა გადაშენების საფრთესთან ახლოს იმყოფება. ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] - ლოსკოტი ვ. მ., ჭინჭრაქასებრნი დაარქივებული 2019-05-28 საიტზე Wayback Machine. // დიდი რუსული ენციკლოპედია [35 ტომად], მთ. რედ. ოსიპოვი ი. ს., მოსკ.: გამომც. დიდი რუსული ენციკლოპედია, 2004–2017. სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] - ↑ Troglodytidae — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი. - ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 ჭინჭრაქასებრნი // დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია [30 ტომად], მთ. რედ. პროხოროვი ა. მ., III გამოც., მ 2F77 სკ.: გამომც. „საბჭოთა ენციკლოპედია“, 1969. - ↑ ჭინჭრაქასებრნი (TSN 178539). ინტეგრაციული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა. - ↑ ჟორდანია რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 400.


ევროპა ევროპა — მსოფლიოს ნაწილი, აზიასთან ერთად ქმნის ევრაზიის კონტინენტს. მათ შორის საზღვრის ხაზის თაობაზე არსებობს რამდენიმე ვარიანტი. ევროპის ფართობი 10 180 000 კმ2-ია, მოსახლეობა კი 740 000 000 ადამიანი[1]. ევროპა ფართობის მხრივ მეორე ყველაზე პატარა კონტინენტია (ის მხოლოდ ავსტრალიას აღემატება), თუმცა მოსახლეობის რაოდენობით ის აჭარბებს როგორც ავსტრალიას, ისე სამხრეთ ამერიკას, მოსახლეობის სიმჭიდროვით კი მხოლოდ აზიას ჩამორჩება. სექციების სია - 1 ევროპის რეკორდები - 2 სახელის ეტიმოლოგია - 3 გეოგრაფია - 4 ბუნება - 5 გეოგრაფიული რეგიონები - 6 გეოგრაფიული კვლევის ისტორია - 7 მოსახლეობა - 8 ევროპის ისტორია - 9 პოლიტიკური რუკა - 10 ლიტერატურა - 11 იხილეთ ასევე - 12 სქოლიო ევროპის რეკორდები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] - ყველაზე მაღალი მწვერვალი - იალბუზი (5642 მ) - ყველაზე გრძელი მდინარე - ვოლგა (3530 კმ) - ყველაზე დიდი ტბა - ლადოგის ტბა (17 700 კმ2) - ყველაზე დიდი ქალაქი - მოსკოვი (მოსახლეობა 11 503 500 ად.) - ყველაზე დიდი ქვეყანა - რუსეთი (მისი ევროპული ნაწილი) - ყველაზე პატარა ქვეყანა - ვატიკანი - ყველაზე დიდი კუნძული - დიდი ბრიტანეთი სახელის ეტიმოლოგია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] სიტყვა „ევროპა“ ბერძნული მითოლოგიიდან მომდინარეობს. ასე ერქვა ფინიკიის მეფის, აგენორისა და ტელეფასას ასულს, რომელიც ზღვაში ბანაობისას ზევსმა დაინახა და ძალიან მოეწონა. ის ქალიშვილს თეთრი ხარის სახით გამოეცხადა, მოიტაცა და კუნძულ კრეტაზე წაიყვანა. აქ მათ სამი შვილი ეყოლათ: მინოსი (მომავალში კრეტის ლეგენდარული მეფე), რადამანთისი და სარპედონი. სწორედ ამ ასულის სახელი უწოდეს ბერძნებმა კონტინენტს. აღსანიშნავია, რომ ჰომეროსისათვის „ევროპა“ კრეტის მითიური დედოფალი იყო და არა გეოგრაფიული სახელწოდება. გეოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ევროპის ფართობი დაახლოებით 10 მლნ კმ2-ია, მათ შორის კუნძულები შეადგენენ 730 ათას კმ2-ს. ევროპას გარს აკრავს ატლანტის და ჩრდილოეთი ყინულოვანი ოკეანეები და მათი ზღვები. ევროპის სანაპირო ხაზი ერთობ დანაწევრებულია, ნახევარკუნძულების (კოლის, სკანდინავიის, პირენეის, აპენინის, ბალკანეთის) წილად მოდის ევროპის ფართობის 1⁄4. მიუხედავად არცთუ ისე დიდი ფართობისა, ევროპა ბუნების მნიშვნელოვანი თავისებურებებითა და მრავალფეროვნებით გამოირჩევა. მრავალფეროვანია არა მარტო ბუნება, არამედ მოსახლეობის ეთნიკური შემადგენლობა, სამეურნეო საქმიანობა, მეურნეობის განვითარების ისტორია და მისი დონე, პოლიტიკური რუკა და სხვ. მსოფლიოს ეკონომიკურად განვითარებული 31 ქვეყნიდან 24 ევროპაშია, მათ შორის 4 დიდი "შვიდეულიდან". იგი საერთაშორისო ტურიზმის მთავარი რეგიონია, მასთან ყველაზე ძლიერ შეცვლილი ველური ბუნებით. ევროპა მსოფლიო ცივილიზაციის ერთ–ერთი მნიშვნელოვანი კერაა. მსოფლიო ცივილიზაციის ისტორიის ყველაზე ცნობილი 100 პიროვნებიდან, 71 ევროპელია. აქედან გადიოდა უძველესი სავაჭრო გზები. ახალი ქვეყნების აღმოჩენის ისტორიაში მნიშვნელოვანი წვლილი ევროპას ეკუთვნის. რელიეფი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] საშუალო სიმაღლე 300 მ-ია, მაქსიმალური — 5642 მ (მთა იალბუზი). ჭარბობს დაბლობები, რომელთა შორის აღსანიშნავია — აღმოსავლეთ ევროპის, შუაევროპის, შუადუნაის, ქვემო დუნაის, პარიზის აუზი), მთებს უკავია ტერიტორიის 17 %. ძირითადი მთიანი მასივებია: ალპები, კარპატები, პირენეები, აპენინები, ურალის მთები, სკანდინავიის მთები, ბალკანეთის მთები. მოქმედი ვულკანებია ისლანდიაში და ხმელთაშუა სანაპირო ზოლში. ჰავა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ევროპის გეოგრაფიული მდებარეობა და ჰაერის მასების დასავლეთური გადატანა განაპირობებს მის ზომიერსა და საკმაოდ ნოტიო (ზღვის) ჰავას. რადიაციული ბალანსის საშუალო წლიური სიდიდე ყველგან დადებითია, მატულობს სამხრეთისაკენ. ევროპის ჰავის ჩამოყალიბების რადიაციული და ცირკულაციური ფაქტორები მკაფიოდ იცვლება სეზონების მიხედვით. ზამთარში უდაბლესი ატმოსფერული წნევაა ატლანტიკის ჩრდილოეთში (ისლანდიის დეპრესია). აქედან წნევა მატულობს სამხრეთ-აღმოსავლეთით და აღმოსავლეთით კასპიისპირეთამდე და სამხრეთ ურალამდე, სადაც შემოდის აზიის ანტიციკლონის ტოტი. ხმელთაშუა ზღვის დასავლეთ ნაწილში, რომელიც აზორის ანტიციკლონის გავლენას განიცდის, ძლიერდება ჰაერის მასების დასავლეთური გადატანა. ამ ზოლში წარმოიქმნებიან ციკლონები, რომლებიც დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ გადაადგილდებიან და ამასთან, მაღალი განედებისაკენ იხრებიან. პოლარული ჰაერი დომინირებს ევროპის ევროპის უმეტეს ნაწილში. ხმელთაშუაზღვისპირეთში იგი ზოგჯერ ადგილს უთმობს ტროპიკულს. შემოჭრილი არქტიკული ჰაერის მასები აღწევს ალპებს, ბალკანეთსა და ყირიმს. იანვრის საშუალო ტემპერატურა უმაღლესია ხმელთაშუაზღვისპირეთში (10-12 °C), უდაბლესია მდინარე პეჩორის აუზში (-20 °C), აღსანიშნავია ევროპის ტემპერატურის აბსოლუტური მინიმუმი (-52 °C). საერთოდ, დასავლეთი ევროპის ჰავა რბილია, აღმოსავლეთისა კი - ყინვიანი და თოვლმდგრადი. ზაფხულობით ციკლონების მოქმედება ზამთართან შედარებით სუსტდება. ხმელთაშუაზღვისპირეთში დომინირებს ტროპიკული ჰაერი, არქტიკაში - არქტიკული, ევროპის დანარჩენ ადგილებში კი - პოლარული. ოკეანისპირა ტერიტორიის ჰავა უფრო გრილია, ვიდრე იმავე განედებზე მდებარე შიდაკონტინენტური რაიონებისა. ივლისის თვის საშუალო ტემპერატურა უმაღლესია ხმელთაშუაზღვისპირეთში (28-30 °C), უდაბლესია არქტიკულ კუნძულებზე (2-4 °C), ტემპერატურის აბსოლუტური მაქსიმუმი ფიქსირდება პირენეს ნახევარკუნძულის სამხრეთ ნაწილში (48 °C). ნალექების წლიური რაოდენობა აღმოსავლეთისაკენ მცირდება. ატლანტისპირა რაიონებში და მთის ქარპირა კალთებზე იგი 1000-2000 მმ-ს აღწევს (ადრიატიკის ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე 4000 მმ-ს აღემატება), ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთ რაიონებში 500-200 მმ-მდე კლებულობს. ხმელთაშუაზღვისპირეთისა და ყირიმის სამხრეთ სანაპიროზე ნალექების მაქსიმუმი ზამთარშია, მინიმუმი - ზაფხულში. შუა და ჩრდილოეთ ევროპის ატლანტისპირა რაიონებში ნალექიანობა სეზონების მიხედვით თითქმის თანაბარია; შიდაკონტინენტურ რაიონებში ნალექების მაქსიმუმი ზაფხულობითაა. ევროპის უმეტეს ნაწილში ნალექების წლიური ჯამი აღემატება აორთქლებადობას და დანესტიანება საკმარისია ან ჭარბი. სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში და ზოგიერთ მთათაშუა დადაბლებებში არასაკმარისი დანესტიანებაა. ხმელთაშუაზღვისპირეთში დანესტიანების უკმარისობა მხოლოდ ზაფხულობითაა. ამ რაიონებში თითქმის ყველგან აუცილებელია ხელოვნური მორწყვა. ევროპაში არქტიკული, სუბარქტიკული, ზომიერი განედებისა და სუბტროპიკული სარტყლების ტიპის ჰავაა. არქტიკული სარტყელი მოიცავს არქტიკის ევროპულ სექტორის კუნძულებს. აქ ჰავა მკაცრია, ზამთარი ხანგრძლივი და ყინვიანი, იცის შტორმი და ქარბუქი; ზაფხული ხანმოკლე და გრილია (ივლისის საშუალო ტემპერატურა 5 °C არ აღემატება); ნალექები უმთავრესად თოვლის სახით მოდის. სუბარქტიკულ სარტყელში (ისლანდია, ფენოსკანდინავიისა და აღმოსავლეთ ევროპის ვაკის ჩრდილოეთი ნაწილები) ზაფხული უფრო ხანგრძლივი და თბილია. ზამთარი დასავლეთით რბილია, აღმოსავლეთით - ყინვიანი; ნალექები, შესაბამისად, 1000 და 400 მმ წელიწადში. ზომიერ სარტყელში ჩრდილოეთით უფრო ცივი, ბორეალური ჰავაა, სამხრეთით უფრო თბილი, სუბბორეალური. გარდა ამისა, ამ სარტყლის დასავლეთ ნაწილში ზღვის ჰავაა (ტემპერატურის რყევის წლიური ამპლიტუდა მცირეა); ზაფხული სამხრეთით თბილია, ჩრდილოეთით - გრილი, იცის რბილი ზამთარი, ვაკეებზე თოვლის საფარი არამდგრადია, ნალექები ყველა სარტყელში უხვადაა, დანესტიანება საკმარისია ან ჭარბი. აღმოსავლეთ ნაწილში ჰავა ზომიერად კონტინენტურია, იცის ყინვიანი, თოვლუხვი ზამთარი (სამხრეთ რაიონების გარდა). ზაფხული ჩრდილოეთით გრილია, ცენტრში - თბილი, სამხრეთით - ცხელი. ტემპერატურის წლიური ამპლიტუდა დიდია; ნალექების წლიური ჯამი ჩრდილოეთით აღემატება აორთქლებადობას, ცენტრში თითქმის უთანაბრდება, სამხრეთით კი მასზე ნაკლებია. სუბტროპიკულ სარტყელში (ხმელთაშუაზღვისპირეთსა და ყირიმის სამხრეთ სანაპიროზე) ხმელთაშუა ზღვის ტიპის ჰავაა, ახასიათებს თბილი, ცვალებადამინდიანი, წვიმიანი ზამთარი; გვალვიანი, ცხელი ზაფხული. პირენესა და ბალკანეთის ნახევარკუნძულების დასავლეთ სანაპიროებსა და აპენინის ნახევარკუნძულზე გავრცელებულია ამ ტიპის ჰავის ზღვის ვარიანტი (მოკლე გვალვიანი პერიოდი და უხვი ნალექები). სანაპირო ზოლი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] სხვა კონტინენტებთან შედარებით, ევროპას ძლიერ დანაწევრებული სანაპირო ზოლი აქვს (სანაპირო ზოლის 1 კმ-ზე მოდის ტერიტორიის 246 კვ. კმ). სანაპირო ზოლის საერთო სიგრძე დაახლოებით 38 000 კმ-ია. მაქსიმალური მანძილი ხმელეთის შიგა ნაწილებიდან ზღვამდე 1600 კილომეტრია. ევროპის ფართობის 25 % უკავია ნახევარკუნძულებს. ჭარბობს მოვაკებული აკუმულაციური და აბრაზიული ნაპირები. მაღალი და დანაწევრებული ტექტონიკური სანაპირო აქვთ: კოლის ნახევარკუნძულს, პირენეს ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილს, ნორვეგიას, ყირიმის სამხრეთ ნაწილს, ხორვატიას, საბერძნეთსა და სხვა. სანაპირო ზოლი მდიდარია კუნძულებით: (კრეტა, სარდინია, სიცილია, კორსიკა, ზელანდია, ირლანდია, დიდი ბრიტანეთი და სხვა), ნახევარკუნძულებით (პელოპონესი, ყირიმი, კოლი, აპენინის ნახევარკუნძული, პირენეს ნახევარკუნძული, სკანდინავიის ნახევარკუნძული, ბალკანეთის ნახევარკუნძული და სხვა), ყურეებით (ბოტნიის ყურე, რიგის ყურე, ბისკაიის ყურე და სხვა). ევროპას აკრავს ხმელეთში ღრმად შეჭრილი ზღვები (შავი ზღვა, ხმელთაშუა ზღვა, ბალტიის ზღვა და სხვა). შიგა წყლები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ევროპის შიგა წყლები საკმაოდ დიდი მოცულობისაა. ევროპის მდინარეთა უმეტესობა ატლანტის ოკეანის აუზს მიეკუთვნება, დანარჩენი კი - ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანისა და კასპიის ზღვისას. დიდი მდინარეები აღმოსავლეთ ევროპის ვაკეებზე მიედინებიან. ყველა მაჩვენებლით პირველ ადგილზეა მდინარე ვოლგა (სიგრძე 3530 კმ, აუზის ფართობი 1360 ათასი კვ. კმ, საშუალო წლიური ჩამონადენი 800 მ3/წმ). აღმოსავლეთი ევროპის სხვა უდიდესი მდინარეებია ურალი, დნეპრი, დონი, პეჩორა, დნესტრი, ჩრდილოეთის დვინა. დასავლეთი ევროპის უდიდესი მდინარეებია: დუნაი (სიგრძე 2888 კმ (სიგრძით მეორეა ვოლგას შემდეგ), აუზის ფართობი 817 000 კმ2), ვისლა, ოდრა, ელბა, რაინი, ლუარა, რონა, ტახო. ევროპის ტერიტორიაზე ტბები არათანაბრადაა განაწილებული. განსაკუთრებით ბევრი ტბაა ვაკეებსა და ნამყინვარევ მთებზე. ტბების უმრავლესობა მდებარეობს ტექტონიკურ ღრმულებში, ნაწილი შეგუბებულია მორენებით (ლადოგის, ონეგის, იმანდრისა და სხვა ტბები). ევროპის უდიდესი ტბებია: ლადოგის, ონეგის, ჩუდის, ვენერნი, ბალატონი, ჟენევის და სხვა. ბუნებრივი ზონები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] არქტიკის კუნძულებსა და ჩრდილოეთ ყინულოვანი ოკეანის სანაპიროებზე მდებარეობს არქტიკული უდაბნოები და ტუნდრები, მის სამხრეთით — ტყეტუნდრები, შერეული და ფართოფოთლოვანი ტყეები, სტეპები, სუბტროპიკული ტყეები ხმელთაშუაზღვისპირეთში, სამხრეთ-აღმოსავლეთში — ნახევარუდაბნოები. გეოლოგიური აგებულება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ევროპის ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი უკავია ევროპის ძველ ბაქანს, რომელიც აგებულია არქაული და პროტეროზოური ქანებით. ბაქნის საძირკვლის კონსოლიდაციის შემდეგ უკანასკნელი 1200-1600 მლნ. წლის განმავლობაში ბაქნის ცალკეული ნაწილები დაძირვის გამო ზღვით იფარებოდა. ამის შედეგად მათზე დაგროვდა ბაქნური ფაციესებით გამოსახული დანალექი წყებები, რომელთა ასაკი მეტწილად იცვლება პროტორეზოურის ბოლოდან ტრიასულ პერიოდამდე. ბაქნის კიდეზე არსებული ღრმა დეპრესიები ამოვსებულია რამდენიმე კმ სისქის გვიანდელი ტრიასული, იურული, ცარცული, პალეოგენური და ნეოგენური ნალექებით. ტექტონიკურად აქტიურ ეპოქებში ვულკანური მოქმედების შედეგად ბაქნის ზედაპირზე ბაზალტები და სხვა ეფუზიური ქანები წარმოიშვა. ევროპის ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილი აგებულია რიფეული ფიქლების წყებებით და ბაიკალური დანაოჭების ზოლის ნაწილს წარმოადგენს. კონტინენტის ჩრდილო-დასავლეთ კიდეზე (შპიცბერგენიდან დათვის კუნძულზე გადავლით, სკანდინავიის მთები, ბრიტანეთის კუნძულების ჩრდილოეთი და დასავლეთი ნაწილი, ირლანდია) გადაჭიმულია კალედონური დანაოჭების არე. აქ განვითარებულია წითელი ფერის სქელი დევონური მოლასებით დაფარული კამბრიული, ორდოვიციული და სილურული ვულკანოგენური და დანალექი სქელი წყებები. ამ არეს ახასიათებს მაგმური ქანების სიუხვე და რთული დანაოჭება, ხოლო შოტლანდიასა და ნორვეგიაში შარიაჟებიც, რომელთა ჰორიზონტალური გადაადგილების ამპლიტუდა 100-120 კმ-ს აღწევს. კალედონური დანაოჭების სამხრეთით ჰერცინული დანაოჭების ზოლია, რომელიც ნაწილობრივ სუსტად დანაოჭებული მეზოზოური და კაინოზოური ნალექებითაა დაფარული. ჰერცინული ზოლის ფარგლებში გამოიყოფა ძველი მასივები, რომლებიც უმთავრესად კამბრიულისწინა მეტამორფული ფორმაციებითაა აგებული. ეს ძველი მასივები გარშემორტყმულია ვრცელი და მძლავრი ევგეოსინკლინური და მიოგეოსინკლინური ზონებით. ჰერცინულ დანაოჭებას მიეკუთვნება აგრეთვე ურალისა და ახალი მიწის ნაოჭა ნაგებობანი. ძველი ბაქნების საზღვრების გასწვრივ ქვანახშირის, ნავთობისა და მარილის შემცველი მოლასებით ამოვსებული კიდურა როფებია (საფრანგეთ-ბელგიის დიდი „ნახშირიანი არხი“, ურალისწინა როფი). ევროპის სამხრეთი ნაწილი უკავია ალპურ გეოსინკლინურ (ნაოჭა) სარტყელს, სადაც აღმართულია ანდალუსიის, პირენეს, აპენინის, ალპების, კარპატების, ბალკანეთის, ყირიმისა და სხვა ახალგაზრდა მთები. ალპურ გეოსინკლინური როფების ჩრდილოეთი ნაწილი ფარავს დასავლეთი და სამხრეთი ევროპის პალეოზურ ნაოჭა ნაგებობებს. აქ უმთავრესად გროვდებოდა ფიქლოვანი, ფლიშური და სქელი კარბონატული წყებები (ალპები, კარპატები) და სუსტად ვლინდებოდა მაგმური პროცესები. ალპების ნაოჭა სარტყლის სამხრეთი ნაწილი წარმოიქმნა ალპების მოძრაობით დამსხვრეული ეპიბაიკალური ბაქნის ადგილზე. აქ შემორჩენილია მრავალი სტაბილური ძველი ბელტი - შუალედური მასივები და ფართოდ გავრცელებული ალპური მაგმატიზმის კვალი ჰიპერბაზიტების სახით. ალპური ნაოჭა სარტყლის ფარგლებში წარმოიშვა თავისებური ღრმულები, სადაც დედამიწის ქერქის აგებულება უახლოვდება ოკეანურ ტიპს (შავი ზღვის, ტირენის ზღვისა და სხვა ღრმულები). დადგენილია, რომ გრანიტული ფენა აქ მეტად თხელია (ან სულ არ არის) და დედამიწის ქერქის სისქე 20-30 კმ-ს არ აღემატება. სასარგებლო წიაღისეული[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ევროპაში მოიპოვება ნავთობი და ბუნებრივი აირი, რომელთა საბადოები დაკავშირებულია, ერთი მხრივ, ბაქნების პალეოზოურ და მეზოზოურ ნალექებთან, მეორე მხრივ, ალპური ნაოჭა სარტყლის მთისპირა და მთათაშუა როფების ნეოგენურ წყებებთან. ნავთობის საბადოებია გროზნოსა და აფშერონის ნახევარკუნძულზე, ასევე კასპიის ზღვაში. არის ასევე ქვანახშირი (რუსეთი, გერმანია, პოლონეთი, ბელგია, დიდი ბრიტანეთი, საქართველო), რკინის მადანი (ურალი, უკრაინა, კოლის ნახევარკუნძული, შვედეთი, საფრანგეთი, ლუქსემბურგი), მანგანუმის მადანი (უკრაინა, საქართველო), ბოქსიტები (ურალი, უნგრეთი, საფრანგეთი, იტალია, საბერძნეთი), ფერადი ლითონები (გერმანია, ესპანეთი, ბულგარეთი, პოლონეთი) და სხვა. ბუნება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] მიუხედავად ტერიტორიის სიმცირისა, ევროპის ლანდშაფტები მნიშვნელოვანი მრავალფეროვნებით ხასიათდება. სკანდინავიისა და პირინეეს ნახ. კუნძულები, ბრიტანეთის კუნძულების დიდი ნაწილი და კონტინენტის აღმოსავლეთი წარმოდგენილია ძველი მთებით. სამხრეთში ვრცელდება ალპური მთათა სისტემები. აღმოსავლეთ და ცენტრალურ რეგიონებში გვხვდება დაბლობები, ვაკეები და საშუალო სიმაღლის მთები. კონტინენტი მდიდარია, როგორც ენერგეტიკული, ასევე ლითონური და არალითონური სახის სასარგებლო წიაღისეულით. კლიმატის ჩამოყალიბებაზე მნიშვნელოვანია ატლანტის ოკეანის გავლენა. ტერიტორიის უდიდეს ნაწილზე ვრცელდება ზომიერი კლიმატი. დასავლეთით ჭარბობს ოკეანური, ხოლო აღმოსავლეთით - კონტინენტური პირობები. ჩრდილოეთში მკაცრი არქტიკული და სუბარქტიკული, სამხრეთში კი ხმელთაშუაზღვიური კლიმატია. ევროპა მდიდარია ჰიდრორესურსებით. ტერიტორიის უდიდეს ნაწილზე ვრცელდება ტყეების ზონა, რომელთა მნიშვნელოვანი ნაწილიც ათვისებულია. ევროპის ზოგიერთი რაიონი სერიზოული ეკოლოგიური პრობლემის წინაშეა. ფლორა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ევროპა მიეკუთვნება ჰოლარქტიკულ ფლორისტულ ოლქს. ევროპის ფლორა მოიცავს აზიიდან, აფრიკიდან და ჩრდილოეთი ამერიკიდან შემოსულ მცენარეთა მრავალ ოჯახს, გვარს, სახეობას და ღარიბია ენდემებით. ევროპაში გავრცელებულია მცენარეთა შემდეგი ტიპები: ტუნდრის, ბორეალური (ტაიგის), ნემორალური (ფართოფოთლოვანი და წიწვოვან-ფართოფოთლოვანი ტყეები მათთან დაკავშირებული ბუჩქნარებითა და ბალახეული თანასაზოგადოებებით), სტეპისა, უდაბნოსი, სუბტროპიკული, ხე-ბუჩქნარიანი. ტყის მცენარეულობა ევროპაში ყველა სხვა ტიპზე მეტადაა გავრცელებული. არქტიკულ, სუბარქტიკულსა და ბორეალურ სარტყლებში განსხვავება ოკეანისა და კონტინენტური ჰავის რაიონების მცენარეთა ზონალურ ტიპებს შორის სუსტადაა გამოხატული. ეს განსხვავება მკაფიოდ შეიმჩნევა უფრო სამხრეთით. ტაიგის სამხრეთით მდებარე ოკეანისპირა რაიონებში გავრცელებულია შერეული წიწვოვან-ფართოფოთლოვანი და ფართოფოთლოვანი ტყეები, რომლებიც სუბტროპიკულ ზონაში ადგილს უთმობენ ქსეროფილურ მარადმწვანე და შერეულ მარადმწვანე ფოთოლმცვივან ტყე-ბუჩქნარს. ზომიერად კონტინენტურ რაიონებში, ტაიგის სამხრეთით, ფართოფოთლოვან-წიწვოვანი და ფართოფოთლოვანი ტყის ვიწრო ზოლია, რომელსაც მოსდევს ტყესტეპის, სტეპის, ნახევარუდაბნოსა და უდაბნოს მცენარეულობა. აღნიშნული ფიტოლანდშაფტები ევროპის უმეტეს ნაწილში შეცვლილია კულტურული ლანდშაფტით. არქტიკული ტუნდრისა და ცივი უდაბნოს მცენარეულობიდან შპიცბერგენზე, ფრანც-იოსების მიწასა და ახალ მიწაზე გავრცელებულია მღიერები, ხავსები, ბალახებისა და ბუჩქების რამდენიმე სახეობა (ფხიჯები, ნემსიწვერები, დრიადი, პოლარული ტირიფი). უდიდესი ტერიტორია მთლიანად მოკლებულია მცენარეულობას. ტიპობრივ ტუნდრაში, რომელიც ვრცელდება კონტინენტის ჩრდილოეთ სანაპიროებზე და ახალი მიწის სამხრეთ ნაწილში, მეტი სახეობა და უფრო შეკრული მცენარეული საფარია. გამოიყოფა ხავს-მღიერიანი ტუნდრა, სადაც გაბატონებულია მურა და მწვანე ხავსები, ირმის ხავსი (იაგელი) და სხვა მღიერები. მათთან ერთად იზრდება ბალახი (ქუდუნა, წივანა, ყაყაჩოები, ფხიჯები), დაბალი ბუჩქები (კეწერა, წყლის იელი) და ბუჩქები (ქონდარა არყი, პოლარული და მრგვალფოთოლა ტირიფები). ისლანდიის, სკანდინავიისა და ურალის მთებზე განვითარებულია მთის ტუნდრა, სამხრეთისაკენ ტუნდრა გადადის ტყე-ტუნდრაში, სადაც ტუნდრა და ჭაობი მეჩხერ ტყესთან (აღმოსავლეთ რაიონებში ნაძვნართან, დასავლეთით კი არყნართან და ფიჭვნართან) ერთად გვხვდება. აქვე უხვადაა კენკროვანი ბუჩქები (მოცვი, წითელი მოცვი, დათვის კენკრა, კეწერა). ტაიგას უკავია ფართო ზოლი ტყეტუნდრიდან ჩრდილო განედის 57-58°-მდე. მთავარი შემადგენელი სახეობებია წიწვოვანი ხეები — აღმოსავლეთით ციმბირის ნაძვი, ციმბირის სოჭი და ციმბირის ლარიქსი, დასავლეთით — ევროპული ნაძვი და ჩვეულებრივი ფიჭვი. ხშირად გვხვდება არყნარი და ვერხვნარი. ტაიგაში ბევრგანაა მდელო და ჭაობი. შერეული ფართოფოთლოვან-წიწვოვანი ტყეები ზოლადაა გავრცელებული ტაიგის სამხრეთით, სამხრეთ სკანდინავიიდან ურალამდე. ტაიგის ჯიშებთან ერთად აქ იზრდება მუხა, ნეკერჩხალი, ცაცხვი. ქვიშიან ნიადაგზე ხარობს ფიჭვნარი. დიდი ადგილი უკავიათ ფართოფოთლოვან ტყეებს, რომლებიც სამხრეთით სუბტროპიკულ ზონამდე ვრცელდება. კარპატების აღმოსავლეთით მათი ზოლი მკვეთრად ვიწროვდება და ურალისწინეთში თითქმის სოლივითაა შეჭრილი. ყველაზე მეტად ამ ტყეებში გავრცელებულია სხვადასხვა სახეობის მუხა. ბრიტანეთში, ბელგიასა და ნიდერლანდებში მუხა არყთანაა შერეული, დასავლეთ ევროპის სხვადასხვა ნაწილში კი - რცხილასთან, ცაცხვთან და ევროპულ წიფელთან. წიფლნარი გავრცელებულია ბორცვებსა და მთების ქვედა სარტყელში. საფრანგეთის სამხრეთ რაიონებში ხშირია წაბლნარი. ატლანტისპირეთში ფართოფოთლოვანი ტყეების ქვეტყეში იზრდება მარადმწვანე ბუჩქები (ჭყორი, ბზა, ლიანებიდან — სურო). მთათაშუა ვაკეებზე (ჩეხეთში, შუა დუნაის დაბლობზე) ტყეები ძლიერ გასტეპებულია. აღმოსავლეთ ევროპის ზომიერად კონტინენტურ რაიონებში არ გვხვდება წაბლნარი და წიფლნარი (მთიანი ყირიმის გამოკლებით). აქ მუხასთან ერთად გვხვდება ცაცხვი, ნეკერჩხალი, იფანი, თელა, კოლო ქვეტყეში თხილი, ჭანჭყატა, ცხრატყავა. მთის კალთებზე, ქვევიდან ზევით, გავრცელებულია ფართოფოთლოვანი, წიწვოვანი ტყეები, მთის ბუჩქნარი და მთა-მდელოები. ევროპის ზომიერად კონტინენტურ რაიონებში ფართოფოთლოვანი ტყის სამხრეთით გავრცელებულია ტყესტეპი, სადაც წყალგამყოფებთან დაკავშირებული ტყე მორიგეობს მდელოსტეპთან (ამ უკანასკნელებში იზრდება ნაირბალახეულის შემადგენელი სახეობები — მარწყვაბალახი, თავყვითელა, ფრინტა, სალბი, ცხვირისატეხელა). კიდევ უფრო სამხრეთით გადაშლილია ნამდვილი, ტიპობრივი სტეპი, სადაც ჭარბობს დამკორდებელი მარცვლოვანები (ვაციწვერა, ქუჩი). ყველაზე მშრალ არეში, სამხრეთ უკრაინაში, ჩრდილოეთ ყირიმში, ქვემო ვოლგისპირეთში გვხვდება გაიშვიათებულ მცენარეულსაფრიანი (აბზინდა, ვაციწვერა, ქუჩი, ჭანგა) მშრალი (სამხრეთის) სტეპი. ევროპის უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ძლიერ შეთხელებული მცენარეულობა აბზინდიანსა და ხურხუმიან ნახევარუდაბნოს ქმნის. სუბტროპიკულ ზონაში — ვაკესა და მთის ქვედა სარტყელში იზრდება ქსეროფილური მცენარეულობა მარადმწვანე ტყეებითა და ბუჩქნარით, რომელთა შემადგენლობაში მთავარ როლს ასრულებენ: ტყეებში მუხისა და ფიჭვის სხვადასხვა სახეობა, ხოლო ქვეტყესა და ბუჩქნარში — ხემარწყვა, წყავმაზა, მირტი, საკმელი, ფსტა, კეთილშობილი დაფნა, გაველურებული ზეთისხილი და სხვა. გამოიყოფა ბუჩქნართა რამდენიმე ტიპი: მაკვისი, პალმიტოსი (პალმა ქამეროფსით), შიბილიაკი (ძეძვით), ფრიგანა (ეკლოვანი ბუჩქებით). ხმელთაშუაზღვისპირეთის მთებში მარადმწვანე ტყე-ბუჩქნარის ზევით გავრცელებულია ფოთლოვანი (მუხა, წიფელი, წაბლი) და წიწვოვანი (ნაძვი, სოჭი, ფიჭვი, ატლანტიკური კედარი) ტყეები, რომლებიც კიდევ უფრო მაღლა სუბალპურ და ალპურ მდელოებში გადადის. ხმელთაშუაზღვისპირეთის ტყისა და ბუჩქნარის უმეტესობა განადგურებულია ადამიანის მიერ ან ხანძრის შედეგად. მათი ადგილი უკავია ნათესებსა და ნარგავებს. ფაუნა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ევროპა შედის ჰოლარქტიკულ ზოოგეოგრაფიულ ოლქში. ცხოველთა სახეობების გავრცელება მჭიდროდაა დაკავშირებული მცენარეულობასთან და მის ზონალურობას ექვემდებარება, მაგრამ ხშირად განსხვავდება მისგან ცხოველთა შემგუებლობის მეტი უნარის გამო. ტუნდრაში მისი ერთფეროვნებისა და მცენარეული საკვების ნაკლებობის გამო, ცხოველთა სახეობები მცირეა. აქ ბინადრობენ წვრილი მღრღნელები, ჩრდილოეთის ირემი, ყარსაღი, მგელი, სელაპი; ფრინველთაგან გვხვდება ტუნდრის გნოლი, თეთრი ბუ და წყლის ფრინველების ზოგიერთი სახეობა. ზოგი მათგანი ზღვების სანაპიროებზე ე. წ. „ფრინველთა ბაზარს“ ქმნის. შპიცბერგენზე შემოყვანილი და აკლიმატიზებულია გრენლანდიის ხარვერძი. ტაიგაში ფაუნა უფრო მრავალფეროვანია. ძუძუმწოვრებიდან აქ ბინადრობენ ტყის მემინდვრია, ბურუნდუკი, ტყის ლემინგი, მფრინავი ციყვი, თეთრი კურდღელი, სიასამური, სამურავი, ყარყუმი, დედოფალა, მურა დათვი, მგელი, მელა, ლოსი; ფრინველთაგან - სოღო, ჟრუნი, მეთხილია, ბუ, წივწივა, ნისკარტმარწუხა, სტვენია, მედუდუკე, ქორი. მრავლადაა სისხლისმწოველი მწერი. ჩ. გ. 55-60° სამხრეთ ტაიგის ტიპობრივი ცხოველები ნაწილობრივ ქრება და მათ ადგილს იკავებს ფართოფოთლოვანი და შერეული ტყეების ბინადარნი: წაულა, ქრცვინი, ძილგუდა, გარეული კატა, კეთილშობილი ირემი, შველი, გარეული ღორი, ღამურა, ზღარბი და სხვა. ფრინველთაგან ფართოფოთლოვან ტყეებში ბინადრობენ კოდალა, ტყის ქათამი, გუგული, ჩხიკვი, ბულბული, ნიბლია, როჭო, ბუ, მტრედი, მოლაღური, შაშვი, წივწივა. დასავლეთ ევროპაში ხელოვნურადაა მოშენებული ხოხობი. აქ უფრო მეტად, ვიდრე ტაიგაში, გავრცელებულია ამფიბიები (მათ შორის ვასაკაც). ტყეების განადგურების შემდეგ აქ შემოიჭრნენ სტეპის ცხოველები (ზაზუნა, მემინდვრია, სავათი, რუხი გნოლი, მწყერი). ტყის ცხოველთა დიდი ნაწილი გადაშენდა. აღმოსავლეთ ევროპის სტეპისა და ნახევარუდაბნოს ფაუნა მდიდარია მღრღნელებით. არის აგრეთვე კურდღელი, ველის ქრცვინი, მელა, წყალსატევებში - წყლის ვირთაგვა, წავი. კასპიისპირა ნახევარუდაბნოებში ბინადრობენ საიგაკი, მელა-კორსაკი და სხვა. ბევრია მტაცებელი ფრინველი, გვხვდება აგრეთვე სავათი, სარსარაკი, რუხი გნოლი, მწყერი, ტოროლა. მდინარეთა ქვემოთში მრავლადაა წყლის მოყვარული ფრინველი - იხვი, ყურყუმელა, ჩვამა, ყანჩა და სხვა. ხმელთაშუაზღვისპირეთის ფაუნაში ცოტაა ტყის ცხოველი, უხვადაა მთის ცხოველი, ქვეწარმავლები და ამფიბიები. ძუძუმწოვართაგან აღსანიშნავია ნიამორი და ალპური თხა, არჩვი, მთის ცხვარი, მუფლონი. დასავლეთ ევროპის აღმოსავლეთ ნაწილში ბინადრობენ მაჩვზღარბა და ტურა; ფრინველებიდან - ბატკანძერი, მთის ჭილყვავი, ცისფერი კაჭკაჭი, ნამგალა, კლდეცოცია და სხვა; ქვეწარმავლებიდან - ხვლიკი, გეკონი, ასპიტი, ხოკერა, კუ; ამფიბიებიდან - ტრიტონი, სალამანდრა, პროტეუსი, გომბეშო. გეოგრაფიული რეგიონები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ტრადიციისამებრ, ევროპას ყოფენ 5 რეგიონად: ეს დაყოფა საკმაოდ პირობითია, მით უმეტეს, რომ აქ წმინდა გეოგრაფიულის გარდა გათვალისწინებულია პოლიტიკური ფაქტორებიც. ზოგიერთი ქვეყანა გარკვეული ”თვალსაზრისის” გამო შეიძლება მიკუთვნებული იყოს სხვადასხვა რეგიონს. მაგალითად, სსრ კავშირის არსებობის დროს, ევროპის დაყოფა აღმოსავლეთად და დასავლეთად უფრო პოლიტიკური იყო, ვიდრე გეოგრაფიული. პირველ მათგანს მიაკუთვნებდნენ ე. წ. ”სახალხო დემოკრატიის” ქვეყნებს: გდრ, პოლონეთი, ჩეხოსლოვაკია, უნგრეთი, რუმინეთი, ბულგარეთი, ალბანეთი, იუგოსლავია. ამჟამად ევროპის გეოგრაფიული ცენტრი უკრაინაშია, შესაბამისად ზემოხსენებული ქვეყნები ცენტრალურ ევროპაში მდებარეობენ, ხოლო აღმოსავლეთ ევროპა ახალი ქვეყნებით შეივსო. ესენი არიან: რუსეთი, ბელარუსი, უკრაინა, მოლდოვა, საქართველო და სამხრეთ კავკასიის ქვეყნები. გეოგრაფიული კვლევის ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ევროპის კონტინენტური ნაწილის აღმოჩენას საფუძველი ჩაუყარეს კრეტელებმა ძვ. წ. XVI საუკუნეში. ძვ. წ. IX საუკუნისათვის ფინიკიელმა ზღვაოსნებმა მოიხილეს აპენინის ნახევარკუნძული, მალტა, სიცილია, სარდინია, ბალეარის კუნძულები, პირენეს ნახევარკუნძულის სანაპიროები, გაიარეს გიბრალტარის სრუტე. ძვ. წ. I ათასწლეულის შუა ხანებისათვის ძველმა ბერძნებმა დაამთავრეს სამხრეთ ევროპის გამოკვლევა, ხოლო დაახლ. ძვ. წ. 320 წელს ბერძენმა პითეოსმა ზღვით მოგზაურობისას აღმოაჩინა დასავლეთ ევროპის სანაპირო, ბრიტანეთის, ჰებრიდისა და ორკნეის კუნძულებიც. ძვ. წ. IV საუკუნეში ბერძნები გადადიოდნენ ბალკანეთის, აპენინის მთებსა და აღმოსავლეთ ალპებზე. კართაგენელებმა გამოიკვლიეს პირენეს ნახევარკუნძულის შიგა ნაწილები და ძვ. წ. 218 წელს, ჰანიბალის ლაშქრობისას, გადალახეს პირენეს მთები და დასავლეთი ალპები. რომაელები ევროპის შესწავლას ძვ. წ. II საუკუნიდან იწყებენ. იულიუს კეისრის ლეგიონებმა ძვ. წ. I საუკუნეში მოიარეს საფრანგეთისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთი ბრიტანეთის ტერიტორია. იმავე საუკუნეში, ოქტავიანე ავგუსტუსის მხედართმთავრები რამდენიმეჯერ შეიჭრნენ ცენტრალურ ევროპაში, გაჰყვნენ რაინის, დუნაისა და სხვა დიდი მდინარეების დინებებს. I საუკუნეში რომაელებმა, ბრიტანეთის დაპყრობისას, გადალახეს ცენტრალური ევროპა და მიაღწიეს ბალტიის ზღვის ნაპირებს. II საუკუნის დასაწყისში, იმპერატორმა ტრაიანემ დაიპყრო დუნაის ქვემო დინების მარცხენა სანაპირო და აღმოაჩინა ტრანსილვანიის პლატო და კარპატების ნაწილი. VI-VII საუკუნეებში ირლანდიელებმა მიაღწიეს ფარერის კუნძულებსა და ისლანდიას. IX საუკუნეში იგივე კუნძულები ხელახლა აღმოაჩინეს და აითვისეს ნორმანებმა, რომლებმაც პირველად შემოუარეს ჩრდილოეთიდან სკანდინავიისა და კოლის ნახევრკუნძულებს და შევიდნენ თეთრ ზღვაში. მათვე მოიარეს ბალტიის ზღვის სანაპიროები. IX-XII საუკუნეებიდან რუსებმა დაიწყეს აღმოსავლეთი ევროპის გეოგრაფიული კვლევა. XIII-XV საუკუნეებში იტალიელმა ზღვაოსნებმა გამოიკვლიეს და აგეგმეს ხმელთაშუა ზღვის, შავი ზღვისა და ატლანტის ოკეანის სანაპიროები. XVI-XVII საუკუნეებში ჰოლანდიელებმა და ინგლისელებმა აღმოაჩინეს ახალი მიწის, დათვის, შპიცბერგენისა და იან-მაიენის კუნძულები. XVIII საუკუნიდან იწყება ევროპის დარგობრივი შესწავლა, რომლის შედეგებიც შემდგომში საფუძვლად დაედო ევროპისგარე ქვეყნების კვლევას. მრავალმა ევროპელმა მეცნიერმა შეისწავლა ევროპის ტერიტორია გეოლოგიური, გეომორფოლოგიური, კლიმატოლოგიური, ჰიდროლოგიური, ნიადაგმცოდნეობითი, გეობოტანიკური, ზოოგეოგრაფიული და სხვა თვალსაზრისით. შეიქმნა ევროპის ნაწილების დაზუსტებული გეოგრაფიული რუკები. მოსახლეობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] 2003 წლის სტატისტიკური მონაცემებით ევროპის მოსახლეობა, რუსეთის გამოკლებით, 800 მლნ-ს შეადგენს. აქ ცხოვრობს 6 ენობრივი ოჯახის 209 ენაზე მოლაპარაკე ხალხი. ევროპას და ევროპელებს ისტორიულად და კულტურად უდიდესი გავლენა ჰქონდათ მსოფლიო ცივილიზაციის ფორმირების პროცესზე. - ქვეყნები. ყველაზე ხალხმრავალი ქვეყნებია (2004 წლის შეფასებით, რუსეთისა და თურქეთის გაუთვალისწინებლად): გერმანია — 82 მლნ, საფრანგეთი — 64,5 მლნ, გაერთიანებული სამეფო — 60,5 მლნ, იტალია — 59,5 მლნ, უკრაინა — 48 მლნ, პოლონეთი — 39 მლნ. - ქალაქები. ევროპის უდიდესი ქალაქებია: მოსკოვი — 13,6 მლნ, ლონდონი — 11,8 მლნ, პარიზი — 11,6 მლნ, სტამბოლი — 10,9 მლნ, მადრიდი — 5,6 მლნ, სანქტ-პეტერბურგი — 5,6 მლნ, ბერლინი — 4,2 მლნ. - ეთნოსები. ეთნიკურ ჯგუფებს შორის ყველაზე მრავალრიცხოვანია: გერმანელები — 90 მლნ, იტალიელები — 66 მლნ, ფრანგები — 48 მლნ, ინგლისელები — 48 მლნ, უკრაინელები — 46 მლნ, პოლონელები — 44 მლნ. - რელიგია. ევროპის ტერიტორიაზე 4 მთავარი რელიგიური მიმდინარეობაა გავრცელებული. მათგან 23 ქვეყანაში კათოლიკური უმრავლესობაა (საფრანგეთი, ესპანეთი, პორტუგალია, იტალია, სამხრეთი გერმანია, პოლონეთი, ავსტრია, ...), 10 ქვეყანაში — მართლმადიდებლური (რუსეთი, საბერძნეთი, უკრაინა, რუმინეთი, სერბეთი, ბულგარეთი, საქართველო), 9 ქვეყანაში — პროტესტანტული (გაერთიანებული სამეფო, სკანდინავიის ქვეყნები, ჩრდილოეთი გერმანია, ...), ხოლო 5 ქვეყანაში მუსულმანური მოსახლეობა ჭარბობს (აზერბაიჯანი, ალბანეთი, ბოსნია და ჰერცეგოვინა, თურქეთი, კოსოვო). ევროპის ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] პრეისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ანტიკური ხანა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] შუა საუკუნეები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] შუა საუკუნეები ევროპის ისტორიის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ეპოქას წარმოადგენს. ეს არის ხანა, რომელიც ისტორიკოსთა უმრავლესობის აზრით დაიწყო 476 წელს, დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემით (ასევე ასახელებენ სხვა თარიღებსაც, თუმცა ევროპის თითოეული ქვეყნისათვის გარკვეულწილად ინდივიდუალურია) და გაგრძელდა დაახლოებით 1000 წელი 1492 წლამდე, დიდ გეოგრაფიულ აღმოჩენებამდე (აქაც არ არსებობს საყოველთაოდ მიღებული თარიღი). შუა საუკუნეების შიდა პერიოდიზაციაც სამ ძირითად ეტაპად იყოფა. რომლებიც ერთმანეთისაგან სოციალ-ეკონომიკური, პოლიტიკური და კულტურული განვითარების ხასიათით განსხვავდებიან. ადრეული შუა საუკუნეები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ადრეული შუა საუკუნეების პერიოდი იწყება V საუკუნის დასასრულით და 1000 წლამდე გრძელდება. ეს არის ხალხთა გადასახლების, ფეოდალიზმის საზოგადოებრივ სისტემად ჩამოყალიბების, ბარბაროსული, ადრეფეოდალური სამეფოების წარმოქმნის დრო. კულტურის დროებითი დაცემა თანდათანობით აღმავლობად იცვლება, რაშიც გადამწყვეტი როლი ქრისტიანულმა ეკლესიამ შეასრულა. განვითარებული შუა საუკუნეები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] განვითარებული შუა საუკუნეების პერიოდი (1000-1300 წლები), ესაა ფეოდალური ურთიერთობის აყვავების ხანა. მისთვის დამახასიათებელია აგრეთვე ქალაქების მასიური ზრდა, მათში თვითმართველობის გაჩენა, სასაქონლო-ფულადი ურთიერთობის განვითარება, თავისუფალი მოქალაქეობის ჩამოყალიბება. ამ პერიოდში ძლიერდება ეკლესიის გავლენა. გვიანდელი შუა საუკუნეები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] გვიანდელი შუა საუკუნეების ხანაში (XIV-XV საუკუნეები), მზადდება ნიადაგი ახალი დროისათვის. ეს პერიოდი ხასიათდება ახალი მსოფლმხედველობის ჩამოყალიბებით, მნიშვნელოვანი სამეცნიერო და ტექნიკური მიღწევებით, ქალაქის სამეურნეო სისტემაში წინარეკაპილატალისტური ურთიერთობის ელემენტების განვითარებით. ესაა აგრეთვე დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენების დასაწყისი. რენესანსი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] პირველი მსოფლიო ომი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ერთ-ერთი ყველაზე ფართომასშტაბიანი სამხედრო კონფლიქტი კაცობრიობის ისტორიაში (მეორე მსოფლიო ომამდე), რომელსაც დაახლოებით 9 მილიონი ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა. მოკავშირეთა ძალებმა ბრიტანეთის, საფრანგეთის, რუსეთისა და მოგვიანებით, იტალიისა და აშშ-ის მეთაურობით დაამარცხეს ცენტრალური ძალები გერმანიის იმპერიის, ავსტრო-უნგრეთისა და ოსმალეთის იმპერიის აქსისში. ბრძოლების უდიდესი ნაწილი განხორციელდა დასავლეთის ფრონტის გასწვრივ ჩრდილოეთის ზღვიდან შვეიცარიის საზღვრამდე. აღმოსავლეთის ფრონტზე, კონფლიქტის მასშტაბი იგივე იყო, თუმცა ინფრასტრუქტურის განუვითარებლობის გამო ტექნიკურად ნაკლებად აღჭურვილი. შეტაკებები განხორციელდა ზღვაზე და მის ქვეშ, და პირველად ისტორიაში - ჰაერშიც. ევროპის პოლიტიკურმა რუკამ მნიშვნელოვანი ცვლილებები განიცადა. ომს შედეგად ოთხი იმპერიის დაშლა მოჰყვა: ავსტრო-უნგრეთის, გერმანიის, ოსმალეთისა და რუსეთის. გერმანიამ დაკარგა მისი ზღვისიქითა იმპერია და ახალი სახელმწიფოები - ჩეხოსლოვაკია, პოლონეთი და იუგოსლავია შეიქმნა. ამ ომის შედეგები მნიშვნელოვანი ფაქტორი გახდა მეორე მსოფლიო ომის განვითარებაში დაახ. 20 წლით გვიან. ომმა ჯერ არნახული ზარალი მიაყენა ევროპას. დაიღუპა მილიონობით ადამიანი, განადგურდა ინფრასტრუქტურა, ქალაქები, სოფლები და ისტორიული ძეგლები. ომმა მნიშვნელოვნად შეაფერხა ევროპის ეკონომიკური განვითარება. ომის შემდგომ პერიოდში მრავალი ქვეყანა ძლიერმა კრიზისმა მოიცვა. მეორე მსოფლიო ომი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] მეორე მსოფლიო ომი ყველაზე მასშტაბური და სისხლისმღვრელი კონფლიქტი იყო კაცობრიობის ისტორიაში. ევროპაში ის დაიწყო გერმანიის თავდასხმით პოლონეთზე 1939 წლის 1 სექტემბერს და დასრულდა 1945 წლის 8 მაისის ვერმახტის კაპიტულაციით. მეორე მსოფლიო ომის განმავლობაში გერმანია, იტალია და იაპონია აწარმოებდნენ დამპყრობლურ ომებს მსოფლიოს მრავალი ქვეყნის წინააღმდეგ. მათი მთავარი მოწინააღმდეგეები იყვნენ: საფრანგეთი, დიდი ბრიტანეთი და ჩინეთის რესპუბლიკა, რიბენტროპ-მოლოტოვის პაქტის დარღვევის შემდეგ საბჭოთა კავშირი და იაპონიის პერლ-ჰარბორზე თავდასხმის შემდეგ ამერიკის შეერთებული შტატები. მეორე მსოფლიო ომის ძირითადი ბრძოლის ადგილი იყო: აზია, წყნარი ოკეანის აუზი, ევროპა და ჩრდილოეთ აფრიკა. საომარი შეტაკებები მიმდინარეობდა აგრეთვე ჩრდილოეთ ამერიკაში (არქტიკა) — ალასკასა და გრენლანდიაზე, ახლო აღმოსავლეთში — ერაყსა და ირანში, აღმოსავლეთ აფრიკაში — ეთიოპიასა და სომალიში, აგრეთვე სამხრეთ ამერიკაში (სურინამის დაპყრობა), ტიბეტში (ტოლსტოი-დოლანის მისია) და ანტარქტიდაზეც კი (ოპერაცია ტაბარინი). მეორე მსოფლიო ომმა იმსხვერპლა 60 მილიონამდე ადამიანის სიცოცხლე, მათ შორის 20 მილიონამდე მშვიდობიანი მოსახლის. ომის სულისკვეთება გაჟღენთილი იყო მძლავრი იდეოლოგიზმით, რამაც ურიცხვი სამხედრო დანაშაული და მშვიდობიან მოსახლეობაზე სისტემატიური ძალადობა გამოიწვია, რომელიც გენოციდშიც კი გადაიზარდა. ევროპაში მხოლოდ რამდენიმე სახელმწიფო გადაურჩა ომს (შვეიცარია, შვედეთი, ესპანეთი, პორტუგალია), აბსოლუტურ უმრავლესობას კი უზარმაზარი ადამიანური და მატერიალური ზარალი მიადგა, რომლის ანაზღაურებასაც ათეულობით წელი დასჭირდა. მეორე მსოფლიო ომმა კიდევ ერთხელ შეიტანა ცვლილებები ევროპის პოლიტიკურ რუკაში, გერმანიამ ტერიტორიები დაკარგა და ორად გაიყო, ლიტვამ, ლატვიამ და ესტონეთმა დამოუკიდებლობა დაკარგეს, საბჭოთა კავშირმა საზღვრები გააფართოვა და აღმოსავლეთ ევროპაში კომუნისტური ხელისუფლება დაამკვიდრა. მთლიანად შეიცვალა პოლიტიკური და ეკონომიკური ვითარება. ცივი ომი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] თანამედროვე ევროპა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] თანამედროვე ევროპის ისტორიის დასაწყისად 1789 წლის საფრანგეთის რევოლუცია და მისი შემდგომი ბრძოლები ითვლება. საფრანგეთის ძლევამოსილმა არმიამ თავისუფლებისა და თანასწორობის იდეები გაავრცელა. ძველი ფეოდაული წყობის ნაშთები მოისპო და ევროპაში დემოკრატია დამყარდა. 1815 წელს საფრანგეთის იმპერატორის, ნაპოლეონის, დამარცხების შემდეგ, ისტორიის ჩარხის უკუღმა დატრიალების ცდები მარცხით დამთავრდა. ევროპის მოსახლეობა მატულობდა, იზრდებოდა დიდი და პატარ ქალაქები, XIX საუკუნის შუახანებისთვის რკინიგზები, მაღაროებმა და ორთქლით მომუშავე საწარმოებმა თანდათან შეცვალა კონტინენტის სახე. ევროპაში დამზადებულმა საქონელმა მსოფლიოს ბაზრები აავსო. ევროპის ქვეყნები არასოდეს ყოფილა ასეთი მდიდარი და გავლენიანი. ტექნიკური მიღწევებისა და სიმდიდრის წყალობით ევროპელები ოკაენის გაღმა მდებარე მიწებს იპყრობდნენ. ყველაზე დიდი და წარმატებული ბრიტანეთის იმპერია იყოს. ომი და გაერთიანება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] 1900 წლისთვის ევროპას ეკონომიკური განვითარებით ამერიკამ გაასწრო. ეს პროცესი დიდმა დეპრესიამ, ფაშისტურმა დიქტატურებმა და ორმა მსოფლიო ომმა დაასრულა. ევროპა გაკოტრდა და დაიშალა. 1917 წელს ევროპაში კომუნისტური რეჟიმი დამყარდა და იგი, როგორც საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირის ლიდერი, კონტინენტის აღმოსავლეთი ნაწილის გაკონტროლებას შეუდგა. დასავლეთ ევროპის დემოკრატიულმა სახელმწიფოებმა სამხედრო და ეკონომიკური დახმარებისთვის აშშ–ის მიმართეს. დასავლეთ ევროპის სახელმწიფოებმა ომის შემდეგ აღმშენებლობა შეძლეს. მათ გაითვალისწინეს ძველი შეცდომები, გვერდზე გადადეს წარსულის უთანხმოებანი და ეკონომიკური და პოლიტიკური თანამშრომლობა აირჩიეს. 1957 წელს რომის ხელშეკრულობით შეიქმნა ევროპის ეკონომიკური თანამეგობრობა, რომელიც 1991 წელს ევროკავშირად იქცა. ევროკავშირს ევროპარლამენტი განაგებს. 1995 წლისთვის ერთ ბაზარზე მომუშავე 15 წევრი ქვეყანა, რომელიც საერთო ვალუტის შემოღებას გეგმავდა, მსოფლიოს უდიდეს ეკონომიკურ ძალად იქცა. ევროპის გარდაქმნა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] 1989–1990 წლებში აღმოსავლეთ ევროპაში კომუნისტურმა სისტემამ კრახი განიცადა. რუსეთსა და სხვა ქვეყნებში, რომლებიც 40–ანი წლებიდან მას ემორჩილებოდნენ — პოლონეთში, ჩეხოსლოვაკიაში, აღმოსავლეთ გერმანიაში, უნგრეთში, ბულგარეთსა და რუმინეთში — დემოკრატია დამყარდა. კომუნისტური რეჟიმის დამხობას სხვა შედეგებიც მოჰყვა. გაერთიანებულმა გერმანიამ კონტინენტზე გაბატენებული მდგომარეობა დაიკავა. საბჭოთა კავშირი, ჩეხოსლოვაკია და იუგოსლავია დამოუკიდებელ სახელმწიფოებად დაიშალა. ზოგან, მაგალითად, იუგოსლავიაში, ამ პროცესს სისხლიანი სამოქალაქო ომი ახლდა. რამდენიმე ახალ, პატარა ქვეყანას გაუჭირდა დასავლეთის მდიდარი, წარმატებული ქვეყნებისთვის კონკურენციის გაწევა. იხილეთ ძირითადი სტატია: ევროპის ისტორია პოლიტიკური რუკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ევროპის ტერიტორიაზე მთლიანად ან ნაწილობრივ განლაგებულია 49 სუვერენული სახელმწიფო, 2 თვითმმართველი ტერიტორია (ფარერის კუნძულები, ეკუთვნის დანიას, ალანდის კუნძულები, ეკუთვნის ფინეთს) და 1 კოლონია (გიბრალტარი). ეს სახელმწიფოებია: - 1 განსაზღვრების თანახმად, რომელიც კავკასიონს აკუთვნებს ევროპას, ეს ქვეყნები ევროპაში მოიაზრებიან. - 2 ევროპული თურქეთი მოიცავს ტერიტორიას ბოსფორისა და დარდანელის სრუტეების დასავლეთით და ჩრდილოეთით. - 3 ურალის მთების დასავლეთით მდებარე რუსეთის ტერიტორია ევროპას მიეკუთვნება. - 4 ყაზახეთის ევროპული ტერიტორია მდებარეობს მდინარე ურალის დასავლეთით. ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] - ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, გვ. 38-42, თბ., 1979 წელი.


text: ენათმეცნიერება, ლინგვისტიკა — მეცნიერება ადამიანის ბუნებრივი ენების, მათი აგებულებისა და ფუნქციონირების ზოგადი კანონების შესახებ. ეტიმოლოგია ენათმეცნიერებების გავრცელებული სახელწოდება უცხო ენებზე არის ლინგვისტიკა. იგი მომდინარეობს ლათინური lingua-საგან, რაც ნიშნავს „ენას“. ენათმეცნიერების დისციპლინები ენის შესასწავლი ასპექტების თვალსაზრისით პირობითად გამოიყოფა ენათმეცნიერების დისციპლინების ორი კლასი: შიგა და გარე. შიდა ენათმეცნიერების კლასი: გრამატიკა – ეტიმოლოგია – ზოგადი ენათმეცნიერება – ლექსიკოგრაფია – მორფოლოგია – ონომასტიკა – ორთოგრაფია – სემანტიკა – სინტაქსი – ტიპოლოგია – ფონეტიკა – ფონოლოგია – ფრაზეოლოგია – შედარებით-ისტორიული ენათმეცნიერება გარე ენათმეცნიერების კლასი: დიალექტოლოგია – ეთნოლინგვისტიკა – ინტერლინგვისტიკა – ლინგვისტური გეოგრაფია – მეტალინგვისტიკა – პარალინგვისტიკა – სოციოლინგვისტიკა – ფსიქოლინგვისტიკა ენათმეცნიერების ისტორია ენათმეცნიერება უძველესი დროიდან ვითარდებოდა ძველ აღმოსავლეთსა და მესოპოტამიაში, სირიასა და ეგვიპტეში, აგრეთვე ინდოეთსა (ძვ. წ. V-IV სს. პანინი) და საბერძნეთში (არისტოტელე). მეცნიერულ კვლევებს ამ დარგში საფუძველი ჩაეყარა XIX საუკუნის დასაწყისიდან ზოგადი და შედარებით-ისტორიული ენათმეცნიერების ფორმით. პირველი ფორმის წარმომადგენელი იყო ვილჰელმ ჰუმბოლდტი, ხოლო მეორისა – ფრანც ბოპი, ვილჰელმ გრიმი და სხვები. ენათმეცნიერების ისტორიის ძირითადი მიმართულებებია: ლოგიკური ენათმეცნიერება (XIX საუკუნის შუაწლები); ფსიქოლოგიური ენათმეცნიერება (XIX საუკუნის მე-2 ნახევარი); სოციოლოგიური ენათმეცნიერება (XIX საუკუნის დასასრული – XX საუკუნე). იხ. სრული ტექსტი. ენათმეცნიერების საერთო ცნებები და ტერმინები ზოგადი ცნებები: ანბანი – ასო – ასპექტი – ბგერა – ბრუნება – ბრუნვა – განსაზღვრება – გარემოება – გრამატიკული დრო – გრამატიკული რიცხვი – დამატება – დამწერლობა – თანხმოვანი – თარგმანი – კომპოზიტი – მახვილი – უღლება – ქვემდებარე – ქვემდებარე – ქცევა – წინადადება – ხმოვანი ენის ფორმები და სახეები: დაპროგრამების ენა – დიალექტი – კილო – კილოკავი – ოფიციალური ენა – ჟესტების ენა – სალიტერატურო ენა – საერთაშორისო ენა – სახელმწიფო ენა – ხელოვნური ენა მეტყველების ნაწილები: არსებითი სახელი – ზედსართავი სახელი – რიცხვითი სახელი – ნაცვალსახელი – ზმნა – ზმნიზედა – თანდებული – კავშირი – ნაწილაკი – შორისდებული სასვენი ნიშნები: დეფისი – კითხვის ნიშანი – მრავალწერტილი – მძიმე – ორწერტილი – ძახილის ნიშანი – წერტილი – წერტილ–მძიმე მიმდინარეობები და თეზები: სეპირ–უორფის ჰიპოთეზა – უნივერსალური გრამატიკა გამოჩენილი ენათმეცნიერები ბოდუენ დე კურტენე, ივანე – ბოპი, ფრანც - გრიმი, ვილჰელმ - ვუსტერი, ჯოზეფ – იუშმანოვი, ნიკოლაი – მარი, ნიკო – სეპირი, ედვარდ – სოსიური, ფერდინანდ – უორფი, ბენჯამინ ლი – შუხარდტი, ჰუგო – ჩიქობავა, არნოლდ - ჰუმბოლდტი, ვილჰელმ – ალფრედო ტრომბეტი იხ. სრული ნუსხა. ენათმეცნიერების ინსტიტუტი იხილეთ აგრეთვე ენათა კლასიფიკაცია მსოფლიოს ენები რესურსები ინტერნეტში არნოლდ ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტი სქოლიო მეცნიერება საზოგადოებრივი მეცნიერებები


ბედნიერ საღამოს გისურვებთ ... – სამოტივაციო ინტერნეტ ჟურნალი | 4motivi.com სამოტივაციო ინტერნეტ ჟურნალი | 4motivi.com > ცხოვრება > ბედნიერ საღამოს გისურვებთ ... ბედნიერ საღამოს გისურვებთ ... იცით რა მიყვარს ? მაგრამ ალბათ მარტო მე არა,თითოეულ ჩვენგანს, როდესაც სახლებში ვართ შეყუჟული თბილად და გარეთ კი ქარი ქრის. შენ კი არ გაღელვებს ამინდის ცვლილება, რადგან შენს სახლში საოცარი სიმყუდროვეა ახლა. ოთახში ჩემს შვილს ძინავს ტკბილად. მე მესმის მისი სუნთქვა და ბედნიერი ვარ. ვკითხულობ წიგნს, მივირთმევ ჩაის და ვფიქრობ. ქარი კი დაჰქრის ზუსტად ისე გამალებით, როგორც წიგნებშია აღწერილი. მაგრამ მისი ხმაური ხელს არ უშლის ჩემს ბედნიერებას. წვიმის წვეთებიც ისე გამალებით ეცემიან სახურავებს, თითქოს “ღრუბლებზე ფეხი დაუცდათ”.... მეც გავეხვიე თბილად საბანში. ბედნიერი ვარ. სახლში სიჩუმეა. მხოლოდ ბედნიერებით სავსე სუნთქვის ხმა ისმის.მერე ვფიქრობ, რა მოხდება ასე რომ გრძელდებოდეს ყოველთვის? არ ვიცი რა მოხდება.. ალბათ ცივა გარეთ და ბეღურები თავიანთ დედებს ეხუტებიან. მეც მყავს ბეღურა სახლში, რომელსაც მზრუნველად ვეფერები თმებზე. მათბობს თბილი ჩაის სურნელი. ვიფარებ საბანს და ვაგრძელებ კითხვას. ახლა თითქოს არაფერს შეუძლია შეუშალოს ხელი ჩემს ბედნიერებას. ვფიქრობ, ადამიანებს ყველაზე მეტად ერთმანეთი ჭირდებათ შემოდგომაზე. ეცემიან ფოთლები ციდან, იძინებენ ხეები და ყვავილები და ერთმანეთის იმედად ტოვებენ ადამიანებს. ამიტომ როდესაც ცივა და საყვარელი ადამიანი ჩაგკიდებს ხელს განსაკუთრებით გითბება გული. როდესაც ცივა და სამსახურიდან დაღლილი ბრუნდები შინ,სახლში კი ოჯახის წევრები გელოდებიან, ბედნიერებას უფრო მეტად გრძნობ. ბუხარში გიზგიზებს ცეცხლი, საკვამურიდან ამოდის კვამლი და ისეთი სითბო ტრიალებს ასეთ დროს ადამიანების სახლებში, რომ მთელი სამყარო თბება. იცით რა მიყვარს ? მაგრამ ალბათ მარტო მე არა,თითოეულ ჩვენგანს, როდესაც სახლებში ვართ შეყუჟული თბილად და გარეთ კი ქარი ქრის. შენ კი არ გაღელვებს ამინდის ცვლილება, რადგან შენს სახლში საოცარი სიმყუდროვეა ახლა. ოთახში ჩემს შვილს ძინავს ტკბილად. მე მესმის მისი სუნთქვა და ბედნიერი ვარ. ვკითხულობ წიგნს, მივირთმევ ჩაის და ვფიქრობ. ქარი კი დაჰქრის ზუსტად ისე [...] წინა სტატია სიყვარული უმიზეზოდ, ანუ როგორ შეიძლება შეგიყვარდეს შემდეგი სტატია „რა არის სიცოცხლე“- დედა ტერეზა