ნიალის ბრძოლა და ჯაყელთა მეორე დინასტიის შექმნა 1191 წელს (ჯაყელთა 1000 წელი – გაგრძელება) სამცხეში დავდგეთ და თბილისი მოვწყვიტოთ უფლის სამყაროს – თქვა ვარდან დადიანმა და რუს უფლისწულს გადახედა, რომელსაც ისედაც არ ესმოდა ქართველთა გაცხარებული დავის და ამიტომაც არჩილისეული ვერცხლის თასით ალადასტურს სვამდა და ცისფერ თვალებს ხან ვარდან დადიანს მიაპყრობდა და ხანაც მის ვაჟს ივანეს, რომელთანაც მეგობრობა აკავშირებდა. სწორედ ივანესთან ერთად დაედევნა იგი შაქელებს და ააოხრა მათი ქვეყანა, მაშინ თამარიც პატიობდა მას თავის ვარიაგულ ავსულობას და დიდებულებიც დიდი მოწიწებით შეჰყურებდნენ თვალში, რუსს, ვარანგს, ჩრდილოეთიდან მოსულ უფლისწულს. „დადგა კი ჟამი გამარჯვებისა? კიდევ როდემდე უნდა ელოდოს იური ანდრიას-ძე ქართველთა ურთიერთ ბრძოლასა და ყაყანს? მეტი რა უნდათ? ოცი ათასი მხედრით თბილისის კი არა სპარსეთის აღებაც შეიძლება!“ – ფიქრობს გიორგი რუსი და კვლავაც ეძალება ალადასტურ წითელ სითხეს, რომელიც ზღვასავით იზიდავს, ხომალდებით ლაშქრობას მოყვარულ მთავარს! *** წარსულს იხსენებს. მამამისს, დიდ მთავარს ვლადიმერისას სამი ვაჟი ყავდა. უფროსი ძმა გამჭრიახი და ძლიერი მეომარი იყო. სკვითსა და ვარიაგს ჰგავდა. მისი სალაშქრო ხრმალი მართლაც მძიმე და გრძელი იყო, ხოლო ფარი, მონასტრის რკინით მოჭედილ კარიბჭეს წააგავდა. მაგრამ დაიღუპა ძმა. არავინ იცის როგორ. დაკრძალეს დიდი გლოვითა და ზარით. შემდეგ მისი შუათანა ძმის ჯერი დადგა. ისიც დიდი მეომარი იყო. სამხედრო ხომალდზე მუდამ წინ იდგა ლახვრით. ვიკინგებისა და სკვითების სული მასშიც იყო ერთურთს გარდაჭდობილი და იური ძმის გვერდით თავს დაცულად გრძობდა. მაგრამ ერთხელ, ვოლგისპირეთის ბულგართა მხედრობამ შეიტყუა შუათანა ძმა. მიჰყვა ბოლგარებს და ბოლოს დაჭაობებულ ტბებთან მოხვდა. ყვავები დასტრიალებდნენ თურმე იმ ადგილს. თვალები მოიჩრდილა შუათანა ბოგოლუბსკიმ და ამ დროს ბოლღარებმა ისრით დასჭრეს იგი, მისი ცხენი კი მოკლეს. ერთი ყმა გადარჩა ამ ბრძოლას, მან უამბო შემდეგ შუათანას სიკვდილის ამბავი ბოგოლუბსკების საგვარეულოს. „დიდხანს იბრძოდა, ბოლოს მოიქანცა და ამ დროს მოჰკლეს“ – დაასრულა ყმამ. დიდი მთავარი ანდრია ამ ამბავს მტკიცედ უსმენდა. მერე კი გავიდა თავის პალატებში და ჩაიკეტა. უჩინარი მკვლელი თან სდევნიდა მათ საგვარეულოს. *** -სამცხეში ვდგებით! საჭურველს ვამზადებთ და თბილისს აქედან გავუყრით ხმალს – სკვითურად ესაუბრებოდა ივანე დადიანი გიორგი რუსს, ისიც თავს აქნევდა და აგრძელებდა ალადასტურის სმას. ბოცო და ვარდანი რუქას დასცქეროდნენ. - აქ დგას მხარგძელი , მტკვართან 22 ხიდია, 21 ჩავჭერით და დავტოვეთ მხოლოდ ერთი, დაბისაკენ მომავალი. იქ საკმაოდ ძლიერი რაზმი გვიდგას. დაეჭიდონ ერთი. სპარსეთში ნაომარი ბიჭებია სუყველა, ბეშქენ მარზაპანს გაუწვრთნია შუა ბრძოლაში ისინი – ამბობდა ბოცო ჯაყელი. - დაგვეჭიდონ, მაგრამ ხერხი სჯობს ბრძოლას, რას იტყვი სამცხელო რომ უკან დავიხიოთ და ხიდი ხელთ შევატოვოთ, შემდეგ შემოვარდებიან მაგ ცალფეხა ხიდზე და რამდენი გადმოვა ნეტავ? ჰო შემდეგ მივატევნოთ ჩვენი დათვის ხორცზე დაგეშილი ჯავახნი და ჩავკაფავთ ყველას მანდვე- ხმამაღლა ფიქრობდა ვარდანი. ბოცომ ერთი-ორჯერ ეჭვით აჰხედა დადიანს, შემდეგ გადახედა გიორგი რუსს და კვლავ რუქას დაუბრუნდა. *** წმინდა ბორისის ხმალი – მოაგონდა უეცრად იური ანდრიას ძეს. შეხედა თავის იბერიულ შვეტს, რომელსაც ბაგრატიონთა რკინისაგან ალითონებდნენ სარკინეთის მთის ხელოსნები და დაინანა თავი. - წმინდა ბორისის ხმალი მუდამ თან ახლდა თავის ყველა ბრძოლაში მამაჩემს, იმ ხმლით კამეჩს შუაზე სჩეხდა დიდი მთავარი ანდრია ბოგოლუბსკი. წმინდა ბორისის ხმალი მამას მაშინ მოჰპარეს, როდესაც მასთან მკვლელი აპირებდა შესვლას. დაუმარცხებელი სკვითი იყო მთავარი ვლადიმერისა. მის სახლს როდესაც მკვლელები მიუახლოდვნენ და მთავრის პალატებში შევიდნენ, ანდრიამ ხმალი მოისაკლისა და როდესაც ის ვეღარ აღმოაჩინა, მარქაფა მახვილით შეება იგი ვერაგ კუჩკოვიჩებს, რომლებმაც მამა ვერ მოკლეს. მან ისინი სამთავრო სასახლის სარკმლებიდან გადმოყარა და თავად მძმედ დაჭრილი ეზოში გამოვიდა, მაგრამ არავინ დახვდა, როდესაც დაცვას მოუხმო. - ეს სად მოხდა? – იკითხა ივანე დადიანმა და გიორგის შეხედა შეფიქრიანებულმა. - ეჰჰ ძმაო, ეს მოხდა ვლადიმირში, ბოგოლუბელების სასახლეში. მამაჩემი დიდი მთავარი ეზოში ეგდო სისხლისაგან დაცლილი, როდესაც მე ციხის ალაყაფში შევედი. დავიხარე მამიჩემის ცხედარზე და ცხარედ ავტირდი. მაგრამ შემდეგ ყველა მოღალატე დავსაჯე, ყველა ყვავების სათრევად მიმოვყარე და თავად ყივჩაღეთს გარდავიხვეწე. ან კი ყივჩაღებთან რა მინდოდა მთავრის-შვილს და როდესაც ბედმა ხელი გამომიწოდა და ივერიაში მოვხვდი მაშინ გავიფიქრე -ღმერთმა არ მიმატოვა მეთქი. - წამოდი მეფეო, პალატებში განისვენე, წამოდი – თქვა ივანე დადიანმა და რუსისათვის დანიშნული მესაწოლეეები გამოიძახა. - გეგუთში ვარ გამეფებული, დამემო fff8 ჩილეთ – ხმის ბორძიკითა და ხველით თქვა გიორგი რუსმა და მესაწოლეებს პალატაში ბარბაცით აჰყვა. „ხვალ დიდი ომი გვაქვს, ალადასტური მოაცილეთ აქაურობას, მეფე ფხიზელი გვჭირდება“ – ბრძანა ბოცო ჯაყელმა და რუქას მიუტრიალდა. *** დაღამდა, მხარგრძელთა ჯარი მტკვრის პირას მოგროვდა და დასტებად დაეწყო. დიდ ზაქარია მხარგრძელს, კავალერიის მასების გამოყენება ჰქონდა დახელოვნებული, მაგრამ მასთან მისულმა ივანე ციხისჯვარელმა, ამირსპასალარს საკუთარი დაკვირვებით გამოწრთობილი რჩევა მისცა: - ცხენოსან-მშვილდოსანთა მბრუნავი ათასეულები გამოვიყენოთ და მტკვრის მეორე მხარეს ვერავინ დაგვიდგება. - ხაზარების წყობა? – იკითხა იმ დროის უნიჭიერესმა სარდალმა. - დიახ ბატონო ამირსპასალარო! ციხისჯვრის ცხენოსანი ჯარი განსაკუთრებული, მრგვლოვანი წყობით დაიწყებს ტრიალს მტკვრის სანაპიროსთან. გამოწრთობილი ისრის ტყორცნაში, ჩემი ციხისჯვარელები, მოპირდაპირე ნაპირზე არცერთ კაცს არ დატოვებენ დაუჭრელს. მოუწევთ ბოცოს ჯავახებს უკან დახევა. არც ვარდანის ეგრისელები დარჩებიან ხიდზე. ისინიც მოშორდებიან ხიდს. აი მაშინ გვმართებს ხიდის ხელში ჩაგდება და ოძრხესაკენ წასვლა, შემდეგ მესხეთის ციხეების და განსაკუთრებით ჯაყის აღება. ზაქარია მხარგრძელს მოსმენა უყვარდა. მხარგძელის გამომცდელი შავი თვალები დიდხანს ჩაჰყურებდნენ ივანე ციხისჯვარელს. ბოლოს ამირსპასალარმა გრძელ წვერზე ხელი ჩამოისვა და მთვარიან ღამეს აჰხედა. „რას მიქადის ეს ბრძოლა?“ – ფიქრობდა ამ დროს ივანე ციხისჯვარელი. *** ივანე ციხისჯვარელი, მეთორმეტე მუხლით იყო დიდი მირიან ბაჰლაუნდის ჩამომავალი! იმ ბაჰლაუნდისა , რომელმაც ლატავრა ჩორჩანელი შეირთო და ჩორჩანელთა მთელი სამთავრო – სახელად სამცხე ჩაიბარა. სამცხე, ეს მარტო სიტყვა არ იყო. იგი გახლდათ სამ დიდებულ, წმინდა ციხეში გამოზრდილი რწმენა და მადლი, სიტყვა და ადათი, რჯული და თავდადება. ივანემ კარგად იცოდა, რომ იგი და მისი ოჯახი, მირიან ბაჰლაუნდის უფროსი შვილის – სულა კალმახელის პირდაპირი შთამომავლები იყვნენ. სისხლი არ ასვენებდა ივანეს. სისხლი ჩორჩანელთა პირველობისა მასაც პირველობას ავალებდა. მდინარის მეორე მხარეს ბოცო ჯაყელი ეგულებოდა ციხისჯვარელს. ბოცო მას განაყოფად მიაჩნდა. ისიც მირიან ბაჰლაუდის მეთორმეტე შთამომავალი იყო, მაგრამ შუათანა ვაჟის – ბეშქენ ჯაყელის მხრიდან. *** ბოცო სამცხის სპასალარი მდინარის პირას დადგა თავისი ათასეულით. სპასალარის ლურჯი ფერის კარავი ფერდობზე გაიშალა. ათასეული ისე დაეწყო, რომ მტრის მოსალოდნელი თავდასხმა სასროლი იარაღით ყოფილიყო ნაპასუხევი. წინ დადგნენ ახალდაბელი და ქვიშხეთელი მეშურდულეები, მათ უკან განლაგდნენ ქვაბისხევისა და ლომსიას მშივლდოსანნი. მრავალ რიგად მოეწყო თავდაცვითი ნაგებობები და რამოდენიმე ლოდსარტყორცნიც გორაკის ასასვლელში ისე განლაგდა, რომ მოჯარული ფეხოსანი ჯარისათვის ლოდები და ცეცხლგამჩენი ჭურვები დაეშინა. *** გამთენიისას გამოიყვანა ცხენოსანი მშვილდოსნები ივანე ციხისჯვარელმა. მათ მეთაურებს ზუსტი ამოცანა მისცა და ბრძოლის ყველაზე მთავარი მოთხოვნები დაუსახა. - ისრის მფრქვევი ქარბორბალა – იყო დავალება ციხისჯვარის ათასეულისათის. ცხენოსნები ერთხმად მოევლნენ ცხენებს და მდინარისაკენ მწკრივულად დაიძრნენ. მათ უკან მიჰყვნენ ზაქარია მხარგრძელის ლორე ტაშირის მკვიდრნი, რომლებიც ქვეითად იბრძოდნენ. მათაც მშვილდები მოიმარჯვეს. სპასალარმა ჯორების მწკრივი დაადევნა ჯარებს. თვითო ჯორზე ათასამდე ისარი იყო აკიდებული. *** იური ანდრეი ბოგოლიუბსკის -ძე რამოდენიმე კვირით ადრე მეფედ ეკურთხა ქუთაისში. ვარდან დადიანის ყმანი და იმათი ყმანი ყველანი იყვნენ შეკრებული იმ სამეფო გვირგვინის გარშემო, რომელიც უცხო თესლისაკენ მილივლივებდა ეგრისის, აფხაზეთის, იმერეთის, დიდ-აჭარის, სამცხისა და ტაო-კლარჯეთის დიდებულების თავზე. - ვაიმე, როგორი მაღალი და წარმტაცია – ისმოდა ქალბატონების მხრიდან, სამეფოდ გამზადებული რუსის სახალხოდ შესხმა. - ხოტბა უყვარს, ისაუბრეთ, ესმის ცოტა ქართული – განაგებდა ხალხის გნიასს ამბიონზე შემდგარი მოქარაგმე. - მართლაც დიდებული მეფე გვყავს ხალხო – გვეღირსა – გაიძახოდა მესტუმრეთა თავი და ხალხიც ჟრიამულს უმატებდა. - მხარგრძელებს და სხვა ავ სულებს ხომ მოვიშორებთ თავიდან – სისინით ამბობდნენ გეგუთის სასახლის კოლონებთან შეკრებილნი. - გვეშველა ვითომ, რას ჩივა თბილისი? – კითხულობდა ვიღაც, დიდებული ასკანიდან. - აი მახვილი, მაგრამ გვირგვინი, გვირგვინი ხომაა ის, რომელიც მეფე გიორგის ეხურა? - ვერ გეტყვით, არ ვიცი. საქმე იმაში იყო რომ, ქუთაისში, მეფედ კურთხევის დროს, კახაბრისძეები არ გამოცხადნენ, რითაც კინაღამ ჩაიშალა მთელი სამზადისი აბულ-ასანისა და მისი ვაჟის გუზან ტაოელისა, რომელთაც კახაბრისძეთა მოყვანა ჰქონდათ მინდობილი. ვარდან დადიანი თავად მტრობაში იყო კახაბრისძეებთან. ამიტომაც მან ამირა-ქურდს, გუზან ტაოელს, თბილისელ კაცს, სთხოვა მეფედ კურთხევის მთავარი ფიგურის, კახაბრისძეს ტაძარში შემოყვანა. უკვე საუკუნეები იყო, რაც საქართველოს მეფეს ხმალს კახაბრისძე არტყამდა. *** მობრძანდებიან? – იკითხა გეგუთში დადიანმა. პასუხი იყო რომ კახაბრისძენი მალე გეგუთს იქნებოდნენ, მაგრამ სასწაული იქნა და არცერთი კახაბრისძე გეგუთს არ გამოცხადდა. - მოძებნეთ – გასცა ბრძანება დადიანმა და მანდატურნი ქუთაისის გარშემო, ტყეებში მიავლინა კახაბრისძეთან მოსაძებნად, მაგრამ ცამ ჩაყლაპა თუ ხმელეთმა , ეს დიდებული გვარის შვილები, ვერავინ ვერაფერი შეიმეცნა. *** მტკვრის სანაპიროზე ისრისმფრქვევი ქარბორბალა დატრიალდა. ასე ერქვა ცხენოსანთა იმ წყობას, რომელსაც ჰუნები იყენებდნენ თავდაპირველად. ამ ქარბორბალას შემდეგ „კარაკოლეს“ დაარქმევენ ლათინები და ამ წყობის გამოყენებას ჩაუთვლიან გამარჯვების მომტანად მონღოლებსა და თურქმენებს. ციხისჯვარელთა წმინდა ქართულით სახელწოდებული ისრისმფრქვევი ქარბორბალა მეტად მოქნილი და სწრაფი იყო. ცხენოსნები ისარშემართული მშვილდით იდგნენ მწკრივში და თავის ჯერს ელოდნენ. შემდეგ ყველანი ერთად გაჭენდებოდნენ და ოვალურ წრეს ასრულებდნენ მტრის მიმართულებით. წრეზე ან ოვალზე მოძრავი ცხენოსანი, როდესაც მტერს ყველაზე ახლოს მიუახლოვდებოდა ის აუცილებლად მტრისაკენ ისარს გატყორცნიდა და კვლავ წრეზე გაჭენდებოდა მომავალი ისრის გასატყორცნად. ქარბორბალა თანდათან სიჩქარეს უმატებდა და ისრების გაზრდილი ოდენობა მტრისაკენ იტყორცნებოდა. ერთმანეთის გვერდით რამოდენიმე ისრისმფრქვევი ქარბორბალა ტრიალებდა, რაც შეუძლებელს ხდიდა მოწინააღმდეგისათვის, ამ ისრის წვიმის ქვეშ დგომას. განსაკუთრებული წარმატებით ქარბორბალა გამოირჩეოდა მდინარეებისა და ბუნებრივი ზღუდეების გადალახვისას. *** ბოცო ჯაყელის ჯავახებმა ისრების ქვეშ დგომა არჩიეს გაქცევას და ისინი რამოდენიმე წუთში განადგურდნენ. ეგრისელები და აფხაზთა რაზმები გაკვირვებული ათვალიერებდნენ ციხისჯვარელთა „ისრისმფრქვევ ქარბორბალას“. ასეთი ბრძოლის ტაქტიკა, ბევრს არასოდეს ენახა. ციხისჯვარელების ისრებს ვერავინ დაუდგა წინ. ტყავგადაკრული ფარები დაიხვრიტა, ჯაჭვის პერანგები დაიხა და მრავალი მეომარი, რომელიც დაიჭრა, შემდგომ უკვე სისხლისაგან დაიცალა. ხიდის დაკავებას ბოცოს სამცხელნი ვეღარ ახერხებდნენ. თავად ხიდზე ვინც იდგა ყველა უკვე თაღებქვეშ უსიცოცხლოდ იწვა. ქარბორბალა გაიჭიმა და ციხისკენ გამოემართა. შესაბამისად მოტრიალე ცხენოსნების რაზმები ხიდს მოუახლოვდნენ და ზაქარია მხარგრძელის ბრძანებით უკვე ლორე-ტაშირის მძიმე ფეხოსნები შემოიჭრნენ მტკვარზე გადაჭიმულ ხიდზე და ყოველი დაჭრილი სამცხელი სატევარის დაკვრით განგმირეს. ვარდან დადიანმა ბოცო ჯაყელს გადაულაპარაკა და შემდეგ ჯარის წინ დადგა. - ველი გავანთავისუფლოთ, დაე მოვიდნენ ! ყველას აქ ამ ნიალის ველზე დავმარხავთ – შესძახა ვარდანმა და ხმალი აიქნია. ეგრისელების , ჯავახების, აფხაზებისა და მესხების რაზმებმა მწყობრად ისე დაიწყეს უკან დახევა, თითქოსდა არ წაეგოთ ბრძოლა ხიდისათვის. - ველი გავანთავისუფლოთ და შემდეგ კაცურად ვიომოთ – შესძახეს ათმეთაურებმა და თავიანთ რაზმებს სივრცის გათავისუფლებისაკენ მოუწოდეს. ჯარმა უკან დაიხია და ნიალის ველი მისცა თავის მოწინააღმდეგეს. კავალერია გორაკზე ავიდა. ბოცო ჯაყელმა სარდლობა ვარდან დადიანს მიანდო და თავად მარჯვენა ფლანგი ჩაიბარა. *** ზაქარია მხარგრძელმა და მისმა ლორე-ტაშირელმა სპასპეტებმა, ნაყივჩაღარი აფრიდონის-ძე, შალვა დაღამებისას გააგზავნეს სოფელ აგარის მკვიდრთან – რამაზთან. შალვამ სათქმელი ზეპირად დაისწავლა და მდინარის ზემოწელს აუყვა. ლანდივით მიდოდა, ბუჩქნარს მიჰყვებოდა და ბოლოს მტკვარს მიადგა. გათენებას არაფერი უდგა წინ. მან გაიხადა პაჭიჭები, შევიდა წყალში. სიპ ქვაზე დადგა და ფონის მოძებნა იწყო. ახსოვდა ყოველი კენჭიც კი. უბრალოდ ბნელოდა და ცაც მძიმედ აწვა დედამიწას. ჭოტმა იყივლა თუ მოეჩვენა. ეხლა კვლავ განმეორდა ჭოტის დამბლადამცემელი ნამტირალევი ხმა. თენდებოდა თეთრად. სუსხიანი იყო მარტის თვე. - ვინ ხარ? – იკითხა მოხუცმა კაცმა - აფრიდონის-ძე. - ვაჰ, მეც აფრიდონის-ძე ვარ. ძმა ხარ ჩემი – თქვა მოხუცმა. - კეთილ ფეხზე მომიყვანა მამიჩვენის სულმა – გაიცინა შალვამ და უნახავ ძმას გადაეხვია. - დიდმა მხარგრძელმა გამოგგზავნა, წამო, სახლში შევიდეთ – ჭარმაგი მოხუცი მესხურ ოდაში შეუძღვა უთენიაზე მოსულ სტუმარს, საყივლელად მომზადებულ მამალს, ხელი მუქარით მოუქნია და კარი მოიხურა. იქვე მისმა ქალიშვილმა თავი დაუკრა სტუმარს და ოსპის შეჭამადის მოხარშვა გააგრძელა. შუაცეცხლი ბჟუტავდა. ეზოში შეშის ნატამალი არ მოჩანდა. ღორების გამხმარი განავლით თბებოდნენ აქაურები. - სიღატაკეა აქ შალვა ძმაო, რაც ჯარობიდან წამოვედი, ამ სოფელში ვიყიდე სახლი, აქაურ ერისთავს ვემსახურე ურთიერთ შუღლში, რამოდენიმეჯერ გამოვადექი სამცხის პატრონს და ჩემთვის მივენდე ბედს. მაგრამ სიკვდილმა როგორც ჩანს დაიგვიანა. ჰოდა შემაწუხა სიღატაკემ. ერთი ქალიშვილი მყავს, მეუღლე გარდამეცვალა და ვცხოვრობ ასე უაზროდ, მაგრამ ტახტის ერთგული ვარ და ჩემთვის მეფე ისაა ვისაც მამაჩემმა უერთგულა. ჩემთვის მეფე თამარია და არა ვიღაც გადამთიელი, ვისი არც გვარი ვიცი და არც სახელი. ამიტომაც მე თქვენი ვარ , გამომიყენეთ. გინდა მკლავი ჩემი და გინდა ჭკუა ჩემი მანამ მოიხმარეთ, სანამ საფლავში ჩამდებენ და იქ მუქთად შემჭამენ, მატლები და ჭუა-ღუები. ვის გაახსენდები სად გიომია ათი წლის შემდეგ? არავის, ვინ იტყვის რამაზმა ხლათის ციხეები ერთ ღამეში ჩააგდებინა ხელთ ქართულ ჯარსო!? ეჰ ვაგლახ, რომ არავინ ჩემო უნახავო ძმაო შალვა ! არავინ. მხოლოდ ჩემი მეფის, გიორგის ღვიძლი სისხლი და ხორცი – თამარი შემაქებს, თუნდაც დამლოცავს, აი ეს იქნება ჩემი სულისა და ხორცის გადარჩენა! ეგრე არ არის? - ეგრეა, ჩვენი მამაც დიდი აფრიდონი, ეხლა აქ რომ იყოს, თამარის ტახტს კბილებით დაიცავდა ძმაო – თქვა შალვამ და შუაცეცლხის წინ ჩამოჯდა. - კაცი იყო აფრიდონი, მე მახსოვს მამაჩვენი, ხმელი, მაღალი, მუდამ მხნე, ცხენზე შეზრდილი, მეფეთა ერთგული, კანონის მცველი, გულუბრყვილო, როგორც ყველა ყივჩაღი! – ცრემლი ჩამოუგორდა რამაზს მამის მოგონებისას. - დიდმა მხარგრძელმა დამაბარა ...-საქმეზე გადავიდა შალვა. - მიდი აბა საქმე მითხარი, რა ვქნა? - რამე უნდა ვიღონოთ? რა შეგივიძლია? ზურგიდან უნდა დავესხათ ბოცო სამცხელისა და ვარდან დადიანის აჯანყებულებს. - ეხლა ჩემი მტერი დაესხა მაგათ, ძალიან მყარად დგანან ნიალის ველზე, მაგრამ ერთი აზრი მაქვს. - რა აზრი? - ეხლავე მთაზე უნდა ავიდეთ, იქ გიორგი მეფის დატოვებული ბანაკი გველოდება. - მერე ეგ რად გვინდა? - არავინ იცის, რომ ეს ბანაკი მეფემ თავის დროზე საგორავებით გაამაგრა. სამივე მხარეს, ტყიდან ველისაკენ მომართული სამოცი საგორავია, ხიმინჯებით შეკავებული. წამოგიდგენია ჩემო ძმაო, რა ძალით შეგვიძ₾ია ამ საგორავების ამოქმედება? - კი თქვეს შენზე, ბევრი საიდუმლოების მცოდნეაო, ეს რა გცოდნია? – ჩაიცინა შალვამ. - მეფე გიორგი მესამეს ყველა სამხედრო ბანაკი ჩემი მოწყობილია, კიდევ ბევრი ვიცი მაგრამ საფლავში წავიღებ, იდიდოს თამარ მეფემ – ბრძანა მოხუცმა რამაზმა, ოსპის ცხელი შეჭამადი მიართვა სტუმარს და სწრაფად ჭამეო დაუმატა. სტუმრმა ცოტა მოიკრიბა ძალა და რამოდენიმე წამში, დაცარიელებული ჯამი იქვე დადგა, შიგ სპილენძის ფული ჩააგდო, რაზეც რამაზი განრისხდა და სპილენძის ფული უკან დაუბრუნა მხარგრძელის მოყმეს. - წავედით სწრაფად, შვილო აბა შენ იცი – თქვა უცებ რამაზმა და თავის ქალიშვილს შუბლზე აკოცა. გოგო მამის წინაშე შედგა, ცრემლი წამოუვიდა და სტუმარს გახედა. - ეს ბიძაა შენი შალვა აფრიდონის-ძე, ხომ გახსოვს გიყვებოდი, შენი პაპის, დიდი აფრიდონის შესახებ? ხომ გახსოვს შვილო – მოხუცი ქალიშვილს გადაეხვია. გოგონამ, საწყალობლად დაიკვნესა და მამას გულზე დააკვდა. - დაბადებიდან მუნჯია, მხოლოდ ასე გვესაუბრება, მუდამ კვნესის, ყველაფერს ხვდება, ყველაფერს გრძნობს, მაგრამ ვერაფერს ამბობს, მოგვკლა მე და ჩემი ცხონებული მართა ამ გოგოს ცოდვამ. შალვაც გადაეხვია ახლად გაცნობილ ძმისშვილს. გოგო ტიროდა. მის გამხდარ მხრებს თრთოლვა და შიში მოსდებოდა. „ამ ბავშვს რა ეშველება ნეტავ? ვინ მიხედავს ობოლს?“- გაიფიქრა უმალ შალვა აფრიდონისძემ, რომელიც ხვდებოდა რომ სასიკვდილო დავალებაზე გამოსწირეს ის და მისი ძმა დიდმა მხარგრძელებმა. - წავედით შალვა! შენ კი გოგო კარი დაკეტე და არავის გაუღო, საჭმელი იცი სადაცაა, ბუხრის სიღრმეში ცოტა არაბული და სპარსული პერპერები მაქვს გადანახული, ქვის ქვეშ, მიხედე ოჯახს – გაიცინა რამაზმა და თვალები გაუბრწყინდა. - ბოლოჟამს როდის იყავი იქ? – თქვა შალვამ და სწრაფი ნაბიჯით მიმავალ რამაზს მიჰყვა. - ხშირად ავდივარ! ხიმინჯებს ერთი გამოკვრა უნდა უროთი და საგორავები იმ სიმაღლიდან ველზე დაეშვებიან, მაგრამ უნდა დაველოდოთ, როცა ვარდან ბრიყვი და ბოცო მოჭიდავე ჯარებს ველზე გამოჰყრიან! მაშინ დავკრათ, როცა აჯანყებულები სპას დააწყობენ. გიორგი რუსი არა უბედურება, ჰმ, ცხოვრებას გაუმწარებ თამარის მტრებს, გიორგი მეფის მადლი შემეწევა – ჩურჩულებდა რამაზი. *** უეცრად შეჰყარა ფეხოსანი და ცხენოსანი ჯარები ნიალის ველზე დიდმა ზაქარია მხარგრძელმა. თავად მომწვანო ფერის მუზარადი დაირქვა, ხუჭუჭთმიან თავზე, თვალებში გამარჯვების ჟინი აელვა და საბრძოლო განწყობით წინ წარუძღვა თბილისის, ლორესა და ტაშირის ათასეულებს, ნიალის ველის შუაგულში, სამცხისა და ეგრისის ლაშქართან საბრძოლველად. ბოცო სამცხელი მხარგრძელს დინჯად ელოდა. კუნთები მზად იყვნენ ბრძოლისათვის. ჭკუა თბილისზე ფიქრობდა, იმ თბილისზე სადაც უმწეოდ დარჩენილი თამარი, დაცვის ამარა, სამეფო პალატებში იყო ჩაკეტილი. გამოკეტილი თამარის პალატებიდან გამოყვანა მხოლოდ ბოცოს შეეძლო. იური ბოგოლუბსკი? ეგ კაცი დიდხანს ტახტზე ვერც გაძლებდა, გიორგი რუსს ან ვარდანი გადაჰკიდებდა რაიმე ხათაბალას, ან თავადაც იური შეჰყოფდა თავს ფოცხვერის ხახაში. სხვა გამოსავალი უმწეო რუსს არც კი ქონდა და შესაბამისად მასზე დიდხანს ბოცო ვერც დაფიქრდებოდა. სხვა იყო მიზანზე ლოცვა. „თბილისი და თამარი“- უელვებდა ჭკუის არტახებში ბოცო სამცხელს და გულში ეცინებოდა კიდევაც დიდი ზაქარია მხარგრძელის უაზრო შემოტევაზე. - თავს იღუპავენ! დაე დავმარხოთ აქვე, ნიალის ველზე! – წამოიძახა, ბოცოს უკან მდგარმა გუზან ტაოელმა და მისი ხმლის გაღრჭიალებაზე ბოცოს რატომღაც გააჟრჟოლა. - „შვეტს რომ ასეთი ხმა აქვს, მის პატრონთან არც უნდა დადგე ბრძოლის ველზე“- გაიფიქრა სამცხის სპასალარმა და აბიათარ კოპასძეს უბრძანა შეტევის დაწყება. ბატონი აბიათარი, რჩეულიანთა თავში იდგა და მხარგრძელთა უჩვეულოდ გაწელილი ფეხოსანი ჯარის სუსტ წერტილებზე ფიქრობდა. მაგრამ უეცრად მდგომარეობა სასტიკი და უჩვეულო გახდა და უშიშმა აბიათარ კოპასძემ მოიხედა! *** - აქაა აფრიდონისძევ საგორავების შემაკავებელი ყორე, აქ დავდგით მეფე გიორგი ბაგრატიონის სამეფო დროშა, მაშინ ოცდაათის ვიყავი! მეფემ აი იმ მუხასთან დაიდგა კარავი და მე მიბრძანა ბანაკის გამაგრება, მე კი ლოდები მოვაზიდვინე და ყორეს უკან ისე დავახვავე რომ ერთი გამოჰკვრა უნდა, მხოლოდ ერთი, და ნახე რა მოხდება! – ცმუკავდა მოხუცი რამაზი და შალვას წინ გარბოდა. - აი აქ, აი აქ, უნდა გავთხაროთ და დიდი ურო აღმოვაჩინოთ – ყვიროდა რამაზი და მიწის ტერასის თავში მიფორთხავდა. შალვამ უმალ დაიჩოქა და მიწის თხრა დაიწყო. ცოტაც და უროს ხის ტარი ამოაჩინეს, შემდეგ მისი ბოლო გაათავისუფლეს მიწისაგან. უროს ქვის ბუნიკი მომრგვალო აღმოჩნდა. მასზე ქართული ასო „რ“, იყო ამოკვეთილი! - „რამაზი...?“ – ვარაუდით იკითხა შალვამ და მოხუცს მხარზე ხელი დაადო. - არა, მე ვინ ვარ? არავინ, აქ წერია „რევი“, მეფე რევი, ჩემი საყვარელი გმირი, ლეგენდები გამიგია მასზე და ამიტომაც ეს ასო ამოვკვეთე ჩემს უროზე. - როდის დავკრათ? ყორე როდის მოვანგრიოთ? – იკითხა შალვამ. - მოიცა ჯერ გავანთავისუფლოდ უნდა მთელი ეს ალაგი ბუჩქებისა და დაბრკოლებებისაგან, რადგანაც თავიდან საგორავმა თუ სიჩქარე არ აკრიფა, მაშინ ის სასიკვდილო საფრთხედ არ მოევლინება ველზე გაწყობილ ლაშქარს. ამიტომაც , უროს ქვეშ კიდევ სხვა იარაღებია, ამოიტანე ისინი მიწიდან, უეცრად დავერიოთ ყორეს, გავათავისუფლოთ ის ყოველგვარი საბრკოლველისაგან და შემდეგ დაველოდოთ ლაშქარის მოწყობას იქ დაბლა! - არ შეგვამჩნიონ! – თქვა შალვამ და უროს ქვეშ, აღმოჩენილ იარაღებს ეძგერა. - სწრაფად გათენდება აწი! უნდა ვიჩქაროთ! ომი დაიწყება მალე! ვგრძნობ! თქვა რამაზმა *** ამ დროს ცამ დაიგრგვინა. გამთენიისას წვიმა იშვიათად ენახა შალვას და მან ეს გრგვინვა ზეციურ ნიშნად მიიჩნია. ნაყივჩაღარმა დაიჩოქა და ზეცას აჰხედა, რამოდენიმე სიტყვა წაიბუტბუტა და შემდეგ ისევ ყორეს მიაშურა. ორივენი დატრიალდნენ. *** - დიდი მადლობა ჩემო გმირო ერისთავო, შენი ისრისმფრქვეველი ქარბორბალის გარეშე, სამეფო ლაშქარი ხიდზე ვერ შესდგამდა ფეხს – თქვა სამართლიანმა და მხედართა მწყალობელმა ზაქარია მხარგრძელმა. - მზად ვართ მოვკვდეთ მეფეთ-მეფე თამარისათვის ჩემო დიდო ამირსპასალარო – ივანე ციხისჯვარელმა ზაქარიას თავი დაუკრა. - ეხლა ლაშქარი შევა ველზე და იქ ყველაზე ცხარე ომი გველის ბოცოს სამცხელებთან და მძიმე ჯავახ მონასპებთან, მაგრამ არის სხვადახვა აზრი. ლორე ტაშირელები თავს დასდებენ, ჰოდა ტყუილად რომ არ გავაფუჭოთ ფეხოსნები, რაიმე ხრიკი გვჭირდება ციხისჯვარელო – მხარგრძელი ველს გაჰყურებდა. - მძიმე ბრძოლა გველის, ფეხოსნებთან, კავალერიის ქმედება შეზღუდულია, მაგრამ თავს გავწირავთ! გვიბრძანეთ – ბრძანებას ელოდა ციხისჯვარელი. - არა ჩემო დიდო ივანევ! მეტს ვეღარ გაგწირავთ! ერთი ხრიკი მაქვს ჩაფიქრებული და თუ ის განვახორციელეთ, მაშინ ნახეთ სეირი! მანამდე დაველოდოთ. მოწყალეა დიდი ღმერთი! მზემ რომ ამოწვერვა იწყო, ამ დროს ცაზე დაიქუხა! სარდლებმა ცას ახედეს. ივანე მიხვდა რომ ნაწვიმარზე კავალერია უმწეო იქნებოდა ნიალის ველზე და დაღონდა. - ძალიან კარგი, რომ წვიმა გაუგრილებს ტვინებს ბოცოსა და ვარდანს – გაიცინა მხარგძელმა და მის გვერდით მდგომ უმცროს ძმას რაღაც სომხურად გადაულაპარაკა! შემდეგ ივანემაც გაიღიმა და ლორელთა მებუკეს ბერდიას უბრძანა შეტევის გაუქმების – დაუკარიო! - „შეტევის შეჩერებას უკრავენ? ნეტა რა ხდება?“ – გაიფიქრა ივანე ციხისჯვარელმა, მაგრამ ამ დროს დიდი ზაქარია მხარგძელი, ამირსპასალარის საველე ტახტიდან წამოდგა და ამხედრება ბრძანა. *** - ლორე ტაშირელებმა შემოტევა შეაჩერეს, რაიყო წვიმის ხომ არ შეეშინდათ? – იკითხა გუზანმა, რომელიც წყობათა უკან, ჯირკზე ჩამომჯდარიყო და მსახურების მირთმეულ კლარჯულ წითელ ღვინოს „უჩას“ სვამდა. იგი თბილისისაკენ სწრაფ გალაშქრებაზე ოცნებობდა. „ეჰჰ ნეტავ როდის შევალ მამიჩემის სასახლეში, რომელიც ბაგრატიონთა პალატებზე უფრო დიდი, მზიანი და მშვენიერია? როდის დავეშვები მეიდანზე, ვითამაშებ ბერიკებთან, ვიცეკვებ რინდებთან, გავერთობი ინდოელებთან, ვილოცებ სუფიებთან, ვიბაასებ ჰავლაბრელ ქორდებთან და ვინადირებ ეპისკოპოსთან ერთად?“-ფიქრობდა გუზანი და მოწყენით ათვალიერებდა წვიმისაგან გალუმპულ მსახურებს, რომლებიც მისთვის წამოღებულ სახელდახელო, სალაშქრო კარავს შლიდნენ, საბძროლველად შემართული ლაშქრის ზურგს უკან. - არ განვარისხოთ ბოცო ბატონი ამ კარვის გაშლით! – ამოღერღა გუზანის საჭურველთმტვირთველმა და პატრონის წინ ჩამოჯდა. - მიდით სწრაფად გაშალეთ ჩემი ქაშმირის კარავი! – ბრძანა გუზანმა და უჩვეულო ხმაზე, რომელიც მის ყურს მისწვდა ძალაუნებურად მოიხედა მანაც. მიწა იძვროდა თითქოს, მოჰგლეჯდა ბუჩქებს რაღაც უცხო ძალა, რომელიც მათ უახლოვდებოდათ. „ქვები დაიძრნენ?“- შეჰყვირა გუზანის არწივების მწვრთნელმა, როდესაც მხარზე შემჯდარმა მართვემ ტყავის ჩაჩი გაწყვიტა და გასაფრენად ფრთები გაშალა. - ჰაიიიიიიიიიი, ჰაიიიიიიიი-კიოდა ვიღაც. *** მთიდან დაგორებული ლოდი პირდაპირ მისკენ მოგორავდა, ხმაც უჩვეულო ჰქონდა! მოეჩვენა ნეტა? ამ ლოდის უკან სხვა მრავალი ლოდი დაიძრა. ერთი ლოდი განსაკუთრებული სისწრაფითა და მძვინვარებით მობელავდა არემარეს, მიწა სველი იყო, ლოდი სიამოვნებით მოსრიალებდა მისკენ და მთელი ლაშქრისაკენ! გუზანი გაოგნებული იდგა! პირი საყვირლად დაღებული ჰქონდა, მაგრამ მის გონებას ვერ მოეძებნა ის ბგერა რაც მის ხორხს ამგვარ დრო უნდა აღმოეშვა! *** - რამაზ შეგვამჩნიეს, ძმაო, აქეთ მორბიან ვარდანის სამხედრონი, უნდა სწრაფად გავეცალოთ ამ ალაგს, მათი ხმლის ლუკმა რომ არ გავხდეთ – ყვიროდა შალვა აფრიდონისძე და მოსალოდნელი უბედურების მოლოდინში, ხან დიდი უროთი შეიარაღებულ რამაზს გაჰხედავდა და ხანაც ბორცვისაკენ მორბენალ შეჯავშნულ სხეულებს, რომლებიც რაღაცას გაჰყვიროდნენ და მათკენ მოიწევდნენ. - მე რომ აქედან წავიდე ამ ყორეს ვინ მოანგრევს? – იცინოდა რამაზი და უროს ერთ დიდ პალოს უმიზნებდა, რომელიც როგორც ჩანს მთელი კონსტრუქციის მთავარი ბერკეტი იყო. - ვერ მიგატოვებ! – შეჰყურებდა შალვა რამაზს. - ვიცოდი ძმაო რომ ვერ მიმატოვებდი, დღეს გაგიცანი მაგრამ ერთად მოვკვდებით! ნახე რა პანაშვიდი გადაგვიხადოს მეფეთა-მეფემ თამარმა, სიონში გადაგვიხდიან პანაშვიდს და მართლმადიდებელთა სამოთხეში მოვხვდებით მე და შენ, ნაყივჩაღარი აფრიდონის ვაჟები. - ეგრეა მოხუცო, დაჰკარ მაშ ურო მაგ პალოს – ცრემლი მოაწვა შალვას. - ჯერ ადრეა, ჯერ მოიცა, წამები დარჩა როგორც საუკუნეები – ამბობდა რამაზი. ამ დროს ისრებმაც გაიშხუილა. როგორც ჩანს ვარდან დადიანის აფხაზებმა მშვილდს მიმართეს. - აფხაზები დიდი მეფე გიორგის დროსაც სამიზნეს ზუსტად ურტყამდნენ! – შეჰყვირა მოხუცმა რამაზმა, რომელსაც ერთი ისარი სტომაქში გაერჭო, ხოლო მეორე ისარმა მკერდი შეუნგრია. - მომკლ......- თქვა რამაზმა და იქვე ყორესთან ჩაიმუხლა. შალვამ მიმოიხედა, გაქცევის დრო კიდევ იყო, მაგრამ, მისი წინ ჩამუხლული მისივე ძმა, გაყინული თვალებით მას მისჩერებოდა. შალვა გაიქცეოდა, მაგრამ მეფის ერთგული ყივჩაღის აფრიდონის შთამომავალი გახლდათ და მეფის ერთგულებას ჰრჩეობდა. - ურრო გამომართვი და დაჰკარი ! – ამოიდგა ენა უეცრად რამაზმა, რომელიც შალვას უკვე გაცხედარებული ეგონა. - ეხლავე ძმაო! – დიდი ძალა იგრძნო შალვამ, როცა ძმის გაყინული ხელებიდან დიდი ურო გამოგლიჯა და რამაზის წინ დარჭობილ ძველ ქვის პალოს დაუმიზნა. - დრო არ გვაქვს, დაჰკარი! – ამოიხრიალა რამაზმა და პირზე სისხლის დუჟი მოადგა. - უნდა ამ ადგილიდან გადაგათრიო და შემდეგ! – თქვა შეშინებულმა შალვამ, რომელმაც ლოდების შესაძლოა დაშვების ბილიკი წარმოიდგინა და მიხვდა რომ რამაზი მათი პრიველი მსხვერპლი უნდა გამხდარიყო. - რა დროს ეგ არის! ჩემი უმცროსი ძმა ხარ და უნდა.....დამიჯერო! დაჰკარი და წააქციე პალო – სამოთხე გველის! ჩურჩულებდა რამაზი. ისრებმა კიდევ გაიშხუილეს შალვას სიახლოვეს. „წამიც და ცხედარი ვიქნები“ გაუელვა ნაყივჩაღარს გონებაში და ურო მთელი ძალით დასცხო პალოს! *** აბიათარ კოპასძემ რომ მოიხედა, და გორაკიდან დაშვებული, საშინელი სიჩქარით, ხტომა-ხტომით, მოგორავე ლოდები დაინახა, ვარდანის ეგრისელთა ლაშქარი უკვე ძრწოლითა და ყვირილით აქეთ იქით გარბოდა. მესხებმა ძრწუნვით შეაფასეს მდგომარეობა და ის წამები ხელიდან გაუშვეს, რომელიც მათ გადარჩენის იმედს აძლევდა. ბოცო სამცხის სპასალარი გაკვირვებით ადევნებდა თვალყურს იმ საოცარ სანახაობას თუ როგორ ჩამოინგრა გორაკის თხემი და როგორ ამოძრავდნენ, საუკუნეთა მიჯნაზე გაჩერებული უდიდესი ქვები, მათ თავზე. ლოდებმა გადათელეს და გასრისეს სამცხელთა ლაშქრის ზურგი. ცხენები, აქლემები, ჯორები, მზარეულნი, მიწისმთხრელნი, ნგრევა, ლეწვით განადგურებული იქნენ. სამცხელთა შორის ზოგიერთმა თავს უშველეს. აბიათარმა, მოწინავე ლოდის ქვეშ ფარების შეგდებით შეეცადა მათი შეჩერება, მაგრამ ამაოდ. სიკვდილს რომ გადარჩენოდნენ ისიც და მისი რაზმელები მდინარისაკენ გაიქცნენ, სადაც მათ ლორე-ტაშირის რაზმელები ელოდნენ. *** - აირივ-დარივნენ, ეხლა კი დროა ნიალის ველზე შევცვინდეთ და მისი გული ხელთ ჩავიგდოთ! აბა ჩემო ივანევ გაქუსლეთ! ცოტაც და მტერი განადგურებულია! – ბრძანა , გორაკიდან დაშვებული ლოდების წინაშე დაქსაქსული სამცხელების შემყურე ზაქარია მხარგრძელმა და საერთო შეტევის ბრძანება გასცა! ეპილოგი ნიალის ველზე ბოცო ჯაყელისა და ვარდან დადიანის ლაშქარი განადგურდა. თავად ბოცო, საკუთარ ნათესავს, ივანე ყვარყვარე ციხისჯვარელს ჩაუვარდა ხელთ იური ანდრიას ძესთან ერთად. ვარდან დადიანი და მისი ძე ივანე, მხარგრძელის კაცებმა შეიპყრეს მდინარის გადალახვის დროს. თამარ მეფემ გულუხვად დააჯილდოვა თავისი მომხრენი. იმ დიდ ძღვენს შორის, რომელიც მეფეთ-მეფემ ივანე ციხისჯვარელს გადასცა იყო თავად ახალ ჩორჩანელთა საგვარეულოს დედაციხე – ჯაყი. ზეიმით შევიდა ჯაყის ციხეში ივანე ციხისჯვარელი. დაათვალიერა ციხის ყველა სიმაგრე და ჯაყისმანის მონასტერს ეწვია. ბერებმა მკერდი დაუკოცნეს მათ ახალ პატრონს, მოაგონეს მას მამათა ღვაწლი და დამსახურება წინაშე მეფეთა. -ასე ვფიქრობთ შენთან ერთად შენი დიდი წინაპრები სულა, მირიანი და იოანე დაბრუნდნენ ჯაყის ციხეში მთავარო – უთხრა ივანეს მამა იაკობმა. *** ივანეს ჯაყში შესვლამდე ბოცო ჯაყელის მთელი სახლეული აიყარა და ალის ხეობაში გადავიდა. ამიერიდან მათ ისტორია ჯაყელად აღარ იხსენიებს. ისინი ბოცოსძენი არიან. ამ საგვარეულოს დიდი წარმომადგენლები ბოცო და მემნა ბოცოსძენი თბილისს თითქმის მარტო იცავდნენ საკუთარი რაზმით ჯალალედინის დამანგრეველი შემოსევისაგან. ბოცოსძენი უძველესი ჯაყელები არიან. მათ ადგილს ციხისჯვარელები იკავებენ. ბოცოსძეთა ბოლო წარმომადგენლები ალის ხეობის წმინდა გიორგის ეკლესიაში განისვენებენ. იქვე ბოცოს წყალიც ჩამოუდის ალის ხეობაში გადასახლებულთა მამულებს. ისტორია შეშინებული იხსენებს „დიდსა ბოცოსა“ და სდუმს მის მომდევნო ბედზე. მაგრამ არის მოსაზრება, ბოცო ჯაყელი ბერად შემდგარი ბასილი ეზოსმოძღვარი გახლავთო. *** - ერისთავთ ერისთავო ივანევ, აწ უკვე ჯაყელ-ციხისჯვარელო, შენმა საგვარეულომ მრავალჯერ უერთგულა ბაგრატიონთა სამეფო სახლს და ქვეყანას. ჩვენ ბაგრატიონებს კარგად გვახსოვს, რომ შენმა დიდებულმა პაპამ- სულა კალმახის ერისთავმა შეიპყრო განდგომილი ერისთავი ლიპარიტ ბაღუაში და ის მეფის წინ დააგდო. შენ არ ჩამოუვარდები პაპებს შენსას. გვიერთგულე და მრავალგზის შეებრძოლე ტახტის მიმტაცებელ იური ანდრიას-ძეს და თავგზა-აბნეულ მის მიმდევრებს ვარდანსა და ბოცოს. საბოლოოდ კი ნიალის დიდ ბრძოლაში, მხარგრძელთან ერთად შეები აჯანყებულებს და თავად შეიპყარი ისინი, რისთვისაც დიდ მადლობას მოგახსენებთ და გიბოძებთ მთელს სამცხესა და შენივე მამა-პაპის ციხესიმაგრეს – ჯაყს! – ამბობდა დიდებულთა და სტუმა 8000 თა გასაგონად, თბილისის სასახლეში, ბაგრატიონთა ტახტზე მჯდომი მეფეთ-მეფე თამარი. დარბაზი ლხინის დაწყებას ელოდა. თბილისელნი ხარობდნენ თამარის გამარჯვებას. ტახტის მარჯვენა მხარეს იდგა ზაქარია მხარგრძელი და ლაღად შეჰყურებდა მეფეთ-მეფის წინაშე მუხლმოდრეკულ ივანე ციხისჯვარელს, რომლის მხედრული შემართება და მხნეობა სანიმუშოდ მიაჩნდა. წინ იყო ბასიანი და შამქორი, სადაც ქართული ჯარის რიგებში, გმირად მოიხსენიებენ ივანე ჯაყელ ციხისჯვარელს. ასევე წინაა ქართველთა იმპერიის მსხვრევა, უმეფობის ხანა, რომლის დროსაც 100 წელს მიტანილი ივანე ჯაყელ ციხისჯვარელი მხსნელად დაუდგება მთელს ქვემო ქართლს. იგი ერთადერთია ვინც არათუ არ ემორჩილება მონღოლებს, არამედ წარმატებით ებრძვის მათ, სამცხეში ინარჩუნებს ქართული სამეფოს სულს, აძლიერებს დასუსტებულ პროვინცებს, ქმნის სამცხის სამთავროს, რკინაში აჯენს ქვეყანას, სასტიკად ამარცხებს შამელ თურქებს და აღზრდის ისეთ მემკვიდრეს როგორიც იქნება სარგის ჯაყელი ციხისჯვარელი. კახაბერ ჯაყელი დაიწერა ბაზალეთს, 2021 წლის იანვარში


source: CulturaX

text: ორკვირიანი უწყლობის შემდეგ, ასპინძის ნაწილს წყლის მიწოდება აღუდგა » მთავარი → სამართალი » შემთხვევა 22.01.2014 ოთის მაგისტრალური 60-მეტრიანი მილსადენის გაყინვის გამო, დაბა ასპინძის მოსახლეობის 80 პროცენტს სასმელი წყალი 2 იანვრიდან არ მიეწოდებოდა. გაყინულ მილსადენს დაახლოებით ორი კვირის განმავლობაში სხვადასხვა საშუალებით ადნობდნენ, თუმცა საბოლოოდ გაყინული მილის ჩაჭრა გახდა აუცილებელი. ასპინძელებს წყლის მიწოდება დაახლოებით ხუთი დღის წინ აღუდგათ. "ცენტრალურ მაგისტრალიდან გაყინული მილის ჩაჭრა მოხდა და პლასტმასის მილით გადავაერთეთ რეზერვუარში. მოსახლეობას ასე ვაწვდით წყალს. რაც სასმელი წყლის მიწოდება აღდგა, მას შემდეგ ქსელზე დავაერთეთ ასევე ახალი სასმელი წყალი, რომელიც სოფელ ხანდოდან მოგვეწოდება",- ამბობს "საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანიის" სამცხე-ჯავახეთის ფილიალის მენეჯერი გიორგი ბაგინაშვილი. სასმელი წყლის გარეშე ასპინძაში ამ დრომდე მოსახლეობის მცირე ნაწილი რჩება. ეს მოსახლეობის ის ნაწილია, რომელიც წყალს იმ ტერიტორიიდან იღებდა, სადაც ცენტრალური მილსადენია გაყინული. გიორგი ბაგინაშვილი ამბობს, რომ აღნიშნულ ოჯახებს წყლით ასპინძის სახანძრო-სამაშველო სამსახური ამარაგებს. შეგახსენებთ, რომ ასპინძის მოსახლეობას სასმელი წყლის მიწოდება 2 იანვარს შეუწყდა. ადგილობრივებს წყალს ასპინძის სახანძრო-სამაშველო სამსახური ურიგებდა, თუმცა წყალი ყველა უბნისთვის საკმარისი არ იყო და გარდა ამისა, მისი გამოყენება მხოლოდ ტექნიკური მოხმარებისთვის შეიძლებოდა.


source: fineweb

text: მსუბუქი და გემრიელი ნამცხვარი, რომელიც მზადდება განსაკუთრებული მეთოდით დაგავიწყებთ ზედმეტ კალორიებთან შექმნილ პრობლემებს. ფორთოხლის ნამცხვარი იმით არის გამორჩეული, რომ მარტივად მზადდება და ამასთან ძალიან ეფექტურად გამოიყურება. საჭირო მასალები/ხელსაწყოები: - 2 ფორთოხალი - 150 გრ. დარბილებული კაქარი - 100 გრ. დაფქვული თხილი - 100 გრ. ნახევრად მწარე - 100 გრ. შაქარი - 6 ც. კვერცხი - 150 გრ. ხაჭო - 100 გრ შაქრის პუდრა - 3 ს.კ. ფორთოხლის ლიქიორი - ცხიმი და ორცხობილა ფორმისათვის საფეხურები - 1 ფორთოხალი გარეცხეთ ცივ წყალში, გაამშრალეთ, დანით ფრთხილად გააცალეთ კანი და წვრილ ნაჭრებად დაჭერით. შიგთავსისაგან გამოწურეთ წვენი. დაჭერით კანი 2 ს.კ. შაქართან და 3 ს.კ. ფორთოხლის წვენთან ერთად ადუღეთ 3 წთ. კვერცხის ცილა და გული გააცალკევეთ. კვერცხის გული, შაქარი (დაიტოვეთ 2 ს.კ.) და კარაქი ათქვიფეთ კრემისებრი მასის მიღებამდე. - 2 დაუმატეთ ხაჭო, თხილი და შოკოლადი. ღუმელი გააცხელეთ 180C-მდე, ფორმას წაუსვით ცხიმი და მოაყარეთ დაფქვილი ორცხობილა. კვერცხის ცილა ათქვიფეთ გამაგრებამდე. სიროფიანი ფორთოხლის კანი და ცილა კარგად შეურიეთ ხაჭოიან მასას. - 3 მიღებული ცომი ჩაასხით ფორმაში და აცხვეთ 30-35 წთ. ფორთოხალი გარეცხეთ დაჭერიღ თანაბარ, თხელ ნაჭრებად, გამოაცალეთ კურკები და მოათავსეთ ჯამში. დაასხით 4 ს.კ. ფორთოხლის წვენი და ფორთოხლის ლიქიორი, დაუმატეთ დარჩენილი შაქარი და ადუღეთ 3-4 წთ. მზა ნამცხვარი დატოვეთ გამორთულ ქურაში კიდევ 10 წთ., რომ ფორმაშივე გაცივდეს, და შემდეგ გადმოიღეთ. - 4 ფორთოხლის ნაჭრები დადეთ საწურზე. შაქრის პუდრისაგან მოამზადეთ სქელი სიროფი და წაუსვით ნამცხვარს. ჯერ კიდევ თბილ მინანქარს მოაწყვეთ ფორთოხლის ნაჭრები და ოდნავ დააწურეთ. მინანქარი რომ გამგარდება, ნამცხვერი სუფრასთან მიიტანეთ.


text: Jeff Hawkins: ჯეფ ჰოუკინსი - "როგორ შეცვლის კოგნიტიური მეცნიერებები კომპიუტერულ მეცნიერებებს" Treo-ს შემქმნელი ჯეფ ჰოუკინსი გვთავაზობს, შევხედოთ ადამიანს ტვინს განსხვავებული კუთხიდან - არა როგორც სწრაფ პროცესორს, არამედ როგორც დამახსოვრების სისტემას, რომელიც იმახსოვრებს და უკან ახვევს გამოცდილებებს, რათა დაგვეხმაროს მომავლის პროგნოზირებაში This talk was presented at an official TED conference, and was featured by our editors on the home page.


იულიუს კეისარი გაიუს იულიუს კეისარი (ლათ. Dictator Gaius Iulius Caesar ) (დ. 12/13 კვირკვე, ჯვ. წ. 100 ― ღ. 15 მელახი, ჯვ. წ. 44) — ჯვეში რომიშ ართ-ართი უდიდაში პოლიტიკური დო სახენწჷფო მოღალე, ცხენენჯმადუდე, რეფორმატორი, ჭარუ დო ორატორი. წჷმოულობათ პატრიცი. 68 წანას კვესტორო გჷნირთჷ, 65-ს ― ედილო, 62-ს პრეტორო, 60 წანას აკოშაყარუ რსხუ პომპეუსწკჷმა დო კრასუსწკჷმა სენატიშ სააწმარენჯოთ (მაართა ტრიუმვირატი). 59 წანას გჷნირთჷ კონსულო, 46-ს გეგშაგორეს დიქტატორო. 44 წანას, აკორაგადაფილეფქ დოჸვილეს. თიში ჯოხოქ კეისარქ (ცეზარი) ზოგადო მონარქიაშ ემაშინალ ზიტყვათ გჷნირთჷ. რესურსეფი ინტერნეტის[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა] ლიტერატურა[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა] - ლევან სანიკიძე - კეისარიადა; თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა; თბილისი; 1989 - ნუგზარ მოლაშვილი, ირინე გეგეჭკორი - საქართველოსა და მსოფლიო ისტორიის ძირითადი მოვლენები და ქრონოლოგიური ცხრილები; მერანი-3; თბილისი; 2000


text: 21 მაისს ამერიკის მუსიკალური სამყარო - უფრო ზუსტად კი, პიანისტური საზოგადოება - გასული საუკუნის პირველი ნახევრის ერთ-ერთი ყველაზე კოლორიტული მუსიკოსის, ტომას რაიტ უოლერის დაბადების ასმეათე წლისთავს აღნიშნავს. ეს მხიარული და სიცოცხლით სავსე მუსიკოსი ისეთი ჩასუქებულ-გაფუმფულებული იყო, რომ, ნაცვლად ნამდვილი სახელისა, „ფეტსის“ მეტსახელით გახდა ცნობილი. ისტორიაშიც ასევე ჩაიწერა: ფეტს უოლერი - ვირტუოზი პიანისტი, მომღერალი და რამდენიმე ათეული სვინგური თუ სტრაიდ-თხზულების ავტორი . ფეტსის ბავშვობის წლებში ამერიკაში რეგტაიმი მეფობდა, რომელიც მეტწილად საფორტეპიანო მუსიკას წარმოადგენდა. ჰოდა, პატარაც საათების განმავლობაში ებრძოდა გამებს და მუსიკოსის პროფესიულ კარიერაზე ოცნებობდა, თუმცა მეცადინეობა მამისგან მალულად, კონსპირაციულად უწევდა ხოლმე, რადგან ბაპტისტური ეკლესიის მოძღვარი შვილის ჯაზურ აღტკინებას თრგუნავდა და მთელი არსებით ეწინააღმდეგებოდა. მშობლის ამგვარ ახირებას ორი მიზეზი ჰქონდა: ჯერ ერთი, გვარის გამგრძელებლის მომავალს არა ჰარლემური კლუბების სცენებს, არამედ ეკლესიის ამბიონზე მოღვაწეობას უკავშირებდა და, მეორეც, პრობლემას თავად „რეგტაიმის“, როგორც მუსიკალური ჟანრის, არსში ხედავდა. ამ მუსიკის ქვეშ ამერიკელ ახალგაზრდებს „კეიკუოკის“ ცეკვა უყვარდათ, ეს უკანასკნელი კი იმდენად გამომწვევი და ვნებით სავსე მოძრაობებით სრულდებოდა, რომ ავი სულებით შეპყრობილთა როკვად მიიჩნეოდა. ამგვარი გარემოებების მიუხედავად, პატარა ფეტსს მამის ნების წინააღმდეგ წასვლა არ გასჭირვებია: პირველი ჯანყისას დამწყებ პიანისტთა კონკურსში მიიღო მონაწილეობა და ლაურეატი გახდა, შემდეგ ჰარლემური „ლინკოლნის თეატრის“ სცენაზე წარდგა მსმენელის წინაშე, ხოლო 14 წლის ასაკში საკუთარი სადებიუტო თხზულებაც შექმნა და მამასთან ბრძოლაში საბოლოოდ გაიმარჯვა . ფეტს უოლერმა საყოველთაო აღიარება მალევე მოიპოვა, რაც ხელოვნების კიდევ ერთმა ფორმამ განაპირობა. მუნჯ კინოს ვგულისხმობ, რომლის სათქმელიც მუსიკამ გაახმოვანა და მაყურებელთან კომუნიკაციის დამყარებაში წაეხმარა. მოგეხსენებათ, რომ იმხანად უტყვი კინოკადრები შავ-თეთრმა კლავიშებმა აამეტყველეს, ხოლო ხმის რეჟისორები ე.წ. „ტაპიორი-პიანისტები“ ბრძანდებოდნენ. ცხადია, მუსიკალური აკომპანემენტის ხარისხს ინსტრუმენტალისტის დონეც განსაზღვრავდა: ხეირიანად უნდა დაეკრა, ვიზუალური ემოცია რომ უფრო გაემძაფრებინა. თანაც, რეგტაიმი იმპროვიზაციული, შესასრულებლად არც ისე მარტივი მუსიკა გახლდათ, რომელიც მთავარი რიტმული ხაზისა და მელოდიური აქცენტების ჯვარედინ თამაშს ეფუძნებოდა, ტექნიკური მხარის გარდა კი, სილაღესა და იუმორის გრძნობასაც მოითხოვდა. ჰოდა, ფეტსს არც ერთი აკლდა და არც მეორე. ზოგჯერ ისეც ხდებოდა, რომ კინოსეანსი არტისტის სოლო კონცერტად იქცეოდა და კინოთეატრებიც ერთმანეთს ეცილებოდნენ ამ ფუმფულა მხიარული პიანისტის მოსახელთებლად. თუმცა არა მხოლოდ ისინი: ერთხელ ოთხმა განგსტერმა იარაღის მუქარით პირდაპირ სცენიდან გაიტაცა და ჩიკაგოს ერთ-ერთი სასტუმროს რესტორანში მიაბრძანა. ასე აღმოჩნდა ალ კაპონეს დაბადების დღეზე, სადაც მთელი სამი დღის განმავლობაში მკვლელებისა და არამზადების სმენის საამებლად მოუხდა გარჯა. დიახ, ფეტს უოლერი მრავალმხრივი არტისტი გახლდათ. გარდა ჯაზური მუსიკისა, კლასიკურ რეპერტუარსაც ასრულებდა . განსაკუთრებით ბახის თხზულებების ინტერპრეტირება უყვარდა. 1932 წელს პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარშიც უნახავთ, კლასიკურ მილებიან ორღანზე რომ იმპროვიზირებდა. საკუთარ ნაწარმოებებს კი მხოლოდ „ჰამონდზე“ თხზავდა. თხზავდა და შემდეგ ყიდდა, ხოლო მისი შექმნილი ულამაზესი სვინგური თემებით მუდამ სხვები ხეირობდნენ . ფეტსი 1943 წლის 15 დეკემბერს 39 წლის ასაკში აღესრულა.


„მეცნიერება იწყება სკოლიდან – კვლევები მოსწავლეთა მონაწილეობით“ კონკურსში მონაწილეობის მსურველთა საყურადღებოდ! „მეცნიერება იწყება სკოლიდან – კვლევები მოსწავლეთა მონაწილეობით“ კონკურსში მონაწილეობის მსურველთა საყურადღებოდ! 2018 წლის თებერვლის თვეში ფონდი გამოაცხადებს სახელმწიფო სამეცნიერო საგრანტო კონკურსის – „მეცნიერება იწყება სკოლიდან – კვლევები მოსწავლეთა მონაწილეობით“ 5 სიცოცხლის შემსწავლელი მეცნიერებები; 6 დედამიწის შემსწავლელი მეცნიერებები; 8 ინჟინერია და ტექნოლოგიები; 9 აგრარული მეცნიერებანი.


გაიხსნა babu - ს მიერ 11 Apr 2018 პარგოლინი, პისტოლეტი, კალიბრი


ტალი / Tully KINOPIKA.COM > 2018 > ტალი / Tully О 30 Dec 2017 15:08 t ფილმი მარტოხელა სამი შვილის დედის სახელად მარლოს შესახებ მოგვითხრობს, რომელმაც სულ ცოტა ხნის წინ მეოთხე შვილი გააჩინა. ამასთან დაკავშირებით მისი ძმა მისთვის ორიგინალური საჩუქრის გაკეთებას გადაწყვეტს, და მას ჩუქნის... ძიძას. ახალგაზრდა ძიძას სახელად ტალის ექსტრავაგანტურობის მიუხედავად, მარლო მასთან უნიკალურ კავშირს აყალიბებს, რომელიც თავიდან ვერც კი აცნობიერებდა, თუ როგორ ბედნიერებას მოუტანდა ძიძა მის შვილებს და მას. RUS-თრეილერი: ტალი / Tully ENG-თრეილერი: ტალი / Tully რეჟისორი: Jason Reitman მსოფლიო პრემიერა: 23 იანვარი მსახიობები: Charlize Theron, Mackenzie Davis, Ron Livingston, Mark Duplass, Emily Haine, Marceline Hugot, Elaine Tan, Elfina Luk, Kitty Crystal, Michael Patrick Lane, Colleen Wheeler, Maddie Dixon-Poirier, Katie Hayashida, Gameela Wright, Steven Roberts. ღრმაწყლიანი ჰორიზონტი / Deepwater Horizon მთავარი კანდიდატი (ლიდერი) / The Front Runner სატელეფონო ხაზი / Landline არ გახვიდე სახლიდან / Don’t Leave Home ხერხი 8: მემკვიდრეობა / Saw 8: Legacy (Jigsaw) სამოქმედო წერტილი / Action Point (Action Park) ტრაფიკი / Traffik (Stranded)


text: სხვა ახალი ამბები კულტურის მინისტრის პოსტს, სავარაუდოდ, `ისტერნ პრომოუშენის` დამფუძნებელი ჩაიბარებს. კახა კანდელაკი ადასტურებს, რომ შეთავაზება მართლაც მიიღო, თუმცა არ აკონკრეტებს, ვისგან. მას შემდეგ, რაც კულტურის მინისტრის კანიდატურა ოფიციალურად დასახელდება, მინისტრთა კაბინეტის ახალი შემადგენლობა პრეზიდენტს გადაეგზავნება. თავის მხრივ, კანონმდებლობით პრეზიდენტს... მინისტრთა კაბინეტის ახალ შემადგენლობასთან დაკავშირებით განცხადებას აკეთებს საქართველოში აშშ-ის ელჩი. რიჩარდ ნორლანდი იმედს გამოთქვამს, რომ დამტკიცების შემდეგ მთავრობის ახალ წევრებთან თანამშრომლობა შედგება. კულტურის მინისტრის თანამდებობას მიხეილ გიორგაძე დაიკავებს. ის კომპანია `ისტერნ პრომოუშენის` დამფუძნებელი და ხელმძღვანელია ისევე, როგორც კახა კანდელაკი, რომელიც გუშინ და დღეს მთავარ კანდიდატად სახელდებოდა.


7 წთ წინ 2017 წლის რთველზე კახეთში ხარისხიან ყურძენზე სუბსიდირება არ გაიცემა, რაჭა-ლეჩხუმში კი შენარჩუნდება – ლევან დავითაშვილი in საზოგადოება — by admin — 2017/05/31 შს სამინისტრო ინტერნეტსივრცეში გავრცელებულ თამაშზე „ლურჯი ვეშაპი“ განცხადებას ავრცელებს. როგორც განცხადებაშია ნათქვამი, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ცენტრალური კრიმინალური პოლიციის დეპარტამენტის ორგანიზებულ დანაშაულთან ბრძოლის მთავარი სამმართველოს კიბერდანაშაულთან ბრძოლის სამმართველოში დაიწყო გამოძიება საქართველოს სსკ-ს 115-ე მუხლით, რაც თვითმკვლელობამდე ან თვითმკვლელობის ცდამდე მიყვანას გულისხმობს და სსკ-ს 285-ე მუხლის 1-ელი ნაწილით, რაც კომპიუტერული მონაცემის ან კომპიუტერული სისტემის უკანონო გამოყენებას გულისხმობს. დანაშაულის პრევენციის მიზნით, შს სამინისტრო მოუწოდებს ინტერნეტმომხმარებლებს, მაქსიმალურად შეიკავონ თავი აღნიშნულ თემაზე ინფორმაციის ფართოდ გავრცელებისგან, რამაც, შესაძლოა, თავის მხრივ, მოზარდებში აღნიშნული თამაშის პოპულარიზაციას შეუწყოს ხელი”, – ნათქვამია განცხადებაში. (Visited 111 times, 1 visits today) კომენტარებიმსგავსი თემებითეა წულუკიანი ფოკას საზოგადოებრივ ცენტრში ადგილობრივ მოსახლეობას შეხვდამოვაჭრეები: “ბაზრობის ტერიტორიის გასხვისება იგეგმებოდა”პუშკინის ქუჩაზე ორმხრივი საავტომობილო მოძრაობა გაიხსნა1 ივლისიდან საყოველთაო დაზღვევის პაკეტის მოცულობა იზრდებასაქართველოში ამინდის მოსალოდნელი გაუარესების შემთხვევაში 112-ი განსაკუთრებულ რეჟიმში იმუშავებსვიცე-პრემიერი კახა კალაძე მსოფლიო დონის პერსპექტიულ ლიდერად დაასახელესქართულ-ებრაული 26-საუკუნოვანი მეგობრობის იუბილესთან დაკავშირებული ღონისძიებები 20 ოქტომბერს დაიწყებაიმერეთის, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის საპატრულო პოლიციის მთავარ სამმართველოში რებრენდინგი განხორციელდებაგვინეტ პელტროუს ახალი, 5-დღიანი დეტოქს-დიეტა, რომელიც საკუთარ საიტზე გამოაქვეყნავანის რაიონში ახალი სკოლის მშენებლობა დაიწყო


7198 აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი მიხეილ სააკაშვილის დაკავებაზე პირველ განცხადებას აკეთებს. სახდეპის პრესსპიკერი "ამერიკის ხმასთან" აცხადებს, რომ შეერთებული შტატები მოვლენებს ახლოს აკვირდება. ჩვენ გვაქვს მისი დაკავების ცნობები და მოვლენების განვითარებას ახლოს ვაკვირდებით. მოვუწოდებთ საქართველოს ხელისუფლებას უზრუნველყოს, რომ ბატონი სააკაშვილი ისარგებლებს თანასწორობის პრინციპით, საქართველოს კანონმდებლობის და საქართველოს მიერ აღებული ადამიანის უფლებების საერთაშორისო ვალდებულებების შესაბამისად", - განუცხადა დეპარტამენტმა "ამერიკის ხმას." ცნობისთვის, დღეს, 1-ოქტომბერს ირაკლი ღარიბაშვილმა თქვა, რომ საქართველოს მესამე პრეზიდენტი, მიხეილ სააკაშვილი დაკავებულია. მიხეილ სააკაშვილი საქართველოში 1-ლ ოქტომბერს ჩამოვიდა. ინფორმაცია თავად მესამე პრეზიდენტმა Facebook-ზე გაავრცელა. მოგვიანებით კი ბათუმში გადაღებული ვიდეო გამოაქვეყნა. მიხეილ სააკაშვილის ჩამოსვლასთან დაკავშირებით მმართველ პარტიაში ინფორმაციას არ ადასტურებდნენ. პარტიის ოფისში გამართულ ბრიფინგზე მამაუკა მდინარაძემ თქვა, რომ მიხეილ პრეზიდენტს უკრაინის საზღვარი არ გადაუკვეთავს. მესამე პრეზიდენტის დაბრუნებასთან დაკავშირებით ინფორმაციას შსს-ც უარყოფდა. იხილეთ ასევე:


ამ ბირთვულ რაკეტას მარსამდე მისაღწევად მხოლოდ 1 თვე დასჭირდება 22 Sep. 2021, 13:04 ფოტო: Ad Astra კაცობრიობა კოსმოსის ათვისებას ცდილობს, რამდენიმე წელში კი მარსზე პირველი ადამიანების გაგზავნა იგეგმება. თუმცა, ამისთვის უსაფრთხო და სწრაფი რაკეტაა საჭირო, რომელიც ასტრონავტებს დანიშნულების ადგილამდე უმოკლეს დროში მიიყვანს. სწორედ მსგავსი აპარატის შექმნაზე მუშაობს კოსტა-რიკაში დაფუძნებული კომპანია Ad Astra Rocket Company. მან ამ ზაფხულს Vasimr VX-200SS ტიპის პლაზმური რაკეტის გამძლეობის შესამოწმებლად აშშ-ის ტექსასის შტატში მაღალი სიმძლავრის 88-საათიანი ტესტირება განახორციელა და ელექტრულ ძრავებში ამტანობის ახალი რეკორდი დაამყარა. Vasimr ბირთვული რეაქტორების მეშვეობით პლაზმას 2 მილიონ გრადუს ფარენჰაიტ ტემპერატურაზე აცხელებს, რაც 1 111 093 გრადუს ცელსიუსს უდრის. ცხელი აირი შემდეგ გრავიტაციული ველის წყალობით ძრავიდან გაედინება და მის ამუშავებას უწყობს ხელს. კომპანიაში აცხადებენ, რომ შედეგად, აპარატს საათში 197 950 კილომეტრის დაფარვა შეუძლია, მაგრამ ორბიტამდე მისასვლელად ტრადიციულ რაკეტას საჭიროებს. ასეთი სტანდარტული რაკეტები საწვავის მარაგს აფრენისას იყენებენ და ტრაექტორიის შეცვლის საშუალებას არ იძლევიან. ამასთან, გზაში რაიმე სახის ხარვეზის დაფიქსირების შემთხვევაში, მისიის საკონტოლო ბაზას მის გამოსასწორებლად რამდენიმე წუთი დასჭირდება. თუმცა, მანამდე, შესაძლოა, ხომალდის ეკიპაჟის გადარჩენა ვერ მოესწროს. მათგან განსხვავებით, ბირთვული რაკეტა მამოძრავებელ ძალას ბოლომდე შეინარჩუნებს, ეტაპობრივად აჩქარდება და ფრენის 23-ე დღეს მაქსიმუმ სიჩქარეს, 54 კმ/წმ-ს მიაღწევს. ეს მარსამდე მისასვლელად განსაზღვრულ პერიოდს, 7 თვეს 1 თვემდე შეამცირებს, რაც იმას ნიშნავს, რომ ასტრონავტები მზის რადიაციის ქვეშ ნაკლებ დროს გაატარებენ. ეს მნიშვნელოვანია, რადგან უკანასკნელმა კვლევამ აჩვენა, რომ წითელ პლანეტაზე 4 წელზე მეტის გატარება ჩვენთვის მომაკვდინებელია. გაიგეთ მეტი: რაკეტა, მარსი, ბირთვული რეაქტორი


source: wikipedia

text: 27 მარტი — გრიგორიანული კალენდრის 86-ე დღე (ნაკიან წლებში – 87-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 279 დღე. დღის მოვლენები 1854 : ყირიმის ომი — ბრიტანეთმა რუსეთს ომი გამოუცხადა. 1871 : გაიმართა რაგბის პირველი საერთაშორისო მატჩი ინგლისისა და შოტლანდიის გუნდებს შორის. 1905 : თბილისის ფუნიკულიორი გაიხსნა. 1918 : მოლდოვა და ბესარაბია რუმინეთს შეუერთდა. 1958 : ნიკიტა ხრუშჩოვი სსრკ-ის პრემიერ-მინისტრი გახდა. 1968 : სუჰარტო ინდონეზიის პრეზიდენტი გახდა. 2020 : ჩრდილოეთი მაკედონია ნატოს 30-ე წევრი გახდა. 2023 : შოტლანდიის ნაციონალური პარტიის ლიდერად და ქვეყნის პირველ მინისტრად ჰამზა იუსაფი აირჩიეს. ამ დღეს დაბადებულნი 972: რობერ II — საფრანგეთის მეფე 1785: ლუი XVII — საფრანგეთის მეფე 1845: ვილჰელმ კონრად რენტგენი — გერმანელი ფიზიკოსი 1871: ჰაინრიხ მანი — გერმანელი მწერალი 1873: ქრისტეფორე III — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1881: სიმონ ავალიანი — ქართველი ისტორიკოსი 1886: სერგეი კიროვი — რუსი რევოლუციონისტი 1899: შალვა ალხაზიშვილი — ქართველი კრიტიკოსი, ხელოვნებათმცოდნე 1909: ბენ უებსტერი — ჯაზის ამერიკელი მუსიკოსი 1927: მსტისლავ როსტროპოვიჩი — რუსი ჩელისტი და დირიჟორი 1939: იოსებ კეჭაყმაძე — ქართველი კომპოზიტორი 1963: კვენტინ ტარანტინო — ამერიკელი კინორეჟისორი, სცენარისტი, მსახიობი, კინოპროდიუსერი და კინოოპერატორი 1970: მერაია კერი — ამერიკელი მომღერალი ამ დღეს გარდაცვლილნი 1625: ჯეიმზ I — ინგლისის, ირლანდიისა და შოტლანდიის მეფე 1833: ჟაკ ფრანსუა გამბა — ფრანგი მოგზაური და ვაჭარი 1945: ჰალიდ ზია უშაქლიგილი — თურქი მწერალი და სახელმწიფო მოღვაწე 1968: იური გაგარინი — რუსი კოსმონავტი 1972: მორის ეშერი — ჰოლანდიელი მხატვარი და გრაფიკოსი 2006: სტანისლავ ლემი — პოლონელი მწერალი დღესასწაულები მართლმადიდებელი ეკლესია აღნიშნავს შემდეგი წმინდანების ხსენების დღეს: ღირსი ბენედიქტე ევსქიმონ აღმსარებელი აგრეთვე: მსოფლიო თეატრის დღე ანგოლა — გამარჯვების დღე მიანმარი — სამხედრო ძალების დღე იხილეთ აგრეთვე სხვა თვეები 0327


დიდ დიღომში კორპუსის მეცხრე სართულზე ხანძარი გაჩნდა 11 Apr. 2020, 15:42 თბილისში, დიღმის მასივში ცხრასართულიანი საცხოვრებელი კორპუსის მესამე სართულზე ხანძარი გაჩნდა. საგანგებო სიტუაციების მართვის სამსახურის განცხადებით, ბინაში ოთახი და აივანი იწვოდა. ადგილობრივი მაცხოვრებლები ამბობენ, რომ მეხანძრე-მაშველებმა რეაგირება დააგვიანეს და ხანძრის ჩაქრობას საათზე მეტხანს მოანდომა. როგორ უწყებაში განმარტავენ, რომ მაშველეი ადგილზე შვიდ წუთში იყვნენ, მისვლისთანავე ხანძრის ქრობა დაიწყეს, თუმცა სამუშაოებს ძლიერი ქარი ართულებდა. ამ დროისთვის ხანძარი სრულად ლიკვიდირებულია და შემთხვევის შედეგად არავინ დაშავებულა. დამწვარია 80-100 კვადრატული მეტრი. გაიგეთ მეტი: ხანძარი, საგანგებო სიტუაციების მართვის სამსახური, დიდი დიღომი


text: რუსეთის ბაზარზე მინერალური წყლის ”ბორჯომის” შეტანის საკითხის გამო როსპოტრებნადზორს მიმართა კომპანია ”IDS ბორჯომმა” - ეს ინფორმაცია განთავსებულია რუსეთის ზედამხედველობისა და მომხმარებელთა უფლებების დაცვის ფედერალური სამსახურის ოფიციალურ ვებგვერდზე. როსპოტრებნადზორი ასევე იუწყება, რომ მომავალ კვირაში დაგეგმილია მისი სპეციალისტების შეხვედრა კომპანია ”ბორჯომის” წარმომადგენლებთან, რომლებიც მინერალური წყლის უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად მიღებულ ზომებზე ისაუბრებენ. თავად კომპანია ”IDS ბორჯომს” ინფორმაცია ჯერჯერობით არ გაუვრცელებია.


text: ფსორიაზი – კანის ქრონიკული დაავადება ფსორიაზი ადამიანის კანის ერთ-ერთი გავრცელებული ქრონიკული დაავადებაა. მას თან სდევს კანის აქერცვლა და ანთებითი ცვლილებები. დაავადება მოიცავს თითქმის მთელ სხეულს, ამავდროულად, ის გადამდები არაა. ფსორიაზის დაავადების შესახებ გვესაუბრება დერმატო-ვენეროლოგი ქეთევან მანაგაძე: “ფსორიაზის გამომწვევი ზუსტი მიზეზი უცნობია. ამის გამო, შეუძლებელია ამ დაავადების სრულად განკურნება. მაგრამ თუ პაციენტი ჩაიტარებს მედიკამენტოზურ მკურნალობას, დაიცავს დიეტას, ფსორიაზი არ გამწვავდება. შესაძლებელია პროცესის შეჩერება და ავადმყოფი თითქმის განკურნებულად ჩათვლის თავს. ურჩი პაციენტების შემთხვევაში კი, როგორც ხალხშია გავრცელებული მოსაზრება, ფსორიაზი მოურჩენელი დაავადებაა. ფსორიაზი შეიძლება შეგვხვდეს ნებისმიერი სქესისა და ასაკის ადამიანში. დღეს ისეთ გარემოში ვცხოვრობთ, რომ არსებობს რიგი ხელშემწყობი ფაქტორები, რის საფუძველზეც თავს იჩენს ეს დაავადება. საქართველოში მისი გამოვლინება უმთავრესად სტრესის ფონზე ხდება. ჩემი დაკვირვებიდან გამომდინარე, ცხინვალისა და განსაკუთრებით, აფხაზეთის ომის შემდეგ ხშირი იყო კანის ამ დაავადების გამოვლინება იმ პაციენტებში, რომელთაც ამ დრომდე მსგავსი რამ არ ჰქონიათ. სამედიცინო ლიტერატურის თანახმად, აღნიშნული დაავადება საზღვარგარეთ, უმთავრესად, საფრანგეთსა და ამერიკაშია გავრცელებული. ამერიკაში მის წარმოშობას ხორცით კვებას უკავშირებენ, საფრანგეთში კი – ჭარბი სასმელის მიღებას.” ქალბატონო ქეთევან, როგორ ვრცელდება და რა ფორმით იჩენს თავს ფსორიაზი? ფსორიაზი მემკვიდრეობითაც გადადის, თუ დედ-მამა ამ დაავადების მატარებელია, შვილზე მისი გადასვლის შესაძლებლობა გაცილებით დიდია. ფსორიაზი ორსულობის დროსაც შეიძლება დამოუკიდებლად გამოვლინდეს, მშობიარობის შემდეგ კი პაციენტს სრულად გაუქრეს. ანუ ზუსტად წარმოშობის მექანიზმი არაა ცნობილი. დაავადება ძირითადად ვლინდება მოწითალო ფერის ლაქებისა და პაპულების სახით (პატარა გამონაყარი), რომელთაც ქერქი, სქელი ფენის სახით, ისე სწრაფად უჩნდებათ, რომ პაციენტმა და, მითუმეტეს, ექიმმა შეუძლებელია მისი ნახვა მოასწროს. ცხადია, ავადმყოფი ექიმთან მალე არ მიდის. ქავილი კი მაშინ მიმდინარეობს, როცა პროგრესირებს თვითონ დაავადება. ლაქები და პაპულები ნელ-ნელა იზრდება, შეიძლება გაერთიანდეს, ხოლო ქერქი, რომელიც ქატოსებრია, შეიძლება ჩამოიფცქვნას. მოგვიანებით შუაში ჩნდება რგოლები, რომლებიც გაიშლება, ერთმანეთს შეუერთდება და რვაკუთხედის, გვირილის, ან სხვადასხვა ფორმებს იღებს. ის შეიძლება მოედოს მთელ ორგანიზმს, განსაკუთრებით კი იმ ადგილებს, სადაც კონტაქტი მეტია: იდაყვებზე, მუხლებზე, თმიან არეში... შეიმჩნევა წარბების, ფრჩხილების დაზიანება... შეიძლება გამოიწვიოს სახსრების მწვავე ტკივილი. დაავადება გადამდები არ არის. პაციენტების ნაწილს ის ზამთარში, ან ზაფხულში უმწვავდებათ. იშვიათადაა შემთხვევები, როცა დაავადება მთელი წლის განმავლობაში ვლინდება. ცხადია, შესაძლოა ამ პერიოდში საერთოდ არ გაქრეს ეს ელემენტები, მაგრამ ზოგიერთი ადამიანი უკვე ნაკლებად აღიქვამს მას. შესაბამისად, მას ზაფხულის, ან ზამთრის ფსორიაზს ვუწოდებთ. როგორ მიმდინარეობს ფსორიაზის მკურნალობა? მკურნალობა აუცილებლად დიეტით უნდა დავიწყოთ, მოვაწესრიგოთ კვება. გამოირიცხოს ალკოჰოლი, მწარე, მჟავე, ხორცი კი – ნაკლებად მივიღოთ. პაციენტებს ამ დროს ვუნიშნავთ ღვიძლის პროტექტორს. შესაბამისად, ყურადღება უნდა გავამახვილოთ ღვიძლის მოვლაზე. ამასთან, არსებობს მალამოები, რომლის შემცველობა ქერქის დარბილებასა და მოცილებას იწვევს. თანამედროვე მკურნალობაში არის ძალიან კარგი პრეპარატების ნაკრები, რომელიც მოქმედებს და გარეგნულად კარგად ასუფთავებს კანს. თუ ამას შინაგანად მიეხმარება ადამიანი, დაიცავს დიეტას, მიიღებს ამ პრეპარატებს, ის გარკვეული პერიოდის განმავლობაში კარგად იქნება. მყავს რამდენიმე პაციენტი, რომლებიც აღნიშნულ წესებს სრულად იცავენ. ფსორიაზით დაავადებული პაციენტებისთვის კარგია ზღვა, წყლის აბაზანების მიღება, კარგად მოქმედებს გოგირდოვანი აბანოები. მკურნალობის ასეთი მეთოდის ჩატარებისას ადამიანები თავისუფლდებიან, შესაბამისად, ნაკლებად მწვავდება ფსორიაზიც. თეონა ნოზაძე სტატიაზე ვრცელდება "ამბიონის" საავტორო უფლებები კომენტარების შინაარსზე პასუხს არ აგებს "ამბიონის" რედაქცია. გთხოვთ, უცენზურო და კანონის საწინააღმდეგო შინაარსის შემცველი კომენტარების დაწერისგან თავი შეიკავოთ.


„ჩემთვის პირველი ამოცანა იქნება ქუთაისი, ქუთაისლები და ამ ქალაქისთვის ღირსების დაბრუნება,“ - აღნიშნავს გიორგი წულაია.


text: ციმბირის ფედერალური ოკრუგი — ადმინისტაციულ-ტერიტორიული ერთეული რუსეთის ციმბირის ნაწილში. შეიქმნა რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის 2000 წლის 13 მაისის ბრძანებულებით. მოსახლეობა შეადგენს 2010 წლის მონაცემებით შეადგენს 19,256,426 ადამიანს. ფართობი 5,114,800 კმ2. მთავარი ქალაქია ნოვოსიბირსკი. რეგიონი მოიცავს ფედერაციის 12 სუბიექტს: იხილეთ აგრეთვე ციმბირი რესურსები ინტერნეტში Images of the Siberian Federal District სქოლიო ციმბირის ფედერალური ოკრუგი


text: ქართული ოცნება ევროკავშირის ახალი წინადადების ხელმოწერაზე მიანიშნებს – Civil.ge ევროპული საბჭოს პრეზიდენტი შარლ მიშელი თბილისს სტუმრობს, 1 მარტი, 2021, ფოტო: საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაცია Home/ახალი ამბები/ქართული ოცნება ევროკავშირის ახალი წინადადების ხელმოწერაზე მიანიშნებს ქართული ოცნება ევროკავშირის ახალი წინადადების ხელმოწერაზე მიანიშნებს ქართულმა ოცნებამ 19 აპრილს განაცხადა, რომ მზადაა საქართველოში პოლიტიკური კრიზისის მოსაგვარებლად ევროპული საბჭოს პრეზიდენტის, შარლ მიშელის მიერ შემოთავაზებული კომპრომისული წინადადების ხელმოწერის საკითხი განიხილოს. თუმცა, მმართველ პარტიაში ხაზი გაუსვეს, რომ შეთანხმების პირობების მეტი კორექტირება აღარ მოხდება და ოპოზიციას "პასუხისმგებლიანი ნაბიჯებისკენ" მოუწოდა. ახალი წინადადება ოპოზიციის ორ მთავარ მოთხოვნას შეიცავს – "პოლიტპატიმრების" ამნისტიას და 2022 წელს ვადამდელი არჩევნების სავარაუდო ჩატარებას – რაც არ შედიოდა შარლ მიშელის სპეციალური წარმომადგენლის, ქრისტიან დანიელსონის მიერ 31 მარტს წარდგენილ დოკუმენტში, რომელსაც მხოლოდ მმართველმა პარტიამ მოაწერა ხელი. რაც შეეხება ტელეკომპანია "მთავარი არხის" ერთ-ერთ მეწილეს, გიორგი რურუას, რომელსაც ოპოზიცია პოლიტპატიმრად მიიჩნევს, მმართველმა პარტიამ განცხადებაში აღნიშნა, რომ "ის არც პოლიტიკოსია და არც პოლიტიკურ პროცესში რაიმე გარდატეხის შემტანი პირი. მისი გათავისუფლების საკითხის ასახვა პარტიებს შორის შეთანხმებაში გახლავთ მართლმსაჯულებაში პოლიტიკური ჩარევის უხეში მაგალითი". ქართულმა ოცნებამ ასევე განაცხადა, რომ არ დააფიქსირებს საკუთარ კრიტიკულ პოზიციას, თუ მას საქართველოს პრეზიდენტი შეიწყალებს. ქართული ოცნება ლელოს-საქართველოსთვის ლიდერების – მამუკა ხაზარაძისა და ბადრი ჯაფარიძის წინააღმდეგ აღძრულ სისხლის სამართლის საქმესაც შეეხო და აღნიშნა, რომ მათ პოლიტიკურ სტატუსს შეაფარეს თავი. ქართული ოცნების განცხადებაში ასევე ნათქვამია, რომ ტელეკომპანია "მთავარი არხის" დამფუძნებელმა, ნიკა გვარამიამ, რომლის მიმართაც ასევე მიმდინარეობს სამართალწარმოება, "დააფუძნა ტელევიზია და ჟურნალისტური საქმიანობით ცდილობს იმუნიტეტის მოპოვებას". "ამ საქმეების შეფასება უნდა მოხდეს სამართლის სფეროში საერთაშორისო ექსპერტების ჩართულობით, რათა გამოირიცხოს აღნიშნული საქმეების პოლიტიკური გადაწყვეტის შესაძლებლობა და მათი შეფასება მოხდეს მხოლოდ სამართლებრივი სტანდარტებით", – ნათქვამია განცხადებაში. მმართველი პარტია ხაზს უსვამს, რომ სასამართლო სისტემასა და პროკურატურაზე "ოპოზიციის და მასთან დაკავშირებული მედიის მხრიდან ხდებოდა არაობიექტური და მოტივირებული შეტევა მისი დისკრედიტაციის მიზნით". ქართული ოცნება აცხადებს, რომ ქართული სასამართლო და მართლმსაჯულება დამოუკიდებლობის და სამართლიანობის კუთხით "მნიშვნელოვნად გაჯანსაღდა" და ამის დასტურად "მსოფლიო ბანკისა" და "ჰერითიჯ ფაუნდეიშენის" საერთაშორისო რეიტინგები მოყავს, რომელშიც საქართველოს სასამართლო სისტემა ევროპის საუკეთესო ოცეულში შედის და ევროკავშირის წევრ რამდენიმე ქვეყანაზე უკეთეს შედეგს აჩვენებს. ამას გარდა, მმართველი პარტია აცხადებს, რომ "IPSOS France"-ის კვლევით, "საქართველოს მოსახლეობაში სასამართლოს მიმართ ნდობა 50%-ზე მაღალია, რაც ევროკავშირის განვითარებული ქვეყნების მაჩვენებელთან ახლოს დგას".


text: სკანერი სკანერი — მოწყობილობა, რომელიც ქაღალდზე არსებულ გამოსახულებას ციფრულად გარდაქმნის და საშუალებას გვაძლევს, კომპიუტერში შევიტანოთ სხვადასხვა გამოსახულება, როგორც სურათის, ასევე ტექსტის სახით, დავიმახსოვროთ ის კომპიუტერის მაგნიტურ დისკოზე და საჭიროებისამებრ დავამუშაოთ. სკანერების კლასიფიკაცია და მათი ძირითადი პარამეტრები [რედაქტირება] კლასიფიკაციის მიხედვით სკანერები იყოფა ორ ძირითად ტიპად: - შავ-თეთრი - ფერადი სახელწოდებიდან გამომდინარე, შავ-თეთრი ტიპის სკანერის მეშვეობით კომპიუტერში ვღებულობთ შავ-თეთრ გამოსახულებას, ხოლო ფერადი ტიპის სკანერით - ფერადს. თვით ეს სკანერებიც იყოფა ქვეტიპებად: - დოლური სკანერები - პლანშეტური სკანერები - ფურცელგამწევი სკანერები - ხელის სკანერები - ნეგატივების სკანერი თავის მხრივ ქვეტიპებიც რამდენიმე ქვეტიპებად იყოფა. რასაც თვალსაჩინოს ხდის სკანერების კლასიფიკაციის ბლოკ-სქემა.


„პარტიის ზოგიერთ წევრს შევახსენებ, რომ ნუ კეკლუცობენ და კეთილი ინებონ, პარტიის პოზიციას პატივი სცენ“ – News.ge ახალი ამბები / „პარტიის ზოგიერთ წევრს შევახსენებ, რომ ნუ კეკლუცობენ და კეთილი ინებონ, პარტიის პოზიციას პატივი სცენ“ „პარტიის ზოგიერთ წევრს შევახსენებ, რომ ნუ კეკლუცობენ და კეთილი ინებონ, პარტიის პოზიციას პატივი სცენ“ მე დავარწმუნე თანაგუნდელები და იდეა ჩემი იყო, რომ არ წამოგვეყენებინა საკუთარი კანდიდატი, – ამის შესახებ პარტია „ქართული ოცნება-დემოკრატიული საქართველოს“ თავმჯდომარემ, ბიძინა ივანიშვილმა განაცხადა. ივანიშვილი პარტიის ზოგიერთ წევრებს მაქსიმალური მხარდაჭერისკენ მოუწოდებს. „რადგან პარტიის თავმჯდომარე ვარ და საპრეზიდენტო არჩევნებია, მე აქტიური უნდა ვყოფილიყავი. მე დავარწმუნე თანაგუნდელები და იდეა ჩემი იყო, რომ არ წამოგვეყენებინა საკუთარი კანდიდატი. „ქართულ ოცნებას“ ისედაც ძალიან ბევრი წარმომადგენელი ჰყავს ხელისუფლებში, უპარტიო კანდიდატი კი უკეთესი იქნება ინსტიტუტების განვითარებისთვის. „ქართული ოცნება“ მხარს უჭერს სალომე ზურაბიშვილს იმისთვის, რომ მან გაიმარჯვოს არჩევნებში. არც ისე აქტიური ვარ, პირიქით მსაყვედურობენ გუნდის წევრები. აბსოლუტური უმრავლესობა დარწმუნდა, რომ ზურაბიშვილის მხარდაჭერა სწორი პოზიცია იყო, თუმცა ზოგიერთ წევრს შევახსენებ, რომ ნუ კეკლუცობენ და კეთილი ინებონ, პარტიის პოზიციას პატივი სცენ“, – განაცხადა ივანიშვილმა. 1.65kნახვა ბიძინა ივანიშვილი, სალომე ზურაბიშვილი „ივანიშვილს იმედი აქვს, რომ ზურაბიშვილის კანდიდატურის მეშვეობით მიაღწევს მის წინააღმდეგ საფრანგეთში დაწყებული სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტას“ „თუ სალომესაც აირჩევს, შემდეგ არჩევნებზე უკვე ზებრა შეუძლია წარადგინოს რაიმე თანამდებობაზე“ „თითქმის თანაბარი შანსი აქვს „ნაციონალური მოძრაობის“ ორივე წარმომადგენელს“ ქართული ოცნების ოფისში ბიძინა ივანიშვილისა და სალომე ზურაბიშვილის მონაწილეობით შეხვედრა იმართება სალომე ზურაბიშვილის კომენტარი საქართველოში გახშირებული ხანძრების შესახებ


text: სპეციალური პენიტენციური სამსახური მსჯავრდებულ ივანე მერაბიშვილის ჯანმრთელობის მდგომარეობასთან დაკავშირებით ინფორმაციას ავრცელებს: "სპეციალური პენიტენციური სამსახური მსჯავრდებულ ივანე მერაბიშვილის ჯანმრთელობის მდგომარეობასთან დაკავშირებით ზუსტ ინფორმაციას ავრცელებსდა საზოგადოებას აცნობებს, რომ სახალხო დამცველის მიერ მოწვეულმა დამოუკიდებელმა სამედიცინო ექსპერტმა შეიმუშავა დასკნა, რომელშიც ხაზგასმით არის აღნიშნული, რომ მსჯავრდებულ ივანე მერაბიშვილისთვის სახელმწიფოს მიერ ჩატარებული მკურნალობა დიაგნოზის ადეკვატურია, და რომ სპეციალისტების კონსულტაცია და დიაგნოსტიკური კვლევები მსჯავრდებულს ოპერატიულად უტარდებოდა. კლინიკაში ყოფნის პერიოდში მსჯავრდებულისთვის ჩატარებული სისხლის საერთო ანალიზის გამოკვლევის შედეგად დაფიქსირდა ლიმფოციტების უმნიშვნელო მატება. ამასთან დაკავშირებით, როგორც კლინიკის ექიმების, ასევე კონსილიუმში მონაწილე ექიმ-სპეციალისტების მიერ დამატებით გამოკვლევის ან/და მკურნალობის საჭიროების შესახებ რეკომენდაცია გაცემული არ ყოფილა. თუმცა, სახალხო დამცველმა, დამოუკიდებელი ექსპერტის მოსაზრებაზე დაყრდნობით, ლიმფოციტების დამატებითი კვლევა რეკომენდებულად მიიჩნია. მოცემული რეკომენდაცია გაზიარებულ იქნა სპეციალური პენიტენციური სამსახურის მიერ და მისი შესრულება ამჟამად მიმდინარეობს"- ნათქვამია უწყების განცხადებაში


აქ დავაპაუზებ და კვაპას გადაღებულ ფოტომასალასაც დაველოდები თორემ მერე არაქრონოლოგიურად რომ არ დაიდოს და აირდაირიოს , ძველი პოსტების ჩასწორება მიწევს.


2020-03-15 საქართველოს პრემიერ-მინისტრის, გიორგი გახარიას დავალებით, პრემიერის სპეციალური წარმომადგენელი რუსეთის ფედერაციასთან ურთიერთობის საკითხებში ზურაბ აბაშიძე დღეს დილით ტელეფონით ესაუბრა საქართველოსა და რუსეთს შორის მიმდინარე ორმხრივი დიალოგის (ე.წ. პრაღის ფორმატი) ფარგლებში რუსეთის ფედერაციის დელეგაციის ხელმძღვანელს, რუსეთის ფედერალური სათათბიროს ფედერალური საბჭოს 1592 წევრს გრიგორი კარასინს. კორონავირუსის საფრთხის გავრცელების გათვალისწინებით, საუბრის დროს განხილულ იქნა საკითხი მიმდინარე წლის 16 მარტიდან საქართველოსა და რუსეთის ფედერაციას შორის მოქალაქეთა გადაადგილების დროებით შეჩერების შესახებ. აღინიშნა, რომ ეს გადაწყვეტილება არ გავრცელდება შესაბამისად რუსეთის ფედერაციის და საქართველოს იმ მოქალაქეებზე, რომლებიც გამოთქვამენ საკუთარ ქვეყანაში დაბრუნების სურვილს. შეზღუდვები არ გავრცელდება სატვირთო გადაზიდვებზე.


საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი (შემოკლებით სსრკ, საბჭოთა კავშირი, სსრ კავშირი, საბჭოეთი) — სოციალისტურ-ცენტრალიზებულად მართული მრავალეროვანი სახელმწიფო აღმოსავლეთ ევროპაში, კავკასიაში, ჩრდილო და შუა აზიაში. საბჭოთა კავშირი 1922 წლის 30 დეკემბერს დაარსდა და 1991 წლის 26 დეკემბერს უზენაესი საბჭოს გადაწყვეტილებით დაიშალა. კავშირის დაშლის შემდეგ სახელმწიფოს საჯარო-კანონებრივი ვალდებულებანი რუსეთის საბჭოთა ფედერაციულ სოციალისტურ რესპუბლიკას დაეკისრა (მოგვიანებით რუსეთის ფედერაციას). სექციების სია - 1 სახელწოდება - 2 გეოგრაფია - 3 მოსახლეობა - 4 რელიგიის საკითხი საბჭოთა კავშირში - 5 პოლიტიკა - 6 მეთვალყურეობა, კონტროლი და რეპრესიები - 7 ეკონომიკა - 8 საკუთრების ფორმები - 9 ფულის ერთეული - 10 სოფლის მეურნეობა - 11 სსრკ-ის ისტორია - 12 საერთაშორისო ორგანიზაციებში წევრობა - 13 სსრ კავშირის მეთაურები - 14 ფედერალური შემადგენლობა - 15 მოკავშირე რესპუბლიკები 1991 წელს და დღევანდელი სახელმწიფოები სახელწოდება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ოფიციალური: - აზერბაიჯანულად - CoBeT CocиaлиcT Pecпyблиkaлapы ИTTифarы - ბელორუსულად - Caюз CaBeцkыx CaцыялicTычHыx Pэcпyблik - ესტონურად - Nõukogude Sotsialistlike Vabariikide Liit - თურქმენულად - CoBeT CoциaлиcTиk Pecпyблиkaлapы Coюзы - ლატვიურად - Padomju Sociālistisko Republiku Savienība - ლიტვურად - Tarybų Socialistinių Respublikų Sąjunga - მოლდავურად - yHиyHя Peпyбличилop CoBиeTичe CoчиaлиcTe - რუსულად - Coюз CoBeTckиx CoциaлиcTичeckиx Pecпyблиk - სომხურად - Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն - ქართულად - საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი - ტაჯიკურად - ИTTиҳoди ҶyMҳypиҳoи ШӯpaBии CocиaлиcTӣ - უზბეკურად - CoBeT CoциaлиcTиk Pecпyблиkaлapи ИTTифoқи - უკრაინულად - Coюз PaдяHcbkиx CoцiaлicTичHиx Pecпyблik - ყაზახურად - CoBeTTik CoциaлиcTik Pecпyблиkaлap Oдaғы - ყირგიზულად - CoBeTTиk CoциaлиcTTиk Pecпyблиkaлap Coюзy საბჭოთა კავშირის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი (1990 წლის მონაცემებით – 78%) შედგებოდა რუსეთის საბჭოთა ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკისგან, რომელიც 1917 წლის 7 ნოემბრის რევოლუციის შედეგად რუსეთის ცარისტული იმპერიის ტერიტორიაზე დაარსდა და საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ დამოუკიდებელ რუსეთის ფედერაციის სახით მის იურიდიულ მემკვიდრედ დარჩა. რუსეთის საბჭოთა რესპუბლიკის დომინირების გამო საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირს მსოფლიოში, მეტწილად კი დასავლეთში, ძირითადად როგორც „რუსეთს“ იცნობდნენ. გეოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] საბჭოთა კავშირის ტერიტორიული ზრდა მისი დაარსებიდან დაიწყო და მეორე მსოფლიო ომის განმავლობაში გრძელდებოდა, როდესაც მან ბალტიის ქვეყნები – ესტონეთი, ლიტვა და ლატვია, ასევე ბესარაბიას (რუმინეთის ნაწილი, შემდგომში მოლდავეთის სსრ), ტანუ-ტუვას (ტუვის რესპუბლიკა), აღმოსავლეთ პრუსიის ჩრდილო ნაწილები, ფინეთის, პოლონეთის, ჩეხოსლოვაკიისა და იაპონიის ტერიტორიული ნაწილები შემოიერთა. ამგვარად საბჭოთა კავშირი კაცობრიობის უახლეს ისტორიაში ტერიტორიულად უდიდესი სახელმწიფო იყო (თუ არ ჩავთლით რუსეთის იმპერიას 1917 წლამდე, რომლის შემადგენლობაშიც ამის გარდა შედიოდა ფინეთი, პოლონეთი და თურქეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილები). 1945 წლიდან საბჭოთა კავშირი ესაზღვრებოდა რუმინეთს, ჩეხოსლოვაკიას, პოლონეთს, ფინეთს, ნორვეგიას, ჩრდილოეთის ყინულოვან და წყნარ ოკეანეებს, ჩრდილოეთ კორეას, ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკას, მონღოლეთს, ავღანეთს, ირანის ისლამურ რესპუბლიკას, თურქეთსა და შავ ზღვას. 22,4 მილიონი კვადრატული კილომეტრი სიდიდის სსრკ-ის ტერიტორია დედამიწის ხმელეთის თითქმის მეექვსედს იჭერდა და 11 სასაათო სარტყელს მოიცავდა. მოსახლეობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] 1988 წლის მონაცემებით საბჭოთა კავშირის 15 მოკავშირე რესპუბლიკაში მოსახლეობის რიცხვი 286,717 მილიონს შეადგენდა. რუსეთის საბჭოთა ფედერაციული რესპუბლიკა როგორც ტერიტორიულად, ასევე მოსახლეობის რიცხვის მხრივ, მთელ კავშირზე პოლიტიკური და ეკონომიური თვალსაზრისით დომინირებდა. რელიგიის საკითხი საბჭოთა კავშირში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] საბჭოეთის სახელმწიფო დოქტრინას სამეცნიერო ათეიზმი წარმოადგენდა. რელიგიის მიმდევრობა სხვადასხვა დროში ან აკრძალული იყო, ან სახელმწიფოებრივ შეზღუდვას განიცდიდა, მაგალითად, აკრძალული იყო საჯარო საეკლესიო გალობა. 1920 წლისთვის რუსეთის მოსახლეობის 90% მიეკუთვნებოდა რუსულ მართლმადიდებლურ ეკლესიას. 1940 წლისთვის ეს რიცხვი 30%-ზე დაბლა დაეშვა. ურიცხვმა მორწმუნემ რეპრესირება განიცადა ან ციმბირში იქნა გადასახლებული. ბევრი მათგანი აწამეს ან დახვრიტეს. საბჭოთა კავშირის პირველი მეთაური, ვლადიმერ ლენინი, კარლ მარქსის მიმდევარი გახლდათ — მარქსისა, რომელიც ქრისტიანობას ჩაგვრის იარაღად აღწერდა. რელიგიას მარქსი „ხალხის ოპიუმს“ უწოდებდა, ლენინმა კი მოგვიანებით განაცხადა: „ყოველი რელიგიური იდეა, ყოველი იდეა ყოველგვარ ღმერთუკას შესახებ, . . . ყოვლად წარმოუდგენელი სიბილწეა“. ლენინის მეთაურობით საბჭოთა მთავრობამ გამოსცა დეკრეტები და კანონები (1918 წლის იანვარ-თებერვლის „დეკრეტი სინდისის თავისუფლებაზე, საეკლესიო და რელიგიურ გაერთიანებაზე“, აგრეთვე 27 ივნისის იუსტიციის სახალხო კომისრის პეტრე სტუჩკას მიერ გამოცემული „ლიკვიდირების კანონი“, რომლებიც ქაღალდზე რელიგიური თავისუფლების გარანტიას იძლეოდნენ, მაგრამ ეკლესიას მის საკუთრებას ართმევდნენ). სინამდვილეში ეკლესია ძველი წესწყობილების წარმომადგენლად, ხოლო მისი მიმდევრები - კონტრრევოლუციონერებად იქნენ აღიარებული (”რევოლუციის ზურგში ხანჯლის ჩამცემნი”). ამ დეკრეტებს მოჰყვა რუსული მართლმადიდებლური ეკლესიის მსახურთა მასობრივი დახვრეტები. სტალინის მმართველობისას ათასობით ეკლესიის მსახურნი ე.წ. „გულაგში“ გადაიგზავნენ (ციმბირის ტერიტორიაზე მოქმედი საბჭოური ტიპის სამუშაო-საკონცენტრაციო ბანაკები). ასევე შუააზიის რესპუბლიკებში, რომლებშიც მეტწილად მუსლიმები ცხოვრობდნენ, მეჩეთების უმრავლესობა დაიხურა და რელიგიური პრაქტიკა აიკრძალა. 1925 წელს, როდესაც რუსეთის მართლმადიდებელი პატრიარქი ტიხონი გარდაიცვალა, ეკლესიას არ მისცეს სხვა პატრიარქის არჩევის უფლება. ამას მოჰყვა თავდასხმა რელიგიაზე, რასაც შედეგად ეკლესიების შენობათა უმეტესობის დანგრევა თუ საერო საქმეებისთვის მათი გადაკეთება მოჰყვა. მღვდლებს შრომა-გასწორების კოლონიებისკენ უკრეს თავი, სადაც ბევრი მათგანი დაიღუპა. „იოსებ სტალინის მმართველობის დროს 20-იანი წლების დასასრულსა და 30-იან წლებში, — ნათქვამია ენციკლოპედია „ბრიტანიკაში“, — ეკლესია სისხლიანი რეპრესიების მსხვერპლი გახდა. ამ დევნისას ათასობით ადამიანი დახოცეს. 1939 წლისთვის მხოლოდ სამ თუ ოთხ მართლმადიდებელ ეპისკოპოსს შეეძლო ოფიციალურად მსახურება, 100 ეკლესიას კი — ფუნქციონირება“. გარდა ამისა, ციმბირში, ძირითადად ტბა ბაიკალის სამხრეთ მხარეს, მრავალრიცხოვნად ცხოვრობდნენ ბუდისტები და სხვასხვა ადგილობრივი ტრადიციული რწმენის ხალხები, რომელთა რელიგიური პრაქტიკაც ძლიერ შეზღუდვას განიცდიდა. 1939 წელს მკაცრი სახელმწიფო ანტირელიგიური დამოკიდებულება შესუსტდა. მღვდელთა გარკვეული ნაწილი ტყვეობიდან გაათავისუფლეს. ხელახლა გაიხსნა რამდენიმე უმაღლესი სასულიერო სასწავლებელი და ეკლესია-მონასტერი. ნიკიტა ხრუშჩოვის დროში ანტირელიიგიური ბრძოლა განახლდა. ხრუშჩოვმა განაცხადა, რომ იგი „საბჭოთა კავშირის უკანასკნელ მღვდელს ტელევიზიაში გამოიყვანდა“. 1959—1964 წლებში ახალ ანტირელიგიურ მოძრაობას სათავეში სკკპ ცკ-ის მდივანი ნიკიტა ხრუშჩოვი ჩაუდგა. ამ პერიოდში მოქმედი ეკლესიების რიცხვი შემცირდა — 10 000-ზე ნაკლები იყო. 1971 წელს პატრიარქ ალექსის სიკვდილის შემდეგ არჩეულ იქნა პატრიარქი პიმენი და, მიუხედავად იმისა, რომ ეკლესიას ჯერ კიდევ მილიონობით ადამიანისგან შემდგარი ერთგული მრევლი ჰყავდა, მისი მომავალი გაურკვეველი იყო*“. მიხეილ გორბაჩოვმა 80-იან წლებში ხელისუფლების მხრიდან რელიგიის შეუწყნარებლობა ძლიერ დაასუსტა, ხოლო საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ მის მოკავშირე რესპუბლიკებში რელიგიური პრაქტიცირების რეალური თავისუფლების ხანა დადგა. პოლიტიკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] საბჭოთა კავშირი ფორმალურად იყო მოკავშირე რესპუბლიკების ფედერალური კავშირი, ხოლო ფაქტობრივად – ცენტრალიზებულად (მოსკოვიდან) მართული და რუსეთის საბჭოთა ფედერაციული რესპუბლიკის მიერ დომინირებული სახელმწიფო. ასევე ფორმალურად ხელისუფლება შედგებოდა „დემოკრატიულად“ არჩეული საბჭოებისა და პარლამენტისგან, რეალური ძალაუფლება კი საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის ხელმძღვანელობას ჰქონდა, რომელიც განსაკუთრებით სტალინის მმართველობისას - ტოტალიტალურად, ხოლო მის შემდეგ - დიქტატორულად მართავდა ქვეყანას. სსრკ-ის დაშლამდე გორბაჩოვის მიერ დაწყებულ ე.წ. „გარდაქმნის“ პერიოდში სახელმწიფოში რეალური დემოკრატიის შემოღების მცდელობა განხორციელდა, რამაც მხოლოდ მის დაშლას შეუწყო ხელი. საბჭოთა კავშირის ხელისუფლებას სახელმწიფოში არა მხოლოდ საკანონმდებლო, აღმასრულებელი და სასამართლოებრივი ფუნქცია ჰქონდა, არამედ მის ეკონომიკასაც განაგებდა. ქვეყნის ყველა ფუნდამენტალურ პოლიტიკურ გადაწყვეტილებებს იღებდა საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის პოლიტიკური ინსტიტუციები. 80-იანი წლების ბოლოს საბჭოეთის სახელმწიფო სტრუქტურა თეორიულად უკვე დასავლეთის ქვეყნების პოლიტიკურ სისტემას დაემსგავსა. ასე მაგალითად, კონსტიტუცია სახელმწიფო ორგანოებს განსაზღვრავდა და მოქალაქეებს მათ პოლიტიკურ და სამოქალაქო უფლებებს გარანტირებდა. 1) სახელისუფლებო ძალაუფლება, 2) სახალხო დეპუტატთა საბჭო და 3) მმართველი უზენაესი საბჭო – ეს სამი ორგანო სახალხო წარმომადგენლობის სახით საბჭოთა ხალხის სუვერენიტეტს განასახიერებდა. პრეზიდიუმს უზენაესი საბჭო ირჩევდა, რომლის თავმჯდომარე სახელმწიფოს მეთაურიც იყო და სახალხო კომისართა საბჭოსაც განაგებდა (მოგვიანებით სსრკ-ის მინისტრთა საბჭო, რომელიც აღმასრულებელი ორგანოს ფუნქციას ასრულებდა). სახალხო კომისართა საბჭოს თავმჯდომარე, რომლის არჩევა სახელისუფლებო ძალაუფალთა მიერ დადასტურებული უნდა ყოფილიყო, საბჭოთა ხელისუფლების ხელმძღვანელი ხდებოდა. საკონსტიტუციო იურიდიული ორგანო წარმოადგენდა სასამართლოთა სისტემას, რომელსაც უზენაესი სასამართლო ხელმძღვანელობდა. უზენაესი სასამართლო სახელისუფლებო ორგანოების კანონიერების მეთვალყურეობას ახორციელებდა. 1977 წლის კონსტიტუციის მიხედვით ქვეყანას გააჩნდა ფედერალური სტრუქტურა, რომელიც თითოეული მოკავშირე რესპუბლიკის სუვერენულ უფლებებს გარანტირებდა (მაგალითად, ეთნიკურ უმცირესობათა პოლიტიკურ საკითხებში). პრაქტიკაში კი - თითოეული სახელმწიფო ორგანოს უმეტეს ამოცანებს წყვეტდა ერთადერთი ლეგალური პარტია – საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტია (სსრკ-ის კომპარტია). კომპარტია იღებდა უმთავრეს ფუნდამენტალურ და პოლიტიკურ ორიენტირებასთან დაკავშირებულ გადაწყვეტილებებს, ხოლო ხელისუფლება, თავად რამის დაკანონების გარეშე, ამ გადაწყვეტილებებს ასრულებდა. მთელი რიგი მექანიზმებისა მუშაობდნენ იმაზე, რომ ხელისუფლების ყველა ორგანოს კომპარტიის გადაწყვეტილებები მიეღო და განეხორციელებინა ისინი. მიუხედავად იმისა, რომ საბჭოთა მოქალაქეებს არჩევნებში გარკვეული კანდიდატისთვის ხმის მიცემის თავისუფლება ჰქონდათ, ეს კანდიდატი საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრი უნდა ყოფილიყო, და ამასთანავე არჩევნებში მონაწილე კანდიდატები თავად პარტიის მიერვე იყვნენ წამოყენებულნი, რომლებიც მისი ხელმძღვანელობის მიმართ ლოიალურად განწობილნი უნდა ყოფილიყვნენ. სახელმწიფო დეპარტამენტებში მომუშავე პირები კომუნისტური პარტიის უშუალო მეთვალყურეობის ქვეშ იმყოფებოდნენ, რაც გამორიცხავდა მათი მხრიდან საერთო ოფიციალური პოლიტიკური ხაზიდან გადახვევის შესაძლებლობას. აღმასრულებელი ორგანოს – მინისტრთა საბჭოს – უმთავრესი ამოცანა იყო ეკონომიკის მართვა. მინისტრთა საბჭო შედგებოდა კომუნისტური პარტიის მიმართ ლოიალურად განწყობილი პოლიტიკოსებისგან. საბჭოს თავმჯდომარე საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური ინსტანციის – პოლიტბიუროს – წევრიც იყო. ხშირად ამ თავმჯდომარედ თავად კომპარტიის გენერალური მდივანივე ხდებოდა. თავმჯდომარეს დანარჩენ მინისტრთა მიმართებაში დომინანტური პოზიცია ეკავა. 1988 წლის კონსტიტუციის მიხედვით ქვეყნის უზენაეს ხელისუფლებას სახალხო დეპუტატთა საბჭო წარმოადგენდა. ამ საბჭოს უმთავრესი ამოცანა იყო სახელისუფლებო კრების ანუ უზენაესი საბჭოს და მისი თავმჯდომარის არჩევა, რომელიც ამასთანავე სახელმწიფოს მეთაური ხდებოდა. მიუხედავად იმისა, რომ სახალხო დეპუტატთა საბჭოს თეორიულად კანონების შემოღების უფლება ჰქონდა, იგი იშვიათად იკრიბებოდა, და ისიც იმისთვის, რომ კომპარტიის, მინისტრთა საბჭოსა და უზენაესი საბჭოს კანონმდებლობისთვის მხარი დაეჭირა. უზენაეს საბჭოს სსრკ-ის ძალაში მყოფ კანონთა ინტერპრეტაციისა და მინისტრთა საბჭოსთან ერთად დეკრეტების მიღების უფლება ჰქონდა, თუ კანონებში რამე გაურკვევლობები წარმოიქმნებოდა. სამართლებრივი სისტემა დასავლეთის ქვეყნებისგან ძლიერ განსხვავდებოდა: თუ დასავლეთის სისტემაში ბრალდებულს მოსამართლის წინაშე ადვოკატი იცავს, ხოლო პროკურორი ბრალდებას უყენებს, - საბჭოთა სასამართლოში მოსამართლე როგორც ადვოკატთან, ასევე ბრალმდებელთან ერთად მუშაობდა. საბჭოთა გაგებით ასეთი სისტემა ჭეშმარიტების ძიებას ემსახურებოდა, სინამდვილეში კი - კორუპციას უხსნიდა ხელს. მეთვალყურეობა, კონტროლი და რეპრესიები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] საბჭოთა კავშირი მისი დაარსების პირველი დღიდანვე და მის დაშლამდე იყო ე.წ. პოლიციური სახელმწიფო, რომელშიც თვალყურს ადევნებდნენ მოქალაქეთა ყოველდღიური ცხოვრების თითქმის ყველა ასპექტს. სიტყვის, მოგზაურობის, განათლების, ეკონომიკის და სხვა თავისუფლებები მხოლოდ ქაღალდზე არსებობდა. ყოველი მნიშვნელოვანი ქმედება „ზემოდან“ უნდა დაშვებულიყო. მოქალაქეთა საზოგადოებრივ და პირად ცხოვრებას საკმაოდ ინტენსიურად თვალყურს ადევნებდა და აკონტროლებდა სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტი („სუკი“). დისიდენტებს სახელმწიფო რეპრესიები და მძიმე სასჯელები ელოდა, რომელთაგან უსაშინლესი იყო დახვრეტა ან „გულაგის“ ტყვეობაში მოხვედრა. თვითოეულ მოქალაქეზე ასეთი ტოტალიტარული კონტროლი და სახელმწიფოებრივი ძალადობა განსაკუთრებით სტალინისა და ბრეჟნევის მმართველობის პერიოდებში სუფევდა, ხრუშჩოვის დროს ოდნავ შესუსტდა, ხოლო გორბაჩოვმა ქვეყანაში გარკვეულ წილად შეზღუდული, მაგრამ მაინც საგრძნობი კულტურული და პირადული თავისუფლებები დაუშვა. სტალინის შემდგომ პერიოდში საბჭოთა კავშირში ანტისაბჭოთა იატაკქვეშეთი ჩამოყალიბდა, რომელიც აკრძალული ლიტერატურისა („სამიზდატი“) და პოლიტიკური იუმორის - „ერევნის რადიოს“ სახით წლების განმავლობაში არსებობდა. ეკონომიკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] საბჭოთა კავშირის დაარსების პირველივე წლებში ქვეყანაში ჩამოყალიბდა ცენტრალიზებულად მართული ე.წ. გეგმიური ეკონომიკა. საქონლის წარმოება ექვემდებარებოდა მკაცრ ხუთწლედიან დაგეგვმას. 1945 წლის 25 იანვარს დაარსდა აღმოსავლეთ ბლოკის სატელიტურ (ე.ი. სსრკ-ის „თანამგზავრ“) სახელმწიფოთა „ეკონომიკური ურთიერთდახმარების საბჭო“. ეს იყო თითქმის ყველა სოციალისტური სახელმწიფოს ეკონომიკური გაერთიანება, რომელიც უზრუნველყოფდა ამ ქვეყნების საერთო გეგმიური ეკონომიკას. საკუთრების ფორმები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] საბჭოთა კავშირში არსებობდა ორი სახის საკუთრება: კერძო და კოლექტიური. საკუთრების ეს ორი ფორმა ძლიერ განსხვავდებოდა ერთმანეთისგან შინაარსითა და კანონებრივი სტატუსის მიხედვით. კომუნისტური თეორიების მიხედვით ინდივიდუალური კაპიტალის ქონა, უმნიშვნელო გამონაკლისის გარდა, დაუშვებელი იყო. 1921 წელს ლენინის მიერ მცირე ხნით „ახალი ეკონომიკური პოლიტიკის“ (რუსულად: HЭП) შემოღების შემდეგ, რომლის დროსაც გარკვეულ წილად დაიშვა კერძო კაპიტალური საკუთრება, ძალიან მალე ლენინმავე ყველა სახის ინდუსტრიული საკუთრება და მიწა - ფორმალურად სახალხო საკუთრებად, სინამდვილეში კი – სახელმწიფოს საკუთრებად გამოაცხადა. ამით საბჭოთა ხელისუფლება კომუნისტური წესწყობილების შემოღებით თავად ერთადერთი და უკონკურენტო კაპიტალისტი გახდა. მოქალაქის კერძო საკუთრებად მხოლოდ მისი პირადი და აუცილებელი ნივთები გამოცხადდა. ფულის ერთეული[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] საბჭოთა კავშირის ოფიციალური ფულის ერთეული იყო რუბლი (ქართულად: მანეთი), რომელიც 100 კაპიკისგან შედგებოდა. რუბლი დღესაც რუსეთის ფედერაციის ფულის ერთეულია. სოფლის მეურნეობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] სოფლის მეურნეობისთვის საბჭოთა კავშირში ყველაზე გამოსადექი რეგიონი იყო ტერიტორია ლენინგრადის ოლქიდან ოდესამდე და კრასნოიარსკამდე, რომელსაც აგრარული სამკუთხედი ერქვა. სსრკ-ის ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] 1917: რუსეთი და ოქტომბრის რევოლუცია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] 1917 წლის თებერვლის ბურჟუაზიულმა რევოლუციამ ცარისტული რუსეთის მმართველობას ბოლო მოუღო. რამდენიმე თვის შემდეგ ლენინის მეთაურობით ბოლშევიკებმა მოაწყვეს ე.წ. ოქტომბრის სოციალისტური რევოლუცია, რის შედეგადაც დაარსდა „რუსეთის საბჭოთა რესპუბლიკა“. 1922 წლის დეკემბერს რუსეთის სამოქალაქო ომში ბოლშევიკების გამარჯვების შემდეგ დაარსებული იქნა მსოფლიოში პირველი მუშათა და გლეხთა სახელმწიფო - „საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი“, რომელმაც უკვე ამ დროისთვის დაშლილი რუსეთის ცარისტული იმპერიის უმეტესი ნაწილი მოიცვა და ხელახლა რუსეთს შემოუერთა. საბჭოთა კავშირში ცენტრალიზებულ-ეკონომიკური გზით განხორციელდა ქვეყნის ინდუსტრიალიზაცია. მსოფლიო რევოლუციის მოსამზადებლად მოსკოვში განვითარებული ინდუსტრიალიზებული და სამხედრო პლაცდარმის მშენებლობა დაიგეგმა, რომელიც 20 წლის ვადაში უნდა განხორციელებულიყო. და ეს იმ ფონზე, როცა სოფლის მეურნეობა ჯერ კიდევ ძლიერ ჩამორჩენილი იყო, ანუ, ფაქტობრივად, ფეოდალური მესაქონლეობის ფორმით არსებობდა. ამ უტოპიური გეგმის შესასრულებლად 1928 წელს დაიწყო მძიმე ინდუსტრიის ნაჩქარევი მშენებლობა. მოსახლეობაში კომუნისტური პარტიის იდეოლოგიის გასაძლიერებლად ჩატარდა მასობრივი ღონისძიება, რომლის მიზანი იყო წერა-კითხვის უცოდინრობის აღმოფხვრა მასებში. რევოლუციისა და სამოქალაქო ომის (1917–1921) მოწინააღმდეგეებთან (ე.წ. კონტრრევოლუციონერებთან) ბრძოლის შედეგად სახელმწიფოში კატასტროფული ეკონომიკური სიტუაცია სუფევდა. ამ კრიზისის დასაძლევად მთავრობამ ე.წ. „სამხედრო კომუნიზმი“ შემოიღო, რომელიც გლეხის ძარცვასა და მუშის აბსოლუტურ ექსპლუატაციაში გამოიხატა. 1924–1939: სტალინის ტერორი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] 1922 წლიდან რუსეთის კომუნისტური პარტიის გენერალური მდივანი გახდა იოსებ სტალინი, რომელმაც 1924 წლის 21 იანვარს ლენინის გარდაცვალების შემდეგ დაიწყო მასა და ლენინის თანამოღვაწის ლევ ტროცკისა შორის ხელისუფლების ხელში ჩაგდებისა და მისი შენარჩუნებისთვის შეუბრალებელი ბრძოლა. ძალაუფლების ხელში დასაკავებლად სტალინმა თავის მეტოქეებს – „მემარჯვენე“ ნიკოლაი ბუხარინს და „მემარცხენეებს“ - ლევ ტროცკის, გრიგორ ზინოვიევსა და ლევ კამენევს, ასევე კომუნისტური პარტიის ყველა მისთვის არასასურველ პირს - გამიზნული ტერორი გაუმართა. ამ ბრძოლაში თითქმის ყველა დახვრეტილი იქნა, ლევ ტროცკი საბჭოთა კავშირიდან გაასახლეს და შემდეგ იგი უცხოეთში გაურკვეველ პირობებში მოკლული იქნა. 1928 წლიდან სახელმწიფო ეკონომიკა ხუთწლედიან გეგმიურ სისტემაზე გადავიდა. მეტწილად ქვეყნის აზიურ ნაწილებში ინდუსტრიალიზაცია დაიწყო, ყველგან შეიქმნა კოლექტიური და საბჭოთა მეურნეობები. შეძლებული გლეხობა „კულაკებად“ გამოცხადდა და მათთან ბრძოლა გაიმართა. გლეხს მხოლოდ ერთი ცხენისა ან ერთი ძროხის ყოლის ნება დაერთო, დანარჩენი საქონელი მას კოლმეურნეობისთვის უნდა გადაეცა. ურჩი გლეხი-„კულაკები“ მასობრივად ან დახვრიტეს, ან ციმბირში გადაასახლეს. ამ ეკონომიკურმა გარდაქმნას მილიონობით ადამიანი შეიწირა – ვოლგისპირეთისა და უკრაინის სოფლებში ხალხი შიმშილისგან ამოიხოცა. მსხვერპლთა ზუსტი რიცხვი დღემდე უცნობია (უკრაინელი ისტორიკოსების მონაცემებით - 2 მილიონამდე ადამიანი). 1935 წლიდან სტალინმა პარტიისა და საკუთარი სახელმწიფოს მოსახლეობის მიმართ თავისი საყოველთაოდ ცნობილი ტოტალიტარული ტერორი წამოიწყო, ე.წ. „ჩისტკი“ („წმენდა“). მან ჩამოიცილა აბსოლუტურად ყველა (თეორიულად თუ რეალურად) იდეოლოგიურად მოწინააღმდეგე სუბიექტი. სტალინის ტერორი ხშირად სასამართლო პროცესებით იყო შენიღბული, ხოლო დანაშაულის აღიარებები წამების შედეგად გამოძალვული იყო. საბჭოთა კავშირის მთელი რიგი ეთნიკური უმცირესობები „გულაგში“ გადაასახლეს, ურიცხვი „კულაკები“, მღვდელ-ბერები, უმაღლესი რანგის სამხედრო პირები, კომუნისტური პარტიის ფუნქციონრები და მათი ოჯახის წევრები დახვრიტეს. სხვადასხვა წყაროების მიხედვით სტალინის ეპოქაში საკუთარი სახელმწიფოს მოსახლეობაზე გატარებულმა ტოტალიტარულმა ტერორმა უფრო მეტი ადამიანი იმსხვერპლა, ვიდრე მეორე მსოფლიო ომში ნაცისტურ გერმანიასთან ბრძოლაში დაიღუპა (20 მილიონ ადამიანამდე). 1922–1939: საბჭოეთის საგარეო პოლიტიკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] გერმანიამ, როგორც ერთ-ერთმა პირველმა, საბჭოთა კავშირი დიპლომატიურად უკვე 1922 წლიდან აღიარა. სსრკ-ის გერმანიასთან „რაპალოს ხელშეკრულების“ დადება თავისი საკუთარი არჩევნით მოწყობილი საგარეო-პოლიტიკური იზოლაციიდან გამოსვლის მნიშვნელოვანი ნაბიჯი იყო, მაგრამ 1933 წელს გერმანიის ხელისუფლების სათავეში ნაციონალურ-სოციალისტური პარტიის მოსვლიდან ამ ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობები ძლიერ დაიძაბა. ჰიტლერის აგრესიული საგარეო პოლიტიკა და მისი ფანატიკური სიძულვილი საზოგადოდ სლავი ხალხების, ასევე მარქსიზმის (კომუნიზმის) იდეოლოგიური სისტემის მიმართ - საბჭოეთთან პოლიტიკურ დიალოგს ძლიერ ართულებდა. მიუხედავად ამისა, 1939 წლის 23 აგვისტოს ამ ორ სახელმწიფოს შორის დაიდო სამშვიდობო „რიბენტროპ-მოლოტოვის პაქტი“, რომლის ერთ-ერთი საიდუმლო მუხლის თანახმად როგორც გერმანიამ, ასევე საბჭოთა კავშირმა პოლონეთის ტერიტორიები ფაქტობრივად მიისაკუთრა და აღმოსავლეთ ევროპაში ძალაუფლება გაინაწილა. 1934 წლის 18 სექტემბერს სსრკ ერთა ლიგაში შევიდა. 1939–1945: მეორე მსოფლიო ომი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] 1939 წლის 1 სექტემბერს გერმანიამ პოლონეთში ჯარები შეიყვანა, რის შედეგადაც მას ინგლისმა და საფრანგეთმა ომი გამოუცხადა. დაიწყო მეორე მსოფლიო ომი. 16 დღის შემდეგ პოლონეთში საბჭოთა კავშირმაც თავისი ჯარები შეიყვანა და ეს აგრესია ოფიციალურად იმით ახსნა, რომ მას გერმანელი დამპყრობლებისგან ბელორუსიისა და უკრაინის ხალხების დაცვის მიზანი ამოძრავებდა. კიდევ რამდენიმე დღის შემდეგ - 1939 წლის 28 სექტემბერს პოლონეთის ტერიტორიზე ამ ორ აგრესორს შორის სასაზღვრო და საზავო, ხოლო 1940 წლის 10 თებერვალს – ეკონომიკური ხელშეკრულებები დაიდო. ურთიერთსაპირისპირო იდეოლოგიის მქონე და ერთმანეთის მიმართ ძლიერ მტრულად განწყობილ ამ ორ დიქტატორს – ჰიტლერსა და სტალინს – შორის დადებული ხელშეკრულებების მიზეზები ისტორიულ კვლევაში დღემდე საკამათო თემად რჩება. 1939 წლის 30 ნოემბრიდან სსრკ ომობდა ფინეთთან, რომელსაც მან კარელია წაართვა და იგი, როგორც „კარელია-ფინეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა“ შემოიერთა. ამის გამო საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი ერთა ლიგიდან გააძევეს. 1940 წლის ივნისში მან ბალტიისპირეთის ქვეყნები, რუმინეთის ნაწილი „ბესარაბია“ (შემდგომში მოლდავეთის სსრ) და ბუკოვინა დაიპყრო. 1941 წლის 22 ივნისს ნაცისტური გერმანია საბჭოთა კავშირს თავს დაესხა. ამ დღიდან საბჭოთა ხალხს თავისი ყოფნა-არყოფნის საკითხი დაუდგა და მისთვის ე.წ. დიდი სამამულო ომი (1941–1945) დაიწყო. 1941 წლის 24 აგვისტოს სსრკ-მა და დიდმა ბრიტანეთმა იმ დროისთვის ნეიტრალური ირანის ოკუპირება მოახდინა. თეირანისა და იალტის კონფერენციებზე - მიუხედავად ერთმანეთის მიმართ უნდობლობისა - ნაცისტურ გერმანიის წინააღმდეგ ჩამოყალიბდა საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირის კოალიცია დიდ ბრიტანეთსა და ამერიკის შეერთებულ შტატებთან. მეორე მსოფლიო ომმა საბჭოთა კავშირი ძლიერ დაასუსტა და დააზარალა, მაგრამ იგი ომიდან გამარჯვებული და ამაყი გამოვიდა. მსოფლიო ისტორიაში სსრკ შევიდა ნაციზმისა და ფაშიზმის შემმუსვრელად. გერმანიის დამარცხების შემდეგ პოტსდამის კონფერენციაზე მოკავშირეები სხვადასხვა პოლიტიკური სისტემის გამო ბევრ საკითხში ვერ მორიგდნენ, რასაც უკვე მეორე მსოფლიო ომის დამთავრებისთანავე მოჰყვა დასავლეთისა და აღმოსავლეთის (კაპიტალისტური და კომუნისტური სისტემების ) კონფლიქტი, ცნობილი როგორც „ცივი ომი“. 1945–1985: მეორე მსოფლიო ომის შემდგომი განვითარება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ სამჭოთა კავშირმა ომში მოგებულ ტერიტორიებზე - ჰიტლერ-სტალინის ხელშეკრულებების თანახმად - მთელ აღმოსავლეთ ევროპაში თავისი გავლენა განამტკიცა, ხოლო ბალტიისპირეთი შემოიერთა. აღმოსავლეთ ევროპის სახელმწიფოები: ალბანეთი, გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკა, პოლონეთი, რუმინეთი, უნგრეთი, ჩეხოსლოვაკია – საბჭოეთის პოლიტიკურ ზეგავლენაში მოექცა და პრაქტიკულად მის თანამგზვარ (სატელიტურ), კომუნისტური „სახალხო დემოკრატიული“ ხელისუფლებების მიერ მართებულ ქვეყნებად იქცა. 1953 წელს სტალინის სიკვდილის შემდეგ საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის გენერალური მდივანი გახდა ნიკიტა ხრუშჩოვი. 1956 წელს პარტიის მე-20-ე ყრილობაზე მან სტალინიზმი დაგმო და მოგვიანებით საბჭოთა პოლიტიკის ლიბერალიზების ფრთხილი მცდელობა გააკეთა. და მაინც, მაგალითად, 1956 წლის რეფორმატორული მოძრაობა უნგერთში წითელმა არმიამ სისხლში ჩაახშო. ამერიკის შეერთებულ შტატებთან დიპლომატიური ურთიერთობებისდა მიუხედავად „ცივი ომი“ გრძელდებოდა. დასავლეთი და აღმოსავლეთი იარაღით აღჭურვის საქმეში მძლავრად პაექრობდა. 1962 წლის კუბის კრიზისმა მსოფლიო ატომური ომის პირას მიიყვანა. აშშ-ის ძალდატანებით ხრუშჩოვმა კუბაში ატომური რაკეტების განლაგების გეგმებზე უარი თქვა და პოლიტიკური დაძაბულობის ძლიერი ესკალაცია დროულად შეაჩერა. 1957 წელს ჩელიაბენსკის ოლქში მდებარე ატომურ სადგურ „მაიაკ“-ში მოხდა ძლიერი ატომური ავარია, რომელიც საბჭოთა კავშირმა, ჩვეულებრისამებრ, მიჩქმალა. 1957 წლიდან დაიწყო კოსმოსის ათვისების, და ამით ქვეყნის პრესტიჟისთვის ბრძოლის ხანა. 1957 წლის სექტემბერში საბჭოთა კავშირმა დედამიწის ორბიტაზე გაუშვა პირველი ხელოვნური თანამგზავრი „სპუტნიკი“, ხოლო იმავე წელს მის მიერ კოსმოსში გაგაზავნილი ძაღლი „ლაიკა“ პირველი „კოსმონავტი“ ცოცხალი არსება გახდა. 1961 წელს პირველი ადამიანი, რომელიც კოსმოსში აღმოჩნდა, გახდა საბჭოთა კავშირის მოქალაქე იური გაგარინი. 1964 წელს ნიკიტა ხრუშჩოვი მის თანამდებობაზე შეცვალა კონსერვატიულმა ლეონიდ ბრეჟნევმა. სხვა დანარჩენ კომუნისტური რეჟიმების ქვეშ მყოფ სახელმწიფოთა რეფორმატორული მოძრაობები ბრეჟნევის მოსვლისთანავე შენელდა. 1968 წლის თავისუფლებისთვის მებრძოლ ჩეხოსლოვაკთა ამბოხებას პრაღაში ვარშავის პაქტის ტანკებმა გადაუარა. 1979 წელს საბჭოთა ჯარები (დაახლოებით 100 000 ჯარისკაცი) ავღანეთში შევიდა, სადაც მათ „ინტერნაციონალური ვალდებულების მოსახდელად“ ავღანეთის სამოქალაქო ომში მმართველი სოციალისტური ძალებისთვის მუჯაჰედინების (საბჭოური ტერმინოლოგიის მიხედვით – „დუშმანების“, ე. ი. მტრების) წინააღმდეგ მხარი უნდა დაეჭირა. მსოფლიო პოლიტიკურ მასშტაბზე კრიტიკული საომარი სიტუაცია შეიქმნა. ომმა ავღანეთი მიწასთან გაასწორა და მისი ინფრასტრუქტურა დაანგრია. მისი შედეგები იყო 1,2 მილიონი დაღუპულთა და ხუთი მილიონ ლტოლვილთა რიცხვი. მიხეილ გორბაჩოვმა ავღანეთის სამოქალაქო ომში საბჭოეთის სამხედრო ჩარევა შეაჩერა და 1988-1989 წლებში ჯარები ქვეყნიდან გაიყვანა. 1985–1991: რეფორმაციის მცდელობა და სსრკ-ის დაშლა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] 1985 წლიდან მიხეილ გორბაჩოვმა ქვეყნის რეფორმირება დაიწყო. მის მიერ წამოწყებულ „გარდაქმნას“ საბჭოთა კავშირში რეალური სოციალიზმის მშენებლობისა და კრიტიკული აზროვნების ხანა უნდა შემოეტანა. პოლიტიკის ასეთმა განვითარებამ კომპარტიას მაკონტროლებელი როლი ნელ-ნელა დაუკარგა. საგარეო პოლიტიკაც განძაბულებისა და განიარაღების მხარეს დაიძრა. 1986 წელს ჩერნობილის (უკრაინა) ატომურ სადგურზე მსოფლიო მასშტაბში უკვე მეორედ უდიდესი და უსაშინლესი ავარია მოხდა. ათასობით ადამიანი პირველივე წუთებში და დღეებში დაიღუპა, ხოლო ატომური დასხივების შედეგად წლების განმავლობაში მრავალნაირი დაავადებისგან გარდაიცვალა. ავარიის მოხდენის შემდეგ რამდენიმე დღის განმავლობაში საბჭოთა კავშირის მთავრობა, როგორც ყველა დროში, მის მიჩქმალვას ცდილობდა. ამან უფრო მეტი ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა. 1989-1991 წლის ციმბირის მეშახტეების გაფიცვებმა მთელ ქვეყანაში ე. წ. სოციალიზმის განვითარების შედეგები – პრივილიგირებულ ფუნქციონერთა მიერ მუშათა კლასისადმი ზურგშექცევა - ნათლად აჩვენა. 1990-1991 წლებში საბჭოეთს პირველები ბალტიისპირეთის ქვეყნები – ლიტვა, ლატვია და ესტონეთი გამოეყვნენ. 1991 წლის 20 აგვისტოს გორბაჩოვს რამდენიმე მოკავშირე რესპუბლიკის ძალაუფალთან ერთად ახალ საკავშირო ხელშეკრულებაზე ხელი უნდა მოეწერა. ერთი დღით ადრე, 19 აგვისტოს, მაღალპარტიულ და სამხედრო ფუნქციონერთა ჯგუფი მოსკოვში პუტჩის მოწყობას და ძალაუფლების ხელში ჩაგდებას შეეცადა. 21 აგვისტოს, ბორის ელცინის მეთაურობით წამოწყებული პუტჩი დამარცხდა, მაგრამ მან საბოლოოდ განაპირობა საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირის დაშლა. საბჭოთა კავშირის კომპარტია შესაბამისი დეკრეტის ხელმოწერით აიკრძალა. ელცინმა ქვეყნის უმთავრესი სამინისტროები და მასობრივი ინფორმაციის საშუალებები ხელში ჩაიგდო. გორბაჩოვი გენერალური მდივნის პოსტიდან გადადგა, მაგრამ 1991 წლის 25 დეკემბრამდე სახელმწიფოს პრეზიდენტად დარჩა. მოკავშირე რესპუბლიკებმა დამოუკიდებლობა გამოაცხადეს. საბოლოოდ, 1991 წლის 8 დეკემბერს საბჭოთა კავშირის დაშლა გადაწყდა. დარჩა 15 სუვერენული (დამოუკიდებელი) სახელმწიფო, რომელიც ნაწილობრივ ახალ გაერთიანებაში – დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობაში („დსთ“) შევიდა. სსრკ-ის საჯარო-კანონებრივი ვალდებულებანი რუსეთის საბჭოთა ფედერაციულმა სოციალისტურმა რესპუბლიკამ დაიკისრა (მოგვიანებით რუსეთის ფედერაციამ). საერთაშორისო ორგანიზაციებში წევრობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] - გაერო: 1945 წლიდან საბჭოთა კავშირი გაეროს დამაარსებელ წევრთაგან ერთ-ერთი იყო და უშიშროების საბჭოში მას განსაკუთრებული ვეტო-უფლება ჰქონდა. - ბელორუსიის სსრ და უკრაინის სსრ 1945 წლიდან ასევე გაეროს დამოუკიდებელი წევრები იყო. - ვარშავის პაქტი – 1955 წლიდან კომუნისტური ქვეყნების მეგობრობის, თანამშრომლობისა და ურთიერთდახმარების ორგანიზაცია. - ეკონომიური ურთიერთდახმარების საბჭო – 1949 წლიდან (სსრკ, ბულგარეთი, უნგრეთი, პოლონეთი, რუმინეთი და ჩეხოსლოვაკია). - ევროპის უშიშროებისა და თანამშრობლობის კონფერენცია – 1975 წლიდან. - სხვა ორგანიზაციები: ევროპის ეკონომიკური კომისია, აზიისა და წყნაროკეანეთის ეკონომიკური და სოციალური კომისია, ინტერპარლამენტარული კავშირი, ინტერპოლი, საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტი. სსრ კავშირის მეთაურები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ბოლშევიკური (1922-1952) და საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის (სკკპ) (1925-1991) ცენტრალური კომიტეტის (ცკ) გენერალური მდივნები და ამით სსრკ-ის რეალური მმართველები იყვნენ: - 1922–1953: იოსებ სტალინი - 1953–1964: ნიკიტა ხრუშჩოვი (პირველი მდივანი) - 1964–1982: ლეონიდ ბრეჟნევი (1966 წლამდე პირველი მდივანი) - 1982–1984: იური ანდროპოვი - 1984–1985: კონსტანტინ ჩერნენკო - 1985–1991: მიხეილ გორბაჩოვი - 1991: ვლადიმირ ივაშკო საბჭოთა კავშირის მთავრობის მეთაურები: (1917–1946: სახალხო კომისართა საბჭოს თავმჯდომარე, 1946–1991: მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე, 28 აგვისტო 1991–25 დეკემბერი 1991: სსრკ-ის პრემიერ-მინისტრი და რესპუბლიკათშორისო ეკონუმიური კომიტეტის თავმჯდომარე). - 1917–1924: ვლადიმირ ლენინი - 1924–1930: ალექსეი რიკოვი - 1930–1941: ვიაჩესლავ მოლოტოვი - 1941–1953: იოსებ სტალინი - 1953–1955: გიორგი მალენკოვი - 1955–1958: ნიკოლაი ბულგანინი - 1958–1964: ნიკიტა ხრუშჩოვი - 1964–1980: ალექსეი კოსიგინი - 1980–1985: ნიკოლაი ტიხონოვი - 1985–1991: ნიკოლაი რიჟკოვი - 1991: ვალენტინ პავლოვი (იანვრიდან აგვისტომდე) - 1991: ივან სილაევი (აგვისტოდან დეკემბრამდე) სსრ კავშირის სახელმწიფოს მეთაურები (1922–1938: ცენტრალური აღმასკომის თავმჯდომარე, 1938–1946: კავშირის უხუცესები 1946-1989: უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარე, 1989–1990: უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე, 1990–1991: სახელმწიფოს პრეზიდენტი) - 1919–1946: მიხაელ კალინინი - 1946–1953: ნიკოლაი შვერნიკი - 1953–1960: კლიმენტ ვოროშილოვი - 1960–1964: ლეონიდ ბრეჟნევი - 1964–1965: ანასტას მიქოიანი - 1965–1977: ნიკოლაი პოდგორნი - 1977–1982: ლეონიდ ბრაჟნევი - 1983–1984: იური ანდროპოვი - 1984–1985: კონსტანტინ ჩერნენკო - 1985–1988: ანდრეი გრომიკო - 1988–1991: მიხაილ გორბაჩოვი ფედერალური შემადგენლობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] საბჭოთა კავშირი ფორმალურად ფედერაციული სტრუქტურა იყო. 1956-1991 წლებში იგი 15 ნაციონალური სოციალისტური საბჭოთა რესპუბლიკისგან შედგებოდა, რომელთაც ქვეყნის კონსტიტუციის 72-ე პარაგრაფის მიხედვით კავშირიდან გასვლის უფლება გარანტირებული ჰქონდათ. ყოველ მოკავშირე რესპუბლიკას ჰქონდა საკუთარი დედაქალაქი, მაგრამ მოსკოვი ითვლებოდა ერთდროულად რუსეთის საბჭოთა ფედერაციისა და მთელი საბჭოთა კავშირის დედაქალაქად, რაც მას განსაკუთრებულ სტატუსს აძლევდა (მაგალითად, პროდუქტებითა და საყოფაცხოვრებო საქონლით მომარაგების საკითხში მთელ სსსრ-ში უმაღლესი პრიორიტეტი ეკავა). რესპუბლიკებს გააჩნდათ საკუთარი კონსტიტუციებიც, რომლებიც კავშირში მათ პოლიტიკურ ძალაუფლებებს გარანტირებდა. პრაქტიკაში კი რეალური ძალაუფლება მხოლოდ ცენტრალურ ხელისუფლებას მოსკოვში ჰქონდა, ხოლო რეგიონალური სამინისტროები ცენტრის გადაწყვეტილებებს ასრულებდნენ. მოკავშირე რესპუბლიკების შემადგენლობაში ასევე შედიოდნენ ე.წ. ავტონომიური სოციალისტური რესპუბლიკები (მაგ. ნახიჩევანი) და ავტონომიური ოლქები. 1977 წლის კონსტიტუციის სხვადასხვაგვარი ინტერპრეტაციამ პოსტსაბჭოთა ტერიტორიაზე ეთნიკური კონფლიქტები განაპირობა. ამის მაგალითებია აფხაზეთი, რომელიც ავტონომიურ რესპუბლიკას წარმოადგენდა, ან მთიანი ყარაბაღი – ყოფილი ავტონომიური ოლქი. მოკავშირე რესპუბლიკები 1991 წელს და დღევანდელი სახელმწიფოები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ქართულ ვიკიპედიაში არსებობს პორტალი „სსრკ“.


text: ყარაღანდა (ყაზახ. Қарағанды) — ქალაქი ყაზახეთში, ყარაღანდის ოლქის ცენტრი. მდებარეობს ყაზახეთის წვრილგორაკების ფარგლებში. აღმოცენდა მეშახტეთა დაბის ადგილზე, რომელიც ყარაღანდის ქვანახშირის აუზის ცენტრში მდებარეობდა. მრეწველობის მთავარი დარგია ქვანახშირის მოპოვება. ადმინისტრაციული თვალსაზრისით გამოიყოფა 2 რაიონი. ქალაქი შედგება ცალკეული მასივებისაგან (ძველი ქალაქი XIX საუკუნის II ნახევარი; ახალი ქალაქი — მაიქუდუქი, ფიოდოროვკა და სხვა). მდინარე დიდი ბუქფის ორივე ნაპირზე გაშენებულია კულტურული და დასვენების პარკი. არის ხუროთმოძღვრული ძეგლები. დიდი ინდუსტრიული, სამეცნიერო და კულტურული ცენტრია. 2010 წლისათვის ქალაქში ცხოვრობდა 459,778 ადამიანი. დაარსდა 1931 წელს, ქალაქია 1932 წლიდან, საოლქო ცენტრია — 1936 წლიდან.