text: |მუზეუმები არქეოლოგიის მუზეუმი მუზეუმი დაარსდა 1988 წელს, ცნობილი ქართველი არქეოლოგის, არქეოლოგიური გათხრების ხელმძღვანელის , როსტომ აბრამიშვილის მიერ ( 1924-1996წ). მუზეუმის მონუმენტები აღმოჩენილია თბილისში არქეოლოგიური გათხრების შედეგად. კოლექციის ქრონოლოგიური ჩარჩოები ჩვ.წთ. V საუკუნისაა. მუზეუმში ინახება მსოფლიოში უძველესი ბრინჯაოს ნივთები, რომელიც აღმოჩენილია დელისის მიდამოებში (თბილისის ერთ-ერთი რაიონი). ეს ნივთები 4000 წლისაა. ბრინჯაოს ბალთა, რომელიც არის მოვერცხლილი, გამოსახულია ცხენი და მხედარი. ასევე აღმოჩენელია სამეფო საფლავებს ინვენტარი. ( XII-VIII ს. ჩვ. წთ. – მდე) ხელოვნების მუზეუმი ს. ამირანაშვილის სახელობის ხელოვნების მუზეუმი გაიხსნა 1920წელს, როგორც ნაციონალური ხელოვნების გალერია. მუზეუმის ნიმუშები მნიშვნელოვანია ქართულ ხელოვნებისთვის. მუზეუმში ინახება დაახლოებით 6000-მდე სხვადასხვა კოლექციის ნივთი. მუზეუმი გამოირჩევა საოქრომჭედლო ნაწილებით, რომელიც თარიღდება VIII-XIX საუკუნით. ყველაზე მნიშვნელოვანი, რაც მუზეუმში ინახება, არის ზარზმის მონასტრის ხატი, ხახულის და ანჩისხატის ტრიპტიკტი, ლიტურგიული ჯვარი და სხვა. ასევე ინახება უნიკალური მომინანქრებული ნივთები და ძვირფასეულობა, რომელიც თარიღდება VIII-XV ს-ით. აქვე ინახება ცნობილი მხატვრების: ნიკო ფიროსმანაშვილის, ლადო გუდიაშვილის, ელენე ახვლედიანის, დავით კაკაბაძის და სხვა. ნამუშევრები. მუზეუმში ასევე დაცულია რუსული, დასავლეთ ევროპული და სპარსული ხელოვნების ნიმუშები. ეთნოგრაფიული მუზეუმი ღია ცის ქვეშ მუზეუმი დაარსდა 1966 წელს ცნობილი ეთნოგრაფის და აკადემიკოსის გიორგი ჩიტაიას მიერ, რომლის სახელსაც ატარებს მუზეუმი. მუზეუმი არის უნიკალური, რადგან თქვენ აქ შეგიძლიათ მოინახულოთ მთელი საქართველო რამოდენიმე საათში და გაეცნოთ ყველა მხარის არქიტექტურას და ტრადიციებს. მუზეუმი მდებარეობს თბილისში, ვაკის რაიონში, კუს ტბის დასავლეთით. განლაგებულია 65 ჰექტარ ფართობზე. მუზეუმში წარმოდგენილია საქართველოს ყველა კუთხის არქიტექტურა და ტრადიციები. ჯანაშიას სახელობის სახელმწიფო მუზეუმი მუზეუმი წარმოადგენს ერთ-ერთ სამეცნიერო საგანმანათლებლო დაწესებულებას, რომელშიც დაცულია კაცობრიობის და ბუნების უნიკალური ექსპონანტები. მუზეუმში ინახება მთელი საქართველოს ისტორიის კოლექცია, ცხოველების ნარჩენები, რომელიც არის 40 მილიონი წლის. ყველაზე შთამბეჭდავი არის პრეისტორიული ადამიანის ექსპონანტი, რომელიც აღმოჩენილია დმანისში. ადმიანის ეს ნარჩენი 1.8 მილიონი წლისაა და ეს იყო პირველი ადამიანის არსებობა აფრიკის გარეთ. ამ აღმოჩენამ მთლიანად შეცვალა კაცობრიობის განვითარების ისტორია. ასევე მუზეუმში მნიშვნელოვანია საგაძური, რომელიც შეიცავს საქართველოსთვის მნიშვნელოვან ნივთებს, საქართველოს ისტორის მნიშვნელოვანი პერიოდიდან. კოლექციაში არის ოქროს და ვერცხლის ნივთები და ძვირფასეულობა პრე-ქრისტიანული პერიოდის კახეთიდან, ვანიდან, მცხეთიდან, თრიალთიდან, ჟინვალიდან, ახალგორიდან, მარტყოფიდან. ეს ნივთები აღმოჩენილია არქეოლოგიური გათხრების დროს XX საუკუნეში და ასევე 2004 წელს. გათხრებში მონაწილეობას იღებდნენ ქართველი ისტორიკოსები. თბილისის ისტორიის მუზეუმი ისოებ გრიშაშვილის სახელობის თბილისის ისტორიის მუზეუმი დაარსდა 1910 წელს, როგორც ქალაქის მუზეუმი. 1943 წელს შეიცვალა სახელი და დაერქვა თბილისის ისტროიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი. მუზეუმი დღესდღეობით ატარებს იოსებ გრიშაშვილის სახელს. მუზეუმში ინახება უნიკალური საბრძოლო იარაღები და საოჯახო ნივთები ბრინჯაოს ხანიდან მოყოლებული. მუზეუმში ასევე დაცულია ლადო გუდიაშვილის, მოსე თოიძის და ელენე ახვლედიანის ნახატები, როგორც ხელოვნების ნიმუშები. მუზეუმი ახორციელებს სამეცნიერო კვლევებს ძველი თბილისის მიდამოებში, რომელსაც ორგანიზებას უკეთებეს ადგილობრივი მოსახლეობა. მირზა ფატალი ახუნდოვის სახელობის ქართულ-აზერბაიჯანული კულტურის მუზეუმი მუზეუმი დაკავშირებულია აზერბაიჯანელი საზოგადო მოღვაწეების სახელთან: მირზა ფატალი ახუნდოვი ( საზოგადო მოღვაწე, მწერლი, დრამატურგი), ნარიმან ნარიმანოვი (საზოგადო მოღვაწე, ფიზიკოსი), მამედ კული ზადე ( საზოგადო მოღვაწე, მწერალი, გაზეთ “მოლა ნარზედინის” რედაქტორი, XX საუკუნის 20-იანი წლები). აქვე ინახება მირზა ფატალი ახუნდოვის პიესები, კული ზადეს მიერ გაკეთებული ესკიზები, ფოტოები რომელიც ასახავს ქართულ-აზერბაიჯანულ კულტურის ურთიერთობას, დოკუმენტები, წიგნები, სამეცნიერო ნაშრომები და ბელეტრისტიკა აზერბაიჯანულ ენაში. მუზეუმში დაცულია 1000-მდე ნივთი. ხელნაწერების ნაციონალური მუზეუმი მუზეუმი დაარსდა საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის ბაზაზე. მუზეუმში დაცულია 170 000-ზე მეტი ქართული, ბერძნული ებრაული, სირიული, ეთიოპიური, სომხური, არაბული, სპარსული, თურქული, სლავური ( I- XX ს) ხელნაწერი. ხელნაწერების ინსტიტუტის მთავარი მიზანია დახმარება გაუწიოს საერთაშორისო თანამშრომლობას. სამეცნიერო კვლევების და საერთაშორისო ურთიერთობების მთავარი მიმართულებაა: სისტემატიური აღწერა, ხელნაწერების კვლევა და გამოქვეყნება, ისტრორიული დოკუმენტები, პერსონალური ადგილობრივი და უცხოური ( სინაის მთა, იერუსალიმი) წარმოშობის არქივები, ხელნაწერების დაცვის და მოვლის ორგანიზება საერთაშორისო სტანდარტების მიხედვით. მოსე თოიძის სახელმწიფო მუზეუმი მუზეუმი დაარსდა მოსე თოიძის სახელოსნოში 1968 წელს. მუზეუმში ინახება მხატვრის ნახატები, გრაფიკული ნამუშევრები, ფოტოები, დოკუმენტები და მისი ვაჟის ირაკლი თოიძის ნამუშევრები. მუზეუმს ჰქონდა კულტურულ-საგანმანათლებლო და ფსიქო-სარეაბილიტაციო ცენტრი. ქართული ლიტრატურის მუზეუმი მუზეუმში ინახება ქართული ლიტერატურის უნიკალური ნიმუშები, რომელიც წარმოადგენს კულტურულ მემკვიდრეობას უცხო ქვეყნებისთვის ( XII ს-ის ოთხი სახარება, XVII-XIX ს-ის რელიგიური და ფსიქოლოგიური ნაშრომები), არქივები, ხელაწერები, სამახსოვრო ნივთები ( ავეჯი, რელიქვიები, ტანსაცმელი), რომლებიც ეკუთვნის ქართველ და უცხოელ ცნობილ მწერლებს: ნიკოლოზ ბარათაშვილს, ვაჟა-ფშაველას, ილია ჭავჭავაძეს, აკაკი წერეთელს, გალაქტიონ ტაბიძეს, არტურ ლასტს, კონსტანტინ ბალმონტს, ბორის პასტერნაკს და სხვა. მუზეუმში ასევე დაცულია ცნობილი ქართველი და უცხოელი მხატვრების ნახატები (გ. გაბაშვილი, ე. ახვლედიანი, ლ. გუდიაშვილი, ალ. მოლინარი, კ. მაღალაშვილი, მ. თოიძე, დ. კაკაბაძე, ტ. ბუროვი, გრ. კორადინი და სხვა.), დოკუმენტები, სურათები, იშვიათი აუდიო-ვიდეო ჩანაწერები. მუზეუმში ინახება 140 000 ნივთი. მუზეუმის ფილიალებია: ტიციან ტაბიიძის და ნოდარ დუმბაძის მუზეუმები. ნაციონალური ინსტრუმენტების სახელმწიფო მუზეუმი მუზეუმში არის ქართველი და სამხრეთ კავკასიელი ხალხის მუსიკალური ინსტრუმენტების კოლექცია. ასევე ინახება ევროპული მეანიკური და კლასიკური ინსტრუმენტები, არღანების კოლექცია (მათ შორისაა ცნობილი ხელოსნის, გზეჩ ნეჩდას მიერ გაკეთებული არღანი). მუზეუმში დაცულია ქართლი ფოლკლორული მუსიკის ხელნაწერები, აუდიო-ვიდეო ჩანაწერები და ფოტოები. აქვე ინახება ჩვ. წთ-მდე XV-XIVს-ის, გედის ძვლისგან დამზადებული ფლეიტის ასლი, ხელოვნების ნიმუშები, გრამაფონის ჩანაწერები (XXს-ის დასწყისიდან) , ფოლკლორული სიმღერები. ასევე ლ. გუდიაშვილის , ლ. შარლემანის, ჯ. ხუციშვილის ნახატები და XVII-XIX ს-ის კოლექციები, აღმოსავლური და ქართული ხალიჩები. აბრეშუმის მუზეუმი აბრეშუმის მუზეუმი დაარსდა 1887 წელს, აბრეშუმის სპეციალისტის ნიკოლაი შავროვის მიერ, ხოლო შენობა აშენდა 1892 წელს. მუზეუმთან ერთად დაარსდა ბიბლიოთეკა ( უძველესი წიგნი გამოქვეყნებულია 1601 წ.) მზეუმში ყველა კოლექცია დაკავშირებულია აბრეშუმთან. თუთის კოლექცია და მისი პროდუქტები, აბრეშუმის ჭიების კოლექცია, პეპლების კოლეცია, ჭუპრების კოლექცია, ადგილობრივი და ინდუსტრიული აბრეშუმის პროდუქტი, ძაფები, ფოტო არქივი. განსაკუთრებით საინტერესოა, რომ მუზეუმში სხვადასხვა ქვეყნების ტრადიციები წარმოდგენილია აბრეშუმის პროდუქტით. ეს კოლექციები შეგროვებულია შავროვის მიერ და ნაწილი შემოწირულია ევროპელი, რუსი და კავკასიელი კოლეგების მიერ. მუზეუმის და ბიბლიოთეკის ავეჯი არის ნიმუში XIXს-ის ბუნების ისტორიისა. სპორტის მუზეუმი მუზეუმი დაარსდა 1965 წელს და ინახება მედლები, თასები, პრიზები, ოლიმპიური და მსოფლიო ჩემპიონების სურათები. ასევე სპორცმენების უამრავი ხმის ჩანაწერი, ფილემები სორტზე და სპორცმენებზე, ცნობილი სპორცმენების პირადი არქივები და სხვა. კინოს ისტორიის მუზეუმი კინოს მუზეუმში ძირითადად ინახება: ფოტო არქივები, კინომატოგრაფიის აღჭურვილობა, ბროშურები, აფიშა, თოჯინები, კინომატოგრაფიის არქივები, ქართული ფილმების ვიდეო კოლექციები, ჩარლი ჩაპლინის და ვოულტ დისნეის ფილმები,ანიმაციური ფილმების მარკების კოლექცია. ფულის მუზეუმი მუზეუმი განლაგებულია ეროვნული ბანკის შენობაში. მუზეუმში დაცული ნივთები აღწერს ფულის ისტორიას VI ს-იდან დღემდე. აქ ინახება კოლხური თეთრი, ანტიკური მონეტები, არაბული დირჰემი, ქართველი მეფეების მონეტები, დემეტრე I-ის, გიორგი III-ის, თამარის, ლაშა-გიორგის, რუსუდანის. ასევე თურქული მონეტები, ირანული აბაზი, ავსტრიული და პოლონური ტალერები. მუზეუმში არის ლიტერატურა ფულის წარმოშობის შესახებ. ივანე ჯავახიშვილის სამცხე-ჯავახეთის ისტორიის მუზეუმი ივანე ჯავახიშვილის სამცხე-ჯავახეთის ისტორიის მუზეუმი დაარსდა 1923 წელს და 1937 წელს გადაკეთდა ადგილობრივ მუზეუმად. 1972 წელს მუზეუმი გადავიდა მეორე შენობაში , ახალციხის ტერიტორიაზე და სახელწოდება მიიღო ივანე ჯავახიშვილის მიერ. დღეისათვის მუზეუმი კულტურული მემკვიდრეობის მნიშვნელოვანი ნაწილია. მუზეუმში დაცულია 25 000 ნივთი. ასევე ინახება ხელნაწერები, წიგნები (XI, XII, XV, XVII ს-ები) , ფოტოები, არქეოლოგიური, ეთნოგრაფიული, ნუმიზმატიკური კოლექციები. აქვეა ხალიჩების კოლექცია ( XIX-XXს). ასევე მნიშვნელოვანია ქვაზე ამოტვიფრული ანტიკური წარწერები. 2004 წლიდან, მუზეუმი გახდა ნაციონალური მუზეუმის ნაწილი. პერიოდულად ეწყობა გამოფენები ადმინსტრაცულ შენობას გარს არტყავს ციხესიმაგრე , 1752 წელს აშენებული მეჩეთი და მუსულმანური სკოლის ნანგრევები. მუზეუმის ტერიტორიის მთლიანი ფართობი არის 27,500 კვ.მ. 3, 978 კვ.მ უკავია შენობებს. 23.522 კვ. მ ფართობი უკავია ეზოს ციხის შიგნითა მხარეს. ოთარ ლორთქიფანიძის სახელობის არქეოლოგიური მუზეუმი არქოლოგიის მუზეუმი დაარსდა 1985 წელს ოთარ ლორთქიფანიძის მიერ. მუზეუმი ახლოს მდებარეობს ქალაქ ვანთან, რომელიც ცნობილია VII-IV საუკუნეების უნიკალური აღმოჩენებით. ოქროს ფონდი მუზეუმში გაიხსნა 1987 წელს, ძვირფასი სამარხების აღმოჩენის შემდეგ. ყველაზე წარმატებულ აღმოჩენები იყო 2003-2004 წელს, როდესაც ნაპოვნი იქნა 1000 ქროს ნივთი. ზოგიერთი ნივთი ინახება ჯანაშიას მუზეუმში. ერთ-ერთის სახელწოდებაა “კოლხა, ოქროს საწისის სამშობლო”. დმანისის ისტორიის და არქიტექტურის მუზეუმი სოფელი პატარა დმანისი მდებარეობს 85 კილომეტრის მოშორებით თბილისიდან. საქართველოს სამხრეთ-აღმოსავლეთით. სოფელს გარშემო არტყავს დმანისი. შუა საუკუნეების ქალაქი და ეკლესია საინტერესოა არქეოლოგებისთვის შუა საუკუნეებიან მოყოლებული. 10 ქვეყნის საერთაშორისო არქეოლოგიის გუნდის წევრები ყოვეწლიურად ატარებენ აქ გათხრებს. მუზეუმი გაიხსნა 1986 წელს, ისტროიული მონუმენტების დასაცავად. ყველაზე მნიშვნელოვანი არის შუა საუკუნეების სოფლის, პატარა დმანისის ნარჩენები. მუზეუმში ინახება არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩენილი ნივთები: კერამიკა, მინა, მონეტები, მეტალის ნივთები. ასევე ქრისტინული არქიტექტურის ნიმუშები. პრეისტრიული ცხოველების ნარჩენები ინახება ჯანაშიას მუზეუმში. სვანეთის ისტროიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი. სვანეთი არის ერთ-ერთი ყველაზე მომხიბვლელი მხარე საქართველოს ჩრდილო-დასვლეთით. მუზეუმი მდებარეობს მესტიაში, რომელიც გაიხსნა 1936 წელს როგორც ადგილობრივი მუზეუმი. 1973 წელს სვანეთში შეიქმნა მთის ზონის დაცვის სისტემა და მუზეუმი გახდა ამ სისტემის მთავარი ცენტრი. მუზეუმში დაცულია მნიშვნელოვანი და ღირებული ნივთები, ხელნაწერები, ხატები და სხვა. აქვეა მაღალი დონის კოლექციები, რომლებსაც ქართველი მეფეები წირავდენენ ეკლესიებს. ასევე არის უცხოური წარმოშობის ნივთები: სირიული, სპარსული, ბიზანტიური და ვენეციური. 2003 წელს მუზეუმი გადავიდა ახალ შენობაში. პერიოდული გამოფენები ეწყობა სამ დარბაზში. მუზეუმში არის შემდეგი კლექციები: 2187 არქეოლოგიური ნივთი, 242 ხატი, 68 ხელნაწერი, 292 მეტალის ნივთი, 650 ხის ეთნოგრაფიული ნივთი, 421 ვერცხლის ნივთი, .37 ქსოვილი. მუზეუმში იყო ადგილობრივი მხატვრების გამოფენა. უკვე დაწყებულია საგანმანათლებლო პროგრამის მომზადება.


source: wikipedia

text: ალი — ქართულ მითოლოგიაში ბოროტი სულები, რომლებიც ვნებენ მშობიარეებს, ახალშობილებს, მარტოხელა მგზავრებს და სხვებს. ალები შეიძლება როგორც მამრობითი, ასევე მდედრობითი სქესის ყოფილიყვნენ. მათ საშინელი შესახედაობა ჰქონდათ (სპილენძის კბილები, შუშის თვალი, დასვრილი თმა). გადმოცემის თანახმად, ალები ცხოვრობენ ტყეში, კლდეებში, ნანგრევებში, შედიან თავლებში, ზოგჯერ მსხვერპლს, რომელსაც ახლო ნათესავის სახით ეცხადებიან, წყალში იტყუებენ. ქალ ალებს (ალქალებს) იგივე ფუნქციები აქვთ, თუმცა ნაკლები ფიზიკური ძალა გააჩნიათ. ზოგჯერ მათ ქალღმერთ დალის ფუნქციები მიეწერებათ და მის მსგავსად, მშვენიერი ოქროსთმიანი ქალის სახით ეცხადებიან თეთრ კაბაში. ალი ერთგული მსახური ხდება ადამიანის, რომელიც მას თმას და ბრჭყალებს დააჭრის. ალის ბოროტ ძალას წინ აღუდგება მის წინააღმდეგ შელოცვა ან წმინდა გიორგის სახელი. ლიტერატურა ვირსალაძე, ე. ქართული სამონადირეო ეპოსი, გვ. 111-117 თბილისი, 1964 ჩიქოვანი, მ. ქართული ეპოსი, წიგნი I, გვ. 113, თბილისი, 1959 ქართული მითების პერსონაჟები


text: 10 მარტი — გრიგორიანული კალენდრის 69-ე დღე (ნაკიან წლებში — 70-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 296 დღე. დღის მოვლენები ძვ. წ. 241 : პირველი პუნიკური ომი უკანასკნელი ეგატის კუნძულებთან ბრძოლა, რომელმაც განაპირობა რომის გამარჯვება. 1624 : ინგლისმა ომი გამოუცხადა ესპანეთს. 1801 : ბრიტანეთში ჩატარდა მოსახლეობის პირველი აღწერა. 1813 : გერმანიაში დაწესდა სამხედრო ორდენი რკინის ჯვარი. 1830 : ჩეჩნები და დაღესტნელები იწყებენ დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლას. 1893 : კოტ-დ’ივუარი საფრანგეთის კოლონია ხდება. 1910 : ჩინეთში აიკრძალა მონობა. 1952 : ფულგენსიო ბატისტა ტარმატებულ სამხედრო გადატრიალებას ახდენს კუბაზე. 1967 : აშშ-ის ავიაციამ განახორციელა პირველი საჰაერო დარტყმები ვიეტნამზე. 1982 : სიზიგი — მზის სისტემის 9 პლანეტა ერთ ხაზზე ეწყობა მზის გასწვრივ. 2009 : გერმანიაში, ვინენდენის სკოლაში მომხდარმა სროლებმა 15 ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა. 2012 : საქართველოს მორაგბეთა ეროვნულმა ნაკრებმა რუმინეთის ეროვნული ნაკრები ანგარიშით 19:13 დაამარცხა. 2017 : სამხრეთ კორეის კონსტიტუციურმა სასამართლომ პრეზიდენტ პაკ კინ ჰეს იმპიჩმენტი დაამტკიცა. 2022 : კატალინ ნოვაკი უნგრეთის პრეზიდენტად აირჩიეს. ამ დღეს დაბადებულნი 1452 : ფერდინანდ II — არაგონის (1479–1516) —სიცილიისა (1468–1516), ნეაპოლის მეფე (1504–1516) 1503 : ფერდინანდ I — საღვთო რომის იმპერატორი (1558–1564) 1533 : ფრანჩესკო III გონძაგა — მანტუის ჰერცოგი (1540–1550) 1748 : ჯონ პლეიფერი — შოტლანდიელი გეოლოგი და მათემატიკოსი. 1772 : ფრიდრიხ შლეგელი — გერმანელი ფილოსოფოსი 1786 : ხოსე მარია ვარგასი — ვენესუელის მე-4 პრეზიდენტი (1835–1836) 1787 : უილიამ ეტი — ინგლისელი მხატვარი 1787 : ფრანსისკო მარტინეს დე ლა როსა — ესპანელი მწერალი 1788 : იოზეფ ფონ აიხენდორფი — გერმანელი პოეტი და პროზაიკოსი 1789 : მანუელ დე ლა პენია ი პენია — მექსიკელი პოლიტიკური მოღვაწე 1833 : პედრო ანტონიო დე ალარკონი — ესპანელი ნოველისტი 1840 : ფენი ვანდეგრიფტი — შოტლანდიელი მწერლის რობერტ ლუის სტივენსონის მეუღლე 1845 : ალექსანდრე III — რუსეთის იმპერატორი (1881–1894) 1847 : ქეით შეპარდი — ახალზელანდიელი ქალთა უფლებების დამცველი. 1858 : კოკიჩი მიკიმოტო — იაპონელი მეწარმე. 1873 : იაკობ ვასერმანი — გერმანელი მწერალი. 1873 : მარია პერინი — იტალიელი ბალერინა, და ქართული საბალეტო სკოლის ფუძემდებელი. 1875 : ვლადიმერ ახმეტელი — ქართველი პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე 1879 : ჰანს ლუთერი — გერმანელი პოლიტიკოსი. 1888 : ბარი ფიცჯერალდი — ირლანდიელი მსახიობი. 1889 : ტარასი კვარაცხელია — ქართველი აგრონომი 1900 : პიტერ დე როუზი— ამერიკელი ჯაზ–პოპ მუსიკოსი. 1905 : ლევან გოთუა — ქართველი მწერალი 1909 : ვახტანგ არეშიძე — ქართველი მსახიობი 1915 : გამარ ალმასზადე — აზერბაიჯანელი ბალერინა 1915 : შოთა შავგულიძე — ქართველი ფეხბურთელი 1920 : ბორის ვიანი — ფრანგი პროზაიკოსი 1923 : ზოია რუხაძე — ქართველი პარტიზანი ქალი 1932 : იენგ ტირიტი — კამბოჯელი პოლიტიკოსი 1935 : ნოდარ ჭითანავა — ქართველი ეკონომისტი 1936 : ზეპ ბლატერი — ფიფა-ს პრეზიდენტი (1998–2015) 1936 : ანზორ გომართელი — ქართველი მოქანდაკე. 1938 : იერონიმე II — ელადის მართლმადედებელი ეკლესიის მეთაური 1940 : ჩაკ ნორისი — ამერიკელი მსახიობი. 1940 : დეივიდ რეიბი — ამერიკელი დრამატურგი და სცენარისტი. 1956 : ჰელმუტ ლანგი — ავსტრიელი მოდის დიზაინერი 1957 : ოსამა ბინ ლადენი — ალ-კაიდას დამფუძნებელი 1957 : გრემ ბროუდი — ინგლისელი დრამერი 1958 : შერონ სტოუნი — ამერიკელი კინომსახიობი. 1964 : ნენე ჩერი — შვედი მომღერალი 1964 : ედუარდი (უესექსის ერლი) — გაერთიანებული სამეფოს დედოფლის, ელისაბედ II-ისა და ჰერცოგ ფილიპეს უმცროსი შვილი. 1971 : ჯონ ჰემი — ამერიკელი მსახიობი 1973 : ევა ჰერციგოვა — ჩეხი სუპერმოდელი და მსახიობი. 1976 : გიორგი მეგრელიშვილი — ქართველი მსახიობი, სცენარისტი და რეჟისორი. 1981 : გიორგი ადამია — ქართველი ფეხბურთელი 1981 : სამუელ ეტო’ო — კამერუნელი ფეხბურთელი 1984 : ოლივია უაილდი — ამერიკელი მსახიობი. 1985 : ლასანა დიარა — ფრანგი ფეხბურთელი 1992 : ემილი ოსმენტი — ამერიკელი მსახიობი და მომღერალი 1993 : ჯეკ ბატლენდი — ინგლისელი ფეხბურთელი 1994 : ბუდუ ზივზივაძე — ქართველი ფეხბურთელი 1994 : პაპუნა ფონიავა — ქართველი ფეხბურთელი ამ დღეს გარდაცვლილნი 1819 : იაკობი, ფრიდრიხ ჰაინრიხ — გერმანელი მწერალი და ფილოსოფოსი 1878 : ახუნდოვი, მირზა — აზერბაიჯანელი მწერალი-განმანათლებელი 1895 : მუხრანბატონი, ივანე — მსხვილი ქართველი მემამულე. 1900 : ჰარტმანი, იოჰან პეტერ ემილ — დანიელი კომპოზიტორი. 1932 : ჰალირი, ჰანს — გერმანელი ბოტანიკოსი. 2001 : ვოროშილოვი, ვლადიმერ — რუსი ტელეწამყვანი და რეჟისორი. დღესასწაულები მართლმადიდებელი ეკლესია აღნიშნავს შემდეგი წმინდანების ხსენების დღეს: პორფირე ღაზელი სებასტიანე და ქრისტოდულე იოანე კალფა იხილეთ აგრეთვე სხვა თვეები: 0310


სატყეო სააგენტოს დასკვნა ბორჯომის ხანძარზე | imedinews სპეციალურმა კომისიამ ბორჯომის ხეობაში ხანძრით დაზიანებული ტერიტორიები დეტალურად შეისწავლა და 2017 წლის 20 აგვისტოს ხანძრით მოცული ტერიტორიის ზუსტი ფართობი დაადგინა - დაზიანების კატეგორიების მიხედვით, არსებული ნიადაგური და გეოლოგიური მდგომარეობა - ნაკვეთების მიხედვით, ტერიტორიაზე არსებული განადგურებული ფლორა, ფაუნა და მიყენებული ზიანი. ნახანძრალ ტერიტორიებზე ტყის აღდგენის პროცესებზე, განსახორციელებელი ღონისძიებების ვადებისა და პერიოდის შესწავლის შედეგებზე დაყრდნობით, დასკვნები და რეკომენდაციები მომზადდება. თემაზე „მაესტროს“ შეკითხვებს ეროვნული სატყეო სააგენტოს ხელმძღვანელის მოადგილე ნათია იორდანიშვილი პასუხობს. რა დასკვნა დადო კომისიამ? ჩვენ მაყურებელს ზოგადი ინფორმაცია მივაწოდეთ, მაგრამ რა არის ყველაზე მნიშვნელოვანი, თქვენ გამოყავით კომისია გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის მინისტრის ბრძანებით ამ თვის დასაწყისში შეიქმნა და ამ კომისიის შემადგენლობაში შედიან არა მხოლოდ გარემოს დაცვის სამინისტროს თანამშრომლები, არამედ ჩართულები არიან შესაბამისი პროფილის მქონე სამეცნიერო უწყებები და არასამთავრობო სექტორი. კომისია კომპლექსურია. შესწავლა მხოლოდ ერთი მიმართულებით არ მიმდინარეობს, რადგან სიტუაციაც ადგილზე საკმაოდ მრავალმხრივია და იმისათვის, რომ მომავალში საუკეთესო შედეგები მივიღოთ სხვადასხვა პროფილის სპეციალისტების ჩართვაა საჭირო, როგორებიც არიან გეოლოგები და ჰიდროლოგები, მეტყევეებთან ერთად. სწორედ ამ პრინციპებზე მუშაობს კომისია და თვის ბოლოს უკვე გვექნება დასკვნები და რეკომენდაციები, რომლებიც საშუალებას მოგვცემს შემდგომი ნაბიჯები ეტაპობრივად დაიგეგმოს. რა შეიძლება ითქვას წინასწარ, რამდენად მასშტაბურია დაზიანება? მიმდინარე წლის 20-26 აგვისტოს ხანძარმა თითქმის 752 ჰექტარი მოიცვა. აქიდან 525 გახლდათ ძველი ნახანძრალი ტერიტორია. 2008 წლის აგვისტოში 950 ჰექტარამდე ტყის მასივი განადგურდა ბორჯომის ხეობაში და ყველაზე მეტად დაზიანდა ტერიტორია სოფელ დაბასთან, დაახლოებით 250 ჰექტრამდე, სადაც მწვანე საფარი, ანუ ტყის მასივი, პირწმინდად განადგურდა. რა თქმა უნდა, ამ ადგილებში ხელმეორე ხანძრის გამო ზიანი უფრო დიდია. თუმცა, ამ ახალმა ხანძარმა, რომელმაც დაახლოებით 250 ჰექტარით კიდევ გააფართოვა ძველი პერიმეტრი, ისეთი მნიშვნელოვანი ზიანი, რაც 2008 წელს გვქონდა, საბედნიეროდ არ მოგვიტანა. მაგრამ კიდევ ვიმეორებ, ის ფაქტორი, რომ ტერიტორიამ ხელმეორედ განიცადა ზეწოლა, ნიადაგის თუ სხვა ეროზიული პროცესების თვალსაზრისით, რა თქმა უნდა საყურადღებოდა. სანამ კომისია მუშაობას დაიწყებდა, პროცესში საერთაშორისო ექსპერტებიც იყვნენ ჩართულები. აშშ-ის საელჩოს დახმარებით, USAID-ის დახმარებით, ამერიკელმა ჰიდროლოგებმა და გეოლოგებმა იმუშავეს ადგილზე. ასევე რამდენიმე არასამთავრობო ორგანიზაციის ჩართულობით ჩატარდა კვლევა. რა თქმა უნდა, რჩება ადგილები, რომლებიც მძიმეა და ნამდვილად ვერ ვიტყვით, რომ იქ ყველაფერი კარგადაა, თუმცა საერთო მდგომარეობა როგორც წინასწარი შეფასებებით, ასევე კომისიის წინასწარი დასკვნებით, საკმაოდ საიმედოა. რიგ ადგილებში გვაქვს საიმედო მდგომარეობა იმ მხრივ, რომ ტერიტორიის ნაწილზე ხანძრის შემდგომ ახალი ვეგეტაციაც წამოსულია, მაგრამ ვიმეორებ, არის რიგი ადგილები, რომლებსაც გამკაცრებული ზედამხედველობა და გადაუდებელი ქმედებები სჭირდება. პროპორცია როგორია, რა ნაწილია იმედისმომცემი და რა ნაწილია უპერსპექტივო? უფრო მეტად იმედისმომცემია. აქ ყველაზე სამწუხარო არის ის, რომ 2013 წლიდან ვმუშაობდით ამ ტერიტორიების აღდგენით ღონისძიებებზე და წელს შემოდგომაზე სრულდებოდა პირველი კრიტიკული 250-ჰექტრიანი მონაკვეთის აღდგენა, ახლა კი, ამ სამუშაოების ახლიდან დაწყება დაგვჭირდება და მასშტაბები უფრო გაფართოვდება. საბედნიეროდ, ხანძარს გადაურჩა და თითქმის ხელუხლებლად შემორჩენილია ახალი ნარგავების 20-ჰექტრიანი მონაკვეთი. ეს ძალან სასიხარულოა, თუმცა სხვა ადგილებში სამუშაოების მასშტაბები უნდა გაიზრდოს. პერსპექტივაზე ვილაპარაკოთ. რა მასშტაბის სამუშაოებია ჩასატარებელი და რაც მთავარია, საიდან დაფინანსდება? შესაძლებელი სახელმწიფო ბიუჯეტმა აიღოს ეს ტვირთი საკუთარ თავზე, თუ უნდა დაგვეხმარონ ჩვენი პარტნიორები? ვინ შეიძლება დაგვეხმაროს, ამაზე მუშაობა დაწყებულია? კვლევა თითოეული მონაკვეთის მიხედვით, დაზიანებების კატეგორიების მიხედვით ტარდება. შესაბამისად, ეს საშუალებას მოგვცემს თითოეული მონაკვეთისთვის ღონისძიების სახე და მოცულობა განვსაზღვროთ. ეს ყველა მონაცემი თვის ბოლოს გვექნება. შესაბამისად, უკვე გვეცოდინება დაზუსტებული მოცულობები, სამუშაოების განხორციელების ვადები და რაც მთავარია, ხარჯები. ვახსენე, რომ ამ ტერიტორიებზე აღდგენითი სამუშაოები 2013 წლიდან დაიწყო. დასაწყისში ეს დონორების დახმარებით მიმდინარეობდა, ხოლო 2015 წლიდან ამას ეროვნული სატყეო სააგენტო ახორციელებს, შესაბამისად სააგენტოს მომდევნო 5 წლის ბიუჯეტში გაშენებული ნარგავების მოვლისთვის თანხები უკვე მობილიზებულია. თუმცა სამუშაოების მასშტაბები უნდა გაიზარდოს და რა თქმა უნდა, დამატებითი თანხების მობილიზება იქნება საჭირო. დაახლოებით რა თანხებზეა საუბარი? მაყურებლის დიდ ნაწილს შეიძლება წარმოდგენა არ ჰქონდეს რა ჯდება ეს ყველაფერი, 10 ათასი, 100 ათასი თუ მილიონი ლარი? სამწუხაროდ ეს არ გახლავთ 10 000 და 100 000. შეიძლება თანხები იყოს ბევრად მეტი. ამ მომენტში ციფრის დაკონკრეტება არ შემიძლია, რადგან ღონისძიებების სახე და მოცულობა დასკვნებით და რეკომენდაციებით გვექნება. მინდა ვისარგებლო შემთხვევით და მადლობა გადავუხადო ყველა საერთაშორისო ორგანიზაციას, კერძო სექტორს, ბიზნეს სექტორს, საზოგადოებას, ვინც ხანძრის პერიოდიდანვე გამოთქვა სურვილი, ჩართულიყო და მონაწილეობდა კიდეც პროცესში. თუმცა აქ მთავარია გასათვალისწინებელი, რომ ჩვენი ძირითადი მიზანია, როგორც სახელმწიფო რესურსი, ასე სხვა წყაროდან შეგროვებული რესურსი მიზნობრივად დაიხარჯოს, გამჭირვალედ დაიგეგმოს და შესაბამისად ამ მექანიზმზე ვმუშაობთ. საზოგადოებას პროცესში ჩართვის საშუალება მიეცემა. როგორ, რა ფორმით შეიძლება მოხალისეები ამ საქმეში ჩაერთონ? იყო საკმაოდ კარგი პლატფორმა, წინა წლებშიც გვქონდა ასეთი ღონისძიებები, როდესაც საზოგადოების ნაწილს შეეძლო ტყის აღდგენის უშუალო მონაწილე ყოფილიყო. აქვე მინდა ხაზი გავუსვა და საზოგადოებას შევახსენო, ტყის აღდგენა არ გახლავთ მხოლოდ ერთჯერადად ნერგების დარგვა. ეს ძალიან რთული, სპეციფიკური, შრომატევადი პროცესია, რომელიც აუცილებლად უნდა იგეგმებოდეს სპეციალისტის მიერ და სამუშაოებიც სპეციალისტის ზედამხედველობის ქვეშ უნდა ხორციელდებოდეს. ეროვნული სატყეო სააგენტო, როგორც წინა წლებში, ასევე მომდევნო წლებში ასეთი ფორმატით გააგრძელებს მოხალისეებთან მუშაობას. ჩვენ ძალიან კარგი თანამშრომლობის ფორმატი გვქონდა, როგორც საზოგადოების წარმომადგენლებთან, ასევე ბიზნეს სექტორთან და ვაპირებთ, რომ ასე გავაგრძელოთ, რადგან იმ მცირე ნაწილზე, რომელიც ხანძარს გადაურჩა, შედეგები საუკეთესო გვაქვს, გახარებული და გაზრდილი ნერგების სახით. ეს სამუშაოები როგორც ეროვნულმა, ასევე საერთაშორისო ექსპერტებმა შეაფასეს, როგორც ძალიან სწორად დაგეგმილი და ხარისხიანად განხორციელებული. ძალიან უხეში გათვლებით, დაახლოებით რა დრო შეიძლება დასჭირდეს აღდგენას, თუ სრულ აღდგენას არა, პირველ ეტაპს მაინც? რიგი მოსამზადებელი სამუშაოები დაიწყება წელს, რაც ნიადაგის დაცვის თუ ეროზიული პროცესების პრევენციისა და მართვის ღონისძიებებს შეეხება. უშუალოდ ნერგების დარგვა, რაც ვიცი, რომ საზოგადოებას ძალიან აინტერესებს, მეცნიერებისა და სპეციალისტების მოსაზრებით, მომავალ წლამდე ვერ დაიწყება. ვფიქრობთ, რომ გაზაფხულზეც შეიძლება რიგ მონაკვეთებზე დავიწყოთ. თუ გაზაფხულზე არა, შემოდგომაზე სრული ძალით დავიწყებთ ღონისძიებებს. ნერგების დარგვა სეზონთანაა დაკავშირებული. ჩვენ მზად ვართ, ყველა რესურსი, ყველა ძალა მობილიზებული იყოს, რომ უშუალოდ ტექნიკური სამუშაოები ძალიან სწრაფად განხორციელდეს, ერთი ან ორი წლის განმავლობაში ფართობზე სამუშაოები სრულად შევასრულოთ, მაგრამ აქ პროცესი არ მთავრდება. ერთია ნერგების დარგვა, თუმცა მათი გახარება-შენარჩუნება უფრო რთული პროცესია და ჩვენ წინა წლებშიც გაცილებით მეტ რესურსს სწორედ ამ გაშენებული ნარგავების მოვლაში ვხარჯავდით. ეს მოვლა სულ ცოტა მომდევნო 5 წლის განმავლობაში უნდა განხორციელდეს.


"ბარსელონა" ზაფხულში ლანგლეს გაყიდვას არ გამორიცხავს - Diario Sport » Barçamania.Ge - ბარსელონას ოფიციალური ფანკლუბი "ბარსელონა" ზაფხულში ლანგლეს გაყიდვას არ გამორიცხავს - Diario Sport "ბარსელონას" ფრანგმა ცენტრალურმა მცველმა, კლემან ლანგლემ, შესაძლოა, ზაფხულში კლუბი დატოვოს, იტყობინება Diario Sport. კატალონიურ კლუბში კარგად ესმით, რომ ლანგლე საკმაოდ ბევრ შეცდომას უშვებს, სწორედ ამიტომ, ზაფხულის სატრანსფერო ფანჯარაზე მისი გაყიდვა და უკეთესი შემცვლელის შეძენა განიხილება. ლანგლე "ბარსელონას" ღირსებას 2018 წლიდან იცავს (117 თამაში, 7 გოლი). "ბარსელონა" "სევილიას" მცველით ინტერესდება #14 23 თებერვალი 2021 17:00 და ეს 7 გოლი მაგან გაიტანა თუ ჩვენ მეტოქეებს გაატანინა. #13 23 თებერვალი 2021 15:18 არ გამორიცხავს კიარა წიხლით უნდა გატენონ კარებში #12 23 თებერვალი 2021 13:37 მივიდნენ მაგ დასკვნამდე რომ გასაგდებია ეს იდიოტი რომელიც მთელი 90 წუთი რისთვისაა მოედანზე რომ იდიოტობები და უაზრო ქმედებები ჩაიდინოს და გულშემატკივრებს ამით დაამახსოვროს თავი?აზრს მოკლებული ქმედებების მამაა და ფეხბურთელის მეტი ყველაფერია.აქამდეც უნდა გაეშვა ხელმძღვანელობას ჭკუა რომ ყოფნოდა.არაუშავს ლაპორტა მიხედავს უვარგის ფეხბურთელებს და ჩაატარებს საფუძვლიან წმენდას გუნდში. #11 23 თებერვალი 2021 02:12 ზაფხულში იქნებ 20 მილიონად მაინც გაყიდონ როგორმე 😆 გარსია მოვა უფასოდ. ეს უკვე მოგებაა. იქამდე კი ვფიქრობ მინგესა უნდა დააყენონ, აქვს პერსპექტივა და ამ სეზონში რაც უნდა ის ქნას, მაინც კატასტროფა სეზონი იქნება. მინგესა კი გამოიწრთობა მაინც ჩემი აზრით კაი 30-35 ის შოვნა შეიძლება ამ იდიოტით, მაინც ძირითადის კაცია ბარსასთვის, თან არც ასაკშია. დებილი როა ალბათ ყველამ იცის მარა ზოგს მოწონს დებილი მცველები, მანჩესტერებს მაგალითად, განსაკუთრებით იუნაითედს. უმტიტი ვერ შევტენეთ და ეს მაინც მივასაღოთ. ისე სტატიის სათაურზე ნერვები მომეშალა, გაყიდვას არ გამორიცხავენ კი არა დატოვება გამორიცხონ. უმტიტი თუ მიყვა 5-10 ად ხო საერთოდ ზეიმი, ამხელა ხელფასიც მოეხსენბა გუნდს. გარსია მინგესა არაუხო პიკე გვეყოფა. თუ ალაბასაც გამოვკარით ხელი და ფირპოც წავა ესე 10-12 მილიონად. აღარაფერში დაგვჭირდება. დეპაი თუ მოვიდა ბრაიტი გაიყიდება 5-8 მილიონად, ეგეც მოგებაა. ვეინალდუმიც თუ მოვიდა პიანიჩი გაიყიდოს, 20-25 ალბათ, ესე შეგროვდება რაღაცა თანხა. 2022 თვის 100 მილიონი მაინც უნდა გვქონდეს ტრანსფერებისთვის რო ჰოლანდისთვის ვიბრძოლოთ მაინც, 75 გამოსასყიდიო და დალშე რაიოლას ვაჩუქოთ რო დაკეროს მოსვლაზე #10 22 თებერვალი 2021 23:57 არ გამოირიცხება კი არა კინწის კვრით გააგდეთ ეს შემოულაწუნე დებილი, თორემ მოგეკითხებათ. #9 22 თებერვალი 2021 23:51 #8 22 თებერვალი 2021 23:47 არ გამორიცხავს კი არა პანჩურებითაა გასაგდები #7 22 თებერვალი 2021 22:41 სასწრაფოდ ხურდაში გააყოლეთ ვინმეს ამის მახინჯი და დებილი დედა ვატირე #6 22 თებერვალი 2021 20:16 ეგ რა თქვით არ გაყიდოთ არ გადამრიოთ. არ გამორიცხავსი? გამორიცხავს კი არა აჩუქეთ ვინმეს თქვე ბოზებო. #5 22 თებერვალი 2021 19:32 ამას და უმტიტის ბევრად ჯობია მინგეზამ ითამაშოს. მაინც ჩავარდნილი სეზონია (შესაბამისად მინგეზას შეცდომებიც ეპატიება) და იქნებ მინგეზასგან მაინც დადგეს სრულყოფილი მცველი... #4 22 თებერვალი 2021 17:48 გაყიდეღ გაყიდეთ!!!! ამას გარსია მირჩევნია 100 თავით!! #3 22 თებერვალი 2021 17:18 ფირპოს,უმთითისა და ნეტუს ფასია რეალური დანარჩენი ჩავთვალოთ, რომ ნახევარი ფასი აქვთ დასახელებულის, მეტს უბრალოდ არავინ არ გადაიხდის ლენგლეში 20-30 გადაიხდის ვინმე?! განა თამაშებს არ უყურებენ? მართლა ლენგლეები ხომ არ არიან? დემბელე 35-40 თუ გაიყიდა, არც უნდა დაფიქრდეს ლაპორტა და ბრაითვაიტში 7-8 თუ ვინმემ გადაიხადა ან პიანიჩში 20-25 და კოუტინიოში 40-45 მაინც #2 22 თებერვალი 2021 17:06 არ გამორიცხავს??? რათუნდა ამას დაფიქრებაა??? 😱😱 ესენი გასა...ეინებლები არიან და ახალი გუნდია ასაწყობი სასწრაფოდ!!!! 1.ფირპო (10 მილიონი 2.ლენგლე (20-30 მილიონი) 3.უმტიტი (10-20 მილიონი 5.პიანიჩი (30-50 მილიონი) 6.კოუტინიო (40-60 მილიონი) 7.დემბელე (50-80 მილიონი) 8.ბრეიტვეიტი (10 მილიონი) 9.ნეტუ (15 მილიონი) წესით ამ ფასებში უნდა გაიყიდოს ყველა და მინიმუმ 180 მილიონი კი გამოდის... ბარსა ბ-დან ... (ბალდე) (კომასი) (მორიბა) (კოლიადო) (დე ლა ფუენტე) 3.ვეინალდუმი (უფასო) აუარი ან კანტე (30 მილიონი) 4.რუი სილვა (უფასო) 6.ჰოლანდი (100 მილიონი) ან აგუერო (უფასო) 16.დე ლა ფუენტე #1 22 თებერვალი 2021 17:03 დაჟე არ გამორიცხავს?


გურჯაანში საცხობში კაცის ცხედარი იპოვეს imedi / 09 აგვისტო 2017, 12:38 / სანდო წყარო გურჯაანის სოფელ ნანიანში შუახნის კაცი გარდაცვლილი იპოვეს. თვითმხილველები ჰყვებიან, რომ ცხედარი საცხობში ნახეს, სადაც ის მუშაობდა. ცხედარს ექსპერტიზა ჩაუტარდება, რის შემდეგაც გარდაცვალების კონკრეტული მიზეზი გახდება ცნობილი. ამ წუთებში შემთხვევის ადგილზე მობილიზებულია პოლიცია, მიმდინარეობს საგამოძიებო მოქმედებები. 13 სექტემბერი 2017, 23:07 თელავში უბედურ შემთხვევას 35 წლის კაცი ემსხვერპლა 12 აგვისტო 2017, 13:59 09 აგვისტო 2017, 13:49


"მან რაღაც მომენტებში იმედი გაგვიცრუა". ამერიკულმა გამოცემამ სეზონის დაწყებამდე გიორგი ბეჟანიშვილის თამაში შეაფასა კვირა, ნოემბერი 22, 2020 — კალათბურთი “მან რაღაც მომენტებში იმედი გაგვიცრუა”. ამერიკულმა გამოცემამ სეზონის დაწყებამდე გიორგი ბეჟანიშვილის თამაში შეაფასა Image source: Kelsea Ansfield / Illinois Athletics გიორგი ბეჟანიშვილის “ილინოისი” NCAA-ში სადებიუტო მატჩს 25 ნოემბერს გამართავს. ახალი სეზონის დაწყებამდე news-gazette.com ვებ-გვერდმა გუნდის ქართველი კალათბურთელის თამაში შეაფასა. “გიორგი ბეჟანიშვილთან დაკავშირებით, საქმე ისაა, რომ მან რაღაც მომენტებში იმედი გაგვიცრუა. ის იყო ნაკლებად პროდუქტიული და შეტევაშიც არც ბრწყინავდა, თუმცა ამას ფარავს ის ფაქტი, რომ მან უწინდებურად დიდი წვლილი შეიტანა გუნდის განვითარებაში. გუნდის შემადგებლობებიდან გამომდინარე ბეჟანიშვილი შეგვიძლია განვიხილოთ როგორც მეოთხე ვარიანტი. არაუშავს. ეს იმას ნიშნავს, რომ “ილინოისს” უკეთესები ჰყავს, ქართველ ვაჟკაცს კი ის ღა დარჩენია, რომ მაქსიმალურად ეფექტიანად გამოიყენოს ყოველი შესაძლებლობა, რომელსაც მიიღებს. ბეჟანიშვილმა 2018-19 წლების სეზონში თამაშიდან სროლების 54,2% ჩააგდო. მიუხედავად ამისა, მისი 3-ქულიანების მხოლოდ 16,7% იყო ზუსტი. 2019-20 წლების სეზონში 3-ქულიანების მხვრივ ის ორმაგად ეფექტური გახდა და სიზუსტე 30,6%-მდე გაიზარდა, თუმცა საერთო მაჩვენებელმა 45,6% -მდე დაიკლო”, – ნათქვამია ვებ-გვერდზე. წყარო – news-gazette.com


ზღვასთან (ქართულად) / By the Sea / filmi zgvastan (qartulad) ზოდიაქო (ქართულად) / The Zodiac / filmi zodiaqo (qartulad) ოთახი რომში (ქართულად) / Habitaciуn en Roma / Room in Rome / otaxi romshi (qartulad) პროფესია: რეპორტიორი (ქართულად) / Professione: reporter ჰარი პოტერი და ფენიქსის ორდენი (ქართულად) / Harry Potter and the Order of the Phoenix დაკარგული ძაღლი (ქართულად) / Dog Gone / filmi dakarguli zagli (qartulad) ზეციური სამეფო (ქართულად) / Kingdom of Heaven ისტორია მოსიყვარულე გოგონაზე / The tale of the affectionate girl / Повесть о ласковой девушке / istoria mosiyvarule gogonaze Tideland / მოქცევათა ქვეყანა (ქართულად) ემისარი (ქართულად) / The Age of Shadows / Miljung / emisari (qartulad) ბეთჰოვენი 3 (ქართულად) / Beethoven's 3rd / filmi bethoveni 3 (qartulad) აკადემია / Danganronpa / Академия მისტერ და მისის სმიტები (ქართულად) / Mr. and Mrs. Smith დიდი დედიკოს სახლი (ქართულად) / Big Momma's House / didi dedikos saxli (qartulad) გასეირნება ყარაბაღში / Gaseirneba Yarabagshi მანქანა, რომელიც ყველაფერს გააქრობს / Manqana, romelic yvelafers gaaqrobs ჩრდილთან ბრძოლა 2: რევანში (ქართულად) / Shadow Boxing 2: Revanche 101 დალმატინელი (ქართულად) / One Hundred and One Dalmatians მკვლელი ნინძა (ქართულად) / Ninja Assassin / mkvleli ninza (qartulad) იუ-571 (ქართულად) / U-571 შავი ტყვია / Black Bullet / Черная пуля მძინარე მზეთუნახავი / Sleeping Beauty / Спящая красавица / mzinare mzetunaxavi დინოზავრი მი-ში: ტბის ბატონი (ქართულად) / Mee-Shee: The Water Giant და ყველაფერი განათდა (ქართულად) / Everything Is Illuminated პრინცესების დაცვის პროგრამა (ქართულად) / Princess Protection Program / princesebis dacvis programa (qartulad) მძინარე მზეთუნახავი (ქართულად) / Sleeping Beauty პატრიოტი (ქართულად) / The Patriot / patrioti (qartulad) იქ, სადაც მდინარე მიედინება (ქართულად) / A River Runs Through It შეშლილი რბოლა (ქართულად) / Racing Stripes რეჟისორი:ანჯელინა ჯოლი როლებში:ანჯელინა ჯოლი, ბრედ პიტი, მელანი ლორენი, მელვილ პუპო, ნილს არესტრუპი, რიშარ ბორენჟე ... 1.5/5 (ხმები: 138) საფრანგეთი, 1970იანი ლწები. ვანესა ყოფილი მოცეკვავეა, მისი მეუღლე როლანდი კი ამერიკელი მწერალი. ისინი ერთად მოგზაურობენ. ნელ-ნელა ისინი ერთმანეთს სცილდებიან, მაგრამ ყველაფერი იცვლება, როდესაც პატარა, მშვიდ ... გასეირნება ყარაბაღში / Gaseirneba Yarabagshi (ლევან თუთბერიძე) უყურე ონლაინში ონლაინშია სულ: 86 სტუმარი: 85


text: მასაჩუსეტსი () — შტატი აშშ-ში, მდებარეობს ახალი ინგლისის რეგიონში. სახელი ინდიელთა ენაზე ნიშნავს „დიდი ბორცვების ადგილს“. იგი დააარსეს პლიმუტელმა პილიგრიმებმა 1620 წელს; 1788 წლიდან აშშ-ს შტატია. ფართობი — 20,3 ათასი კმ2 მოსახლეობა — 6 439 ათასი (თეთრი 88,8 %, აფროამერიკელი 4,8 %, აზიელი 2,1 %, ლათინურამერიკელი 4,3 %). ქალაქის მოსახლეობა — 83,8 %. ქალაქები — ბოსტონი (დედაქალაქი), 558 ათასი, უორსტერი, 166 ათასი, სპრინგფილდი, 150 ათასი, კემბრიჯი, 94 ათასი თავისებურებები — ბოსტონის ცათამბრჯენები, ჰარვარდის უნივერსიტეტი, მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტი, მინიტ-მენის ისტორიული პარკი. ცნობილი ადამიანები — ჯონ კენედი, სემუელ ადამსი, უინსლოუ ჰომერი. რესურსები ინტერნეტში Massachusetts . Open Directory Project. Massachusetts Historical Society. სქოლიო აშშ-ის შტატები


მოგესალმებით ყველას! May 29, 2008 ალბათ დროა დავგეგმოთ თუ სად და რომელ საათზე შევიკრიბოთ 15 ივნისს. ვფიქრობ, 4 ან 5 საათზე რომ შევხვდეთ ერთმანეთს და ვისაუბროთ 1-2 საათი, კარგი იქნება. სალომე გვთავაზობს, რომ შეგვიძლია არჩევანი გავაკეთოთ შარდენის/ერეკლე II-ს მიმდებარე ტერიტორიაზე არსებულ ერთ-ერთ კაფეზე. მაინტერესებს თქვენი აზრი. áƒ›áƒáƒ— áƒ¡áƒáƒ§áƒ£áƒ áƒáƒ“áƒ¦áƒ”áƒ‘áƒáƒ“, áƒ•áƒ ̃áƒ¡áƒáƒa áƒžáƒ áƒáƒ•áƒœáƒ”áƒ‘áƒ áƒáƒ áƒ May 29, 2008 თუ გსურთ საიტზე დამოწმებული გქონდეთ თქვენი პირადობა, ”პოუვაუზე” აუცილებლად თან იქონიეთ პირადობის მოწმობები. პირადობის დამოწმება May 29, 2008 მათ საყურადღებოდ, ვისაც საიტზე არა აქვს დამოწმებული პირადობა: ყავა May 30, 2008 სამივეში არის იმდენი ადგილი, რომ ყველანი დავეტიოთ. რა თქმა უნდა მივესალმებით სხვათა წინადადებებს. (ვფიქრობ, ”ფეშენ” კაფე არ არის აუცილებლობა:)) მოდეგალმებით ყველას! Jun 5, 2008 მოდით, დავაზუსტოთ შეკრების ზოგიერთი დეტალი. მაშ ასე, ერთმანეთს ვხვდებით 15 ივნისს, 16:00 საათზე. რაც შეეხება ადგილს, პირადად მე, სალომეს მიერ შემოთავაზებული ვარიანტებიდან ყველაზე მეტად ამან მიმიზიდა: ვისაც სურს პიროვნების დამოწმება საიტზე, ”პოუვაუზე” თან იქონიოს პირადობის მოწმობა. ველი თქვენს გამოხმაურებას, მოგესალმებით ყველას! Jun 5, 2008 15 ivnisi Jun 6, 2008 minda giTxraT, rom survili maqvs SemogierTdeT, magram ise moxda, rom 7-8 ivniss viqnebi TvilisSi, xolo SesaZlebelia 14-15 ivnisisTvis momicios TurqeTSi casvla. orSabaTs gadawydeba eg ambavi da SegexmianebiT. confirm Jun 6, 2008 მე ვერ გავიგე როგორ გავაკეთო confirm უკაცრავად Jun 6, 2008 გავერკვიე, გამომივიდა ყველაფერი coffeeinn.ge Jun 9, 2008 coffeeinn.ge მეც მომეწონა - დროზე უკვე შევთანხმდით? 15/06/08 16:00 კოფეინი Jun 10, 2008 ეს კვირაც მოვიდა, და კვირის ბოლოს ვხვდებით ერთმანეთს. საბოლოოდ ჩამოვყალიბდეთ. ესე იგი, ვიკრიბებით 15-ში, კვირას, საღამოს 4 საათზე, კოფეინში. იმედი მაქვს ყვნელანი მოვახერხებთ მოსვლას:) და სასიამოვნოდ გავატარებთ საღამოს. ვიკრიბებით! Jun 10, 2008 ვიკრიბებით კვირას, 15 ივნისს, 16:00 საათზე, კაფეში http://www.coffeeinn.ge თუ არა გაქვთ დამოწმებული პირადობა საიტზე და გსურთ რომ დამოწმებული გქონდეთ, თან იქონიეთ პირადობის მოწმობა. ამ შემთხვევაში ეს პროცედურა უფასოა. რაც შეეხება თანხას, მხოლოდ კაფეში რაც დაგჭირდებათ ის რაოდენობა წამოიღეთ. სალომე, დიდი მადლობა ორგანიზაციული დახმარებისთვის! მოუთმენლად ველი შეხვედრას, დღეს ვიკრიბებით Jun 15, 2008 ჩემი ტელეფონის ნომერია 899490414 pleasant summer evening Jun 18, 2008 სასიამოვნო იყო ყველას ”რეალში” გაცნობა. უკეთესი იქნებოდა, მეტნი ვყოფილიყავით:) summer evening Jun 18, 2008 რა თქმა უნდა, კარგი იქნებოდა მეც თქვენთან ერთად რომ ვყოფილიყავი. იმედია სხვა დროს შემოგიერთდებით. მარიკა


ჰუნები ჰუნები ცხოვრობდნენ ევრაზიის სტეპებზე ჩვ.წ. 4-6 საუკუნეებში , ისინი წარმოადგენდნენ მებრძოლი ჯგუფების კავშირს, რომლებიც მზად იყვნენ შეეერთებინათ სხვა ტომები რათა გაეზარდათ თავიანთი სამხედრო ძლიერება. მათი ეთნოგენეზის (ეთნოგენეზი არის ენა და ნათესაური კავშირი სხვა ტომებთან) ასპექტების უდიდესი ნაწილი ჩვენთვის ნაკლებად არის ცნობილი. ახალმა გენეტიკურმა გამოკვლევამ აჩვენა რომ სტეპური მეომრების დიდი კავშირები, არ ყოფილან ეთნიკურად ერთგვაროვანი ხალხი, ძირითადად იყვნენ სხვადასხვა ევრაზიული კლანებიდან შერწყმული, მონღოლოიდი (თურქული, მონღოლური და ა.შ.) და კავკასიოიდი (ირანული, კავკასიელი ხალხები), გერმანული ტომები (გეპიდები, გოთები) და სლავური ტომები. იმის გარკვევა თუ ვინ იყვნენ რეალური ჰუნები უფრო რთულდება ამ სახელის როგორც რეპუტაციის გამო, ანუ ძალიან ბევრი კლანი ეძახდა თავის თავს ჰუნებს მხოლოდ და მხოლოდ სახელის პრესტიჟის მიზნით. ამას გარდა, ბერძენი და რომაელი მწერლები იყენებდნენ „ჰუნებს“ უფრო ზოგადად, იმის გამო რომ აღეწერათ სოციალური ან ეთნიკური მახასიათებლები, გეოგრაფიული წარმომავლობა ან თუნდაც რეპუტაცია. ცნობილი ავსტრალიელი ისტორიკოსი ვოლტერ პოლი ამბობს: „ერთადერთი რაც დანამდვილებით შეგვიძლია ვთქვათ ჰუნების შესახებ არის ის რომ მათი სახელი (ჰუნი) ახასიათებდა სტეპების პრესტიჟულ მებატონე მებრძოლთა ჯგუფს“. ასეთი ხედვები გვხვდება ძველი თაობების ეთნოცენტრული და ნაციონალისტური სწავლულების კონტექსტში. რომლებიც ხშირად ვარაუდობნენ, რომ ეთნიკური ჰომოგენურობა საფუძვლად უნდა ედოს სოციალურად და კულტურულად მსგავს ხალხებს. რომაელი ისტორიკოსი ამანიუს მარცელიუსი, რომელმაც მისი ნაშრომი „რომაული იმპერიის ისტორია“ 390იან წლებში დაასრულა წერს, რომ ჰუნები ბინადრობდნენ აზოვის ზღვის გადაღმა, გაყინულ ზღვასთან. ჯერომმა კი ისინი დაუკავშირა სკვითებს ჩანაწერებში, რომელიც მან ჰუნების პირველი შემოსევებიდან 4 წლის შემდგომ 395 წელს დაწერა. ჰუნების სკვითებთან გაიგივებამ და ზოგადმა შიშმა ანტიქრისტეს მოსვლისა, რომელიც მძლავრად იყო მე4 საუკუნის რომში, ისინი ხალხის წარმოდგენბში დაუკავშირა გოგს და მაგოგს (ვინც პოპულარული ლეგენდის თანახმად ალექსანდრე მაკედონელმა გაუვალ მთებში გამოამწყვდია). ჰუნების ასეთ დემონად ასახვა ასევე ნათლად არის ასახული მე6 საუკუნის ჯორდანეს „გეთიკაში“, რომელიც მათ ასახავს როგორც „ბინძური სულებისგან“ გაჩენილ ხალხს. ჯოზეფ დე გუინესმა მე18 საუკუნეში და შემდგომ სხვა ისტორიკოსებმაც, მე4 საუკუნეში ევროპის საზღვრებთან გამოჩენილი ჰუნები დაუკავშირეს „ხუნუებს“ , რომლებიც განუწყვეტლივ ესხმოდნენ თავს ჩინეთს თანამედროვე მონღოლეთის ტერიტორიიდან ძვ.წ 3-ჩვ.წ 2 საუკუნეებში. ჩინურ ჰანის დინასტიასთან გამანადგურებელი დამარცხების შემდგომ ხუნუს ტომის ჩრდილოეთმა ნაწილმა დაიხია უკან ჩრდილო-დასავლეთისკენ, მათი შთამომავლები კი სავარაუდოა რომ ევროპისკენ დაიძრნენ და შეუტიეს 200 წლის შემდეგ. მოისაზრება რომ მათ უნდა ჰქონდეთ გარკვეული ნათესავური კავშირი ჰუნებთან. ირიბად, მაგრამ ცხადად ხდის ამ ფაქტს რთული კონსტრუქციის მშვილდის გადატანა ცენტრალური აზიიდან აღმოსავლეთით, რომელსაც მეორენაირად აგრეთვე ჰუნების მშვილდს ეძახიან. მოთხრობები და ამბები ფესვგადგმულია როგორც დასავლურ ისე აღმოსავლურ ისტორიულ წყაროებში, მაგრამ ფაქტები ხშირად არაპირდაპირი ან საეჭვოა. ჰუნებმა ფაქტობრივად არ დატოვეს არანაირი ნაწერები. არ არსებობს არანაირი წყარო თუ რა მოხდა 150 წლიან შუალედში, ჩინეთის დატოვებიდან ევროპაში ჩასვლამდე. ხიონგნუ უკანასკნელად მონიშნულია მომენტში როდესაც ისინი დაამარცხეს ჩინელებმა 151 წელს ბარკოლის ტბასთან ახლოს, რის შემდეგაც მათ გაქცევით თავი დააღწიეს და მიაშურეს კანგ ჩუს (ყაზახეთი). ჩინური ისტორიული ჩანაწერები მესამე და მეოთხე საუკუნეებს შორის, გვაფიქრებინებს, რომ მცირე ტომი იუებანი, ჩრდილოეთ ხიონგუს ნაშთი, განაწილდა დაახლოებით ახლანდელი ყაზახეთის სტეპებში. ოტო ჯ. მაენჰენ-ჰელფენი იყო პირველი რომელმაც ეჭვქვეშ დააყენა ტრადიციული, ნაწერებზე დაყრდნობილი მიდგომა და ხაზი გაუსვა არქეოლოგიური კვლევების მნიშვნელობას. ამის შემდგომ ხუნუების ჰუნების წინაპრებად მიჩნევა ბევრ მკვლევარს შორის კამათის საგნად იქცა. მათ ეთნონიმენს შორის მსგავსება ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი დამაკავშირებელია ორ ხალხს შორის. ბუდისტმა ბერმა დჰარმარაკსამ, რომელიც მნიშნველოვანი თარჯიმანი იყო ინდური რელიგიური ტექსტებისა ახალი წელთაღრიცხვით მესამე საუკუნეში, გამოიყენა სიტყვა „ხიონგნუ“, როცა თარგმნიდა წყაროს ჰუნებისა და ჩინელების კავშირის შესახებ. სოგდინაელმა ვაჭარმა აღწერა "Xwn" ხალხების შემოჭრა აღმოსავლეთ ჩინეთში წერილში, რომელიც ახალი წელთაღრიცხვით 313 წლითაა დათარიღებული. ეტიენ დე ლა ვაისერი ამტკიცებს, რომ ორივე დოკუმენტი ამტკიცებს, რომ ჰუნები ან Xwn წარმოადნენ „ზუსტ თარგმანს“ ჩინური სახელისა „Xiongnu". თუმცა, ქრისტოფერ პ. არტვუდი უარყოფს ამ აზრს, რადგან ეს სიტყვები მხოლოდ მცირედ შეესაბამება ერთმანეთს ფონოლოგიური თვალსაზრისით. მაგალითად, სიტყვა „Xiongnu“ იწყება ყრუ უკასასისმიერი ფრიკატიული, ხოლო ჰუნა ყრუ გლოტალური ფრიკატიული ბგერით. ამასთან, „Xiongnu“ ორმაცვლიანი სიტყვაა, Xwn ერთი. ჩინური „Book of Wei“ შეიცავს ინფორმაციას ხიონგნუ-ს შთამომავლების ნარჩენების შესახებ. ისინი ალტაის მთების რეგიონში ცხოვრობდნენ ახალი წელთაღრიცხვით მეხუთე საუკუნის დასაწყისში. ლე და ვაისერს თუ დავუჯერებთ, ჩინური წყაროები ამტკიცებს, რომ ნომადურმა ჯგუფებმა შემოინახეს Xiongnu-ს იდენტურობა მათი იმპერიის დაცემიდან საუკუნეების განმავლობაში. ყველაზე ძველი ტექსტები ევროპასა და აზიაში, ჩინეთის, ინდოეთისა და ისლამური კვლევების მიხედვით, სწორედ ჰუნებისგან გვაქვს ჩინეთის ჩრდილოეთ ნაწილიდან. ორივე, ხიონგნუც და ჰუნებიც იყენებდნენ ბრინჯაოს ქვაბებს, სტეპეპის ყველა სხვა მცხოვრების მსგავსად. ევრაზიის სტეპების არქეოლოგიური ლოკაციებიდან მიღებული ქვაბების შესწავლასა და კატეგორიზაციაზე დაყრდნობით, არქეოლოგისტი ტოშიო ჰაიაში ასკვნის, რომ ქვაბების გავრცელება „შესაძლოა მიუთითებდეს ჰუნების ტომების მიგრაციის გზას“ მონღოლეთიდან ცენტრალური აზიის ჩრდილოეთ ნაწილისკენ ახალი წელთაღრიცხვით მეორე ან მესამე საუკუნეში და ცენტრალური აზიიდან ევროპისკენ მეოთხე საუკუნის მეორე ნახევარში. ეს კი, თავის მხრივ, მიუთითებს ჰუნებისა ხიონგნუსთან ასოციაციაზე. ჰუნები დაკავებულნი იყვნენ ხელოვნური კრანიალური დეფორმაციით, მაგრამ მსგავსი ტიპის საქმიანობის მაგალითები ხიონგნუს ხალხებში არ გვაქვს. ეს ჩვეულება ევრაზიის სტეპებში ჩვეულებრივი მოვლენა იყო ჯერ სპილენძისა და ადრეული რკინის ხანიდან, მაგრამ დაახლოებით ძველი წელთაღრიცხვით 500 საუკუნეში გაქრა. მოგვიანებით კი, ისევ დაიწყო გავრცელება ადგილობრივებს შორის ტალასის მდინარისა და პამირის მთების რეგიონში ძველი წელთაღრიცხვით პირველ საუკუნეში. ჰუნების გარდა, ეს წეს-ჩვეულება გვხვდება ალანებსა და Yuezhi-ში. თმის ვარცხნილობა - გრძელი „ცხენის კუდი“, ხიონგნუს დამახასიათებელი ნიშანი იყო და ის ჰუნებში დაფიქსირებული არაა. ხიონგნუსა და ჰუნებს შორის ურთიერთობის აღწერისას, ისტორიკოსი Hyun Jin Kim ასკვნის: „ჰუნებისა და ხიონგნუს კავშირს რომ შევეხოთ, ძველი რასობრივი და თუნდაც ეთნიკური თვალსაზრისით, დაცინვაა ნამდვილი ისტორიული რეალობისა, რომელიც ამ უდიდეს, მულტიეთნიკურ, პოლიგლოტ სტეპების იმპერიებს უკავშირდება.“ ის ასევე ხაზს უსვამს, რომ „ჰუნების მნიშვნელოვანი ტომების წინაპრები ... იყვნენ ხიონგნუს იმპერიის ნაწილნი და წარმოანდგენენ მის მნიშვნელოვან ელემენტს. ჰუნების მმართველი ელიტა ... დაჟინებულად ამბობდა, რომ ისინი ამ იმპერიალისტური ერთეულის პოლიტიკურ ტრადიციას მიეკუთვნებოდნენ“. ჰუნები შესაძლოა იყვნენ თურქულენოვანი წარმომავლობის. ამ მოქმედებას ერთგვარად მხარს უჭერდა ოტო მენშენ-ჰელფენი , საკუთარ ლინგვისტურ კვლევებზე დაყრდნობით. იმ ისტორიულ ჩავარდნის გათვალისწინებით, რომელსაც ხიონგნუს შესახებ ჩინურ წყაროებსა და ჰუნების შესახებ ევროპულ ცნობებს შორის ჰქონდა ადგილი, ინგლისელი სწავლული პიტერ ჰეზერი „თუ ჩვენ მოვძებნით რაიმე კავშირს მეოთხე საუკუნის ჰუნებსა და პირველი საუკუნის ხიონგნუს შოის, მაშინ გამოდის, რომ ძალიან ბევრი მდინარე ადდიდა უამრავი ხიდის ქვეშ და თან წაიღო 300 წლის ისტორია.“ მეცნიერი ჰუნებს უწოდებს „ პირველ თურქულენოვან ჯგუფს;ირანელების საპირისპიროდ, მომთაბარეებს, რომლებიც ევროპაში შეიჭრნენ.“ თურქი მკვლევარი კემალ ჯემალი მხარს უჭერს ამ მტკიცებას თურქულსა და ჰუნების ენას შორის სხვადასხვა სიტყვებისა და სახელების მსგავსების , ასევე ამ ორი ტომის მმართველობის სისტემების საერთო მახასიათებლების ჩვენებით. უნგრელი ისტორიკოსი და მეცნიერი დიულა ნემეთიც იზიარებს ამ მოსაზრებას. უიღურელმა ისტორიკოსმა გამოთქვა ვარაუდი უიღურებს, ჩინეთში მცხოვრებ თურქულად მოსაუბრე ხალხსა და ჰუნებს შორის შესაძლო კავშირზე. სექციების სია - 1 ატილამდე - 2 ატილა და ბლედა - 3 გაერთიანებული იმპერია ატილას მმართველობის ქვეშ - 4 ატილას შემდგომი პერიოდი - 5 ცხოვრების წესი, კულტურა და სოციუმი - 6 ენა - 7 ჰუნების სამოსი - 8 ბრძოლის იარაღები და ჰუნი მეომრები - 9 ლეგენდები - 10 ჰუნური წარმოშობის ხალხი - 11 ჰუნთა სახელის გამოყენება მე-20 საუკუნეში - 12 ლიტერატურა - 13 სქოლიო ატილამდე[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] მეორე საკუნის გეოგრაფი პტოლემე იხსენიებს ხალხს, სახელად “ხუნი” (Chuni), როდესაც თავის ერთ-ერთ ნაშრომში ჩამოთვლის ევრაზიის დასავლეთ რეგიონში მცხოვრებ ხალხებს. ამ ნაშრომების მიხედვით “ხუნები ბასტარნებსა და როქსოლანებსს შორის ცხოვრობდნენ”. ედვარდ არტურ ტომპსონი ამბობდა, რომ მსგავსება ორ ეთნიკურ ჯგუფს, ხუნებსა და ჰუნებს შორის მხოლოდ დამთხვევაა: მისი აზრით გაურკვევლობა დასავლეთ და აღმოსავლეთ რომაელების დიალექტის გამო წარმოიშვა (აღმოსავლეთში სახელებს არ იწყებენ “ხ”-თი). მენჰენ-ჰელფენი და დენის ზსინორი ასევე კითხვინ ნიშნის ქვეშ აყენებენ ხუნებისა და ატილას ჰუნების იგივეობას. მოერეს მხრივ, იგიფე მენჰენ-ჰელფენი ამბობს, რომ ამიანუს მარსელიუსმა სწორედ პტოლემაიოსის ნაშრომს მიმართა ხუნების შესახებ, როდესაც ჰუნებთან ჰქონდა საქმე. კონკრეტულად ჰუნები აქაიქაა ნახსენები ანტიკური მწერლების ტექსტებში. [39] იგი ასევე არ გამორიცხავს ურუგუნდისთან იგივეობას, რომელმაც დაიპყრო რომის იმპერია ჩრდილო დაბლობებიდან ქვემო დანუბემდე ა. წ. 250 წელს. ზოსიმუსს მიხედვით კი ურუგუნდი იგივე ვურუგუნდის ხალხია, რომელიც აგათია სქოლატიკოსმა ჰუნების მონათესავე ტომად მოიხსენია. თუ დავუჯერებთ იმ დროს (ა.წ. 376) მოღვაწე ამიანუს მარსელიუსს, რომაელებმა მაშინ იგრძნეს ჰუნების არსებობა, როდესაც მათ დაიპყრეს გოთების ტერიტორია რომიდან ჩრდილოეთით და აიძულეს გოთებს ჩამოსულიყვნენ ქვემო დანუბემდე, რათა მოეძიათ საცხოვრებელი ადგილები რომის იმპერიაში. მათი უეცარი გამოჩენა წერილობით წყაროებში მოწმობს, რომ ჰუნებმა გადალახეს მდ. ვოლგა აღმოსავლეთიდან ამ დაპყრობებიდან არც თუ ისე დიდი ხნის წინ. მათ დაიპყრეს ალანების მიწა, რომელიც განლაგებული იყო მდ. დონის აღმოსავლეთით. აქ მათ არა ერთხელ მოაწყვეს სისხსლის მღვრელი დაპყრობები, გადარჩენილებს კი აძლევდნენ აღცევანის უფლებას: ან შესულიყვნენ მათ რიგებში, ან გაყოლოდნენ სულგალეულნი დონის დინებას. ჰუნების უეცარი გააქტიურებისა და თავდასხმების მიზეზი ჯერაც უნცობია. უამრავი იდეის გამორიცხვის შემდეგ (კლიმატის ცვლილება, მათზე თავდასხმები და ა.შ.) პიტერ ჰიტერმა წარმოთქვა ჰიპოთეზა, რომ ჰუნებმა თავდაპირველად პატარ-პატარა თავდასხმებით დაიწყეს, და აქედან მოგროვილი ფულადი თუ საბრძოლო ნადავლით გაზარდეს საკუთარი ავტორიტეტი მეზობელ ქვეყნებთან შედარებით. ალანების დაპყრობის შემდეგ, ჰუნებმა გეზი არ შეცვალეს და მოძრაობა ისევ დასავლეთისკენ გააგრძელეს. მათ საკუთარი საბრძოლო ჯარითა და გადმოგვარებული ალანებით შეუტიეს გრეითუნგებს, აღმოსავლეთ გოთებს, რომლებიც მდ. დონის დასავლეთით ცხოვრობდნენ. მათი მეფე, ერმანარიკი გარკვეული დროის განმავლობაშ უწევდა მათ წინააღმდეგობას, თუმცა საბოლოოდ “განთავისუფლდა საკუთარი შიშებისაგან ცხოვრების დათმობის გზით” [51] ამბობს ამიანუს მარსელიუსი. სწორედ მის ნაშრომშია ნახსენები, მეფის სიკვდილის ორი თეორია: თვითმკვლელობა [49] და რიტუალური მსხვერპლშეწირვა [50]. იგი ჩაანაცვლა მისმა ძმისწულმა, ვითიმირისმა, რომელმაც ჰუნები დაიქირავა, რათა ებრძოლა მისი სამშობლოს დამპყრობელი ალანების წინააღმდეგ მაგრამ ბრძოლის დროს დაიღუპა. ვითიმირისის სიკვდილის შემდეგ, უამრავმა გრეითუნგმა თავი ჰუნად გამოაცხადა. ხოლო მათ ვინც ეს არ ისურვა გეზი თერვინგისკენ, ანუ დასავლეთ გოთების ქვეყნისკენ აიღეს. მათ მეთაურობდათ ალათეუსი და საფრაქსი, ვინაიდან და რადგანაც ვითიმირისის შვილი ჯერ კიდევ ბავშვი იყო. თერვინგების მმართველმა, ათანარიკმა გადმოალახინა მათ მდ. დნერსტრი, რომელის დასავლეთ და აღმოსავლეთ გოთების საზღვარს წარმოადგენდა. ჰუნებმა მათაც შეუტიეს. პირველი დარტყმა უკნიდან, მდინარის მხარიდან შედგა. ათანარიკი იძულებული იყო, რომ დახეულიყო უკან კარპატებისკენ. ათანარიკს სურდა საზღვრების შენარჩუნება, მაგრამ ჰუნების თავდასხმებს ბოლო არ უჩანდა. ბევრ თერვინგს უკვე გაანალიზებული ჰქონდა, რომ ისინი ვერ გაუძლებდნენ ჰუნებს. ისინი გაიქცნენ ქვემო დანუბეს ნაპირებისკენ, რათა თავშესაფარი ეთხოვათ რომის იმპერიისთვის. გადარჩენილი გრეითუნგები ალათეუსისა და საფრაქსის მეთაურობით ამავე ტრაექტორიით გაემართნენ თავის საშველად. რომაელთა ჯარების უდიდესი ნაწილი ამ დროისთვის გაგზავნილი იყო ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე სასანიანებთან საბრძოლველად. იმპერატორმა ფლავიუს ვალენტმა ნება დართო გოთებს, რომ გადმოელახათ მდინარე და დასახლებულიყვნენ რომის იმპერიაში. ეს ყოველივე მოხდა 376 წლის შემოდგომაზე. ზოსიმუსის ნაშრომების მიხედვით, გოტებს მოყვნენ მათი მონათესავე ხალხებიც, როგორიცაა ტაიფალის ტომები და ა.შ. საჭმლის უკმარისობამ და ხშირმა შეურაწყოფებმა რომალეთა მხრიდან, გამოიწვია გოთების აჯანყება მალევე 377 წელს. აჯანყების ჩახშობა რომს გაუჭირდა, რასაც ისიც მოწმობს, რომ ეს ომი გოთებსა და რომაელებს შორის 5 წლის განმავლობაში გრძელდებოდა. ეს იყო პირველი მასიური შედეგი, რომელიც ჰუნების მიერ წამოწყებულმა თავდასხმებმა გამოიწვია. მათ შემდეგ ჰუნებს მოიხსენებდნენ როგორც მებრძოლებს, რომელთა მამოძრავებელი იდეა არა ნაციონალიზმი, არამედ მატერიალური სარგებლის მიღებაა. ამ მიზეზის გამო მათ მალევე 380 წელს დაიწყეს “თანამშრომლობა” რომთან (ანუ იქცნენ ერთგვარ დაქირავებულ მეომრებად). ამის შემდეგ მათ მიეცათ უფლება, რომ ეცხოვრათ რომის ჩრდილოეთ ნაწილში, პანონიაში. ხოლო მოთხე საუკუნის ბოლოს, მათ უკვე ხშირად ხვდებოდნენ რომის აღმოსავლეთ და დასავლეთ ტერიტორიებზეც. თუმცა ივარაუდება, რომ ეს ჰუნები იყვნენ კონკრეტული პატარ-პატარა ინდივიდუალური დაჯგუფებები და საერთო არაფერი ჰქონდათ ჰუნების სამეფოსთან. 395 წლეს ჰუნებმა დაიწყეს პირველი მასიური თავდასხმები აღმოსავლეთ რომის იმპერიაზე. მათ შეუტიეს თრაკეას, სომხეთსა და კაპადოკიას. ასევე შეაღწიეს სირიასა და ანტიოქიაში. საბოლოოდ ფეხი ევრატის ნაპირებზეც კი დადგეს. აღმოსავლეთში იმპერატორ თეოდოსიუს I-ის ჯარი სრულიად ამოწყვიტეს და 398 წლამდე რომის წინააღმდეგობის გარეშე იმპყრობდნენ ტერიტორიებს. ამ წელს რომაელებისა და გოთების გაერთიანებული ჯარი აღუდგა მათ წინ, რომელმაც მოახერხა მშვიდობის აღდგენა ამ ტერიტორიებზე. თუმცა გაურკვევლი რჩება, ნამდვილად აჯობა რომმა მათ, თუ უბრალოდ თავისით წავიდნენ ჰუნები. მაგრამ კონსულ ეუთროპიუსის საბრძოლო გამარჯვება არსადაა აღწერილი. ფაქტია, რომ რომის თავდასხმისა თუ საკუთარი სურვილის საფუძველზე, ჰუნებმა აღმოსავლეთ რომის ტერიტორია დატოვეს 398 წლისთვის. ამის შემდეგ ისინი თავს დაესხნენ სასანიანთა იმპერიას. ეს შეტევა თავდაპირველად წარმატებული იყო, ვინაიდან და რადგანაც მათ თითქმის მიაღწიეს იმპერიის დედაქალაქ ქტესიფონამდე, თუმცა, ისინი სასტიკად დამარცხდნენ სპარსელების მოულოდნელი საპასუხო შეტევის შედეგად. ჰუნები იძულებულნი გახდნენ, რომ გეზი აეღოთ კავკასიონისაკენ, დერბენტის გავლით. ამას მოჰყვა ხანმოკლე შესვენება ომებისაგან. 405-406 წლებში მონათესავე ტომებმა ვანდალებმა და ალანებმა გადალახეს რაინი და შეუტიეს რომს და გოთების მეფე რადაგაიუსს. აქ ჩნდება პირველი ჰუნი, რომლის სახელიც ვიცით. ეს იყო ულდინი. იგი მეთაურობდა ჰუნებს რადაგაიუსთან ბრძოლაში, რომელიც რომალებს ეხმარებოდა. ულდინი ასევე ცნობილია გოთების აჯანჯების ჩახშობით 400-401 წლებში. 408 წელს აღმოსავლეთ რომაელები ისევ ულდინის წნეხის ქვეშ მოექცნენ. მან გადალახა მდ. დანუბე და აიღო ციხესიმაგრე მეზიაში (ციხესიმაგრის სახელია “Castra Martis”). ამის შემდეგ იგი თრაკეას მიუბრუნდა და დაიწყო იქაურობის ძარცვა. რომაელებმა ულდინის და მისი ჯარის მოსყიდვაც კი სცადეს, მაგრამ ჰუნების მეთაურმა საკუთარ თავს რომის იმპერიისთვის არახელმისაწვდომი ფასი დაადო. ამ ნაბიჯმა კი უარყოფითად იმოქმედა მის ჯარზე და ბევრი დეზერტირიც კი გახდა. მიუხედავად ამისა უამრავი ჰუნი აგრძელებდა რომის იმპერიაში დაქირავებულ მებრძოლად მუშაობას. 409 წელს 10,000 ჰუნიც კი დაიქირავა რომმა ალარიკის დასამარცხებლად, რომელმაც საბოლოოდ უარი თქვა რომში ლაშქრობებზე. ატილა და ბლედა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] 434 წლიდან ძმები ატილა და ბლედა ერთად მართავდნენ ჰუნებს. ცნობილია, რომ ორივე ისეთივე ამბიციურობითა და მიზანდასახულობით გამოირჩეოდა, როგორიც მათი ბიძა რუგილა იყო. 435 წელს მათ აღმოსავლეთ რომის იმპერიას აიძულეს ხელი მოეწერა „მარგუსის ხელშეკრულებაზე“ (ეს ზავი რომის ერთ-ერთ ქალაქ მარგუსში დაიდო, დღევანდელი სერბეთის ტერიტორიაზე), რის შედეგადაც ჰუნებმა ხელში ჩაიგდეს სავაჭრო უფლებები და ამას გარდა რომს დააკისრეს ყოველწლიური ხარკი 700 ოქროს ოდენობით. ამის შემდეგ, როდესაც ჰუნების სამხრეთი საზღვარი ზემოხსენებული ხელშეკრულების საფუძველზე კარგი კონტროლის ქვეშ გადავიდა, მათ თავიანთი ყურადღება შორეული დასავლეთის ტომების დამორჩილებაზე გადაიტანეს. ჰუნებმა ხელშეკრულება დაარღვიეს 440 წელს, როდესაც ატილა და ბლედა თავს დაესხნენ მდინარე დუნაის ნაპირებზე მდებარე რომაელების ერთ-ერთ ციხესიმაგრესა და საბაზრო ტერიტორიას. საპასუხოდ, რომაელებმა შეწყვიტეს ხარკის გადახდა და „მარგუსის ხელშეკრულებაში“ გათვალისწინებული სხვა შეთანხმებებიც დაარღვიეს. ჰუნების მეფეებმა ყურადღება ისევ აღმოსავლეთ რომს მიაპყრეს. ატილა და ბლედა განსაკუთრებით განარისხა იმ ცნობებმა, რომლებიც მათ მიუვიდათ, თითქოსდა ქალაქ მარგუსის ეპისკოპოსი გადასულიყო ჰუნების ტერიტორიაზე და მეფეების საფლავები წაებილწა. დაიწყო ომი ორ იმპერიას შორის. ჰუნებმა ადვილად დაძლიეს ქალაქ მარგუსთან მდებარე რომაელების არმია და ძირფესვიანად ააოხრეს ორი დასახლება Singidunum და Viminacium. მიუხედავად იმისა, რომ 441 წელს ახალი ზავი დაიდო ჰუნებსა და რომაელებს შორის, ორი წლის შემდეგ კონსტანტინოპოლმა კვლავ შეწყვიტა ხარკის გადახდა და ომი განახლდა. შემდეგი ლაშქრობისას ჰუნებმა დაარბიეს Sardica, Arcadiopolis, Philippopolis და ძალიან ახლოს მივიდნენ კონსტანტინოპოლთან. გრძნობდა რა აღმოსავლეთ რომის იმპერატორი თეოდოსიუს II მოსალოდნელ საფრთხეს, იგი დათანხმდა ჰუნების მოთხოვნებს და 443 წლის შემოდგომას კვლავ გააფორმა ახალი ხელშეკრულება, რომელიც „ანატოლიუსის მშვიდობის“ სახელითაა ცნობილი. ჰუნები დაუბრუნდნენ თავიანთ მიწებს დიდძალი ნადავლით. გაერთიანებული იმპერია ატილას მმართველობის ქვეშ[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ბლედა გარდაიცვალა 445 წელს. ბევრი ისტორიკოსის აზრით, იგი სწორედ თავისმა ძმამ ატილამ მოკლა. ძმის სიკვდილის შემდეგ ატილამ მტკიცედ გადაწყვიტა გაემყარებინა საკუთარი პოზიციები თავის ქვეშევრდომებსა და დაპყრობილ ხალხში. 447 წელს მან კიდევ ერთხელ მიმართა ჰუნების არმია აღმოსავლეთ რომის იმპერიისკენ. მან განახორციელა დამანგრეველი შემოსევები ბალკანელების და თრაკიელების წინააღმდეგ. აღმოსავლეთ რომს უკვე აწუხებდა შიდა პრობლემები, როგორებიცაა - შიმშილი, ეპიდემიური დაავადებები, აჯანყებები, მიწისძვრები კონსტანტინოპოლში და სხვა. თვითონ ქალაქი კონსტანტინოპოლი ჰუნების შემოსევებს უვნებლად გადაურჩა ძირითადად გარშემორტყმული გალავნის წყალობით, მაგრამ იმ ფაქტმა, რომ ჰუნებმა რომაელებზე გაიმარჯვეს, ისინი სრულიად დაუმარცხებელი გახადა აღმოსავლეთ რომის იმპერიის ტერიტორიაზე. ჰუნებმა დაპყრობები გააგრძელეს სამხრეთით თერმოპილემდე. ისინი მხოლოდ იმ დროისთვის გავრცელებულმა დაავადებებმა შეაყოვნეს უკან დაბრუნება გადაწყვიტეს. 449 წელს დასრულდა ომი. რომაელებს დაეკისრათ ყოველწლიური ხარკი 2100 ოქროს ოდენობით. თავდასხმებმა აღმოსავლეთ რომის იმპერიაზე ხელი შეუწყო კარგი ურთიერთობების ჩამოყალიბებას ჰუნებსა და დასავლეთ რომის იმპერიას შორის, უფრო ზუსტად ატილასა და ძლევამოსილ რომაელ გენერალ ფლავიუს აეტიუსს შორის (ზოგჯერ იგი მიიჩნეოდა როგორც დე ფაქტო მმართველი დასავლეთ რომის იმპერიისა), რომელსაც თავისი ბავშვობისა და ახალგაზრდობის წლები ჰუნებთან ჰქონდა გატარებული როგორც მძევალს. თუმცა ეს ყველაფერი შეიცვალა 450 წელს, როდესაც ჰონორიამ, დასავლეთ რომის იმპერატორის ვალენტინიან III-ის დამ ატილას გაუგზავნა ბეჭედი და სთხოვა, რომ სენატორზე გათხოვებისგან ეხსნა. ატილამ მიზნად დაისახა, რომ ჰონორია თავად მოეყვანა ცოლად, ხოლო დასავლეთ რომის იმპერიის ნახევარი მზითევად მიეღო. ამან ძალიან დაძაბა ურთიერთობა ატილასა და აეტიუსს შორის. 451 წელს ატილამ თვისი ძალები გაულისკენ მიმართა. გზად მან დაარბია ფრანკების, გოთებისა და ბურგუნდიელების დასახლებული ტომები. გაულის რეგიონში შესვლისას, პირველად მან ქალაქ მეტზს შეუტია, შემდეგ დაპყრობები დასავლეთისკენ გააგრძელა და ტრუასა და პარიზის ჩამოტოვების შემდეგ ქალაქ ორლეანსს შემოარტყა ალყა. დასავლეთ რომის იმპერატორმა ვალენტინიან მესამემ გენერალ ფლავიუს აეტიუსს დაავალა ორლეანსის გათავისუფლება. აეტიუსი თავისი ამალით გაემართა მისიის შესასრულებლად. მას მხარს უჭერდნენ ფრანკებისა და ვესტგოთების ჯარები მეფე თეოდორიჩის მეთაურობით. ბრძოლა კატალონიის დაბლობზე გაიმართა და იგი ისტორიას ამავე სახელით შემორჩა - როგორც „კატალონიის დაბლობის ბძოლა“. ამ ბრძოლაში ატილამ რამდენიმე ტაქტიკური მარცხი იწვნია და მას მოუწია თავი დაენებებინა გაულისთვის და გასცლოდა რომაელების მიწებს. ერთი წლის შემდეგ ატილამ კვლავ განაახლა თავისი მიზნები და ინტერესები ჰონორიასა და დასავლეთ რომის იმპერიის მიმართ. იგი თავის მებრძოლებთან ერთად გაემართა ჩრდილოეთ იტალიისკენ, ალპებში. გზად მან დაიპყრო და ააოხრა ქალაქები: ვიჩეტია, აქუილია, ბრიქსია, ბერგამუმი და მილანი. იმპერატორი ვალენტინიან III კარგად ხედავდა მოსალოდნელ საფრთხეს სრულიად რომის აოხრებისა და ამიტომ მან სამი დესპანი გაუგზავნა ატილას მოსალაპარაკებლად. სამივე საკმაოდ მაღალი სამოქალაქო პირები იყვნენ. ერთ-ერთი მათგანი რომის პაპი ლეო I იყო. დესპანები ატილას შეხვდნენ მინჩიოში, ქალაქ მანტუას ახლო მდებარე რეგიონში. რომის პაპმა ჰუნების მეფეს დიდი მოწიწებით სთხოვა, რომ გაეყვანა ჯარები იტალიიდან და იმპერატორთან მშვიდობა დაემყარებინა. როგორც ისორიკოსები აღწერენ, მოლაპარაკებამ შედეგი გამოიღო და ატილა უკან გაბრუნდა, თუმცა მის ამ გადაწყვეტილებაზე ძირითადად ორმა ფაქტორმა იქონია გავლენა - პირველი იყო ის, რომ 451 წლისთვის ჩრდილოეთ იტალიის მოსახლეობა შიმშილით იხოცებოდა, ატილას დაპყრობები კი იმ მხარეში მოსავლიანობას პირიქით აუარესებდა. ჰუნების მეფემ კი კარგად იცოდა, რომ მთლიანად რომის დასაპყრობად მას საკვების დიდიძალი მარაგი დასჭირდებოდა ჯარისთვის, რისი მომარაგებაც იმ მხარეში შეუძლებელი იყო. მეორე ფაქტორი კი ის გახლდათ, რომ ატილას ლაშქრობების დროს აღმოსავლეთ რომის ჯარებს გადაუკვეთიათ მდინარე დუნაი და დაურბევიათ რამდენიმე ბანაკი ჰუნების ტერიტორიაზე. საბოლოოდ, ატილას უკან მოუწია გაბრუნება ჰონორიასა და მზითევის გარეშე. აღმოსავლეთ რომის ახალმა იმპერატორმა მარსიანმა ჰუნების ხარკის გადახდა შეწყვიტა. ატილამ მთელი თავისი არმიის მობილიზება მოახდინა და გადაწყვეტილი ჰქონდა კონსტანტინოპოლზე გაელაშქრა, თუმცა 453 წელს იგი უეცრად გარდაიცვალა. მან ცოლად შეირთო ერთი გოგო, სახელად - ელდიკო (ეს სახელი გოთიკური წარმოშოვბისაა). ქორწილის ღამეს მას ცხვირიდან სისხლდენა დაეწყო და უეცრად გაშეშებულ მდგომარობაში გარდაიცვალა. ერთერთი ალტერნატიული თეორიით, ატილამ ვერ გაუძლო ძლიერ შიდა სისხლდენას, რომელიც დიდი ოდენობით სასმლის დალევამ გამოიწვია. არსებობს კიდევ ერთი მოსაზრება ატილას სიკვდილის შესახებ. როგორც რომაელი მემატიანე მარსელიუს კომსი აღწერს, ატილა თვითონ მისმა ცოლმა მოკლა. ასევე სხვათა აზრით, ჰუნების მეფე პოლიტიკურმა მზაკვრობამ იმსხვერპლა და მის სიკვდილში აღმოსავლეთ რომის იმპერატორის მარსიანის (450-457) ხელი ერია. ატილას შემდგომი პერიოდი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ატილას სიკვდილის შემდეგ მისმა შვილებმა: ელაკმა, დენგიზიჩმა და ერნაკმა ფაქტობრივად დაანგრისე უდიდესი იმპერია. მათ ტახტისთვის ბრძოლა დაიწყეს, თუმცა ამ დროისთვის ჰუნების მიერ დაპყრობილი ტომები გაერთიანდნენ არდარიკის მეთაურობით, რომელიც აღმოსავლეთ გერმანული ტომის გეპიდსის მეფე იყო. ისინი ჰუნებს 454 წელს შეეჯახნენ რომის ერთ ერთ პროვინცია ფენონიასთან. ეს ბრძოლა ისტორიაში შევიდა სახელით - „ნედაოს ბრძოლა“. ამ შერკინებაში ჰუნები დამარცხდნენ და ატილას უფროსი შვილის ელაკიც გარდაიცვალა. ამით დასრულდა მათი მრავალწლიანი ბატონობა ევროპაში და ამის შემდეგ, რაც არ უნდა გასაკვირი იყოს, ჰუნები ქრებიან ყველანაირი ისტორიული წყაროებიდან თუ ჩანაწერებიდან. ცხოვრების წესი, კულტურა და სოციუმი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ინფრომაციას ჰუნთა გარეგნობაზე მხოლოდ მათი მტრებისგან ვიგებთ. პირველ რიგში, იმიტომ, რომ ჰუნები გაუნათლებელ ხალხად არიან ცნობილი. საინტერესოა, რომ ჩანაწერთა უმრავლესობაში ჰუნები აღწერილნი არიან როგორც არასასიამოვნო გარეგნობის და მორალის მქონე ადამიანები. ერთი რამ დანამდვილებით არის ცნობილი - მათი ფიზიკური მონაცემები აღმოსავლეთ აზიურ წარმომავლობაზე მეტყველებს, მკვლევარები ვარაუდობენ, რომ ისინი ჩინური წარმომავლობისაც შეიძლება იყვნენ. გოთი ისტორიკოსი, იორდანისი(551წ.), ჰუნთა იმპერიის დანგრევიდან საუკუნის შემდეგ ჰუნებს აღწერს როგორც ველურ რასას, რომლებიც , თავდაპირველად, ჭაობიან ადგილებში ცხოვრობდნენ. იორდანისი ამბობს, რომ რთულია ჰუნებს ადამიანები უწოდო, მათი სამეტყველო ენაც კი ნაკლებად ჰგავს ადამიანურს. „მათი გარეგნობა მტრებს შიშით უკან ახევინებდა ...გამბედაობა მათივე ველურობაში ჩანდა, ისინი საკუთარ ბავშვებსაც არ ინდობდნენ და სანამ ჩვილი დედის რძეს იგემებდა, მანამდე ჭრილობის ატანას ასწავლიდნენ, ლოყას ხმლით უსერავდნენ. ამიტომ, ახალგაზრდებს წვერი არ ეზრდებოდათ, ხოლო მათ სახეს იარები ამახინჯებდა. ზოგადად, საკმაოდ დაბლები იყვნენ, სწრაფი მოძრაობა ახასიათებდათ, გაშლილი მხრები და მუდამ სიამაყით გასწორებული კისერი, კარგი ცხენოსნები იყვნენ და შესანიშნავი მშვილდოსნები. იმისდა მიუხედავად, რომ ადამიანის ფორმა ჰქონდათ, მათ ბოროტებას მხოლოდ გარეული მხეცისას თუ შევადარებთ.“ [1] იორდანისი იხსენებს პრისკეს მიერ აღწერილ ატილას, ჰუნების იმპერატორს 434-453 წლებში. პრისკუსი წერდა, რომ ატილა იყო: „ დაბალი, განიერი მკერდით და დიდი თავით; მას ჰქონდა პატარა თვალები და ნაცრისფერი თხელი წვერი, სწორი ცხვირი და მუქი კანი, მისი აღნაგობა უდავოდ შეესაბამებოდა ჰუნთა ზოგად პორტრეტს“[2] რომაელები ჰუნებს მიიჩნევდნენ ყველაზე საძაგელ ხალხად, რაც შეიძლება ადამიანმა წარმოიდგინოს. ისინი მოდიოდნენ ჩრდილოეთიდან და ცნობილი იყო, რომ, რაც უფრო ცივ კლიმატში უწევდა ადამიანს ცხოვრება მით უფრო ბარბაროსული იყო მისი პიროვნება. ფოლადის შესახებ არაფერი იცოდნენ, არ გააჩნდათ რელიგია და ცხოვრობდნენ, როგორც ველურები, ცეცხლის გარეშე, იკვებებოდნენ უმი ხორცით. ჭამამდე, ხორცს ცხენის უნაგირის ქვეშ დებდნენ, რომ გამთბარიყო და დარბილებულიყო. ლერწმის ქოხის გარდა არ ჰქონდათ სხვა ნაგებობები. მათ აშინებდათ სახურავის ქვეშ ცხოვრების იდეაც კი.[3] რომაელების მიერ ჰუნების აღწერა ისტორიკოსებს აფიქრებინებდა, რომ ჰუნები აღმოსავლეთ აზიური წარმოშობის იყვნენ. დენის სინორი აღიარებდა ანთროპოლოგიური მასალის სიმწირეს და წერდა: „ არ არსებობს მიზეზი ეჭვქვეშ დავაყენოთ ჰუნების აღწერის სიზუსტე, რადგან არ გაგვაჩნია საკმარისი ანთროპოლოგიური მასალა, რომ საწინააღმდეგო ვამტკიცოთ.“[4] ამის მიუხედავად, ავსტრიელი მოგზაური მაენჩენ-ჰელფენმა მე-20 საუკუნეში დაწერა: „ამიანუსის აღწერა იწყება დიდი ცდომილებით... ეს შეცდომა მომავალში გაიმეორეს სხვა ისტორიკოსებმაც. ამიანუსი არასწორად ხსნის ჰუნთა მოკლე, თხელი წვერების მიზეზს. ჰუნების მიერ საკუთარი სხეულის დასერვა თავიანთი ნათესავების დაღუპვით გამოწვეული მწუხარების ნიშანი იყო.[5] ჰუნები ჩვილებს ხშირად უკეთებდნენ თავის ქალის ხელოვნურ დეფორმაციას, ზოგჯერ ასეთი ფაქტები შეინიშნებოდა მათი ძალაუფლების ქვეშ მყოფ სხვა ტომებშიც. მრგვლოვანი ფორმის ხელოვნურად დეფორმირებული თავის ქალების გამოკვლევით დადგენილია ის გზა, რომელიც ჰუნებმა გაიარეს ჩინეთიდან შუა აზიისა და სამხრეთ რუსეთის სტეპებამდე. თავის ქალის ხელოვნური(რკალისებრი) დეფორმაცია ფიქსირდებოდა ცენტრალური აზიის იუეზის(კუშანების) ტომებშიც.[6] ხელოვნურად დეფორმირებული V-VI საუკუნის თავის ქალები აღმოჩენილია ჩრდილო-აღმოსავლეთ უნგრეთსა და დასავლეთ ევროპის სხვა ნაწილებში. მნიშვნელოვანია, რომ თავის ქალათა აბსოლუტური უმრავლესობა ევროპეიდული რასის ადამიანების იყო და არცერთი მათგანი არ ყოფილა მონღოლოიდური ტიპის. თავის ქალები შეიძლება ეკუთვნოდეთ გერმანულ ან სხვა ტომებს, რომელთა მშობლებიც ჰუნთა ტრადიციის დანერგვით ცდილობდნენ თავიანთი სტატუსი აემაღლებინათ. იორდანისი იუწყება, რომ ჰუნების ლიდერი ამ დროს იყო ბალამბერი. დენის სინორი ხსნის, რომ თუ ბალამბერი მართლაც არსებობდა, მაშინ ის ჰუნთა პატარა დაჯგუფების მეთაური უნდა ყოფილიყო, რადგან ვითიმირისმა დაქირავებული ჰუნი ჯარისკაცები მის წინააღმდეგ ააჯანყა, ეს ფაქტი კი თავისთავად ჰუნთა შორის შიდა დაპირისპირებასა და მათ შორის ერთიანობის არარსებობაზე მეტყველებს. სინორი ციტირებს ამიანუსის სიტყვებს : „ ჰუნები არ არიან შებოჭილნი რაიმე ტიპის სამეფო იერარქიით, ისინი ბედნიერები არიან თავიანთი ხალხის უწესრიგო მმართველობით და მათი წინამძღოლობით და ძალის გამოყენებით ცდილობენ გადალახონ ნებისმიერი დაბრკოლება“. სინორი ამ წყაროზე დაყრდნობით კიდევ ერთხელ აყენებს ეჭქვეშ ბალამბერის, როგორც მეფის, არსებობას.[7] ენა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ჰუნთა იმპერიაში არ არსებობდა ერთი რომელიმე გაბატონებული სალაპარაკო ენა, ისინი რამდენიმე ენაზე საუბრობდნენ. ცნობილია, რომ 440-იანი წლებისთვის ისინი ძირითადად გერმანულ ენაზე საუბრობდნენ და მაგალითად, გოთური იყო მათი იმპერიის ლინგუა ფრანკა, ანუ მთავარი სამეტყველო, მშობლიური ენა. გოთური ან ჰუნური ენის ლინგუა ფრანკად გამოცხადებას არ ეთანხმება ისტორიკოსთა ნაწილი, რადგან ამისთვის არ არსებობს საკმარისი ისტორიული წინაპირობა. არსებობს მოსაზრება, რომ ისევე როგორც სხვა, არა-ჰუნური ტომები, მაგალითად ალანები და სარმატები, ჰუნებიც შეიძლება საუბრობდნენ ირანულის მსგავს ენაზე. თუმცა უფრო პოპულარულია აზრი, რომ ჰუნთა ენა წამოსული იყო პროტო-სლავურისგან, ამაზე მეტყველებს რამდენიმე სიტყვა, რომლებსაც ისინი იყენებდნენ: strava, medos, kamos.[8] პრისკე ჰუნურ ენას განასხვავებდა ატილას გარემოცვაში არსებული სხვა ენებისგან. ის იხსენებს, რომ ზერკომ ატილას სტუმრები გააცინა „ სიტყვათა არათანმიმდევრული წყობით, რომელიც ლათინურის ჰუნურ და გოთურ ენასთან შერწყმით მიიღო“. პრისკე ამბობს, რომ ატილას სკვითი მოკავშირეები „თავიანთი ბარბაროსული ენის გარდა საუბრობდნენ ჰუნურ და გოთურ ენაზე, ან , იმ შემთხვევაში თუ მოლაპარაკება დასავლეთ რომაელებთან უწევდათ, ლათინურად. ერთი რამ კი დანამდვილებით არის ცნობილი - ისინი ვერ საუბრობდნენ ბერძნულად, გარდა თრაკიელი და ილირიელი ტყვეებისა.“[9] უძველესი წყაროები ცხადად მიუთითებენ იმაზე რომ ჰუნური ენა ნამდვილად არსებობდა. ლიტერატურული წყაროები ინახავენ მრავალ სახელს და სამ ინდო-ევროპულ სიტყვას ( medos, kamos, strava), რომლებსაც საუკუნე-ნახევრის განმავლობაში იკვლევდნენ. ოტო ჰელფენი ამბობს, რომ თეზისს, რომელიც ჰუნების თურქულად მეტყველებას უშვებს, მყარი ისტორიული საფუძველი აქვს. ამ თეზისს ის იმ არგუმენტით ამყარებს, რომ ჰუნური ტომები და საკუთარი სახელები თურქული წარმომავლობისაა. დენის სინორი კი ამბობს, რომ „ ჰუნთა მმართველობის ნაწილი მაინც საუბრობდა თურქულად (ცხადია, საუბარია ძველ თურქულ ენაზე)“. ტრადიციულად , საკუთარ სახელებს იკვლევდნენ შემდეგი მკვლევრები (დალაგებულია ქრონოლოგიურად) : გიულა ნემეთი, გერჰარდ დორფერი, ჰელფენი და ომელან პრიტზაკი. პრიტზაკი 1982 წლის კვლევაში „ ატილას კლანის ჰუნური ენა“, სადაც მან ანალიზი გაუკეთა 33 შემორჩენილ საკუთარ სახელს ასკვნის : „ ის არ ყოფილა თურქული ენა, არამედ რაღაც შუალედური ფორმა თურქულსა და მონღოლურს შორის“, თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ ჰუნთა ენა პრიტზაკის მტკიცებით თურქულს უფრო ჰგავდა, ვიდრე - მონღოლურს. ამ ენას საკმაოდ მყარი კავშირი აქვს ბულგარულთან და თანამედროვე ჩუვაშურთან, მაგრამ აშკარაა გარკვეული ლექსიკური და მორფოლოგიური მსგავსება, ოსმალურ თურქულთან და იაკუტურთან. (ეს უკანასკნელიც თურქულ ენათა ჯგუფს მიეკუთვნება)[10] შემორჩენილი საკუთარი სახელების კვლევაზე დაფუძნებით, მკვლევართა გარკვეული ნაწილი ფიქრობს, რომ ჰუნები საუბრობდნენ ბულგარულის მსგავს ენაზე, რომელიც თურქულ ენათა ოჯახს მიეკუთვნება. თურქული ენათა ოჯახის ეს ჯგუფი (საუბარია ბულგარულ ენებზე) ასევე მოიცავს : ბულგარულ, ხაზარულ და ჩუვაშურ ენებსაც. პიტერ ჰეზერი ჰუნებს უწოდებს „ თურქული წარმომავლობის პირველ მომთაბარე ჯგუფს, რომლებიც შეიჭრნენ ევროპაში“. თანამედროვე მკვლევართა უმეტესობა უკვე ეთანხმება იმ მოსაზრებას, რომ ჰუნური აუცილებლად უნდა ყოფილიყო დაკავშირებული თურქულ და მონღოლურ ენებთან. [11] 2013 წელს, იუნ ჯინ კიმმა დაასკვნა, რომ „ ჰუნთა შემორჩენილ სახელებზე დაყრდნობით, თითქმის ქრება ყველა ეჭვი იმის შესახებ, რომ ისინი თურქული წარმომავლობისაა, მეტიც, იმაზეც შეგვიძლია საუბარი რომ ჰუნური ელიტა ყველაზე ხშირად სწორედ თურქულად საუბრობდა. კიმი წყაროებზე დაყრდნობით ხაზს უსვამს, რომ ატილას გარემოცვაში ძირითადად მაინც ჰუნურად, გოთურად ან ლათინურად საუბრობდნენ და იმპერიის დასავლეთ ნაწილში, სადაც ძირითადად გოთები ცხოვრობდნენ, ჰუნებიც გოთურად და ჰუნურად საუბრობდნენ. ამის კარგი მაგალითი იქნება ასეთ ადგილში მცხოვრები ჰუნის სახელი - ლაუდარიკუსი, რომელიც აშკარად გერმანელთა გავლენაზე მეტყველებს.[12] ჰუნების სამოსი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ჰუნებს ჰქონდათ ცხენების, ცხვრების და მსხვილფეხა საქონლის ჯოგები. რომაელი ისტორიკოსების მიხედვით, ამას გარდა საკვებად იყენებდნენ მცენარეთა ფესვებს. ისინი იცვამდნენ წაწვეტებულ ქუდებს, ჯიხვის კანისგან დამზადებულ შარვლებს და ტილოს ან მღრღნელების კანისგან გაკეთებულ მუნდირებს. ამიანუსის მიხედვით მათ ეს ტანისამოსი ეცვათ მანამ სანამ ბოლომდე არ დაეხეოდათ. პრისკუსის აღწერილობით ატილასაც იმავენაირად ეცვა, როგორც თავის თანამოძმეებს, უბრალოდ იგი მათგან განსხვავებით სუფთა იყო. ქალები საკუთარი სამოსის კიდეებს ლამაზად ქსოვდნენ და ხშირად ქვის მძივებით ამკობდნენ მათ. ბრძოლის იარაღები და ჰუნი მეომრები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ჰუნების ცხოვრებასა და ომებში უდიდეს ნაწილს ასრულებდნენ ცხენები. მათ ხანდახან კენტავრებსაც უწოდებდნენ, რადგან ისინი მთელ ცხოვრებას ცხენებზე ატარებდნენ, ისინი ჯირითს სიარულზე ადრე სწავლობდნენ. ამიტომაც საუკეთესო ცხენოსნები იყვნენ და ომებში ეს მათ დიდ უპირატესობას აძელვდა სწრაფად მანევრირების მხრივ. ჰუნთა ცხენები რომაულებისგან განსხვავებული ჯიშის იყო. მაენჩენ ჰელფენი წერს: „ერთადერთი ავტორი, რომელიც კარგად აღწერს ჰუნთა ცხენებს არის ვეგეტიუსი, სხვა ისტორიკოსები არ აკვირდებიან იმ ფაქტს, რომ ბარბაროსთა ცხენები არიან რომაულისგან საკმაოდ განსხვავებული. ძლიერი არსებები, მიჩვეულები სიცივესა და ყინვას, ბარბაროსთა ცხენებს არ სჭირდებად არც თავლა და არც სამედიცინო მოვლა. რომაული ცხენი ბევრად უფრო სუსტია, თუ მას არ აქვს კარგი თავშესაფარი და თბილი თავლა, იგი დაავადდება“ ვეგეტიუსი საბოლოოდ ამბობს, რომ ომში ჰუნთა ცხენები ბევრად უპირატესია, თუმცა რომაული უფრო კარგი შესახედია. ჰუნებს შორის არცერთ იარაღს არ ჰქონდა იმხელა მნიშვნელობა, რამხელაც მშვილდს. იგი ჰუნი მეომრისთვის შეუცვლელი იყო და იმდენად კარგად ეხერხებოდათ სროლა, რომ მთელ სისწრაფეზე გაჭენებული ცხენიდან და უკან დახევისასაც მიზანში არტყავდნენ ისარს. ჰუნთა მშვილდები იყო ასიმეტრიული ფორმის. ერთ-ერთი თეორიის მიხედვით ეს ფორმა უფლებას აძლევდა მეომრებს გაეზარდათ მათი სიდიდე ისე, რომ იგი ხელს არ შეუშლიდა ცხენიდან სროლას. ამ მშვილდებით ისარს უფრო შორს ისროდნენ ვიდრე ნებისმიერი რომაულითა თუ ევროპულით. უპირატესობა მანძილსა და მანევრირებაში დიდ წვლილს თამაშობდა მათ მიერ ომების მოგებაში. ჰუნური მშვილდები დღესაც არსებობს. კარგი მსროლელები ისევ ათასი წლის წინანდელ დამზადების ტექნიკას იყენებენ. დამზადების პროცესს წელიწადზე მეტი მიაქვს და საბოლოოდ ჰუნური მშვილდი არის ულამაზესი და ძალიან ძლიერი. ჰუნებისთვის მშვილდი იმდენად მნიშვნელოვანი იყო, რომ მათ პატრონთან ერთად კი არ მარხავდნენ, არამედ შვილებს გადასცემდნენ. მას შემდეგ რაც ჰუნები მტრებს დაასუსტებდნენ ისრებით, ისინი გადადიოდნენ ხელჩართულ ბრძოლაზე. ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული იარაღი იყო „სკვითური ნაჯახი“ ან „ჰუნური ტომაჰავკი“. ისინი გამოიყენებოდნენ შუბთან და ხმლებთან ერთად დარჩენილი მტრის დასახოცად. ისევე, როგორც სკვითები და სარმატიელები, ჰუნები ბრძოლაში იყენებდნენ ლასოსაც. იგი გამოიყენებოდა მტრის ცხენიდან გადმოსაგდებად ან დასახრჩობად. ლასოებს ასევე იყენებდნენ მტრის შესაპყრობად, რათა მოგვიანებით გაეყიდათ. ჰუნები მუშაობდნენ რომაულ არმიაშიც. მიუხედავად იმისა რომ ისინი შესანიშნავი მეომრები იყვნენ, რომაელებს სჯეროდათ, რომ „მათი უდისციპლინობა უფრო მეტად საშიშროებად აქცევდა ჰუნებს იმ პროვინციებისთვის, რომლებიც წესით უნდა დაეცვათ“. სიდონიუსი წერდა „ისინი ისევ და ისევ იჭრებოდნენ მახლობელ ტერიტორიებზე, ხმლებითა და ცეცხლით აწიოკებდნენ იქაურობას და ანადგურებდნენ ყველაფერს“. მაენჩენ ჰელფენი წერს“ გაულში, რომაელებს უწევთ თავიანთი გარიზონები ქალაქებში დატოვონ, რათა დაიცვან ისინი საკუთარი „დამხმარეებისგან““. რომში არსებობდა ერთი ჰუნური რაზმი, რომელიც კარგად ემსახურებოდა რომს. მათი სახელი იყო უნიგარდი. ისინი გამოირჩეოდნენ უბრალო ჯარისკაცებთან შედარებით მაღალი სტატუსით. ჰელფენი წერს „უნიგარდი იყო ცხენოსანთა მცირე რაზმი, საუკეთესო სწრაფ რეიდებში, საუკეთესო ჯაშუშები და ფრონტზე მეომრებიც...“. რომ გავიგოთ რას ნიშნავდა ჰუნებთან ომი, გამოვიყენოთ ჯონ მანის წიგნიდამ „ატილა: ბარბაროსთა მეფე ვინც რომს დაუპირისპირდა“ ამონარიდი: „უკეთესი მშვილდი იყო მხოლოდ ერთი ელემენტი ჰუნების უპირატესობაში. იგი იყო აუცილებელი მცირე რაზმისთვის, თუმცა ჰუნთა დიდი არმიებისთვის მცირე მასშტაბიანი მოგება მოგებად არც კი ითვლებოდა. ჰუნები ხდებოდნენ მასიური განადგურების მანქანები. ერთ-ერთი უპირატესობა მათთვის იყო ნომადური ცხოვრების სტილი, რაც აძლევდა საშუალებას მთელი წლის განმავლობაში ებრძოლათ დასავლური არმიებისგან განსხვავებით, რომლებიც ბანაკს აკეთებდნენ ზამთარში და ომობდნენ ზაფხულში. გაყინული მიწა და მდინარეები კარგ გზას ქმნიდნენ ძლიერი მეომრებისა და ძლიერი ცხენებისთვის. მათი კიდევ ერთი უპირატესობა იყო ის ფაქტი, რომ სწავლობდნენ როგორ ებრძოლათ ერთიანად ფართო მასშტაბებზე. ჰუნები კარგად აგუებდნენ ტაქტიკას და იარაღს იმ გარემოს სადაც იბრძოდნენ. თუ სკვითებს შეეძლოთ ქარივით შემოტევა, ჰუნებს შეეძლოთ ქარიშხალივით“. ლეგენდები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ინფორმაციები ჰუნთა დაპყრობებზე ზეპირად გადაეცემოდა შთამომავლობას გერმანელ ხალხში და არის მნიშვნელოვანი კომპონენტი ძველი ჩრდილოური ვოლსუნგისა და ჰერვარარის საგების და შუა საუკუნის გერმანიაში შექმნილ „სიმღერა ნიბელუნგებზე“-ში. ეს ისტორიები გვიყვებიან დიდი მიგრაციის პერიოდს ერთი ათასწლეულით ადრე. ჰერვარარის საგაში გოთები პირველად ხვდებიან მშვილდისროსან ჰუნებს დიდებულ ბრძოლაში დანუბეს ველზე. „სიმღერა ნიბელუნგებზე“-ში კრიმჰილდა ცოლად მიჰყვება ატილას (გერმანულად ეტზელს) მას შემდეგ, რაც მის პირველ ქმარს, ზიგფრიდს, მოკლავს ჰაგენი კრიმჰილდას ძმის, მეფე გიუნტერის დახმარებით. მოგვიანებით იგი იყენებს საკუთარ ძალაუფლებას, როგორც ატილას ცოლი და შურს იძიებს არა მხოლოდ ჰიუნტერსა და ჰაგენზე, არამედ მთელ ბურგუნდიელ რაინდებზე, რომელსაც დახოცავენ მისი და ატილას მიერ დაპატიჟებულ წვეულებაზე. ვოლსუნგის საგაში ატილა (ჩრდილოურად ატლი) ამარცხებს ფრანკ მეფე ზიგბერტ პირველს და ბურგუნდიელ მეფე გიუნტერს, მაგრამ მოგვიანებით კრიმჰილდა კლავს ატილას. მეცამეტე საუკუნის გერმანულ საგაში ჰუნები იწოდებიან ფრისიელებად. ჰუნური წარმოშობის ხალხი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] მაგიერები ( უნგრელები) გარკვეულ მხრივ თავიანთ თავებს მოიხსენიებენ ჰუნთა შთამომავლებად. მიუხედავად იმისა, რომ მაგიერი ტომებმა დღევანდელი უნგრეთის ტერიტორიაზე დასახლება დაიწყეს მეცხე საუკუნის ბოლოს, ანუ 450 წელი გავიდა ჰუნთა ტომების დაშლის შემდეგ. უნგრული პრეისტორია მოიცავს მაგიური წარმომავლობის მითს, რომელშიც დიდი ალბათობით ისტორიული სინამდვილეც დევს. ჰუნები, რომლებიც ევროპაში შეიჭრნენ წარმოადგენდნენ განსხვავებული ხალხების ფართო კუალიციას, ასე რომ, მაგიერებიც შეიძლება ყოფილიყვნენ მათი ნაწილი, ან მოგვიანებით შეერთებოდნენ ატილას შთამომავლებს. უნგრეთის ნაციონალური ჰიმნში უნგრული სისხლი ნახსენებია როგორც „ ბენდეგუზის სისხლი“ ( შუა საუკუნეებიდან ახლანდელ დრომდე ამგვარად უწოდებენ მუნძუკს, ატილას მამას). ატილას ძმა, ბლედა, იწოდებოდა ბუდად უნგრეთში შუა საუკუნეებში. რამდენიმე შუა საუკუნეების ისტორიული და სალიტერატურო წყაროების მიხედვით ბუდას ქალაქი სახელი, რომელიც უნგრეთის ძველი დედაქალი იყო და დღევანდელი ბუდაპეშტის დასავლეთ მხარეა, მისგან მომდინარეობს. სცეკელი ხალხი ამბობს: „ ატილას სიკვდილის შემდეგ, კრიმჰილდას სისხლიან ბრძოლაში 3000-მა ჰუნმა მეომარმა მოახერხა გაქცევა, ისინი დასახლდნენ „ცსიგლე-მეცო“-ზე (დღევანდელი ტრანსილვანია) და ჰუნების მაგივრად დაირქვეს სცეკლერები. ჰუნთა სახელის გამოყენება მე-20 საუკუნეში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] 1900 წლის 27 ივლისს, ბოქსერის აჯანყების დროს, ჩინეთში, გერმანიის მეფემ კაიზერ ვილჰელმ მეორემ გასცა აჯანყებულების მიმართ დაუნდობლად მოპყრობის ბრძანება: „ შეწყალება არ იქნება, პატიმრებს არ ავიყვანთ. ზუსტად ისე როგორც ათასი წლის წინ ატილას ქვეშევრდომებმა მოიპოვეს ძლიერების იმგვარი რეპუტაცია, რომ მათზე ლეგენდები იწერებოდა, ასევე უნდა იყოს გერმანიის სახელი ჩინეთში, რათა ჩინელმა ხალხმა ვერასოდეს ვეღარ გაბედონ, რომ თუნდაც უპატივცემულოდ შეხედონ გერმანელს“ ტერმინი „ჰუნი“ ამ სიტყვით გამოსვლის შემდეგ ხშირად გამოიყენებოდა ბრიტანულ პროპაგანდაში გერმანელების აღსაწერად პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში, ამ შედარებას კიდევ უფრო აძლიერებდა ძველი ჰუნების მსგავსი წაწვეტებული ჩაფხუტი, რომელსაც გერმანელთა არმია იყენებდა 1916 წლამდე. ამგვარად იყენებდნენ ამ ფრაზას გაერთიანებული სახლემწიფოებიც ომის მსვლელობის დროს. ფრაგი კომპოზიტორი თეოდორ ბოტრელი აღწერდა კაიზერს, როგორც „უსინდისო ატილას“ რომელიც კანიბალთა ბრბოს გზავნის ხალხის დასახოცად. ჰუნთა სახელის ამგვარი გამოყენება ისევ აქტუალური გახდა მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში. მაგალითისთვის, უინსტონ ჩერჩილმა 1941 წლის გამოსვლაში ამბობს: „მსოფლიოში არიან 70 მილიონზე ნაკლები ავთვისებიანი ჰუნი, რომელთა ერთი ნაწილი განკურნებადია, მეორე კი მოკვლადი. მათი დიდი ნაწილი უკვე უკან ხევს ავსტრიას, ჩეხეთს, პოლონედს და სხვა ძველ რასებს, რომლებსაც ამჟამად იგი აწვალებს და ანადგურებს“. მოგვიანებით იმავე წელს ჩერჩილი გერმანელთა შემოსევას ახასიათებს როგორც „მოსაწყენ, ტვინგამორეცხილ, ჩლუნგ სასტიკ ჰუნთა ჯარისკაცების მასას, რომლებიც კალიათა მცოცავი მასის გამნადგურებელ მოძრაობას“. ამ პერიოდში ამერიკის პრეზიდენტმა ფრანკლინ დ. რუზველტმა ამგვარადვე დაახასიათა გერმანელი ხალხი. მან თქვა, რომ ანტანტის ქვეყნების სამხრეთ საფრანგეთში შეჭრა აუცილებლად გამოიწვევდა „აისენჰაუერისთვის დიდ დახმარებასა და წარმატებას ჰუნების საფრანგეთიდან გაძევებისთვის“. ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] მაენჩენ ჰელფენი 1945, "ლეგენდები ჰუნთა წარმოშობაზე" მაენჩენ ჰელფენი 1973, "ჰუნთა სამყარო:კვლევები მათ ისტორიასა და კულტურაში" დენის სინორი 1990, "ადრეული შუა აზიის ისტორია" , კემბრიჯის გამომცემლობა ჰერვიგ ვოლფრამი 1990, "გოთების ისტორია" პიტერ ჰეზერი 2006, " რომის იმპერიის დაცემა: რომისა და ბარბაროსების ახალი ისტორია" ედვარდ ჯეიმსი 2009, "ევროპის ბარბაროსები" ტომპსონი 1948, „ატილას ისტორია და ჰუნები“ ჯონ მანი „ ატილა: ბარბაროსი მეფე ვინც დაუპირისპირდა რომს“ კიმ, ჰიუნ ჯინი 2013, „ჰუნები, რომი და ევროპის დაბადება“ პიტერ ჰეზერი 2010 წ. "რომის დაცემა და ევროპის დაბადება" ვაისერი, 2015 "ჰუნების აღზევება" ვრაიტი, 2011 "ჩინეთის ისტორია" ედვარდ არტურ ტომფსონი 1999, „ჰუნები“ ბონი ჰარვეი 2003, „ატილა ჰუნი“ ჯონ ბაგნალ ბარი 1889, “გვიანდელი რომის იმპერია“ მაიკლ ბაბკოკი 2005, „ატილას სიკვდილის ღამე“ ამიანუს მარსელიუსი: "გვიანი რომის იმპერია" სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] - ↑ 1.0 1.1 იორდანისი, თავი XXXIV - ↑ იორდანისი, თავი XXXV - ↑ ატილა ჰუნი, ჯონ მენი, 2005 , გვ. 79 - ↑ სინორი 1990, გვერდი 203 - ↑ მაენჩენ-ჰელფენი 1973, გვ. 361 - ↑ ტორეს რუფი, ჰომო-შედარებითი ადამიანური ბიოლოგიის ჟურნალი - ↑ სინორი 1990, გვ. 181 - ↑ მაენჩენ-ჰელფენი 1973, გვ 424-426 - ↑ მაენჩენ-ჰელფენი 1973, გვ. 382 - ↑ ომელან პრიტზაკი, 1982, ატილას კლანის ჰუნური ენა - ↑ პიტერ ჰეზერი, 1995, ჰუნები და რომაული იმპერიის დასასრული დასავლეთ ევროპაში - ↑ კიმი, 2013


text: ბასკეთი (ბასკ. Euskadi; ესპ. Pais Vasco) — ესპანეთის ავტონომიური გაერთიანება 1979 წლიდან. მოიცავს პროვინციებს – ბისკაია, გიპუსკოა და ალავა. ფართობი - 7,3 ათასი. მოსახლეობა - 2.100 ათასი. ადმინისტრაციული ცენტრი - ვიტორია (გასტეისი). კულტურული ცენტრი – სან-სებასტიანი (დონოსტია) სადაც ყოველწლიურად ტარდება სან-სებასტიანის კინო-ფესტივალი. ენები: კასტილიური და ბასკური. ბასკურს სხვადასხვა ხარისხით ფლობენ: ალავაში 13%, გიპუსკოაში 48%, ბისკაიაში 27%. ეროვნული დღესასწაული – 28 მარტი, Aberri Eguna („სამშობლოს დღე“). რეგიონალური პარლამენტი – 75 წევრი. უდიდესი ქალაქები ბილბაო (354,145) ვიტორია (226,490) სან-სებასტიანი (183,308) იხილეთ აგრეთვე ბასკების ქვეყანა ბასკები რესურსები ინტერნეტში Basque Government “La mezcla del pueblo vasco” ესპანეთის ავტონომიური გაერთიანებები


text: უბ უბილავა, ელიზბარ — მწერალი უბილავა, ვლადიმერ — პოეტი უგ უგრელიძე, მარიამ — პედიატრი უგრეხელიძე, დევი — ბიოქიმიკოსი უგრეხელიძე, ვიტალი — ქართული პოლიტიკური ემიგრაციის თვალსაჩინო მოღვაწე უგრეხელიძე, ვლადიმერ — სპორტსმენი უგრეხელიძე, ტარასი — სოციალისტური შრომის გმირი უგულავა, გიორგი (გიგი) — პოლიტიკური მოღვაწე, ჟურნალისტი უზ უზნაძე, დიმიტრი — ფსიქოლოგი უზნაძე, მედეა — გეოლოგი უზნაძე, ნინო — მსახიობი უი უიარაღო — მწერალი უკ უკლება, დავით — გეოგრაფი უკლება, კირილე — საბჭოთა კავშირის გმირი უმ უმიკაშვილი, პეტრე — საზოგადო მოღვაწე, ფოლკლორისტი ურ ურატაძე, გრიგოლ — პოლიტიკური მოღვაწე ურუშაძე, ავთანდილ — პოლიტიკური ემიგრაციის მოღვაწე ურუშაძე, აკაკი — ლიტერატურათმცოდნე ურუშაძე, აპოლონ — სტომატოლოგი და საზოგადო მოღვაწე ურუშაძე, ვასილ — თეატრალური და საზოგადო მოღვაწე ურუშაძე, ზაზა — კინორეჟისორი ურუშაძე, ზურაბ — ბიოფიზიკოსი ურუშაძე, თენგიზ — ნიადაგმცოდნე ურუშაძე, ვენერა — მთარგმნელი ურუშაძე, იგორ — ხელოვნებათმცოდნე ურუშაძე, ლევან — ისტორიკოსი ურუშაძე, ნათელა — თეატრმცოდნე ურუშაძე, ნიკოლოზ — პოლიტიკური ემიგრაციის მოღვაწე ურუშაძე, ნოე — საბჭოთა კავშირის გმირი ურჯუმელაშვილი, ვანო — მწერალი უს უსუფაშვილი, დავით — პოლიტიკური მოღვაწე უშ უშვერიძე, გიორგი — კურორტოლოგი უჩ უჩანეიშვილი, დოროთე — ისტორიკოსი უჩანეიშვილი, ირაკლი — მსახიობი უჩანეიშვილი, ლევან — მსახიობი უჩაძე, ზაურ — გენერალ-მაიორი ქართველები


source: CulturaX

text: ეკონომიკის ყოფილი მინისტრი, გიორგი ქობულია პოლიტიკაში დაბრუნებას განიხილავს • ტაბულა ეკონომიკის ყოფილი მინისტრი, გიორგი ქობულია პოლიტიკაში დაბრუნებას განიხილავს ოთხშაბათი, 2 ოქტომბერი, 2019 - 22:32 0 კომენტარი ეკონომიკის ყოფილი მინისტრის, გიორგი ქობულიას თქმით, ის პოლიტიკაში დაბრუნებას განიხილავს, თუმცა, ამაზე საბოლოო გადაწყვეტილებას ნოემბრის დასაწყისში მიიღებს. ქობულიამ თავის პოლიტიკურ მომავალზე პალიტრა ნიუსის გადაცემა 360 გრადუსში ისაუბრა. გადაცემის წამყვანმა მას ჰკითხა, შეიძლება თუ არა, რომ ქობულია იმ საზოგადოებრივი მოძრაობის ერთ-ერთი წევრი იყოს, რომლის შექმნაც ანა დოლიძემ დააანონსა. "არაერთხელ ვთქვი, რომ მე განვიხილავ პოლიტიკაში დაბრუნებას, მაგრამ ზუსტ გადაწყვეტილებას დაახლოებით ნოემბრის დასაწყისში მივიღებ. ვწუხვარ, ამ საკითხზე მეტი კომენტარის გაკეთება გამიჭირდება. არა მხოლოდ იმიტომ, რომ მე რამეს ვმალავ, არამედ იმიტომ, რომ არ მინდა უხერხულ მდგომარეობაში ჩავაყენო ის ადამიანები, რომელთანაც მაქვს მოლაპარაკებები. არ არის ლაპარაკი რამდენიმე შესაძლებლობაზე, საუბარია გუნდის შემადგენლობაზე. სანამ გუნდი არ შედგება და გუნდის ყველა წევრი ხელს არ მოაწერს ჩვენს პოზიციას, მის წევრებზე ინფორმაციის გაჟღერება არ მგონია, სწორი იყოს. მეც ვარ გუნდის ჩამომყალიბებელს შორის. ამიტომ, როცა ამ გუნდის ყველა წევრი შეთანხმდება რაღაც პოზიციაზე", - თქვა ქობულიამ. მისივე თქმით, ამ ხნის განმავლობაში მან გაიცნო ქართული პოლიტიკა და ახლა ის მას იცნობს ბევრად უკეთ, ვიდრე მაშინ, როცა იღებდა გადაწყვეტილებას ეკონომიკის მინისტრად დანიშვნის შესახებ. გიორგი ქობულიას თანამდებობიდან წასვლის შესახებ ბრძანებას უკვე ყოფილმა პრემიერმინისტმა ბახტაძემ ხელი 18 აპრილს მოაწერა. მისი შესაძლო გადაყენების შესახებ ინფორმაცია ბრძანების გამოქვეყნებამდე რამდენიმე კვირით ადრეც ვრცელდებოდა. რუსთავი 2-მა გაავრცელა ცნობა, რომ ბახტაძე ქობულიას გადადგომის შესახებ განცხადების დაწერას აიძულებდა. მალევე ქობულიამ თქვა, რომ ის გადააყენეს და ეკონომიკის მინისტრის თანამდებობიდან თავისი ნებით არ წასულა.


ნახეთ ვიდეო : როგორ მხიარულობენ ბავშვები ავტობუსში - რამდენიმე საათის შემდეგ ბიჭი, რომელმაც ვიდეო გადაიღო, თანაკლასელებთან ერთად გარდაიცვალა


text: თბილისის საახალწლო სლოგანი "სიყვარულით სავსე ქალაქი" იქნება in საზოგადოება — 2018/12/12 თბილისის წლევანდელი საახალწლო სლოგანი "სიყვარულით სავსე ქალაქი" იქნება, – ამის შესახებ თბილისის მერმა კახა კალაძემ მუნიციპალიტეტის მთავრობის სხდომაზე განაცხადა. მისი თქმით, სამწუხაროდ, დღეს ქალაქში ნათლად იგრძნობა სიყვარულის ნაკლებობა, რომელიც ყველა დიდი საქმის კეთების დროს მთავარი მამოძრავებელი ძალა და მოტივატორია. "ბოლო თვეების განმავლობაში, ძალიან ბევრი მნიშვნელოვანი პროექტი განხორციელდა. მოსახლეობის მხარდაჭერა და თანადგომა გვაძლევს კიდევ უფრო მეტ სტიმულს, რომ უფრო მეტი გავაკეთოთ, მეტი პროექტი განვახორციელოთ. საზოგადოების გარეშე, მხოლოდ მერია და მერიის თანამშრომლები ვერაფერს გააკეთებენ. ვფიქრობ, უმთავრესი მაინც არის ის, რისი ნაკლებობაც, სამწუხაროდ, დღეს ჩვენ ქალაქში ნათლად იგრძნობა; ის, რაც არის მთავარი მამოძრავებელი ძალა და მოტივატორი ყველა კარგი და დიდი საქმის კეთების დროს – ეს არის სიყვარული. უფრო მეტი სიყვარული გვმართებს ერთმანეთის, უბნის, ქალაქის, მოხუცების, ახალგაზრდების, გაჭირვებაში მყოფი ადამიანების, ქუჩის ბინადარი ცხოველების მიმართ; მეტი პატივისცემა გვმართებს, როგორც ჩვენი დიდი მემკვიდრეობის, ისე სიახლეებისადმი. ვისურვებდი, სწორედ სიყვარული იყოს ყოველი ახალი წამოწყების საფუძველი. არა ბოღმით, ერთმანეთის ლანძღვით და ქილიკით, არამედ სიყვარულით ვაკეთოთ საქმე და ასე ვემსახუროთ ჩვენს ქალაქს, მოსახლეობას და სამშობლოს. სწორედ ამიტომ, ჩვენი წლევანდელი საახალწლო სლოგანი იქნება – "სიყვარულით სავსე ქალაქი", – განაცხადა კახა კალაძემ. მისივე თქმით, არავის სიამოვნებს ის გარემო და მდგომარეობა, რომელშიც დღეს საზოგადოება იმყოფება. "კიდევ ერთხელ ვიმეორებ, რაც ყველაზე მეტად გვჭირდება, ეს არის ურთიერთპატივისცემა, ერთმანეთისადმი სიყვარული. დაიღალა საზოგადოება ამდენი სიძულვილით, ბოღმით, შეურაცხყოფით ერთმანეთის მიმართ. მესმის, რომ შეიძლება გვქონდეს განსხვავებული პოლიტიკური შეხედულებები, მაგრამ ეს ყველაფერი უნდა იყოს ცივილური – უნდა იყოს პოლემიკა, დებატები და არა ისე, რაც დღეს ხდება. ეს კატეგორიულად მიუღებელია ყველასთვის. არავის სიამოვნებს ის გარემო და მდგომარეობა, რომელშიც ვიმყოფებით", – განაცხადა კახა კალაძემ. ამასთან, თბილისის მერმა დედაქალაქში დაგეგმილ საახალწლო ღონისძიებებზეც ისაუბრა. მისივე თქმით, ნაძვის ხის განთავსებასთან დაკავშირებით ზუსტი ინფორმაცია რამდენიმე დღეში გახდება ცნობილი. "28 დეკემბრიდან 7 იანვრის ჩათვლით გიმასპინძლებთ საახალწლო სოფელში, რომელშიც დამთვალიერებელს დახვდება ახალი ინსტალაციები, დიდი საბავშვო სივრცეები, ზღაპრის გმირები, საბავშვო კონცერტები, დღის ბენდები და საღამოს თემატური კონცერტები, საშობაო ბაზრობა და მოქალაქეებს სხვადასხვა კერძების დაგემოვნებაც შეეძლებათ. საახალწლო კონცერტებში ყველა შემსრულებელი მიიღებს მონაწილეობას – საზოგადოებას აქაც არ დავყოფთ "იმისიანებად" და "ამისიანებად". ამ მდგომარეობიდან უნდა გამოვიდეთ, რადგან ამა თუ იმ ჯგუფად საზოგადოების დაყოფა კატეგორიულად მიუღებელია. მთლიანობაში საახალწლო ღონისძიებებში დაახლოებით, 500 მონაწილე იქნება ჩართული", – განაცხადა თბილისის მერმა. მისივე ინფორმაციით, 7 იანვარს, საახალწლო სოფელს ყველა დროისა და ყველასათვის საყვარელი მიუზიკლი "ჩხიკვთა ქორწილი" დახურავს, რომელიც "თბილისის ცის ქვეშ" პირველად გათამაშდება. "რაც შეეხება გალა კონცერტს, მისი კონცეფცია სამ ნაწილად იყოფა და სცენაც სწორედ სამ სივრცედ გადანაწილდება. ნიკოლოზ რაჭველის დირიჟორობით, ორკესტრთან ერთად, ყველა დროის ყველაზე საყვარელი კინომუსიკა შესრულდება. რა თქმა უნდა, საახალწლო და საშობაო განწყობისთვის, ყველასთვის საყვარელი საშობაო სიმღერები გაჟღერდება. წარმოდგენილი იქნება 40 ნომერი და მსმენელის წინაშე 170 მუსიკოს-შემსრულებელი წარსდგება. დარწმუნებული ვარ, ყველა თაობის ადამიანისთვის იქნება სივრცეები, სადაც შეგიძლიათ, მობრძანდეთ და საახალწლო განწყობა შეიქმნათ. ჩვენ ყველაფერს გავაკეთებთ ამისთვის. დარწმუნებული იყავით, ყოველთვის თქვენს სამსახურში ვიქნებით. ჩვენ ვემსახურებით ჩვენს ქალაქს და თბილისის მოსახლეობას", – აღნიშნა კახა კალაძემ.


გამოკითხვა:


კალვადოსი | Fish's Blog ჩემი სიზმარი და ცუნცულას ბოლო დღე Posted by: Fish on: May 31, 2011 კალვადოსი – არასოდეს დამილევია, მაგრამ ახლა ისე მინდა როგორც, როგორც არაფერი ამ ქვეყნად. საერთოდ საიდან მოდის აზრები ამან დამაფიქრა. ტვინიდანო გაიფიქრებდით თქვენ. მე კი სულ სხვა რამეს ვგულისხმობ. ვფიქრობდი სიმარტოვეზე, როცა ყველა გყავს და როცა არავინაც არ გყავს. როცა ყველას უყვარხარ, და არავისაც არ უყვარხარ. მარტო მოვედი და აქედანაც მარტო წავალ, ეს ზუსტად ვიცი. იქამდე კი რამდენი მოსულა, რამდენი გვყავს და რამდენი მოვა ”ჩვენიანი”. მესაიდუმლე? არა უბრალოდ ცხოვრების გამზიარებელი. გაგიგებს. გაგიგებს? მემგონი ადამიანებს საერთოდ არ ესმით ერთმანეთის. თუმცა გაგება რა საჭიროა, მთვარია კარგად გრძნობდე თავს იმ კონკრეტულ მომენტში, მომავალს რა მნიშვნელობა აქვს. მერე დარჩები მარტო (საკუთარ თავთან მარტო), და თავს ისე მარტოდ იგრძნობ, როგორც მარსზე მიგდებული კოსმონავტი, კოსმოსური ხომალდის და კავშირის გარეშე. თუმცა ის მაინც ყოველთვის ემახსოვრებათ, იქნებ გმირადაც აღიარონ. მაგრამ ყველა ხომ ვერ გახდება გმირი, იმის გამო რომ მარტოა. მარტო, მარტო, მარტო – რამდენჯერ დავწერე უკვე სიტყვა. მე არც გმირობა მინდა და არც სიმარტოვე. აბა რა ჯანდაბა მინდა? მინდა რო აღარ მეშინოდეს! მინდა რო ძლიერი გავხდე! მინდა რო ვიცოდე რა მინდა! Tags: გმირი, კალვადოსი, სიმარტოვე


text: 2019 ივნ 20 14:55:05 "არ ვიცი, რით დამთავრდება ეს სკანდალი, მაგრამ "ქართულ ოცნებას" მოუწევს სახის შენარჩუნების მიზნით ზოგიერთი მტკივნეული ნაბიჯის გადადგმა, თუნდაც, ქუცნაშვილის მისამართით",_ აღნიშნული განცხადება "გურია ნიუსთან" პოლიტოლოგმა სოსო ცინცაძემ პარლამენტში დღეს განვითარებული მოვლენების შეფასებისას გააკეთა. შეგახსენებთ, რომ დღეს რუსი დეპუტატები საქართველოს პარლამენტში მივიდნენ, სადაც მართლმადიდებელი საპარლამენტთაშორისო ასამბლეის რიგით 26-ე სესია იმართებოდა, რუსეთის დელეგაციის ერთ-ერთი წევრმა, გავრილოვმა, კი საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარის სავარძელი დაიკავა. როგორც პოლიტოლოგი სოსო ცინცაძე ამბობს, მსგავსი ღონისძიების პარლამენტის შენობაში გამართვა მსოფლიო პრაქტიკაში დაუშვებელია. "ეს ის შემთხვევაა, როდესაც რელიგია და პოლიტიკა ტყუპისცალებივით გამოდიან კონფერენციაზე. შემთხვევვითი არ არის ის, რომ სტუმრების უმრავლესობა პოლიტიკოსებია. გარდა ამისა, მსოფლიო პრაქტიკაში აბსოლუტურად დაუშვებელია ამ ხასიათის ღონისძიებებისათვის პარლამენტის დარბაზის დათმობა, არ ვიცი ვის მოუვიდა ტავში ასეთი აზრი, მაგრამ ვინც თანხმობა გასცა პასუხი უნდა აგოს",_ამბობს ცინცაძე. პარლამენტის შენობაში რუსი დეპუტატების გამოჩენას და მათ მიერ სხდომის გახსნას ოპოზიციის პროტესტი მოჰყვა. საპარლამენტო უმრავლესობის არაერთმა დეპუტატმა განაცხადა ისიც, რომ რუსი დეპუტატების ადგილი საქართველოს პარლამენტში არ არის. თუმცა, უმრავლესობის მხრიდან ღონისძიების ჩატარებამდე კეთდებოდა განცხადებები, რომ ეს იყო ღონისძიება, რომელსაც საქართველოს პრობლემები უნდა გადაეწყვიტა. ცინცაძის თქმით, ის რომ დეპუტატებმა არაფერი იცოდნენ დაუჯერებელია. "ისე ხომ არ მოხდა, რომ გავრილოვი თავისი ნებით უცბად წამოხტა, ავარდა ტრიბუნაზე და ჩაჯდა თავმჯდომარის სავარძელში? ეს ხომ დაიგეგმა. დღეს, რომ იძახიან უმრავლესობის წარმომადგენლები რომ არ იცოდნენ, ძნელად დასაჯერებელია. ქუცნაშვილს თუ დავუჯერებთ, ამ ღონისძიებას ერთი დიდი ნაბიჯი უნდა გადაედგა აფხაზეთისა და სამაჩაბლოს დაბრუნებისათვის. თუ ასეთი დიდი ღონისძიებაა, როგორ მიუშვეს თვითდინებაზე და როგორ გახდა შესაძლებელი პროტოკოლში დაუშვებელი შეცდომა",_ ამბობს ცინცაძე. ამ დროისთვის საქართველოს პარლამენტის შენობაში მართლმადიდებელი საპარლამენტთაშორისო ასამბლეის რიგით 26-ე სესია შეწყვეტილია. როგორც ბიძინა ივანიშვილმა განაცხადა, სხდომის დაუყონებლივ შეწყვეტა მისი რეკომენდაციით მოხდა და პარლამენტში დღეს განვითარებული მოვლენები პროტოკოლური შეცდომაა. "ეს თუ პროტოკოლური შეცდომა იყო, ამ პროტოკოლის უკან დგანან კონკრეტული პიროვნებები. მიმღები მხარე საერთაშორისო ნორმების ე.ი. საქართველო, ამ დროს დღის წესრიგის შედგენაში ასრულებს გადამწყვეტ როლს. რა თქმა უნდა პროტოკოლის მიმღები ადამიანების პასუხისმგებლობის საკითხი უნდა დადგეს. თუმცა, მოხდა პროტოკოლური შეცდომა და ბოდიშს ვიხდით, ასე არ უნდა იყოს, რადგან სერიოზული მოვლენაა",_ამბობს ცინცაძე.


"ვიყავი ქორწინებაში, რომელიც მალე დამთავრდა... ამ პერიოდზე კარგი მოგონებები არ მაქვს"


ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებათა ოფისი ემზადება საქართველოში სასამართლო პროცესებზე დაკვირვების განსახორციელებლად 2013 წლის 7 თებერვალს ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებათა ოფისის ჯგუფი იწყებს გაცნობით ვიზიტს საქართველოში, რათა დააკვირდეს მაღალი პოლიტიკური რანგის მქონე პირების სასამართლო პროცესებს. ვიზიტის მიზანია სასამართლო პროცესებზე დაკვირვების დაწყებამდე ადგილობრივ სტრუქტურებთან კონტაქტების დამყარება და მათთან შემდგომი თანამშრომლობის საკითხების განხილვა. ვიზიტი მომზადდა საქართველოს ხელისუფლებასთან კონსულტაციების და მათი ხელშეწყობის საფუძველზე. ვიზიტის შედეგებზე დაყრდნობით, ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებათა ოფისი თავისივე მეთოდოლოგიის შესაბამისად დააკვირდება სასამართლო პროცესებს, ობიექტურობისა და სასამართლოს საქმიანობაში ჩაურევლობის პრინციპების საფუძველზე. სასამართლო პროცესების გამართვის შემთხვევაში, დამკვირვებლები შეაფასებენ ამ პროცესების და ეროვნული კანონმდებლობის შესაბამისობას სამართლიანი სასამართლოს უფლების საერთაშორისო სტანდარტებთან და ეუთოს მონაწილე სახელმწიფოების მიერ აღებულ ვალდებულებებთან. ასევე დამკვირვებლები გამოავლენენ სისხლის სამართლის მართლმსაჯულების სფეროს შესაძლო ნაკლოვანებებს. დაკვირვების შედეგები და შემდგომი რეკომენდაციები წარედგინება საქართველოს ხელისუფლებას. თავისი მანდატის შესაბამისად, ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებათა ოფისი აწარმოებსსასამართლო პროცესებზე დაკვირვებას. მისი მიზანია ხელი შეუწყოს მონაწილე სახელმწიფოებს ისეთი პოლიტიკის, კანონებისა და პრაქტიკის შემუშავებასა და განხორციელებაში, რომელიც კანონის უზენაესობასა და ადამიანის უფლებებს უზრუნველყოფს. საქართველომ, როგორც ეუთოს მონაწილე სახელმწიფომ, თავის თავზე აიღო ვალდებულება, ნდობის დამყარების მიზნით და ასევე ეროვნული და საერთაშორისო კანონმდებლობის საფუძველზე, მიიღოს საერთაშორისო და ადგილობრივი დამკვირვებლები.


არქეოლოგებმა გამოიკვლიეს თუ როგორ იბრძოდნენ და როგორ იღუპებოდნენ ჯარისკაცები ოცდაათწლიანი ომის დროს | Alioni არქეოლოგებმა გამოიკვლიეს თუ როგორ იბრძოდნენ და როგორ იღუპებოდნენ ჯარისკაცები ოცდაათწლიანი ომის დროს ივნისი 2, 2017 11:01 1632 წლის ნოემბერში გერმანიის ქალაქ ლიუტცენის მოსახლეობას მძიმე და მწუხარე სამუშაო ერგოთ: მათ ოცდაათწლიანი ომის ერთ-ერთი ყველაზე უფრო სისხლისმღვრელი ბრძოლის დროს დაღუპული რამდენიმე ათასი ჯარისკაცები უნდა დაეკრძალათ. არქეოლოგებმა ამ საძმო სამარხის ერთი ნაწილი გათხარეს და აღმოჩენილი ჩონჩხები გამოიკვლიეს. ევროპის ისტორიაში ოცდაათწლიანი ომი ერთ-ერთი ყველაზე უფრო სისხლისმღვრელი იყო. იგი 1618-1648 წლებში მიმდინარეობდა და თავიდან რომის წმინდა იმპერიაში კათოლიკეებსა და პროტესტანტებს შორის კონფლიქტის სახით დაიწყო. სასტიკი ბრძოლები ევროპის ცენტრალურ ნაწილს შეეხო, მაგრამ ძირითადათ მაინც გერმანული მიწები დაზარალდნენ. ამ რეგიონებში ეს ხანგძლივი ომი მოსახლეობის საერთო რიცხვიდან დაღუპულთა წილის მიხედვით „შავ ჭირზე“ და მეორე მსოფლიო ომზე უფრო სისხლისმღვრელი აღმოჩნდა. ომის მიმდინარეობისას ერთ-ერთი საკვანძო მომენტი 1630 წელი გახდა, როცა პროტესტანტების მხარეს შვედეთი ჩაერია. შვედეთის მეფე გუსტავ II ადოლფმა რამდენიმე წარმატებული ბრძოლის ჩატარება მოასწრო, სანამ გენერალ ვალენშტეინთან ლიუტცენთან გამართულ ბრძოლაში 1632 წლის 16 ნოემბერს არ დაიღუპა. არქეოლოგებმა ლიუტცენთან მომხდარი ბრძოლის ადგილას მუშაობა 2006 წელს დაიწყეს. მათ ბრძოლის ველს ლითონის დეტექტორის მეშვეობით მიაგნეს: ლითონის სხვა ნივთებთან ერთად 3000-მდე მხოლოდ ზარბაზნის ყუმბარა იქნა აღმოჩენილი. იმისათვის, რომ ბრძოლის ადგილი ცუდი ამინდისგან და შავი არქეოლოგებისგან დაეცვათ, მეცნიერებს ჩონჩხების ადგილზე გათხრა არ დაუწყიათ. ამის სანაცვლოდ მათ მიწის 55 ტონიანი ბლოკი მთლიანად აიღეს და ლაბორატოიაში გამოიკვლიეს. გერმანელი ბიოარქეოლოგების გუნდმა 47 ჩონჩხი გააანალიზა. მათ მთავარი ყურადღება ბრძოლის დროს მიღებულ ტრავმებს დაუთმეს. როგორც გაირკვა მებრძოლთა უმეტესობას მძიმე ჭრილობები ჯერ კიდევ ბრძოლამდე ჰქონდათ მიღებული. 16 მებრძოლს თავის ძველი ტრავმები აღმოაჩნდა. ერთს თავის ქალაზე ოთხ წინა ბრძოლაში მიღებული ტრავმებიც კი ემჩნეოდა. 21 ჯარისკაცს ხელ-ფეხის და ნეკნების შეხორცებული ტრავმები ჰქონდა. შეუხორცებელმა ტრავმებმა ამ მებრძოლთა ბოლო შეტაკების მიმდინარეობაზე მოგვითხრო. მიუხედავად იმისა, რომ ძვლებზე ნაჭდევები იყო, მაინც ამ ბრძოლაში ცივ იარაღს ნაკლები როლი დაეკისრა. მებრძოლთა ნახევარზე მეტი ცეცხლსასროლი იარაღისგან დაღუპული აღმოჩნდა. 21-მა ჯარისკაცმა ჭრილობა თავში მიიღო, მათგან 11-ს ტყვია თავის ქალაში ჩარჩა. ცეცხლსასროლი იარაღიდან მიღებული ჭრილობების უმეტესობა უჩვეულო აღმოჩნდა. ყოველ შემთხვევაში ოცდაათწლიანი ომის სხვა ბრძოლებში ცეცხლსასროლი იარაღიდან მიღებული ჭრიულობებიდან განსხვავდებოდა. როგორც გაირკვა ეს განსხვავება ლიუტცენის ბრძოლის ერთ ცნობილ ეპიზოდს უკავშირდებოდა. ისტორიული წყაროების მიხედვით შვედეთის არმიის ელიტური ქვედანაყოფი - ე.წ. „ცისფერი ბრიგადა (რომელიც ძირითადათ დაქირავებული გერმანელი ჯარისკაცებისგან შედგებოდა) საიმპერიო კავალერიის მოულოდნელი შეტევის შედეგად თითქმის მთლიანად განადგურდა. ეს სამარხი თითქმის ამ შეტაკების ადგილას იმყოფებოდა. ნატყვიარი ადგილების შესწავლისას დადგინდა, რომ მათი უმეტესობა დამბაჩებისა და კარაბინებიდან იყო ნასროლი. სწორედ ამგვარ იარაღს იყენებდნენ იმ დროს კავალერისტები ახლო მანძილიდან სასროლად. როგორც ისტორიული წყაროები მოწმობენ იმ დროს იარაღის სწრაფად გადასატებად ჯარისკაცები ტყვიას ხშირად პირში იდებდნენ. მართლაც 47 თავის ქალადან ორს გამოუწვავი ტყვია პირის ადგილას აღმოუჩინეს. მკვლევარებს მიაჩნიათ, რომ ამ სამარხში აღმოჩენილი ჯარისკაცების უმეტესობა შვედეთის არმიას ეკუთვნოდა. მათ სხეულზე ბევრი რამ არ ეცვათ - ეტყობა უნიფორმა დამარხვის წინ გახადეს. ზოგი სხეული საფლავში ფრთხილად იყო ჩაწვენილი, ზოგიც ორმოში ზერელედ ჩააგდეს. ეს უკანასკნელები როგორც ჩანს უკვე ქალაქის მცხოვრებლებმა დამარხეს მას შემდეგ რაც ორივე არმიამ ბრძოლის ველი მიატოვა. „რა თქმა უნდა ადვილი მისახვედრია, რომ ლიუტცენის მოსახლეობას არცერთი მეომარი მხარის მიმართ თბილი გრძნობები არ გააჩნდა, - წერენ მკვლევარები. - ოცდაათწლიან ომის დროს ყოველ ბრძოლას ადგილობრივი მოსახლეობისათვის ნგრევა და უბედურება მოჰქონდა“. ლიუტცენთან ბრძოლაში შვედებმა მძიმე გამარჯვება მოიპოვეს და ამასთან მეფე დაკარგეს. ორივე მხარის საერთო დანაკარგი 6000-დან 9000-მდე ადამიანს შეადგენდა. 2800 წლის წინანდელი სტელა ბიბლიურ ისტორი...