რუსეთი რუსეთი (რუს. Poccия), ოფიციალური სახელია რუსეთის ფედერაცია[1][2] (რუს. Poccийckaя Фeдepaция) — ევრაზიის ქვეყანა. ის არის ფედერაციული რესპუბლიკა. რუსეთი შედგება 83 ფედერაციულ სუბიექტისგან. ქვეყნის სახმელეთო საზღვარი ყველაზე დიდია მსოფლიოში. რუსეთის დასავლეთ მხარეს ესაზღვრება ევროპული სახელმწიფოები: ფინეთი, ნორვეგია, ესტონეთი, ლატვია, ლიტვა და პოლონეთი, ეს ორი სახელმწიფო რუსეთის მხოლოდ ერთი ადმინისტრაციულ სუბიექტს კალინინგრადის ოლქს ესაზღვრება. რუსეთს ასევე ესაზღვრება: ბელორუსია, უკრაინა, საქართველო, აზერბაიჯანი, ყაზახეთი, ჩინეთი, მონღოლეთი და ჩრდილოეთი კორეა. რუსეთს ოფიციალური საზღვარი არ გააჩნია იაპონიასთან და აშშ-სთან, მაგრამ ამ ორ ქვეყანას ის ზღვის მეშვეობით უკავშირდება, იაპონიასა და რუსეთს შორის მდებარეობს ოხოტის ზღვა, ხოლო აშშ-სა და რუსეთს შორის მდებარეობს ბერინგის სრუტე. რუსეთს ტერიტორიის ფართობის მიხედვით მსოფლიოში პირველი ადგილი უკავია, მისი ფართობი შეადგენს 17,075,400 კმ2-ს. რაც შეეხება მოსახლეობას რუსეთს მსოფლიოში მეცხრე ადგილი უკავია, მისი მოსახლეობა შეადგენს 142 მილიონ ადამიანს[3]. რუსეთის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი აზიაში მდებარეობს, ხოლო ტერიტორიის 40% ევროპულია, ქვეყანა მოქცეულია 11 დროის სარტყელში. რუსეთი მსოფლიოში გამოირჩევა, თავისი მინერალური და ენერგეტიკული რესურსების სიუხვით. რუსები აღმოსავლელ სლავებს მიეკუთვნებიან. რუსეთის ტერიტორიაზე ადამიანები უძველესი დროიდან სახლობდნენ, პირველი ძლიერი რუსული სახელმწიფო იყო კიევის რუსეთი, ამ ქვეყნის ჩამოყალიბებაში უდიდესი წვლილი მიუძღვით ვიკინგებს, გადმოცემით სლავურ ტომებებს ქვეყნის სამართავად სწორედ ვიკინგები მიუწვევიათ. 9 საუკუნეში რუსეთში ფართოდ ვრცელდება მართლმადიდებლური ქრისტიანობა, მართლმადიდებლობა რუსეთში ბიზანტიის იმპერიიდან შედის 988 წელს. ბიზანტიურმა და სლაურმა კულტურებმა უდიდესი გავლენა მოახდინეს რუსეთზე, სწორედ ამ გზით ჩამოყალიბდა სრულიად დამოუკიდებელი რუსული კულტურა. კიევის რუსეთის დაშლის შემდეგ, ქვეყანა წარმოადგენს დამოუკიდებელ სამთავროებს. რუსეთში უკვე ფართოდ იკიდებს ფეხს ფეოდალიზმი. დაშლილი რუსული სახელმწიფოს პერიოდში, ძლიერდება მოსკოვი, მოსკოვი უკვე თავისუფლდება ოქროს ურდოს ბატონობისგან. გაძლიერებული მოსკოვის დიდი სამთავრო ერთიანი რუსეთის სახელმწიფოს ძირითად ბირთვად იქცა. რუსეთი ფართოვდება საზღვრებში, შეიქმნა ახალი სახელმწიფო რუსეთის სამეფო, რომელიც პეტრე დიდის დროს უკვე იმპერიად გამოცხადდა. რუსეთმა მოახერხა მრვალი ქვეყნის ანექსირება და დაპყრობა. დაპყრობილ ტერიტორიებზე სპეციალური კოლონიური პოლიტიკა ტარდებოდა. რუსეთის შემადგენლობაში იყო ჩრდილოეთ ამერიკის ტერიტორიებიც, კერძოდ რუსული ალასკა. იმპერიის დამხობის შემდეგ რუსეთის ტერიტორიაზე ჩამოყალიბდა საბჭოთა კავშირი, რომელშიც უკვე მოგვიანებით 15 რესპუბლიკა გაერთიანდა. სსრკ აგრძელებდა იმპერიულ პოლიტიკას. აქედან ხდებოდა სოციალიზმის და კომუნიზმის პროპაგანდირება მთელ მსოფლიოში. მეორე მსოფლიო ომმა.[4][5][6] რუსეთზე უდიდესი გავლენა იქონია. 1991 წელს სსრკ-ს დაშლის შემდეგ რუსეთი დამოუკიდებელი ქვეყანა გახდა. რუსეთს თავდაპირველად მრავალი სირთულე და პრობლემა ჰქონდა, თავდათანობით რუსეთის ეკონომიკამ განვითარება დაიწყო, მას ამჟამად მსოფლიოში ეკონომიკის თვალსაზრისით მერვე ადგილი უკავია. რუსეთი მრავალი საერთაშორისო თუ ადგილობრივი ორგანიზაციის წევრია, მათგან აღსანიშნავია გაეროს უშიშროების საბჭოს წევრობა, რუსეთი ასევე გაერთიანებულია G8-ში და G20-ში. რუსეთი არის ევროპის საბჭოს, აზია-წყნარი ოკეანის ეკონომიკური თანამშრომლობის, შანჰაის თანამშრომლობის ორგანიზაციების წევრი ქვეყანა. სექციების სია - 1 სახელწოდება - 2 გეოგრაფია და ბუნება - 3 სახელმწიფო - 4 ტერიტორიული მოწყობა - 5 დემოგრაფია - 6 ეკონომიკა - 7 რუსეთის ისტორია - 8 კულტურა - 9 რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობები - 10 სქოლიო სახელწოდება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] - ოფიციალური: რუსეთის ფედერაცია. - ეროვნული: Poccия, Poccийckaя Фeдepaция. - ეტიმოლოგია: შესაძლოა სახელწოდება მომდინარეობდეს შვედური სიტყვისაგან rus, რაც „მცხოვრებს“ ნიშნავს. თვით რუსული ენით ეს ტერმინი არ აიხსნება. გეოგრაფია და ბუნება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ქვეყანა აღმოსავლეთ ევროპასა და ჩრდილოეთ აზიაში. ფართობის მიხედვით (17.075.400 კვ. კმ) მსოფლიოს უდიდესი სახელმწიფოა. გამოიყოფა დიდი გეოგრაფიული რაიონები — აღმოსავლეთ-ევროპის ვაკე, დასავლეთ-ციმბირის დაბლობი, ცენტრალური ციმბირის მაღლობი. ტერიტორიის ნაწილი მთიან რეგიონებს უკავიათ — ალთაი, ჩრდილოეთი კავკასია, კოლიმა, საიანი, ურალი. უმაღლესი მწვერვალია — იალბუზი, 5,633 მ. მთავარი მდინარეები — ამური, ანგარა, ირტიში, ლენა, ობი, ვოლგა, ენისეი. ტბები — ბაიკალი, კასპიის ზღვა, ლადოგი, ონეგა. კლიმატი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] რუსეთის ფედერაციის კლიმატის ფორმირებაში დიდი წვრილი შეაქვს გარკვეულ ფაქტორებს. ერთ–ერთ მნიშვნელოვანს წარმოადგენს ტერიტორიის სიდიდე და ზოგიერთი რაიონის საკმაო დაცილება ზღვიდან (უმრავლესობა 400 კმ–ით არის დაცილებული, ხოლო ზოგიერთი რაიონი – 2400 კმ–ით). ეს გახდა ტერიტორიაზე კონტინენტური (ცივი) კლიმატის სიჭარბის მიზეზი. ტერიტორიის ნახევარზე მეტი 60° ჩრ.განედის ზემოთ მდებარეობს. სამხრეთით განლაგებული მთები წინააღმდეგობას უწევენ თბილი მასების შემოსვლას ინდოეთის ოკეანიდან, ხოლო ქვეყნის ჩრდილოეთით მდებარე დბლობები არქტიკული და ატლანტიკური მასების ზეგავლენის ქვეშ არის მოქცეული. ყველაზე ცივი თვე – იანვარი (ზღვის სანაპიროებზე – თებერალი), ხოლო ყველაზე თბილი თვე –ივლისი. რუსეთი მდებარეობს 4 კლიმატურ სარტყელში: არქტიკულში, სუბარქთიკულში, ზომიერში (დიდ ტერიტორიაზე) და სუბტროპიკულში (მხოლოდ სანაპირო ზოლი). უარყოფითი ტემპერატურების ხანგრძლივობა ზოგიერთ რაიონში მარადი მზრალობის მიზეზი ხდება. ასეთ ტერიტორიებს 10 მლნ.კვ.კმ უკავიათ, რაც ქვეყნის თითქმის 60% შეადგენს. ტემპერატურასთან მნიშვნელოვან კავშირშია ჰაერის მასების გადაადგილება და სიჩქარე. ზამთარში ევროპის ნაწილში ჭარბობს სამხრეთ–დასავლეთის ქარები, ციმბირის უდიდეს ტერიტორიაზე – სამხრეთის, ხოლო შორეულ აღმოსავლეთში – ჩრდილო–დასავლეთის. ზაფხულობით ამ ტერიტორიებზე საპირისპირო სიტუაციაა. რუსეთში ნალექების რაოდენობა ზაფხულის მაქსიმუმით ხასიათდება. ქვეყნის ევროპულ ნაწილში და დასავლეთ ციმბირში ნალექების რაოდენობა 600 მმ–ს შეადგენს წელიწადში. ზღვისპირეთში და მაღალ მთიან რაიონებში ნალექების შედარებით დიდი რაოდენობა მოდის (ურალი 1400 მმ) თოვლის დების პერიოდი განსხვავებულია სხვადასხვა რაიონში, აღმოსავლეთ ევროპის დაბლობზე იგი 40–200 დღეს შეადგნს, ხოლო ციმბირში – 120–250 დღეს წელიწადში. ქვეყნის უზარმაზარი ტერიტორია მრავალფეროვანი ლანდშაფტებით გამოირჩევა. იგი მდიდარია სხვადასხვა სახის სასარგებლო წიაღისეულით, როგორც სათბობ-ენერგეტიკული, ასევე ლითონური და არალითონური წიაღით. ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი მდებარეობს ზომიერ სარტყელში. ჩრდილოეთით არქტიკული და სუბარქტიკული, ხოლო უკიდურეს სამხრეთში კი სუბტროპიკული სარტყლებია. ჭარბობს კონტინენტური კლიმატი. რუსეთი მდიდარია ჰიდროგრაფიული ქსელით. აქ მიედინება ევროპის უგრძესი მდინარე ვოლგა. ქვეყნის ტერიტორიაზე მდებარეობს მსოფლიოს უღრმესი ტბა ბაიკალი. ტყეებს ტერიტორიის 40% უკავია. სერიოზული პრობლემებია ბუნების დაცვასთან დაკავშირებით. მდინარეები და ტბები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] წყალს რუსეთის ტერიტორიის 12,4% უკავია (ძირითადად ურალის აღმოსავლეთით). ევროპული ნაწილის მჭიდროდ დასახლებული ტერიტორიები წყლის რესურსების ნაკლებობას განიცდის. რუსეთის მდინარეების საერთო სიგრძე 8 მლნ.კმ. სულ რუსეთში 2,5 მლნ მდინარეა. უმსხვილესი დელტა აქვს მდ. ლენას, ვოლგას, ობს და ენისეის. თითქმის ყველა მდინარეს აქვს შერეული ტიპის კვება. რუსეთის მდინარეები მიეკუთვნებიან 5 მთავარ აუზს: შავი ზღვის (დნეპრი და დონი), კასპიის (ვოლგა), არქტიკის (ობი, ენისეი, ლენა, ჩრდილოეთის დვინა, პეჩორა, ინდიგირგა), ბალტიის (ნევა) და წყნარი ოკეანის. ვოლგა ევროპის უმსხვილესი მდინარეა (3530 მ). მის ნაპირებზე მდებარეობს რუსეთის 4 უმსხვილესი ქალაქი (13–დან) – ნოვგოროდი, ყაზანი, სამარა და ვოლგოგრადი. წყალდიდობებისა და წყალმოვარდნის დროს იტბორება უზარმაზარი ტერიტორიები და წარმოიქმნება ჭაობები. მდინარე ობი წარმოქმნის ყველაზე დიდ ჭაობს – 49 ათასი კვ.კმ. რუსეთის ევროპულ ნაწილში უმსხვილესი მდინარეები დაკავშირებულია არხების სისტემით. ყველაზე გრძელი არხია ვოლგა–ბალტიის, რომლის სიგრძე 1100 კმ–ია. რუსეთში ორ მილიონზე მეტი ტბაა, საერთო ფართობით 350 ათასი კვ.კმ. ტბების უმრავლესობა მყინვარული წარმოშობისაა. უმსხვილესი ტბებია: ლადოგის (17 680 კვ.კმ), ონეგის (9720 კვ.კმ), ჩუდის (3550 კვ.კმ), ილმენი (1000 კვ.კმ). მსოფლიოს უღრმესი და ციმბირის უდიდესი ტბა არის ბაიკალი. გვხვდება აგრეთვე შემდეგი წყალსაცავები: რიბინსკის, შუშენსკოეს, კრასნოიარსკის, ვილუის. ჭაობებს რუსეთის ტერიტორიაზე 2 მლნ.კვ.კმ. უკავია (დასავლეთ ციმბირში თითქმის 50% ჭაობია). დიდი მდინარეების დელტაშიც წარმოიქმნება დაჭაობებული ადგილები. სეისმურად აქტიურ ტერიტორიებზე არის ვულკანებიც, მათგან ყველაზე მეტი კამჩატკაზე მდებარეობს. ფლორა და ფაუნა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] არქტიკაში რამდენიმე ბუნებრივ ზონას გამოყოფენ: არქტიკულ უდაბნოებს, ტუნდრას, ტყეტუნდრას, ტაიგას, შერეული და ფართოფოთლოვანი ტყეების, ტყესტეპი, სტეპი, უდაბნოები და ნახევარუდაბნოები. არქტიკულ უდაბნოები გვხვდება უკიდურეს ჩრდილოეთ ნაწილში. მისთვის დამახასიათებელია მწირი მცენარულობა და თითქმის მთლიანად დაფარულია ყინულით. აქ ბინადრობენ თეთრი დათვი, ლომვეშაპი, სელაპი. ზაფხულობით კი კლდეებზე შევხვდებით ფრინველთა ბაზარს, ისეთებს, როგორიცაა ბატასინი. არქტიკულს მოსდევს ტუნდრის ზონა, რომელიც რუსეთის ტერიტორიის 10% იკავებს. იგი თითქმის უტყეოა და ძირითადად იზრდება ხავსი, ხავსურა, ბუჩქნარები, ბალახები და ჯუჯა არყები. აქ ბინადრობს: ირემი, თეთრი მელა, თეთრი ბუ, კაკაბი, ბატასინი. შედარებით შეცვლილია ტყეტუნდრის ბუნება. აქ უკვე ჩნდება ტყის მცენარეულობა: ნაძვი და რბილწიწვიანა ლარიქსი. მნიშვნელოვანი ფართობი ჭაობებს უკავიათ. ყველაზე დიდი ტერიტორია ტაიგას უკავია (60%), რომლისთვისაც დამახასიათებელია ნაძვისა და სოჭის ტყეები. თუმცა გვხვდება ფართოფოთლოვანი ტყის მასივებიც. ეს ზონა ნელ–ნელა შერეულ და ფართოფოთლოვან ტყეთა ზონაში გადადის. ძირითადი სახეობები, რომლებიც აქ ხარობს არის მუხა და ცაცხვი. ბინადრობს: ამურის ვეფხვი, ირემი, მანჯურიის კურდღელი, ხოხობი. უფრო განვითარებულია ფოთლოვანი მცენარეულობა ტყესტეპის ზონაში. ევროპულ ნაწილში ხარობს არყი, ხოლო აღმოსავლეთით – ვერხვი. ეს ზონა სამხრეთისკენ იცვლება სტეპით. მცენარეულობის ძირითადი წარმომადგენლები არიან: ვაციწვერა, ჭანგა, აბზინდა, სტეპის ბუჩქნარები. ტყის მცენარეები ძირითადად მდინარეების ხეობებსა და დაბლობებზეა გავრცელებული. მშრალ ბუნებრივ პირობებს ყველაზე კარგად ადაპტირებულია მღრღნელების სხვადასხვა სახეობები, სტეპის მგელი, მელა, ანტილოპები. ყველაზე მცირე ტერიტორია უდაბნოსა და ნახევარუდაბნოს ბუნებრივ ზონას უკავია და ის მხოლოდ კასპიისპირეთს მოიცავს. ნიადაგი საკმაოდ დამლაშებულია, ამიტომ ამ ადგილებისთვის მწირი მცენარეულობაა დამახასიათებელი. მრავლადაა სხვადასხვა სახეობის ქვეწარმავალი. სახელმწიფო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] - სახელმწიფო სისტემა — გარდამავალი. - სახელმწიფოს მეთაური — პრეზიდენტი ვლადიმირ პუტინი (2012 წლიდან). - მთავრობის მეთაური — პრემიერ-მინისტრი დიმიტრი მედვედევი (2012 წლიდან). - საკანონმდებლო ორგანო — ორპალატიანი ფედერალური კრება (ფედერაციის საბჭო — 178 წევრი და სახელმწიფო სათათბირო — 450 წევრი). - პოლიტიკური პარტიები — კომუნისტური პარტია (თავმ. გ. ზიუგანოვი), მოძრაობა „ნაშ დომ — როსია“ (ვ. ჩერნომირდინი), ლიბერალურ-დემოკრატიული პარტია (ვ. ჟირინოვსკი), გაერთიანება „იაბლოკო“ (ვ. იავლინსკი). ტერიტორიული მოწყობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] რუსეთის ფედერაცია 89 თანაბარუფლებიანი სუბიექტისაგან შედგება, მათ შორის — 21 რესპუბლიკაა (pecпyблиka), 1 ავტონომიური ოლქი (aBToHoMHaя oблacTb), 10 ავტონომიური ოკრუგი (aBToHoMHый okpyr), 6 მხარე (kpaй), 49 ოლქი (oблacTb) და 2 ფედერალური ქალაქი (ropoд — მოსკოვი, სანქტ-პეტერბურგი). ფედერალური ოკრუგები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] 2000 წლის მაისში პრეზიდენტის დეკრეტით შემოღებულ იქნა ახალი ადმინისტრაციული დაყოფა — 7 ფედერალური ოკრუგი: - ცენტრალური ფედერალური ოკრუგი (ადმ. ცენტრი — მოსკოვი) - ჩრდილო-დასავლეთის ფედერალური ოკრუგი (ადმ. ცენტრი — სანქტ-პეტერბურგი) - სამხრეთის ფედერალური ოკრუგი (ადმ. ცენტრი — დონის როსტოვი) - ჩრდილოეთ კავკასიის ფედერალური ოკრუგი (ადმ. ცენტრი — პიატიგორსკი) - ვოლგისპირეთის ფედერალური ოკრუგი (ადმ. ცენტრი — ნიჟნი-ნოვგოროდი) - ურალის ფედერალური ოკრუგი (ადმ. ცენტრი — ეკატერინბურგი) - ციმბირის ფედერალური ოკრუგი (ადმ. ცენტრი — ნოვოსიბირსკი) - შორეული აღმოსავლეთის ფედერალური ოკრუგი (ადმ. ცენტრი — ხაბაროვსკი) ეროვნული რესპუბლიკები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] დემოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] რუსეთის ფედერაციის ტერიტორიაზე მრავალი ეთნიკური ჯგუფი სახლობს, რუსეთში მოსახლე ძირითადი ეთნიკური ჯგუფების რაოდენობა შეადგენს 160, ისინი ერთმანეთისგან ძალიან განსხვავდებიან და დასახლებული ტერიტორიების ადგილობრივ მოსახლეობას შეადგენენ.[9] რუსეთში მცხოვრები ადამიანები არათანაბრადაა განლაგებული, ეს ძირითადა განპირობებულია რუსეთის უზარმაზარი ტერიტორიით.[10] მოსახლეობის ყველაზე დიდი სიმჭიდროვით გამოირჩევა ევროპული რუსეთი და ურალის მთების ახლოს მდებარე ტერიტორიები. მოსახლეობის ყველაზე ნაკლები სიმჭიდროვით გამოირჩევა ციმბირი. რუსეთი მაღალურბანიზებული ქვეყანაა მოსახლეობის 73% ქალაქბში ცხოვრობს, ხოლო დარჩენილი მოსახლეობა 27% სხვა დასახლებულ პუნქტებში სახლობს.[11] 2010 წლის 1 იანვრის მონაცემებით რუსეთის მოსახლეობა 141,927,297 ადამიანს შეადგენს. რაც შეეხება რუს ემიგრანტებს, დაახლოებით 10 მილიონი ადამიანი ცხოვრობს ყოფილი საბჭოთა კავშირის ქვეყნებში.[12]. ხოლო ეთნიკური რუსებიდან 116 მილიონი ადამინი რუსეთში სახლობს[13]. ეთნიკური რუსებიდან 20 მილიონი ადამიანი, საბჭოთა კავშირის ყოფილი რესპუბლიკების უკრაინის და ყაზახეთის ადგილობრივი მოსახლეობაა.[14] აქ მცხოვრები ხალხების უმრავლესობისთვის მშობლიური ენა რუსულია, თუმცა მრავალ ადგილორივ ეთნიკურ წარმომადგენლობას თავისი სპეციალური ენა გააჩნიათ. ეკონომიკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] რუსეთი ინდუსტრიულ-აგრარული ქვეყანაა. ქვეყანას აქვს ნავთობის, ბუნებრივი აირის, ქვანახშირის მნიშვნელოვანი მარაგები, საშენი ხე-ტყე, სხვა სტრატეგიული მინერალები, რაც ქვეყნის შემოსავლების ძირითადი წყაროა. მრეწველობის წამყვანი დარგებია: მანქანათმშენებლობა, შავი და ფერადი მეტალურგია, ქიმიური და ნავთობქიმიური მრეწველობა, სატყეო მეურნეობა და სხვა. მნიშვნელოვანი წილი აქვს სოფლის მეურნეობას. ექსპორტის ძირითადი ელემენტებია — ბუნებრივი გაზი, ნავთობი, მანქანათმშენებლობის პროდუქცია, ხე-ტყე, ქვანახშირი, კვების პროდუქტები. ეროვნული ვალუტა — რუსული რუბლი (RUR). ტრანსპორტი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] რუსეთის სატრანსპორტო ქსელი საკმაოდ განვითარებულია და მოიცავს სარკინიგზო გზების 87 ათას კმ–ს, საავტომობილო გზების 745 ათას კმ–ს (ასფალტის საფარიანი), 600 ათას კმ–ზე მეტი საჰაერო და 115 ათასი კმ საზღვაო–სამდინარო გზებს. ქვეყნის მკაცრი კლიმატური პირობების გამო უპირატესად სარგებლობენ სახმელეთო ტრანსპორტით. მეორე ადგილი სატვირთო გადაზიდვების მხრივ საზღვაო ტრანსპორტს უკავია (მოკლეა სანავიგაციო პერიოდი, იყინება პორტები). თანამედროვე სატრანსპორტო ქსელის მდგომარეობა გაუარესბულია, რადგან საკმაო ხანია არ განახლებულა. ამას მივყავართ სხვადასხვა პრობლემებამდე, როგორიცაა უსაფრთხოება. სარკინიგზო ტრანსპორტი – ყველაზე განვითარებულია რუსეთში. ევროპულ ნაწილში მას აქვს რადიალური განლაგება, რომლის ცენტრი მოსკოვში მდებარეობს. პირველი რკინიგზა მოსკოვი–ლენინგრადი 1851 წელს გაიხსნა, ხოლო 1892 წელს სარკინიგზო მაგისტრალი გაიყვანეს ციმბირისკენ. საზღვაო ტრანსპორტი – ყველაზე დიდი წილი აქვს საერთაშორისო ტვირთბრუნვაში. რუსეთს მნიშვნელოვანი პორტები აქვს: ნოვოროსიისკი (შავი ზღვა), კალინინგრადი, სანქტ–პეტერბურგი, ბალტიისკი (ბალტიის ზღვა), არხანგელსკი (თეთრი ზღვა), ვლადივოსტოკი, აღმოსავლეთის პორტი (იაპონიის ზღვა). ვლადივოსტოკთან ერთად რუსეთში შემდეგი გაუყინავი პორტებია: მურმანსკი, მახაჩკალა, ნოვოროსიისკი. სამდინარო ტრანსპორტი – ყველაზე დიდი მოთხოვნით სარგებლობს ჩრდილოეთის რეგიონებში (ციმბირი). მნიშვნელოვანია მდინარეთა ვოლგა–კამის აუზი, რომელიც სამდინარო ტვირთბრუნვის 40%–ს ახორციელებს. აგრეთვე მნიშვნელოვანია ისეთი მდინარეები, როგორიცაა ენისეი, ობი, ლენა, ამური და მათი შენაკადები. საავტომობილო ტრანსპორტი – სუსტად არის განვითარებული რუსეთში. ეს განპირობებულია გზების მშენებლობის სიძვირით და მკაცრი ბუნებრივი პირობებით. თუმცა ავტომობილის უდავო უპირატესობას წარმოადგენს მობილობა და საკმაოდ კომფორტულია მგზავრთათვის. ეს წარმოქმნის ამ სახეობის ტრანსპორტზე მოთხოვნის ზრდის ტენდენციას. საჰაერო ტრანსპორტი – ყველაზე ძვირ სატრანსპორტო საშუალებას წარმოადგენს, ამიტომ ხდება მხოლოდ მალფუჭადი პროდუქტების გადაზიდვა. დიდ როლს თამაშობს მგაზვრთა ტრანსპორტირებაში. მნიშვნლოვანია ვერტმფრენების ფუნქცია ქვეყნის უკიდურეს ჩრდილოეთ ნაწილში (სასწრაფო სამედიცინო დახმარება). ყველაზე მსხვილი აეროპორტებია მოსკოვსა (დომოდევო, შერემეტიევო, ვნუკოვო) და სანქტ–პეტერბურგში. ტურიზმი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ვრცელი ტერიტორიები, მრავალფეროვანი ბუნება და ლანდშაფტი გახდა რუსეთში ტურიზმის განვითარების ერთ–ერთი მიზეზი. მსოფლიო ტურიზმის ორგანიზაციის მიერ რუსეთის ტურისტული პოტენციალი შეფასდა და დადგინდა, რომ სრულად განვითარებული ინფრასტრუქტურის შემთხვევაში ქვეყანა შეძლებს 40 მლნ. საერთაშორისო ტურისტის მიღებას წელიწადში. თუმცა დღესდღეობით მათი რაოდენობა ყოველწლიურად 7,4 მლნ–ს შეადგენს. 2007 წლის მონაცემებით ჩასული ტურისტების რაოდენობა 20,6 მლნ–ს შეადგნს. საერთო შემოსავალი 2008 წელს 11,943 მლნ დოლარია, ხოლო ტურისტული გასავალი (დანახარჯები) ამავე წელს 24,9 მლრდ დოლარია. რუსეთის ტერიტორია იყოფა შემდეგ ტურისტულ რაიონებად: ცენტრალური რაიონი – ქვეყნის ევროპული ნაწილი, მნიშვნელოვანი ქალაქებით (მოსკოვი, სანქტ–პეტერბურგი); დასავლეთ რაიონი – ბალტიის ზღვის სანაპირო ტურისტული ცენტრებით კალინინგრადში, ნოვგოროდსა და ფსკოვში; ზემო ვოლგის – ტვერი, იაროსლავლი; ურალის რაიონი – პერმი, უფა. ჩრდილოეთ რუსეთში გამოიყოფა ქვერაიონი – კარელიის–ნოლსკი, რომლის ტურისტული ცენტრებია პეტროზავოდსკი, მურმანსკი, არხანგელსკი, რესპუბლიკა კომი და სანქტ–პეტერბურგი. მნიშვნელოვანი რეგიონია სამხრეთ რუსეთი, რომელიც შემდეგ ქვერაიონებს მოიცავს: შავი ზღვისპირეთი – სოჩა, ანაპა, გელენჯიკი; ჩრდილოეთ კავკასიონი ანუ კავკასიონის მინერალური წყლების კურორტები – ნალჩიკი, ვლადიკავკაზი, კრასნი კლუჩი, ჟელეზნოგორსკი, კისლოვოდსკი, კავკაზსკიე მინერალნიე ვოდი; მთიანი კავკასიის რაიონი – ჯამბალაისკი, ტებერდა, დომბაი, არხიზი; აზოვის რაიონი – როსტოვი დონზე, ტაგანროგი; კასპიის ზღვისპირეთი და ვოლგისა ნაპირები – სამხრეთ რუსეთის რაიონი. ციმბირი და შორეული აღმოსავლეთის რეგიონი იყოფა შემდეგ ქვერაიონებად: ობი–ალთაის ტურისტული ცენტრები – კურგანი, ომსკი, ბარნაული, კემეროვო; ენისეისა და ბაიკალისპირეთი – კრასნოიარსკი, აბაკანი; შორეული აღმოსავლეთი – კურილიის კუნძულები და სახალინი; რუსეთის ტერიტორიის აზიური ჩრდილოეთი – პეტროპავლოვსკი, კამჩატკა, ბოლანჩა, ტოპაია. რუსეთის ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] უძველესი პერიოდი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] რუსეთის ტერიტორიაზე ადამიანები უძველესი დროიდან სახლობდნენ, აღმოჩენილი ადამიანის ფრაგმენტები თარიღდება 35,000 წლით, უძველესი ადამიანის ნასახლარები აღმოჩენილია ქალაქ კოსტიონკის სიახლოვეს მდინარე დონის ნაპირებზე. რუსეთის ტერიტორიაზე უძველესი დროიდან იწყება ტომების გაერთიანება, მათგან აღსანიშნავია სკვირთების[15] სახელმწიფო. მათ ახლო აღმოსავლეთში მარბიელი ლაშქრობები მოაწყვეს და იმდროინდელ ურარტუს და ასურეთის უძლიერეს სახელმწიფოებს მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენეს. რუსეთის მრავალ ადგილებშია აღმოჩენილი, უძველესი ცივილიზაციების ნაშთები. მათგან აღსანიშნავია სინტაშტას,[16]არკაიმის,[17] და პაზურიკების [18] უძველესი ცივილიზაციები, მათი ძირითადი საცხოვრებელი ადგილები იყო რუსეთის ცენტრალურ ნაწილში. ძველი წელთაღრიცხვით VIII საუკუნეში, რუსეთის სამხრეთ ტერიტორიებზე ხორციელდება ბერძნული კოლონიზაცია, ამ ტერიტორიებს მნიშვნელოვანი სავაჭრო კავშირები ჰქონდა საბერძნეთთან. კოლონიებიდან ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო ტანაისი და ფანაგორია.[19] ამ ადგილებში აღმოჩენილია ბევრი ძვირფასი ნაკეთიბა და მონეტები. ბერძნული კოლონიზაციის დასრულების შემდეგ, კოლონიების ტერიტორიაზე შეიქმნა ბოსფორის სამეფო. მოგვიანებით რუსეთის სამხრეთ ნაილებს იკავებს გაძლიერებული რომის იმპერია, მაგრამ უკვე რომის იმპერიის კრიზისის პერიოდში, ეს ტერიტორიები ჰუნების და ავარების საცხოვრებელი ადგილები ხდება. რუსეთის სამხრეთ ტერიტორიებზე დასახლებას იწყებს თურქულენოვანი ხალხები, მათგან აღსანიშნავია ჩრდილოეთ კავკასაში დასახლებული ხაზარების[20] მომთაბარე ტომები, ისინი ერთ-ერთ დიდ ძალას წარმოადგენდნენ. თურქულენოვანი ხალხი ასევე სახლობდა მდინარე ვოლგის და კასპიის ზღვის აუზის ტერიტორიებზე. თანდათანობით ამ ტერიტორიებზე ხდება სლავი ხალხის გაძლიერება. ისინი ქმნიან თავიანთ სპეციალურ სამთავროებს. კიევის რუსეთი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] IX საუკუნეში ჩამოყალიბდა კიევის რუსეთი, ეს მნიშვნელოვანი პერიოდია რუსეთის, უკრაინის და ბელორუსიის ხალხის ისტორიაში. ძველი რუსული მატიანეების ცნობით, კიევის რუსეთის პირველი მთავარი იყო ლეგენდარული კიი, შჩეკი და ხორივი. (დაახლოებით 852). სლავურ ტომებს ქვეყნის სამართავად ვიკინგები მოუწვევიათ[21] სამი ძმის — რიურიკის, სინეუსის და ტრუველის მეთაურობით. სწორედ რიურიკი ჩაუდგა კიევის რუსეთს სათავეში და ჩამოაყალიბა რიურიკების დინასტია. კიევის რუსეთის ფეოდალური სახელმწიფო, სულ უფრო ძლიერდებოდა 862 წელს მათ მიიერთეს ნოვგოროდი. რიურიკის სიკვდილის შემდეგ ძალაუფლება გადავიდა ოლეგის ხელში, რომელმაც 882 წელს მან კიევის ადგილობრივი ფეოფალები დაამარცხა და ქალაქი კიევი მან დაიკავა[22], 883-885 წლებში დაიმორჩილა რადიმიჩთა ტომები, ხოლო 907 და 911 ილაშქრა ბიზანტიაში. ოლეგის გარდაცვალების შემდეგ 912 წელს, სახელმწიფოს მმართველი ხდება იგორი ის ასევე აქტიური საგარეო პოლიტიკას აწარმოებს. 994-972 წლებში კიევის რუსეთის ფეოდალური სახელმწიფო საკმაოდ გაფართოვდა და გაძლიერდა. კიევის რუსეთის მმართველები აწარმოებდნენ ომებს პაჭანიკების წინააღმდეგ. ერთ-ერთ ასეთ ბრძოლაში დაიღუპა კევის რუსეთის დიდი მთავარი სვიატოსლავი. მისი გარდაცვალების შემდეგ ტაზტის მემკვიდრე ვაჟებს შორის ატყდა ბრძოლა პირველობისათვის, გაიმარჯვა ვლადიმირმა მოგვიანებით დიდად წოდებულმა (980–1015). ვლადიმირის და მისი ვაჟის იაროსლავ ბრძენის დროს კიევის რუსეთში სახელმწიფო რელიგიად ქრისტიანობა ცხადდება (988-989), კერძოდ, ბიზანტიის მართლმადიდებლობა. კიევის რუსეთში სიტუაცია ძალიან მძიმე იყო, იაროსლავ ბერძენის გარდაცვალების შემდეგ დაიწყო მის ვაჟებს შორის ბრძოლა ტახტის ხელში ჩასაგდებად. 1078-1093 წლებში კიევის მთავარი გახდა ვსევოლოდი, მან ვერ შეძლო კიევის რუსეთის დაშლის პროცესის შეჩერება. სულ უფრო მეტ დამოუკიდებლობას იჩენდნენ მიწების მთავრები. 1097 - 1113 წლებში გამართულკმა მთავრების ყრილობებმა უშველა მდგომარეობას ვერ უშველა. 1113 კიევის მთავარი გახდა ვლადიმირ მონომახი, მან შეძლო მდგომარეობის სტაბილიზაცია, მან მოახერხა ყივჩაყთა დამარცხება, ცალკეულ მთავართა დამორჩილება. მაგრამ სიტვაცია მაინც სავალალო იყო და კიევის რუსეთის დაშლამ შეუქცევადი სახე მიიღო. 1125-1132 წლებში გამეფდა ვლადიმირის ვაჟი მსტისლავი, მაგრამ მისი სიკვდილის შემდეგ კიევის რუსეთი საბოლოოდ დაიშალა ცალკეულ სამთავროებად. კიევის რუსეთის დაშლილ ტერიტორიაზე წარმოქმნილ სახელმწიფოებიდან, ყველაზე მნიშვნელოვანი და ძლიერი სახელმწიფოები იყო ვლადიმირ-სუზდალის სამთავრო, ჩრდილო-აღმოსავლეთით ნოვგოროდის რესპუბლიკა, ხოლო ჩრდილო-დასავლეთის ყველაზე ძლიერი სახელმწიფო იყო გალიჩ-ვოლინის სამთავრო. სწორედ ამ პერიოდში ძლიერდება მონღოლთა იმპერია ისინი აწყობედ დაპყრობით ომებს. 1237–1240[23] წლებში მონღოლები იპყრობენ დაშლილ რუსულ სახელმწიფოებს. რუსეთის ამ ტერიტორიებზე დასახლება დაიწყო თათრებული წარმოშობის ხალხმა. მონღოლებმა ამ ტერიტორიაზე შექმნეს ოქროს ურდოს სახელმწიფო, ეს ერთ-ერთი უძლიერესი სახელმწიფო იყო. უკვე მოგვიანებით მონღოლთა ბატონობა თანდათანობით სუსტდება, რუსეთის ისტორიაში მნიშვნელოვანი პიროვნება იყო ალექსანდრე ნეველი, 1240 წლის 15 ივლისს ალექსანდრე ნეველის რაზმა და ნოვგოროდის სახალხო ლაშქარმა სასტიკად დაამარცხა შვედები მდინარე ნევაზე. 1242 წელს ნეველმა ჩუდის ტბაზე გაანადგურა გერმანელი რაინდები და შეაჩერა მათი აგრესია აღმოსავლეთით. მონღოლთა უღლის შესუსტებასთან ერთდ ძლიერდება სხვადსხვა სახელმწიფო, რუსეთი ტერიტორიაზე წარმოქმნილ სახელმწიფოთაგან ყველაზე ძლიერი იყო პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა, ვლადიმირ-სუზდალის სამთავროსგან განსხვავებით კვლავ მნიშვნელოვან ძალას ფლობდა ნოვგოროდის რესპუბლიკა. მოსკოვის დიდი სამთავრო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] კიევის რუსეთის დაშლის შემდეგ, მის ჩრდილოეთ ნაწილში წარმოიშვა მოსკოვის დიდი სამთავრო. მონღოლებმა ამ ტერიტორიების დაპყრობაც მოახერხეს. 1380 წელს რუსებმა ვლადიმირის მთავრის დიმიტრი დონელის მეთაურობით დაამარცხეს მონღოლები კულიკოვოს ბრძოლაში. ამ ბრძოლის შემდეგ რუსეთი მონღოლების ბატონობისგან არ განთავისუფლებულა მაგრამ დაიწყო ნელნელა რუსული სამთავროების მონღოლებისგან გათავისუფლება.მოსკოვის დიდი სამთავრო, თანდათანობით ძლიერდებოდა, მის ტერიტორია თანდათანობით ფართოვდებოდა. 1392 წელს სამეფომ შეიერთა ნიჟნი-ნოვგოროდი, მის შემადგენლობაში შევიდა ასევე ტვერი და ნოვგოროდი. XV საუკუნის II ნახევარში მოსკოვის დიდი სამთავროში მიმდინარეობდა ხანგრძლივი შინაფეოდალური ომი, რომელიც ვასილი II-ის გამარჯვებით დასრულდა. ვასილი მეფობდა 1415-1462 წლებში. მის შემდეგ მოსკოვის დიდი სამთავროს მეფე ხდება ივანე III, ივანეს დროს სამეფო განსაკუთრებით ძლიერდება უკვე რუსეთი სრულიად განთავისუფლებულია მონღოლებისგან. გაძლიერებული მოსკოვის დიდი სამთავრო ერთიანი რუსეთის სახელმწიფოს ძირითად ბირთვად იქცა. 1453 წელს დაემხო ბიზანტიის იმპერია, მართლმადიდებლური სამყაროს წინამძღოლობა რუსეთმა იკისრა, უკვე მოგვიანებით შეიმუშავეს მესამე რომის თეორია. რუსეთის სამეფო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] 1547 წელს რუსეთის სამეფოს პირველი მმართველი გახდა ივანე IV (ივანე მრისხანე), ამ პერიოდიდან უკვე რუსეთის მონარქები ატარებენ ტიტულს ცარი. რუსეთის პირველი ცარის ივანე IV-ის დროს შემუშვად მესამე რომის[24] თეორია. ბიზანტიის იმპერიის დაცემის შემდეგ მართლმადიდებლური სამყაროს პირველობის პრეტენზია რუსეთმა წამოაყენა. "მესამე რომი" ანუ მოსკოვი, თავს ყველა მართლმადიდებლის მფარველად აცხადებდა და ამ უკანასკნელთა იმედებიც გარკვეულწილად მოსკოვს დაუკავშირდა. რუსეთის სახელმწიფო თანდათანობით სულ უფრო ძლიერდებოდა, სამეფომ დაიპყრო ყაზანის და ასტრახანის სახანოები. რუსეთის საზღვრები უკვე გადის მდინარე ვოლგას და ციმბირის სახანოზე. ამის შემდეგ რუსეთს გზა გაეხსნა ციმბირის სახანოსკენ. ვოლგისპირა კაზაკების რაზმის ატამანის ერმაკის მიერ წამოწყებული ბრძოლა ციმბირის სახანოს წინაარმდეგ. ერმაკის დაღუპვის შემდეგაც გაგრძელდა და ციმბირის სახანოს სამეფოს შემადგენლობაში შესვლით დასრულდა. რუსეთის საზღვრები სულ უფრო იზრდებოდა. სამეფოს გაუჩნდა სურვილი ბალტიის ზღვაზე გასასვლე ჰქონოდა. სწორედ ამ მიზეზის გამო 1558 წელს ივანე მრისხანემ დაიწყო ლივონიის ომი. ეს ომი რუსეთისთვის წარუმატებლად დასრულდა[25] ამ ოცდახუთწლიანმა ომმა რუსეთს ნგრევა და გაპარტახება მოუტანა. რუსეთმა ვერ მოიპოვა გასასვლელი ბალტიის ზღვაზე. უკვე მოგვიანებით რუსეთმა დაიწყო ომი ყირიმის სახანოს წინააღმდეგ, ამ ომით რუსეთმა მიიერთა ყოფილი ოქროს ურდოს მნიშვნელოვანი ტერიტორიები. 1584 წელს ივანე მრისხანეს გარდაცვალების შემდეგ ტახტზე ავიდა მისი ავადმყოფი და გონებასუსტი ვაჟი თეოდორე ივანეს ძე. თეოდორე ივანეს ძის მეფობის დროს რუსეთს ფაქტობრივად მართავდა ბორის გოდუნოვი. 1598 წელს თეოდორეს გარდაცვალების შემდეგ რუსეთში რიურიკების დინასტიამ მმართველობა დაკარგა. ბორის გოდუნოვის გარდაცვალების შემდეგ რუსეთი ანარქიამ და ქაოსმა მოიცვა. ყველაფერი კი დაიწყო იმით რომ, 1591 წელს ქალაქ უგლიჩში გაურკვეველ ვითარებაში დაიღუპა ტახტის მემკვიდრე 8 წლის დიმეტრი ივანეს ძე, გავრცელდა ხმები რომ კაზაკებთან იმყოფებოდა უგლიჩში მოკლული დიმიტრი ივანეს ძე. ეს იყო თვითმარქვია ბერი გრიგოლ ოტრიპეევი. რომელიც პოლონეთში გაიქცა. 1604 წელს ცრუ დიმიტრი პოლონელებთან და კაზაკებთან ერთად მოსკოვისკენ გაემართა, მის რაზმებს მოსახლეობა უერთდეობდა. მოსკოვის აღების შემდეგ ცრუ დიმიტრიმ ამოხოცა გოდუნოვების ოჯახი და თავი მეფედ გამოაცხადა. მან ვერ შეძლო ქვეყნის მძიმე მდგომარეობიდან გამოყვანა ამიტომ მისი მეფობის ერთი წლის თავზე ის შეთქმულებმა მოკლეს. 1609 წელს რუსეთში განხორციელდა პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის შეჭრა, მათ აიღეს მოსკოვი, რუსეთიში გამეფდა ვლადისლავ IV. იმავე წელს რუსეთი დალაშქრეს შვედებმაც. 1612 წელს რუსებმა კუზმა მინინის და თავად დიმიტრი პოჟარსკის ხელმძღვანელობით აჯანყება დაიწყეს. მათ მიზნად დაისახეს რუსეთის ინტერვენტთაგან გათავისუფლება. სახალხო ლაშქარი თანდათანობით იზრდებოდა. 1612 წელს მოლაშქრეებმა გაათავისუფლეს რუსეთის ჩრდილოეთი და მოსკოვისკენ დაიძრნენ. ბრძოლების შემდეგ ინტერვენტები დამარცხდნენ. 1613 წლის თებერვალში გაიმართა ერობის კრება, რომელმაც ერთხმად აირჩია მეფედ 16 წლის მიხეილ თევდორეს ძე რომანოვი. რომანოვთა მმართველობის დასაწყისში ცენტრალური ხელისუფლება დროებით შესუსტდა. სახელმწიფო საქმეებს ძირითადად ერობის კრება წყვეტდა. ვითარება მკვეთრად შეიცვალა მიხეილის ვაჟის ალექსეი I-ის მმართველობის დროს, რუსეთის ცენტრალური ხელისუფლება თანდათანობით ძლიერდებოდა. რუსეთმა განაახლა დაპყრობითი ომები, 1653 წელს რუსეთმა შეიერთა უკრაინა, რასაც მოჰყვა რუსეთ-პოლონეთის ომი. ამ ომის შემდეგ რუსეთის შემადგენლობაში დამატებით ახალი ტერიტორიები შევიდა (ლევობრეჟის უკრაინა და კიევი). ალექსანდრე მიხეილის გარდაცვალების შემდეგ ხელისუფლებისთვის გაჩახდა ბრძოლა მის ორ შვილს სოფიასა და პეტრეს შორის. 1689 წელს ეს ბრძოლა პეტრეს გამარჯვებით დასრულდა. იმპერიული რუსეთი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] პეტრე I-ის (პეტრე დიდი), დროს რუსეთის ჩამოყალიბდა როგორც იმპერიულ სახელმწიფოდ. პეტრეს მმართველობის დროს ტერიტორიების შეერთებამ კიდევ უფრო დიდი სახე მიიღო, 1696 წელს პეტრე I-მა აიღო დონის შესართავთან აგებული თურქეთის ციხესიმაგრე აზოვი და გზა გაეხსნა აზოვის ზღვისაკენ, მაგრამ უკვე მოგვიანებით პეტრე იძულებული გახდა ეს ტერიტორიები კვლავ ოსმალეთისთვის დაებრუნებინა. რუსეთს კვლავ სურდა ბალტიის ზღვაზე გასასვლელი მოეპოვებინა, ამის გამო 1700 წელს დაიწყო ჩრდილოეთის ომი, ამ ომში რუსეთი გამარჯვებული გამოვიდა. ამ ომით რუსეთმა მიიერთა კარელია და ინგერმანლანდია (ეს ორი რეგიონი რუსეთს დაკარგული ჰქონდა არეულობის ხანაში,[26]) 1721 წელს რუსეთსა და შვედეთს შორის დადებული ზავით პეტრე I-ის მიერ დაპყრობილი ლივონია და ესტონეთი რუსეთს შეუერთდა. პეტრემ ბალტიის ზღვაზე ნევის შესართავთან დაიწყო დიდი სანვსადგურო ქალაქის მშენებლობა 1721 წლიდან ახლად აშენებული ქალაქი სანქტ პეტერბურგი რუსეთის დედაქალაქი გახდა. პეტრეს მიერ გატარებულმა რეფორმებმა, რუსეთი ევროპას დაუახლოვა. პეტრე დიდის გარდაცვალების შემდეგ, სამეფო ტახტი დაიკავა მისმა მეუღლემ ეკატერინე I-მა. ეკატერინეს მმართველობა მხოლოდ ორ წელიწადს გაგრძელდა. ეკატერინეს შემდეგ სამეფო ტახტის პრეტენდენტთა რაოდენობა გაიზარდა, 1741 წელს იმპერატორ ანას გარდაცვალების შემდეგ, სამეფო ტახტი დაიკავა პეტრე დიდის ქალიშვილმა ელისაბედ I-მა (1741–1762). ევროპაში დაწყებულ შვიდწლიან ომში რუსეთი ჩართული აღმოჩნდა, რუსეთის იმპერია ეომებოდა პრუსიასიის უძლიერეს სახელმწიფოს. ამ ომში რუსეთმა გაიმარჯვა, მაგრამ რუსეთმა ამ გამარჯვებით ვერ ისარგებლა რადგან 1761 წელს გარდაიცვალა იმპერატორი ელისაბედი. ტახტი დაიკავა პეტრე III-მ . პეტრეს მმართველობა დიდხანს არ გაგრძელებულა 1762 წელს რუსეთში მორიგი სამხედრო გადატრიალება განხორციელდა და პეტრე თანამდებობიდან ჩამოაგდეს. პეტრეს შემდეგ რუსეთის მმართველი გახდა, მისი მეუღლე ეკაატერინე II (ეკატერინე დიდი), ის რუსეთს მართავდა 1762 - 1796 წლებში. რუსეთმა შეიერთა პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის აღმოსავლეთი ტერიტორიები და უკვე ის უშვუალოდ დაუმეზობლდა ცენტრალური ევროპის დომინიონ ქვეყნებს ავსტრიას და პრუსიას. სულ უფრო ძლიერდებოდა, რუსეთის პოლიტიკა სამხრეთის ქვეყნების მიმართ. სწორედ ამის გამო ოსმალეთის იმპერიასა და რუსეთს შორის მრავალი ომი გაიმართა. რუსეთი ნელ-ნელა იკავებდა შავი ზღვის რეგიონის ქვეყნებს, 1783 წელს იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა ყირიმის სახანო. ამით ოსმალეთმა დაკარგა მისი ტერიტორიები ჩრდილოეთ შავიზღვისპირეთში. XIX საუკუნის დასაწყისში რუსეთმა მიიერთა სამხრეთი კავკასია. რუსეთის იმპერიის კოლონიური პოლიტიკა კიდევ უფრო გაძლიერდა ალექსანდრე I-ის მმართველობის დროს (1801-1825). შვედეთთან ომის შემდეგ იმპერიის შემადგენლობაში შედის ფინეთი, ხოლო 1809 წელს ოსმალეთთან ომის შემდეგ რუსეთის იმპერიის ნაწილი ხდება ბესარაბია. XIX საუკუნის დასაწყისში ევროპაში ვითარება მკვეთრად დაიძაბა მას შემდეგ რაც, საფრანგეთის იმპერატორი გახდა ნაპოლეონ ბონაპარტი. სწორედ ამის გამო მოხდა ევროპული სახელმწიფოების კოალიციის შექმნა საფრანგეთის წინააღმდეგ. 1812 წელს ნაპოლეონმა წამოიყო ომი რუსეთის წინააღმდეგ. ეს ომი საკმაოდ გაჭიანურდა, ხოლო ფრანგულმა ჯარმა რუსულ ზამთარს ვერ გაუძლო, რამაც საფრანგეთის დამარცხება განაპირობა . რუსეთის ლაშქრობა ნაპოლეონის სრული კრახით დასრულდა, რასაც შემდგომში მისი ტახტიდან ჩამოგდება მოჰყვა. რუსეთის ჯარის ხელმძღვანელები იყვნენ მიხეილ კუტუზოვი და ბარკლაი-დე-ტოლი. რუსეთის იმპერატორმა ალექსანდრე I-მა რეაქციული გზა აირჩია. ვენის კონგრესის შემდეგ საღვთო კავშირის შექმნით მან რუსეთს ევროპის ჟანდარმის სახელი დაუმკვიდრდა. 1825 წლის ნოემბერში იმპერიის სამხრეთში მოგზაურობისას ქალაქ ტაგანროგთან მოულოდნელად გარდაიცვალა იმპერატორი. 1825 წელს რუსეთში მოხდა დეკაბრისტთა აჯანყება, ეს აჯანყება წარუმატებლად დასრულდა. იმპერიის ტახტი დაიკავა ნიკოლოზ I-მა (1825-1855). იმპერატორს სურდა ოსმალეთის დანაწევრება, ბოსფორის და დარდანელის სრუტეების ხელში ჩაგდება და ბალკანეთში განმტკიცება. ამ მიზნით 1853 წელს მან ოსმალეთს ახალი ომი გამოუცხადა. ეს ომი ისტორიაში შესულია ყირიმის ომის სახელით, რუსეთის ამ მიზნების შესრულების შემთხვევაში ევროპის ქვეყნები ძალიან დიდი საფრთხის წინაშე აღმოჩნდებოდნენ, რუსეთის მიერ ოსმალეთის დამარცხებით ისინი მსოფლიოში პირველობას დაკარგავდნენ. ამიტომ ყირიმის ომში ოსმალეთის მხარის დასახმარებლა ჩაერთო, დიდი ბრიტანეთი და საფრანგეთი, მოგვიანებით მოკავშირეებს შეუერთდა სარდინიის სამეფოც. რუსეთის მოწინააღმდეგე მხარეს მიემხრო ავსტრიაც, მაგრამ ის უშუალოდ ომში არ ჩარეულა. ამ ომის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი და გარდამტეხი ბრძოლა მოხდა სევასტოპოლთან. ჩამორჩენილმა ბატონყმურმა რუსეთმა ვერ უზრუნველყო სევასტოროლის დაცვა. ამ ომში გამარჯვება ოსმალეთმა მოიპოვა, რუსეთი უმძიმეს მდგომარეობაში აღმოჩნდა, მან დაკარგა მრავალი კოლონია. 1881 წელს ხალხოსნებმა მოკლეს ალექსანდრე II. ტახტი დაიკავა მისმა რექციონერმა ვაჟმა ალექსანდრე III-მ (1881-1894). ალექსანდრეს შემდეგ რუსეთის იმპერატორი ხდება ნიკოლოზ II (1894-1917). რუსეთის ტერიტორიაზე უკვე ფართოდ ვრცელდება სოციალიზმი. 1904 წელს გამწვავდა ურთიერთობა იაპონიათან, კორეის და მანჯურიის ბატონობისთვის. 1904 წელს იაპონელებმა რუსები საზღვაო ბრძოლებში დაამარცხეს. რუსი გლეხების ძირითადი ნაწილის უმძიმეს მდგომარეობაში ყოფნამ და კიდევ სხვა მიზეზებმა, ხალხის მასობრივი უკმაყოფილება გამოიწვია, 1905 წლის დასაწყისში მოსახლეობა ქუჩებში გამოვიდა, რევოლუციის თავიდან ასაცილებლად მთავრობამ ქუჩაში გამოსული ხალხი ძალით დაშალა. შექმნილ უმძიმესი სიტვაციის გამო, ნიკოლოზ II იძულებული გახდა 1905 წლის 17 ოქტომბერს გამოეცა მანიფესტი, რომლითაც იგი ხალხს ჰპირდებოდა დემოკრატიული რეფორმების გატარებას. 1914 წელს რუსეთი ჩაერთო პირველ მსოფლიო ომში, ომში ჩართვის ძირითადი მიზეი იყო ავსტრიის მიერ სერბეთისთვის ომის გამოცხადება, რუსეთი მიემხრო ინგლის საფრანგეთის ალიანს. 1916 წელს რუსეთმა განახორციელა ერთ-ერთი ყველაზე დიდი კონტრშეტევა ბრუსილოვის კონტრშეტევა, ავსტრიელები რუსებს ვერ უმკლავდებოდნენ, რუსეთმა წინსვლა ვეღარ განახორციელა რადგან მას რესურსები აღარ ყოფნიდა. 1917 წლის 23 თებერვალს რუსეთის დედაქალაქის მოცხოვრებნი ქუჩებში გამოვიდნენ. 26 თებერვლიდან სამხედრო ნაწილები დემონსტრანტთა მხარეს გადავიდა. ფრონტის სარდლობამ ნიკოლოზს გადადგომა მოსთხოვეს, ნიკოლოზ II 1917 წლის 2 მარტს გადადგა. შეიქმნა დროებითი მთავრობა, თავად გიორგი ლვოვის ხელმძღვანელობით. რუსეთში არსებული არასტაბილური ვითარებით ისარგებლა, ლენინმა და ის 1917 წელს ემიგრაციიდან დაბრუნდა. ლენინის დაბრუნებასთან ერთად ბოლშევიკები სულ უფრო ძლიერდებოდნენ. 1917 წლის 25 ოქტომბერს ბოლშევიკებმა ყოველგვარი მსხვერპლის გარეშე აიღეს ხელისუფლება. ბოლშევიკებმა ქვეყანაში დიქტატურა დაამყარეს. უპირველეს ყოვლისა მათ დახვრიტეს ნიკოლოზ II და მისი ოჯახის წევრები. რუსეთის ტერიტორიაზე დაიწყო აჯანყებები, ეს აჯანყებები სამოქალაქო ომში გადაიზარდა. ერთ მხარერს წარმოადგენდა ბოლშევიკები. რაც შეეხება ანტი ბოლშევიკთა ბანაკს ისინი ძალზედ მრავალრიცხოვანნი იყვნენ. მაგრამ მათ ბანაკში არსებობდა გადაულახავი წინააღმდეგობები. ეს ომი ბოლშევიკების გამარჯვებით დასრულდა, ქვეყანაში დამყარდა ოქტომბრის რევოლუციის მთავრობა, ვლადიმერ ლენინის ხელმძღვანელობით. მსოფლიოში შეიქმნა პირველი სოციალისტური ქვეყანა. საბჭოთა რუსეთი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ, რუსეთმა შეწყვიტა ბრძოლები პირველი მსოფლიო ომში, საბოლოოდ რუსეთი გამარჯვებული გამოვიდა, მაგრამ მიღწეული შედეგები მისთვის დამარცხებას ნიშნავდა. რუსეთს ბრესტ-ლიტოვსკის ზავით ჩამოსცილდა უკრაინა, ბალტიისპირეთი, პოლონეთი, კავკასია და ყველა დაპყრობილი ქვეყანა. რუსეთს უკე თავიდან უნდა დაემყარებინა ამ ტერიტორიებზე კონტროლი. რუსეთის სამოქალაქო ომში მოეწყო ტერორისტული აქტები კომუნისტების მიმართ. ერთ-ერთი ასეთი აქტის დროს დაიჭრა ლენინი. 1918 წლის 2 სექტემბერს რუსეთის ცაკ-მა შემოიღო თეთრი ტერორის წინააღმდეგ წითელი ტერორი. საბოლოოდ ეს ომი დასრულდა 1921 წელს, სამოქალაქო ომში დაიღუპა 5 მილიონი ადამიანი.[27]. რუსეთის სფსრ-მ განახორციელა დაპყრობითი ომები და დაიბრუნა პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ წართმეული გაკვეული ტერიტორიები. 1922 წლის 30 დეკემბერს შეიქმნა საბჭოთა კავშირი, რუსეთმა განაგრძო მისი იმპერიალური პოლიტიკა და საბოლოოდ სსრკ-ში გაერთიანდა 15 რესპუბლიკა. ოფიციალურად ყველა რესპუბლიკა სრულუფლებიანი იყო და მათ ნებისმიერ დროს შეეძლოთ დაეტოვებინათ საბჭოთა კავშირი, მაგრამ ეს შეუძლებელი იყო. 20-იან წლების დასაწყისში რუსეთის კომუნისტური პარტიის ხელმძღვანელობა ჯერ კიდევ „ძველი ბოლშევიკების“ ხელში რჩებოდა. მაგრამ პარტიის რიგებში ძალას იკრეფდა ახალი ძალები. ლენინის შემდეგ პარტიას ხელმძღვანელობდა ლევ ტროცკი. პოლიტბიუროს წევრებს ეშინოდათ ხელისუფლების სათავეში ერთი ძლიერი პიროვნების მოსვლის. 1924 წელს ვლადიმერ ლენინის გარდაცვალების შემდეგ საბჭოთა კავშირის ხელმძღვანელი გახდა იოსებ სტალინი, სტალინმა ის ხალხი ჩამოიშორა რომლებმაც ის ხელისუფლებაში მოიყვანეს მათ შორის იყვნენ : კამენევი, ზინოვიევი, ბუხარინი. სტალინი გახდა საბჭოთა კავშირის მართველი დიქტატორი. სტალინის ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ ქვეყანაში დაიწყო დიდი წმენდა, ტერორი განსაკუთრებით გამძაფრდა 1934 წლიდან როდესაც მოკლეს ცნობილი პარტიული ლიდერი სერგეი კიროვი. მთელს ქვეყანას მოედო შეთქმულების გამომჟღავნების ტალღა. 1936-1937 წლებში განადგურდა, კომუნისტური პარტიის ყოფილი ლიდერები[28]. 1937 წელს რეპრესირებული იქნა წითელი არმიის მეთაურთა თითქმის ნახევარი. რაც შეეხება საბჭოთა კავშირის ეკონომიკას, ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ქვეყანაში დაიწყო გეგმიური ეკონომიკის გატარება. ქვეყანაში დაიწყო ინდუსტრიალიზაციის და კოლექტივიზაციის განხორციელება. კოლექტივიზაცია ძირითადა ძალდატანებით მიმდინარეობდა, ამიტომ მრავალი ადამიანი გაკულაკებული აღმოჩნდა. 1929 - 1953 წლებში მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი გულაგებში გადაასახლეს [29]. ინდუსტრიალიზაციის და კოლექტივიზაციის წარმატებულად დასრულების შემდეგ, 1929 წელს დაიწყო სახალხო მეურნეობის განვითარების ხუთწლიანი გეგმა. საბჭოთა კავშირი იმ დროის მოწინავე ქვეყნებს სამხედრო ტწქნიკითაც დაეწია. 1933 წლიდან, გერმანიაში, ადოლფ ჰიტლერის მოსვლით და ქვეყანაში ნაცისტების გამარჯვებით დაიწყო ბრძოლა კომუნიზმთან. ამ დროს მსოფლიოში ორი რეაქციული ძალა არსებობდა, ჰიტლერის გერმანიის მსოფლიო დომინიონობის შეჩერება ვერ შეძლო ერთა ლიგამ, ამ პროცეს გარკვეულწილად ხელს უწყობდა თავისი ნეიტრალური დამოკიდებულებით საბჭოთა კავშირიც. 1939 წელს აგვისტოში სსრკ აღმოჩნდა მსოფლიოს პოლიტიკური ცენტრი. მის კეთილგანწყობითვის მიისწრაფოდნენ როგორც გერმანელები ასევე მისი მოწინააღმდეგეები. საბჭოთა კავშირმა აირჩია პრო-გერმანული პოზიცია და ამ ორ ქვეყანას შორის გაფორმდა, თავდაუსხმელობის პაქტი ანუ მოლოტოვ-რიბენტროპის პაქტი. ხელმოკლე მოლაპარაკების შემდეგ, პაქტი 1939 წლის 23 აგვისტოს გაფორმდა. ამ პაქტს გააჩნდა საიდუმლო დამატებითი ოქმები, ამ ოქმებით ეს ორი მხარე შეთანხმდა აღმოსავლეთ ევროპაში ინტერესების სფეროების გაყოფის შესახებ. გერმანიამ საბჭოთა ინტერესთა სფეროდ ცნო: ფინეთი, ლატვია, ესტონეთი და ბესარაბია. ოქმი ითვალისწინებდა პოლონეთის შუაზე გაყოფას. საბჭოთა კავშირი "ომის გამჩაღებელთა" მხარეს აღმოჩნდა. პაქტის გაფორმებიდან ზუსტად რვა დღის შემდეგ 1 სექტემბერს გერმანიამ დაიწყო ომი პოლონეთის წინააღმდეგ. გერმანიის წინააღმდეგ ომში ჩაერთო საფრანგეთი და ინგლისი, დაიწყო მეორე მსოფლიო ომი. თავდაპირველად საბჭოთა კავშირი ომში არ ერეოდა და პაქტში დადებულ პირობებს ასრულებდა. სსრკ-ს სურდა რუსეთის იმპერიის დროინდელი ტერიტორიების დაბრუნება, სწორედ ამიტომ მათ დაიკავეს აღმოსავლეთ პოლონეთი. ფინეთის წინააღმდეგ წამოწყებული ზამთრის ომი საბჭოთა კავშირისთვის ძალიან მძიმე აღმოჩნდა, მან ეს ომი წააგო. მიუხედავად ამისა საბჭოთა კავშირმა ფინეთს წაართვა კარელიის ყელი და ზოგიერთი სხვა ტერიტორია. 1940 წელს სსრკ-მ აიძულა ბალტიისპირეთის ქვეყნები ლატვია, ლიტვა, ესტონეთი და ეს ქვეყნები ძალით შეიყვანა მის შემადგენლობაში, მოკავშირე რესპუბლიკის სტატუსით. 1941 წლის 22 ივნისს ნაცისტურმა გერმანიამ დაარღვია შეთანხმება და დაიწყო შეტევა საბჭოთა კავშირზე. მეორე მსოფო იმში შეიქმნა აღმოსავლეთი ფრონტი. ეს რუსეთის ისტორიაში უმნიშვნელოვანესი პერიოდია[30]. მოულოდნელმა თვდასხმამ ფაშისტებს მნიშვნელოვანი უპირატესობა მოუტანა და უკვე 30 სექტემბერს, ისინი მოსკოვის სიახლოვეს იყვნენ. საბჭოთა კავშირმა მოახერხა ძალათა მობილიზება და დეკემბერში მოსკოვის ბრძოლის შემდეგ ფაშისტებმა უკან დაიხიეს. საბჭოთ კავშირის ტერიტორიებზე, იმართებოდა ბრძოლები, რომლებმაც გარდატეხა მოახდინეს მთელი ომის განმავლობაში. ერთ-ერთი ასეთი ბრძოლა მოხდა 1942 წლის სექტემბერ-ოქტომბერში[31] ქალაქ სტალინგრადთან. სტალინგრადის ბრძოლა გერმანელების უდიდესი მარცხი იყო, ასეთი მარცხი ჰიტლერს მანამდე არცერთ ბრძოლაში არ განეცადა. სტალინგრადის შემდეგ ფაშისტებმა მეორე უდიდესი მარცხი ნახეს კურსკის ბრძოლაში, სწორედ ამ ბრძოლაში მოხდა კაცობრიობის ისტორიაში პირველი ყველაზე დიდი სატანკო ბრძოლა, რომელშიც ორივე მხრიდან 1 200 ტანკი მონაწილეობდა. მიუხედავად ამისა გერმანელებს მაინც ჰქონდათ ალყა შემორტყმული ქალაქ ლენინგრადისთვის. 1945 წელს ბერლინში გამართული ბრძოლის შემდეგ სსრკ-მ გერმანიის აღმოსავლეთი ნაწილი დაიკავა. იალტის კონფერენციის საფუძველზე, სსრკ-მ ომი გამოუცხადა იაპონია, ამ ომით რუსეთს შეუერთდა კურილიის კუნძულები, რომლებიც დღემდე სადავოა ამ ორ ქვეყანას შორის. ამ ომში მოკავშირეებმა გაიმარჯვეს, მოკავშირეების გამარჯვებაში უდიდესი წვლილი სწორედ საბჭოთა კავშირს მიუძღოდა. მეორე მსოფლიო ომში საბჭოთა მხარეს თავი გამოიჩინა გიორგი ჟუკოვმა და კონსტანტინე როკოსოვსკი. ამ ომში რუსეთის გამარჯვებით მსოფლიოში უდიდესი გეოპოლიტიკური ცვლილებები მოხდა. აღმოსავლეთ ევროპის დომინიონ ქვეყნად სწორედ, სსრკ იქცა. 1941–1945 წლების მეორე მსოფლიო ომი რუსეთის ისტორიაში შევიდა დიდი სამამულო ომის სახელით. ამ ომში საბჭოთა მხარეს დაიღუპა 10.6-15.9 მილიონი ადამიანი[32] .ომში გამარჯვებამ მნიშვნელოვნად გაზარდა იოსებ სტალინის ავტორიტეტი. უდიდესი ზიანი მიიღო საბჭოთა მეურნეობამ, ქალაქებსა და სოფლებში ცხოვრების დონე უკიდურესად მძიმე იყო. ყველაფერ ამის მიუხედავად აღმოსავლეთ ევროპაში სიტვაცია რადიკალურად არ შეცვლილა, გერმანული ჯარი საბჭოთა წითელმა არმიამ შეცვალა. ყოველივე ამის გამო 1956 წელს დაიწყო უნგრეთის რევოლუცია სსრკ-მ უნგრელების დამოუკიდებლობის სურვილი ტვიით ჩაახშო. საბჭოთა კავშირმა შექმნა საკუთარი სამხედრო პოლიტიკური ორგანიზაცია ვარშავის პაქტი, რომელშიც აღმოსავლეთ ევროპის სოციალისტური ქვეყნები გაეთიანდა. მსოფლიოში დაიწყო ცივი ომი. საბჭოთა კავშირიდან დაიწყო კომუნისტური იდეოლოგიის სხვადასხვა ქვეყნებში დანერგვა. კომუნისტები მოვიდნენ ჩინეთის სათავეში, ამას მოყვე კომუნისტების გამარჯვება ჩრდილოეთ კორეასა და კუბაში. ამ ქვეყნებში ძირითადად სწორედ საბჭოთა სისტემით ხდებოდა ეკონომიკის განვითარება. სტალინის გარდაცვალების შემდეგ საბჭოთა ქვეყნის მმართველი გახდა ნიკიტა ხრუშჩოვი, მისი მმართველობის დასაწყისში დაიგმო სტალინის კულტი და დაიწყო დე-სტალინიზაცია. ხრუშჩოვის მმართველობის დასაწყისს დათბობის ხანა ეწოდება, მაგრამ დათბობა მხოლოდ პირობითი იყო, ხელისუფლების ყველა კრიტიკას ულმობლად ახშობდნენ. ამ პერიოდში მასობრივად მოხდა გულაგებიდან ხალხის დაბრუნება, პოლიტპატიმრების გათავისუფლება. 1957 წელს საბჭოთა კავშირიდან განხორციელდა პირველი ხელოვნური თანამგზავრის კოსმოსში გაშვება, სპუტნიკ 1-ის გაშვებით სსრკ-მ ერთი წლით დაასწრო აშშს. სწორედ ამ დროს გაფრინდა კოსმოსში პირველი კოსმონავტი იური გაგარინი, ის იყო პირველი ადამიანი რომელმაც დედამიწას გარშემო შემოუფრინა. მკვეთრად იძაბებოდა სიტვაცია ორი სახელმწიფოს აშშს და სსრკ-ს შორის მსოფლიო პირველობისთვის, ყოველივე ამოას მოჰყვა კუბის კრიზისი, ეს კრიზისი მშვიდობიანად დასრულდა. ხრუშჩოვის შემდეგ სახელმწიფოს მმართველი ხდება ლეონიდ ბრეჟნევი, სახელმწიფოში გამოცხადდა რომ ჯერ კიდევ ქვეყანაში არსებობდა "განვითარებული სოციალიზმი", რომელიც დროთა განმავლობაში კომუნიზმში გადაიზრდებოდა. ბრეჟნევის მთავრობა ცდილობდა, შექმნილი ვითარება შეენარჩუნეინათ, რაც უკვე მოგვიანებით უძრაობაში გადაიზარდა, ამიტომაც ხშირად ლეონიდ ბრეჟნევის მმართველობას უძრაობის ხანას უწოდებენ. ბრეჟნევის მმართველობსი დასაწყისში საბჭოთა ეკონომიკა კვლავ განაგრძობდა განვითარებას, მაგრამ ეს ძირითადად განპირობებული იყო ნავთობის და გაზის დიდი მარაგებით და მათზე ფასების რეგულირებით. მიუხედავად ამისა ეკონომიკურმა სტაგნაციამ შეუქცევადი სახე მიიღო. პრემიერ-მინისტრ ალექსი კოსიგინის მიერ სოციალისტურ ეკონომიკური სისტემის გადახალისების ცდა უშედეგოდ დასრულდა. ასეთი მძიმე სიტვაციის მიუხედავად უზომოდ დიდი ხარჯები იხარჯებოდა შეიარაღებაზე. 1979 წელს საბჭოთა კავშირმა ჯარები შეიყვანა ავღანეთში. ამ ინტერვენციამ ბოლო მოუღო დაძაბულობის განმუხტვის და მშვიდობიანი დაძაბულობის პოლიტიკას. კვლავ აღდგა ორ დაპირისპირებულ მხარეს შორის ძალისმიერი დაპირისპირების პოლიტიკა. 1989 წელს სსრკ-მ დატოვა ავღანეთის ტერიტორია, ეს ექსპანსეა მისთვის უკიდურესად მძიმე იყო რადგანაც მან საწადელ მიზანს ვერ მიაღწია. საბჭოთა პოზიციები მსოფლიოში უკიდურესად შეირყა ავღანეთის ომის შემდეგ. 80-იანი წლების დასაწყისში საბჭოთა კავშირი ტექნოლოგიური თვალსაზრისით კიდევ უფრო ჩამორჩა მსოფლიოს. დღის წესრიგში კიდევ უფრო მწვავედ დადგა საბჭოთა სისტემის რეფორმირების საკითხი. გარდაქმნები გარდაუალი იყო. საბჭოთა ეკონომიკა სავალალო მდგომარეობაში იყო [33] ქვეყანა ვეღარ უძლებდა უზარმაზარ სამხედრო ხარჯებს. სწორედ ასეთ ვითარებაში საბჭოთა კავშირის ხელმძღვანელი გახდა მიხეილ გორბაჩოვი, ახალმა ხელისუფლებამ ჩამოაყალიბა რეფორმების ძირითადი ლოზუნგები, რომელშიც უმნიშვნელოვანესი იყო გარდაქმნა და პოლიტიკური სისტემის დემოკრატიზაცია. საბჭოთა კავშირმა უარი განაცხადა ცივ ომზე, ამან ქვეყანა საერთაშორისო იზოლაციიდან გამოიყვანა. ცენზურა შესუსტდა, მაგრამ თანდათანობით საჯაროობის მართვა გართულდა. დაირღვა კომუნისტური პარტიის ერთიანობა. საბჭოთა კავშირის დაშლამ შეუქცევადი სახე მიიღო, ქვეყნის ხელმძღვანელობამ საბჭოთა კავშირის შენარჩუნება სცადა ახალი სამოკავშირეო ხელშეკრულების დადებით, რომელიც ფედერაციულ საწყისებზე უნდა აგებულიყო. მაგრამ ეს კონსერვატორებისთვის მიუღებელი იყო. 1991 წლის აგვისტოში მათ სცადეს ამბოხების მოწყობა. რომელიც ისტორიაში აგვისტოს პუტჩის სახელით არის ცნობილი. პუტჩმა კიდევ უფრო დააჩქარა სსრკ-ს დაშლის პროცესი. მიხეილ გორბაჩოვი თანამდებობიდან გადადგა. 1991 წლის 8 დეკემბერს საბჭოთა კავშირი უკვე ოფიციალურად დაიშალა. - 1991 წელს სსრ კავშირის დაშლის შემდეგ გახდა მისი სამართალმემკვიდრე. - 1992 წელს ჩამოაყალიბა დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობა. - 1993 წელს მიღებულ იქნა რუსეთის ფედერაციის კონსტიტუცია. - 1990-იანი წლების მე-2 ნახევარში გაურთულდა მდგომარეობა ფედერაციის სუბიექტებთან, განსაკუთრებით ჩეჩნეთთან. - 1999 წლის ბოლოს პოლიტიკური კავშირი შეკრა ბელარუსთან. კულტურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] - არქიტექტურა: პეტერბურგის ისტორიული ცენტრი, კიჟი პოგოსტი, კრემლი და წითელი მოედანი, ამაღლების ტაძარი მოსკოვში, ნოვგოროდი და მისი შემოგარენი, დიდი ნოვგოროდი, ვლადიმირისა და სუზდალის მონუმენტები. - სხვა ღირსშესანიშნაობები: სოლოვეცკის კუნძულის ისტორიული ანსამბლი, ბაიკალის ტბა, კამჩატკის ვულკანები, კავკასიის მინერალური წყლები. - სულიერი კულტურა: რუსული ეპოსი — თქმულება იგორზე (XII ს.). რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] დიპლომატიური ურთიერთობები საქართველოსა და რუსეთის ფედერაციას შორის დამყარდა 1992 წლის 1 ივლისს. 2008 წლის 3 სექტემბრიდან, აგვისტოს თვეში რუსეთის საქართველოზე განხორციელებული აგრესიის შედეგად, საქართველომ გაწყვიტა დიპლომატიური ურთიერთობა რუსეთის ფედერაციასთან. 2009 წლის მარტს გაიხსნა საქართველოში შვეიცარიის საელჩოს რუსეთის ფედერაციის ინტერესების სექცია, იმავე დღეს გაიხსნა რუსეთის ფედერაციაში შვეიცარიის საელჩოს საქართველოს ინტერესების სექცია. ეკონომიკური თანამშრომლობა და ინვესტიციები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] 2005 წლის ბოლომდე ეკონომიკური ურთიერთობები საქართველოსა და რუსეთს შორის საკმაოდ აქტიურად ვითარდებოდა, იზრდებოდა საქონელბრუნვა, მუშაობდა ეკონომიკური თანამშრომლობის სამთავრობათაშირისო კომისია, მაგრამ რუსეთის მხრიდან განხორციელებულმა ქმედებებმა ჯერ შეაჩერა ზრდის ტემპი, შემდეგ კი პრაქტიკულად მინიმუმამდე დაიყვანა ამ მიმართულებით თანამშრომლობა, კერძოდ: - 2005 წლის დეკემბრიდან, ფიტოსანიტარული ნორმების დარღვევის საბაბით აიკრძალა საქართველოდან რუსეთში მცენარეული წარმოშობის პროდუქციის ექსპორტი; - 2006 წლის მარტის ბოლოს აიკრძალა ქართული ღვინის, ღვინომასალის, ბრენდისა და შუშხუნა ღვინოების რუსეთში იმპორტი და რეალიზაცია. აპრილის ბოლოს აკრძალვები გავრცელდა საქართველოდან ექსპორტირებულ მინერალურ წყლებზე; - 2006 წლის 8 ივლისს რუსეთმა დახურა ერთადერთი ლეგიტიმური საკონტროლო-გამშვები პუნქტი საქართველო-რუსეთის სახელმწიფო საზღვარზე "ყაზბეგი-ზემო ლარსი", მისი სარეკონსტრუქციო სამუშაოების დაწყების საბაბით; - 2006 წლის 2 ოქტომბრიდან რუსეთმა შეწყვიტა საქართველოსთან საჰაერო, საავტომობილო, საზღვაო და სარკინიგზო მიმოსვლა და საფოსტო კავშირი. პირდაპირმა ინვესტიციებმა რუსეთის ფედერაციიდან საქართველოს ეკონომიკაში მკვეთრად იმატა 2003 წელს და ძირითადად ხორციელდებოდა ენერგეტიკულ სფეროსა და გადამამუშავებელ მრეწველობაში. 2006 წელს მკვეთრად შემცირდა ინვესტიციების რაოდენობა. სამართლებრივი ბაზა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] საქართველოსა და რუსეთის ფედერაციას შორის გაფორმებულია ასზე მეტი სახელშეკრულებო-სამართლებრივი დოკუმენტი, მათ შორის: - საერთაშორისო საჰაერო მიმოსვლის შესახებ (6.10.1993) - საბაჟო საზღვარზე გამშვები პუნქტების შესახებ (6.10.1993) - საკონსულო კონვენცია (8.10.1993) - კავშირგაბმულობის დარგში თანამშრომლობის შესახებ (3.02.1994) - თავისუფალი ვაჭრობის შესახებ (3.02.1994) - საერთაშორისო საავტომობილო მიმოსვლის შესახებ (3.02.1994) - კულტურის, მეცნიერებისა და განათლების შესახებ (3.02.1994) - რკინიგზის ტრანსპორტის საქმიანობის კოორდინაციის შესახებ (15.09.1995) - სავაჭრო ნაოსნობის შესახებ (19.03.1996) - რუსეთის ფედერაციის ეროვნულ ბანკსა და საქართველოს ეროვნულ ბანკს შორის ანგარიშსწორების ორგანიზების თაობაზე (10.01.1997) - საგადასახადო კანონმდებლობის დარღვევასთან ბრძოლის საკითხებზე თანამშრომლობისა და ინფორმაციის ურთიერთგაცვლის შესახებ (09.01.1997) - სასაზღვრო საკითხებში თანამშრომლობის შესახებ (03.11.1998) - უკანონო საფინანსო ოპერაციებთან აგრეთვე უკანონო გზით მიღებული შემოსავლების ლეგალიზაციასთან (გაწმენდასთან) დაკავშირებულ საფინანსო ოპერაციებთან ბრძოლის სფეროში თანამშრომლობისა და ურთიერთდახმარების შესახებ (04.06.1999) - შემოსავლებსა (მოგებასა) და კაპიტალზე (ქონებაზე) ორმაგი დაბეგრვის თავიდან აცილებისა და გადასახადების გადაუხდელობის აღკვეთის შესახებ (04.08.1999) - საქონლის (სამუშაოს, მომსახურების) ექსპორტისა და იმპორტის ირიბი გადასახადებით დაბეგვრის პრინციპების შესახებ (10.07.2001) - ინტელექტუალური საკუთრების დაცვის სფეროში თანამშრომლობის შესახებ (11.02.2004) - საქართველოს ტერიტორიაზე განლაგებული ამიერკავკასიაში არსებული რუსეთის ჯარების ჯგუფის რუსეთის სამხედრო ბაზებისა და სხვა სამხედრო ობიექტების დროებითი ფუნქციონირების ვადების, წესისა და მათი გაყვანის შესახებ (31.03.2006). სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] - ↑ The Constitution of the Russian Federation. (Article 1). წაკითხვის თარიღი: 2009-06-25. - ↑ The CIA World Fact Book, "Russia". წაკითხვის თარიღი: 2009-06-25. - ↑ The Russian federation: general characteristics. დაარქივებულია ორიგინალიდან 2003-10-21-ში. წაკითხვის თარიღი: 2008-04-05. - ↑ Weinberg, G.L. (1995). A World at Arms: A Global History of World War II. Cambridge University Press, გვ. 264. ISBN 0521558794. - ↑ Osbourne, Andrew, World leaders gather as Russia remembers. The Age - ↑ Rozhnov, Konstantin, Who won World War II?. BBC. Russian historian Valentin Falin - ↑ Russian Census of 2002. 4.1. National composition of population. Federal State Statistics Service. წაკითხვის თარიღი: 2008-01-16. - ↑ Demographics. Federal State Statistics Service. დაარქივებულია ორიგინალიდან 2009-02-22-ში. წაკითხვის თარიღი: 2009-02-21. - ↑ 1 June 2007: A great number of children in Russia remain highly vulnerable. United Nations Children's Fund. წაკითხვის თარიღი: 2007-12-27. - ↑ ნახეთ ქვეყნების სია მოსახლეობის სიმჭიდროვის მიხედვით - ↑ Resident population. Federal State Statistics Service. წაკითხვის თარიღი: 2007-12-27. - ↑ Russia cracking down on illegal migrants. International Herald Tribune (15 January 2007). დაარქივებულია ორიგინალიდან 15 September 2008-ში. - ↑ Ethnic groups in Russia, 2002 census, Demoscope Weekly. Retrieved 5 February 2009. - ↑ "Russians left behind in Central Asia", BBC News, 23 November 2005. - ↑ Belinskij A, Härke, H (1999). „The 'Princess' of Ipatovo“. Archeology 52 (2). წაკითხვის თარიღი: 2007-12-26. - ↑ Drews, Robert (2004). Early Riders: The beginnings of mounted warfare in Asia and Europe. New York: Routledge, გვ. 50. - ↑ Koryakova, L.. Sintashta-Arkaim Culture. The Center for the Study of the Eurasian Nomads (CSEN). წაკითხვის თარიღი: 2007-07-20. - ↑ 1998 NOVA documentary: "Ice Mummies: Siberian Ice Maiden". Transcript. წაკითხვის თარიღი: 2007-12-26. - ↑ Jacobson, E. (1995). The Art of the Scythians: The Interpenetration of Cultures at the Edge of the Hellenic World. p. 38: Brill. ISBN 9004098569. - ↑ Christian, D. (1998). A History of Russia, Central Asia and Mongolia. Blackwell Publishing, გვ. 343. ISBN 0631208143. - ↑ See, for instance,. Viking (Varangian) Oleg. Encyclopaedia Britannica. წაკითხვის თარიღი: 2007-12-27. - ↑ Thompson, J.W.; Johnson, E.N. (1937). An Introduction to Medieval Europe, 300–1500. W. W. Norton & Co., გვ. 268. ISBN 0415346991. - ↑ Hamm, M.F. (1995). Kiev: A Portrait, 1800–1917. Princeton University Press. ISBN 0691025851. - ↑ პირველი რომი იყო ქალაქი რომი, მეორე რომი იყო კონსტანტინოპოლი, ხოლო თეორიაში მესამე რომი უნდა ყოფილიყო მოსკოვი. - ↑ Solovyov, S. (2001). History of Russia from the Earliest Times. AST, გვ. 751–908. ISBN 5170021429. - ↑ Solovyov, S. (2001). History of Russia from the Earliest Times. AST. ISBN 5170021429. წაკითხვის თარიღი: 2007-12-27. - ↑ Famine in Russia: the hidden horrors of 1921, International Committee of the Red Cross - ↑ "Purge trials (Soviet history)". Encyclopædia Britannica. - ↑ Getty, Rittersporn, Zemskov. Victims of the Soviet Penal System in the Pre-War Years: A First Approach on the Basis of Archival Evidence. The American Historical Review, Vol. 98, No. 4 Oct., 1993). - ↑ World War II. Encyclopædia Britannica. წაკითხვის თარიღი: 2008-03-09. - ↑ The Allies' first decisive successes > Stalingrad and the German retreat, summer 1942–February 1943. Encyclopedia Britannica. წაკითხვის თარიღი: 2008-03-12. - ↑ Erlikman, V. (2004). Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik. Moskva: Russkai︠a︡ panorama. Note: Estimates for Soviet World War II casualties vary between sources. ISBN 5931651071. - ↑ 1990 CIA World Factbook. Central Intelligence Agency. წაკითხვის თარიღი: 2008-03-09. 2ქვეყნების დიდი ნაწილი აზიაშია. 3აქვს დამოკიდებული და მსგავსი ტერიტორიები ევროპის გარეთ ავღანეთი · აზერბაიჯანი1 · არაბეთის საემიროები · აღმ. ტიმორი4 · ბაჰრეინი · ბანგლადეში · ბჰუტანი · ბრუნეი · კვიპროსი · ეგვიპტე3 · ერაყი · ვიეტნამი · თურქეთი1 · თურქმენეთი · ინდოეთი · ინდონეზია4 · ირანი · ისრაელი · იაპონია · იემენი3 იორდანია · კამბოჯა · კატარი · ჩრდ. კორეა · სამხ. კორეა · ლაოსი · ლიბანი · მალაიზია · მალდივის კუნძულები · მონღოლეთი · მიანმარი · ნეპალი · ომანი · პაკისტანი · პალესტინა5 · რუსეთი1 · საუდის არაბეთი · საქართველო1 · სინგაპური · სირია · სომხეთი · ტაივანი2 · ტაილანდი · ტაჯიკეთი · უზბეკეთი · ფილიპინები · შრი-ლანკა · ჩინეთი · ქუვეითი · ყაზახეთი1 · ყირგიზეთი დამოკიდებული და სხვა ტერიტორიებისთვის, იხ. დამოკიდებული ტერიტორია და არცნობილი ქვეყნების სია. 1 ნაწილობრივ ევროპაშია. 2 ტაივანი ოფიციალურად არ არის ცნობილი გაეროს მიერ; იხ. ტაივანის პოლიტიკური სტატუსი. 3 ნაწილობრივ აფრიკაშია. 4 ნაწილობრივ ან მთლიანად ეკუთვნის ოკეანიას. 5 არაბული ქვეყნების ლიგის წევრი; აღიარებულია რამდენიმე ქვეყნის მიერ


ვეკუა და გიორგი


source: fineweb

text: წინასწარ ვიტყვი: ეს პოსტი ექიმებზე არ არის. არც პაციენტებზეა. ეს ბლოგი პაციენტების გულშემატკივრებზეა, ანუ მათზე, ვისაც „ავადმყოფის პატრონს“ უწოდებენ მაშინ, როცა წინ სასწრაფო მიქრის, შენ კი უკან მიჰყვები მანქანით; როცა იმ სასწრაფოს დედა მიჰყავს გულის შეტევით და შენ არ იცი, აი, ახლა რა ხდება მანქანის მიხურულ კარს მიღმა; როცა წითელ შუქზე ძლივს ასწრებ დამუხრუჭებას და გული გისკდება, რომ სასწრაფო თვალს მიეფარა, რადგან მწვანეზე გავლა მოასწრო... ასეთ დროს სამყარო ჩერდება. მანქანის სარკმელს მიღმა თბილისის დილა თენდება. კიდევ კარგი, გზები ცარიელია. შენ კი მიდიხარ და ფიქრობ ქალზე, რომელიც ფაცხა-ფუცხით გამოაქცუნეს სახლიდან გარიჟრაჟზე, სახტად დარჩენილი, მოუმზადებელი. მისი ხალათი და ჩუსტები შენ გიდევს მანქანაში. და კიდევ, შენ მიგაქვს მისი პატარა ჩანთა, რომელშიც საგანგებოდ არის გათვლილი ყველაფრის ადგილი − საფულის, ბლოკნოტის, მობილურის, სავარცხლის, სუნამოსი... უამისოდ არ შეუძლია, მაგრამ ჩანთა მასთან არ არის, ჩანთა შენ მიგაქვს, რომ დააწიო. „ჩქარა, ქალბატონო, ჩქარა!“ გაუჩერებლად იმეორებდა ექიმისხალათიანი ყმაწვილი კაცი − პირველი ნემსის მერე დედას ვენა ჩაულურჯდა და მეორის გაკეთებისას გაჯიუტდა, უარს ამბობდა. „ხომ არ ეწყინა?“ − ჩამჩურჩულა დედამ. მერე გადაწყდა, რომ ნემსს რეანიმაციაში გაუკეთებენ, მაინც იქ გახდა წასაყვანი. „ჩქარა, ქალბატონო, ჩქარა!“ იმეორებდა ყმაწვილი და მისი ტონი იყო ზღვარზე უხეშობისა თუ იმ სიმკაცრის, პასუხისმგებლობას რომ ახლავს თან, და ამიტომ ძნელი იყო გარკვევა და გამტყუნება. მაგრამ იქვე იყო ახალგაზრდა მედდის თბილი ხმა და მკლავზე მოფერება: „მშვიდად, ქალბატონო, დაგელოდებით...“ − სათნოების და. „ჩქარა, ქალბატონო, ჩქარა!“ ისმოდა სასწრაფოს ექიმის ხმა მაშინაც, როცა ლიფტმა დააგვიანა. და დედას ჰქონდა დამნაშავის უმწეო მზერა: მისი ბრალია, რომ ნემსი არ გააკეთებინა, რადგან ჩალურჯებისა ეშინოდა; რომ ლიფტი იგვიანებს; რომ ცუდი დილა გათენდა; რომ ჩვენ, სამსახურების ნაცვლად, საავადმყოფოში მივდივართ; და რომ... რომ... კიბეზე ჩავრბივარ. რა სისულელეა, შეტევაა, ჯერ ხომ არაფერი... ჯერ... სასწრაფო რეანიმაციის კარს მიადგა. ვხედავდი, როგორ შეიყვანეს. მინდოდა მიმესწრო, რომ ჩანთა და ხალათი მიმეწოდებინა, მაგრამ კარი მიიხურა. „მანდ არ შეიძლება, იქიდან შებრძანდით!“ − შორიდანვე გამიბრაზდა ბაღის მერხზე მჯდომი კაცი. „იქიდან“ შევედი. აქ ერთხელ უკვე ვიყავით და კარგი იყო. ამიტომ ახლაც აქ დავიჟინე წამოსვლა. გაპრიალებული ჰოლი, სასტუმროსავით „რესეფშენი“. მისაღების მაგიდასთან ახალგაზრდა ქალი ვიღაცას ესაუბრება. შორიახლოს ვდგები. ვღელავ. ალბათ, მეტყობა. გამიზნულად არ მიყურებს და საუბარს აგრძელებს. მე ძალიან მერიდება, მაგრამ ვეღარ ვძლებ და ვეუბნები: „უკაცრავად, დედაჩემი მოიყვანეს...“ „დაელოდეთ.“ − ამბობს ხმადაბლა და ხაზგასმით მშვიდად. ველოდები. საუბრობს. მე კი მიჭირავს ის პატარა ჩანთა, რომელშიც საგანგებოდ არის გათვლილი ყველაფრის ადგილი: საფულის, ბლოკნოტის, სუნამოს, „პირადობის“ და დაზღვევის ბარათის. უამისოდ არ შეუძლია, მაგრამ ჩანთა მასთან არ არის... „უკაცრავად...“ − ვამბობ ისევ. − „დაელოდეთ, ქალბატონო, ხომ გითხარით უკვე! დაელოდეთ და გამოვა ექიმი.“ ველოდები... საათზე ვიყურები. ჯერ ძალიან ადრეა, რომ რეკვა დავიწყო. ეს დრო უნდა გადავიტანო და მერე გათენდება. და მერე ვიცი, რომ დავრეკავ ჩემს მეგობრებთან და იქნება ბევრი სითბო, სიყვარული და მოფერება. მაგრამ ჯერ ადრეა, და თანაც, რა წესია, უკვე იქა ვართ, სადაც უნდა ვიყოთ. და ისედაც კარგად მიხედავენ და ექიმიც მალე გამოვა... არავინაც არ გამოვიდა. მერე დარეკა ტელეფონმა და გავიგონე, იმ გოგონამ შეკითხვით როგორ გაიმეორა დედაჩემის გვარი. „დიახ, მე აქ ვარ“ −მივეჭერი ისევ. − „დედაჩემია, დიახ, ალბათ, დაზღვევის ბარათია საჭირო. ამიტომაც გთხოვდით, იქნებ ჩანთა მივაწოდო...“ გოგო გაბრაზდა: „არ შეიძლება, ქალბატონო!“ „იცით, მას ასე არ შეუძლია. თავისი ჩანთა თუ თან არ აქვს, და მობილური...“ „მობილურის შეტანა არ შეიძლება!“ − მომიჭრა ცივად. „კარგი, მობილურს დავიტოვებ. ჩანთა იქნებ თქვენ შეუტანოთ“, − ვეუბნები გოგოს. ცოტა დაიბნა: „მაშინ აქ დადეთ!“ ჩანთა მის მაგიდაზე დავდე. „თავისუფალი ხართ!“ − დამიყვირა გოგომ მოულოდნელად. ყურებს არ დავუჯერე. „თავისუფალი ხართ!“ − დამიყვირა ისევ და ახლა უკვე თვალებში შემომხედა გაცეცხლებულმა. თავი მოვიჭერი: ტირილი დავიწყე. ვიდექი ასე და ვტიროდი. და ვამბობდი, რომ ასე არ შეიძლება, რომ ეს საავადმყოფოა და რომ იქ, მიხურულ კარს მიღმა, დედაჩემი შეიყვანეს და მე არ ვიცი, როგორ არის და მოეხსნა თუ არა შეტევა; რომ, რა თქმა უნდა, ვღელავ და მეშინია! და მინდა, რომ ვინმე დამელაპარაკოს და რომ ეს ოხერი ჩანთა შეუტანოს დედას; რომ ვინმემ უთხრას, რომ აქ ვარ და არაფრის ეშინოდეს. „თავისუფალი ხართ!“ − ისევ გამოცრა კბილებში ამ პატარა გოგომ. და მზერა ჰქონდა ძალიან დამცინავი და მეტყველი, როგორც ლეგენდარული: „რა დღეში გაქვთ ნერვები, ქალბატონო?!“ დაცვა მოვარდა. არ ვიცი, რას მიპირებდნენ. და ამ დროს გამოვიდა ექიმი, გადასარევი ქალი. მომეფერა. ჩანთა გამომართვა. წამობრძანდითო, დედასთან შემიყვანა. მერე მითხრეს, ამას და ამას გავუკეთებთ და შეტევა რომ მოეხსნება, პალატაში ავიყვანთო. ძალიან კარგები იყვნენ. გამოვედი და ვიცდი, ალბათ, შემატყობინებენ, როდის აიყვანენ პალატაში. ან გამოაცხადებენ, ან დაიწერება, ან მოვლენ და მეტყვიან. ყველამ გამიცნო, იმდენი ვიტირე შუა დარბაზში. ვზივარ, ველოდები. ერთმანეთის მიყოლებით მირეკავენ ჩემი მეგობრები. ყველაფერი რიგზეა-მეთქი, ვეუბნები, ყველაფერი უკეთდება. რომ აიყვანენ, მეტყვიან... არავინ არაფერი მითხრა. არასდროს! და ვისხედით ასე, საავადმყოფოს ლამაზ და გაპრიალებულ მისაღებში ერთ ბედქვეშ მყოფი ადამიანები. მორიდებით და ფრთხილად ვსვამდით შეკითხვებს, ვითხოვდით ნებართვებს და პასუხად კი ვიღებდით ცივ, მშრალ და კატეგორიულ პასუხებს. და იყო ფიქრი: „რა ვქნა, მათ ხელშია, მერე ცუდად არ მოეპყრონ...“ „თქვენი აიყვანეს პალატაში?“ მკითხა ბავშვიანმა ქალმა, ბებიამ, რომელსაც ქალიშვილი ჰყავდა მოყვანილი. „ჯერ არა“, − ვუთხარი დარწმუნებით (თუმცა მერე აღმოჩნდა, რომ თურმე დიდი ხანია აეყვანათ, ოღონდ მე არავინ შემატყობინა). „ჩემი პალატაშია, მაგრამ არ მიშვებენ“, −მითხრა და კიდევ ერთხელ სცადა ხვეწნა-მუდარა. ის კი არ არის საქმე, რომ არ შეუშვეს (ეს, ალბათ, აქაური წესია), არამედ ის, თუ როგორ გასწიეს გვერდზე, თუმცა შეუშვეს ბევრი სხვა, ვისაც პატრონი გამოუჩნდა. ალბათ, ამ ხალხს ცოტას უხდიან, ალბათ, არ ჰყოფნით, მაგრამ ვინმე ხომ უნდა უხსნიდეს, ან ასწავლიდეს, ან საგანგებოდ წვრთნიდეს, როგორ დაელაპარაკონ შეშინებულ დედებს, ძმებსა თუ შვილებს? ასწავლიდეს, რომ ზოგჯერ ამ ხალხს უფრო სჭირდება დამშვიდება და ვითარების ახსნა, ვიდრე თავად ავადმყოფს... არ ვიცი. წყენას, ტკივილს და ცრემლებს ვყლაპავდი და ქალმა ხელსახოცი მომაწოდა. მერე მითხრა ჩუმად, თითქმის ჩურჩულით: „ასე მგონია, ციხის კართან ვდგავარ და ისეთი პატიმრის დედა ვარ, რომ დარაჯებსაც ვძულვარ“ . და მაშინ მივხვდი, რომ ეს ამბავი მოსაყოლია. ამბავი, რომელიც არც ექიმებს ეხება, და არც პაციენტებს. ამბავი, რომელიც ავადმყოფთა ჭირისუფალს ეხება, მას, ვისაც „ავადმყოფის პატრონს“ უწოდებენ. და ეს ამბავი მოსაყოლია. მე ჩვენი გიამბეთ. თქვენ თქვენი გვითხარით. მინდა, რომ ვცდებოდეთ ჩვენ, ერთი საავადმყოფოს ერთ დიდ ჰოლში რომ შევიკრიბეთ ერთ ავბედით დღეს. მინდა, რომ თქვენი ამბები კარგი იყოს და სულ სხვანაირი. და ეს ამბები ჯაბნიდეს ჩვენს იმდღევანდელ გამოცდილებას. ოღონდ, მოდი, ვილაპარაკოთ... P.S.: დედა კარგად არის. გამოვედით. ძველებურად იღიმება და თავისი პატარა ჩანთით მთელ ქალაქს უვლის. დიდი მადლობა ყველას, ვინც დაგვეხმარა.


ქრონიკული შეკრულობა ქვედა ნაწლავის მატონიზირებული საშუალება, სხვა მრავალი საფაღარათო საშუალებისგან განსხვავებით, მოქმედებს პრობლემის მიზეზზე და არა ერთჯერად შედეგზე. გამოიყენეთ მოლისანის ქვედა ნაწლავის ტონიკი და მიიღეთ იდეალური ელიმინაცია მთელი ცხოვრების მანძლზე! მოლისანი ელექსირი და ცოცხალი წყალთან მიღების შემთხვევაში ახასიათებს სინერგიული ეფექტი. მოლისანი ელექსირი მიიღება 15-20 მლ დღეში 2-3 ჯერ, 15-20 წუთში მიიღება ცოცხალი წყალი 1-2 ჭიქა. დილით უზმოზე ცოცხალი წყალი მიიღება 2-3 ჭიქა (ან მეტი). მოლისანი ელექსირი და ცოცხალი წყალი მიიღება ცარიელ კუჭზე ან ჭამადე 20-30 წუთით ადრე. ქრონიკული შეკრულობა (ყაბზობა). ნაწლავების დისფუნქციის მდგომარეობა, რომლის დროსაც ფეკალური მასები ხდება მკვრივი, დეფეკაცია კი - იშვიათი და გაძნელებულია. ეს მდგომარეობა გამოწვეულია თანამედროვე ცხოვრების წესით: ძლიერ რაფინირებული (გასუფთავებული და დამუშავებული) და დემინირალიზებული პროდუქტების გამოყენებით, არასწორი დიეტით, დაძაბული და სტრსული ცხოვრების წესით, სწრაფად მიღებული საკვებითა და ვარჯიშის ნაკლებობით. როდესაც შხამიანი ნივთიერებები რჩება და გროვდება მსხვილ ნაწლავში, სისტემა ბინძურდება, რაც, თავის მხრივ, იწვევს მომიჯნავე ორგანოების გაღიზიანებას, მათ შეწებებას, შეხორცებასა და სხვა დაავადებების ჩამოყალიბებას. ადამიანის დეფეკაციის სიხშირე დამოკიდებულია საკვების რეგულარულ მიღებაზე. ჩვეულებრივ, თუ ორგანოები კარგად მუშაობენ, ის შეადგენს სამ დეფეკაციას დღეში: ნორმალურია, რომ ადამიანს ჰქონდეს ნაწლავის მოქმედება დილით, გაღვიძებისთანავე, ამის შემდეგ ყოველი საკვების მიღებისას, და საღამოს, ძილის წინ. აქედან გამომდინარე, სამი-ხუთი დეფეკაცია დღეში - ეს ნორმაა. ნებისმიერ დროს, როდესაც ფეკალიები ფორმირებული, ანუ მკვრივი გამოდის, ეს ნიშნავს, რომ სხეულში ჯერ ისევ დარჩენილია მძიმე ლორწო. იდეალური ელიმინაციით გამოდის მსუბუქი, რბილი მასალა. ის არ უნდა იყოს თხევადი, როგორც დიარეის ან დიზენტერიის დროს. ადამიანისთვის ცნობილია მრავალი გზა, რომელიც მოქმედებს ყაბზობის „ეფექტზე“ და მხოლოდ რამდენიმე გზა იმისა, რომ ჩასწვდეს გამომწვევ მიზეზს და აღმოფხვრას იგი. დღესდღეობით ბაზარზე ბევრი კომერციული საფაღარათო პრეპარატია, რომლებსაც დროებითი მოქმედების ეფექტი აქვს და დროთა განმავლობაში კარგავს ეფექტურობას. ეს აიძულებს ადამიანს სხვა, უფრო ძლიერ პრეპარატზე გადასვლას. ეს მეორდება ისევ და ისევ, ასაკის მატებასთან ერთად და ადამიანი ხდება სრულად დამოკიდებული საფაღარათო მედიკამენტებისა და ოყნების გამოყენებაზე. ისინი მოგვაგონებენ ყავარჯნებს, რომლებისგანაც, საბოლოოდ, ნაწლავი ხდება იმდენად გაუძლურებული, რომ აღარ შეუძლია დამოუკიდებელი მოქმედება გარეგანი დახმარების გარეშე. დროთა განმავლობაში, ულორწო დიეტას, დიდი რაოდენობით მთლიანი მარცვლეულის, ბოსტნეულისა და ხილის შემცველობით, შეუძლია დაარეგულიროს ნაწლავის ექსკრეტორული ფუნქცია. თუმცა საქმე სხვაგვარადაა, როდესაც ნაწლავის კედელზე მრავალი წლის მანძილზე დაგროვდა ლორწოვანი ფენა. ასეთ დროს, უმჯობესია, გამოვიყენოთ პროდუქტები, რომლებიც სპეციფიკურია კონკრეტულად ამ მიდამოს აღდგენისა და გაძლიერებისათვის. ეს სპეციალური პროდუქტები - მცენარეებია. ნაწლავის ქვედა ნაწილისთვის, მრავალი წელია, ჩვენ რეკომენდაციას ვუწევთ მცენარეთა კომბინაციას, რომელმაც ათასობოთ ადამიანს მოუტანა სიკეთე. აქ მითითებული ყველა საბაზისო გამწმენდი და აღმდგენითი ფორმულა, პროგრამის სქემა და პროცედურა მოყვანილია საშუალო ადამიანისთვის (როცა ადამიანს არ გააჩნია სხვა დაავადება, რომელსაც, თავის მხრივ, სჭირდება მცენარეების კონკრეტული კომბინაცია) და გამოიყენება თითქმის ყველა ზოგადპრობლემურ სიტუაციაში. თუ, რა თქმა უნდა, როგორც ვთქვით, არ არის საჭიროება იშვიათი ტიპის პრობლემისავის გარკვეული მცენარეების გამოწერისა. ქვედა ნაწლავის მატონიზირებელი საშუალება 1. ორგანულლი ძირყვითელა (Hydrastis canadensis) 2. ველური ხეჭრელის ქერქი (Rhamnus purshiana) 3. ორგანულლი კაიენური წიწაკა (Capsicum fastigiatum) 4. ორგანულლი ჯინჯერი (Zingiber officinale) 5. ორგანულლი კოწახურის ქერი (Berberis vulgaris) 6. ორგანულლი ლობელიას ფოთლები (Lobelia inflata) 6. ორგანულლი ჟოლოს ფოთლები (Rubus idaeus) 8. ორგანულლი რევანდის ფესვი (Rheum palmatum) 9. ორგანულლი დიდი კამა (Foeniculum vulgaris) გამომდინარე იქედან, რომ არ არსებობს ასაკით, სხეულის ზომით, ფიზიკური აგებულებით ორი ერთნაირი ადამიანი (და თვითონ ნაწლავიც, თითის ანაბეჭდების მსგავსად, განსხვავდება), შემთხვევათა უმეტესობაში მკურნალობა იწყება ერთი ან ორი კაფსულის მიღებით სამჯერ დღეში, შემდგომ დოზირება რეგულირდება მდგომარეობის მიხედვით. თუ განავალი ხდება ზედმეტად თხევადი, მცირდება დოზა, თუ დეფეკაცია ისევ გაძნელებულია, განავალი მყარია და მისი განდევნა ბევრ დროს იკავებს, იზრდება დოზა, სანამ ნაწლავის მოქმედება არ გახდება რბილი და სწორად აგებული (ძალიან რთულ შემთხვევებში შეგიძლიათ მიიღოთ დღეში 40 კაფსულამდე, ისინი ერთგვარ საკვებს წარმოადგენს და უვნებელია). მას შემდეგ, რაც მკვრივი ფეკალური მასები ადგილიდან დაიძვრება და ნაწლავების კედლებს მოშორდება (იგულისხმება გამკვრივებული ფეკალური მასების ქერქები, რომლებიც ინახებოდა ნაწლავში წლების განმავლობაში და ახლა ადგილიდან დაიძრა და შთანთქავს ნაწლავურ სითხეს) კაფსულების დოზა თანდათან იკლებს; მაგრამ ამ ეტაპზე არ უნდა შემცირდეს ნაწლავის ქვედა ნაწლავის მატონიზირებელი საშუალების დოზა, რადგანაც ამ შემთხვევაში დაიკარგება მარგებელი იმპულსი და დაირღვევა განდევნის უწყვეტობა. შემთხვევათა უმრავლესობაში, არასწორმა დიეტამ გამოიწვია კუნთოვანი პერისტალტიკის პარალიზება, ხშირ შემთხვევაში პრაქტიკულად სრულად. ამიტომ, საშუალო სტატისტიკური ადამიანი საჭიროებს მატონიზირებელი საშუალების 6-9 თვის განმავლობაში მიღებას, იმისთვის, რომ სრულად მოიშოროს ფეკალური ნადებები, აღიდგინოს ნაწლავის სტრუქტურა, რათა პერისტალტიკა შესრულდეს დამოუკიდებლად. ადამიანთა უმეტესობას მსხვილ ნაწლავში უგროვდება კილოგრამობით ძველი, გამშრალი ფეკალური მასები, რაც წამლავს კუჭ-ნაწლავს და ხელს უშლის საჭმლის ასიმილაციას. ამის გამო, ისინი ჭამენ ბევრად მეტს, ვიდრე საჭიროებს ორგანიზმი. ამ ავადმყოფურ მდგომარეობაში ისინი ცვეთენ ორგანიზმს, რადგან ცდილობენ მიიღონ საკმარისი კალორაჟის საკვები, თუმცა დანაყრებას ვერ გრძნობენ და გამუდმებით ჭამენ. ხოლო მას შემდეგ, რაც ნაწლავი გათავისუფლდება, საჭმელი ადვილად ასიმილირდება და ადამიანს შეუძლია იცხოვროს თავისი ჩვეული რაციონის დაახლოებით 1/3-ის მოხმარებით. ამავე დროს კი ჰქონდეს ოთხი-ხუთჯერ მეტი ენერგია, სიჯანსაღე და ცხოვრების ხალისი. სუფთა ორგანიზმს მსხვილ ნაწლავში არსებული უჯრედული სტრუქტურების მეშვეობით, თავისუფლად შეუძლია მარტივი საკვები ნივთიერებების შეწოვა. მანამდე ეს შეუძლებელია, რადგამ სასარგებლო ნივთიერებები ინჰიბირდება მყარი ფეკალური ნადებების მიერ და ორგანიზმიდან განიდევნება მანამდე, სანამ მოასწრებს მისთვის სარგებლის მოტანას. როდესაც თქვენი ორგანიზმი სრულად გაიწმინდება, ეს მცენარეები აღარ იქნება საჭირო - მაშინ თქვენი საჭმელი გახდება თქვენი წამალი, თქვენი წამალი კი გახდება თქვენი საჭმელი. ნაწლავების გაწმენდის შემდეგ, ულორწო დიეტის დაცვისას, პრეპარატი გამოიყენება საჭიროებისამებრ. ინიშნება სიფრთხილით ორსულობის და ლაქტაციის პერიოდში, უმჯობესია გაიაროთ კონსულტაცია მკურნალ ექიმთან. ქვემოთ მოცემულია თითოეული მცენარის თვისებები და გამოყენების მიზანი. 1. ძირყვითელა, ოქროს ფესვი (Hydrastis canadensis) ⬆ ეს შესანიშნავი მცენარე - მატონიზირებელი, დეტერგენტული, ანტისეპტიკური, გულისრევის საწინააღმდეგო, მსუბუქი საფაღარათო, ლორწოვანი გარსების გამაჯანსაღებელი საშუალებაა. ის მკურნალია- კლავს ინფექციებს და ასუფთავებს სისხლს. ზემოთ ჩამოთვლილი ყველა თვისება განაპირობებს სწორედ ძირყვითელას ჩართვას ერთ-ერთ ძირითად კომპონენტად. 2. ხეჭრელის, კასკარას ქერქი (Rhamnus purshiana) ⬆ ამ ბალახს ასევე „წმინდა ქერქს“ უწოდებენ. მცირე რაოდენობით გამოყენებისას (როგორც ჩვენს შემთხვევაში), ის არის ზომიერი ან სუსტი მოქმედების საფაღარათო და აგრეთვე კუნთოვანი პერისტალტიკის მატონიზირებელი საშუალება. ის აძლიერებს კუჭის, ღვიძლის, პანკრეასის სეკრეტორულ ფუნქციას და შესანიშნავად მოქმედებს მსხვილი ნაწლავის სიდუნესა და ყაბზობაზე. უდავოდ, ეს არის ერთ-ერთი ყველაზე კარგი და უსაფრთხო მსუბუქი საფაღარათო ნივთიერება, რაც კი ოდესმე აღმოუჩენიათ. 3. წითელი ცხარე კაიენური წიწაკა (Capsicum fastigiatum, Capsicum frutescens, Capsicum minimum) ⬆ კაიენური წიწაკა სუსტი საფაღარათოა, ის ასტიმულირებს ორგანოებს და ეხმარება ვარიკოზული მდგომარეობის აღმოფხვრასა და მათი არედან ქოლესტერინის განდევნაში. ის ასრულებს მნიშვნელოვან როლს წმენდასა და აღდგენაში. 4. კოჭა (ჯანჯაფილი) (Zingiber officinale) ⬆ ეს მცენარე გამოიყენება მეტეორიზმის (ნაწლავში გაზების დაგროვების) საწინაამღდეგოდ. ჩვენ ჩავრთეთ ის, რათა შევამციროთ გაზების რაოდენობა, რომლებიც წარმოიქმნება ნაღვლის ნაწლავში ჩადინებისა და ძველ ფეკალიებთან შერევისას. კოჭა ასევე ამცირებს კრუნჩხვებსა და ტკივილს. 5. კოწახურის ქერი (Berberis vulgaris) ⬆ თუ კოწახური არ არის ხელმისაწვდომი, შეგიძლიათ მის ნაცვლად გამოიყენოთ მაჰონია (ჭყორფოთოლა) (Berberis Aquifolium), რომელიც მცენარეთა იმავე ოჯახს მიეკუთვნება და იმავე ფუნქციას ასრულებს. მცენარეთა ეს ოჯახი მოქმედებს ღვიძლსა და ნაღვლის ბუშტზე როგორც სპეციფიკური საშუალება, რომელიც ნაღველს, იმის მაგივრად, რომ იყოს მკვრივი და დუნე, აძლევს საშუალებას იდინოს თავისუფლად. ნაღველი, თავის მხრივ, ზომიერად მოქმედებს როგორც შინაგანი საფაღარათო საშუალება. აგრეთვე, კოწახური (მაჰონია) გამაჯანსაღებელი (სისხლის გამწმენდი), ანტისიფილიტიკური და მატონიზირებელი საშუალებაცაა. 6. ლობელიას ბალახეული/თესლები (Lobelia inflata) ⬆ სპაზმოლიტიკური, ნერვების აღმდგენი ნივთიერება, რომელიც აგრეთვე დადებითად მოქმედებს კრუნჩხვებისა და ავადმყოფური მდგომარეობების დროს. 7. ჟოლოს ფოთლები (Rubus idaeus) ⬆ ეს მცენარე რკინის ციტრატის ფორმით (Fe2(C6H5O7)2*6H20) ხელს უწყობს რკინის მიწოდებას ორგანოთა სისტემებში. მასზე დამოკიდებულია სისხლმბადი და სისხლის მარეგულირებელი თვისებები. ახასიათებს შინაგანი ქსოვილებისა და მემბრანების შემკვრელი და შემკუმშველი ეფექტი. ამასთან ერთად, ის არის კარგი ჰემოსტატიკური, ანტისეპტიკური და ფაღარათის საწინაამღდეგო საშუალება. 8. ნამდვილი რევანდის ფესვი (Rheum palmatum) ⬆ ეს მცენარე - მსუბუქი, ზომიერი საფაღარათო საშუალებაა, რომლის გამოყენება შესაძლებელია ჩვილებშიც (რადგან ის ქმნის სადა, მსუბუქ, არასპაზმურ ნაწლავურ მოძრაობებს). ამასთან, წარმოადგენს შემკვრელ, მატონიზირებელ საშუალებას. ეფექტურია ნაწლავების სწრაფი, უსაფრთხო გასუფთავებისთვის. არ გააჩნია „პოსტ-ყაბზობის“ ეფექტი (როგორც ბევრ სხვა საფაღარათოს). განსაკუთრებით სასარგებლოა გაღიზიანებული ნაწლავის დიარეის დროს. ის არა მარტო განდევნის გამღიზიანებელს, არამედ შემკვრელი მოქმედებით აწესრიგებს დიარეას. 9. დიდი კამა (Foeniculum vulgaris) ⬆ ეს მცენარე ცნობილია შებერილობის (გაზების), დისპეპსიის, კრუნჩხვებისა და სპაზმების, გულისრევის საწინაამღდეგო თვისებებითა და ანტიპარაზიტული ეფექტით (განსაკუთრებით მახვილას საწინაამღდეგოდ). აგრეთვე გვეხმარება ღვიძლის დაავადებების დროს (ღვიძლის და ნაღვლის ბუშტის დისფუნქცია). როგორც ხედავთ, ამ ცხრა მცენარიდან, თითოეულს გააჩნია კონკრეტული მიზანი, მათი შეერთებისას კი ვიღებთ ბალახოვან საჭმელს ნაწლავის (წვრილი და მსხვილი) არისთვის. გარკვეული დროის განმავლობაში, ფორმულის გამოყენებისას (ჩვენ ვაგროვებდით ძველ ფეკალიებს მრავალი წლის მანძილზე, ასე რომ 9-12 თვე ან ზოგ შემთხვევაში მეტიც, არ ითვლება მძიმე შემთხვევად), ულორწო დიეტასთან ერთად, თქვენ გექნებათ მუდმივი, რეგულარული, ადვილი დეფეკაციები ცხოვრების ბოლომდე. შემდგომში, თუ დაიცავთ საჭირო დიეტას, ნაწლავის ქვედა ნაწლავის მატონიზირებელი საშუალება აღარ იქნება თქვენთვის აუცილებელი. ფორმულები, რომლებსაც ჩვენ ვიყენებთ ჩვენს პროგრამებში, გამოცდილია და დამტკიცებულია ჩვენი კვლევებითა და მრავალწლოვანი პრაქტიკით. არსებობს შეთავსებადი ფორმულები, რომლებსაც ჩვენ ვიყენებთ და შეუთავსებელი, რომელთა გამოყენებას ჩვენ არ დავამტკიცებთ. მიზეზი, რის გამოც ჩვენ შევქმენით ჩვენი ცნობილი ნაწლავოვანი ფორმულა მდგომარეობს იმაში, რომ გვსურდა მიგვეღო არა მხოლოდ მსუბუქი საფაღარათო საშუალება, არამედ ნაწლავების საკვები და ორგანოების დამხმარე. ფორმულა გამომუშავებულია, რათა გაწმინდოს და აღადგინოს ორგანოები, როგორც ეს ხდება სხვა ნებისმიერი რეკონსტრუქციული პროგრამისას. ასეთ შედეგებს ვერ მივიღებთ „სწრაფად“, პროგრამა უნდა გამოვიყენოთ რამდენიმე თვის განმავლობაში. მრავალწლოვანმა გამოყენების პრაქტიკამ გვიჩვენა, რომ ფორმულას რაღაც აკლია. ამის გამო, ჩვენ მას დავუმატეთ კოჭა. გაჩნდა ასევე კითხვები - „რატომ არ ამატებთ გულისრევის საწინაამღდეგო საშუალებას თქვენს კომბინაციაში?“ - და ჩვენ ჩავამატეთ ჟოლოს ფოთლები, რომ შეგვემსუბუქებინა ეს მდგომარეობა და შეგვევსო ორგანიზმი რკინითა და ხილის მჟავებით (რადგან ნუტრიენტების ნაკლებობა ქმნიდა პრობლემას). ეს იყო დამატებითი დახმარება ყოველი მომხმარებლისათვის. ჩვენს ყველა ფორმულაში (როგორც ამ შემთხვევაშიც), ყოველ ბალახს აქვს საკუთარი, გარკვეული მიზანი. ადამიანი, რომელსაც აწუხებს ყაბზობა, იღებს მხოლოდ მსუბუქ საფაღარათო საშუალებას და აღარ ფიქრობს პრობლემაზე იქამდე, სანამ ის ისევ არ წარმოჩინდება. ეს კი აუცილებლად მოხდება, თუ მოქმედებთ მხოლოდ ეფექტზე! ჩვენ კი გვინდა გასწავლოთ, როგორ ჩაწვდეთ მიზეზს და გათავისუფლდეთ პრობლემისგან!


text: აშშ-ის პრეზიდენტი, ბარაკ ობამა აცხადებს, რომ აშშ-ის ჯარის 9800-კაციანი კონტინგენტი ავღანეთში დარჩება 2016 წლის ბოლომდე - ნაცვლად აქამდე დასახული გეგმისა, რომ ჯარი ავღანეთს ეტაპობრივად დატოვებდა მომავალი წლის განმავლობაში. თეთრ სახლში სიტყვით გამოსვლისას ობამამ განაცხადა, რომ აშშ-ის სამხედროების მისია „არ შეიცვლება“ და ისინი კვლავაც გააგრძელებენ ავღანეთის უსაფრთხოების ძალების გაწვრთნას და ავღანეთის კონტრტერორისტული ოპერაციების მხარდაჭერას. ობამას თქმით, აშშ ავღანეთში 5 500 სამხედროს დატოვებს 2017 წლის იანვრის შემდეგაც - როცა მისი საპრეზიდენტო ვადა ამოიწურება. აშშ-ის პრეზიდენტის განცხადებით, სამხედროები დისლოცირებული იქნებიან ქაბულიდან ჩრდილოეთით, ბაგრამში მდებარე სამხედრო ბაზებზე, აღმოსავლეთით ჯალალაბადში და სამხრეთით ყარდაართან ახლოს. ამასთან, ობამა აცხადებს, რომ უცვლელი დარჩება მათი მისიაც - ავღანეთის სამხედროების გაწვრთნა და თალიბანის, ალ-ყაიდის და ისლამური სახელმწიფოს ექსტრემისტების საწინააღმდეგო ოპერაციებში მხარდაჭერის აღმოჩენა. ობამას თქმით, ამ გადაწყვეტილების მიღებას წინ უძღოდა კონსულტაციები ეროვნული უშიშროების გუნდთან და ავღანეთის მთავრობასთან. აშშ-ის პრეზიდენტი აცხადებს, რომ ამ გადაწყვეტილების აუცილებლობა შექმნა „ქვეყნის მნიშვნელოვან არეალებში უსაფრთხოების მხრივ არსებული ვითარების სიმყიფემ, ზოგან კიდევ უფრო გაუარესების საფრთხით.“


text: პეზარო ქალაქი პეზარო (იტალ. Pesaro) — ქალაქი და კომუნა იტალიაში, მარკეს რეგიონში, ადრიატიკის ზღვის სანაპიროზე, პეზარო და ურბინოს პროვინციის დედაქალაქი. 2007 წლის აღწერის მიხედვით, მისი მოსახლეობა 92 206 ადამიანს შეადგენს. ისტორია[რედაქტირება] ქალაქი ძვ. წ. 184 წელს რომაელებმა დააარსეს როგორც კოლონია პიტენების ტერიტორიაზე და მას პისარუმი უწოდეს. პიტენები ეს იყო ხალხი, რომელიც ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროზე ცხოვრობდა რკინის ხანაში. ნოვილარასთან აღმოჩენილია უფრო გვიანდელი ტომების დასახლებებიც. ძვ. წ. IV საუკუნეში პიტენებს თავს დაესხნენ გალიელი სენონები, უფრო ადრე, ვიდრე ეტრუსკები და როდესაც ამ ტერიტორიას რომაელები მისწვდნენ, აქ მრავალეთნიკური მოსახლეობა ცხოვრობდა. ვინაიდან გალთა უმცირესობა აქ ჯერ კიდევ კიდევ განსხვავებული იყო, რომაელებმა ისინი განდევნეს. რომალეთა მმართველობის ქვეშ, პეზარო, რომელიც ფლამანიის გზის (Via Flaminia) კვანძს წარმოადგენდა, ვაჭრობისა და ხელოსნობის მნიშვნელოვანი ცენტრი გახდა. დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემის შემდეგ, პეზარო ოსტგუთებმა დაიკავეს, 539 წელს კი ვიტიგესებმა დაანგრიეს გოთური ომების მიმდიარეობისას. ბიზანტიური დაპყრობიდან ხუთი წლის შემდეგ ქალაქი ნაჩქარევად აღადგინეს და აქციეს ე. წ. პენტაპოლისად, რავენის ეგზარქატის ნაწილად. ლომბარდიული და ფრანკული დაპყრობების შემდეგ, პეზარო პაპის ოლქის შემადგენელი ნაწილი გახდა. რენესანსის პერიოდში, ქალაქს მართავდა მალატესტების (1285–1445), სფორცების (1445–1512) და დელა-როვერების (1513–1631) ოჯახები. მომდევნო ოჯახის მმართველობისას, რომელმაც პეზარო თავის საგრაფოს დედაქალაქად გამოაცხადა, დადგა მისი აყვავების ხანა — აშენდა მრავალი საზოგადოებრივი და კერძო სასახლე, აღიმართა კედლების ახალი შრეები.


text: ონდატრა (ლათ.Ondatra zibethicus), ძუძუმწოვარი ცხოველი მღრღნელების რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე 35 სმ. მასა 1,5 კგ. აღწევს. აქვს გვერდებიდან შებრტყელებული ქერცლოვანი კუდი. უკანა კიდურებზე თითებს შორის საცურაო აპკი მთლიანი არ არის. გამრავლების პერიოდში მამლის საზარდულის ჯირკვლები გამოყოფენ მუშკის შემცველ სეკრეტს. ონდატრა ბინადრობს ჩრდილოეთი ამერიკის წყალსატევებისა და ჭაობების სანაპიროებზე. ევროპაში შემოყვანილია (ყოფილ სსრკ-ში 1927 წლიდან), შემდეგ განსახლდა მთელ ევრაზიაში. ნახევრად წყლის ცხოველია. იკვებება მცენარეებით და ცხოველებით. მაკეობის ხანგრძლივოდა 25 დღეა, შობს 7-8 ნაშიერს. რეწვის მნიშვნელოვანი ობიექტია (იყენებენ ტყავს, ზოგჯერ ხორსაც). ზოგჯერ აზიანებს სარწყავ სისტემას, ჯებირებსა და კაშხალებს. ტულარემიისა და პარატიფის გამომწვევების ბუნებრივი მატარებელია.


7 ოქტომბერი. 2021. 00:15 „არავინ დგას კანონზე მაღლა, ყველა მოიხდის სასჯელს, რაც მისჯილი აქვს“, - ასე უპასუხა უკრაინაში ვიზით მყოფმა პარლამენტის თავმჯდომარემ, კახა კუჭავამ გადაცემა „იმედი LIVE“- ში დასმულ შეკითხვას მიხეილ სააკაშვილის ახლო მომავალში შესაძლო გათავისუფლებაზე. ლაშა დარსალია: საკმაოდ რთული წელი იყო უსაფრთხოების თვალსაზრისით. რუსეთის საგარეო... 6 დეკემბერი. 2021. 21:48 ლაშა ხუციშვილი: 2022 წლის ბიუჯეტში კაპიტალური ხარჯებისთვის გათვალისწინებულია 5,9... 6 დეკემბერი. 2021. 21:24 ალუდა ღუდუშაური: თუ რამე ნაკლოვანება აქვს მე-9 კლასის ისტორიის სახელმძღვანელოს, ... 6 დეკემბერი. 2021. 19:19 გია ცაგარეიშვილი: ყველაფერში ჩართული იყო გიგი უგულავა ორი გვამის „კიოსკზე“ შემოდ... 6 დეკემბერი. 2021. 01:37 კარლ ვოლოხი: ფული, რომელსაც კურჩენკო სააკაშვილს აძლევდა, „ეფ ეს ბეს“ ფული იყო... 6 დეკემბერი. 2021. 00:54 ალეკო ელისაშვილი: როდესაც ჩაჯდები კონტეინერში და ასე შემოიპარები ქვეყანაში, რომლ... 6 დეკემბერი. 2021. 00:54 დავით ზალკალიანი: მინდა რომ საქართველო დღესვე იყოს ევროკავშირისა და ნატოს წევრი,... 5 დეკემბერი. 2021. 23:26 ტამილა აფანასიევა: სააკაშვილმა ოდესა გამოიყენა, აქ მიშა ახლა აღარავის ახსოვს... 5 დეკემბერი. 2021. 22:54 გოგა ხაინდრავა: მიხეილ სააკაშვილი საქართველოში ყოველთვის პუტინის დავალებას ასრულ... 5 დეკემბერი. 2021. 22:15 პროკურორი 9 მილიონის გაფლანგვის საქმეზე: არცერთი ცნობა არ შეიცავდა სახელმწიფო სა... 5 დეკემბერი. 2021. 21:06 პეტრე მამრაძე: ხილვები სააკაშვილის თავში, ხშირად ცვლის მის რეალობას და მერე თავა... 5 დეკემბერი. 2021. 20:56 თამარ გაბუნია ე.წ. მწვანე პასპორტზე: რეგულაციისგან თავის დასაღწევად, თუ ადამიანე... 5 დეკემბერი. 2021. 15:00 ვიქტორ ყიფიანი: ინდივიდუალური გაწევრიანების გეგმა - ეს არის Nato-ს წევრობისკენ გ... 5 დეკემბერი. 2021. 01:09 ვიქტორ ყიფიანი: იმისთვის, რომ ევროპული და ევროატლანტიკური ინსტიტუტები „აიძულო“ შ... 5 დეკემბერი. 2021. 00:07 მიხეილ სარჯველაძე: რა დანაშაულიც აქვს ჩადენილი, ბუნებრივია იმაზე მიხეილ სააკაშვი... 4 დეკემბერი. 2021. 23:19 მიხეილ სარჯველაძე: აღიარებაა, რომ ყველა იმ ხარჯის შესახებ, რაზეც იყო საუბარი, სა... 4 დეკემბერი. 2021. 22:43 ვიქტორ ყიფიანი: ინდივიდუალური გაწევრიანების გეგმა - ეს არის Nato-ს წევრობისკენ გ... 4 დეკემბერი. 2021. 22:19


ლოგიკა | ლეტერატო ლოგიკა ეს მეცნიერებაა, რომელიც გვასწავლის ისეთ აზროვნებას, რომლის შედეგიც ჭეშმარიტების მიღწევა უნდა იყოს. იგულისხმება, რომ ადამიანის შემეცნების უნარი ჭეშმარიტების დადგენისკენაა მიმართული, სწორედ ეს აძლევს ბიძგს სამყაროს ინტერპრეტირების სურვილს. ხოლო ლოგიკა ესაა წესების ერთობლიობა, რომელიც გვეხმარება ჭეშმარიტების ყველაზე სწრაფად და ეფექტურად დადგენაში. სწორედ ამიტომაა ლოგიკა ძალზე ახლოს ფილოსოფიასთან. ჩვენ გვიწევს ვიაზროვნოთ სწორად, რათა შევძლოთ სწორი დასკვნების გაკეთება ბუნდოვანი ფაქტების შესახებ თვალსაჩინო ფაქტებზე დაყრდნობით. სწორედ ამას აკეთებს ლოგიკა. სიტყვა ლოგიკა ძველი ბერძნულიდან იღებს სათავეს და მომდინარეობს სიტყვა „ლოგოსიდან“, რაც როგორც სიტყვას, ასევე გონს ნიშნავს. ლოგიკა იკვლევს აზროვნების წესებსა და კანონებს, რომელიც გვეხმარება ჭსშმარიტების დადგენაში, კერძოდ კი ისეთ პირობებს, რომლის შემთხვევაშიც აზრი შეიძლება ჩაითვალოს სწორად. ლოგიკის დანიშნულებაა ნებისმიერი ბუნდოვანი მოცემულობა მტკიცებულებების წყალობით დაიყვანოს ყველასათვის ცხად ფაქტებამდე. ამიტომაც ლოგიკის ინსტრუმენტები არგუმენტებია, რომელიც ფაქტებს ეყრდნობა. ლოგიკა, როგორც მეცნიერება, სწავლობს არგუმენტების სტრუქტურასა და ფორმირებას, ხოლო რეალურ ცხოვრებაში მას სწორ გადაწყვეტილებებამდე მივყავართ. „სწორი“ გადაწყვეტილება ამ შემთხვევაში გულისხმობს ფაქტებზე დაფუძნებულ, არგუმენტებით გამყარებულ გადაწყვეტილებას, რომელიც რაციონალურია და ემორჩილება კეთილგონიერების კანონებს. ლოგიკა ზუსტი მეცნიერებების მთავარი იარაღია. სწორედ მისი წყალობით ახდენენ მეცნიერები ღირებული იდეების გადარჩევას და შემდგომ სწორი დასკვნების გაკეთებას. ლოგიკას შეუძლია რთული იდეები დაშალოს მარტივ იდეებად და გაარჩიოს გენიალური იდეა ბოდვისაგან. დღევანდელ ციფრულ საუკუნეში, სადაც სანდო და ფალსიფიცირებული ინფორმაცია ერთნაირი მოცულობით მოედინება უწყვეტ ნაკადად, ლოგიკური აზროვნება განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს. „ლეტერატოს“ ამოცანაა მომავალ თაობას სწორი აზროვნების წესები შეასწავლოს, რაც მათ ჭეშმარიტების სწრაფად დადგენაში დაეხმარება და ყველაზე ოპტიმალურ გადაწყვეტილებებამდე მიიყვანს. აღნიშნული უნარები ასევე საკვანძოა სწრაფადცვალებადი და ძალზე დინამიური რეალობის გათვალისწინებით, სადაც სწორი დასკვნის გაკეთება დროულად ნებისმიერ სფეროში განსაკუთრებულად აქტუალურია. მოზარდები სწავლობენ ლოგიკის საფუძვლებს, არგუმენტების ტიპებს, არგუმენტების აგებას, სხვადასხვა სახალისო დავალების წყალობით ეუფლებიან ვალიდური და მყარი არგუმენტების გარჩევას არასწორი და სუსტი არგუმენტებისგან, სწორი და მცდარი დასკვნების ანალიზს, ალბათობის თეორიის ელემენტებს და ლოგიკის ბევრ სხვა საინტერესო ასპექტს. შედეგად, მათი აზროვნების ტიპი ლოგიკის კანონებით ყალიბდება, თუმცა სხვა მოდულების წყალობით ისინი სწავლობენ გადაწყვეტილებებზე მოქმედი სხვა ფაქტორების მნიშვნელობასაც, რომელიც გულისხმობს ეთიკას, გრძნობებსა და ემოციებს, ფსიქოლოგიას. ლოგიკა მოსწავლეებს ეხმარება, ბრმად არ მიიღონ ნებისმიერი განაცხადი და შესაბამისად, შეძლონ თავისუფალი, ინფორმირებული არჩევანის გაკეთება.