საზოგადოება, პოლიტიკა, მედია | ყველასათვის სასარგებლო ინფორმაცია. თემა: საზოგადოება, პოლიტიკა, მედია რას ნიშნავს სამარცხვინო ყოფნა?! როგორ უკავშირდება ეს კონცეფციას - სიმღერა? ვის შეუძლია სიმღერა?! დასაწერად?! სირცხვილში ჩავარდე?! რას ნიშნავს სამარცხვინო ყოფნა?! როგორ არის ეს დაკავშირებული კონცეფციასთან - დაწვა? ვის შეუძლია დაწვა?! რომ დაიწვას?! სირცხვილში ჩავარდე?! მღერი და შეარცხვინე - 2 სრულიად განსხვავებული ცნება! მომღერალი, ... რა არის ხელშეკრულება Tilsit? რა არის თილსიტის ხელშეკრულებები? თილსიტის 1807 წლის ხელშეკრულებები დაიდო რუსეთსა და საფრანგეთს შორის თილსიტში პირადი იმპერიის მოლაპარაკებების შემდეგ, რომლებიც იმპერატორებმა ალექსანდრე 1-სა და საფრანგეთმა, ნაპოლეონმა მიიღეს. ნაპოლეონის გამარჯვება ... სად აღმოჩნდა ეს ნიშანი პირველად და რას ნიშნავს ეს? ფოტო სად გაჩნდა ეს ნიშანი პირველად და რას ნიშნავს ეს? ფოტო არსებობს ამ ნიშნის წარმოშობის რამდენიმე ვერსია. V ნიშანი! გამარჯვება! გამარჯვების ნიშანი! ბრიტანელები ცნობილია, როგორც პირველი ვინც გამოიყენა ეს ჟესტი, რომელიც ნიშნავს გამარჯვებას ... და კომა იცის ორთქლის ტურბინის ეფექტურობა ვინ იცის ორთქლის ტურბინის ეფექტურობა, ორთქლის ძრავის ეფექტურობაა 812%, ორთქლის ან გაზის ტურბინა არის 2040%, შიდა წვის ძრავაა 2025% (კარბურატორის ძრავებისთვის) და 3036% (დიზელის ძრავებისთვის). პირველი ორთქლის ძრავების მთავარი მინუსი ... რა არის გულაგი? რა არის გულაგი ჯობია არ იცოდე. ზოგადად, ბანაკების სახელმწიფო ადმინისტრაცია. ეს არის ორგანიზაცია, რომელიც ემიგრაციას ეწეოდა, ხალხის გაგებით, გადასახლებულ GULAG– ს (იძულებითი შრომითი ბანაკების, მთავარი ბანაკები და დაკავების ადგილები) ... როდის შექსპირს იღუპება? როდის გარდაიცვალა შექსპირი? 1612 წელს, 23 აპრილს, შექსპირი გარდაიცვალა. 1616 წლის მარტში შექსპირმა შეადგინა ანდერძი. შექსპირი გარდაიცვალა 23 წლის 1616 აპრილს და დაკრძალეს სამრევლო ეკლესიაში, სადაც მისი საფლავი ... რა არის "წარწერები", რომელი უცხო სიტყვისგან მოდის იგი? რა არის "წარწერები", რომელი უცხო სიტყვისგან მოდის იგი? წარწერების ან ნახატების წარწერები ან ნახატები შენობების კედლებზე და გადასასვლელებზე, მატარებლის ვაგონებზე, ასევე ღობეებზე და სხვა ვერტიკალურ ... დასავლეთი რომის იმპერიის შემოდგომაზე? დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემის მიზეზები ??? 1. ეს იყო ძალიან დიდი (შოტლანდიიდან სპარსეთამდე, ესპანეთიდან უნგრეთამდე), შეუძლებელი იყო ყველა საზღვრის კონტროლი, მიუხედავად ძალიან კარგი გზებისა, ... როგორ სერიალი „გრომოვები. იმედის სახლი " როგორ სერიალი „გრომოვები. იმედის სახლი ”ყველაფერი კარგადაა, ისევე როგორც ყაზკაში, 101-ე კმ-ს მიღმა გრომოვები ასახლებენ. ნასტია და ნიკიტა ვასიას სტუმრობენ საავადმყოფოში. ბიჭი ამაყობს: მისმა საჩუქარმა ლეიტენანტის სიცოცხლე გადაარჩინა ... რა მუშაობს ლეონარდო და ვინჩის ერმიტაჟში? ლეონარდო და ვინჩის რომელი ნამუშევრები ინახება ერმიტაჟში? ლეონარდო და ვინჩის ნახატები ერმიტაჟში - მადონა ბენუა და მადონა ლიტა. ერმიტაჟის 214-ე დარბაზში ორი პატარა ნახატია გამოფენილი. ეს ნამუშევრებია ... რა არის სვეტის დედაქალაქი? რა არის სვეტის კაპიტალი? ზედა სვეტის ზედა ნაწილი. სვეტის ზედა ნაწილი. სტილში არის იონური, დორიული და სხვა, ზუსტად არ მახსოვს 🙂 როგორ ჩამოინგრა მზე, ვიკიპედია უცნაურია ... როგორ გამოვიყენოთ სიტყვის მუშაობა ან მუშაობა? როგორ იწერება სიტყვა მუშაობა ან მუშაობა? რბილი ნიშნით. მაგრამ შეგიძლიათ დაწეროთ მძიმე) გაუსვით რუსული ენა მე -3 კლასის სახელმძღვანელოთი. შენ მუშაობ, რა თქმა უნდა.))) შენ მუშაობ Tyts, მოდი! Შენ მუშაობ. ანგარიში რა რწმენა აქვთ აფხაზებს? რა რწმენა აქვთ აფხაზებს, განსხვავებულია, მათ შორის არიან ქრისტიანები. აფხაზეთი მუსულმანურ ქვეყნად ითვლება, თუმცა აქ მხოლოდ ერთი მოქმედი მეჩეთია, მიუხედავად იმისა, რომ 5 მოქმედი წარმართული სიწმინდე და მართლმადიდებლური ეკლესიაა ... და ოსმალეთის იმპერია თურქეთია? ოსმალეთის იმპერია თურქეთია? არა, ეს არის ისტორია წარსულში. დიახ, მაგრამ ოსმალეთის იმპერია უფრო დიდი იყო, ეს არის დღევანდელი თურქეთი, დაქვემდებარებულ სახელმწიფოებთან ერთად. დიახ, გარდა ამისა, ის არის ეს ... რას ნიშნავს ასიმილაცია? რას ნიშნავს ასიმილაცია? ეს ნიშნავს რომ Ksyunya Zveryugina არის ყველაზე მაგარი და ყველაზე დაუძლეველი. ნებისმიერი ცრურწმენა ყველაზე ჭუჭყიანი ტვინისთვის - ცაცხვის მიზნით. დაითხოვეთ თქვენი გენოფონდი სხვა ხალხში. ATP გახდი მსგავსი, შერწყმა. მაგალითად, აითვისეთ ... რას ნიშნავს პერსონა ნონ გრატა? მოვისმინე სიახლეები რას ნიშნავს პერსონა ნონ გრატა? ახალი ამბების მსგავსი ou ხელშეუხებლები მოვისმინე. დიპლომატიური ვადა. ისინი ქვეყნიდან გააძევეს, დაბრუნების უფლების გარეშე. ისე, "non" ნიშნავს გაუჩერებლად, ისევე როგორც "non stop". და "გრატა"? ეს როდის მოხდა უკრაინის სახელი ისტორიაში? როდის გაჩნდა სახელი პირველად უკრაინაში ისტორიაში? რუსეთის შესვლა თუ გული? მე -XNUMX საუკუნეში უკრაინა გახდა ასეთი ეროვნული პროექტის ტიპიური მაგალითი. ზოგიერთი ხელოვნურობა უკვე ფესვებს იღებს ამ ქვეყნის სახელწოდებაში ... რა არის იჩკერია? რა არის იჭკერია? იჩქერია-იკერიის ჩეჩნეთის რესპუბლიკა, ისკერი (ისკი - ცხრა და კერი - ქვედა ნაწილი, გვერდითი მხარე (მაგალითად: კუგ კერი - ხელისგული, ჩეჩნურიდან). ისტორიული და ცენტრალური რეგიონი ცხრა ტუხხუმიდან ... ვირი და ცხენი = ჯორი, ცხენი და ასი =? რატომ და რა განსხვავებაა ვირი და ცხენი = ჯორი, ცხენი და ვირი =? რატომ და რა განსხვავებაა? ძნელია ადამიანთა საზოგადოებაში (თუ ცხენი და ვირი გადაწყვეტენ შთამომავლობას, მათი ძალისხმევის შედეგი ... რა არის კონვენცია? რა არის კონვენცია? ზოგადად, ეს კონცეფცია ასოცირდება ფიზიკასთან, სითბოს გადატანასთან, ვგულისხმობ, ალბათ, გაეროს ბავშვთა უფლებების კონვენციას. აკრიფეთ GOOGLE თემაზე და მოძებნეთ. ინფორმაციის უნივერსალი და კიდევ ცოტა მეტი ... 55 შეკითხვის მონაცემთა ბაზაში, რომელიც გენერირდება 1,531 წამში.


სასოფლო-სამეურნეო (სახნავი) მიწა შენობით, დმანისის რ-ნი, სოფელი კიზილ-ქილისა, დაზუსტებული ფართობი: 8...


source: CulturaX

text: იბოსტარს პარისო მაია - ამერიკა - 2020 #Startrip დღე 1: ჩამოსვლა Iberostar Paraíso მაიაზე უნდა ვაღიარო, რომ ცოტა გამიკვირდა, როდესაც იბოსტარმა მიმიწვია #startripა ბლოგტრიპი რომ ერთი მათგანი იცოდეს კურორტები რივიერა მაიაში კიდევ 10 ბლოგერთან ერთად. მე არ ვიყავი ამ ტიპის კომპლექსის დიდი გულშემატკივარი, თუმცა სიმართლე ის არის, რომ მე გამყარდა მოსაზრება, რომ მოვინახულო რაიმე. საუკეთესო ბლოგრიპები ეს საშუალებას გაძლევთ მიეცეთ საშუალება იცოდეთ ის ადგილები და საცხოვრებლები, რომლებიც საკუთარ ფეხზე არასოდეს გცოდნოდათ. ასე რომ, წინათგრძნობებს განვიცდი და სიამოვნებით მივიღე. ფრენის 11 საათი გაფრინდა ედუარდოსთან სასიამოვნო საუბრების წყალობით, Hombrelobo.com– დან. მოგზაური, ვინც სიამოვნებით მოგზაურობს, როგორც ღმერთს ბრძანებს და ვისთანაც სწრაფად დავუკავშირდი. ეს არ იყო ჩემი პირველი შემთხვევა საქართველოში რივიერა მაია. მხოლოდ შარშან აქ დავამთავრეთ ჩვენი ტური სამხრეთ მექსიკაში ცოტათი ცუდი გემოვნებით, მაგრამ არ უარვყოფ, რომ მოწვევა იყო ძალიან მიმზიდველი და, დამატებულ შესაძლებლობებს შევხვდი იმ მომენტში საუკეთესო ბლოგერებს და ვისწავლე მათგან, მაიძულა მე გადავიტანო სამოთხე და დედამიწა, რომ მივიღო დღეები შვებულება და დაიწყეთ მოგზაურობა. კანკუნის საერთაშორისო აეროპორტში ჩასვლისთანავე ჩვენ გავემგზავრეთ David Bisbal (!) თვითმფრინავიდან და მივედით ემიგრაციაში. მექსიკაში შესასვლელად მხოლოდ პასპორტის არსებობაა საჭირო, ექვსი თვის ვადით და შეავსეთ შესვლის ფორმა. სინამდვილეში, საიმიგრაციო პროცედურების გასაჩივრების მიზნით, ისინი აიძულებენ, რომ ის შეივსოთ თვითმფრინავით გასვლამდე, და ამ მიზნით არის ორი მცველი, რომლებიც უზრუნველყოფენ, რომ არ არსებობს დერეფნის შევსების ველი, რომელიც მიგვიყვანს საიმიგრაციო პუნქტამდე. ბარგის შეგროვების შემდეგ, ჩვენ დააჭირეთ ღილაკს, რომელიც კარნახობდა, თუ ბარგი კონტროლის გავლა გვქონდა და გარეთ გავედით. ტემპერატურა ძალიან მაღალი და ძალიან ნოტიო იყო, დღის მეორე ნახევარში თითქმის შვიდი უნდა ყოფილიყო. ტაქსის ზონაში (მარცხნივ) იბოსტარი ადამიანი გელოდებოდა და გვარზე ნიშნით გეგმავდა ჩვენს სახელებს. მე და ედუარდო ჯერ ჩამოვედით, მოგვიანებით ესპანეთის დანარჩენი ჯარები ჩამოვიდნენ, მაგრამ დასი ანგლო-საქსონიის ბლოგერები უკვე ერთ დღეს იმყოფებოდნენ. ჩვენ დავრჩებით ხუთი დღის განმავლობაში იბოსტარის სამოთხე. ეს კომპლექსი იგი შედგება ხუთი სასტუმროსგან რომ არიან სამოთხის სანაპირონახევარი კანკუნის აეროპორტსა და პლეა დელ კარმენს შორის და ვაპირებდით სამ ღამეს სასტუმრო სამოთხე მაია და ერთი დიდებული სამოთხეკურორტის უმაღლესი დონის სასტუმროები. სასტუმროს მისაღებში ჩამოსვლისთანავე მაიას სამოთხემათ შემოგვთავაზეს მისასალმებელი კოქტეილი, როდესაც ჩვენ რეგისტრაციის ოფიციალური ფორმა გავაფორმეთ. იქ ჩვენ შევხვდით ჭიაბერს იბოსტარიდან, რომელიც მხოლოდ ვახშამზე მიდიოდა ინგლისურენოვანი ბლოგერების ჯგუფთან ერთად და შევთანხმდით ჯგუფთან შესვლისთვისაც კი შუაღამის ვახშამზე. მათ დააყენეს ვერცხლის სამაჯური, გრანდი, რამაც სრული შესაძლებლობა მოგვცა სასტუმროს ყველა ობიექტში და ისინი გოლფის კალათში წაიყვანეს ჩვენს ოთახში. ეს დეტალი იყო, რადგან კურორტი თითქმის ქალაქის ზომაა. ჩემი ოთახი ძალიან დიდი და სრული იყო. ადრე არასდროს ვყოფილვარ "ყოვლისმომცველ" სასტუმროში და არ ვიცოდი რას მოველოდი. დეკორი საკმაოდ მარტივი ტრადიციული მექსიკური სტილი იყო. შესვლისთანავე მე მივიღე ხილის კალათა, როგორც მისასალმებელი საჩუქარი. მაცივარი აღჭურვილი იყო ყველა სახის გამაგრილებელი სასმელით და მისთვის საკმარისი ბოთლი წყალი იყო. აბაზანა სიზმარს ჰგავდა: ცხელი ტუბით და უფრო სრულყოფილი გახადოს უზარმაზარი შხაპი. ოთახში საწოლი ჰქონდა მეფის ზომა მხოლოდ ჩემთვის, მაგიდა, დივანი და აივანი, ჰამაკით. ეს ოთახი ჩემი სართულის ნახევარს დაიკავებდა. უარყოფითი? მას არ აქვს wi-fi. მისაღების გვერდით გველის ბარში მხოლოდ უფასო wi-fi არსებობს. თუ გსურთ ინტერნეტთან დაკავშირება, თქვენ უნდა ითხოვოთ კაბელი კონვერტზე Ethernet კავშირისთვის და უნდა გადაიხადოთ იგი. უფრო მეტი ინერციით, ჩემი სუპერ MacBook Air 11 'არ აქვს ამ ტიპის კავშირი, ასე რომ, მთელი ყოფნის დროს ტვიტირების გაკეთება ცოტა რთული იყო.


source: fineweb

text: როცა მოლიმ გესტ პოსტის დაწერა შემომთავაზა, ძალიან დავიბენი. პოსტების წერა თითქოს ადვილია, მაგრამ საკუთარ ბლოგზე, სადაც რასაც გინდა დაწერ, მერე წაშლი და შეგიძლია უსინდისოდ მოიტყუო, რომ არც დაგიწერია. მაგრამ როცა შენთვის ძალიან საინტერესო ბლოგს პოსტით სტუმრობ, დამიჯერეთ, ძალიან რთულია. დაწერ.. წაშლი.. ისევ დაწერ.. თავში ათასი იდეა გიტრიალებს და მათ ყველაზე მძლავრ ფონად ერთ-ერთი გასდევს:- რომ შენ ვერ დაწერ, რომ შენ ვერ წახვალ სტუმრად. მერე ასეთ შეგრძნებებზე დავფიქრდი და სკოლის სულ პირველი დღე გამახსენდა. სკოლა იმიტომაც გამახსენდა, რომ დღეს პირველი სექტემბერი იყო. გახსოვთ თქვენი პირველი სექტემბრები? მე ყველა მახსოვს, თერთმეტივე. პირველი მღელვარებები, სიხარულები, დაკრეფილი და ქუჩებში გაყიდული, მერე კი სხვისთვის ნაჩუქარი ყვავილები, სითბოები, სიახლეები, ბევრი ღიმილიანი სახე და ნათელი ოთახი, რომელიც ჩვენნაირმა ბავშვებმა საკუთარი ხელებით მოხატეს. რა ლამაზია არა? რა უნდა იყოს ამაზე თბილი? ალბათ დამოკიდებულება. დამოკიდებულებები კი ყოველთვის ძალიან ცივი იყო ბავშვების მიმართ. არ ვიცი თქვენთან რა ხდებოდა სკოლებში, მაგრამ მე სკოლა არასდროს მიყვარდა. სკოლა არ უყვარდათ არც ჩემ მეგობრებს. პირველი სექტემბრები საკლასო ოთახში შესვლისთანავე მთავრდებოდა პირველივე სექტემბერს და იწყებოდა ყურება ზევით, დიადი და ბუმბერაზი მასწავლებლის/ღმერთქალი/ღმერთკაცისკენ, რომელმაც ყველაფერი იცოდა, რომელსაც არასოდეს უნდა შეკამათებოდი, რომელიც იყო უძლეველი, უწმინდესი და უნეტარესი და რომლის სიტყვაც კანონია. არა, რა თქმა უნდა ყველგან არ იყო ასე, მაგრამ როცა ჩემი ნაცნობების ფართო წრე გამოვკითხე, თითქმის ყველამ ასე აღმიწერა პედაგოგის პორტრეტი. სინამდვილეში, რაც ბავშვთა ფსიქოლოგიის პირველივე ლექციაზე მითხრეს, იყო ის რომ ბავშვებს მათი სიმაღლიდან უნდა ელაპარაკო, ყოველთვის! ჩვენ არასდროს არავინ დაგვლაპარაკებია ჩვენი სიმაღლიდან. ჩვენ არასდროს გვქონია უფლება მოგვეთხოვა რაიმე. ჩვენ მიმართ კი მოთხოვნა უამრავი იყო. ჩვენ უნდა ვყოფილიყავით სანიმუშოები, დამჯერები, თავდახრილები, ბეჯითები, ჩვენ უნდა გვესწავლა ყველაფერი ზეპირად, მაგრამ არ დაგვესვა არც ერთი ზედმეტი კითხვა. ჩვენ არ შეგვეძლო გამოგვეთქვა განსხვავებული აზრი, ჩვენ ვერ შევეწინააღმდეგებოდით იმას, რაც „ოდითგანვე ასე იყო“. ჩვენ ვერ ვიქნებოდით მეამბოხე ფილმის გმირები, ჩვენ ვერ ვიქნებოდით თავისუფლები, ჩვენ ვერ დავამხობდით კერპებს და ბელადებს, ჩვენ ვერ გავითავისებდით და უარვყოფდით და ვერც შევიყვარებდით თუნდაც უფროსი თაობის მიერ აღიარებულ და შეყვარებულ ლიტერატურას, მუსიკას, ხელოვნებას, იდეებს, რომლების შეყვარებასაც ჩვენგან მოითხოვდნენ. იმიტომ რომ ჩვენ არ გვქონდა გადაფასების და დაფასების საშუალება. ჩვენ გვქონდა მხოლოდ მოთხოვნა, რომ ჩვენ უნდა..! ჩვენ არასდროს არავინ დაგვლაპარაკებია ჩვენი სიმაღლიდან. ჩვენ ბავშვები ვიყავით და რატომღაც ბავშვები ჩვენს დროში და ჩვენს ქვეყანაში არასდროს აღიქმებოდნენ ანგარიშგასაწევად, არასდროს უყვარდათ ისინი, მიუხედავად მარადიული წყევლისა: „დედა გენაცვალოს“ და რამდენიმე ტრაფარეტული ფრაზისა. მიხარია, რომ დედა ყოველთვის მთვლიდა თანასწორად, მაგრამ სკოლაში, მასწავლებლები რატომღაც პირად შეურაცხყოფად აღიქვამდნენ არასაყოველთაო აზრის მოსმენას და გაზიარება ხომ საერთოდ დიდი ტრაგედია იყო. მიკვირს რატომ არ უჩნდებოდა ძველ თაობას პროტესტი უფრო ძველი თაობის მიმართ, მიკვირს, რატომ არ უჩნდება ძველ თაობას პროტესტი ჩვენი თაობის იმ ნაწილის მიმართ, რომელსაც თავის მხრივ პროტესტი არ უჩნდება უფროსი თაობების მიმართ? ასე ხომ ვერასოდეს გავიზრდებით? მასწავლებლები ხომ აზროვნებას უნდა გვასწავლიდნენ და არა ნააზრევებს? ისინი ხომ ანკესებს უნდა გაძლევდნენ და არა თევზებს? ისინი ხომ პიროვნებებად უნდა გვაყალიბებდნენ და არა მასის წევრებად? იქნებ, ამოვხიოთ ფურცლები წიგნებიდან? იქნებ, დავანგრიოთ კერპები, კლიშეები, ბორკილები? იქნებ, გავიაზროთ და ისე მოვიწონოთ, ისე შევიყვაროთ. იქნებ პირველი სექტემბერი გვიხაროდეს როგორც ახლის დასაწყისი, როგორც სულიერი, პიროვნული ზრდის გზაზე ნაბიჯების გადადგმა და არა უმოწყალოდ დაწყვეტილი ყვავილებით მოკაზმული ცივი ოთახის და სკოლის ახალი ფორმების გამო. მოდით, გავთანასწორდეთ ასაკის და სქესის მიუხედავად და შევიყვაროთ ჭეშმარიტება, როგორც მამარდაშვილი ამბობდა და არა ასაკი, არა ჭაღარა, არა სამშობლო, არა ღმერთი, არა საკუთარი თავი, არა ვინმე.. უბრალო და მარტივი – ჭეშმარიტება და საღი აზრი. იქნებ ვაღიაროთ, რომ მთავარი ის არ არის, თუ ვინ ამბობს და როგორ ამბობს, მთავარი სათქმელის შინაარსია. ჩემ ერთ ფრენდს ფეისბუქზე ილია ჭავჭავაძის სიტყვები ეწერა: “უნდა გამოცხადდეს, რომ ბავშვმა პატარაობითვე ყოველი უფროსის პატივისცემაზედ მაღლად სიმართლის პატივისცემა ჩაისახოს გულში. თორემ მართალი ბავშვი თავის უფროსზედ საჩივლელად მოვიდეს და არ გაამართლო, აქედან რა უნდა გამოიტანოს ბავშვმა? ისა, რომ უფროსთან უმცროსს სიმართლე არ გაუვა. ეს არა მგონია კარგი იყოს.” მასწავლებლობა რთული პროფესიაა, ყველაზე რთული და მათი შერჩევისას ყველაზე მკაცრი კრიტერიუმები უნდა მოქმედებდეს. ბავშვები ყველაზე მნიშვნელოვანი ადამიანები არიან მთელ სამყაროში და არ უნდა ვაქციოთ ისინი სისტემის პროდუქტებად. ვიცი რომ საპირველსექტემბროდ ამაზე არ უნდა მესაუბრა, მაგრამ რთულია თავი შეიკავო, როცა ხედავ, რომ სკოლები არ შეცვლილა, სკოლებში ისევ უყვირიან ბავშვებს, სკოლებში ისევ უთანასწორობაა, სკოლებში ისევ უფრო მაღლა დგას მასწავლებლის თავი, ვიდრე მოსწავლის, როგორც ძველი აღმოსავლური სამეფისკარო იერარქია და არც ახლა ჰყავთ ო, კაპიტნები! მათი კაპიტნები!


ილია ჭავჭავაძე ილია ჭავჭავაძე (დ. 8 ნოემბერი, 1837, სოფელი ყვარელი — გ. 12 სექტემბერი, 1907, წიწამური) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, პუბლიცისტი, ჟურნალისტი, პოლიტიკოსი, მწერალი, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა მეცხრამეტე საუკუნეში საქართველოში სამოქალაქო საზოგადოების ჩამოყალიბებაში, გადამწყვეტი წვლილი შეიტანა საქართველოს ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის შექმნასა და ლიბერალური ფასეულობების გავრცელებაში. სათავეში ჩაუდგა თერგდალეულთა თაობას, რომლებმაც ქართულ ინტელექტუალურ სივრცეში მოდერნული, ევროპული იდეები და ხედვები შემოიტანეს. ილია ჭავჭავაძის თაოსნობით დაარსდა და სრულიად ახალი სიტყვა თქვა ქართულ ჟურნალისტიკაში მის მიერ გამოცემულმა გაზეთებმა საქართველოს მოამბემ და ივერიამ. მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა საქართველოში პირველი ფინანსური დაწესებულების - სათავადაზნაურო-საადგილმამულო ბანკის შექმნაში, რომელსაც 30 წლის განმავლობაში ხელმძღვანელობდა. ბანკის რესურსი უმეტესწილად საქართველოში სხვადასხვა კულტურულ, საგანმანათლებლო, ეკონომიკურ, საქველმოქმედო პროექტებს ხმარდებოდა. მანვე მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ჩამოყალიბებასა და ფუნქციონირებაში. მისი თაოსნობით გაიხსნა არაერთი სკოლა, სადაც სწავლება ქართულ ენაზე მიმდინარეობდა, რამაც საქართველოში რუსიფიკაციის პროცესი შეაჩერა. ილია ჭავჭავაძის პუბლიცისტიკას ქართული ეროვნული და სამოქალაქო ცნობიერების ფორმირებაში უდიდესი როლი მიუძღვის. მისი წერილების თემატიკა მრავალფეროვანია და მოიცავს: ეროვნულ საკითხებს, ლიტერატურას, განათლებას, თეატრს, ეკონომიკას, სოციალურ-პოლიტიკურ და მსოფლიოში მიმდინარე პროცესებს. მის პუბლიცისტიკაში ასახულია ევროპული იდეები, ხედვები, რომელთა გაცნობაც ჟურნალ-გაზეთების საშუალებით მთელი ქართული საზოგადოებისთვის ხდებოდა. მნიშვნელოვანია მისი შეხედულებები თვითმმართველობის, სასამართლო სისტემის, ეკონომიკის, სოციალური წესრიგის, ადამიანის უფლებების, ქალთა უფლებების, სასკოლო და უმაღლესი განათლების, სამოქალაქო აქტივიზმის შესახებ. აღსანიშნავია ილია ჭავჭავაძის წერილები საგარეო საკითხებზე, რამაც ქართული საზოგადოება მეტად დააახლოვა დასავლეთსა და ზოგადად მსოფლიოში მიმდინარე პროცესებთან. აღსანიშნია, რომ ევროპელობის, საქართველოს ევროპული მომავლის ნარატივი ყველაზე მკაფიოდ პირველად ილია ჭავჭავაძისა და სხვა თერგდალეულთა ნააზრევში გამოჩნდა. რუსეთში მიმდინარე რევოლუციის ფონზე, ილია ჭავჭავაძე აირჩიეს ქართველ თავადაზნაურთა წარმომადგენლად რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო საბჭოში. მან სცადა გამოეყენებინა ეს ტრიბუნა არა ერთი რომელიმე წოდების, არამედ მთლიანად ქართველი ხალხის ინტერესების დასაცავად. მონაწილეობდა სიკვდილით დასჯის შესახებ დებატებში, ასევე ლობირებდა საქართველოსთვის ავტონომიის მოპოვების საკითხს. ილია ჭავჭავაძის მხატვრული შემოქმედება ეროვნულ და სოციალურ მოტივებზეა აგებული. ნაციონალურ საკითხთან მიმართებაში მისი ნაწერები, როგორებიცაა აჩრდილი, ქართვლის დედას და დიმიტრი თავდადებული სამშობლოსადმი თავგანწირვასა და მის უპირობო სიყვარულს ქადაგებს. სოციალურ საკითხებთან მიმართებაში ილია ჭავჭავაძე თავისი ნაწარმოებებით, როგორებიცაა რამდენიმე სურათი ანუ ეპიზოდი ყაჩაღის ცხოვრებიდან, გლახის ნაამბობი, კაცია-ადამიანი?! და ოთარაანთ ქვრივი, ილაშქრებს სოციალური უთანასწორობის და ფეოდალური ღირებულებების წინააღმდეგ. 1907 წლის 12 სექტემბერს ილია ჭავჭავაძე წიწამურთან მოკლეს. ილიას მკვლელობის დეტალები დღემდე კამათის საგანია. ქართული მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის მიერ ილია ჭავჭავაძე შერაცხულია წმიდანად, სახელით წმიდა ილია მართალი[3]. ხსენების დღეა 2 აგვისტო (ძველი სტილით 20 ივლისი ). წინაპრები ილია ჭავჭავაძე ჭავჭავაძეების ყვარლის შტოს მიეკუთვნებოდა. ჩვენთვის ცნობილი მისი უძველესი წინაპარია როშნია ჭავჭავაძე (იხსენიება 1470 წ.). მისი გენეალოგიური ხაზი ასე გამოიყურება: როშნია — გიორგი (იხსენიება 1517-29 წწ.) — გარსევანი (იხსენიება 1540-84 წწ.) —იასონი (იხსენიება 1590 წ.) — მამუკა (იხსენიება 1639-55 წწ.) — ფარემუზი (იხსენიება 1642-82 წწ.) — ბესპაზი (იხსენიება 1755-77 წწ.) — პაატა (1771-1825 წწ.) — გრიგოლი (1811-1852 წწ.) — ილია.[4] ილია ჭავჭავაძის პაპა პაატა ბესპაზის ძე ჭავჭავაძე აქტიურად მონაწილეობდა ბრძოლაში, რომელშიც სოლომონ II-მ დაიბრუნა იმერეთის სამეფო ტახტი. პლატონ იოსელიანის ცნობით პაატას სოლომონისთვის დახმარება ერეკლე II-მ დაავალა. გიორგი XII-მ პაატა ჭავჭავაძეს უბოძა ბახტრიონიდან გავაზამდე გაღმამხარის ხუთასის თავობა. XIX საუკუნის 20-იან წლებში პაატა ჭავჭავაძე დაიღუპა ლეკებთან ბრძოლაში მიღებული ჭრილობით. პაატას ცოლად ჰყავდა მარიამ (პელაგია) მელქისედეკის ასული ანდრონიკაშვილი (1771-1830), რომელთანაც შეეძინა შვილები: მაკრინე (1792-1872), მიხეილი, სვიმონი (1802-27), ალექსანდრე (1808-38), გრიგოლი (1811-52), გარსევანი (1816-47), იოსები (1818-28). ბიოგრაფია დაიბადა გადამდგარი ოფიცრის, თავად გრიგოლ ჭავჭავაძის ოჯახში. 10 წლისას გარდაეცვალა დედა — მარიამ ბებურიშვილი, 15 წლისას — მამა. დაობლებული ილიასა და მისი და-ძმების მოვლა-პატრონობა მამიდამ, მაკრინე ჭავჭავაძე-ერისთავისამ იტვირთა. განათლება თბილისი 1848-1856 წლები 1848 წლის იანვრისთვის გრიგოლ ჭავჭავაძეს თავისი მეორე ვაჟიშვილი მაშინდელ ერთ-ერთ საუკეთესო რაევსკის კერძო პანსიონში მიუბარებია. 1851 წელს სწავლის გასაგრძელებლად ილია თბილისის გიმნაზიის მეოთხე კლასში შევიდა. 1852 წლის 10 დეკემბერს, როცა ილია თბილისში უკვე გიმნაზიელი იყო, ყვარელში მამაც გარდაეცვალა. ამის შემდეგ მთელი ოჯახის ტვირთი და ხუთი ობოლი ძმისშვილის აღზრდა-პატრონობა მამიდა მაკრინეს დააწვა მხრებზე. სწორედ ამ დიდი სულიერი ტკივილის გამოა დაწერილი ჩვენამდე მოღწეული ილიას ყრმობის დროინდელი, მისი ერთ-ერთი პოეტური ცდა — „მოთქმა საწყლისა“. 15 წლის გიმნაზიელის ცხოვრებაში მომხდარ ამ ღრმა ტრავმას შეიძლება მიეწეროს ის ფაქტი, რომ ილიას ამ დროს საგნებში არასახარბიელო ნიშნები მიუღია, რის გამოც იგი გიმნაზიის იმავე მეოთხე კლასში დაუტოვებიათ. სამაგიეროდ, 1853 წელს ილიას მდგომარეობა საგრძნობლად გამოუსწორებია. პეტერბურგის უნივერსიტეტი 1857-1861 წლები 1857 წლის ივლისში ილია ჭავჭავაძე პეტერბურგში ჩავიდა და უნივერსიტეტში მისაღები გამოცდები (იურიდიული ფაკულტეტი) წარმატებით ჩააბარა. 1859 წლის ზაფხულში მას ჯანმრთელობის პრობლემები შეექმნა და ის რამდენიმე თვით ჩამოსულა საქართველოში გამოსაჯანმრთელებლად და აქ შემოდგომამდე დარჩენილა. ილიას სტუდენტობის დროის შესახებ მოიპოვება მოგონებანი ილიას მეგობრის, კოხტა აფხაზისა, რომელიც ილიასთან ერთად სწავლობდა, როგორც გიმნაზიაში, ისე უნივერსიტეტშიც, და ნიკო ნიკოლაძისა, რომელიც ილიას შემდეგ ჩავიდა პეტერბურგში. ნიკო ნიკოლაძის დროს პეტერბურგის სტუდენტობაში ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო ხსოვნა სტუდენტ ილიას შესახებ, რომელიც პეტერბურგის ქართველი სტუდენტობის ყველას მიერ აღიარებულ ხელმძღვანელად ითვლებოდა. კოხტა აფხაზი გადმოგვცემს: ილიას სტუდენტობის ხანა პეტერბურგში დაემთხვა რევოლუციებისა და ეროვნულ-გამანთავისუფლებელი ომების, მათი მუდმივი გამოძახილის პერიოდს დასავლეთ ევროპის ქვეყნებში. ახალგაზრდა ილია, თავისი დამონებული სამშობლოს მომავალ ბედზე ფიქრით მოცული, მღელვარებით ადევნებდა თვალყურს ეროვნულ-განმანთავისუფლებელ მოძრაობას ევროპაში. როდესაც 1860 წლის გაზაფხულზე გარიბალდიმ აიღო მესინა, ხოლო შემდეგ იტალიის ნახევარკუნძულზე გადმოვიდა, ილია ამას აღფრთოვანებული მიესალმა ლექსით: „მესმის, მესმის სანატრელი, ხალხთ ბორკილის ხმა მტვრევისა...“ ილიას დროს პეტერბურგის უნივერსიტეტში სწავლობდა ოცდაათამდე ქართველი სტუდენტი. ილიას გარშემო შემოკრებილი ქართველი სტუდენტობა შეადგენდა იმ ბირთვს, რომელმაც საქართველოში დაბრუნების შემდეგ, შეადგინა „პირველი დასი“. ილიას დროს შეიქმნა რუსეთში ქართველი სტუდენტობის - „თერგდალეულთა“ ტრადიციები. 1857-1861 წლები უხვი გამოდგა სტუდენტ ილია ჭავჭავაძისთვის შემოქმედებითი ნაყოფიერების თვალსაზრისით. სტუდენტობის 4 წელი უაღრესად მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა ჭავჭავაძის, როგორც პიროვნებისა და მოქალაქის, მოაზროვნისა და მწერლის ფორმირებისა და სრულყოფისათვის, ისე მისი პროგრესული სოციალური-პროგრესული, ფილოსოფიური და ესთეტიკური მრწამსის შემუშავებისათვის. იგი იმთავითვე ინტენსიურად და საფუძვლიანად სწავლობდა საქართველოს ისტორიასა და ქართულ მწერლობას. რუს და ევროპელ მწერალთა და მეცნიერთა მემკვიდრეობას; დიდი მონდომებით ეცნობოდა რუსი რევოლუციონერ-დემოკრატების — ბელინსკის, გერცენის, დობროლიუბოვის, ჩერნიშევსკის ნააზრევს, რაც დაუკავშირა საკუთარი ხალხის პროგრესისათვის ბრძოლის მიზნებსა და ამოცანებს. 1859-1872 წლებში ჭავჭავაძემ დაწერა ფართო საზოგადოებრივი რეზონანსის მქონე ნაწარმოებები, რომელთაც აღმავალი ეტაპი შექმნეს XIX საუკუნის ქართულ ლიტერატურასა და საერთოდ ქართული მხატვრული აზროვნების ისტორიაში: აჩრდილი (პოემა) (პირველი რედაქცია, 1859), რომელიც უმწვავეს ეროვნულ და სოციალურ პრობლემებს ეხებოდა; ეროვნულ-განმათავისუფლებელი იდეებით შთაგონებული დრამატული პოემა „ქართლის დედა“. „სცენა მომავალ ცხოვრებიდან“ (პირველი რედაქცია, 1860); პოემა „კაკო ყაჩაღი“ — „რამდენიმე სურათი ანუ ეპიზოდი ყაჩაღის ცხოვრებიდან“ (1860) — მძაფრი პროტესტი ბატონყმობის წინააღმდეგ; ამავე პერიოდს განეკუთვნება როგორც ჭავჭავაძის პოეტური თარგმანები ( შილერის, ჰაინეს, რიუკერტის, ბაირონის, სკოტის, შენიეს, პუშკინისა და ლერმონტოვის ნაწარმოებისა) და სატრფიალო ლირიკის უდიდესი ნაწილი, ასევე პროგრესული სოციალურ და ეროვნულ იდეალებითა და მხატვრული სიახლეებით აღბეჭდილი ლექსები „ხმა სამარიდან“ (1857), „გუთნის-დედა“, „ქართვლის დედა“, „ჩემი თარიაღალი“ (სამივე 1858), „ნანა“ (1859), „ქართველ სტუდენტების სიმღერა“, „მუშა“, „იანიჩარი“ (სამივე 1860); პატრიოტული ლირიკის ბრწყინვალე ნიმუშები — „ელეგია“ (1859), „მესმის, მესმის“ (1860), „გაზაფხული“ („ტყემ მოისხა ფოთოლი“..., 1861); „პოეტი“ (1860). ამავე ხანებში შექმნა ჭავჭავაძემ პროზაული ნაწარმოებები, რომლებმაც უდიდესი როლი შეასრულა ქართული კრიტიკული რეალიზმის განვითარებაში: ბატონყმური ინსტიტუტის მანკიერებათა მამხილებელი მოთხრობა „გლახის ნაამბობი“ (I—IV თავები, 1859) და ესკიზები მოთხრობისა „კაცია-ადამიანი?!“, სადაც მებატონეთა კლასის მანკიერი მხარეები და ყოფა სატირულად ასახა. ჭავჭავაძის პირველმა ლიტერატურულ-კრიტიკულმა წერილმა „ორიოდე სიტყვა თავად რევაზ შალვას ძის ერისთავის მიერ კაზლოვიდგან „შეშლილის“ თარგმნაზედა“ („ცისკარი“, 1861) ახალი თაობის ლიტერატურული მანიფესტის მნიშვნელობა შეიძინა. მასში, ისევე როგორც წერილებში „პასუხი“ (1861) და „საქართველოს მოამბეზედ“ (1863), მან ჩამოაყალიბა რეალისტური მწერლობისა და სალიტერატურო კრიტიკის ძირითადი პრინციპები, დაასაბუთა სალიტერატურო ენის განმარტივების, საერთო სახალხო ენასთან მისი დაახლოების აუცილებლობა. „ორიოდე სიტყვა...“ იქცა „მამებისა და შვილების ბრძოლის“ საწყისად. სამშობლოში მოღვაწეობა ხანგრძლივი განშორების შემდეგ, 1861 წელს ილია ჭავჭავაძე რუსეთიდან საქართველოში დაბრუნდა. დაბრუნების მოლოდინი მან მხატვრულად ასახა „მგზავრის წერილებში“, რომელიც ავტორისა და „თერგდალეულების“ ერთგვარი საპროგრამო მანიფესტია და მათ მიზნებსა და ამოცანებს გამოხატავდა. ამ ხანებში ჭავჭავაძე გატაცებით აგროვებდა ქართული ხალხური ზეპირსიტყვიერების ნიმუშებს. 1863 ჭავჭავაძის მიერ დაარსებული ჟურნალი „საქართველოს მოამბე“, მიუხედავად უმძიმესი საცენზურო პირობებისა, ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის მუშაობის ძირითად პლაცდარმად იქცა. 1863 წელს ილია დაქორწინდა ოლღა გურამიშვილზე. 1864 წელს მუშაობა დაიწყო ჯერ ქუთაისის გენერალ-გუბერნატორის საგანგებო მინდობილობათა მოხელედ, შემდეგ — საქართველოში საგლეხო რეფორმის გატარებასთან დაკავშირებით — მომრიგებელ შუამავლად აღმოსავლეთ საქართველოში. 1868—1873 წლებში მუშაობდა დუშეთის მაზრის მომრიგებელ მოსამართლედ. ამ ხანებში დაწერა მან „გლეხთა განთავისუფლების პირველი დროების სცენები“ (1865), გადაამუშავა „ქართვლის დედა“ (1871) და „აჩრდილი“ (1872), დაასრულა მუშაობა დიდი ხნის წინ ჩაფიქრებულ „მგზავრის წერილებსა“ (1871) და „გლახის ნაამბობზე“ (1872), ამავე პერიოდში შეიქმნა მწვავე სატირული ლექსები — „რა ვაკეთეთ, რას ვშვრებოდით ანუ საქართველოს ისტორია მეცხრამეტე საუკუნისა“ და „ბედნიერი ერი“ (ორივე 1871), ქართული პატრიოტული ლირიკის მნიშვნელოვანი ქმნილებები — „ჩემო კარგო ქვეყანავ, რაზედ მოგიწყენია“ (1872); სატირულ-პუბლიცისტური ლექსები „გამოცანები“, „კიდევ გამოცანები“ და „პასუხის პასუხი“ (1871—1872). 1873-წლიდან თბილისში დამკვიდრებული ილია ჭავჭავაძე აქტიურად ჩაება ფართო პრაქტიკულ საზოგადოებრივ საქმიანობაში, რომლებსაც ბოლო წლებში გარკვეულწილად ჩამოცილებული იყო. 1875 წელს სათავადაზნაურო საადგილმამულო ბანკის თავმჯდომარედ აირჩიეს, რომელიც ჭავჭავაძის მოღვაწეობის შედეგად ფაქტობრივად ქართულ ეროვნულ ბანკად იქცა და უდიდეს ფინანსურ დახმარებას უწევდა ყველა ძირითად კულტურულ თუ საგანმანათლებლო დაწესებულებას იმდროინდელ საქართველოში. 1881-წლიდან ჭავჭავაძე იყო მისი და დიმიტრი ყიფიანის ინიციატივით დაარსებული ქართული დრამატული საზოგადოების თავმჯდომარე, 1879—1885 — „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“ თავმჯდომარის მოადგილე, 1885-იდან სიცოცხლის დასასრულამდე საზოგადოების უცვლელი თავმჯდომარე და სხვ. მკვლელობა 1907 წელს რუსეთის პირველ დუმაში (სახელმწიფო საბჭო) სამსახურის შემდეგ, ილიამ საქართველოში დაბრუნება გადაწყვიტა. ამავე წლის 28 აგვისტოს თბილისიდან საგურამოსკენ მიმავალ ილიასა და ოლღას წიწამურთან ექვსკაციანი ჯგუფი დაესხა თავს. თავდამსხმელებმა ილია მოკლეს და მიიმალნენ. ილიას მკვლელობის დეტალები დღემდე კამათის საგანია. ისტორიულ დოკუმენტებზე დაყრდნობით ილიას მკვლელობა ჩაფიქრებული ჰქონდათ სოციალ-დემოკრატებსა და ბოლშევიკებს, ილიას მიერ მათი რევოლუციური გზების დაგმობისა და ხალხში მისი უსაზღვრო პოპულარობის გამო. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ერთმა მოხუცმა კაცმა აღიარა, რომ რუსეთის ჟანდარმერიამ დაიქირავა ილიას მოსაკლავად. საბჭოთა პერიოდში ხელმძღვანელობამ მკვლელობის გამოძიება დაიწყო, რომელმაც მოგვიანებით დაასკვნა, რომ მეფის ხელისუფლების საიდუმლო პოლიცია და ადმინისტრაცია იყვნენ ჩარეული ილიას მკვლელობაში. ილიას მკვლელობა ქართველმა ხალხმა ეროვნულ ტრაგედიად მიიჩნია. მის დაკრძალვაზე აკაკი წერეთელმა, რომელიც იმ პერიოდში ძლიერ ავადმყოფობდა, წარმოთქვა: „ილიას ფასდაუდებელი წვლილი ქართველი ერის აღორძინებაში მომავალი თაობებისთვის ნიმუშის მიმცემია“. ვაჟა-ფშაველა წერდა: „ილიას მკვლელებს რომ შეეძლოთ, საქართველოს მოჰკლავდნენ.“ 1987 წელს საქართველოს მართლმადიდებლურმა ეკლესიამ ილია წმინდანად შერაცხა. სახელით წმინდა ილია მართალი. საზოგადოებრივი საქმიანობა ილია ჭავჭავაძე და „თვითმოქმედების“ პრინციპი სამოქალაქო აქტივიზმი თანამედროვე ტერმინია, თუმცა მის შესახებ ილია ჭავჭავაძე მრავალს საუბრობდა და წერდა. რასაც დღეს სამოქალაქო აქტივიზმად მოიხსნიებენ, ილია ჭავჭავაძე ტერმინ „თვითმოქმედებას“ უწოდებდა. მას ეს საკითხი ფართოდ აქვს განხილული პუბლიცისტურ წერილში „თვითმოქმედებისთვის“. ავტორი მსჯელობას ინდივიდიდან იწყებს - თუკი ადამიანი საკუთარ თავს ვერ ინახავს და სხვებზეა დამოკიდებული, მაშინ იგი „გადადებულია უფრო სასიკვდილოდ, ვიდრე სასიცოცხლოდ“.[5] იგივე მსჯელობა ერგება რომელიმე ცალკე აღებულ წოდებასა თუ მთლიანად საზოგადოებას. ეს პუბლიცისტური წერილი თავადაზნაურთა წოდების კრიტიკაა, რომლებიც, ილიასავე სიტ 008000 ვები რომ გამოვიყენოთ: „დაიკრებს ხოლმე გულზედ ხელებსა და წუწუნებს, ვაი რა მეშველება, არავინ არა მშველისო “სასიცოცხლოდ“.[6] კონკრეტულად, ილიასთვის მიუღებელია თავადაზნაურთა პასიურობა განათლების საკითხში და მსჯელობისას ამბობს: ეს პუბლიცისტური წერილი შეიცავს მოწოდებას - ამ კონკრეტულ შემთხვევაში ერთმა წოდებამ, თუმცა უფრო ზოგადად მთლიანად საზოგადოებამ, გარკვეული პრობლემების გადაჭრაზე თავადვე უნდა იზრუნოს და მთავრობის დახმარების მოლოდინი არ უნდა ჰქონდეს. ილია ჭავჭავაძის ეს დამოკიდებულება გამომდინარეობს მისი შეხედულებიდან - „თვითმოქმედება“ ანუ თანამედროვე ტერმინით სამოქალაქო აქტივიზმი ილია ჭავჭავაძისთვის ცხოვრების ის ერთადერთი წესია, რომელიც ყოველგვარი პირადი თუ საზოგადოებრივი წარმატების წინაპირობაა.[9] პირველი ნაბიჯები სამოქალაქო ცხოვრებაში - „საქართველოს მოამბე“ ილია ჭავჭავაძის სამოღვაწეო არენაზე გამოჩენა უკავშირდება „ცისკარში“ დაბეჭდილ სტატიას „ორიოდ სიტყვა თავად რ. ერისთავის მიერ კაზლოვის შეშლილის თარგმანზედა“, რომელიც, როგორც გრიგოლ ყიფშიძე აღნიშნავს: „ნამდვილი ყუმბარა იყო. მისმა ძალა-აფეთქებამ თავ-ზარი დასცა მთელ მაშინდელ მწერალთა კრებულს, ძირამდე შეარყია დაგუბებული, ხავს-მოკიდებული, სალიტერატურო ჭაობი და დიდი მითქმა-მოთქმა, დიდი ალიაქოთიც გამოიწვია“.[10] ეს წერილი მან საქართველოში ჯერ კიდევ პეტერბურგში სტუდენტად ყოფნის პერიოდში გამოგზავნა. წერილის გამოქვეყნებიდან მალევე ილია სამშობლში დაბრუნდა და პირველი საზოგადოებრივი საქმიანობაც წამოიწყო - ჟურნალი „საქართველოს მოამბე“ დააარსა.[9] „საქართველოს მოამბე“ შეიძლება ჩაითვალოს საქართველოს ისტორიაში პირველ სამოქალაქო გაერთიანებად, რომლის წევრებსაც გარკვეული საერთო საზოგადოებრივი ამოცანები აერთიანებდათ. ამათგან უპირველესი ენის დემოკრატიზაციის საკითხი იყო.[11] ილიასა და მისი თანამოაზრეების შეხედულების თანახმად, ინტელექტუალთა ნაწერი ხალხისთვის მარტივად გასაგები უნდა ყოფილიყო. შესაბამისად, მისი ხელოვნურად გართულება გრამატიკული ფორმებითა და წესებით, რომლებიც ყოველდღიურ ცხოვრებაში არ გამოიყენებოდა, საჭიროებას არ წარმოადგენდა. „საქართველოს მოამბის“ გარშემო დაჯგუფებულ ადამიანების მთავარი ამოცანა ცოდნის ხალხში გატანა, რიგითი მოქალაქეების განათლება იყო, შესაბამისად „საქართველოს მოამბე“ ამასთანავე საგანმანათლებლო პროექტიც იყო. მთავრობის მოთხოვნით, „საქართველოს მოამბეში“ არ უნდა ყოფილიყო საპოლიტიკო მიმოხილვები [12], თუმცა, ილია ჭავჭავაძემ ჟურნალის პროგრამაში შეინარჩუნა რუბრიკა - „სხვადასხვა“, სადაც მოხერხდა რამდენიმე პუბლიცისტური წერილის მოთავსება.[13] ილია ჭავჭავაძემ და „საქართველოს მოამბემ“ ქართული საზოგადოების დიდი ყურადღება მიიქცია - საქარველოს ისტორიაში კონსერვატორულად განწყობილ თაობათა შორის თუ თაობათა შიგნით ახალი დებატების პერიოდი დაიწყო - თემატიკა ძირითადად ლიტერატურული იყო, თუმცა თავად ის ფაქტი, რომ საზოგადოების სხვადასხვა ჯგუფებმა გარკვეულ საკითხთა განხილვა და მათზე სჯა-ბაასი დაიწყეს, უკვე წინ გადადგმულ ნაბიჯს წარმოადგენდა წინარე ეპოქასთან შედარებით. „საქართველოს მოამბე“ დასაწყისი იყო, იგი ხანგრძლივი პროექტი ვერ აღმოჩნდა, მან მხოლოდ 1 წელი გასტანა, შემდგომ კი ილიას ხელმოკლეობის გამო დაიხურა.[9] გლეხთა განთავისუფლება XIX საუკუნის სამოციან წლების საქართველოში მიმდინარეობდა გლეხთა განთავისუფლების პროცესი. „საქართველოს მოამბის“ ჯგუფის პოზიცია ამ საკითხთან დაკავშირებით ნათელი იყო, სწორედ ამ ჟურნალში დაიბეჭდა ილიას ,,კაცია-ადამიანი?!'' და „გლახის ნაამბობის“ რამდენიმე თავი. თავად ილია ჭავჭავაძე ჟურნალის მიღმაც იყო ჩართული გლეხთა გათავისუფლების პროცესში. წარმოშობით იგი თავადი იყო, შესაბამისად, მონაწილეობას იღებდა თავადაზნაურთა იმ კრებებში, რომლებიც განიხილავდნენ გლეხთა განთავისუფლების საკითხს. ქრისტეფორე მამაცაშვილის მოგონებაში ვხვდებით ორ ეპიზოდს, რომელიც ნათელს ჰფენს, რომ ილია ჭავჭავაძე საკმაოდ აქტიურად იცავდა იმ პოზიციას, რომ გლეხობა საკუთარი მიწითვე უნდა გათავისუფლებულიყო: „წამოდგა ახალგაზრდა პოეტი და პუბლიცისტი ილია ჭავჭავაძე და ხმამაღლა განაცხადა, რომ გლეხს მიწა უნდა მიეცესო... ერთმა თავადმა ხანჯალი იშიშვლა და ლანძღვა-გინებით ილიასკენ გაიწია და ყვიროდა : „გამიშვით, გამიშვით! ეხლავე უნდა მოვკლაო“. ინციდენტის გარეშე არც მეორე კრებას ჩაუვლია: „მეორე კრებაზე გლეხთა განთავისუფლების წინააღმდეგ ილაპარაკა გენ.ლეიტ. ივ. მუხრანსკიმ. მან განაცხადა, რომ უმიწოთ გლეხთა განთავისუფლებას მთელი თავად აზნაურობა მიემხრობაო, მიწიანად კი - მხოლოდ ორიოდე კაცუნაო. ილია ჭავჭავაძემ ორატორს ხელი სტაცა, მოაბრუნა თავისკენ და ჰკითხა : „ვინ არიან ეგ კაცუნებიო?“[14]. ეს ორი ფაქტი ადასტურებს იმას, რომ ილია ჭავჭავაძე საკუთარი ხედვების ცხოვრებაში განსახორციელებლად აქტიურად იყენებდა ყველანაირ საშუალებას, მათ შორის იმ მცირე წარმომადგენლობით ორგანოს, რასაც თავადაზნაურთა კრება წარმოადგენდა.[9] ილიას ბრძოლა გლეხთა კეთილდღეობისთვის ამით არ დასრულებულა. ამ ბრძოლის პერიოდში იგი ჯერ კიდევ ახალგაზრდა და ნაკლებად ავტორიტეტული პიროვნება იყო, განსაკუთრებით იმ თავადაზნაურთა შორის, რომლებიც გლეხთა განთავისუფლების საკითხს წყვეტდნენ. რადგანაც ფართო ასპარეზზე ილია ვერაფერს გახდა, გადაწყვიტა საკუთარ „თვითმოქმედების“ პრინციპს დაბრუნებოდა და თავისი გლეხების მიწიანად განთავისუფლება მაინც უზრუნველეყო. 1905 წელს დაწერილ პუბლიცისტურ წერილში „ნუთუ?!“ , იგი მოიხსენიებს, რომ თავის გლეხებს კერძო საკუთრება და ვენახები უსასყიდლოდ დაუთმო. ქართველმა მკვლევარმა გურამ შარაძემ კი მოიძია რამდენიმე დოკუმენტი, რომლებიც ადასტურებს ილია ჭავჭავაძის ამ მტკიცებას.[15] „საქართველოს მოამბის“ დახურვის შემდეგ, ილია სახელმწიფო სამსახურში შევიდა და გაემგზავრა ჯერ ქუთაისში, შემდეგ კი - დუშეთში, სადაც მომრიგებელ შუამავლად (მოგვიანებით მომრიგებელი მოსამართლე) განაწესეს. მისი მოვალეობა გლეხთა განთავისუფლების შედეგად მათსა და მებატონეებს შორის წარმოქმნილი დავების მოგვარება იყო. ამ პერიოდში ილია ჭავჭავაძე სამოქალაქო აქტივიზმს მეტწილად ჩამოშორდა, თუმცა სახელმწიფო სამსახურშიც კი საკუთარი ხედვების გამტარებლად დარჩა და იცავდა გლეხების სამოქალაქო და სამართლებრივი ინტერესებს. [16] თბილისის საადგილმამულო ბანკი და მისი მნიშვნელობა საადგილმამულო ბანკის დაარსება იმ პერიოდში, როცა ილია ჭავჭავაძე სახელმწიფო სამსახურში იყო, თბილისში დიმიტრი ყიფიანის თაოსნობით საფუძველი ეყრებოდა თბილისის საადგილმამულო ბანკს. დიმიტრი ყიფიანი მიიჩნევდა, რომ ქართველი თავადაზნაურობა მარტივად ვერ გადაიტანდა გლეხთა განთავისუფლების პროცესს. შესაბამისად, ბანკის უმთავრეს მიზნად თავადაზნაურთა ფენის ეკონომიკური კოლაფსისგან გადარჩენას სახავდა.[17] ბანკის შექმნის იდეა 1864 წელს გაჩნდა, თუმცა ეს პროცესი გაიწელა. წესდების პირველ სარედაქციო კომიტეტში დიმიტრი ყიფიანი და ილია ჭავჭავაძე ერთად მუშაობდნენ.[18] წესდების მიღება და დამტკიცება მალევე ვერ მოხდა. ამ დროს ილია ჭავჭავაძე ჯერ კიდევ სახელმწიფო სამსახურში იყო და აქტიური ლიდერის როლს ვერ ითავსებდა. სიტუაცია შეიცვალა 1870 წლიდან, როდესაც დიმიტრი ყიფიანი ტფილისის თავადაზნაურთა მარშლის პოზიციიდან გადააყენეს და მის ნაცვლად რევაზ ანდრონიკაშვილი აირჩიეს[19]. ამ უკანასკნელმა ფაქტობრივად ხაზი გადაუსვა ბანკის დაარსების იდეას და სასესხო ამხანაგობის წესდების შედგენა დაიწყო[20], რომლის უარყოფით მხარე ის იყო, რომ გამორიცხავდა მისი რესურსის საზოგადოებრივი საქმისთვის გამოყენებას, რაც სრულიად ეწინააღმდეგებოდა იმას, რისთვისაც დიმიტრი ყიფიანი და სხვანი, მათ შორის, ილია ჭავჭავაძეც, იბრძოდნენ.[17] ამ პროექტს ახალგაზრდა ინტელიგენცია დაუპირისპირდა. მათ ლიდერად ილია ჭავჭავაძეს მოუხმეს. ნიკო ნიკოლაძე თავის წერილში „ჩემ პოლიტიკაზე“ იხსენებს: ილია ჭავჭავაძემ 1872 წლის თავადაზნაურთა კრებაში მონაწილეობა მიიღო, გამოვიდა სიტყვით და დაგმო რევაზ ანდრონიკაშვილის პროექტი. შემდგომ კრებაზე ბანკის ტიპი საბოლოოდ გადაწყდა, ილია ჭავჭავაძემ და პროგრესულმა ახალგაზრდობამ თავისი გაიტანა - საქართველოში საფუძველი ეყრებოდა პირველ ორგანიზაციას, რომელიც საკუთარ, საკმაოდ დიდ რესურსს საზოგადოებრივი საქმიანობისთვის გამოიყენებდა. ბანკის დაარსების პროცესი გაიწელა. იგი ფუნქციონირებას მხოლოდ 1875 წლიდან შეუდგა. ილია ჭავჭავაძე ბანკის გამგეობის თავმჯდომარედ აირჩიეს და ამ თანამდებობას 1905 წლამდე იკავებდა.[22] საადგილმამულო ბანკის საქმიანობა საადგილმამულო ბანკის კრებები საქართველოში მიმდინარე ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი საჯარო პროცესი იყო. ამ კრებებზე წყდებოდა თუ როგორ დაეხარჯათ საბანკო საქმიანობისგან მიღებული ფული. ბანკი საზოგადოებრივი დაწესებულება იყო და ილია ჭავჭავაძესთვის ეს ყველაზე მნიშვნელოვან დებულებას წარმოადგენდა. საკუთარი შეხედულება მან ნათლად საპროგრამო სიტყვაში ჩამოაყალიბა, სადაც ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ბანკი არ შექმნილა ცალკეულ ადამიანთა კეთილდღეობის უზრუნველსაყოფად და ცალკე აღებული პირისთვის მისგან მიღებული სარგებელი მხოლოდ სესხი შესაძლოა ყოფილიყო: ილიას მოსაზრებით, მხნე და გამრჯე ადამიანი სესხს სათავისოდ მოიხმარს, საკუთარ ეკონომიკურ მდგომარეობას გაიუმჯობესებს, ვალსაც დააბრუნებს და უფრო ბედნიერადაც იცხოვრებს. ბანკის დაარსების მიზანი კი არა ცალკეულ პირთა კეთილდღეობაზე ზრუნვა, არამედ ისაა, რომ სასესხო კაპიტალი რაციონალურად დაიხარჯოს: „მაგ ფულს ერთი გროშიც არ დაეკარგოს, სესხმა ფული ასარგებლოს, ფულმა ფული მოიგოს“,[24] ხოლო ბანკის მიერ მოგებული ფული, ილიას წარმოდგენით, ორ რამეში უნდა დაიხარჯოს: ქვეყნის საერთო საჭიროებები და იმათი დახმარება, ვინც უბედურების და არა სიზარმაცის გამო სიღარიბეში ჩავარდნილა. ბანკის საქმიანობა ადასტურებს, რომ ილია ჭავჭავაძეს არ გადაუხვევია თავისი საპროგრამო სიტყვიდან. ილიას თაოსნობითა და ლობირებით ბანკმა 15.000 მანეთი გაიღო კახეთში რკინიგზის მშენებლობისთვის,[25] 1879-1909 წლებში ტფილისის ქართული გიმნაზიის საჭიროებისთვის გაიცა 1.304.883 მანეთი,[26] ის აფინანსებდა ილია წინამძღვრიშვილის მიერ დაარსებულ სამეურნეო სკოლას,[27] განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობდა ქალთა განათლების საკითხს და აძლევდა ფულად რესურსებს გორის, თბილისისა და თელავის ქალთა სასწავლებლებს.[28] „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოებაც“ სახსრებს სწორედ ბანკისგან იღებდა,[29] საადგილმამულო ბანკის დახმარებით აღდგა ქართული თეატრი.[30] ილია ჭავჭავაძის აქტიური მონაწილეობით ბანკმა გაიღო სახსრები ქოლერის წინააღმდეგ საბრძოლველად, ასევე შიმშილიანობის დროს ხალხის დასახმარებლად.[31] ამ საქმიანობების განხორციელებისას ილიას ხშირად უწევდა წინააღმდეგობის დაძლევა. მოწინააღმდეგეთა არგუმენტს წარმოადგენდა ის ფაქტი, რომ ფული იხარჯებოდა არა თავადაზნაურებისთვის, არამედ სხვა ფენების წარმომადგენლებისთვისაც, მაშინ როცა ბანკი თავადაზნაურთა ფულით დაარსდა. ილიასთვის მსგავსი დამოკიდებულება მიუღებელი იყო. საადგილმამულო ბანკი „თვითმოქმედების“ პრინციპის ცხოვრებაში განხორციელებას წარმოადგენდა, ამას ილია ჭავჭავაძე პირდაპირაც წერს: „ერთი ამისთანა ნაყოფი თვითმოქმედებისა ტფილისის და ქუთაისის ბანკებია და მათის შემწეობით დაარსებული სათავად-აზნაურო სკოლები.“[32] დებატები ბანკის გარშემო ბანკმა ქართულ ინტელიგენციაში არაერთი დებატი და დაპირისპირება გამოიწვია. ილია ჭავჭავაძე მუდმივად მკაცრი საბანკო პოლიტიკის გატარების მომხრე იყო. აკაკი წერეთლის მოსაზრებით, ბანკი თუმცა ზოგადად კარგ რამეს წარმოადგენდა, მაგრამ ქართული საზოგადოება მისთვის მზად არ აღმოჩნდა - ქართველებმა ფულის შოვნის მარტივი გზა იპოვეს, შემდგომ ეს თანხა ვალად დაედოთ და გადახდა ვეღარ მოახერხესო - ამბობდა იგი. [33] ილიას პასუხი პირდაპირი და მარტივია: მისი მოსაზრებით, ფულთან წვდომის გამარტივება თავისთავადად კარგი რამაა, ხოლო თუკი ამ რესურსს ადამიანი სათავისოდ ვერ გამოიყენებს, ეს მისი პრობლემაა და არა ბანკის: „ბანკი არაფერს შუაშია, თუ ვინმე ფულს გაიტანს იმისათვის, რომ წყალში გადაჰყაროს, ან ტყუილუბრალოდ, უხეიროდ გაჰფლანგოს“. [34] დიმიტრი ყიფიანისთვის პრობლემას ზედმეტად მაღალი საპროცენტო განაკვეთი წარმოადგენდა. იგი ჯერ კიდევ მაშინ, როდესაც ბანკის შექმნის პროექტს ხელმძღვანელობდა, მუდმივად აპელირებდა იმაზე, რომ კრედიტი იაფი უნდა ყოფილიყო. მისი მთავარი ამოცანა თავადაზნაურთა გადარჩენა და მათი ეკონომიკური გაჯანსაღება იყო.[17] ილია ჭავჭავაძე ამ მოსაზრებას არ იზიარებდა - მისთვის უპირობოდ მნიშვნელოვანი იყო ის, რომ ბანკს ეარსება, რათა შესძლებოდა ქვეყანაში კულტურული და საზოგადოებრივი საქმიანობის დაფინანსება. თავადაზნაურთა კლასის გადარჩენა, განსაკუთრებით იმ ნაწილის, რომლებიც შრომითა და გარჯით თავს არ იწუხებდნენ, ილია ჭავჭავაძისთვის პრიორიტეტს არ წარმოადგენდა. კრედიტის ფასი, ილიას მოსაზრებით, ობიექტურ გარემოებათა შედეგად მიღებული რიცხვია და არა ვინმეს ნება-სურვილზე დამოკიდებული მონაცემი. ბუნებრივად მიღებული საპროცენტო განაკვეთი კი ბანკის ფუნქციონირების წინაპირობაა.[33] ნიკო ნიკოლაძის ძირითადი მოთხოვნა ის იყო, რომ მიწა ქართველთა ხელში დარჩენილიყო. მის ოცნებას ქართული საშუალო ფენისა და ბურჟუაზიის შექმნა წარმოადგენდა. მისი შემოთავაზებული გზა გულისხმობდა, რომ ბანკს პირველ რიგში მიწის მიყიდვა ამ მიწის მეზობლად მცხოვრები მესაკუთრეებისთვის უნდა ეცადა.[17] ილია ჭავჭავაძისთვის კვლავ უმნიშვნელოვანესი ბანკის არსებობა იყო, შესამისად, მისი აზრით, სწორი იქნებოდა მიწა იმისთვის მიეყიდათ, ვინც უფრო მეტს გადაიხდიდა, ხოლო ამ პოზიციიდან რაიმე გადახვევა თავისუფალი ეკონომიკის პრინციპების ღალატი იქნებოდა.[35] აქვე ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ მალევე ნიკო ნიკოლაძემ პოზიცია შეცვალა და ბანკის ილიასეული პოლიტიკის დამცველი გახდა.[17] ილიასა და ივანე მაჩაბლის დაპირისპირება თავისი მასშტაბურობით ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი იყო, ამას „ბანკობიადასაც“ ეძახდნენ. როგორც ექვთიმე თაყაიშვილი იგონებს, ამ პროცესამდე გავრცელებული იყო აზრი, რომ ილია ჭავჭავაძის მემკვიდრე ივანე მაჩაბელი უნდა ყოფილიყო.[36] მათ ერთად თარგმნეს „მეფე ლირი“ და დიდი ხნის განმავლობაში გვერდიგვერდ იბრძოდნენ საერთო საქმისთვის. გრიგოლ ყიფშიძე მიიჩნევს, რომ დავა ილიასა და ივანეს შორის მწერლობის ნიადაგზე გაჩნდა, უფრო სწორად კი მაშინ, როდესაც ჯერ ილიამ ივანეს ყოველთვიურ ჟურნალს დახმარება არ გაუწია, შემდგომ კი „დროების“ რედაქტორად არა მაჩაბელი, არამედ ნიკოლოზ ქანანოვი დაასახელა.[10] ამის შემდეგ მაჩაბელმა მალევე დატოვა „ივერიის“ მეორე რედაქტორის თანამდებობა და მაინც მოახერხა „დროების“ რედაქტორობა. თავდაპირველად ბანკში ისინი მაინც კარგად თანამშრომლობდნენ. აქტიური დაპირისპირება 1889 წლიდან დაიწყო, როდესაც ბანკის მესამე დირექტორად ისეთი პიროვნება (გიორგი თარხნიშვილი) აირჩიეს, რომელიც თავიდან ივანე მაჩაბელს უჭერდა მხარს, არჩევის შემდგომ კი ილიას პოზიციის დამცველი გახდა.[37] სხვადასხვა მოგონებებში უფრო მეტად იკვეთება მოსაზრება, რომ დაპირისპირება ილიასა და ივანეს შორის პიროვნულ ნიადაგზე დაიწყო, თუმცა როგორც ჩანს მათ შორის დაპირისპირებას იდეოლოგიური ელფერი უფრო ჰქონდა.[17] პოლემიკა გამწვავდა 1890 და 1891 წლის კრებებზე, რომლის შემდეგაც ნათელი გახდა, რომ ივანე მაჩაბელი იმ დროს უკვე გარდაცვლილი დიმიტრი ყიფიანის პოლიტიკის დამცველი და გამგრძელები გახდა. [38] იგი ამტკიცებდა, რომ ბანკმა მამულები არ უნდა გაყიდოს და უფრო მეტი გულისხმიერება უნდა გამოიჩინოს,[39] - რადგანაც მამულებს ბანკში თავადაზნაურობა დებდა. ეს დამოკიდებულება სწორედ ამ ფენის პოზიციას გამოხატავს. ილიასთვის მნიშვნელოვანი არა თავადაზნაურობის გადარჩენა, არამედ საზოგადოებრივი საქმიანობის წარმოება იყო. მაჩაბლის საპასუხო სიტყვაში მან თქვა: მას ესმოდა, რომ ამგვარ დამოკიდებულებას გულქვაობად ჩაუთვლიდნენ, თუმცა მისი მოსაზრებით სხვანაირად ბანკის მართვა შეუძლებელი იქნებოდა. დაპირისპირებამ კრებებიდან გაზეთის ფურცლებზეც გადაინაცვლა. „ბანკობიადა“ მხოლოდ 1896 წელს დასრულდა. გამარჯვებას ილია ჭავჭავაძემ და მისმა პრინციპულმა პოლიტიკამ მიაღწია. ილია ჭავჭავაძე ბანკში 1905 წლამდე მოღვაწეობდა. ამ პერიოდში ბანკის ქონება გაიზარდა, მისი მეშვეობით უზარმაზარი რესურსი დაიხარჯა სხვადასხვა ტიპის საზოგადოებრივი პროექტებისთვის. ჯამში, 1875 წლიდან 1909 წლამდე, თბილისის საადგილმამულო ბანკს საერთო სარგებლობის, სასოფლო-სამეურნეო და ექსტრაორდინალური კაპიტალებიდან საზოგადოერივი საჭიროებებისთვის გაუღია 1.944.136 მან და 38 კაპ.[41] ბანკი ილია ჭავჭავაძის საზოგადოებრივი საქმიანობის ფუნდამენტური ნაწილია. მან, თავისი მკაცრი, თუმცა პრინციპული პოლიტიკით, არა მხოლოდ შექმნა, არამედ შეინარჩუნა კიდეც იგი და მოახმარა ეს რესურსი საერთო საჭიროებებს, რომელთაგან ფუნდამენტური მნიშვნელობის იყო საგანმანათლებლო და კულტურული პროექტები. პირველი არასამთავრობო ორგანიზაცია საქართველოში თანამედროვე გადმოსახედიდან ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოება იყო პირველი ქართული არასამთავრობო ორგანიზაცია. მისი შექმნის იდეა ჯერ კიდევ 1860-იან წლებში გაუჩნდათ ილია ჭავჭავაძეს, დიმიტრი ყიფიანსა და გრიგოლ ორბელიანს.[9] საზოგადოების პირველ თავმჯდომარედ დიმიტრი ყიფიანი აირჩიეს, ილია ჭავჭავაძე კი მის „ამხანაგად“ (მოადგილედ) დაასახელეს. 1885 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე საზოგადოებას ილია ჭავჭავაძე თავმჯდომარეობდა. საზოგადოების უმთავრესი ამოცანა სოფლებსა და ქალაქებში ქართული სკოლების გახსნა იყო, სადაც სწავლება უშუალოდ ქართულ ენაზე იქნებოდა. საზოგადოებას ფინანსურ დახმარებას საადგილმამულო ბანკი უწევდა. თავადაზნაურთა ნაწილისთვის გაუგებარი იყო, მათი ფულით დაარსებული ბანკი რატომ უნდა დახმარებოდა ორგანიზაციას, რომელიც მომსახურებას (განათლების მიწოდება) გლეხობას უწევდა. ამაზე ილიამ შემდგომი პასუხი გასცა: სკოლები გაიხსნა ქალაქებსა და სოფლებში - თბილისში, ბათუმში, ქუთაისში, აგრეთვე სვანეთში, გურიაში, სამეგრელოში, კავკავში, წანარებში, დიდ თონეთში, ხელთუბანში, გომარეთში, მოგვიანებით გერგეთში, სოხუმში, თელავში, ატენში, აგრეთვე ბაქოში. საზოგადოების ფუნქცია არა მხოლოდ სკოლების დაარსება, არამედ საკუთარი წინგთსაცავის შექმნაც იყო, რასაც ილია დიდი ყურადღებით ეპყრობოდა. მნიშვნელოვანია ისიც, რომ სწორედ ამ პროექტის ფარგლებში შეიქმნა იაკობ გოგებაშვილის „დედაენა“. საზოგადოებამ გახსნა არაერთი სახალხო ბიბლიოთეკა და სამკითხველო. პირველმა ქართულმა არასამთავრობო ორგანიზაციამ წარმატებით შეასრულა საკუთარი მოვალეობა და ხალხისთვის განათლება იმაზე გაცილებით უფრო ხელმისაწვდომი გახადა, ვიდრე იქამდე იყო. ამასთან, საზოგადოებამ მომავალში სხვადასხვა სამუზეუმო, თუ საბიბლიოთეკო დაწესებულებას დაუდო საფუძველი. ილია ჭავჭავაძის როლი ამ ორგანიზაციის დაფუძნებასა და შემდგომ წარმატებულად ფუნქციონირებაში განსაკუთრებით დიდია. მისი ანდერძის მიხედვით, მთელი მისი ქონება სწორედ „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებას“ გადაეცა.[22] ქართული დამწერლობის ილიასეული რეფორმა ილია ჭავჭავაძემ და მისმა თანამებრძოლებმა თანამედროვე, ლიტერატურული ქართული ენის შექმნის ჩარჩოებში ჩაატარეს ქართული დამწერლობის უმნიშვნელოვანესი რეფორმა — როდესაც ანბანიდან ამოიღეს მოძველებული 5 ასო, რომელიც ცოცხალ ქართულ ენაში აღარ გამოიყენებოდა: თუმცა ამ ასოებით აღნიშნული ბგერები დღესაც გამოიყენება ქართველურ ენებსა თუ დიალექტებში (ხევსურული, ფშაური, სვანური, ტაოური, იმერხეული, ფერეიდნული...). თანამედროვე ქართული დამწერლობის გავრცელებაში ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოებამ გადაწმწყვეტი როლი ითამაშა. გაზეთი „ივერია“ 1870-იან წლებში საფუძველი ჩაეყარა ბანკის შემდგომ ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან საზოგადოებრივ პროექტს - გაზეთ „ივერიას“. „ივერია“ ილიასა და გაზეთ “დროების“ სარედაქციო ჯგუფს, კერძოდ, ნიკო ნიკოლაძეს შორის არსებული დავის შედეგად ჩამოყალიბდა. ნიკო ნიკოლაძე განსაკუთრებული იმედით არც შეჰყურებდა ილიას ახალ წამოწყებას და მიიჩნევდა, რომ იგი ახალ გაზეთს ბანკის საქმეებში საკუთარი პოზიციის გასამყარებლად ქმნიდა.[11] „ივერიამ“, რომელმაც ილიას რედაქტორობით გამოდიოდა 1902 წლამდე (ილიას შემდგომ მისი არსებობა გაგრძელდა 1906 წლამდე და ასევე 1909 წელს), დაამტკიცა, რომ ის მხოლოდ ერთი ადამიანის კერძო ინტერესების სასარგებლოდ არ შექმნილა. „ივერია“ თავისი არსებობის ხანგრძლივ პერიოდში განსხვავებული ფორმატით გამოიცემოდა. პირველად იგი 1877 წელს გამოჩნდა და 1877-1878 წლებში გამოდიოდა ყოველკვირეულ გაზეთად. 1879-ში გადაკეთდა ყოველთვიურ ჟურნალად; ამავე წელს „ივერიისა“ და „დროების“ რედაქციები გაერთიანდა, „ივერია“ სამთვიან ალმანახად იქცა, ხოლო „დროება“ კვლავ ყოველდღიურ გაზეთად დარჩა. 1881-1885 წლებში „ივერია“ ყოველთვიურ ჟურნალად ბრუნდება. 1885 წელს „დროება“ - საქართველოში ერთადერთი ყოველდღიური გაზეთი დაიხურა. ილია ჭავჭავაძემ სასწრაფოდ მიიღო გადაწყვეტილება და „დროების“ დახურვით გათავისუფლებული, თუმცაღა ქართველთა საჭიროებისთვის აუცილებლად შესავსები ნიშა მალევე დააკავებინა თავის „ივერიას“ და 1886 წლიდან მოყოლებული ის ყოველდღიურ გაზეთად გამოდიოდა.[11] „ივერიის“ მნიშვნელობა და როლი კარგადაა ასახული ილიას წერილში, რომელიც წინასიტყვაობად დაერთო გაზეთის პირველ ნომერს. ჟურნალ-გაზეთობის მთავარი ფუნქცია ცოდნის გავრცელებაა - ეს ფუნდამენტური მოსაზრება ილიას „საქართველოს მოამბის“ და მის შესახებ დაწერილი წერილის შემდგომ არ შეუცვლია და „ივერიის“ წინასიტყვაობაშიც იმეორებს: ამ ციტატიდან გამომდინარეობს, რომ გაზეთი „ივერია“ მხოლოდ ინფორმაციის გავრცელებას ან მიმდინარე პროცესების გადმოცემას არ ემსახურება, მისი მოვალეობა კონკრეტული ხედვების, იდეების პოპულარიზება, ხალხის - ანუ საზოგადოების აღზრდა და მათთვის თვითმოქმედების, ანუ აქტიურად ცხოვრების უნარის მინიჭებაა. აქვე ილია ჟურნალ-გაზეთობას „ერთს უდიდეს სასწავლებელს“ უწოდებს, „რომლის მეოხებითაც უნდა აღორძინდეს, აღიზარდოს, დაფუძნდეს და გამშვენიერდეს საზოგადოების აზრი და რწმენა“.[44] ამ სასწავლებელმა კი „როგორიც უნდა იყვეს ცხოვრება, ძლიერი თუ უძლური, მაღალი თუ მდაბალი, ჟურნალ-გაზეთმა უსათუოდ თვალი უნდა დააკვირვოს, უნდა შეისწავლოს, უნდა განმარტოს. იმიტომ, რომ ადამიანები განა მარტო მაყურებელნი არიან ცხოვრებისა, არამედ მომქმედნი პირნიცა. ცხოვრება არის თითონ ამ პირთა ქმნილება, ამ პირთა ნამოქმედარი და ჭირნახული“.[45] ილია ჭავჭავაძის მოსაზრებით, ჟურნალ-გაზეთების, ამ შემთხვევაში კი კონკრეტულად „ივერიის“ ფუნქცია სამოქალაქო საზოგადოების ჩამოყალიბებაში ხელის შეწყობა იყოს. „ივერიის“ ფურცლებზე იბეჭდებოდა როგორც მნიშვნელოვან ავტორთა ლიტერატურული ნაშრომები, ასევე სხვადასხვა პუბლიცისტური წერილები პოლიტიკურ თუ სოციალურ საკითხებზე. ამ კუთხით განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია რუბრიკა „საშინაო მიმოხილვა“, სადაც იმ პერიოდში ქვეყნის შიგნით მიმდინარე მნიშვნელოვანი პროცესები იყო არა მხოლოდ აღწერილი, არამედ განხილული და გაანალიზებულიც. ცალკე აღსანიშნია წერილები უცხოეთის ამბების შესახებ, რამაც ქართული საზოგადოება კიდევ უფრო დააახლოვა ევროპასთან და იქ მიმდინარე პროცესებთან.[9] ილია ჭავჭავაძე, „ივერია“ და აჭარა მნიშვნელოვანია ილიასა და ,,ივერიის'' როლი აჭარაში მიმდინარე პროცესებში. მას შემდეგ, რაც რუსეთის იმპერიამ სამუსლიმანო საქართველო, ანუ აჭარის მხარე შემოიერთა, დადგა საფრთხე იმისა, რომ აქ მცხოვრები მუსლიმი მოსახლეობა განსხვავებული რელიგიის გამო ვერ მოახერხებდა ქართულ საზოგადოებაში ინტეგრირებას. ეს დაუშვებელი იქნებოდა ილია ჭავჭავაძის გადმოსახედიდან. მან დაწერა დიდი მნიშვნელობის მქონე პუბლიცისტურ წერილი „ოსმალოს საქართველო“, სადაც თქვა: და დაიცვა ის მოსაზრება, რომ რელიგიური სხვადასხვაობა ეროვნული ერთობის შემაბრკოლებელი ფაქტორი არ უნდა გახდეს. 1879 წლის „შინაურ მიმოხილვაში“ ილიამ დაწერა, რომ აჭარის მოსახლეობა უკიდურესი გაჭირვების პირობებში ცხოვრობს და მოუწოდა ქართველ საზოგადოებას მათთვის დახმარების ხელი გაეწოდებინათ - ამ მოწოდებამ შედეგი გამოიღო. საქველმოქმედო ღონისძიებას სერგეი მესხიმ, დროების რედაქტორმა, უხელმძღვანელა და აჭარლებს არაერთგზის ჩაუტანა ხალხის მიერ შეგროვებული ფული და სხვა რესურსები. ასევე, ილია ჭავჭავაძის მეთაურობით 1881 წელს ბათუმში „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“ პირველი სკოლა გაიხსნა. აქ პირველ მასწავლებლად დაინიშნა ალექსანდრე ნანეიშვილი, რომელიც შემდგომში ცნობილი მოღვაწე და პედაგოგი გახდა. ამ სკოლამ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა აჭარის მოსახლეობის ქართულ საზოგადოებაში ინტეგრაციის პროცესში. 1895 წელს ილიას პირდაპირი მხარდაჭერით ბათუმის ქალაქის თავად არჩეულ იქნა ლუკა ასათიანი, მისი გარდაცვალების შემდგომ კი ივანე ანდრონიკაშვილი. ორივე ეს ადამიანი საქართველოს ისტორიაში, აჭარის საკითხების გამო დადებით პიროვნებებად არიან შესულნი[22]. „ივერია“ და ახალი თაობა 1880-იანი წლები ილიას ცხოვრებაში განსაკუთრებით დატვირთული იყო. იგი ერთდროულად ხელმძღვანელობდა ბანკს, „წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებას“ და ყოველდღიურ გაზეთს. 1890-იან წლებში კი „ბანკობიადა“ დაიწყო. ყოველივე ამან სტრესი და დაღლილობა გამოიწვია. შესაბამისად, უკვე 1890-იანები წლებიდან ილია ჭავჭავაძე თუმცა ინარჩუნებდა რედაქტორის თანამდებობას, მაგრამ ძირითადად აღარ ერეოდა სარედაქციო პოლიტიკაში და წერილებსაც შედარებით იშვიათად წერდა. [47] ამ ყველაფერს ერთვოდა ახალგაზრდა თაობისთვის სამოქმედო სივრცის გახსნა. ილია ჭავჭავაძემ 1890-იანი წლების შუაში თანარედაქტორობა შესთავაზა ნოე ჟორდანიას, რომელიც ამ პერიოდში იყო გამორჩეული ქართველი მარქსისტი. ამ თანამშრომლობას წინაპირობად ის ედო, რ 008000 მ ორივე შეძლებდა განსხვავებული პოზიციების გამოხატვას გაზეთის ფურცლებზე. ეს თანამშრომლობა ვერ შედგა.[48] ამავე 90-იან წლებში ივერიაში აქტიურად იწყებენ მოღვაწეობას ე.წ „ახალგაზრდა ივერიელები“, მათ შორის, გამორჩეული ფიგურა იყო გიორგი ლასხიშვილი, რომელიც გარკვეული პერიოდი ილიას თანარედაქტორიც კი იყო. ამ პერიოდში გაზეთმა ეროვნულ საკითხთან დაკავშირებით შედარებით რადიკალური ხასიათი მიიღო, რის შედეგადაც, მთავრობამ გაზეთი დახურა და მისი აღდგენა მხოლოდ 8 თვის შემდგომ ილიას ძალისხმევით მოხერხდა. ამ ეპიზოდის შესახებ მოიპოვება გიორგი ლასხიშვილისავე მოგონება: „ახალგაზრდა ივერიელები“ თავიანთ შეხედულებებს, ნაწილობრივ სწორედ ილიას ეროვნული კონსოლიდაციის საჭიროების თეზისზე აფუძნებდნენ. „ივერიაში“ გამოწვრთნილმა ახალგაზრდებმა მოგვიანებით დაარსეს გაზეთი „ცნობის ფურცელი“, შემდგომ კი „საქართველო“. ამ ჯგუფს ადრევე შეუერთდა არჩილ ჯორჯაძე. მან „საერთო ნიადაგის“ თეორია ჩამოაყალიბა, რომელიც თავისი არსით ილიას შეხედულებათა გაგრძელებაა.[50] ილია ჭავჭავაძე გაზეთ ივერიას რედაქტორობდა 1902 წლამდე. აღსანიშნია, რომ მის წინააღმდეგ დაბეჭდილი, ცილისწამებებით სავსე წერილი „საგურამოს და ჭოპორტის საზოგადოება“ სწორედ ივერიამ გადაბეჭდა, ხოლო ილიას საპასუხო წერილი „ნუთუ?!“ ამავე „ივერიამ“ არ დაუბეჭდა.[11] ილია ჭავჭავაძე და ქართველთა პირველი მანიფესტაციები ამავე პერიოდში ილიას უშუალო მონაწილეობითა და ორგანიზებით რამდენიმე მნიშვნელოვანი ღონისძიება ჩატარდა, რომელმაც ქართველთა ერთიანობის და სამოქალაქო საზოგადოების ჩანასახის არსებობის დემონსტრირება მოახდინა. დიმიტრი ყიფიანის დასაფლავება პირველი მანიფესტაცია, რომლის ორგანიზებაში ილია ჭავჭავაძეს მნიშვნელოვანი როლი მიუძღვის, ქართველი სახელმწიფო და საზოგადო მოღვაწის, ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების პირველი თავმჯდომარის, 1875-1879 წლებში თბილისის ქალაქის თავის, თავადაზნაურობის მარშლის თბილისსა და ქუთაისში, დიმიტრი ყიფიანის დასაფლავება იყო. დიმიტრი ყიფიანი რუსეთში, კერძოდ სტავროპოლში მას შემდეგ გადაასახლეს, რაც ამხილა და სასტიკად გააკრიტიკა საქართველოში დანიშნული ეგზარქოსი პავლე (ლებედევი), რომელმაც ქართველი ერი დაწყევლა. რუსეთში გადასახლებულ მოხუცებულ მოღვაწეს ქვით თავი გაუტეხეს. ქართველთა შორის ეჭვს არ იწვევდა ის ფაქტი, რომ იგი ხელისუფლების აგენტებმა მოკლეს. ილია ჭავჭავაძე შეძრა ამ ამბავმა, ერთ-ერთ მოგონებაში აღნიშნულია, რომ ამის გაგების შემდგომ: „ილიას ჯერ ქვემო ტუჩმა დაუწყო თრთოლვა და მერე მის გაწითლებულ თვალთაგან ორი მსხვილი ცრემლი გადმოიწურა და ლამაზ ულვაშებზე დაენთხია. მე არასდროს არ მენახა ასეთი ჩუმი, მუნჯი და იმავე დროს უმაღლესად მეტყველი მწუხარება“.[51] ილია ჭავჭავაძემ, აკაკი წერეთელმა და ივანე მაჩაბელმა გადაწყვიტეს, რომ დიმიტრი ყიფიანის დასაფლავება სახალხო პროცესად გარდაექმნათ - ორგანიზება გაუწიეს დასაფლავების ისეთ ცერემონიალს, რომელზეც მოსახლეობის დიდი რაოდენობა შეძლებდა დასწრებას. ყველა ხარჯი ილია ჭავჭავაძის ინიციატივით საკუთარ თავზე ბანკმა აიღო. დასაფლავებას დაესწრო ხუთი ათას კაცამდე. ვინაიდან ილია ისედაც აქტიურად იყო ჩართული ამ პროცესში, გადაწყვიტა დასაფლავებაზე სიტყვით არ გამოსულიყო, ექვთიმე თაყაიშვილთან პირად საუბარში კი თქვა: „რა ამბავიც დღეს აქ მოხდა, ამას არავითარი სიტყვა არა სჭირია. მთელმა საქართველომ ჭეშმარიტად აღბეჭდა თუ როგორ აფასებდა იგი დიმიტრი ყიფიანს და როგორ უყვარდა ეს დიდებული ეროვნული მოღვაწე“.[52] იმის გათვალისწინებით, რომ დიმიტრი ყიფიანის მკვლელობას იმპერიის ხელისუფლებას მიაწერდნენ, შესაძლოა ითქვას, რომ ეს პროცესია იქცა პირველ მშვიდობიან მანიფესტაციად და პროტესტად რუსეთის იმპერიის პოლიტიკის წინააღმდეგ. კრწანისის ბრძოლის 100 წლისთავი 1895 წლის 11 სექტემბერს ილია ჭავჭავაძის მოწოდებით გადაწყდა საჯარო პანაშვიდი ჩატარება, რომელიც მიეძღვნებოდა კრწანისის ბრძოლას. გაზეთ „ივერიაში“ დაიწერა არაერთი წერილი ამ დღის მნიშვნელობის შესახებ. ილია ჭავჭავაძის მოწოდებით შეიქმნა ფონდი, რომელსაც უნდა დაედგა ამ ბრძოლაში დაღუპულთა ხსოვნისადმი მიძღვნილი ქანდაკება. ილიასა და „ივერიის“ მცდელობა წარმატებით დასრულდა - 11 სექტემბერს მრავალი დეპეშა მოვიდა გაზეთ „ივერიაში“ საქართველოს სხვადასხვა კუთხეებში კრწანისის გმირთა მოსახსენიებლად აღსრულებული პანაშვიდების შესახებ. თბილისში ეკლესიებმა მოუწოდეს ხალხს ჩართულიყვნენ საჯარო პროცესიაში. ამ ღონისძიებისთვის ნებართვა იმპერატორ ნიკოლოზ II-სგან გამოითხოვა კონსტანტინე მუხრანსკიმ.[53] გიორგი ლასხიშვილის მოგონების მიხედვით „ზოგი იძახოდა, ასი ათასამდე ხალხი იქნებაო, ზოგი ათი-ათასობითაო, ზოგიც ათასობით ანგარიშობდა. ყოველ შემთხვევაში იმ ხანებში არავის უნახავს ამდენი თავმოყრილი ხალხი და ყველაზე უფრო საგულისხმიერო ისაა, რომ ეს ამოდენა ხალხი თავისი ნებით იყო მოსული: არავის უზრუნვია წინასწარ მისი შეკრებისთვის“.[54] 1895 წლის 11 სექტემბერს იქცა დიდი მასშტაბის ეროვნულ დღესასწაულად, რომელშიც ერთდროულად ჩართულნი იყვნენ ქართველები სხვადასხვა კუთხეებიდან. ამ პროცესიის წარმატებულად ჩატარება მიუთითებს იმაზე, რომ ქართულმა საზოგადოებამ უკვე ამ პერიოდისთვის შეიძინა სპონტანურობისა და თვითორგანიზებულობის უნარები, რაც მიუთითებდა ილია ჭავჭავაძის საქმიანობის ეფექტიანობასა და სამოქალაქო საზოგადოება თანდათანობით ჩამოყალიბებაზე. [9] რაფიელ ერისთავის იუბილე მესამე მნიშვნელოვანი ღონისძიება უკავშირდება რაფიელ ერისთავის იუბილეს. ამ შემთხვევაშიც განსაკუთრებული როლი ილია ჭავჭავაძემ, აკაკი წერეთელმა და მთლიანად „ივერიამ“ შეასრულეს. სწორედ ამ გაზეთის ფურცლებზე დაიბეჭდა იუბილეს დღის წესრიგი. რაფიელ ერისთავის იუბილესაც დიდი რაოდენობით ხალხი დაესწრო, დელეგაციები ჩამოსული იყვნენ მთელი საქართველოდან.[55] გიორგი ლასხიშვილის მოგონებით: „რაფიელის იუბილე - პირველი ამგვარი დღესასწაული იყო ჩვენში და ძლიერ ღრმა კვალი დატოვა ჩვენს ცხოვრებაში და უდიდესი შთაბეჭდილება მოახდინა მთელ ერზე“.[56] მნიშვნელოვანი აქაც ისაა, რომ იუბილეში წარმომადგენელნი მთელი საქართველოდან იღებდნენ მონაწილეობას. მსგავსი ტიპის ერთობა ამ ამბამდე ჯერ კიდევ რამდენიმე ათწლეულის წინ წარმოუდგენელი იქნებოდა. ის, რომ ზემოთაღნიშნულ პროცესიებში მონაწილეობას მთელი საქართველო იღებდა იმაზე მიუთითებს, რომ ამ პრობლემის აღმოფხვრისკენ პოზიტიური ნაბიჯები იყო გადადგმული. აღსანიშნია, რომ იგეგმებოდა ილიას იუბილის აღნიშვნაც, თუმცა, როდესაც მას ამის შესახებ შეატყობინეს, დიდი ენთუზიაზმით არ შეხვდა და მოგვიანებით არც მთავრობის მიერ მის ჩაშლას აღუდგა წინ. საბოლოო ჯამში, ილიას იუბილე ვერ შედგა.[55] ზემოთ ჩამოთვლილი ღონისძიებები შესაძლოა არ ატარებდა პოლიტიკურ შინაარსს, თუმცა წარმოადგენდა ქართველთა პირველ მცდელობებს მშვიდობიანი და შინაარსიანი მანიფესტაციებისა, რომლებიც განვითარებული სამოქალაქო საზოგადოების დამახასიათებელ ნიშნებად აღიქმება. ამ ღონისძიებებმა წარმოაჩინა, რომ შესაძლებელი იყო თვითორგანიზებული სახალხო ღონისძიებების ჩატარება, რომელშიც საქართველოს ყველა კუთხის წარმომადგენელი იქნებოდა ჩართული. ამ ყველაფერში განსაკუთრებით აღსანიშნავია ილია ჭავჭავაძისა და გაზეთ „ივერიის“, როგორც პირდაპირი როლი ორგანიზაციულ საკითხებში, ასევე - ირიბი, ვინაიდან სწორედ ილიას და მისი თანამოაზრეების მოღვაწეობის შედეგი იყო მსგავსი ტიპის ღონისძიებების ჩატარების უნარი.[9] ილია ჭავჭავაძე პოლიტიკაში ილია ჭავჭავაძე ფართო პოლიტიკურ სამოღვაწეო ასპარეზზე 1905 წლის რევოლუციის დროს გამოჩნდა. იგი ხელმძღვანელობდა დელეგაციას, რომელიც სთხოვდა მეფისნაცვალს არ გაეგზავნა აჯანყებული გურულების წინააღმდეგ სისასტიკით განთქმული გენერალი ალიხანოვი. ილია ზურაბიშვილის მოგონების მიხედვით: ნ.ნაკაშიძის მოგონება ადასტურებს როგორც ამ ამბავს, ასევე იმასაც, რომ ასეთი დელეგაცია ილიას მეთაურობით მართლაც ეწვია მეფისნაცვალს და დროებით გენერალი ალიხანოვის დამსჯელი ექსპედიციაც გადავადებულა[58]. საბოლოო ჯამში აჯანყება მაინც ჩაახშეს, ამის შემდგომ ილია იღწვოდა აოხრებული გურიისთვის ფინანსური დახმარების გასაწევად.[59] რევოლუციის პირობებში ილია ჭავჭავაძე ფიქრობდა პარტიის ჩამოყალიბებას თანამოაზრეებთან ერთად. ეს პარტია კონსტიტუციონალისტურ-დემოკრატიულ პლატფორმაზე უნდა შექმნილიყო და მისი ერთ-ერთი მთავარი მიზანი საქართველოსთვის ავტონომიის მოპოვება იქნებოდა. მისი პროგრამის ავტორი ილია არ ყოფილა, თუმცა, სავარაუდოდ, იგი მას იცნობდა და გარკვეული შესწორებებიც ჰქონდა შეტანილი. ამ პარტიამ ვერ მოახერხა მუშაობის დაწყება.[55] 1905 წლის რევოლუციას მოჰყვა ე.წ „ოქტომბრის მანიფესტი“ და დუმის მოწვევა. ამავე პერიოდში ფუნქციურად გარდაიქმნა სახელმწიფო საბჭო - იგი თავადაზნაურთა, სასულიერო პირთა და მეცნიერთა წარმომადგენლობით ორგანოდ უნდა ქცეულიყო. ქართველმა თავადაზნაურობამ თავის ერთ-ერთ წარმომადგენლად ილია ჭავჭავაძე აირჩია. ილია ჭავჭავაძემ რუს ჟურნალისტს განუცხადა: ილია 1906 წელს გაემგზავრა პეტერბურგში. როგორც ვიცით, რეფორმები რუსეთში დღემოკლე აღმოჩნდა, თუმცა ცნობილია, რომ სახელმწიფო საბჭოში ილია იბრძოდა სიკვდილით დასჯის წინააღმდეგ. დადასტურებულად ცნობილი არაა გამოვიდა თუ არა იგი სიტყვით ამ საკითხთან დაკავშირებით სახელმწიფო საბჭოში, თუმცა მოიპოვება მისი სიტყვის კონსპექტური ჩანაწერი.[55] ამავე პერიოდში ის აქტიურად აკვირდებოდა სახელმწიფო სათათბიროს საქმიანობას. სათათბიროში საქართველოს ავტონომიის საკითხი განსახილველად დარეგისტრირებული იყო მოსკოველი ვექილი ლედნიცკის მიერ პეტერბურგელ ქართველთა მინდობილობით. ქართველი დელეგატები ჯერ კიდევ არ იყვნენ ჩამოსულნი და ილიამ დეპუტატთა ჩამოსვლამდე ამ საქმის წინამძღოლობა ითავა, დაიწყო შესაბამისი მასალების მოძიება. საქართველოდან ჩამოსული დეპუტატების უმრავლესობა სოციალ-დემოკრატები იყვნენ, რომლებიც არ უჭერდნენ მხარს საქართველოს ავტონომიას. ილიამ დავით სარაჯიშვილს სთხოვა მათთან შეხვედრის ორგანიზება. შეხვედრა შედგა, თუმცა ილიამ შედეგად მხოლოდ სოციალ-დემოკრატთა დაპირება მიიღო, რომ ისინი ავტონომიას არც დაიცავდნენ, თუმცა არც წინააღმდეგ იტყოდნენ რამეს.[61] საბოლოო ჯამში, არც სახელმწიფო საბჭოს და არც სათათბიროს ეფექტური მუშაობა არ დასცალდა. 1907 წელს ილია საქართველოში დაბრუნდა. ხსოვნა ილია ჭავჭავაძემ სიცოცხლეშივე მოიპოვა ქართველი საზოგადოებრიობის ყველა ფენის საერთო აღიარება, პატივისცემა და დაფასება. მისი მკვლელობის შემდეგ თანდათან სულ უფრო მკაფიოდ გამოიკვეთა მისი წვლილი ქართული ეროვნული ცნობიერების განვითარების საქმეში. აღსანიშნავია ისიც, რომ 1932–1937 წლებში, საბჭოთა კავშირში აქტიურად მიმდინარეობდა ისტორიის რეაბილიტაციის მასიური პროპაგანდა. 1937 წელს გრანდიოზულად აღინიშნა ილია ჭავჭავაძის იუბილეც, რასაც მკვლევართა ნაწილი სტალინურ ეპოქაში ისტორიული ნარატივის მნიშვნელოვანი ფიგურის შექმნის აუცილებლობით ხსნიან, თუმცა ეს ილიას პერსონისთვის აუცილებელიც კი იყო. ილია ჭავჭავაძის სახელს ატარებს ცენტრალური გამზირი თბილისიში და სხვადასხვა ქუჩები და გამზირები საქართველოს ქალაქებში. ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში ილიას სახელს ატარებს მწვერვალი. ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი თბილისში და სხვა არაერთი საგანმანათლებლო დაწესებულება. ილია ჭავჭავაძის სახლ-მუზეუმი არსებობს თბილისში, საგურამოსა და ყვარელში, ასევე გაზეთ „ივერიის“ შენობაში განთავსებულია ილია ჭავჭავაძის ლიტერატურულ-მემორიალური მუზეუმი. დუშეთში მდებარეობს ილია ჭავჭავაძის მუზეუმი და ძეგლი. თბილისში, თბილისის კლასიკური გიმნაზიიის წინ, აღმართულია ილიასა და აკაკის ძეგლი. დაკრძალულია თბილისში, საზოგადო მოღვაწეთა მთაწმინდის პანთეონში. საფლავის ძეგლის - სიმბოლურ-ალეგორიული ხასიათის მონუმენტური ნამუშევრის - „მწუხარე საქართველო“ - ავტორია იაკობ ნიკოლაძის. მემკვიდრეობა ბიბლიოგრაფია მნიშვნელოვანი პოემები - აჩრდილი (26 იანვარი, 1859 წ. პეტერბურგი.) - რამდენიმე სურათი ანუ ეპიზოდი ყაჩაღის ცხოვრებიდამ (11 დეკემბერი, 1860 წ. პეტერბურგი.) - ქართვლის დედა (14 ივლისი, 1860 წ. პავლოვსკი.) - მეფე დიმიტრი თავდადებული (1878 წ.) - განდეგილი (6 თებერვალი, 1883 წ.) მოთხრობები - გლახის ნაამბობი (1859 წ. პეტერბურგი) - კაცია-ადამიანი?! (1858 – 1863 წ.) - მგზავრის წერილები (1861 წ.) - სარჩობელაზედ (1879 წ.) - ნიკოლოზ გოსტაშაბიშვილი (1880 წ.) - ოთარაანთ ქვრივი (1887 წ.) - ამბავად გაგონილნი (1887 წ.) მნიშვნელოვანი ლექსები - პასუხის პასუხი - მესმის, მესმის სანატრელი - ალაზანს - სანთელი - ქართვლის დედას - ბაზალეთის ტბა - პოეტი - გაზაფხული - ნანა - გუთნისდედა - ბედნიერი ერი - ჩემო კალამო - ლოცვა ლიტერატურა ქართულენოვანი - იოველ ასათიანი, ილია ჭავჭავაძე და თბილისის ქართული საადგილმამულო ბანკი, თბილისი: მეცნიერება, 1994. - მოგონებანი გარდასულ დღეთა, [ნაწ.] მოგონება ილია ზურაბიშვილის, თბილისი: მერანი, 1987. - ვახტანგ გურული, ილია [ჭავჭავაძე: მონოგრაფია], თბილისი: არტანუჯი, 2014, ISBN 9789941445491. - მოგონებანი გარდასულ დღეთა, [ნაწ.] მოგონება ექვთიმე თაყაიშვილის, თბილისი: მერანი, 1987. - მოგონებანი გარდასულ დღეთა, [ნაწ.] მოგონება გიორგი ლასხიშვილის, თბილისი: მერანი, 1987. - მოგონებანი გარდასულ დღეთა, [ნაწ.] ილია ჭავჭავაძე - ბიოგრაფია, გრიგოლ ყიფშიძისა, თბილისი: მერანი, 1987. - გურამ შარაძე, ილია ჭავჭავაძე - ცხოვრება, მოღვაწეობა, შემოქმედება, ტ. 1, თბილისი: ხელოვნება, 1987. - გურამ შარაძე, ილია ჭავჭავაძე - ცხოვრება, მოღვაწეობა, შემოქმედება, ტ. 2, თბილისი: ხელოვნება, 1990. - ქართული მწერლობა, ტ. 14, [ნაწ.] ნიკო ნიკოლაძე - „ჩემ პოლიტიკაზე“, თბილისი: ნაკადული, 1997. - დიმიტრი შველიძე, პოლიტიკური პარტიების წარმოშობა საქართველოში, თბილისი: არსი, 1993. - პავლე ინგოროყვა, ილია ჭავჭავაძის თხზულებათა 10 ტომეული, [ნაწ.] ილია ჭავჭავაძე - „ზოგიერთი რამ“, თბილისი, 1953. - პავლე ინგოროყვა, ილია ჭავჭავაძის თხზულებათა 10 ტომეული, [ნაწ.] ილია ჭავჭავაძე - „ნიკო ნიკოლაძე და მისი შეხედულება ბანკზე“, თბილისი, 1956. - პავლე ინგოროყვა, ილია ჭავჭავაძის თხზულებათა 10 ტომეული, [ნაწ.] ილია ჭავჭავაძე - „ტფილისის ქართლი საადგილმამულო ბანკის მორიგი კრების გამო“, თბილისი, 1956. - პავლე ინგოროყვა, ილია ჭავჭავაძის თხზულებათა 10 ტომეული, [ნაწ.] ილია ჭავჭავაძე - „ტფილისის ქართული საადგილმამულო ბანკი(პოლემიკა დიმიტრი ყიფიანთან და აკაკი წერეთელთან).“, თბილისი, 1956. - პავლე ინგოროყვა, ილია ჭავჭავაძის თხზულებათა 10 ტომეული, [ნაწ.] ილია ჭავჭავაძე - „თვითმოქმედებისთვის“, თბილისი, 1957. - თამაზ ჯოლოგუა, ქართული ჟურნალისტიკის ისტორია, თბილისი: არტანუჯი, 2013. - ლეილა ნანიტაშვილი, ილია ჭავჭავაძის სიკვდილი და დასაფლავება, [ნაწ.] მოგონება ქრისტეფორე მამაცაშვილისა, თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1989. - რატი კობახიძე, ილია ჭავჭავაძის საზოგადოებრივი მოღვაწეობა, თბილისი: ევროპულ-ქართული ინსტიტუტი, 2020. - ინგოროყვა, პავლე: ახალი ქართული ლიტერატურის ფუძემდებელნი : ნიკოლოზ ბარათაშვილი, ილია ჭავჭავაძე, აკაკი წერეთელი - თბილისი : მერანი, 1983 - აბაშიძე, გიორგი: ილია ჭავჭავაძე (ცხოვრება და ღვაწლი) - თბილისი, 2005 - ჯავახიშვილი ნ. „ილია ჭავჭავაძის საგვარეულოს ისტორიიდან“ „ახალი და უახლესი ისტორიის საკითხები“ N1 გვ. 13-21 — თბილისი, 2017 ISSN1512-3154 - რაჭველიშვილი, ქრისტეფორე: „ილია ჭავჭავაძე“ თბილისი, 1937. ინგლისურენოვანი - Kinzer, Stephen (7 May 1998). „Saguramo Journal; On the Tallest Pedestal, a Man for All Georgians“. The New York Times. რესურსები ინტერნეტში - ილია ჭავჭავაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი - ილია ჭავჭავაძის პუბლიკაციები - „ილია ჭავჭავაძე“, საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო. - ილია ჭავჭავაძის შემოქმედება, Allgeo.org - ილია ჭავჭავაძის ცხოვრება, შემოქმედება, ბურუსი - ApMяHckиe yчeHыe и Boпиющиe kaMHи, [რუსულ ენაზე], пep. c rpyзиHckoro H. И. AлekceeBa-MecxиeBa, Tифлиc, 1902] სქოლიო - ↑ ЧaBчaBaдзe Илbя ГpиropbeBич // Бoлbшaя coBeTckaя эHциkлoпeдия: [B 30 T.] / пoд peд. A. M. ПpoxopoBa — 3-e изд. — MockBa: CoBeTckaя эHциkлoпeдия, 1969. - ↑ წმიდა ილია მართალი (ჭავჭავაძე) - ↑ ი. ჩიქოვანი, „თავადი ჭავჭავაძეები“ — თბილისი, 2002 წ. - ↑ ინგოროყვა - ჭავჭავაძე5, 1957, გვ. 315 - ↑ ინგოროყვა - ჭავჭავაძე5, 1957, გვ. 316 - ↑ ინგოროყვა - ჭავჭავაძე5, 1957, გვ. 317 - ↑ ინგოროყვა - ჭავჭავაძე5, 1957, გვ. 315-316 - ↑ 9.0 9.1 9.2 9.3 9.4 9.5 9.6 9.7 კობახიძე, 2020 - ↑ 10.0 10.1 ცაიშვილი,გვერდწითელი-ყიფშიძე, 1987 - ↑ 11.0 11.1 11.2 11.3 ჯოლოგუა, 2013 - ↑ ჯოლოგუა, 2013, გვ. 205 - ↑ ჯოლოგუა, 2013, გვ. 216 - ↑ ნანიტაშვილი - მამაცაშვილი, 1989, გვ. 66-68 - ↑ შარაძე, 1987, გვ. 216-217 - ↑ შარაძე, გვ. 1987 - ↑ 17.0 17.1 17.2 17.3 17.4 17.5 ასათიანი, 1994 - ↑ შარაძე, 1987, გვ. 241 - ↑ ასათიანი, 1994, გვ. 101 - ↑ შარაძე, 1990 - ↑ თვარაძე, ბაქრაძე - ნიკოლაძე, 1997, გვ. 286 - ↑ 22.0 22.1 22.2 შარაძე, 1987 - ↑ ასათიანი, 1994, გვ. 130 - ↑ ასათიანი, 1994, გვ. 131 - ↑ ასათიანი, 1994, გვ. 229 - ↑ ასათიანი, 1994, გვ. 235 - ↑ ასათიანი, 1994, გვ. 240 - ↑ ასათიანი, 1994, გვ. 240-241 - ↑ ასათიანი, 1994, გვ. 241-248 - ↑ ასათიანი, 1994, გვ. 259 - ↑ ასათიანი, 1994, გვ. 261-263 - ↑ ინგოროყვა - ჭავჭავაძე3, 1956, გვ. 345 - ↑ 33.0 33.1 ინგოროყვა - ჭავჭავაძე4, 1956 - ↑ 34.0 34.1 ინგოროყვა - ჭავჭავაძე4, 1956, გვ. 377 - ↑ ინგოროყვა - ჭავჭავაძე2, 1956 - ↑ ცაიშვილი,გვერდწითელი-თაყაიშვილი, 1987 - ↑ ცაიშვილი,გვერდწითელი-თაყაიშვილი, 1987, გვ. 94 - ↑ ასათიანი, 1994, გვ. 305 - ↑ ასათიანი, 1994, გვ. 300 - ↑ ასათიანი, 1994, გვ. 301-302 - ↑ ასათიანი, 1994, გვ. 264 - ↑ შარაძე, 1987, გვ. 310 - ↑ ინგოროყვა - ჭავჭავაძე6, 1954, გვ. 258 - ↑ ინგოროყვა - ჭავჭავაძე6, 1954, გვ. 257 - ↑ ინგოროყვა - ჭავჭავაძე6, 1954, გვ. 259 - ↑ შარაძე, 1987, გვ. 287 - ↑ ცაიშვილი,გვერდწითელი-ლასხიშვილი, 1987 - ↑ ჯოლოგუა, 2013, გვ. 359 - ↑ ჯოლოგუა, 2013, გვ. 353 - ↑ შველიძე, 1993 - ↑ შარაძე1, 1900, გვ. 106 - ↑ შარაძე1, 1990, გვ. 106-107 - ↑ შარაძე, 1990, გვ. 134-143 - ↑ ცაიშვილი,გვერდწითელი-ლასხიშვილი, 1987, გვ. 397 - ↑ 55.0 55.1 55.2 55.3 შარაძე1, 1990 - ↑ ცაიშვილი,გვერდწითელი-ლასხიშვილი, 1987, გვ. 398 - ↑ ცაიშვილი,გვერდწითელი-ზურაბიშვილი, 1987, გვ. 263 - ↑ შარაძე1, 1990, გვ. 234-235 - ↑ შარაძე1, 1990, გვ. 235 - ↑ შარაძე1, 1990, გვ. 277 - ↑ შარაძე1, 1990, გვ. 302 - დაბადებული 8 ნოემბერი - დაბადებული 1837 - გარდაცვლილი 12 სექტემბერი - გარდაცვლილი 1907 - ილია ჭავჭავაძე - ქართველი მწერლები - ქართველი პოეტები - ქართველი პუბლიცისტები - მოკლული ქართველი პოლიტიკოსები - ქართველი წმინდანები - მთაწმინდის პანთეონში დაკრძალულები - ყვარლის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები - ჭავჭავაძეები - ენის რეფორმატორები - ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების თავმჯდომარეები - ქართველი მთარგმნელები - XX საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები - ქართველი ნაციონალისტები - საქართველოში მოკლული ადამიანები


დღეიდან ჰოლივუდის ფილმის – “ფორსაჟი 9”-ის ერთ-ერთი ეპიზოდის გადაღებების გამო, დედაქალაქის გარკვეულ ქუჩებზე ავტოტრანსპორტის მოძრაობა შეიზღუდება. „შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი გაცნობებთ, რომ 19 აგვისტოდან 20 სექტემბრამდე თბილისსა და რუსთავში ჰოლივუდის ფილმის – Fast and Furious 9-ის ერთ-ერთი ეპიზოდის დაგეგმილი გადაღებების გამო, გარკვეულ ქუჩებზე ავტოტრანსპორტის მოძრაობა შეიზღუდება. – ნუცუბიძის ქუჩაზე, ბუდაპეშტის ქუჩიდან თავაძის ქუჩამდე მონაკვეთში; – თავაძის ქუჩაზე, ნუცუბიძის ქუჩიდან ვაჟა-ფშაველას გამზირის მიმართულებით; კანდელაკისა და ბუდაპეშტის ქუჩებიდან იონა ვაკელის ქუჩისკენ მოძრაობა დაშვებული იქნება სასწრაფო სამედიცინო დახმარებისა და სახანძრო-სამაშველო ბრიგადების სატრანსპორტო საშუალებებისთვის“, – აცხადებენ შსს-ში. ხოლო, დედაქალაქის მერიის ინფორმაციით, დროებითი ცვლილებებიდან გამომდინარე, კერძო და საზოგადოებრივი ტრანსპორტი, მათ შორის, მუნიციპალური ავტობუსები N21, N24, N34, N47, N49, N51, N54, N66, N87, N88 და N150 ვაჟა-ფშაველას გამზირიდან მეტროსადგურ „დელისთან“ იონა ვაკელის, ნუცუბიძისა და თავაძის ქუჩების გავლით მოხვდება. მათივე ცნობით, მიკროავტობუსები და ავტობუსები N63 და N99 მეტროსადგურ „დელისიდან“ ნუცუბიძის ქუჩას ვაჟა-ფშაველას გამზირისა და მარიჯანის ქუჩის მეშვეობით დაუკავშირდებიან, ხოლო ნუცუბიძის ქუჩიდან ბუდაპეშტის ქუჩაზე მისასვლელად, როგორც კერძო, ასევე, საზოგადოებრივი ტრანსპორტი, მათ შორის, ავტობუსები N6 და N89 იმოძრავებენ თავაძის ქუჩის, ყაზბეგის გამზირისა და იონა ვაკელის ქუჩის გავლით. საზოგადოებრივი ტრანსპორტი, რომელიც ცინცაძის ქუჩიდან ვაჟა-ფშაველას გამზირის მიმართულებით კარტოზიას ქუჩის გავლით მოძრაობდა, ვაჟა-ფშაველას გამზირს ვლადიმერ და არჩილ ასათიანების ქუჩისა და თამარაშვილის ქუჩის გავლით დაუკავშირდება, ხოლო ბერიტაშვილისა და ბუდაპეშტის ქუჩებიდან კერძო ტრანსპორტი ვაჟა-ფშაველას გამზირზე ბუდაპეშტისა და ჭილაძის ქუჩების გავლით მოხვდება.


გაიხსნა babu - ს მიერ 16 Nov 2014 ბალთა, პისტოლეტი, გერმანია, რეიხი and 13 more...


text: გულბაათ რცხილაძე: ჩერქეზთა გენოციდის აღიარება საქართველოსთვის მხოლოდ უარყოფითი შედეგის მომტანია | საქართველო და მსოფლიო მთავარი საზოგადოება გულბაათ რცხილაძე: ჩერქეზთა გენოციდის აღიარება საქართველოსთვის მხოლოდ უარყოფითი შედეგის მომტანია ივნისი 14, 2011 ქართულ საზოგადოებაში არსებული აზრთა სხვადასხვაობის მიუხედავად, საქართველოს პარლამენტმა ცოტა ხნის წინათ "რუსეთის იმპერიის მიერ ჩერქეზთა გენოციდის აღიარების შესახებ" რეზოლუციის პროექტი დაამტკიცა და ამ ნაბიჯით 1763-1864 წლებში ჩერქეზთა წინააღმდეგ ეთნიკური ნიშნით განხორციელებული გენოციდი ოფიციალურად აღიარა. მაგრამ საზოგადოების ნაწილი კვლავაც ფიქრობს, რომ აღნიშნული ქმედება საქართველოსთვის მხოლოდ უარყოფითი შედეგების მომტანი იქნება. სწორედ ჩერქეზთა გენოციდის საკითხსა და ამ პროცესში საქართველოს ინტერესებს ეძღვნება კონფერენცია, რომელიც 15 ივნისს არასამთავრობო ორგანიზაცია "ისტორიული მემკვიდრეობისა" და "ევრაზიის ინსტიტუტის" თაოსნობით გაიმართება. კონფერენციის მიზნებისა და ინიციატივების შესახებ "საქართველო და მსოფლიოს" პოლიტოლოგი, ევრაზიის ინსტიტუტის დირექტორი გულბაათ რცხილაძე ესაუბრა. – 15 ივნისს გაიმართება კონფერენცია, რომლის თემაც არის ე. წ. ჩერქეზთა გენოციდის საკითხი და საქართველოს ინტერესები. საკითხი უკავშირდება საქართველოს პარლამენტის მიერ გენოციდის აღიარებას. პოლიტოლოგები, ექსპერტები, არასამთავრობო ორგანიზაცია "ისტორიული მემკვიდრეობისა" და "ევრაზიის ინსტიტუტის" წევრები განიხილავენ, თუ რამდენად არის მისაღები ჩერქეზთა გენოციდის აღიარება საქართველოსთვის და რა მოტივები ამოძრავებდა ხელისუფლებას, როდესაც აღნიშნული რეზოლუციის პროექტს ამტკიცებდა. – კონფერენციაში მხოლოდ ქართველები მონაწილეობენ? – სასურველი იყო, მეზობელი სახელმწიფოებიდან, ჩრდილოეთ კავკასიიდან, თუნდაც ჩერქეზეთიდანაც მოგვეწვია სტუმრები და მათი აზრიც მოგვესმინა, მაგრამ ამის შესაძლებლობა დღეს, პრაქტიკულად, არ არსებობს, ვინაიდან ხელისუფლება რუსეთიდან ქვეყანაში მხოლოდ იმ ხალხს უშვებს, ვინც მას ხელს აძლევს და ვისაც თავად უხდის ფულს. მაგალითად, საქართველოში გზა ხსნილი აქვთ ისეთ საზიზღარ პერსონებს, როგორიცაა იულია ლატინინა და ვალერია ნოვოდვორსკაია. ყველაზე მარგინალ ადამიანებს, რომლებსაც რუსეთში ყურადღებას არავინ აქცევს, საქართველოში კი მათ დიდ მოღვაწეებად წარმოაჩენენ. – რა დადებითი და უარყოფითი მხარეები ახლავს საქართველოს მიერ ჩერქეზების გენოციდის აღიარების ფაქტს? – არის მოვლენა, რომელიც შეიძლება ცალსახად ან დადებითად, ან უარყოფითად შეაფასო და მიმაჩნია, რომ აღნიშნული გადაწყვეტილება საქართველოსთვის მხოლოდ უარყოფითი შედეგის მომტანია, თუმცა ეს შედეგი ჯერ კიდევ არ დამდგარა. ეს არის გრძელვადიანი პროცესი და საქართველო დიდი საფრთხის წინაშეა, რათა არ მოხდეს მისი იზოლაცია საერთაშორისო არენაზე, ვინაიდან საქართველო ერთადერთი ქვეყანაა, რომელმაც ჩერქეზების გენოციდი აღიარა. ეს გამოიწვევს საქართველოს წარმოჩენას მარგინალურ ქვეყნად, მარგინალური ხელისუფლებითა და მარგინალური პოლიტიკით. ამას გარდა, უკვე წამოჭრილია სომხების გენოციდის საკითხიც, რომელიც ჩერქეზებისგან განსხვავებით, უკეთაა საერთაშორისო საზოგადოებისთვის ცნობილი. – გენოციდის აღიარების თხოვნით, საქართველოს პარლამენტს სომხებმაც მიმართეს, როგორი უნდა იყოს საქართველოს პოზიცია მეზობელი ქვეყნების კონფლიქტში? – საქართველოს ხელისუფლება აქამდე არ აღიარებდა სომხების გენოციდს, ვინაიდან, ქვეყნის პოზიცია ამ საკითხთან დაკავშირებით ჯერ კიდევ ედუარდ შევარდნაძის მმართველობის დროს მდგომარეობდა შემდეგში: ხელისუფლება აცხადებდა, რომ ისტორიული ფაქტების შეფასება და მათთვის შესაბამისი კვალიფიკაციის მიცემა არ არის სახელმწიფოს განსახილველი თემა. ახლა კი რა გამოდის? რომ ჩვენ ერთ ისტორიულ ფაქტს, მე-18 საუკუნეში ჩრდილოეთ კავკასიაში მომხდარ ამბებს ვაფასებთ და მე-20 საუკუნის დასაწყისის უფრო აქტუალურ ფაქტს ყურადღების მიღმა ვტოვებთ?! არადა, საქართველო სომხების გენოციდს ვერ აღიარებს, ანუ ეს ფაქტი უკვე ძალიან უხერხულ ვითარებაში აყენებს საქართველოს. ფაქტობრივად, ჩიხში შევიდა ქვეყანა. აქ კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი მომენტია გასათვალისწინებელი – თვითონ ჩერქეზები და სხვა ჩრდილოკავკასიელები როგორ აფასებენ გენოციდის ფაქტს. საქართველოსთვის ჩერქეზეთიდან არავის უთხოვია, რეზოლუცია მიეღო. საქართველოს პარლამენტმა ზოგიერთი საეჭვო რეპუტაციის მქონე დიასპორის წარმომადგენელი მოიწვია, თავად მოახდინა საკითხის ინიცირება და მერე ვითომ ჩერქეზების თხოვნა დააკმაყოფილა. ჩერქეზებსა და იმ ხალხებს, ვისთვისაც გენოციდის აღიარების ფაქტი მნიშვნელოვანია, მიაჩნიათ, რომ, უპირველესად, რუსეთმა უნდა აღიაროს მათი ისტორიის ტრაგიზმი და უშუალოდ რუსეთის ხელისუფლებასთან უნდა მოილაპარაკონ, ხოლო აქ ისეთი დაინტერსებული მხარე, როგორიც საქართველოა, სრულიად ზედმეტია. ჩვენს ხელისუფლებას ჩრდილოკავკასიელები სულელები ჰგონია; ფიქრობს, ჩერქეზები დაუჯერებენ, რომ "სიყვარულის ბუშტი" გაუსკდა ხელისუფლებას, მაშინ, როცა თავიდან სწორედ ეს ხელისუფლება მლიქვნელობდა რუსეთის წინაშე. ყველას კარგად ახსოვს, როგორ დაატყვევეს ჩეჩნები და გადასცეს რუსეთს. ამით სურდათ, რუსეთის ხელისუფლება მოესყიდათ, რაც ამაზრზენი ფაქტი იყო. ყველას ესმის, ხელისუფლება თავის ნაბიჯებში მოტივირებულია მხოლოდ უგუნური და ფსიქოპათიური მოტივებით და გარკვეული დავალება აქვს მიცემული დასავლეთისგან, რომელსაც აწყობს, რომ კავკასიაში მუდმივი დაძაბულობა იყოს და რუსი და ქართველი ხალხი ვერასდროს შერიგდეს. საქართველოს ხელისუფლებას საკუთარი სუვერენიტეტი არ გააჩნია, განსაკუთრებით საგარეო-პოლიტიკურ საკითხებში. ვხედავთ, ამერიკის ელჩი როგორ უშუალოდ ერევა ქვეყანაში მიმდინარე პროცესებში და ქართველ ხალხთან საუბრობს, როგორც სამხედრო კომენდანტი. როცა ასეთ დონეზეა ქვეყნის სუვერენიტეტი დარღვეული და ფეხქვეშგათელილი, საქართველოს შეუძლია რაიმე გადაწყვეტილება თავად მიიღოს? ამერიკა რუსეთთან უშუალო კონფრონტაციაზე, რა თქმა უნდა, არ წავა. რუსეთზე ზეწოლის მოსახდენად კარგი საშუალებაა საქართველო. არც ამერიკა და არც ერთი სხვა ქვეყანა ჩერქეზების გენოციდს, რა თქმა უნდა, არ აღიარებს, ეს ჩვენ ვართ განსაკუთრებულად დამორჩილებული ქვეყანა რეგიონში. – თქვენ ამერიკის ინტერესები ახსენეთ, თუმცა ზოგიერთი ექსპერტი ბოლო წლებში ჩერქეზების გააქტიურებას 2014 წლის სოჭის ზამთრის ოლიმპიადასაც უკავშირებს, რომელიც ჩერქეზების გენოციდის 150 წლისთავს ემთხვევა. ვინაიდან არც ერთ მხარეს არ სურს აღნიშნული ოლიმპიადის ჩატარება, ამ შემთხვევაში, თითქოს საქართველოსა და ჩერქეზების ინტერესების თანხვედრა მოხდა... – მსგავსი რამ ჩერქეზებისგან არ მომისმენია. ჯერ ერთი, ვთქვათ, რომ ჩერქეზ ხალხს წარმოადგენს ყარაჩაი-ჩერქეზეთის, ყაბარდო-ბალყარეთისა და ადიღეს ავტონომიური რესპუბლიკების ოფიციალური ხელისუფლება და არა დიასპორა. ვფიქრობ, არ შეიძლება დიასპორების წარმომადგენლებმა ჩერქეზების სახელით ისაუბრონ. ჰყავს ამ ავტონომიურ რესპუბლიკებს ლეგიტიმური ხელმძღვანელობა, ეს ხალხი იღებს რუსეთიდან ხელფასებს და არანაირ აღიარებასა და რუსეთის შემადგენლობიდან გასვლას არ ითხოვს. – თქვენ ახსენეთ, რომ ადგილობრივი ჩერქეზები არ ითხოვენ აღიარებასო, თუმცა, რამდენადაც ცნობილია, ყველა ჩერქეზი ერთხმად აღიარებს, რომ გენოციდს ადგილი ჰქონდა. – აფხაზები არ არიან დარწმუნებული, არ იციან, რომ ოდესღაც მათი, ასე ვთქვათ, "გენოციდიც" მოხდა? მაგრამ დღეს აფხაზეთი რუსეთის მზეს ფიცულობს. ყველამ კარგად იცის ყველაფერი. კი, ბატონო, ჩრდილოეთ კავკასიაში მიმდინარეობდა რუსულ-კავკასიური ომი, რომელშიც დამარცხდნენ კავკასიელები, მაგრამ ეს იმას არ ნიშნავს, რომ ამას გენოციდი ვუწოდოთ და საკითხის განსჯა დავიწყოთ. ეს არის პროვოკაცია ქართული მხრიდან, რასაც თავად ჩრდილოეთ კავკასიაც ცუდად შემოგვიბრუნებს. – იყო მოლოდინი, რომ საქართველოს მიერ ჩერქეზთა გენოციდის აღიარების ფაქტი კავკასიაში გარკვეულ ცვლილებებს გამოიწვევდა. შეიცვლება თუ არა ვითარება და შეძლებს თუ არა საქართველო კავკასიის რეგიონში ლიდერის ფუნქციის აღებას? – საქართველოს ხელისუფლებას იმდენად დაკარგული აქვს ავტორიტეტი, რომ ეს შეუძლებელია მოხდეს. კავკასიაში საქართველოს გავლენა დაკარგულია. 2008 წლის აგვისტოს ომმა განსაკუთრებით ცუდი იმიჯი შეუქმნა საქართველოს, როცა სააკაშვილმა თავის მიერვე წამოწყებული ომი ორ დღეში წააგო. – ანუ თქვენ ემხრობით რუსეთის ვერსიას, რომ ომი საქართველომ დაიწყო? – რეალურად ასეა. ჩრდილოკავკასიელებმა ხომ კარგად იციან, რომ ომი საქართველოს ხელისუფლებამ დაიწყო. 8 აგვისტოს თურმე ერთ-ერთ ქელეხში ბრძანდებოდა თემურ ალასანია და დამსწრე საზოგადოებას მიულოცა, გილოცავთ, აღდგა ჩვენი საქართველოს სუვერენიტეტი ცხინვალის რეგიონზეო. ყველაფერი წინასწარ დაგეგმილი ჰქონდათ. იმედოვნებდნენ, რომ რუსეთი დაფრთხებოდა და ვერ ჩაერეოდა ამ კონფლიქტში. როგორი ავტორიტეტი უნდა ჰქონდეს ისეთ ლიდერს, რომელიც მიწაზე ფორთხავს და ჰალსტუხს ჭამს? ასეთ ლიდერს პატივს არავინ სცემს, განსაკუთრებით კავკასიაში. ხელისუფლება რუსულ "ლიბერასტულ" ჟურნალ-გაზეთებს დიდ ფულს უხდის, რომ საქართველოს რეფორმებზე მითები შექმნას, მაგრამ სიმართლე ყველამ კარგად იცის. – მაგრამ ხელისუფლება მსგავს ნაბიჯებს იმით ამართლებს, რომ საერთაშორისო ასპარეზზე პიარი ქვეყანას სჭირდება. – მაშინ შედეგი სად არის? როდესაც ნოვოდვორსკაიასა და ლატინინას მსგავსი ადამიანები გაქებენ, ეს კიდევ უფრო უარყოფით გავლენას ახდენს ქვეყნის იმიჯზე, რადგან რუსი ხალხი ანტიპათიურადაა ამ ადამიანების მიმართ განწყობილი, თუ საერთოდ იცის მათი არსებობა. სააკაშვილის ხელისუფლება საკუთარი თავის ტკბობასა და ნარცისიზმშია გადავარდნილი. საქართველოს ხელისუფლება ამერიკაშიც ბევრ ფულს ხარჯავს, რათა სხვა ქართველ ოპოზიციონერებს, მაგალითად, ირაკლი ალასანიასა და გიორგი თარგამაძეს აჯობოს. მიმდინარეობს ბრძოლა არა ქვეყნის კეთილდღეობისთვის, არამედ ამერიკის გავლენიანი წრეების ნდობის მოსაპოვებლად.


ამბროსი (კათოლიკოს-პატრიარქი) ამბროსი — რდჷ ედომუშამო საქორთუოშ კათალიკოს-პატრიარქი 1921-1927 წანეფს (ერიშკოჩობას ბესარიონ ხელაია). დებადჷ 1861 წანაშ 7 ეკენიას, მარტვილს, ღურუ 1927 წანაშ 28 მელახის, ქართის. რდჷ ქორთუ ოშურიელე დო ოჯარალუ მოღალე, მენცარი, ედომუშამო საქორთუოშ კათალიკოს-პატრიარქი დო მცხეთა-ქართიშ ეპისკოპოსი 1921-1927 წანეფს. 1885 წანას გათუ ქართიშ ოშურიელე სემინარია. 1887-1896 წანეფს პაპათ რდჷ სოჩის, უკული სოხუმს. აქტიურო ოლჷმუდუ ცარიზმიშ რუსიფიკატორულ დო შოვინისტურ პოლიტიკას აფხაზეთის. 1897 წანას ამბროსიქ ყაზანიშ ოშურიელე სემინარიაშა მიშელჷ. 1900 წანაშე ბერო მიდართჷ მონასტერშა. აკადემია გათუ 1901 წანას. 1901 წანაშე რდჷ ჭელიშიშ მონასტერიშ არქიმანდრიტი. 1904 წანაშე რდჷ ქართიშ სინოდიშ კანტორაშ მაკათური დო "ფერისცვალებაშ" მონასტერიშ აწმაჸვენჯი. რუსეთიშ მაართა რევოლუციაშ ბორჯის ლჷმენდჷ ქორთული მართლმადიდებლური ეკლესიაშ ავტოკეფალიაშ ეკონწყუალაშო, მუშ გეშათ 1905 წანას რუსეთშა გეგნახორეს. 1908 წანას ქიგიაბრალეს ეგზარქოს ნიკონიშ ჸვილუა. 1910 წანას გამართალეს, მარა ოდაბადეშა დორთაშ ნება ვემეჩეს. საქორთუოშა 1917 წანაშ მარაშნას დირთჷ. დიო რდჷ ჭყონდიდიშ, უკული აფხაზეთიშ დო სოხუმიშ მიტროპოლიტი, 1921 წანაშე ედომუშამო საქორთუოშ კათალიკოს-პატრიარქი დო მცხეთა-ქართიშ თარეპისკოპოსი. ამბროს ირკვიენდჷ ქორთულ ისტორიულ ძეგლეფს. მუქ ძირჷ "მოქცევაჲ ქართლისაჲ" ჭელიშური ვარიანტი. აქტიურო ოხოლუდჷ ქორთუეფ შქას ჭარუა-კითხირიშ გჷმაფაჩალი ჯარალუაშ მუშობას. ამბროსი აქტიურო უკჷნენდჷ ხუჯის საქორთუოშ დუდიშალაშ იდეას. 1922 წანას ოჭოფუ "ჩეკაქ" დო 1924 წანაშ ეკონიაშა მეტეხიშ ჯიხას რდჷ. ნთხორილი რე სიონიშ ოკათედრე ეკლესიას, ქართის. ლიტერატურა [რედაქტირაფა] - ლომინაძე ბ., ქსე, ტ. 1, ხს. 354, ქართი, 1975 - საქართველოს კათოლიკოს–პატრიარქები, რ. მეტრეველის რედაქციით, "ნეკერი", თბ., 2000


source: wikipedia

text: თეიმურაზ ბატონიშვილი (ბაგრატიონი) (დ. 23 აპრილი, 1782, თბილისი — გ. 23 ოქტომბერი, 1846, პეტერბურგი) — ქართველი მწერალი და მეცნიერი, გიორგი XII-ის ძე. ცოლად ჰყავდა ელენე ოთარის ასული ამილახვარი (1783-1866). ბიოგრაფია თეიმურაზ ბატონიშვილი დაიბადა თბილისში 1782 წლის 23 აპრილს (ახ. სტილით 6 მაისი) გიორგობა დღეს. თეიმურაზი გიორგი XII-ის პირველი ცოლისაგან შეძენილ ჩვილებს შორის ყველაზე უმცროსი იყო. პლატონ იოსელიანის ცნობით იგი გამხდარა მიზეზი დედის, ქეთევანის გარდაცვალებისა. თეიმურაზ ბატონიშვილის დაბადებისა და ქეთევან დედოფლის მშობიარობაზე გადაყოლის თარიღებს აიგივებს მარი ბროსე, ხოლო დ. ბაქრაძისთვის იგი უცნობი ყოფილა. მისი 1834 წლის 16 მაისის ბროსეს მიმართ წერილიდან ირკვევა, რომ ის სწავლობდა კათალიკოზ ანტონ I-ის თელავის სემინარიაში, ცნობილი დავით რექტორის ხელმძღვანელობით. თეიმურაზ ბატონიშვილი იზრდებოდა თავისი უფროსი ძმის დავითის უშულო მეთვალყურეობითა და მზრონველობით. მისი მზრუნველობა მეჭირნახულეობა მან გამოხატა გიორგი მეფის გარდაცვალების შემდეგაც, როცა თეიმურაზი უმამულოდ და სხვა საშემოსავლო სახსრების გარეშე დარჩა. ოჯახი 1798 წელს მომხდარა თ. ბატონიშვილის დაწინდვა ოთარ ამილახვარის ქალიშვილ ელენეზე. პლატონ იოსელიანი დაწინდვას უკავშირებს გიორგის მოგზაურობას თრიალეთისაკენ, რომელიც პლატონის მიხედვით 1778 (წელი შეცდომით უწერია პლატონ იოსელიანს) წლის ზაფხულში მომხდარა. ქორწინება თეიმურაზისა ელენეზე მოხდა, დავითის ქორწინების შემდეგ, ე. ი. 1799 წლის დასასრულს. ბრძოლა რუსეთის წინააღმდეგ როგორც ცნობილია, გიორგი მეფის გარდაცვალების შემდეგ იწყება არეულობა და შფოთი ერეკლე II-ის მრავალმრიცხოვან მემკვიდრეთა შორის. გიორგის ანდერძისამებრ ტახტი დავითს უნდა მიეღო, მაგრამ ლაზარევს ნაბრძანები ჰქონდა მეფის გარდაცვალების შემდეგ ტახტი არც ერთ მემკვიდრისთვის არ დაეთმო. დავითი აღიარებულ იქნა რეგენტად ტახტისა და არა მეფედ, ხოლო იულონ ერეკლეს ძე ერთის მხრივ, დარეჯან დედოფალი მეორეს მხრივ, ფიქრობდნენ გამეფებას. აღნიშნული ვითარების გამო ქართლ-კახეთის სამეფოს კარზე წამოიჭრა შუღლი, სადაც თეიმურაზი თავისი ძმის დავითის მხარეს იდგა. გიორგი XII-მ თავის სიცოცხლეშივე დანიშნა მეფედ დავითი, რომელიც 1800 წლის 20 დეკემბერს სცემს სხვადასხვა სახის ბრძანებებს. მათ შორის აღსანიშნავია მის მიერ თეიმურაზის დანიშვნა მოხელედ. მაგრამ ისევე როგორც დავითის „მეფობა“, ასევე თეიმურაზის მოადგილეობაც ხანმოკლე აღმოჩნდა. 1802 წელს კარლ კნორინგის ჩამოსვლამ საზღვარი დაუდო მათ. კნორინგმა ისარგებლა შექმნილი მდგომარეობით და აგრეთვე დავითის მისწრაფებით სამეფო ხელისუფლების მთელი ატრიბუტების აღდგენისკენ და გადააყენა იგი. ამის შემდეგ თეიმურაზი, რომელიც მისი სიტყვებით, მამა მისის ხანმოკლე სიცოცხლის გამო დარჩა უმამულოდ, იმყოფება თავის სამ დასთან ერთად დავითის ხარჯზე. ის მცირე ადგილებიც კი, რომელიც მამამ მისცა მას, ნაზარსკეტი, კარაჯალი და ლომისციხე, მიეტაცა კირილე ავალიშვილს. 1802 წლის 11 აპრილით დათარიღებული განცხადებით თეიმურაზი მიმართავს კნორინგს, რათა უკანონოდ მიტაცებული ლომისციხე, რომელიც მას ემსახურებოდა მამის სიცოცხლეში და დავითის მმართველობის დროსაც, დაუბრუნდეს, დაუნიშნონ მოურავი და იქ სხვა არავის ჰქონდეს ხელი. ამავე მამულების თეიმურაზისათვის დაბრუნებას მოითხოვდა დავითის 1802 წლის 19 მაისის წერილიც. ჯერ კიდევ 1801 წლის თებერვალში, როდესაც თეიმურაზი გორში იმყოფებოდა მან განაცხადა სურვილი რუსეთში წასვლისა. ზოგ ბატონიშვილს ამისთვის დროც დაუნიშნეს, მაგრამ თეიმურაზმა ავადმყოფობა მოიმიზეზა და გამგზავრების დრო აღარ დანიშნა. მისი რუსეთისადმი დამოკიდებულება მკვეთრად შეიცვალა მას შემდეგ რაც დავით ბატონიშვილს ეთქვა უარი გამხდარიყო საქართველოს პირობითი მმართველი. მას შემდეგ რაც რუსეთმა დაარღვია გიორგი მეფესთან დადებული პირობა და შექმნა ახალი მანიფესტი რაც ითვალისწინებდა საქართველოდან ყოველი სამეფო დინასტიის რუსეთში, კერძოდ კი პეტერბურგში გადასახლებას, სადაც რუსეთი იმპერია საკუთარ თავზე აიღებდა საქართველოს სამეფო კარზე ზრუნვას. სწორედ აღნიშნული პირობის დარღვევის შემდეგ თეიმურაზი იწყებს შეხვედრების მოწყობას მათი გადმობირების მიზნით. აღნიშნულმა ვერანაირი შედეგი ვერ გამოიღო და 1803 წელს სპარსეთში გაიქცა, სადაც თავის ბიძა ალექსანდრე ბატონიშვილთან ცხოვრობდა. როგორც ციციანოვის 1803 წლის 26 თებერვლის პატაკშია ნათქვამი, 1803 წლის 25 თებერვალს ღამით თეიმურაზ ბატონიშვილი თბილისიდან გაიპარა, დატოვა მეუღლე და წაიღო თან რაც კი ძვირფასი ნივთები ჰქონდა. ამასვე ადასტურებს სიღნაღის კაპიტან ისპრავნიკის სოკოლოვის ცნობაც. რუსეთის წინააღმდეგ ბრძოლის მიზეზი თეიმურაზს ნათლად აქვს გამოხატული ციციანოვისადმი თავის საპასუხო წერილში: მისი ეს დამოკიდებულება ვერ შეაცვლევინა მისთვის ძვირფასი მეუღლის, ელენეს, სიბრალულითა და სიყვარულით სავსე წერილმაც. 1805 წელს თეიმურაზი იხსენიება, როგორც ერთ-ერთი მეთაური ერევნის ხანის კულიხანის ლაშქრისა, ქემალ-ხანთან ერთად. იმავე წლის ოქტომბერს გამოემგზავრა ისევ ბაბახანისაკენ და ცდილობდა დაერწმუნა იგი, რომ გამარჯვების მიღწევა შესაძლებელია თუ კი რუსეთს მთელ მოსახლეობას აუმხედრებდნენ. მაგრამ როგორც ჩანს აქ სასურველ შედეგს ვერ მიაღწია და გადადის ახალციხეში. ხვდება რა რომ სპარსეთის დახმარებიდან არაფერი გამოდის, ბიძასთან ერთად მიმართავს ოსმალეთს, ინგლისს და სხვ. როგორც ირკვევა თეიმურაზს ასევე გარკვეული ორიენტაცია ჰქონდა ნაპოლეონის საფრანგეთთანაც. მას მიწერ-მოწერაც კი ჰქონდა ამ საკითხზე და საფიქრბელია, რომ გამგზავრებაც კი სურდა ამ მიზნით საფრანგეთში. რუსეთში გამგზავრება თეიმურაზი რწმუნდებოდა რა მთელი ამ გეგმების უსუსურობაში, 1810 წელს ის თავის მტკიცე გადაწყვეტილებას ცვლის და არჩევს რუსეთთან შერიგებას. ამ შერიგების საქმეში დიდი როლი ითამაშა პეტრე ლარაძემ, როგორც გვამცნობს მისი „ჩახრუხაული და შაირნი, მწირობასა შინა თქმული ოდეს მსახურა მეფის ძეს თეიმურაზს და ძლიერის ხელოვნებით გამოიყანა სპარსეთით“. როგორც ირკვევა, ტორმასოვის დავალებით, პეტრე ლარაძე გაგზავნილ იქნა სპარსეთში თეიმურაზის მოსაძებნად, როგორც ლარაძე იტყობინება თეიმურაზი მას დიდის ვაგლახით მოუძებნია. ამ დროს თეიმურაზი ერევანთან დაბანაკებულ აბას-მირზას ლაშქარში მთელ არტილერიას მეთაურობდა. მაგრამ არც ისე ადვილად დაუნებებიათ თეიმურაზი მისთვის, შეტაკებაც კი მოსვლია სპარსელებთან: 1810 წლის 15 სექტემბერს რამდენიმე მხლებელითურთ თეიმურაზი გამოცხადდა პოლკოვნიკ ურაკოვთან. თეიმურაზ ბატონიშვილის „მასალების“ მიხედვით: ტორმასოვი თეიმურაზის დაბრუნებას თვლიდა ერთ-ერთ დიდ გამარჯვებად. თეიმურაზი მართლაც, როგორც ჩანს, გამოპარულა, მას თან არ ჰქონია ტანისამოსი და სხვა საჭირო ნივთები. ამის გამო მისცეს დახმარების სახით 200 მანეთი და დაუნიშენს ჯამაგირი 300 მანეთი. 1810 წლის დასასრულს თეიმურაზმა გამგზავრების ხარჯი 4500 მანეთის ასიგნაცია მიიღო და პეტერბურგში გაემგზავრა. მას თავისი მოგზაურობა აღწერილი აქვს თავის ნაშრომში „მოგზაურობა თბილისიდან პეტერბურღამდის“. თეიმურაზს თან ახლდა პეტრე ლარაძეც. პეტერბურგში მას დაენიშნა წლიური ჯამაგირი და პენსია. აქვე 1813 წელს შეიძინა საკუთარი სახლი (ვასილის კუნძულზე), სადაც გარდაცვალებამდე ცხოვრობდა. თეიმურაზ ბატონიშვილი ეწეოდა ფართო მეცნიერულ-ლიტერატურულ საქმიანობას; დაკავშირებული იყო რუს მოღვაწეებთან, პოეტებთან, მეცნიერებთან. მან შემოიკრიბა პეტერბურგში მოღვაწე ქართველი მწიგნობრები. სანქტ-პეტერბურგში ცხოვრებიდან იწყება მისი ნაყოფიერი მუშაობის პერიოდი. მთელი თავისუფალი დრო ხმარდებოდა საქართველოს ისტორიის მასალების შეგროვებას, დამუშავებას და ზოგიერთი სპეციალური წიგნების თარგმნას. 1811 წლიდან 1830 წლამდე უნდა იყოს ნათარგმნი და დაწერილი ყველა ის შრომა, რომელთაც საქართველოს ისტორიასტან ნაკლები კავშირი აქვთ და მეცნიერების ამა თუ იმ დარგს ემსახურებიან. 1830 წლიდან საფუძველი ჩაეყარა მის მეცნიერულ თანამშრომლობას აკადემიკოს მარი ბროსესთან, რომელიც მის მოწაფედ თვლიდა თავს. თეიმურაზ ბატონიშვილმა ბროსესთან ერთად შექმნა პეტერბურგის ქართველოლოგიური სკოლა. 1838 წელს აკადემიის საერთო კრებაზე სიტყვით გამოსვლისას ცნობილმა ფრანგმა ისტორიკოსმა მარი ბროსემ წარმოთქვა შემდეგი სიტყვები: „მე არ შემიძლია განუცვიფრებლად წარმოვთქვა თეიმურაზ ბატონიშვილის სახელი, რომელშიც მაღალი ზნეობა შეერთებულია განათლებულ გონებასთან და ვრცელ მეცნიერებასთან, რომელიც მწერლობით შრომაში პოულობს კეთილშობილურ გასართობს, რომლის მიზანი არის თავისი შრომით უკვდავყოს ხსენება თავისი ერისა, რომლის მდაბალ მოწაფედ, სვინდისის ქვეშ უნდა ვთქვა — აღვიარებ ჩემს თავს“. 1830 წლიდან ბროსე მჭიდრო კავშირს ამყარებს თეიმურაზ ბატონიშვილთან. გაცნობა ხდება მიმოწერით. 1830 წლით დათარიღებული წერილით უნდა იწყებოდეს თეიმურაზის მიმოწერა ბროსესთან, რადგან ამ მიმოწერით ბატონიშვილი, როგორც ჩანს პირველად აცხადებს სურვილს კორესპოდენტობისა და ამცნობს თავის მისამართსაც. ხოლო გაგზავნილ მისამართით ატყობინებს, რომ მას აქვს თავისი საკუთარი სახლი სანკტ პეტერბურღს, ვასილის ოსტროვასა შინა მეცხრეს ლინიაზედ, მახლობელ მდინარესა ნევისა No8-ს. 1831 წელს თეიმურაზი აირჩიეს პარიზის სააზიო საზოგადოების წევრად. 1836 წლის 9 ივნისს თეიმურაზი ავადმყოფობის გამო პეტერბურგიდან ბერლინს გაემგზავრა, სადაც 29 ივნისს ჩავიდა. 1837 წელს მას ბერლინიდან ჩამოსულს მარი ბროსეს პირველად ხვდება და 29 დეკემბერს მისივე ინიციატივით ერთ-ერთ საზეიმო სხდომაზე თეიმურაზ ბატონიშვილი პეტერბურგის საიმპერატორო მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრად აირჩიეს. 1838 წლის 15 იანვარს მიიღო საპატიო წევრობის დიპლომი. ამავე დროს უნდა მომხდარიყო მისი ჩარიცხვა კოპენჰაგენის სამეფო ანტიკვართა საზოგადოების წევრად. 1843 წლის 18 ივნისს, საქართველოს სამეფო ოჯახის წევრებს (ფარნაოზი ერეკლეს ძე; გიორგის ძეები: თეიმურაზი, მიხეილი, ილია, ოქროპირი, ერეკლე; იულონის ძეები: ლუარსაბი და დიმიტრი; იოანეს შვილიშვილი - იოანე; ბაგრატ გიორგის ძის შვილები: დავითი და ალექსანდრე; კონსტანტინე დავითის ძე; იმერეთის მეფის გიორგი ალექსანდრეს ძის შვილები: ალექსანდრე და დიმიტრი), რუსეთის იმპერატორის ბრძანებით „უვადო“ პენსიაზე დაემატათ „შთამომავლობითი“ პენსიაც. სიკვდილამდე ერთი წლით ადრე თეიმურაზ ბატონიშვილი ითხოვდა ბროსეს დახმარებას მისი პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრად არჩევისათვის. შემდეგ ჩამოთვლის თავის დამსახურებას სააზიო საზოგადოების წინაშე. მაგრამ ეს სურვილი თეიმურაზისა, ვერ განხორციელდა — ავადმყოფობამ და სიკვდილმა უსწრო. 1845 წლის დასასრულიდან იწყება მისი ძლიერი დაცემა წყალმანკისაგან, რომელიც 1846 წლის თებერვალს იქამდე მივიდა, რომ თეიმურაზი რამდენიმე დღე უგრძნობლად იწვა. ექიმმა შეგალოვმა, მართალია აღკვეთა იგი, მაგრამ არა დიდი ხნით. 1846 წლის 23 ოქტომბერს თეიმურაზ ბატონიშვილი გარდაიცვალა. ხოლო 29 ოქტომბერს დასაფლავებულ იქნა ალექსანდრე ნეველის ლავრაში ბაგრატიონთა სასაფლაოზე, თავისი ძმის დავითის გვერდით. თეიმურაზის სიკვდილის შემდეგ მისი მდიდარი ქართული ბიბლიოთეკა გადაეცა პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის აზიურ მუზეუმს. მარი ბროსე თავის ნეკროლოგში თეიმურაზის გარდაცვალების გამო სწერდა: «Память его неизгладимо останется в сердцах всех его знакомых, и особенно благодарного ученика его». ბიბლიოგრაფია თეიმურაზის ირანში ყოფნას მისი მომავალი მეცნიერული მუშაობისათვისუაღრესად დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა. მან აქ ყოფნისას შეითვისა სპარსული ენა და ბროსეს აზრით თურქულიც. საფიქრებელია, სპარსეთში ყოფნისას დაეწყოს თეიმურაზს დიპლომატიურის მოსაზრებით ფრანგული ენის შესწავლაც. რაც მთავარია, გაეცნო სპარსულ ლიტერატურას, რომლითაც თავის მდგომარეობაში შეეძლო დიდად ესარგებლა. როგორც თეიმურაზი თავის „ივერიის ისტორიაში“ წერდა: აქვე სპარსეთში ყოფნისას, შეუგროვებია მას მასალები თავისი შრომისათვის „აღწერა აწინდელთა სპარსეთისა ყეენთა (ანუ შაჰთა) და გვარეულობისათჳს ყაჯართასა თუ საიდან წარმოებენ“, დაწერილი ს. პეტერბურგს მოსვლისთანავე 1811 წელს გრაფ ნიკოლოზ რუმიანცევისათვის. ირანში ყოფნისას აქვს ნათარგმნი სპარსულიდან „წიგნი ათი გვირგვინნი, ანუ შირვან სპარსთა მეფისაგან ქმნული“, „პრაქტიკა არტილერიისა“. გარდა ამისა ირანში ყოფნისას თეიმურაზი წერდა ლექსებსაც. ამ პერიოდს ეკუთვნის მისი რამდენიმე პოეტური ნაწარმოები, რომელთაც არც ისე დიდი ლიტერატურული ღირსება გააჩნიათ. როგორც თვითონ აღნიშნავს, სასულიერო ხასიათის ლექსების წერაში ატარებდა „ჟამსა უცხოებასა მყოფობისას“. მისი სიტყვით, სპარსეთში დაწყებული სამოცტაეპიანი ე. წ. „სამოცეული“ „სადიდებელად და სიხარულით სავედრებლად ყოვლად წმიდისა დედოფლისა... მარიამის მიმართ“, 1811 წელს ს. პეტერბურგს დაუმთავრებია. ამგვარივე შინაარსისაა მის მიერვე შეთხზული აკროსტიხები, 1804 წლის 22 აპრილს, იესო ქრისტეზე, წმინდა გიორგიზე, 1806 წლის 14 იანვარს, აკროსტიხები კიდურწერილობით: „წ~ინა ნეტარო გრძნობ (sic!) მონა უღირსი ქებით, რათა მიხსნა მტერტაგან შეპყრობილი“... 1810 წლის 23 აპრილს ისევ წმინდა გიორგიზე. პოემა „ვაშლი“ წარმოადგენს თეიმურაზის მხატვრული შემოქმედების საგანძურის ბოლო აკორდს. პეტერბურგში ყოფნისას 1810-1831 წლებში თეიმურაზ ბატონიშვილის ნათარგმნი წიგნებს შორის აღსანიშნავია: გრიგოლ კონსტანტინოპოლელ პატრიარხის დაკრძალვაზე ნათქვამი სიტყვა. წიგნი „ბუნებისათვის ღმერთთასა“ ციცერონისა. წიგნი არისტოტელისა „ბოროტისათვის და კეთილისა“, თარგმნილი რუსულიდან ქართულად. „ტაქტიკა ქარტებით“, თარგმნილი ფრანგულიდან ქართულად. „მხედრობის დარიგება ნაპალეონისაგან“, თარგმნილი რუსულიდან ქართულად. „ფრანციცულნი სჯულნი სამხედროთაგანთა“, თარგმნილი ფრანგულიდან ქართულად. ამ პერიოდის ორიგინალურ შრომებს მიეკუთვნება: „საარიხმატიკოთა და საგეომეტრიოთა პროპორციათა, პროგრსიის კანონთა“. „რუსეთის სამართებლოთა და სამსაჯულოსა ადგილებისა და სჯულთათვის რომელთამე, მოკლედ ქმნილი“. პოემა „ვაშლი“, მიძღვნილი დისწულ გრიგოლ დადიანს. „განმარტება პოემა „ვეფხისტყაოსნისა“, 1843. „საწონთა, საწყავთა და საზომთა შესახებ, რომელნიც იხმარებიან სრულიად საქართველოსა შინა“. „ისტორია დაწყებითგან ივერიისა, ესე იგი გიორგიისა, რომელ არს სრულიად საქართველოჲსა“. ნაშრომი მოიცავს პერიოდს ადამიანის გაჩენიდან საქართველოში ქრისტიანული რელიგიის დამკვიდრებამდე. საქართველოს ისტორია განხილულია ახლო აღმოსავლეთის ისტორიის გათვალისწინებით, გამოყენებულია ანტიკური (ბერძნულ-რომაული) და სომხური ისტორიოგრაფია. როგორც ისტორიკოსი, თეიმურაზ ბატონიშვილი რომანტიკოსია, იგი აიდეალებს საქართველოს წარსულს. ზაქარია ჭიჭინაძის სიტყვვებით მას დაწერილი ჰქონდა საქართველოს ისტორიის მეორე ტომიც, რომელიც დაიკარგაო. თეიმურაზ ბატონიშვილმა განსაკუთრებული ღვაწლი დასდო ვეფხისტყაოსნის შესწავლას („განმარტება პოემა ვეფხისტყაოსანისა“), ტექსტის დადგენას და პოემის 1841 წლის გამოცემას. მიუხედავად იმისა, რომ მცირე ასაკის გამო არ მონაწილეობდა კრწანისის ბრძოლაში, აღწერა ეს მოვლენა. აღწერა ერეკლე II-ის ცხოვრების ბოლო პერიოდი. თეიმურაზ ბატონიშვილმა შეისწავლა ქართული ლექსთწყობის საკითხებიც („გვარნი ანუ საზომნი ქართულისა ენის სტიხთა“). მას ეკუთვნის აგრეთვე ლექსთა კრებული „სამოცეული“, პოემა „ვაშლი ანუ დარღვევა ტროადისა“, პიესა „სამსახეობა რაინდისა“, მემუარული ჟანრის ნაწარმოები „მოგზაურობა ჩემი ევროპისა სხვათა და სხვათა ადგილთა“; თარგმნა ტაციტუსის, ვოლტერის, პუშკინისა და სხვათა ნაწარმოებები. მისი უმდიდრესი ბიბლიოთეკიდან ზოგი უნიკალური ხელნაწერი საქართველოს დაუბრუნდა. კომენტარები ლიტერატურა შ. მესხია, „თეიმურაზ ბატონიშვილი“, თბ. 1982 სქოლიო ქართველი მწერლები დაბადებული 23 აპრილი დაბადებული 1782 გარდაცვლილი 23 ოქტომბერი გარდაცვლილი 1846 ქართლ-კახეთის სამეფოს ბაგრატიონები ქართველი ქართველოლოგები


მსოფლიოში კორონავირუსით გარდაცვლილთა რაოდენობამ 250 ათასს გადააჭარბა | imedinews imedi / 05 მაისი 2020, 01:40 / სანდო წყარო ბოლო მონაცემებით, პანდემიის დაწყებიდან დღმდე მსოფლიოში კორონავირუსს 250 134 ადამიანი ემსხვერპლა. მსოფლიოში კორონავირუსით 3 571 615 ადამიანი დაინფიცირდა, ხოლო 1 145 407 კი გამოჯანმრთელდა პანდემიას მსოფლიოში ყველაზე ბევრი ადამიანი აშშ-ში (68.4 ათასი) ემსხვერპლა. მეორე ადგილზეა იტალია (29 ათასი), მესამეზე კი - დიდი ბრიტანეთი (28.8 ათასი).