„ერთთვიანი კონტრაქტები თანამშრომლებზე ზემოქმედების საუკეთესო საშუალებაა“ - დოდო შონავა | Media.ge „ერთთვიანი კონტრაქტები თანამშრომლებზე ზემოქმედების საუკეთესო საშუალებაა“ - დოდო შონავა 2012 წლის დეკემბერში საზოგადოებრივი მაუწყებლის თანამშრომლებმა ორგანიზაციაში შექმნილი კრიზისის გამო საინიციატივო ჯგუფი ჩამოაყალიბეს. კრიზისის დასაძლევად მათ როგორც პარლამენტს, ისე მაუწყებლის სამეურვეო საბჭოს ალტერნატიული ხედვა შესთავაზეს. რა პრობლემებს ხედავენ ისინი მაუწყებელში და როგორ შეიძლება მათი გადაჭრა? როგორ აფასებენ მაუწყებელში ბოლო დროს განვითრებულ მოვლენებს? - ამ და სხვა საკითხებზე Media.Ge საზოგადოებრივი მაუწყებლის საინიციატივო ჯგუფის წევრს, „მეორე არხის“ გენერალურ პროდიუსერს, დოდო შონავას ესაუბრა. - როდის და როგორ ჩამოყალიბდა საინიციატივო ჯგუფი? ჯგუფმა არსებობა 21 დეკემბერს დაიწყო. როცა გია ჭანტურია გადადგა, რამდენიმე ადამიანი შევიკრიბეთ და ვთქვით, რომ აქ არის კრიზისი. ეს ჭანტურიამაც დაადასტურა. შევხვდით სამეურვეო საბჭოს და ვუთხარით ჯერ არ აერჩიათ დირექტორი, შეგვექმნა კრიზისის მართვის ჯგუფი და ამ კრიზისიდან გამოსვლა დაგვეწყო. შევხვდით ლევან გახელაძეს და მამუკა ფაჩუაშვილს. მათ გვიპასუხეს - რა გინდათ, რომ წავიდეთ? ვუთხარით - არა, გვინდა, რომ ყველამ ერთად ვიზრუნოთ კრიზისის გადარჩენაზე. ბორდთან შეხვედრა უშედეგოდ დამთავრდა. შემდეგ მივმართეთ პარლამენტს და ვაცნობეთ კრიზისის შესახებ, რომ ეჭვი გვეპარებარებოდა ახალი კონკურსის შედეგად კრიზისის აღმოფხვრაში. მოვთხოვეთ რიგგარეშე ანგარიში მოეთხოვათ სამეურვეო საბჭოს ხელმძღვანელისგან, რადგან კრიზისის ერთ-ერთი შემოქმედი ეს საბჭოა. როცა ბიუჯეტის 1 პროცენტზე მეტ ხარჯს აწერს ხელს სამეურვეო საბჭო, დიდ ფინანსურ ხარჯებზე ის არის პასუსიხმგებელი, როგორ შეიძლება ეს საკითხი არ დადგეს და სულ ხდებოდეს გენერალური დირექტორის ცვლა. პარლამენტიდან რეაგირება არ ყოფილა. შემდეგ, ახალმა დირექტორმა დაიწყო ჩვენთან ურთიერთობა. კრიზისიდან გამოსვლის გზების ძიება ერთად დავიწყეთ, თუმცა მალევე გადააყენეს აბსოლუტურად უაზროდ. ახლა მაუწყებელში ძალიან ღრმა კრიზისია. დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელი გადაწყვეტილებებს არ და ვერ იღებს და რაც ხდება, ეს არის ბორდის პასუხისმგებლობა. მაუწყებლის საინიციატივო ჯგუფმა დავიწყეთ „მაუწყებლობის შესასახებ კანონის“ ცვლილებების ჯგუფთან ურთიერთობა, რადგან ვფიქრობთ, რომ სამართლებრივი გზაც უნდა ავირჩიოთ. დირექტორის დაბრუნების შემდეგაც დაშლას არ ვაპირებთ, ვფიქრობთ მაუწყებლის მუშაობაში მონაწილეობა ყველა იმ თნამშომელმა უნდა მიიღოს, ვინც ამას საჭიროდ ჩათვლის. - რა ძალა და გავლენა აქვს საინიციატივო ჯგუფს? საინიციატივო ჯგუფი ხუთი წევრისგან შედგება, თუმცა მაუწყებლის 550-მა თანამშრომელმა ხელი მოაწერა პარლამენტისადმი გაგზავნილ წერილს და სამეურვეო საბჭოსტვის გამოცხადებული უნდობლობის წერილს. იურიდიული ძალა არ გვაქვს. ზოგჯერ დაწერილ კანონებზე მნიშვნელოვანია მორალური ძალაუფლება. როცა 550 ადამიანი საბჭოს უნდობლობას უცხადებს, ანუ იმ ორგანოს, რომელიც მართავს ტელევიზიას, როცა თანამშრომელთა უმრავლესობა მიიჩნევს, რომ ის არასწორად ასრულებდა მოვალეობებს, ლოგიკური არგუმენტის გარეშე გადააყენა ახალი დირექტორი, რომელიც ორი თვის წინ თავად აირჩია, საბჭოს არალეგიტიმურობა უკვე ეჭვს არ იწვევს. დირექტორის გადაყენებას, ჩემი აზრით, პოლიტიკური მოტივი ჰქონდა. - როგორ ფიქრობთ, ხათუნა ბერძენიშვილის საინფორმაციო სამსახურის უფროსად ყოფნასაც პოლიტიკური მოტივი ჰქონდა? საინიციატივო ჯგუფმა გენერალური დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელს წერილობით მივმართეთ - გვინდოდა ერთსაათიანი ტოქშოუს გაკეთება, მაუწყებელში შექმნილ ვითარებასა და მომავლის შესახებ სასაუბროდ. მან გვიპასუხა, რომ კი, ეს შესაძლებელია, მაგრამ არ უნდა დავარღვიოთ შიდა დებულების რაღაც მუხლები, არ უნდა ვისაუბროთ უნდობლობაზე მაუწყებლის მიმართ და ა.შ. ამ დროს, ხათუნა ბერძენიშვილმა ცენტრალური საინფორმაციო გამოშვების 10 წუთი პირად პრობლემებზე სასაუბროდ გამოიყენა. 10 ან 30 წამიც რომ ესაუბრა, ის იმსახურებდა თანამდებობიდან გათავისუფლებას, რადგან მან ყველანაირი შიდა განაწესი, თუ კანონი დაარღვია. ამის შემდეგ, მან მიმარათა სამეურვეო საბჭოს. ისიც შეხვდა და ერთი საათის მანძილზე უსმენდა, როგორ აყენებდა ბერძენიშვილი შეურაცხყოფას გენერალურ დირექტორს და მთელ კოლექტივს. მანამდე გათავისუფლებულ ადამინებსაც მიუმართავთ საბჭოსთვის, რომელმაც მათი მოსმენა არ ისურვა. ეს არ იწვევს გონივრულ ეჭვს, რომ ეს ქალბატონი მისთვის განსაკუთრებული მნიშვნელობის იყო? საბჭოს რომ მისი აღდგენა შეძლებოდა აღადგენდა, უბრალოდ არ შეეძლო და დასაჯა გენერალური დირექტორი, იმისათვის რომ მან შესთავაზა სხვა თანამდებობა, სამსახურიდან კი არ გაუშვა. აქ იკვეთება ურთიერთკავშირი, ინტერესთა კონფლიქტი, პოლიტიკური მოტივაცია, რაც გინდათ დაარქვით. ამის შემდეგ შეიძლება სამეურვეო საბჭოს დამოუკიდებლობაზე ვისაუბროთ? მგონია, რომ საბჭო უნდა გადადგეს, თუმცა ეჭვი მეპარება ეს ნაბიჯი გადაგდას. - უფრო დეტალურად რომ ვისაუბროთ, რა პრობლემებს ხედავს საინიციატივო ჯგუფი მაუწყებელში? მაუწყებელში ბევრი პრობლემაა, რაც წლების განმავლობაში გროვდებოდა. პრიორიტეტები არ სრულდებოდა და ფინანსები არასწორად იხარჯებოდა. ამიტომ დააყენა საინიციატივო ჯგუფმა სამეურვეო საბჭოს პასუხისმგებლობის საკითხი, რადგან მისი მოვალეობაა პრიორიტეტების შესრულების ზედამხედველობა და ფინანსების სწორ ხარჯვაზე პასუხისმგებლობა. საზოგადოების სანდოობა მაუწყებლის მიმართ დაბალია. ესეც ფაქტია და პრობლემაა, რადგან საზოგადოებრივი მაუწყებელი თავისი არსით, დანიშნულებით სწორედ ის მაუწყებელია, რომელმაც საზოგადოების ინტერესები უნდა ასახოს, დაგროვილ შეკითხვებს გასცეს პასუხი, იყოს პასუხისმგებელი მისი დამფინანსებელი მეოთხე ხელისუფლების - საზოგადოების წინაშე. მას შემდეგ, რაც ეს ტელევიზია მაუწყებლად გარდაიქმნა, გავიდა 9 წელი. ამ ხნის მანძილზე ის ყოველთვის იყო ვნებათა ღელვის ადგილი. ემსახურებოდა არა საზოგადოებას, არამედ რაღაც პოლიტიკურ ინტერესებს. არხი არ ასახავდა საზოგადოების პრობლემებს და არ სთავაზობდა მას პასუხს პრობლემურ კითხვებზე. კრიტიკა მაუწყებლის შიგნით ყოველთვის იყო - საინფორმაციო პროლიტიკის მიმართ, არასწორი პროგრამირების და პრიორიტეტების შესახებ. ის, რაც ამ არხზე კეთდებოდა, არ იყო საინტერესო, პოპულარული და თანამედროვე მოსახლეობისთვის. - რას გულისხმობთ თანამედროვესა და პოპულარულში? თუნდაც თემების არჩევას, მათ გაშლას, ტოქშოუების იერსახეს, შინაარსს. რაც მთავარია, აქ არ იყო იმ სოციალურ საკითხებზე საუბარი, რომელიც იყო მნიშვნელოვანი, არ ყოფილა დებატები, საგამოძიებო ჟურნალისტიკა. კვესიტაძის და პაიჭაძის გადაცემა არ არის დებატები. კვესიტაძის გადაცემაც არ იმსახურებდა ნდობას სხვადასხვა მომენტების გამო, მიუხედავად იმისა, რომ რამდენჯერმე მას მწვავე გადაცემა გამაოუვიდა, ეს არ არის კლასიკური გაგებით დებატები. მას აკლია ჟურნალისტის ნეიტრალურობა და ორ მხარეს შორის დებატირება. ჟურნალისტი თემაში იმდენად უნდა იყოს გარკვეული, რომ სწორ დროს გააკეთოს მედიაცია, რომელიმე მხარის სასარგებლოდ არ უნდა იხრებოდეს. კვირაში ერთხელ ასეთი გადაცემა არ კმარა. არხის სანდოობას ისიც განსაზღვრავს, თუ რამდენად გამჭვირვალეა პროცესები - უნდა ვიყოთ ნეიტრალურები, არ უნდა არსებობდეს ეჭვი, რომ არის კომერციული, ან პოლიტიკური გავლენა, სწორად უნდა ვგრძნობდეთ საზოგადოებაში მიმდინარე მოვლენების მაჯისცემას. არხი ამ კრიტერიუმებს ვერ აკმაყოფილებდა. - როგორი უნდა იყოს არხის საინფორმაციო პოლიტიკა? მაინცდამაინც BBC არ უნდა ავიღოთ მაგალითად. იქ ისეთი მყარი დემოკრატიაა დიდი გზაა გასავლელი, რომ ასეთი მყარი ტელევიზია გავხდეთ. ჩვენთვის სამაგალითო სლოვაკეთი, სლოვენია, ჩეხეთია. აქ აქცენტი საინფორმაციო გამოშვებებზე არ არის. არ არიან სკანდალზე ორიენტირებულნი. ისინი საზოგადოებას აწვდიან ისეთ ინფორმაციას, რომელიც მათ ამინდის პროგნოზივით სჭირდებათ, რომელიც ორიენტირად გამოადგებათ. თუ რამე საგანგებო მოვლენა ხდება, ეს არ უნდა მიჩქმალო და მომხდარი უნდა გაანალიზო. ეთერი უნდა დაეთმოს საგანმანთლებლო, შემეცნებით პროგრამებს, ისეთ გადაცამებს, რომლებიც უმცირესობისთვის საჭიროა, ერთის მხრივ, მაგრამ უმრავლესობისთვისაც აუცილებელია, რომ მეტი გაიგოს უმცირესობაზე, რომელიც მის გვერდითაა და უფრო ტოლერანტული გახდეს მის მიმართ. არ უნდა არსებობდეს მარგინალიზებული თემა, ყველა საკითხი საჯარო მსჯელობის საგანი უნდა გახდეს. ასეთი ტელევიზია უნდა ვიხილოთ მომავალში საქართველოში. სანფორმაციო უფრო დაიჯესტური უნდა იყოს მთელი დღის განმავლობაში. დღის ბოლოს კი, მნიშვნელოვანი თემების შესახებ კომპეტენტური სჯა-ბაასით, მთავარ შეკითხვებს პასუხი საღამოს უნდა გასცეს. ეს უნდა ხდებოდეს დებატების ფორმატში, ყველა მხარე უნდა იყოს წარმოდგენილი, მათ შორის ოპოზიციურიც, მის გარეშე პროგრესი არ ხდება. - როგორ გესახებათ მაუწყებლის ასეთ ტელევიზიად გარდაქმნის გზა? სამეურვეო საბჭო უნდა დაკომლექტდეს იმ ადამინებით, ვისაც აქვთ კომპეტენციის გარკვეული დონე, სანდოები არიან საზოაგდეობისთვის. მათ სწორად უნდა ესმოდეთ ტელევიზიაში მიმდინარე მოვლენები, ტელევიზიის განსავითრებლად გზების სწორად დასახვა უნდა შეეძლოთ. ბორდში უნდა იყოს - იურისტი, ფინანსისტი, მედიაქსპერტი - ანუ ტელევიზიის მართვა უნდა იცოდნენ. უნდა გაძლიერდეს კანონით გათვალისწინებული საზოგადოებრივი საბჭოები. საბჭოები, სადაც საზოგადოების ყველა სტრუქტურირებული ჯგუფიდან იქნებიან წარმოდგენილი ადამიანები, ზედამხედველობას გაუწევენ პრიორიტეტების დასახვას და მათ განხორციელებაში მიიღებენ მონაწილეობას. საბჭოები, ალბათ არსებობდა აქამდეც, მაგრამ უფრო ფორმალურად, მათ მაუწყებლის მუშაობაზე გავლენა არ მოუხდენია, ისინი ფორმალურად რომ არ არსებობდნენ, ფინანსური დაინტერესებაც უნდა ჰქონდეთ, რაც მათი აქტიურობისთვის არის აუცილებელი. „მაუწყებლობის შესახებ კანონის“ ცვლილებების ინციატორებს შევთავაზეთ, რომ დაფინანსება ყოფილიყო გამოყოფილი ამ საბჭოებისთვის, მგონი გაითვალისწინეს. ეთანხმებით თუ არა „მაუწყებლობის შესახებ კანონში“ შესატანი ცვლილებების კანონპროექტს, რომლის მიხედვითაც სამეურვეო საბჭო უნდა დაკომპლექტდეს 3 მმართველი პარტიის წარმომადგენლით, 3 უმცირესობის, 2 სახალხო დამცველის და ერთიც აჭარის ტელევიზიიდან? მიგვაჩნია, რომ ომბუდსმენის მიერ დანიშნული სამეურვეო საბჭოს ორი წევრი არ უნდა იყოს, რა საჭიროა? ვეთანხმებით საპარლამენტო უმცირესობის მიერ გაჟღერებულ აზრს, რომ საბჭოში იყოს საზოგადოებრივ მაუწყებლის კოლექტივის მიერ წარდგენილი პიროვნება. ეს სამეურვეო საბჭოს დამოუკიდებლობის ხარისხს უფრო გაზრდის და კოლექტივის ინტერესებიც დაცული იქნება. ვფიქრობ საბჭოში ერთი წევრი მაინც უნდა იყოს საზოგადოებრივი მაუწყებლიდან. - რატომ ფიქრობთ, რომ ეს აუცილებელია? ჩვენ ხომ მოტივირებული ვართ, რომ ეს ტელევიზია შედგეს. აქ მომუშავე ხალხს უნდა ჰქონდეს სტაბილურობის განცდა, პერსპექტივაში აქ უნდა მოიაზრებდნენ თავს, უნდა უნდოდეთ ტელევიზიის რეიტინგულობა, დამოუკიდებლობა და რაიმე სახის ზეგავლენისგან თავისუფლები უნდა იყვნენ. აქედან გამომდინარე, კოლექტივის მიერ შეთავაზებული კანდიდატები ღირსეულები იქნებიან, ამ კრიტერიუმებს უპასუხებენ და მომავალშიც ორიენტირებელი იქნებიან, რომ შედგეს ეს ტელევიზია, დამოუკიდებელი იყოს პოლიტიკური, ან კომერციული ზეგავლენისგან. ვფიქრობ, რომ ზეგავლენა ამ ტელევიზიაზე ის ნაღმია, რომელზეც აფეთქდება ყველა ის ხელისუფლება, რომელიც ამას მოინდომებს. - რამდენად იყო აქამდე ამ მაუწყებელი ასეთი ზეგავლენისგან თავისუფალი? არ იყო ცხადია. - და ფეთქდებოდა ხელისუფლება? საბოლოოდ აფეთქდა. ეს წინა ხელისუფლების მარცხის ერთ- ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორი იყო. ადამიანები როცა ხედავენ, რომ ის ტელევიზია, რომელსაც ისინი აფინანსებენ არ ასახავს ობიექტურ რეალობას, მათი განცდა ხელისფლების მიმართ საკმაოდ კრიტიკული ხდება. - თუ მაუწყებლის თანამშრომლები შეარჩევენ სამეურვეო საბჭოს წევრობის კანდიდატებს, ხომ არ შეიქმნება მაუწყებლის შიგნით გარკვეული ჯგუფების ინტერესების ლობირების საფრთხე? ალბათ იქნება საჯაროდ ცნობილი კრიტერიუმები, რომელსაც ბორდის წევრობის კანდიდატები უნდა აკმაყოფილებდნენ. ყველას შეეძლება ნახოს რამდენად აკმაყოფილებენ წარდგენილი კანდიდატები ამ კრიტერიუმებს. ვფიქრობ, ამ კანდიდატებს ტელევიზიაში მიმდინარე მოვლენების შეფასება და დასკვნების გამოტანა უნდა შეეძლოთ. - თქვენ ახსენეთ, რომ რა პრობლემებზეც ახლა საუბრობთ, ეს 9 წლის მანძილზე არსებობდა და გროვდებოდა. რატომ გადაწყვიტეთ ახლა ამაზე საუბარი? ეს ტელევიზია დავტოვე 2006 წელს, როცა გენერალურ დირექტორად ბორდის ყოფილი წევრი, თამარ კინწურაშვილი დაინიშნა. მან არ იცოდა ტელევიზიის მართვა. ბევრი ისეთი ადამიანი გაათავისუფლა, ვის წვრთნაშიც ამერიკელი ჟურნალისტები და BBჩ-ს სპეციალისტები მონაწილეობდნენ. ბორდს ვუთხარი, რომ ეს არასწორი მიდგომაა და ამ გზით ვერ მივიღებთ ისეთ მაუწყებელს, როგორიც უნდა იყოს. ამის შემდეგ, ხელშეკრულება გამიუქმეს და გამიშვეს სამსახურიდან. მაუწყებელი „თავისუფლების ინსტიტუტის“ გავლენის ქვეშ იყო. 2009 წელს მაუწყებელში „მეორე არხის“ ხელმძღვანელად დავინიშნე. თათბირი ძალიან იშვიათად ტარდებოდა, მაგრამ ყოველთვის ვაკრიტიკებდი საინფორმაციო პოლიტიკას, არასწორად მიმაჩნდა, რომ ის სკანდალზე იყო ორიენტირებელი, არ ასახავდა ობიექტურ რეალობას და იჩქმალებოდა საზოგადობისთვის მნიშვნელოვანი მოვლენები. ასე რომ, ვერ ვიტყვი, რომ მხოლოდ ახლა დავიწყე ამაზე საუბარი. - რამ განაპირობა საინიციატივო ჯგუფის წევრების, მაუწყებლის თანამშრომლების გააქტიურება? 1 ოქტომბრის არჩევნებმა. გაგვიჩნდა განცდა, რომ ქვეყანაში რეალობა შეიცვალა. ახლა გვაქვს ის მომენტი, რომ ეს ტელევიზია შეიძლება რეალურად დამოუკიდებელი გახდეს. ჩვენი აქციები პრევენციაც არის ხელისუფლების მიმართ, რომ არ გვსურს არანაირი გავლენა, მხოლოდ საზოგადოების გავლენა და ზეწოლა გვსურს, რომ ისეთი გავხდეთ როგორიც მათ უნდათ. ეს არ არის პროტესტი წარსულის მიმართ, ეს განაცხადია მომავალში, აწმყოშიც, რომ გვინდა ისეთი სამეურვეო საბჭო, რომელიც არ ჩაერევა მენეჯმენტში, იქნება თავისუფალი. გვინდა ისეთი მენეჯმენტი, რომელმაც იცის ტელევიზია, პრიორიტეტების შესრულება, რას ნიშნავს პროგრამირება, სწორი საინფორმაციო პოლიტიკა, იქნება კრეატიული. აქ ნიჭიერი ადამიანები მუშაობენ, მაგრამ რთულია როცა ერთ თვიანი კონტრაქტი გაქვს სრულად გამოავლინო შენი შემოქმედება, პერსპექტიულად იაზროვნო, რადგან მუდმივ სტრესში ხარ, რომ ხვალ აქ არ იქნები. არა და ტელევიზია განგრძობითი პროცესია. მათ უნდა ჰქოდეთ სტაბილურობის განცდა, რომ ნიჭი მოახმარონ საქმეს. როცა შიში გაქვს, რომ უმუშევარი დარჩები და მშიერი დაგრჩება ოჯახი, რომელ შემოქმედობითობაზეა საუბარი. იმედი მაქვს, რომ ახალი შრომითი კანონმდებლობის მიღების შემდეგ, ეს იქნება ნონსენსი. „მეორე არხის“ თანაშრომლებს ყველას ერთთვიანი კონტრაქტი აქვთ. მხოლოდ ერთი წელი იყო ექვსთვიანი, ახლა ისევ ერთ თვიანია. ეს კოლექტივზე ზემოქმედების საუკეთესო საშუალებაა. მხოლოდ საინფორმაციოში მომუშავეებს აქვთ 8 თვიანი კონტრაქტი. ამბობენ, რომ რეორგანიზაციაა და ამიტომ ხდება ასე. შეიძლება 9 წლის მანძილზე მუდმივად რეორგანიზაცია იყოს? ვფიქრობ, საჭიროა გადაცემაც, რომელიც იქნება მედიაკრიტიკოსის მიერ გაკეთებული, რომ ჩვენივე გადაცემები ვაკრიტიკოთ და შევაფასოთ. ისიც მართალია, რომ მაყურებლის გემოვნება შელახულია, ძნელია დაუბრუნო მასას ტელეგემოვნება. მასკულტურაა გამეფებული ტელევიზიებში. ჩვენი ამოცანაა ელიტური გადაცემების გაკეთება, უნდა ვიზრუნოთ მაყურებლის გემოვნების ამაღლებაზე. მაყურებელი უნდა დავუბრუნოთ არხს. საერთო ჯამში რამდენიმე ამოცანა გვაქვს -- სამეურვეო საბჭოს სწორად შერჩევა, საზოგადოებრივი საბჭოების გაძლიერება, მენეჯმენტის კოლეგიალურ მართვაზე გადაყვანა და ნიჭიერი ადამიანებისთვის მაუწყებელში ღირსეული პირობების შექმნა. - და ბოლოს, რა სამომავლო გეგმები აქვს მაუწყებლის საინიციატივო ჯგუფს? მივმართავთ პარლამენტს და შევეკითხებით, ნუთუ 550 ადამიანის მხარდაჭერა არ არის საკმარისი, რომ ბორდის პასუხისმგებლობის საკითხი დააყენოს მაშინ, როცა ასეთი ფოსმაჟორია? თუ სასამართლომ ბარათაშვილის დაბრუნების გადაწყვეტილება მიიღო და უსამართლოდ ჩათვალა ბორდის გადაწყვეტილება, როგორ უნდა დარჩნენ ამ პოზიციაზე? თუ ეს მოხდება მთლიანად ამოწურულია მათი ლეგიტიმაცია. ვაყალიბებთ პროფკავშირებს, წესდებაში ჩავდეთ არა მხოლოდ თანამშრომლების სოციალური დაცვის საკითხი, არამედ მათ შემოქმედებით მოღვაწეობაზე და ეთერზე ზედამხედველობაც. დავდებთ კოლექტიურ ხელშეკრულებას გენერალურ დირექტორთან, რომ დავიცავთ წევრის და თანაშმრომლის უფლებებს. როცა გენერალური დირექტორი გვეყოლება, მივმართავთ, რომ შეიქმნას კოლეგიალური მართვის ორგანო, რომ ერთპიროვნული მართვა აღარ იყოს. პროფკავშირებს 56 დამფუძნებელი ჰყავს, მასში 200 ადამიანი გაერთიანდა. სოლიდარობა მედიაში დეფიციტურია, განსაკუთრებით ტელემედიაში. მინდა, რომ მაუწყებლის პროფკავშირები სხვა ტლევიზიებისთვის გახდეს მაგალითი. ჩამოყალიბდეს კავშირი, რომელსაც კონტაქტი ექნება უცხოეთშიც.


source: fineweb

text: საქართველოს საგარეო პოლიტიკის პრიორიტეტებს შორის 2012 წელსაც უცვლელი და კვლავინდებურად მტკიცე იყო ქვეყნის ევროპული და ევროატლანტიკური კურსი. მთავარ გამოწვევად დარჩა დეოკუპაციაზე ზრუნვა. დღის წესრიგის სიახლეს წარმოადგენს ურთიერთობების დათბობის მცდელობა რუსეთთან, რომლის მისამართითაც თბილისი წინა წლებში ძირითადად დაძაბულობას უსვამდა ხაზს. 2012 წელს საქართველომ არაერთხელ დაადასტურა, რომ ის კვლავაც ერთგულად მიისწრაფვის ნატოსა და ევროკავშირისკენ. ამ მხრივ საერთო სურათი არც ახალი ხელისუფლების პირობებში შეცვლილა და ეს საგარეო საქმეთა მინისტრმა მაია ფანჯიკიძემაც გაიმეორა 27 დეკემბერს, წლის შემაჯამებელ პრესკონფერენციაზე: ”ქართველმა ხალხმა გამოავლინა თავისი ნება და დიდი ხნის წინ გააკეთა ევროპული არჩევანი. ცხადია, საქართველოს ახალი მთავრობა, რომელიც უდიდესი პასუხისმგებლობით ეკიდება ქვეყნის ეროვნული უსაფრთხოების ინტერესებს, მტკიცეა, რათა უზრუნველყოს საქართველოს ევროპული და ევროატლანტიკური ინტეგრაციის პროცესის შეუქცევადობა”. თუკი ევროკავშირისა და საქართველოს ურთიერთობებს გადავხედავთ, 2012 წელსაც შეუფერხებლად მიმდინარეობდა მოლაპარაკებები ასოცირების შესახებ შეთანხმების გარშემო, რომლის მნიშვნელოვან სეგმენტსაც წარმოადგენს შეთანხმება ღრმა და ყოვლისმომცველი თავისუფალი ვაჭრობის შესახებ. თბილისი იმედოვნებს, რომ ევროკავშირსა და საქართველოს შორის ასოცირების შესახებ შეთანხმების გარშემო 2010 წლის ივლისში დაწყებული მოლაპარაკებათა პროცესი 2013 წელს ვილნიუსში დაგეგმილ სამიტამდე დასრულდება: ”ჩვენ უნდა მოვახერხოთ და ჩვენი საშინაო დავალება, ეგრეთ წოდებული, მაქსიმალურად კარგად შევასრულოთ, რომ აღმოსავლეთის პარტნიორობის ვილნიუსის სამიტამდე მოვახერხოთ და ასოცირების შესახებ შეთანხმებას მოვაწეროთ ხელი”, - ეს განცხადება პრემიერ-მინისტრმა ბიძინა ივანიშვილმა 13 ნოემბერს ბრიუსელში გააკეთა, სადაც ის ოფიციალური ვიზიტით იმყოფებოდა. გაიმართა მისი შეხვედრები ევროპარლამენტის პრეზიდენტთან მარტინ შულცთან, ევროკავშირის საბჭოს პრეზიდენტთან ჰერმან ვან რუმპესთან, ევროკომისიის პრეზიდენტთან ჟოზე მანუელ ბაროზუსა და ევროკომისართან ევროპული სამეზობლო პოლიტიკისა და გაფართოების საკითხებში შტეფან ფიულესთან. საგარეო საქმეთა სამინისტროს ინფორმაციით, ვიზების ლიბერალიზაციის სამოქმედო გეგმას საქართველოს მხარეს ევროკავშირი 2013 წლის დასაწყისისთვის წარუდგენს. რაც უფრო სწრაფად და ხარისხიანად შეასრულებს ამ გეგმას საქართველო, მით უფრო დაჩქარდება ევროკავშირის ქვეყნების უვიზოდ მონახულების შესაძლებლობა საქართველოს მოქალაქეებისთვის. გარდა იმისა, რომ ევროკავშირი საქართველოს კვლავინდებურად ჰპირდება მხარდაჭერას და ერთგულად აღიარებს ქვეყნის ტერიტორიულ მთლიანობასა და სუვერენიტეტს, ის გულდასმით აკვირდება საქართველოში მიმდინარე მოვლენებს. ევროკავშირი კმაყოფილია 2012 წლის 1 ოქტომბრის საპარლამენტო არჩევნების დემოკრატიულობითა და სამართლიანობით, თუმცა ბრიუსელი მნიშვნელოვნად მიიჩნევს, რომ ხელისუფლების დემოკრატიული არჩევნების გზით შეცვლის შემდეგ საქართველომ დემოკრატიული განვითარების კურსი შეინარჩუნოს და პრეზიდენტმა და ახალმა მთავრობამ თანამშრომლობის რეჟიმში განაგრძონ დემოკრატიული ფასეულობების პატივისცემა და ნაყოფიერი მუშაობა საქართველოს ევროკავშირისკენ სვლის პროცესში. ქვეყანაში არ უნდა იყოს შერჩევითი სამართალი და პოლიტიკური ანგარიშსწორება ოპონენტების წინააღმდეგ, - განაცხადა კეტრინ ეშტონმა თბილისში გამართულ პრესკონფერენციაზე. საგარეო და უსაფრთხოების პოლიტიკის საკითხებში ევროკავშირის უმაღლესი წარმომადგენელი 26 ნოემბერს რამდენიმესაათიანი ვიზიტის დროს პრემიერ-მინისტრ ბიძინა ივანიშვილსა და პრეზიდენტ მიხეილ სააკაშვილს შეხვდა. აქვე ვთქვათ, რომ საქართველოში 2012 წელი მაღალი სტუმრების სიმრავლით გამოირჩეოდა როგორც საპარლამენტო არჩევნების წინ, ასევე შემდეგაც. აუცილებელია აღინიშნოს აშშ-ის სახელმწიფო მდივნის ჰილარი კლინტონის ვიზიტი ივნისის დასაწყისში და ნატოს გენერალური მდივნის ანდერს ფოგ რასმუსენის ვიზიტი სექტემბრის დასაწყისში. აშკარაა, რომ საქართველოს მიმართ ყურადღება არც 2012 წელს მოდუნებულა და უფრო პირიქით - გარკვეულწილად გაძლიერდა კიდეც. საქართველოს პოლიტიკურ ლექსიკონში დამკვიდრებული სიტყვა - კოაბიტაცია - ევროკავშირის გარდა, 2012 წლის მიწურულს საკმაოდ ხშირად ისმოდა ნატოსგანაც. კოაბიტაციისკენ, ანუ თანაცხოვრებისკენ, მოუწოდებდა საქართველოს ძველსა და ახალ ხელისუფლებას ჩრდილოატლანტიკური ალიანსიც. გარდა ამისა, ისევე როგორც ევროკავშირის შემთხვევაში, ნატოც მოუწოდებდა თბილისს იმგვარად მოქმედებისკენ, რომ ბოლოდროინდელ დაკავებებთან დაკავშირებით ეჭვები არავის გაუჩნდეს. ”1 ოქტომბრის არჩევნები იყო თავისუფალი, სამართლიანი და შეესაბამებოდა დემოკრატიულ სტანდარტებს. მოვუწოდებ ყველა მხარეს საქართველოში - შეინარჩუნოს ეს იმპულსი და მოახდინოს დემოკრატიული პროგრესის კონსოლიდირება. მათ შორის ეს გულისხმობს კანონის უზენაესობის, კონსტიტუციისა და დემოკრატიული სტანდარტების სრულ აღიარებას ”, - განაცხადა ანდერს ფოგ რასმუსენმა 14 ნოემბერს ბრიუსელში გამართულ ერთობლივ პრესკონფერენციაზე, მას შემდეგ, რაც ის საქართველოს პრემიერ-მინისტრ ბიძინა ივანიშვილს შეხვდა. ანდერს ფოგ რასმუსენი იმეორებს, რომ 2008 წლის ბუქარესტის სამიტის გადაწყვეტილებით, რაც მომდევნო სამიტებზეც დადასტურდა, საქართველო ერთ დღეს აუცილებლად გახდება ნატოს წევრი, მაგრამ გაწევრიანებამდე საჭიროა მეტი რეფორმა და კონსტრუქციული თანამშრომლობა ხელისუფლების შტოებს შორის: ”მოვუწოდებ ყველა მხარეს საქართველოში შეინარჩუნონ კონსენსუსი ქვეყნის ევროატლანტიკური კურსის გარშემო და ითანამშრომლონ, რათა განაგრძონ აუცილებელი რეფორმები და მიაღწიონ უმაღლეს დემოკრატიულ სტანდარტებს. დარწმუნებული ვარ, რომ საქართველოს დემოკრატია ამ ტესტს ჩააბარებს”. ამ დღეს ანდერს ფოგ რასმუსენის ტონი ბევრს შერბილებულად მოეჩვენა რამდენიმე დღით ადრე პრაღაში, ნატოს საპარლამენტო ასამბლეის სხდომაზე სიტყვით გამოსვლისას გაკეთებულ განცხადებასთან შედარებით. ნატოს გენერალურმა მდივანმა პრაღაში აღნიშნა, რომ „უაღრესად შეშფოთებულია” არჩევნების შემდგომ განვითარებული პროცესებით და, ”უწინარეს ყოვლისა, საქართველოში ახლახან პოლიტიკური ოპონენტების დაპატიმრებით”. პოლიტიკურად მოტივირებული დაპატიმრებების შესახებ საუბარია ასევე ნატოს საპარლამენტო ასამბლეის რეზოლუციის ტექსტში. ამასთან, მასში გამოთქმულია წუხილი წნეხის გამო ადგილობრივი თვითმმართველობისა თუ „საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებელის“ მისამართით. თუმცა ნატოს გენერალურმა მდივანმა საჭიროდ არ მიიჩნია ხორცშესხმა ბიძინა ივანიშვილის შეთავაზებისა, რომლის თანახმადაც, უნდა შექმნილიყო საქართველოში მიმდინარე პროცესების მაკონტროლებელი მექანიზმი. საქართველოს პრემიერ-მინისტრი კმაყოფილი დარჩა, რომ ანდერს ფოგ რასმუსენმა მის მთავრობას ნდობა გამოუცხადა. თუკი ნატოს თემას გავაგრძელებთ, აუცილებლად უნდა ვახსენოთ სამიტი, რომელსაც 20-21 მაისს შეერთებული შტატების ქალაქი ჩიკაგო მასპინძლობდა. ალიანსის წევრი სახელმწიფოების ლიდერებმა დაამტკიცეს ერთობლივი დეკლარაცია, რომელშიც საქართველოზეც არის ლაპარაკი. საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობის მხარდაჭერისადმი ერთგულების გარდა, დეკლარაცია მოუწოდებს რუსეთს მიბაძოს საქართველოს და ასევე დადოს სამშვიდობო დაპირება. აქვეა მოწოდებები რუსეთის მისამართით, რომ გააუქმოს საქართველოს რეგიონების - სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის -დამოუკიდებელ ქვეყნებად აღიარების გადაწყვეტილება და უზრუნველყოს „ჰუმანიტარული დახმარებისა და საერთაშორისო მეთვალყურეების თავისუფალი შესვლა” ამ რეგიონებში. თბილისის განსაკუთრებული კმაყოფილება გამოიწვია იმ ფაქტმა, რომ ალიანსის ლიდერები საქართველოს მოიხსენიებენ ”ასპირანტთა” საგანგებო ჯგუფში, რომელშიც ასევე ერთიანდება ბალკანეთის 3 სახელმწიფო. როგორც იმხანად ვიცე-პრემიერმა გიორგი ბარამიძემ უთხრა რადიო თავისუფლებას, ”ასპირანტობა” ნატოს ფარგლებში გაცილებით მეტს ნიშნავს, ვიდრე ამ სიტყვის პირდაპირი თარგმანია: ”პირდაპირი თარგმანი, რა თქმა უნდა, იქნებოდა: „ქვეყანა, რომელიც მიისწრაფვის ნატოში გაწევრიანებისკენ“, მაგრამ ეს დატვირთვა ნატოში სულ სხვა შინაარსს იძენს, რადგანაც ამ სიტყვის ქოლგის ქვეშ, თუ შეიძლება ასე ითქვას, გაერთიანდა ის 4 ქვეყანა, რომელთა მისამართითაც, პრაქტიკულად, ნატოში აზრი არის ჩამოყალიბებული, რომ ეს ქვეყნები გახდებიან ნატოს წევრები”. თბილისი გამოთქვამდა იმედს, რომ ნატოს მომდევნო სამიტი, რომელიც 2014 წელს გაიმართება, გაფართოების სამიტი იქნება და ასეთი განწყობა ეფუძნება აშშ-ის სახელმწიფო მდივნის, ჰილარი კლინტონის მიერ გაკეთებულ განცხადებას: მჯერა, რომ ჩიკაგოს სამიტი იქნება ბოლო სამიტი, რომელიც არ არის გაფართოების სამიტიო. როგორც ძველი, ასევე ახალი ხელისუფლება საქართველოს უმთავრეს სტრატეგიულ პარტნიორად შეერთებულ შტატებს მიიჩნევს და ეს არაერთხელ აღინიშნა 2012 წელსაც. გრძელდება მუშაობა ამერიკა-საქართველოს სტრატეგიული პარტნიორობის ქარტიის ფარგლებში და საგანგებო ჯგუფები შეხვედრებს განაგრძობენ ვაშინგტონსა თუ თბილისში. ამასთან, საქართველოს სამხედრო კონტინგენტი კვლავაც ამერიკელი საზღვაო ქვეითების მხარდამხარ ასრულებენ თავიანთ მისიას ავღანეთში, აისაფის (ISAF)სამშვიდობო ოპერაციის ფარგლებში. კონტინგენტის გაორმაგების შემდეგ (1500-ზე მეტი სამხედროს წარგზავნით), საქართველო უმთავრესი კონტრიბუტორი გახდა ალიანსის არაწევრ სახელმწიფოებს შორის. ამ წვლილისთვის საქართველოს ემადლიერება არა მხოლოდ შეერთებული შტატები, არამედ მთელი ცივილიზებული სამყარო. მართალია, სხვადასხვა ფორმითა და ინტენსივობით, მაგრამ ”ნაციონალური მოძრაობის” წარმომადგენლები მთელი წლის განმავლობაში ადანაშაულებდნენ ”ქართულ ოცნებას”, რომ ის რუსეთის ინტერესების გამტარებელია. ძველი მთავრობისთვის ნაკლებად დამაჯერებელია ახალი მთავრობის განმარტებები, რომ მისი საგარეო პოლიტიკის ერთ-ერთ უმთავრეს პრიორიტეტს წარმოადგენს ოკუპირებული ტერიტორიების დეოკუპაცია, იმ დრომდე კი - არაღიარების პოლიტიკის გაგრძელება საერთაშორისო თანამეგობრობასთან ერთად. ოპონენტების ეჭვები გამოითქმის რუსეთთან საერთო ენის გამონახვის სურვილის კონტექსტში: რამდენად შეიძლება გადაიდგას საქართველოს ინტერესების შესაბამისი ნაბიჯები, მაშინ როცა რუსეთის ხელისუფლების წარმომადგენლები 2012 წელსაც გაუთავებლად და პრინციპულად ახსენებდნენ 2008 წლის აგვისტოს ომის შემდეგ შექმნილი ”ახალი რეალობის” ხელშეუხებლობას საქართველოსთან სამომავლო ურთიერთობების ჭრილში? ხელისუფლების ოპონენტები მიიჩნევენ, რომ რუსეთი სწორედ ამ რეალობის დაკანონებით არის დაინტერესებული და რომ ის არასოდეს შეეგუება საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისა და სუვერენიტეტის იდეას. როგორც საპარლამენტო უმცირესობის წარმომადგენელი, დეპუტატი გიორგი კანდელაკი აღნიშნავს რადიო თავისუფლებასთან საუბრისას, საქართველოს ნებისმიერი ხელისუფლების პირობებში პროგრესი მხოლოდ საქართველოს კომპრომისის ფასად იქნება შესაძლებელი: ”საქართველო-რუსეთის ურთიერთობების ნორმალიზაციის ერთადერთ ფასს, რომელიც საქართველომ უნდა გადაიხადოს, აქვს მარტივი სახელი და მას ეწოდება საქართველოს სუვერენიტეტი. თუ საქართველოს მთავრობა მზად არის ამ ფასის გადასახდელად, სხვა საქმეა. ვფიქრობ, ასეთნაირი ფასის გადასახდელად საქართველოს მოქალაქეები მზად არ არიან”. თუმცა საქართველოს ახალი ხელისუფლება დარწმუნებულია, რომ რუსეთთან საერთო ენის გამონახვა შესაძლებელია, თუკი საუბარი პირდაპირ რთული საკითხებით არ დაიწყება. შედარებით იოლი თემებით ასეთი საუბარი უკვე დაიწყო დეკემბრის შუა რიცხვებში და, კერძოდ, 14 დეკემბერს ჟენევაში ერთმანეთს შეხვდნენ საქართველოს პრემიერ-მინისტრის სპეციალური წარმომადგენელი რუსეთთან ურთიერთობის საკითხებში ზურაბ აბაშიძე და რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილე გრიგორი კარასინი. წინასწარ ითქვა, რომ ეს იქნებოდა ტექნიკური ხასიათის შეხვედრა, რომელსაც უნდა გადაეწყვიტა შემდგომი შეხვედრების ბედი, და შესაძლებელი იქნებოდა პრინციპული თანხმობის მიღწევა სავაჭრო-ეკონომიკურ თუ რეგულარულ ავიაფრენებთან დაკავშირებულ საკითხებზე. ”პირველი ასეთი კონტაქტის კვალობაზე არ იყო ცუდი შეხვედრა”, - უთხრა ზურაბ აბაშიძემ რადიო თავისუფლებას 14 დეკემბერს, შეხვედრის დასრულების შემდეგ. მისი შეფასებით, შეხვედრამ საქმიან ვითარებაში ჩაიარა: ”ჩვენ აღვნიშნეთ, რომ ჩვენს სახელმწიფოებს შორის ურთიერთობები, ფაქტობრივად, ჩიხშია მოქცეული და საჭიროა ამ ჩიხიდან გამოსავლის ძიება. დასაწყისისთვის სასაუბროდ განვსაზღვრეთ სავაჭრო, ჰუმანიტარულ-კულტურული ურთიერთობების საკითხები და რეგულარული საავიაციო მიმოსვლის აღდგენის თემა“. 14 დეკემბრის შეხვედრის შემდეგ გაირკვა, რომ შეხვედრები რეგულარულ სახეს მიიღებს და შესაძლოა გადაიდგას მნიშვნელოვანი ნაბიჯები რუსეთთან სავაჭრო-ეკონომიკური ურთიერთობების განახლების თვალსაზრისით. ხელისუფლების ოპონენტები შიშობენ, რომ, პირდაპირი დიალოგის ფორმატის დამკვიდრებით, რუსეთი ცდილობს გააუქმოს ჟენევის საერთაშორისო მოლაპარაკებები, რაც საერთაშორისო თანამეგობრობის შუამავლობით მიმდინარეობს. მართალია, ამ მოლაპარაკებებმა ხელშესახები შედეგი ვერც 2012 წელს გამოიღო, მაგრამ, საქართველოს ახალი ხელისუფლების განმარტებით, ის კატეგორიულად ეწინააღმდეგება საერთაშორისო თანამეგობრობის მიერ მხარდაჭერილი მნიშვნელოვანი ფორუმის გაუქმებას. როგორც აღვნიშნეთ, ჟენევის საერთაშორისო მოლაპარაკებებმა შედეგი ვერ გამოიღო ვერც ძველი და ვერც ახალი ხელისუფლების პრობებში. ძირითად დილემად იქცა ძალის გამოუყენებლობის საკითხი. მიუხედავად იმისა, რომ საერთაშორისო თანამეგობრობამ არაერთხელ მოუწოდა რუსეთს, მიებაძა საქართველოსთვის, რომელმაც უკვე კარგა ხანია დადო ძალის გამოუყენებლობის ცალმხრივი დაპირება, იმის გამო, რომ რუსეთი აგვისტოს ომში თავს მხარედ არ მიიჩნევს, მას სურს, რომ თბილისმა სამშვიდობო ხელშეკრულება ცხინვალთან და სოხუმთან გააფორმოს. ასეთ ვარიანტს კატეგორიულად გამორიცხავდა თბილისი, რადგანაც ეს ოკუპირებული ტერიტორიების დამოუკიდებელ ქვეყნებად აღიარება იქნებოდა. გარღვევაზე საუბარიც კი ზედმეტია, მაგრამ შეიძლება ითქვას, რომ უსაფრთხოების გარანტიებთან დაკავშირებით გარკვეული პოზიტიური ნიშნები ბოლო 2 რაუნდზე გამოვლინდა. ამ პროცესს დადებითად აფასებს საქართველოს როგორც ახალი, ასევე ძველი დელეგაცია. როგორც 11 ოქტომბერს უთხრა რადიო თავისუფლებას საქართველოს იმდროინდელი დელეგაციის ხელმძღვანელმა სერგი კაპანაძემ, ”ძალიან ცალსახა და კონსოლიდირებული საერთაშორისო პოზიციაა იმაზე, რომ რუსეთმა უნდა აიღოს ძალის არგამოყენების ვალდებულება” და რომ ტექსტი, რომელზე მუშაობაც 11 ოქტომბერს დაიწყო, სწორედ ამ შედეგზეა ორიენტირებული. დაკონკრეტების გარეშე, მაგრამ ტრადიციულად ამ ყველაზე მძიმედ განსახილველ საკითხთან დაკავშირებით გარკვეული პროგრესი რომ შეინიშნება, ამას მოლაპარაკებათა თანათავმჯდომარეებიც აღნიშნავენ. 12 დეკემბერს, 22-ე რაუნდის შემდეგ გამართულ შემაჯამებელ პრესკონფერენციაზე, ეს ფილიპ ლეფორმაც აღნიშნა, ევროკავშირის სპეციალურმა წარმომადგენელმა სამხრეთ კავკასიასა და საქართველოში კრიზისის საკითხებში: ”მონაწილეებმა განიხილეს საკითხი ძალის გამოუყენებლობისა და საერთაშორისო უსაფრთხოების მექანიზმების შესახებ, მონაწილეთა მიერ წარმოდგენილი კონკრეტული წინადადებების ჩათვლით. ამ დისკუსიების ფარგლებში, თანათავმჯდომარეების მიერ წარმოდგენილი პროექტის საფუძველზე, ექსპერტები განაგრძობენ მუშაობას შესაძლო ერთობლივ განცხადებაზე”. თუმცა ვიდრე ყველასათვის მოსაწონი ტექსტის შემუშავება გახდება შესაძლებელი, ანალიტიკოსების აზრით, მთავარია, რომ მშვიდობისა და სტაბილურობის შენარჩუნების მიზნით, სათანადოდ იმუშაოს ინციდენტების პრევენციისა და მათზე რეაგირების მექანიზმმა. თანათავმჯდომარეები იმედოვნებენ, რომ 2013 წელს მაინც გახდება შესაძლებელი აფხაზეთის მიმართულების სამუშაო ჯგუფის შეხვედრების აღდგენა გალში.


text: სანქტ-პეტერბურგის ტრამვაი სანქტ-პეტერბურგის ტრამვაი (რუს. Санкт-петербу́ргский трамва́й) — სახმელეთო ტრამვაის მოძრაობის სისტემა სანქტ-პეტერბურგში; გაიხსნა 1907 წლის 29 სექტემბერს. 1980-იანი წლების ბოლოსთვის უდიდეს მასშტაბს მიაღია და მსოფლიოში უდიდესი ტრამვაის ქსელი გახდა, რისთვისაც გინესის რეკორდების წიგნში შეიტანეს. 1990-იანი წლების დასაწყისიდან მოძრაობის მოცულობის შემცირება დაიწყეს, ხოლო რამდენიმე მაგისტრალზე ტრამვაის ხაზები სრულიად მოიხსნა, მიუხედავად ამისა, 2002 წლისთვის ქალაქის ტრამვაის ხაზების საერთო სიგრძე 690 კმ-ს აჭარბებდა. 2009 წლის მარტის მდგომარეობით მოქმედებს 39 ტრამვაის მარშრუტი, ხოლო ექსპლუატაციაშია 846 ვაგონი. ტრამვაის ქსელის 500 კმ გზებით სანქტ-პეტერბურგს ამჟამად მსოფლიოში მეოთხე ადგილი უჭირავს.


source: wikipedia

text: 26 მარტი — გრიგორიანული კალენდრის 85-ე დღე (ნაკიან წლებში – 86-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 280 დღე. დღის მოვლენები 1812 : ვენესუელაში მოხდა 7.7–8.0 ბალიანი მიწისძვრა (კარაკასის მიწისძვრა). 1960 : დაფუძნდა ახალი ტურნირი - ევროპის ქვეყნების თასების მფლობელთა თასი. 1970 : ავიალაინერ კონკორდის პირველი გაფრენა. 1971 : გამოცხადდა ბანგლადეშის დამოუკიდებლობა. 1979 : ხელი მოეწერა ისრაელ-ეგვიპტის სამშვიდობო შეთანხმებას. 1995 : ევროკავშირის 7 ქვეყანაში ძალაში შევიდა შენგენის შეთანხმება უვიზო რეჟიმის შესახებ. 2000 : ვ. პუტინი რუსეთის პრეზიდენტად აირჩიეს. 2021 : შოტლანდიაში დამოუკიდებლობის მომხრე პარტია ალბა ჩამოყალიბდა, რომელსაც ალექს სალმონდი უხელმძღვანელებს. ამ დღეს დაბადებულნი 1884 : ბაკჰაუსი, ვილჰელმ — გერმანელი პიანისტი 1893 : ტოლიატი, პალმირო — იტალიელი პოლიტიკური მოღვაწე 1899 : ამირანაშვილი, შალვა — ქართველი ხელოვნებათმცოდნე 1911 : უილიამსი, ტენესი — ამერიკელი მწერალი და დრამატურგი 1925 : ციმაკურიძე, დავით — ქართველი სპორტსმენი 1925 : ბულეზი, პიერ — ფრანგი კომპოზიტორი 1935 : აბასი, მაჰმუდ — პალესტინის ეროვნული ადმინისტრაციის პრეზიდენტი 1939 : დოჩანაშვილი, გურამ — ქართველი მწერალი 1944 : როსი, დაიანა — ამერიკელი მომღერალი და მსახიობი 2015 : დინხა IV — აღმოსავლეთის ასურული ეკლესიის კათოლიკოს-პატრიარქი ამ დღეს გარდაცვლილნი 1737 : ვახტანგ VI — ქართლის მეფე, დაკრძალეს ასტრახანში (დ. 1675) 1797 : ჰატონი, ჯეიმზ — შოტლანდიელი ბუნებისმეტყველი, გეოლოგი (დ. 1726) 1827 : ბეთჰოვენი, ლუდვიგ ვან — გერმანელი კომპოზიტორი, პიანისტი და დირიჟორი (დ. 1770) 1892 : უიტმენი, უოლტ — ამერიკელი მწერალი 1923 : ბერნარი, სარა — ფრანგი მსახიობი 1945 : შაპოშნიკოვი, ბორის — რუსი სამხედრო მოღვაწე (დ. 1882) 1945 : ლოიდ ჯორჯი, დეივიდ — დიდი ბრიტანეთის სახელმწიფო მოღვაწე (დ. 1863) 1984 : ბრანკო ჩოპიჩი - იუგოსლავი მწერალი. 2015 : დინხა IV - აღმოსავლეთის ასურული ეკლესიის კათოლიკოს-პატრიარქი. 2019 : ნოდარ მგალობლიშვილი - ქართველი მსახიობი (დ. 1931) დღესასწაულები მართლმადიდებელი ეკლესია აღნიშნავს შემდეგი წმინდანების ხსენების დღეს: წმინდა ნიკიფორე კონსტანტინეპოლელის ნაწილთა აღმოყვანება წმინდა ალექსანდრე ქრისტიანე სპარსი აფრიკანი, პუბლი და ტერენტი ანინე ხუცესი მღდელმოწამე პუბლი აგრეთვე: ბანგლადეში : დამოუკიდბლობის დღე დიდი ბრიტანეთი : დედის დღე იხილეთ აგრეთვე სხვა თვეები 0326


ს.კ. დინამო თბილისი - Page 33 - ქართული სპორტი - თბილისო ყველაზე დიდი სისულელე ალვაროს გაშვება იყო.. ხმალაძის იმედზე დავრჩით შუაში. მარჯვენაზე იმედია შაშიაშვილს დააყენებს და გრაიციარი ამ ახალმა უნდა ჩაანაცვლოს როგორმე გადანაცვლებებით [quote name='მირო' timestamp='1373574439' post='709662'] [b][member="მირო"][/b], [quote name='მირო' post='709662'] ყველაზე დიდი სისულელე ალვაროს გაშვება იყო მე როგორც ვიცი ალვარომ ძალიან დიდი ხელფასი მოინდომა და ამიტომ გაუშვეს [quote name='მირო' post='709662'] გრაიციარი ამ ახალმა უნდა ჩაანაცვლოს როგორმე გადანაცვლებებით მაგის შემცვლელზე უკვე ჩალიჩობენ. საკმაოდ სერიოზულ ფეხბურთელთან მიდის მოლაპარაკება როგორც ვიცი. ჩერნოგორიელია, ნათამაშები აქვს პორტუგალიასა და ინგლისში მაღალ დონეზე და არც ნამეტანი ბებერია, 27 წლისაა თუ არ ვცდები [quote name='დინამო' post='709761'] საუბარი იყო კონტრაქტის პირობების გაუმჯობესებაზე და არა ასტრონომიულ თანხებზე. უვეს ტრანსგფერი რაც დაჯდა იმ ხელფასით ალვაროს კი არა ნახევარ გუნდს შეინახავდნენ. თან აშკარად ერთერთი ლიდერი იყო გუნდის და უნდა შეენარჩუნებინათ აუცილებლად. თუ აქვს გუნდს ლიგაზე გასვლის ამბიცია და რამე ხელშესახები წარმატების მიღწევა ევროპაში. ბევრ გაუგებარ და აუხსნელ მოვლენას აქვს ადგილი დინამოს ირგვლივ. სანამ მცოდნე კაც არ ჩაბარდება გუნდის მართვა მანამ სულ ასეთი გაუგებრობა და ქაოსი იქნება გუნდის ირგვლივ. თუ ჩემპიონობა იყო მხოლოდ და მხოლოდ მიზანი ეთქვათ და ხალხსაც ნუ მიცემდნენ იმედს და ამდენ ცრუ დაპირებას. [b] ჩემპიონთა ლიგის მეორე საკვალიფიკაციო ეტაპზე დინამო აქტობეს შეხვდა და დამარცხდა საშინაო შეხვედრაში 0-1.[/b] როდის უნდა ესველოს დაღუპულ ქართულ ფეხბურთს.? დღეს ვიყავი დინამოს თამაშზე.. ნახევარზე მეტი სტადიონი სავსე იყო თუმცა მხოლოდ გულშემატკივრების გამხნევება არ ეყოთ ჩვენს ფეხბურთელებს და დამარცხდნენ მაინც.. კარგად ითამაშეს მაგრამ მომენტებს ვერ იყენებდნენ სათანადოდ.. თავდასხმა არ გვივარგა.. მგონი ნელნელა ხალხი სწავლობს თამაშებზე სიარულს და გულშემატკივრობას.. იმედია ჩვენი ფეხბურთელებიც მალე ისწავლიან ნამდვილი ფეხბურთის თამაშს.. რით ვეღარ ისწავლეს?! რაც წლების განმავლობაში ფეხბურთს დაფინანსება აქვს, ის რომ სპორტის სხვადასხვა სახეობაზე წასულიყო, უკეთესი იქნებოდა. ატენიან ამ უმაქნისებს მილიონებს და მერე თამაში ეზარებათ. არაა მთლად ჩვენი კლუბის ფეხბურთელების ბრალი.. რაც შეუძლიათ აკეთებენ, თავს ზევით ძალა არაა.. ფეხბურთის სიყვარული ადამიანს ბავშვობიდანვე უნდა ჩაუნერგო და თავშივე უნდა შეუქმნა სათანადო პირობები, რომ ბავშვობაშივე აითვისოს სათანადო ტექნიკები და ჩაებეჭდოს გონებაში ფეხბურთის სიყვარული.. ჩვენთან კი გააკეთეს სტადიონები, მოიხადეს მოვალეობა და მორჩნენ. საერთოდ არ ჩანს არც ფეხბურთის ფედერაციის ძალისხმევაც და არც მთავრობის სურვილიც რომ უფრო განავითარონ ეს სპორტი.. რაგბში როცა დაინახეს რომ წარმატებას მიაღწიეს შემდეგ გაუზარდეს დაფინანსება, მანამდე არც აქცევდნენ ყურადღებას.. ფეხბურთი კი სულ სხვა სახეობაა, აქ ჯანით და წონით ვერაფერს გახდები.. ერთი სიტყვით ბევრია სამუშაო მაგარამ გული იმაზე მწყდება რომ ამ სამუშაოს დასაწყისსაც ვერ ვხედავ... Posted 18 Jul 2014 · Report post რისი თქმა გინდა ახლა, რომ რაგბი ჯანისა და წონის თამაშია მხოლოდ? რა ენერგიასაც მორაგბეები ხარჯავდნენ და ხარჯავენ სათამაშო მოედანზე, იმის მეთედი დახარჯონ ფეხბურთელებმა, მეტი არ უნდათ. ყველა რაიონში ფეხბურთის სკოლები ან გუნდები, მაგრამ უფრო მაღალ ლიგაში სათამაშოდ იმ ბავშვებს კი არ არჩევენ, ვისაც "კოჭებში ეტყობა", რომ კარგი ფეხბურთელი დადგება, არამედ ვინც გადაიხდის და ვისაც პატრონი ჰყავს. დიდი ხანია, ფეხბურთი ფულით იმართება და იმიტომაც ჰგავს ქართული თამაშები ნახირის სეირნობას. რაც თავი მახსოვს, მხოლოდ ფეხბურთზე კეთდება სულ აქცენტი, სულ მისთვის რიცხავენ თანხებს. მორაგბეებმა თავიანთი პროფესიონალიზმით, თამაშის სიყვარულით, გულშემატკივრების სიყვარულით მიაღწიეს ამდენს და არა სახელმწიფოს ან ბიზნესის დაფინანსებით. გთხოვ, ნუ შეადარებ სპორტის ამ ორ სახეობას ჩვენში ერთმანეთს. ერთი პატიოსნებაზეა აგებული, მეორე კი - არა. ძალიან დიდი განსხვავებაა რაგბს და ფეხბურთს შორის.. ბევრად მეტი ტექნიკა და პროფესიონალიზმი სჭირდება ჩემი აზრით ფეხბურთის თამაშს ვიდრე რაგბს.. ფეხებით მიდის ბოლობოლო თამაში... არ ვაკნინებ არანაირად მორაგბეებს, რათქმაუნდა მხოლოდ ჯანით ვერაფერს გახდები, მაგრამ საჭირო ტექნიკით ფეხბურთთან ახლოსაც რომ ვერ მივა ეს ფაქტია... არც იმას ვთვლი რომ ჩვენს ფეხბურთელებს ეზარებათ და არ თამაშობენ. რაც შეუძლიათ აკეთებენ, ეს ამ ბოლო თამაშშიც დავინახე და დავრწმუნდი. სწორედაც რომ არასწორად ფუნქციონურებენ, ან საერთოდ არ ფუნქციონირებენ ის ფეხბურთის სკოლები და ამიტომაც ვერ ვზრდით კარგ ფეხბურთელებს. სულაც არაა რაიონებში კალათბურთის სკოლები მაგრამ მივაღწიეთ გარკვეულ წარმატებას, რაგბსაც კარგად ვთამაშობთ.. სულ რამოდენიმე აუზი გვაქვს ქართველებს მაგრამ ვხედავთ როგორ მიიწევენ წინ ჩვენი წყალბურთელები. ფეხბურთი კი არაა იოლი სათამაშო სპორტი და ამიტომაც ვბორძიკობთ ერთ ადგილას. აქედან შეიძლება გამოვიტანოთ ერთი დასკვნა. ან ქართველები ხელებს უფრო კარგად ვფლობთ და ვაკონტროლებთ ვიდრე ფეხებს, ან გვყავს ცუდი ფედერაცია და ტრენერები რომლებიც ახალგაზრდობას ვერ ასწავლიან ფეხბურთისთვის საჭირო ტექნიკებს..


text: ღმერთი — ქართულ მითოლოგიაში ცის უზენაესი ღვთაება, ღვთაებების მამა, სამყაროს მბრძანებელი, შემოქმედი და მსოფლიო წესრიგის (მორიგე-ღმერთი), აგრეთვე ბუნების და ადამიანთა სიცოცხლის გამგებელი. ღმერთმა გამოჭედა ცა, შექმნა ხმელეთი და ზღვები, გაანათა ისინი ქალწული მზის - მზექალის შუქით, შექმნა დანარჩენი ღვთაებები — ღვთისშვილნი. ღმერთი მეცხრე (მეშვიდე) ცაზე ცხოვრობს და ოქროს ტახტზე დაბრძანდება. იგი განაგებს სამყაროს და ადამიანთა საქმეებს და თავის ნება-სურვილს ხვთისშვილების მეშვეობით გამოთქვამს. ის ჭექა-ქუხილის და ციური ცეცხლის მფლობელი და მართლმსაჯულების ღვთაებაა. ღმერთი განსაზღვრავს ადამიანთა ბედს, აძლევს მათ მოსავალს, დღეგრძელობას, ნაყოფიერებას და იცავს მათ ყოველივე ცუდისგან. იგი ყველგან მყოფი და ყველაფრის მცოდნეა, ერთიანი, მაგრამ მრავალრიცხოვანი თავის „ნაწილებში“, რომელთა საშუალებით ნებისმიერი არსების სახით შეიძლება მოგვევლინოს. ღმერთს თან ახლავს თავისი ერთგული ძაღლები (ან მგლები), რომლებსაც ის ადამიანთა საშველად ან დასასჯელად აგზავნის. ღმერთი წარმოდგენილია ოქროს პირით და საშინელი, ანთებული თვალებით. მისი წმინდა ცხოველი და სავარაუდო ზოომორფული წინასახე ბუღა-ხარია. ქრისტიანობის გავრცელების შემდეგ ღმერთი ბიბლიურ მამა-ღმერთთან გაიგივდა. ქართული მითების პერსონაჟები


c386 ე.წ მოლოტოვის კოქტეილის დამზადების ფაქტზე ერთი პირი დააკავეს - ამის შესახებ განცხადება, შინაგან საქმეთა სამინისტროში გაკეთდა. შს მინისტრის მოადგილის მამუკა ჭელიძის თქმით, ჩხრეკა ჩატარდა ერთ-ერთი მოქალაქის საცხოვრებელ სახლში, საიდანაც 12 ერთეული მოლოტოვის კოქტეილი და მის დასამზადებლად საჭირო ნივთები ამოიღეს. ბრალის დამტკიცების შემთხვევაში აღნიშნულ პირს 6 წლამდე პატიმრობა ემუქრება. ჭელიძის განცხადებით, სამართალდამცველებმა გ.წ. მაშინ დააკავეს, როდესაც ასაფეთქებელი მასალების პარლამენტის წინ მიმდინარე აქციაზე გამოყენებას გეგმავდა.


text: პროსტამოლ უნო 320მგ #30კაფს პროსტამოლ უნო Prostamol uno Prostamol uno საერთაშორისო დასახელება - Serenoa repens extract ათქ.კლასიფიკაციის კოდი - G04CX02 კლინიკურ-ფარმაკოლოგიური ჯგუფი - წინამდებარე ჯირკვლის კეთილთვისებიანი ჰიპერპლაზიის (ადენომის) დროს გამოსაყენებელი საშუალებები; ფიტოპრეპარატები შემადგენლობა და გამოშვების ფორმა კაფს. 320 მგ: 30 ც. 1 კაფსულა შეიცავს აქტიური სამკურნალო კომპონენტის: საბალის ნაყოფის ექსტრაქტი (Ext. Sabalis serrulatae 9-11:1)–320 მგ დამხმარე ნივთიერებები: სუქცინილირებული ჟელატინი, გლიცერინი, საღებავები E 124, E 171, E 172. ჩვენებები კომპლექსურ თერაპიაში წინამდებარე ჯირკვლის კეთილთვისებიანი ჰიპერპლაზიის(I და II სტადია) მქონე პაციენტების სამკურნალოდ. მიღების წესები და დოზები პრეპარატის 1 კაფსულის მიღება ხდება დღეში ერთხელ, ერთსა და იმავე დროს, დაუღეჭავად, კვების შემდეგ სითხის მცირე რაოდენობის მიყოლებით. პრეპარატის გამოყენების ხანგრძლივობა – არა ნაკლებ 1,5 თვე, მყარი ეფექტის მიღწევის ვადა დამოკიდებულია დაავადების სტადიაზე. პროსტამოლი® უნოს კარგი ამტანობის გამო მისი გამოყენება შესაძლებელია ხანგრძლივი დროის განმავლობაში. გვერდითი მოვლენები შესაძლებელია ალერგიული რეაქციების განვითარება. იშვიათად შეიძლება აღინიშნოს კუჭის ტკივილი. უკუჩვენება პრეპარატის ინდივიდუალური აუტანლობა. განსაკუთრებული მითითებები მყარი თერაპიული ეფექტის მიღწევა საჭიროებს პრეპარატის ხანგრძლივ მიღებას იმ შემთხვევაშიც, როცა დაავადების სიმპტომების გამოვლენა მცირდება. შენახვის პირობები და ვადები შენახვის ვადა არის 3 წელი. ვარგისიანობის ვადის გასვლის თარიღი მითითებულია მუყაოს კოლოფზე და ბლისტერზე. კოლოფზე მითითებული შენახვის ვადის გასვლის შემდეგ პრეპარატის გამოყენება არ შეიძლება! პრეპარატი ინახება სინათლისგან დაცულ ადგილას, ტემპერატურა +15°C - +25°C პრეპარატი ინახება ბავშვებისათვის მიუწვდომელ ადგილას! აფთიაქში გაცემის წესი პრეპარატი გაიცემა ექიმის რეცეპტის გარეშე. მწარმოებელი ფირმა, ქვეყანა: BERLIN-CHEMIE AG გერმანია


ტელევიზორი CHANGHONG L32G3T-iMart.ge ტელევიზორი CHANGHONG L32G3T საწყისი გვერდი/საყოფაცხვრებო ტექნიკა/TV & ფოტო-ვიდეო-აუდიო/ტელევიზორები/ტელევიზორები CHANGHONG/ტელევიზორი CHANGHONG L32G3T ბრენდი:Changhong კოდი: L32G3T შეთავაზებაშია: ტელევიზორი CHANGHONG L32G3T 1 წლიანი გარანტიით, განვადებით და მიწოდებით მთელი საქართველოს მასშტაბით! ეკრანის დიაგონალია 32" (81 სმ), გაფართოება - 1366 x 768. მისი ტიუნერია DVB-T/T2. იგი აღჭურვილია HDMI და USB პორტებით. მოდელი: CHANGHONG ბრენდი:L32G3T მოდელი: L32G3T სიკაშკაშე: 240 cd/m2 ციფრული TV: DVB-T/T2 ტელევიზორი SONY 165cm KD65XG9505BR2 ტელევიზორი SONY KD55XF8096BR2 4079 ₾ 202.25 განვადებით თვეში ტელევიზორი DLED 32" DVB-T2-2/C/S2 SIYAH ტელევიზორი VOX 24DSA306B 9032 ₾ 447.81 განვადებით თვეში


რუსეთს და საქართველოს საერთო საფრთხის საფუძველზე შეუძლიათ ურთიერთთანამშრომლობა!


ნორვეგია ნორვეგია, ოფიციალურად ნორვეგიის სამეფო (ნორვ. Kongeriket Norge, ახალ ნორვეგიულად Kongeriket Noreg) — ქვეყანა ჩრდილოეთ ევროპაში, სკანდინავიის ნახევარკუნძულზე. უკავია ნახევარკუნძულის დასავლეთი ნაწილი, ასევე კუნძული იან-მაიენი და არქტიკული არქიპელაგი შპიცბერგენი. ნორვეგიის საერთო ფართობია 385 252 კვადრატული კილომეტრი, მოსახლეობა – 4,8 მილიონი კაცი. არის ერთ-ერთი ყველაზე დაბალი სიმჭიდროვით დასახლებული ქვეყანა ევროპაში. ქვეყანას აღმოსავლეთით ესაზღვრება შვედეთი; უკიდურესად ჩრდილოეთით მდებარე რეგიონი ესაზღვრება ფინეთსა და რუსეთს; მასსა და დანიას შორის მდებარეობს სკაგერაკის სრუტე. დედაქალაქია ოსლო. სექციების სია - 1 სახელწოდება - 2 გეოგრაფია - 3 სახელმწიფო - 4 ადმინისტრაციული დაყოფა - 5 დემოგრაფია - 6 ეკონომიკა - 7 ისტორია - 8 შეიარაღებული ძალები - 9 ღირსშესანიშნაობანი - 10 გალერეა - 11 რესურსები ინტერნეტში სახელწოდება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ოფიციალური - ნორვეგიის სამეფო. ეროვნული - Kongeriket Norge. სახელწოდება პრანორვეგიულ ენაზე Norvegr ნიშნავს ”ჩრდილოეთის გზას”, თანამედროვე ნორვეგიულში იგი მიღებულია ძირებიდან northr და rike, რომლის მნიშვნელობაა "ჩრდილოეთის სამეფო". გეოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ქვეყანა მდებარეობს ჩრდილოეთ ევროპაში, სკანდინავიის ნახევარკუნძულზე. ფართობი — 324 220 კვ. კმ. ნორვეგიის საზღვაო სანაპირო ღრმადაა დაკბილული მცირე ზომის ყურეებით, რომლებსაც ფიორდებს უწოდებენ. ისინი ქმნიან ზღვის ტალღებისგან დაცულ ბუნებრივ ნავმისადგომებს. უმაღლესი მწვერვალი — გალჰოპინგენი (2496 მ). სახელმწიფო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ნორვეგიის იურისდიქცია ასევე ვრცელდება ზღვისიქითა ტერიტორიების რამდენიმე კუნძულზე, როგორებიცაა:სვალბარდის არქიპელაგი (ქართულად უფრო ცნობილია, როგორც შპიცბერგენის არქიპელაგი), ბუვე, იან მაიენი. - სახელმწიფო სისტემა — კონსტიტუციური მონარქია. - სახელმწიფოს მეთაური — მეფე (შლეზვიგ-ჰოლშტაინ-ზონდერბურგ-გლიუქსბურგების დინასტიიდან): ჰოკონ VII (1905-1957), ოლაფ V (1957-1991), ჰარალდ V (HARALD V, 1991-დან). - მთავრობის მეთაური — პრემიერ-მინისტრი იენს სტოლტენბერგი (Jens Stoltenberg) (2005). - საკანონმდებლო ორგანო — სტორთინგი, შედგება ორი პალატისაგან — ლაგთინგი (45 წევრი) და ოდელსთინგი (124 წევრი). ადმინისტრაციული დაყოფა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] 19 ოლქი (ნორ.fylke): დემოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] მოსახლეობა — 4 805 437 (2009), მათ შორის 96,7 % ნორვეგიელები, 0,7 % საამები. სახელმწიფო ენა — ნორვეგიული. რელიგია — ლუთერანობა. დედაქალაქი — ოსლო (791 ათასი). ქალაქები — ბერგენი (211), სტავანგერი (169), ტრონჰეიმი (144). ეკონომიკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] რესურსები — ნავთი, სპილენძი, ბუნებრივი აირი, პირიტი, ნიკელი, რკინის მადანი, თუთია, ტყვია, თევზი, საშენი ხე-ტყე, ჰიდროენერგია. ექსპორტი — ნავთობი და ნავთობპროდუქტები, ბუნებრივი აირი, გემები, თევზეული. ერთიანი ეროვნული პროდუქტი — 159 მლრდ $. ეროვნული შემოსავალი ერთ სულ მოსახლეზე — 31 250 $. ვალუტა — ნორვეგიული კრონა (NOK). ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] 1905 წელს ნორვეგიამ აღიდგინა დამოუკიდებლობა, გაწყვიტა რა უნია შვედეთთან. რეფერენდუმმა განსაზღვრა მმართველობის ფორმა — მონარქია. მეფედ მოიწვიეს დანიის პრინცი კარლი, რომელმაც მიიღო სახელი ჰოკონ VII. ადრეული ეპოქა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] თანამედროვე ნორვეგიელთა წინაპრებმა ფინური ტომები ჩრდილოეთით გადარეკეს და ახლანდელი ტერიტორიები დაიკავეს, თუმცა, იმდროის ნორვეგიელები განსხვავებულ სკანდინავიურ ტომებს ეკუთვნოდნენ, რომლებიც დანიელებსა და ანგლებს ენათესავებოდნენ. ბოლომდე გაურკვეველი რჩება, თუ როგორ დასახლდა ნორვეგია. ერთი ვერსიით, ქვეყანა ჩრდილოეთიდან სახლდებოდა, შემდგომ ცენტრალური და დასავლეთი იქნა ათვისებული. ზოგიერთი ისტორიკოსის აზრით კი, დასახლება სამხრეთიდან ჩრდილოეთის მიმართულებით მოხდა. ამ მოსაზრებას არქეოლოგიური გათხრები ამყარებენ. საგების თანახმად, ნორვეგიელები ვიკეს ყურიდან დრონტჰეიმამდე იკავებდნენ მიწებს (წინანდელი სახელი ნიდაროსე), მაგრამ,მათ, ისევე როგორც გოთებსა და შვედებს, ცენტრალიზებული ხელისუფლება არ გააჩნდათ. მოსახლეობა 20-30 სხვადასხვა ჯგუფად იყოფოდა, ნორვეგიულად ფილკე (ნორვ. fylke, ხალხი). ყოველ ფილკეს თავისი მეფე ან ბელადი ჰყავდა. ერთიანი სახელმწიფოს შექმნის მიზნით, რამდენიმე მათგანი გაერთიანდა და ერთიან ყრილობად — თინგად (Thing) გადაიქცა. თინგი ყოველი კონკრეტული საჭიროებისას იკრიბებოდა, მასზე დასწრება ნებისმიერ თავისუფალ მოქალაქეს შეეძლო, მაგრამ საქმეს მეფის მიერ დანიშნული უფლებამოსილი პირები განაგებდნენ. თინგი უმაღლესი საბჭოსი და უმაღლესი სასამართლოს სახეს ატარებდა. თინგის უფლებამოსილთა შორის მეფეზე დამოკიდებული პიროვნებები დაშვებულნი არ იყვნენ. მოგვიანებით ქვეყანა ოთხ უდიდეს ოლქად გაიყო, ყოველ კუთხეს თავისი თინგი ჰქონდა. სოგნეფიორდის ჩრდილოეთით მდებარე ფილკეები — ფროსტატბინგი, სამხრეთ-დასავლეთის ფილკეების, ასევე უპლანდისა და ვიკეს თინგების მომცველი გულათინგი, ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთი, ცენტრალური მთის სისტემის ჩათვლით — ეიძათინგე და ბოლოს თავად ვიკე, რომელიც განცალკევებულ თინგად ჩამოყალიბდა. თავად ფიულკი ასად — herad იყოფოდა და თითოეულ ჰერადს hersir (ჰერსირი) ედგა სათავეში, რომლის თანამდებობა მემკვიდრეობით ხასიათს ატარებდა და მას მხარის სამოქალაქო და რელიგიური საკითხების გადაჭრა შეეძლო. მეფეები, რომლებიც წოდება yngling-ს ატარებდნენ, ღვთიური წარმოშობისად მიიჩნეოდნენ და თავიანთი ფილკეების საგარეო წარმომადგენლები იყვნენ, ჯარს სარდლობდნენ და უფლებებიც პირადული ხარისხითა და სამფლობელოს ფართით განესაზღვრებოდათ. აქვე უნდა ითქვას, რომ ყველა დანარჩენი მნიშვნელოვანი საქმის გადამწყვეტი თავად ხალხი, უბრალოდ გლეხები და თინგი იყო. გლეხები მშვიდობის დარღვევის შემთხვევაში მეფეს ბეგარას უხდიდნენ, მათ ასევე შეეძლოთ ნებაყოფლობითი ძღვენიც მიერთმიათ გვირგვინოსნისთვის. თუკი ”მეფე ავსა იქმდა წესისა წინააღმდეგ” მაშინ მთელ ფილკეს ისრები ეგზავნებოდა, ნიშნად იმისა, რომ მეფე დასაჭერი და მოსაკლავი იყო. თუკი მეფის ლიკვიდირება ვერ ხერხდებოდა, მაშინ მას საუკუნოდ აძევებდნენ ქვეყნიდან. ასეთ შემთხვევაში, ტახტის უფლება როგორც კანონიერ, ისევე უკანონო კავშირის შედეგად შეძენილ მემკვიდრეებს ეძლეოდათ, რკინით გამოცდის შემდეგ. ძველნორვეგიული საზოგადოება ორი ფენისგან: არისტოკრატებისა და თავისუფალი მოსახლეების — გლეხებისგან შედგებოდა. მათ დაქვემდებარებაში თავისუფლებააყრილი ხალხი ან მონები შედიოდნენ, რომელთაც, უნდა აღინიშნოს, რომ პატრონები სასტიკად არ ექცეოდნენ. უუფლებონი მეტწილად ტუსაღები იყვნენ. მიწიერ ცხოვრებაში ისინი თავიანთ მფლობელებს ეკუთვნოდნენ, გარდაცვალების შემდეგ კი არ მიიშვებოდნენ ვალჰალთან, სადაც იღებდნენ მხოლოდ თავისუფალ ადამიანებს, რომლებიც ბრძლისას იყვნენ დაღუპულნი. ორი ძირითადი კასტა ერთმანეთზე არ იყო დამოკიდებული, გლეხის წოდება საამაყოც კი იყო. მეფის სამსახურში შესვლა ზოგჯერ სამარცხვინო საქმედ მიიჩნეოდა და დასჯის შემთხვევაში გამოიყენებოდა ხოლმე. მეფე ყველაზე დიდი მიწათმფლობელი იყო და თავის მამულებში ამუშავებდა პირებს, რომელთაც armadr ეწოდებოდათ. მეფის კარზე მეომართა პოლკი ცხოვრობდა. ისინი ნარჩევი, მამაცი რაინდები იყვნენ და შინა ხალხი ეწოდებოდათ. ისინი მეფეზე დამოკიდებულებად მიიჩნეოდნენ, ამიტომაც, მათ თავისუფალ ადამიანებად არ თვლიდნენ, იმის მიუხედავად, რომ მეომრები ყველანაირი პირადი თავისუფლებით სარგებლობდნენ. ძველნორვეგიელთა საყვარელი საქმიანობა ომი, ძარცვა, სამხედრო ვარჯიში და ნადირობა იყო. ისინი ფარიკაობებს მართავდნენ, სადაც მანდილოსნების მიწვევა აუცილებელობას წარმოადგენდა. უყვარდათ მოლხენა, თუმცა, მუდამ გმირულად დაღუპვის მონატრულნი იყვნენ. შერკინებაში ქალებიც კი გადიოდნენ. ვიკინგთა ეპოქა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ნაკლებნაყოფიერმა ნიადაგმა და მწირმა ბუნებრივმა პირობებმა უბიძგა ნორვეგიელებს, უცხო მიწების დალაშქვრით დაეკმაყოფილებინათ განდიდებისა და გამდიდრების წადილი. ჯერ კიდევ ადრეულ შუა საკუნეებში დაიწყეს ნორვეგიელებმა უცხო მიწებზე თავდასხმები და ამით მეზობელი ქვეყნებისათვის უბედურების დატეხვა. ასეთი შორეული ექსპედიციები უკვე VIII საუკუნიდან ეწყობოდა. IX საუკუნის დამლევს ნორვეგიაში მსხვილი სახელმწიფოები იწყებენ ჩამოყალიბებას, რომელთა მეფეები მეზობელი მიწების ათვისების ყველანაირი ძალის გამოყენებით ცდილობდნენ. შორეულ ლაშქრობებში წამსვლელთა რიცხვი კი დღითი-დღე მატულობდა. ხანდახან მხოლოდ დაპყრობისა და დარბევის მიზნით იგზავნებოდა ხომალდები შორეულ ზღვებში თავად მეფეების სარდლობით. ვიკინგთა ექსპედიციების ორ პერიოდს განარჩევენ: პირველში ნორვეგიელები მცირე რაზმებით ცურავენ, თავს ესხმან სანაპიროებსა და კუნძულებს, არბევენ, სძარცვავენ და დაზამთრებისთანავე შინ ბრუნდებიან; მეორე პერიოდში უფრო დიდი ლაშქრით გადიან ზღვაში, შეჭრილ ქვეყანაშიც უფრო ღრმად შედიან, აღარც ზამთრობით ბრუნდებიან უკან, აგებენ სიმაგრეებს და სახლდებიან დაპყრობილ მიწებზე. ეს პერიოდი ვიკინგთა მიერ მანამდე მონახულებულ ტერიტორიებზე სხვადასხვა დროს იწყება, მაგალითად ირლანდიაში 835 წელს, საფრანგეთში, ლუარის ხეობაში იგივე დროს, ხოლო ინგლისში 851 წლიდან. ნორვეგიელები ევროპის სამხრეთ-აღმოსავლეთშიც აღწევდნენ და დღევანდელი თურქეთის ტერიტორიასაც ესხმოდნენ თავს კონსტანტინეპოლის სიმდიდრით მოხიბლულნი, რომელსაც ისინი მიუკლგორდს უწოდებდნენ. IX საუკუნის დამლევს ნორვეგია ერთიან სახელმწიფოდ იქცა,სწორედ ამ პერიოდს ემთხვევა ისეთი საისტორიო წყაროების გამოჩენა, რომლებიც დღევანდელი გადასახედიდან გაცილებით სარწმუნოა და ლოგიკურ კავშირშია ერთმანეთთან. ვიკის დასავლეთ სანაპიროზე ვესტფიოლდის მომცრო მხარე მდებარეობდა, რომელსაც, ხალხის გადმოცემით, ის მეფეები მართავდნენ, რომლებიც ერთ დროს უფსალაში მეფობდნენ. ვესტფიორდის პირველი მეფე, რომელიც ისტორიას შემორჩა, ჰაფდან შავი იყო; მან როგორც ოჯახური კავშირებით, ასევე საკუთარი ძალისხმევით, ქვეყნის შიდა ტერიტორიები ტბა მიეზენამდე შემოიერთა. ჰაფდანი ადრე გარდაიცვალა, მას 10 წლის მემკვიდრე ჰარალდ ჰორფაგრე დარჩა. ამ უკანასკნელმა მამამისის მიერ წამოწყებული საქმიანობა განაგრძო და ერთიან ნორვეგიას დაუმორჩილა ყველა მეზობელი მცირე სამეფო თუ სათავადო და დაამყარა ერთხელისუფლებიანობა. ბევრი აზნაური და სარდალი ცდილობდა, არ დამორჩილებოდა მეფეს, რადგან წინათ მის სწორად მიიჩნეოდნენ და არ ეთმობოდათ ძველი მდგომარეობა, თუმცა, მცდელობა მარცხით დასრულდა და უმეტესობას ზღვით ქვეყნის დატოვება მოუხდა. ჰარალდმა ქვეყნის ეკონომიკურ და საზოგადოებრივ წყობაში სრული გადატრიალება მოახდინა. ახალი წესებით უკმაყოფილოთა მასები ისლანდიაში, შეტლანდიის, ჰებრიდის და ორკნეის კუნძულებზე გაემგზავრნენ. ჰარალდმა სიცოცხლის ბოლოს სახელმწიფო წყობა შეცვალა, თავის ვაჟებს მცირე სამეფოებად დაუყო ქვეყანა, ცოლის მხრიდან მემკვიდრეებს კი საგრაფოები ჩამოურიგა. სულ 16 სამეფო შეიქმნა, რომელთა შეკავშირებას ჰარალდი უფროსი ვაჟის ერიხის მთავარ მეფედ გამოცხადებით აპირებდა. ჰარალდი ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო, როდესაც ერიხმა ერთიანი მონარქიის აღდგენა სცადა და ძმები ამოჟლიტა, რისთვისაც მან ”პირსისხლიანის” მეტსახელი მიიღო. ერიხის მმართველობის პერიოდში ნორვეგიაში ვნებათაღელვა დაიწყო. მამამისის გარდაცვალების შემდეგ მას ტახტის შემცილეც გამოუჩნდა, მხევლისგან შობილი ჰოკონი, რომელიც ინგლისელ ეთელსტანთან ჰყავდათ აღსაზრდელად გაბარებული. ჰოკონი მეფედ მას მერე აირჩიეს, რაც მან საზეიმოდ დადო დაპირება, რომ გლეხებს, ძველი წესის თანახმად, მამულებსა და უფლებებს აღუდგენდა. ერიხს ინგლისს გამგზავრება ებრძანა. ჰოკონ კეთილად წოდებულმა მეფემ დანაპირები პირნათლად შეასრულა. ეთელსტანის კარზე მონათლულმა მონარქმა ნორვეგიაშიც ისურვა ქრისტიანობის გავრცელება, თუმცა, გლეხობის მხრიდან სასტიკ წინააღმდეგობას წააწყდა. მდაბიონი მეფისგან გადაჭრით მოითხოვდნენ კერპთაყვანისმცემლური რიტუალების აღვლენას. ამან კინაღამ დიდი განხეთქილება გამოიწვია მეფესა და ქვეშევრდომებს შორის. ჰოკონის შემდგომმა მეფეებმაც სცადეს ქვეყანაში ქრისტიანობის შეტანა: ულავ I ტრიუგვასონი (995-1001) და ულავ II სქელი (1015-1024) ამაოდ დაშვრნენ; პიროვნული თვისებების წყალობით, ულავ ტრიუგვასონი ნორვეგიის ისტორიაში საყვარელ გმირად არის წოდებული. ულავ II სქელი კი სიკვდილის შემდგომ წმინდანად შერაცხეს და ნორვეგიის მფარველის ტიტულიც არგუნეს. ის ჰარალდ ჰორფაგრეს შვილთაშვილი იყო. მან გააერთიანა ნორვეგია, აღაშენა ულავ ტრიუგვასონის მიერ აგებული და შემდგომ დანგრეული ნიდაროსი და სახელმწიფოს დედაქალაქად აქცია. ქრისტიანობის დამკვიდრებით, ულავმა ქვეყნის კანონები ცხოვრების ახალი წესის მიხედვით შეცვალა და საეკლესიო წესდება შეადგინა. მან თანამდებობის მემკვიდრებით გადაცემას ბოლო მოუღო და ყველა ნაზირ-ვეზირი დაიქვემდებარა. მეზობელი ქვეყნების — შვედეთისა და დანიის მეფეები ყველანაირად ცდილობდნენ ნორვეგიის მეფის ვნებას. მართალია შვედეთის მეფე ოლაფ საყვარელი ბოლოსდაბოლოს შეეგუა მის მმართველობას და ქალიშვილიც კი მიათხოვა, დანიის მეფე კანუტი მაინც შეურიგებელი დარჩა და ინსურგენტების დახმარებით, მის წინააღმდეგ პერიოდულად ამბოხებებსაც აწყობდა. ულავმა კანუტის რომს გამგზავრებით ისარგებლა და დანიას დაესხა თავს, თუმცა, მობრუნებულმა კანუტმა მომხვდურის ალაგმვა მოახერხა და მომდევნო წელს თავად აიღო გეზი ნორვეგიისკენ. ულავის თავნება მმართველობით თავმობეზრებული ხალხი მეფეს გადაუდგა, ამიტომ მას კიევის რუსეთის მთავარ იაროსლავთან მოუხდა გაქცევა. 1029 წელს მან ჯარი შეჰყარა და ნორვეგიისკენ გაეშურა ტახტის დასაბრუნებლად, მაგრამ სტიკლესტადთან ნორვეგიელთა სიმძლავრით სამჯერ აღმატებული ჯარი შეეგება, ამ ბრძოლაში ულავი სასიკვდილოდ დაიჭრა. კანუტმა ნორვეგიაში ადგილნაცვლად საკუთარი ვაჟი სვენი დასვა. თუმცა, მისმა სასტიკმა მოპყრობამ და შევიწროვებამ ნორვეგიელებს ულავი სინანულით გაახსენა. კიევის რუსეთიდან მისი 10 წლის ვაჟი მაგნუსი ჩამოიყვანეს და მეფედ აკურთხეს. სვენი სამშობლოში იქნა ოტებული, ამიტომ, დანიასთან შეთანხმება დაიდო: მაგნუსი დანიის მეფე უნდა შექმნილიყო ჰარდიკანუტის გარდაცვალებისთანავე. როდესდაც ეს უკანასკნელი მიიცვალა, მაგნუსის მეფობა დანიაში მართლაც აღიარეს. მან თავის ადგილნაცვლად სვენი დანიშნა, თუმცა, მან ერთი წლის თავზე დამორჩილებაზე უარი განუცხადა. მაგნუსმა რამდენიმე ბრძოლაში კი გაიმარჯვა, მაგრამ 1047 წელს კუნძულ ზელანდიაზე გამართულ შეტაკებაში დაიღუპა. მისმა მემკვიდრე ჰარალდ სასტიკმა დანიელებთან უწყვეტი ბრძოლები წამოიწყო: მას ჩრდილოეთის გაელვებას და დანიური კუნძულების მაოხრებელს უწოდებდნენ. ის ინგლისის დაპყრობის სურვილმა შეიპყრო. გასცურა ალბიონისკენ და დაიღუპა. ამის შემდეგ ქვეყანაში შედარებით წყნარმა ცხოვრებამ დაისადგურა. ეს კი ულავ მშვიდად წოდებული მეფის 27 წლიანმა მმართველობამ მოიტანა. იმხანად ნორვეგიამ მნიშვნელოვან კეთილდღეობას მიაღწია. 1095 წელს, ულავის გარდაცვალების შემდეგ ქვეყანა ისევ ორ სახელმწიფოდ გაიყო და შინაომების კერად იქცა, სანამ ერთ-ერთი მეფე — მაგნუს ბარფუდი კვლავ ერთიანი ნორვეგიის ხელმწიფე არ გახდა. მან შორეული ლაშქრობის შედეგად, ჰებრიდის და ორკადის კუნძულები, ასევე ინგლისის კუნძული მენი დაიპყრო, 1103 წელს კი ირლანდიაში სიკვდილით დაეცა. მას მემკვიდრეებად ვაჟები — ერიხი და სიგურდი დარჩა. პირველი ბრძნული მმართველობით უწყობდა ხელს ნორვეგიისთვის ახალი მხარეების მიერთებას, აგებდა ეკლესიებსა და მონასტრებს. სიგურდი კი პირიქით, ძველი ვიკინგების დარად გამბედავი და მამაცი სულით გამოირჩეოდა. 1107-1111 წლებში მან ჩრდილოეთის მიწებზე ჯვაროსნული ლაშქრობა მოაწყო და დიდი ნადავლითაც დაბრუნდა. იერუსალიმში მან ვალად იდვა ნორვეგიაში საეპისკოპოსო დაეარსებინა და აღასრულა კიდეც დავალებული. მისი სიკვდილის შემდეგ 1130 წლიდან ისევ შინაომები იწყება. ნორვეგია ხან მცირე სამეფოებად ქუცმაცდებოდა, ხან ისევ ერთიანი სახელმწიფო ხდებოდა. სასულიერო პირებმა არეული დრო საკუთარი უფლებების გასაფართოვებლად გამოიყენეს. ამან სამეფო ხელისუფლება საგრძნობლად დაასუსტა, რომელსსაც ისედაც არასდროს ჰქონია იმხელა გავლენა საკუთარ ხალხზე, როგორც დანარჩენ ევროპაში, რადგან, თავისუფლების მოყვარე ნორვეგიელი ხალხი მუდან იცავდა საკუთარ უფლებებსა და თავისუფლებას. არისტოკრატია სულ უფრო და უფრო სცილდებოდა გლეხობას და ქრისტიანობის შემოღების შემდეგ სასულიერო პირებთან ლამობდა დაახლოვებას იმ მიზნით, რომ როგორმე ჩაეგდო ხელთ სახელმწიფო მართვის სადავეები. 1161 წელს ჰოკონ ჰარდაბრაიტის მეფობისას ნორვეგია მოიხილა რომის პაპის ლეგატმა, რომელმაც რიგი რეფორმების გატარება და მღვდლებისთვის ქორწინების უფლების გაუქმება მოახერხა. მან ბერგენში 8 წლის მაგნუსს სცხო მირონი და მეფედ აკურთხა, 1162 ეს უკანასკნელი აირჩიეს კიდეც მმართველად. მაგნუსი ჰარალდ ჰორფაგრეს შთამომავალი იყო დედის მხრიდან; ეკლესიამ როგორც მას, ასევე სამეფო წარმომავლობის ბევრ ქალიშვილს დაუმტკიცვა უფლება პრეტენზია განეცხადებინათ ნორვეგიის ტახტზე. მეფე მაგნუსმა 1174 წელს ნიდაროსის არქიეპისკოპოს ეისტეინის შეგონებით გამოაქვეყნა ე. წ. ოქროს კალმის კანონი, სიგელის სახით, რომლის ძალითაც სამღვდელოებას უფლებები კიდევ უფრო უფართოვდებოდა. მაგნუსმა ამ სიგელით საკუთარ თავს ღვთივკურთხეული უწოდა და ეკლესიას იმხელა უფლებები მისცა, რომ არამხოლოდ ეპისკოპოსების არჩევისას ვერ ჩაერეოდა მეფე, არამედ, ტახტის მემკვიდრის არჩევის უფლებაც კი წმინდა საყდარს ენიჭებოდა. ამგვარად, ტახტის მემკვიდრის საკითხი საერობო ყრილობიდან უკვე სასულიერო პირთა ხელში გადავიდა. ასეთ გადაწყვეტილებას კი ნორვეგიელი ხალხი ვერ შეურიგდებოდა. აღსდგა კიდეც მოსახლეობა ეისტეინ მეილის წინამძღოლობით, რომელიც თავს ერთ-ერთი ნორვეგიელი მეფის ჰარალდ ჰილეს შვილიშვილად რაცხდა. დაიწყო ბრძოლა ორ პარტიას შორის, რომელთაგან ერთს ბირკებეინერები, მეორეს კი ბაგლერამები ერქვა. ბირკებეინერები სასულიერო პირებისთვის უფლებების გაფართოების წინააღმდეგნი იყვნენ, ბაგლერამები კი უფრო კლერიკალურ პოზიციას იკავებდნენ. ეს ბრძოლა საუკუნეზე მეტ ხანს გაგრძელდა და არაერთი გადატრიალების მიზეზიც გახდა. ბირკებეინერები უკვე დაღუპვის პირას იყვნენ მისულნი, როდესაც სათავეში ეროვნებით ისლანდიელი მღვდელი სვერი ჩაუდგათ, რომელიც თავს მეფე სიგურდ მუნდსის შვილად ასაღებდა. 1184 წელს მაგნუსი მოკლეს, სვერი კი მეფედ აკურთხეს. ნორვეგიის ისტორიაში მისი მეფობა ახალ ეპოქად მოიაზრება; მან ორივე მიმართულებას ჩასცა მახვილი — რელიგიურსაც და არისტოკრატიულსაც და დემოკრატიული საფუძვლებისთვის მოამზადა ნიადაგი. მან თავადური სიძლიერე საგრძნობლად შეარყია, თავკერძა არისტოკრატების ადგილებზე თავისი კაცები დანიშნა. ტიტულები შენარჩუნდა, მაგრამ ნომინალურ დონეზე. სამღვდელოება აუჯანყდა მას, პაპმა ინოკენტი III-მ მეფე ეკლესიიდანაც კი განკვეთა, ეპისკოპოსებმა ნორვეგია დატოვეს, თუმცა, სვერის მოდრეკვა ვერაფრით შესძლეს. თუკი მან ცენტრალიზაციის საქმე ბოლომდე ვერ მიიყვანა, მხოლოდ იმიტომ, რომ არამხოლოდ შინა, გარე მტერსაც გამუდმებით ებრძოდა. ბრძოლამ მისი სიკვდილის შემდგომაც გასტანა (1202), როგორც მისი ვაჟის ჰოკონის, ასევე ურთიერთმეფობის დროსაც, როცა ბირკებეინერები ერთ მეფეს ნიშნავდნენ, სამღვდელოება კი მეორეს, სანამ სვერის გარე შვილიშვილი ჰოკონი ორივე პარტიის მიერ არ იქნა აღიარებული მეფედ ბერგენში საერობო ყრილობაზე. ნორვეგიისთვის მშვიდობიანი განვითარების ჟამმა ჩამოჰკრა. ჰოკონმა ოქროს კალმის სიგელი არ სცნო, მაგრამ გლეხობასა და სამღვდელოებას შორის შემრიგებლის როლი იკისრა. სამღვდელოებას იურიდიულ საქმიანობაში სამოქალაქო სასამართლოსგან სრული თავისუფლება ჰქონდა მინიჭებული. საეკლესიო მამულები სამხედრო მორჩილებისგან გათავისუფლდა. ამის სამადლობლოდ, სამღვდელოება ჰოკონს ისლანდიისა და გრენლანდიის სრულად დაპყრობაში დაეხმარა. მისი ვაჟი მაგნუს VI ტახტზე 1263 წელს ავიდა, ოღონდ არა თინგის ნებართვით, არამედ მამამისის არჩევით, რომელმაც ეს ქმედება ახალი კანონის გატარების შედეგად მოახერხა. მაგნუსი სახელმწიფოსა შიგან და მეზობელ სამეფოებთან მშვიდობას ინარჩუნებდა, ამიტომაც, მას (Laegebaetr) კანონების გამაუმჯობესებელი ეწოდა. მან ერთიანი კანონები შემოიღო მთელი სამეფოსთვის, რასაც ქვეყნის ძველი კანონმდებლობა გულათინგი, ფროსტათინგი და მსგავსნი მათნი დაუდო საფუძვლად. სასჯელები შემსუბუქდა, დაწესდა დაზუსტებული კანონები ტახტის გადაცემასთან დაკავშირებით, რაც მეფობის არა არჩევითობას, არამედ მემკვიდრეობითობას ითვალისწინებდა. მეფის მსახურთა საერთო პრესტიჟი და მეფის ხელისუფლების ძალმოსილება უფრო ამაღლდა. მეფე ჰოკონმა (1319) ლენდერმერთა წოდება ისე გააუქმა, რომ მცირე წინააღდეგობასაც არ გადასწყდომია. გაუქმდა მსხილი მიწათმფლობელობა. ნორვეგია გლეხების — წვრილი მემამულეების ქვეყნად დარჩა. ჰოკონი მამრობითი სქესის მემკვიდრის გარეშე გარდაიცვალა. დედის მხრიდან მისი ნათესავი შვედი უფლისწული მაგნუს ერიქსონი იყო, რომელიც ნორვეგიელებმა მეფედ შერაცხეს: ნორვეგიის ტახტი შვედეთის ხაზზე გადავიდა, თუმცა, ორივე ქვეყანამ საკუთარი კანონმდებლობა და საბჭოები შეინარჩუნა. ნორვეგიაში ოთხი საბჭო ორეთინგი (Orething) და ერთი საერთო საბჭო იყო, რომელიც მეტწილად ბერგენში იკრიბებოდა. უფრო მსხილ ქალაქებს საკუთარი თვითმმართველობა გააჩნდათ. უნია დანიასთან და შვედეთთან[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] მაგნუს ერიქსონის არჩევით ნორვეგიის ისტორია სხვა სკანდინავიური ქვეყნების ისტორიის განუყოფელი ნაწილი ხდება და დამოუკიდებელ მნიშვნელობას კარგავს. ნორვეგია შვედეთის უკან მიმყოლ ქვეყნად გადაიქცა და უამრავ ომშიც ჩაება, მათ შორის, ომში ჰანზასთან, რომელიც ნორვეგიული ვაჭრობას განვითარებას დიდი ხნით აფერხებდა. ნორვეგიაში ხელისუფლება მოხელეთა ხელში გადმუქი ტექსტიავიდა, აღარ იყო არც არისტოკრატია, აღარც მუდმივი საერობო ყრილობა, თუმცა, გლეხები და ქალაქები გარკვეულ თავისუფლებებს ინარჩუნებდნენ. 1349 წელს შავი ჭირის ეპიდემია გაჩნდა, რომელმაც მოსახლეობის მესამედი იმსხერპლა. ნორვეგიელები მეფეს ითხოვდნენ და მაგნუსმა 1350 წელს თავისი 12 წლის ვაჟი ჰააკონი გაგზავნა. 1376 წელს შვედეთის სახელმწიფო საბჭომ, არსებულ დინასტიაში მამრობითი სქესის აღარარსებობის გამო, მეფედ ნორვეგიის მეფის — ჰააკონისა და მისი მეუღლის მარგარიტას ოთხი წლის ვაჟი — ოლაფი აირჩია; მარგარიტა კი მოკლე ხანში რეგენტად დაინიშნა. ამის შემდგომ, ჰანზამ ოლაფი დანიის მეფედაც აღიარა. ამგვარად, სამივე სკანდინავიური სახელმწიფო გაერთიანდა. როდესაც ჰაკონ ნორვეგიელი გაირდაიცვალა 1380 წელს, მარგარიტა დანიელი ნორვეგიის რეგენტად სცნეს. მაგრამ მისი ხელისუფლება ნორვეგიაშიც და დანიაშიც ერთობ სუსტი იყო. 1387 წელს ოლაფი გარდიაცვალა და დანიისა და ნორვეგიის სეიმებმა მარგარიტა დედოფლად შერაცხეს, 1388 წელს კი ის შვედებმა შვედეთის დედოფლად გვირგვინჰყვეს. დედოფლად არჩევისას ნორვეგიამ მარგარიტა მისი დის შვილიშვილის ერიხ პომერანელის მემკვიდრედ აღიარა. 1396 წელს დანიის სეიმების გადაწყვეტილებით, ერიხს სრულწლოვანების მიღწევასთან ერთად, ორივე ქვეყნის მმართველობის სადავეები უნდა გადასცემოდა, ხოლო სკანდინავიის ქვეყნებს ურთიერთშორის ომი არ უნდა ეწარმოებინათ. თავისი მემკვიდრის მდგომარეობის გასაიოლებლად მარგარიტამ 1397 წელს კალმარში საბჭო იწვია, იმავე წლის ივნისში კი კანონი შემუშავდა კალმარის უნიად სახელდებული. უნიის საფუძველზე სამივე სკანდინავიურ ქვეყანას — დანიას, ნორვეგიას და შვედეთს ერიხის დინასტიიდან პირველშვილიანობის პრინციპით უნდა აერჩიათ მეფე; სკანდიინავიის ქვეყნებს ერთმანეთთან ომი არ უნდა ჰქონოდათ, გარე შეტევის შემთხვევაში კი ერთმანეთის უსაფრთხოება უნდა დაეცვათ. უცხო ქვეყნებთან მოლაპარაკებები ერთიანი პრინციპით უნდა წარმართულიყო. ერთ ქვეყანაში გახორციელებული დანაშაულისთვის სასჯელდებული მეორე და მესამე ქვეყანაშიც სასამართლო დევნის ქვეშ უნდა ყოფილიყო სასჯელის ვადის მოხდამდე. ამასთან, სამივე ქვეყანა თავიანთ განსაკუთრებულ კანონებს შეინარჩუნებდა. კალმარის უნიას სკანდინავიისთვის კარგი არაფერი მოუტანია, რადგან სამივე ქვეყანა, მმართველი დინასტიის ნებისამებრ, გაუთავებელ საომარ მოქმედებებში იყო ჩართული. უნიამ ნორდიკულ სახელმწიფოებს უამრავი ადამიანის მსხვერპლი მოუტანა. გაუთავებელი ომებისგან წელში გაწყვეტილი უზარმაზარი სამეფოს მოსახლეობას მოზრდილი ბეგარა დააწვა კისერზე, რათა საომარი ხარჯები დაეფარა. ნორვეგიელებს, მართალია, მეფე არასდროს უნახავთ, მაგრამ, მაგრამ მისი აღმატებულების მოხელეები ხალხს ბოლო გროშებამდე ჰგლეჯდნენ. ნორვეგიელები ადგილნაცვლის გაგზავნას ითხოვდნენ თუკი მეფეს არ შეეძლო ჩასვლა. მათ უკვე აღარც საერთო სეიმი გააჩნდათ და აღარც არისტოკრატია, რომელიც სულ ცოტათი მაინც იზრუნებდა ქვეყნისა და ხალხის კეთილდღეობაზე. მათი თხოვნა ყურად არავინ იღო. „ჩვენ უცხოტომელი ფოხტები გვმართავენ, აღარც წესრიგი შეგვარჩინეს, არც ადგილნაცვალი, საკუთარი ბეჭედიც კი არ გაგვაჩნია და ბეჭდის დასასმელად საზღვარსგარეთ გვიხდება გამგზავრება“ — ასეთია ნორვეგიელთა 1420 წლით დათარიღებული საჩივარი. აქედან წამოვიდა საძულველი დამოკიდებულება უცხოელი მეფეებისადმი, რამაც არაერთი ამბოხი გამოიწვია; ხალხი უცხოტომელებს არ ემორჩილებოდა ყოველნაირად ცდილობდა უცხოთა მხრიდან ადგილობრივ ადათ-წესებზე შეტევები უკუეგდო. 1450 წელს დანიაში ამბოხებებმა ნორვეგიელებს საშუალება მისცა თავიანთი თვითმყოფადობა შეენარჩუნებინათ და თანაბარუფლებიანობისთვის მიეღწიათ. თითოეულ სახელმწიფოს ჰქონდა შესაძლებლობა საკუთარი სახელი, კანონმდებლობა, ხაზინა და ადგილობრივი ხალხისგან დაკომპლექტებული მმართველობა ჰქონოდა. ნორვეგიელთა მიერ არჩეულმა მეფე კარლ კნუდსონმა ტახტი დანიელ ქრისტიან I-ს დაუთმო. გადაწყდა, რომ ამიერიდან ნორვეგიასა და დანიას საერთო მეფე უნდა ჰყოლოდა. ხელმწიფის არჩევა ჰალმშტადში უნდა მომხდარიყო, ხოლო თუკი მეფე ქრისტიანი მემკვიდრეებად ვაჟებს დატოვებდა, მაშინ მათი არჩევა მოხდებოდა. იმდროიდან მოკიდებული ნორვეგიასა და დანიას 1814 წლამდე საერთო მეფეები ჰყავდათ. მთელი XV საუკუნის მანძილზე, ვიდრე 1536 წლამდე, როცა ნორვეგიელთა უფლებები დაკნინებული იყო, ისინი ცდას არ აკლებდნენ საკუთარი უფლებების დაცვას. დანიელ მეფეებს ნორვეგიელები მხოლოდ დიდი ხნის ყოყმანისა და წინააღმდეგობის შემდეგ აღიარებდნენ. ნორვეგიელებს განსაკუთრებით ის გარემოება აღიზიანებდათ, რომ მეტად მნიშვნელოვანი და ძველი კოლონიები — ორკნეისა და შეტლანდიის კუნძულები ქრისტიან I-მა 1468 წელს შოტლანდიის მეფეს მიაგირავა და უკან ჯერაც არ იყო დაბრუნებული. უცხომიწელთა წინააღმდეგ გამუდმებით ხდებოდა შეიარაღებული აჯანყებები. მას მერე რაც დანიიდან განდევნილი მეფე ქრისტიან II ნორვეგიის მფარველობის ქვეშ აღმოჩნდა, დანიის რიგსდაგმა 1536 წელს, კალმარის უნიის დარღვევით, ნორვეგია დამოკიდებულ პროვინციად აქცია. გაუქმდა ნორვეგიის ცალკეული სეიმი, არმია და ფლოტი, ფინანსები და სხვა. ანულირება განიცადა ნორვეგიულმა უმაღლესმა სასამართლომ. ყველა პროცესი კოპენჰაგენში დანიელი მოსამართლეების მიერ წყდებოდა. კოპენჰაგენში ხდებოდა ეპისკოპოსთა ხელდასმაც; ახალგაზრდობა იქვე იღებდა განათლებას. ნორვეგიელი ჯარისკაცები და მატროსები დანიის ფლოტისა და არმიის რიგებს ავსებდნენ. ნორვეგიის მართვა დანიელ ფოგტებს ევალებოდათ. ერთად-ერთი, რასაც დანიელები ვერ ეხებოდნენ, ეს იყო odelsret — უფლება მიწაზე; პოლიტიკური დამოუკიდებლობის დაკარგვამ, ნორვეგიის განვითარებაზე დამთრგუნველად იმოქმედა. ნორვეგია თითქოს ერთ ადგილას გაიყინაო, განსაკუთრთებით რეფორმაციის შემდეგ, რაც ისევე ძალმომრეობით იქნა ქვეყნისათვის თავს მოხვეული, როგორც თავის დროზე ქრისტიანობა. ნორვეგიის ვაჭრობის ჩაძირვა ყოვლისშემძლე ჰანზამ მოახერხა. წარმოება არ ვითარდებოდა. როგორც ფინანსები, ისე ქვეყნის მოსახლეობა შვედეთთან გამუდმებული ომებით პარტახდებოდა, რომლის ჯარისკაცები ყოველნაირად აჩანაგებდნენ მოსაზღვრე მხარეებს. იმხანად შვედეთმა ნორვეგიის სამი პროვინცია: იემტლანდი, ჰერიესდალენი და ბოჰუსლენი დაიკავა. ქვეყნის გონებრივ განვითარებაში სრული სტაგნაცია დაიწყო. შეწყდა ძველი ხელნაწერების გადაწერაც კი. შეიძლება ვიფიქროთ, რომ ნორვეგიელებს კითხვა დაავიწყდათ, ამბობს ერთი მწერალი. მაგრამ თუ ამ მხრივ ნორვეგია ბევრ რამეში ჩამორჩა, დანიის უღელქვეშ მყოფი უფრო მეტად დემოკრატიული განვითარებით წავიდა სახელმწიფო მოწყობის საქმეში. ფეოდალიზმის ნარჩენები საბოლოოდ XVII საუკუნეში გაქრა, არისტოკრატია კი სამეფო კარის არარსებობის გამო ვეღარ ჩამოყალიბდა. 1613 წელს ჰანზასგან დამოუკიდებლობის მიღწევის შემდეგ, ნორვეგიის ვაჭრობა, ტყისა და თევზჭერის მრეწველობა სწრაფი ტემპებით განვითარდა. მოსახლეობის მთელი ნამატი ქალაქებისკენ იძვროდა, რაც ურბანული ცენტრების განვითარებასა და აყვავებას უწყობდა ხელს. XVIII საუკუნის დამლევს დანია-ინგლისის ომის დროს, ნორვეგიელებში ეროვნულობის სიყვარულმა და დამოუკიდებლობისკენ სწრაფვამ გაიღვიძა. ინგლისის კრეისერები იმდენი წლები იდგნენ დანიის ნაპირებთან, რომ ორი ქვეყნის განშორება თავისუფლად მოხერხდებოდა, რომ არა უფლისწულ ავგუსტ-ქრისტიან ჰოლშტეინ-გლუსბურგელის სწორი მართვა, რომელმაც ნორვეგიელებს თავი შეაყვარა და უდიდესი ნდობა გამოიწვია ხალხის მასებში. მისი სიკვდილის შემდეგ, 1809 წელს, დამოუკიდებლობის აღდგენის აზრი კვლავ გაღვივდა. ჩამოყალიბდა ნორვეგიის კეთილდღეობის საზოგადოება. საზოგადოებამ 1811 წელს დანიელთა მხრიდან ხანგრძლივი წინააღმდეგობის შემდეგ, მაინც მოახერხა ქრისტიანიაში უნივერსიტეტის დაარსება, ამდენად, კოპენჰაგენმა ნორვეგიული კულტურის ცენტრის სტატუსი დაკარგა. განსაკუთრებულად მაშინ გამძლავრდა ნორვეგიელთა დამოუკიდებლობისადმი რბოლა, როდესაც ცნობილი გახდა, რომ შვედეთის მეფემ 1814 წელს დანიის მეფე აიძულა ნორვეგია მისთვის დაეთმო. ნორვეგია XIX საუკუნეში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] კილის შეთანხმებით, შემდეგი იყო გათვალისწინებული: ნორვეგია შვედეთის მეფეს უნდა ეკუთვნოდეს და შვედეთთან ერთად გაერთიანებულ სამეფოს უნდა წარმოადგენდეს, ახალი მეფე კი ნორვეგიას ისე უნდა წარმართავდეს, როგორც დამოუკიდებელ ქვეყანას ადგილობრივი კანონების, უფელებებისა და პრივილეგიების გათვალისწინებით. ნორვეგიელი ისტორიკოსები ამტკიცებენ, რომ დანიას შვედეთისთვის არ დაუთმია უფლება ნორვეგიის ფლობისა, რადგან თავად დანიას არ ჰქონია ასეთი უფლება: ნორვეგია და დანია ტყუპი ძმებივით იყვნენ, თუმცა დამოუკიდებელი ქვეყნების სტატუსით, და მათ მხოლოდ ერთი მონარქი აერთიანებდათ. მას მხოლოდ ერთ რამეში ჰქონდა თავისუფლება — უარი ეთქვა ტახტზე, ასეთ დროს კი ნორვეგია უფლებას მიიღებდა დამოუკიდებლად ემართა ქვეყანა. ნორვეგიის მმართველი იმხანად პრინცი ქრისტიან-ფრიდრიხი იყო, 28 წლის კაცი, მიზანსწრაფული და ენერგიული. რაწამს დაინახა მეფემ ნორვეგიელთა შეურიგებელი წინააღმდეგობა, რომ ქვეყანა შვედეთის პროვინციად არ ქცეულიყო, მან საბჭო იწვია და თავი რეგენტად გამოაცხადა, ნორვეგიელებს კი სთხოვა ეიდსვოლდეში სეიმი გაემართათ, რომელიც ახალ კონსტისტუციას შეიმუშავდებდა. ამის შემდეგ ჯარმა და სამოქალაქო გვარდიამ მოედანზე საზეიმოდ დადო ფიცი, რომ ნორვეგიის დამოუკიდებლობას დაიცავდა: ეს ფიცი ხალხმა და რეგენტად ქცეულმა უფლისწულმაც გაიმეორეს. ეროვნულ დამფუძნებელ ყრილობაზე არჩევნები ჩატარდა. 10 აპრილს კრება გაიხსნა, კომიტეტში 15 ადამიანი იყო ფალზენის წარმომადგენლობით, მათ კონსტიტუციის მოსამზადებლად კანონპროექტი შეიმუშავეს შემდეგი ძირითადი მახასიათებლებით: - ნორვეგია აყალიბებს თავისუფალ, დამოუკიდებელ და განუყოფელ სამეფოს. საკანონმდებლო ხელისუფლება ეკუთვნის ხალხს. - გადასახადების საქმის წარმოება ხალხის წარმომადგენლების უშუალო გადასაწყვეტია. - ომის გამოცხადების ან მშვიდობის ჩამოგდების უფლება მეფეს ეკუთვნის. - სასამართლო ხელისუფლება ცალკეა საკანონმდებლო ან აღმასრულებელი ხელისუფლებისგან. - პრესის თავისუფლება. - ევანგელისტურ-ლუთერანული რწმენა სახელმწიფო რელიგიად ცხადდება, თუმცა, დასაშვებია რწმენის სრული თავისუფლებაც: მხოლოდ იეზუიტებისთვის არის ქვეყანაში შესვლა აკრძალული; ასევე დაუშვებელია ბერ-მონაზვნური ორდენებისა და ებრაელების დაშვება სამეფოში. - მეფეს აქვს უფლება გასცეს ორდენები სახელმწიფო დამსახურების მიხედვით, მაგრამ, არ აქვს უფლება ჩამოარიგოს ჩინები თანამდებობის შეუფერებლად. ვერანაირი პირადი და სამემკვიდრეო უპირატესობები ვერ იქნება გადაცემული. ფალზენის მოთხოვნით, გაუქმდა ყველა თავადური ტიტული ან ამ ტიტულთან დაკავშირებული უპირატესოსობები. - მეფეს აქვს veto suspensivum, და არა absolutum. - მეფეს არ აქვს უფლება მიიღოს რაიმე სხვა სახის გვირგვინი ტორთინგის 2⁄3-ის ნებადაურთველად. - მეფე სახელმწიფოს ამჟამინდელ ფარგლებში უნდა ცხოვრობდეს. 1814 წლის 19 მაისს ნორვეგიის მეფედ რეგენტი უფლისწული ქრისტიან-ფრიდრიხი ერთხმად იქნა არჩეული. შვედეთის ხელისუფლება ნორვეგიელი ხალხის გადაწყვეტილებას არ დაემორჩილა; შვედეთმა ნორვეგიის დასაპყრობად ჯარი მიმართა. უცხო სახელმწიფოთა მხრიდან კონფლიქტის დიპლომატიური გზით გადაჭრის მცდელობები იყო, მაგრამ წარუმატებლად. ნორვეგიულ ჯარებს გამოუცდელი ადამიანები სარდლობდნენ, რამაც რიგითი ჯარისკაცები ღალატსა და გაცემაზე აალაპარაკა. მეორე მხრივ, შვედეთის მემკვიდრე პრინცი კარლ-იოანი ერთობ წინდახედულად მოქმედებდა, დიდი ყოყმანის შემდეგ მან ნორვეგიელებთან, როგორც დამოუკიდებელ და ღირსეულ ერთან, გადაწყვიტა შეკავშირება. წინადადება მიღებულ იქნა, საზღვაო კონვენციას ხელი 14 აგვისტოს მოეწერა, კილის ხელშეკრულება კი თავად შვედეთის მხრიდან გაუქმდა. მეფე ქრისტიანმა ტორთინგი 1814 წლის 7 აგვისტოს იწვია. მსჯელობისას თანდათან გამოიკვეთა, რომ გაერთიანება გამოსავალი იყო, რადგან ნორვეგიას ძვირადღირებული ბრძოლის გაგრძელების საშუალება აღარ ჰქონდა. მეფემ ყრილობას გზავნილი გადასცა, სადაც გამოხატავდა განზრახვას დაეტოვიბინა ტახტი და შესაბამისად, გაეთავისუფლებინა ნორვეგია ფიცისგან. ნორვეგიისა და შვედეთის გაერთიანების საკითხზე მოლაპარაკებების საწარმოებლად, ქვეყანას შვედი კომისრები ეწვივნენ. შემუშავდა შემდეგი შეთანხმება: ნორვეგია ჩამოაყალიბებს თავისუფალ და დამოუკიდებელ სამეფოს, რომელსაც ერთიანი მეფე ეყოლება შვედეთთან. ყველა შინა საქმეში ნორვეგია აბსოლუტური თავისუფლებით ისარგებლებს, საგარეო საქმიანობაში კი შვედეთის დარად. ნორვეგიას საკუთარი საგარეო საქმეები მარტოს უნდა ეწარმოებინა, თუმცა, თუკი ორივე სახელმწიფოს შეეხებოდა საკითხი, მაშინ შვედეთ-ნორვეგიის გაერთიანებულ საბჭოს უნდა გამოეტანა გადაწყვეტილება. ნორვეგიას ყოველთვის შეეძლო შვედეთის საშინაო საქმეებში ჩარევა, როდესაც კი სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის საკითხს შეეხებოდა საქმე. ამ მშვენიერ იმედებს ახდენა არ ეწერა. შვედეთმა ამოჩემებულ იდეას — ნორვეგიის დაპყრობას — ვერ უღალატა, ხოლო ნორვეგიას თავდაცვითი პოზიციიდან არ დასცალდა გამოსვლა. პირველ ხანებში შვედებს უხაროდათ, მიიჩნევდნენ, რომ ნორვეგია საბოლოოდ იყო დაპყრობილი, ზოგიერთი კი ფიქრობდა, რომ ნორვეგია თანდათან თვითონაც გადაწყვეტდა შვედეთთან შერწყმას, ამდენად, ერთი მთლიანი ერის მიღება გახდებოდა შესაძლებელი. მაგრამ, ვინაიდან საქმე სურვილებისამებრ არ წავიდა, შვედეთში უკნაყოფილებამ იმატა. პირველი შეტაკება ნორვეგიისა შვედეთთან 1815 წელს მოხდა, როდესაც სტორთინგმა ადგილობრივი თავად-აზნაურობა და სამემკვიდრეო უფლებები გააუქმა. კარლ-იოანი სტორთინგის გადაწყვეტილებას არ დაეთანხმა. მუქარას მუქარა მოსდევდა, იყო პრესის შეზღუდვის მცდელობები, სხვა სახელმწიფოთა ჩარევით დამუქრებები, მაგრამ, დემოკრატიულად განწყობილ ნორვეგიას აზრი ვერ შეაცვლევინეს. ასევე შეუდრეკლად აგრძელებდნენ მოღვაწეობას ნორვეგიის წარმომადგენლები მომავალშიც. მეფემ 1824 წელს, კონსტიტუციაში შესატანად, მთელი რიგი შემზღუდავი ცვლილებებისა წარმოადგინა. არც ერთი ეს წინადადება ტორთინგმა არ მიიღო. დიდ სირთულეს ქმნიდა საკითხი ნორვეგიის საგარეო წარმომადგენლობის შესახებ. 1836 წელს დადგინდა, რომ ნორვეგიას როგორც გაერთიანებული საბჭოს წევრ-ქვეყანას სახელმწიფოებრივი საკითხების გადაჭრისას ხმის უფლება ეძლეოდა, თუმცა, ამ ხმას ნულოვანი მნიშვნელობა ჰქონდა. ასეთი „დათმობა“ არავის აწყობდა. იმავე წელს გაუქმდა მიწის უკანასკნელი გადასახდელიც. 1838 წელს სოფლის მეურნების საქმიანობა იქნა რეფორმირებული, შედეგად, მასზე ადმინისტრაციული ჩარევის უფლება ყველას ჩამოერთვა. 1839 წელს ახალი წინადადება დაისვა, შეცვლილიყო სამეფო ვეტო აბსოლუტურით და მომხდარიყო სტორთინგის ნატურალიზაცია. 1842 წელს სტორთინგმა გადაწყვიტა, რომ ნორვეგიაში ნატურალიზაციისთვის მეფის სანქცია არ იყო საჭირო. 1840-იან წლებში ახალი ბრძოლა დაიწყო შტატჰალტერობაზე, რაც N 14 კონსტიტუციით გადაწყდა, რომ სამეფოში შტატჰალტერობის უფლება განურჩევლად ჰქონდა შვედსაც და ნორვეგიელსაც. მოკლე ხანში ნორვეგიელებს აღარ მოეწონათ ამ კანონის შედეგები და შტატჰალტერობის საერთოდ გაუქმება მოითხოვეს. XIX საუკუნის მეორე ნახევარი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] 1859 წელს ტახტზე ასვლისას მეფე კარლ XV-მ დაპირება დადო, რომ ნორვეგიელთა მოთხოვნები დაკმაყოფილდებოდა, თუმცა, მას რიგსდაგი არ დაეთანხმა და მანაც ვერ შეასრულა დანაპირები. ამან ნორვეგიელები საშინლად აღაშფოთა. სტორთინგი ნორვეგიის შიდა საქმეებში შვედური რიგსდაგის ჩარევის სასტიკი წინააღმდეგი გამოდიოდა. ამის მიუხედავად, unionskomité მაინც იქნა წვეული, რომელმაც ახალი სამოკავშირეო საბჭო დააწესა ორივე ქვეყნისათვის, ამასთან, ორივე ქვეყანას საერთო მინისტრები უნდა ჰყოლოდათ და საერთო კონსტიტუცია უნდა ეღიარებინათ, რომელიც მაღლა იდგებოდა ცალკე რომელიმე სახელმწიფოს საკუთარ კონსტიტუციაზე. სტორთინგი ამ გადაწყვეტილებას შეძლებისდაგვარად უწვდა წინააღმდეგობას, მაგრამ, უკვე ნათელი იყო, მას საკმარისი ძალა აღარ შესწევდა ბრძოლისა, როდესაც საქმე ნორვეგიის დამოუკიდებლობის საკითხებს ეხებოდა. 1872 წელს ტახტზე ასულმა ოსკარ II-მ ნორვეგიული სტორთინგის განწყობა არაერთი დათმობით მოიპოვა. განწყობა იმდენად სახეცვლილი იყო, რომ ნორვეგია შვედეთს საბაჟო საქმიანობის (1874) გამარტივებასა და საერთო სკანდინავიური მონეტების მოჭრის საქმეშიც ეთანხმებოდა (1875). 1880 წელს ბრძოლა განახლდა. ხელისუფლება არმიისა და ფლოტის გაზრდას მოითხოვდა, სტორთინგი კი წინააღმდეგი იყო და ამ საკითხის გვერდის ავლით, შვეიცარიულის ყაიდაზე, მილიციის ინსტიტუტი დააწესა. მეფემ ეს პროექტი არ დაამტკიცა. სტორთინგმა მინისტრებს უჩივლა და გასამართლებასაც მიაღწია, მაგრამ, მეფემ განაჩენი გააუქმებინა. უნიის საკითხი ხელახლა 1885 წელს ამოტივტივდა, როდესაც შვედეთმა უცხოეთთან ურთიერთობების საკითხი ნორვეგიის უკითხავად გადაწყვიტა. მეფემ შეწყვიტა საგარეო საქმეთა მართვა, ეს საქმე საგარეო საქმეთა სამინისტროს დაევალა, რომელიც კონსტიტუციურ პასუხიმგებლობას კისრულობდა თავის თავზე. ამგვარად, შვედეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის ხელში გადადიოდა ნორვეგიის საგარეო ურთიერთობების მართვის სადავეები, ეს კი იმას ნიშნავდა, რომ ნორვეგიის საგარეო საკითხების მართვას ამიერიდან შვედეთი მოახერხებდა. გარდა თავისი იდეური მნიშვნელობისა, საკითხს პრაქტიკული ხასიათის მნიშვნელობაც ჰქონდა, რომელსაც თავისუფლად შეეძლო ნორვეგიის ეროვნულობისა და სახელმწიფოებრიობის არსებობისთვის წერტილი დაესვა. საგარეო პოლიტიკა ნორვეგიისთვის მეტად მნიშვნელოვანი იყო, როგორც სავაჭრო ქვეყნისთვის, განსხვავებით მიწათმოქმედი შვედეთისაგან. დაიწყო ნორვეგიის სვერდრუპის საგარეო საქმეთა სამინისტროსა და შვედეთის ანალოგის მოლაპარაკებები. შედეგად, 1885 წლის 15 მაისს პროტოკოლი იქნა მიღებული: დაწესდა, რომ სამინისტროს საბჭოში იმდენივე ნორვეგიელი წევრი შესულიყო, რამდენიც შვედი. ამის სანაცვლოდ კი ნორვეგიელებს უნდა ეღიარებინათ, რომ საგარეო პოლიტიკის საქმეები შვედეთის ხელში გადავიდოდა. სტორთინგი ისეთ გაურკვევლობაში მოექცა, რომ სვერდრუპს გადადგომა მოუწია. ამან მოლაპარაკებების შეწყვეტა გამოიწვია. მომდევნო არჩევნების შემდეგ, როდესაც ხელისუფლებაში მემარცხენეები მოვიდნენ, შვედეთთან მოლაპარაკებები ისევ განახლდა, თუმცა, ასევე უშედეგოდ. ყოველნაირი მოლაპარაკება უნაყოფოდ სრულდებოდა, ამიტომაც, საქმე ახალ სტადიაზე გადავიდა, რომელიც 1891 წლის 30 იანვრის არჩევნებით გამოიხატა. გამარჯვებული მემარხცენეების პარტია გამოვიდა, რომელმაც პირდპირ მოითხოვა, რომ ნორვეგიას საკუთარი საგარეო საქმეთა მინისტრი ჰყოლოდა. სტორთინგი, მკვეთრი ნაბიჯების გადადგმას მოერიდა და სხვადასხვა სახის ნორვეგიული საკონსულოების ჩამოყალიბებას დასჯერდა, რომელთაც დიდი პრაქტიკული მნიშვნელობა გააჩნდათ ზღვაოსნობითა და ვაჭრობით მცხოვრები ქვეყნისთვის. 1892 წლის 10 ივნისს სტორთინგმა ფული გამოყო ხსენებული მოთხოვნების საწარმოებლად, მაგრამ მეფემ მხარი არ დაუჭირა ამ გადაწყვეტილებას. 1893 წელს რადიკალებმა დადგენილება მიიღეს, რომლის ძალითაც, მეფის სამოქალაქო სია და მინისტრთა შენახვის სახსრები უმცირდებოდა. სტორთინგის უმრავლესობამ ნორვეგიული საკონსულოების შვედურისგან გამოყოფის თარიღად 1895 წლის 1 იანვარი დაასახელა და მათი შენახვისთვის 340-350 კრონი განსაზღვრა. ხელისუფლებამ ამას უარით უპასუხა. ქვეყანა ორ პარტიად: მემარცხენეებად და მემარჯვენეებად გაიყო. მემარჯვენეებს თანაბრობის პრინციპის გატარება სურდათ, თუმცა, მემარცხენეების აზრით, ეს სხვა არაფერი იყო, თუა არა, ქიმერა. მემარცხენეებს ნორვეგიისთვის ესოდენ დამამცირებელი მდგომარეობიდან გამოსავლად ორი ქვეყნის გაყოფა მიაჩნდათ, ასევე იმ კავშირის გაწყვეტა, რაც შეთანხმებაში არ იყო შესული. სტანგის კონსერვატიული კაბინეტის იმედი, 1894 წლის სტორთინგის არჩევნებზე უმრავლესობისთვის მიეღწია, ვერ გამართლდა: მემარცხენეებმა, მართალია, რამდენიმე პორტფელი დაკარგეს, მაგრამ, ხმათა უმრავლესობით, 59 წინააღმდეგ 55-ისა, მაინც გავიდნენ სტორთინგში. სტანგის კაბინეტმა 1895 წლის 31 იანვარს გადადგომის შესახებ განცხადება დაწერა. მეფემ მემარცხენე პარლამენტარებს გარკვეული მოთხოვნები წაუყენა, თუმცა, ვერ მიიღო დადებითი პასუხი, ამიტომაც, სტანგის კაბინეტის განცხადება არ დააკმაყოფილა. ამ ამბავმა საპარლამენტო მემარცხენე ოპოციზია მეტისმეტად გააგულისა. მიუხედავად ამისა, სტანგის კაბინეტმა სტორთიგნთან მაინც მოახერხა თანხმობის მიღება შვედეთთან მოლაპარაკებების დაწყებაზე, რისთვისაც 1895 წლის ნოემბერში პარლამენტარებმა 7 შვედისა და 7 ნორვეგიელისგან შემდგარი კომიტეტი აირჩიეს. ერთი თვით ადრე, ოქტომბერში, სტანგის სამინისტრო გადადგა და სტორთინგის ყველა პარტიისგან შემდგარ ჰაგარტის კოალიციურ კაბინეტს დაუთმო ადგილი. შერიგების საქმე კი მაინც ცუდად მიდიოდა. 1896 წელს სტორთინგმა 41 ხმით 40-ის წინააღმდეგ, დაადგინა, რომ შვედურ-ნორვეგიული დროშა შეცვლილიყო მხოლოდ ნორვეგიულით. დადგენილება მეორედ იქნა მიღებული და მეფემაც მეორედ თქვა უარი თავისი სანქციით. ამის პასუხად, სტორთინგმა ისევ მცირე სხვაობით, 58-ით 56-ის წინააღმდეგ, უარჰყო კონსერვატორების მიერ შემოტანილი წინადადება აღედგინათ მეფისა და კრონპრინცის სამოქალაქო პირთა სია და პირველისთვის დაფინანსება გაეზარდათ 326 000 კრონამდე, ხოლო მეორესთვის 88 000 კრონამდე, რაზეც ის 1893 წლამდე იმყოფებოდა. ნორვეგიის სტოკჰოლმის გამოფენაში მონაწილეობა, რომელიც შვედეთის ხელისუფლების შეთავაზება იყო, მხარდაჭერილ იქნა მცირე სხვაობით - 58 პროცენტით 56-ის წინააღმდეგ. იაპონიასთან შვედურ-ნორვეგიული სავაჭრო ხელშეკრულების მიღებამ არაერთი შეტევა გამოიწვია ჰაგერუპზე, რომელმაც, რადიკალების აზრით, ნორვეგიის ინტერესები დათმო შვედეთის სასარგებლოდ. ამის მიუხედავად, ხელშეკრულება დამტკიცდა. ამავდროულად, როდესაც ევროპის ქვეყნებში არმიის გაძლიერებისათვის კონსერვატორები გამოდიან, ლიბერალები და რადიკალები კი წინააღმდეგნი არიან, ნორვეგიაში სავსებით საპირისპირო მდგომარეობა იყო; ჰაგერუპის წინადადება არმიის გადაიარაღების შესახებ არამხოლოდ მიიღეს, არამედ დაფინანსებაც კი გაზარდეს, რადგან ნორვეგიაში შვედეთთან ომის საკითხს სერიოზულად განიხილავდნენ. 1896-1897 წლებში სტორთინგმა შეიმუშავა კანონპროექტი, რომლის მიხედვითაც, არჩევნებში ხმის უფლება ეძლეოდათ იმ პირებსაც, ვინც ნორვეგიის ფარგლებს გარეთ იმყოფებოდა. საგრძნობლად გაფართოვდა საარჩევნო უფლება ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებზე. რადიკალების მოთხოვნა ქალებისთვის ხმის უფლების მიცემის თაობაზე არ იქნა მიღებული. 1897 წლის კანონით სტორთინგს უფლებამოსილება ენიჭებოდა სახელმწიფოებრივად მნიშვნელოვან საქმეებზე გამოეძახა ნებისმიერი პირი, გარდა მეფისა და სამეფო გვარის სხვა წარმონადგენლისა. ის პირები, ვისაც სტორთინგი გამოიძახებდა და არ გამოცხადდებოდნენ, 1000-დან 10 000 კრონამდე თანხით ჯარიმდებოდნენ. ეს კანონი უკვე 1894 წელს იყო ვოტირებული, თუმცა, იმხანად მეფემ ნება არ დართო მის გატარებაზე. 1897 წლის დადგენილებით, საზეიმო დღეებში ყველა სავაჭრო-სამრეწველო ობიექტი უნდა დახურულიყო. იმავე 1897 წელს, 1894 წლის ნოველის მიხედვით, შემუშავდა კანონი სამუშაო საათებში დაშავებულთა დაზღვევის შესახებ. 1898 წელს საარჩევნო რეფორმა გატარდა, შედეგად, თუკი 1897 წელს საარჩევნი ხმის უფლება ჰქონდა მოსახლეობის 6-11 %-ს, უკვე ერთი წლის თავზე ეს მაჩვენებელი 20 %-მდე გაიზარდა. 1898 წლის მარტში შვედურ-ნორვეგიულმა შეთანხმების კომიტეტმა ორივე ქვეყნის პარლამენტებს მოხსენება წარუდგინა, საიდანაც ნათლად ჩანდა, რომ შეთანხმება ვერ იქნა მიღწეული. შვედები, საერთო, შვედეთ-ნორვეგიის საგარეო საქმეთა მინისტრის დატოვებაზე იდგნენ. ნორვეგიელ წევრებს შორის აზრთა სხვაობა დაფიქსირდა; უმრავლესობა დათანხმდა საერთო კონსულების შენარჩუნებას კიდევ რამდენიმე წლით, ანუ სანამ ცალკეული ნორვეგიელი კონსულები და საგარეო საქმეთა მინისტრი არ დაინიშნებოდა, რადიკალურად განწყობილი უმცირესობა კი, ნორვეგიული საგარეო უწყების ხელმძღვანელის დაუყოვნებლივ დანიშვნას მოითხოვდა. 1898 წლის ნოემბერში სტორთინგმა მესამედ მიიღო დადგენილება შვედურ-ნორვეგიული დროშის კონკრეტულად ნორვეგიულით შეცვლის საკითხზე. მეფემ ამ სიახლის დაკანონებაზე ისევ და ისევ უარი განაცხადა, მაგრამ კანონი ძალაში მაინც შევიდა, როგორც სტორთინგის მიერ სამჯერ მიღებული. ნორვეგიის სახელმწიფო საბჭოს წევრები მეფეს ურჩევდნენ არ ჩაეგდო ეს პროექტი და ამით საკუთარი იმიჯი არ შეელახა; მაგრამ, მეფე თავისაზე იდგა და აცხადებდა, რომ შვედურ-ნორვეგიული დროშა თავის დროზე ნორვეგიელმა ხალხმა აღატაცებით მიიღო და ოკეანის სანაპიროებზე მრავალი წელი ლაღად ფრიალებდა. 15 თებევრვალს გუსტავმა განაცხადა, რომ ჰააგის მშვიდობიან კონფერენციაზე შვედეთი და ნორვეგია ერთი დელეგატით იქნებიან წარმოდგენილნი ნაცვლად ორისა, როგორც ეს ნორვეგიის სტორთინგს სურს. ეს განცხადება მეფეს ძვირად დაუჯდა; ქრისტიანიაში შესვლისას მას გამძვინარებვული ხალხის მანიფესტაცია დაუხვდა. სტოკჰოლმში დაბრუნებისას კი მას შვედი ხალხი აღტაცებით შეხვდა. სწორედ აქ გამოჩნდა, რომ შვედეთ-ნორვეგიის ბრძოლა ხელისუფლებების დონეზე კი არა, რიგითი ადამიანების დონეზე წარმოებდა. 1899 წლის მაისში სტორთინგმა ერთხმად მოახდინა ექსტრაორდინალური კრედიტის ვოტირება არმიისა და ფლოტისთვის 11,5 მლნ კრონის გამოყოფის შესახებ. ოსკარმაც ქვეყნის სადავეები კვლავ ხელში აიღო. XX საუკუნე[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] 1905 წლის დამდეგს ჰაგერუპი გადადგა; მისი ადგილი მიხელსენმა დაიკავა. ამავე წლის მაისში სტორთინგმა საარჩევნო კანონი მიიღო, რომლითაც პირდაპირი არჩევნები დაკანონდა. სტორთინგის წევრთა რაოდენობა 114-დან 123-მდე გაიზარდა. ქვეყანა მხარეებად დაიყო, თუმცა, არა მართლზომიერად, რადგან, თითოეულ ქალაქს (2000 მცხოვრების ზემოთ) შეეძლო ჰყოლოდა საკუთარი დეპუტატი; შედეგად თითოეულ დაბას თითო დეპუტატი აკურსივის ტექსტიღმოაჩნდა, 200 000-იან ქრისტიანიას კი მხოლოდ ხუთი. წლის დამდეგს მეფე ოსკარმა ავადმყოფობის გამო გვირგვინი მემკვიდრე გუსტავს გადასცა, რომელიც ნორვეგიელებს არ ესიმპათიურებოდათ. სტორთინგი გაიარა კანონპროექტმა შვედეთ-ნორვეგიის საგარეო საქმეთა სამინისტყროების გაყოფისა და ნორვეგიისთვის განსაკუთრებული საკონსულოების შექმნის შესახებ; გუსტავმა სანქციონირებაზე უარი განაცხადა. მიხელსენის სამინისტრომ კი გადადგომით უპასუხა. რეგენტმა, ახალი კაბინეტის ჩამოყალიბების რამდენიმე წარუმატებელი მცდელობის შემდეგ, მის მიღებაზე უარი განაცხადა. ამიტომ, ნორვეგიის სტორთინგმა 1905 წლის 7 ივნისს შვედეთთან უნიის გაწყვეტის დადგენილება მიღო. სტორთინგმა ყველა ხმით, ოთხი სოციალ-დემოკრატის გამოკლებით, იმის გამო, რომ ომი არ სურდა, მეფე ოსკარ II-ს სთხოვა ნორვეგიის სამეფო ტახტი მისი რომელიმე ვაჟისთვის დაეთმო. სოციალ-დემოკრატებს კი სიტუაციის გამოყენება და ნორვეგიის რესპუბლიკად გამოცხადება სწადდათ. სტორთინგის მიერ მიღებული რეზოლუცია ამბობს: „იმის გამოისობით, რომ სამინისტროს ყველა წევრმა უარი განაცხადა თავიანთი მოვალეობების შესრულებაზე, იმის გამო, რომ კონსტიტუციურმა სამეფო ხელისუფლებამ თავისი ფუნქციების შესრულება შეწყვიტა, — სტორთინგი გადამდგარი სამინისტროების ხელმძღვანელობას ავალებს დროებით ისევ აღიჭურვოს მეფის უფლება-მოვალეობებით და ნორვეგიის ხელისუფლების სახელით, მართოს ნორვეგიის სამეფო კონსტიტუციის თანახმად, რადგან მეფემ მოვალეობების შესრულება შეწყვიტა. სამინისტრომ უნდა გაწყვიტოს ნორვეგია-შვედეთის ერთმეფიანობის უნია“. ნორვეგიელი ხალხის მიმართ სტორთისნგის პროკლამაციაში იყო იმედი გამოთქმული, რომ ნორვეგიელი ხალხი ყველა ხალხთან ერთად, განსაკუთრებით კი, შვედებთან ერთად, რომელთანაც მრავალსაუკუნოვანი და მრავალმხრივი კავშირები აქვს, იცხოვრებს სიმშვიდესა და ურთიერთგაგებაში. ამის პასუხად, მეფემ სტორთინგის პრეზიდენტს მიმართა, რომ ის არც კონსტიტუციურ ფარგლებს გასცდენია და არც კანონი დაურღვევია, აი სტორთინგმა კი რევოლუციური ქმედება ჩაიდინა შვედეთთან უნიის გაწყვეტით. ამ მოლაპარაკებების შემდეგ პირველ ხანებში აშკარა იყო, რომ მეფე ომისათვის ემზადებოდა, იგივე სამსაზადისში იყო ნორვეგიის დრეობითი ხელისუფლებაც მიხელსენის მეთაურობით. მეფის სახელის ხსენება ეკლესიებში შეწყდა. მართლმსაჯულება დროებითი ხელისუფლების მიერ ხორციელდებოდა, რომელსაც ნორვეგიის მთელი არმია მიემხრო. ყველა ნორვეგიელმა, რომლებიც კი შვედეთ-ნორვეგიის დიპლომატიურ სამსახურში იმყოფებოდა, პოსტები დატოვა, გარდა ვაშინგთონში მყოფი გრიპისა. დროებითმა ხელისუფლებამ საგარეო საქმეთა სამინისტრო ჩამოაყალიბა, მაგრამ, კონსულებს მანამ ვერ დანიშნავდა, სანამ ევროპის სახელმწიფოები მის დამოუკიდებლობას არ აღიარებდნენ. 20 ივნისს შვედეთის რიგსდაგის სესია გაიხსნა. შვედეთის საბჭოს პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ ძალადობისთვის მიმართვა შვედეთის ინტერესებში არ შედის, ამიტომ, ნორვეგიასთან მოლაპარაკებების დაწყებისკენ მოუწოდა საბჭოს. ომის საშიშროება ამით მოისპო. ნორვეგიის დროებით ხელისუფლებას ხალხის მხარდაჭერა სურდა, რისთვისაც რეფერენდუმს მიმართა. 1905 წლის 13 აგვისტოს საყოველთაო კენჭისყრა შედგა შვედეთთან უნიის გაწყვეტის საკითხზე. შედეგმა ყველა მოლოდინს გადააჭარბა: რეფერენდუმში ხმის მიცემის უფლების მქონე 81 %-დან ყველა პირმა მიიღო მონაწილეობა. შვედეთთან კავშირის გაწყვეტას 321 197 ადამიანმა დაუჭირა მხარი წინააღმდეგ 161-ისა. 31 აგვისტოს შვედეთისა და ნორვეგიის პარლამენტთა მიერ არჩეული დელეგატების კონფერენცია გაიხსნა. კონფერენციაზე ორივე მხარე მივიდა შეთანხმებამდე, რომ საზღვართან ახლომდებარე გამაგრებები მოშლილიყო. სტორთინგში ამან უკმაყოფილება გამოიწვია მემარცხენეებში, მაგრამ, ხმათა უმრავლესობის მიხედვით, კარლსტადტსის კონვენცია რატიფირებულ იქნა. ამის შემდგომ საკითხავი შეიქმნა ნორვეგია მონარქიად უნდა დარჩენილიყო, თუ რესპუბლიკად გარდაქმნილიყო. ქვეყანაში გაცხოველებული აგიტაცია დაიწყო. რესპუბლიკის დასამკვიდრებლად სოციალ-დემოკრატები და რადიკალები იბრძოდნენ. მმართველი მემარჯვენეები კი მონარქიის შენარჩუნებისკენ იყვნენ მოწოდებულნი და აცხადებდნენ, რომ მეფობის შემთხვევაშიც ნორვეგია მსოფლიოში ყველაზე რესპუბლიკურ ქვეყნად დარჩება, რადგან აქ მეფის უფლებები იმაზე მეტად შეზღუდულია, ვიდრე ინგლისის მეფისა ან საფრანგეთის პრეზიდენტისაო. პრეზიდენტობა კი მემკვიდრეობითი უნდა იყოს, რადგან ეს ზედმეტ პრობლემებს ააცილებს ქვეყანას თავიდან, ანუ ნორვეგია უნდა იყოს მონარქიული. რესპუბლიკამ ნორვეგია შეიძლება პოლიტიკურად გაიმარტოხელოს, ხოლო მეფე კარლ დანიელი, ნორვეგიას რიგ ქვეყნებთან დააძმობილებს. როგორც ჩანს, ასეთმა განცხადებებმა ძლიერი ზეგავლენა იქონია ხალხზეც და სტორთინგზეც, ამიტომ, ერთხმად იქნა არჩრეული ნორვეგიის სამეფო ტახტზე დანიელი უფლისწული ჰააკონ VII-დ წოდებული. შეიარაღებული ძალები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] 1997 წლის მონაცემებით ნორვეგიის შეიარაღებული ძალები შედგებოდა: სახმელეთო ჯარებისაგან (15 800 ადამიანი), სამხედრო-საჰაერო ძალებისაგან (7900), სამხედრო-საზღვაო ძალებისაგან (9000); შეიარაღებაში გააჩნიათ 170 ტანკი, 270-ზე მეტი ჯავშანტრანსპორტიორი და ფეხოსანთა საბრძოლო მანქანა, 700-ზე მეტი საველე არტილერიის ქვემეხი, ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემა და ნაღმსატყორცნი; 320 ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რაკეტების გამშვები დანადგარი, საზენიტო საშუალებები; 79 საბრძოლო თვითმფრინავი, 12 წყალქვეშა ნავი, 50-ზე მეტი წყალზედა საბრძოლო ხომალდი და კატარღა. სამხედრო-საჰაერო ბაზები: ანეია, ევენესი, ერლანი. სამხედრო-საზღვაო ბაზები: ჰოკონსვერი, ოლავსვერნი, რამსუნი. ჯარების დაკომპლექტება ხდება გაწვევის საფუძველზე. რეზერვი 234 000 ადამიანი. ღირსშესანიშნაობანი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] ბერგენის ბრიგები, ალტას კლდის მხატვრობანი. გალერეა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება] - Norway.no, ნორვეგიის ოფიციალური პორტალი - ნორვეგიის სტატისტიკა - დასვენება ნორვეგიაში — ნორვეგიის ოფიციალური ტურისტული პორტალი - კულტურულოგიური სტატიები ნორვეგიაზე - ნორვეგია ვიკი


source: CulturaX

text: ევროკავშირი ბელარუსს სანქციებს უწესებს | ახალი ამბები ევროკავშირი ბელარუსს სანქციებს უწესებს ავტ.: თაიმერი timer.ge აგვისტო 14, 2020 22:33 ბრიტანელი ექიმი "ისლამურ სახელმწიფოს" შეუერთდა სლოვენიამ ახალი პრეზიდენტი აირჩია ბაიკალის ტბის გარკვეულ ადგილებში მომატებული რადიაციული ფონი დაფიქსირდა "ვერ დავხუჭავთ თვალს არჩევნების გაყალბებასა და ძალის გამოყენებაზე. ზოგიერთმა მინისტრმა სანქციების დაწესებას დაუჭირა მხარი. პოლონეთი მხარს უჭერს სანქციების დაწესებას იმ პირების წინააღმდეგ, რომლებიც არჩევნების გაყალბებასა და ძალის გამოყენებაზე არიან პასუხისმგებელი. ევროკავშირი შესაბამისი სიის ჩამოყალიბებაზე იმუშავებს", – განაცხადა ჩაპუტოვიჩმა.


სიახლეები » თავისუფალი აზროვნება EduClub-ში დაიწყო რეგისტრაცია 2018-2019 წლის სასწავლო კურსებზე ახალი ამბები, ვაკანსიები, ტრენინგები, სწავლება, განათლება, სკოლა, გამოცდები, ისწავლე ხალისით... 14 სექტემბერი 2018, 00:39 ჩვენი მიზანია, ვიყოთ განსხვავებული და სამაგალითო მოსამზადებელი ცენტრი. შესაბამისად ვუპასუხოთ თანამედროვე განათლების გამოწვევებს. ახალგაზრდებს მივცეთ საშუალება, მიიღონ ხარისხიანი განათლება, ხელმისაწვდომ ფასად. ჩვენ, ორიენტირებულები ვართ, აზროვნების განვითარებაზე და საგნების გააზრებულ სწავლებაზე. → თუ გინახავთ თქვენი თავი, როგორ უყურებთ მას, ვინც გიყვართ? 01 სექტემბერი 2018, 13:19 " თუ გინახავთ თქვენი თავი, როგორ უყურებთ მას, ვინც გიყვართ? თუ გინახავთ შორიდან? მე მინახავს. ერთი კადრია, ორი წამი გრძელდება სულ: ვუყურებ, ვიცინი. გვერდიგვერდ ვდგავართ, შევყურებ და ვუცინი. ალბათ ათასჯერ ვნახე ის კადრი, ვახვევდი და ვახვევდი, ვუყურებდი და ვუყურებდი უსასრულოდ. და მიკვირდა. ასე → აკადემიკოს ევგენი ხარაძისადმი მიძღვნილი ლიტერატურული სპექტაკლი " სიმღერა ზეცის სამადლობელო" ახალი ამბები » კულტურა 31 აგვისტო 2018, 10:51 აბასთუმანი, 2018 წლის 26 აგვისტო... ქართული ასტრონომიის პატრიარქის, აბასთუმნის ასტროფიზიკური ობსერვატორიის დმაარსებლის და 60 წლის განმავლობაში მისი უცვლელი დირექტორის , აკადემიკოს ევგენი ხარაძისადმი მიძღვნილი ლიტერატურული სპექტაკლი " სიმღერა ზეცის სამადლობელო"... → ერთი შეხედვით სასაცილოა, მაგრამ... ისწავლე ხალისით... » სამოტივაციო 06 ივნისი 2018, 18:30 როდესაც 2+2-ის მისაღებად სხვების დახმარებაა საჭირო, ერთი შეხედვით ეს სურათი სასაცილოა - ,,რას ვერ წერს''. უფრო კარგად დააკვირდებით და დაფასთან მდგომის ემოციურ, გონებრივ და ინტელექტუალურ შესაძლებლობების შეგრძნობით . . . სხვა სურათი დაიხატება. სანამ სიცილი გაგილამაზებდეთ სახეს და თქვენი → უკან 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... 53 წინ


text: სლოვაკეთის პრემიერმა ევროკავშირის რიტუალურ თვითმკვლელობაზე ისაუბრა | ახალი ამბები სლოვაკეთის პრემიერმა ევროკავშირის რიტუალურ თვითმკვლელობაზე ისაუბრა ავტ.: თაიმერი timer.ge იანვარი 26, 2016 17:45 "სახელმწიფო არ არის მეწველი ძროხა" სლოვაკეთის პრემიერ-მინისტრმა რობერტ ფიცომ განაცხადა, რომ ევროკავშირმა, საემიგრაციო პოლიტიკის გამო, თვითმკვლელობის რიტუალი განახორციელა – ეს განცხადება მან ჩეხურ გამოცემა Pravo-სთან საუბარში გააკეთა. "შესაძლებელია, ისევ დამაყრიან კრიტიკას. მგონია, რომ ევროკავშირი ახლა რიტუალურ თვითმკვლელობას ანხორციელებს და ჩვენ, უბრალოდ, ვაკვირდებით, როგორ ხდება ეს. ევროპაში მიგრანტების ტალღის შესაჩერებლად, აუცილებელია ევროკავშირმა თურქეთთან კონტაქტები განაახლოს – ეს ერთადერთი საშუალებაა" – თქვა მან. გარდა ამისა, ფიცომ ევროკავშირს მოუწოდა შენგენის საზღვრები გააძლიერონ და განაცხადა, რომ მიგრანტების კვოტების პოლიტიკამ ვერ გაამართლა. სლოვაკეთი ევროკავშირის წევრია 2004 წლიდან. საემიგრაციო კრიზისის შემდეგ, ბრატისლავამ უნგრეთთან, პოლონეთთან და ჩეხეთთან ერთად მკაცრი პოზიცია დაიჭირა და უარი განაცხადა მიგრანტების კვოტების სისტემით მიღებაზე.


საჩხერის სამთო მომზადების სკოლაში შუალედური სამთო მომზადების ზამთრის კურსი დაიწყო – Kutaisitoday.ge მთავარი გვერდი თავდაცვა ში თავდაცვა სწავლება „ნატოს პარტნიორობა მშვიდობისათვის“ პროგრამის ფარგლებში (PFP) 12 თებერვლის ჩათვლით გაგრძელდება. ზამთრის კურსში ნატოს წევრი და პარტნიორი ქვეყნების 13 სამხედრო მოსამსახურეა ჩართული. ქართველ სამხედროებთან ერთად სწავლებაში თურქეთიდან, საფრანგეთიდან, ლატვიიდან, სომხეთიდან და უკრაინიდან მოვლენილი ჯარისკაცები მონაწილეობენ. ქუთაისის მერმა ჭიდაობის დარბაზი დაათვალიერა გენერალური შტაბის უფროსის პოსტს შავლეგო ტაბატაძე დაიკავებს ? პრეზიდენტის ბრძანება საგანგებო სიტუაციაზე რეაგირების მიზნით საქართველოს სამხედრო ძალების გამოყენების შესახებ დაღუპული 25 წლის სამხედრო ზესტაფონის რაიონის სოფელ მარტოთუბნის მკვიდრია ქუთაისის ბაგა–ბაღების გაერთიანების წინააღმდეგ სასამართლომ ორის საქმე წარმოებაში მიიღო ხონში, ახალი ჯავშანჟილეტი გამოიგონეს „მრავალეროვანი საქართველო“ ინტერნეტში გავრცელებულ ვიდეოს გარშემო ატეხილ აჟიოტაჟს ეხმაურება ქუთაისელი ოთხი წლის ნიკუშა გვენეტაძე თურქეთში 10 თვის მანძილზე მკურნალობდა საკუთარი ეზოს დასუფთავების დროს გარდაცვლილი 60 წლის ქალბატონის ვინაობა ცნობილია ელისო კილაძემ დაპირებული სკანდალური კადრები გაასაჯაროა (ვიდეო) ტრაგედია ქუთაისში, რომელმაც ორი ვაჟკაცი შეიწირა + ფოტო


Praceta Arménio Reis, Vila Nova de Caparica, Almada, Setúbal, Portugal: 2825-106_პორტუგალიის_საფოსტო ინდექსი შეკითხვის


text: გალუას თეორია |ეს სტატია ან განყოფილება სპეციალისტის ყურადღებას საჭიროებს. გთხოვთ დაგვეხმაროთ სტატიის გამართვაში. დეტალებისთვის იხილეთ განხილვის გვერდი გალუას თეორია — უმაღლესი ხარისხის ერთუცნობიანი (*) სახის ალგებრული განტოლების თეორია, რომელსაც საფუძველი ჩაუყარა გალუამ. გალუას თეორემა ადგენს (*) სახის განტოლების ამოხსნის საზოგადოდ უფრო დაბალი ხარისხის სხვა ალგებრულ განტოლებათა ჯაჭვის ამოხსნაზე დაყვანის პირობებს. რადგანაც ორწევრა განტოლების ამონახსნი არის რადიკალი, ამიტომ (*) ამოიხსნება რადიკალებში, თუკი შესაძლებელია მისი დაყვანა ორწევრა განტოლებათა ჯაჭვამდე. უძველესი დროიდან არის ცნობილი, რომ განტოლება ამოიხსნება ფორმულით; განტოლება რომელზედაც დაიყვანება ნებისმიერი მესამე ხარისხის განტოლება, ამოიხსნება კარდანოს(1545) ფორმულით: მეოთხე ხარისხის განტოლება პირველად მოგვცა ფერარიმ(XVI) . მეხუთე ხარისხის განტოლებაზე ბევრი იმუშავეს მაგრამ ის ლიუვილმა შემთხვევით აღმოაჩინა გალუას ნაშრომებში. ამ მიზნით გალუამ შემოიტანა ჯგუფთა თეორია რიგი ფუნდამეტური ცნება და გამოიკვლია ღრმა კავშირი განტოლებას და ჩასმათა ჯგუფის თვისებებს შორის. შემდგომში გალუას თეორემა განავითარეს და განაზოგადეს მრავალი მიმართულებით. თანამედროვე გაგებით, გალუას თეორემა არის თეორია, რომელიც ამა თუ იმ მათემატიკური ობიექტებს შეისწავლის მთი ავტომორფიზმების ჯგუფების საფუძველზე.


შემადგენლობა: • ქათმის ღვიძლი - 500 გრ.; • კვერცხი - 6 ც.; • კარტოფილის სახამებელი - 1 ჩ.კ.; • მარილი - 2 ჩ.კ.; • მდოგვის მარცვლები - 1 ს.კ.; • სტაფილო - 300გრ.; • მცენარეული ზეთი - 4 ს.კ.; • მაიონეზი - 6 ს.კ.; მომზადების წესი: კვერცხი გავთქვიფოთ, დავუმატოთ კრახმალი და მარილი ერთი ჩაის კოვზი. კარგად შევურიოთ. მიღებული მასით გამოვაცხოთ ბლინები. გავაგრილოთ და დავჭრათ წვრილ ზოლებად. ქათმის ღვიძლები გავრეცხოთ, ზეთ წასმულ ჟარუნაზე დავალაგოთ და მოვაყაროთ მარილი. შევდგათ წინასწარ 200 გრადუსზე გაცხელებულ ღუმელში 30-35 წუთი. გამზადებული ღვიძლები გავაგრილოთ და დავჭრათ მსვილ ნაჭრებად. სტაფილო გავთალოდ და დავჭრად ზოლებად, მოვთუშოთ ერთ ჩაის კოვზ მცენარეულ ზეთში 5-8 წუთი. მდოგვის მარცვლები დავნაყოდ. შევურიდ ერთმანეთს: კვერცხის ლაფშა, ღვიძლის ნაჭრები და სტაფილო. დავუმატოთ დანაყილი მდოგვი, მაიონეზი და კარგად შევურიოთ. მაიონეზი შეურიეთ სუფრაზე მიტანამდე ნახევარი საათით ადრე.


საჯარო დაწესებულება: სახელმწიფო დაცვის სპეციალური სამსახური ქალაქ ოზურგეთის მერია დედოფლისწყაროს გამგეობა ლაგოდეხის გამგეობა ქალაქ ზუგდიდის მერია ერდევის გამგეობა