text: Xhamia shtyllë e shoqërisë Pas publikimit të tekstit Ka filluar iniciativa për ndërtimin e xhamisë së re në fshatin Miratoc, ndihmo edhe ti!, është hapur një debat dhe janë postuar shumë komente dhe mendime të ndryshme për rëndësinë e ndërtimit të xhamisë. Për presheva.com, z. Reshat Musliu, në detaje ka dërguar një tekst të titulluar: Xhamia shtyllë e shoqërisë. Në vijim mund ta lexoni: Është e njohur se njerëzimi çdo herë ka pasur nevojë për faltore apo vend ku do ti luten Zotit. Për këtë çështje flet edhe filozofi grek Plutarku i cili ka thënë: "Mund të gjejmë vende apo qytete pa bedena, pa qytetërim, pa letërsi e teatër, mirëpo asnjëherë nuk u pa ndonjë qytet pa tempuj fetarë e pa njerëz që nuk luten". [1] Në saje të asaj që dimë për të kaluarën e njerëzit dhe për natyrën njerëzore, mund të përfundojmë se faltoret janë ndërtesat e para publike të gjinisë njerëzore. Faltoret janë shprehje e besimit të njeriut, në to pasqyrohet shpirti i tij, botëkuptimi i tij ndaj jetës dhe vdekjes. Përfundimisht, kjo kështu duhet të jetë. Besimi është njëri nga përjetimet më të nevojshme dhe më emocionuese të qenies njerëzore. All-llahu i Lartësuar në Kur'anin Famëlartë në lidhje më rëndësinë dhe rolin e xhamisë thotë: "E drejta e përkujdesjes së xhamive të All-llahut është vetëm e atij që i ka besuar All-llahut dhe ditës së fundit e që e falë namazin, jep zeqatin e nuk i frikësohet askujt pos All-llahut. Të tillët do të jenë të udhëzuarit (në rrugën e drejtë)".[2] Xhami-Mesxhid, në aspektin Islam do të thotë: vend ku adhurohet i vetmi Krijues. Parimisht, xhamia është vendi ku besimtari duhet të ketë mundësi të përqendrimit të plotë në një mendim dhe në një disponim të papenguar prej askujt.[3] Edhe xhamitë tona bëjnë pjesë në kuadër të konceptit të përgjithshëm , faltore. Mirëpo, çdo bashkësi i jep faltores tipare të veta të veçanta, që e karakterizojnë atë, mësimin e saj, botëkuptimin e saj, besimin e saj, adhurimin në të etj. Prandaj këto faltore edhe dallohen aq shumë ndërmjet tyre. Kjo vlen edhe për xhamitë tona në krahasim me faltoret tjera. Historiku i xhamisë dhe roli i saj në kohën e Muhammedit a.s.: Për ta kuptuar rëndësinë dhe rolin e xhamisë, është e domosdoshme që t'i kthehemi historisë saj në të kaluarën e largët, e në veçanti rolin e saj në kohën e Muhammedit a.s., gjegjësisht para 1400 viteve, sepse aty filloi kuptimi i plotë i xhamisë dhe roli i saj në jetën shoqërore të njerëzimit. Xhamia luajti role dhe funksione të ndryshme, ajo nuk ishte vetëm vend për falje të namazit, por luajti rolin e shkollës, universitetit, parlamentit etj, ku pikërisht nga xhamia u nxorën dijetarë të mëdhenj të lëmive të ndryshme, si në aspektin fetarë dhe atë shkencorë, jurist fetarë, mjek, inxhinier, matematicient, fizikan, astronomë etj. Kjo ishte edhe vet tradita e Muhammedit a.s. i cili mbante mësime në xhami, ku nga aty filloi të përhapet edhe feja Islame. Si xhami e parë në sipërfaqen e tokës është ajo në Mekke, që quhet El-Mesxhidul haram për të cilën flet edhe Kur'ani: "Shtëpia (xhamia) e parë e ndërtuar për njerëz është ajo që u ngrit në Bekë (Mekke), e dobishme dhe udhërrëfyese për mbarë njerëzimin".[4] Qabeja është shtëpia e parë e cila është ndërtuar në emër të All-llahut, për ta adhuruar dhe për ta veçuar Zotin në të gjitha veprimet tona. Atë e ndërtoi babai i pejgamberëve Ibrahimi a.s. pasi që kundërshtoi besimin e idhujve dhe shkatërrimin e tyre. Ai e ndërtoi me urdhrin e Allahut[5] xh.sh. i Cili thotë: "Dhe derisa Ibrahimi dhe Ismaili ngritnin themelet e tempullit, luteshin: "O Zoti ynë pranoje prej nesh, sepse Ti, me të vërtetë dëgjon dhe di"[6] Këtu vlen të theksohet se All-llahu të gjithë besimtarët e botës kudo që janë i obligoi që gjatë kryerjes së faljes së namazit të drejtohen kah Mesxhidul harami - Qabeja. All-llahu në Kur'an thotë: "E shohim se si po e drejton fytyrën kah qielli, edhe ne gjithsesi do të kthejmë kah Kibleja me të cilën do të jesh i kënaqur, prandaj ktheje fytyrën kah tempulli i shenjtë! Dhe kudo që të jeni drejtohuni kah ajo anë..."[7] Ndërsa, gjatë kohës së Muhammedit a.s. xhamia luajti rol shumë të rëndësishëm. Këtë mund ta vërtetojmë me ardhjen e Muhammedit a.s. në Medine dhe marrja e hapit të parë pas emigrimit ishte ndërtimi i xhamisë. Shpërngulja e Muhammedit a.s. në Medine bëni disa ndryshime rrënjësore, e posaçërisht me ndërtimin e xhamisë, sepse aktiviteti i parë që mori Pejgamberi a.s. në Medine ishte ndërtimi i xhamisë e cila paraqet simbol të unitetit të pathyeshëm Islam, pasi në të myslimanët, i madh e i vogël, plak e i ri, i varfër e pasanik, rob e zotëri, fshatarë e burrë shteti, të gjithë pranë njëri tjetrit i luten All-llahut të madhërishëm. Më këtë rast, karakteri afrues i xhamisë u pa në dy aspekte: në ndërtimin e saj ku të gjithë së bashku, ensarë e muhaxhirin në krye me Muhammedin a.s. morën pjesë në ndërtimin e xhamisë. Ky ishte rasti i parë i një bashkësie të këtillë të fiseve arabe në një aksion; rasti i dytë është funksionimi i saj bashkues, ku të gjithë banorëve të Medinës e po ashtu edhe muhaxhirëve të Mekkes u prinë në namaz imami i madh i historisë Muhammedi a.s., ndërsa para se të dërgohej Pejgamberi a.s. ata nuk kishin pranuar t'i binden urdhrit të askujt e as të prihen nga dikush. Xhamia paraqiste themel të parë të shoqërisë Islame, pasi kryente më shumë funksione. Ajo nuk ishte vetëm faltore, por edhe parlament në të cilin shqyrtoheshin çështje me rëndësi dhe merreshin vendime; ajo ishte shkollë, pasi në të Pejgamberi ua mësonte shokëve të vet Islamin, ajo shkollë nxori kuadro të forta të cilët e mbajtën flamurin e Islamit prej Lindjes deri në Perëndim. Vlen të theksohet se në ndërtimin e xhamisë, pjesë aktive mori edhe vet Muhammedi a.s.[8] Gjatë historisë Islame, xhamia luajti një rol të rëndësishëm në jetën e besimtarit mysliman. Ai asnjëherë nuk ka mundur ta paramendoj jetën e vet pa xhami. Xhamia ishte dhe duhet të jetë qendër shpirtërore dhe fizike e besimtarit. Ajo është qendër kryesore e myslimanëve. Xhamia nuk është përdorur vetëm për qetësinë e shpirtit por edhe për qëllime të tjera e që janë në shërbim të shoqërisë Islame dhe njerëzore. Xhamia bënë bashkimin fizik dhe shpirtërorë të besimtarëve apo thënë më ndryshe aty është edhe vend takimi ku gërshetohen dy botëra: bota fizike dhe ajo shpirtërore. Xhamia dhe rëndësi e saj në jetë: Me faljen e pesë kohëve të namazit në ditë bashkërisht dhe në mënyrë organizative na jep të kuptojmë një rolë të rëndësishëm të xhamisë në jetën e njeriut dhe në fenë islame. Një ditë prej ditësh Omeri r.a. vërejti një grup të besimtarëve që ishin tubuar në xhami pas faljes së namazit të xhumasë, me qëllim të lutjes dhe mbështetjes tek All-llahu i Madhërishëm për furnizimin e tyre. Në këtë rast Omeri iu drejtua me disa fjalë atyre duke i thënë: "Mos të ulet asnjë për të kërkuar furnizim e të thotë: O Zot, më furnizo, sepse është e njohur që qielli nuk lëshon arë e as argjend, dhe ju a nuk e keni dëgjuar fjalën e All-llahut ku thotë: "Dhe kur të kryhet namazi atëherë shpërndahuni nëpër tokë dhe kërkoni mirësinë e All-llahut dhe përmendne All-llahun shpesh, ndoshta do të shpëtoni"[9]. Nga ky ajet kuptojmë që besimtari fillimisht obligohet të punojë e pastaj të pret rezultate nga All-llahu. Gjithashtu është përcjellur nga Buhariu që disa nga Habeshitët ishin duke luajtur në xhaminë e Pejgamberit a.s. e që Aisheja r.a. i printe atyre, ndërsa i Dërguari i All-llahut i shikonte duke luajtur, mirëpo kjo si duket Omerit r.a. nuk i ka pëlqyer dhe fillon t'i qortoj ata, në këtë rast reagon Muhammedi a.s. dhe i thotë: "lëri të qetë". Vlen të theksohet se dijetarët islam, pikërisht në këtë hadith mbështete në lejimin e lojën në xhami të cilët thonë unanimisht: "Xhamia është vend për nevojat e shoqërisë Islame dhe se çdo punë e cila i tubon besimtarët në dobi të fesë dhe shoqërisë ajo është e lejuar". Në fillim të ngritjes së Islamit, xhamia nuk ishte tjetër vetëm se: Universitet popullorë për kulturë dhe mirësjellje, parlament për konsultime, vendtubim për vëllazëri dhe dashuri mes vete, gjithashtu ishte edhe qendër për edukatë esenciale praktike. Xhamia, Universitet popullorë: Cili universitet popullorë i tubon të gjithë njerëzit pa dallime race, gjinie, ngjyre, kombi, nacionalitet etj, sikur që është xhamia që i bashkon njerëzit në ditë, natë, në verë e në dimër, nuk të obligon të jesh student apo profesorë, i rritur apo fëmijë, nuk kushtëzon taksa e sigurime me pagesë, në të nuk ka asnjë kushtëzim dhe asnjë vështirësi. Në cilin universitet mësohen të gjitha lëmit sikurse në xhami. Duke pasur parasysh se aty mësohen rregullat e besimit, obligimet e adhurimit, përsosja e moralit, edukata e sjelljes, mënyra e bashkëpunimit, gjithashtu aty mësohet dituria e cila do të sjellë mëshirën, nga aty nxirret qetësia, ndërsa njerëzve iu bashkëngjiten edhe melaiket gjatë adhurimit dhe mësimit të tyre. Mësimet në xhami nuk ishin vetëm në aspektin fetarë e të ngjashme, por përfshiheshin në çdo gjë që i nevojitet logjikës njerëzore, si në aspektin edukativ ashtu dhe atë shkencorë. Qysh me shpalljen e Islamit hasim në ligjërata të dobishme, siç ishin ato të pendës së popullit dhe përkthyesit të Kur'anit Abdulla Bin Abasit i cili kishte njohuri të ndryshme dhe dituri të përgjithshme që i veçonte nga dita në ditë. Xhamia, parlament i qëndrueshëm: A ekziston ndonjë parlament më të qëndrueshëm se xhamia, që përbëhet nga deputetët e ndryshëm që edhe vet Kur'ani i përshkruan me fjalët: "Ata që pendohen, dhe i falen Atij, dhe e lavdërojnë edhe ecin rrugës së mbarë, bëjnë përulje dhe sexhde, dhe urdhërojnë të bëhen vepra të mira, dhe pengojnë nga veprat e këqija edhe i ruajnë normat e All-llahut. Përgëzoji, pra, besimtarët!"[10] Parlament në të cilin prijësi paraqet politikën e vet, përcakton programin e punës, diskuton me popullin dhe iu përgjigjet atyre pa asnjë pengesë e frikë. Është e njohur hutbeja (ligjërata) politike e mrekullueshme dhe gjithëpërfshirëse e kryetarit të shtetit, Ebu Bekër Essidiku, i cili mbajti fjalimin e tij, ditën e zgjedhjes për udhëheqës, ndër tjerash thotë: "O popull, edhe pse nuk jam më i miri në mesin tuaj, tash jam i pari i juaj. Nëse i përmbahen rrugës së drejtë, më ndihmoni. E nëse lakoj prej rrugës së drejtë, atëherë ma tërhiqni vërejtjen, sepse të flasësh të vërtetën është detyrë e shenjtë e çdo qytetari, e nëse fsheh atë është e njëjtë me tradhtarin. Më i dobëti ndër ju tek unë është më i forti, kur është puna për mbrojtjen e së drejtës së tij, kurse më i forti ndër ju është më i dobëti, kur bëhet fjalë për mbrojtjen e së drejtës së huaj. Më respektoni derisa unë respektoj All-llahun dhe Pejgamberin e Tij. Nëse e tradhtoj këtë, as ju nuk jeni të detyruar të më besoni mua. Faluni dhe lutuni All-llahut, Ai ndaj jush do të jetë i mëshirshëm".[11] Këtë fjalim e mbajti prijësi i parë i myslimanë pas Muhammedit a.s., i cili deklarohet se nuk do të gënjen, premton se nuk do të tradhton, gjithashtu është i vetëdijshëm se populli nuk harron dhe se llogarit veprat e udhëheqësve dhe fare nuk frikohet. Shtrohet pyetja: Si është e mundur që Halifja të tradhton apo populli të harron, përderisa në parlament tubohen për çdo ditë nga pesë herë e më shumë, ndërsa dera e këtij parlamenti nuk mbyllet as në vikende e as në pushime. Xhamia kongres: Në cilën konferencë apo kongres mund të tubohen të gjithë njerëzit, ashtu siç i tubon xhamia lagjet e popullit në çdo namaz ditorë, dhe rreshtat e qytetit në çdo namaz javor. Islami i jep rëndësi më shumë namazit me xhemat, ku e vlerëson 27 herë më shumë se namazi individual. Islami pasuesit e vet i thërret të bashkohen në një shoqëri me qëllime të caktuara: të njoftimit mes veti, afrimit, të duhen e mos të hidhërohen dhe të respektohen e mos të grinden. Gjenerata e parë e cila quhet gjenerata e art, e kishin shumë të qartë rëndësinë e xhamisë, me karakteristika të plota të një kongresi, sa që edhe aktet e kurorëzimit i bënin pikërisht në xhami, duke u bazuar në thënien e Muhammedit a.s. ku thotë: "Lajmërone këtë kurorëzim dhe bëjeni në xhami...". Nëse myslimanët e sotëm, marrin mësime nga jeta e të Dërguarit s.a.v. dhe nga pasuesit e tij do t'ia lehtësojnë vetes jetën e përditshme të kësaj bote. Nga karakteristikat e fesë së pastër Islame është se parimet e veta nuk i paraqet vetëm si ide në kokën e njeriut apo fjalë që dalin vetëm nga gjuha, por obligon lidhjen e parimeve me jetën e njeriut me program ditor i cili është i pazëvendësueshëm. Gjithashtu Islami misionin e vet e mbështet mbi tre parime humane që ka paraparë forma të ndryshme për jetësimin e tyre. Të njëjtat i ka lidhur fort për sistemin e besimit dhe rolin e xhamisë, që janë shumë me rëndësi për jetën shoqërore të njeriut, e që askund nuk mund t'i gjesh të praktikuara ashtu siç janë në xhami, e ato janë: Liria, vëllazëria dhe barazia njerëzore.[12] Liria: Sa i përket lirisë njerëzore, lirishtë mund të pyesim se a ka liri më të mbrojtur se liria e musalasë (vendi ku falet namazi) në xhami, e cila është e liruar nga të gjitha adhurimet, përveç adhurimit të All-llahut Një, vetëm Atij i përkulemi, i lutemi, i nënshtrohemi dhe vetëm Atij i frikohemi. Ndërsa njeriu, pamar parasysh sa ngritët, prapë ai është rob si të tjerët para All-llahut, i cili nuk udhëheq mbikqyerje të plotë mbi ta, ndërkaq, All-llahu i Lartësuar në Kur'an thotë: "Me të vërtetë xhamit janë për All-llahun, dhe mos i luteni askujt përveç All-llahut"[13] Kjo është esenca e lirisë njerëzore e cila konsiderohet nga liritë më të rëndësishme për jetën njeriut, dhe të cilën mund ta gjesh vetëm në xhami. Ligjëruesi, i cili ngritët në mimberin e xhamisë për të ligjëruar, njerëzit obligohen ta përcjellin atë në fjalë, punë dhe vepër, sepse edhe ata janë përgjegjës për veprimet e tij, kur ai gabon ta përmirësojnë, e nëse harron t'ia përkujtojnë, ndërsa nëse lajthit nga rruga e vërtetë ta drejtojnë, po edhe nëse është halif i myslimanëve. Prijësi i myslimanëve, Omeri r.a. kur dëshiroi ta përcaktoj sasinë e mehrit (prikës), ai gjendej në xhami, mirëpo ky vendim u kundërshtua nga një grua e cila drejtohet me këto fjalë: "si është e mundur kjo, kur All-llahu i Madhëruar në Kur'anin fisnik kështu thotë: "Dhe nëse dëshironi ta lëshoni një grua dhe ta mbani një tjetër, por njërës nga ato i keni dhënë shumë pasuri, mos i merrni asgjë nga ajo pasuri! A t'ia merrni me dhunë e të bëni mëkat flagrant?"[14] Pas kësaj fjale të All-llahut, prijësit të myslimanëve Omeri r.a. nuk i mbetet gjë tjetër, vetëm se ta tërheq vendimin e tij dhe të thotë me sinqeritet: "ka të drejtë gruaja dhe gaboi Omeri".[15] Vëllazëria: Një nga tendencat njerëzore themelore të Islamit është vëllazëria e njerëzimit. Sipas botëkuptimit Islam të gjithë njerëzit anekënd botës janë fëmijë të një çifti bashkëshortorë të vetëm. Pra njerëzimin e lidhë gjeneza e njëjtë. Prandaj, xhamia është institucioni i vetëm i cili i tubon njerëzit pesë herë në ditë në mënyrë vëllazërore, po në të njëjtin vend, bashkohen besimtarët, njoftohen fytyra të reja, përshëndeten mes vet, gjuhët e tyre flasin gjithnjë me ngrohtësi, ndërsa zemrat e tyre çdo herë përfitohen shumë lehtë, sepse të gjithë takohen në një vend dhe për të njëjtin veprim dhe qëllim. A ka bashkësi më të mirë se uniteti i atyre që falin namazin bashkërisht, pas një njeriu të vetëm, e ai është "Imami", të gjithë i luten Një Zoti, lexojnë nga i njëjti libër "Kur'ani", gjatë faljes gjithashtu drejtohen në të njëjtin drejtim e që drejtimi i tyre është kah Qabeja dhe praktikojnë të njëjtat veprime, si në ulje ashtu edhe në ngritje, në ruku dhe në sexhde. Islami vëllazërinë e ka vënë në praktikë, mbi të ka ngritur shoqëri të shkëlqyer të gërshetuar me ngjyrime hyjnore dhe njerëzore, moto e së cilës janë fjalët: "Nuk beson askush prej jush përderisa nuk ia dëshiron vëllait të vet atë që ia dëshiron vetvetes!". Kjo shoqëri është realizuar në Medine pas hixhretit, nën hijen e besimit i cili ka shuar zjarrin e armiqësisë mes fisit Euvs dhe Hazrexh. Kë të më miri e vërejmë në vëllazërimin e muhaxhirëve me ensarët, në shkrirjen e dallimeve mes arabëve dhe të tjerëve, mes të pasurve dhe të varfërve, mes besimtarëve me vendbanim konstant dhe nomadëve. Kështu xhamia e Pejgamberit me gjerësinë e vet pranë sahabëve arabë e ka pranuar Bilal Habeshiun, Selman Farisiun, Suhejb Romakun etj., pikërisht xhamia ishte ajo e cila i ka afruara pasanikët si Ibn Auvfi dhe Ibn Affani me të skamnorët si Ebi Dherri dhe Ebu Hurejra. Në mes këtyre besimtarëve s'ka gjetur vend kurrfarë mosmarrëveshjeje të gjenezës, ngjyrës, gjendjes ekonomike ose prestigjit. Barazia njerëzore: Baza e parimit në të cilën thërret islami është nderi ndaj qenies njerëzore, pa marrë parasysh prejardhjen, ngjyrën etj. Mirëpo, a ka barazi më të qartë se ajo të cilën i shohim njerëzit të rreshtuar çdo ditë nga pesë herë në xhami. Kjo fe refuzon çdo dallim mes popujve, racave etj. Kur'ani famëlartë thotë: "O njerëz, Ne ju kemi krijuar prej një mashkulli dhe një femre dhe u kemi bërë popuj e fise që ta njihni njëri-tjetrin. Më fisniku tek All-llahu është ai i cili më së shumti i ruhet Atij; All-llahu, me të vërtetë, është shumë i dijshëm dhe i informuar mirë"[16] Njeriu, pa marrë parasysh atdheun apo qytetin e tij, në këtë bazë nuk ka ndonjë përparësi ndaj tjetrit, sepse e gjithë toka është e All-llahut, po ashtu edhe njerëzit të gjithë janë robër të Perëndisë. Me këtë bien poshtë të gjitha llojet e fanatizmit lokalist dhe patriotizmit që pretendon për epërsi ndaj banorëve të një vendi tjetër. Të gjithë njerëzit para All-llahut janë të barabartë pa marrë parasysh se cilës shtresë ose grupi shoqërorë i takojnë. Me këtë eliminohen të gjitha dallimet klasore të cilat i kanë rënduar shoqëritë e të së kaluarës ashtu edhe ato aktuale. Islami nuk është mjaftuar vetëm me vënien e bazave teorike dhe ideore të barazisë, por e ka përforcuar atë edhe në praktikë me shumë norma tjera, e ka bartur atë nga ideja abstrakte në realitetin konkret. Këtu mund të cekim adhurimet, zbatimet e të cilave Islami e ka bërë të detyrueshëm, siç është namazi. Në namazet të cilat falen me xhemat duket në praktikë barazia ndër njerëzore, në radhët e namazit humben të gjitha dallimet që ekzistojnë mes njerëzve. Ai që në xhami arrin i pari zë vend në radhën e parë, madje edhe nëse është personi më i varfër, ai që vonohet pozicionohet në radhët që kanë mbetur të zbrazëta. Nëse u hedhim një shikim safeve të falësve të namazit, do të vërejmë se i pasuri falet pranë të varfëritë, dijetari pranë analfabetit, fisniku pranë të mjerit, zotëria pranë robit etj., që do të thotë, të gjithë janë të njëjtë para All-llahu të Madhëruar.[17] Një hiluse zemërgjerë e cila është prej zonjave kolosale më të shquara në nën kontinentin Indian. Ajo është letrarja, poeteshë në gjuhën angleze Sarajin Naidu, e cila quhej "Bilbili i Indisë" e që më në fund ka qenë kryetare e provincës më të madhe Indiane, gjegjësisht provincës (Uttar Pradesh), në librin e saj "Ligjërata dhe ese" thotë: "Islami ka qenë feja e parë e cila thirri në demokraci dhe veprim sipas parimeve të saj, për atë, posa ushton ezani prej minares së një xhamie, menjëherë tubohen ata që dëshirojnë ta adhurojnë All-llahun, tubohen në saff (radhë) pesë herë në ditë dhe përkulen para All-llahut me zërin e tekbirit, e me këtë demonstrohet barazia Islame në format e saj fantastike. Unë disa herë kamë vërejtur se Islami me fuqinë e unitetit praktik, vë individë të ndryshëm njerëzor në një linjë të vëllazërisë. Ti nëse takon një egjiptas, algjerian, Indian apo turk në Londër, nuk është me rëndësi te asnjëri se atdheu i njërit prej tyre është Egjipti dhe atdheu i tjetrit është India". [18] Dobësimi i rolit të xhamisë në shoqëri do të thotë vet dobësimi i ummetit Islam, sepse përderisa mos të rilindet funksioni dhe rëndësia e xhamisë, nuk ka ngritje dhe përmirësime në shoqërinë Islame. Ky është edhe obligim i çdo myslimani që të angazhohet në përmirësimin e funksionimit të xhamisë në vendet tona. Xhamia është zemër e shoqërisë, ajo është ngushtë e lidhur me aktivitetet, lëvizjet, dhe me hallet e kësaj bote. Aty mund të mbahen ligjërata në lëmi të ndryshme, tribuna shkencore, gara në dituri të ndryshme etj. Xhamia duhet të kuptohet edhe si vend ku formohen personalitete njerëzore, sepse ajo është shtyllë kryesore që orienton njeriun kah përsosmëria e shpirtit dhe personalitetit të njeriut. Nuk është e rastit që edhe dijetarët më të njohur u arsimuan nënë kulmin e xhamisë. Të përkujtojmë Ibn Rushdin i cili në Evropë është i njohur me emrin Averros, Ibn Sinanë (Avicena), Ibn Haldunin (Sociologu parë në histori), Gazaliun etj. Xhamia asnjëherë nuk guxon të përdoret për interesa personale, qoftë nga ndonjë person, nga shoqëria apo nga edhe vet Imami, aty kanë të drejtë të gjithë besimtarët e përkatësisë islame. Xhamia nuk është pronë e askujt, në të ka vend si për të varfrin ashtu edhe për të pasurin, si për plakun ashtu edhe për të riun, për të madhin e për të voglin, robin e zotërinë, sepse të gjithë pranë njëri tjetrit i luten All-llahut Një. Ndërkaq, besimtari i sinqertë çdo herë duhet të jetë ai i cili preferon, nxitë dhe përkrahë ndërtimin e xhamive (mesxhideve) si dhe objekteve tjera arsimore, të cilat çdo herë do të jenë të dobishme për gjininë njerëzore. Nga kjo arsye në mbarë rruzullin tokësor i ngritën xhamitë dhe objekte fetare, të cilat i shërbyen njerëzimit. Çfarë janë xhamitë tona? Çfarë duhet të ishin ato dhe në realitet iu përgjigjen kërkesave të veta dhe të myslimanëve? Këtë e dinë shumica e njerëzve. Xhamia, duhet të plotësojë kërkesat ideore të Islamit pastaj nevojat funksionale dhe në fund përshtypjet e të tjerëve. Përgatit: Reshat Musliu [1] Behxhet Jashari "Fokusi kulturor Islam" fq. 43. [2] Et-Tevbe, 18. [3] Salih Behmen "Përgjigjet Islame" fq. 123-124. [4] Ali Imranë, 96. [5] Muhammed Seid Ramadan El-Buti "fikhus-sireh en-nebevijeh" fq. 55. [6] El-Bekare, 127. [7] El-Bekare, 144. [8] Bashkim Aliu "Muhammedi alejhi selam Pishtari ndriçues" fq. 232. [9] El-Xhum'a, 10. [10] Et-Tevbe, 112. [11] Bilal Hasanoviq "ILMUDINI" fq. 241-242. sh. Botuese, Furkan ISM-Shkup / 2000. [12] Jusuf Kardavi "El ibade fil Islam" fq. 226-227 [13] El-Xhinn, 18. [14] En-Nisaë, 20. [15] Po aty, fq. 228. [16] El-Huxhurat, 13. [17] Jusuf Kardavi "Veçoritë e përgjithshme të islamit" fq. 99-106. [18] Ebu Hasen Ali en-Nedevijj "Islami ndikimi i tij në civilizimin dhe merita e tij për njerëzimin" fq. 38-39.


source: fineweb

text: Gjatë prezantimit të këtij programi, ministri i MBPZHR-së, Blerand Stavileci, tha se po mundohen që ta ristrukturojnë potencialin bujqësor, për ta fituar primatin si sektor kryesor në zhvillimin ekonomik. “Me shumëfishimin e buxhetit për bujqësinë dhe shtimin e masave të reja në programin e këtij viti, si dhe me strategjinë 2014-2020, po e rrumbullakojmë infrastrukturën e nevojshme bujqësore, sidomos atë që lidhet me të dhënat e regjistrave bujqësor dhe në masë të madhe po rrisim edhe përkrahjen financiare për fermerë. Dekada e ardhshme do ta gjejë bujqësinë aty ku do të duhej ta kishte vendin shumë më parë, si sektorin numër një të zhvillimit ekonomik në vendin tonë“, tha ministri Stavileci. Ai tregoi se programi për bujqësinë dhe zhvillimin rural është i mbështetur në dy shtylla kryesore, ashtu siç është edhe në shtetet e BE-së. “Këtë vit ne kemi gjithsej 30 nënmasa të projektuara, përmes të cilave synojmë rritjen e prodhimtarisë bujqësore, rritjen e cilësisë së prodhimeve bujqësore, përmirësimin e strukturës së fermave dhe rritjen e të ardhurave për fermerët. Krahas këtyre, kemi edhe dy projekte shumë të rëndësishme, projekti i regjistrimit bujqësor dhe ai për sigurimin e kulturave bujqësore”, tha Stavileci para rreth 30 përfaqësuesve të shoqatave të fermerëve, të cilët theksuan se pa mbështetjen e Ministrisë së Bujqësisë dhe pa bashkëpunimin që kanë arritur të krijojnë, nuk do të mund të arrinin ku janë sot. Në programin e sivjetmë për bujqësinë dhe zhvillimin rural, do të ketë subvencione në vlerë prej rreth 12 milionë euro për grurë, për farë gruri, për misër, për lulediell, për lopë dhe buallica qumështore, për dele dhe dhi, për qumësht sipas kategorive të cilësisë, për pulari, për bletari, për vreshtat ekzistuese, për material fidanor të pemëve dhe për stoqe të verërave. Ndërsa, përmes granteve investive në vlerë prej rreth 15 milionë euro do të përkrahet prodhimtaria e qumështit, mishit, brojlerëve, vezëve. Pastaj, do të përkrahet edhe prodhimtaria e mjaltës, prodhimtaria e perimeve në fushë të hapur dhe serra, prodhimtaria e mollës dhe pemëve të imta, vreshtaria, bimët mjekuese. Si nënmasë e veçantë do të jetë edhe përkrahja e fermerëve në mekanizëm bujqësor dhe krahas gjitha këtyre, këtë vit do të investohet edhe në projekte për ujitjen e tokave bujqësore, në agropërpunim përmes investimeve në pajisje dhe makineri për përpunimin, ruajtjen dhe marketingun e prodhimeve bujqësore, si dhe do të investohet edhe në zona rurale më pak të zhvilluara dhe në projekte publiko-private të Grupeve Lokale të Veprimit. /Telegrafi/


source: CulturaX

text: "ANTENA JASHTË FAMILJES"/ Flet shoku Arbër Mazniku: Pallatet tek Ali Demi, do "mbillen" për nder të Krishtit Nga Alket Aliu Publikuar më: 25-04-2018, 15:11 Antena Jashtë Familjes vjen nesër me një lajm të mirë. Një, në tre persona në Memaliaj, luajnë baste sportive. Themi lajm i mirë, pasi ky ish-qytet, përditë e më shumë, po zbrazet nga njerëzit e, rrjedhimisht, numri total i atyre që luajnë baste, po ulet. Mendojmë se shkaku i zbrazjes është, sepse njerëzit e kanë kuptuar që, aty ku jetojnë, nuk kanë fat të fitojnë, ndaj shkojnë për të luajtur në Greqi. Një pjesë e mirë e tyre, vijnë në Tiranë për të provuar fatin, në pikat e shumta të basteve në kryeqytet, që la pa mbyllur ish-ministri, Saimiri. E meqë ra llafi te kryeqyteti. Ne zhvilluam një bisedë me shokun Arbion Mazniku, zëvendësin e shokut Erion. Antena: Përshëndetje, shoku Arbër! Para dy ditësh, pashë të përvëlohej një qendër riqarkullimi mbetjesh plastike. Në vendngjarje shkuan edhe disa zjarrfikëse, nga ato që kemi parë në filmat me Pitkinin. Nuk keni mjete të reja, që përdorni akoma ato aq të vjetra? Arbër Mazniku: I mbajmë për nostalgji. Pitkini është një figurë mjaft popullore për qytetarët mbi 45 vjeç. Duhet ta dish që, bashkia e Tiranës kujdeset për çdo moshë... Antena: Si është e mundur që një fabrikë e tillë gjendet në zonë të banuar? Arbër Mazniku: Me qëllim që mos të lodhen ata që transportojnë këto plastika, drejt këtyre pikave. Imagjino sikur fabrika të tilla të ishin larg! Ne duhet të kujdesemi edhe për këtë kategori njerëzish, se këtë detyrë kemi! Antena: Ka disa muaj që vazhdojnë punimet e ndërtimit të rrethrrotullimit te Zogu i Zi. Kam parë punëtorë që i bien rrotull, pa bërë asgjë. Nuk ju duket se po punohet ngadalë? Arbër Mazniku: Aspak! Është menduar largpamësisht nga ne, që të vazhdojë rrotullimi i punëtorëve në këtë rrethrrotullim deri vitin tjetër, kur do kemi zgjedhjet vendore. Antena: Meqë ra llafi te kujdesia. Kolegët tanë të TPZ-së, kishin nxjerrë që në fushat e Ali Demit, do bëhen 33 pallate. Deshëm të dinim se si...? Arbër Mazniku: Që do bëhen, i ka vdekur mami atij muhabeti! Për të mirë të komunitetit do bëhen edhe këto. Ne sapo mbollëm 70 pemë për nder të 70-vjetorit të Pavarësisë së Izraelit. Besoj se e keni dëgjuar këtë lajm. Antena: Po, e mora vesh, e mirë bëtë! Do të qe mirë që, Izraeli të festonte pavarësinë e njëmijtë, që me këtë rast edhe ju si bashki të mbillnit 1 mijë pemë. Po pallatet te...? Arbër Mazniku: Ato 33 pallatet për të cilat më pyete, do ngulen aty, për hir të Jezu Krishtit. Antena: Më falni, shoku Arbër, por si aguridhe që jam, këto çështjet politiko-historike, nuk i kuptoj dot lehtë! Si do u ndërtuakan për nder të Jezusit?! Arbër Mazniku: Ti e di besoj që, Jezusi jetoi 33 vjet. Antena: Po, kështu thonë disa shkrime të ndjekësve të tij. Arbër Mazniku: E pra, për nder të 33 viteve të jetës së tij të vuajtur, që jetoi si socialist i vërtetë, do ndërtojmë 33 pallate. "Më vjen keq që iku aq i ri." Kështu tha edhe Erioni... Antena: Eh, s'pati as ai i gjori fat, të jetonte 100! S'pati as Tirana, se ashtu do të ndërtoheshin 100 pallate... Arbër Mazniku: As mavriu Krisht, e as neve nuk e patëm atë fat, vërtet! Aty tek Ali Demi nuk mund ta linim zonën pa zhvilluar, ndaj menduam që aty të "mbillnim" pallate. Siç e ka thënë edhe Erioni. "A nuk është më inteligjente që të ndërtojmë në lartësi, e të...


Eshtë larguar truri, energjia, familja, trashëgimia e vendit.


Kronike – Faqe 616 – TV KLAN Tiranë/ Arrestohet 45 – vjeçari i shpallur në kërkim për vrasje 15:54 - 30/03/2016 Një person i shpallur në kërkim për veprën penale të vrasjes, ka rënë në pranga të policisë. Operacioni i zhvilluar nga forcat e posaçme operacionale speciale ka bërë të mundur kapjen dhe arrestimin e shtetasit Leonardi Elezaj, 45 – vjeç, banues në Tiranë. Arrestimi i tij erdhi pasi me vendim... Shitja e minave me telekomandë 15:34 - 30/03/2016 Gjykata e Shkodrës ka caktuar masën e sigurisë arrest me burg për tre të ndalurit e operacionit “Porosia”, të akuzuar për shitje të municioneve luftarake. Flamur Dinosha, Hilmi Isufaj dhe Shkëlzen Metaliaj u prangosën disa ditë më parë, ku u sekuestruan nga policia mina me telekomandë, pistoleta dhe një... Identifikohet autori i atentatit të djeshëm në Elbasan 11:45 - 30/03/2016 Pas disa orësh nga atentati i djeshëm në qyetin e Elbsanit, ku u qëllua me breshëri plumbash në drjetim shtetasin Qani Alibeaj, specialistët për Krimet e Rënda, në Drejtorinë Vendore të Policisë Elbasan, kanë identifikuar autorin e krimit. Ai është një 20 vjeçar me inicialet XH.R, banues në Elbasan... Ksamil/Arrestohet polici, lejoi vjedhjen e pjesëve të makinave në një pikë bllokimi 10:26 - 30/03/2016 Një punonjës i komisariatit të Sarandës, me detyrën e trupës shërbimi në pikën e bllokimit të automjeteve Ksamil, është arrestuar, sepse lejonte vjedhjen e pjesëve të ndryshme të makinave në një pikë e bllokimit ku ishte në shërbim. Engjëll Nebi Kreku, 48 vjeç lindur në Berat dhe me banim... Farkë/ Arrestohen 3 persona për mashtrim dhe kanosje 17:07 - 29/03/2016 Policia ka arrestuar 3 persona, dy prej të cilëve ishin shpallur në kërkim. Shërbimet e stacionit të Policisë Farkë, në kuadër të operacionit të koduar “Lundra”, bënë të mundur kapjen e dy personave në kërkim: Armando Danga, shpallur në kërkim për veprën penale të “Mashtrimit” dhe Ilir Hysenagolli, shpallur... Elbasan/42 – vjeçari i shpëton atentatit 14:59 - 29/03/2016 Një 42 – vjeçar i ka shpëtuar një atentati në qytetin e Elbasanit. Persona të paidentifikuar kanë qëlluar me breshëri plumbash Qani Alibeaj. Ngjarja ka ndodhur rreth orës 21:00 të së martës, jashtë ambienteve të një lokali, në rrugën “Rinia”. Sipas dëshmitarëve, autorët udhëtonin me një automjet tip BMW... Video/Transportonte 7.5 kg kanabis, ndalohet në flagrancë 28 – vjeçari 11:40 - 29/03/2016 Nikolas Hamzai, 28 – vjeç, banues në Sarandë është u arrestua në flagrancë, pasi në makinën e tij u gjet, 7.5 kilogramë cannabis. Policia e ndaloi atë në aksin rrugor Tepelenë – Progonat, në kryqëzimin e rrugës që të çon në këtë fshat. Nga kontrolli i mjetit rezultoi se... Shpërthim tritoli pranë banesës së Roland Tema 11:30 - 29/03/2016 Një ngjarje kriminale u shënua në fshatin Greps të Fushë – Krujë, gjatë orëve të para të mëngjesit. Sipas policisë, një person i paidentifikuar, ka hedhur një sasi lënde plasëse të prodhuar në mënyrë artizanale, në afërsi të banesës së shtetasit Roland Tema, 36 – vjeç. Si pasojë e shpërthimit... 22:18 - 28/03/2016 Policia me anë të një njoftimi zyrtar për mediat, bëri me dije se sot, me datë 28.03.2016, në orën 11.00, Partia Demokratike zhvilloi një protestë pa leje, tek parku i Liqenit Artificial Tiranë, me qëllim prishjen e rrethimit dhe të objektit në ndërtim “Kënd lojërash për fëmijë”, që po ndërtohet... 16:02 - 28/03/2016 Prokuroria e Tiranës kërkon caktimin e masës së sigurisë “arrest me burg” për 6 të arrestuarit e operacionit antidrogë “Agimi”. Sipas hetimeve të akuzës së Tiranës është vërtetuar përfshirja e këtyre shtetasve në trafikun dhe shitjen e lëndëve narkotike. Prokuroria ka zbardhur detaje të tjera për këtë grup, pjesë... 15:43 - 28/03/2016 Xhuljeta Hida ka patur kontakt direkt me personin që i kishte sjellë paratë e Zyrah Hidës nga Italia. Prej tij kishte marrë paratë që motra e saj i kishte sjellë nga Italia. Edhe djali i madh i Zyrah Hidës, 12 – vjeç në atë kohë, thotë se mund ta... 15:33 - 28/03/2016 Dy shtetas shqiptarë janë arrestuar nga policia greke, pasi në makinën e tyre u gjet një sasi prej 1.3 kg heroinë. Arrestimi u bë duke u gdhirë të ditës së hënë, në vendin e quajtur Kalpaki, rreth 26 km nga pika e kalimit të kufirit të Kakavijës. Një patrullë... Ekskluzive/Identifikohet shqiptarja e vrarë në Amsterdam më 1997 13:20 - 28/03/2016 Ditën e sotme është identifikuar gruaja e vrarë në Amstredam më korrik të vitit 1997. Ajo është Zyra Hida, e datëlindje 1966. Familjarët e kanë identifikuar nëpërmjet lajmit të publikuar në Televizion Klan, ditën e djeshme. Në edicionin e orës 15.30 në Televizioni Klan do të paraqiten prova, fakte... Shitja e minave me telekomandë, zbulohet identiteti i trafikantëve 10:25 - 28/03/2016 Policia e Shkodrës ka bërë publik emrat e tre personave të arrestuar, mbrëmjen e djeshme në lidhje me Operacionin “Porosia”, ku u sekuestruan mina me telekomandë, pistoleta e snajper. Në pranga janë vënë Flamur Dinushaj, 37- vjeç, i cili ka ndërruar mbiemrin 3 herë, Hilmi Isufaj, 55 – vjeç dhe Shkëlzen... Policia operacion për vjedhjen e energjisë dhe ndërtimet pa leje 10:09 - 28/03/2016 Policia e Shtetit ka nisur një operacion të gjerë për “Parandalimin dhe goditjen e veprimtarisë së paligjshme”, duke u fokusuar në parandalimin dhe goditjen e vjedhjes së energjisë elektrike, në parandalimin e ndërtimeve të paligjshme, prerjen e paligjshme të pyjeve, si dhe organizimin e lotarive të palejuara. Në kuandër... Dy të vdekur në aksidente rrugore. Drejtuesit e mjeteve largohen nga vendngjarja 15:26 - 27/03/2016 Përgjaken rrugën e Shqipërisë ku gjatë ditës së dielë kanë ndodhur 3 aksidente me pasojë vdekjen e dy personave. I pari është regjistruar në autostradën Laç – Lezhë rreth orës 6 të mëngjesit ku është gjetur i pajetë trupi I Agron Kaçit. Viktima është gjetur pranë mbikalimit të Bushneshit.... Shkodër/Policia shpërblim për identifikimin e autorëve të atentatit ndaj biznesmenit 15:22 - 27/03/2016 Policia e Shkodrës ka vënë në dispozicion 500.000 lekë të rinj, për çdo informacion të vlefshëm që çon në zbardhjen e ngjarjes dhe identifikimin e autorëve në atentatin ndaj biznesmenit shkodran Berhan Vishnja. Ditën e premte, atij iu bë pritë në kryqëzimin e Zdrales, pranë stadiumit “Loro Boriçi”, nga... « I mëparshmi 1 ... 614 615 616 617 618 ... 629 Pasuesi »


text: Kombet e Bashkuara thonë se po e tërheqin “gjithë personelin jo-esencial ndërkombëtar” nga Siria, për shkak të përkeqësimit të situatës së sigurisë. Zyra e OKB-së për Koordinim të Çështjeve Humanitare (OCHA) nëpërmjet një kumtese tha se afro 25 prej 100 personave të stafit ndërkombëtar do të largohen nga Siria këtë javë. Mëtutje, kjo zyrë ka thënë se nevojiten më tepër makina të blinduara, për shkak të sulmeve kundër konvojeve me ndihma humanitare, dhe faktit se ato shpeshherë gjenden të bllokuara në mes të të shtënave ndërmjet kryengritësve dhe forcave qeveritare. Sot, më herët gjatë ditës, qeveria e Sirisë tha se “kurrë, në asnjë rrethanë” nuk do ta përdorë armatimin kimik kundër popullit të vet. Këto komente të një zyrtari të ministrisë së jashtme të Sirisë u bënë pasi sekretarja amerikane e shtetit, Hillary Clinton, ka tërhequr vërejtjen se përdorimi i armatimit kimik nga regjimi i presidentit Bashar al-Assad, paraqet “linjë të kuqe”, e cila do të nxiste aksion.


text: Ndryshojnë temperaturat në Kosovë – FrontOnline 07:45 / 24 Qershor 2020 07:45 | 24 Qershor 2020 Ka ndryshuar situata meteorologjike. Fushat me presion të ulët atmosferik të cilat ishin përqendruar ditët e fundit mbi gadishullin Ballkanik, dalëngadalë po zhvendosen në drejtim të lindjes.


source: wikipedia

text: Drenasi, ish-Gllogovci (serbisht: Глоговац Glogovac), është qytet në Kosovën qendrore. Drenasi ndodhet në mes të maleve të Çiçavicës në lindje, bjeshkëve të Drenicës në veri dhe Kosmaçin në perëndim. Histori Drenasi është qendër bashkie e rrethit të Prishtinës, që administron 53 fshatra. Emrin e kësaj qyteze e hasim tejet vonë ne dokumentet sllave, sigurisht nga kolonizimi i vonshëm, pas 1912 kur forcat serbo-malazeze pushtuan ketë luginë të Drenicës, që e emërtuan nga emri i drurit të Murrizit. Pra në shqipe do ishte e drejtë Murrizi. Komuna është themeluar para Luftës së Dytë Botërore si njësi sociale,politike dhe administrative e veqantë. Gjatë tetëdhjetë vjetëve të fundit zhvillimi ekonomik ka qenë tepër i ulët, sepse pushtetet e kaluar antipopullore të dirigjuara nga qendra ndoqën një politikë specifiike diskriminuese sidomos ekonomike. Gjeografia Territori i komunës së Drenasit (ish-Gllogocit) shtrihet në pjesën e Kosovës qendrore. Sipërfaqja e gjithëmbarëshme e kësaj komuneje përfshinë 290 km2 apo 2.66 përqind të sipërfaqëse së territorit të Kosovës.Gjithë kjo trevë ,e cila përbëhet nga 42 vendbanime është e rrethuar me Malet e Berishës, Kasmaqit, Qyqavicës, Goleshit dhe Lipovicës(Blinajës). Këto male shtrihen në të dy anët e Luginës së lumit Drenica. Sipërfaqet e tokës së Luginës së Drenicës i përshkon sistemin e ujitjes “Ibër”. E veçanta tjetër e kësaj treve është miniera dhe shkritorja e “Feronikelit”,si dhe disa gurore. Nëpër këtë komunë kalojnë lumi Drenica dhe Vërbicë,uji i të cilave shfrytëzohet për nevojat e ujitjes së tokave bujqësore. Kjo komunë,në pikëpamje të ndërlidhjës tokësore lidhet më pjesët tjera të Kosovës më anë të hekurudhës Fushë Kosovë-Pejë dhe rrugës magjistrale Prishtinë – Bushat(Komoran)-Pejë ,dhe rrugët ndërkommunale Shalë- Lipjan dhe Bushat-Drenas-Skënderaj. Sipas regjistrimit të fundit,kjo trevë kishte një popullsi prej mbi 67,000 banorëve ,ndërkaq sipas vlerësimeve të fundit tani janë mbi 73,000 banorë. Popullata e kësaj komuneje jeton në 42 vendbanime : në 36 fshatra, 2 qendrave urbane, 3 lokaliteteve dhe qendrës së Drenasit. Vështruar nga përberja gjinore,popullatën e Drenasit e përbëjnë 51.3% meshkuj dhe 48,7% femra.Komuna është e banuar ekskluzivisht vetëm nga Shqiptarët. Shërbimet Sociale, Shëndetësia dhe Arsimi Sipas informatave nga mirëqenia sociale, ka 2166 familje, që marrin ndihmë sociale. Një ekip i specializuar është i trajnuar për t'u marrë me njerëz të traumatizuar dhe të dhunës në familje. Qendra shendetesore "Hafir Shala" dhe gjashtë spitale të vogla janë për të shërbyer nevojat e popullatës në Drenas. Mungesa e kuadrove mjekësore dhe investimeve të mjaftueshme është e shquar. Në vitin 2002 janë bërë tetë ndërtesa të reja, gjithashtu edhe shkollë fillore janë ndërtuar. Në komunën e Drenasit ka 21 shkolla fillore dhe 2 shkolla të mesme. Cilësia e Arsimit është jo e mjaftueshme, pasi shumë prej kuadrove arismore nuk kanë kualifikimet e nevojshme. Ka nevojë për më shumë shkolla çerdhe, para-shkolla fillore dhe zgjerimin e shkollave ekzistuese. Kultura Para masave të dhunëshme të viteve 90-ta, komuna e Drenasit ka pasur 7 biblioteka publike me 73.000 libra. Libraria kryesore ka pasur 12,000 libra, derisa degët e saj në Tërstenik, Komoran, Arllat, Sankoc, Baicë dhe Gradicë kanë pasur 61,000 libra, por lufta ka zhdukur dy biblioteka, bibliotekën kryesore në Gllogovc dhe degën në Baicë, dhe ka shkatërruar degët e tjera me 66.468 libra. Forcat serbe kanë vrarë bibliotekistin Izet Elshani (48 vjeç) kanë djegur bibliotekën me 9,500 libra. Së këndejmi, komuna e Gllogovcit, në të vërtetë, ka një bibliotekë me 6,532 libra.Muajt e fundit eshte formuar Shoqeria Kulturore"Komorani" nje bashkim i individeve dhe grupeve te interesuara per zhvillimin e kultures lokale duke prezantuar tiparet e regjionit tone.Ne qytet gjithashtu eshte hapur Bibloteka e Qytetit,e cila me kapacitetin e saj mundohet t'iu ofroj sherbime te kenaqshme lexuesve te saj. Informimi Në Drenas nuk ka ndonjë gazetë ditore, ndërsa për informimin e banorëve për lokalitetin e tyre përkujdesen revistat: "Realiteti", "Spektri" dhe një fanpage nga Drenasi. Poashtu në Drenas gjenden edhe dy radio stacione, "92.1 Capital FM" dhe "Radio Dodona" që tani nuk është operacionale. Në vitet e '90-ta, pas mbylljes së "Rilindjes", Forumi Rinor i LDK-së nxori një fletushkë të veten, ndërsa, më 28 nëntor 1993, për herë të parë, në Drenicë doli revista mujore “Trojet tona”, organ i PNDSH-së. Revista drejtohej nga ky Këshill redaktues: Emin Hasi (kryeredaktor), Ramadan Dautaj (i ndjerë), Adem Gashi, Lulëzim Haxhiu, Nexhmedin Haxhiu, Selim Shabani, Ismail Bajraktari dhe Burim Heta. Religjioni Në Drenas shumica e popullisë janë të fesë islame besimit sunit. Banorët e Drenasit e ushtrojnë predikimin e tyre në xhamitë, të cilat janë të shpërndara në gjithë territorin e komunës, e që drejtohen nga udhëheqësi fetar, i cili selinë e ka në zyrat e Bashkësisë Islame ne Drenas. Xhamitë janë të ndërtuara që nga kohërat e vjetra dhe deri në ditët tona. Xhamite më të njohura janë në: Drenas (qendër), Arllat, Komoran, Zabelin e Ulët, Kishnarekë, Vërbovc, Tërstenik, Damanek, Korroticë, Gllobar ,Dritan, Gllanasellë,ndersa ne fshatin Krajkovë gjindet xhamia e dyte me e vjeter ne Kosove. Ne Drenas ka edhe besimtar Katolik ne fshatin Llapushnik te cilet e kan edhe Kishen e tyre ne kete fshat. Politika Partia qe udheheq Drenasin është Partia Demokratike e Kosovës.,ndersa aktiviteti i opozites eshte mjaft i veshtire pasi Drenasi ka qene dhe eshte bastion kryesor i Partise Demokratike te Kosoves. Nisma, Aleanca per Ardhmerine e Kosoves, Lidhja Demokratike e Kosoves, Iniciativa Qytetare per Drenasin, dhe Levizja Vetevendosje jane pjese e opozites, megjithate kane numer te vogel te aktivisteve te cilet perkrahin keto parti. Shih dhe këtë Lista e vendeve në Drenas Lista e ardhacakëve - Drenas Lidhje të jashtme Faqja zyrtare e Komunës e Drenasit (shqip, serbisht, anglisht dhe turqisht) IFLA - International Federation of Library Associations and Institutions - Raport para dhe pas luftës - (anglisht) Burim i të dhënave Drenas Qytete në Kosovë


text: Lezha është një qytet në Shqipërinë veriore, vendasit e të cilit quhen "lezhjanë". Lezha ndodhet në një pozicion gjeografik shumë të favorshëm për sa i përket klimës saj bregdetare. Bregdeti i detit Adriatik ndodhet jo më shumë se 8 km. Emri i Lezhës Qyteti antik i Lezhës cilësohet me emrin Lissitan. Jane bërë disa zbërthime etimologjike deri më sot nga dijetarë të ndryshëm. Është përngjasuar emri Lezhë, apo Liss me fjalën shqipe Lis çka përbën një etimologji popullore. Ka të tjerë që emrin Lezhë e lidhin me emrin e italiazinuar Alesio, ngaqë përmendet në dokumentet mesjetare shumë shpesh, me kuptimin Aleks, Aleksandër. Ky emër lidhet edhe me emrin e Llesh apo Lekë Dukagjinit, si derivate të emrit më të plotë Aleksandër. Këto shpjegime etimologjike janë gjithashtu në rrafshin e etimologjisë popullore, dhe duhet thënë, se emri topik Lissitam çka parakupton rrënjën Liss, është një emër i mirfilltë ilir, kuptimi i të cilit, për arsye të një lartësie tepër të skajshme mund të themi se nuk ka mbetur i zbërthyer shkencërisht kënaqshëm deri më sot. Pozita gjeografike Aty ku Lumi Drin i jepte fund rrugëtimit të vet nëpër Shqipëri dhe bashkohej me Detin Adriatik për të krijuar Gjirin e Drinit; aty ku takohen zgjatimet e fushave pjellore të Zadrimës, të Torovicës (dikur kënetë) dhe të Bregut të Matës (krijuar nga prurjet e lumenjve Drin dhe Mat); aty në majen e një kodre në formë piramide (Mali i Shelbumit) dhe rrotull një kodre tjetër edhe më të vogël, në majen e së cilës sot dallohen bedenat e Kalasë Mesjetare, qarkuar nga V-L prej një kreshte malore (pika më e lartë, Vela-1171 m), dëshmohet në vijëmësi një ndër vendbanimet me të hershme mesdhetare: Lezha. Pak fjalë mbi Lezhën Lezha si qytet dhe biostrukturë përfaqëson diçka shumë të rëndësishme dhe të veçantë.Nga pikëpamja gjeometrike dhe ekologjike, Lezha, përbën një kaleidoskop të mrekullueshëm të natyrës, gati një lloj principate të pashembullt ekologjike, ku mali, fusha, pylli, monumentet arkeologjike dhe historike, laguna dhe deti përbëjnë një bashkësi të spikatur. Në këtë kuptim, Lezha, është e preferuara e shekujve, një sintezë e veprsës së natyrës e të njerëzve me një vesk të ndritshëm të historisë e artit. Në portat e Lezhës mund të hysh pa trokitur, dhe duke e njohur fytyrën dhe thelbin e saj, vetëm mund te magjepsesh pambarimisht. Lezha është një grishje e përhershme dhe një estetikë e gjallë e sendeve dhe qytetërimit iliro-shqiptar, një stacion diturak i mijëvjeçarëve dhe i kënaqësive të veçanta të banorëve dhe të udhëtareve. Çdo tregim mitologjik për Lezhën i paraprin historisë së saj plot motive dhe kontraste nga më të ndryshmet. Jo më kot, kronikania dhe eruditja bizantine Ana Komnena, në shek. XII, e quan Lezhën një qytet të ngritur në ajër, që mund të shihet nga të gjitha anët. Nuk është thjesht metafore e skajshme, por vetvetiu çdo shikues mund t'a vështrojë Lezhën në lartësinë e historisë së saj, në ajrin e shekujve si të dale nga frymëmarrjet poetike të poetit Ndre Mjeda, që ka shkruar mrekullisht për Lezhën. Ku nga të kater anët, të rrethojnë metaforat e historisë; çdo njeri jeton midis tyre dhe këtu qëndron vetë sekreti i mbijetesës. Historia e njërit prej qyteteve më të vjetër të Shqipërisë Muret rrethuese të Lisit përfshinin një sipërfaqe prej rreth 20 ha, duke zënë majën dhe shpatin perëndimor të një kodre pranë bregut të majtë të lumit Drin. Muret anësore, që zbrisnin nga shpati, vazhdonin edhe në terrenin e sheshtë rrëzë kodrës, duke përfunduar në breg të lumit me nga një kullë. Një mur tërthor që kalonte paralel me lumin, mbronte pjesën fushore. Pjesa tjetër e fortifikimit ndahej gjithashtu nga një mur tërthor, duke e ndarë qytetin në dy pjesë, të sipërmin dhe të poshtmin. Muret kanë një trashësi 3,20-3,50 m dhe janë ndërtuar me blloqe gurësh të punuara në forma trapezoidale dhe poligonale që kanë një gjatësi 0,60-1,60 m dhe lartësi 0,30-0,60 m. Faqja e jashtme e gurëve është lënë e gufmuar, e punuar ashpër me çekiç ose ashtu siç ka dalë nga gurorja. Stilet e ndryshme të ndërtimit, trapezoidali i rreshtuar dhe poligonali ndërthuren midis tyre dhe janë të njëkohshëm. Fortifikimi i Lisit ka pasur shumë porta, që hapeshin nga të gjitha anët e murit perimetral. Vetëm në qytetin e sipërm janë zbuluar 10 hyrje, ndërsa në qytetin e poshtëm për shkak të ruajtjes së dobët të linjes së murit rrethues akoma nuk është zbuluar ndonjë prej tyre. Shumica e hyrjeve kishin një gjerësi prej rreth 3–4 m, duke shërbyer në këtë mënyrë për qarkullimin e karrove, gjurmët e rrotave të të cilave ruhen akoma mbi pragjet prej guri. Hyrjet mbroheshin përgjithësisht nga kulla anësore. Porta instalohej në thellësi të një korridori, që formohej nga kulla dhe muri rrethues ose nga zhvendosja paralele e dy skajeve të murit. Ajo ishte dykanatëshe, e siguruar nga brenda me një tra, që lëvizte horizontalisht (katarah). Muret rrethuese janë pajisur edhe me kulla, të cilat kanë më tepër karakterin e bastioneve, duke qenë të mbushura përbrenda me gurë të mëdhenj deri në lartësinë e shtegut të rojeve. Kullat kanë forma drejtkëndëshe, me përjashtim të njërës që ka formë të rrumbullakët. Ato kanë një gjerësi ballore 6,00-10,50 m dhe projektohen nga muret 5,50x8,00 m, të vendosura zakonisht 40–50 m larg njëra tjetrës. Përveç kullave, për të kontrolluar kurtinat janë përdorur edhe kthesa muresh sidomos në terrene me pjerrësi të theksuar. Nga gërmimet akeologjike, muret rrethuese të Lisit, kur ai kishte marrë fizionominë e vërtetë të një qyteti antik, janë datuar në fund të shek. IV — fillimi i shek. III p.e.r., duke hedhur poshtë mendimin tradicional se Lisi ka qenë një koloni sirakuziane e themeluar në fillim të shek. IV nga Dionisi plak i Sirakuzës. Nuk mund të gabonte Ana Komnena, ne shek. XII, kur e quan Lezhën një qytet te ngritur në ajër, që mund të shihet nga të gjitha anët. Jo më shumë sesa metaforë, Lezha është një qytet, ku janë përplasur dallgët e pafundme të historisë së Shqipërisë. Atje ka qenë Jul Cezari, dhe po atje, Skënderbeu, u kërkoi besën princërve shqiptare. Duke iu "larguar" Krishtit, zbulimi më i madh arkeologjik i epokës së bronzit, është gjetja e thesarit prej 120 sopata prej bronzi, shumica të vogla, të tipit kelt dhe të tjerat më të mëdha te tipit "dalmato-adriatikas". Ky thesar u gjet në Torovicë, 13 km në veri të Lezhës. Për historianet, Lezha, si qytet me hershmërinë e saj, përfaqëson një qerthull te një fisi ilir, prej të cilit trashëgonte emrin e tij "Lissitan". Ka një rimëkëmbje të Lezhës në fillimin e shek. VI. Kështjella e Lezhës është ne listën e rindërtimeve të mëdha të Perandorit ilir Justiniani i Madh dhe përmendet në librin e Prokopit të Çezaresë. Ftillëzimi i historisë njerëzore gjallon në Lezhë që në periudhën parahistorike, në epokën e bronzit dhe të hekurit. Arkeologjia hap enigmat e mbyllura te zanafillës. I vetmi objekt përfaqësues i dorës së njeriut prehistorik, që është gjetur deri me sot, në ketë areal është një sopatë e vogël prej guri punuar, gjetur rastësisht, gjatë gërmimeve për hapjen e themeleve të një godine në qendrën e Lezhës. Është sopatë guri, e tipit të quajtur "gjuhë lope". Vetvetiu, kjo vepër në miniature, zmadhohet në përfytyrimin tonë, si dëshmi e ekzistencës së vendbanimit prehistorik dhe është një motiv ngacmues për zbulimet e ardhshme në rrafshin e prehistorisë. Epoka e bronzit dhe e hekurit përfaqësohet nga një koleksion objektesh: armë, vegla pune, vathë, fibula, etj. Zona e Lezhës dhe zonat në kufi të saj janë zona minerale të pasura me bakër. Ky resurs ka qenë gjithnjë burim i jetës dhe i punës. Zbulimi më i madh arkeologjik i epokës së bronzit është gjetja e thesarit prej 120 sopata prej bronzi, shumica të vogla të tipit kelt dhe të tjerat më të mëdha të tipit "dalmato-adriatikas". Ky thesar u gjet në Torovicë, 13 km në veri të Lezhës. Mes tyre, ishte dhe një sepatë bronzi e tipit italik, që saktësoi datimin e krejt thesarit në shek. X para erës sonë. Ky thesar shpreh një faze paraardhëse të sistemit monetar, sepse shkëmbimi i tyre, parakupton vlerat e sopatave, si simbole paramonetare të shkëmbimit. Kodër-varret, varrezat tumulare, që ndodhen në të gjithë hapësirën që rrethon të Lezhës, kanë dhëne objekte të rëndësishme te kulturës së hershme ilire. Mes tyre është gjetur dhe një shpate e tipit "Niken", prej bronzi, gjë që simbolizon trafikun dhe lidhjen me kulturën e gjeo-mikenas, vetëkuptohet nëpërmjet detit në ketë qerthull. Materiali arkeologjik, i zbuluar në Blinishtë në Troshan, në Daj, në Kallmet, në Spitë, në Malësi të Lezhës tregon për një cikël të vendbanimeve parahistorike të etnosit ilir. Madje, edhe në kreshtën e malit të Shetbunit, janë gjetur gjurme muresh të sistemit mbrojtës parahistorik, që i takon si kohë periudhës së vonë të bronzit. Qendrat prehistorike vetvetiu shndërrohen në qendra protourbane, paraqytetare. Vendbanimet e fortifikuara protourbane janë jo vetëm në malin e Shelbunit, por edhe në vetë kodrën e Lezhës. Këto vendbanime protourbane do të përqendrohen dhe do të krijojnë një simbiozë për të kaluar në fazën më të lartë atë urbane, pra të strukturës qytetare dhe të konceptit të ekzistencës dhe funksionimit të qytetit antik. Faza urbane nis dhe dokumentohet nga autorët e lashtë dhe përmendet me emrat Lis, Lissos, Lisso, Lissum. Banorët e qytetit janë quajtur Lisitam. Emrat etnik, sipas Stefan Bizantinit qenë: Lissios dhe Lisseus. Jeta qytetare është fryt i zhvillimeve në strukturën ekonomiko-shoqërore në Ilirinë Jugpërendimore gjatë shekujve 5-6 para erës sonë. Në të vërtetë kemi të bëjmë me epokën e jetës qytetare, në të gjitha qendrat e mëdha në bregdetin lindor te Adriatikut, me njëkohësinë e strukturimit qytetar në Shkoder, Ulqin, Rizon etj. Duke u bazuar në formen e mirëfilltë dhe të plotë të qytetit të zhvilluar të Lezhës, me perfundimin tipik të sistemit mbrojtës, mund të caktojmë se jeta urbane e tij lidhet me fundin e shek.IV para erës sonë. Të rralla janë qytetet antike të Shqipërisë, që kanë ndërtime mbrojtëse të fortifikuara, aq të bukura dhe të fuqishme për nga ndërtimi, teknikat e ndertimit dhe pozicioni. Lezha është një nga qytetet më të mëdha dhe më të fortifikuara të krejt Ilirisë. Madje, sistemi i fortifikimit të Lezhës, është më i fuqishëm se ai i Apolonisë. Lezha funksionon si qytet bregdetar dhe njëkohesisht si liman lumor, në skajin me jugor të shtetit ilir të Ardianeve dhe spikat për rolin e rëndësishëm në shek. III para. K. Lezha eshtë pikë strategjike për levizjen e Flotes Ushtarake Detare Ilire dhe bëhet një qendër emblematike në kohën e sundimit te mbretereshes ilire, Teuta, e cila riorganizoi dhe fuqizoi Floten Detare Ilire për operacionet luftarake ndaj Epidamnit, Korkyres, qyteteve të tjera të Greqisë, deri në thellësi të Mesdheut. Qyteti i Lezhës dhe fortifikimi i tij Akrolisi, për herë të parë, shënohet në burimet historike nga historiani Polidi, i shek.II para eres sonë. Ky autor i jep hapesirë në përshkrimet e tij luftrave iliro-romake, ngjarjeve, që u zhvilluan në tokën ilire gjatë luftrave maqedono romake, gjatë viteve 264 dhe 146 para erës sonë. Qyteti i Lezhës është emër kryesor në traktatin e paqes, ndërmjet mbretereshes ilire Teuta dhe përfaqësuesve të Romës në vitin 229 para erës sonë. Lezha caktohet nga romaket si kufiri me jugor i lundrimit të anijeve luftarake ilire në Adriatik. Fakti, që romakët e njohin këtë qytet, është domethenes. Por, kufizimi i levizjes se Flotes Ilire nuk u respektua gjatë, në vitin 220 para eres sonë, strategu i famshëm ilir Skerdelajdi së bashku me Demeter Farin, u nisën nga bregdeti i Ilirise me 90 anije, kaluan kufirin tabu të Lezhës dhe vazhduan lundrimin luftarak në drejtim të ishujve Kylkade. Eshte pikerisht Polibi, i cili thote se Filipi V, mbreti i Maqedonise shpresonte të shtinte në dorë Lezhën dhe Akrolisin. Ai përpiloi një plan strategjik, u nis me ushtri të madhe tokësore dhe mbas një udhëtimi 2-ditor, qëndroi pranë lumit Ardoksan, pranë Lezhes. Polibi u impresionua dhe qe i kujdesshem para këtij qyteti të fortifikuar shumë mirë. Akrolisi ishte më i lartë dhe akoma më i fortifikur, duke e bërë të pamundur pushtimin e tij. Filipi i V, synoi në hapsirën midis Lezhës dhe rrëzës së malit të Akrolisit. Ai pjesën më të zgjedhur të ushtarëve të armatosur lehtë e fshehu në disa lugina të pyllëzuara nga ana e brendshme e tokes. Me pjesën tjetër të ushtrisë, ai sulmoi nga ana e detit nga perendimi. Polibi shënon "brenda në Lezhë ishin grumbulluar forca të mëdha, nga krahinat e afërme ilire, të ardhura menjëhere aty, sapo kishin degjuar për ardhjen e Filipit. Sa per Akrolisin iliret kishin besim aq të madh në fortifikimin e tij, saqe kishin lënë atje vetëm një ushtri të pakët për ta ruajtur". Atëherë Filipi V përdori nje strategji ushtarake, mbajti në fushë ushtaret e armatosur rënd, kurse ata që ishin armatosur lehte i nisi sulm drejt kodrave. Vendasit i thyen lehtë pararojat e Filipit dhe duke marr guxim nga kjo dolën nga qyteti dhe zbritën në fushë. Të njëjtën gjë, bënë edhe ushtarët që ruanin Akrolisin, që kujtuan se Filipi u kthye dhe po tërhiqej nga fusha e betejes. Por, në këtë cast, ushtarët maqedonas, që ishin të fshehur u turren me forcë kunder ilireve. Gjithashtu edhe ushtaret e armatosur rënde në fushë të Filipit kundërsulmuan. Trupa mbrojtëse e Akrolisit nuk pati kohë te rikthehet në fortifikimin e tyre, sepse ju pre rruga nga ushtaret maqedonas, që i kishin zënë pritë. Fale kesaj strategjie dinake, Filipi V, mbas luftimesh te medha dhe te pergjakshme e pushtoi Lezhën dhe Akrolisin. Kjo gje ndodhi ne vitin 213 para eres sone. Filipi V me 216 dhe 214 para eres sone kish sulmuar dy here edhe qytetin e Apolonise dhe kish kercenuar edhe Epidamnin, por nuk mundi t'i pushtonte. Por pushtimi maqedonas qe i shkurter. Eshte Polibi, qe e permend qytetin e Lezhes, ne shek e II para eres sone si qytet rezidencial i Gentit, mbretit te famshem dhe te fundit ilir. Ne kete qytet te fortifikuar, Genti, priti delegacionin maqedonas, te derguar nga Taseu, mbreti i Maqedonise, per te finalizuar nje marreveshje per lidhjen e nje alenace miqesore mes shtetit ilir dhe atij maqedon. Keto bisedime me kthim dhe dergim delegacionesh perfunduan ne qytetin Meteon te Labeatisë. Marreveshja u arrit dhe mbreti Gent dergoi përfaqësuesit e tij së bashku me ato të Perseut për të shkuar në ishullin e Rodit për të bërë së bashku një aleance tripaleshe kundër Romës. Sipas kronikave historike, Genti i pozicionuar në luftë të hapur kundër romakëve, mblodhi në qytetin e Lezhes 15.000 luftetarë të armatosur. Ai nisi një njësi luftarake prej 1000 këmbësorësh dhe 10 kalorësish të kryesuar nga i vëllai, për të nënshtruar fisin e Kavove, ndërsa vete u nis kundër qytetit ilir Basanje, 5 milje larg Lisit, që në atë lak kohor ishte aleat i romakëve. Gjithashtu, Genti dërgoi dhe 80 anije, për të placitur tokat e epidamnasve dhe apoloniateve, që ishin pro Romes. Këto veprime të Gentit patën një kundërveprim të fuqishëm të romakëve dhe në luftën iliro-romake të vitit 168 para.K., Genti u dorëzua në qytetin e tij, që ishte kryeqendër e shtetit ilir, Shkodër. Duke parë burimet e lashta dhe të dhënat e autorëve antike, mësojmë se për themelimin e qytetit të Lezhës i atribuohet një rol kolonizues një personaliteti të njohur të kohës : Dionisi Plak, tiran energjik i Sirakuzës. Kështu, [[Diodori i Sicilisë]], që ka jetuar në kohën e Jul Çezarit dhe Augustit, thotë se Dionisi plak, kishte projektuar një fushatë të kolonizimit të bregdetit ilir të Adriatikut me drejtim nga përëndimi në lindje dhe kish dërguar kolonë për të themeluar qytetin e Lezhës, në vitin 385 para. K. Kjo e dhënë historike është marrë si e mirëqenë nga shumë dijetarë, por edhe është vënë në dyshim nga dijetarë të tjerë. Në të vërtetë, që në shek. XVIII, nga dijetari Lucius është vënë në dyshim themelimi i një kolonie sirakuziane në Lezhë, i cili thotë se ka një ngatërrim dhe lapsus grafik të emrit në kronika; se nuk është themeluar qyteti Lissos, por qyteti Issa, ne ishullin Hva ne bregdetin dalmat. Pra, ky ngatërrim toponimik, ka krijuar një debat në rrafshin e dijetarëve historianë. Një analizë të hollësishme të tezave mospërputhëse për kolonizimin ose jo nga ana e Dionisit Plak të Sirakuzës, është bërë nga dijetari G. Novak, i cili është nga njohësit më të mirë të veprimtarisë kolonizuese të Dionisit Plak në Adriatik. Në të vërtetë teza se Lezha është themeluar nga Dionisi Plak i Sirakuzës më 390-394 para.K., është hedhur poshtë me argumente të shumta të dala nga gërmimet arkeologjike nga ana e dijetarëve shqiptare, por edhe më parë nga arkeologë të huaj. Ndonëse nuk mund të mohohet historikisht një ndikim nga përëndimi në Lindje i Dionisit Plak të Sirakuzës edhe në Lezhë, prapseprapë nuk mund të bëhet fjalë për një kolonizim, sepse mbarëvajtja e Lezhes si njësi e plotë qytetare në shek. IV para erës sonë, qe nje realitet i pamohueshëm dhe se deri me sot nuk janë gjetur dëshmi dhe gjurmë të kulturës saraguziane, as monedha dhe as objekte materiale të Sirakuzes në qytetin e Lezhës. Themelimi i Lezhes (?!) Themelimi i qytetit te Lezhes eshte nje ceshtje e hapur shkencore, por teza e autoktonise ilire te qytetit te Lezhes, qe paralelizohet ne te njejten hapesire kohore edhe me qytete te tjera ilire te medha eshte me bindese dhe me e sakte. Lezha, si qytet me hershmerine e saj, perfaqesonte nje qerthull te nje fisi ilir prej te cilit trashegonte emrin e tij Lissitan. Ky emer dokumentohet nepermjet monedhave te prera nga qyteti. Me vone, Lezha, do te jete kryeqendra e krahines se banuar nga pirustet, qe sipas Strabonit benin pjese edhe ne fiset ilire panone, qe paten prijes Baton, gje qe terthorazi jepet edhe nga dokumente te tjera. Pirustet dhe desidiatet dalmate, ne gjysmen e dyte te shek.I, jane quajtur nga dijetari romak Paterkuli si te pathyeshem, jo vetem ne saj te pozites se vendeve dhe maleve, por dhe te natyres se tyre te eger dhe te zotesise se tyre te cuditeshme luftarake. Dijetari Tit Livi dimensionon zonen-ushtri te fisit ilir te pirusteve, konkretisht ndermjet taulanteve, desaredeve, banoreve te Rizonit, Ulqinit dhe Shkodres. Ne kohen e mbretit ilir Gent, fisi ilir i pirustëve perbente nje nga forcat kryesore te tij luftarake kunder romakëve. Edhe pas pushtimit romak te Ilirise, pirustet zhvilluan rezistence te ashper dhe per te shuar kryengritjet e pirusteve vjen vete ne Iliri, Jul Cezari. E tere historia e mesiperme, tregon jo vetem levizjet e medha nga Lindja (maqedonasit) dhe nga Perendimi (romaket), por edhe vete strukturen e organizuar te ilireve, lufterat e tyre per liri dhe mosnenshtrim dhe caktimin e Lezhes si nje qytet emblematik, emri i te cilit referohet ne traktate apo ne kronika te rendesishme te ngjarjeve me karakter nderballkanik por edhe mesdhetaro-adriatikas. Zhvillimi urbanistik i Lezhes Qyteti antik i Lezhes eshte i vendosur ne nje terren te dyfishte: kodrinor dhe fushor dhe muret rrethuese përfshijnë një sipërfaqe prej 20 ha. Urbanistika e qytetit te fortifikuar ka kater zona kryesore: 1.Zona e pjesës se sipërme. E vendosur ne maje te kodrës, 2. Zona e pjeses se mesme eshte e shtrire ne shpatet kodrimore 3. Zona e pjeses se poshtme është poshtë kodrës 4. Zona breglumore është me shtrat te lumit Drin dhe murit perendimor te qytetit. Sipas studjuesit Koco Zhegu, sejcila nga këto zona, ka pasur një funksion te veçante dhe njekohesisht te nderlidhur. Keshtu, ka ekzistuar nga zona e I deri tek e IV, ku duke respektuar dhe pozicionin natyror te mbrojtur, dhe shtrirjet urbane kane qene vendosur institucionet shteterore, territori i banuar ne mënyre te dendur, qendra zejtaro-tregtare dhe me poshte porti lumor, qe nderlidhte Lezhen me tere rruget detare te Adriatikut. Pjese perberese e Lezhës ishte Akrolisi, qe ishte ne piken kulmore dhe me te vecante te sistemit mbrojtes te qytetit. Planimetria urbanistike e Lezhes eshte e vecante dhe e paperseritur ne asnje nga qytetet ilire te njohura deri me sot. Mund te thuhet se moduli urbanistik i Lezhes antike nuk eshte bere sipas shembullit te qyteteve bashkokohore ne Greqi, Maqedoni dhe Epir, por nuk mund te karakterizohet tipologjikisht si qytet me akropol. Urbanistika e periudhes ilire trashegon deri me sot, planimetrine e mureve rrethuese, kullat mbrojtese, te gjitha hyrjet dhe nje pjese te rruges kryesore te pjeses se poshtme te ketij qyteti. Ne planimetrine e Lezhes ilire, percaktohen qarte 11 porta te medha dhe te vogla, qe lejonin te hyje ne qytet ne te gjitha drejtimet. Nga keto, dy jane ne pjesen e siperme, 6 ne te mesmen dhe 3 ne qytetin e poshtem. Ne qytetin e siperm, porta kryesore ka qene e vendosur ne anen lindore per te komunikuar me Akrolisin, porta e dyte qe ne anen Veriore, qe e lidhte qytetin me zonen fushore me krahinen veriore. Porta me e madhe ka nje hapesire drite prej 4,20 m dhe ne zgjidhje planimetrike eshte krejt e vecante ne krahasim me te tjerat. Nje tjeter porte e vecante e qytetit quhet porta e burimit, sepse kishte lidhje me nje burim uji ne afersi te saj. Ne qytetin e mesem porta kryesore quhet ajo e Gaviavit. Si element karakteristik te portave te qytetit jane permasat e tyre madheshtore, gje qe nuk vihet re ne qytete te tjera ilire. Zgjidhjet e tyre arkitektonike jane pershtatur me terrenin, pjerresine dhe funksionet perkatese. Brenda qytetit te Lezhes, ruhet dhe rrjeti i rrugeve te degezuara dhe te kryqezuara ne brendesi. Nga te jashtmet, qe hyjne ne qytet jane tri, ajo qe vinte nga Jugu, nje tjeter nga Veriu dhe e treta nga Verilindja. Skema e mureve mbrojtese te Lezhes perfshin nje gjatesi pej 2600 m. Jo me kot, Polibi ka fiksuar pershtypjen shume te madhe, qe i ben keto mure mbretit Filipit V te Maqedonise. Pjesa e sipërme e quajtur Akrolis është pjesa më speciale e fortifikimit. Trajtimi stilistik i mureve permban dy stile ndertimi, qe i perkasin nje faze te vetme kohore, qe lidhen me vecorite stilistike dhe morfologjike te mureve epirote-ilire. Nga nje llogaritje e perafert del se jane afro 100 mije metro kub gure dhe mbi 80 mije cope blloqe. Kjo kryeveper inxhinierike ndertimore eshte e pashembullt ne territorin shqiptar. Skulpturat Arti i skulptures dokumentohet me disa deshmi unikale. Me 1978, gjate germimeve arkeologjike ne mes te Katedrales se Shën Nikolles eshte gjetur nje bazament ne formen e nje drejtkendeshi ne permasat 1,98 x 2,86 m, mbi te cilen ka qene ngritur nje statuje, qe sot nuk ruhet. Gjithashtu eshte gjetur nje fragment skulpturor i nje trupi gruaje, te kohes helenistike. Me mire nga te gjithe ruhet nje altorelief, qe paraqet nje figure mitologjike : Erosin. Kjo gdhendje eshte mjeshterore dhe e realizuar ne mermer te bardhe. Erosi eshte hyu i dashurise, ka krahe gjysem te hapur dhe eshte i shtrire ne pozicion fjetjeje. Ka mundesi t'i takoje llojit te eroseve te karakterit memorial, qe zbukurojne monumentet perkujtimore. Kjo kryeveper artistike i takon shekullit II-III para Krishtit. Nje skulpture tjeter eshte figura e nje njeriu, gdhendur ne nje bllok guri me shtat mesatar dhe me nje kapele te "tipit pileus" ne koke. Kemi dhe deshmine e skulpturave te vogla prej balte te pjekur. Eshte gjetur nje kallep prej balte te pjekur (nje matrice), qe ka sherbyer per riprodhimin e figurimave te quajtura terrakota. Nga kallepi riprodhohet nje skene mitologjike ne miniature, qe paraqet tre figura te vendosura ne mes te nje sfondi me elemente zbukurimore, te imituar nga arkitektura monumentale e kohes helenistike. Artizanati dhe zejtaria Artizanati ndertimor lidhet me prodhimin e tjegullave dhe pllakave prej balte, me pocerine vendase shume te zhvilluar. Nje numer tjegullash mbajne vulen e pronarit te punishtes me emrin EOBTAIO. Ky emer lidhet me te njejtin emer, qe gjendet edhe me monedhat e gur-varret e zbuluara ne qytetin e Durresit. I madh eshte numri i amforave te zbuluara ketu, disa prej te cilave kane edhe vula ne forme simbolesh apo monogramesh. Ne disa amfora vula ka te rafiguruar lulen e sheges, simbol ky i njohur per amforat me prejardhje nga ishulli i Rodit. Nje vule e nje amfore tjeter mban emrin ilir Gent dhe emrin tjeter po ilir Suri, pronar i punishteve vendase. Jane gjetur edhe ene tryeze me kanilyra te tipit inafie dhe ene te tipit megara. Keto objekte i perkasin si kohe shek.III-i para Krishtit. Me interes jane dhe objektet prej bronxi apo dhe prej hekuri si fibula, byzylyke, unaza, gjilpera, grepa peshkimi, thumba dhe gozhde te vogla, maja heshtash, shpata etj. Nga nje gur varri i gjetur ne Lezhe, i shek.II para Krishtit, mesojme emrin e arkitektit Hieroni, i biri i Leonit. Eshte fjala per nje arkitekt, qe ka punuar ne kete qytet ilir. Monedhat Jane gjetur shume monedha prej bronxi dhe argjendi. Koleksioni numizmatik i Lezhes, perfshin shume monedha me origjine nga Durresi me siglen "DYRR". Ketu eshte gjetur dhe monedha e mbretit ilir Ballaios, prere me 167-135 para Krishtit. Nje numer i konsiderueshem monedhash jane nga prerjet autonome te qytetit te Lezhes, te cilat imitojne ato te Shkodres. Ato mbartin legjenden LISSITAN dhe kane elemente zbukurimore teper tipike, sic eshte figura e anijes Liburne. Keto prerje jane bere me 229-213 para Krishtit. Simbole te ketyre monedhave jane figura e Zeusit me trekendesh, e Artemisit me rrufe, ose me figuren e dhise. Perdoret dhe figura e mburojes dhe perkrenares ilire. Te gjithe keto elemente lidhen me boten e mirefillte ilire dhe duket qarte ndikimi labeat i Shkodres, si kryeqender e shtetit ilir. Lezha gjate pushtimit romak Mbas pushtimit romak te Ilirise se Jugut, me 168 para Krishtit, Lezha permendet si "Municip". Ajo e ruan rendesine si qender ushtarako-administrative dhe si baze detare per Adriatikun verior. Ne periudhen romake pati disa rindertime te rendesishme te qytetit ilir. Sidomos ne Akropol, ne zonen e qytetit kodrinor, ne qytetin e poshtem dhe ne portin lumor. Por trashegimia e traditave ndertimore vendase mbijeton dhe eshte gjithmone zoteruese. Ne zonen kodrinore ku qene vendosur kolonet romake jane gjetur dhe germadhat e banesave te tyre prej guri. Rindertimi romak i qytetit ka qene i pjesshem. Jane zbuluar dy mbishkrime ne latinisht, qe bejne fjale per kete rindertim. Mbishkrimi i pare i gjetur ne Porten e Gaviarit, ben fjale per rindertimin e portes dhe te kulles ne te djathte te Portes. Ne mbishkrimin e dyte, 20 m larg te parit, flitet per rindertimin e murit, nen kujdesin e magjistratit ekzekutiv te Luk Gaviarit dhe te Meges. Nje mbishkrim i trete i demtuar eshte gjetur ne nje bllok guri, ne anen veriore, por eshte i palexueshem. Kurse mbishkrimin e IV, e ka pare me syte e tij dhe e ka lexuar Qiriako i Ankones, i cili e ka vizituar Lezhen me 1463. Qiriako thote se mbishkrimi flet per rindertimin e mureve rrethuese prej te njejteve magjistrate romake. Rezulton se rindertimi romak i mureve eshte bere 250 vjet pas fortifikimit ilir. Ne periudhen romake pati ndertime te tipit termal me sistem hidraulik te zhvilluar, si dhe perdorimi i teknikave "Okus retikulatum" apo dhe thjesht "Retikulatum" te shek.I-II pas Krishtit. Lezha ne Antikitetin e vone dhe periudhen bizantine Lezha, ne shekujt e pare pas Krishtit nuk u zbeh si qender qytetare. Administrativisht bente pjese ne provincen e Prevalit, qe kishte si qender Shkodren. Ne periudhen e vone antike me emrin e Lezhes lidhen dy rruge. Rruga, qe lidhte Salonen me Dyrrahun dhe rruga qe nisje nga Lezha ne qytetin Nais. Ka nje rimekembje te Lezhes ne fillimin e shek.VI. Keshtjella e Lezhes eshte ne listen e rindertimeve te medha te Perandorit ilir Justiniani i Madh dhe permendet ne librin e Prokopit te Qezarese. Rindertimet e kesaj kohe jane te dukshme dhe qyteti bizantin i Lezhes hyn te qendrat me te medha te kohes. Qendra kthehet ne nje qender episkopale dhe madje permendet me emrin i peshkopit Gjon ne vitin 592. Lezha ne shekujt VII-XII Kronikani i njohur si Anonimi i Ravenes e permend Lezhen ne shek.VII-VIII si qytet bregdetar ilir. Ne kete periudhe ka ndodhur procesi me i rendesishem i transformimit te ilireve te lashte ne arberit e hershem. Kjo gje vertetohet edhe nga materiali arkeologjik i varrezes arberore te zbuluar ne Qafen e Kalase. Ky material arkeologjik eshte tipik me kulturen materiale arberore, qe lidhet me Durresin e qendrat e tjera te Shqipërise. Ka dhe nje rifortifikim tjeter te qytetit ne fund te shek.VIII. Me kete rast, ndertohen kulla te reja dhe perdoren teknika te reja. Keshtu keshtjella e Lezhes, perben nje simbioze te ndertimeve ilire, romake dhe bizantine. Autoret bizantine si : Konstandin Porfyro Gjeneti, Kedreni dhe Ana Komnena flasin per rendesine e madhe te qytetit te fortifikuar te Lezhes. Ana Komnena tregon se pikerisht ne Lezhe, perandori Aleks Komneni, grumbulloi forcat e tij per t'i cuar ne mbrojtjen e qytetit te Durresit, gjate rrethimit te Durresit nga ushtria normane e udhehequr nga Bohemundi me 1107. Ne shekujt e mevonshem, Lezha perfshihet ne Principaten e Arberise, prane Dukatit te Durresit te krijuar nga Republika Veneciane. Nga aktmarreveshja e Dhimitrit "Kryezoti i Arberise" me Republiken e Raguzes, rreth viteve 1208-1215 ku behet fjale per shkembime tregtare dhe per transport mallrash pa taksa, si ne rruget tokesore ashtu dhe ne ato detare, vetekuptohet dhe rendesia e qytetit te Lezhes, si pike kyce te raporteve te Arberise me Republiken e Raguzes. Me 1393, qyteti i Lezhes, iu dorezua Republikes se Venedikut nga Progon Dukagjini. Keshtu Lezha perjeton perfshirjen ne shtetin venedikas, gje, qe me disa nderprerje vijoi deri me vdekjen e Gjergj Kastriotit, deri ne shek.XV. Viti 1478 eshte viti i pushtimit te Lezhes nga turqit. Hyjnite ilire dhe Lezha Gjate periudhes se shtetit ilir, deri ne pushtimi romak ne Lezhe mbijetojne kultet dhe hyjnite ilire. Ne kufijte e Lezhes kemi mbijetesen e te ashtuquajturit Zeus Pathius, nje interpretim vendas i kryehyjnise politeiste te lashte. Nga numismatika e Lezhes kuptojme ekzistencen e hyjnise Artemis, te quajtur edhe Diana apo Zana, mbrojtese e pyjeve dhe kopeve. Ajo qe eshte me e rendesishme dhe me kryesore eshte se pikerisht nga nje monedhe e Lezhes njihemi me Hyun e mirefillte te detrave, te njohur me emrin Redon. Kete zbulim e ka bere arkeologu Hasan Ceka, i cili vuri re ne nje monedhe te Lezhes ekzistencen e nje figure burri me kapele karakteristike me strehe te gjate, te quajtur "Kausia". Kjo monedhe ka te shkruar dhe legjenden Redon. Pjesa e prapme e monedhes ka figuren e nje anije ilire, nje liburne, te perdorur nga labeatet. Deri vone, portreti i burrit me kapele, eshte konsideruar si ai i mbretit ilir Gent, dikush tjeter e ka quajtur si nje Hermes. Por monedha e Lezhes me kete portret vazhdon te pritet edhe pas renies rob te mbretit Gent, me 168 para Krishtit. Ne nje prerje te vitet 135 p.K mbijeton monedha me portretin e burrit, gje qe perjashton mundesine, qe te jete portreti i mbretit ilir Gent. Hasan Ceka konkludoi me te drejte se kemi te bejme me figuren e Hyut Ilir te Detrave Redon, emri i te cilit mbijeton ne toponimin e Kepit te Rodonit, ne Veri te Durresit. Kete e perforcon edhe figura e anijes ilire ilire, Lempes ne shpine te monedhes dhe zbulimi para ca kohe i disa mbishkrimive ne Kepin Leuka, ne Jug te Italisë te disa anijeve ilire, njera nga te cilat mban emrin Redon. Hyu Redon eshte nje kryeemer i mitologjise ilire dhe se bashku me Hyun e Luftrave Medaur, përben një dyshe kryesore te mitologjise klasike ilire. Kulti i Artemisit si kult ilir ka pasur një jehone te veçante ne territorin e Lezhës. Kështu ne krahinën e Velipojes, ne mes te detit dhe malit te Rencit ekziston "Pylli i Zanave" ose edhe "Kodra e Nuseve". Sipas legjendës, qe mbijeton deri me sot, këtu ka pasur 600 Zana, 300 te veshura me guna te bardha dhe 300 me guna te zeza. Sipas një profecie te vjetër këto zana do t'i largonin nga ky territor njeriu me dy koke. Një mbremje ato panë ne perëndim te diellit nen një peme dy barinj, qe flinin krye me krye. Kështu, kujtuan se kish ardhur njeriu me dy koke dhe u larguan pergjithnje. Sipas Milan Shuflait emri Velipoje është toponim sllav, qe do te thote "Fusha e Zanave". Ne shkrimin e Preng Docit te vitit 1885 flitet per fopografine e Lezhes. Ai deshmon se ka pare tri pllaka mermeri, njera kish fytyren e nje burri dhe te nje gruaje me mbishkrim greqisht, e dyta kish nje luan te ngritur perpjete ne kembe dhe e treta nje shqiponje krahehapur me nje gjarper me kthetra. Keto monumente nuk jane ruajtur. Mund te themi se keto monumente kane fiksuar kultin pagan te Aferdites dhe te Dionisit, stemen me luanin anzhuin te Topiasve dhe je tjeter steme, qe mund te lidhet me shqiponjen dukagjinase si hierladi e Principates se Arberise. Shengjini, ose Ninfeumi Nje qytet satelit i Lezhes eshte Shengjini, 8 km ne Veriperendim, ne bregun e Adriatikut. Jul Cezari, ne vepren "Lufta Civile" e permend emrin e ketij limani si Nymfeum ne vitin 48 para Krishtit. Ketu erdhi Flota e Mark Antonit ne fushaten e Cezarit kunder Pompeut. Emri Nymfeun lidhet me ceten e nymfave apo te zanave. Nymfeuni, eshte njohur ne epoken romake, si nje liman shume i mbrojtur "Tutisimuss portus". Ne mesjete ky lima njihet me emra te tjere, quhet limani Meduo. Ne nje harte te shek.XIII te Pjeter Viskontit njihet madje edhe me emrin Medea. Gjate mesjetes permendet ky liman si "Portus", "Medue", "Porto di Medea". Etimologjia e ketij emri ka mbetur ende pa u sqaruar. Sipas A.majerit termi Medua, lidhet me emrin antik te qytetit Medeon - Meduni i sotem, ne bregun dalmat. Sipas disa dijetareve te tjere emri Medea eshte nje jehone e mitit te argonauteve dhe te princesesh Medea te Kolkites, gjate shtegtimit ne Adriatik nga Ulqini deri ne ishullin e Korfuzit. Emri i Medeas eshte lidhur edhe me emrin e fshatit Mjede. Gjithsesi ky toponim mbart nje jehone mitologjike te sterlashte. Kurse Shengjin eshte nje kalk i emrit te shenjtorit Shen Gjin, ose i shenjtorit Shen Gjon Pagezuesi, qe shkurtimisht ka dhene fjalen Shengjin. Ne hartat e P.Gasparit dhe P.Coronellit, limani quhet San Giovanni di Medua. Kemi keshtu nje nderthurje te nje toponimi mitologjik pagan te lashte me emrin e nje shenjtori te krishtere. Pra nje simbioze mendesisht mitologjike dhe fetare deri ne kohen e sotme. Limani i Shengjinit ka qene ne te gjithe koherat limani detar i Lezhes. Kjo lidhje nuk eshte zhdukur asnjehere dhe ne ditet tona eshte perjetuar nje rol i ri i Shengjinit, lidhur edhe me rruget e lidhjes se Shqipërise me Kosoven. Limani i Shengjinit eshte me i rendesishmi liman detar ne Veri te Durresit. Vetvetiu merr atribute te vecanta per te ardhmen. P.Coronelli, kartograf i njohur venecian i shek.XVII ne harten e vet te Drinit dhe Bunes, e cileson Shengjinin si liman te afte per anije te medha (Porto Medua Capace di Grannavili). Krahas limanit te Shengjinit ne shekuj eshte shfrytezuar edhe nje tjeter lima fort i pershtatshem per strehimin e anijeve 2 km ne lindje te tij pikerisht ne vendin ku ndodhet sot e veçuar nga deti këneta e thelle e Knaves. Ky liman natyror permendet ne burimet dokumentare te shekujve XV-XVII me emrin "Saca", qe ruhet edhe sot si trashëgim historik nga lagja Saka ne Jug te qytetit Shengjin. Rendesia e Limanit te Shengjinit u shtua mjaft vetëm pas vitit 1880, kur Ulqini, ky qytet shqiptar ju dorëzua padrejtesisht Malit te Zi, ne zbatim te vendimeve te Kongresit te Berlinit. Plazhi i Shëngjinit përben një nga resurset me te veçanta turistike detare, jo vetem te Lezhes por edhe te Shqipërisë, sidomos duke pasur parasysh parkun ekologjik te rrethinës. Krishterimi ne Lezhe Ne territorin e Lezhes krishterimi eshte i hershem qe ne koherat apostolike, kjo deshmohet edhe arkeologjikisht, si dhe nga autoret e lashte. Nje rendesi te posacme per krishterimin e hershem ne Lezhe ka deshmia unikale e Marin Barletit ne librin e dyte te vepres se tij epokale "Historia e Gjergj Kastriot Skenderbeut". Barleti tregon per viset rreth Lezhes e Zadrimes perqark lumit Drin: atje shihen shume gjurme te lashtesise, qytete e tempuj fort te permendur te Perendise, te cilet tani te sheshuar dhe te bere germadhe po dergjen me shumice perpara syve tane. Po, ne kete vend, verehen dhe permendoret prej mermeri, ne te cilat mund te shikohen shume emra perandoresh romake etj. Ne to dhe disa gjurme, nga te cilat kuptohet me nje menyre te mjaftueshme se po ketu, apostulli i pare u ka predikuar njerezve besimin e Krishtit. Disa gjurme te bazilikave te Antikitetit te Vone flasin per nje krishterim te zhvilluar, i cili ne mesjete zoteron te tere zonen. Lezha permendet si qender peshkopale e rendesishme gjate periudhes se Perandorit ilir Justiani i Madh. Zbulimi 1 km larg Lezhes ne rrugen qe con ne Shengjin i absides se nje kishe te Antikitetit te Vone, i disa kapiteleve me gjethe akanti mund te identifikojnë Katedralen e Peshkopit, njohur me emrin Joan, i cili emërtohet peshkop i Lezhës me letrën e Papa Georgit te I, dërguar ne vitin 592. Ne shek.XIII shen Francesku i Asizit, gjate kthimit te tij nga Siria (para vitit 1221) ndali ne Lezhe, ku themeloi te parin kuvend franceskian ne Shqipëri. Dy dekada me vone ndërtohet kisha e françeskaneve ne kodrën përballe qytetit, e cila ka pasur një gur mbishkrimi te skalitur ne latinisht : POC TEMPLUM FRATON MINORUM AEDIFICATUM EST ANNO MCC XV Qe perkthehet ne shqip : Ky tempull i vellezerve minore franceskane eshte ndertuar me 1240. Nga te dhena te tjera historike, mesojme se ne keto treva kane levizur edhe pjesetaret e urdherit fetar te domenikaneve dhe te benediktineve. Sidoqofte, franceskanet jane urdheri fetar, qe ka mbijetuar me gjate ne kete zone. Nje gojedhene e ruajtur ne rajonet e Venedikut, sipas At Vincens Prenushit thote se Shen Francesku i Asizit, duke u larguar nga Shqipëria mori nje dege pishe te eger, qe e mbolli prane Kishes se Kuvendit Franceskan te ishullit Deserto afer Venecias. Pema u rrit dhe u quajt Kisha e Shen Franceskut. Deri vone eshte ruajtur trupi i thate i kesaj peme, grimcat e se ciles u shperndaheshin besimtareve per devocion. Kuvendet e vellezerve franceskane kane qene vatra te rendesishme intelektuale madje edhe te mesimit te gjuhes shqipe ne mesjete e me vone. Te dhena te shumta per besimin katolik ne Lezhe kemi nga relacionet drejtuar Papatit ne shek.XVII, ku rendesi te vecante merr familja e Bardhejve. Nga kjo familje kane dale peshkope e dijetare te famshem shqiptare si Tosol Bardhi (1490-1582), Nikolle Bardhi (1551-1617), Gjergj Bardhi i shek.XVII dhe sidomos Frang Bardhi i nipi i Gjergjit, nje nga figurat me madhore te kulturen kombetare shqiptare. Si kishtar i njohur, permendet edhe Mihal Bardhi, Nino Bardhi dhe Pal Bardhi, po ne shek.XVII. Nga familja e Bardhajve, shquhen edhe prijsa ushtarake si Preng dhe Pal Bardhi, qe sherbyen ne flamurin e Venedikut. Lidhur me rendesine e madhe te fese katolike si nderlidhese e shqiptareve me Italine dhe Evropen Perendimore, theksojme se Lezha behet qendra e dy kuvendeve te medha historike, e Kuvendit te Lezhes me 1444 dhe e Kuvendit te Arberit me 1703. Nga germimet arkeologjike, por dhe nga te dhenat e relacioneve te M.Bicit, B.Orsinit etj., mund te konstruktojme koleksionin e kishave te zones se Lezhes. M.Bici flet per nje kishe te madhe qe mbante 2000 vete, jashte qytetit ne breg te lumit te Drinit, ku sherbenin freterit franceskane, te cilet kishin edhe nje kuvend ne qytet. B.Orsini permend kishen e Shengjergjit ne qytet, kishen e Shen Marise se Bores, kishen e Shen Sebastianit, kishen e Shen Nuciates, kuvendin e vogel te freterve me nje kapele perbrenda, kishen e Shen Margarites, kishen e Shen Marise, kishen e Manastirit te Shen Antonit etj. Gjithashtu dokumentohet edhe kisha e Shen Ethumesie ne Kashnjet. Teodor Ipen flet per manastirin e vogel te Franceskaneve te rindertuar te shek.XX, ku ka qene dhe nje gur i murosur ne portal me mbishkrim ne gjuhen latine, pjese e nje arkitrau te portes se nje faltoreje me te vjeter. Me 2 mars 1444 ne qytetin e Lezhes, qe ishte ne zoterimin e Venedikut u organizua kuvendi i princerve shqiptare, ku moren pjese Gjergj Arianiti, Andrea Topia, Nikollë Dukagjini, Pal Dukagjini, Teodor Korona Muzaka, Lek Zaharia, Lek Dushmani, Gjergj Stres Balsha, Pjetër Spani, Stefan Cenojevici etj. Ky kuvend u be ne Katedrelan e Shen Nikolles dhe jo rastesisht ne Lezhen venedikase. Kuvendi krijoi "Lidhjen Shqiptare" me Skenderbeun, si kryetar te saj me titullin :"Kapiten i Pergjithshem" (Capitaneus Generalis). Kuvendi i Lezhes eshte nga ngjarjet me te medha unifikuese te kombit shqiptar ne histori. Kuvendi i Arbnit, Merqi 1703 Ne janar te vitit 1703 ne fshatin Merqi te Lezhes u mbajt Kuvendi i Arbenit, i njohur ndryshe si Koncili i Arbenit. Ky kuvend u be me nismen e Papes me origjine shqiptare Klementi i XI, si dhe te autoritetit te arkipeshkvit te Tivarit, Disk Smajevic (1701-1713). Kuvendi i Arbenit mori vendime te rendesishme, jo vetem te karakterit organizativ fetar, por edhe politik dhe atdhetar. Sipas Dr. Engjell Sedaj, Kuvendi i Arbenit eshte kujtese e dokumentuar dhe e pashlyeshme e historise se popullit shqiptar ne dimensionet me te gjera te jetes se tij. Ky Kuvend eshte me i rendesishmi mbas Kuvendit skenderbejan te Lezhes 1444. Ne dokumentat historike turko-veneciane te shek.XV permendet shpesh Ishulli i Lezhes. Nje informacion i gjere per te eshte ne "Ditaret" e M.Sanutos. Lezha u pushtua nga turqit me 1478, qyteti u dogj, u shkaterrua, banoret e tij u zhvendosen ne nje zone, jo shume larg ne ishullin e formuar ne grykderdhjen e lumit te Drinit. Ishulli i Lezhes u be nje vendbanim kryesor per lezhianet. Ne 5 mars 1501, ne ishullin e Lezhes, zbarkoi nga Italia me trupa ushtarake nipi i Gjergj Kastriot Skenderbeut, i njohur si Skenderbeu i ri. Ai kryesoi kryengritjen mbareshqiptare, por qe pesoi shume shpejt disfate. Ne vitet 1478-1501, per 23 vjet, Ishulli i Lezhes, qe i vetmi vend ne bregdetin e Shqipërise se Veriut, qe qendroi i lire, i pavarur dhe i veteadministrueshem. Pushtimi otoman Me 1478 turqit pushtuan Lezhen, hapen varrin e Gjergj Kastriot Skenderbeut vdekur me 17 janar 1468, dhe e varrosen ne Katedralen e Shen Nikolles. Sipas tregimit te Marin Barletit, turqit i morren kockat e Skenderbeut, i mbeshtollen me flori dhe argjend per t'i perdorur si hajmali te pathyeshmerise ne beteja. Me 1506 pushtohet nga turqit edhe ishulli i Lezhes. Keshtu vendoset pushtimi otoman kudo. Nga nje mbishkrim i gdhendur ne nje pllake mermeri, mesojme se ne vitin 1521 nje pjese e keshtjelles se Lezhes, eshte ndertuar nga Sulejmani, biri i Selimit, i cili qe gjithashtu bir i Bajazit Konit. Procesi i rindertimit qe bere nen mbikqyrtjen e Muhamet Dervish Orguzit. Pushtimi otoman beri ndryshime ne strukturen urbanistike dhe arkitektonike te Lezhes. Gjate shekujve te ketij pushtimi nuk kane rreshtur kryengritjet dhe revoltat e shqiptareve kunder pushtuesve. Ne fillim te shek.XVIII Lezha ishte ne sanxhakun e Shkodres dhe ishte qendra e nahijes, qe quhej Nahi e Lezhes. Me 1768, Mehmet Pasha sulmoi lezhianet me nje ushtri 2500 vete po nuk i theu dot. Lezha, me 1770, u mor nga ushtria e Mehmet Pashe Bushatlliut. Me 1793, lezhianet perkrahen Kara Mahmut Bushatlliun, qe qe rrethuar ne Kalane e Shkodres nga turqit. Me 28 nentor 1793 lezhianet sulmuan ushtrine turke, qe kish rrethuar Shkodren, duke i shpartalluar ata. Lezha e perjetoi fuqishem epoken e Pavaresise se Shqipërise me 28 nentor 1912 si dhe te gjitha epokat e mepasshme deri ne ditet tona. Kultura dhe Etnografia Kisha-Xhami e Lezhes Artikulli kryesorë: Xhamia e Selimijes dhe Xhamia e Kalasë (Lezhë) Katedralja e Shën Nikollës ka një rëndësi të posaçme historike për shqiptarët, jo vetëm për Kuvendin e Lezhës, por edhe si vendvarrim i Gjergj Kastriot Skenderbeut. Kjo katedrale, ne shek. XVII, qe shndërruar ne xhami. Themelet e saj janë të shek. XIV, katedralja është e tipit bazilikë me gjatësi 17 m dhe gjërësi 8 m. Ruhet në muret e saj një afresk i Shën Nikollës. Sot rrënojat e Katedrales së Shen Nikolles (Xhamia e Selimijes) janë shruar në memorialin e Gjergj Kastriot Skenderbeut, padyshim një nga monumentet më të mëdha të historisë kombëtare të shqiptarëve në të gjitha kohërat. Sipas studjuesit A. Mutjakoviç, mbështetur në disa dokumente shkrimore të arkivave të Raguzës, del se Andrea Aleks Durrsaku, skulptor dhe arkitekt gjenial i të ashtuquajturës Rilindje Dalmatine është me origjinë e të pareve të tij nga Lezha. Në shumë dokumente të artistit ai e quan veten "Andrea De Alesio", që lidhet me emrin e Lezhës në Mesjetë. Ruhet kopja e testamentit të bërë nga dora e Andreas, i cili e quan veten "Duca Sinovicch", që interpretohet si formë e konvertuar e emrit të familjes së njohur shqiptare, Familja e Dukagjinëve, që kanë qenë edhe zotërinj të Lezhës. Në këtë klimë të begatë, që herët u shquan individë me emër në kulturën tonë kombëtare si Lekë Dukagjini, Kanuni me emrin e tij (Shkodër 1933), që u mblodh në kapërcyll të shekujve XIX-XX nga At Shtjefën Gjeçovi, është monumenti më i rëndësishëm i trashëgimisë kulturore të popullit shqiptar. Ndër shprehjet e tij, që kanë mbërritur si fjalë të urta deri në ditët e sotme, mund të përmendim: "Je i lirë me mbajtë burrëninë tënde, je i lirë me u zhburrnue". Frang Bardhi (1606-1643) nga Kallmeti, ipeshkëv i Sapës (Zadrimës), është autori i më të parit Fjalor latinisht-shqip (Romë,1635) me rreth 5 mijë fjalë dhe i Apologjisë për Skënderbeun (Venecia, 1936), shkruar në latinisht. Pjetër Zarishi (1806-1866) prift nga Blinishti i Zadrimës, i doktoruar për teologji, është ndër poetët nismëtarë të Rilindjes sonë Kombëtare së bashku me franceskanin Leonardo De Martinon (1830-1923). Ky i fundit ishte arbëresh nga Grecia e Pulies (Itali), por jetoi në Lezhë dhe rrethinat e saj për mëse 30 vjet ku shkroi edhe pjesën më të madhe të vargjeve që u përmblodhën në librin voluminoz Harpa e një italo-arbëreshi (Venecia,1881). Për Lezhën Zarishi shkruan se prodhon “gjithçka asht nevoja e njeriut me jetue”, ndërsa De Martino në gojën e Zogut në Kafaz jep figurativisht gjendjen e rëndë të shqiptarit në robëri: ”Jo këtu s’muj me këndue/ Se kam zemren kah pelcet”. Dëshmi kulturore është edhe vepra e Ali Ulqinakut (1855-1913). Ai ishte lindur në Ulqin dhe u caktua hoxhë në qytetin e Lezhës me të mbaruar Medresenë e Shkodrës. Shkroi dy vëllime me poezi me alfabet arab dhe la në dorëshkrim Fjalorët turqisht-shqip, shqip-turqisht, të parët e këtij lloji në leksikografinë shqiptare dhe turke. Zotëronte disa gjuhë orientale, por deklaronte se “gjuha ime asht shqipja”. Me leksikologji u muar edhe Nikollë Gazulli (1894-1946), lindur në Dajç të Zadrimës ku mori edhe mësimet e para prej Ndre Mjedës, ndërsa studimet e larta teologjike i kreu në Austri. Veprat: Fjalori i fjalëve të rralla të malësive veriore (1941) dhe Fjalorthi i ri (1941). I lindur në Fishtë dhe nxënës i kolegjit të Troshanit (të dy fshatra zadrimorë në rrethinat e Lezhës), është poeti Gjergj Fishta (1871-1940). Vargjet e tij, ndonëse të ndaluara rreptësisht për gati një gjysmë shekulli, janë përcjellë gojë më gojë duke u deklamuar në tubime familjare apo duke u kënduar me lahutë e çifteli deri në skena masive. Duket si i pabesueshëm ky recepsion “letrar”, por kushdo që i ka shkelur këto treva e më gjerë, patjetër që ka takuar njerëz të thjeshtë që dinë përmendësh të 17 mijë vargjet e Lahutës së Malcis. Poezia e Fishtës jeton ende në këtë mënyrë me lexuesin e vet. Këtë fenomen të dimensioneve homerike vepra e Gjergj Fishtës e ka përjetuar çuditshëm në gjysmëshekullin e njëzetë, edhe kur mjetet e propagandës u përpoqën me sa fuqi patën ta bënin të harruar, armiqësore e dëshmi fajësimi politik. Për Lezhën ai ka shkruar: “Qielli i kaltër, toka e blerë,\Njeti dimen, këtu pranverë”. Përveç Lahutës, Gjergj Fishta është autor i shumë veprave, ndër të cilat: Mrizi i Zanave, Vallja e Parrizit, Anzat e Parnasit, Gomari i Babatasit, Juda Makabe, Jerina, Sh'Francesku i Asizit, Sh'Luigj Gonzaga etj. Nga gjiri i këtij populli, që jeton me poezinë edhe kur atë ia ndalojnë, kanë dalë poetë bashkëkohorë të talentuar. Ata i bashkon vokacioni tradicional i përjetimit poetik, por dallohen nga teknikat origjinale, ndjeshmëria leksikore dhe nga mënyra se si e përthithin poezinë moderne, prandja janë quajtur nga kritika e viteve ‘70-‘80 “fenomeni novator i poetëve lezhjanë”. Po kështu, një plejadë publicistësh lezhjanë, veçnërisht, të pas viteve ’90, i kanë dhënë tonet medias bashkëkohore shqiptare. Gazeta më parë e pavarur në Shqipërinë paskomuniste është “Koha Jonë”, që nismat i ka në Lezhë. Sot Lezha ka disa periodikë lokalë, shtypshkronjë dhe një numër shtëpish botuese, ndër të cilat: Lisitan, Gjergj Fishta, Kuvendi etj. Ka bibliotekën me mjedise komode, Galerinë e Arteve Pamore (Pallati i Kulturës) dhe një Galeri private “Studio Art Përvathi” etj. Besime dhe praktika etnografike ne Lezhe Lezha është qyteti që bashkon tri treva me rëndësi të veçantë etno-kulturore për Shqipërinë e Veriut: Zadrimën, Mirditën dhe Malësinë e Madhe. Ato krahina, së bashku edhe me disa treva të tjera të Veriut, nuk e njohën asnjëherë tërësisht autoritetin e pushtetit religjozo-administrativ të osmanllinjve, por u vetëqeverisën sipas ligjeve të princit të tyre të fundit, Lekë Dukagjinit dhe jetuan me kujtimin e bëmave të Skenderbeut, flamurin e të cilit e ringritën në dhjetor të vitit 1912, pavarësisht se nëpër kembë kishin trupat e pushtuesve të rinj serbë. Zadrimorët dhe mirditasit janë popullsi autoktone, ndersa malësorët e Mbishkodrës kanë zbritur në fushat ndërmjet lumenjve Mat dhe Drin 200-300 vjet më parë. Në ish muzeun etnografik të rrethit, në një ndërtesë karakteristike qytetare, ka qenë pasqyruar kultura materialo shpirtërore e këtyre trevave, e pasur veçanërisht në shumëllojshmëri kostumesh, zbukurime grarishte, vegla pune, armë të stolisura dhe instrumente muzikore. Rrethinat e Lezhes kanë një folklor të pasur. Në dasma e gostira këndohen këngët e kreshnikëve dhe balada të qemotshme. Rapsodët konkurrojnë me krijimet e tyre të reja epike, lirike e satirike. Tæ grupuar në ansamblin Çiftelia ata janë fitues të shumë trofeve në shkallë kombëtare. Tërheqëse janë për vizitorin disa rite në festa të motmotit, si ditet e kthimit të diellit për verë (22 - 23 dhjetor), Nata e Buzmit (24 dhjetor), Viti i Ri, Dita e Verës, Dita e Shën Gjergjit, Dita e Shën Gjinit, po dhe ne raste te tjera. Naten e Buzmit, vene ne zjarr nje trung e dy a tre shkopinj te pergatitur enkas per ritet e kesaj nate. Kur dy vete ne mbremje sjellin buzmin ne vater, tere njerezit e familjes ngrihen ne kembe e thonin: "po vjen buzmi bujas", me gjethe e me bare, me edha e shqerra," mbas dimrit vjen vera...". Me kashten rituale te bere ne mbremje nen tryezen e festes, shkonin ne mesnate e benin lemin ne are, nje rreth me nje iks ne mes. Me kashten rituale lidhnin dhe pemet me fruta. Te tera keto, beheshin per mbaresi ne njerez, ne bageti, ne ekonomi bujqesore. Ditën e verës ndizeshin zjarre purifikues e për t'i dhënë forcë diellit në oborr e në kopshte. Nga gratë bëheshin rite magjike e kundër qënieve të tjera dëmtuese, grabitëse. Artikulli kryesorë: Dita e Novruzit Ditën e Novruzit (dita e Zojës) - 25 mars, besohej se nga çdo lloj bime kopshti e are, bëheshin rite në vreshta sidomos në atë që quhet Anë e Malit në Lezhë ku kishte më shumë hardhí më së hershmi duke rrokullisur një buke e një gogel djathë, një fëmijë të vogël, kjo për begati e mbarësi në prodhim. Shën Gjergji ishte festë me shumë rite: gjelberim, ndezje e zjarreve rituale në vende publike, mbledhje lulesh e thurrje kurorash nga fëmijë, lagia e njerëzve të shtëpisë me "ujë pa fole", shilarthi i fëmijëve në pemë, rite në ara e ndër bagëti për mbarësi. Në Zadrimë e në vise të tjera të Lezhës është shumë e njohur festa e shen Gjinit me ritet e saj teper ngazelluese. Ndizen zjarre nder ara, ku digjen tere byket e mbetur nga viti i kaluar. Behen shtellunga me kashte, lidhen me litare a me fije kurperi, u jepet zjarr e ashtu te ndezur i sjellin ne ajer duke vrapuar, neper ara e duke shqiptuar disa vargje rituale per mbaresi ne prodhim. Keto behen per mbaresi e per t'i dhene force diellit si simbol i prodhimit te deshiruar ne te ardhmen. Kur nuk binte shi ne vere e thaheshin bimet e kopshteve e te arave, femijet, po me ndihme te plakave benin dordolecin. Mblidheshin bashke dege te gjelbra e qe quhej Dordoleci. E shetisnin ne fshat shtepi me shtepi e siper dordolecit i hidhnin uje duke shqiptuar kenget rituale ku kerkohej shi per arat. Kerkonin dhe dhurata ne shtepite ku shkonin... si shperblim per vepren qe benin. Politika Kryetar i Bashkisë së Lezhës ështe Pjerin Ndreu Ekonomia Lezha është një qendër e rëndësishme ekonomiko-industriale në Shqipëri. Për tu përmendur janë industria e peshkimit shumë e zhvilluar në zonën bregdetare të Shëngjinit. Ekonomia e qytetit bazohet më shumë në turizmin e saj. Transporti SH 1 lidh qytetin me pjesën tjetër të vendit. Të gjitha rrugët që drejtojnë nga veri-perëndimi në Shqipërinë qendrore kalojnë nëpër Lezhë. Lezha ndodhet rreth 60 km larg Tiranës, kryeqytetit të Shqipërisë. Lidhje të jashtme Lezha Online | Lajme Filma Muzik Video Shqip Lezha Travel and Tourism Shengjini Travel and Tourism Bashkia e Lezhes Keshilli i Qarkut Lezhe oraret e Lezhes Referime Historia e Shqipërisë Ishulli i Lezhës Lista e qyteteve të Shqipërisë Qytetet shqiptare Turizmi në Shqipëri Vendvarrimi i Skënderbeut Lezhë Qytete në Shqipëri Qytete shqiptare


text: NË MESONJTORËN E QUAJTUR SPITAL | albislam.com Ballina NË MESONJTORËN E QUAJTUR SPITAL Ngjyra e bardhë e cila është aq e bukur aq e pastër aq e këndshme, për mua është e urryer kur e shoh mbi krevatin e të sëmurit. Atëherë më duket e zezë, madje më e zezë se sa errësira e natës. Nuk i dua ata që ma kujtojnë, ata që më thirrin dhe me vështirësi i vizitoj spitalet. Ato me duken si varrezat e të gjallëve dhe vendkalimi më i shpeshtë nga kjo dynja për në ahiret. Është rënd për zemrën, dhimbshëm për syrin ta shohësh të afërmin tënd, të dashurin të shtrirë në krevat, rreth tij mjekë me skalpelët e tyre, infermiere me fasha dhe gaza. I shtrirë pasi ia ka dorëzuar shpirtin Allahut, subhanehu ue te'ala. E paramendova se jam duke e vizituar, me dëshirë apo pa dëshirë, me vullnet apo pa vullnet një të sëmurë të tillë, e paramendova momentin e rëndë dhe çastin e vështirë. Ja që parafytyrimi u shndërrua në realitet. Një djalosh i ri i shtrirë në krevatin e bardhë. Djalosh që kishte vrapuar duke lozur, qante nga dhimbja. E kishte thyer fëlqinë dhe kishte nevojë që ajo të imobilizohet (fiksohet që të mos lëvizë). Nuk desha ta vizitoj sepse pamja ishte tronditëse për mua. Nuk desha të dëgjoj sepse lajmi i tij ishte shumë i dhimbshëm për mua. Dëshiroja ta shoh të buzëqeshur duke vrapuar por Allahu e caktoi ta shoh në këtë gjendje. Në ato vende nuk shkohet me dëshirë. Spitalet janë burgje në të cilët njerëzit hyn me vullnetin e tyre. Aty hyjnë ata që janë sprovuar, pleq e rinj, meshkuj dhe femra, të pasur dhe të varfër, sundimtar dhe të sunduar... Hyra në spital, zemra dridhej dhe i mbylla sytë. Nuk desha të shoh të pikëlluar, fytyrë që flet për vuajtje, lot që rrjedhin pandërprerë, sy që shfaqin frikë. Pasi e vizitova djaloshin shkova të vizitoj edhe një tjetër. Pamja me pikëlloi dhe më gëzoi. Më pikëlloi sëmundja e tij por më gëzoi tubimi i të dashurve rreth shtratit tij. Ishte i veçantë sepse ishte hafëz i Kuranit, shokët e grupit rreth tij dhe mësuesi i tyre e këshillonte dhe mundohej t'ia largon brengat. Ishte një mësim që nuk mësohet në libër...ishte një mësim që fisnikët e trashëguan gjeneratë pas gjenerate. Me erdhi mirë për kujdesin e njerëzve ndaj tij si dhe për respektin e hoxhës së tij ndaj të sëmurit. E shihja keqardhjen në sytë e mësuesit tjetër. Nuk ishte qëllimi të tregoj thjesht lajmin e këtyre të sëmurëve. Desha që të përfitojmë dhe të fillojmë ti ndiejmë të tjerët që janë në situata të këtilla. Kush prej neve është i sigurt se nuk do të sëmuret. Askush. Prandaj falënderoje Allahun për gjendjen tënde, lute për mbrojtje nga fatkeqësitë sikur sëmundja, fitoje sevapin e vizitës të sëmurëve dhe mos i harro, as ata e as veten në lutje të drejtuar Allahut, subhanehu ue te'ala. Të pakët janë falënderuesit e vërtetë. Zoti ynë, mos na ndëshko për atë që harrojmë ose veprojmë pa qëllim! Zoti ynë, mos na ngarko barrë të rëndë, ashtu si i ngarkove ata para nesh! Zoti ynë, mos na ngarko me diçka që nuk mund ta bartim! Na i shlyej gjynahet tona, na i fal ato dhe na mëshiro! Ti je Zoti Ynë! Prandaj na jep fitore kundër atyre që nuk besojnë! (El Bekare, 286)


text: Padia është ngritur nga një kompani e cila pohon se e mban patentën në emër të themeluesit të saj, programerit tashmë të ndjerë, holandezit të quajtur Jozef Joannes Everardus van Der Meer. Rembrandt Social Media tha se suksesi i Facebook-ut ishte i bazuar, pjesërisht, në përdorimin e dy prej patentave të z. Van der Meer, pa leje. Facebook tha se nuk ka asnjë koment për të bërë lidhur me padinë ose pohimeve për padi të bëra nga Rembrandt Social Media. Padia është paraqitur në një gjykatë federale në Virxhinia, pohon BBC në raportin e saj për butonin e famshëm të Facebook dhe mospajtimeve ligjore që kjo e fundit ka me kompaninë e themeluesit holandez. / Telegrafi /