text: Skifter Këlliçi Kujtime nga Skifter Këlliçi, (Tiranë, tetor 1946 - tetor 2006) Kur Loro Borici, kapiteni i skuadres sone kombetare, i ndodhur mbi podium, ngriti lart kupen qe mbante në duar, i tërë Stadiumi "Qemal Stafa" u mbulua nga brohoritjet e mijëra sportdashësve, midis të cilëve edhe unë, asokohe fëmijë tetëvjecar. Shqipëria, që sapo kishte mundur Rumaninë me golin e vetëm të Telitit, shpallej kampione e Ballkanit. Për të parën, dhe të fundit herë, zinte vendin e parë në një turne ndërkombëtar. (Për më tepër, për kurreshtje, në të parin turne në Evrpoë pas Luftës së Dytë Botërore). Ndaj po ndalem në këtë ngjarje të madhe në historinë e sportit tonë, kur janë mbushur plot 60 vjetë nga zhvillimi i saj, duke u bazuar shumë pak te librat e mi, "Historia e futbollit" dhe "Nga 2-3-5, në 4-4-2" dhe kryesisht në kujtimët e mia. Pak histori Po kaloja pushimet verore të vitit 1946, kur mësova nga bashkëmoshatarët e mi se në Tiranë pas disa muajsh, saktësisht në tetor, do të zhvilloheshin Lojërat Ballkanike në dy sporte, futboll dhe atletikë.Do të merrnin pjesë skuadra nga Shqiqëria, Jugosllavia, Bullgaria dhe Rumania. |Kapiteni i Kombëtares Shqiptare Loro Borici me kupën e fitores në duar. Shqiperia është kampione e Ballkanit 1946.| Një humbje e beftë Lojërat Ballkanike u hapën me takimin midis Shqipërisë dhe Jugosllavisë.Atë ditë, pasi dolëm nga shkolla, unë dhe vëllai, si dhe shokë të tjerë të mëhallës, mezi c'pritnim të shihnim këtë ndeshje.Ta pret mendja se bileta nuk kishte, sic nuk kishim edhe ne para për t'i blerë ato.Por do të bënim si të bënim, si kalamaj që ishim. Mirëpo, vaj medet!... Të turullosur nga Ballkaniada, sic nisën të quheshin shkurtimisht këto lojëra, nuk ua kishim varur fare mësimeve. Për më tepër, detyrave të shtëpisë. Si pasojë, erdhi ndëshkimi. Prindërit nuk më lanë as mua, as vëllanë të shkonim me shokët në stadium. I vetmi ngushullim ishte ta ndiqnim ndeshjen me radio, nëpërmjet zërit të komentatorit, që më pas do të mësoja se quhej Anton Mazreku. Ai i përshkruante ndeshjet kaq bukur, sa që mua më dukej sikur ndodhesha në shkallët e stadiumit. Nuk kaluan vecse disa minuta nga fillimi i takimit dhe Mirashi shënoi golin e parë,pas një pasimi të bukur të Parapanit. Kur britmat hovëzuese të shikuesve nuk kishin mbaruar ende, Llambi u shkëput nga mbrojta dhe, sic e përshkroi komentatori, ia kaloi topin Telitit brenda zonës së rreptësisë. E kisha parë Telitin për herë të parë kundër "Spartakut" të Moskës dhe e dija, se po ta kishte topin nëpër këmbë, bënte hatanë.Dhe kështu sic dukej ndodhi.Shqipëria brenda disa minutash udhëhiqte 2-0. Por nuk mjaftoi me kaq. Bicaku që luante ng e majta e sulmit, krahas Boricit, ia pasoi topin Telitit, që e pa të udhës t'ia kalonte Mirashit. Pa e bërë të gjatë, ky i këputi një goditje të fortë dhë topi shkundi rrejtën.3-0!... Për fat të keq jo!Gjyqtari rumun, Istrati, nuk e quajti këtë gol, se Mirashi pakësh qenë ofsajd, pra, jashtë loje. (Të tëra këto hollësi mua dhe vëllait na i plotësuan shokët pas mbarimit të ndeshjes). Kur filloi pjesa e dytë, vura re nga dritarja e dhomës se si qielli u nxi nga re të dëndura që, sikur të ngjisheshin, zunë të derdhnin një shi të rrëmbyeshëm.E merrja me mend se si po luhej takimi në stadium, ku fusha do të ishte mbuluar me siguri me ujë, ashtu si oborri i shtëpisë ku unë e i vëlla luanin me topa lecke.Dhe me të vërtetë ashtu kishte ndodhur. Per dreq,si të ishin mësuar me fusha tërë llucë, jugosllavët, që duhet thënë kishin më shumë përvojë se tanët, (sic mësova më pas, kishin marrë pjesë që më 1930 në Kamponatin Botëror në Uruguaj e dy javë para Ballkaniadës kishin mundur Cekosllovakinë, nënkampione botës më 1934), shënua shpejt e shpejt dy gola.Komentatori, ndërkohë, përsëriste se fusha ishte shndërruar në mocal e megjithatë, gjyqtari bënte shenjë që ndeshja të vazhdonte. Merret me mend se c'ndeshje po luhej. Dhe ja, në minuat e fundit Cajkovski, që ,më pas do të bëhëj nga futbollistë e njohur të Evropës, i dha topit një të goditur nga larg, sa portieri yë Dodë Tahiri, nuk mundi ta priste. Kështu jugosllvët arritën një fitore që u përcaktua edhe nga fati. Këtë na e thanë edhe shokët që u kthyen të mërzitur nga stadiumi. Ishin bërë qull, nga koka deri te këmbët,por kishin qëndruar si heronj në shkallët e stadiumit, duke pritur atë fitore që përfaqësueses sonë i kishte rrëshqitur nga duart. Ndeshjet e tjera dhe një fitore shpresëdhënëse |Portieri rumun Lazareonu në një pritje të vështirë gjatë ndeshjes Shqipëri-Rumani, 1946| Kampionë të Ballkanit! Nuk do të zgjatem në dy takimet e tjera.Qe fat për ne që rumunët rrahën jugosllavët 2-1,të cilëve u duhej pa tjetër fitorja për të zënë përfundimisht vendin e parë.Por në takimin e fundit ata arritën të mposhtnin me të njejtin rezultat bullgarët dhe prisnin përfundimin e ndeshjes ë fundit, Shqipëri-Rumani, që u zhvillua në pasditen e bukur të 14 tetorit. Ato ditë, jo vetëm ne, cunat e mëhallëes, por kudo, kalamaj e të rritur, nuk flisnin vecse për këtë ndeshje. Skuadrës sonë, i duhej vetëm fitorja për të qenë kampione e Ballkanit. Por, ama, fitorja u duhej edhe rumunëve. Barazimi na degdiste në vendin e tretë, kurse jugosllavët zinin rehat-rehat vendin e parë. Nga të rriturit dëgjonim se të mudje Rumaninë, nuk ishte gjë e lehtë. Ata, ashtu si jugoslavët kishin marrë pjesë jo vetëm në botërorin e parë neUruguaj, më 1930, por edhe në të dytin, në Itali, më 1934. "Kanë eksperiencë të madhe, or vëlla!" - dëgjonim nga më të mëdhenjtë. Madje një shok yni tregonte se një mesoburrë kishte vënë në bast se, po të fitonte skuadra jonë, do të rruante mustaqet.Krenohej me to se i kishte të gjata dhe për të cilat i kishte bërë sherr të madh me dikë që ia kishte sharë me fjalët: "Të dh... mustaqet!" Erdhi më së fundi dhe 14 tetori. Mirëpo trimoshëve që aq shumë më kishin quajtur frikash, nuk ua mbajti të kacavireshin nëpër mure, se policët, këtë radhë ishin shumuar dhe i bënin sytë katër, ngaqë në tribumnë kishte ardhur qeveria me Enver Hoxhën e Koci Xoxen në krye. Bëmë, c'bëmë dhe shpëtimin e gjetëm sërishmi te drurët mbi kodër.Dhe bëmë mirë që shkuam shpejt, se edhe kalamaj të tjerë i kishin rënë në erë kësaj mënyre për të parë ndeshjen. S'do mend, u ruajtëmë se, mos o zot, ndonjë degë do të thyhej e ndonjeri nga ne do të përfundonte këtë radhë në spital. Shqipëria në pjesën e parë luajti me portën nga shtëpitë e qytetit, pra, nga veriu. Mirëpo, c'është e verteta, pak i pamë tanët t'u afroheshin portës kundërshtare. (Më pas morëm vesh se rumunët na kishin vënë përpara, por pa rrezikur e pastaj loja kishte kaluar pa telashe si për ne, ashtu edhe për ata). Mirëpo në pjesën e dytë, kur, u hapën portat, vërshuam më shkallët e stadiumit, por këtë radhë të tribunës nga jugu, ku mezi gjetem vend, midis mizërisë së gjindjes që kishte dyndur në stadium për të parë këtë finale të paharruar. Dhe duhet thënë se në pjesën e dytë ishim ne qe i vumë parapara kundërshtarët..Por goli nuk po dukej ende.Dhe ja, pas një sulmi të rrezikshëm portieri rumun, për të larguar topin, u ndodh bashkë me të jashtë vijes së 16-metërshit. Goditje dënimi për skuadrën tonë. Thuajse të gjithë rumunët u vunë ne një mur të ngjeshur.Prisnim të gjuante Borici por, pasi e rregullot topin mirë e bukur, ishte Teliti, që si u mat ca, i këputi një të gjuajtur që tundi rrjeten. Në shkallët e stdiumit nuk u mor vesh se c'u bë. Në ajër fluturoni kasketa, civile e ushtarake, zhaketa, trikora, e hallku puthej e përqafohej, të njohur e të panjohur. Mirëpo loja donte edhe 35 minuta që të merrte fund. Jo pak. Rumunët nuk kishin gjë për të humbur, ndaj u derdhën yrysh përpara. Por më kot. Ishte shumë vështirë të thyeje mbrojten tonë, me Sllave Llambin e portierin Pozeli në krye. Por edhe sulmuesit, të prirë nga Loro Borici, nuk mbetëm pas. Edhe ata mësynë.. Kur u dëgjua vërshëllima e fundit e gjyqtarit, ne, kalamajtë, nuk u përmbajtëm e deshëm të kapërcenim telat e të hidheshnim në fushë. Por ishte e pamundur, se telat |Moment nga ndeshja Shqipëri-Rumani, 1946| Cilët ishin heronjtë e Ballkaniadës?... Kur në mars të vitit 1999 u largova nga atdheu për në SHBA, pata rast të takohesha me Pal Mirashin. Ishte "i fundit i mohikanëve", po të perifrazoj titullin e një roman të shkrimtarit ameriak, Kuper. Të tjetët ishin ndarë nga ne në vite. Po përpiqem t'ua kujtoj lexuesve: Dodë Tahiri Portier i "Vllaznisë" së Shkodrës, dy herë kampione më 1945 dhe 1946.Luajti në dy takimet e para kundër Jugosllavsë dhe Bullgarisë. Shquhej për pritjet e gjuajtjeve nga lart. Ma pas vazhdoi të luante përsëri me skuadrën shkodrane. Më 1948 u hap fjala se ishte arratisur në Jugosllavi. (Dhe do të vinin vitet 70-të që "Vllaznia" të gjente një një tjetër portier të vërtetë, Ndojën, që megjithatë, nuk luajti gjatë për arsye biografie.) Xhakomino Pozeli Me origjinë italiane, portier i "Flamurtarit" të Vlorës, luajti vetëm në takimin e fundit vendimtar me Rumaninë. Shumë i kujdeshshëm, sidomos në dyluftimet e afërta me kundërshtarët, sic e mbaj mend në ndeshjen që na dha titullin kampion. Deri në vitin 1948, kur u riatdhesua në Itali, mbrojti dhe pesë herë të tjera portën e kombëtares, në takimet me Bullgarinë, Hungarinë, Jugosllavinë, përsëri me Rumaninë në Bukuresht më 2 maj 1948, që i solli fitore skuadrës sonë, si dhe në dy barazimet historike kundër Hungarisë në Tiranë dhe Jugosllavisë në Beograd pas disa javësh, të cilat e vunë atë në vendin e parë në Kampionatin e Evropës Qendrore. (Ky kampionat mbeti i papërfunduar për shkak të prishjes së marrëdhënideve me Jugoslavnë, në qershor 1948). Pozeli erdhi përëri në Shqipëri në vitet e para pas shembjes së komunizmit. Dhe qe mik i familjes së Xhavit Demnerit, futbollistit të njohur të Kombëtares dhe "17 Nëntorit". Për fat të keq, nuk e gjeti gjallë. Djali i tij, Fatmiri, sot kryeredaktor i "Sport Ekspresit", e shoqëroi dhe i kushtoi një shkrim këtij italiani të shqiptarizuar, që nuk e harroi vendin tonë. Uroj që edhe sot të jetë gjallë e shëndoshë. Do të ishte i vetmi... Muhamet Dibra Mbrojtës i djathtë i "Vllaznisë". Zuri vend në kombëtare që në takimin e parë miqësor të saj me Malin e Zit, të zhvilluar në Shkodër, disa javë para fillimit të Ballkaniadës, ndeshjet e së cilës i zhvilloi të tëra. Mbeti mbrojtës i djathtë i kombëtares deri më 1952, duke zhvillur me të 19 ndeshje ndërkombëtare. E kam njohur së afërmi në maj të viti 1948, kur isha dhjetë vjec. Kombëtarja po bënte stërvitje në fushën e Shallvares dhe unë po sajoja një "komentim" të ndeshjes, duke imituar Anton Mazrekun. Dibrës i bëri përshtypje dhe më tha që para ndëshjes me Hungarinë, që u mbyll, sic e përmenda më lart, 0-0, ta prisja para hotel "Dajtit", nga ku më mori me vete dhe më futi në stadium, ndërsa shokët e mi mezi gjetën bileta për këtë ndeshje. Më 1972 pata rast të bëj me të një intervistë për filmin e gjatë dokumentar "Nëpër fushat e futbollit", që u shfaq në kinematë e vendit.U habit kur mësoi se vite më parë, ai djali i vogël, që kishte marrë me vete në stadium, kisha qenë unë. Me sa mora vesh më vonë kishte humbur jetën pas në një aksidenti automobilistik. Sllave Llambi Qendërmbrojtës i "17 Nëntorit" dhe i kombëtares. Në fund të viteve 30-të kishte luajtur në radhët e SK Tiranës kampione, të drejtuar nga Selman Stërmasi. Ishte aktivizuar edhe në Itali me skuadra vendase gjatë fillimit të viteve 40-të. I ndihmur nga elastiticeti, shquhej për kërcimet në ajër, (jo më kot ishte edhe atlet i kërcimit së larti). Me kombëtaren deri më 1950 zhvilloi 19 takime ndërkombëtare, duke përfshirë edhe tri ndeshjet e Ballkaniadës, pa u ndarë nga "Partizani" që edhe drejtoi për disa vite. E kam njohur shumë vonë nga fillimi i viteve 80-të, kur shkruaja librin me titull "Nga 2-3-5...", kushtuar evoluimit të sistemeve taktike të futbollit shqiptar. Pas disa kohësh mora vesh se ishte ndarë nga ne. Rexhep Spahiu Mbrojtës i majtë i ?17 nëntorit? dhe i kombëtares në të të trija takimet e Ballkaniadës. Vërtet shtatshkurtër, por shumë i shkathët. Gjatë vitëeve 40-të kishte luajtur më "Shprefenë", e cila takimet me skuadrat ushtarake italiane gjatë pushtimit, i kishte kthyer ato në shfaqje të urrejtjes ndaj pushtuesve fashistë. Deri më 1952 zhvilloi 18 ndeshje më kombëëtaren dhe gjatë kësaj kohe u aktivizua me "Partizanin". Më pas qe edhe trajner i kësaj skuadre, e cila nga viti 1956 e deri 1961 u shpall pesë herë kampioneE kam njohur në fillim të viteve 60-të, kur e kam intervistuar disa herë në "Rubrikën Sportive" të Radios e pastaj të TV-së. Xhavit Demneri Futbollist i "17 Nëntorit", luajti vetëm në takimin parë kundër Jugosllavisë, sespe u dëmtua rëndë. Ishte gjysmëmbrojtëës i djathtë. Edhe ai, si Spahiu, kishte luajtur në radhët e "Shprefesë". Shquhej për teknikë të lartë. Përvoja e madhe i vleu kur nisi të punonte si trajner i të rinjve të "17 Nëntorit". Ishte ai që në fund të viteve 50-të e fillimi i viteve 60-të zbuloi talente të tilla si Pano, Frashëri, Halili, Bukoviku, Hyka, Kazanxhi, Ishka, Bytyci, vëllezërit Ali dhe Osman Mema etj., që u bënë lavdia e skuadrës tiranase, disa herë kampione, dhe përfaqëësueses sonë. Për fat të keq, u shkrua shumë pak për të. Megjithatë, djalë 19-vjecar, në vjeshtë të vitit 1957 pata botuar një portret për të në faqet e "Sportit Popullor". Më pas u bëmë miq të ngushtë, sepse isha dhe koleg i birit të tij, Fatmirit, që në nga fund i viteve 70-të u bë ndër radiokronistët sportivë më të mirë të Radio Tiranës. Në ceremoninë e varrimit të tij, në fillim të viteve '90-të morën pjesë plot e plot sportdashës, duke përfshitrë edhe ish-futbollistët e mësipërm. Bahri Kavaja Zëvendësoi Xhavit Demnerin në takimin tjetër kundër Bullgarisë, për t?u zëvensdësuar pastaj edhe ai nga i riu Besim Fagu, i cili luajti edhe në takimun e fundit kundër Rumanisë. Kavaja, duke qenë pjesëtar i kombëtares më 1950, së bashku me futbollistin tjetër, Bule Vathi, u bë në Dardanele të Turqisë, protagonist i një arratisjeje spektakolare, duke u hedhur nga një anije që po e transportonte kombëtaren tonë në një turne jashtë shtetit. Të dy, pasi qëndruan disa ditë në Stamboll, ia nisën një aventure, që Kavajën e coi, të mos gaboj, në Zelandën e re dhe Vathin në Amerikë. Besim Fagu Luajti gjatë tërë ndeshjes kundër Rumanisë. Për shumë vite, do të bëhej qendërmbrojtës i pazëvendësueshëm i kombëtars dhe "Partizanit". Deri më 1958 zhvilloi me përfaqësuesen 13 takime ndërkombëtare. Në gusht të viti 1999, kur nuk kisha vecse disa muaj që ndodhesha në SHBA, mora vesh lajmin e hidhur të vdekjes së tij dhe menjeherë shkrova një portret, me titull "Postblloku Fagu", që u publikua në faqet e gazetës shqiptaro-amerikane "Illyria", e cila botohet në Nju Jork. Vec kësaj, ashtu si Dibrën, e kam intrevistuar në filmin dokumentar të "Kinostudios shqipoëria e re" kushtuar historisë së futbollit tonë, (1972). Bimo Fakja Futbollist i "Vllaznisë", luajti gjysmëmbojtës i majtë i kombëtares në të tria takimet e Ballkaniadës. Deri më 1948 zhvilloi 6 takime me kombëtaren, pa u ndarë nga skuadra shkodrane, ku gjithnjë u shqua si gjysmëmbrojtës i majtë. Aristidh Parapani Futbollist i "17 Nëntorit" e më pas i "Partizanit", luajti sulmues i djathtë. Ashtu si Xhavit Demneri dhe Besim Fagu, vinte nga skuadrat e lagjeve te fillimit të viteve 40-të. Luajti në të trija ndeshjet e turneut të Ballkaniadës dhe u shqua për depërtimet dhe harkimet e topit në zonën e rreptësisië kundërshtare. Mori pjesë deri më 1952 në 18 takime ndërkombëtare me përfaqësuesen. Prej tij kam një kujtim "të hidhur". Në pranverë të viti 1949, kur isha nëntë vjec, po qendroja prapa njërës prej portave në fushën e Shallvares, ku Parapani me shokë po bënin stërvitje. Ai befas gjuajti një top fluturimthi, që pasi u përplas në rrjetë, më goditi në stomak. Pata dhëmbje e mezi mbajta lotët. Tici, sic e thërrisnin shkurtimisht, vrapoi drejt meje të më ndihmonte. Vite më pas, kur u bërë gazetar, kemi qeshur së bashku tek ia kujtoja këtë ngjarje. Kur u nda nga ne, në verë të vitit 1979, pas ceremonies së varrimit, me ish-shokë të skuadrës kujtuam Ticin dhe ndeshjet e famshme të Ballkanidës së '46-ës. Qamil Teliti Luajti gjysmësulmues në të trija ndeshjet dhe u shqua sidomos në takimin e fundit me golin fantastik kundër Rumanisë. Kishte nisur të aktivizohej me "Besën e Kavajës" në fund të viteve 30-të. Më pas luajti me "Partizanin", "Dinamon" dhe me "17 Nëntorin". Me kombëtaren luajti deri më 1952 11 herë. Ishte shumë i fuqishëm, kishte forcë depërtuese dhe ishte i pakrahasueshëm me goditjet me të djathën. Loro Borici Qendërsulmues, u bë që atëherë simboli i futbollit shqiptar. Kishte nisur të luante që më 1938 me "Vllazninë", kur nuk ishte vecse 16 vjec, duke premtuar se do të bëhej futbollist i madh. Në fillim të viteve '40-të, gjatë studimeve universitare në Romë, luajti më "Lacion". U shqua si qendërsumlues krahas Piolës, qendërsulmuesit të axurrëve, kampionë të botës më 1938. Me kapitullimin e Italisë fashiste u kthye më 1943 në Shkodër. Nga viti 1945-47 luajti me "Vllazninë" e pastaj me "Partizanin", trajner i të cilit u bë më pas. Ishte i domosdoshëm në të tria ndeshjet e kombëtares gjatë Lojërave Ballkanike, si dhe në të gjitha ndeshjet ndërkombëtare të përfaqësuess sonë, ku luajti deri më 1957 24 herë. Loroja ishte i kujdesshëm në lojë e përpiqej të mënjanonte ndërhyrje rënda e, për më tepër, t?i dëmtonte, qoftë edhe pa dashur kundërshtarët. Por zemërohej kur ndaj tij mbrojtësit shkaktonin pa vend. Më kujtohet një episod domethënës në takimin me Hungarinë, të zhvilla më 25 maj të vitit 1948, të cilin e kam përmendur në pjesën e parë. Portieri Tot nuk arriti të zotëronte një top të fortë dhe Borici, me intuitën e një lojtaritë zgjuar, iu shkëput mbrojtësve kundërshtarë. U ndodh para topit aq sa edhe Toti. Mund të gjuante, mund ta kalonte topin mbi trupin e portierit, por edhe mund ta godiste atë rëndë në fytyrë, kokë, ndaj kërceu mbi të. Ishte një rast i rrallë për të shënuar dhe për ta fituar atë ndeshje. Besim Hamdiu, punonjës i stadiumit, që ma pas do të bëhej gjyqtar i njohur, që ndodhej pranë meje, nuk u përmbajt e briti: "Ah, mor Loro, i butë që i butë mbete edhe atëherë kur nuk duhet!" Edhe një rast tjetër: Në pranvertë të vitit 1953 "Dinamo", megjithë përpjekjet e "Partizanit", vazhdonte të udhëhiqte 1-0.Befas, pas një harkimi nga e djathta, portieri dinamas, legjendari Vogli, e mbërtheu topin me kërcim, i shtyrë, sipas tij nga një sulmues kundërshtar. I inatosur me këtë veprim, ai e vendosi topin në tokë duke pritur një goditje dënimi nga gjyqtari. Të tërë futbollistët përreth, dinamas a partizanas, as që u kujtuan fare, kurse Borici, që ishte disi më larg tyre, cau si rrufe midis tyre e me majën e këpucës e dërgoi në rrjetë. Vogli qeshi me Loron dhe po duke qeshur iu kthye gjyqtarit, i cili bëri me dorë nga qendra e fushës. Gol! Përderisa nuk ishte dëgjuar bilbili i tij, loja kishte qenë e rregullt. Takimi u mbyll kështu 1-1. Komentatori i njohur, Anton Mazreku, më thoshte për Boricin se, kur e kishin parë të luante më 1947 në Budapest, hungarezët kishin thënë të mahnitur se ai mund të kishte qenë fare mirë edhe qendërsulmues i Hungarisë. E të mos harrojmë se në këtë rol në përfaqësuesen hungareze aktivizohej atëherë i famshmi Hidegkuti. Loroja, duke parandier zhvilllimet e futbollit ndërkombëtar, ishte i pari futbollist shqiptar që nisi të luante si qendërsulmues i tërhequr, pa e ditur që këtë rol kishte nisur ta interpretonte Hidegkuti në përfaqësuen hungareze. Në këtë rast, dy gjysmësulmuesit zhvendoseshin në një vijë me sulmuesit anësorë. Ishin fillimet e një skeme taktike, 3-3-4 që më pas do të shpinte në sisitemin 4-2-4, i cili u përkrye nga brazilianët, dy herë kampionë të botës, më 1958 e 1962 dhe u përhap në botë. Borici u shua në ditë qershori të viti 1982 nga një sëmundje e pashërueshme. Për të kuptuar edhe më shumë popullaritetine tij, po kujtoj një ngjarje të thjeshtë. Vite më parë, kur po vizitoja varret e prindërve të mi, kalova edhe nga varri i Loros, në krye të të cilit bie në pah një profil i tij në relief, me vështrim nga jugu, sikur ai ende sheh nga stadiumet e Tiranës, ku kaloi një jetë të tërë. Aty diku, një fëmijë i vogël po mblidhte lule. "Ke dëgjuar për Boricin" - e pyeta. "Ka qenë nga futbollistët më të mëdhenj të Shqipërisë", - m'u përgjigj. Më 1999 i kushtova atij shkrimin "Loroja i topit - Loroja i të gjithëve", që u botua te "Illyria" e Nju Jorkut. Vasif Bicaku Luajti gjatë ndeshjeve të Ballkaniadës gjysmësulmues i majtë.Vinte nga SK Tirana e famshme e fundit të viteve 30-të. Binte në sy për teknikën e lartë dhe me e Boricin formonte një cift të goditur, që vazhdoi edhe më pas kur të dy luajtën krahas me "Partizanin". Me kombëtaren zhvilloi deri më 1949 në 13 ndeshje ndërkombëtare. Pas vitit 1950 luajti me "17 Nëntorin" edhe u transferua për "arsye" biografie në Fier. Pal Mirashi Sulmues i majtë luajti edhe ai më të trija ndëshjet e Lojërave Balkanike. Shquhej për kërcimet dhe gjuajtjet me kokë. Vec golit me Bullgarinë, për të cilin kam folur më lart,shënoi dhe golin e fitores me Rumaninë në Bukuresht, më 2 maj të viti 1948, që na dha fitoren e parë dhe të fundit të kombëtares jashtë vendit, deri më 7 qershor 1995, kur ajo mundi në Kishinjov Moldavinë 3-2. Me përfësuesen zhvilloi 9 takime ndërkombëtare. Luajti edhe me "Dinamon" e porsa - formuar më 1950 që, madje, u shpall edhe kampione, por u largua nga skuadra e Ministrisë së Brendshme për "cështje biografie" dhe e mbylli më pas veprimtarinë në radhët e "17 Nëntorit" e më pas mësues i kulturës fizike. Kur u ktheva në Shqipëri në verë të vitit 2004, më erdhi shumë keq kur mora vesh se Pali nuk jetonte më. Ishte i fundit nga kampionët e Ballkaniadës. Brocic Pas prishjes së marrëdhënieve në Jugosllavinë, sic thashë më lart, në qershor të vitit 1948, emri i trajnerit të kombëtares sonë gjatë turmeut të futbollit në Lojërat Ballkanike, mbeti i varrosur. Ai ishte kroati Brocic, një burrë shtalartë, flokverdhë dhe tepër miqësor edhe me ne, fëmijët. E kisha parë gjatë një strëvitjeje të kombëtares sonë në Shallvare kur na buzëqeshte përzemërsisht. Brocici pati meritë të madhe, sepse diti që futbollistët e mësipërm, brenda, kësaj kohe të shkurtër, t'i përshtaste të luanin sipas sistemit WM, i cili nuk njihej në vendin tonë. Deri atëherë skuadrat tona njihnin sistemit piramidor, (portieri, dy mbrojtës anësorë, tre gjysmëmbrojtës dhe pesë sulmues në një vijë). Si pasojë e punës së tij këmbëngulëse, Llambi nuk luajti si deri atëherë centerhalf, sic quhej në anglisht, pra, midis dy gjysmëmbrojtësve, por midis dy mbrojtësve anësorë, Dibra dhe Spahiu. Po ashtu, nga vija sulmuese, Teliti, nga e djathta dhe Bicaku, nga e majta, u zhvendosën prapa, gjithnjë në krahë të Boricit,duke formuar së bashku me dy gjysmëmbrojtësit, Demneri,(Kavaja) dhe Fakja, që quheshin hafa, (përsëri nga anglishtja: half-pra gjysmë), atë që në sisemin WM njihet me emrin "katrori magjik". Aty nga fillimi i viteve 60-të emrin e Brocicit e kam hasur në shtypin e huaj kur ai kishte vite që drejtonte skuadra spanjolle, fakt që dëshmonte se ai ishte i cmuar në futbollin evropian. Anton Mazreku Nuk pati ndikim të drejtperdrejt në këtë fitore të madhe të kombëtares sonë në Ballkaniadë, por, me komentet e tij nga mikrofoni i Radio Tiranës, u përcolli shqiptarëve, kudo që ndodheshin, minutë për minutë, episodet emocionuese të ndeshjeve të kësaj veprimtarie të madhe. Vec kësaj, qe edhe bashkautor i një libri-album që i kushtua Lojërave Ballkanike, ndaj edhe ai është pjesë përbërëse e këtij suksesi. E kishte filluar punën në mikrofon që në shtator të vitit1938, duke kometuar një ndeshje në Shallvare, për ta përfunduar në verën e vitit 1969, kur vdekja e parakohshme e ndau nga familja dhe bota sportive, duke mbetur, gjithsesi, i paharruar si ish-futbollist i fillimit të viteve 30-të me "Skënderbeun" e Korcës, pastaj si kryredaktori së parës gazëtë sportive, "Sporti Shqiptar", që e krijoi vetë, (1935-1939) dhe si themeluesi i gazetarisë sportive radiofonike shqiptare. E njoha, së pari, në një pasdite të vitit 1950 në Shallvare ku, si pë të kujtuar rininë, po gjuante disa topa në portë, ashtu i veshur me kostum. Atje, i shtyrë nga disa bashkëmoshatërë e të tjerë, nisa ta imitoj në mikrofon, duke ngjallur kurreshtjen e tij e pas nëntë vjetësh, tashmë gazetar në Radio Tirana, nisa bashkëpunimin me të në mikrofon, për ta kujtuar gjithnjë edhe në krijmet e mia letrare e publicistike. Refreni i një jehone... U bënë më shumë se shtatë vjet që jam ndarë nga mikrofoni dhe kamera sportive, ku për 40 vjet, me disa ndërpreje,(1959-1999), krahas kolegëve të mi, Anton Mazreku, Ismet Bellova dhe më të vonëshmëve, Aleko Gjergo, Veli Rada, Fatmir Mëneri, Ymer Kurti, Frederik Fico, Ahmet Shqarri, Vladimir Grillo e të tjerë, kam komentuar plot e plot ndeshje futbolli. Por edhe këtu në Boston, ku jetoj, ndjek futbollin tonë e botëror në TV dhe internet e, madje, edhe shkruaj për ta. Eshtë e pamundur të shkëputem nga ky pasion fëminor që lindi që më 1946, që me Lojërat Ballkanike të tetorit të vitit 1946, krahas një pasioni tjetër të madh, krijimtarisë letrare e publicistike, që e vazhdoj gjithnjë, edhe në faqet e kësaj gazete. Por, edhe të dua, nuk mund të shkëputem. Pallati ku banoj, ndodhet jo larg një fushe, që më kujton Shallvaren e viteve 40-50-të, ku shoh djem e, vecanërisht, vajza amerikane që luajnë futboll,sport që është bërë shumë popullor midis tyre. Jo vetëm kaq, por, sipas rasteve, ndjek edhe ndeshje në stadiumin e ri, modern, "Foksboro" në periferi të Bostonit. Kur largohem që andej, më përcjell një jehonë.Cuditërisht nuk vjen nga "Foksboro", por nga larg, shumë larg. Kjo jehonë më bëhet se vjen nga stadiumi "Qemal Stafa", nga sa e sa ndeshje të zhvilluara atje e, sidomos, nga ato ndeshje të paharrruara të kombëtares sonë, që na dhanë atë fitore të bujshme në Ballkaniadën e '46-ës, ngjarje të së cilës ua kujtova lexuesve, me sytë e një tetëvjecari, aq sa kam qenë atëherë, me dëshirën që futbollistët e sotëm të kombëtares sonë të tilla fitore t?i përsërisin në takimet që do të vijnë. Shtator 2006


source: CulturaX

text: Gjelosh Gjokaj, liriku plot fantazi Bisedoi: Smajl Smaka | Radi and Radi Gjelosh Gjokaj (1933) Bisedoi me piktorin: Smajl Smaka Gjelosh Gjokaj, është ndër krijuesit më të veçantë dhe të afirmuar, krahas Ibrahim Kodrës. Gjeloshi ka një dashuri të pakufishme për artin, por ne veçanti për pikturën dhe grafikën. Ngjyrat e tij nuk do të shlyhet kurrë, sepse i ka të theksuara e të magjishme. Maestro Gjelosh Gjokaj, ka më shumë se pesëdhjetë vjet që është prezent në artet pamore në nivel kombëtar dhe ndërkombëtar. I lindur në Milesh të Malit të Zi, me 25 gusht 1933, ai sakaq i hapi horizontet e afirmimit, fillimisht në Prishtinë, ku themeloi degën e grafikës, pastaj qëndroi për gjashtëmbëdhjetë vjet në Itali, kurse aktualisht jeton në Augusburg të Gjermanisë. Gjelosh Gjokaj – Kompozim Cili është relacioni i krijuesit me vendlindjen – cili është raporti Juaj me Mileshin, me Malësinë. Sa kanë ndikuar në veprën, profilin e konceptin Tuaj artistik ambienti i këtushëm, e kaluara, elementet arkaike, gjeografia, nënqielli, ngjyrat e vendlindjes njerëzit? Në fillim të fëmijërisë kur kam menduar se arti ka një domethënie, nuk i kam dhënë shumë rëndësi fantazisë fëmijërore. Porse, kur kam nisë me u pjekë, të merrem me art, sigurisht jam frymëzuar nga ngjarjet e fëmijërisë si element kryesor për artin tim figurativ. Psh. Ambientet e katundit që i kam përjetuar si fëmijë, kanë qenë elementet kryesore, ngjyra e çagjës, misrit të pjekur, mishit të thatë; ngjyra e hirit që e kam përjetuar në sofër të shtëpisë të fshatit. Gjelosh Gjokaj Veper Keni ndërtuar shtëpinë Milesh. A mendoni të ktheheni këtu, për të lënë gjurmët e ekzistencës suaj? Unë, çdo ditë e më tepër jam duke bërë përpjekje për t'u kthyer në vendlindje dhe tash e kam sjellë punëtorinë e grafikës, që e kam pasur në Romë dhe Gjermani. Besoj, që së shpejti do të hap edhe një shkollë të grafikës në ato troje tona, sepse edhe Malësia ka një progres, njerëzit kanë filluar të konsumojnë artin figuartiv. Si u reflektua tek Ju shkuarja në Romë, vlerësimi se "laboratori më i mirë grafikës është Gjokaj". Në vitin 1977, fituat shpërblimin më të lartë – si piktori më i mirë i vitit në Itali. Kritikët e artit në Itali e kishin vlerësuar krijimtarinë tuaj si një surrealizëm të ri. Si u reflektua ky çmim në karrierën e pozitën Tuaj materiale? Në Prishtinë, aty ku kam jetuar, pata krijuar një atmosferë artistike shumë të mirë me kolegët e mi, Muslim Mulliqi, Rexhep Ferri, Tahir Emra e të tjerë. Ne, krijuam një ambient të bukur arti figurativ, pastaj edhe me fillimin e akademisë dhe shkollave të artit. Porse një ndodhi private, familjare, ma prishi pak atë atmosferë, dhe një ditë prej ditësh, mora valixhen dhe u nisa për në Romë. Kam dashur dikur që të shkoja në Amerikë, por atë e gjeta në Romë. Për një kohë të shkurtë, punimet dhe grafikat e mia e patën sukses. Dalëngadalë, ia fillova punës në një dhomë të vogël, me do punime të vogla që, disa kritikë të artit, i kanë konsideruar si një vlerë. Për dy-tre vjet, u bëra një emër në Romë me ekspozita dhe shoqëri të piktorëve më famë në Itali. Jetoni larg vendit tuaj, si i mbani lidhjet me të? Frymëzimin nga vendi i vet, artisti e mban gjithnjë në krah dhe përpiqet t'ia tregojë botës. Kritikët e artit e kanë gjetur gjithnjë atë thelbin fillestar prej trojeve tona në punët e mia. Frymëzimet janë nga më të ndryshmet, që nga brumi i bukës së pjekur struktura ngjyrat ambientet e katundit, oxhaqet prej nga bie hiri... Janë elemente që më kanë tërhequr dhe gjenden në pikturën time. A mund të rikujtoni ndonjë nga takimet me piktorët e mëdhenj Pikason, Dalin, Kodrën? Me Ibrahim Kodrën kam pasur takime qysh në fillim, në Romë dhe gjithnjë kam pasur më të raporte të mira miqësore dhe artistike. Kam pasur shumë miqësi me piktorin Renato Gottuso, Franco Gentilini, dhe një grup piktorësh shumë me rëndësi për Romën. Pastaj, më 1972, Pikasso kishte një ekspozitë shumë të rëndësishme në Romë dhe Gottuso, i cili ishte mik i tij, më ftoi në darkë të përbashkët me Pikasson. Aty e dëgjoja atë tek shpaloste përvojat e tij. Në një moment vjen një njeri me një pëlhurë dhe i thotë: mjeshtër a po ma firmoni këtë pëlhurë? Pikasso e kundërshtoi duke i thënë se nuk e di se çfarë do të bënte pastaj më atë pëlhurë, por mori një laps, ia bëri një portret shumë të bukur, ia firmos dhe pasi ai e pagoi, Pikasso, na thotë: 'tashti jeni mysafir të mi'. A mund të tërhiqni një paralele mes grafikes e pikturës? Për mua, grafika ka qenë një teknikë që më ka ndihmuar shumë në pikturë. Grafika lidhet me vizatim, vizatimi me grafikë, grafika lidhet me pikturë. Është një proces, shumë, shumë i dobishëm për veprimtarinë time. Gjelosh Gjokaj – Zogjte Dikur dominonte në pikturë koloriti. Tani sikur është reduktuar. Pse? Unë dikur kam qenë adhurues i koloritit, porse unë e kam parë pikturën time të reduktuar nga ky element, sepse koloriti i tepruar e bën pikturës shumë dëme. Piktura me tre-katër ngjyra, si grafika duket estetikisht shumë më e mirë. Pse në opusin tuaj dominon ngjyra blu? Në pikturën time dominojnë ngjyra blu dhe e hirit. Ngjyra e hirit ka lindur prej ambienteve fshatare: hirit, tymi dhe çagja. Ndërsa, ngjyra blu, është ngjyra e lumit që e kam përjetuar në vendlindjen time. Cili është opinioni Juaj për artet pamore përgjithësisht në Kosovë dhe sa e si komunikojnë me vlerat evropiane? Gjithmonë e kam thënë se arti pamor i sotëm i Kosovës, është shumë i zhvilluar, ka talente të mëdhenj, porse ne nuk kemi pasur mundësi t'ia imponojmë Europës vlerat tona si duhet dhe gjithnjë kanë mbetur pak lokalistë. Gjelosh Gjokaj – Nudo Si janë reflektuar ngjarjet dramatike në fatin e shqiptarëve këto dy-tri dekadat e fundit në profilin dhe veprën tuaj tuaj? Unë kam qenë pak larg ngjarjeve, porse dhimbjen e ngjarjeve në Kosovë e kam ndjerë në zemër. Do të vijë një kohë që veprimtarinë time do t'ia kushtoj atyre ngjarjeve, por ende nuk e ndjej aq të fuqishme për të mundur të krijoj. Çfarë u shtyri që nga pozita e piktorit të figuracionit, të formave të kaloni në abstraksion, në artin më të estetizuar? Abstraksioni është shumë më i vështirë se figura, është shumë vështirë të bësh një harmoni ngjyrash. Në figurë ti e sheh modelin drejtpërsëdrejti, ndërsa abstraksioni vetëm me imagjinatë dhe shpirt e ndjen ngjyrën, kompozicionin dhe efektet tjera. Si arrini të mbeteni autentik, i mëvetësishëm, që nuk i ngjanë askujt, por vetëm vetes? Mund të lidhet kjo edhe me folklorin që e kemi, sepse folklori ynë nuk ka qenë vetëm i Kosovës, Malësisë, por i krejt Ballkanit, është shumë origjinal. Ato elemente, shumë herë i përdori në pikturën time. Gjelosh Gjokaj – Shejza Cili është raporti Juaj me Kosovën dhe me Shqipërinë, një kohë të gjatë si atdhe i munguar? T'ua them të drejtën, gjatë gjithë veprimtarisë time në Itali, Gjermani, kam pasur dëshirë të di se si reflektohet kjo në trojet tona. Mua më duket se kohët e fundit e kanë arsyetuar, e kanë pranuar artin tim figurativ... (marre nga telegraf.com 01.05.2013) Ju mund të ndiqni çdo përgjigje për këtë term nëpërmjet RSS 2.0 feed. Ju mund të lini një përgjigje , ose Ndiqni nga faqja e juaj. Kategoria: Gazeta, Kafe letrare Etiketat: Gjelosh Gjokaj, Ibrahim Kodra, Muslim Mulliqi, Pablo Picasso, Renato Gottuso, Rexhep Ferri, Salvador Dali, Smajl Smaka, Tahir Emra


LIVE: Mbushet sheshi në Prishtinë, pritet fillimi i protestës | PORTALB LIVE: Mbushet sheshi në Prishtinë, pritet fillimi i protestës Kosovë 10:56 më 26/2/2016 Protestues të shumtë ia kanë msyer sheshin “Skenderbeu” dhe “Ibrahim Rugova”, në kundërshtim të zgjedhjes së Hashim Thaçit president. Derisa protestues po vazhdojnë të mblidhen para ndërtesës së Qeverisë dhe Kuvendit, pritet që të filloj edhe protesta. Pas vrasjes së Oliver Ivanoviqit, nuk mund të themi se situata është e qetë dhe në rregull. Kështu tha sot ministri serb i Mbrojtjes Aleksandar Vulin, i cili në Rashkë, qytetin më ... Pjesëmarrja e një delegacioni parlamentar nga Kosova në varrimin e ish-deputetit Oliver Ivanoviqit, “Gatishmëria për të qëndruar mbi dallimet politike dhe konfliktit të pambaruar”, do të ishte shenjë e duhur ... Prokuroria Speciale e Republikës së Kosovës ka ngritur dy aktakuza pranë dy gjykatave të ndryshme, atë Themelore të Mitrovicës dhe atë Themelore të Prishtinës, për dy persona të akuzuar për ... Sipas mediumit serb Novosti, vetura e djegur në Mitrovicë, që u gjet dje pas vrasjes së Oliver Ivanoviqit, i takon një austriaku me prejardhje serbe. Ky medium shkruan se pronar i ... Ja kush zgjedhet shef i Shtabit Qendror të Unitetit (FOTO) Serbët e Kosovës e kushtëzojnë zgjedhjen e Thaçit për president 18/01/2018 at 6:24 | Kryeministri dënon gjuhën e Haradinajt ndaj Delawies 18/01/2018 at 5:56 | Tahiri i përgjigjet kërkesës së Beogradit për bashkëpunim lidhur me rastin Ivanoviq 18/01/2018 at 5:33 | BE mirëpret gatishmërinë e Prishtinës e Beogradit për vazhdimin e dialogut 18/01/2018 at 4:21 | Haradinaj: Ambasadori amerikan është një palaço 18/01/2018 at 4:20 | Policia zbulon diçka të rëndësishme në hetimet për vrasjen e Ivanoviqit Impressum Marketing Kontakt 241 queries in 0.507 seconds.


source: wikipedia

text: Rudolf Sopi lindi në vitin 1932 dhe vdiq në vitin 1984, ishte fotograf dhe kinematograf i njohur shqiptar, xhiruesi i parë i filmit artistik në Kosovë. Nga fotografi deri te drejtori i fotografisë Filloi të meret me fotografi si mësues në Has e Zym të Prizrenit, e mandej punoi te shumë fotograf në Prizren, Prishtinë dhe Mitrovicë. Pronarët e studiove fotografike e kujtojnë Rudin si mjeshtër i fotografisë, por më tepër si ekspert i retushit, një dicipline atëherë shumë e domosdoshme për fotografi, në mënyrë të veçantë për portrete, pasaporta dhe letërnjoftime. Një kohë ka punuar në KNI Ramiz Sadiku në Prishtinë si kopjues i planeve arkitektonike e urbanistike . Në vitin 1967 punësohet në RTB - Televizionin e Beogradit - redaksia në gjuhën shqipe dhe fillon karrierën si xhirues filmi në televizion e më vonë edhe në kinostudion filmike Kosovafilm. Më 1978 fiton medaljen e artë - kamera më e mirë për filmin Pikë e Gurë në festivalin e filmit dokumentar dhe të shkurtë në Beograd të Jugosllavisë. Titujt më të njohur Qesh e ngjesh (1982 TV serial) Tre vetë kapërcejnë malin (1981) Era dhe lisi (1979 - TV serial) Të ngujuarit (1971), Po e zëmë, po e zëmë (1970 - TV serial) Filmografia Qesh e ngjesh (1982 TV serial) 2 plus (1981 - TV serial), Tre vetë kapërcejnë malin (1981) Era dhe lisi (1979 - TV serial) Tito në Kosovë (1979 - dokumentar TV ) Duke pritur Godonë (1977) Shtënja në ajër (1976) Dita e mërgimtarëve (1975) ... aka Dan pecalbara Ditari i Lec Pazhecit (1975 - TV serial) Druri (1975) Pikë e gurë (1975) Tito në Kosovë (1975 - dokumentar TV) Trimi (1975) Por (1974), Shkëndija (1971), Sofra (1971), Të ngujuarit (1971), Po e zëmë, po e zëmë (1970 - TV serial) Dasma (1969) Pasqyra televizive (1967-1972) Shka Agimi - Prizren (1967) E ramja e kuqe (1974) (asistent kamere) Crveni udar Si të vdiset (1972) (asistent kamere) ... aka Kako umreti Dashuria e parë (1970) (asistent kamere) Prva ljubav Lidhja të jashtme Biografi shqiptarësh Kinematografë shqiptarë Fotografë shqiptarë Lindje 1932 Vdekje 1984


text: Ngjarje Vëllëzërit, Abdyl, Naim dhe Tahsin Frashëri, prej Sarandës nëpër Korfuz, shkojnë në Janinë. Themelohet Komitetit Shqiptar i Janinës Sami Frashëri, e syrgjynosin në ishullin Rodos Lindje 9 prill - Lef Nosi, bibliofil, politikan, dhe atdhetar shqiptar. 15 dhjetor - Shefqet bej Verlaci, kryeministër i Shqipërise më 1924 dhe gjatë okupimit të saj nga Italia (Vdiq më 21 qershor 1946). Vdekje Tahsini Frashëri, nga tuberkulozi, i vëllau i Abdyl, Naim e Sami Frashëri. Kalendari Vite


Kudsi Sherifë, tema e hytbes së kësaj jave në xhamitë e Shkodrës – Myftinia Shkodër HomeHYTBEKudsi Sherifë, tema e hytbes së kësaj jave në xhamitë e Shkodrës Me porosi të Myftiut të Shkodrës, Imam Muhamed B. Sytari, tema e hytbes së xhumasë, më 8 dhjetor 2017, në xhamitë e Shkodrës u përqendrua tek vlera dhe shenjtëria e Kudsi Sherifit tek muslimanët. Janë të qarta ajetet dhe hadithet që mbajnë të lidhur muslimanët e çdo kohe me tre haremet e shenjta: Qaben e Madhnueshme (Mekë, Arabi Saudite), Xhaminë e të Dërguarit të All-llahut (Medine, Arabi Saudite) dhe Aksaja (Kuds, Palestinë). Në Kur’anin Famëlartë, Aksaja përmendet në suren El-Isra: “Pa të meta është Lartmadhëria e Atij që robin e Vet e kaloi në një pjesë të natës prej Mesxhidi Haramit (prej Qabes) gjer në Mesxhidi Aksa (Bejti Mukaddes), rrethinën e të cilës Ne e kemi bekuar, (ia bëmë këtë udhëtim) për t’ia treguar atij disa nga argumentet Tona. Vërtet, Ai është dëgjuesi (i fjalëve të Muhammedit), pamësi (i punëve të Muhammedit)”. Poashtu, janë të shumta argumentet që na lidhin me këtë tokë të shenjtë për çdo musliman, deri në kiamet. Resulull-llahu (a.s) ka thënë: “Namazi në Mesxhidi Haram ka vlerën e njëqind mijë namazeve, ndërsa namazi në xhaminë time ka vlerën e njëmijë namazeve, ndërsa namazi në Bejti Makdis ka vlerën e pesëqind namazeve”. Për muslimanët, Kudsi Sherifi është një tokë e shenjtë, që i përket bijve të saj, përtej mashtrimeve dhe padrejtësive politike dhe historike. Lutjet tona janë që muslimanët e krejt botës të bashkohen dhe gjurmët e përçarjes dhe sektarizmit që e kanë kthyer ymetin islam në një term pa dinjitet e prezencë, të fshihen sa më parë!


Kafshët e egra po i gëzohen qetësisë nëpër botë: delfinët në Turqi, derrat në Izrael, flamingot në Shqipëri – Tetova Sot Kafshët e egra po i gëzohen qetësisë nëpër botë: delfinët në Turqi, derrat në Izrael, flamingot në Shqipëri Publikuar 11:01 29 Prill, 2020 Kufizimet në të gjithë botën prej koronavirusit i kanë dhënë një mundësi të rrallë, botës natyrore për të gëzuar jetën pa njerëz rreth e rrotull. Kafshët në zonat urbane janë duke eksploruar rrugët e zbrazura dhe rrugët ujore dhe duke i kënaqur banorët që i ndeshin. Ndërsa shumë nga këto nuk janë pamje unike, kufizimet njerëzore për shkak të pandemisë koronavirus duket se u kanë dhënë kafshëve besimin që të hyjnë më thellë në qytetet tona dhe të qëndrojnë nëpër to më gjatë. Të tjerët janë duke shijuar burimet e natyrës dhe parqet dhe disa autoritete raportojnë një shpërthim të jetës së egër pasi turistët janë larguar. Bosfori në Stamboll, në Turqi është normalisht një nga rrugët më të ngarkuara detare në botë. Tanke të mëdha, anije ngarkese dhe anije pasagjerësh përshkojnë ngushticat që prenë qytetin në gjysmë 24 orë në ditë. Tani, me një trafik të përgjumur dhe peshkatarët që qëndrojnë në shtëpi gjatë bllokimit të qytetit, delfinët po notojnë dhe po kërcejnë në ato ujëra. Nuk është e pazakontë të vëresh një delfin nga rrugicat e qytetit, shumë larg në distancë. Por videot e postuara nga banorët për kafshët që notojnë pranë brigjeve tregojnë se sa më afër qytetit që ata vjnë, ata janë edhe më të lumtur. Delfinët po afrohen pranë buzës së ujit, pasi nuk tmerohen më nga kallamat dhe fushqetat e peshkatarëve, përkohësisht,” tha për AFP një fotograf delfinësh. “Derrat e egër marrin nën kontroll Haifën, ndërsa banorët kanë ngecur brenda”, thuhet në titullin e gazetës izraelite Haaretz. Derrat e egër u panë duke u gërvishtur dhe duke kërkuar ushqime përreth qytetit të Haifës para pandemisë, por mungesa e njerëzve i ka inkurajuar ata më tej, thonë banorët. Çështja është tani aq serioze sa që zyrtarët vendorë mbajtën një takim në Zoom për të diskutuar mbi zgjerimin e popullsisë. “Kam frikë se pasi të kalojë koronavirusi, derrat do të jenë mësuar të vijnë çdo ditë, çdo natë, çdo orë,” i tha Reuters, Yaron Hanan i cili po bën fushatë për të marrë masa energjike ndaj kafshëve. “Është kohë për dashuri”, tha një ekspert i mjedisit në lidhje me flamingot, që mbërrijnë në Shqipëri për t’u çiftëzuar Sidoqoftë, disa specie janë duke shijuar vetminë në rezervatet natyrore ose parqet ku shkonin më parë. Në Shqipëri, flamingot rozë po shtohen e zbukurohen në lagunat në vijën bregdetare në perëndim të vendit, ku janë shumuar me një të tretën e tyre, deri në 3,000 kokë, thanë autoritetet e parkut për AFP. Mijëra janë parë fluturuar mbi ujërat në Lagunën e Nartës ku shkojnë për tu çiftëzuar, pasi erdhën fluturim nga Afrika dhe Mesdheu jugor. I shtrirë në tokë dhe me këmbën në qafë, i dyshuari humb... 23:42 26 Maj, 2020 Rregulla të reja për prostitutat, iu lejohen vetëm dy... 23:34 26 Maj, 2020 Enca, edhe njëherë gjoksin në plan të parë (FOTO) 23:30 26 Maj, 2020 Dronët do të përdoren për të dërguar maska në ishullin... 23:28 26 Maj, 2020 Blac Chyna “çmend” rrjetin me LoLa Monroe (FOTO) 23:24 26 Maj, 2020 23:20 26 Maj, 2020 23:16 26 Maj, 2020


text: Shkronja F Shih edhe Në gjuhën shqipe është shkronja e nëntë e alfabetit, me të shënohet gërma F e madhe e dorës. Shkronja Alfabete


text: Zeri.info | Kompjuteri, televizori dhe fëmija Ballina / Kidz / Kidz Kompjuteri, televizori dhe fëmija Publikuar: 29.09.2014 - 09:27 Kompetencën e medieve duhet ta mësojnë fëmijët ashtu sikur duhet të mësojnë shkrimin dhe leximin. Si t'i përdorë drejt fëmija mediet, është nga detyrat kryesore edukuese të sodit. Gati të gjithë fëmijët mes moshës 8 dhe 16 vjeç, e përdorin kompjuterin e po ashtu edhe internetin. Po ashtu edhe në shkollë është kompjuteri njëri nga standardet. Nga kjo arsye duhet që edhe prindërit të dinë përdorimin e tij të drejtë. Të mund të shfrytëzosh mediumet, natyrisht në radhë të parë është pozitive. Shumë kanale të punës lehtësohen, po ashtu ofrohet edhe një angazhim i gjerë në kohën e lirë si dhe kanale për shkencë dhe njohuri, informata, kulturë dhe argëtim. Jashtëzakonisht kritike për fëmijët është vlerësimi i prezantimit të dhunës nëpër mediume, qoftë ajo reale në emisionin e lajmeve apo ajo fiktive (e imagjinuar) në filma vizatimorë, serikë apo lojëra. Një situatë tjetër e rrezikshme krijohet në çat (chat), në internet, nëpërmjet partnerit "të rrezikshëm", të cilët qëllimisht i kërkojnë fëmijët. Gjithë e më tepër parashtrohet pyetja se çfarë ndikimi kanë këto prezantime të dhunës nëpër mediume, të cilat nganjëherë shkojnë deri në zbukurimin e dhunës në sjelljen agresive dhe gatishmërinë për dhunë tek fëmijët dhe të rinjtë. Nuk mund të verifikohet një ndikim i menjëhershëm në aspekt të imitimit, mirëpo mund të verifikohet se fëmija dhe i riu mësohet që t'i zgjidhë problemet ose t'i mbrojë interesat e tij me anë të dhunës. Ajo çka është e përbashkët për televizorin, lojërat kompjuterike, nintendon dhe lojërat e ngjashme, është konsumimi pasiv, i cili në rast teprimi, shkakton plogështi e topitje, trashje e izolim social. Me këtë nuk duam të themi që këto medie "t'i dënojmë" e t'i shpallim "të ndaluara", mirëpo nga aspekti i psikologjisë së fëmijës për ne është me rëndësi që të gjendet një raport më i përgjegjshëm me to. Lidhur me këtë është me rëndësi të dihet se çfarë mund të shkaktojë te fëmija teprimi në televizor e të ngjashmet!


Redaksia e lajmeve News and press releases Lajme dhe deklarata për shtyp nga veprimtaritë globale të OSBE-së OSBE dënon kërcënimet me vdekje ndaj gazetarëve në Kosovë, bën thirrje për mbrojtje Publishing date: 18 shtator 2014 Content type: Komunikatat për shtyp PRISHTINË/VJENË, 18 shtator 2014- Shefi i Misionit të OSBE-së në Kosovë, Ambasadori Jean-Claude Schlumberger, dhe Përfaqësuesja e OSBE-së për Liri të Mediave Dunja Mijatovic kanë shprehur sot shqetësimin e tyre në lidhje me sigurinë e gazetarëve dhe kanë dënuar kërcënimet e fundit me vdekje ndaj Artan Haraqisë, gazetar i portalit të lajmeve Indeksonline... Misioni i OSBE-së në Kosovë promovon etikën dhe standardet e raportimit në gazetari Publishing date: 14 gusht 2014 Content type: News Punëtoria e fundit nga gjithsej tri punëtori të organizuara nga Misioni i OSBE-së në Kosovë për gazetarë të rinj mbi standardet profesionale të raportimit, etikën dhe përgjegjësinë e mediave ka përfunduar me 14 gusht 2014 në Prizren... Përfshirja aktive e shoqërisë civile dhe përgjigjja institucionale vendimtare për eliminimin e gjuhës së urrejtjes, thonë pjesëmarrësit e konferencës së OSBE-së Publishing date: 13 qershor 2014 Content type: Komunikatat për shtyp PRISHTINË, 13 qershor 2014 – Shefi i Misionit të OSBE-së në Kosovë, Ambasadori Jean–Claude Schlumberger, dhe Përfaqësuesja e OSBE-së për Lirinë e Mediave, Dunja Mijatović, kanë hapur sot në Prishtinë një konferencë një-ditore për marrjen e masave kundër rasteve të gjuhës së urrejtjes pa shkelur lirinë e shprehjes... Shefi i Misionit të OSBE-së bën thirrje për zgjidhje financiare afatgjate për transmetuesin publik dhe qasje më të madhe në dokumente publike në Kosovë Publishing date: 2 maj 2014 Content type: Komunikatat për shtyp Prishtinë, 2 maj 2014 – Në prag të 3 majit, Ditës Botërore të Lirisë së Shtypit, Shefi i Misionit të OSBE-së në Kosovë, Ambasadori Jean-Claude Schlumberger, i bëri thirrje institucioneve të nivelit qendror të identifikojnë zgjidhje afatgjate për financimin e trasnmetuesit të vetëm publik të Kosovës, Radio Televizionin e Kosovës (RTK), dhe i inkurajoi ato që tu sigurojnë gazetarëve qasje të papenguar në dokumente publike... Changing negative perceptions key to improving relations between media and judiciary in Kosovo, say OSCE workshop participants Publishing date: 16 gusht 2013 Content type: News What we do: Liria dhe zhvillimi i medias, Sundimi i ligjit Rreth 40 gjykatës dhe profesionistë të mediave kanë diskutuar për sfidat në marrëdhëniet e tyre të punës gjatë një punëtorie të organizuar nga Misioni i OSBE-së në Kosovë me 15 gusht 2013 në Prishtinë... OSBE dënon sulmin kundër kryeredaktorit të televizionit publik të Kosovës Publishing date: 1 maj 2013 Content type: Komunikatat për shtyp PRISHTINË, SAN JOSÉ, 1 maj 2013 – Shefi i Misionit të OSBE-së në Kosovë, Ambasadori Jean-Claude Schlumberger, dhe përfaqësuesja e OSBE-së për lirinë e medias, Dunja Mijatović, e dënuan sulmin e sotëm kundër Mufail Limanit, kryeredaktorit të transmetuesit publik, Radio Televizionit të Kosovës (RTK)... Para Ditës Botërore të Lirisë së Shtypit, Shefi i Misionit të OSBE-së në Kosovë thotë gazetarët duhet të mbrohen Publishing date: 30 prill 2013 Content type: Komunikatat për shtyp


Gjesti që bëri De Rossi, pasi tifozët e gjuajtën me ushqim, befasoi gjithë botën (Video) 0


source: fineweb

text: FMN sersquo;përfill shifrat e INSTAT PBB e Shqipërisë raportohet 1.3% Apr 17,2013 0 Comments TIRANE – Fondi Monetar Ndërkombëtar u mbahet shifrave të llogaritura prej tij lidhur me Prodhimin e Brendshëm Bruto të Shqipërisë, duke dhënë rezultate të ndryshme nga ato që pohon INSTAT-i. Sipas Institutit shqiptar të Statistikave, PBB-ja ka qendruar në nivel pozitiv gjatë 12 muajve të vitit të kaluar, në nivelin 1.6 për qind. Kjo shifër është dhënë në njoftimin më të fundit të këtij instituti, lidhur me ndryshimin e PBB-së në tremujorin e katërt të vitit 2012, ku është paraqitur edhe vlerësimi për gjithë vitin. Këtij rezultati i është referuar deri tani edhe Banka e Shqipërisë. Ndryshe nga kjo shifër, dje, në Vrojtimin Ekonomik Botëror të publikuar nga FMN-ja në Uashington, niveli i Prodhimit të Brendshëm të Shqipërisë jepet 1.3 dhe jo 1.6%. Institucioni financiar ndërkombëtar gjithashtu rezervon një parashikim minimal edhe për vitin në vazhdim, kur, sipas FMN-së nuk duhet të presim në Shqipëri një rritje ekonomike më të lartë se 1.8 për qind. Vetëm gjatë 2014-ës mund të shpresohet për një rritje në masën 2.5 për qind, gjithnjë larg mesatares shumëvjeçare që ka qenë 6 për qind. KORRIGJIMET Pak ditë më parë, INSTAT habuti publikun edhe me një rregullim të shifrave të papunësisë, që më parë e kishte raportuar 13.32%, ndërkohë që raporton aktualisht në nivelin 12.8 për qind. Shifra nuk korrespondon me asnjë shifër të institucioneve të tjera që kanë raportuar për këtë fenomen. Ministri i Punës Spiro Ksera ka deklaruar një nivel 13.1%, kurse guvernatori i Bankës së Shqipërisë, Ardian Fullani, gjatë raportimit të tij në Kuvend për punën e institucionit në vitin 2012, deklaroi: “Rritja e punësimit në ekonomi ka ardhur duke u ngadalësuar, ndonëse norma e papunësisë ka mbetur në nivelin 13.3% prej më shumë se një viti”. ZHVILLIMET Fondi Monetar Ndërkombëtar ka rishikuar në ulje parashikimin për rritjen ekonomike globale dhe u bëri thirrje politikëbërësve të Europës që të përdorin politika monetare agresive, teksa viti i dytë i tkurrjes po e lë Europën mbrapa pjesës tjetër të botës. Ekonomia globale do të zgjerohet 3.3% këtë vit, një shifër më e ulët se parashikimi prej 3.5% në janar, pas një rritjeje prej 3.2% në 2012-n, raporton Fondi, duke ulur parashikimin për këtë vit për të katërtën herë radhazi. “Sfida kryesore është Europa”, tha kryeekonomisti i FMN-së në një deklaratë të publikuar me daljen e Raportit Ekonomik Botëror. Edhe parashikimi për SHBA u reduktua në 1.9%, nga 2% në janar. (Në foto dokumentat e FMN dhe Instat për rritje e PBB të shqipërisë për vitin 2012) Shkrimi u botua sot në gazetën Shqiptarja.com (print) 17.04.2013 Redaksia Online (b.m/shqiptarja.com)


text: Gjatë fjalimit të tij hyrës, Dotcom ka dhënë disa porosi triumfuese lidhur me internetin, duke deklaruar se “interneti nuk i takon askujt, prandaj synimet e atyre që duan të dominojnë internetin janë kundër inovacionit dhe se këtoi tentime duhet të ndalen”. Vetëm një orë pas lansimit, Mega ka arritur në 100 mijë përdoruesit e parë, për të arritur në një milionë pak orë më pas. Kërkesa për regjistrim ka qenë e jashtëzakonshme, duke bërë që disa prej përdoruesve të parë të mos mund të qasen në shërbim. / Telegrafi /


text: Republika e Letonisë (letonisht: Latvijas Republika) eshte nje vend ne zonen baltike ne Evropen Veriore. Qe prej pavaresise se saj, Letonia eshte quajtur si nje prej vendeve baltike. Kufizohet nga Estonia ne veri, Lituania ne jug, Rusia ne lindje dhe Bjellorusia ne juglindje dhe ndan nje kufi detar me Suedine ne perendim. Letonia ka 1,957,200 banore dhe nje territor prej 64,589 km katror. Pas shekujve te sundimeve Suedeze, Polako-Lituaneze dhe ruse, nje sundim i kryer nga aristokracia gjermane baltike, Republika e Letonise u shpall me 18 nentor 1918 kur u shkeput dhe deklaroi pavaresine pasLuftes se Parë Botërore. Megjithate, ne vitet 1930-ta vendi filloi te behej gjithnje e me shume autokratik pas grushtit te shtetit te 1934 nen Kārlis Ulmanis. Pavaresia de facto e vendit u nderpre ne fillim te Luftes se Dytë Botërore duke filluar me pushtimin sovjetik, me pas ate nazist te vitit 1941 dhe me pas ri-pushtimin sovjetik me 1944, duke formuar Republiken Socialiste Sovjetike te Letonise per 45 vitet e ardhshme. I ashtuquajturi Revolucioni i Kengeve, duke filluar nga 1987, kerkonte clirim nga sundimi sovjetik dhe denonte menyren e paligjshme te marrjes se pushtetit nga regjimi Komunist. Perfundoi me Deklaraten e Restaurimit te Pavaresise te Republikes se Letonise me 4 maj 1990, dhe duke restauruar de facto pavaresine me 21 gusht 1991. Letonia eshte nje shtet sovran demokratik, republike parlamentare dhe nje vend shume i zhvilluar sipas Indeksit te zhvillimit njerëzor. Kryeqyteti i saj Riga sherbeu si kryeqyteti europian i kultures me 2014. Letonishtja eshte gjuha zyrtare. Letonia eshte nje shtet unitar i ndare ne 119 njesi administrative, nga te cilat 110 jane bashki dhe 9 jane qytete. Letonezet dhe Livonianet jane banoret autoktone te Letonise. Letonishtja dhe lituanishtja jane te vetmet gjuhe te mbijetuara nga Gjuhet baltike. Pavaresisht sundimit te huaj prej shekullit te 13-te deri ne te 20-in, kombi letonez e ka ruajtur identitetin neper breza nepermjet gjuhes dhe tradites muzikore. Megjithate, si pasoje e sundimit rus (1710-1918) dhe me vone te pushtimit sovjetik, Letonia ka ne perberje nje numer ta madh rusesh etnik (26.9%), disa prej te cileve (14.1% e banoreve te Letonise) nuk kane marre shtetesine, duke i lene pa shtetesi fare. Deri ne Luften e Dytë Botërore, Letonia kishte nje numer te konsiderueshem minoritetesh gjermane dhe hebreje. Letonia eshte historikisht kryesisht Protestante Luteraniste, pervec fese Latgale ne juglindje, e cila ka qene historikisht kryesisht Katolike Romane. Popullata ruse eshte kryesisht e krishtere Ortodokse. Letonia eshte anetare e Bashkimit Evropian, Eurozones, NATO, Këshillit te Evropës, OKB, Keshillit te Vendeve te Detit Baltik, FMN, Teteshja nordike-baltike, Bankes Nordike per Investime, Organizata per Bashkepunim Ekonomik dhe Zhvillim (OECD), OSBE dhe OBT. Per vitin 2014 vendi u rendit i 46-i ne Indeksin e zhvillimit njerëzor dhe si nje vend me te ardhura te larta me 1 korrik 2014. Nje anetare e plote e Eurozones, perdor euron si monedhe kombetare qe prej 1 janarit 2014. Etimologjia Emri Latvija rrjedh nga emri i Latgalëve të lashtë, një nga kater fiset indo-europiane baltike (bashkë me Kuronët, Selonët dhe Semigalianët), të cilet formuan berthamën etnike të Letonezve modern bashkë me Livonianet Finikë. Historia Rreth vitit 3000 pr.K. paraardhesit proto-baltike te letonezve u vendosen ne bregun lindor te Detit Baltik. Baltet vendosen rruge tregtare me Romen dhe Bizantin, duke tregtuar qelibarin vendas per metale te cmuara. Ne vitin 900 p.K. kater fise te vecueshme baltike banonin ne Letoni: Kuronet, Latgalet, Selonet dhe Semigalianet (ne letonisht: kurši, latgaļi, sēļi dhe zemgaļi) si dhe fisi fin i Livoneve (lībieši) te cilet flisnin nje gjuhe Fine. Ne shekullin e 12-te ne territorin e Letonise kishte 14 toka me sunduesit e tyre: Vanema, Ventava, Bandava, Piemare, Duvzare, Ceklis, Megava, Pilsāts, Upmale, Sēlija, Koknese, Jersika, Tālava dhe Adzele. Periudha Mesjetare Edhe pse popullsia vendase kishte kontakte me boten e jashtme prej shekujsh, ata u bene me te integruar ne sistemin socio-politik te europes ne shekullin e 12-te. Misionaret e pare, te derguar nga Papa, lundruan ne lumin Daugava ne fund te shekullit te 12-te, duke kerkuar konvertime. Popullsia vendase sidoqofte, nuk u konvertua ne Krishtërim aq lehte sa c'kishte shpresuar Papa. Kryqezatore gjermane u derguan, ose sic ka me shume gjasa, shkuan vete ashtu sic njiheshin qe benin. Shen Meinhard i Segeberg arriti ne Ikšķile me 1184, duke udhetuar me tregtare ne Livoni, ne nje mision Katolik per te konvertuar popullaten nga besimet e tyre pagane. Papa Celesti III kishte therritur nje kryqezate kunder paganeve ne Europen Veriore me 1193. Kur menyra paqesore e konvertimit deshtoi, Meinhard planifikoi qe t'i konvertonte paganet me force. Ne fillim te shekullit te 13-te, gjermanet sundonin pjese te medha te Letonise se sotme. Bashke me Estonine jugore, keto zona te pushtuara formuan shtetin kryqetar qe u njoh si Terra Mariana apo Livonia. Me 1282, Riga, dhe me vone qytetet e Cēsis, Limbaži, Koknese dhe Valmiera u bene pjese e Liges Hansatike. Riga u be nje pike e rendesishme e tregtise lindje-perendim dhe krijoi lidhje te forta kulturore me europen perendimore. Reformacioni dhe sundimi Polako-Lituanez Pas luftes Livoneze (1558-1583), Livonia (Letonia) ra nen sundimin polako-lituanez. Pjesa jugore e Estonise dhe pjesa veriore e Letonise iu dhane Dukatit te Madh te Lituanise dhe formuan Dukatin e Livonise (Ducatus Livoniae Ultradunensis). Gotthard Kettler, Mjeshtri i fundit i Urdhrit te Livonise, formoi Dukatin e Kurlandit dhe Semigalise. Edhe pse dukati ishte vasal i Polonise, ruajti nje grade te konsiderueshme autonomie dhe perjetoi nje epoke te arte ne shekullin e 16-te. Ne shekullin e 17-te dhe fillim-shekullin e 18-te, Komonuellthi Polako-Lituanez, Suedia, Rusia luftonin per supremaci ne Baltikun lindor. Pas luftes Polako-Suedeze, Livonia veriore (duke perfshire Vidzemen) u vendos nen sundimin suedez. Riga u be kryeqyteti i Livonise suedeze dhe qyteti me i madh ne Perandorine Suedeze. Luftimet vazhduan here pas here midis Suedise dhe Polonise deri ne Paktin e Altmarkut ne 1629. Ne Letoni, periudha suedeze pergjithesisht mbahet mend si pozitive; bujk-roberia u lehtesua, nje rrjet shkollash u vendos per fshataresine, dhe fuqia e baroneve lokal u ul. Disa ndryshime te rendesishme kulturore ndodhen gjate kesaj periudhe. Nen sundim suedez dhe me se shumti gjerman, Letonia perendimore u kthye ne Luteraniste si shumice. Fiset e lashta te Kuroneve, Semigalianeve, Seloneve, Liveve dhe Latgaleve veriore u asimiluan per te formuar popullsine letoneze, qe fliste nje gjuhe te njesuar, ate letoneze. Pergjate shekujve, megjithate, nje shtet letonez nuk ishte formuar, pra kufijte dhe se kush duhej te bente pjese ne ate shtet ishte e papercaktuar. Nderkohe, mjaft e izoluar nga pjesa tjeter e Letonise, Latgalet e jugut u kthyen ne Katolike nen influencen polake/jezuite. Dialekti vendas mbeti i dalluar edhe pse huazoi shume fjale Polake dhe Ruse. Letonia në Perandorinë Ruse (1795-1917) Kapitullimi i Estonise dhe Livonise ne vitin 1710 dhe Traktati i Nystadit, qe i dhane fund Luftes se Madhe Veriore ne 1721 i dha Vidzemen rusise. Zona e Latgales mbeti pjese e Komonuellthit Polako-Lituanez deri me 1772, kur u be pjese e Rusise. Dukati i Kurlandit dhe Semigalise u be province autonome ruse ne 1795, duke bere qe e gjithe Letonia e sotme te ishte pjese e Perandorise Ruse. Qe te tre provincat e Baltikut ruajten ligjet vendase, gjermanishten si gjuhe zyrtare dhe parlamentin e tyre, Landtagun. Gjate Luftes se Madhe Veriore (1700-1721), deri ne 40% te letonezve vdiqen nga uria dhe semundjet. Gjysma e banoreve te Riges vdiqen prej murtajes ne 1710-1711. Emancipimi i bujk-roberve ndodhi ne Kurlande me 1817 dhe ne Vidzeme me 1819. Ne praktike, ama, ky emancipim ishte avantazhues per pronaret e tokave dhe fisniket, duke qene se i shpronesonte fshataret nga toka e tyre pa kompensim. Gjate shekullit te 19-te, struktura shoqerore ndryshoi rrenjesisht. Nje klase fermeresh te pavarur u formua pasi reformat lejuan fshataret te ri-blinin tokat e tyre, edhe pse perseri shume fshatare pa toke mbeten. Gjithashtu u zhvillua nje proletariat urban ne rritje dhe nje borgjezi letoneze gjithnje e me influenciale. Levizja e Letonezve te Rinj (letonisht: Jaunlatvieši) shtroi themelet per nacionalizmin qe nga mesi i shekullit, ku shume nga drejtuesit e te cilit kerkonin mbeshtetjen e Sllavofileve kundrejt rendit shoqeror qe dominohej nga gjermanet. Rritja e perdorimit te gjuhes letoneze ne literature dhe shoqeri u njoh si Zgjimi i Pare Kombetar. Rusifikimi filloi ne Latgale pasi polaket drejtuan Kryengritjen e Janarit me 1863: kjo u shpernda ne pjesen tjeter te Letonise nga vitet 1880. Letonezet e Rinj u eklipsuan gjeresisht nga Rryma e Re, nje levizje e gjere politike dhe shoqerore majtiste, ne vitet 1890. Pakenaqesia popullore shpertheu ne Revolucionin Rus te 1905, i cili mori karakter nacionalist ne provincat Baltike. Gjate ketyre dy shekujve Letonia perjetoi nje bum ekonomik dhe te ndertimit - portet u zgjeruan (Riga u be porti me i madh ne Perandorine Ruse), u ndertuan hekurudha; fabrika te reja, banka, dhe nje Universitet u krijuan; shume ndertesa banimi, publike (teatre dhe muzeume) u ndertuan. Disa nga bulevardet e Riges dhe disa lagje jashte Qytetit te Vjeter datojne nga kjo periudhe. Deklarimi i pavarësisë Lufta e Pare Boterore e shkaterroi territorin e asaj qe u be shteti i Letonise, dhe pjese te tjera perendimore te Perandorise Ruse. Kerkesat per vetevendosje ishin fillimisht te kufizuara ne autonomi, derisa nje vakum u krijua nga Revolucioni Rus i 1917, ndjekur nga Traktati i Brest-Litovsk midis Gjermanise dhe Rusise ne mars 1918, dhe me pas armepushimi i Aleateve me Gjermanine me 11 nentor 1918. Me 18 nentor 1918 ne Riga, Keshilli i Popullit te Letonise shpalli pavaresine e vendit, me Kārlis Ulmanis qe u be kreu i qeverise se perkohshme. Perfaqesuesi gjeneral i Gjermanise August Winnig formalisht dorezoi pushtetin politik te qeveria e perkohshme letoneze me 26 nentor. Lufta e pavaresise qe ndoqi ishte pjese e nje periudhe pergjithesisht kaotike te luftrave civile dhe per kufij ne Europen Lindore. Ne pranveren e 1919, kishte tre qeveri: qeveria e perkohshme e Kārlis Ulmanis, qe mbeshtetej nga Keshilli i Popullit te Letonise; Qeveria Sovjetike Letoneze e drejtuar nga Pēteris Stučka, e mbeshtetur nga Ushtria e Kuqe; dhe qeveria e perkohshme e drejtuar nga Andrievs Niedra e mbeshtetur nga Baltische Landeswehr (Ushtria Territoriale Baltike) si dhe njesiti Divizioni i Hekurit i Freikorpave gjermane. Forcat estoneze dhe letoneze i mposhten gjermanet ne Betejen e Wenden ne qershor 1919, dhe nje sulm madhor nga nje force kryesisht gjermane-Ushtria Vullnetare Ruse e Perendimit-nen Pavel Bermondt-Avalov u perballua me sukses ne nentor. Letonia lindore u spastrua nga forcat e Ushtrise se Kuqe nga trupat letoneze dhe polake ne fillim te vitit 1920. Nje asamble kushtetuese e zgjedhur lirisht u mblodh me 1 maj 1920, dhe miratoi nje kushtetute liberale (Satversme) ne shkurt 1922. Kushtetuta u pezullua pjeserisht nga Kārlis Ulmanis pas grushtit te tij te shtetit ne 1934 por u ri-konfirmua ne 1990. Kjo kushtetute eshte akoma ne fuqi ne Letoni sot (me disa ndryshime). Me pjesen me te madhe te bazes industriale te Letonise te evakuuar ne brendesi te Rusise ne 1915, reforma radikale agrare ishte pikepyetja kryesore politike ne shtetin e ri. Ne 1897, 61.2% e popullsise rurale nuk kishte toke; ne 1936 kjo perqindje ishte ulur ne 18%. Ne vitin 1923, madhesia e tokave te kultivuara tejkaloi nivelin e para-luftes. Inovacioni dhe produktiviteti ne rritje cuan ne rritje shume te shpejte te ekonomise, por ajo vuajti pasojat e Depresionit te Madh. Letonia shfaqi shenja te permiresimit ekonomik, dhe elektorati kishte levizur ne menyre te qendrueshme drejt qendres gjate periudhes parlamentare. Ne 15 maj 1934 Ulmanis organizoi nje grusht shteti paqesor, duke formuar nje regjim diktatorial nacionalist qe zgjati deri ne vitin 1940. Pas 1934, Ulmanis formoi korporata qeveritare per te blere firma private me qellim "letonizimin" e ekonomise. Letonia gjatë Luftës së Dytë Botërore Heret ne mengjesin e 24 gushtit 1939, Bashkimi Sovjetik dhe Gjermania naziste nenshkruan nje pakt 10 vjecar qe premtonte mos-sulmimin ndaj njera-tjetres, pakt ky i njohur ndryshe si Pakti Molotov-Ribbentrop. Pakti permbante nje protokoll sekret te zbuluar vetem pas luftes, sipas se cilit shtetet e europes veriore dhe asaj lindore do te ndaheshin ne sfera influence gjermane dhe sovjetike. Ne veri, Letonia, Finlanda dhe Estonia ishin caktuar ne sferen sovjetike. Nje jave me vone, ne 1 shtator 1939 Gjermania dhe nje jave me vone ne 17 shtator, Bashkimi Sovjetik, pushtuan Polonine. Pas permbylljes se paktit Molotov-Ribbentrop, shumica e gjermaneve baltike u larguan nga Letonia me marreveshje te qeverive te Ulmanis dhe asaj gjermane nen programin Heim ins Reich (politike e jashtme e ndjekur nga Hitleri me qellim zhvendosjen e gjermaneve etnik brenda territoreve te kontrolluara nga Gjermania Naziste). Ne total 50,000 gjermane baltik u larguan deri ne afatin qe ishte dhjetori i vitit 1939, 1,600 qendruan per te mbyllur bizneset ose pune qe mund te kishin mbetur dhe 13,000 zgjodhen te qendronin ne Letoni. Shume nga ata qe mbeten u larguan per ne Gjermani ne veren e 1940, kur u ra dakord per nje skeme te dyte zhvendosjeje. Ata qe u aprovuan sipas kritereve racore u vendosen kryesisht ne Poloni, ata perfituan toke dhe biznese ne kembim te parave qe kishin perftuar nga shitja e aseteve te meparshme. Me 5 tetor 1939, Letonia u detyrua te pranonte nje pakt "ndihme te ndersjelle" me Bashkimin Sovjetik, duke i dhene atyre te drejte per te stacionuar 25,000 deri ne 30,000 trupa ne territorin letonez. Administratoret shteteror u zevendesuan me ato sovjetike. Zgjedhje u mbajten me vetem nje kandidat qe ishte pro-sovjetik per shume pozicione te ndryshme. Asambleja popullore qe rrjedhoi nga keto zgjedhje menjehere kerkoi futjen e Letonise ne Bashkimin Sovjetik, gje e cila u pranua. Me pas ne Letoni u vendos nje qeveri kukull nen drejtimin e Augusts Kirhenšteins. Bashkimi Sovjetik e perfshiu Letonine me 5 gusht 1940 si Republika Socialiste e Letonise. Sovjetiket i trajtuan ashper armiqte - para Operacionit Barbarossa, ne me pak se nje vit te pakten 34,250 letoneze u vrane ose u debuan. Shumica u debuan ne Siberi ku vdekjet arrinin deri ne 40%, me oficeret e ushtrise letoneze qe vriteshin ne vend. Me 22 qershor 1941 trupat gjermane sulmuan ato sovjetike si pjese e Operacionit Barbarossa. Disa kryengritje spontane te letonezeve kunder Ushtrise se Kuqe ndihmuan gjermanet. Me 29 qershor ata arriten ne Riga dhe me trupat sovjetike te vrara, zena rob ose ne terheqje, ne fillim te korrikut Letonia ishte nen kontrollin e forcave gjermane. Pushtimi u ndoq menjehere nga trupat SS te cilet do te vepronin ne perputhje me ate qe quhej Generalplan Ost (Masterplani per lindjen, ishte plani i qeverise naziste per spastrimin etnik dhe kolonizimin ne shkalle te gjere te europes qendrore dhe lindore) i cili kerkonte qe popullsia e Letonise te pergjysmohej. Nen pushtimin gjerman, Letonia administrohej si pjese e Reichskommissariat Ostland (organizim politiko-territorial). Njesite paramilitaresh dhe policesh me kohe te pjesshme u formuan dhe moren pjese ne Holokaust dhe krime te tjera. 30,000 hebrenj u qelluan ne Letoni gjate vjeshtes se 1941. 30,000 hebrenj te tjere nga geto e Riges u vrane ne pyllin Rumbula ne nentor dhe dhjetor 1941 per te ulur mbipopullimin ne geto dhe per te bere me shume vend per hebrenjte qe silleshin nga Gjermania dhe perendimi. Kishte nje nderprerje te luftimeve, pervec veprimtarive partizane, deri pas rrethimit te Leningradit qe perfundoi me janar 1944 kur trupat sovjetike perparuan, duke u futur ne Letoni ne korrik dhe duke marre Rigen me 13 tetor 1944. Me shume se 200,000 qytetare letoneze u vrane gjate Luftes se Dyte Boterore, duke perfshire rreth 75,000 cifute letoneze te vrare gjate pushtimit nazist. Ushtaret letoneze luftuan ne emer te te dy aneve gjate luftes por me se shumti me anen gjermane me 140,000 burra ne Legjionin Letonez te Waffen-SS, Divizioni 308 Letonez i pushkeve u formua nga Ushtria e Kuqe ne 1944. Me raste, sidomos ne 1944, trupat letoneze te te dy kraheve luftuan kunder njeri-tjetrit. Periudha sovjetike (1940-41, 1944-1991) Ne 1944, kur perparimi ushtarak sovjetik arriti ne Letoni, luftime te ashpra u kryen midis trupave gjermane dhe sovjetike, qe perfunduan me humbjen e gjermaneve. Pergjate luftes te dyja forcat pushtuese rekrutuan letoneze ne ushtrite e tyre, duke shtuar humbjet e burimeve njerezore. Ne 1944, nje pjese e territorit letonez u vendos perseri nen kontrollin sovjetik. Sovjetiket menjehere filluan te ri-vendosnin sistemin e tyre. Pas dorezimit te gjermaneve, u be e qarte qe forcat sovjetike do te qendronin, dhe partizanet nacionale letoneze, te bashkuar dhe nga disa qe bashkepunuan me gjermanet, filluan te luftonin kunder pushtuesit te ri. Diku midis 120,000 dhe 300,000 letonezeve iu larguan frikes se Ushtrise se Kuqe duke u arratisur ne Gjermani ose Suedi. Shumica e burimeve numerojne 200,000 deri ne 250,000 refugjate te largoheshin nga Letonia, ndoshta me 80,000 deri ne 100,000 prej tyre te ri-kapur prej sovjetikeve ose te rikthyer nga Perendimi. Sovjetiket e ri-pushtuan vendin ne 1944-45 dhe deportime te metejshme zune vend teksa vendi u kolektivizua dhe sovjetizua. Me 25 mars 1949 43,000 banore rural ("kulakë") dhe patriote letoneze ("nacionalistë") u deportuan ne Siberi gjate nje operacioni te gjere te quajtur Operacioni Priboi qe u zhvillua ne tre shtete baltike, i cili ishte planifikuar me kujdes dhe aprovuar ne Moske qe me 29 janar 1949. Ky operacion dha efektin e deshiruar duke ulur veprimtarine partizane anti-sovjetike. Midis 136,000 dhe 190,000 letoneze, ne varesi te burimeve, u burgosen ose u deportuan ne kampe perqendrimi sovjetike (gulagë) gjate viteve te pas-luftes, nga 1945 deri ne 1952. Disa arriten t'i shmangeshin arrestimit dhe iu bashkuan partizaneve. Ne periudhen e pas-luftes, Letonia u detyrua te adoptonte metodat sovjetike te bujqesise. Zonat rurale u kolektivizuan. Nje program i gjere per te imponuar dygjuhesine ne Letoni, duke kufizuar perdorimin e letonishtes ne perdorime zyrtare dhe duke inkurajuar perdorimin e rusishtes ne vend te saj, filloi. Te gjitha shkolllat e minoriteteve (cifute, polake, bjelloruse, estoneze, lituaneze) u mbyllen duke lene vetem dy gjuhe neper shkolla: letonishten dhe rusishten. Nje fluks punetoresh, personeli ushtarak, administratoresh dhe vartesve te tyre filluan te mberrijne ne Letoni nga Rusia dhe republika te tjera sovjetike. Ne 1959 rreth 400,000 persona kishin ardhur nga republikat e tjera sovjetike dhe popullsia vendase kishte rene ne 62%. Meqe Letonia kishte ruajtur nje infrastrukture te mire dhe specialiste te arsimuar, Moska vendosi qe te bazonte disa prej prodhimtarive te tyre me te perparuara ne Letoni. Industri te reja u krijuan, duke perfshire nje fabrike makinerish (autobusesh) ne Jelgava, fabrika elektro-teknike ne Riga, fabrika kimike ne Daugavpils, Valmiera dhe Olaine-- dhe disa impiante perpunimi ushqimore dhe te naftes. Letonia prodhoi trena,anije, minibuse, motocikleta, telefone, radio, motorre elektrik dhe me djegie te brendshme, tekstile, mobilie, veshje, canta dhe valixhe, kepuce, instrumente muzikore, ora dhe nje liste te gjate me produkte te tjera. Letonia kishte industrine e saj te filmit dhe fabriken e prodhimit te disqeve muzikore. Megjithate, nuk kishte mjaftueshem njerez per te punuar ne fabrikat e reja. Per te ruajtur dhe zgjeruar prodhimin industrial, punetore te afte po migronin nga i gjithe Bashkimi Sovjetik, duke ulur proporcionin e letonezeve etnik ne vend. Popullsia e Letonise arriti pikun ne vitin 1990 ne 2.7 milion njerez. Ne fund te 2018, Arkiva Kombëtare e Letonisë publikoi një indeks alfabetik të 10,000 personave te rekrutuar si agjente ose informatore nga KGB-ja sovjetike. 'Publikimi qe pasoi dy dekada debati publik dhe miratimin e nje ligji te vecante, zbuloi emrat, pseudonimet, vendlindjet dhe te dhena te tjera per agjentet aktive ose te dale ne pension te KGB-se ne vitin 1991, viti kur Letonia fitoi pavaresine nga Bashkimi Sovjetik'. Restaurimi i pavarësisë në 1991 Në gjysmën e dytë të viteve 1980, lideri sovjetik Mikail Gorbaçov filloi të prezantojë reforma të reja politike dhe ekonomike në Bashkimin Sovjetik që u quajtën glasnost dhe perestroika. Në verën e 1987 demonstratat e para të mëdha u mbajtën në Riga para Monumentit të Lirisë--një simbol i pavarësisë. Në verën e 1988, një lëvizje kombëtare që po rritej në Frontin Popullor të Letonisë (organizatë politike që çoi vendin drejt pavarësisë) u kundërshtua nga Interfronti (organizatë politike pro-sovjetike). RSS Letoneze, bashkë me republika të tjera baltike, iu lejua autonomi më e gjerë, dhe në 1988 flamuri letonez i para-luftës u valëvit sërish, duke zëvendesuar flamurin sovjetik letonez si flamur zyrtar në 1990. I ashtuquajturi Sovietiku Suprem i BRSS (trupë legjislative) miratoi një rezolutë për pushtimin e vendeve baltike, në të cilën deklaroi pushtimin si "jo në përputhje me ligjin" dhe "jo në përputhje me vullnetin e popullit sovjetik". Kandidatët e Frontit Popullor të Letonisë fituan një mazhorancë prej 2/3 në Këshillin Suprem gjatë zgjedhjeve demokratike të marsit 1990. Më 4 maj 1990 Këshilli Suprem miratoi Deklaratën e Restaurimit të Pavarësisë së Republikës së Letonisë dhe RSS Letoneze u riemërua si Republika e Letonisë. Megjithatë, pushteti qëndror në Moskë vazhdoi ta konsideronte Letoninë si republikë sovjetike në 1990 dhe 1991. Në janar 1991, forcat politike dhe ushtarake sovjetike u përpoqën së koti për të rrëzuar qeverinë letoneze. Ata vendosën një Komitet të Shpëtimit Kombëtar për të uzurpuar funksionet qeveritare. Gjatë periudhës së tranzicionit, Moska ruajti shumë autoritete të shtetit qendror sovjetik në Letoni. Pavarësisht kësaj, 73% e banorëve te Letonisë konfirmuan mbështetjen e tyre të fortë për pavarësinë pas një referendumi konsultativ. Fronti Popullor i Letonisë premtoi dhënien e qytetarisë letoneze për të gjithë banorët e përhershëm të vendit, duke tërhequr shumë rusë etnik që të votonin për pavarësinë. Megjithatë, qytetaria universale për të gjithë banorët nuk u miratua. Në vend të kësaj, qytetaria iu dha personave që kishin qenë qytetarë të Letonisë në ditën e humbjes së pavarësisë në 1940 dhe pasardhësve të tyre. Si pasojë, shumica e banorëve etnik jo-letonezë nuk përfituan qytetarinë letoneze duke qenë se as ata dhe as prindërit e tyre nuk kishin qenë ndonjëherë qytetarë të Letonisë, duke u bërë kështu pa qytetari fare ose qytetarë të ish republikave të tjera sovjetike. Në 2011, më shumë se gjysma e atyre pa asnjë qytetari kishin bërë teste natyralizimi dhe kishin përftuar qytetarinë letoneze. Akoma sot, ka 290,660 persona pa asnjë qytetari, që përbëjnë 14.1% të popullsisë. Ata nuk kanë asnjë qytetari dhe nuk mund të votojnë në Letoni. Republika e Letonisë deklaroi fundin e periudhës tranzitore dhe restauroi pavarësinë e plotë më 21 gusht 1991, pas grushtit të shtetit të dështuar nga sovjetikët. Saeima, parlamenti letonez, u zgjodh përsëri në 1993. Rusia i dha fund pranisë së saj ushtarake duke tërhequr trupat në 1994 dhe 1998 kur mbylli stacionin e radarëve Skrunda-1. Objektivat madhorë të Letonisë në vitet 1990 ishin anëtarësimi në NATO dhe BE, të cilat u arritën në 2004. Samiti i NATO në 2006 u mbajt në Riga. Ligjet e gjuhës dhe qytetarisë janë kundërshtuar nga shumë rusofonë. Qytetaria nuk iu dha automatikisht ish qytetarëve sovjetikë që u vendosën gjatë pushtimit sovjetik, apo fëmijëve të tyre. Fëmijët e jo-letonezëve pas rivendosjes së pavarësisë e kanë të garantuar qytetarinë letoneze. Rreth 72% e qytetarëve letonezë janë letonezë, ndërsa 20% janë rusë; më pak se 1% e atyre pa asnjë qytetari janë letonezë ndërsa 71% janë rusë. Qeveria denacionalizoi pronën private të konfiskuar nga sovjetikët, duke e kthyer apo kompensuar pronarët, dhe privatizoi shumicën e industrive shtetërore, duke risjellë në qarkullim monedhën e para-luftës. Edhe pse përjetoi një tranzicion të vështirë drejt ekonomisë liberale dhe riorientimi drejt europës perëndimore, Letonia është një nga ekonomitë me rritjen më të shpejtë në Bashkimin Europian. Në 2014, Riga ishte kryeqyteti europian i kulturës, euro u bë monedhë kombëtare dhe një letonez u bë zv. President i Komisionit Europian. Ngjarje të mëdha europiane janë festuar në Riga, si Eurovizioni 2003 dhe Çmimet Europiane të Filmit 2014. Më 1 korrik 2016, Letonia u bë anëtare e Organizatës për Bashkëpunim Ekonomik dhe Zhvillim (OECD). Politika Parlamenti 100-vendësh letonez, Saeima, zgjidhet një herë në 4 vjet nëpërmjet votës popullore. Presidenti zgjidhet nga Saeima nëpërmjet zgjedhjeve të tjera, të cilat po ashtu mbahen një herë në 4 vite. Presidenti vendos në detyrë një kryeministër, i cili, bashkë me kabinetin e tij, formojnë degën ekzekutive të qeverisë, e cila duhet të fitojë një votëbesim nga Saeima. Ky sistem ekzistonte dhe para Luftës së Dytë Botërore. Marrëdhëniet e jashtme Letonia është anëtare e OKB, Bashkimit Europian, Këshillit të Europës, NATO, Organizata per Bashkepunim Ekonomik dhe Zhvillim (OECD), OSBE, FMN dhe OBT. Gjithashtu është anëtare e Këshillit të Vendeve Baltike dhe Bankës Nordike të Investimeve. Ishte anëtare e Ligës së Kombeve (1921-1946). Letonia është pjesë e zonës Schengen dhe iu bashkua Eurozonës më 1 janar 2014. Letonia ka vendosur lidhje diplomatike me 158 vende. Ka 44 misione diplomatike dhe ka 34 ambasada dhe 9 perfaqësi të përhershme jashtë vendit. Në kryeqytetin Riga, gjenden 37 ambasada të huaja dhe 11 organizata ndërkombëtare. Letonia mban një institucion të BE-së, Trupi i Rregullatorëve Europianë për Komunikimin Elektronik (BEREC). Prioritetet e politikës së jashtme letoneze përfshijnë bashkëpunimin e vendeve përgjatë Detit Baltik, integrimin europian, përfshirje aktive në organizata ndërkombëtare, kontributi në strukturat europiane dhe transatlantike të mbrojtjes dhe sigurisë, pjesëmarrje në operacione civile dhe ushtarake paqeruajtëse, dhe bashkëpunim për zhvillim, sidomos fuqizimi i stabilitetit dhe demokracisë në vendet e partneritetit lindor të BE-së. Që prej fillimit të viteve 1990, Letonia është aktivizuar në bashkëpunimin trepalësh me fqinjët e saj Lituaninë dhe Estoninë, dhe bashkëpunim baltiko-nordik me vendet nordike. Këshilli Baltik është forumi i përbashkët i Asamblesë Baltike ndërparlamentare dhe Këshillit Baltik të Ministrave ndërqeveritar. Tetëshja nordike-baltike është bashkëpunimi i qeverive të Danimarkës, Estonisë, Finlandës, Suedisë, Norvegjisë, Islandës, Letonisë, dhe Lituanisë. Gjashtëshja nordike-baltike, që përbëhet nga vende nordike-baltike që janë anëtare të BE, shërben për takime në lidhje me problematika të lidhura me BE-në. Bashkëpunimi ndërparlamentar i Asamblesë Baltike dhe Këshillit Nordik u nënshkrua në 1992 dhe që nga 2006 mbahen takime vjetore dhe po ashtu takime të rregullta në nivele të tjera. Bashkëpunimi i përbashkët nordik-baltik përfshin programin arsimor NordPlus si dhe programe të tjera në fusha të ndryshme. Këshilli i Ministrave Nordik ka një zyrë në Riga. Letonia merr pjesë në Dimensionin Verior dhe Programin e Zonës së Detit Baltik, që janë iniciativa të Bashkimit Europian për të inkurajuar bashkëpunimin ndërkufitar në zonën e Detit Baltik dhe Europës Veriore. Sekretariati i Partneritetit të Dimensionit Verior për Kulturën do të vendoset në Riga. Në 2013 në Riga u mbajt Forumi vjetor i të Ardhmes Nordike, një takim informal dy-ditor i kryeministrave të vendeve baltiko-nordike dhe të Mbreterisë së Bashkuar. I ashtuquajturi Bashkëpunimi i Përmirësuar në Europën Veriore ose e-Pine shërben për bashkëpunimin e Departamentit Amerikan të Shtetit me vendet baltiko-nordike. Letonia mbajti samitin e NATO të 2006 dhe që atëherë Konferenca vjetore e Rigas është bërë një forum i rëndësishëm i politikës së jashtme dhe të sigurisë në Europën Veriore. Letonia mbajti presidencën e Këshillit të Bashkimit Europian në gjysmën e parë të 2015. Të drejtat e njeriut Sipas raporteve të Freedom House (shtëpia e lirisë) dhe DASH, të drejtat e njeriut janë përgjithësisht të respektuara nga qeveria: Letonia është vlerësuar mbi mesataren midis vendeve sovrane të botës për demokracinë, lirinë e shtypit, privatësinë dhe zhvillimin njerëzor. Vendi ka një komunitet të madh etnik rus, të cilit iu garantuan të drejta bazë prej kushtetutës dhe ligjeve ndërkombëtare për të drejtat e njeriut të ratifikuara nga qeveria letoneze. Afërsisht 223,000 njerëz pa asnjë qytetari -- duke përfshirë dhe ata pa shtetësi -- kanë të drejta të kufizuara politike -- vetëm qytetarët janë të lejuar për të marrë pjesë në zgjedhjet parlamentare ose bashkiake, edhe pse nuk ka kufizime në lidhje me anëtarësimin në parti politike apo organizata të tjera politike. Në 2011, Komisioneri i lartë i OSBE për Minoritetet Kombëtare inkurajoi Letoninë për të lejuar ata pa asnjë qytetari për të votuar në zgjedhjet lokale. Ka patur raporte të abuzimit të policisë me të arrestuarit, kushteve të këqija në burgje dhe mbipopullimit, korrupsionit në drejtësi, diskriminimit ndaj femrave, incidente të dhunshme ndaj minoriteteve etnike dhe dhunë shoqërore e incidente të diskriminimit të qeverisë ndaj homoseksualëve. Ushtria Forcat e Armatosura Kombëtare të Letonisë përbëhen nga Forcat Tokësore, Forcat Detare, Forcat Ajrore, Garda Kombëtare, Njësia e Detyrave Speciale, Policia Ushtarake, Batalioni i Stafit të FAKL, Komanda e Trajnimit dhe Doktrinës dhe Komanda e Logjistikës. Koncepti i mbrojtjes së Letonisë bazohet në modelin suedezo-finlandez të një force të reagimit të shpejtë të përbërë nga një bazë mobilizimi dhe një grup i vogël profesionistësh. Prej 1 janarit 2007, ushtria letoneze u kthye në një ushtri të plotë profesioniste. Letonia merr pjesë në operacionet ndërkombëtare paqeruajtëse dhe të sigurisë. Forcat e armatosura letoneze kanë kontribuar në operacionet ushtarake të BE dhe NATO në Bosnje dhe Hercegovinë (1996-2009), Shqipëri (1999), Kosovë (2000-2009), Maqedoni (2003), Irak (2005-2006), Afganistan (prej 2003), Somali (prej 2011) dhe Mali (prej 2013). Gjithashtu, Letonia mori pjesë në operacionin e drejtuar prej SHBA në Irak (2003-2008) dhe misione të OSBE në Gjeorgji, Kosovë dhe Maqedoni. Forcat e armatosura letoneze kontribuan në një grup beteje (battlegroup) të drejtuar nga britanikët në 2013 dhe në grupin e betejës nordik në 2015, nën siglën e Politikës së Përbashkët të Mbrojtjes dhe Sigurisë së Bashkimit Europian. Letonia ka rolin e vendit drejtues në Rrjetin e Distributimit Verior për transportimin e mallrave jo-vdekjeprurës të ISAF nëpërmjet ajrit apo hekurudhës në Afganistan. Që prej 1996 më shumë se 3,600 personel ushtarak kanë marrë pjesë në operacione ushtarake ndërkombëtare, nga të cilët 7 kanë humbur jetën. Letonia është një nga kontribueset më të mëdha të operacioneve ndërkombëtare ushtarake për frymë. Ekspertët civilë letonezë kanë kontribuar në misione civile të BE: mision i asistimit në kufi në Moldavi dhe Ukrainë (2005-2009), mision i ruajtjes së rendit në Irak (2006 dhe 2007) dhe Kosovë (prej 2008), mision policie në Afganistan (prej 2007) dhe mision monitorimi në Gjeorgji (prej 2008). Prej marsit 2004, avionët e NATO ruajnë hapësirën ajrore baltike prej aeroportit të Šiauliai në Lituani. Letonia merr pjesë në disa qendra të ekselencës së NATO: bashkëpunimi civil-ushtarak në Hollandë, mbrojtja bashkëpunuese kibernetike në Estoni dhe siguria e energjisë në Lituani. Ka plane për vendosjen e qendrës së ekselencës për komunikimet strategjike të NATO në Riga. Letonia bashkëpunon me Lituaninë dhe Estoninë në disa iniciativa tripalëshe mbrojtëse: Batalioni Baltik (BALTBAT) -- batalion këmbësorie për pjesëmarrjen në operacionet ndërkombëtare për paqen me qendër pranë Rigas, Letoni Skuadroni Detar Baltik (BALTRON) -- forcë detare me aftësi kundër minave e vendosur pranë Talin, Estoni Rrjeti i Survejimit Ajror Baltik (BALTNET) -- sistem survejimi ajror i vendosur pranë Kaunas, Lituani Institucione të përbashkëta shkollimi ushtarak: Kolegji Baltik i Mbrojtjes në Tartu, Estoni; Qendra Stërvitore e Zhytjeve në Liepāja, Letoni dhe Qendra Baltike Stërvitore e Komunikimit Detar në Talin, Estoni. Bashkëpunimet e ardhshme do të përfshijnë shfrytëzimin e përbashkët të infrastrukturës kombëtare për qëllime stërvitore (BALTTRAIN) dhe formimin kolektiv të kontigjenteve me madhësi të një batalioni për përdorim në Forcën e Reagimit të Shpejtë të NATO. Në janar 2011 vendet baltike u ftuan për tu anëtarësuar në NORDEFCO, kuadri i mbrojtjes i vendeve nordike. Në nentor 2012, të tre vendet u pajtuan për krijimin e një stafi ushtarak të përbashkët në 2013. Njësitë administrative (-2009) Letonia ndahet në 26 njësi të quajtura (org.: rajoni) si dhe shtatë qytete që kanë një status të emërtuara si pilsetas (org.: Pilsētas) Gjeografia Sipërfaqja e përgjithshme e Letonisë është 64,589 km2, shtrihet rreth koordinatave gjeografike 57 00 V, 25 00 L dhe 63,589 km 2 të kësaj sipërfaqeje janë tokë ndërsa 1,000 km 2 ujë. Vija bregdetare e Letonisë është 531 km e gjatë. Vija e kufirit tokësorë është 1,150 km e gjatë. Klima e Letonisë është klimë bregdetare-oqeanike me dimër të lagësht e temperatura mesatarë për këtë stinë. Pjesa më e madhe e relievit është terren i rrafshët e i ulët. Pika më e ultë e relievit gjendet përgjatë bregut të detit Baltik ( 0m ) dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 312 metrave në vendin e quajtur Gaizinkalëns (letonishtja:Gaiziņkalns). Ekonomia Demografia Numrin më të madh të popullësisë së Letonisë e përbëjnë letonezët, 59.4%.Rol të rëndësishëm kan luajtur edhe rusët, të cilët Marerin pjesë me 27.6%. Popuj tjerë që jetojnë në këtë shtet janë Belarusët, lituanezët, ukrainasët, polakt, dhe të tjerët. Për shkak të pranisë së gjermanëve gjat së kaluarës, letonët në pikpamje fetare deklarohen si protestan (sipas mësimeve të Martin Luterit) gjegjësisht katolik. Kultura Të tjera Telekomunikacioni Transporti Ushtria Turizmi Referime Lidhje të jashtme Qeveria : The Cabinet of Ministers Kryetari : The Latvian President's Chancery Parlamenti : The Latvian Parliament (Saeima) Ministritë : Ministria e Punëve të Jashtme


Ministria për komunitete dhe kthim :: MKK-MZP-MCR - Artikuj të filtruar nga data: Premte, 28 Gusht 2020 Premte, 28 Gusht 2020 19:29 Është hapur Qendra Rinore në Graçanicë Deri kohët e fundit, të rinjtë nga Graçanica nuk kishin vend për të mbledhur njerëz kreativ, ku do të zhvilloheshin politikat rinore dhe do të afirmoheshin nisma pozitive me qëllim të përmirësimit të jetës së të rinjve dhe anëtarëve të të gjitha komuniteteve. Kjo është arsyeja pse Ministria për Komunitete dhe Kthim, në bashkëpunim me autoritetet lokale të Graçanicës, mbështetën idenë e ndërtimit të një Qendre Rinore, e cila u hap zyrtarisht sot. Nisja ceremoniale e Qendrës Rinore u krye në prani të Dalibor Jevtić, Ministrit për Komunitete dhe Kthim, Goran Rakić, Ministrit të Vetëqeverisjes Lokale, Srdjan Popović, Kryetarit të Komunës së Graçanica dhe përfaqësuesve të organizatave rinore të Graçanicës. "Ky projekt është një shembull i asaj që duhet të jetë një peng për të ardhmen, sepse të rinjtë janë themeli i shoqërisë sonë. Kjo është një gjë e vogël në lidhje me atë që ne si përfaqësues politikë të serbëve kemi një detyrim të bëjmë për të bërë jetën e të gjithë bashkëqytetarëve tanë, kudo për të jetuar në Kosovë, përmirësuar nga dita në ditë ", theksoi Ministri Dalibor Jevtić në hapjen e Qendrës Rinore në Graçanicë. Qendra Rinore në Graçanicë është e vendosur në qendër të Graçanicës, përballë ndërtesës së Komunës. Hapja e Qendrës Rinore paraqet një hap përpara dhe një hap pozitiv përpara në drejtim të cilësisë së jetës së të rinjve, të kthyerve dhe anëtarëve të të gjitha komuniteteve. Vlera totale e projektit është 47.485 euro. Ministria për Komunitete dhe Kthim, në bashkëpunim me Zyrën e Bashkimit Evropian në Kosovë, morën pjesë në implementimin e projektit me 31,208 euro, ndërsa kontributi i Komunës ishte 16,276 euro. « Gusht 2020 »


RITUALI I MËNGJESIT – Peizazhe të fjalës 6 Tetor 2018 nga Klaudia Koxha Çdo mëngjes, mbi komodinën pranë shtratit më pret një libër. Zakonisht është një libër që e kam marrë rastësisht në një nga raftet e rëndë metalikë në krah të “Künstlerhaus“. Aty ka gjithnjë libra. Janë libra nga më të ndryshmit. Ndonjëherë qëllon që raftet të jenë të mbushura me libra shkencorë mbi psikologjinë, anatonimë, bimësinë e kështu me radhë dhe mendon: Ah, paska qenë radha e shkencëtarëve sot! Ndonjëherë, raftet janë të mbushura me metoda të mësimit të gjuhëve të huaja, bie fjala të frëngjishtes, apo me fjalorë të gjermanishtes. Hera-herës mund të hasësh edhe në libra të gjuhëve më pak të zakonta, sidomos për një qytet të vogël, konservator si Salzburgu. Mbaj mend që një ditë hasa në një përkthim rus të Marksit. Ditën e parë që kalova pranë rafteve metalikë, një djalë po shfletonte një libër. Ai më tregoi se këto libra qarkullojnë në komunitet. “Supozohet ta kthesh librin mbasi ta lexosh, po për të thënë të drejtën kjo nuk ndodh shpesh. Këtu gjen gjatë gjithë kohës libra të rinj”, – më tha. Thuajse asnjëherë nuk dihet kush i sjell librat; mund të jenë libra të ndonjë studenti që ka mbaruar punë me to, mund të vijnë nga ndonjë njeri që mbase po largohet dhe nuk i mbart dot gjithë librat me vete, mund t’i ketë lënë ndonjë profesor me shpresën se ndokujt mund t’i hyjnë në punë... Një ditë, ndërsa po rrëmoja mes tyre, afrohet një burrë i moshuar me një çantë përplot me libra, dhurata e tij për komunitetin tonë libradashës. Bashkë shkëmbyem dy fjalë mbi titujt që ai kish sjellë. “Romanin mbi Julius Caesar, mos e lër të ta marrin”, – më këshilloi. Ka pastaj ditë kur raftet gjallojnë nga letërsia. Një nënë, fëmijët e së cilës tashmë janë rritur, mund t’i ketë lënë aty librat e tyre të dikurshëm për ndonjë vogëlush të panjohur. Ditët më të mira deri më tani kanë qenë ditët kur kam mundur të rrëmbej Sartrin, Balzakun, Remarkun... Një mëngjes, teksa shfletoja rastësisht “Sagën e Fortsajtëve”, vura re mbishkrimin: Gëzuar Krishtlindjet 1990 me dashuri nga Roxher”. Kanë kaluar 28 vjet qëkur Roxher i pati dhuruar Penit këtë libër. Një seri pyetjesh më vërtitej në mendje, ku të jenë vallë Peni dhe Roxheri tani? Ç’ishin ata për njëri-tjetrin? Pse Peni nuk e ka ruajtur dhuratën e Roxherit? A mos vallë e ka humbur? A thua jeton Peni në Salzburg? Ndërkohë, poezia “Lulja” e Pushkinit m’u duk se ndoshta mund t’i përafrohej historisë së kësaj dhurate. “... A për kujtim të një takimi? Si dhe kjo lulezë këtu?” Të tilla rastësi të bëjnë të kuptosh se cilido libër e ka një rrugëtim. Kështu qëllon që, duke kontrolluar mes librave, vëzhgoj kalimtarët në rrugë duke menduar për gjithë ata njerëz që ma kanë pasuruar bibliotekën time, ende modeste, në qytetin e ri. I gjithë ky komunitet njerëzish të njohur a të panjohur me njëri – tjetrin, që shkëmbejnë libra e dije në rrugën “Hellbrunner” më krijon ndjesinë e të qenit pjesë e një bashkësie të papërcaktuar, kaq të shumëllojshme (po të gjykosh nga tërësia e librave) e njëkohësisht kaq intime. Kjo formë ndërveprimi, shkëmbimi librash më kujton Varrezën e Librave të Harruar te romani “Hija e Erës”. Natyrisht kjo e jona nuk është varrezë, e një pjesë e mirë e librave nuk janë të harruar, por çdo libër që tërhiqet nga këto rafte është një libër i shpëtuar, e madje vetë kjo formë e të qarkulluarit të librave është një mënyrë për t’i shkundur nga pluhurosja, për të mos u vjetëruar. A.Pushkin “Lulja” shqipëruar nga D. Agolli 12 Tetor 2018 te 10:18 am Keto lloj vendesh jane si puna e azileve per pleqte, ku para se keta te largohen nga jeta, ka ndoca pak te tjere qe interesohen per ‘ta. Ne korridorin e jashtem te bibliotekes se qytetit tim gjindet nje arke plot me libra per cilindo qe ka qejf te marre sa te doje. Para disa vjetesh, mania ime per te marre libra ishte e madhe, aq sa bodrumi u mbush shpejt; pastaj nisa seleksionimin dhe mbajta me pak. Tani marr vetem rralle ndonje liber te vecante. Por them, ku do shkojne gjithe keto libra, kur une ti kem kthyer patkonjte nga dielli! Brezi i ri s’para lexon me! Ah, te kisha nja 10m katror toke, qe te beja nje varr te madh e ti merrja edhe librat me vete!


KE: Hapja e negociatave varet nga Këshilli i Evropës, jo nga ne - KOHA Komisioni Evropian sot mohon se cilido nga Komisioni i ka premtuar liderit të LSDM-së Zoran Zaev për hapjen e negociatave për anëtarësim të Republikës së Maqedonisë në Bashkimin Evropian, nëse qeveria që do ta udhëhiqte ai e merr pushtetin në shtetin e Maqedonisë. Zëdhënësja e Komisionit Evropian Maja Kocijançiç, sot në konferencën për shtyp në Bruksel konfirmoi se për hapjen e negociatave inkuadruese të Maqedonisë me Unionin vendos Këshilli Evropian, e jo Komisioni, me çka e mohoi pohimin e Zaevit për disa media të Maqedonisë se Përfaqësuesja e lartë Federika Mogerini, si dhe eurokomisari Johanes Han, i kanë premtuar fillim të negociatave inkuadruese në rast se ai bëhet kryeministër i Maqedonisë. “Siç e dini, ne nuk komentojmë dhe unë nuk do të komentoj komente të huaja. Por, ju jeni të vetëdijshëm cilat janë rregullat dhe rekomandimet e Komisionit për hapjen e negociatave me vendin tuaj, të kushtëzuar me implementim, gjegjësisht implementimin e marrëveshjes së Përzhinës dhe Prioritetet urgjente reformuese në vend. Hapja e negociatave inkuadruese, kur këto kushte do të plotësohen është vendim që do ta sjellë Këshilli”, u përgjigj Kocijançiç. Zëdhënësja e Han, gjithashtu u pyet nëse eurokomisari për zgjerim e ka marrë letrën nga profesoresha e të Drejtës kushtetuese të Fakultetit juridik në Shkup, Tanja Karakamisheva-Jovanovska dhe disa intelektualë dhe profesorë nga Maqedonia në lidhje të (jo)kushtetutshmërisë së lëvizjeve që disa politikanëve të Maqedonisë i zvarritin gjatë periudhës së fundit dhe nëse Han i është përgjigjur letrës. “Duhet të kontrolloj nëse letra ka ardhur, por zakonisht kur marr letra, ne iu përgjigjemi atyre”, u përgjigj Kocijançiç. Me këtë rast në përgjigjen e saj në konferencën për shtyp në Komisionin Evropian u përfshi edhe zëdhënësi i përgjithshëm i KE-së, Margaritis Shinas. “Po, ne kemi shprehi të përgjigjemi në letra”, shtoi shefi i servisit të zëdhënësve të Qeverisë joformale të BE-së. Trajnim i 400 personave të papunë te punëdhënës të njohur Nuhiu: Vala e refugjateve tregoi mangësitë e Maqedonisë dhe Evropës MPB: Për 70 persona janë dhënë vendime për izolim, janë regjistruar 461 shkelje për... Kafiteritë dhe restoranet fillojnë me punë, lejohet maksimum katër persona në një...


Imami i Qabes: Vendet e shenjta nuk janë vende për sllogane politike dhe konflikte sektare | | Gazeta e Re Në një deklaratë me shkrim për gazetarët që kanë vizituar Mekën në kuadër të prezantimit të përgatitjeve të periudhës së haxhit, imami i Qabes, Sudejsi ka cekur disa tema në lidhje me problemet e përjetuara kohët e fundit në botën islame.


Redaksia e lajmeve News and press releases Lajme dhe deklarata për shtyp nga veprimtaritë globale të OSBE-së Misioni i OSBE-së ndihmon agjencitë e zbatimit të ligjit ta luftojnë korrupsionin e brendshëm Publishing date: 25 nëntor 2011 Content type: News What we do: Mirëqeverisja Një ceremoni diplomimi për 21 zyrtarë të lartë të policisë, doganës, Inspektoratit Policor, Zyrës së Prokurorit Special dhe gjyqësorit të cilët morën pjesë në një trajnim pesëditor për luftimin e korrupsionit brenda vetë këtyre agjencive, i organizuar nga Misioni i OSBE-së në Kosovë, u mbajt më 25 nëntor 2011 në Vushtrri. Misioni i OSBE-së në Kosovë ndihmon në përmirësimin e pjesëmarrjes në vendimmarrjen komunale Publishing date: 18 nëntor 2011 Content type: News What we do: Demokratizimi Një punëtori për pjesëmarrje të publikut në çështjet komunale ka përfunduar në Mavrovë, ish Republikën Jugosllave të Maqedonisë, më 18 nëntor 2011. Ngjarja ishte organizuar nga Misioni i OSBE-së në Kosovë... Misioni i OSBE-së në Kosovë hap konkurs për ese mbi Kuvendin Publishing date: 15 nëntor 2011 Content type: News What we do: Demokratizimi Misioni i OSBE-së në Kosovë hapi një konkurs për ese me temë “Kuvendi si simbol i demokracisë” për nxënës të shkollave fillore dhe të mesme më 15 nëntor 2011. Misioni i OSBE-së ndihmon profesionalizimin e policisë së Kosovës Publishing date: 11 nëntor 2011 Content type: News What we do: Policimi Një trajnim për menaxhimin e operacioneve i organizuar nga Misioni i OSBE-së në Kosovë për 21 oficerë të rangut të mesëm të policisë së Kosovës përfundoi më 11 nëntor 2011 në Vushtrri. Shefi i Misionit të OSBE-së në Kosovë dënon vrasjen në Mitrovicë Publishing date: 10 nëntor 2011 Content type: Komunikatat për shtyp What we do: Të drejtat e njeriut PRISHTINË, 10 nëntor 2011- Shefi i Misionit të OSBE-së në Kosovë, Ambasadori Werner Almhofer, ka dënuar sot vrasjen e një serbi dhe plagosjen e dy të tjerëve në Mitrovicën veriore natën e kaluar... Misioni i OSBE-së dhe policia e Kosovës lansuan fushatën për siguri në trafik Publishing date: 28 tetor 2011 Content type: News Zëvendësshefi i Misionit të OSBE-së në Kosovë, Edward Joseph dhe Ndihmësi i Drejtorit të Përgjithshëm të Policisë për Operacione, Shefqet Beqaj lansuan një fushatë për sigurinë në trafik për vozitës dhe këmbësorë, më 28 tetor 2011... Raporti i Misionit të OSBE-së thotë që shumica e varrezave Ortodokse në Kosovë janë në kushte të mjerueshme Publishing date: 27 tetor 2011 Content type: News What we do: Të drejtat e njeriut