text: Humanizmi dhe etja per dije de kulture Shkruar nga: Postuar më: 7 vite mė parė Këtë mos e harrojnë ata që lejojnë genocidin në mes të Evropës!. Nga gjiri i këtij trungu kanë dalë figura të shquara të historisë botërore, legjendarët Pirro i Epirit dhe Aleksandri i Madh. Ky popull martir i ka dhënë botës 12 perandorë dhe udhëheqës gjeniale gjatë kohërave romake dhe bizantine. Nga trungu Iliro-shqiptar kanë dalë dy perandorët më të mëdhenj bizantinë: Konstandini i Madh /themelues i Konstandinopojës/dhe Justiniani i Madh /i parë/vepra e të cilit për qytetërimin perëndimor, sidomos në jurisprudencë, ekonomi, kulturë, ndërtimin e qyteteve dhe fortifikimeve etj të bën krenar; ka dalë krykomandanti legjendar i periudhës së sundimit bizantin të Justinianit, Belisari, i cili është shpallur si “ gjenerali më i madh i të gjitha kohrave “. Papa Klementi i XI dhe shumë Kardinalë pas tij rrjedhin nga familja e njohur shqiptare Albani në Romë me prejardhje nga dy emigrantë shqiptarë. Kapedani legjendar Gjergj Kastrioti Skënderbeu mbrojti për 25 vjet krishterimin dhe evropën nga hordhitë barbare osmane dhe për nder të tij bota ka shkruar qindra libra dhe i ka ngritur monumente në mes të Romës dhe, sëfundi, në Gjenevë të Zvicrës. Në të gjitha këto beteja të përgjakëshme për jetë a vdekje, jo vetëm ka dalë në pah vitaliteti dhe papërkulshmëria e shqiptarëve, por edhe shpirtgjërësia dhe humanizmi, që ndonse i ndodhur vetë në kushte të vështira, ka ndihmuar edhe popujt e tjerë që janë ndodhur në vështirësi. A duhet harruar që trungu Iliro-shqiptar mbajti mbi vete furtunat e historisë për rreth 2000 vjet-duke u bërë shesh betejash të pambaruara dhe mbrojti edhe Evropën që të ecte e qetë drejt përparimit. Ai jo vetëm që ka jetuar në harmoni por edhe i ka ndihmuar dhe ka sakrifikuar për fitimin e lirisë e pavarësisë të popujve të tjerë. Le të kujtojmë inkursionet e Pirros dhe të Skënderbeut në Itali, ndihmesën e madhe dhe vendimtare të shqiptarëve në fitoren e revolucionit grek të 1821-së, përkrahjen pa kushte dhe heroizmin e arbreshëve në Lëvizjen Garibaldine, kontributin e shquar të tyre në luftën për pavarësi të Maqedonisë /Lëvizjen e Hrushovos/. Në këto beteja kanë shkëlqyer në histori figura të tilla si Marko e Noti Boçari, Kollokotroni, Miaulët, Xhavellajt, Grivejtë, Vulgarisit, Bubulina etj, për të cilët flet me aq respekt studjuesi objektiv grek A.Kollia, i cili thekson se 90% të herojve të revolucionit grek ishin Arvanitë. Shqiptarët i kanë dhënë greqisë komandantë dhe udhëheqësa shteti të shquar. Ata janë dalluar si një popull human dhe ky humanizëm u shpreh në shkallën më të lartë te Nënë Tereza, para së cilës përkulet me respekt e gjithë bota.. Shqiptarët nuk janë hakmarrë për mizoritë e çetave andarte greke kundër Çamëve dhe popullsisë shqiptare në Jugë dhe aktet barbare të sërbve dhe maqedonasve kundër popullsisë shqiptare në trevat e tyre. Është rast unikal që populli shqiptar nuk lejoi të masakrohej asnjë çifut nga mizoria barbare naziste gjatë Luftës së dytë Botërore por i strehoi ata në familjet e tij duke i konsideruar si vëllezërit dhe bijtë e tij. Shqiptarët nuk janë treguar as hakmarrës dhe as revanshist por i strehuan dhe i mbrojtën me të gjitha mjetet ish ushtrinë pushtuese italiane për të mos u persekutuar ata nga nazistët. Një Shqipëri e varfër strehoi brënda një jave mbi 500.000 kosovarë që kërkuan mbrojtje nga genocidi sërb. Bota nuk duhet të harrojë dhe as të injorojë që shqiptarët kanë dhënë një ndihmesë të dukëshme edhe në themelimin e shteteve moderne. Le të kujtojmë këtu Mehmet Ali Pashën e Misirit, themeluesin e shtetit modern egjyptian, Mos harrojmë që edhe perandorë romakë janë shkolluar në Akademinë e Apollonisë. Shqiptarët e treguan vitalitetin e tyre duke i rezistuar asimilimit dhe mjeteve të dhunës jo vetëm në trevat e tij të pushtuara nga shovinistët fqinj por edhe atje ku u detyruan të emigrojnë. Eshtë një rast unikal që, edhe pas 550 vjetësh, arbëreshët e italisë, ruajnë denjësisht traditat, kulturën, por edhe gjuhën e tyre ndonse shteti amë i la të harruar për dekada e shekuj. Shqiptarët, jo vetëm në trojet e tyre etnike, por kudo që janë ndodhur, ngado që i ka shpërndarë furtuna e historisë, janë dalluar për ndershmëri dhe dinjitet, për aftësi të përvehtësimit të shpejtë të progresit njerëzor dhe janë vënë në radhët e para të intelektualëve e kanë bërë edhe histori në kulturën e popujve të tjerë. Le të kujtojmë këtu Sami Frashërin, poliglotin dhe shkencëtarin e madh, hartuesin e enciklopedisë së parë turke e disa fjalorëve dy-gjuhësh etj, Hasan Tahsinin-filozofin dhe mendimtarin e madh të shumë fushave të dijes, rektorin e parë të Universitetit të Stambollit. Le të mos harrohet shkrimtarja dhe politikanja e shquar Elena Gjika /Dora d`Istria/ dhe fisin Gjika në Rumani, dramaturgun dhe shkrimtarin e shquar rumun me origjinë shqiptare, Viktor Eftimiun, dhe një gjeneratë të tërë dijetarësh e shkrimtarësh në Itali, familjen e njohur Albani në Romë nga kanë dalë Papë, kardinalë dhe teologë të shquar. Mos harrojmë Haxhi Sekretin-një Homer i shekullit të 19-të- që shkroi “Alipashadën” me rreth 10.000 vargje që Greqia e ka lënë në harresë vetëm se ish mysliman. Le të kujtojmë inxhinerin e famshëm Karl Gega në Austri-që për herë të parë projektoi hapjen nga të dyja anët e tunelit të hekurudhës së Simeringut dhe që busti i tij është vendosur në një park të Vienës, e shumë e shumë të tjerë. Shqiptarët janë dalluar edhe për etjen e tyre të madhe për kulturë dhe si një popull artist duke shkëlqyer në shumë fusha të artit. Le të kujtojmë arkitektët e shquar Sinani dhe Kasëmi / nga një fshat i Skraparit /, ky i fundit mjeshtër i arkitekturës klasike Osmane që me projektimin e Jeni Xhamisë /1595/ u afirmua dhe më 1620 u emërua kryearkitekt i Perandorisë Osmane, ose David Selenicën-piktor i madh ikonografi cili më 1715 pikturoi afresket e kishës së Virgjireshës Kukuzelica në Manastirin e Laurës së madhe në malin Atos, Greqi/si dhe kishën e Shenkollit në Voskopojë; Onufrin e madh, piktor i shquar i shekullit të XVI-të që me pikturat e tij murore dhe të ikonës zbukuroi një varg kishash në Berat, Shpat të Elbasanit, Maqedoni, Greqi etj, piktoren e parë të greqisë së çliruar dhe luftëtaren e vendosur për emancipimin e gruas në Greqi, Eleni Bukurën,Vasil Rotën-themeluesin e Teatrit Kombëtar të Athinës si dhe durrsakun Jan Kukuzeli /shek. XI /figurë e shquar e kulturës muzikore bizantine, i cili mbas mosmarrveshjeve me perandorin bizantin u vendos në malin Athos në Manastirin Laura e Madhe ku u muar me studime muzikore dhe krijoi sistemin e shkrimit muzikor që u quajt Kukuzelik dhe që u përdor për disa shekuj në muzikën kishtare e shumë të tjerë në fushën e pikturës etj. Shqiptarët nga të parët në Ballkan e më gjërë, përvehtësuan artin e fotografisë- vetëm 12-15 vjet pas lindjes së saj- dhe një plejadë e tërë fotografësh të shquar që bënë zë në Evropë e në botë si Marubët, K. Idromeno, Gjon Mili etj. Shqiptarët Janaq dhe Milto Manaqi u bënë pishtarët e kinematografisë në Ballkan duke xhiruar filma vetëm 10 vjet /1905/ pas shpikjes të këtij arti të magjishëm dhe sugjestionues. Nga radhët e shqiptarëve, me origjinë të afërt ose të largët, kanë dalë edhe një numur i konsiderushëm regjisorësh, aktorësh të teatrit dhe kinematografisë, producentësh dhe veteranësh të kinemasë që kanë ndërtuar dhe drejtuar me dhjetra kinema në trevat shqiptare dhe ballkanike. Nga 5 regjisorët më të mëdhenj të kinematografisë greke 3 janë arvanitas me origjinë /Niko Konduri, Jorgo Xhavella dhe Pandeli Vulgaris/. Në radhët e shumë aktorëve të njohur Grekë me origjinë shqiptare gjejmë figura të tilla madhore si Melina Mërkuri, Irena Papa, Eli Lambeti, Stefan Stratigo, Jani Argjiri, Orest Makri, Dhespo/Dhespina/ Diamanti, Kosta Karajani, Kleopatra Rota, Pandeli Zerva etj të cilët i kanë dhënë vlera të spikatura kinematografisë greke. Midis kineastëve bën pjesë dhe operatori më i njohur dhe me krijimtarinë më të madhe Jorgo Arvaniti. Përmëndëm këtu disa artistë të fushës së kinematografisë, pa folur për figura të tjera të fushës së letërsisë si p, sh, Odhise Eliti, fitues i Çmimit Nobël. Dhe po të hedhësh një sy historisë të kinemasë, kulturës, muzikës etj Greke /pavarësisht se disa errësohen qëllimisht dhe ata që janë ortodoksë konsiderohen grekë/ gjen mjaft emra artistësh me origjinë arvanite. Ne e quajmë si nder që këta artistë me origjinë shqiptare i kanë dhënë vlera kulturës të popullit mik grek. Më lart përmendëm vetëm disa figura të njohura të kinemasë origjina shqiptare e të cilëve dëshmohet nga vetë burimet greke, por kërkime të mëtejshme do të nxirrnin në pah edhe shumë të tjerë. Nga emigrantët shqiptarë në vëndet e tjera mund të përmëndet 12 vjeçarja Elena Qirici e cila, deri më sot, mund të konsiderohet aktorja e parë shqiptare e kinemasë, Mihallaq Mone /regjisori i parë shqiptar i kinemasë/ vëllezërit Belushi që bënë një revolucion në komedinë dhe TV amerikan duke u çmuar si nga aktorët më të shquar në botë, regjisori dhe producenti Sten Asllan Dragoti, ose regjisori dokumentalist nga Kërçova, Ramazan Ajdini, i nderuar me disa çmime në Amerikë, këngëtari dhe aktori i madh i kinemasë rumune Kristaq Antoniu e deri aktorja më e re me origjinë shqiptare Eliza Dushku që interpreton krah aktorëve më të shquar amerikanë si R. De Niro, A. Shvarceneger, L. Di Kapri, superyllin amerikan Sandra Bullock pa folur këtu për Aleksandër Moisiun, figurën madhore të teatrit gjerman dhe botëror. I treguam këto ngjarje jo thjesht për të bërë historinë e Shqipërisë por sepse shumica e tyre dhe figurave të shquara që përmëndëm më lart kanë qënë edhe objekt dhe subjekt i filmave dokumentarë shqiptarë që janë xhiruar pas Luftës së Dytë Botërore të cilët jepen kronologjikisht në këtë libër. Abaz Tahir Hoxha


source: fineweb

text: Chapter 16 1 Zoti i foli Moisiut mbas vdekjes sė dy bijve tė Aaronit, qė vdiqėn kur u paraqitėn para Zotit me zjarr tė ndaluar. 2 Zoti i tha Moisiut: "Foli Aaronit, vėllait tėnd, dhe thuaji tė mos hyjė nė ēfarėdo kohe nė shenjtėrore, pėrtej perdes, pėrpara pajtuesit qė ndodhet mbi arkė, qė tė mos vdesė, sepse unė do tė shfaqem nė renė mbi pajtuesin. 3 Aaroni do tė hyjė nė shenjtėrore nė kėtė mėnyrė; do tė marrė njė dem tė vogėl pėr flijimin pėr mėkatin dhe njė dash pėr olokaustin. 4 Do tė veshė tunikėn e shenjtė prej liri dhe do tė mbajė mbi trupin e tij pantallona prej liri; do tė ngjeshė brezin prej liri dhe do ta vėrė mbi kokė ēallmėn prej liri. Kėto janė veshjet e shenjta; ai do t`i veshė pasi ta ketė larė trupin me ujė. 5 Nga asambleja e bijve tė Izraelit do tė marrė dy cjep pėr flijimin e mėkatit dhe njė dash pėr olokaustin. 6 Aaroni do tė ofrojė demin e vogėl pėr flijimin e mėkatit, qė e ka pėr vete, dhe do tė bėjė shlyerjen pėr vete dhe pėr shtėpinė e tij. 7 Pastaj do t`i marrė tė dy cjeptė dhe do t`i paraqesė pėrpara Zotit nė hyrje tė ēadrės sė mbledhjes. 8 Aaroni do t`i hedhė nė short dy cjeptė: njėri prej tyre do tė caktohet pėr Zotin dhe tjetri do tė shėrbejė si cjap pėr shlyerjen e fajit. 9 Aaroni do tė afrojė cjapin e caktuar pėr Zotin dhe do ta ofrojė si flijim pėr mėkatin; 10 por cjapi i caktuar si cjap fajshlyes do tė paraqitet i gjallė para Zotit, me qėllim qė mbi tė tė bėhet shlyerja dhe pėr ta ēuar pastaj nė shkretėtirė si cjap fajshlyes. 11 Aaroni do tė ofrojė, pra, demin e vogėl tė flijimit pėr mėkatin dhe do tė bėjė shlyerjen pėr vete dhe pėr shtėpinė e tij; dhe do ta therė demin e vogėl tė flijimit pėr mėkatin pėr vete. 12 Pastaj do tė marrė njė temjanicė plot me qymyrė tė ndezur tė marrė nga altari pėrpara Zotit dhe do t`i ketė duart e tij tė mbushura me temjan tė parfumuar nė pluhur, dhe do tė ēojė ēdo gjė matanė velit. 13 Do ta vėrė temjanin mbi zjarr pėrpara Zotit, me qėllim qė reja e temjanit tė mbulojė pajtuesin qė ėshtė mbi dėshminė; kėshtu ai nuk do tė vdesė. 14 Pastaj do tė marrė ca gjak tė demit tė vogėl dhe do ta spėrkatė me gishtin e tij mbi pajtuesin nga ana lindore, do tė spėrkatė shtatė herė edhe pak gjak me gishtin e tij pėrpara pajtuesit. 15 Pastaj do tė therė cjapin e flijimit pėr mėkatin, qė ėshtė pėr popullin, dhe do tė ēojė gjakun e tij matanė velit; dhe do tė bėjė me kėtė gjak atė qė ka bėrė me gjakun e demit tė vogėl; do ta spėrkatė mbi pajtuesin dhe para pajtuesit. 16 Kėshtu do tė bėjė shlyerjen pėr shenjtėroren, pėr shkak tė papastėrtive tė bijve tė Izraelit, tė shkeljeve tė tyre dhe tė tė gjitha mėkateve tė tyre. Do tė veprojė nė tė njėjtėn mėnyrė pėr ēadrėn e mbledhjes, qė mbetet midis tyre, nė mes tė papastėrtive tė tyre. 17 Nė ēadrėn e mbledhjes, kur ai do tė hyjė nė shenjtėroren pėr tė bėrė shlyerjen, nuk do tė ketė njeri, deri sa ai tė ketė dalė dhe tė ketė bėrė shlyerjen pėr veten, pėr shtėpinė e tij dhe pėr tėrė asamblenė e Izraelit. 18 Ai do tė dalė drejt altarit qė ndodhet para Zotit dhe do tė bėjė shlyerjen pėr tė: do tė marrė ca gjak nga demi i vogėl dhe ca gjak nga cjapi dhe do ta vėrė mbi brirėt e altarit rreth e qark. 19 Pastaj do tė spėrkatė ca gjak mbi tė me gishtin e tij shtatė herė me radhė; kėshtu do ta pastrojė dhe do ta shenjtėrojė nga papastėrtitė e bijve tė Izraelit. 20 Kur tė ketė mbaruar sė kryeri shlyerjen pėr shenjtėroren, pėr ēadrėn e mbledhjes dhe pėr altarin, do tė afrojė cjapin e gjallė. 21 Aaroni do tė vendosė tė dyja duart e tij mbi kokėn e cjapit tė gjallė dhe do tė rrėfejė mbi tė tėrė padrejtėsitė e bijve tė Izraelit, tė gjitha shkeljet e tyre, tėrė mėkatet e tyre, dhe do t`i vėrė mbi kokėn e cjapit; pastaj do ta ēojė nė shkretėtirė me anė tė njė njeriu tė zgjedhur enkas. 22 Cjapi do tė mbartė mbi vete nė tokė tė vetmuar tė gjitha padrejtėsitė e tyre dhe ai njeri do ta lėrė tė shkojė nė shkretėtirė. 23 Pastaj Aaroni do tė hyjė nė ēadrėn e mbledhjes, do tė zhveshė rrobat e tij prej liri qė kishte veshur pėr tė hyrė nė shenjtėrore dhe do t`i lėrė aty. 24 Do tė lajė trupin e tij me ujė nė njė vend tė shenjtė, do tė veshė rrobat e tij dhe do tė dalė pėr tė ofruar olokaustin e tij dhe olokaustin e popullit, dhe do tė bėjė shlyerjen pėr vete dhe pėr popullin. 25 Pastaj do tė tymosė mbi altar dhjamin e flijimit pėr mėkatin. 26 Ai qė e ka lėshuar cjapin, e zgjedhur si cjap fajshlyes, do tė lajė rrobat e tij dhe trupin e tij me ujė dhe, mbas kėsaj mund tė kthehet nė kamp. 27 Do tė ēohen pas kėsaj jashtė kampit demi i vogėl i flijimit pėr mėkatin dhe cjapi i flijimit pėr mėkatin, gjaku i tė cilit ėshtė ēuar nė shenjtėrore pėr tė bėrė shlyerjen; dhe do tė djegin nė zjarr lėkurėt, mishin dhe ndyrėsitė e tyre. 28 Pastaj ai qė i djeg do tė lajė rrobat dhe trupin e tij me ujė; pas kėsaj, ai mund tė kthehet nė kamp. 29 Ky do tė jetė pėr ju njė ligj i pėrjetshėm: nė muajin e shtatė, ditėn e dhjetė tė muajit, do tė pėrulni shpirtrat tuaj dhe nuk do tė kryeni asnjė punė, as ai qė ka lindur nė vend as i huaji qė banon midis jush. 30 Sepse atė ditė prifti do tė bėjė shlyerjen pėr ju, pėr t`ju pastruar, me qėllim qė tė jeni tė pastruar nga tėrė mėkatet tuaja pėrpara Zotit. 31 Éshtė pėr ju njė e shtunė madhėshtore pushimi dhe ju do tė pėrulni shpirtrat tuaj; ėshtė njė ligj i pėrjetshėm. 32 Prifti, qė ėshtė vajosur dhe qė ėshtė shenjtėruar pėr tė shėrbyer si prift nė vend tė atit tė tij, do tė bėjė shlyerjen dhe do tė veshė rrobat prej liri, rrobat e shenjta. 33 Ai do tė bėjė shlyerjen pėr shenjtėroren e shenjtė; do tė bejė shlyerjen pėr ēadrėn e mbledhjes dhe pėr altarin, do tė bėjė njėkohėsisht shlyerjen pėr priftėrinjtė dhe pėr tėrė popullin e asamblesė. 34 Ky do tė jetė pėr ju njė ligj i pėrjetshėm, pėr tė shlyer mėkatet e bijve tė Izraelit pėr tė gjitha mėkatet e tyre, njė herė nė vit". Dhe Moisiu bėri ashtu siē e kishte urdhėruar Zoti.


rruhet, tits e madhe, solo, i lagësht, bjond, siri


Redaksia e lajmeve News and press releases Lajme dhe deklarata për shtyp nga veprimtaritë globale të OSBE-së OSBE, SHBA dhe BE nxisin autoritetet shqiptare të hetojnë largimin me dhunë të familjeve rome dhe t'u ofrojnë ndihmë të shpërngulurve Publishing date: 16 mars 2011 Content type: Komunikatat për shtyp Where we are: Prezenca e OSBE-së në Shqipëri What we do: Të drejtat e njeriut, Roma dhe Sinti, Toleranca dhe mosdiskriminimi TIRANË, 16 mars 2011 – Ambasadori Eugen Wollfarth, Kryetar i Prezencës së OSBE-së në Shqipëri, Alexander Arvizu, Ambasador i Shteteve të Bashkuara në Shqipëri dhe Ambasadori Ettore Sequi, Shefi i Delegacionit të Bashkimit Evropian në Shqipëri lëshuan sot deklaratën e mëposhtme në lidhje me ngjarjen e kohëve të fundit me familjet rome... Prezenca e OSBE-së dhe BE-ja përfundojnë projektin për modernizimin e sistemit të gjendjes civile dhe adresave në Shqipëri Publishing date: 17 shkurt 2011 Content type: Komunikatat për shtyp Where we are: Prezenca e OSBE-së në Shqipëri What we do: Të drejtat e njeriut, Demokratizimi, Sundimi i ligjit TIRANË, 17 shkurt 2011 – Rezultatet konkrete të një projekti katërvjeçar për modernizimin e sistemit administrativ të adresave dhe të gjendjes civile u prezantuan sot në një veprimtari të organizuar nga Prezenca e OSBE-së, Delegacioni i Bashkimit të Evropian dhe Ministria e Brendshme...


Fillimisht, theleuesi ka investuar mbi 2000 Euro mjete vetjake. Mëpastaj, veprimtari i shquar dhe kryetari i Shoqates “Selina” z. Fehmi Spahiu e ka ndimuar themelimin kësaj radio me 600 Euro, duke ia paguar ato vet firmës që përkujdeset për serverin e Radio Lirisë. Njëherësh, duhet cekur se z. Fehmi Spahiu, dërgimi i mjeteve të pronari i firmës që bën mirëmbajtjën e serverit, i ka kushtuar edhe 30 Euro shtesë.


text: Këshilla dhe idetë për udhëtimet mund të gjenden në kategorinë udhëton. Si për të udhëtuar me aeroplan, tren, autobus, udhëtimit të studentëve, shpenzimet e udhëtimit me makinë, paketa pushime familjare dhe sigurimit të lirë të udhëtimit. --------------------------------------------------------- Oqeani më i madh i oqeaneve të botës në tokë, sa oqeanet Oqeani Paqësor është oqeani më i madh dhe fusha të detit në botë Ky oqean zë një të tretën e sipërfaqes së Tokës, në vend 179.700.000 km2, e cila është më shumë se totali i sipërfaqes së Tokës të tërë e tokës. .. Oqeani Paqësor është oqeani më i madh ose sipërfaqja e detit në botë Ky oqean zë një të tretën e sipërfaqes së Tokës, në vend 179.700.000 km2, e cila është më shumë se totali i sipërfaqes së Tokës të tërë e tokës zgjat për afërsisht 15 500 kilometra, nga Deti Beringut në akull Arktik në veri të pjesëve të Antarktidë në jug, edhe pse emrat e Antarktik dhe Jugore Oqeani. Oqeani Paqësor qenë më të gjerë në 5 ° gjerësi veriore. shtrihet 19 800 kilometra në bregdet nga Indonezia, Kolumbi dhe Peru. pika më e thellë është edhe pika më e thellë në botë. quhet Kanali Mariana, dhe informacion në lidhje me thellësinë e saj ndryshon vazhdimisht, shifra e fundit thotë se 11 022 metra nën nivelin e detit. thellësia mesatare është 4300 metra. Paqësor përmban rreth 25.000 ishuj - më shumë se në çdo oqeane të tjera të kombinuara, shumica e të cilave janë në jug të ekuatorit. Një teori është se pllakat tektonike në Paqësor janë ulur, ndërsa ata në rritjen e Oqeanit Atlantik. çrregullt përgjatë kufirit perëndimor të Oqeani Paqësor vë detin many margjinal, nga i cili koral i madh, kinez e Jugut, Japonia, Tasmanovo dhe Detit të Verdhë. ngushtë është e lidhur me indian në perëndim dhe në lindje të ngushticën e Magellan në Atlantik. Në veri, ngushticën Bering lidh atë me Oqeanin Arktik Ka pesë oqeanet. Oqeani Arktik Oqeani Atlantik Oqeani Indian Ocean Southern Oqeani Paqësor pëlqeu


Autorja gjermane Cornelia Funke u lind në Dorsten, Westfallen. Pas diplomimit, punoi për tre vjet si punonjëse sociale pranë fëmijëve në vështirësi. Më pas ndoqi një kurs për ilustrim librash në Hamburg. Ky pasion i hershëm i saj, bashkë me shkollimin, bënë të mundur më pas që ajo t'i ilustronte vetë librat e saj.


source: CulturaX

text: E BUJSHME, SCHUMACHER RIKTHEHET MË PISTË | SHKODER.INFO SHKODER.INFO LAJME SPORT E BUJSHME, SCHUMACHER RIKTHEHET MË PISTË E BUJSHME, SCHUMACHER RIKTHEHET MË PISTË 19-vjeçari, i biri i 7 herë kampionit të botës Michael Schumacher, ka fituar garën e tij të parë në Formula 3 në Spa-Francorchamps muajin e shkuar dhe po mendon që të ardhmen në serinë maksimale, atje ku i ati fitoi 7 tituj, por edhe mban ende rekordin me 91 fitore. Sipas Chase Carey prezenca e Mick Schumacher në Circus duket "shumë speciale". "Do të ishte një histori e bukur, natyrisht", ka deklaruar bosi i Formula 1 në një intervistë të publikuar dje në një intervistë të publikuar dje në gazetën gjermane "Bild am Sonntag". "Michael Schumacher është një personazh unik në Formula 1, dhe do të jetë ikona e sportit tonë", shtoi amerikani. "Prezenca e të birit të Michael, Mick do të jetë speciale, natyrisht. Do të prekë zemrat e shumë fansave", tha Carey, i cili shtoi se drejtuesit duhet të mendojnë më tepër për të rinjtë që futen në Formula 1. "Duhet që ne t'ua bëjmë më të lehtë pilotëve të rinj që të kalojnë në Formula 1", shpjegoi Carey


text: Profesori i Shkencave të Sigurisë kërkon urgjentisht formimin e Ligjit Anti-Mafia - Bota Sot Nga: N.Sh. Më: 8 mars 2021 Në ora: 12:35 Profesori i shkencave të Sigurisë, Avni Islami, përmes një postimi në Facebook, ka kërkur urgjentisht nga Qeveria në ardhje e Albin Kurtit, që të formojë Ligjin Anti-Mafia. Sipas tij, ky ligj duhet të miratohet që Kosova të lirohet nga kapësit e shtetit. Ai thotë se, procesi i vettingut duhet të nis sa më shpejt në sistemin e drejtësisë që të pastrohen gjykatat, prokuroria dhe policia. Sa po të formohet Qeveria e re, të filloi "Vetting"-u në Kosovë Fjala "Vetting" është proces seleksionimi, më parë kryhej në blegtori kur kishte indikacione të ndonjë epidemie dhe për të nxjerr nga tufa e bagëtive dhe kafshëve të sëmura, që përbënin rrezik për gjithë tufën. Ky proces seleksionimi duhet të nis sa më shpejt edhe në sistemin e drejtësisë në Kosovë për të pastruar gjykatat, prokurorin dhe policinë, nga zyrtarët e "sëmurë" me korrupsion, e të paaftë e të involvuar me krimin. Besoj se një numër i gjyqtarëve dhe prokurorëve në Kosovë do të dalë me "sëmundje" korrupsioni dhe me lidhje me botën e krimit, pa folur për aftësitë e tyre profesionale dhe rregullsinë në ushtrimin e detyrës, të cilat nuk po verifikohen. Mjafton të shikosh pasuritë e disa ministrave, deputetëve, diplomatëve, kryepolicëve, doganierëve, kryetarëve të komunave, shefave të tenderëve nëpër institucione, drejtorëve të energjisë elektrike, bujqësisë, spitaleve, inspektorëve të shëndetit, barërave, karburanteve, telefonisë, arsimit, ushqimit etj. Ligji Anti-Mafia duhet sa më të miratohet sepse, "Vetting"-u i nxjerr me "sëmundje" korrupsioni! Prandaj urgjentisht do të duhet të filloj Vetting-u dhe të lirohet Kosova nga ata që e kanë kap shtetin.


zeshkane, marr në gojë karin, kreu i dhënë, i adhurueshëm, bukuri, tërheqës, blowjob, babe sexy, cocksucking, pornstar, pornstars, babe duan dy cocks


Mik i Triumf Rizës, dikur punëtor në Irak – ky është i arrestuari për grabitjen në Shtime - Bota Sot Më: 10 gusht 2019 Në ora: 17:04 Një person ka ndërruar jetë dhe një tjetër ka mbetur i plagosur pas grabitjes që u krye nga Mulliqi dhe tre të tjerë mëngjesin e së mërkurës në Shtime. Agron Mulliqi, miku i fëmijërisë së policit të vrarë në vitin 2007, Triumf Riza, është i arrestuari i dytë për grabitjen e kryer të mërkurën në Shtime. Insajderi mëson se Mulliqi, 44-vjeç, është i arrestuari i dytë – siç njoftoi sot Policia e Kosovës – për grabitjen në Shtime ku vdiq njëri prej tre grabitësve dhe u plagos një viktimë. Ai është kapur sot nga Policia e Kosovës. Ndonëse nuk është i njohur për publikun, Agron Mulliqi ishte paraqitur në publik si mik i fëmijërisë së Triumf Rizës, policit të Kosovës që u vra në vitin 2007. Në një intervistë që kishte dhënë për emisionin dokumentar InDoks rreth 5 muaj më parë, Mulliqi kishte rrëfyer lidhjen e tij me policin Riza. Në këtë intervistë, 44-vjeçari tregonte se ku ishte ndodhur kur ishte vrarë miku i tij i fëmijërisë, Triumf Riza. “Unë asokohe isha larg në një kamp të Ushtrisë amerikane në Irak, dhe në varrim më ishte dashur të vija një ditë më pas”, tregoi Mulliqi. Mulliqi, në këtë rrëfim për InDoks, shprehet se ka qenë disa herë në gjykatë gjatë seancave të mbajtura për rastin e vrasjes së Triumf Rizës. Shprehet se miku i tij kishte qenë simbol në luftën kundër krimit të organizuar në Prishtinë. “Kam qenë disa herë në gjykatë gjatë gjykimit të atyre. Unë kisha pas dëshirë që ata njerëz të mos lëshohen kurrë. Çka i kanë bërë familjes Riza dhe shoqërisë, nuk kisha dashtë kurrë të lirohen ata njerëz”, rrëfen Mulliqi. “Triumfi ka qenë simbol kundër krimit të organizuar. Ai ka qenë legjendë”. Katër persona të maskuar dyshohet se kishin hyrë në shtëpinë e një qytetari nga diaspora për të grabitur. Policia ka arritur të kap tre grabitësit që ishin në arrati nga e mërkura. Bëhet fjalë për personat: A.T 34 vjeç, A.T1 44 vjeç dhe Agron Mulliqin, 44 vjeç. Dy prej të dyshuarve u është caktuar masa e paraburgimit prej një muajve nga Gjykata. Fjalë kyçe Agron Mulliqi punëtor


Jep doreheqje z. Pjeter (ish Ibrahim) Rugova nga presidenca! - Author: n/a - Send To: Presidenca e Kosovлs - Sponsored By: - More Info at: (i njohur si Ibrahim Rugova), President i Kosovлs. Nлpлrmjet kлtij peticioni, ne nenshkruesit e tij kerkojme, qл ju tл jepni doreheqjen nga posti i Presidencлs sл Kosovлs qe ju mbani aktualisht. Institucioni i presidencлs sл Kosovлs qe ju keni uzurpuar, i perket popullit te Kosovлs i cili i zgjedh perfaqesuesit nga mesi i tij, muslimane dhe shqiptare, dhe jo nga zyrat sekrete te Vatikanit apo Beogradit. Pasi kemi mesuar neper media se ju keni tradhetuar fene e popullit te Kosoves, dhe pasi mendojme se ju jeni demokratikisht ilegjitim per te na perfaqesuar ne, pasi keni genjyer taksapaguesit dhe votuesit muslimane te Republikes se Kosoves, kerkojme qe ju te largoheni nga ai post sa me pare. Veprimet tuaja te papлrgjegjshmлshme kundrejt respektimit tл vlerave tona fetare dhe ndлrgjegjes masive tл popullit tonл, ne na kujtojne kohet e sundimit serb ne Kosove, kur sundimtare ilegjitim sundonin mbi ne, muslimanet e Kosoves. Per kete arsye, emrat e poshteshenuar kerkojne qe ju te largoheni nga posti qe ju keni uzurpuar tinezisht ne krye te Republikes sone! Me respekt, Nлnshkruesit e peticionit - 19 Signatures! - View Signatures - Sign Petition


text: Bertrand Russell |Bertrand Russell| Bertrand Russell në vitin 1950 |Ditëlindja:||18 maj 1872| |Vendlindja:||Trelleck, Mbretëria e Bashkuar Britania e Madhe| |Ditëvdekja:||2 shkurt 1970| |Vendvdekja:||Penrhyndendraethe, Mbretëria e Bashkuar| |Nënshtetësia:||Angleze| Biografia[redakto | redakto tekstin burimor] Russell udhëhoqi revoltën britanike kundër idealizmit në fillim të viteve 1900. Ai konsiderohet një nga themeluesit e filozofisë analitike së bashku me Wittgensteinin dhe Fregen. Ai së bashku me Alfred North Whiteheadin shkroi librin Principia Mathematica, në të cilën të dy u përpoqën që matematikën ta spjegojnë me anë të logjikës formale. Punimet e tij kanë pasur ndikim të konsiderueshëm në logjikë, matematikë, gjuhësisë, dhe filozofi. Ai ishte një aktivist i shquar kundër luftës, përkrahës i tregtisë së lirë në mes të kombeve dhe antimperialist. Russell u burgos për aktivitetin e tij paqësor gjatë Luftës së Parë Botërore, bëri fushatë kundër Adolf Hitlerit, kritikoi totalitarizmin sovjetik, dhe Shtetet e Bashkuara për përfshirjen e tyre në Luftën e Vietnamit, dhe ishte një përkrahës i palëkundur i çarmatimit bërthamor. Veprat[redakto | redakto tekstin burimor] Principa mathematica (së bashku me Norbert Vajthedin), Logjika dhe misticizmi , Dituria jonë,Problemet e filozofisë , Historia e filozofisë perëndimore etj.


source: wikipedia

text: Histori Paleoliti dhe Neoliti Trualli i banuar sot nga shqiptarët, ku bën pjesë edhe territori i sotëm i Kosovës, filloi të popullohej shumë herët, që në epokën e paleolitit (gurit të vjetër), mbi 100 000 vjet më parë. Janë të njohura një numër i madh vendbanimesh të tilla në territorin e sotëm të Kosovës, siç janë shpellat e Radacit dhe Karamakazit, si dhe shpella të tjera më të vogla. Popullimi i territorit të sotëm të Kosovës u rrit shumë në periudhën neolitike. Njerëzit filluan të braktisin shpellat dhe të përqendroheshin në vende të hapura. Banorët neolitike pëlqenin më shumë të ndërtonin kasollet e tyre në fusha dhe në tarraca lumore. Banorët e hershëm, nga jeta endacake e epokës paleolitike, kaluan në vendbanime shpeshherë të qëndrueshme, me ekonomi kryesisht bujqësore. Ilirët dhe fisi dardan Ilirët janë ndër banorët më të lashtë të Gadishulit Ballkanik. Ata janë autoktonë. Kulturën, gjuhën dhe tiparet antropogjike ilirët i formuan në vendin e tyre, në pjesën perëndimore të Gadishullit të Ballkanit, aty ku shkrimtarët antikë i përmendin në veprat e tyre. Trevat e shtrirjes së popullsisë ilire janë mjaftë të gjera; ato përfshijnë të gjithë pjesën perëndimore të Gadishullit, në veri, e diri te gjiri i Ambrakisë (Prevezë), në jug, kurse në lindje deri te tokat përreth liqenit Lyhind (liqeni i Ohrit). Grupe të veçanta ilirësh u vendosën edhe në Italinë e Jugut. Këto janë fiset mesape dhe japige. Emri ietnik ILIR shfaqet në veprat antike që në shek. V.p.K., kurse emrat e disa fiseve ilire fillojnë e përmendës që në shek. XII p.K. nga Homeri. Por koha e formimit të etnosit ilir është shumë e lashtë. Fillimet e origjinës ilire janë që në mesin e mijëvjeçarit të dytë p.K., që nga periudha e bronzit të mesëm, kur fillojnë të formohen tiparet etnike ilire. Në epokën e hekurit (mijëvjeçari i fundit p.K.) ilirët u formuan plotësisht, duke trashëguar nga epokat më të hershme eneolitike dhe të bronzit tipare kulturore gjuhësore e antropologjike etnike. Teoria e vjetër që i bën ilirët të ardhur nga Evropa Qendrore, në shekujt XII-XI p.K., është rrëzuar nga studimet e kryera pas Luftës së Dytë Botërore. Vetë fakti që varrimet me urna, karakteristike për popujt e Evropër Qendrore, nuk janë tipike për trevat e shtrirjes së ilirëve, por ndeshen vetëm në zona të kufizuara, të rralla, dëshmon kundër teorisë së ardhjes së ilirëve në Ballkan nga veriu. Gjurmët e kulturave të Evropës Qendrore, që ndeshen në Iliri, janë rezultat i kontakteve kulturore, tregtare e të lëvizjes së artizanëve të punimit të metaleve. Dardanët ishin fisi më i madh Ilir që u vu në krye të Mbretërisë Dardane, në ballkanin qendror, kryesisht në Kosovë. Dy fise të tjera dardane të njohura ishin thunatët dhe galabrët. Qyteti më i rëndësishëm i dardanëve ka qenë Damastioni, i njohur si kryeqendra e nxjerjes së metaleve. Dardanët përmenden si luftëtarë të fortë, xehtarë shumë të mirë, blegtorë dhe tregtarë të njohur. Mbretëria Dardane Krijimi i Mbretërisë Dardane Në shek.IV p.K. u krijua Mbretëria Dardane, e cila shtrihej në territorin e Kosovës së sotme e të krahinave të tjera përreth. Kufijtë e saj shkonin në veri deri t qyteti i Nishit, kurse në jug deri në Kukës dhe në rrjedhën e sipërme të Vardarit. Mbreti i parë dardan që njohim, është Longari. Pas tij erdhën mbretërit Bato dhe Monun. Rolin kryesor në mbretëri e luajti fisi dardanëve. Në këtë mbretëri bënin pjesë edhe fise të tjera, ndër të cilat njohin galabrët dhe thunatët. Dardania ishte e njohur në botën e lashtë për tokat e saj të gjera e pjellore, për punimin e arit dhe për përpunimin e produkteve blegtore. i Njohur ka qenë veçanërisht djathi dardan. Shoqëria ilire e dardanëve mbështetej në sistemin skllavopronar. Shkrimtarët antikë tregojnë se dardanët kishin kaq shumë skllevër, sa vetëm njëri prej tyre mund të kishte deri në 1000 veta e ndoshta edhe më shumë. Secili nga këta skllevër punonte tokën. Në kohë lufte skllevërit merrnin pjesë në ushtri, duke pasur si prijës pronarin e tyre. Mbretëria Dardane kishte krijuar një ushtri të fuqishme dhe të organizuar shumë mirë. Veçori e luftëtarëve dardanë ishte se ata hidheshin të gjtihë së bashku në sulm dhe po kështu së bashku tërhiqeshin me radhë të shtrënguara, duke mos lënë në sheshin e luftës as të plgosurit e tyre. Forca e kësaj ushtrie u tregua sidomos në shek.III p.K., kur dardanët qenë në gjendje të mbroheshin nga dynjet e fuqishme të keltëve, të cilët zbritën nga Evropa Qendrore. Madje dardanët treguan gatishmërinë të ndihmonin edhe Maqedoninë, që të përballonte këto sulme. Siç dëshmojnë shkrimtarët e lashtë, historia e Mbretërisë Dardane është mbushur me luftëra të pandërprera kundër Maqedonisë dhe më vonë kundër romakëve. Me Mbretërinë Ardiane, dardanët mbajtën marrëdhënie miqësore, por patën edhe konflikte, të shtyrë nga aristokracia skllavopronare, që luftonte për interesa të ngushta, dhe kjo pati pasoja shumë të rënda ekonomike e politike si për ardianët, ashtu edhe për dardanët. Në mesin e shek. III p.K., kur sundonte mbreti Longar, ushtritë dardane u përpoqën të shtrinin kufijtë e tyre deri në brigjet e Adriatikut, duke shfrytëzuar faktin që ushtritë ardiane të mbretëreshës Teuta ndodheshin në Epir. Ky operacioni ushtarak fillimisht pati sukses, por me kthimin e ushtrive ardiane nga Epiri, dardanët u detyruan të lëshonin tokat e pushtuara e të ktheheshin në kufijtë e mëparshëm. Pas kësaj Longari i drejtoi uishtritë e tij në jug dhe pushtoi tokat e Mbretërisë Paione, që ndodheshin në veri të kufijv të Maqedonisë. Luftërat e dardanëve kundër maqedonëve Rreth vitit 21 p.K. luftimet ndërmjet dardanëve dhe maqedonasve morën përmasa të gjera, aq sa mbeti i vrarë në betejë edh mbreti maqedonas Demetri II. Pas vdekjes së tij, dardanët i shpeshtuan sulmet në Maqedoni, derisa Antigon Dozoni i detyroi të largoheshin nga mbretëria e tij. Kur mbreti maqedonas Filipi V ndodhej në luftë me grekët, në vitin 219 p.K., dardanët vërshuan përsëri kundër Maqedonisë. Ushtritë maqedonase u detyruan të ktheheshin në trojet e tyre dhe për të përforcuar kufijtë veriorë pushtuan qytetin më të madh të Paionisë, Bylazorën (Velesi). Në vitin 216 p.K. ushtritë dardane ndërmorën një operacion të fuqishëm ushtarak kundër Maqedonisë, duke zënë 20 000 robër. Ata zbritën deri në fushën e Argos, në brigjet e lumit Haliakmon. Kjo fushatë u ndoq nga kundërsulme të reja që bëri Filipi V kundër dardanëve, duke u shkaktuar atyre humbje të rënda në ushtri. Në vitin 200 p.K. mbretërit dardanë Longar e Bato, së bashku me ardianët e mbretër të tjerë, lidhën aleancë me romakët kundër Maqedonisë. Kjo i shtyu dardanët të ndërmerrnin sulme të rrreja në jug të kufirit të tyre. Dardanët nuk i pushuan luftërat për të çliruar tokat që ndodheshin në jug të mbretërisë së tyre, toka që dikur i përkisnin Mbretërisë Paione dhe që i mbante të pushtuara Maqedonia, duk u mbyllur kështu atyre rrugët tregtare që i lidhnin me krahinat jugore të Ballkanit. Duke mos qenë në gjendje të ndërprisnin sulmet dardane, maqedonasit bënë marrëveshje me fiset klte të bastarnëve dhe të vendoseshin vetë në tokat e tyre. Kjo gjë nuk u arrit. Dardanët i thyen ushtritë klte dhe çliruan tokat që ata kishin pushtuar. Edhe pasi u shkatërruan Mbretëria Ardiane dhe ajo e Maqedonisë. Dardania vazhdoi të ishte ende e lirë, ndonëse nga aleanca me romakët dardanët nuk arritën përfitimet e dëshiruara. Romakët nuk u dhanë tokat e Paionisë, por vetëm të drejtën për të tregtuar kripë. Luftërat e dardanëve kundër romakëve Luftërat e dardanëve kundër romakëve për shumë vjet me ashpërsi shumë të madhe, në rrethanat kur senati romak synonte të shtrinte pushtimet e tij në të gjitha tokat ilire dhe të arrinte deri në Danud. Edhe pas shqetësimeve që u shkaktoi rifillimi i sulmeve kelte, dardanët i vazhduan inkursionet e tyre kundër Maqedonisë, cila ishte kthyer tashmë në provincë romake. Dardania u bë pengesë serioze për shumë vjet me radhë për ushtritë pushtuese romake, të cilat nuk hiqnin dorë nga synimet e tyre. Megjithëkëtë në vitin 97 p.K. romakët arritën të vinin nën varësi të përkohshme dardanët dhe fise të tjera fqinje, të cilat më vonë i ripërtrinë forcat dhe u shkaktuan humbje të rënda romakëve. Aq të vështira ishin këto luftëra për romakët, sa kur konsulli romak Kurioni përgaditej me 5 legjione të nisej në luftë kundër Dardanisë, njëri nga këto legjione ngriti krye dhe nuk pranoi t'i bindej komandantit të vet të shkonte në këtë luftë që ushtarët e quanin të rrezikshme. Romakët i krahasonin dardanët me kuçedrën e Lernës, e cila, edhe kur ia prisnin të gjitha kokat që kishte, i ringjallte përsëri. Me këtë krahasim ata shprehnin qëndrueshmërinë e madhe të dardanëve ndaj kundërshtarit. Pas luftërave të gjata me romakët, nga fundi i shek.I p.K dardanët e humbën pavarësinë e tyre dhe hynë nën varësinë e plotë të Romës. Kosova pas shkatërrimit të Perandorisë Perëndimore Romake Shqiptarët e hershëm të mesjetës dolën nga kaosi i shkatërrimit te Perandorisë Perëndimore Romake si pasardhës të fiseve të dardanëve dhe feonëve, që jetuan ne Ilirinë e Sipërme dhe Trakë, deri në kohët e pushtimeve masive të gotëve gjerman, që u zhvilluan në trojet shqiptare gjatë shekullit të katërt të erës sonë. Në fund të shekullit të gjashte, trako dhe ilirët u çvendosën nga dyndjet e avarëve, antëve dhe fiseve bullgare turko - ugrike të sllavizuarva. Vendi i fundit ku ilirët gjetën strehë gjatë këtyre dyndjesh barbare ishin malet e Epirit, Thesalisë, Maqedonisë Perëndimore dhe Dalmacisë. Në 535, ushtritë e Perandorit Bizantin Justinian pushtuan Ilirinë dhe Moesinë dhe dëbuan gotët, lombardët dhe gepidët nga trojet ilire. Por 100 vite më vonë, perandor Herakli i II-të ftoi fiset gjysëm të egra të sorbianëve (shkije) dhe khrobates? (hrvati, kroatët) nga Kiskarpathia, të cilët të udhëhequr nga prijësit e tyre pushtuan territoret e Silezisë së sotme dhe të Polonisë Jugore, vende që ishin braktisur nga vandalët gjermanë dhe ostrogotët. Perandori bizantin i vendosi sllavët edhe në Ballkanin Perëndimor si mbrojtës të Konstandinopojës nga avarët. Pas kesaj, shkijet, kroatët dhe fise te tjera sllave, shumë shpejt dyndën Moesinë, Trakën, Maqedoninë dhe Greqinë, ndërsa sulmuan edhe Kretën. Megjithatë bizantinët arritën t’i nënshtrojnë ata. Kosova nën sundimin bizantin Pas ndarjes së Perandorisë Romake në dy pjesë, më 395, trevat iliro-shqiptare hynë në përbërje të Perandorisë Bizantine, siç quhet zakonisht pas kësaj date Perandoria Romake e Lindjes sipas emrit antik të kryeqytetit të saj, Bizant, që për nder të Konstandinit të Madh u quajt Konstandinopojë. Ashtu siç i kishin dhënë Perandorisë Romake një numër perandorësh e gjeneralësh të shquar, po ashtu gjatë periudhës së hershme bizantine (shek. V-IX), trevat iliro-shqiptare i dhanë Perandorisë Bizantine disa perandorë, ndër të cilët shquhen në mënyrë të veçantë Anastasi I nga Durrësi (491-518) dhe Justiniani I nga Taurisium i Shkupit (527-565). Perandorët bizantinë i kushtuan vëmendje të veçantë mbrojtjes strategjike të trevave iliro-shqiptare. Perandori Justiniani, ndërtoi nga e para apo rimëkëmbi 168 kështjella në katër provincat ilire: të Dardanisë, Prevalit dhe të dy Epirëve. Nga qytete e provincës së Dardanisë, Prizreni dhe Shkupi kishin rëndësi të madhe për pushtetin bizantin. Mbrojtja e tyre dhe e territorit në juridiksionin e tyre, u ishte besuar forcave e komandantëve vendas. Trupa ushtarake iliro-shqiptare shërbenin gjithashtu në vise të tjera të Perandorisë, sa në Lindje aq edhe në Perëndim. Në kohën e perandorit Justinian, ushtarë iliro-shqiptarë shërbenin në ushtrinë bizantine me qëndrim në Itali. Gjatë sundimit bizantin, filloi edhe përhapja në masë e krishterizmit në provincën e Dardanisë. Persekutimet e mëdha kundër të krishterëve regjistruan edhe në provincën dardane martirë të shumtë, kulti i të cilëve u ruajt në shekuj. Nga martirët më të shquar ishin edhe Lauri dhe Flori nga Dardania. Pavarësisht nga përpjekjet për mbytjen e fesë së re, krishterimi u afirmua në Dardani në mënyrë përfundimtare. Pas persekutimeve të mëdha të shek. IV, burimet historike flasin për një strukturë kishtare mjaft të konsoliduar. Në Justiana Prima, qytet dardan, ndodhej kisha metropolitane e Dardanisë, ku ishte i vendosur kryepeshkopi. Peshkopata e Shkupit ishte nën varësinë e Kishës Metropolitane të Shkodrës. Nën sundimin e Dioklecianit e më tej të Konstandinit, Perandoria Romake iu përshtat një organizimi të ri administrativ. Njësia më e madhe administrative u bë prefektura, që përmbante disa dioqeza, të cilat nga ana e tyre ishin të ndara në një numër edhe më të madh provincash. Prefektura e Ilirikut (praefectura praetorio per Illyricum), përfshinte dioqezat e Dakisë e të Maqedonisë. Në dioqezën e Maqedonisë, bënin pjesë pronvincat e Prevalit, Dardanisë, Epirit të Vjetër dhe Epirit të Ri, që përfaqësonin hapësirën gjeografike të banuar nga pasardhësit e ilirëve, shqiptarët, përgjatë gjithë mesjetës e deri në kohët e reja. Funksionari më i lartë i prefekturës së Ilirikut, prefekti i pretorit për Ilirikun, e kishte selinë e vet në Selanik. Në shekujt IV-VI, filloi dyndja e popujve. Megjithëse nuk përkonin me drejtimin kryesor të dyndjes së popujve, trevat shqiptare nuk mbetën tërësisht jashtë tyre. Inkursionet e gotëve, gotëve të lindjes (ostrogotëve) dhe atyre të perëndimit (vizigotëve) aty nga fundi i shek. IV prekën edhe trevat iliro-shqiptare. Afërsisht, në mesin e shek. V Gadishullin Ballkanik e sulmuan hunët të komanduar nga Atila, duke shfrytëzuar rastin që ushtria bizantine ishte e zënë në luftë me vandalët. Brenda pak vjetëve ai pushtoi e grabiti shumë qytete të trevave iliro-shqiptare, në mënyrë të veçantë, Dardaninë. Burimet bashkëkohëse e përshkruajnë Dardaninë si një vend të shkretuar. Me vdekjen e Atilës federata hune u prish dhe kështu pushuan sulmet e tyre kundër Perandorisë Bizantine. Me qëllim që të frenonte zbritjet e “barbarëve” nga kufijtë veriorë, perandori Justinian me origjinë nga Taurisium i Dardanisë, i kushtoi vëmendje ngritjes së një sistemi fortifikatash në disa breza, që fillonte nga vija kufitare e Danubit, në veri, dhe zhvillohej valë-valë duke zbritur në drejtim të jugut. Vetëm në atdheun e tij, në Dardani, perandori bizantin meremetoi 61 kështjella dhe ndërtoi nga themelet 8 kështjella të tjera. Një ndër këto kështjella, e quajtur për nder të tij Justiniana Prima (Shkupi), u ngrit në vendlindjen e perandorit, Taurisium. Ndryshe nga popujt e tjerë, dyndjet e sllavëve në Ballkan u shoqëruan me një dukuri të re, atë të ngulimeve. Në vendet e shkelura prej tyre, sllavët u ngulën duke formuar të ashtuquajturat "Sklavini" (vende të sllavëve). Në fund të shek.VI e fillim të shek. VII, Sklavini të tilla ishin formuar në Maqedoni, Traki, Thesali, Beoti e, në një numër mjaft të madh, në Peloponez. Në fillim të shek.VII, perandor Herakli lejoi vendosjen e dy fiseve të mëdha sllave, të kroatëve dhe të shkijeve (serbëve). Këta të fundit zunë vendet e përshkuara nga lumenjtë Lim e Drina e sipërme bashkë me Pivën e Tarën, luginën e Ibrit dhe rrjedhën e sipërme të Moravës perëndimore. Në jug dhe në perëndim shkijet kufizoheshin me diokletë si dhe me trebinjët e zaklumët sllavë. Bërthamën e vendeve ku u vendosën shkijet e përbënte krahina e Rashës, në veri të Novi-Pazarit të sotëm. Në jug arrinin deri në burimet e lumit Lim. Gjithsesi, burimet historike të mesjetës së hershme, ndërsa flasin për krijimin e zonave kompakte të sllavizuara (sklavini) në viset fqinje të Dalmacisë, Rashës, Maqedonisë, Peloponezit etj., nuk përmendin ekzistencën e të tillave në katër provincat e Ilirikut Perëndimor. Mbijetesa, historikisht e dokumentuar, në këto treva të qyteteve antike, e qendrave dhe e strukturave kishtare, si dhe prania ndonëse e dobësuar e pushtetit bizantin flasin përgjithësisht për ekzistencën këtu të kushteve pak a shumë normale të jetës në shekujt e errët të mesjetës. Që në shek. VII-VIII situata etnike në Ballkan u stabilizua dhe nuk përmenden më dyndje popujsh. Kjo gjendje etnike e shekujve të hershëm të mesjetës, në atë që u konstituua si atdheu mesjetar i shqiptarëve (Albania-Arbëria), mbeti në thelb e pandryshuar edhe në shekujt e mëvonshëm. Karvanet e tregtarëve që në shek. XIII-XV niseshin nga Raguza (Dubrovniku) e nëpërmjet Breskovës e Rudnikut (Sanxhak) mbërrinin në Trepçë e në Novobërdë, kalonin nëpër vende të banuara nga shqiptarë e ku flitej gjuha shqipe (lingua albanesca). Në vitin 1054, kur u bë ndarja e kishave, trojet shqiptare që përfshinin ish provincën e Dardanisë, në pjesë të madhe kaluan në kuadër të Kishës Katolike. Katolicizmi mbeti feja dominuese për disa shekuj. Shkëputja nga Bizanti dhe ekspansioni sllav Derisa ushtria dhe administrata bizantine mbusheshin gjithnjë e më shumë me elementin vendas, kurse, nga ana tjetër, zgjerohej vazhdimisht numri i zonave autonome, ku pushtetin real e ushtronin krerët dhe zotërit e vendit, u krijuan kushtet për ndarjen nga Bizanti. Por tokat shqiptare të Dardanisë, ishin shumë tërheqëse për shtetin e fuqishëm serb, që u krijua në fillim të shek. XIII. Dardania ra tërësisht nën sundimin serb, në kohën e sundimit të mbretit serb, Stefan Dushanit (1331-1355). Më pas i njëjti fat ishte edhe i të gjitha tokave shqiptare. Në një relacion të vitit 1332 të kryepeshkopit frëng të Tivarit, Guljelmi i Adës, për sundimin sllav në trojet shqiptare shkruhet: "Arbrit janë të shtypur keq nga zgjedha e padurueshme dhe tepër e rëndë e sunduesve të urryer sllavë... Klerikët poshtërohen e persekutohen, fisnikët shpronësohen e burgosen". Duke filluar nga shek. XIII, mbretërit serbë nga dinastia Nemanja punuan për ta zhvendosur epiqendrën e shtetit të tyre nga Rasha në drejtim të viseve të pasura të Kosovës e të Gentës. Qytetet e këtyre të fundit, Shkodra, Prizreni, Prishtina e Shkupi, u bënë në kohë të ndryshme seli të oborrit serb. Një tjetër qendër e rëndësishme e Kosovës, Peja, prej mesit të shek. XIII u kthye në qendër të kishës autoqefale serbe. Zhvendosja e qendrave të gravitetit të shtetit serb drejt jugut u shoqërua me dukuri të tjera të natyrës shoqërore e etnike, të cilat qenë më të dukshme në Kosovë. Një pjesë e aristokracisë vendase u shpronësua e u zëvendësua nga aristokracia serbe e tokës, laike e sidomos fetare. Duke filluar nga gjysma e dytë e shek. XIII serbizohen kishat e manastiret e Kosovës dhe ndërtohen shumë syresh, të cilat u pajisën me fonde të mëdha tokësore. Në kohën e sundimit të Stefan Dushanit, manastiret, tashmë të serbizuara, të Deçanit, Greçanicës, Banjskës, Kryeëngjëllit, manastiri i Hilandarit në Malin i Shenjtë e krahas tyre peshkopatat e Pejës, Prizrenit etj., zotëronin një pjesë të konsiderueshme të fshatrave të Kosovës e të viseve të tjera veriore shqiptare. Shtrirja e shtetit serb në drejtim të Kosovës u shoqërua edhe me ardhjen këtu të kolonëve të rinj nga territoret e Serbisë së mirëfilltë (Rashës). Të porsaardhurit populluan fshatrat e braktisura (selishtë) ose u vendosën në pronat e përvetësuara rishtazi nga feudalët apo kishat e manastiret serbe. Krahas kolonizimit, mbretërit serbë, e në veçanti car Stefan Dushani, zbatuan një politikë që synonte asimilimin e popullsive shqiptare të viseve të pushtuara. Si më të efektshme në këtë drejtim u zgjodhën represioni dhe persekutimet në lëmin fetar. Kapituj të tërë të kodit të Stefan Dushanit dhe urdhëresa të veçanta të carit serb parashikonin masa të rrepta, si sekuestrim të pasurisë, damkosje, dëbim e deri dënim me vdekje për të krishterët katolikë e ortodoksë, që nuk pranonin të konvertoheshin në ortodoksinë serbe e nuk ripagëzoheshin duke marrë emra sllavë. Masa të tilla goditnin në radhë të parë popullsitë shqiptare të besimit katolik. Ato përcaktuan përhapjen e fenomenit të sllavizimit fetar-onomastik në shtresa të caktuara të popullsisë shqiptare. Kjo është arsyeja që midis shek. XIII-XIV, krahas shqiptarëve gjithsesi të shumtë, që mbanin emra, si Gjin, Dedë, Gjon, Progon, Llesh, gjenden në këto treva edhe shqiptarë të tjerë, të cilësuar nga vetë dokumentacioni si të tillë, që mbanin emra sllavë ose që i ishin përshtatur onomastikës sllave. Emra, si Pribisllav, Radomir, Vladislav apo mbiemrat Vogliç, Kuqeviç, Flokovci, Gjinovci etj., dëshmojnë se në këtë kohë (gjysma e parë e shek. XIV) një pjesë e popullsisë shqiptare të trevave veriore, nën presionin e dhunshëm të pushtuesve serbë, gjendej në një fazë kalimtare të një asimilimi kulturor e fetar. Në mjaft treva ky proces asimilimi u ndërpre në kushtet e reja që u krijuan me shkatërrimin e shtetit serb e mbërritjen e turqve osmanë (gjysma e dytë e shek. XIV). Pikërisht në këtë kohë vihet re aty një kthim i popullsisë në onomastikën karakteristike shqiptare. Megjithatë, në një pjesë të territoreve në fjalë, sidomos në zona të veçanta të Gentës (Zetës), procesi i sllavizimit vazhdoi edhe paskëtaj duke çuar gradualisht në asimilimin kulturor dhe etnik të bashkësive të tjera shqiptare. Pushtimi serb i Stefan Dushanit, i ngarkuar me pasoja të rënda ekonomike, shoqërore e etnike, ndeshi në qëndresën e ashpër të popullsisë shqiptare. Që në vitin e parë të sundimit të Stefan Dushanit, në trevat veriperëndimore shpërtheu një kryengritje antiserbe, në krye të së cilës u vu bujari Dhimitër Suma (1332). Zgjerimi i saj e nxiti kryepeshkopin e Tivarit, Guljelmin e Adës, të projektonte organizimin e një kryqëzate të Perëndimit kundër serbëve, e cila do të mbështetej në kontributin vendimtar të kryengritësve shqiptarë të zonave të veriut. Në këtë mënyrë që nga Genta e Kosova deri poshtë në Epir lindën ose u ringjallën formacione politike të dyerve më të shquara shqiptare, Balshët, Gropajt, Topiajt, Matrëngët, Muzakët, Zenebishët, Bua-Shpatat etj. Kosova në prag të pushtimit Osman Përpjekjet e Balshajve për një shtet të bashkuar shqiptar Familja Balshaj ishte me origjinë nga qyteza e Balëz, në afërsi të qytetit të Shkodrës. Edhe kjo familje ka qenë e shpronësuar dhe keqtrajtuar gjatë sundimit sllav. Gjithsesi, pas mesit të shek. XIV, tre vëllezërit Balsha, Strazimiri, Gjergji I dhe Balsha II, e vunë këtë familje në ballë të politikës dhe të proceseve shtetformuese shqiptare, duke shfrytëzuar edhe momentin e përshtatshëm që pasoi vdekjen e car Stefan Dushanit. Me shthurjen e Perandorisë së tij, vëllezërit Balshaj iu vunë punës për ta kthyer Gentën (Zetën), ashtu si Dioklenë e dikurshme, në një shtet të pavarur nga mbretëria serbe. Për këtë qëllim, ata prenë çdo lidhje me oborrin e carit të ri serb, Stefan Uroshit, i cili i konsideronte Balshajt “rebelë” dhe i trajtonte si kundërshtarë të papajtueshëm të tij. Me zotërimin e Ulqinit, të Tivarit e të vetë Shkodrës dhe të skelës së Shirgjit, si dhe me shtënien në dorë përfundimisht të Budvës më 1367, Balshajt ishin në gjendje të kontrollonin lëvizjet tregtare nëpër Adriatik. Në duart e tyre ndodheshin rrugët tregtare që zgjateshin prej bregdetit drejt viseve të brendshme. Më e rëndësishmja prej tyre ishte rruga që fillonte në pikën doganore të Dejës, ku bashkoheshin rrugët që vinin nga portet e Shëngjinit, të Ulqinit e të Tivarit, dhe vazhdonte nëpër luginën e Drinit për të arritur në Rrafshin e Dukagjinit, nga ku degëzohej në qendërbanimet kryesore të Kosovës. Balshajt shtrin sundimin e tyre deri në Vlorë. Zotërimi i Balshajve në Vlorë u bë nyja e një aleance të sundimtarëve shqiptarë të viseve të Vlorës, të Beratit, të Përmetit, të Ohrit e të Korçës në luftë me princërit e fundit sllavë, trashëgimtarë të Perandorisë së dikurshme të Dushanit, në radhë të parë me mbretin Vukashin, sundimtar i viseve të Kosovës e të Maqedonisë deri poshtë në Kostur. Pas vrasjes së këtij të fundit, koalicioni i krerëve shqiptarë, të drejtuar nga Balsha II dhe nga Andre Muzaka, i mori Mark Krajleviçit, të birit të Vukashinit, qytetin e Kosturit (1372). Një përpjekje e Mark Krajleviçit, më 1375, për ta rimarrë qytetin dështoi. Kosturi mbeti edhe për disa vjet të tjerë nën qeverisjen e vëllezërve Stojë e Teodor Muzaka, djem të despot Andresë dhe kunetër të Balshës II. Tashmë jo vetëm Muzakajt, por edhe familje të tjera fisnike të trevave të Shqipërisë së Poshtme kishin hyrë nën sovranitetin e Balshajve. Këta arritën, po në fillim të viteve 70, të shtrijnë sundimin e tyre deri në rrjedhën e lumit Mat, duke shkaktuar përsëri pakënaqësinë e Karl Topisë, dhe në Kosovë, prej Prizreni dhe Pejë deri në Kriva Reka (pranë Novobërdës). Në këtë mënyrë, përveç zotërimit të tyre të parë të Gentës, vëllezërit Balsha kishin bashkuar atë kohë, nën sundimin e tyre, viset e Lezhës, Matit, Kosovës, Dibrës, Ohrit e Kosturit. Autoriteti i tyre shtrihej në Vlorë dhe, nëpërmjet lidhjeve të vasalitetit apo aleancave familjare, në mbarë Shqipërinë e Poshtme. Ndikimi i tyre shtrihej te Zenebishtët e Gjirokastrës apo te Shpatajt e Çamërisë e të Artës. Në këtë mënyrë, vëllezërit Balsha për herë të parë kishin bashkuar në një zotërim të vetëm pjesën më të madhe të trojeve shqiptare. Në vitin 1385, pas një depërtimi të ushtrisë osmane në krye me Hajredin Pashën, territori i Kosovës, në pjesën më të madhe, ra në dorë të princërve sllavë, vasalë të sulltanit. Për rrjedhojë, princi shqiptar u afrua me Republikën fqinje të Raguzës, që i rikonfirmoi qytetarinë raguzane, dhe me princ Llazarin e Rashës. Vajza e këtij të fundit u bë gruaja e Gjergjit. Në betejën e Fushë-Dardanisë, më 1389, Gjergji II Balsha mori pjesë krahas krerëve të tjerë shqiptarë e ballkanas. Dukagjinët, Spanët dhe Kastriotët Ndërsa shteti i Balshajve rrudhej, dinastia e Dukagjinëve shtiu në dorë, rreth vitit 1387, qytetin e Prizrenit. Dukagjinët kanë zotëruar për një periudhë kohe, ndonëse me ndërprerje, rrugën që kalonte nga Deja, përpjetë rrjedhjes së Drinit për në Rrafshin e Dukagjinit e më tutje. Ata kanë zotëruar edhe Pejën. Ndërkaç emri familjar Spani shfaqet për herë të parë në vitin 1322 te një shkodran. Në radhët e Spanëve kishte pronarë tokash, tregtarë, klerikë etj. Mbiemrin e tyre e mbanin edhe një varg familjesh të thjeshta. Si veçori e përbashkët e familjeve Spani, krahas mbiemrit, ishte se thuajse që të gjitha ato banonin në krahinat pranë Rrugës së Gentës. Spanët kanë jetuar në qytetet dhe në krahinat e Shkodrës, Drishtit, Pultit, Pejës, Trepçës etj. Një trevë në veri të lumit Drin del në dokumentet e fundit të shek. XV me emrin e përfaqësuesit më në zë të kësaj familjeje, Pjetër Spanit (nahija e Pjetër Spanit), i cili ka qenë pjesëmarrës në Kuvendin e Lezhës. Kastriotët ishin familje fisnike dhe dinastia drejtuese më e rëndësishme e jetës politike dhe ushtarake të Shqipërisë në shek. XV. Gjatë dy dhjetëvjeçarëve të fundit të shek. XIV në krye të zotërimeve të Kastriotëve ka dalë Gjon Kastrioti. Në këtë periudhë zotërimet e tij janë zgjeruar, sidomos në drejtim të lindjes, në rajonet e Prizrenit, të Gostivarit e të Tetovës. Zgjerimi e fuqizimi i shtetit të Gjon Kastriotit përkoi me rënien e dy shteteve kufitare me të, të Balshajve e të Topiajve. Pjesën lindore (kosovare) të shtetit të vet Gjon Kastrioti e zotëronte si funksionar i administratës osmane, sepse vetë ai deklaronte në vitin 1411 se kishte në gatishmëri të përhershme një ushtri të përbërë nga "dy mijë kalorës shqiptarë dhe treqind kalorës turq" dhe kohë pas kohe është shprehur se sulltani ishte kryezot i tij. Për të garantuar sigurinë e lëvizjes së njerëzve dhe të karvaneve të mallrave nëpër rrugët tregtare, Gjoni vendosi roje nëpër to si dhe nëpër kështjellat që shërbenin për mbrojtjen e tyre, si në ato të Prizrenit, të Gurit të Bardhë, të Stelushit etj. dhe rriti shërbimet për mirëmbajtjen e rrugëve. Pushtimi i Kosovës nga Perandoria Osmane 1385 - 1479 Fillimi i pushtimit osman në Kosovë Sulmet e ushtrive osmane për pushtimin e viseve shqiptare nisën në mesin e viteve 80 të shek. XIV. Të udhëhequra nga bejlerbeu i Rumelisë, Timurtash Pasha, në vitin 1385 ushtritë osmane, u futën në Shqipëri dhe pushtuan qytetet e Shtipit, të Përlepit, të Manastirit dhe të Kosturit. Në dokumente perëndimore dhe osmane të shek. XIV-XV për qytetet e Shkupit, të Manastirit, të Kosturit, të Janinës etj., si dhe për Fushë-Dardaninë shprehimisht është shënuar se ato ishin "në Shqipëri" apo "në tokat shqiptare". Në vitin 1386 osmanët pushtuan Nishin. Knjazi serb i Rashës, Llazari Hrebelanoviçi mori nismën dhe ftoi sundimtarët e tjerë ballkanas që të bashkonin forcat e tyre për të ndalur marshimin osman. Thirrjes së tij iu përgjigjën disa prej sundimtarëve shqiptarë, si Gjergji II Balsha, sundimtar i Shkodrës, Teodor II Muzaka, zot i Beratit dhe i Myzeqesë, Dhimitër Jonima, zot i trevave përgjatë rrugës tregtare Lezhë-Prizren, Andrea Gropa, zot i Ohrit dhe i rajoneve rreth tij, sundimtarë të Shqipërisë së Poshtme etj. Me ta u bashkuan edhe sundimtarë të tjerë ballkanas si dhe sundimtari i Kosovës Vuk Mlladenoviqi, që zakonisht njihet me mbiemrin Brankoviçi (Vuk Brankoviçi). Zotërimet familjare i kishte në pjesën veriore të Drenicës dhe të Fushë-Dardanisë. Trupat shqiptare kishin një peshë të rëndësishme në forcat e koalicionit ballkanik. Kronikat osmane, që përshkruajnë këtë ngjarje, theksojnë numrin e madh të ushtrisë së Gjergjit II Balsha dhe e cilësojnë atë si njërin prej tre sundimtarëve kryesorë të koalicionit antiosman, krahas knjazit Lazar dhe vojvodës Vllatko Vukoviqit, komandant i ushtrisë së mbretit Tvërtko I të Bosnjës. Në qershor të vitit 1389 ushtritë e koalicionit ballkanik u bashkuan në Fushë-Dardani (Fushë-Kosovë). Në çastin e fillimit të betejës, V. Brankoviçi i largoi trupat e veta nga koalicioni. Më 15 qershor ballkanasit zhvilluan një betejë të përgjakshme me focat osmane të komanduara nga sulltan Murati I. Pas disa sukseseve të para të ushtrive të koalicionit, fitorja në këtë betejë anoi përfundimisht nga osmanët, por me humbje njerëzore të mëdha nga të dyja palët. Gjatë zhvillimit të betejës vritet sulltan Muratin I. Beteja e Fushë-Dardanisë la mbresa të fuqishme te shqiptarët e Kosovës, të cilët i përjetësuan ato në këngë popullore. Disfata e koalicionit ballkanik në betejën e Fushë-Dardanisë të vitit 1389 pati rrjedhime të rënda për popujt e Gadishullit të Ballkanit. Pushtuesit osmanë e kthyen në vasal të tyre sundimtarin e Kosovës, Vukë Brankoviçin, të cilin, në fillim të vitit 1392, e detyruan t'u dorëzonte Shkupin, e më pas Zveçanin (kështjellë pranë Mitrovicës) etj. Me marrjen e Shkupit, osmanët përforcuan pushtetin e tyre në pjesën lindore të Shqipërisë Qendrore (Maqedonia e sotme), veçanërisht nëpër rajonet fushore të lumit Vardar, që ishin nga më të begatat e Ballkanit. Pozicioni gjeografik shumë i favorshëm i Shkupit, ku kryqëzoheshin rrugët më të shkurtra që lidhnin kryeqytetin e Perandorisë Osmane me të gjitha tokat shqiptare dhe me rajonet e tjera të Ballkanit, nxitën sulltanët osmanë që ta bënin atë bazë ushtarake shumë të fuqishme, duke e shpallur Pashasanxhak, d.m.th. vend-rezidencë e bejlerbeut të Rumelisë. Fillet e përhapjes së Islamit Në kushtet e mungesës së një kishe kombëtare shqiptare, që do të ndikonte shumë në ruajtjen e unitetit fetar te shqiptarët, një pjesë e konsiderueshme e fisnikërisë dhe e shtresave të tjera, që jetonin në Shkup, Manastir dhe në qytete të tjera të Kosovës, filluan të përqafonin masivisht Islamin. Që në fund të viteve 60 të shek. XV mbi 60% e banorëve të Shkupit e të Manastirit ishin myslimanë. Kurse te sllavët, që kishin kishën e tyre kombëtare, nuk u përhap procesi i islamizimit. Në regjistrat kadastralë osmanë të shek. XV thuajse asnjë spahi nuk ka të shënuar cilësimin se është shka apo sllav, ndryshe nga shumë të tjerë që mbajnë mbiemrin Shqiptari (Arnauti). Konvertimi në Islam i shqiptarëve i shkëputi shumë prej tyre nga ndikimi i kishave ortodokse sllave e greke (që liturgjinë e mbanin në gjuhën sllave dhe greke), duke ndërprerë kështu vrullin e procesit shekullor të sllavizimit e të greqizimit të shqiptarëve. Gjithashtu islamizimi u dha mundësi shqiptarëve që të integroheshin në jetën e Perandorisë Osmane dhe të ruanin, deri në një farë mase, pozitat e tyre ekonomike e politike. Rezistenca ndaj pushtimit osman Derisa pushtuesi osman shtrihej në tokat shqiptare, një pjesë e fisnikërisë, arriti të ruante zotërimet duke u shndërruar në vasalë të Sulltanit. Megjithatë, në vitin 1443, Gjergj Kastrioti - Skenderbeu (i biri i Gjon Kastriotit), i ndihmuar nga vëllau i madh Stanisha, mori kështjellën e Krujës dhe me këtë e filloi kryengritjen e përgjithshme, e cila rezultoi më vonë në krijimin e shtetit shqiptar. Skënderbeu, morri nën kontroll edhe rajonin malor në jug të Shkupit dhe me këtë edhe rrugën Shkup - Kërçovë. As fisnikët e tjerë nuk qëndruan duarkryq. Familja Spani mori kështjellën e Pazarit të Ri dhe atë të Zveçanit, ndërsa Dukagjinët e morën Pejën. Stefan Gjurashi, u zgjerua dhe vendosi qendrën e tij në Zhabiak. Për një kohë të shkurtër fisnikët shqiptar morën nën sundim Rrafshin e Dukagjinit, Drenicën, krahinat e Plavës e të Gucisë, të Jeliçës (Sanxhakut), të Gentës (Zeta) e të tjerë. Kulminacion i këtyre përpjekjeve ishte Besëlidhja Shqiptare e Lezhës me 2 mars 1444, që bashkoi fisnikët nën drejtimin e Gjergj Kastriotit - Skënderbeut. Aty morën pjesë, përveç Kastriotëve edhe familjet e mëdha si: Arianitët, Topiajt, Balshajt, Dukagjinët, Spanët, Zahariasit, Muzakajt, Gropajt, Dushmanët, Gjurashët (Cërnojeviqët) etj. Pas vdekjes së Skënderbeut, me 1468, shteti shqiptar vazhdoi rezistëncën e tij. Por, në vitin 1479, të gjitha trojet shqiptare, ranë nën sundimin osman. Kosova nën Perandorinë Osmane shek.XV - shek.XVIII Vendosja e sistemit të timarit dhe çifligjeve Zgjerimi i Perandorisë Osmane, bëri të nevojshëm ndryshimin e organizimit të saj shtetëror. Për ta vënë atë mbi baza më të qëndrueshme administrative e juridike, gjatë mbretërimit të sulltan Sulejmanit II (1520-1566), u krye një organizim i ri i shtetit dhe u rishikuan e u plotësuan ligjet ekzistuese me urdhëresa të tjera në përshtatje me kushtet e reja, me synim që të arrihej në radhë të parë centralizimi i pushtetit në duart e sulltanit. Në përfundim të këtij riorganizimi, territoret e gjithë perandorisë u ndanë në 32 ejalete, që ishin njësi më të vogla administrative. Në krye të çdo ejaleti kishte një bejlerbej. Krahinat e Gadishullit Ballkanik u përfshinë në tri ejalete: ejaleti i Bosnjës në veri të gadishullit, ejaleti i Rumelisë në qendër dhe ejaleti i Detit në ishujt e detit Egje dhe në një pjesë të bregdetit jugor. Çdo ejalet u nda në një numër sanxhakësh. Territoret e Shqipërisë bënin pjesë në ejaletin e Rumelisë. Ato u ndanë në disa sanxhakë. Numri, shtrirja dhe emërtimi i tyre ka ndryshuar herë pas here. Sanxhakut të Shkodrës, të cilit më 1499 i ishin shtuar krahina të Malit të Zi dhe në fillim të shek. XVI edhe krahina të Rrafshit të Dukagjinit, iu shkëput krahina e Gjakovës, që i kaloi sanxhakut të Dukagjinit; sanxhakut të Vlorës iu shkëputën krahinat e Delvinës dhe të Çamërisë, me të cilat u krijua sanxhaku i Delvinës. Sanxhakët e Elbasanit, të Ohrit, të Dukagjinit, të Prizrenit, të Vuçiternës, të Shkupit dhe të Janinës mbetën siç ishin më parë. Çdo sanxhak ishte një unitet administrativ e ushtarak që përfshinte timaret, ziametet dhe forcat e tyre ushtarake përkatëse. Sanxhakë u ndanë në njësi më të vogla, të cilat u quajtën kaza, kurse këto të fundit u ndanë në nahije. Në çdo sanxhak kishte një mëkëmbës të sanxhakbeut (myteselim) dhe komandant të spahinjve (allaj-bej), kurse në çdo kaza një gjykatës (kadi) që varej drejtpërdrejt nga sulltani. Përveç këtyre pati edhe funksionarë të tjerë të një rëndësie më të vogël nëpër nahijet. Shumica dërrmuese e funksionarëve, ashtu si dhe shumica e feudalëve, ishin me origjinë shqiptare. Kosova, gjatë kësaj periudhe, njohu një zhvillim të madh ekonomik. Klasa kryesore sunduese, ishte klasa ushtarake, për të cilën punonte klasa punëtore që quhej raja. Sipas funksionit, ushtarakët ndaheshin në njerëz të shpatës dhe të penës. Në njerëzit e penës përfshiheshin ulematë, kadilerët, nëpunësit e financës. Në të shpatës hynin në radhë të parë zotëruesit e timareve, të ziameteve dhe haseve të lidhur me shërbimin ushtarak, zotëruesit e feudeve të lidhur me shërbime në administratën shtetërore, pronarët e mylqeve tokësore. Për të gjithë këta i përbashkët ishte fakti se, si zotërues të tokës, ata gëzonin të drejtën të merrnin prej fshatarësisë një pjesë të të ardhurave. Në shek. XVI-XVII shtresa drejtuese në rajonet e ish-principatave shqiptare, duke përjashtuar ndonjë sanxhakbej, myfti apo kadi të dërguar nga vise të tjera, ishte me prejardhje vendase. Për më tepër, një pjesë e saj vinte nga radhët e fisnikërisë shqiptare të parapushtimit, por tashmë, pavarësisht nga kjo prejardhje, ajo ishte pjesë e pandarë e tërësisë së klasës feudale osmane. Të dhënat e defterëve kadastralë të shek. XVI dëshmojnë për krijimin e dy kategorive çifligjesh në zotërim të feudalëve, të ngritura mbi tokat jorajatike dhe më vonë rajatike, të ngarkuara vetëm me detyrimet ndaj zotëruesit të tokës. Që nga gjysma e dytë e shek. XVI sistemi i timarit hyri në fazën e shthurjes, e cila u forcua edhe më tepër gjatë dy shekujve (XVII-XVIII) dhe vazhdoi deri në reformat centralizuese tanzimatiste të viteve 30 të shek. XIX. Nga gjysma e dytë e shek. XVIII, krahas bejlerëve si pronarë çifligjesh dalin tregtarë, veçanërisht në qytetin e Shkodrës. Në fund të shek. XVIII u dalluan familje të mëdha çifligare, si: Begollajt në Pejë, Rrotullarët në Prizren, e të tjerë. Në shek. XVII-XVIII edhe pronat e institucioneve fetare myslimane e të krishtera morën formën e çifligjeve. Ato u zgjeruan në radhë të parë nga dhurimet e shtetit dhe të besimtarëve. Çifligjet e klerit mysliman qenë përqendruar kryesisht në toka pjellore të fushave të Shkodrës, Kosovës, Tiranës, Elbasanit, Myzeqesë, Korçës, Janinës, Artës etj. Në Shqipërinë Verilindore, në fushën e Kosovës, midis Vuçiternës dhe Prishtinës ishin zotërues çifligjesh teqetë. Rritja e qyteteve dhe e prodhimit zejtar Vendosja e sundimit osman u bë pas luftërave pushtuese, që kishin sjellë pakësimin e numrit të qyteteve. Qytetet që ekzistonin si qendra prodhimi e shkëmbimi në gjysmën e parë të shek. XV, ishin shkatërruar e zhdukur krejtësisht, kurse Kruja, Shkodra, Lezha, Durrësi, Berati, të shpopulluar e të dëmtuar rëndë, kishin mbetur në madhësi fshatrash. Edhe qytetet e pushtuara më përpara, si Gjirokastra, Vlora, Prizreni, Peja, etj., ende nuk ishin rimëkëmbur. Me të vendosur sundimin e tyre, osmanët e ndryshuan fizionominë e organizimit të jetës qytetare. Qytetet kryesore shqiptare ata i bënë qendra të ushtrisë e të administratës dhe i shndërruan në vatra të përhapjes së fesë dhe të kulturës islamike. Vlora, Elbasani, Shkodra, Prizreni, Vuçiterna, Peja, Shkupi, Manastiri, Ohri, Janina e Delvina, pavarësisht nga madhësia që kishin, u caktuan si qendra sanxhakësh. Qytetet të quajtura shehër u përfshinë në organizimin feudal, por me një status të veçantë, të dalluar nga ai i timareve në fshat. Prandaj banorët e tyre nuk u futën në kategorinë e rajave, por u quajtën shehërli, d.m.th. qytetarë. Por rigjallërimi i tyre u krye me ritme shumë të ngadalta dhe u arrit vetëm pas një periudhe të gjatë prej një shekulli. Në fund të shek. XVI numri i banorëve të qyteteve ishte rritur. Kështu, Prizreni arriti në 557 shtëpi, Prishtina 506 shtëpi, Trepça 447 shtëpi, Novobërda 366 shtëpi, Vuçiterna 286, Janieva 288 shtëpi. Prizreni kishte tiparet e një qendre administrative me popullsi të madhe, ndofta nga më të mëdhatë në krahinën e Kosovës. Gjatë shekullit XVII, Prizreni u rrit në 3620 shtëpi, ndërsa Prishtina e Vuçitërna arritën në 2000 shtëpi. Zhvillimi i prodhimit dhe i qarkullimit e bënë të domosdoshëm bashkimin e prodhuesve të vegjël qytetarë në organizata të veçanta sipas profesioneve, me rregulla të detyrueshme për të gjithë ushtruesit e zejeve dhe të tregtisë. Edhe shteti osman ishte i interesuar për disiplinimin e prodhuesve të vegjël në organizata zejtare, por me kusht që ky organizim të bëhej sipas sistemit osman të esnafeve. Me anën e këtij sistemi, pushteti qendror i fuste këto forca dhe prodhimin e tyre nën kontrollin e vet, nxirrte prej tyre mjaft të ardhura dhe i organizonte zejtarët në reparte pune apo ushtarake. Esnafet kishin edhe statutet e tyre të shkruara dhe është i njohur statuti i 137 esnafeve të Pejës që quhej Sullet e Tabhanës. Esnafet kishin edhe funksione shoqërore. Duke edukuar të rinjtë me edukatën morale, me bindjen e përuljen ndaj më të mëdhenjve, të moshuarve e më të pasurve, për edukimin e një disipline të rreptë, ato zhvillonin një luftë të fortë kundër veseve, imoralitetit, vjedhjes, pirjes së alkoolit etj. Masat ndaj punonjësve nisnin me këshilla e vërejtje, vazhdonin me gjoba dhe përfundonin me largimin nga esnafi e nga qyteti. Esnafet kryenin edhe veprime ndihme e solidariteti. Trojet shqiptare, arritën një zhvillim shumë të madh ekonomik, duke u bërë territori më i pasur ekonomkisht në Ballkan e më gjerë. Qysh në shek. XVI, Prizreni kishte 900 dyqane, ndërsa Shkupi kishte 2150 dyqane. Dyqanet ishin përqendruar në një lagje të vetme, duke formuar rrugica të ndara sipas zejeve. Prizreni kishte 24 sokakë (rrugica). Në disa qytete, si në Prizren e Shkup u ngritën edhe pazaret e mbyllura (bezistene) për shitjen e mallrave të kushtueshme. Rezistenca ndaj pushtimit osman - pushtimi i përkohshëm austriak Kryengritjet e shumta të organizuara në trojet shqiptare, gjetën deri diku solidarizim edhe në trojet shqiptare të Kosovës. Gjatë viteve 1670-1680, banorët e sanxhaqeve të Prizrenit dhe Dukagjinit, u solidarizuan me sanxhaqet e tjera shqiptare, në mosmbledhjen e taksave të shtetit osman. Një pjesë e banorëve, përkrahu edhe ushtrinë austriake e cila filloi pushtimin e trojeve shqiptare, duke e mposhtur ushtrinë osmane. Angazhimi i shqiptarëve në anën e austriakëve u bë më i dukshëm në pranverën e vitit 1689, kur konti Ludvig Badeni, komandant i frontit austriak vendosi të pushtonte Nishin dhe nëpërmjet Prokupjes të kalonte në Kosovë. Nëpërmjet Prizrenit dhe Kukësit, ai desh të dilte në Shkodër e në detin Adriatik për të ndarë Bosnjën e Hercegovinën nga Porta e Lartë. Me një thirrje të veçantë konti i Badenit ftoi popujt e Ballkanit për t’u bashkuar me ushtrinë e tij. Kur forcat ushtarake hynë në tokat ballkanike, në to u përfshinë serbë, bullgarë, grekë e shqiptarë. Në afërsi të Nishit u zhvillua një betejë e ashpër (24 shtator 1689), e cila përfundoi me fitoren e austriakëve. Pas kësaj fitoreje një pjesë e ushtrisë austriake në krye me gjeneral Pikolominin u nis për në Kosovë, ku u prit nga shqiptarët. Kur Pikolomini hyri në Prishtinë, shqiptarët e Kosovës deklaruan se ishin me perandorin. Pikolomini të njëjtën situatë ndeshi edhe në Prizren. Banorët e qytetit i dolën përpara dhe e pritën me nderime. Rreth 5 000 shqiptarë me kryepeshkopin e tyre, Pjetër Bogdanin, e përshëndetën me breshëri të shtënash. Burimet austriake, angleze e papale pohojnë se pranë Pikolominit ishin mbi 20 000 shqiptarë. Sipas një përllogaritjeje 5 000 veta ishin nga Prishtina, 3 000 veta nga Peja, 6 000 nga Klina dhe Drenica, 6 000-8 000 veta nga Prizreni. Shqiptarë të tjerë të palidhur me ushtrinë austriake vazhdonin kryengritjen. Kur forcat austriake hynë në Prizren, 3 000 kryengritës shqiptarë morën Pejën. Sapo gjenerali Pikolomini kaloi në Shkup (25 tetor 1689), shqiptarët shprehën gatishmërinë për të hyrë nën mbrojtjen e austriakëve. Një grup kryengritës u nis drejt Tetovës për të pastruar krahinën nga forcat osmane, që ndeshën në rezistencë në Kaçanik. Ndërkohë forca tatare nga Krimea hynë në Prishtinë, por u thyen nga shqiptarët e Prishtinës. Sipas burimeve osmane me austriakët ishin bashkuar: Peja, Prizreni, Tetova, Shtipi, Prishtina, Vuçiterna, Kosova (Belasica), Jenipazari (Pazari i Ri), Mitrovica, Shkupi, Çiçaku, Plevla, Jagodina, Kumanova etj. Pas vdekjes së gjeneral Pikolominit (nëntor 1689) qëndrimi i shqiptarëve ndryshoi për disa arsye. Në radhë të parë ndikoi këtu qëndrimi i pasardhësve të Pikolominit dhe të oficerëve të tjerë austriakë. Ata filluan t’i trajtojnë keq shqiptarët. Megjithëse një numër shqiptarësh u larguan nga ushtria austriake, një pjesë mjaft e madhe vazhduan betejat kundër osmanëve por pa sukses. Ushtria osmane përbëhej nga forca të hanit të Krimesë, të bejlerbeut të Rumelisë dhe të sanxhakbejlerëve të tokave shqiptare. Në fillim forcat osmane iu drejtuan Karposhit. Forcat austriake dhe kryengritësit shqiptarë u tërhoqën në Kaçanik. Duka i Holshtajnit u detyrua të organizonte një këshill ushtarak, i cili vendosi t’u bëjë thirrje shqiptarëve që kishin qenë pranë Pikolominit, por ishte tepër vonë. Megjithatë, shqiptarët, besnikë të austriakëve, morën pjesë në luftën me tartarët e hanit të Krimesë. Në fillim ra Prishtina, më vonë Prizreni, Peja. Largimi i ushtrisë austriake dhe shpërngulja e një pjese të popullatës nga Kosova Me ushtrinë austriake u larguan nga Kosova shumë kryengritës, besnikë të Austrisë. Mbi këtë fakt u ngrit teza e historiografisë serbe mbi të ashtuquajturën “shpërngulje të madhe të serbëve nga Kosova dhe mbi popullimin e saj nga shqiptarët”. Është e vërtetë se midis atyre që u tërhoqën së bashku me ushtrinë austriake ishte patriarku i Pejës, Arsen III Cërnojeviçi, së bashku me disa murgjër që nëpërmjet Jenipazarit e Studenicës u vendos në Panoni. Por serbët që u larguan me të nuk ishin aq të shumtë në numër sa të bëhet fjalë për një shpërngulje të madhe të tyre nga Kosova në ato vite. E ashtuquajtura “shpërngulje e madhe e serbëve nga Kosova” është një sajesë e historiografisë serbe, e bërë me qëllime të caktuara politike. Të mbështetur në të dhënat e kishës serbe, mjaft historianë serbë duke synuar t`i japin “një mbështetje” historike e shkencore politikës grabitqare të Serbisë ndaj tokave shqiptare të Kosovës, janë orvatur të provojnë se Kosova kishte qenë në mesjetë qendër e shtetit serb dhe trevë e banuar nga serbët deri në fund të shek. XVII - fillimi i shek. XVIII. Pas luftërave austro-osmane të viteve 1683-1699, pohojnë këta autorë, një pjesë e popullsisë serbe që mori anën e Austrisë, qenkërka tërhequr për në veri dhe vendin e tyre e paskan zënë shqiptarët e ardhur nga vise të brendshme të Shqipërisë së Veriut. Historianë të tjerë, duke rënë viktimë e njëanshmërisë së burimeve dokumentare serbe, janë bashkuar me autorët serbë. Kështu është krijuar një letërsi e tërë historike që nuk i përgjigjet të vërtetës shkencore. Megjithatë, ka edhe mjaft studiues që e kundërshtojnë këtë mendim që mbizotëron në historiografinë serbe. Në disa vepra të historiografisë austriake dhe italiane, të mbështetura në burime të besueshme, pranohet se territoret e Kosovës ishin të banuara nga popullsi shqiptare dhe përfshiheshin brenda kufijve të Shqipërisë si nocion etnik. Dokumentet e komandës së lartë ushtarake tregojnë se nga forcat që u vunë përkrah forcave austriake, dy grupe ishin më kryesorët: shqiptarët dhe “serbët”. Nga një përllogaritje e përafërt del se numri i shqiptarëve ishte dy herë më i madh se ai i “serbëve”. Përveç dokumenteve të komandës ushtarake, edhe dokumentet angleze e papale dëshmojnë se shumë shqiptarë qëndruan deri në fund me austriakët. Edhe ndër të shpërngulurit që nuk i kalonin të 10 000 vetat shqiptarët ishin më të shumtë. Sipas një interpretimi që meriton të përmendet, edhe termi “serb”, i cili përdorej në dokumente, nënkuptonte shqiptarët ortodoksë që bënin pjesë në juridiksionin e kishës së Pejës. Në këtë rast duhet pranuar se kryengritësit e Kosovës, që u bashkuan me austriakët, ishin thuajse të gjithë shqiptarë. Përhapja e fesë Islame Artikull : Faktorët ndikues në islamizimin e shqiptarëve Fisnikëria shqiptare, ishte e para që provoi dukurinë e kalimit në Islam. Pasi e pranonin vasalitetin osman, bijtë e tyre islamizoheshin, pasiqë të njëjtit edukoheshin pranë oborrit të sulltanit në Stamboll. Sipas regjistrimit të viteve 1431-1432, Sanxhaku Shqiptar kishte 335 timare, nga të cilat 279 udhëhiqeshin nga myslimanë. Depërtimi në shkallë të gjerë i fesë islame në radhët e popullit shqiptar gjeti shprehje pikësëpari në qytete. Por, që nga vitet 80 të shek. XV, feja e re ka nisur të “zbresë” nga parësia e islamizuar në masën e popullsisë qytetare të krishterë, për të vazhduar më pas edhe në fshatëra. Me 1468, tetova kishte 41 shtëpi myslimane (15 %). Në vitin 1485, Peja kishte 23 shtëpi myslimane. Me 1487, Vuçiterna kishte 33 shtëpi myslimane (31 %), Prishtina 51 shtëpi myslimane (17 %). Procesi i islamizimit gjatë shek. XVI ishte në ngjitje të pandërprerë. Feja e re kishte shënuar sukses të madh në qytete të rëndësishme: Peja (90%), Vuçiterna (80%), Tetova (71%), Kërçova (65,5%), Prishtina (me nga 60%), Prizreni (55,9%), Novobërda (37%), Trepça (me nga 21%), Janieva (14%). Nga shqyrtimi i ritmeve të procesit të islamizimit të popullsisë qytetare shqiptare gjatë shek. XV-XVI, del se dinamika e këtij procesi paraqitej veçanërisht e shpejtë në qytetet e Kosovës. Një gjë e tillë shpjegohet, midis të tjerash, me rrethanat politike të veçanta që ekzistonin në Kosovë në momentet e vendosjes së sundimit osman. Popullsia shqiptare e Kosovës ndodhej kësaj kohe nën sundimin politik të shtetit serb, ndërsa pushtetin fetar këtu e ushtronte kryesisht Patrikana Serbe e Pejës. Për rrjedhojë, likuidimi i sundimit serb dhe dobësimi i pozitave të kishës serbe me vendosjen e sundimit osman, u dha rast banorëve të krahinës që t’i shpëtonin ndikimit të kishës së lartpërmendur, duke përqafuar fenë islame si një nga mjetet e shprehjes së dallimit të tyre etnik nga serbët. Në trojet shqiptare në fundin e shek. XVI përqindja e islamizimit të qyteteve kapte shifrën 49%, ndërsa ajo e fshatërave arrinte vetëm në rreth 17%. Duke filluar nga shek. XVII, burimet historike flasin për braktisje masive të fesë së krishterë dhe përqafimit të Islamit edhe nga popullsia fshatare. Gjatë kësaj kohe fshatra të tëra kaluan në fenë islame. Në mjaft fshatra të tjera vërehet rënie e dukshme në numrin e shtëpive të krishtera nga njëra anë, dhe shtim i shtëpive myslimane, nga ana tjetër. Kështu, p.sh., në vilajetin e Prishtinës numri i shtëpive të krishtera në vitin 1688 ishte pakësuar 49% në krahasim me vitet 1551-1555, ndërsa në vilajetin e Novobërdës kjo shifër shkonte deri në 73%. Vetëm brenda viteve 1620-1624 në 200 fshatra të rrethit të Prizrenit ishin islamizuar 3 000 banorë. Kosova pas ndarjes nga Shqipëria Me krijimin e mbretëris Serbe teritori i Dardanisë nga kleri i ritit lindor quhej Serbia e Re dhe me rritjen e ndikimit të klerit sllav në Ballkan dhe krijimit të mitit të Kosovës, pjesa më e madhe e ish-vilajetit të Kosovës fillon të quhet Serbia e Vjetër e më vonë Kosovo i Metohia ndërsa teritori i Dardanisë ndahet në tri njësi "Banovina" të Mbretërisë Jugosllave dhe një pjesë në Shqipëri. Gjatë luftrave Ballkanike dhe botërore bëhen luhatje të shumta të kufinjëve dhe emërtimeve dhe nga to pjesa më e madhe e ish vilajetit të Kosovës hynë në një federatë laike Serbe si njësi konstituive e Federatës Jugosllave. Pas kthimit të klerit në fuqi në federaten serbe dhe shkatërrimit të Federatës Jugosllave, Kosova okupohet nga kleri dhe qeveia e Milosheviqit të cilët në ish-Pashallëkun e Beogradit kishin instaluar një sistem shtetrorë dual (dyfishë: nacional dhe ortodoks mesjetar) nga ku kordinonin veprimet në teritorin e ish- Federatës Jugosllave. Pas ndërimeve kushtetuese të dhunshme në Kuvendin e Kosovës me 28 mars 1989, të organizuar nga Lidhja Komuniste e Serbisë në krye me Milosheviqi dhe të përkrahura nga kleri ortodoks, Kosova mbetet nën juridiksionin e Republikës së Serbisë, si krahinë e saj, ndërsa me 2 korrik 1990, Kuvendi i Kosovës shpall Kosovën, republikë në kuadër të Federatës Jugosllave. Ky vendim nuk u njoh nga organet serbe e as ato federative. Në vitet 1992-1993, Lëvizja Popullore e Kosovës në mërgim, vendos krijimin e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, e cila mori aksione guerile kundër makinerisë pushtuese serbe derisa doli publikisht me 28 nëntor 1997. Me 28 shkurt 1998, pas masakrave në Likoshan dhe Qirez filloi lufta çlirimtare. Ajo përfundoi në qershor të vitit 1999, kur edhe instalohet një mision i OKB-së në Kosovë. Ky mision, keqtrajtoi në mënyra perfide ish luftëtarët e UÇK-së, lejoi krijimin e strukturave paralele serbe në Kosovë dhe ngulfati Kosovën ekonomikisht. Kështu me 17 mars 2004, shpërtheu revolta popullore kundër UNMIK-ut, dhe protestuesit i sulmuan disa enklava serbe, duke i dhënë një mesazh të qartë faktorëve ndërkombëtar se: Nëse nuk zgjidhet statusi i shumicës, pakica në Kosovë është e pambrojtur. Pasi që ky mesazh u kuptua shumë qartë, pasoi vizita e misionarit dhe diplomatit të njohur Kai Aide, i cili rekomandoi fillimin e përgaditjeve të menjëhershme për zgjidhjen e statusit të Kosovës. Kjo rezultoi me një proces të lodhshëm negociator, mes Serbisë, Kosovës dhe OKB-së, që rezultoi me propozimin Gjithpërfshirës të Ahtisarit. Me 17 shkurt 2008, bazuar në këtë propozim, Kosova shpallet shtet i pavarur dhe sovran. Kushtetuta e Kosovës që i jep asaj të gjitha kompetencat e shtetit, hyn në fuqi me 15 qershor 2008. Pas shpalljes së pavarsisë qëndrimi i shteteve anëtare të OKB-së është i ndarë. Shumica e shteteve të ritit lindor me siteme duale nacionalo-fetare si Serbia, disa shtete nacionale që kanë popullsi të kombeve etnike të ndryshme dhe probleme tjera të brendëshme, hezitojnë të njohin pavarësinë e Kosovës. Lufta politike e kordinuar për pengimin e njohjes së shtetit të ri prej së jashtmi zhvillohet nga Serbia dhe Rusia, ndërsa nga brenda këtë e bënë kleri sllav i përçëndruar në veri të Kosovës. Historia e Kosovës


text: #Profili - Euro 2020: Finlandezët duan të jenë befasia e Evropianit - KOHA.net Barcelona synon fitoren në "El Clasico"17 minuta më parë 97 për qind e afganëve rrezikojnë të zhyten në varfëri të skajshme18 minuta më parë Franca porosit NATO-n që të mos i frikësohet ushtrisë së re të BE-së28 minuta më parë #Profili - Euro 2020: Finlandezët duan të jenë befasia e Evropianit Përfaqësuesja e Finlandës nuk kishte bërë asnjë lloj përparimi në skenën ndërkombëtare të futbollit deri vitin e kaluar, kur arriti suksesin më të madh duke siguruar pjesëmarrjen në "Euro 2020". Finlandezët më në fund arritën të kualifikohen në një ngjarje të madhe futbolli. Dhe, deri më tani, ky kualifikim mbetet arritja më e madhe e Finlandës në futboll. Finlanda është e vetmja përfaqësuese nordike, përveç Ishujve Faroe, që nuk është kualifikuar kurrë në Kampionat Botëror. Megjithëse finlandezët kanë arritur të sigurojnë një vend të lartë në renditje të FIFA-s që nga fundi i shekullit të kaluar, paraqitja e tyre në turne të rëndësishëm, mungon. Këtë verë, Finlanda do të ketë një rast të artë për të dëshmuar rritjen e saj si ekip i futbollit, kur do të paraqitet në Kampionatin Evropian që nis më 11 qershor. Markku Kanerva mori rolin e përzgjedhësit të Finlandës në vitin 2016 dhe që prej asaj kohe është pjesë integrale e suksesit të ekipit. Shpesh i referuar si "Rive", trajneri 56-vjeçar ka udhëhequr ekipin në suksesin historik, kualifikimin në Evropian. Kanerva është një ish-lojtar, i cili gjithashtu punoi si mësues gjatë karrierës së tij si futbollist. Qendërmbrojtësi ka 59 paraqitje me fanellën e Finlandës, kurse në elitën e futbollit finlandez ka regjistruar hiç më pak se 291 ndeshje. Pas daljes në "pension" si lojtar në vitin 1998, ai u fut në zejen e trajnerit dhe u thirr për të stërvitur ekipin U21 të Finlandës, në vitin 2009. Ai e drejtoi ekipin në turne final të Kampionatit Evropian të njëjtin vit, i cili i dha atij çmimin e trajnerit të vitit në Finlandë. Përfaqësuesja A e Finlandës i ka humbur vetëm 11 ndeshje dhe i ka fituar 19 sosh nën drejtimin e Kanervas. Skuadra nuk ka një formacion të vendosur dhe zakonisht shihet se merr forma të ndryshme në ndeshje. Në ndeshjet e fundit, Finlanda ka luajtur me sistemin 4-4-2, 3-5-2 dhe 5-3-2. Pavarësisht nëse sistemi i lojës është 3-5-2 apo 5-3-2, theksi është më shumë në aspektin e mbrojtjes. Ndryshimi i vetëm është pozicioni i futbollistëve në pozita të caktuara në fushë. Teemu Pukki është pa dyshim njeriu yll i Finlandës. Sulmuesi është golashënuesi më i mirë aktiv i vendit me 30 gola dhe është vetëm dy gola larg rekordit të mbajtur nga Jari Litmanen si shënuesi më i mirë i të gjitha kohëve. Megjithatë Pukki është në rrugën e duhur për ta thyer këtë rekord kombëtar pasi ka luajtur 40 ndeshje më pak se Litmaneni. Sulmuesi i Norwich Cityt ka qenë lojtari kryesor për ekipin që sezonin e fundit garoi në Championship dhe përfundoi në pozitën e parë me 96 pikë të mbledhura, duke siguruar promovimin në Premier League. Pukki 31 vjeçar, shënoi 26 gola dhe është i dyti në listën e golashënuesve. Në fakt golat e tij në kampionat e kanë ndihmuar Norwichin të rikthehet në elitën e futbollit anglez. Pukki shpesh luan si sulmues i vetëm dhe është njeriu që kërkohet në fushë nga bashkëlojtarët. Mbetet një kërcënim i vazhdueshëm për kundërshtarët, pasi shkakton telashe të mëdha para portës. I aftë për të shënuar gola si me këmbë ashtu edhe me kokë, Pukki pritet të jetë forca lëvizëse për Finlandën në pjesëmarrjen e parë në Evropian. Një tjetër lojtar i Championshipit të Anglisë, Marcus Forss, është gjithashtu pjesë e Përfaqësueses së Finlandës. Vetëm 21 vjeç, Fross ka shënuar shtatë herë në edicionin e fundit për Brentfordin, duke e ndihmuar që të përfundojë në pozitën e tretë në tabelë. Ai gjithashtu ka shënuar një gol në tri paraqitjet e tij për Finlandën. Titullar i padiskutueshëm në ekipin e të rinjve të Finlandës, Forss ka marrë ftesën për të luajtur për Përfaqësuesen A pas disa paraqitjeve mbresëlënëse. Qendërsulmuesi i ka luajtur 38 ndeshje për Brentfordin dhe zakonisht është inkuadruar në lojë si një zëvendësues, për të ndikuar më vonë në rezultatin e ndeshjes. Ai ka qenë tetë herë titullar te Brentfordi, kurse te Finlanda është i rregullt. Paraqitjet e mira në sezonin 2020/21 i garantojnë atij një vend titullari te ekipi anglez për edicionin e ardhshëm. Finlanda nuk ka një bilanc të mirë në skenën ndërkombëtare. Nuk ka arritur të kualifikohet në Kampionat Botëror e as Kampionat Evropian deri më tani. Finlanda pati ngritje të lartë në ranglistën e FIFA-s në vitin 2007 kur u rendit e 33-ta, por pa një rënie të ndjeshme që rezultoi në renditjen e saj më të ulët në vitin 2017, kur përfundoi në pozitën 110. Paraqitjet aktuale të Finlandës kanë bërë që ekipi të ngrihet dhe aktualisht të zërë vendin e 54-t. Këtë vit Finlanda ka një mundësi për ta përmirësuar renditjen nëse arrin rezultate të mira në "Euro 2020". Aktualisht Finlanda ka katër ndeshje pa fitore dhe duhet ta marrë ritmin shpejt përpara se turneu të fillojë në muajin e ardhshëm. Në kualifikimet për "Euro 2020", Finlanda ishte pjesë e Grupit J dhe përfundoi e dyta, pas Italisë. Në dhjetë ndeshje të luajtura, i fitoi gjashtë dhe i humbi katër, për të grumbulluar 18 pikë që i garantuan kualifikimin. Te Finlanda po shpresojnë që të njëjtën formë ta kenë edhe në Evropian. Në Evropian, Finlanda është në Grupin B së bashku me Rusinë, Danimarkën dhe Belgjikën. Do të jetë një shpresë joreale që Finlanda të llogaritet se mund të shkojë larg në "Euro 2020". Në fakt, pjesëmarrja e parë në këtë turne mund të përfundojë në fazën e grupeve për finlandezët. Belgjika është favorite për ta fituar grupin derisa Danimarka e Rusia pritet të luftojnë për pozitën e dytë pasi kanë ekipe më të mira se Finlanda. Megjithatë, Finlanda do ta ketë parasysh se katër skuadrat më të mira që përfundojnë në vendet e treta në fazën e grupeve do të kenë shansin për të avancuar në fazën e nokautit. Lista e Finlandës për Evropian Portierë: Lukas Hradecky, Jesse Joronen, Anssi, Jaakkola Mbrojtës: Thomas Lam, Paulus Arajuuri, Jere Uronen, Juhani Ojala, Sauli Vaisanen, Nikolai Alho, Daniel O'Shaughnessy, Niko Hamalainen, Leo Vaisanen, Robert Ivanov Mesfushorë: Jasin Assehnoun, Onni Valakari, Pyry Soiri, Fredrik Jensen, Joni Kauko, Glen Kamara, Rasmus Schuller, Tim Sparv


text: Opozita për Reformën Zgjedhore është në linjë me partnerët perëndimorë dhe popullin shqiptar - Rilindja Demokratike Home Politikë Opozita për Reformën Zgjedhore është në linjë me partnerët perëndimorë dhe popullin... Opozita për Reformën Zgjedhore është në linjë me partnerët perëndimorë dhe popullin shqiptar Nga Arben KLASHAHU Pozicioni i opozitës mbështetet në masë dërrmuese nga shqiptarët të cilët kërkojnë hapjen e listave. Ndërkombëtarët, në vazhdimësi qartësojnë gjuhën e tyre dhe intensifikojnë kundërshtimet për projektin e ndryshimeve të njëanëshme të rregullave të lojës zgjedhore kur ajo ka kohë që ka nisur të zhvillohet. Ata mbështesin ndryshime gjithëpërfshirëse dhe konsensuale të këtyre rregullave. Ky është dhe pozicioni i opozitës në Shqipëri. Sot populli dhe perëndimi janë në anë të saj. Ky konstatim përbën një avantazh fatal të opozitës në raport me mazhorancën. Previous articleEksperti i shëndetësisë i përgjigjet Manastirliut: Ja faktet pse ministrja gënjen. Plani i prezantuar nga Basha, konkret


Nje gje qe mendohet perpara per kryerjen e kesaj pune.


text: Në kulturën tradicionale shqiptare, ose ("hak-marrje") është detyrimi shoqëror për të vrarë një shkelës nderi ose një anëtar të familjes së tyre për të shpëtuar nderin e dikujt. Kjo praktikë përgjithësisht shihet si në përputhje me kodin shoqëror të njohur si Kanuni i Lekë Dukagjinit ose thjesht Kanuni (i përbërë nga 12 libra dhe 1262 artikuj ku ka rregulla të ndryshme ). Kodi ishte fillimisht një "një kod jo-fetar që përdorej nga myslimanët dhe të krishterët njësoj". Mbrojtja e nderit është një komponent thelbësor i kulturës shqiptare sepse është thelbi i respektit shoqëror. Nderi mbahet në konsideratë shumë të lartë sepse përkthehet ndër breza. Amanetet dhe historia mbahen në emrat e shqiptarëve dhe duhen mbajtur në prioritet të lartë, edhe me çmimin e jetës. Prandaj, kur një sulm personal me përmasa të frikshme lëshohet ndaj një anëtari të çdo familjeje, duhet të pritet një dënim i barabartë nga ligjet e Kanunit. Disa nga veprimet që nisin gjakmarrjen përfshijnë "vrasjen e një mysafiri ndërsa ai ishte nën mbrojtjen e të zotit të shtëpisë, shkeljen e pronës private, mospagimin e një borxhi, rrëmbimin ose joshjen ose përdhunimin e një gruaje. " Kjo shpesh zgjat shumë gjenerata nëse borxhi nuk paguhet. Ata që zgjedhin të mos paguajnë me jetën e familjarëve të tyre jetojnë në turp dhe izolim deri në fund të jetës, të burgosur në shtëpitë , e tyre duke pas hasmëri gjatë gjithë jetës me ata që ua kanë dhenë borxhin. Historia Periudha Osmane Kontrolli osman kryesisht ekzistonte në qendrat dhe luginat e pakta urbane të Shqipërisë veriore dhe ishte minimal dhe pothuajse inekzistent në malet, ku Malsorët (malësorët shqiptarë) jetonin një ekzistencë autonome sipas Kanunit (ligjit fisnor) të Lekë Dukagjinit. Mosmarrëveshjet do të zgjidheshin nëpërmjet ligjit fisnor në kuadrin e hakmarrjes apo gjakmarrjes dhe aktiviteti ishte i përhapur në mesin e malisorëve. Në situatat e vrasjes ligji fisnor parashikonte parimin e koka për kokë (“koka për kokë”) ku familjarët e viktimës detyrohen të kërkojnë gjakmarrje . Nëntëmbëdhjetë për qind e vdekjeve të meshkujve në vilajetin İşkodra u shkaktuan nga vrasje për shkak të hakmarrjes dhe gjakmarrjes gjatë periudhës së vonë osmane. Në të njëjtën kohë Kosova Perëndimore ishte gjithashtu një zonë e dominuar nga sistemi fisnor shqiptar, ku malisorët kosovarë i zgjidhnin mosmarrëveshjet ndërmjet tyre përmes ligjit të tyre malor dhe 600 shqiptarë vdisnin në vit nga gjakmarrja. Sulltan Abdul Hamid II, zyrtarët osmanë dërguan në tokat e banuara shqiptare, dhe disa shqiptarë nuk e miratuan fuqimisht gjakmarrjen, duke e parë atë si çnjerëzore, të pacivilizuar dhe një humbje të panevojshme të jetës që krijoi përçarje sociale, paligjshmëri dhe dislokim ekonomik. Në vitin 1881, fisnikët vendas dhe funksionarët nga zonat e Dibrës, Prishtinës, Elbasanit, Matit, Ohrit dhe Tetovës i bënë kërkesë shtetit për parandalimin e gjakmarrjes. Për të zgjidhur mosmarrëveshjet dhe për të shtypur praktikën, shteti osman e trajtoi problemin drejtpërdrejt duke dërguar Komisionet e Pajtimit të Gjaqeve ( musalaha-ı dem komisyonları ) që dhanë rezultate me sukses të kufizuar. Në periudhën e vonë osmane, për shkak të ndikimit të priftërinjve katolikë françeskanë, disa ndryshime në praktikat e gjakmarrjes ndodhën midis malësorëve shqiptarë, si p.sh. kufizimi i fajit tek shkelësi ose familja e tyre dhe madje një fis pranoi rrënimin e shtëpisë së shkelësit si kompensim për vepër penale. Pas Revolucionit Xhonturk në vitin 1908, qeveria e re xhonturke krijoi Komisionet për Pajtimin e Gjaqeve që u fokusuan në rajonet e İpek (Pejë), Prizren dhe Tepedelen ( Tepelenë ). Komisionet dënuan shqiptarët që kishin marrë pjesë në vrasjet për gjakmarrje dhe Këshilli i Ministrave i lejoi ata të vazhdonin punën në krahina deri në maj 1909. Pas Revolucionit Xhonturk dhe rivendosjes së mëvonshme të kushtetutës osmane, fiset Shala, Kastrati, Shoshi dhe Hoti bënë një besë (betim) për të mbështetur dokumentin dhe për të ndaluar gjakmarrjen me fiset e tjera deri më 6 nëntor 1908. Shqipëria e pavarur Që nga viti 1940, thuhet se kanë ekzistuar rreth 600 gjakmarrje kundër Mbretit Zog I të shqiptarëve . Ka pasur një ringjallje të rasteve të gjakmarrjes në pjesë të thella të Shqipërisë (si në veri) dhe në Kosovë për shkak të mungesës së kontrollit shtetëror që nga rënia e komunizmit . Komiteti Shqiptar i Helsinkit për të Drejtat e Njeriut e konsideron një arsye për përhapjen e gjakmarrjes si mosfunksionim të gjyqësorit të vendit. Shumë shqiptarë i shohin gjykatat si të korruptuara ose joefektive dhe preferojnë vetëqeverisjen e perceptuar të ofruar nga respektimi i Kanunit, krahas ligjit të shtetit. Një studim shqiptar i vitit 2018 mbi gjakmarrjen, i cili përfshinte të dhëna nga dosjet e policisë, vuri në dukje se janë 704 familje të prekura, 591 në Shqipëri dhe 113 janë larguar nga vendi. Gjashtë rrethe shqiptare, Kukës, Shkodër, Lezhë, Tiranë dhe Durrës janë prekur nga praktika. Më të prekurit janë rrethet e Shkodrës dhe Lezhës dhe më pak të prekura janë qytetet Tiranë dhe Durrës. Në Tiranë gjakmarrja mbërriti në kryeqytet me shpërnguljen e njerëzve nga veriu dhe verilindja. Familjet e përfshira në gjakmarrje jetojnë kryesisht në varfëri për shkak të izolimit dhe pamundësisë për të pasur kushte më të mira jetese. Ismet Elezi, profesor i drejtësisë në Universitetin e Tiranës, beson se pavarësisht miratimit të Kanunit për gjakmarrjen, ka rregulla strikte se si mund të kryhet kjo praktikë. Për shembull, vrasjet për hakmarrje ndaj grave (përfshirë virgjëreshat e betuara me rolin e meshkujve), fëmijëve dhe personave të moshuar janë të ndaluara. Të tjerë besojnë se vetë Kanuni thekson pajtimin dhe procesin e paqebërjes dhe se interpretimi selektiv i rregullave të tij është përgjegjës për gjakderdhjen aktuale. Për shembull, vitet e fundit, ka gjithnjë e më shumë raportime për gra dhe fëmijë që u nënshtrohen të njëjtave vrasje me shpengim. Këto rregulla të harruara krijojnë keqinterpretim të Kanunit dhe inkurajojnë vrasjet pa mendje të anëtarëve të familjes. Kosova Në Kosovë, shumica e rasteve të Gjakmarrjes u pajtuan në fillim të viteve 1990 në rrjedhën e një lëvizjeje pajtimi në shkallë të gjerë për t'i dhënë fund gjakmarrjes të udhëhequr nga Anton Çetta . Mbledhja më e madhe e pajtimit u zhvillua në Verrat e Llukës më 1 maj 1990, e cila kishte nga 100.000 deri në 500.000 pjesëmarrës. Deri në vitin 1992, fushata e pajtimit përfundoi së paku 1200 gjakmarrje vdekjeprurëse, dhe në vitin 1993 nuk ndodhi asnjë vrasje e vetme në Kosovë. Mali i Zi Në Mal të Zi, në Tuzi (28 qershor 1970) u zhvillua manifestimi "Beslidhja e Malësisë" në prani të klerit katolik dhe mysliman. Familjet dhe të afërmit e tjerë të gjerë në rajonin e Malësisë bënë një besë dhe ranë dakord të pushonin gjakmarrjen dhe të pranonin rezultatet gjyqësore të shtetit për viktimat dhe autorët. Referencat kulturore Shkrimtari shqiptar Ismail Kadare e konsideron gjakmarrjen si një fenomen jo ekskluzivisht shqiptar, por një karakteristik historikisht të Ballkanit në tërësi. Romani i tij i vitit 1980 Prilli i thyer ( Albanian ) eksploron efektet sociale të një gjakmarrjeje stërgjyshore midis dy familjeve pronare tokash, në malësitë e Shqipërisë së Veriut në vitet 1930. The New York Times, duke e rishikuar atë, shkroi: " Prilli i thyer është shkruar me një thjeshtësi mjeshtërore në një stil bardik, sikur autori të thotë: Uluni në heshtje dhe më lejoni të recitoj një histori të tmerrshme për një gjakmarrje dhe pashmangshmërinë e vdekjes me armë zjarri. ne shtetin tim. Ti e di që duhet të ndodhë sepse kështu jetohet jeta në këto male. Fyerjet duhet të hakmerren; nderi i familjes duhet të ruhet. . . ." Një përshtatje filmike braziliane e vitit 2001 e romanit të titulluar Prapa Diellit ( Portuguese ) e transferoi aksionin nga Shqipëria rurale në tokat e këqija braziliane të vitit 1910, por përndryshe i la temat të paprekura. Ai u realizua nga regjisori Walter Salles, luajti Rodrigo Santoro dhe u nominua për një çmim BAFTA për filmin më të mirë jo në gjuhën angleze dhe një çmim Golden Globe për filmin më të mirë në gjuhë të huaj . Filmi amerikano-shqiptar “ Falja e gjakut” trajton gjithashtu pasojat e një gjakmarrjeje mbi një familje në një zonë të largët të Shqipërisë së sotme. Shih edhe Kanuni Hakmarrja Lekë Dukagjini Kanuni i Lekë Dukagjinit Referime Kultura e Shqipërisë


text: 28 January 2012 1 Koment Këtë vit Shën Valentini përkon ditën e martë në kalendar. Jo shumë prej nesh, do të kenë mundësi të jenë pushim dhe të kalojnë një ditë romantike sëbashku. Më poshtë është një skenar dhe listë me disa ide origjinale se si të kaloni Shën Valentinin dhe të krijoni një ditë të paharrueshme të mbushur me dashuri. Mëngjesi i dashur Skenari është enkas për audiencën femërore, por me një ndryshim të vogël, mund ti përdorni këto ide për të dashurin tuaj gjatë tërë ditës, jo vetëm në mëngjes. Vëndi i parë ku të shkoni është banjo. Këtu mund të jetë vëndi ku i dashuri juaj i zemrës do të gjejë surprizën e ditës. Merrni buzëkuqin e kuq dhe i shkruani disa fjalë të bukura në pasqyrë; shkruani një shënim të vogël, përshembull t’a lajmëroni të shkojë në kuzhinë. Mëngjesi i Shën Valentinit Nëse hani cdo mëngjës sëbashku, më 14 Shkurt, sygjerojmë të ndryshoni paksa menu-në. Përshembull mund të gatuani vezë ose petulla në formë zemre. Format në formë zemre shiten në dyqane të ndryshme. Përgatisni një kapucino me shije të vecantë dhe me nje kruajse dhëmbësh,me kujdes, vizatoni një formë zemre me pluhur kakao mbi qumështin. Vendosni një lule në vazo në tavolinë dhe cfarë është më e rëndësishme largoni orën. Ky mëngjes nuk do të zgjasë më tepër se koha e caktuar, por do të ndjeheni më rehat nëse nuk shikoni në cdo sekond nga ora. Lëreni vetë të gjejë shenjat e dashurisë Ju kujtohen shënimet e mëparshmë? Ju këshillojmë ti përdorni si bazën e skenarit të asaj dite.14 Shkurti do të kalohet nga partneri juaj, gjithmonë në pritjen e një surprize të re, kështuqë ai do të shkojë në punë dhe do të marrë njëherë rrobat. Fshihini një shënim me një rrëfimim tuajin, dhe urimet më të mira në xhepin e një këmishe, në kuletën e tij ose në pantallonat e tij. Vendosini disa letra me ngjitës brënda xhaketës dhe lëreni të gjejë gjatë tërë ditës shenjat tuaja të dashurisë dhe të buzëqeshë. 14 Shkurti Dita mund ti dedikohet punës, kështuqë lërei partnerin në ankth të pritjes së mbrëmjes. Mund ti dërgoni një faks zbavitës, por me kushtin që e dini mirë që është ai që do t’a marrë dhe jo ndonjë sekretare Dërgojini përgjigjë të vakta me sms, dhe lëreni intrigën të arriijë maksimumin. Mbrëmja romantike e 14 Shkurtit Mbrëmja e shumëpritur më fund erdhi, dhe fatmirësisht jo për të gjithë, por vetëm ju të dy. Mund të keni ide të ndryshme për mbrëmjen; mund të kaloni një darkë romantike në restorant, të shikoni një film romantik ose të përgatisni një darkë romantike. Nëse nuk keni mundësi të prenotoni një tavolinë në restorant, dhe dëshironi të kaloni pak kohë sëbashku në mbrëmje, atëhere ka shumë mundësi të tjera interesante se si të kaloni ditën e Shën Valentinit në shtëpi. Përshembull, mund t’a kaloni në banjë, një ditë në det. Mbusheni vaskën me ujë të nxehtë dhe shtoni kripëra. Varni rrjeta nëpër banjo; mund të përdorni dhe mjete tjera të piratëve si shishe bosh, rërë, guacka, varëse perlash. Shkruani dedikimet për të dashurin tuaj në një letër A4 dhe digjini majat. Bëni një kolazh me fotot tuaj dhe vendosini në një spirancë dekoruese. Më pas, mund të vendosni afër shampanjë dhe cokollata. Shijojeni detin e qetë, ose një det me stuhi- të gjithë erërat janë në drejtimin tuaj. VN:F [1.9.22_1171]