ಪ್ರತಿಮಾ ದೇವಿ ೧೮೯೩ ರ ನವೆಂಬರ್ ೫ ರಂದು ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ (ನಂತರ ಕೋಲ್ಕತಾ) ಜನಿಸಿದರು. ರವೀಂದ್ರನಾಥ್‌ನ ಸಹಪಾಠಿಯಾಗಿದ್ದ ನಿರೋಡೆ ನಾಥ್ ಮುಖೋಪಾಧ್ಯಾಯನ ಮಗ ನೀಲನಾಥ್ ಮುಖೋಪಾಧ್ಯಾಯರನ್ನು ಮೊದಲು ಮದುವೆಯಾದಳು, ಆದರೆ ಎರಡು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ನೀಲನಾಥ್ ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಹಠಾತ್ತನೆ ನಿಧನರಾದರು. ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಅವರು ೧೭ ವರ್ಷದ ಪ್ರತಿಮಾ ಅವರ ಮದುವೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಗ ರತೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು. ರತೀಂದ್ರನಾಥ್ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಮಾ ೧೯೨೨ ರಲ್ಲಿ ಮಗಳನ್ನು ದತ್ತು ಪಡೆದರು ಮಗಳ ಹೆಸರು ನಂದಿನಿ.ಅವಳ ಅಡ್ಡಹೆಸರು - ಪ್ಯೂಪಿ (ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ 'ಗೊಂಬೆ' ಎಂದರ್ಥ).ರತಿಂದ್ರನಾಥ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಪ್ರತಿಮಾ ಅವರ ವಿವಾಹವು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷದಾಯಕವೆಂದು ತೋರುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಇದು ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒರಟು ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಕುಟುಂಬದ 'ಅದ್ಭುತ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಹೊಳೆಯುವ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ' ಎನಿಗ್ಮಾ ಆಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಹಂಕಾರಿ ರತೀಂದ್ರನಾಥ್ ೧೯೫೩ ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಭಾರತಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಉಪಕುಲಪತಿ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿ ಶಾಂತಿನಿಕೇತವನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ತೊರೆದರು. ಪ್ರತಿಮಾ ಶಾಂತಿನಿಕೇತನದಲ್ಲಿ ಮರಳಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ೧೯೬೧ರಲ್ಲಿ ರತೀಂದ್ರನಾಥ್‌ರವರ ಮರಣದ ತನಕ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರದ ಮೂಲಕ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿಮಾ ದೇವಿಯವರು ೯ ಜನವರಿ ೧೯೬೯ ರಂದು ನಿಧನರಾದರು.

ಜೀವನ
ಕುಟುಂಬ
ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು
ಪುಸ್ತಕಗಳು