 ೧೮೪೨ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಸ್ಟಿರ್ನರ್ ಎಂಬುವರು "ದಿ ಫಾಲ್ಸ್ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ ಆಫ್ ಅವರ್ ಎಜುಕೇಶನ್" ಎಂಬ ವಿಷಯವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ಮಹಾ ಪ್ರಂಬಂಧವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಎಜುಕೇಶನ್ ತತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿರ್ನರ್ ಹೆಸರಿಸಿದಂತೆ, ವೈಯುಕ್ತಿಕತೆ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾ ಸ್ವ-ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡು ಸ್ವ-ರಚನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದು. ಈ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಒಬ್ಬ ಮುಕ್ತವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಜತೆಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಡತೆಗಳು, ಆತ ಹೆಸರಿಸಿದಂತೆ ಶಾಶ್ವತ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ... ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅವರೆಲ್ಲ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಪ್ರತಿ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ.
೧೯೦೧ರಲ್ಲಿ ಕೆತಲನ್ ಅರಾಜಕತಾವಾಗಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಚಿಂತಕ ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕ್ ಫೆರರ್ ಐ ಗುರಾಡಿಯಾ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ ‘ಮಾಡರ್ನ್’ ಅಥವಾ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಶಾಲೆಯು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿತು. ಈ ಶಾಲೆಯ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಯು "ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದ ವಿವೇಚನಾಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ, ಜಾತ್ಯತೀತವಾದ ಮತ್ತು ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗೊಳಪಡದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ" ಶಿಕ್ಷಣವಂತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದಾಗಿತ್ತು. ಪಾದ್ರಿವರ್ಗದವರನ್ನು ಉಗ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುವ ಫೆರರ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದ. ದೇಶ ಹಾಗೂ ಚರ್ಚ್‌ಗಳ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಈತ ಹೊಂದಿದ್ದ. ಮುರ್ರೈ ಬುಕ್‌ಚಿನ್ ಬರೆದ ದಿಸ್ ಪೀರಿಯಡ್ (೧೮೯೦) ಕೃತಿಯು ಸ್ವತಂತ್ರವಾದಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತುಂಬ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು. ಮತ್ತು ಇದು ಅಧ್ಯಾಪಕ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳಾಗಿದ್ದು ದೇಶದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯವಾಗುವಂತೆ ಇತ್ತು. ಅರಾಜಕತಾವಾದಿಗಳು ಇದನ್ನು ಕೆಲವೆಡೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದರು. ಪ್ರಾಯಶಃ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದು ಉತ್ತಮ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದ್ದು, ಫೆರರ್‌ನ ಮಾಡರ್ನ್ ಶಾಲೆ (ಎಸ್ಕುಲಾ ಮಾರ್ಡನಾ)ವು ಉತ್ತಮ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಕೆತಲನ್ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಮತ್ತು ಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಸಹ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಲಾ ಎಸ್ಕುಲಾ ಮಾಡರ್ನಾ ಮತ್ತು ಫೆರರ್ ಉಪಾಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಕ್ಯೂಬಾ, ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್‌ಗಳ "ಮಾರ್ಡನ್ ಶಾಲೆ" ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು. ಇವುಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ೧೯೧೧ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಬಗ್ಗೆ ೧೯೦೧ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ಇಟಲಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ "ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಾ ಪೋಪೋಲೇರ್" ಸಹ ಇದರ ಪ್ರಭಾವ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಾದ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿ ಶಾಲೆರಹಿತ ಮತ್ತು ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಬದಲಾಗಿ ಮಗುವಿಗೆ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಡುವುದು. ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಎ.ಎಸ್. ನೈಲ್ ಎಂಬಾತ ೧೯೨೧ರಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮರ್ ಹಿಲ್ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ. ಸಮ್ಮರ್ ಹಿಲ್ ಅರಾಜಕತಾವಾದವನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ವೇಳೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಸಮ್ಮರ್ ಹಿಲ್ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಮುಕ್ತ ಶಾಲೆಗಳು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳು ಫೆರರ್‌‍ ತತ್ವಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲದೆ ರಾಜಕೀಯ ವರ್ಗ ಹೋರಾಟದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.
ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶಾಲೆಗಳು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಾದದ ನೀತಿ, ಅರಾಜಕತಾವಾದಿಗಳ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದವು. ಡೇಸ್ಕೂಲಿಂಗ್ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಐವನ್ ಇಲ್ಲಿಚ್ ಎಂಬಾತ ವಾದಿಸುವಂತೆ, ಶಾಲೆಯ ಆಡಳಿತವು ಸ್ವ-ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕು.

ಆಂತರಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೋರಾಟ (ಚರ್ಚೆ)ಗಳು
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಾದಿ ಶಿಕ್ಷಣ
ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮವಾದ
ಅರಾಜಕತಾವಾದಿ ಪರಂಪರೆ