ವಾದ ವಿವಾದಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸದೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಥಾಯ್ ಭಾಷೆ ಮೂಲಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಂತೆಯೇ ಏಕಾಕ್ಷರಯುಕ್ತವಾದ ಶಬ್ದಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಏಕಾಕ್ಷರೀಯ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಸಂಬಂಧವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಅದು ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಮೂಲಭೂತ ಲಕ್ಷಣವೆಂಬಂತೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಬ್ದವೂ ಸ್ವಯಂಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ವಿಭಕ್ತಿ, ಲಿಂಗ ವಚನ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ, ವಿಭಕ್ತಿ - ಪ್ರಧಾನ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವಂತೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗುವುದಕ್ಕೂ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಥಾಯ್‍ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪದವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಅನುಲ್ಲಂಘ್ಯ ನಿಯಮಗಳೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಏನು ಬೇಕಾದರೂ - ಅಂದರೆ ನಾಮಪದ, ಗುಣವಚನ, ಕ್ರಿಯಾಪದ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಣ ಇತ್ಯಾದಿ ಆಗಬಹುದು. ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ದೊರೆತಿರುವ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಿರ್ಧರಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಬ್ದವೂ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಉಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಧ್ವನಿಗಳ ಸಂಯೋಗಕ್ಕಾಗಲಿ ಶಬ್ದಗಳ ನಡುವಣ ಸಂಧಿಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಲಿ ಅವಕಾಶವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಅಪವಾದವಾಗಿರುವುವು ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೀರ ಮಿತಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಶಬ್ದಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಕೂಡಿಕೊಂಡು ಬರುವ ಕೆಲವು ಶಬ್ದಗಳು ಮಾತ್ರ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಥಮ್‍ಕ್ಲಂಗ್, ಥಮ್ = ಸ್ಥಳ, ಕ್ಲಂಗ್ = ಮಧ್ಯ ಎಂದರೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಮೊದಲನೆಯ ಶಬ್ದವಾದ ಥಮ್ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಶಬ್ದವಾಗಿದ್ದರೂ ಕ್ಲಂಗ್ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಶಬ್ದವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಶಬ್ದದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುವಂತಿಲ್ಲ್ಲ. ಇಂಗ್ಲೀಷ್‍ನಲ್ಲಿ ಇನ್ ದಿ ಎಂಬುವರ ಹೊರತು ಬೇರಾವುದೇ ಶಬ್ದದೊಡನೆ ಬೆರೆಯಲಾಗದ ಲರ್ಚ್ ಶಬ್ದದಂತೆ (ಇನ್ ದಿ ಲರ್ಚ್) ಈ ಶಬ್ದ ಕೂಡ ಭಾಷೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಎರಡು ಏಕಾಕ್ಷರ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಒಂದು ಸಂಯುಕ್ತ ಅಥವಾ ಸಮಾಸ ಶಬ್ದವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದಾಗ, ಅಘಾತಶೂನ್ಯಶಬ್ದ, ಹ್ರಸ್ವವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿ (ಇದನ್ನು ಪಾರಿಭಾಷಿಕವಾಗಿ ಧ್ವನಿನಾಶವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.) ದ್ವ್ಯಕ್ಷರ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ - ಅಂದರೆ ಎರಡು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ತವನ್ (ಸೂರ್ಯ) ಇದು ತಾ (ಕಣ್ಣು) ಮತ್ತು ವನ್ (ದಿವಸ) ಎಂಬ ಶಬ್ದಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ರೂಪಿತವಾಗಿರುವ ಶಬ್ದ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದಾದ ತಾ ಎಂಬುದು ತ ಎಂದು ಹ್ರಸ್ವವಾಗಿದೆ. ಮಲಯ್ ಶಬ್ದಗಳಂತೆ ಥಾಯ್ ಶಬ್ದಗಳನ್ನೂ ದ್ವ್ಯಕ್ಷರ ಶಬ್ದಗಳನ್ನಾಗಿಸುವ ಇನ್ನೊಂದು ಪದ್ಧತಿಯೂ ಇದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಮಲಯ್‍ಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಥಾಯ್ ಭಾಷೆಯ ದ್ವ್ಯಕ್ಷರ ಶಬ್ದಗಳೆಲ್ಲ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಶ್ರುತಿ ಮಧುರ ದ್ವಿಪದಗಳು ಅಂದರೆ ನಾದಮಯ ಶಬ್ದಗಳು ಅಷ್ಟೇ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಿನ್ ಎಂದರೆ ತಿನ್ನು ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಇದು ಕಿನ್‍ಕಎನ್ ಅಥವಾ ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಕಿನ್‍ಕೊಯೆನ್ ಎಂದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಅರ್ಥವೇನೂ ಇಲ್ಲ; ಕೇವಲ ಧ್ವನಿಮಾಧುರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅದನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಶಬ್ದಗಳು ಅನೇಕ ಬಗೆಯಾಗಿವೆ; ಥಾಯ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇವು ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತವಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಒಂದು ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದು ಉಪಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹೆನ್ (ನೋಡುವುದು) ಎಂಬುದು ಚಿಯಾಂಗ್‍ಮೈನಲ್ಲಿನ ಥಾಯ್‍ಭಾಷೆಯ ಉತ್ತರದ ಉಪಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹನ್ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಸಂದÀರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನೂ ಘಟಿಸದೆ ಒಂದು ಪ್ರಧಾನ ಸ್ವರಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಧಾನ ಸ್ವರ ಮಾತ್ರ ಬರುವುದರಿಂದ ದ್ವ್ಯಕ್ಷರ ಶಬ್ದಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟವೇನೂ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಅಪ್ರe್ಞÁಪೂರ್ವಕವಾಗಿಯೇ ಆಡುಗರಿಗೆ ಅವು ಸ್ಫುರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪ
ಕಾಲ
ದ್ವಯಾಕ್ಷರ
ಅನ್ಯ ಭಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ ನುಡಿಬೆರಕೆ