ಠಾಣೆ ನಗರದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಐದು ಕಾಲಖಂಡಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು.
ಠಾಣೆ ಪ್ರದೇಶದ ಪುರಾತನ ಹೆಸರು 'ಅಪರಾಂತ'. ಗ್ರೀಕರ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಲೆಗ್ಜಾಂಡರನು ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದಾಗ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ಇತಿಹಾಸಜ್ಞರು, ಭೂಗೋಳ ತಜ್ಞರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಟ್ಟರು. ಗ್ರೀಕ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಟಾಲೆಮಿ, ತನ್ನ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೫ರಿಂದ ೧೫೦) ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಚೆರ್ಸೊನೇಸಸ್ ಎಂಬ ಸ್ಥಳ , ಈಗಿನ ಠಾಣೆ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶ ಎಂದು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ ೯ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ , ಆಗ ಶ್ರೀಸ್ಥಾನಕ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ಠಾಣೆ ಶಿಲಾಹಾರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇವರ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಕ್ರಿ.ಶ. ೮೧೦ರಿಂದ ೧೨೬೦ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಿತು. ಠಾಣೆ ಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಇರುವ ಘೋಡ್ ಬಂದರ್‍ ಎಂಬ ಜಾಗ ಹಿಂದೆ ಕುದುರೆ (ಘೋಡಾ)ಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಾನ್ಸಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಬಟ್ಟೆ ಇನಲ್ಲಿಂದ ರಫ್ತಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 

ಶೈವರಾಗಿದ್ದ ಶಿಲಾಹಾರ ರಾಜರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೌಪೀನೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಶಿಲಾಹಾರರ ಸರ್ವಧರ್ಮಸಮಭಾವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿತರಾದ ಇತರೆ ಮತೀಯರು ಉದಾ. ಪಾರ್ಸಿಗಳು, ಕ್ರೈಸ್ತರು, ಮುಸ್ಲಿಮರು ಮತ್ತು ಯಹೂದಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. 

ಶಿಲಾಹಾರರು ನಗರವನ್ನು ಬೇರೆಬೇರೆ ವಲಯಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು ’ಪಾಡಾ’ ಎಂದು ಕರೆದರು. ಈ ಇಂದಿಗೂ ನೌಪಾಡಾ, ಪಾಟ್ಲಿಪಾಡಾ, ಅಗ್ರಿಪಾಡಾ ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಠಾಣೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ೧೨ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ನಗರವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ರಾಜಾ ಬಿಂಬದೇವನು ತನ್ನ ೬೬ ಉಪಶಾಖೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂದು ಠಾಣೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯೂರಿದ. ಖ್ಯಾತ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಯಾತ್ರಿಕ ಮಾರ್ಕೋ ಪೋಲೋ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೨೯೦ರಲ್ಲಿ ಠಾಣೆಯನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿದ್ದ. ಮಹಾನಗರ ಎಂದು ಆತ ಕರೆದಿರುವ ಈ ನಗರ, ಆತ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಸತತ ಬಂದು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಹಡಗುಗಳು, ಚರ್ಮ, ಹತ್ತಿ , buckram ಗಳ ರಫ್ತು, ಕುದುರೆಗಳ ಆಮದು ಇವುಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ , ಬಹುಶಃ ಸುಸಜ್ಜಿತ ಬಂದರಾಗಿತ್ತು. 

೧೪೮೦ರಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತಿನ ಸುಲ್ತಾನ ಮಹಮೂದ್ ಬೇಗಾರನು ತನ್ನ ಸುಭಾ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಠಾಣೆ ನಗರವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡ. 

೧೫೩೦ ರಿಂದ ೧೭೩೯ರವರೆಗೆ ಇನ್ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷ ಠಾಣೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಆಡಳಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ’ಕಲಬೆ ಡ ಟಾನಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಯ ಸೈಂಟ್ ಜಾನ್ ದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದದ್ದು ೧೬೬೩ರಲ್ಲಿ. ೧೭೩೦ರಲ್ಲಿ ಠಾಣೆಯ ಕೋಟೆಯ ಕಟ್ಟಡ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಮರಾಠಾ ಸೇನಾಪತಿ ಚಿಮಾಜಿ ಅಪ್ಪಾ ೧೭೩೭ರಲ್ಲಿ ವಸಯಿಯ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಯೋಜನೆ ಹಾಕಿದ. ೧೭೩೮ರ ಮಾರ್ಚ್ ೨೮ರಂದು ಠಾಣೆಯ ಕೋಟೆ ಮರಾಠರ ವಶವಾಯಿತು. ೧೭೪೪ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಠಾಣೆ ನಗರ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.

೧೭೬೦ರಲ್ಲಿ ಕೌಪೀನೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಪೇಶ್ವೆಗಳ ಅರಮನೆಯಂತಹಾ ಸೌಧದಲ್ಲಿ ೧೭೭೮ರಲ್ಲಿ ಕೋರ್ಟು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಪಾರಸೀ ಜನಗಳ ಅಗ್ನಿ ದೇವಾಲಯ ೧೭೮೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ೧೮೬೩ರ ಮಾರ್ಚ್ ೧೦ರಂದು ಠಾಣೆ ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು.

ಠಾಣೆಯ ಮೊದಲ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದದ್ದು ೧೮೬೬ರಲ್ಲಿ. ಅರುಣೋದಯ, ಸರ್ವೋದಯ, ವಕಿಲಾಂಚಾ ಸಾಥೀ, ನ್ಯಾಯಲಹರಿ, ಮನೋಹರ, ಜ್ಞಾನಪ್ರದೀಪ, ಜ್ಞಾನದೀಪಿಕಾ ಇತ್ಯಾದಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿದ್ದವು. ೧೮೮೦ ರಲ್ಲಿ ೧೨೯೬೦ ರೂ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಠಾಣೆಯ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿಗಾಗಿ ಪೋಖ್ರಣ್ ಕೆರೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಾರಂಭೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಮುಂಬಯಿ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಗವರ್ನರ್‍ ಸರ್‍ ಫರ್‍ಗ್ಯುಸನ್ ಜೇಮ್ಸ್ ನನ್ನು ಕರೆಸಲಾಗಿತ್ತು.
೧೮೮೧ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಠಾನೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೪,೪೫೬ವಾಗಿತ್ತು. ಠಾಣೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ ೧೮೨೧ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 

ನಾಸಿಕ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಲೆಕ್ಟರ್‍ ಜಾಕ್ಸನ್ನನನ್ನು ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಕೊಂದ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳಾದ ಅನಂತ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಕಾನ್ಹೇರೆ, ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣಾಜಿ ಕರ್ವೆ ಮತ್ತು ವಿನಾಯಕ ನಾರಾಯಣ ದೇಶಪಾಂಡೆ ಈ ಮೂವರನ್ನು ಠಾಣೆಯ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು.

ಭಾರತದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ರೈಲು ಮುಂಬಯಿಯ ವಿ.ಟಿಯಿಂದ (ಈಗ ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಟರ್ಮಿನಸ್) ಠಾಣೆಯವರೆಗೆ ೧೮೫೩ರಲ್ಲಿ ಓಡಿತು. ಆಗ ವಿ.ಟಿ ಬಿಟ್ಟರೆ ಇದೊಂದೇ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿತ್ತು.

ವಿಶೇಷ ತಾಣಗಳು
ಕೆರೆಗಳು
ಇತಿಹಾಸ
ಇಂದಿನ ಠಾಣೆ