ಮಧ್ಯ ಯುಗದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಗಳ ಔಷಧ ಮತ್ತು ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಉಪಯೋಗವು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಔಷಧಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಸನ್ಯಾಸಿ(ಕ್ರೈಸ್ತ)ಗಳ ಮಂದಿರಗಳ ಕೈವಶವಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ಮಂದಿರಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಔಷಧ ಜ್ಞಾನದ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದವು. ಅವರು ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ತೊಂದರೆಗಳಿಗೆ ಆರೈಕೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು.

ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತಿರುಗಾಡುವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ನೆಲೆನಿಂತ ಔಷಧ ತಜ್ಞರ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಜಾನಪದ ಔಷಧಗಳು ಮನೆ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಾಹತವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದವು. ಇವರಲ್ಲಿ "ತಜ್ಞ ಮಹಿಳೆಯರು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದವರು ಪದೇ ಪದೇ ಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಟ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಿದರು. ಮಧ್ಯಯುಗದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಬಗೆಗೆ ಜನರಲ್ಲಿ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಬರುವ ಮೊದಲು ಅಂತಹ ಹೆಂಗಸರನ್ನು ಹುಚ್ಚಿಯರಂತೆ ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಹಿಳೆಯೆಂದರೆ ಬಿನ್‌ಗೆನ್‌ನ ’ಹಿಲ್ಡ್‌ಗಾರ್ಡ್’ ಇವರು ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ಬೆನಡಿಕ್ಟಿನ್‌ನ ಸನ್ಯಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಔಷಧ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲೆ ’"ಕಾಸಸ್ ಎಂಡ್ ಕ್ಯೂರ್ಸ್" ’ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಬಿಮಾರಿಸ್ಥಾನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಮುಸ್ಲಿಂ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ ಪರ್ಷಿಯಾ ಮತ್ತು ಅರಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 9ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು.

ಇವು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಔಷಧ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಮುಂದುವರೆದವುಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಅರೇಬಿಯನ್ನರು ಗ್ರೀಕೋ-ರೋಮನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಲಿಕಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಕಲಿಕೆಗಾಗಿ ದಶ ಸಹಸ್ರ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಅರೆಬಿಕ್‌ ಭಾಷೆಗೆ ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ವ್ಯಾಪಾರದ ಸಂಸ್ಕ್ರತಿಯಿಂದಾಗಿ ಅರಬ್‌ನ ಪ್ರವಾಸಿಗಳು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಿಂದ ಅಂದರೆ ಭಾರತ ಚೀನಾ ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳಿಂದ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಶೇಕರಿಸಿ ತರುತ್ತಿದ್ದರು.

ಮೂಲಿಕೆಗಳು, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಮತ್ತು ಅನುವಾದಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸೋಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಮುಸ್ಲಿಂ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದ ವಾಸ್ತವಿಕವಾದ ಔಷಧಗಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ 9ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಲ್ ದಿನ್ವಾರಿಯವರು 637ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಬ್ನಾಲ್ ಬಿತರ್ 1,400ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗಿಡಗಳನ್ನು, ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 300 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಔಷಧಿಗಳು ಅವರ ಸ್ವಂತ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಾಗಿದ್ದವು.

13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಂಡುಲೇಶಿಯಾದ ಇಬ್ನ್ ಆಲ್-ಬೈತರ್‌ರ ಶಿಕ್ಷಕರಾದ ಅರಬ್ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಅಬು ಆಲ್ ಅಬ್ಬಾಸ್ ಆಲ್ ನಬತಿ ಇವರಿಂದ ಮಟಿರಿಯಾ ಮೆಡಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಆಲ್ ನಿಬಾತಿಯವರು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಧವಿಧವಾದ ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮಟಿರಿಯಾ ಮೇಡಿಕಾಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಮತ್ತು ಸರಿಯಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸದ ವರದಿಗಳನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಂಗಡಿಸಿದರು. ಈ ವಿಧಾನವು ಮಟಿರಿಯಾ ಮೆಡಿಕಾ ಔಷಧ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಲಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಿತು.

ಅವಿಸೆನ್ನಾರವರು ಬರೆದ ’"ದಿ ಕೆನಾನ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್" ’(1025) ಇದು 800 ಪರೀಕ್ಷಿತ ಔಷಧಗಳ, ಸಸ್ಯಗಳ ಮತ್ತು ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಎರಡನೇ ಪುಸ್ತಕವು ಔಷಧಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೇಲಿನ ಚರ್ಚೆಯಾಗಿದೆ. ಇವು ಜಾಯಿಕಾಯಿ, ಸೋನಾಮುಖಿಯ ಒಣ ಸೊಪ್ಪು, ವಿರೇಚಕ ಗಂಧ, ರೇವಲ್ಚಿನ್ನಿ, ಸಿನ್ನಾಮೊನ್, ಮತ್ತು ರೋಸ್‌ವಾಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಬಾಗ್ದಾದ್ ಅರಬ್ ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದು ಇದು 800 ಮತ್ತು 1400ರ ನಡುವೆ ’ಆಲ್ ಅಂದಾಲುಸ್’ ಏನಾಗಿತ್ತೋ ಅಂತಹ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಅಬುಲ್‌ಕಾಸಿಸ್(936-1013) ಇವರು ಕೊರ್ಡೊಬಾದ ಲೇಖಕರಾಗಿದ್ದು ಇವರು ’"ದಿ ಬುಕ್ ಆಫ್‌ ಸ್ಯಾಂಪಲ್" ’ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದರು. ಇದು ಮುಂದೆ ಯುರೋಪ್‌ನ ಔಷಧ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಕಾರಣವಾದವು. ಮಲಗಾದ ಇಬ್ನ್ ಆಲ್-ಬೈತರ್(1197–1248) ಇವರು ’"ಕೊರ್ಪಸ್ ಆಫ್‌ ಸ್ಯಾಂಪಲ್" ’ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದರು. ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರೇಬಿಯಾದ ಮೂಲಿಕಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ೨೦೦ಹೊಸ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.

ಈ ಔಷಧಿಗಳ ವಿವರಗಳು ಕಾಜವಾರ, ಹುಣಸೆ, ವತ್ಸನಾಭಿ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅಬು ರೇಹಾನ್ ಬಿರುನಿ ಯವರು 11ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಮತ್ತು ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಬ್ನ್ ಜುರ್(ಅವೆಂಜೋರ್)(1491ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು) ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಔಷಧಿಗಳ ವಿವರಗಳು ಇದ್ದವು.

ಅವಿಸೆನ್ನಾರವರು ಬರೆದ ’"ದಿ ಕೆನಾನ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್" ’ ಸ್ಪೇನಿನ ಪೀಟರ್‌ರವರು ಬರೆದ ’"ಕಮೆಂಟರಿ ಆನ್ ಇಸಾಕ್" ’ ಮತ್ತು ಅಮಾಂಡ್ಸ್‌ನ ಜಾನ್‌ರ ವರ ’"ಕಮೆಂಟರಿ ಆನ್ ಅಟೆಂಡೆಟರಿ ಆಫ್ ನಿಕೊಲಾಸ್" ’ ಅವರಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲವೂ ಕೂಡ ಮಧ್ಯಯುಗಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದಿ "ಕೆನಾನ್" ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನೂ ರೋಗಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡಬಹುದಾದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ, ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸಿತು.

ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಜೊತೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಜಾನಪದ ಔಷಧಗಳು ಮುಂದುವರೆದವು. 15ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನೂರಾರು ಔಷಧಿಗಳು ಮೂಲಿಕೆಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ನಿರಂತರತೆಯನ್ನು ಸಾರಿದವು. ಥಿಯೋಪ್ರಾಸ್ಟರವರ ’"ಹಿಸ್ಟೋರಿಯಾ ಪ್ಲಾಂಟರಂ" ’ ಇದು ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಮುದ್ರಿತವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಡಿಸ್ಕೋರೈಡ್‌ರವರ ’"ದೆ ಮಟೆರಿಯಾ ಮೆಡಿಕಾ" ’ ಅವೆಸಿನ್ನಾರವರ ’"ಕೆನಾನ್ ಆಫ್‌ ಮೆಡಿಸಿ" ನ್ ಮತ್ತು ಅವೆಂಜೋರ್‌ರವರ ’ಫಾರ್ಮಾಕೋಪಿಯಾ’ ಗಳು ಕೂಡಾ ತುಂಬ ಹಳೆಯವುಗಳಲ್ಲ.
ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗ
ಇತಿಹಾಸ
ವನಸ್ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳು
ಜೈವಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ