ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಾದ ಹಠ ಮತ್ತು ರಾಜ ಯೋಗದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಪಂಡಿತರು ,ಆರಂಭಿಕ ಕಲಿಕೆಯವರಿಗೆ 'ಹಠ'ಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ತೈಮ್ನಿ ಯವರ ಪ್ರಕಾರ , ಹಠಯೋಗ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಲ್ಲಿ , ಪ್ರಾಣದ ಅಲೆಗಳು ಕೈಚಳಕವನ್ನು ತೋರಿ ಉಸಿರಾಟದ ಕಟ್ಟುಪಾಡಿನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿರಿಸಿ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗಿದ್ದು, ಆದರೆ ರಾಜ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವು ಚಿತ್ತ -ವೃತ್ತಿಯ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಮನಸ್ಸಿನ ಇಚ್ಚಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಲು ಅರ್ಹರಾದಾಗ, ಹಠಯೋಗ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ .

ಹಠಯೋಗ ಮತ್ತು ರಾಜ ಯೋಗದ ವಿಧಗಳು
ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ
ವೈದ್ಯಕೀಯ
ಪತಂಜಲಿಯ ಯೋಗ ಸೂತ್ರಗಳು