ಏರ್ಯರ ಜೀವನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಒಂದು ಘಟನೆಯನ್ನು ಅವರು ವಿವರವಾಗಿ ನೆನಪು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಘಟನೆಗೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಗ್ಫ಼ಿರುವ ಮಾನವೀಯತೆಯೊಂದ್ಗೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ದಲಿತೋದ್ಧಾರ ತತ್ವ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿತ್ತೆಂಬುದು ಸ್ಪಷ. ತಮ್ಮ ೧೯ನೆ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಜನ ಮುದುಕಿಯೊಬ್ಬಳು ಸಮಾರಂಭದ ಊಟಕ್ಕೆ ಬಂದವಳು ಎಲ್ಲರ ಊಟ ಮುಗಿದು ಅವಳಿಗೆ ಬಡಿಸಿದ ಎಲೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಾಗ ಕಾಲು ಜಾರಿ ತೋಡಿಗೆ ಬಿದ್ದು ಕಾಲು ಮುರಿದುಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆಂದು ಯಾರೋ ಹೇಳಿದರು. ಈಗ ಆಕೆಯನ್ನು ಎತ್ತುವವರು ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅವಳು ಅಸ್ಪ್ರಶ್ಯಳು. ಆಗ ಆಳ್ವರು ಕೂಡಲೇ ತಮ್ಮ ಒಕ್ಕಲಿನ ಇಬ್ಬರು ಹರಿಜನರನ್ನು ಕರೆದು ಆಕೆಯನ್ನು ಒಂದು ಕಂಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಆ ಕಂಬಳಿಯ ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳನ್ನು ಒಂದು ಒನಕೆಗೆ ಕಟ್ಟಿ ಎತ್ತಿಸಿಕೊಂಡು ಲಾಟಿನು ಹಿಡಿಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಬಂಟ್ವಾಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಸರಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ವೈದ್ಯರೊಡನೆ ಸೂಕ್ತ ಶುಶ್ರೂಷೆಯ ವ್ಯ್ವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿ ಹಿಂತಿರುಗಿದಾಗ ರಾತ್ರಿ ಹನ್ನೆರಡು ಗಂಟೆ ಕಳೆದಿತ್ತು. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆರಡು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಮನೆತನದ ಮನೆಯ ಒಳಗೆ ದೈವಾರಾಧನೆಯನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ನಡೆಸುವ, ಇಡೀ ಊರೇ ಪಾಲುಗೊಳ್ಳುವಂತಹ ದೈವ ದೇವರುಗಳ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಜರಗಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತ ಮನೆಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಈ ರೀತಿ ಹರಿಜನರನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದು, ಎತ್ತುವುದು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಒಯ್ಯುವುದು -ಇದು ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ಎಲ್ಲ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಅಮಾನವೀಯ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೆಲೇ ಉತ್ತರಿಸಲು ಆ ಮುದುಕಿಯ ಕರುಣಾಕ್ರಂದನ ಒಂದೇ ಸಾಕಾಗಿತ್ತು.
ಅದೇ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯೊಳಗೆ ಬಂಟ್ವಾಳದಲ್ಲಿ `ಹರಿಜನ ಸೇವಾ ಸಂಘ'ವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಹಲವು ವಿರೋಧಗಳ ನಡುವೆ ಹರಿಜನ ಬಂಧುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಊರಿನ ಆರಾಧನಾ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಒಳಹೊಗಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಟ್ವಾಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಮೂರು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ದೇವರಿಗೆ ಕೈಮುಗಿದು ಪೇಟೆಯ ಉತ್ತಮ ಹೊಟೆಲೊಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಕಾಫಿ ಕುಡಿಸಿ `ಹರಿಜನ ಸೇವಾ ಸಂಘದ ಪ್ರಾರಂಭೋತ್ಸವ ನಡೆಯಿತು. ಬಹಳ ಜನರ ಕೆಂಗಣ್ಣು, ವಿರೋಧಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಅತ್ಯಂತ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹರಿಜನ ಸೇವಾ ಸಂಘ ಕೆಲಸ ಪ್ರಾಆರಂಭಿಸಿತು. ಆದರೂ ಬಹಳ ಕಾಲ ವಿರೋಧಿಗಳು ಅವರನ್ನು `ಹರಿಜನ ಆಳ್ವ' ಎಂದೇ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಎಂದು ಆಳ್ವರು ತಮ್ಮ ಅನುಭವವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹರಿಜನಸೇವಾ ಸಂಘ ಸುಮಾರು ೧೫ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹರಿಜನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉಚಿತ ವಸ್ತ್ರ, ಪುಸ್ತಕ, ದೂರದವರಿಗೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟ ಕೊಟ್ಟು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಕೊಡುವ ಕೆಲಸ ನಡೆಸಿತು. ಬಂಟ್ವಾಳದ ಮೈರಾನ್ ಪಾದೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಮಯಾಜಿ ಮನೆತನದ ಪಟ್ಟಾ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದ ಸುಮಾರು ಒಂಬತ್ತು ಹರಿಜನ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ೪೦ ಸೇಂಟ್ಸಿನಿಂದ ೯೦ ಸೆಂಟ್ಸಿನವರೆಗೆ ಹಣ ಕೊಟ್ಟು ಭೂಮಿ ಖರೀದಿಸಿ ಅವರವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಾ ಮಾಡಿಸಿ ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಬಂತ್ವಾಳದ ಹರಿಜನ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನೆಡಲು ತೆಂಗಿನ ಸಸಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನುಕೊಡಲಾಯಿತು. ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಮೂರು ಸಲ ಹರಿಜನರೊಡನೆ ಸಹಭೋಜನದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲ್ಯಿತು. ಅವರಿಗೆ ಉಚಿತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಖಾಸಗಿ ವೈದ್ಯರಿಂದ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ತುಂಬ ನೆರವಾಗಿ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ನಿಂತವರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಮುಖರೆಂದರೆ ಡಾ. ವಿಠಲ ಶೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಬಂಟ್ವಾಳದ ಗಾಂಧಿ ಎಂದೇ ಹೆಸರಾದ ಬಿ. ಪಾಂಡುರಂಗ ಬಾಳಿಗರು. ದಿ. ಬಿ. ಕೇಶವ ಬಾಳಿಗ, ದಿ. ಎಲ್. ಎನ್. ಬಂಟ್ವಾಳ್ಕರ್ ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಆಳ್ವರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಆಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿ
ಸಹಕಾರ ಧುರೀಣ
ಶಾಲಾ ದಿನಗಳು
ಹರಿಜನ ಸೇವೆ