ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಒಂದೊಕ್ಕೊಂದು ಜೊತೆಯಾಗಿದ್ದವು. ಆರಂಭಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದ ಈಜಿಪ್ಟಿನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಆಗ ರೋಗ ವಾಸಿ ಮಾಡುವ ತಾಣಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಸ್ ದೇವಾಲಯಗಳು ಗುಣಮುಖಗೊಳಿಸುವ ದೇವರು ಎನ್ನಲಾದ ಎಸ್ಕ್ಲೆಪ್ಯಸ್ ಅಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು "ಎಸ್ಕ್ಲೆಪಿಯಾ " ಹಾಡು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತಿತ್ತು. }"ಎಸ್ಕ್ಲೆಪಿಯಿಯೊನ್ " "Ασκληπιείον" ),ಗಳು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಲಹೆ,ತಪಾಸಣೆ ಮತ್ತು ವಾಸಿ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಳಗಳೆನಿಸಿದ್ದವು. ಇಂತಹ ದೇವಾಲಯಗಳ ಆವರಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ರೋಗಿಗಳು ಯಾವದೋ ಒಂದು ಕನಸಿನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟು"ಎಂಕಿಯಿಮೆಸಿಸ್ "ಎಂಬ ವಿಚಿತ್ರ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತಿದ್ದರು.ಆದರೆ ಇದು ಅರಿವಳಿಕೆಯಂತಹದ್ದಲ್ಲ.ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿನ ದೇವರಿಂದ ತಮ್ಮ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಸಲಹೆ ಅಥವಾ ಶಸ್ತ್ರಕ್ರಿಯೆಯಂತಹ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಎಸ್ಕ್ಲೆಪಿಯಾವು ಒಂದು ಕಾಳಜಿಪೂರ್ವಕ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದ್ದು ಅದು ರೋಗಿಗಳ ರೋಗದ ವಾಸಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವೆನಿಸುತ್ತದೆ.ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವಾಸಿಮಾಡುವ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ತೆರೆದಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಎಸ್ಕ್ಲೆಪಿಯಾನ್ ನ ಎಪಿಡಾರಸಸ್ ಒಟ್ಟು ಮೂರು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಅಂದರೆ350 BCನಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಕಾರದ ದಾಖಲೆಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.ಆಗ ಸುಮಾರು 70 ರೋಗಿಗಳು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಕಾಯಿಲೆ ಬಗೆಗಿನ ದೂರು,ಅವರಿಗಾದ ಗುಣಮುಖ ಇತ್ಯಾದಿ ಬಗ್ಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳೂ ವಾಸಿಯಾದ ಕುರಿತ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹೊಟ್ಟೆ ಕುಯ್ದ,ಹೊರಭಾಗದ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದ ಅನವಶ್ಯಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕಿದ್ದು ಅತನಿಗೆ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಫೀಮ್ ನಂತಹ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಗಳಿವೆ. ರೊಮನ್ ರು ಎಸ್ಕ್ಲೆಪಿಯಸ್ ದೇವತೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಎಸ್ಕ್ಲೆಪಿಯಸ್ ಎಂಬ ರಒಮನ್ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ (291 BC)ನಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪವಾಗಿದ್ದ ಟೈಬರ್ ನಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವೊಂದಿತ್ತು,ಅಲ್ಲಿಯೇ ಹಲವಾರು ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತಿತ್ತು. 
ಮಹಾವಂಸ ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಿಂಹಳಿಯ ರಾಜಮನೆತನದವರು ಆರನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜನಾಗಿದ್ದ ಪಾಂಡುಕಭಯಾ(ನಾಲ್ಕನೆಯ ಶತಮಾನದB.C.)ಆತ ತನ್ನ ಮನೆ ಹಾಗು ಆಸ್ಪತ್ರೆ (ಸಿವಿಕಾಸೊಟ್ಟಿಹಿ-ಸಾಲಾ)ಗಳನ್ನು ರೋಗಿಗಳಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿ ವಾಸಿ ಮಾಡಲು ನೆರವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಆರ್ಕಂಭಿಕ ದಾಖಲೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು ಯಾಕೆಂದರೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ರೋಗಿಗಳ ಆರೈಕೆ ಆವಾಗಲೇ ಶುರುವಾಗಿ ಹಲವಾರು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆಗಳಿಗಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹೆಸರು ಮಾಡಿದವು. ಮಿಹಿಂತೇಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಪಾಳು ಬಿದ್ದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ಮಿಹಿಂತಾಲ್ ಮತ್ತು ಅನುರಾಧಪುರಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕುರುಹು ಇನ್ನೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಆರಂಭಿಕ ಭಾರತದಲ್ಲೂ ಸಹ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಅರಸನಾಗಿದ್ದ ಅಶೋಕ ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಹದಿನೆಂತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ಕಾಟ್ಟಿಸಿದ್ದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು230 B.C.,ನಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರ ಮತ್ತು ಶುಶ್ರೂಶಕರ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ರಾಜನ ಖಜಾನೆಯಿಂದಲೇ ಭರಿಸಲಾಗುತಿತ್ತು. ಸ್ಟೇನ್ಲಿ ಫಿಂಗರ್ (2001)ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕ "ಒರಿಜಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ನ್ಯುರೊಸೈನ್ಸ್ " :ಮೆದುಳಿನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತುಅದರ ವಿವರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾನೆ.ಅಶೋಕ ಎಡಿಕ್ಟ್ ನ್ನು "ಎವರಿವೇರ್ ಕಿಂಗ್ ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿ (ಅಶೋಕ)ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಬರೆಯಲಾಗಿದ್ದು,ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಶೋಕನು ಮನುಷ್ಯರಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ-ಪಶುಗಳಿಗಾಗಿ ಎರದು ಪ್ರಕಾರದ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿದ್ದನು. ಎಲ್ಲಿ ಔಶಧಿ ಸಸ್ಯಗಳಿಲ್ಲವೋ ಆ ಜಾಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ತರಿಸಿ ಬೆಳೆಸಲು ಆದೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದ. }ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಲಂಡನ್ ನ ಡೊಮ್ನಿಕ್ ವೆಜೆಸ್ಟಿಕ್ , ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.ಅಶೋಕ ಕೇವಲ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಗೃಹಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ.ಆತ ಗಿದಮೂಲಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡಿದ್ದನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆತ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. 
ಆದರೆ ಪರ್ಸಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಲಿಕಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಅಥವಾ ಟೀಚಿಂಗ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ಸ್ ಎಂಬುದು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದು,ಅಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.ಅದು ಅಕಾಡೆಮಿ ಅಫ್ ಗುಂಡಿಶಪುರ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಪರ್ಸಿಯನ್ ರ ಕಲ್ಪಾನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಒಬ್ಬ ಪರಿಣತರ ಪ್ರಕಾರ "ಇಡೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದೆಂದರೆ ಪರ್ಸಿಯಾವೇ ಕಾರಣ" ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.
ವಿಭಾಗಗಳು
ಆರಂಭಿಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳು
ಶಿಕ್ಷಣ
ರೊಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ