ಶರೀರದ ಇತರ ಅವಯವಗಳಂತೆ ನಿರ್ನಾಳ ಗ್ರಂಥಿಗಳು ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಪೀಠವಾಗಬಹುದು ಇವುಗಳು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ದೋಷ, ಏಟು, ಉರಿಯೂತ ,ಸೋಂಕು ,ಸವಕಳಿ ಮತ್ತು ಗಡ್ಡೆಗಳಾಗಿರಬಹುದು ಈ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಹಜ ಕ್ರಿಯೆಯಾದ ಹಾರ್ಮೋನ್ ನ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಳಿಸುವುದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ . ಶರೀರದಲ್ಲಿ ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ ನಿರ್ನಾಳ ಗ್ರಂಥಿಗಳ ರೋಗ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಎಂಡೋಕ್ರೈನೋಪತಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ...
ಉದಾ:- ಕಾಯಿಲೆಗೊಳಗಾದ ಅಂಡಾಶಯ ಸಹಜವಾಗಿ ಸೃವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ತ್ರೀ ಹಾರ್ಮೊನಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಪುರುಷ ಹಾರ್ಮೋನನ್ನು ಸೃವಿಸಲಾರಂಬಿಸುತ್ತದೆ ಇದು ಪುರುಷ ಲಕ್ಷಣಗಳಾದ ಗಡ್ದ ಮತ್ತು ಮೀಸೆಗಳು ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಈ ಒಂದು ಪ್ರತಿ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿರಿಲೇಜೇಶನ್ (Virlization ) ಅಥವಾ ಮಾಸ್ಕಲೈಜೇಶನ್ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ ಇದನ್ನು ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಅಂಡಾಶಯದ ಗಡ್ಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು ಅಂತೆಯೇ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಅಸ್ವಭಾವಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವೃಷಣಗಳು ವರ್ತಿಸಿದಾಗ ಸ್ತ್ರೀ ಲಕ್ಷಣಗಳಾದ ಸ್ವರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಇದನ್ನು ಫೇಮಿನೈಜೇಶನ್ (Feminisation ) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ದಹಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಜೊತೆಗೆ ವಾಡಿಕೆಯಾದ ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಎಕ್ಸ್-ರೇ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಇಸಿಜಿಗಳು ಹಾರ್ಮೋನು ಸೃವಿಕೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ ಸೃವಿಕೆ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಅದರ ಗುಣಮಟ್ಟ ಬದಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತು ಪಡಿಸಲು ಹರ್ಮೋನನ್ನು ಅಳೆಯಬೇಕು ಅಥವಾ ಅದರ ವಿಭಜನೆಗೊಂಡ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಶರೀರದ ದ್ರವಗಳಲ್ಲಿ ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಳೆಯುವುದು ಅಗತ್ಯ 
ಈ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಹಾರ್ಮೋನು ಅಸೆಸ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ರಸಾಯನಿಕ ಜೈವಿಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲಣ ಅಧಾಯನ ಎಂಬ ಎರೆಡು ವಿಧಗಳಿವೆ
ಯಾವ ಅಂಶಗಳು ನಿರ್ನಾಳ ಗ್ರಥಿಗಳ ರೋಗ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿದ ನಂತರ ನಿರ್ನಾಳ ಗ್ರಥಿಗಳ ವ್ಯೂಹದ ಹಲವಾರು ಕಾಯಿಲೆ ಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಈ ಮುಂದೆ ಕೊಡಲಾದ ಕೋಷ್ಟಕದ ಅವಲೋಕನವು ಪ್ರತೀ ಅಂತ:ಸ್ರಾವಿ ಗ್ರಥಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ ಅವುಗಳ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಕೆಲಸದ ಕೊರತೆ. ಅಸಹಜ ಕೆಲಸಗಳಿಂದುಂಟಾಗುವ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಮತ್ತು ರೋಗಗಳ ಮುಖ್ಯ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಥೈರಾಯಿಡ್ ಕುರಿತಂತೆ ಅಸ್ವಭಾವಿಕವಾದ ಊತ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಇಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಸರಳ ಗಾಯಿಟರ್ ಎನ್ನುವರು ಅದ್ಯಾಗು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಒಂದು ಮಾತು ಇಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ . ಇಂತಹ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಇದ್ದಕೂಡಲೇ
ಯಾರು ಕಾಯಿಲೆ ಇದೆ ಎಂದು ಒಮ್ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿಬಿಡಬಾರದು ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ ಕುಬ್ಜರಾಗುವುದು ಕುಬ್ಜರಾಗಿ
ಇರುವುದಕ್ಕೆ ನಿರ್ನಾಳ ಗ್ರಥಿಗಳ ರೋಗಗಳಲ್ಲದೆ ಅನುವಂಶಿಯ ಅಥವಾ ಕೌಟಂಭಿಕ ಅಥವಾ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಹೃದಯದ ಮತ್ತು ಯಕೃತ್ತಿನ ನಿದಾನಗತಿಯ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿರಬಹುದು .ಕುಲಂಕುಶವಾದ ರೋಗ ವಿವರ ಮತ್ತು ದೇಹ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ವೈದ್ಯರು ಸ್ಪಷ್ಟ ಕಾರಣಗಳನ್ನು
ಖಚಿತಪಡಿಸಬಹುದು ಹಾಗೂ ತೃಪ್ತಿಕರವಾದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಬಹುದು.

ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಹಾಗು ರೋಗ-ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಥೈರಾಯಿಡ್ ಗ್ರಂಥಿಯ ಸಮಸ್ಸೆ
ನಿರ್ನಾಳ ಗ್ರಂಥಿಗಳು ಮತ್ತು ರೋಗಗಳು
ಕಾರಣಗಳು