ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲದ ಋತುವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆಯೇ, ಈಸ್ಟ್‌‌ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿ'ಯ ಸೇನಾಪಡೆಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದ ದತ್ತದಳಗಳು ಕೊನೆಗೆ ಸಮರಕಣವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವು.

ಮುಂಬಯಿ ಸೇನಾಪಡೆಯ (ಬಂಗಾಳ ಸೇನಾಪಡೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ನಿರ್ವಹಣೆಗೊಳಪಟ್ಟ) ದತ್ತದಳ/ತುಕಡಿಯೊಂದನ್ನು ವ್ಹಿಶ್‌ನ ಪಡೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಹಾಗೂ ಮುಲ್ತಾನ್‌‌ನನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಪಡೆಯ ಹೊರಡುವಿಕೆಯು ಹಿರಿತನದ ಬಗೆಗಿನ ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ವ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದಾಗಿ ತಡವಾಯಿತಲ್ಲದೇ ಅದರ ಮೊದಲಿನ ಕಮ್ಯಾಂಡರು/ದಳಪತಿಯ (ಈತನು ವ್ಹಿಶ್‌ನಿಗಿಂತ ಹಿರಿಯನಾಗಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಆತನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದ) ಬದಲಿಯಾಗಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿದ ಮೇಲಷ್ಟೆ ಹೊರಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಸಿಂಧೂ ಹಾಗೂ ಛೇ/ಜೆನಾಬ್‌ ನದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಸಮುದ್ರ ಹಾಗೂ ನದಿ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ವ್ಹಿಶ್‌ನ ಸೇನಾಪಡೆಗೆ ಸರಬರಾಜು ಹಾಗೂ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಪಡೆಯನ್ನು ಸರ್‌ ಹುಗ್‌‌ ಗೌಘ್‌, ಅನೇಕ ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಛೆ/ಜೆನಾಬ್‌ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗೌಘ್‌‌‌ನ ಪಡೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಷೇರ್‌‌ ಸಿಂಗ್‌‌'ನ ಸೇನಾಪಡೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಮುನ್ನಡೆಸಿದ. ರಾಮನಗರದ ಕದನದಲ್ಲಿ ಸಿಖ್ಖರು ನದಿಯ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನವೆಂಬರ್‌ ‌22ರಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಅಶ್ವಸೈನಿಕ ಪಡೆಯು ನಡೆಸಿದ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ತಡೆದು ಅವರನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದರು. ತರುವಾಯ ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡ ನೆಲೆಯಾದ ಸೇತುಶಿರದಿಂದ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡರೂ, ಸಿಖ್ಖರು ಈ ಕದನವನ್ನು ತಮ್ಮ ವಿಜಯವೆಂದೇ ಭಾವಿಸಿದುದರಿಂದ ಅವರ ನೈತಿಕಶಕ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಛೆ/ಜೆನಾಬ್‌ ನದಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ದಡದೆಡೆಗೆ ತನ್ನ ಪಡೆಯನ್ನು ‌ವೈರಿಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುತ್ತಾ ಕರೆದೊಯ್ದ ಗೌಘ್‌‌‌ ಕಾಲುಹೊಳೆಯನ್ನು ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಿಖ್ಖರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಮುಂದುವರೆದನು, ಆದರೆ ಆತನ ಅಶ್ವಸೈನಿಕ ಪಡೆಯು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪದಾತಿದಳಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಾ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಸಿಖ್ಖರು ಯಾವುದೇ ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲದೇ ಹಿಂದೆಗೆಯಲು ಅವಕಾಶವಾಯಿತು.

1849ರ ಆದಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಆಮೀರ್‌ ದೋಸ್ತ್‌‌ ಮೊಹಮ್ಮದ್‌‌ ಖಾನ್‌ರು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ರಣಜಿತ್‌/ರಂಜಿತ್‌ ಸಿಂಗ್‌‌ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಪೇಷಾವರ ನಗರ ಹಾಗೂ ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಡುವುದಾಗಿ ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿದ ಬಂಡಾಯವೆದ್ದ ಸಿಖ್ಖರ ಕಡೆಗೆ ಪಕ್ಷಾಂತರ ಮಾಡಿದರು. ಸಿಖ್ಖರುಗಳಿಗೆ ದೋಸ್ತ್‌‌ ಮೊಹಮ್ಮದ್‌‌ ಖಾನ್‌'ನು ನೀಡಿದ ಬೆಂಬಲವು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಲೇ ಕೂಡಿತ್ತು, ಆದರೆ 3,500 ಮಂದಿಯ ಆಫ್ಘನ್‌‌ ಅಶ್ವಾರೋಹಿ ಪಡೆಯು ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ ಮೇಲಿನ ಮಹತ್ವದ ಕೋಟೆ ಅಟ್ಟಾಕ್‌ಅನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ ನಿಕೋಲ್‌‌ಸನ್‌‌ ಹಿಂದೆಯೇ ಅಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದ್ದ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಪಡೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅದರ ಕೋಟೆರಕ್ಷಕಸೈನ್ಯವು ಕೋಟೆಯನ್ನು ತೊರೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ಇದು ಛತ್ತಾ/ಟ್ಟಾರ್‌‌ ಸಿಂಗ್‌‌ನಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮದೆಡೆಗೆ ತದನಂತರ ದಕ್ಷಿಣದೆಡೆಗೆ ಷೇರ್‌‌ ಸಿಂಗ್‌‌'ನ ಸೇನಾಪಡೆಯನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹಝಾರಾದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಹೊರಟು ಹೋಗಲು ಅನುವು ಮಾಡಿತು. ಡಾಲ್‌ಹೌಸಿ ಈ ಹಿಂದೆ ಅದುವರೆಗೆ ವ್ಹಿಶ್‌ನನ್ನು ತನ್ನ ಸೇನಾಪಡೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವಾಗುವಂತೆ ಮುಲ್ತಾನ್‌‌ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಸ್ವತಃ ಕುಸಿಯುವವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸದೇ ತಡೆಯುವಂತೆ ಗೌಘ್‌‌ಗೆ‌‌‌ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದ್ದನು. ಅಟ್ಟಾಕ್‌ ಕೋಟೆಯ ಪತನವಾಯಿತೆಂದು ತಿಳಿದ ನಂತರ, ಆತನು ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ಛತ್ತಾ/ಟ್ಟಾರ್‌‌ ಸಿಂಗ್‌‌ ಆತನನ್ನು ಸೇರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ಷೇರ್‌‌ ಸಿಂಗ್‌‌'ನ ಸೇನಾಪಡೆಯನ್ನು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡಲು ಗೌಘ್‌‌‌ನಿಗೆ ಆದೇಶವಿತ್ತನು.

ಗೌಘ್‌‌‌ನು ಝೀಲಮ್‌‌ ನದಿಯ ಸಮೀಪದ ಷೇರ್‌‌ ಸಿಂಗ್‌‌'ನ ಸೇನಾ ನೆಲೆಯ ಮೇಲೆ 13 ಜನವರಿ 1849ರಂದು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದನು. ಷೇರ್‌‌ ಸಿಂಗ್‌‌ನು ಚಾತುರ್ಯದಿಂದ ತನ್ನ ಸೇನಾಪಡೆಯನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿಟ್ಟಿದ್ದುದರಿಂದ, ಗೌಘ್‌‌‌ನಿಗೆ ಒಂದೋ ಹಿಂದೆಗೆಯಬೇಕು ಇಲ್ಲವೇ ದಿನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದಾಳಿಯಿಡುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು. ಹಿಂದುಮುಂದೆ ನೋಡದೆಯೇ ಎರಡನೆಯ ದಾರಿಯನ್ನು ಗೌಘ್‌‌‌ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದನು. ಆಗ ಆರಂಭವಾದ ಛಿ/ಚಿಲ್ಲಿಯನ್‌‌ವಾಲಾ ಕದನವನ್ನು ವಿಷಮ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾದಾಡಲಾಯಿತು. ಗೌಘ್‌‌‌'ನ ಸೇನಾ ಪಡೆಗಳು, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಫಿರಂಗಿ ದಳದ ಬೆಂಬಲವಿಲ್ಲದೇ ದಟ್ಟ ಸೇನಾಪಡೆಯ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ದಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಭಾರೀ ಸಾವುನೋವು ಕಾಣಬೇಕಾಯಿತು. ಕೆಲ ಸೇನಾಘಟಕಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಂಡವು (ಇದನ್ನು ಅಪಖ್ಯಾತಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು) ಹಾಗೂ ದಿಗ್ಭ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಅಶ್ವಸೈನಿಕ ಪಡೆ ತುಕಡಿಯೊಂದರ ಭಾಗವು ಪಲಾಯನವನ್ನು ಮಾಡಿತು, ತೇಜೋವಧೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗುವಂತೆ ನಾಲ್ಕು ತೋಫುಖಾನೆಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಷೇರ್‌‌ ಸಿಂಗ್‌‌'ನ ಸೇನಾಪಡೆಯು ಕೂಡಾ ತೀವ್ರ ಆಘಾತವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು ಅದು ತನ್ನದೇ ಆದ ಹನ್ನೆರಡು ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.

ಇದಾದ ನಂತರ ಸತತವಾಗಿ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಧಾರಾಕಾರ ಮಳೆಯು ಎಡೆಬಿಡದೇ ಸುರಿದು ಎರಡೂ ಕಡೆಯವರಿಗೆ ಕದನವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವ ಬಗ್ಗೆ ನಿರುತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸಿತು. ಎರಡೂ ಸೇನಾಪಡೆಗಳು ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಎದುರಾಗಿಯೇ ಇದ್ದರೂ ಪರಸ್ಪರ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳದೇ ಇದ್ದುದರಿಂದ, ಎರಡೂ ಪಡೆಗಳು ಹಿಂದೆ ಸರಿದವು. ಛತ್ತಾ/ಟ್ಟಾರ್‌‌ ಸಿಂಗ್‌‌ನನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು ಉತ್ತರದೆಡೆಗೆ ಷೇರ್‌‌ ಸಿಂಗ್‌‌ ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದು, ಈ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಯುದ್ಧತಾಂತ್ರಿಕವಾದ ಬ್ರಿಟಿಷರ‌ ಸೋಲನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿತು.

ಗೌಘ್‌‌‌ನ ತಂಡವು ಅನುಭವಿಸಿದ ಸಾವುನೋವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಸಾಕಷ್ಟು ಅಪಾಯಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆತನ ಯುದ್ಧತಂತ್ರಗಳನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಆತನ ಬದಲಿಗೆ ಜನರಲ್‌/ಸೇನಾಧಿಕಾರಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ ಜೇಮ್ಸ್‌ ನೇಪಿಯರ್‌‌ನನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ ಅನೇಕ ವಾರಗಳು ಕಳೆದರೂ ಆತನಿಗೆ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಿಂದ ಬರಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೆಳ ಹಂತದ ಕೆಲ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಈ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಹಿಂದಿನ ನಿಜವಾದ ಕಾರಣ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಕೆಲ ಕಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬಂದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳ ಸೇನಾಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ನೌಕರಿಯಲ್ಲಿನ ಬಡತಿಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಆಗುತ್ತಿದ್ದವು, ಹಾಗೂ ತುಕಡಿಗಳ ಹಾಗೂ ಪದಾತಿದಳಗಳ ಮೇಲೆ ಅಧಿಪತ್ಯ ನಡೆಸುವ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸುವ ವೇಳೆಗೆ ಅವರು ತೀರ ವೃದ್ಧರಾಗಿದ್ದು ಅಸಹನೀಯ ವಾತಾವರಣ ಹಾಗೂ ರೋಗರುಜಿನಗಳು ಅವರನ್ನು ಹಣ್ಣು ಮಾಡಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಆಗ ಛಿ/ಚಿಲ್ಲಿಯನ್‌‌ವಾಲಾ ಕದನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಘಟಕಗಳ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸಾಬೀತಾಗಿತ್ತು.

ಪ್ರಥಮ ಆಂಗ್ಲೋ-ಸಿಖ್‌‌ ಸಮರಾನಂತರದ ಪರಿಣಾಮಗಳು
ಯುದ್ಧದ ಬಿರುದುಗಳು/ಸವಲತ್ತುಗಳು/ಮನ್ನಣೆಗಳು
ಯುದ್ಧದ ಪಥ
ತರುವಾಯದ ಕದನಗಳ ಆರಂಭ