ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶದಲ್ಲೂ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕು ಸರ್ಕಾರದ ಬ್ಯಾಂಕಾಗಿ, ಆಭಿಕರ್ತೃವಾಗಿ ಸಲಹೆಗಾರನಾಗಿ ದೇಶದ ಹಣಕಾಸಿನ ನಧಿಯ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಸಂಚಿತಿಯ ಪಾಲಕನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒದಗಿಸುವ ಎಲ್ಲ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನೂ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಅದು ಠೇವಣಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಠೇವಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬಡ್ಡಿ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಅದು ಸರ್ಕಾರದ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ನಿಧಿಗಳನ್ನು ಒಂದು ಖಾತೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಖಾತೆಗೆ ಒಂದು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕಾದ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ವಸೂಲು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಸಾರ್ವಜಕರಿಗೆ ಸಾಲ ಕೊಡುವಂತೆ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕು ಖಜಾನೆ ಹುಂಡಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಸಾಲ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಓವರ್‍ಡ್ರಾಫ್ಟ್ ಸೌಲಭ್ಯ ನೀಡುವುವಲ್ಲದೆ ದೀರ್ಘಾವದಿ ಸಾಲವನ್ನು ಜರೂರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಮುಂಗಡಗಳನ್ನೂ ಒದಗಿಸುವುದುಂಟು.

ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕು ಸರ್ಕಾರದ ಅಭಿಕರ್ತೃವಾಗಿ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ವಹಿವಾಟುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ, ವಿದೇಶಿ ಸಾಲದ ಮರುಪಾವತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ವಹಿವಾಟುಗಳಿಗೆ ವಿವಿಧರೀತಿಯ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಪೂರೈಕೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಋಣದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಾಲ ಎತ್ತಿ ಕೊಡುವುದು, ಸಾಲಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹಾಗೂ ಮೋಚನೆ ಮತ್ತು ಮುಂದೂಡುವಿಕೆಗೆ ಏರ್ಪಾಡು ಮಾಡುವುದು, ಸರ್ಕಾರಿ ದಾಸ್ತಾನುಗಳ ದಾಖಲಾತಿ ಪುಸ್ತಕ ಇಡುವುದು, ವಿನಿಮಯ ಸ್ಥಾಯೀಕರಣ ನಿಧಿಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ವಿನಿಮಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮೊದಲಾದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಹಣಕಾಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗಳು, ಬಂಡವಾಳ ಪೇಟೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಬೆಲೆಗಳ ಮಟ್ಟ-ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೊಂಡಿರುವುದಲ್ಲದೆ, ಈ ಬಗ್ಗೆ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಯುಕ್ತ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ದೇಶದ ಹಣದ ನಿಧಿಯ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಸಂಚಿತಿಯ ಪಾಲಕನಾಗಿ ಕೇಂದ್ತೀಯ ಬ್ಯಾಂಕು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಕಾರ್ಯಗಳು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಇದಕ್ಕೆ ನೋಟುನೀಡಿಕೆಯ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಇರುವುದರಿಂದ ಸಹಜವಾಗಿ ದೇಶದ ಹಣದ ನಿಧಿಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಸಂಚಿತಿಯ ರಕ್ಷಣೆ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಗುರುತರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ಬ್ಯಾಂಕು
ಆಪತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಲ ನೀಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್‍ವಟಾವಣೆ
ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ನಗದು ಸಂಚಿತಿಗಳ ಪಾಲನೆ
ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ತತ್ತ್ವಗಳು