ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಹಲವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿರುವ ಜೀವಿಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಇಂತಹ ಹಲವು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಜೀವಿಯ ಬದುಕುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜೀವಿಯೊಂದರ ಕೆಲವು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಬದುಕಿ ಬಾಳುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಸಂಭನೀಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡ ಬಹುದು. ಮೊಲವೊಂದು ವೇಗವಾಗಿ ಓಡ ಬಲ್ಲದಾಗಿದ್ದರೆ ಅದು ಪರಭಕ್ಷಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶೈವಲ ಅಥವಾ ಪಾಚಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಶಕ್ತಿಪಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅವು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಜೀವಿಯ ಬದುಕುವ ಅವಕಾಶ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು ಹಲವು ಸಲ ಅದರ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ದರವನ್ನೂ ಸಹ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸದ್ಯದ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಬದುಕುಳಿವಿಕೆಯ ನಡುವೆ ವಿನಿಮಯ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಜೀವಿಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯೇ ಮುಖ್ಯ.

ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ಚುಕ್ಕೆ ಪತಂಗಗಳು ತಿಳಿ ಮತ್ತು ದಟ್ಟ (ಕಪ್ಪು) ಎರಡು ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ‌ಇವೆ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಪತಂಗಗಳು ಕುಳಿತಿಕೊಳ್ಳುವ ಮರಗಳು ಹೊಗೆಮಸಿಯಿಂದ ಕಪ್ಪಾದವು ಮತ್ತು ಇದು ದಟ್ಟ ಬಣ್ಣದ ಪತಂಗಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಇದು ದಟ್ಟ ಬಣ್ಣದ ಪತಂಗಗಳು ಬದುಕುಳಿಯುವ ಮತ್ತು ದಟ್ಟ ಬಣ್ಣದ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿಸಿತು. ಮೊದಲ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಪತಂಗವನ್ನು ಹಿಡಿದ ಐವತ್ತು ವರುಷಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಕೈಗಾರಿಕ ಪ್ರದೇಶ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಪತಂಗಗಳೂ ದಟ್ಟ ಬಣ್ಣದವೇ ಆಗಿದ್ದವು. ಈ ಸಮತೋಲನ ೧೮೫೬ರ ಕ್ಲೀನ್ ಏರ್ ಆಕ್ಟ್‌ನ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನೆಡೆ ತುಡಿಯಿತು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಚುಕ್ಕೆ ಪಂತಗಗಳ ವಿಕಾಸವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾ ಮತ್ತೆ ದಟ್ಟ ಬಣ್ಣದ ಪತಂಗಗಳು ವಿರಳವಾದವು.
ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಅನುಕೂಲವನ್ನು ಕೊಡುವ ಈ ಗುಣಗಳು ನಂತರದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ದತ್ತವಾಗಬಲ್ಲವು ಸಹ. ಅಂದರೆ ಜನ್ಮದಾತದಿಂದ ಸಂತತಿಗೆ ದಾಟಿಹೋಗ ಬಲ್ಲವು ಸಹ. ಇದು ನಂತರದ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಓಡುವ ಮೊಲಗಳ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಇರುವ ಪಾಚಿಗಳ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ತುಸು ಹೆಚ್ಚಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಅನುಕೂಲ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದಾಗಲೂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿನ ಮುಂದಿನ ಸಂತತಿಗೆ ಕೊಡಲ್ಪಟ್ಟ ಗುಣ ಹಲವು ಪೀಳಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ್ಯತೆ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುಣಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಅನುಕೂಲ ಪಡೆದ ಜೀವಿಯನ್ನು “ಆಯ್ಕೆ” ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿಧಾನವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಜೀವಿಯ ವಿಕಾಸಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಮೊದಲು ಹೆಸರಿಸಿ, ವಿವರಿಸಿದುದು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್. 

ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅನುವಂಶಿಕ ಮೆಕಾನಿಸಂ ಆದ ಅನುವಂಶಿಕತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಆಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಆಧುನಿಕ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯು ಜೀವಿಯ ವ್ಯಕ್ತನಮೂನೆ ಅಥವಾ ಅವಲೋಕಿಸ ಬಹುದಾದ ಗುಣಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಜೀವಿಯ ಅನುವಂಶಿಕತೆಯ ಸಾಮಗ್ರಿ ಅಥವಾ ಜೀನ್‌ನಮೂನೆಯು ಜನ್ಮದಾತದಿಂದ ಸಂತತಿಗೆ ಕೊಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ವ್ಯಕ್ತನಮೂನೆಯು ಜೀವಿಯ ಜೀನ್‌ನಮೂನೆ ಮತ್ತು ಜೀವಿಯು ಬದುಕುವ ಪರಿಸರಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಇದು ಆಧುನಿಕ ವಿಕಸನೀಯ ಸಂಯೋಜನೆ ವಿವರಿಸದಂತೆ ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅನುವಂಶಿಕತೆಗಳ ನಡುವಿನ ಕೊಂಡಿ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ವಿಕಾಸ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪೂರ್ಣ ವಿವರಗಳು ಅನುವಂಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ (ವ್ಯತ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ) ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಕಸನೀಯ ಮೆಕಾನಿಸಂಗಳನ್ನು (ಜೆನೆಟಿಕ್ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಹರಿವುನಂತಹವು) ಸಹ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಸಂಕೀರ್ಣ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಬಲ್ಲ ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಮೆಕಾನಿಸಂ.
ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮಗಳು
ಆಧುನಿಕ ವಿಕಸನೀಯ ಸಂಯೋಜನೆ
ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯ ಮೂಲಕ ವಿಕಾಸ
ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯ ಅನುವಂಶಿಕತೆಯ ಆಧಾರ