ಮಾಲತೀ ಮಾಧವ ಹತ್ತು ಅಂಕಗಳುಳ್ಳ ನಾಟಕ. ಕಥಾ ವಿಷಯ ಹೀಗಿದೆ: ಪದ್ಮಾವತೀ ನಗರದ ಮಂತ್ರಿ ಭೂರಿವಸುವಿನ ಮಗಳು ಮಾಲತೀ. ಕುಂಡಿನಪುರದ ಮಂತ್ರಿ ದೇವರಾತನ ಮಗ ಮಾಧವ. ಸಹಪಾಠಿಗಳಾದ ಭೂರಿವಸು ಮತ್ತು ದೇವರಾತ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸೋಣವೆಂದು ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಇವರೊಡನೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ಕಾಮಂದಿಕೆ ಮಾಲತೀ ಮಾಧವರ ವಿವಾಹದ ಯಶಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಪರಿಶ್ರಮ ಪಡುವಳು. ರಾಜನ ಸರ್ಮಸಚಿವ ಕುರೂಪಿ ನಂದನನಿಗೆ ಮಾಲತಿಯನ್ನು ರಾಜ ಕೇಳಿದ್ದ. ಭೂರಿವಸು ಉಭಯ ಸಂಕಟದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ. ಕಾಮಂದಿಕೆ ಮಾಲತಿ ನಂದನನಲ್ಲಿ ಜುಗುಪ್ಸೆ ಹುಟ್ಟಿಸಿ ಊರ್ವಶೀ ಶಕುಂತಲೆಯರ ದೃಷ್ಟಾಂತ ಹೇಳಿ ಮಾಧವನನ್ನು ಲಗ್ನವಾಗಲು ಪ್ರೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಕುಸಮಾಕರೋದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರರಲ್ಲಿ ರಹಸ್ಯ ಸಂದರ್ಶನ ಮಾಡಿಸಿದಳು. ಅಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯ ಬಾಯಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗಲಿದ್ದ ಮಾಲತಿಯ ಗೆಳತಿ ಮದಯಂತಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಧವನ ಗೆಳೆಯ ಮಕರಂದ ಉಳಿಸಿ ಮದಯಂತಿಕೆಯ ಪ್ರೇಮಪಾತ್ರನಾದ. ರಾಜನ ಇಚ್ಛೆ ತಿಳಿದು ನಿರಾಶನಾದ ಮಾಧವ ಶ್ಮಶಾನಕ್ಕೆ ಬಂದು ನರಮಾಂಸದಿಂದ ಭೂತ ಪಿಶಾಚಿಗಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಅಭೀಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರತನಾದ. ಕಾಪಾಲಿಕ ಅಘೋರಘಂಟ, ಅವನ ಶಿಷ್ಯೆ ಕಪಾಲಿಕಂಡಲಿಯಿಂದ ಅಪಹರಿಸಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಾಲತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ. ಮಾಲತಿಯನ್ನು ಲಗ್ನವಾಗಲು ಬಂದ ನಂದನನನ್ನು ಸ್ತ್ರೀವೇಷ ಧರಿಸಿ ಮಕರಂದ ಅಪಮಾನಮಾಡಿ ಮದಯಂತಿಕೆಯ ಹೃದಯವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದ. ಅನೇಕ ಸಂಕಟಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಲತೀಮಾಧವ, ಮಕರಂದಮದಯಂತಿಕೆಯರನ್ನು ಪಾರುಮಾಡಿ, ಬುದ್ಧಿರಕ್ಷಿತೆಯ ಸಹಾಯದಿಂದ, ಸೌದಾಮಿನಿಯ ಜಾಣತನದಿಂದ, ಕಾಮಂದಿಕೆ ಮಾಲತೀಮಾಧವರ, ಮದಯಂತಿಕೆ-ಮಕರಂದರ ಪ್ರೇಮವಿವಾಹದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ ಪಡೆದಳು.

ಹೀಗೆ ಮಾಲತಿ ಮಾಧವ ಪ್ರಕರಣದ ಕಥೆ ಕವಿಕಲ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಕಥಾಸರಿತ್ ಸಾಗರ, ಬೃಹತ್‍ಕಥೆಗಳ ಕೆಲವು ಘಟನೆಗಳು ಕವಿಗೆ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಾಗಿರಬಹುದು. ಮಾಲತೀಮಾಧವ ಮಕರಂದಮದಯಂತಿಕೆಯರ ಪ್ರಣಯ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಶೃಂಗಾರವನ್ನು, ಮಕರಂದ ನಂದನರ ಮದುವೆಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವಿನೋದವನ್ನು ಮಾಧವಮಕರಂದ ಸಾಹಸದ ವ್ಯಾಘ್ರವೃತ್ತಾಂತದಲ್ಲಿ ವೀರ ಕರುಣಾದ್ಭುತ ಬೀಭತ್ಸ ರೌದ್ರಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಆಕಸ್ಮಿಕ ಅಸಹಜ ಘಟನೆಗಳು ಸಂವಿಧಾನ ಕುಶಲತೆಗೆ ಅಡ್ಡಬಂದಂತಿವೆ. ಕಥೆ ತೊಡಕಿನದಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಲ್ಲಿ ಕಾಮಂದಿಕೆಯೇ ಕಂಡುಬರುವಳು. ಸಾಮಾಜಿಕ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತಾಂಶಗಳನ್ನು ಕವಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದಂತೆ ಸೇರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅನೇಕ ಸಂಗತಿಗಳು ವಾಸ್ತವಿಕತೆಗೆ ದೂರವಾಗಿವೆ. ನಾಟಕದ ನಾಯಕ ನರಮಾಂಸ ಮಾರುವ ಸಂದರ್ಭ ಔಚಿತ್ಯಮೀರಿದ್ದಾಗಿದೆ. ಅವಾಸ್ತವತೆಯ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರೌಢಮೆಯಿಂದ, ಆಂತರಿಕ ರಸೌಚಿತ್ಯ ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಈ ನಾಟಕ ಮೃಚ್ಛಕಟಿಕ ನಾಟಕದಂತೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನವನ್ನೇ ಚಿತ್ರಿಸುವುದಾದರೂ ಮೃಚ್ಛಕಟಕದ ಸ್ವಾರಸ್ಯ ಇದರಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಕಾಮಂದಿಕೆಯ ಪಾತ್ರನಿರೂಪಣೆ ಮಾತ್ರ ಕೌಶಲ್ಯಮಯವಾಗಿದೆ. ಕನ್ಯೆಯ ಅಪೇಕ್ಷಯ ವಿರುದ್ಧ ಲಗ್ನ ಮಾಡಬಾರದೆಂಬ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸಮಾಜಸುಧಾರಕನಂತೆ ಕವಿ ಬಿಡಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕಾಲಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸಮಾಜ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದಬೇಕೆಂದು ಸಾರುತ್ತಾನೆ. ಭವಭೂತಿ ಸನಾತನಿಯಾದರೂ ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾನೆ.

ಮಾಲತೀ ಮಾಧವ
ಉತ್ತರರಾಮಚರಿತೆ
ಮಹಾವೀರ ಚರಿತೆ
ನಾಟಕಗಳು