ದುಡಿಯು ಮೇರರೇ ತಯಾರಿಸುವ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಜನಪದ ವಾದ್ಯ. ದುಡಿಗೆ ಮೇರರ ಸಾಂಸ್ಕ್ರತಿಕ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮನ್ನಣೆ ಇದೆ. ದುಡಿಯ ತಯಾರಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸರಳವಾದುದು. ಬೀಟೆ, ತೇಗ ಅಥವಾ ಹೊನ್ನೆ ಮೊದಲಾದ ಮರಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರದ ತುಂಡಿನ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳನ್ನು ಶಂಕುವಿನಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಕೊರೆದು ಮಧ್ಯ ಭಾಗವನ್ನು ಇದಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಹೊಂದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರಚನೆಯು ಎರಡು ಶಂಕುಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಜೋಡಿಸಿದಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ದುಡಿಯ ಇಬ್ಬದಿಗಳು ಅದರ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಿಂದ ಸುಮಾರು ಮೂರರಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಮರವೊಂದನ್ನು ದುಡಿಯ ರಚನೆಗೆ ಅಣಿಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಅದು ‘ದುಡಿಮರ’ವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮುಂದಿನ ಹಂತ ದುಡಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದು. ಮರದ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಗೆ ಪ್ರಾಣಿಯ ಚರ್ಮವನ್ನು ಬಿಗಿದು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಡ ಮತ್ತು ಮಂಗನ ಚರ್ಮವನ್ನು ದುಡಿ ಮುಚ್ಚುವುದಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಡಭಾಗಕ್ಕೆ ಉಡದಚರ್ಮವೂ ಬಲಭಾಗಕ್ಕೆ ಮಂಗನ ಚರ್ಮವೂ ‘ಮುಚ್ಚಿಗೆ’ಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಚರ್ಮವನ್ನು ಮೊದಲು ‘ದುಡಿಬಳೆ’ಯೊಂದಕ್ಕೆ ಬಿಗಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದುಡಿ ಬಳೆಯು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಬೆತ್ತದರಚನೆ. ಇದಕ್ಕೆ ನಯವಾದ ಚರ್ಮವನ್ನು ಹೊದಿಸಿ ಅಂಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಟಿಸಿ ಒಣಗಿಸಿದ ಬಳೆಯನ್ನು ದುಡಿಯ ಇಬ್ಬದಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಸೊರವಾದ ಹುರಿ ಹಗ್ಗಗಳಿಂದ ಬಿಗಿಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಬಿಗಿದ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಮತ್ತೆ ‘ದುಡಿ ಪಣೆ’ಯೊಂದರಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ‘ದುಡಿಯ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮರವೊಂದರ ಸಣ್ಣರಚನೆ. ಮಧ್ಯಕ್ಕೆ ರಂಧ್ರವಿದ್ದು ಉದ್ದದ ಬೆತ್ತದ ನಾರನ್ನು ಪೋಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದುಡಿಯ ಮೂಲಕ ಬೆತ್ತದ ನಾರನ್ನು ದುಡಿಯ ಮಧ್ಯ ಭಗ ಹೆಗಲಿನಿಂದ ಜೋತಾಡುವಂತೆ ಇಳಿಬಿಟ್ಟು ದುಡಿ ನುಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದುಡಿಪಣೆಯ ಮೂಲಕ ದುಡಿ ಬಳೆಯ ಹಗ್ಗವನ್ನು ದುಡಿ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮನರಂಜನೆ, ಆರಾದನೆ, ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿಗಿ ಮತ್ತು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ ದುಡಿಗೆ ನಾದ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಬಾರಿಸಲು ತುದಿ ಬಾಗಿದ ಬೆತ್ತದ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸಂಜೆಯ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ನೆಂಟರಿಷ್ಟರು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ದುಡಿ ನುಡಿತವಿರುತ್ತದೆ. ಆರಾದನೆಯ ಸಂದರ್ಭವೆಂದರೆ ಚೆನ್ನುನಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಮುಗೇರರ ಕೋಲಗಳಲ್ಲಿ ದುಡಿ ಕುಣಿತವಿರುತ್ತದೆ. ಮದುವೆಯೇ ಮೊದಲಾದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದುಡಿ ನುಡಿತವಿರುತ್ತದೆ.
ದುಡಿ ನುಡಿತಕ್ಕೆ ಪಾಡ್ದನ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಓಪ್ಪೇಲೇ ದೈರಣೆ, ತಾಲಿ, ಇಯ್ಯಾಮ್ಮಾಜೋ, ಏಣುರೆಂಕಮ್ಮ, ಮೊದಲಾದವು ಮನರಂಜನೆಯ ಸಂದರ್ಭದ ಪಾರ್ದನಗಳು ದ‌‌‍ಸ. ಚೆನ್ನು, ಕೊರಗ, ಮತ್ತು ಮುಗೇರ ಸಂದಿಗಳು ಆರಾಧನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ ಪಾಡ್ದನಗಳು.‘ದಾರಿಲೊ’ ಮದುವೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೇಳಲೇಬೇಕಾದ ಪಾಡ್ದನ.
ದುಡಿ ನುಡಿತದಲ್ಲಿ ಅದರ ಲಯ ಮತ್ತು ನುಡಿಸುವೆಕೆಯ ವಿಧಾನಕ್ಕನು ಗುಣವಾಗಿ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಕಾರಗಳಿವೆ. ಬಾಣೆ ಪಾಡುನ, ಒತ್ತುಕೋಲು, ಕರಂಡೆ ಮೊದಲಾದವು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕವಾಗಿ ಎದುರು ಬದುರು ನಿಂತು ದುಡಿ ನುಡಿಸಿ ಪಂಥಾಹ್ವಾನ ನೀಡುತ್ತ ದಿನ ಗಟಗಟಲೆ ಬಾರಿಸುವ ದುಡಿ ವೀರರಿದ್ದಾರೆ. ‘ಕರಂಡೆ’ ಬಾರಿಸಿದಾಗ ದುಡಿಯು ಹುಲಿಯು ಮೊರೆಯುವಂತೆ ಮೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ದುಡಿಯು ಕೇವಲ ಮೇರರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡದ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಾದ ಮನ್ಸ, ಮಾಯಿಲರಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ. ಹಾಗೆ ಕೊಡವರಲ್ಲಿಯೂ ದುಡಿ ಕುಣಿತವಿದೆ. ಇದೂ ಅಲ್ಲದೆ ಇನ್ನಿತರ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ದುಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಮೇರರದುಡಿಕುಣಿತ
ವಿಶೇಷ ಜನವರ್ಗಗಳ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಕಲೆಗಳು
ಕುಡಿಯರಕುಣಿತ
ಯರವರಕುಣಿತ