ಜಾಗೃತ ಮನದ ಚಿಂತನೆ ಹಾಗೂ ನಡತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದ್ದನ್ನು ಫ್ರಾಯ್ಡ್‌ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವಾದಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೊಡುಗೆಯೆಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು. ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಜಾಕ್ವೆಸ್‌ ವಾನ್‌ ರಿಲ್ಲೇಯರ್, "ಹಲವರು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಂತೆ ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಫ್ರಾಯ್ಡ್‌ ಕಂಡುಹಿಡಿದಿಲ್ಲ‌. ೧೮೯೦ರಲ್ಲಿ, ಮನೋ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಯಾರೂ ಕೇಳರಿಯದಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೇ, ವಿಲಿಯಂ ಜೇಮ್ಸ್‌, ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಕುರಿತು ಮಂಡಿಸಿದ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸೈಕಾಲಜಿ ಎಂಬ ಮಹಾ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ, ಷಾಪೆನ್‌ಹ್ಯೂರ್‌, ವಾನ್‌ ಹರ್ಟ್‌ಮನ್ನ್‌, ಜ್ಯಾನೆಟ್‌, ಬಿನೆಟ್‌ ಹಾಗೂ ಇತರರು 'ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥೆ' ಹಾಗೂ 'ಅರೆ ಪ್ರಜ್ಞಾವಸ್ಥೆ' ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದರು'" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ೧೮೮೭ರಲ್ಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌‌ ಅಮೇರಿಕಾಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದ ರಷ್ಯನ್ ಯಹೂದಿ ಬೋರಿಸ್‌ ಸೈಡಿಸ್‌, ವಿಲಿಯಂ ಜೇಮ್ಸ್‌ರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿ, ೧೮೯೮ರಲ್ಲಿ, "ದಿ ಸೈಕಾಲಜಿ ಆಫ್ ಸಜೆಷನ್: ಎ ರೀಸರ್ಚ್ ಇನ್‌ಟು ದಿ ಸಬ್‌ಕಾನ್ಸಿಯಸ್‌ ನೇಚರ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ" ಯಂತಹ ಕೃತಿ ರಚಿಸಿದುದಲ್ಲದೇ ಮುಂದಿನ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಯ್ಡ್‌ನ ಸಾಧನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಹತ್ತು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಾದ ಮಾರ್ಕ್ ಅಲ್ಟ್‌ಷೂಲೆಯವರು, "ಅಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕ ಆಲೋಚನೆಯು/ಮಿದುಳಿನ ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥೆಯು ಕೇವಲ ವಾಸ್ತವ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದು ಎಂದು ಗುರುತಿಸದ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಅಥವಾ ಮನೋರೋಗ ತಜ್ಞರು ಯಾರಾದರೂ ಇದ್ದರೆಂದು ಹೇಳುವುದು ಕಷ್ಟ– ಅಥವಾ ಅಸಾಧ್ಯ" ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಫ್ರಾಯ್ಡ್‌‌ರ ಮುನ್ನಡೆಯು ಕೇವಲ ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅದನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮ ತಿಳಿಯುವುದರಲ್ಲಿತ್ತು.

ಸ್ವಪ್ನಗಳನ್ನು "ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥೆ ತಲುಪಲು ರಾಜಮಾರ್ಗ" ಎಂದು ಫ್ರಾಯ್ಡ್ ಕರೆದರು. ಇದರರ್ಥವೇನೆಂದರೆ ಸ್ವಪ್ನಗಳು ಸುಪ್ತ ಮನಸ್ಸಿನ "ಆಲೋಚನಾಸರಣಿಯನ್ನು" ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಫ್ರಾಯ್ಡ್, ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳಾದ ಸುಪ್ತ ಮನಸ್ಸಿನ ಬಗ್ಗೆ "ದಿ ಇಂಟರ್‌ಪ್ರಿಟೇಷನ್ ಆಫ್ ಡ್ರೀಮ್ಸ್‌" ನಲ್ಲಿ (೧೮೯೯) ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ತ ಮನಸ್ಸಿನ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾ ಅದನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ದಾರಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಧಃಪ್ರಜ್ಞಾ ಸ್ಥಿತಿಯು ಜಾಗೃತ ಹಾಗೂ ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥೆಯ ನಡುವಿನ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದ್ದು; ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಶ್ರಮ ಹಾಕಿದರೆ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನೂ ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ "ದಮನ". ಫ್ರಾಯ್ಡ್‌ರ ಪ್ರಕಾರ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ತಮ್ಮ ಯಾತನಾದಾಯಕ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸುಪ್ತಮನಸ್ಸಿನ ಆಳದಲ್ಲಿ "ದಮನಿಸಿ" ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಫ್ರಾಯ್ಡ್‌ ‌ನಂತರ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ತಮ್ಮ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿನ ದಮನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರೀತಿಯ ದಮನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು. ದಮನಿಸುವಿಕೆಯು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಘಟಿಸುವಂತಹುದೆಂದು ಫ್ರಾಯ್ಡ್‌ ‌ ತರ್ಕಿಸಿದರು. ಹಾಗಾಗಿಯೇ, ಜನರಿಗೆ ತಾವು ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಆಘಾತಕಾರಿ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹುದುಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆಂಬ ಅರಿವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ನಂತರ, ಫ್ರಾಯ್ಡ್‌ ‌ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥೆಯ ಮೂರು ಕಲ್ಪನೆಗಳಾದ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥೆ, ಸಕ್ರಿಯ ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದರು. ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥೆಯೆಂದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಯಥಾರ್ಥ ಗ್ರಹಿಕೆಗೆ ಬರದಿರುವ ಮನಸ್ಸಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಕ್ರಿಯ ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥೆಯೆಂದರೆ, ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮಾನಸಿಕ ಅಂತರ್ತುಮುಲದಿಂದಾಗಿ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೊರದೂಡಲ್ಪಡುವ ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಹಾಗೂ ವಸ್ತುವಿಶೇಷಗಳಿಂದುಂಟಾದ ಸಂರಚನೆ. ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥೆಯೆಂದರೆ ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ದಮನಿತವಾದಾಗ, ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪಲ್ಲಟದಂತಹಾ ಜಾಗೃತ ಮನಸ್ಸಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಸಂಘಟಿತವಾಗುವ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಫ್ರಾಯ್ಡ್‌ ‌ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ತೊಡೆದು ಹಾಕಿ, ಅದನ್ನು ಅಹಂ, ವಿಪರೀತ-ಅಹಂ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕೃತ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳ ಕಲ್ಪನೆಯೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥೆಯ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ಸಕ್ರಿಯ ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥೆಗಳ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.

ತತ್ವಜ್ಞಾನ
ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥೆ
ಜೀವನ ಹಾಗೂ ಮರಣ ಪ್ರೇರಣೆ
ಆರಂಭಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳು