೨೨ ಪ್ರೋಟೀನೊಜನಕ ಅಮಿನೊ ಆಮ್ಲಗಳಲ್ಲದೆ ಪ್ರೋಟೀನೊಜನಕವಲ್ಲದ ಹಲವು ಅಮಿನೊ ಆಮ್ಲಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಾರ್ನಿಟಿನ್ ಮತ್ತು ಜಿಎಬಿಎ ಅಥವಾ ಗಾಮ-ಅಮಿನೊ-ಬುಟೈರಿಕ್ ಆಮ್ಲ) ಅಥವಾ ಪ್ರಮಾಣಕ ಜೀವಕೋಶದ ಯತ್ರಾಂಗವು ನೇರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಇವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಿಲ್ಲ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹೈಡ್ರೊಕ್ಸಿಪ್ರೊಲಿನ್ ಮತ್ತು ಸೆಲೆನೊಮಿಥಿಯೊನಿನ್).
ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರೋಟೀನೊಜನಕವಲ್ಲದ ಅಮಿನೊ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಅನುವಾದ ನಂತರ ಮಾರ್ಪಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಅನುವಾದದ ನಂತರ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅನುವಾದದ ನಂತರದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗ್ಲುಟಾಮೇಟ್‌ನ ಕಾರ್ಬೋಕ್ಸಿಲಾಗಿಸುವಿಕೆಯು (-COOH ಸೇರಿಸುವುದು) ಕ್ಯಾಲಿಸಿಯಂನ ಧನ ಅಯಾನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಂಧಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಲಿನ್‌ನ ಹೈಡ್ರೋಕ್ಸಿಲಾಗಿಸುವುದು (-OH ಸೇರಿಸುವುದು) ಸಂಯೋಜಕ ಅಗಾಂಶ ಪೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಲೈಸಿನ್‌ನ ಉಳಿಕೆ ಮಾರ್ಪಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಅನುವಾದ ಆರಂಭ ಏಜೆಂಟು EIF5Aನಲ್ಲಿ ಹೈಪುಸಿನ್ ತಯಾರಾಗುವುದು. ಇಂತಹ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗುವುದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹಣೆಗೆ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗೆ ದೊಡ್ಡ ಹೈಡ್ರೋಫೋಬಿಕ್ (ನೀರನ್ನು ವಿಕರ್ಷಿಸುವ) ಗುಂಪನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಅದನ್ನು ಫಾಸ್ಪೊಲಿಪಿಡ್ ಪೊರೆಗೆ ಬಂಧಿತವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಕೆಲವು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಜನಕವಲ್ಲದ ಅಮಿನೊ ಆಮ್ಲಗಳು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಂಥಿಯೊನಿನ್, ೨-ಅಮಿನೊಐಸೋಬುಟೈರಿಕ್ ಆಮ್ಲ, ಡಿಹೈಡ್ರೋಅಲೆನಿನ್ ಮತ್ತು ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಗಾಮ-ಅಮಿನೊಬುಟೈರಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಜನಕವಲ್ಲದ ಅಮಿನೊ ಆಮ್ಲಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಮಾಣಕ ಅಮಿನೊ ಆಮ್ಲಗಳ ಚಯಾಪಚಯದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಆರ್ನಿಥಿನ್ ಮತ್ತು ಸಿಟ್ರುಲಿನ್‌ಗಳು ಅಮಿನೊ ಆಮ್ಲಗಳ ಕೆಟಾಬಲಿಸಂ ಭಾಗವಾದ ಯೂರಿಯ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ α-ಅಮಿನೊ ಆಮ್ಲಗಳ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ನಡುವೆ ವಿರಳ ಅಪವಾದ β ಅಮಿನೊ ಆಮ್ಲ ಬೀಟಾ ಅಲೆನಿನ್ (೩-ಅಮಿನೊಪ್ರೊಪಾನೊಯಿಕ್ ಆಮ್ಲ) ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ಸಹಕಿಣ್ವ ಎಯ ಭಾಗವಾದ ಪ್ಯಾಂಟೊಥೆನಿಕ್ ಆಮ್ಲದ (ವಿಟಾಮಿನ್ B) ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತವೆ.
ನಿಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಡಿ-ಅಮಿನೊ ಆಮ್ಲಗಳ ಅಧಿಕ್ಯತೆ
ಇತಿಹಾಸ
ಪ್ರಮಾಣಕವಲ್ಲದ ಅಮಿನೊ ಆಮ್ಲಗಳು
ಪ್ರೋಟೀನೊಜನಕವಲ್ಲದ ಅಮಿನೊ ಆಮ್ಲಗಳು