ಈ ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಲ್ಪಿಗಳು/ಕಾರ್ಮಿಕರು ಕೈ ಜೋಡಿಸಿದ್ದರೆಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಕಲ್ಲು ಹುಡುಕುವವರು, ತರುವವರು, ಮೊದಲ ಹಂತದ ಕೆತ್ತನೆ ಮಾಡುವವರು, ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸುವವರು, ಅಂತಿಮ ಹಂತದ ಕೆತ್ತನೆಗಾರರು, ಕುಸುರಿ ಕೆಲಸಗಾರರು ಒಳಗೊಂಡತೆ ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ಕೈ ಜೋಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಮುಖ್ಯ ವಾಸ್ತುತಜ್ಞನಿಂದ ದೇವಾಲಯದ ಮಾದರಿ ನಕ್ಷೆಯು ಸಿಧ್ಧವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರ ಅನುಸಾರವೇ ವರುಷಗಳ ಕಾಲ ನುರಿತ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಕೆತ್ತಿ ಜೋಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ , ಇನ್ನೂ ಕೆಲವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದ ನಂತರ ಕೆತ್ತಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹೊಯ್ಸಳರು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಿತ್ತ ಅದಮ್ಯ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವೆ ಹಳೇಬೀಡಿನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಬುತ ದೇವಾಲಯಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲು ಕಾರಣ ಎನ್ನಬಹುದು.
ಅಧ್ಬುತ ಕೆಲಸವಿರುವ ದೇವಾಲಯವಾದರೂ ಕೆತ್ತನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿರುವ ಶಿಲ್ಪಿಗಳ /ಕಾರ್ಮಿಕರ ಹೆಸರುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದೆರೆಡು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗೋಜಚಾರ್ಯ ನೆಂಬುವನು ಈ ದೇವಾಲಯಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದರೂ, ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವು ಒಬ್ಬನಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರುವ ಕಾರಣ ಆತನೊಬ್ಬನನ್ನೇ 'ಶಿಲ್ಪಿ' ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ದಂತಕತೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಜಕ್ಕಣಾಚಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಡಕ್ಕಣಾಚಾರ್ಯ ಎಂಬುವವರೂ ಇದ್ದರೆಂದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳು ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಬಂದಂತಹ ಆಚಾರ್ಯರು ದಕ್ಷಿಣಾಚಾರ್ಯರಾಗಿ ನಂತರ ಡಕ್ಕಣಾಚಾರ್ಯ ಎಂಬ ರೂಪ ತಳೆದಿರಬಹುದೆಂಬ ಊಹೆಯೂ ಇದೆ. ಕೆಲವು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಡೆ ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿರುತ್ತದೆ. ಮಾಬ, ಮಾರಿಬಲಕಿ, ಬೋಚಣ, ಮಲ್ಲೋಜ, ದಾಸೋಜ, ಚವಣ ಹಾಗೂ ಕಾಲಿದಾಸೀ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಇವರಲ್ಲ್ಲಿ 'ಕಾಲಿದಾಸೀ' ಯು ಶಿಲ್ಪಗಾರ್ತಿ ಎನ್ನುವುದು ವಿಶೇಷ ವಿಷಯ. ಹೆಂಗಸರೂ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವೂ ಇತ್ತೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ಒಳ್ಳೆಯ ನಿದರ್ಶನ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯದ್ವಾರವೊಂದರ ಮೇಲೆ ಇಂದಿಗೂ ಕಾಲಿದಾಸಿಯು ಗೇದ ಮುಖತೋರಣ ಎನ್ನುವ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ಒಳನೋಟ
ಶಿಲ್ಪಿಗಳು
ಉಲ್ಲೇಖನಗಳು
ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ