ನೀಲಗಿರಿ ಪರ್ವತ ರೈಲುಮಾರ್ಗವು ಒಂದು ಏಕ ಪಥದ, ನಷ್ಟು ಉದ್ದದ ಮೀಟರ್‌‌ ಗೇಜಿನ ಏಕ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ೧೮೯೯ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದ್ದಂತೆ, ಕೂನೂರ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಮಾರ್ಗದ ಮೇಲಿನ ಅಂತಿಮ ಗಿರಿಧಾಮವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ೧೯೦೮ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಫರ್ನ್‌ಹಿಲ್‌‌ವರೆಗೂ ಮತ್ತು ೧೯೦೮ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೧೫ರ ವೇಳೆಗೆ ಉದಕಮಂಡಲಂವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಇದು ದಕ್ಷಿಣದ ಭಾರತದ 'ನೀಲಿ ಪರ್ವತಗಳು' ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಉದಕಮಂಡಲಂ (ಊತಕಮಂಡ್‌) ಗಿರಿಧಾಮದೊಂದಿಗೆ ಮೆಟ್ಟುಪಾಳಯಂ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಪಟ್ಟಣಗಳು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಏಕೈಕ ಹಲ್ಲುಕಂಬಿ ರೈಲುಮಾರ್ಗವಾಗಿರುವ ಇದು ಬದಲಿ ಕಚ್ಚುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು (ಆಲ್ಟರ್‌ನೇಟಿಂಗ್‌ ಬೈಟಿಂಗ್‌ ಸಿಸ್ಟಂ-Abt) ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 'ಹಲ್ಲುಗಾಲಿ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಹಲ್ಲುಚಕ್ರ'ದ ರೈಲುಕಂಬಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಉಗಿ ಲೋಕೋಮೋಟಿವ್‌ ಎಂಜಿನುಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೧೮೮೬ರಲ್ಲಿ ಸರ್‌ ಗಲ್‌ಪೋರ್ಡ್‌ L. ಮೋಲ್ಸ್‌ವರ್ತ್ ಎಂಬಾತ ನೀಡಿದ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಈ ಕುರಿತು ವರದಿಯು ಹೀಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ:
ಎರಡು ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಯಗಳು: ಮೊದಲನೆಯದು ಸಾಧಾರಣ ಲೋಕೋಮೋಟಿವ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಸಂಪರ್ಕದ ಮೂಲಕ ಚಕ್ರದ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು; ಎರಡನೆಯದು ಪಥದ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಣ್ಣ ಹಲ್ಲುಚಕ್ರಗಳಿಂದ ಚಕ್ರದ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು. ಬ್ರೇಕುಗಳು ನಾಲ್ಕು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ - ಘರ್ಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಎರಡು ಕೈ ಬ್ರೇಕುಗಳು; ಮತ್ತು ಸಿಲಿಂಡರಿನಿಂದ ಗಾಳಿಯ ಮುಕ್ತ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಇನ್ನೆರಡು ಬ್ರೇಕುಗಳು ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಎಂಜಿನಿನ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಹಿಂಬೀಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಂಪೀಡತ ಗಾಳಿಯ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯ ಬಗೆಯ ಬ್ರೇಕುಗಳು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ನಂತರದ ಬಗೆಯ ಬ್ರೇಕುಗಳು ಕಡಿದಾದ ಇಳುಕಲುಗಳನ್ನು ಇಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕೈ ಬ್ರೇಕುಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಸಾಧಾರಣ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಚಕ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಟೈರುಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದು ಸಣ್ಣ ಹಲ್ಲುಚಕ್ರ ಅಚ್ಚುದ ತೋಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮೇಲ್ಮೈಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಹಲ್ಲುಗಾಲಿಯನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಈ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಓಡುವ ಟ್ರೇನುಗಳು, ೨೦೮ ತಿರುವುಗಳು, ೧೬ ಸುರಂಗಗಳು, ಮತ್ತು ೨೫೦ ಸೇತುವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗುವ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ನಷ್ಟು ಅಂತರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಮೇಲೇರುವ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೯೦ ನಿಮಿಷಗಳು (೪.೮ ಗಂಟೆಗಳು) ಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿಳಿಯುವ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೧೫ ನಿಮಿಷಗಳು (೩.೬ ಗಂಟೆಗಳು) ಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ.

೨೦೦೫ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ, ನೀಲಗಿರಿ ಪರ್ವತ ರೈಲುಮಾರ್ಗವು UNESCO ವತಿಯಿಂದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಅತಿ ಕಡಿದಾದ 'ಹಲ್ಲುಗಾಲಿ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಹಲ್ಲುಚಕ್ರದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ'ವು ಈಗಲೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವ ಈ ಮಾರ್ಗದ ಅನನ್ಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಈಗ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಈ ಮಾರ್ಗವು ಕಲ್ಲಾರ್‌‌ನ ಅಡಿಗುಡ್ಡದ ನಿಲ್ದಾಣದವರೆಗಿನ ನಷ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಮೀಟರ್‌‌ ಗೇಜು ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕಲ್ಲಾರ್‌ನಿಂದ ಹಲ್ಲುಗಾಲಿ ರೈಲುಕಂಬಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಸುರಂಗಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಾ ಓಡುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ೧೨ ಸುರಂಗಗಳಿದ್ದು, ಅತಿ ಉದ್ದದ ಸುರಂಗವು ನಷ್ಟಿದೆ. ೧:೧೨.೫ನಷ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಇಳುಕಲಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾಗಿ, ಕೂನೂರ್‌ಗೆ ತಲುಪುವಲ್ಲಿನ ನಷ್ಟು ಅಂತರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸುವಾಗ ಈ ಸುರಂಗಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಕೂನೂರ್‌ನ ಆಚೆಗೆ, ಊಟಿ ಅಥವಾ ಊತಕಮಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕೊನೆಯ ನಿಲ್ದಾಣದವರೆಗೆ, ಪಥವು ೧:೨೩ನಷ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಅಧಿಕೃತ ಇಳುಕಲಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಕಾಂಗ್ರಾ ಕಣಿವೆಯ ರೈಲುಮಾರ್ಗ
ನೀಲಗಿರಿ ಪರ್ವತ ರೈಲುಮಾರ್ಗ
ಕಲ್ಕಾ-ಶಿಮ್ಲಾ ರೈಲುಮಾರ್ಗ
ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ಹಿಮಾಲಯನ್‌ ರೈಲುಮಾರ್ಗ