ಗ್ರಾಮದೇವತೆಗಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಮನುಷ್ಯನ ಇತಿಹಾಸದಷ್ಟೇ ಪುರಾತನವಾದುದು. ಪ್ರಕೃತಿಯೆಡೆಗಿನ ಮನುಷ್ಯನ ಭಯ, ಮೌಢ್ಯತೆ, ಜನ-ಜಾನುವಾರುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಗತ್ಯ, ಅರ್ಪಣಾ ಮನೋಭಾವಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ದೇವತೆಗಳು ಹುಟ್ಟಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣರಿಗೆ ಅದರಲ್ಲೂ ಶೂದ್ರ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯವಾಗುವ ಗ್ರಾಮದೇವತೆಗಳು ಸಂಖ್ಯೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೊಂದು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಒಂದು ದೇವತೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಗ್ರಾಮದೇವತೆಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸುವುದು, ಜಾತಿಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ದೇವತೆಯನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಗುಡಿಗಳಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವಕ್ಕೆ ಬಯಲೇ ಆಲಯ. ಒಂದೊಂದು ದೇವತೆಯೂ, ಒಂದೊಂದು ಕಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಸಸ್ಯಾಹಾರದ ಮತ್ತು ಹಲವು ಮಾಂಸಾಹಾರದ ದೇವತೆಗಳೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. 
ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮದೇವತೆಗಳಿದ್ದು, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬಂಡಿಹೊಳೆಯ ದೊಡ್ಡಮ್ಮ, ಏಳೂರಮ್ಮ, ಸಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಮ್ಮ, ಅಗ್ರಹಾರಬಾಚಳ್ಳಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಮ್ಮ, ಹೊಸಹೊಳಲಿನ ಸಿಂಗಮ್ಮ, ಹರಿಹರಪುರದ ಗಿಡ್ಡಮ್ಮ, ಕಿಕ್ಕೇರಮ್ಮ, ಸಾಸಲಿನ ಕುದುರೆ ಮಂಡಮ್ಮ ಮುಂತಾದವನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಸಿಡಿ ಆಚರಣೆ, ಬಾಯಿಬೀಗದ ಹರಕೆ, ಓಕಳಿ, ತೇರುಗಳಿಂದ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆಯ ದೊಡ್ಡಕೇರಮ್ಮ, ಮತ್ತು ಅಗ್ರಹಾರ ಬಾಚಹಳ್ಳಿಯ ಬಾಚಳ್ಳಮ್ಮನ ಹಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯುಗಾಧಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕೋಣನ ಬಲಿಗೆ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿರುವ ಬಂಡಿಹೊಳೆಯ ದೊಡ್ಡಮ್ಮನ ಹಬ್ಬ ಗ್ರಾಮದ ಮುಖಂಡರು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದಂತೆ, ಸಮೃದ್ಧ ಫಸಲು ಕೈಗೆ ಬಂದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡೋ ಮೂರೋ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿನ ಏಳೂರಮ್ಮನ ಹಬ್ಬ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಗೌರಿ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಯುಗಾಧಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹರಿಹರಪುರದ ಗಿಡ್ಡಮ್ಮನ ಹಬ್ಬ ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕರಗ, ಬಂಡಿ-ಕೊಂಡ, ದೇವರ ಗುಡ್ಡರ ಅಶ್ಲೀಲ ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ದೇವತೆಯ ಓಲೈಕೆ ಇವು ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷಗಳು. ಹೋಬಳಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಿಕ್ಕೇರಿಯ ಗ್ರಾಮದೇವತೆ ಕಿಕ್ಕೇರಮ್ಮನ ಹಬ್ಬ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದಿಮ್ಮಸಾಲೆ ಎಂಬ ಗುಡ್ಡನು ಲೈಂಗಿಕ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಾಂಕೇತೀಕರಿಸಿ ಅಶ್ಲೀಲ ಪದಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ ಕೊಂತವನ್ನು ಕುಣಿಸುವ ಆಚರಣೆ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದದ್ದು. ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಹರಿಯಾಲದಮ್ಮ ಈ ಭಾಗದ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿದೇವತೆ. ಹರಕೆ ಹೊತ್ತ ಭಕ್ತರಿಂದ ಎಲೆಪೂಜೆ, ಕುರಿ, ಕೋಳಿಗಳ ಬಲಿ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಹೊಸಹೊಳಲು ಸಿಂಗಮ್ಮನ ಹಬ್ಬವು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಗೌರಿಹಬ್ಬದ ನಂತರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಭಾಗದ ಶಕ್ತಿದೇವತೆಯ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ನಾಡಿನ ಉದ್ದಗಲದಿಂದ ಜನರು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಪೋಲೀಸ್ ಕಲ್ಲು ದೇವಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕುರಿ, ಕೋಳಿಗಳ ಬಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು. ಸಂತೇಬಾಚಹಳ್ಳಿಯ ಗ್ರಾಮದೇವತೆ ಪಟಲದಮ್ಮ, ಈಕೆಯ ಹಬ್ಬ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಶಿವರಾತ್ರಿ ನಂತರ ನಾಲ್ಕು ದಿನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಜಾತ್ರೆ, ಹಸಿರುಬಂಡಿ ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ. 
ದೊದ್ದನಕಟ್ಟೆ – ಕಾಪನಹಳ್ಳಿ ಬಳಿಯ ಮಡಿಲಮ್ಮ ಈ ಭಾಗದ ಶಕ್ತಿದೇವತೆ. ಕುರಿ, ಕೋಳಿಗಳಲ್ಲದೆ ಕೋಣನ ಬಲಿ ಸಹ ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇವರಲ್ಲದೆ ಮುರುಕನಹಳ್ಳಿ ಬಳಿಯ ತೊರೆಯಮ್ಮ, ಪಟ್ಟಣದ ತೋಟದಮ್ಮ, ಬಿಸಿಲುಮಾರಿ, ಹೆತ್ತಗೋನಹಳ್ಳಿಯಮ್ಮ, ಹುಬ್ಬನಹಳ್ಳಿಯಮ್ಮ, ಹಿಳ್ಳಳ್ಳಮ್ಮ, ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮದೇವತೆಯರು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತಾರೆ. ಇವರಿಗೆಲ್ಲಾ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೀತಿಯ ಹಬ್ಬಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇವೆ.

ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಸನಗಳು, ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಸ್ತಿಗಲ್ಲುಗಳು
ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗು ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಬ್ಬಗಳು
ಸಾಧಕರು
ಭೂ ವಿವರಣೆ