ಉತ್ತರ ಯುಕಾಟಾನ್ ರಾಜ್ಯವು ಹೆಚ್ಚು ಶುಷ್ಕ ಭೂಮಿ ಹೊಂದಿದ್ದು,ಆಂತರಿಕ ನದಿಗಳು ಅಂತರ್ಮುಖಿಯಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನೀರಿನ ಹೊಂಡಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳನ್ನು ಅಂತರ್ಜಲರಾಶಿ ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇವುಗಳು ಚೆಚಿನಿಯಾಕ್ಕೆ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಬೇಕಾಗುವ ಸಾಕಷ್ಟು ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.ಹೀಗಾಗಿ ಇದು ಜನವಸತಿಗೆ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡು ಜಲಸಂಗ್ರಹಗಳ ಜಲರಾಶಿಯಲ್ಲಿ "ಸೆನೊಟೆ ಸಗಾರ್ಡೊ " ಅಥವಾ ಪವಿತ್ರ ಜಲರಾಶಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಇದನ್ನೇ ಬಹುದಿನಗಳಿಂದ ಪವಿತ್ರ ಬಾವಿ ಇಲ್ಲವೆ ತ್ಯಾಗದ ಬಾವಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ)ಇದೀಗ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇದರ ಯುದ್ದದ ಗೆಲುವಿನ ನಂತರದ ಸಂದರ್ಭದ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ (ಮಾಯಾ ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ )ಆಗ ಪೂರ್ವ ಕೊಲಂಬಿಯನ್ ಮಾಯಾ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ಜಲರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಅಮೂಲ್ಯ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಬಲಿಕೊಟ್ಟು ಮಾಯಾ ವರುಣ ದೇವ ಚಾಕ್ ನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲು ಮಳೆ ಬರಿಸಲಾಯಿತೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ. ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಹರ್ಬೆರ್ಟ್ ಥಾಂಪ್ಸನ್ ಇದನ್ನು 1904 ರಿಂದ1910,ರ ವರೆಗೆ ಈ ಹೊಂಡದ ಜಲರಾಶಿಯಲ್ಲಿನ ಸೆನೊಟೆ ಸ್ಯಾಗ್ರಾಡೊ ದ ಹೂಳೆತ್ತುವ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಿಸಿದ.ಅದರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪುರಾತನ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳಾದ ಚಿನ್ನ, ಹಳೆ ರತ್ನ, ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಮತ್ತುಸುವಾಸಿತ ವಸ್ತು,ಗಳಲ್ಲದೇ ಮಾನವ ದೇಹದ ಅವಶೇಷಗಳು ದೊರೆತಿವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಮನುಷ್ಯನ ದೊರೆತ ಅವಶೇಷ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಅವು ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವವನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿರುವಾಗ ಉಂಟಾದ ಗಾಯಗಳಂತೆ ಗೋಚರಿಸಿವೆ.

ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಅದರ ಶೈಲಿಯ ಹಿರಿಮೆ
ಮೇಲೇರಿಕೆ, ಉನ್ನತೀಕರಣ
ಇತಿಹಾಸ
ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ರ ಆಗಮನ