ಯುಬಾಯ್ಡ್‌ ಕಾಲದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಸಮಾಜಗಳ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಮೆಸೊಪಟ್ಯಾಮಿಯಾದ ಇತಿಹಾಸವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅವಧಿಯು ಸುಮಾರು 5300 BCEಗೆ ಸೇರಿತ್ತು. 6ನೇ ಶತಮಾನ BCEಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಅಕೀಮನೀಸ್‌ ರಾಜವಂಶದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಗಮನವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಅಥವಾ ಮೆಸೊಪಟ್ಯಾಮಿಯಾದ ಇಸ್ಲಾಮಿನ ವಿಜಯದ ಆಗಮನ ಮತ್ತು ಕಲೀಫನ ಅಧಿಕಾರದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಮೀಪ ಪ್ರಾಚ್ಯದ ಇತಿಹಾಸವು ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲೀಫನ ಅಧಿಕಾರದ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಘಟ್ಟದಿಂದ ಈ ವಲಯವು ಇರಾಕ್‌ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು.

ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಷಯದ ("ಮಹಾನ್‌ ಸಂಪ್ರದಾಯ") ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನತೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪರಸ್ಪರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯು ಜನೋಚಿತ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯಾದರೂ, ಆ ಸ್ವೀಕರಣವು ಸಮಸ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ. ಅತೀವವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯೊಂದಿಗಿನ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವಕ್ಕೆ ಮೆಸೊಪಟ್ಯಾಮಿಯಾ ನೆಲೆಬೀಡಾಗಿದೆ. ಬರಹಗಾರಿಕೆಯು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನದೀ ತೀರದ ನಾಗರಿಕತೆಗಳ ಪೈಕಿ ಇದೂ ಒಂದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಈ ವಲಯವು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿತ್ತು. ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ನೈಲ್‌ ಕಣಿವೆಯ ನಾಗರಿಕತೆ, ಭಾರತದ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿನ ಇಂಡಸ್‌ ಕಣಿವೆಯ ನಾಗರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಚೀನಾದಲ್ಲಿನ ಹಳದಿ ನದಿ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆಗಳು ಇನ್ನುಳಿದ ಮೂರು ಬಗೆಗಳಾಗಿವೆ (ಆದರೂ, ಬರಹಗಾರಿಕೆಯು ಮಧ್ಯ-ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ).

ಉರುಕ್‌, ನಿಪ್ಪುರ್‌, ನಿನೆವೆಹ್‌, ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಬಿಲೋನ್‌‌ನಂಥ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುವ ನಗರಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಮಾ-ಅಸೆಬ್ಲು ನಗರ, ಅಕಾಡ್‌ನ ರಾಜ್ಯ, ಉರ್‌ನ ಮೂರನೇ ರಾಜವಂಶ, ಮತ್ತು ಅಸಿರಿಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಂಥ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಗೂ ಮೆಸೊಪಟ್ಯಾಮಿಯಾವು ನೆಲೆಬೀಡಾಗಿತ್ತು. ಮೆಸೊಪಟ್ಯಾಮಿಯಾದ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಉರ್‌-ಅಸ಼್ (ಉರ್‌ನ ರಾಜ), ಸಾರ್ಗೋನ್‌ (ಅಕಾಡ್‌ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವ), ಹಮ್ಮುರಾಬಿ (ಹಳೆಯ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯಾದ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವ), ಮತ್ತು Iನೇ ಟಿಗ್ಲಾತ್‌-ಪೈಲ್ಸರ್‌ (ಅಸಿರಿಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವ) ಮೊದಲಾದವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

"ಪ್ರಾಚೀನ ಮೆಸೊಪಟ್ಯಾಮಿಯಾ"ವು 6ನೇ ಸಹಸ್ರಮಾನದ BCಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು 6ನೇ ಶತಮಾನದ BCEಯಲ್ಲಿನ ಅಕೀಮನೀಸ್‌ ವಂಶದ ಪರ್ಷಿಯನ್ನರ ಉಗಮದೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ 7ನೇ ಶತಮಾನದ CEನಲ್ಲಿನ ಇಸ್ಲಾಮಿನ ವಿಜಯದ ಪರ್ಷಿಯಾದ ಮೆಸೊಪಟ್ಯಾಮಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಸುದೀರ್ಘಾವಧಿಯನ್ನು ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ವಿಭಜಿಸಬಹುದು:

ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳ BCEಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ದಿನಾಂಕಗಳು ಅಂದಾಜಿನ ಆಧಾರದಲ್ಲಿವೆ; ಪ್ರಾಚೀನ ಸಮೀಪ ಪ್ರಾಚ್ಯದ ಕಾಲಗಣನೆಯನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿ.

ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ
ಇತಿಹಾಸ
ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಪುರಾಣ
ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರಿಕೆ