ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಇತಿಹಾಸವು ಶಿಕ್ಷಣ ಶಾಸ್ತ್ರದಷ್ಟೇ ಹಳೆಯದು. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವು ಇತಿಹಾಸವು ಗ್ರೀಕ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳ ಜೀವಿತರದ ಕಾಲದಷ್ಟೇ ಹಳೆಯದು. ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಕಲಿಕೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮಗಳಾದ ಸಾದೃಶ್ಯ ವೈದೃಶೃ ಮತ್ತು ಸಾಮಿಪ್ಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ನ ವಿಚಾರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು. ಮಗುವಿನ ವ್ಯಕ್ತತ್ವದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಆತನ ಕುಟುಂಬದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಲಿದವನು ಗ್ರೀಕ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಡೆಮೋಕ್ರಿಟಸ್. ರುಸೋ ಮಾನವ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ತತ್ವಗಳ ಮೇಲೆ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗ್ರಂಥವಾದ 'ಎಮಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಇಂದ್ರಿಯಾನುಭವವಾದದ ಪ್ರತಿಪಾದಕ ಜಾನ್ ಲಾಕ್ನು, "ನವಜಾತು ಶಿಶುವಿನ ಮನಸ್ಸು ಕಾಯ‍ಸಿದ್ದತೆಗೆ ಅಣಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರೆ, ಅವನು ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಮೂಲಕ ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಪಂಚದಿಂದ ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆಯ ಸಂಸ್ಕಾರ ಪಡೆಯುವ ಸಾಮಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು. ಅನುಭವಗಳ ಮೂಲಕ ಕಲಿಯುವ ಕ್ರಿಯೆಯು ಇಂದ್ರಿಯಾನುಭವದ ಕಲಿಕೆ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.
ಆದರೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವು ತೀವ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತಂದವನ್ನು ಸಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಟಿನ ಜಾನ ಹೆನ್ರಿಚ್ ಪೆಸ್ಟಾಲೊಜಿ. ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಬೋಧನೆಗೆ ಕಲಿಯುವ ಮಕ್ಕಳ ಶಾರೀರಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಸಿದ್ದತೆಗಳ ಅರಿವು ಅವಶ್ಯಕವೆಂಬುದನ್ನು ಪೆಸ್ಟಾಲೊಜಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತಂದನು. ಇವನು ೧೮೦೪ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಇವನನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದ ಜಾ ಫೆಡ್ರಿಕ್ ಹಬಾಟನು ಶಿಕ್ಷಣದ ತತ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೂ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವೇ ತಳದಹಿಯಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಪೆಸ್ಟಲೋಜಿಯ ಹಾಗೆ ಶಿಕ್ಷಣಕರ ತರಬೇತಿಯ ಶಾಲೆಯನ್ನು ತೆರೆದದ್ದಲ್ಲದೆ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಬೋದನೆಯ ಪಂಚಸೋಪಾನಗಳನ್ನು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ತಂದನು. ಇವು ಇಂದಿಗೂ ಕುಡಾ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿವೆ. ಹಬಾಟರಂತೆ ಜಮ‍ನಿಯವರೇ ಆದ ಪ್ರೊಬೆಲ್ರು ಕಿಂಡರಗಾಟ್ರನ್ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬೋಧನಾ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಕ್ಕಳಿಗೋಸ್ಕರ ನಿರೂಪಿಸಿದರು. ಆಲ್ ಫ್ರೆಂಡ್ ಬಿನೇತ್ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಬುದ್ಧಿ ಮಾಪಕಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸ ಗೊಳಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿ.
ಇ.ಎಲ್.ಥಾರನ್ ಡೈಕ್, ಸಿ.ಎಚ್. ಜಡ್, ಎಲ್. ಎಮ್. ಟಮನ್, ವಿಲಯಂ ಜೇಮ್ಸ್, ಸ್ಟಾನ್ಲಿ ಹಾಲ ಮೊದಲಾದವರ ಆಗಮನದಿಂದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವು ವಿಪುಲವಾಗಿ ಬೆಳಯಲು ಸಹಾಯಕವಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲೂ ೧೯೦೩ರಲ್ಲಿ ಥಾರನ್ ಡೈಕ್ ನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಪಾವಲೋ ಮುಂತಾದವರ ಸಂಶೋದನೆಗಳು ಕಲಿಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಕುರಿತಾಗಿವೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ (೧೯೩೦) ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಗಮನವು ಕಲಿಕೆಯಿಂದ ಕಲಿಕಾ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಡೆಗೆ ಹರಿದಿದೆ. ವಿದ್ಯಾಥಿ‍ಗಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಸಹಜ ಸಾಮಥ್ಯಗಳು, ಅಭಿಪ್ರೇರಣೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾತಾವರಣ ಆಸಕ್ತಿ, ಬುದ್ಧಿ ಸಾಮಥ್ಯಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಟಾಸ್ಥ್ಯ ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳೆಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಲವನ್ನು ಇಂದಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ತೆರನಾಗಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವು ಹೊಸ ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈಗ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀಣ‍ವಾಗತೊಡಗಿವೆ.
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಕ್ರೋ ಮತ್ತು ಕ್ರೋ:
ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು
ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಸ್ವರೂಪ