ಗಾಂಧಾರರ ಉಣ್ಣೆಯು ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮುಜವಂತರು, ಅಂಗರು ಮತ್ತು ಮಗಧರೊಂದಿಗೆ ಗಾಂಧಾರದವರು ಕೂಡಾ ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಪೇಕ್ಷೆಗೊಳಪಟ್ಟ ಜನರಂತೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಗಾಂಧಾರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಸಂಪ್ರದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳ ಉತ್ತರಪಥದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಐತರೇಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವು ಗಾಂಧಾರದ ರಾಜ ನಾಗನಜಿತ್‌ನ್ನು ವಿದೇಹದ ಜನಕ ಮಹಾರಾಜನ ಸಮಕಾಲೀನನೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿತ್ತು. ಡಾ|| ಝಿಮ್ಮರ್ ಪ್ರಕಾರ, ಗಾಂಧಾರರು ವೇದಗಳ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಕುಭಾ (ಕಾಬೋಲ್) ನದಿಯು ತನ್ನನ್ನು ಇಂಡಸ್ ನಾಗರಿಕತೆಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಇದರ ದಕ್ಷಣತಟದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಗಾಂಧಾರರು ಇಂಡಸ್ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಪಂಜಾಬಿನ ವಾಯವ್ಯ ಭಾಗದ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಗಾಂಧಾರರು ಮತ್ತು ಅವರ ರಾಜರು ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರ ವಿರುದ್ಧ ಕುರುವಂಶದ ಪ್ರಬಲ ಮಿತ್ರರಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದರು. ಗಾಂಧಾರರು ಉಗ್ರರಾಗಿದ್ದು ಯುದ್ಧಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದರು. ಪೌರಾಣಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರಕಾರ, "ಗಾಂಧಾರ" ಜನಪದವು ಯಯಾತಿಯ ವಂಶಸ್ಥನಾದ ಆರುದ್ಧನ ಮಗ ಗಾಂಧಾರ ಎಂಬವನಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಜಕುಮಾರರು ಋಗ್ವೇದದ ಕಾಲದ ದೃಹ್ಯು ಎಂಬ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜನ ಸಾಲಿನಿಂದ ಬಂದವರೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಗಾಂಧಾರದ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆಲ್ಲಾ ಇಂಡಸ್ ನದಿಯು ನೀರುಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ತಕ್ಷಶಿಲಾ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಕಲಾವತಿಗಳು ಈ ಮಹಾಜನಪದದ ಎರಡು ನಗರಗಳಾಗಿದ್ದು ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಜಪುತ್ರ ಭರತನ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಾದ ತಕ್ಷ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಕರಾರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇವರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೇ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಈ ನಗರಗಳು ಪಡೆದಿರಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವಾಯುಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ (II.೩೬.೧೦೭), ಗಾಂಧಾರರು ಕಲಿಯುಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಿತಿ(ಅಕ ಕಾಲಿಕ)ಯಿಂದ ನಿರ್ನಾಮ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಪಾಣಿನಿಯು ತನ್ನ ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯಿಯಲ್ಲಿ ವೇದಯುಗದ ಗಾಂಧಾರದ ರೂಪ ಹಾಗೂ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಾರದ ಸ್ವರೂಪವೆರಡನ್ನೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಗಾಂಧಾರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಶ್ಮೀರದೊಂದಿಗೂ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮಿಲೇಟಸ್‌ನ ಹೆಕಾಟೀಸ್ (೫೪೯-೪೬೮) ಕಾಸ್ಪಪೈರೋಸ್‌ನ್ನು (ಕಸ್ಯಾಪುರ ಅಂದರೆ, ಕಾಶ್ಮೀರ) ಗಾಂಧಾರ ನಗರವೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ಗಾಂಧಾರ ಜಾತಕದ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಗಂಧಾರವು ಕಾಶ್ಮೀರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಜಾತಕವು ಗಾಂಧಾರಕ್ಕೆ "ಚಂದಹಾರ" ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಗಾಂಧಾರ ಮಹಾಜನಪದವು ಪೂರ್ವ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಭೂಭಾಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬಿನ ವಾಯವ್ಯ ಭಾಗಗಳನ್ನೂ(ಈಗಿನ ಪೇಶಾವರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು[ಪುರುಷಪುರ] ಮತ್ತು ರಾವಲ್ಪಿಂಡಿ) ಹೊಂದಿದೆ. ತಕ್ಷಶಿಲೆಯು (ಪ್ರಾಕೃತ್ ತಕ್ಷಿಲಾ) ಇದರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗವನ್ನು ಬಯಸಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ತಕ್ಷಿಲಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರವೆಂಬ ಖ್ಯಾತಿಪಡೆದಿತ್ತು. ವ್ಯಾಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧಿದೇವತೆ ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತಿವೆತ್ತ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಾಕರಣಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಪಾಣಿನಿ ಮತ್ತು ಕೌಟಿಲ್ಯರಿಬ್ಬರು ತಕ್ಷಿಲಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸಿದ ಪ್ರತಿಭೆಗಳು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಆರನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಜ ಪುಕ್ಕುಸತಿ ಅಥವಾ ಗಾಂಧಾರದ ಪುಷ್ಕರಸಾರಿನ್ ರಾಜನು ಮಗಧದ ರಾಜ ಬಿಂಬಿಸಾರರ ಸಮಕಾಲೀನನಾಗಿದ್ದನು. ಗಾಂಧಾರವು ಉತ್ತರ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿತ್ತು (ಉತ್ತರಪಥ) ಮತ್ತು ಇದು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಇರಾನ್ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಏಷಿಯಾದೊಂದಿಗಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಧ್ಯಮವಾಹಿನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಚಿಂತನಾಕ್ರಮದ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ, ಗಾಂಧಾರ ಮತ್ತು ಕಾಂಬೋಜಗಳು ಒಂದೇ ಮೂಲದ ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದುವು. ಕುರುವಂಶಜರು, ಕಾಂಬೋಜರು, ಗಾಂಧಾರರು ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಲಿಕಾರು ಒಂದೇ ಮೂಲದ ಜನರು ಮತ್ತು ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಇರಾನ್ ಮೂಲದ ಗುಣಸಾದೃಶ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವಾದ-ಪ್ರತಿವಾದಗಳೂ ಸಹ ಇದೆ. ಡಾ|| ಟಿ.ಎಲ್. ಶಾಃ‌ರ ಪ್ರಕಾರ, ಗಾಂಧಾರ ಮತ್ತು ಕಾಂಬೋಜಗಳು ಒಂದೇ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಎರಡು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಇವು ಒಂದೇ ಎಲ್ಲೆಯುಳ್ಳಾದ್ದಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ತಮ್ಮ ಭಾಷೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಸ್ಪರ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ, ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಇವುಗಳು ಒಂದೇ ಮೂಲದ ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದುವು. ಪ್ರತೀ ಬಾರಿಯೂ ಗಾಂಧಾರವು ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಕಾಂಬೋಜದ ನೆರೆಯ ಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿತ್ತು.

ಗಾಂಧಾರ
ವಂಸ ಅಥವಾ ವತ್ಸ
ಕುರು
ಅಂಗ