ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆಯ `ಬೂಷ್ರ್ವಾಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳು ಎನ್ನುವ ಮೊದಲ ಭಾಗ ಅದರ ತಿರುಳು (ಬಂಡವಾಳ ಸಮಾಜದ ಪ್ರಬಲ ವರ್ಗವೇ ಬೂಷ್ರ್ವಾಸಿ. ಉತ್ಪಾದನಾ ಬಲಗಳಾದ ಭೂಮಿ, ಖನಿಜ ಸಂಪತ್ತು, ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಮುಂತಾದವೆಲ್ಲವೂ ಇದರ ವಶದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಶ್ರಮ ಜೀವಿ ವರ್ಗವನ್ನು ಶೋಷಿಸಿ ಪಡೆದ ಲಾಭದಿಂದ ಇದು ಜೀವಿಸುತ್ತದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಗತಿ ವಿರೋಧಿ ನೀತಿಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವುದಲ್ಲದೇ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ವಿರುದ್ಧ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಗತಿಪರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನೂ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತದೆ). ಊಳಿಗ ಮಾನ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ಬಂಡವಾಳ ಸಮಾಜ ಹೇಗೆ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದು ಬೂಷ್ರ್ವಾಗಳನ್ನು ಆಳುವ ವರ್ಗವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಮಾನವನ ಉತ್ಪಾದನಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಿಂದೆದೂ ಕಾಣದಷ್ಟು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಯಾವ ರೀತಿ ಬೆಳೆಸಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಭಾಗ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಬಂಡವಾಳ ಸಮಾಜದ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರ್ಪಡಿಸಿ ಅದು ಹಿಂದಿನ ಯಾವ ತಲೆಮಾರಿನಲ್ಲೂ ನಿರ್ಮಿಸದಷ್ಟು ಉತ್ಪಾದನಾ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ: ಅದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದು ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಸಮಾಜದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ -ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಬೇಕಾದ ಕೂಲಿ, ಶ್ರಮ, ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ನಿಯಮಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ.

ಇವು ಬಂಡವಾಳ ಸಮಾಜದ ಸಾಧನೆಗಳು. ಆದರೆ ಅದು ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಸಾಧನೆಗಳ ಬಗೆಗೆ ಹೆಮ್ಮೆ ಪಟ್ಟುಕೊಂಡರೂ ಬಡತನದ ನಿರ್ಮೂಲನ ಮಾತ್ರ ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಬೆಳೆದಂತೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಅನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ರೂಢಿಸಿ ಸಮಾಜ ಪದೇ-ಪದೇ ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟು ಅನುಭವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ಶ್ರಮಜೀವಿ ತನಗೆ ಕೊಡುವ ಕೂಲಿ ಸಾಲದೆಂದು ಒಪ್ಪದಿರಲು `ಸ್ವತಂತ್ರನಾದರೂ ಅವನ ಶೋಷಣೆ ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಒಂದು ಕಡೆ ಅಗಾಧ ಉತ್ಪಾದನಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಅದು ಶೋಷಣೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳ ಬಡತನದ ಕಾರಣ ಈ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಬಳಸಲು ಬೇಕಾದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವರಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿತು. ಈ ವಿರೋಧವೇ ಬಂಡವಾಳ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟು ಪದೇ ಪದೇ ತಲೆದೋರಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬೂಷ್ರ್ವಾಸಿ ತಾನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಶಕ್ತಿಗಳು `ತನಗೇ ಸಾವು ತರುವಂಥ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು.

ಬಂಡವಾಳ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಉದಾತ್ತ ಧ್ಯೇಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬೇರೊಂದು ಸಮಾಜದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಣಾಲಿಕೆಯು ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳ ಮುಂದಿಡಲಿಲ್ಲ. ಈ ಸಮಾಜ ಪ್ರಗತಿಪರ ಶಕ್ತಿಗಳ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಯಾವ ರೀತಿ ನಶಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ತಾನು ಹೊಂದಿರುವ ಉತ್ಪಾದನಾ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ತಯಾರು ಮಾಡಿದ ಸರಕನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿ ಹಂಚಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕಾರಣ ಉತ್ಪಾದನಾ ಶಕ್ತಿಗಳ ಖಾಸಗಿ ಒಡೆತನ. ಬಂಡವಾಳ ಸಮಾಜ ಉಂಟುಮಾಡಿರುವ ಉತ್ಪಾದನಾ ಶಕ್ತಿಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉಪಯೋಗವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಆ ಸಮಾಜವನ್ನು ಪುನಾರಚಿಸದೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದು ಹಳತಾಗಿ ಹೋಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದರ ಪುನಾರಚನೆ ಅನಿವಾರ್ಯ. ಬಂಡವಾಳ ಸಮಾಜ ಸೃಷ್ಟಿಸಿರುವ ಉತ್ಪಾದನಾ ಶಕ್ತಿಗಳು ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಮಾಜವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬಲ್ಲವೆಂದು ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಸಿದ ಆಸೆ-ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸಬೇಕಾದರೆ ಬಂಡವಾಳ ಸಮಾಜವನ್ನು ಮೀರಿದ ಸಮಾಜ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಲೇಬೇಕು.

ಮಾಕ್ರ್ಸ್ ಅಂದಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಬಂಡವಾಳ ಸಮಾಜ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಬಯಲುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇತಿಹಾಸದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಮೇಲೊಂದು ಉತ್ಪಾದನಾ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂದುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಹೊಸ ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನ ಕ್ರಮವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೊಸದಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಗದ ಅಧೀನವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ. ಬಂಡವಾಳ ಸಮಾಜದ ಉತ್ಪಾದನಾ ರೀತಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದದ ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳು ತಮ್ಮ ಶ್ರಮವನ್ನು ಸರಕಾಗಿಸಿ ಮಾರಿಕೊಂಡು ಜೀವನ ಹೊರೆಯಬೇಕು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪದ್ಧತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಅಂದಿನ ಆಳುವ ವರ್ಗಕ್ಕೂ ಹೊಸತಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ವರ್ಗಕ್ಕೂ ನಡುವೆ ತಲೆದೋರುವ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಬಂಡವಾಳ ಸಮಾಜದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಂಬಂಧಗಳು ಅದರ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮುನ್ನಡೆಯಲು ಪ್ರತಿಬಂಧಕಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಬಂಡವಾಳ ಸಮಾಜವನ್ನೂ ಮೀರಿದ ಸಮಾಜ ರಚನೆಯ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಬೂಷ್ರ್ವಾಸಿಗೆ ಬಿಟ್ಟರೆ ಅದು ಎಂದೂ ಕಾರ್ಯಗತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಬಂಡವಾಳಗಾರನ ಆಶೋತ್ತರಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಸಮಾಜವಾದಿ ಸಮಾಜವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಇತಿಹಾಸದಿಂದಲೇ ಪ್ರೇರಣೆ ಪಡೆದಿರುವ ವರ್ಗ ಬಂಡವಾಳ ಸಮಾಜ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲೇ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಂಡವಾಳ ಪದ್ಧತಿ ಬೆಳೆದಂತೆ ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳ ವರ್ಗವೂ ಬೆಳೆಯಬೇಕು. ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳ ಜೀವನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅವರನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕರ್ತವ್ಯ.

ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರು ಎಂಬ ಎರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ ಶ್ರಮ ಜೀವಿಗಳ ಹೋರಾಟದ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರ ಮುಖ್ಯಗುರಿ ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಗವಾಗಿ ಒಂದುಗೂಡಿಸಿ ಬಂಡವಾಳಗಾರರಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳುವುದು. ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಮಾಕ್ರ್ಸ್ `ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಜನತೆಯ ಮುಂದಿಡುತ್ತಾರೆ. ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರು ಕುಟುಂಬ, ಆಸ್ತಿ, ಮಾತೃಭೂಮಿ ಮುಂತಾದವುಗಳೊಡನೆ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಅವರು ಆಳುವ ಶಕ್ತಿ ಪಡೆದ ಬಳಿಕ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಸ್ಥೂಲ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ.

`ಸಮಾಜವಾದಿ ಮತ್ತು ಸಮತಾವಾದಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಎನ್ನುವ ಮೂರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವಾದಿಗಳೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಬೂಷ್ರ್ವಾ ಮತ್ತು ಪೆಟ್ಟಿ ಬೂಷ್ರ್ವಾ ವರ್ಗಗಳ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಿ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಸಮಾಜವಾದ ಮತ್ತು ಸಮತಾವಾದದ ಬಗೆಗೆ ತನ್ನ ನಿಲುವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಚಲಿತ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೂ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರಿಗೂ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ -

`ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ನಾನಾ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರ ನಿಲುವು ವಿಶದೀಕರಿಸಿದೆ. ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯ ಸಾಧನೋಪಾಯವನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆ `ಎಲ್ಲಾ ದೇಶದ ಕಾರ್ಮಿಕರೇ ಒಂದುಗೂಡಿ ಎನ್ನುವ ಬೀಜಮಂತ್ರದೊಡನೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಲೆನಿನ್ ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. "ಈ ಕಿರು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅನೇಕ ಸಂಪುಟಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಗ್ರಂಥಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದುದು. ಇಂದು ಕೂಡಾ ಇದರ ನುಡಿಗಳು ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ದಾರೀದೀಪ." ಜೋಸೆಫ್ ಎ. ಷುಂಪೀಟರ್ ಇದನ್ನು `ಇಂದಿಗೂ ಇದು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಮಾಜ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಿದ ಅತ್ಯದ್ಭುತ ಸಾಧನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮಾಜವಾದದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ವಿಶದೀಕರಿಸುವ ಮೊದಲ ಕೃತಿಯಾದ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆ ಮಾಕ್ರ್ಸ್‍ವಾದದ ತಾತ್ವಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾದ ದ್ವಂದ್ವಹೇತುಕ ಭೌತವಾದವನ್ನೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭೌತವಾದವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಬೂರ್ಷ್ವಾಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳು
ಭಾವನಾದ
ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ನ ಕೃತಿಗಳು
ಕಾರ್ಲ್‌ಮಾರ್ಕ್ಸ್