ಯಾವುದೇ ದೇಶದ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಾದರೂ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ ಕಾರಣ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಹಾರದ ಜೀವನಾಡಿಗಳು, ಅರ್ಥಾತ್ ಆಧುನಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನದ ಬೆನ್ನೆಲುಬು ಎನ್ನಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.

ಠೇವಣಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ, ಸಾಲ ನೀಡುವ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಲೋಕೋಪಯೋಗಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಹಾರದ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ‘ಬ್ಯಾಂಕು’ ಎನ್ನಬಹುದು.

ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಬಂಡವಾಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹಣ ತೊಡಗಿಸಲು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಠೇವಣಿ ಹಣಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆ ಬಡ್ಡಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ತಾವು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ-ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಸಾಲ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ಹಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಡ್ಡಿಯನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತವೆ; ಈ ನಡುವಣ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಬಡ್ಡಿಯ ಹಣವೇ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಲಾಭದ ಮೂಲ.

‘ಬ್ಯಾಂಕ್'’ ಮತ್ತು ‘ಬ್ಯಾಂಕರ್’ ಎಂಬ ಪದಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಬಳಕೆಯಾಗುವಂಥವು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ‘ಬ್ಯಾಂಕರ್’ ಎಂದರೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದೂ ‘ಬ್ಯಾಂಕ್’ ಎಂದರೆ ‘ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಹಾರ’ ಮಾಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಯೆಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಎಂದರೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಎಂದರ್ಥ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಬ್ಯಾಂಕರ್ ಎಂಬ ಪದಗಳು ಭಿನ್ನಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಸರ್ವತ್ರ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಪದಗಳಾಗಿವೆ.

ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ನೀಡುವ ಸಾಲದಿಂದ ಅರ್ಥಾತ್ ಒದಗಿಸುವ ಬಂಡವಾಳದಿಂದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಶಕ್ಯವಾಗಿದೆ. ಜನತೆಯ ನಂಬಿಕೆ, ವಿಶ್ವಾಸಗಳನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಕೆರೆಯ ನೀರನ್ನು ಕೆರೆಗೆ ಚೆಲ್ಲಿ ವರವ ಪಡೆದವರಂತೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಹಣವನ್ನು ಪಡೆದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೇ ನೀಡುವ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ರಚನೆ, ಸ್ವರೂಪಗಳು ವಿಶಾಲವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಉಪಹವ್ಯಾಸವಾಗಿ ಹಣಕಾಸಿನ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ‘ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸಂಸ್ಥೆ’ ಯೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗದು. ಏಕೆಂದರೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಹಾರವು ಪೂರ್ಣೋದ್ಯೋಗ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವ್ಯವಹಾರವಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೇ ಈಚಿನದಾದರೂ ಇಂದು ಮೂರು ಬಗೆಯ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಹಾರದ ಸಂಸ್ಥಾ ವರ್ಗವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಶ್ರೀಮಂತರು, ಸೇಠರು, ಚೆಟ್ಟಿಯಾರರು ಮೊದಲಾದವರು ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಬಡ್ಡಿ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನೂ ಹಣಕಾಸಿನ ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ದೇಸಿಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಪದ್ಧತಿ ಎನ್ನುವರು. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆಯ ಖಾತೆಗಳು, ಸಹಕಾರೀ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ಭೂಮಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ಜೀವವಿಮಾ ಸಂಸ್ಥೆ, ಕೈಗಾರಿಕಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್ನಿನ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮೊದಲಾದ ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ ಹಣಕಾಸಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಇತರ ಹಣಕಾಸಿನ ವಹಿವಾಟಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುವರು. ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, ರಾಷ್ಟ್ರೀಕೃತ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ಕೂಡು ಬಂಡವಾಳದ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಳಿಸುವರು.

ಕೂಡು ಬಂಡವಾಳ ತತ್ವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ನಾನಾ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತವೆ. ಠೇವಣಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು; ಸಾಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು; ಚೆಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವುದು; ಗ್ರಾಹಕರ ಪರವಾಗಿ ವ್ಯವಹರಿಸುವುದು; ಗ್ರಾಹಕರ ಬೆಲೆ ಬಾಳುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು; ಸಾಲ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು; ಬಿಲ್ಲು, ಡ್ರಾಫ್ಟು, ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನೋಡಿ ಪಡೆಯುವುದು- ಮುಂತಾದ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಉಳಿತಾಯದ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಉಳಿತಾಯದ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉಳಿತಾಯದ ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ; ಖಾಸಗಿ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರಿ ಷೇರು, ಸಾಲ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುತ್ತವೆ. ಉಳಿತಾಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಅಂಚೆ ಉಳಿತಾಯ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಉದಾರಿಸಬಹುದು. ಬಹುತೇಕ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳೂ ಉಳಿತಾಯ ಖಾತೆಗಳ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ.

ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಹಾಗೂ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಸಾಲ ನೀಡಿಕೆ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಷೇರು ಸಾಲ ಪತ್ರಗಳ ಖರೀದಿ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಕಾಣಿಸಿದ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಇತರ ಬಗೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ.

ವಿನಿಮಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಹಾಗೂ ಆಮದು ರಫ್ತುಗಳ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರೆ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ ಮಿಶ್ರ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಪದಾಯದ ಜನರಲ್ಲಿ ಉಳಿತಾಯದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುವುದು; ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವುದು; ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ನೆರವಾಗುವುದು, ರೈತರ ಹಣಕಾಸಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ಪೂರೈಕೆ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಹಕಾರಿ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಕೃಷಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ಭೂಮಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಾನಾ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಗಾಗಿ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕೃತ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಇತರ ಠೇವಣಿ ಖಾತೆಗಳು:
ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಮಹತ್ವ - ಸ್ವರೂಪ
ಚಾಲ್ತಿ ಠೇವಣಿ ಖಾತೆ (ಕರೆಂಟ್ ಡಿಪಾಸಿಟ್ ಅಕೌಂಟ್)
ಗ್ರಾಹಕನು ಹೊಸತಾಗಿ ಖಾತೆ ತೆರೆಯುವಾಗ ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬೇಕಾದ ನಮೂನೆ