ವಿವಿಧ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಪಡೆಗಳು ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಜರ್ಮನ್ನರು ನಗರದ 90%ದವರೆಗೂ ಆಕ್ರಮಿಸಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಕೊನೆಗೆ ಸೋವಿಯತ್ ಸೈನ್ಯವ್ಯ್ 6ನೇ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿತು. ಸೋವಿಯತ್ ಸೈನ್ಯದ ವಿರುದ್ಧದ ದಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಜರ್ಮನ್ನರ 4ನೇ ಪನ್ಜರ್‌ ಸೈನ್ಯವು ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಾವು ನೋವುಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು.

ಜರ್ಮನ್ ಸೈನ್ಯವು ವೇರ್‌ಮಾಹ್ಟ್‌ ಮೊದಲ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್‌ಗಿಂತ ಮೊದಲು ಸೋವಿಯತ್ ಪಡೆಗಳು ತನ್ನ ಸಾಕಷ್ಟು ಪಡೆಯನ್ನು ಕೂಡಿಹಾಕಿ ಮಾಸ್ಕೊವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಸೀಮಿತ ಸೈನಿಕ ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪತ್ತುಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್ ಬಿಟ್ಟು ಆರ್ಮಿ ಗ್ರೂಪ್ ಎ ನೊಂದಿಗೆ ಆರನೇ ಸೈನ್ಯವು ಕಕಾಸಸ್ ಪಡೆಯಲು ಮುಂದುವರೆಯಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಹಿಟ್ಲರ್ ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಭವವಿದ್ದ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಪಟ್ಟಣದ ಮೋಸಯುಕ್ತವಾದ ಓಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ ಸಾಯಲು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟ. ಇದು ಸೋವಿಯತ್ ಯೂನಿಯನ್‌ಗೆ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಕೆಲವು ಜರ್ಮನ್ನರು ಹಿಟ್ಲರ್‌ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಗೋಸ್ಕರ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾದ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಬಲಿಕೊಟ್ಟನೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. 6ನೇ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕುರ್ಸ್ಕ್ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಮರು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಒತ್ತಾಯದಿಂದ ಸೇರಿಸಿದ ಜನರಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇದು ಮೊದಲಿನ ಸೈನ್ಯದಂತಿರಲಿಲ್ಲ.

ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಜರ್ಮನಿಯ ಸೋಲಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳೆಂದರೆ ಹಿಟ್ಲರ್‌ನ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ. ದಕ್ಷಿಣ ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್‌ದಲ್ಲಿನ ಕಾಕಸಸ್‌ನ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಜೆರ್‌ಬೈಜಾನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬಾಕುನಲ್ಲಿನ ತೈಲಬಾವಿಗಳನ್ನು ಎ ಸೈನ್ಯ ತಂಡವು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿತು. 1942ರ ದಾಳಿಯ ನಿಜವಾದ ಗುರಿ ತೈಲಬಾವಿಗಳು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಗೆದ್ದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಗೆದ್ದಂತಾಗುವುದು. ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್‌ನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುವ ಬದಲು ಬಿ ಸೈನ್ಯ ತಂಡವೂ ಸಹ ತೈಲಬಾವಿಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಾಕು ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತ ಗಂಭೀರವಾದ ಆಕ್ರಮಣಗಳನ್ನೆದುರಿಸಿತು. ಹಿಟ್ಲರ್‌ ಕಾಕಸಸ್‌‌ ದಾಳಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದ್ದರೆ ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್‌ನ ಸುತ್ತ ಆಕ್ರಮಿಸಿದ್ದ ಎ ಸೈನ್ಯ ತಂಡವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಸೈನ್ಯ ತಂಡ ಬಿಯನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಗರದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದವರಿಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗುತಿತ್ತು. ಹಿಟ್ಲರನ ಉದ್ಧೇಶಗಳು ಜರ್ಮನ್ನರು ಭಾವಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು.

ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಇಒಂದು ತಿರುವು ದೊರೆತಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್ ಜರ್ಮನ್ನರ "ವೇರ್‌ಮಾಹ್ಟ್‌ " ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್ ರೆಡ್ ಆರ್ಮಿಯ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಹೊರಗೆಡಿವಿತು. ಸೋವಿಯತ್‌ ಮೊದಲು ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ನರ ತೀವ್ರದಾಳಿಯ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣಾತಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಕಡೆ ಅನೇಕ ಹಾನಿಗಳು ಸಂಭವಿಸಿತು, ಹೊಸದಾಗಿ ಸೇರಿದ ಸೈನಿಕರ ಆಯುಷ್ಕಾಲವು ಒಂದು ದಿನಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಜೀವನಾವಧಿಯು ಮೂರುದಿನಗಳಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ತ್ಯಾಗಗಳನ್ನು ಜನರಲ್ ರೋಡಿಮ್‌ಟ್ಸೆವ್ನ ಸೈನಿಕ ಸಾಯುವಾಗ ಮುಖ್ಯ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣದ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಗೀಚಿ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿಸಿದ– ಇದು ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 15 ಬಾರಿ ಕೈಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿತು – “ರೋಡಿಮ್‌ಟ್ಸೆವ್‌ನ ರಕ್ಷಕರು ತಾಯ್ನಾಡಿಗಾಗಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣನೀಡಿದರು.”
ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸೋವಿಯತ್ ರಕ್ಷಕರ ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕಾಗಿ, ನಗರಕ್ಕೆ 1945ರಲ್ಲಿ ಹಿರೋ ಸಿಟಿ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಯುದ್ಧದ ಇಪ್ಪತ್ನಾಲು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 1967ರಲ್ಲಿ, ಭಾರಿ ಗಾತ್ರದ ಸ್ಮಾರಕವಾದ ಮದರ್ ಮದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮಮಯೆವ್ ಕುರ್ಗನ್ ಪ್ರತಿಮೆಯು ನಗರದ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣು ಹಾಯಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರತಿಮೆಯು ಯುದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು ಯುದ್ಧದಿಂದ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹಳುಮಾಡಿದುರಿಂದ ಅಳಿದುಳಿದ ಗೋಡೆಗಳನ್ನೂ ಇದು ಹೊಂದಿದೆ. ಗ್ರೈನ್ ಸಿಲೊ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕರು ಎರೆಡು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ, ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವವರೆಗೂ ತಂಗಿದ್ದ ಸ್ಥಳವಾದ ಪಾವ್ಲೋವ್ಸ್ ಹೌಸ್‌ನ್ನು ಈಗಲೂ ಜನರು ಸಂದರ್ಶಿರುತ್ತಾರೆ. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ ಮಮಯೆವ್ ‌ಕುರ್ಗಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂಳೆಗಳು ಮತ್ತು ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು, ಇದು ಎರಡೂ ಪಕ್ಷದವರ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದ ಸಾವು ನೋವುಗಳ ಮತ್ತು ಭಾರಿ ವಿರೋಧದ ನಡುವೆಯೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿವೆ.

ಇನ್ನೊಂದೆಡೆಯಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್‌ ಸೈನ್ಯವು ಸೆರೆಯಾದ ನಂತರ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ವರ್ತಿಸಿತು. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅಂತಹ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಅದು ಎದುರಿಸಿತ್ತು. ನಂತರದ ಮುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜರ್ಮನ್ ಸೈನಿಕರು ಅಹಾರ ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಬಳಲಿದರು ಮತ್ತು ಮರಗಟ್ಟಿ ಸತ್ತರು. ಅವರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯು ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರದಿರುವುದರಿಂದ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ವಾನ್ ಮ್ಯಾನ್‌ಸ್ಟೈನ್‌ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಿಟ್ಲರ್‌‌ನ ಅನೇಕ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಜನರಲ್‌ಗಳ ಸಲಹೆಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಫ್ರೀಡ್ರಿಕ್ ಪೌಲಸ್ ಹಿಟ್ಲರ್‌ನ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದನು, ಮತ್ತು ನಗರದಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನೂ ಮ್. ಜರ್ಮನ್ನರ ಯುದ್ಧಸಾಮಗ್ರಿಗಳು, ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ಆಹಾರಗಳು ದುರ್ಲಭವಾದವು.

ಪೌಲಸ್ ವಿಮಾನ ಸಾಗಣೆಯು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್ ಕತಪ್ಪಿ ಹೋಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದನು. ಆತನು ತನ್ನ ತಂದವನ್ನುಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಶರಣಾಗುತ್ತೇವೆಂದು ಅನುಮತಿ ಕೇಳಿದನು, ಆದರೆ ಹಿಟ್ಲರ್‌ ಅದನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿ "ಜನರಲ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ಮಾರ್ಶಲ್‌" ಪದವಿಗೆ ಬಡ್ತಿ ನೀಡುವ ಬದಲು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದನು. ಈ ಸ್ಥರದ ಯವುದೇ ಜರ್ಮನ್ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಶರಣಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಇದರ ಸೂಚನೆಯೆಂದರೆ: ಪೌಲಸ್ ಶರಣಾದರೆ ಅವನಿಗೆ ಅವನೇ ಅವಮಾನ ಮಾಡಿಕೊಂಡಂತೆ ಮತ್ತು ಶರಣಾದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ದರ್ಜೆಯವನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹಿಟ್ಲರ್‌ ಪೌಲಸ್ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ ಅಥವಾ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಶರಣಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದನು. ಬದುಕನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ಪೌಲಸ್ ಶರಣಾದನು ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದನು, "ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ಅಧಿಕಾರಿಗಾಗಿ ಗುಂಡಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ಧೇಶವು ನನಗಿರಲಿಲ್ಲ".

ಯುದ್ಧದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು
ಯುದ್ಧದ ಕ್ರಮ
ಆರನೇಯ ಸೈನ್ಯ ತುಕಡಿಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಕೆ
ಹಿನ್ನೆಲೆ