1823ರ ಚಳಿಗಾಲದಿಂದ ಬಂಗಾಲದ ಗೌರ್ನರ್‍ ಜನರಲ್ ಲಾರ್ಡ ’ಅಮ್ರೆಸ್ಟ್‌‍’ರವರು ಅರಾಕನ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಶಾಪುರೀ ಎಂಬ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಈಸ್ಟ್‌‍ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಹಕ್ಕಾಗಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ರಾಜ ಆವಾನ ಸುಪರ್ಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬರ್ಮೀಯರ ಪ್ರದೇಶವೆಂದುಕೊಂಡು ಬರ್ಮಾದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಮರುವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.

23 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‍ 1823 ರಂದು ಬರ್ಮಾ ಸೈನಿಕರು ಶಾಪುರೀ ದ್ವೀಪದ (ಬರ್ಮಾದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ಶಿನ್‌ಮಾಂಬ್ಯೂ ಕ್ಯೂಂ" ) ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್‌‌‌ನ ಸಮೀಪ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿ ಹಲವು ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕೊಂದು ಆರು ರಕ್ಷಣಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಆಸ್ಸಾಂ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಚರ್‍‌‍ಗಳ ಮೇಲೆ 1824 ರಲ್ಲಿ ಬರ್ಮಾ ಸೈನಿಕರು ಎರಡು ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಲು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಕ್ಯಾಚರ್‍ ರಾಜ್ಯವು ಬರ್ಮಾ ಸೈನ್ಯದ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಬೆದರಿಕೆಗಳ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ಈ ದಾಳಿಯ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವೇನೆಂದರೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಲು ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. 1824 ಮಾರ್ಚ 5 ರಂದು ಬರ್ಮಾದೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ದ ಘೋಷಣೆಯಾಯಿತು. ಮೇ 17 ರಂದು ಬರ್ಮಾ ಪಡೆಯು ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿತು ಮತ್ತು ಮುಂದೆ ’ರಮು’ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಿಪಾಯಿಗಳ ಮತ್ತು ಪೋಲೀಸರ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ತಂಡಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಿಳಿಸಿತು. ಆದರೆ ಇದರ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.

ಆದಾಗಿಯೂ ಭಾರತದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತವು ಶತ್ರು ದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಯುದ್ದ ಮುಂದುವರೆಸುವ ನಿರ್ನಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ’ಕೊಮೋಡೋರ್‍ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಗ್ರಾಂಟ್’ ಮತ್ತು ಮೇಜರ್‍ ಜನರಲ್ ’ಸರ್‍ ಆರ್ಕಿಬಾಲ್ಡ್ ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್ ’ ನೇತ್ರತ್ವದ ಸೈನ್ಯವು ರಂಗೂನ್ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಮೇ 10, 1824 ರಂದು ರಂಗೂನ್ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿರೋಧ ಒಡ್ಡಿದರೂ ನಂತರ ರಂಗೂನ್ ರಾಜ್ಯ ತಮ್ಮ ಸೈನಿಕರ ಸಮೇತ ಶರಣಾಯಿತು. ಬರ್ಮನ್‌ನರು ರಕ್ಷಣಾ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಪಟ್ಟಣದ ಹೊರಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದ ಸೇನಾ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ನಾಶಪಡಿಸಿ ಅಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಿಗಳೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಕ್ಕಲೆಬ್ಬಿಸಲಾಯಿತು. ಮೇ 28 ರಂದು’ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್‌’ನು ಶಕ್ತಿಯುತ ಬಂದೂಕುಗಳಿಂದ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸಬಹುದಾದ ಹತ್ತಿರದ ನೆಲೆಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ದಾಳಿ ಮಾಡಲು ಆದೇಶಿಸಿದನು. ಜೂನ್ 10 ರಂದು ’ಕೆಮ್ಮೆಂಡಿನೆ’ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದ ಮೇಲೆ ರೈತರು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಬೆಳೆದ ಬೆಳೆಗಳ ದಾಸ್ತಾನನ್ನು ಗುರಿಯಿರಿಸಿ ಮತ್ತೊಂದು ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು. ಇಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ನದಿಯ ಮೂಲಕ ಯುದ್ದ ನೌಕೆಗಳ ಫಿರಂಗಿಗಳಿಂದ ದಾಳಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಈ ಘಟನೆಯು ಬರ್ಮನ್‌ನರನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಯುದ್ದವ್ಯೂಹವು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಸಮರ್ಪಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ತಯಾರಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಡಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ತದನಂತರ ಕೂಡಲೇ ಗೋಚರವಾಯಿತು. ಬರ್ಮನ್‌ನರ ಒಂದು ರಕ್ಷಣಾ ನೀತಿಯಾದ ಯುದ್ದವಿರಾಮ ಅಥವಾ ಶತ್ರುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಯುದ್ದ ನಿರಾಕರಣೆಯು ಅತಿಕ್ರಮಣದಾರರಿಂದುಂಟಾಗುವ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಕಷ್ಟನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿತು. ಅಲ್ಲಿನ ಜನರ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಬಲ ಕಡಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬೆದರಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಆ ಸೈನಿಕರ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಚದುರಿಸಲಾಯಿತು. ರಾಜಾ ’ಅವಾ’ ಎಂಬುವವನು ಮುಂಚೂಣಿ ಸೈನ್ಯದ ಬಲವರ್ಧನೆ ಮಾಡಿದನು ಮತ್ತು ಜೂನ್ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿದನು. ಆದರೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಜೂನ್ 8ರಂದು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಒಂದು ಹೊಸ ಯುದ್ದ ತಂತ್ರ ಹೂಡಿದರು. ಬರ್ಮನ್‌ನರು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಗಟ್ಟುಮುಟ್ಟಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೋಟೆ ಕೊತ್ತಲಗಳು, ಯುದ್ದ ಬಂಕರ್‍ ಗಳು ಹಾಗೂ ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು ನಿದಾನವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೋದರು.

===1824 ರ ಶರತ್ಕಾಲದಿಂದ 1825 ರ ವಸಂತಕಾಲ

ಅಗಷ್ಟ್ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ’ಥರಾವಡಿ’ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜನು ಮಾಡಿದ ದಾಳಿಯ ಹೊರತಾಗಿ ಬರ್ಮನ್‌ನರು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಜುಲೈ ಮತ್ತು ಅಗಸ್ಟ್‌ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡದೇ ಇರಲು ಒಪ್ಪಿಗೆಕೊಟ್ಟರು. ಈ ವಿರಾಮವನ್ನು ’ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್’ನು ’ಟಾವೋಯ್’ ಮತ್ತು ’ಮೆರ್ಗ್ಯೂ’ ರಾಜರ ಆಡಳಿತ ಕಛೇರಿ ಹಾಗೂ ತೇನಾಸ್ಸೆರಿಮ್ ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ತಿ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡನು. ಇದೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಾಗಿತ್ತು ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರು ಆರೋಗ್ಯವಂತರಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಸಾವಿರ ಮಂದಿ ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ಇತರ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಶುಶ್ರೂಷೆ ಮಾಡಿ ಗುಣಪಡಿಸಿ ಪುನಃ ಆರೋಗ್ಯವಂತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಕೋಟೆಗೆ ಮತ್ತು ಪೆಗು ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಿರಿಯಾಮ್‌ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಮೇಲೆ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನುಗ್ಗಿಸಲಾಯಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್‍ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಟ್‌ಬಾನ್‌‍ನಲ್ಲಿಯ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಆಡಳಿತ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. 

ಅಕ್ಟೂಬರ್‍ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾ ಮುಗಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಪರಾಭವ ಹೊಂದಿದ ’ಅವಾ’ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ’ಅರಾಕನ್’ ರಾಜ್ಯದ ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅನುಭವಿ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಿದ್ದ ದಂಡನಾಯಕನಾದ ಮಹಾಬಂಡುಲಾನ ನೇತ್ರತ್ವದಲ್ಲಿ ಕರೆತರಲಾಯಿತು. ನವೆಂಬರ್‍ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ’ಬಂಡುಲಾ’ ನು ತನ್ನ ದೇಶದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಇದ್ದ 30000 ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಬಂದು, ಆಗ ತನ್ನ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 5000 ದಕ್ಷ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದ್ದ ಚಾಂಪೆಲ್ ರಾಜ್ಯದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ರಂಗೂನ್ ಮತ್ತು ಕೆಮ್ಮೆಂಡೈನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದನು. ಬರ್ಮನ್‌ನರು ತಮ್ಮ ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಪುನಃ ಕೆಮ್ಮೆಂಡೈನ್ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದರು ಆದರೆ ಸೋಲನುಭವಿಸಿದರು ಮತ್ತು ದಿಸೆಂಬರ್‍ 7, 1824ರಂದು ಬಂಡುಲಾನು ಚಾಂಪೆಲ್ ಸಾರಿದ ನ್ಯಾಯಬಾಹಿರವಾದ ಕುಯುಕ್ತಿಯ ಯುದ್ದದಿಂದ ಸೋತುಹೋದನು. ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಇದ್ದ ಭದ್ರ ಹಿಡಿತವೂ ತಪ್ಪದ್ದರಿಂದ ಶತ್ರುಗಳು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಭದ್ರವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದರು. ದಿಸೆಂಬರ್‍ 15ರ ವೇಳೆಗೆ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಬ್ರಿಟಿಷರ ದಾಳಿಯಾಗಿ ಆಡಳಿತದ ಗೊಂದಲವುಂಟಾಗಿ ನಿರ್ಗಮಿಸಬೇಕಾಯಿತು.

ಚಾಂಪೆಲ್‌‍ನು ಈಗ ಇರವಡ್ಡಿ ನದಿಯ ಮೇಲು ಪ್ರದೇಶವಾದ ಪ್ರೋಮ್ ಕಡೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದನು. ಫೆಬ್ರುವರಿ 13 1825 ರಂದು ಜನರಲ್ ವ್ಹಿಲೌಗ್ಬಿ ಕೋಟನ್ ನೇತ್ರತ್ವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಡೆ ಭೂದಳ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ನೌಕಾಹಡಗುಗಳ ಮೂಲಕ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ದಾನುಬ್ಯು ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಮುಂದುವರೆದರು. ಯಾವಾಗ ಮಾರ್ಚ 11 ರಂದು ದಾನುಬ್ಯು ದ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ದಾಳಿ ವಿಫಲವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಗುಪ್ತಚರ ವರದಿ ಬಂದಿತೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅವನು ಭೂಸೈನ್ಯದ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಲೇ ಇದ್ದನು. ನಂತರ ಹಿಮ್ಮಟ್ಟಿದನು ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಚ 27 ರಂದು ’ಕಾಟನ್’ ನ ಸೈನಿಕ ಬಲದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿ ಎಪ್ರಿಲ್ 2 ರ ವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿರೋಧವಿಲ್ಲದೇ ದಾನುಬ್ಯುದಲ್ಲೇ ಭದ್ರವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದನು. ನಂತರ ಬಾಂಬ್‌‍ನಿಂದ ಬಂಡುಲಾ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು. ಕೊನೆಗೆ 25 ಎಪ್ರಿಲ್ 1825 ರಂದು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಮಳೆಗಾಲ ಪುರ್ತಿ ಅಲ್ಲೇ ಉಳಿದರು.

1825 ರ ಶರತ್ಕಾಲದಿಂದ 1826 ರ ವಸಂತಕಾಲ
ಕಾಲಾನುಕ್ರಮಣಿಕೆ
1823ರ ಶರತ್ಕಾಲದಿಂದ- 1824ರ ವಸಂತಕಾಲ
ಕಾರಣಗಳು