[[File:Muir and Roosevelt restored.jpg|thumb|ಯೋಸೆಮೈಟ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಗ್ಲೇಸಿಯರ್ ಪಾಯಿಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡ ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯೂಯರ್]]

20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]], [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] ಮತ್ತು [[ಕೆನಡಾ]]ದಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳು [[ಜಾನ್ ಮ್ಯೂರ್]], [[ಥಿಯೋಡೋರ್ ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಆಲ್ಡೊ ಲಿಯೊಪಾಲ್ಡ್‌]] ಮೊದಲಾದವರ ಮುನ್ನೋಟಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಆವಾಸ ಸ್ಥಾನಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ನೀಡಿದವು. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದಂತೆ, ಕೆನಡ ಅಥವಾ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಸರ್ಕಾರಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಆದ್ಯಪ್ರವರ್ತಕರಾಗದಿದ್ದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಅಂತಹ ಗಮನಾರ್ಹ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಅನೇಕ ನಾಗರಿಕರಿದ್ದರು. ಇಂತಹ ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೆಂದರೆ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಗೋರ್ಡನ್ ಹೆವಿಟ್]] ಮತ್ತು [[ಜೇಮ್ಸ್ ಹಾರ್ಕಿನ್]].

"ಸಂರಕ್ಷಣೆ" ಪದವು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿತು. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ [[ಮರ]], ಮೀನು, ಬೇಟೆ, [[ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲ್ಪದರ]], [[ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು]] ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಖನಿಜಗಳು ಮೊದಲಾದವುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಇದು ಅರಣ್ಯಗಳು ([[ಅರಣ್ಯಗಾರಿಕೆ]]), ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ([[ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆ]]), ಉದ್ಯಾನ ಪ್ರದೇಶ, [[ಕಾಡುಮೇಡು ಪ್ರದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನೂ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು [[1869ರಲ್ಲಿ ಸೀ ಬರ್ಡ್ಸ್ ಪ್ರಿಸರ್ವೇಶನ್ ಆಕ್ಟ್]]ಅನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ - [[ಥೋರಿಯಾ]]ನ ಚಿಂತನೆಯೊಂದಿಗೆ [[1891ರ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟ್]] ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. 1892ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಮ್ಯೂರ್‌ [[ಸೈಯೆರಾ ಕ್ಲಬ್]]ಅನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು, 1895ರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಜೂವಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ]]ಯು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು ಹಾಗೂ 1901ರಿಂದ 1909ರವರೆಗಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಥಿಯೋಡೋರ್ ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.

ಸುಮಾರು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದವರೆಗೂ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಜೂವಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯು [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ [[ದೊಡ್ಡ ಬೆಕ್ಕಿನ]] ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಗಳು. ಆರಂಭಿಕ 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಜೂವಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗಾಗಿ ರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಆದ್ಯತೆಗಳಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಅವಶ್ಯಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಖವಾದುದಾಗಿದೆ; [[ಕಾರ್ಲ್ E. ಅಕೇಲಿ]], [[ಆರ್ಕೈ ಕ್ಯಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಆರ್ಕೈ ಕ್ಯಾರ್ III]] ಮೊದಲಾದವರ ಕೆಲಸಗಳು ಈ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, [[ಅಕೇಲಿ]]ಯು [[ವಿರುಂಗಾ ಮೌಂಟೇನ್ಸ್]]‌ಗೆ ವಿಶೇಷ ಯಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ.ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿ [[ಪರ್ವತದ ಗೋರಿಲ್ಲಾ]]ಗಳನ್ನು ಕಂಡು, ಆ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರದೇಶವು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಆದ್ಯತಾ ವಿಷಯಗಳಾಗಿವೆಯೆಂದು ಮನಗಂಡನು. ಆತನು [[ಬೆಲ್ಜಿಯಂನ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ I]]ಅವರಿಗೆ [[ಪರ್ವತದ ಗೋರಿಲ್ಲಾ]]ಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸಲು ಹಾಗೂ ಈಗಿನ [[ಡೆಮೋಕ್ರೆಟಿಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಕೋಂಗೊ]] ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ [[ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್]] (ಈಗ [[ವಿರುಂಗ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್]] ಎಂದು ಮರುಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ)ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.

1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ[[ಎಂಡೇಂಜರ್ಡ್ ಸ್ಪೀಸೀಸ್ ಆಕ್ಟ್]]ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾದ [[ಸ್ಪೀಸೀಸ್ ಅಟ್ ರಿಸ್ಕ್ ಆಕ್ಟ್]] (SARA), [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], [[ಸ್ವೀಡನ್]], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ [[ಬಯೋಡೈವರ್ಸಿಟ್ ಆಕ್ಷನ್ ಪ್ಲ್ಯಾನ್ಸ್]] ಒಂದಿಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ನೂರಾರು ಪ್ರಭೇದಗಳ ವಿಶೇಷ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಮಾನವರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಂಪರೆಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಥವಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯು [[UNESCO]]ದ ಜನರಲ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ನಿಂದ 1972ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 2006ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 830 ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವು: 644 ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, 162 ನೈಸರ್ಗಿಕ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು ರಚನೆಯ ಮೂಲಕ ತೀವ್ರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರವೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ. ಅದು ಎಂಡೇಂಜರ್ಡ್ ಸ್ಪೀಸೀಸ್ ಆಕ್ಟ್ (1966) ಮತ್ತು [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎನ್ವೈರ್ನ್ಮೆಂಟಲ್ ಪಾಲಿಸಿ ಆಕ್ಟ್]] (1970)‌ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿತು. ಅವು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು. ನಂತರ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಇತರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳೂ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದವು. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಭಾರತವು [[ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್ ಆಕ್ಟ್ ಆಫ್ 1972]] ಅನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿತು.

1980ರಲ್ಲಿ ಆದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೆಂದರೆ [[ನಗರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ]]ಅಭಿಯಾನದ ಹೊಮ್ಮುವಿಕೆ. [[UK]]ಯ [[ಬರ್ಮಿಗ್ಹ್ಯಾಮ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಇದು UKಯಾದ್ಯಂತದ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನಂತರ ಕಡಲಾಚೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. [[ಜನಸಾಮಾನ್ಯ ಅಭಿಯಾನ]]ವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿದರೂ, ಇದರ ಆರಂಭಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ನಗರದ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರೇಪಿತವಾಗಿದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಧಾರಭೂತವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿದ, ಮಾನವನ ಇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದಂಥ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಈ ಅಭಿಯಾನದ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಈಗ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಈಗ ನಗರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಬಯೋಲಜಿ]]ಯು 1985ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.

1992ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು [[ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಆಫ್ ಬಯೋಲಜಿಕಲ್ ಡೈವರ್ಸಿಟಿ]] ಒಂದಿಗೆ ಜೈವಿಕ-ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧವಾದವು; ಆನಂತರ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಗಡಿಗಳೊಳಗೆ ಗುರುತಿಸಿ, ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ ಆವಾಸ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ [[ಬಯೋಡೈವರ್ಸಿಟಿ ಆಕ್ಷನ್ ಪ್ಲ್ಯಾನ್ಸ್]]‌ನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದವು. 1990ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವೃತ್ತಿಪರತೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದವು, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, [[ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇಕಾಲಜಿ ಆಂಡ್ ಎನ್ವೈರಾನ್‌ಮೆಂಟ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್]] ಮತ್ತು [[ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ದ ಎನ್ವೈರಾನ್‌ಮೆಂಟ್]].

2000ರಲ್ಲಿ [[ಭೂದೃಶ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ]]ಯ ಕಲ್ಪನೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಒಂದು-ಪ್ರಭೇದ ಅಥವಾ ಒಂದು-ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಬದಲಿಗೆ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿಗಳು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಆದರೂ ಹೆಚ್ಚು-ವೈಲಕ್ಷಣದ ಪ್ರಭೇದಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರತರಾಗಿದ್ದ ಜನರು ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.

ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನವು [[ಜೀವಗೋಳ]]ದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಟಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ; ಅಂದರೆ ಮಾನವರು, ಇತರ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರದ ನಡುವಿನ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಗಳು. [[ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ [[ಕೃಷಿ]], [[ಕೈಗಾರಿಕೆ]] ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯವು ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಎಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ.






ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಂರಕ್ಷಣೆ
ಅಳಿವಿನ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಅಂದಾಜು
ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಲದ ಆರಂಭ
20ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ