ಮನೋವೈದ್ಯರಾದ ಆರ‍್. ಡಿ. ಲೈಂಗ್‌, ಸಿಲ್ವಾನೊ ಅರೈಟಿ, ಥಿಯೋಡೋರ‍್ ಲಿಡ್ಜ್‌ ಮತ್ತು ಇತರರು ತಮ್ಮ ವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಾ, ಮಾನಸಿಕ ಕಾಯಿಲೆಯೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವುದರ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಲ್ಲದ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಾಗಿವೆ; ಈ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜೀವನದಿಂದ ಕೆಲವೊಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮಮನಸ್ಸಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹೇರಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. 

ಲೈಂಗ್‌, ಅರೈಟಿ ಮತ್ತು ಲಿಡ್ಜ್‌ರವರು ಮನೋವಿಕೃತ ಅನುಭವದ "ಹುರುಳನ್ನು" ಮಾನ್ಯಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದ್ದರು. ಅಂದರೆ, ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಮಾನಸಿಕ ಅಥವಾ ನರವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತೀವ್ರವೇದನೆಯ ಒಂದು ದ್ವಿತೀಯಕ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ ಅರ್ಥರಹಿತ ಸೂಚಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವ ಬದಲು, ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯ ಯೋಗ್ಯವಾದ ವಿಷಯವಾಗಿ ಮಾನ್ಯಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು.

ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ ಸಮಸ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಹನ್ನೊಂದು ಮಂದಿಯ ಪ್ರಕರಣ-ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ ಲೈಂಗ್‌, ಸದರಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಕುಟುಂಬ ಹಾಗೂ ಜೀವನದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ನಡೆಗಳು ಹಾಗೂ ಹೇಳಿಕೆಗಳ ಹುರುಳು ಅಥವಾ ವಿಷಯವು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ. 1956ರಲ್ಲಿ, ಪಾಲೋ ಆಲ್ಟೊ, ಗ್ರೆಗರಿ ಬೇಟ್‌ಸನ್‌ ಮತ್ತು ಆತನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳಾದ ಪಾಲ್‌ ವಾಟ್ಜ್‌ಲಾವಿಕ್‌, ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಜಾಕ್‌ಸನ್‌, ಮತ್ತು ಜೇ ಹ್ಯಾಲೆ ಮೊದಲಾದವರು ಲೈಂಗ್‌ನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ಒಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಯೋಜಿಸಿದರು. ಇದು ಉಭಯ ಸಂಕಟದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಗೊಂಡಂತಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಅಥವಾ ವಿರೋಧಾತ್ಮಕ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಹುಚ್ಚುತನ ಎಂಬುದು ಈ ತೀವ್ರವೇದನೆಯ ಒಂದು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಒಂದು ರೇಚಕ ಮತ್ತು ಪರಿವರ್ತಕ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಅನುಭವವಾಗಿ ಮಾನ್ಯಮಾಡಬೇಕು. "ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ ಅಂಡ್ ದಿ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ" ಮತ್ತು "ದಿ ಆರಿಜನ್ ಅಂಡ್ ಟ್ರೀಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಕ್ ಡಿಸಾರ್ಡರ್ಸ್‌" ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ, ಲಿಡ್ಜ್ ಮತ್ತು ಆತನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು, ತಾಯ್ತಂದೆಯರ ನಡವಳಿಕೆಯು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿನ ಮಾನಸಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಲ್ಲದು ಎಂಬ ತಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅರೈಟಿಯ "ಇಂಟರ್‌ಪ್ರಿಟೇಷನ್ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ" ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ 1975ರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.

ನಾಗರಿಕತೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿರುವ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು 1976ರಲ್ಲಿ ಜೂಲಿಯನ್ ಜೇಯ್ನ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ "ದಿ ಆರಿಜನ್ ಆಫ್ ಕಾನ್ಷಸ್‌ನೆಸ್ ಇನ್‌ ದಿ ಬ್ರೇಕ್‌ಡೌನ್‌ ಆಫ್ ದಿ ಬೈಕ್ಯಾಮೆರಲ್ ಮೈಂಡ್‌" ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲಗಳ ಆರಂಭವಾಗುವವರೆಗೆ, ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ ಅಥವಾ ಅದೇ ಥರದ ಒಂದು ರೋಗಸ್ಥಿತಿಯು ಮಾನವನ ಜಾಗ್ರತಾವಸ್ಥೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಆತ ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ.

"ಉಭಯ ಸದನಿಕ ಮನಸ್ಸು" ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ಒಂದು ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಇದು ತಾಳುತ್ತದೆ. ದೈನಂದಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರೇರಕಭಾವದ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯು, ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ "ರಹಸ್ಯಮಯ ಧ್ವನಿಗಳಿಂದ" ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ದೇವರಿಂದ ಬರುವ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳು ಎಂದು ಹಿಂದಿನ ಜನಾಂಗದಿಂದ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಈ ಧ್ವನಿಗಳು ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಅಭಿಚಾರ ಪದ್ಧತಿಯ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ಕೈಗೊಂಡಿರುವ ಸಂಶೋಧಕರು ಉಹಾತ್ಮಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಾ, ಕೆಲವೊಂದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ ಅಥವಾ ಸಂಬಂಧಿತ ರೋಗಸ್ಥಿತಿಗಳು ಓರ್ವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಒಬ್ಬ ಅಭಿಚಾರಿ ಅಥವಾ ಮಾಂತ್ರಿಕನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಬಹುರೂಪದ ಯಥಾರ್ಥತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದುವ ಅನುಭವವು ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪವಾದುದೇನಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಅಭಿಚಾರಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅನುಭವವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸರಿಸಮನಾಗಿ, ಮನೋವೈದ್ಯರು ಕಾಯಿಲೆ ಎಂದು ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲವೊಂದು ಜಾಗೃತಾವಸ್ಥೆಯ ಮಾರ್ಪಾಟಾದ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ನೈಪುಣ್ಯವನ್ನು ಅಭಿಚಾರಿ ಅಥವಾ ಮಾಂತ್ರಿಕನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಮನೋ-ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ರೋಗನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರಸಕ್ತ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಾದರಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿನ ತಾಯ್ತಂದೆಯರ ಕಳಪೆ ನಿಗಾವಣೆಗಳು ಮಾಂತ್ರಿಕನ ಛಿದ್ರಮನಸ್ಕತೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ವಾದಿಸಬಹುದು. ಉದಾತ್ತತೆಯ ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪ, ಕೇಳಿಸಿದ ಧ್ವನಿಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭ್ರಮೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗೆ ಪಾಲ್‌ ಕರ್ಟ್ಜ್‌ನಂತಹ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ಮತ್ತು ಇತರರು ಅಂಗೀಕಾರದ ಮುದ್ರೆಯನ್ನೊತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ ಎಂಬುದು ಭಾಷೆಗಾಗಿರುವ ಎಡ ಮೆದುಳಿನ ಅರ್ಧಗೋಳದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟತೆಗಾಗಿ ನಾವು ತೆರಬೇಕಾದ ವಿಕಾಸಾತ್ಮಕ ಬೆಲೆಯಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಟಿಮ್ ಕ್ರೋ ಎಂಬ ಮನೋವೈದ್ಯ ವಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಬಲ ಮಿದುಳಿನ ಅರ್ಧಗೋಳದ ತೀವ್ರಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಮತ್ತು ಎಡಮೆದುಳಿನ ಅರ್ಧಗೋಳದ ಎಂದಿನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟಗಳೊಂದಿಗೆ ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪವು ಸಂಬಂಧಹೊಂದಿದೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕುಸಿದುಬಿದ್ದಾಗ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿ ನಮ್ಮ ಭಾಷಾಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು ವಿಕಸನಗೊಂಡಿರಬಹುದು. ಇತರ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳು ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾವನ್ನು ಮಾನಸಿಕ ವಿಘಟನೆ ಅಥವಾ ದೃಶ್ಯತ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮತ್ತು ಇತರ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳಿಂದ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡ ಅರಿವಿನ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಕಲ್ಪಿಸಿವೆ. 

ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ನರ-ಪೌಷ್ಠಿಕ ಅಂಶದೊಂದಿಗೆ (ಬ್ರೇನ್ ಡಿರೈವ್ಡ್‌ ನ್ಯೂರೋಟ್ರೋಫಿಕ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ‍್-BDNF) ಕಾಯಿಲೆಯ ಒಂದು ಸಂಬಂಧವಿದೆ..

ಸ್ಕ್ನೀಡರಿಯನ್‌ ವರ್ಗೀಕರಣ
ಇತರ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಕಾರಣಗಳು
ನಿರ್ವಹಣೆ
ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರ