ಪಾಲಿಯೊಜೀನ್ ಅವಧಿ. ಈ ಅವಧಿಯ ಕಾಲಮಾನ ೬೫ ರಿಂದ ೨೩ ದವಹಿಂ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಶಕಗಳಿವೆ. ಅವು ಪಾಲಿಯೋಸಿನ್, ಇಯೋಸಿನ್ ಮತ್ತು ಒಲಿಗೊಸಿನ್. 

ಪಾಲಿಯೋಸಿನ್ ಶಕದ ಕಾಲಮಾನ ೬೫ ರಿಂದ ೫೫ ದವಹಿಂ. ಈ ಶಕವು ಕ್ರೆಟೇಶಿಯಸ್-ಪಾಲಿಯೊಜೀನ್ ಅಳಿವು ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಇಯೊಸೀನ್‌ನ ಸಮೃದ್ಧ ಅರಣ್ಯ ಪರಿಸರದ ನಡುವಿನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಾಲ. ಖಂಡಗಳು ಆಧುನಿಕ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಕಾಲ. ಎಲ್ಲಾ ಖಂಡಗಳು (ಹಾಗೂ ಭಾರತ) ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದವು. ಆಫ್ರೊ-ಯುರೇಶಿಯಾವು ಟೆಥಿಸ್ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಅಮೆರಿಕಗಳು ಪನಾಮ ಕೊಲ್ಲಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಭೂಸೇತುವೆ ಇನ್ನೂ ರೂಪಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದು ತಾಪಮಾನ ಹೆಚ್ಚುವ ಕಾಲಮಾನ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯಗಳು ದ್ರುವಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದವು. ಸಾಗರಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಆಳುತಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಸರೀಸೃಪಗಳ ಕಾಣೆಯಾದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಶಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಪ್ರಭಲವಾದವು. ಮೀಸೊಜೋಯಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಕಾಸವಾದ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಕ್ರೆಡೊಂಟ್‌ನಂತಹ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಸ್ತನಿಗಳು ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳು ಜಗತ್ತನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದವು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹತ್ತು ಕಿಲೊಗ್ರಾಂಗಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡವು ಯಾವುವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಸಸ್ತನಿಗಳು ತೀರ ಸಣ್ಣವಿದ್ದವು. 

ಇಯೋಸಿನ್ ಶಕದ ಕಾಲಮಾನ ೫೫ ರಿಂದ ೩೩ ದವಹಿಂ. ಆರಂಭಿಕ ಇಯೋಸಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಯೋಸಿನ್‌ನಂತೆ ಜೀವಿಗಳು ಸಣ್ಣವಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯಗಳ ಇರುಕಿನಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಯಾವುವೂ ಹತ್ತು ಕಿಲೋಗ್ರಾಂಗೂ ಮಿಂಚಿರಲಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳು, ತಿಮಿಂಗಿಲ, ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ತನಿಗಳ ಆರಂಭಿಕ ರೂಪಗಳೂ ಸೇರಿದ್ದವು. ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಸ್ಟೊರ್ನಿಸ್‌ನಂತಹ ಹಾರದ ದೊಡ್ಡ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಇದ್ದವು. ಅವುಗಳ ಪೂರ್ವಜರಾದ ಡೈನೊಸಾರಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿದರೆ ಭೂಮಿ ಇತಿಹಾಸದ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಪ್ರಭಲವಾದ ಒಂದೇ ಕಾಲಮಾನ ಇದು. ತಾಪಮಾನವು ೩೦ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲಿಸಿಯಸ್ ಇದ್ದು ದ್ರುವದಿಂದ ದ್ರುವಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಯೋಸಿನ್‌ ನಡುವಿನಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಮತ್ತು ಅಂಟಾರ್ಕಿಟಿಕ ನಡುವೆ ಸರ್ಕಮ್-ಅಂಟಾರ್ಕಿಟಿಕ್ ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತದ ಸಾಗರ ಪ್ರವಾಹಗಳನ್ನು ಏರುಪೇರು ಮಾಡಿ, ವಾತಾವರಣ ತಂಪಾಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅರಣ್ಯಗಳ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದು ಸಸ್ತನಿಗಳು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡವಾಗಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಇಂದು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ನೀರಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ ತಿಮಿಂಗಲ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ. ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರಿಯೊಸಾರಕಸ್‌ನಂತಹ ಸಸ್ತನಿಗಳು ಮೇಲೆ ಇದ್ದವು ಮತ್ತು ಸಾಗರಗಳನ್ನು ಶಾರ್ಕ್‌ಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಬಸಿಲೊಸಾರಸ್‌ನಂತಹ (ಹಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ನಡುವೆಯೂ ಇದೊಂದು ಸಾಗರ ಸಸ್ತನಿ) ತಿಮಿಂಗಲಗಳು ಪ್ರಭಲವಾದವು. ತಡವಾದ ಇಯೋಸಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ರುತುಗಳ ಮರುಹುಟ್ಟು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅದರೊಂದಿಗೆ ಸವಾನ್ನಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದವು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು. 

ಒಲಿಗೊಸಿನ್ ಶಕದ ಕಾಲಮಾನ ೩೩ ರಿಂದ ೨೩ ದವಹಿಂ. ಈ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲುಗಳು ವಿಕಾಸವಾದವು ಮತ್ತು ಇದು ಹಲವು ರೀತಿಯ ಹೊಸ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಆನೆ. ಬೆಕ್ಕು, ನಾಯಿ, ಹೊಟ್ಟೆಚೀಲ ಸಸ್ತನಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದು ಇರುವ ಇತರ ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಭೇದಗಳ ವಿಕಾಸಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು. ತಣ್ಣಾಗಾಗುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮುಂದುವರೆದಿತ್ತು ಹಾಗೆಯೇ ರುತುವಿನಲ್ಲಿ ಮಳೆ. ಸಸ್ತನಿಗಳ ಗಾತ್ರ ಹಿಗ್ಗುವುದು ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಈ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಎನ್ನಿಸಿದ ಪರಸೆರಥಿರಿಯಮ್ ಸಸ್ತನಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಪೆರಿಸ್ಸೊಡಕ್ಟೈಲ್‌ಗಳು (ಬೆಸಸಂಖ್ಯೆಯ ಗೊರಸುಗಳುಳ್ಳ ಸಸ್ತನಿ) ವಿಕಾಸವಾದವು. ಈ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಮಟ್ಟದ ಜೀವಿಗಳ ಅಳಿವು ನಡೆಯಿತು ಇದನ್ನು “ಮಹಾ ಬಿರುಕು” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.

ಮೀಸೊಜೋಯಿಕ್ ಯುಗ
ಸಿಲುರಿಯನ್ ಅವಧಿ
ಪಾಲಿಯೊಜೀನ್ ಅವಧಿ
ದೆವೊನಿಯನ್ ಅವಧಿ