5ನೇ ಶತಮಾನದ BCನಲ್ಲಿ ತತ್ವಚಿಂತನೆ, ಇತಿಹಾಸ, ಗದ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಚಾರವಾದ ಬೆಳೆದ ಮೇಲೆ, ಪುರಾಣಗಳ ಹಣೆಬರಹವು ಅಸ್ಥಿರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ವಂಶಾವಳಿಗಳು ಇತಿಹಾಸದ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟವು, ಈ ಇತಿಹಾಸವು, ಥುಸೈಡಿಡೀಯನ್ ಚರಿತ್ರೆ ಅಂತಹ ಅಲೌಕಿಕವಾದವುಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿತು. ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಟಕಕಾರರು ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳನ್ನು ತಿದ್ದಿ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಗ್ರೀಕ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಮತ್ತು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಅವರನ್ನು ಟೀಕಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

6ನೇ ಶತಮಾನದ BCನಲ್ಲಿ ಕೊಲೋಫಾನ್‌ನ ಎಕ್ಸಿನೋಫೇನ್ಸ್ನಂಥ ಮೂಲ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಈಗಾಗಲೇ ಕವಿಗಳನ್ನು, ದೈವ ಯಾ ಧರ್ಮವನ್ನು ನಿಂದನೆ ಮಾಡುವ ಪಾಷಂಡಿಗಳು ಎಂದು ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ; ಹೋಮರ್ ಮತ್ತು ಹೆಸೀಯಾಡ್, "ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ನಾಚಿಕೆ ಪಡುವ,ಅವಮಾನದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳು; ಕಳ್ಳತನ, ವ್ಯಭಿಚಾರ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಮೋಸ ಮಾಡುವುದು" ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ದೇವರಿಗೆ ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಎಕ್ಸಿನೋಫೇನ್ಸ್ ದೂರಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ಲಾಟೋ ನ "ರಿಪಬ್ಲಿಕ್" ಮತ್ತು "ಕಾಯಿದೆಗಳು" ಎನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಈ ಆಲೋಚನೆಯ ಎಳೆಯೇ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ಲಾಟೋ ತನ್ನದೇ ಆದ ಗೂಢಾರ್ಥ ತುಂಬಿರುವ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಅರ್ಥದ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ("ರಿಪಬ್ಲಿಕ್" ನ Erನ ದರ್ಶನದಂತೆ), ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೇವರುಗಳ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು, ಕಳ್ಳತನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹಾದರದ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಅನೈತಿಕವೆಂದು ಟೀಕಿಸಿ ಹಾಗೆಯೇ ಸಾಹಿತ್ಯದೊಳಗೆ ಅವರನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ. ಪ್ಲಾಟೋನ ಟೀಕೆ ಹೋಮರಿಕ್ ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಗಂಭೀರ ಸವಾಲಾಯಿತು, ಪುರಾಣಗಳನ್ನು "ಹಳೇ ಹೆಂಡತಿಯರ ವಟಗುಟ್ಟುವಿಕೆ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅರಿಸ್ಟೋಟಲ್, ಪೂರ್ವ ಸಾಕ್ರಟೀಸ್‌ನ ತೋರಿಕೆಯ-ಪೌರಾಣಿಕ ತತ್ವ ಚಿಂತನೆಯ ಸದೃಶ್ಯವನ್ನು ಟೀಕಿಸುತ್ತ ಒತ್ತಿಹೇಳುವುದು "ಹೆಸೀಯಾಡ್ ಮತ್ತು ಮತಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಕಾಳಜಿ ಇದ್ದುದು ಅವರಿಗೆ ಸರಿ ಎಂದು ತೋರುವುದರ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಗೌರವವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ... ಪೌರಾಣಿಕ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯದೆ ಇರುವವರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ; ಯಾರು ಇದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ ಅವರನ್ನು ಪಾಟೀಸವಾಲು ಮಾಡಬೇಕಿದೆ". 

ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಪ್ಲಾಟೋ ಮತ್ತವನ ಸಮಾಜವು ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ; ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ‌ಸಾಕ್ರಟೀಸ್ ನ ಪಾತ್ರ ಸೃಷ್ಟಿಯೇ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹೋಮರ್‌ನ ದುರಂತಮಯ ವಿನ್ಯಾಸದಂತೆಯೇ ಇದೆ, ತನ್ನ ಗುರುವಿನ ಸದ್ಗುಣವನ್ನು ಹೊಗಳುವುದಕ್ಕೆ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಬಳಸಿರುವುದಾಗಿದೆ:

ಹ್ಯಾನ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಹೀಥ್ ಅಂದಾಜಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ ಹೋಮರಿಕ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪ್ಲಾಟೋ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿರುವುದನ್ನು ನೆಲಮಟ್ಟದ ಗ್ರೀಕ್ ನಾಗರೀಕತೆಯು ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿಲ್ಲ. ಪದ್ಧತಿ ಅಥವಾ ಕರ್ಮಾಚಾರನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅವು ಪದ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಶಿಲ್ಪಕೆತ್ತನೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ವಸ್ತು ಆಗುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ. 

ವಿನೋಧವಾಗಿ, 5ನೇ ಶತಮಾನದ BCನಲ್ಲಿ ರುದ್ರ ನಾಟಕಾರ ಯುಇಪೈಡ್ಸ್ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹಳೆ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ನಾಟಕವಾಡುತ್ತಿದ್ದನು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಣಕಿಸುತ್ತ, ಮತ್ತು ತನ್ನ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಅನುಮಾನವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತ ನಾಟಕವಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆದರೂ ನಾಟಕಗಳ ವಸ್ತುವನ್ನು ಪುರಾಣದಿಂದಲ್ಲೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅನೇಕ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿನವರು ಬರೆದ ಅದೇ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಆಯ್ದು ಉತ್ತರವೆಂಬಂತೆ ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಯುರಿಪೈಡ್ಸ್ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ದೇವರುಗಳನ್ನು ಆಕ್ಷೇಪಿಸುತ್ತ, ಟೀಕಿಸುತ್ತ ಬರೆಯುವುದು ಹಿಂದೆ ತಿಳಿಸಿರುವಂಥ ಎಕ್ಸಿನೋಕ್ರೇಟ್ಸ್ ನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಇದ್ದ ಹಾಗೇ ಇರುತ್ತದೆ : 
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿರುವ ದೇವರುಗಳು ಒರಟಾಗಿ ಅಥವಾ ದಡ್ಡತನದಿಂದ ಮನುಷ್ಯತ್ವಾರೋಪ ದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ.

ದೇವರುಗಳ ಮತ್ತು ಮರಣಾಧೀನ ಮನುಷ್ಯರ ಯುಗ
ತತ್ವ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಪುರಾಣ
ಹೆಲ್ಲೇನಿಸ್ಟಿಕ್ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ವಿಚಾರವಾದ
ಪುರಾತತ್ವದ ಮೂಲಗಳು