ಕ್ರಿ.ಶ. 1600-1850. 16ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಪಂಜಾಬಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಗೊತ್ತು ಗುರಿಯಿಲ್ಲದೆ ಅಡ್ಡಾದಿಡ್ಡಿಯಾಗಿರುವುದಂತೂ ತಿಳಿದೇ ಇದೆ. ಆದರೆ 17ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉದಯದೊಡನೆ ಪಂಜಾಬಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಭವಿಷ್ಯವೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯ ಪಂಜಾಬಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಸ್ತು ಮತ್ತು ರೂಪಗಳೆರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಎಷ್ಟು ಬೆಳೆಯಿತೆಂದರೆ, ಇದನ್ನು ಪಂಜಾಬಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸುವರ್ಣಯುಗವೆಂದು ಕರೆಯುವ ಆಸೆ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಉಂಟಾಗದೆ ಇರದು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಸಾಹಿತಿಗಳು ಜನಾಂಗ, ಮತ ಮುಂತಾದ ಭೇದಗಳನ್ನು ಮರೆತು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿದರು. ಈಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗುರುಮುಖಿ, ಪಾರಸೀ-ಅರಬ್ಬೀ ಮತ್ತು ನಾಗರಿ ಬರವಣಿಗೆಯ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಇನ್ನೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಬರನ ಸಮಕಾಲೀನನಾದ ದಾಮೋಧರನ ಹೀರ್-ರಂಝಾ, ಮತ್ತು ಚಂದರ್‍ಭಾನನ ಕೃತಿಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಕವಿ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾನ (1617-1666) ಗಮನಾರ್ಹ ಕೃತಿಗಳನ್ನೂ ನೋಡಬಹುದು. 9,000 ದ್ವಿಪದಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆತನ ಬಾರಾ ಅನ್ವಾ (ಹನ್ನೆರಡು ಆಶ್ವಾಸಗಳು) ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ಪಂಜಾಬಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಕಲ್ಲೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಇಸ್ಲಾಮ್ ಧರ್ಮದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಸೊಗಸಾದ ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ ಕರ್ಬಲಾ ಯುದ್ಧವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಮಕ್‍ಬಿಲನ ಜಂಗ್‍ನಾಮಾ ಕೃತಿಯೂ ಈ ಕಾಲದ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಸತ್ತ್ವಪೂರ್ಣ ಸಾಹಿತ್ಯಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬಿ ಅಂತಃಸ್ತತ್ವದಿಂದಲೂ ನಿರ್ವಹಣೆಯಿಂದಲೂ ಕೂಡಿದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸೂಫೀ ಕವಿಗಳ ಕೃತಿಗಳು ಈ ಕಾಲದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮುಖ್ಯಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಈ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸೂಫೀ ಕವಿ ಬುಲ್ಲೆಹೀಷಾಹನ (1680-1758) ಕಾಫೀಗಳು ಅಥವಾ ಚಿಕ್ಕ ಕವನಗಳು ಸುಮಾರು ಆರಾರು ವೃತ್ತಪದ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ಬುಲ್ಲೆಹೀಷಾಹ್‍ನ ಸಮಕಾಲೀನನಾದ ಅಲೀ ಹೈದರ್ (1689-1776) 30 ವೃತ್ತಪದ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅನೇಕ ಸಿ-ಹಫೀಸ್‍ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸೂಫೀ ದರ್ಶನದ ಜೊತೆಗೆ ವೈದಿಕ, ಪೌರಾಣಿಕ, ಆಲೋಚನಾಧಾರೆಯೂ ಈ ಕಾಲದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದೆ. 88 ವೃತ್ತಪದ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಜಸೋದನಂದನನ ಲವ-ಕುಶ-ದಿಯಾ-ಪೌಡಿಯಾ ಎಂಬ ಕವನ ರಾಮಾಯಣದ ಪದ್ಯಾತ್ಮಕ ಕಥನ, ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರೂಪಿತವಾದ ಈ ಕಥನ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪರಿಸರದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗುರುನಾನಕ್ ಮತ್ತು ಆತನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ಪ್ರವರ್ತಿತವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮಾರ್ಗವೂ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗುರುದಾಸ ಗುರುಗ್ರಂಥಸಾಹಬ್‍ಗೆ ಅನುಬಂಧವೆನ್ನಬಹುದಾದ 40 ವಾರ್‍ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ. ಈ ವಾರ್‍ಗಳು ಸರಳ ಜನಪದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ಕಥೆ ಮತ್ತು ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ನೀತಿಬೋಧೆ ಮಾಡುವ ಉಪದೇಶಾತ್ಮಕ ಕವನಗಳು.

ಮಧ್ಯಯುಗದ ಪಂಜಾಬಿ ಸಾಹಿತ್ಯ
ಆರಂಭಕಾಲ - ಕ್ರಿಶ 1600ರ ವರೆಗೆ
ಆಧುನಿಕ ಕಾಲ 1850 ರ ಅನಂತರ
ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷೆ