ಮುಸಲ್ಮಾನರಲ್ಲಿ ಸುನ್ನೀಗಳು, ಷಿಯಾಗಳು, ಇಸ್ಮಾಯಿಲಿಗಳು, ಬೊಹ್ರಾಗಳು, ಖೋಜಾಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧರಲ್ಲದ ಅಹ್ಮದೀಯಾಗಳ ಪಂಗಡಗಳಿವೆ. ಸುನ್ನೀಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪಂಥಗಳಿವೆ. ಅವರುಗಳಲ್ಲಿ ಕುಚಿ ಮೆಮನ್‌ಗಳೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೂ ಕೂಡಾ ಇದ್ದು ಅವರು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಿಂದೂಗಳ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮುಸಲ್ಮಾನರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ನ್ಯಾಯಿಕ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿ ಷರೀಯತ್‌ ಕಾನೂನನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೧೩ರ ವಕ್ಫ್‌‌ ಸ್ಥಿರೀಕರಣ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು, ಗೋಪ್ಯ ಸಲಹಾಮಂಡಲಿಗಳ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಲು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಹಲವು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಬೃಹತ್‌ ಸಮುದಾಯವಾಗಿ ಭಾರತದ ಮುಸಲ್ಮಾನರು ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೯೦ರ ದಶಕದವರೆಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪಕ್ಷದ ಕಪಿಮುಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಭಾರತದ ಸರ್ಕಾರವು, ಭಾರತದ ಮುಸಲ್ಮಾನರ, ಬಗ್ಗೆ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಅವರ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ತುಷ್ಟೀಕರಣದ/ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪಕ್ಷವು ಎಡಪಂಥೀಯವಾದುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಮುಸಲ್ಮಾನರು ತಮ್ಮ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನಮಟ್ಟಿಗೆ ಈಡೇರಿಸುತ್ತೇವೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಎಡಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಭಾರತದ ಮುಸಲ್ಮಾನರು ಹಾಗೂ ಭಾರತವನ್ನು ಬಹುಪಾಲು ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಗಣ್ಯ ಪಕ್ಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವ ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ಸಹಜೀವನದ ಸಂಬಂಧವು ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರುಗಳಾದ ೧೯೫೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನೆಹರೂರವರು ಹಾಗೂ ೧೯೭೦ರ ದಶಕ ಹಾಗೂ ೮೦ರ ದಶಕದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರುಗಳ ಹೆಸರು ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ.

ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ RSS ಮತ್ತು ಶಿವ ಸೇನಾ ಸಂಘಟನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಒಂದು ಬಲಪಂಥೀಯ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ (BJP) ಪಕ್ಷದ ಉದಯವು, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಿ ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ನೀತಿಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವ ಸವಾಲಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವಂತಹುದಾಗಿತ್ತು. ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಬಗೆಗಿನ ತನ್ನ ನಿಲುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಅದು ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆ ಹೀಗಿತ್ತು :
"೩೬. ನಾಗರೀಕತೆಯುಳ್ಳ, ಧರ್ಮಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಹಾಗೂ ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ, ವರ್ಗ, ವರ್ಣ/ಬಣ್ಣ, ಜನಾಂಗ ಅಥವಾ ಲಿಂಗಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ ತಾರತಮ್ಯ ತೋರದ ಕೇವಲ ನಾಗರಿಕ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದುವ ; ಆಡಳಿತವನ್ನು ಹೊಂದುವುದಕ್ಕೆ ಬದ್ಧರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ನಾವು ಸತ್ಯವಾಗಿಯೂ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿಯೂ 'ಸರ್ವ ಪಂಥ ಸಮಾಧಾರ'ದ (ಎಲ್ಲಾ ಪಂಥಗಳಿಗೂ ಸಮಾನ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡುವಿಕೆ) ಹಾಗೂ ಸರ್ವರೂ ಸಮಾನರು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯ ಭಾರತದ ಪರಂಪರೆಗೆ ನಿಷ್ಠವಾದ ಜಾತ್ಯತೀತತೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದು ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿಯೂ ತರುತ್ತೇವೆ. ನಾವು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಆರ್ಥಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಇಡಲಿದ್ದೇವೆ."

ಈ ರಾಜಕೀಯ ಧ್ಯೇಯವು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಸುಕಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಉದ್ದೇಶವು ಇಂತಹುದೇ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿನ ಪಕ್ಷದ ವಕ್ತಾರ ಮುಖ್ತಾರ್‌ ಅಬ್ಬಾಸ್‌ರ ಸಂದರ್ಶನದಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದ ಪ್ರಕಾರ, ಇವರ ಗುರಿಯು ಮುಸಲ್ಮಾನರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳ ಕೂಲಂಕುಷ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಅಥವಾ ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಸುಸ್ಪಷ್ಟ. ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಭವನೀಯವಾಗಿ, ಇದು ೪೪ನೆಯ ವಿಧಿ/ಪರಿಚ್ಛೇದದ ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ನೀತಿಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ಕಡ್ಡಾಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿತ್ತು. BJP ಪಕ್ಷವು ಮತಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಪಾಲನ್ನು ಸ್ಥಿರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಬಂದಿತ್ತು ಹಾಗೂ ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಮತ್ತೆ ೧೯೯೮–೨೦೦೪ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡಾ ಆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ನಾವು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸುಧಾರಣೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಕುರಿತು ಅವಲೋಕಿಸಬಹುದು.

ಷಾಹ್‌ ಬಾನೋ vs. ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ಅಹ್ಮದ್‌ ಖಾನ್‌ರ ಮೊಕದ್ದಮೆಯು ಭಾರತೀಯ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಂಹಿತೆಯ ವಿಭಾಗ ೧೨೫ರ ಅನುಸಾರ ವಿಚ್ಛೇದಿತೆ ಷಾಹ್‌ ಬಾನೋಳು ಜೀವನ ವೆಚ್ಚದ ಪಡೆಯುವಿಕೆಗೆ ಅರ್ಹಳಾಗಿದ್ದಾಳೆಯೋ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೩, ೧೯೮೫ರಂದು ನಡೆಯಿತು. ಬಾನೋಳು ಓರ್ವ ೭೩ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮುಸಲ್ಮಾನ ವೃದ್ಧೆಯಾಗಿದ್ದು ಆಕೆಯ ಪತಿ ಆಕೆಯನ್ನು ತ್ರಯ ತಲಾಖ್‌ ಎಂಬ "ನಾನು ನಿನ್ನಿಂದ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದು ಮೂರು ಬಾರಿ ಮೂರು ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆಯುವ ಗಂಡನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಿಚ್ಛೇದನ ನೀಡಿದ್ದ. ಆಕೆಯ ಪತಿಯು ಆಕೆಗೆ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ಕಾನೂನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ್ದ ಅವಧಿಯ ನಂತರ ಆಕೆಯ ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣಾ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ನೀಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದಾಗ, ಆಕೆಯು ಅಪರಾಧ ಸಂಹಿತೆಯು ಮುಸಲ್ಮಾನರಿಗೂ ಕೂಡಾ ಅನ್ವಯಿಸಬೇಕು ಹಾಗೂ ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ತನಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಜೀವನವೆಚ್ಚಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ತಾನು ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹಳು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಅಹವಾಲು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಳು. ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಬಹುಶಃ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಲೇ, ಖು/ಕುರಾನ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡಾ ಸುರಾ ೨:೨೪೧-೨೪೨ದ ಉಲ್ಲೇಖದ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯು ಜೀವನವೆಚ್ಚಕ್ಕೆ ಅರ್ಹಳಾಗಿರುತ್ತಾಳೆಂದು ವಾದಿಸಿತು. ತನ್ನ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿ "ಮುಸಲ್ಮಾನ ಪತಿಗೆ ವಿಚ್ಛೇದಿತ ಪತ್ನಿಯ ಜೀವನಕ್ಕೆ ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಡುವ ಅಥವಾ ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ನೀಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಖು/ಕುರಾನ್‌ ಹೇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಆಯತ್‌ಗಳು(ಧಾರ್ಮಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು) ಯಾವುದೇ ಅನುಮಾನಕ್ಕೂ ಆಸ್ಪದವೀಯುವುದಿಲ್ಲ.". ಇದರಲ್ಲಿನ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ವಿಚಾರವೆಂದರೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಮುಸಲ್ಮಾನರಿಗೆ ಅಪರಾಧ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಬೇಕು ಎಂದು ವಿಧಿಸಬೇಕೆಂದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ, ಅದು ಖು/ಕುರಾನ್‌ ಅನ್ನು ಅರ್ಥೈಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬ ಭಾವವನ್ನೂ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು.
ಮುಸಲ್ಮಾನ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತೀರ್ಪಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ನಿರೀಕ್ಷಿತವಾದಂತೆಯೇ ಇತ್ತು ಹಾಗೂ ಪ್ರಗತಿವಿರೋಧಿಯಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ರಸ್ತೆಗಿಳಿದು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು, ಇದರಿಂದ ಗಲಭೆ ದೊಂಬಿಗಳು ಉಂಟಾದವು, ಹಾಗೂ ಮುಸಲ್ಮಾನ ನಾಯಕರು ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು 'ಎಲ್ಲವನ್ನೂ' ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧರಿರುವುದಾಗಿ ಉದ್ಘೋಷಿಸಿದರು. ಇಂದಿರಾರ ಪುತ್ರ ರಾಜೀವ್‌‌ ಗಾಂಧಿಯವರ ಸರ್ಕಾರವು, ಇದಕ್ಕೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸಿ ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮಹಿಳೆಯರ (ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಹಕ್ಕುಗಳು) ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಅಪರಾಧ ಸಂಹಿತೆಯ ಹೊರತಾಗಿ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಜೀವನವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕೊಡಿಸುವ, ಹಾಗೂ ಆ ಮೂಲಕ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಮಾನತೆಯ ಹಕ್ಕಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿತಲ್ಲದೇ, ಅವರು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಅಪರಾಧ ಸಂಹಿತೆಯ ವಿಭಾಗ ೧೨೫ರ ಆಸರೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಯಾವುದೇ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುವ ಕಾನೂನು ಇದಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾಯಿದೆಯು Ms. ಬಾನೋಳು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದ ಷರೀಯತ್‌ ಕಾಯಿದೆ, ಅಥವಾ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಹಿಂದೆ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದ ವಿಚ್ಛೇದಿತೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿನ ಸುಧಾರಿತ ರೂಪವಾಗಿತ್ತು. ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮಹಿಳೆಯರ (ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯಿದೆಯು ಮಹ್ರ್‌ ಅನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಇದ್ದತ್‌ ಅವಧಿಯ ಮಾನಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ವೆಚ್ಚದ ನೀಡಿಕೆಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ನೀಡಿತು :

ಮೈನಾರಿಟಿ ರೈಟ್ಸ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಈ ಕಾಯಿದೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಿ ಈ ಕಾಯಿದೆಯು "ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಕಾನೂನು ಹಾಗೂ ಅದೇ ವಿಚಾರದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ತಾರತಮ್ಯ ತೋರಿಸುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾನೂನುಗಳ ನಡುವಿನ ಭಾರೀ ಅಂತರವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿತ್ತು. ತಮ್ಮ "ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ವಿಮೆನ್‌ ಇನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ" ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಷಹೀದಾ ಲತೀಫ್‌ರವರು ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮಹಿಳೆಯರ "ಭವಿಷ್ಯವು ಯಾವತ್ತೂ ಸಂಪ್ರದಾಯಶೀಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ವ್ಯಥೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇದೆ, ಅವರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇಸ್ಲಾಮ್‌ ಎಂದರೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಒಟ್ಟಾರೆ ನ್ಯಾಯಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿರದೇ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಕೇವಲ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಲ್ಲಿನ ಭೇದವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುವ ಒಂದು ಅವಕಾಶವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಷಾಹ್‌ ಬಾನೋ ಮೊಕದ್ದಮೆಯು ಈಗಲೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನಿನ ಸವಾಲಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಘಟ್ಟವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಸಮಾನತೆಯ ಕರೆಯ ಹೊರತಾಗಿ ಶಾಸನಾಂಗವು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಮಿತಿಗಳಿಂದ ಹೊರತುಪಡಿಸಲು ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರ ವಲಯದ ಒಳಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸಾಬೀತಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ. ಇದೆಲ್ಲದರ ಹಿಂದಿನ ತತ್ವವೇನೆಂದರೆ ಮುಸಲ್ಮಾನರಲ್ಲದ ಇತರರು ಹೇಳುವ ಹಾಗೆ ಮುಸಲ್ಮಾನರು ಸ್ವತಃ ತಾವೇ ಬದಲಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ತರಬೇಕು ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಜನಸಮೂಹ ಹಾಗೂ ಅದರ ವಕ್ತಾರರುಗಳಾದ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನು ಮಂಡಳಿ ಅಥವಾ ಜ/ಜುಮೀಯತ್‌ ಅಲ್‌‌-ಉಲಾಮಾದಂತಹಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಓಗೊಡದ ಹೊರತು ಏನನ್ನೂ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ, ಮುಸಲ್ಮಾನರು ಕೂಡಾ ತಮ್ಮ ಕಾನೂನನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಒಂದು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವೆಂಬ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ಭಾವವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯತ್ನವು ಈ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮನ್ನು, ಮುಸಲ್ಮಾನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನೇ ನಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭೀತಿಯನ್ನು ಮುಸಲ್ಮಾನರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಬಾನೋ ಮೊಕದ್ದಮೆಯು, ಬಲ ಪಂಥೀಯ ಹಿಂದೂ ಚಳುವಳಿಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಅವರ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಿತು, ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಅಲ್ಲವಾದರೂ ಬದಲಿಗೆ ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ನೀತಿಸಂಹಿತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಬಿಪನ್‌ ಚಂದ್ರ ತಮ್ಮ "ಇಂಡಿಯಾ ಆಫ್ಟರ್‌ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸ್" ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾ ಇಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯು "ಮುಸಲ್ಮಾನರ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿತ್ವವು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸರಳ ಸಮಸ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಜಟಿಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ ಹಾಗೂ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಹಿಂದೂ ಕೋಮುವಾದಿ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಉತ್ಸಾಹವು ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡು ಮಾಡಿ ಅಸಹಾಯಕರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ." ಮೈನಾರಿಟಿ ರೈಟ್ಸ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು "ಮುಸಲ್ಮಾನರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟಗೊಳಿಸಿ ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ನೀತಿಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರೀ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸುವಾಗ BJP ಪಕ್ಷವು ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದಾಗ ಇದೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತ್ತು. ೧೯೮೬ರಿಂದ ಪ್ರಸಕ್ತ ಕಾಲದವರೆಗಿನ ಈ ಹೋರಾಟದ ಹಾದಿಯು ಈ ಮೂಲಭೂತ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿದೆ. ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮಹಿಳೆಯರ ಪರವಾಗಿ ಬಲಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಅಭಿಯಾನಗಳು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹೋರಾಟ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳಲ್ಲಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ತೋರುವ ಭೇದದ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಆಕ್ರೋಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿತಲ್ಲದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಸಂಘಟನೆಗಳು ತಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ದೃಢವಾಗುತ್ತಾ ಹೋದವು.
ಜೂನ್‌ ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ "೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ ಬೆಳ್ಳಂಬೆಳಗ್ಗೆ, ಅವರು [ನನ್ನ ಗಂಡ/ಪತಿ] ನನ್ನ ಬಳಿ ಬಂದು ತಲಾಖ್‌, ತಲಾಖ್‌ ಹಾಗೂ ತಲಾಖ್‌ ಎಂದು ಮೂರು ಬಾರಿ ಉಚ್ಛರಿಸಿದರು" ಎಂದು ತ್ರಯ ತಲಾಖ್‌ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಪತಿಯಿಂದ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದಿದ್ದ ಷಕೀಲಾ ಪರ್ವೀನ್‌ರ ಮೊಕದ್ದಮೆಯು ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಬಂದಾಗ ೧೯೮೬ರ ಕಾನೂನು ಒರೆಗೆ ಹಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ M.C. ಮಚಂದಾ/ಡಾರು ತಮ್ಮ ೧೯೭೩ರ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ವಿಚ್ಛೇದನದ ಕಾನೂನುಗಳು ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ತ್ರಯ ತಲಾಖ್‌‌ನ ಬಳಕೆಯನ್ನು "ಅನುಮೋದಿಸದಿರುವ ರೂಪ" ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದರೂ, ಅದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಷಾಹ್‌ ಬಾನೋಳ ಪತಿಯಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಂದ ಅಸಮರ್ಥನೀಯ ವಿಚ್ಛೇದನ ವಿಧಾನ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಮಚಂದಾ/ಡಾರು "ಈ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಮೂರು ಬಾರಿ ಉಚ್ಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ನೈರ್ಮಲ್ಯತೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಚಂದಾ/ಡಾರು ತಲಾಖ್‌ನ 'ಅನುಮೋದಿತ' ರೂಪವು "ಮೂರು ಬಾರಿ ಸತತವಾಗಿ ಉಚ್ಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಮೂರು ಸತತ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು" ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಷಕೀಲಾ ಪರ್ವೀನ್‌ಳಿಗೆ ಆಕೆಯ ಮಾಹ್ರ್‌‌ ಮೊತ್ತವಾದ ೨೫೦೦rsಅನ್ನು ಪಾವತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ತಿಂಗಳಿಗೆ ೮೦೦ ರೂಪಾಯಿಗಳ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ನೀಡಲಿಕ್ಕೆ ಆಕೆಯ ಇದ್ದಾಹ್‌ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ (ಮೂರು ಹಯಾದ್‌/ರಜಃಸ್ರಾವದ ಅವಧಿಗಳು) ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಈ ಮಾಹ್ರ್‌‌‌‌ಅನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಇದು ಖು/ಕುರಾನ್‌ನ ಆಶಯಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪರ್ವೀನಳು ಕಲಕತ್ತಾದ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಹವಾಲನ್ನು ೧೯೮೬ರ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮಹಿಳೆಯರ ರಕ್ಷಣಾ(ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯಿದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದಳು. ಜುಲೈ ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಬಸುದೇವ್‌ ಪಾಣಿಗ್ರಾಹಿಯವರು "ಓರ್ವ ವಿಚ್ಛೇದಿತ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮಹಿಳೆಯು ಆಕೆಯ ಭವಿಷ್ಯತ್ತಿನ ಅಗತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದ ನಂತರ ಆಕೆಗೆ ನೀಡಬೇಕಿರುವ ಜೀವನವೆಚ್ಚದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಈ ಜೀವನವೆಚ್ಚವು ಕೇವಲ ಇದ್ದತ್‌ ಅವಧಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ೧೯೮೬ರ ಕಾಯಿದೆಯ ವಿಭಾಗ ೩ (I) (A)ದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಪದಪುಂಜವು ತರ್ಕಬದ್ಧ ಹಾಗೂ ಸಮಂಜಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಹಣಾ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ವಿಚ್ಛೇದನದ ನಂತರವೂ ತನ್ನ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದದ್ದನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾಳೆ ಹಾಗೂ ಅವಳು ನಿರ್ಗತಿಕಳಾಗುವ ಅಥವಾ ಬೀದಿಗೆ ಬೀಳುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದ್ದರು. ಈ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿನ ತರ್ಕಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಬಾಂಬೆ/ಮುಂಬಯಿ ಮತ್ತು ಲಖ್ನೌಗಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡಾ ಅನ್ವಯಿಸಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ೧೯೮೬ರ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮಹಿಳೆಯರ ಕಾಯಿದೆಯು ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮೂಲಕ, ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೂಲಭೂತ ತೀರ್ಪು ಏನಿತ್ತೋ ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ ಎಂಬಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ, ಎಂದರೆ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಇದ್ದತ್‌ ಅವಧಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಸಹಾ ಜೀವನವೆಚ್ಚವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬ ಅಂಶ.

ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮಹಿಳೆಯರ ಕಾಯಿದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ್ದ ತೀರ್ಪುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಇದು ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸಮೂದಿಸಲಾಗಿರುವ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ಸಮಾನತೆಯ ವಾಗ್ದಾನಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ತೋರುವುದರಿಂದ ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಈ ಕಾಯಿದೆಯ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದವು. ಈ ಅಹವಾಲುಗಳನ್ನು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ, ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಪ್ರಾಯಶಃ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದಾದ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಭಯ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ, ಒಮ್ಮೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಂತಹುದೊಂದು ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಕರೆಯಬಹುದೆಂದು ತೋರುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಸಲ್ಮಾನರ "ಧರ್ಮವು ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದೆ" ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯ ಲೇಖನವು ಪ್ರಕಟವಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೊಂದು ಅಂತಹುದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಅಲಹಾಬಾದ್‌‌ನ ಓರ್ವ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ತ್ರಯ ತಲಾಖ್‌ ವಿಚ್ಛೇದನದ ಇಡೀ ಕಲ್ಪನೆಯೇ/ಮೂಲತತ್ವವೇ ಅಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾದುದು ಎಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ತೀರ್ಪನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೊರತಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ನೆನೆಗುದಿಗೆ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಈ ತೀರ್ಪನ್ನು ಬಾಂಬೆ/ಮುಂಬಯಿ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತ್ರಯ ತಲಾಖ್‌‌ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವೆಂದು ಕಂಡುಬಂದ ರಹೀಮ್‌ ಬೀ/ಬಾಯ್‌ನ ಮೊಕದ್ದಮೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ತೀರ್ಪಿನಿಂದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ.

ಇದುವರೆಗಿನ ಚರ್ಚೆಯು ೧೯೮೫ರ ಷಾಹ್‌ ಬಾನೋ ಮೊಕದ್ದಮೆಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೊರಬಿದ್ದ ತೀರ್ಪುಗಳ ಒಂದು ತ್ವರಿತ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದೆಲ್ಲದರ ಮೂಲ ಸಂದೇಶವು ಏನೆಂದರೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಆದರೆ ಖಚಿತವಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಮಹಮ್ಮದೀಯ/ಇಸ್ಲಾಮಿನ ಕಾನೂನುಗಳ ಬಹುತೇಕ ಸುವ್ಯಕ್ತವಾಗಿರುವ ಪಕ್ಷಪಾತದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತಲಿವೆ. ತಲಾಖ್‌ ವಿಚ್ಛೇದನ ಹಾಗೂ ವಿಚ್ಛೇದಿತ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಮರುಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬದಲಾಗದೇ ಉಳಿದಿರುವ ಆದರೆ ಸವಾಲನ್ನು ಎದುರಿಸಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವಂತಿಲ್ಲದಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಧಾನ ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದರೆ ಅದು ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವ/ಬಹುವಿವಾಹ ಸಮಸ್ಯೆ. ಷರಿಯಾ ಕಾನೂನಿನ ಇನ್ಯಾವುದೇ ಭಾಗವು ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವ/ಬಹುವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾನೂನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ತೋರಿಸಿಲ್ಲವಾಗಿದೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಇದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಖು/ಕುರಾನ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಇದೇ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಬದಲಾಯಿಸಲು ತೀರ ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವ/ಬಹುವಿವಾಹದ ಮೇಲಿನ ಕಾನೂನು ನಿಷ್ಕರುಣೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಡಿಲ ಕಾನೂನಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಪುರುಷನಿಗೆ ತಾನು ಒಬ್ಬಳು ಪತ್ನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನವರನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬೇಕೆಂದೇನೂ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ತೀರ ಬಡವನಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಕೂಡಾ ಯಾವುದೇ ಪರಿಶೀಲನೆಯು ಇಲ್ಲದೆಯೇ ಒಬ್ಬಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪತ್ನಿಯರನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವ/ಬಹುವಿವಾಹ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ನಿಷೇಧಗೊಳಿಸಲು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಮಾರ್ಗಗಳು ಮೂರು ಮಗ್ಗಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಮೊದಲಿಗೆ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪತಿಗೆ ಇರುವ ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವ/ಬಹುವಿವಾಹದ ಆಯ್ಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಸ್ಯೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ದೂರುಗಳು ವಿರಳವಾಗಿದ್ದವು. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಟ್ಯುನೀಷಿಯಾ ಅಥವಾ ಟರ್ಕಿಗಳಲ್ಲಿನ ಕಾನೂನುಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಆಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅನೇಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಗತಿಪರರು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಅಂತಿಮ ಹೋರಾಟದ ಮಗ್ಗಲು ಎಂದರೆ ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ನೀತಿಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕರೆ ನೀಡುವುದು ಹಾಗೂ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳು ಅನಮ್ಯ/ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲಾರದಂತಿರುವುದರಿಂದ, ಅದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವುದು.

"ಎಂಡ್‌ ಪಾಲಿಗಾಮಿ, ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ವುಮನ್‌ ಪ್ಲಿಯಾಸ್‌ ವಿತ್‌ SC (ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ)" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ ಪತ್ರಿಕೆಯು ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ವಕೀಲೆ ಲಿಲಿ ಥಾಮಸ್‌‌‌‌‌ರವರು‌ "ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವ/ಬಹುವಿವಾಹದ ವಾಡಿಕೆ/ರಿವಾಜು ಮತ್ತು ಬಳಕೆ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಹೊರತಾದ ವಿಚ್ಛೇದನಗಳ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಮುಸಲ್ಮಾನರು ಅನುಸರಿಸಲು ನೀಡಿರುವ ಅನುಮತಿಯು ಸಂವಿಧಾನದ ೧೪, ೧೫ ಮತ್ತು ೨೧ನೆಯ ವಿಧಿ/ಪರಿಚ್ಛೇದಗಳ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಸಮಾನತೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹಾಗೂ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ನಿರಾಕರಣೆಯಾಗಿದೆ ... [ಆಕೆಯು ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಇದನ್ನು ಘೋಷಿಸಲು ಕೋರಿದ್ದರು] ಮುಸಲ್ಮಾನ ಸಮುದಾಯವು ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವ ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವ/ಬಹುವಿವಾಹ ಪದ್ಧತಿಯು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ, ಅಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹಾಗೂ ಸಮಾನ ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಏಕವಿವಾಹ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಇರುವುದು ಅನೂರ್ಜಿತ" ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿತು. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ದಾವೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಮುಸಲ್ಮಾನರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನು ಹಾಗೂ ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವ/ಬಹುವಿವಾಹ ಪದ್ಧತಿಯ ಅದರ ಅಂಗೀಕಾರವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ.

೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಎರಡನೆಯ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹಿಂದೂ ಪುರುಷರು ಇಸ್ಲಾಮ್‌ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡ ನಾಲ್ಕು ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಕೋರಲಾಯಿತು. ಆ ಮೊಕದ್ದಮೆಯೆಂದರೆ ಸರಳಾ ಮುದ್ಗಲ್‌ v. ಭಾರತದ ಒಕ್ಕೂಟ, AIR ೧೯೯೫ SC ೧೫೩, ಈ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ, ಮೊದಲ ವಿವಾಹವನ್ನು ೧೯೫೪ರ ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹ ಕಾಯಿದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು. ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಕುಲ್‌ದೀಪ್‌ ಸಿಂಗ್‌ರವರು ಹಿಂದೆ ೧೯೪೫ರ ಮೊಕದ್ದಮೆಯೊಂದರ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಮರಳಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಹೀಗೆ ತೀರ್ಪು ಘೋಷಿಸಿತ್ತು "ಈ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಒಂದು ಪಕ್ಷದವರು ಮಹಮ್ಮದೀಯರಾಗಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಹಮ್ಮದೀಯ ಕಾನೂನನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುವಂತಹಾ ಒಂದು ಮಹಮ್ಮದೀಯ/ಇಸ್ಲಾಮೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದ್ದರೆ, ಫಿರ್ಯಾದಿಯು ಕೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಅವರ ಪರವಾಗಿ ಕೊಡಬಹುದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇದು ಒಂದು ಮಹಮ್ಮದೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಲ್ಲ; ಹಾಗೂ ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಕಾನೂನು ಇಲ್ಲಿ ನಾಡಿನ ಕಾನೂನು ಕೂಡಾ ಅಲ್ಲ." ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸಿಂಗ್‌ರವರ ಈ ತೀರ್ಪು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಲವು ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯುವಂತಹುದಾಗಿತ್ತು. ಮೊತ್ತಮೊದಲಿಗೆ ಅವರು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದ್ದು "ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಅನ್ವಯಕ್ಕೆ ಬಳಸಬಹುದಾದಂತಹಾ ಯಾವುದೇ ವೈವಾಹಿಕ ಕಾನೂನು ಇಲ್ಲ. ಶಾಸನೋಕ್ತ ಕಾನೂನಿನ ಹೊರತಾಗಿ ಒಂದು ವಿವಾಹದ ಮಾನ್ಯತೆಯು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಗೊಳಪಡುತ್ತವೆ." ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಅವರು "ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳ ಕಟ್ಟಳೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಂತೆ ಏರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿವಾಹವೊಂದನ್ನು ದಂಪತಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬರು ಮತಾಂತರಗೊಂಡ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಅದಕ್ಕೆ ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ಮತ್ತೊಂದು ಧರ್ಮದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳ ಅನ್ವಯದಿಂದಾಗಿ ರದ್ದುಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ" ಎಂದೂ ತಿಳಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾ "ಏಕಪತ್ನಿತ್ವ/ಏಕವಿವಾಹವು ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾದುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ಕಾನೂನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪತ್ನಿಯರನ್ನು ಅನುಮತಿಸುವುದರಿಂದ, ಮತಾಂತರಗೊಂಡ ಹಿಂದೂ ಪತಿಯು ಹಿಂದೂ ಕಾನೂನುಗಳ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಂದ ನುಣುಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ದಂಡನಾರ್ಹ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಸ್ಲಾಮ್‌ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ" ಎಂದಿದ್ದರು.

ತಮ್ಮ ಸಾಕಷ್ಟು ದೀರ್ಘವೆನಿಸುವಂತಹಾ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಅವರು, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ನೀತಿಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಅಗತ್ಯದ ಕುರಿತು ೨೦ ಬಾರಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದರು. "ಇದುವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಎಲ್ಲಾ ಸರ್ಕಾರಗಳೂ ಸತತವಾಗಿ ೪೪ನೆಯ ವಿಧಿ/ಪರಿಚ್ಛೇದದಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಫಲವಾಗಿವೆ" ಎಂದು ನೀಡಿದ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯ/ಟೀಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಂಗ್‌ರವರು ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ನೀತಿಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಬಗೆಗಿನ ತಮ್ಮ ಕರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಯವರ V.N. ಖಾರೆಯವರ ಅಧೀನ ನಡೆದ ಜಾನ್‌ ವಾಲ್ಲಮಾಟ್ಟಮ್‌ V. ಭಾರತೀಯ ಒಕ್ಕೂಟ, AIR ೨೦೦೩ SC ೨೯೦೨, ಮೊಕದ್ದಮೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಇದೇ ರೀತಿಯ ಕರೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಟಿಪ್ಪಣಿ/ಷರಾದಲ್ಲಿ "೪೪ನೆಯ ವಿಧಿ/ಪರಿಚ್ಛೇದವು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರಿಕರಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ನೀತಿಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರವು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಏರ್ಪಾಡನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. ಸಂವಿಧಾನದ ೪೪ನೆಯ ವಿಧಿ/ಪರಿಚ್ಛೇದವನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಿಚಾರವು ತೀರ ವಿಷಾದಪಡುವಂತಹಾ ವಿಚಾರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ನಾವು ಇಚ್ಛೆಪಡುತ್ತೇವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಬೇಕಾದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ರೂಪುಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಸತ್ತು ಇನ್ನೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಿದೆ. ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ನಾಗರಿಕ ನೀತಿಸಂಹಿತೆಯು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ನೆಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಸಮಂಜಸತೆಗಳನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಏಕೀಕರಣದ ಉದ್ದೇಶದ ಈಡೇರಿಕೆಗೆ ಸಹಾಯವನ್ನು ಮಾಡಬಲ್ಲದು" ಎಂದು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ೪೪ನೆಯ ವಿಧಿ/ಪರಿಚ್ಛೇದವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜವಾಹರ್‌ ಲಾಲ್‌ ನೆಹರೂರವರು ೧೯೫೪ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದ "ಈ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಕಾಲವು ಪಕ್ವಗೊಂಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ" ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ." ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಡಳಿತಾನಂತರದ ಭಾರತವು ತಾನು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಬಹುಪಾಲು ಸಮಯ ನೆಹರೂರವರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪಕ್ಷದಿಂದಲೇ ಆಳ್ವಿಕೆಗೊಳಪಟ್ಟಿರುವುದು ಸುಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುವಾಗ ಹಾಗೂ ಆತನ ಮಗಳು ಹಾಗೂ ಮೊಮ್ಮಗ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ೫೮ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ೩೫ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಅಷ್ಟೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಿರುವಾಗ, ನೆಹರೂರವರ ಪಕ್ಷವು ಭಾರತದ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಮುಂದುವರೆಯಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸುಲಭ.

ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ೪೪ನೆಯ ವಿಧಿ/ಪರಿಚ್ಛೇದದ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿರುವ ವಿವಾದಗಳು ಹಾಗೂ ಅದರ ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ನೀತಿಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಬಗೆಗಿನ ಕರೆಗಳು ಸಮಯ ಕಳೆದಂತೆ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿಗೊಳಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೂ ಆಗಿಲ್ಲ. ಇದರಲ್ಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರಶ್ನೆಯು "ಧರ್ಮಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹಾಗೂ ಮುಕ್ತ ಉದ್ಯೋಗ/ಉದ್ಯಮ, ಧರ್ಮದ ಅನುಷ್ಠಾನ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸರಣಗಳ ಹಕ್ಕು"ಗಳನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುವ ೨೫ನೆಯ ವಿಧಿ/ಪರಿಚ್ಛೇದವು ಅದೇ ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದೇ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.

೧೯೯೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಡೆಸಿದ ಪಕ್ಷವಾದ ಶಿವ ಸೇನಾ ಪಕ್ಷವು ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ತಾನು ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ನೀತಿಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿತ್ತು ಆದರೆ ಅಂತಹಾ ಯಾವುದೇ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲ ಮುಸಲ್ಮಾನ ನಾಯಕರುಗಳು ಇದನ್ನು "ಮುಸಲ್ಮಾನರ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿತ್ವವನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ" ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ಗೋವಾದಂತಹಾ ಸಣ್ಣ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ, ಹಳೆಯ ಪೋರ್ತು/ರ್ಚುಗೀಸರ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಕಾನೂನುಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧರಿಸಿದ ನಾಗರಿಕ ನೀತಿಸಂಹಿತೆಯೊಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧೯೬೧ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಗೋವಾವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದುದರ ಪರಿಣಾಮ ಇದಾಗಿದೆ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕಾನೂನುಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿತ್ತು. ಗೋವಾದ ಕಾನೂನುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ ಮಾರ್ಗರೇಟ್‌ ಮಸ್ಕರೆನ್ಹಾಸ್‌ರು "ವಿವಾಹ, ವಿಚ್ಛೇದನ, ಮಕ್ಕಳ ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪೌರ ಕಾನೂನುಗಳು ಬಹುತೇಕ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಜಾತಿ, ಜನಾಂಗೀಯತೆ ಅಥವಾ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಯಾವುದೇ ತಾರತಮ್ಯ ತೋರುವಂತಹುದಲ್ಲ" ಎಂದು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ೧೯೭೯ರ ಸಮ್ಮೇಳನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಗೋವಾದ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಇಡೀ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಕರೆ ಕೇಳಿ ಬಂದರೂ ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯವು ಆ ನಿಯಮದಿಂದ ಹೊರತಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲು ಅರ್ಹವಾದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ೧೯೭೮ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ೨೧ ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಪುರುಷರು ಹಾಗೂ ೧೮ ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರು ಮದುವೆಯಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವಂತೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಾದ ಕಾನೂನು ಸಣ್ಣದೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡಿದೆ ೧೯೭೨ರ ಭಾರತೀಯ ಒಪ್ಪಂದ ಕಾಯಿದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಪುರುಷನು ತನ್ನ ೧೮ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯ ಕರಾರನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಕಾನೂನಿನ ೧೯೭೮ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯು ಈ ಒಪ್ಪಂದ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕುತ್ತದೆ.

ವಿವಾದ
ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳು
ಇತಿಹಾಸ
ಷರಿಯತ್ ಕಾನೂನು