ಪಾಳಿ ಭಾಷೆ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಆದಿರೂಪ. ಗೈಗರ್ ಅವರ ಆಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಅದು ಬುದ್ಧಪೂರ್ವಯುಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದುದು. ಅಂದರೆ ಯಾಸ್ಕಾನಿಗೂ ಅವನನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುವ ಪಾಣಿನಿಗೂ ಪೂರ್ವದ್ದು. ವಿಖ್ಯಾತ ವೈಯ್ಯಾಕರಣಿ. ಎ.ಎ. ಮ್ಯಾಕ್ಡೊನೆಲ್ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿರುವ ಅತೀ ಪುರಾತನ ವ್ಯಾಕರಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ಕರ್ತೃಗಳಾದ ಯಾಸ್ಕ ಮತ್ತು ಪಾಣಿನಿಯವರ ಕಾಲಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 500 ಮತ್ತು 300 ಎಂದು ನಿಷ್ಕರ್ಷಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಪಾಳಿ ಸಂಸ್ಕೃತಕ್ಕಿಂತ ಪುರಾತನ ವಾದುದೆಂದು ಗಣಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಪಾಳಿ ವೇದ ಭಾಷೆಯ ಅನೇಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದೂ ಸಂಸ್ಕೃತ ಅವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುವುದೂ ಈ ಆಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ವೇದ ಭಾಷೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ; ವೇದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಅಕಾರಾಂತ ಶಬ್ದಗಳ ತೃತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಬಹುವಚನದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಭಿಃ ಎಂಬುದು ಪಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಕಳೆದು ಹೋಗಿದೆ. ವೇದ ಭಾಷೆಯ ಆಮ್ಬ ಪಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಆಮ್ಬ ಆಗಿದ್ದು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಆಮ್ರ ಆಗಿ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದಿದೆ ; ಪಾಳಿ ಬಕಾರವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಉತ್ತಮ ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮ ಪುರುಷ ಬಹು ವಚನ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಾದ ಮಸಿ ಮತ್ತು ರೆಗಳು ಪಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ ; ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಲುಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಪಾಣಿನಿಯ ವೇದ ಭಾಷೆಯ ವ್ಯಾಕರಣ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ ಹ+ವರ್ಣ ಭ ಆಗುತ್ತದೆ. ಪಾಳಿ ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ; ಸಂಸ್ಕೃತ ತ್ಯಜಿಸಿದೆ. ಹೀಗೆಯೇ ವೇದ ಭಾಷೆಯಂತೆ ಸಪ್ತಮಿ-ಪ್ರಥಮಾ, ಷಷ್ಠಿಗಳ ನಡುವೆ (ಸುಪಾಜ್ಞ ವ್ಯತ್ಯಯ) ವಿಭಕ್ತಿ ಪಲ್ಲಟವಾಗುವುದು ಪಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಅತೀ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಾದರೋ ಇದು ನಿಷೇದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವೇದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸಂಭವನಾರೂಪಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದವು ಪಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಇವು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವುದಿಲ್ಲ.

ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ವಿವರಣೆ
ಪಾಳಿಗೆ ಇರುವ ಹೆಸರು
ಪಾಳಿ ಭಾಷೆಯ ಮೂಲ
ಪಾಳಿ ವರ್ಣಮಾಲೆ