ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತದ ಕಥೆ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದು. ಅಷ್ಟೇ ಜನಪ್ರಿಯವಾದುದು. ಭಾಗವತ ಹರಿವಂಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿರುವ ಕಥಾಂಶ ಮುಂದೆ ಹಲವು ಸ್ವತಂತ್ರ ರಚನೆಗಳಿಗೆ ವಸ್ತುವಾಯಿತು. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಈ ಕಥೆ ಕಂಡುಬರುವುದು 'ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಜಯ'ದಲ್ಲಿ. ಪ್ರಸನ್ನ ವೆಂಕಟದಾಸರು 'ಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತ' ಎಂಬ ಲಘು ಕಾವ್ಯ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ ತನ್ನ ನೆಲೆ ಕಂಡುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಕವಿಗಳ ದಂಡು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸಮೃಧ್ಧವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚಿಸಿದರು. ಅವರಿಗೆಲ್ಲ ಈ ಪಾರಿಜಾತದ ಕಥೆ ಆಕರ್ಷಕವೆನಿಸಿತು. ಆಕರ್ಷಣೆ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಮೂಲಕಥೆಯನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೂ ಬೆಳೆಯಿತು. ರಾಮ ಪಾರಿಜಾತ, ವೀರಭದ್ರ ಪಾರಿಜಾತ ಮುಂತಾದ ೩೫ ಪಾರಿಜಾತ ಕೃತಿಗಳು ರಚನೆಗೊಂಡಿವೆ. ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗೋಕಾಕ ತಾಲೂಕಿನ ಕುಲಗೋಡು ಗ್ರಾಮದ ತಮ್ಮಣ್ಣನ ದೃಷ್ಟಿ ಅಪರಾಳರ ಪಾರಿಜಾತ ಕೃತಿಯತ್ತ ಹರಿದದ್ದು ಒಂದು ಯೋಗಾಯೋಗ. ಚಿನಿವಾಲ ವೃತ್ತಿಯ ತಮ್ಮಣ್ಣ ಪ್ರವಾಸಪ್ರಿಯನೂ ಆಗಿದ್ದ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ತಮಾಷಾ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ-ಮರಾಠಿ ಅಭಿಜಾತ ನಾಟಕಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪಸರಿಸಿದವು. ತಮ್ಮಣ್ಣ ಇಂತಹ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅವನ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಕೆಣಕಿದವು. ಅಪರಾಳರ ಪಾರಿಜಾತದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿರುವ ನಾಟಕೀಯತೆ ಅವನನ್ನು ತುಂಬ ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ತನ್ನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಅಭಿನಯ ಪ್ರತಿಭೆಗಳನ್ನು ಹುರಿಗೊಳಿಸಿ ಒಂದು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ. ಅಪರಾಳ ಪಾರಿಜಾತ ದೃಶ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಮೂಲ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಅಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿದ. ಅವನ ಈ ನೂತನ ಪ್ರಯೋಗ ಕೇವಲ ಅಪರಾಳ ಪಾರಿಜಾತ ಕಾವ್ಯದ ರಂಗ ನಿರೂಪಣೆಯಾಗದೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ನಾಟಕವೆನಿಸಿತು.
ಪಾತ್ರ ಸೃಷ್ಟಿ
ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ತಾತ್ವಿಕ ವಿವೇಚನೆ
ಮುನ್ನುಡಿ
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತದ ಸಂಭಾಷಣೆ