ಸುಳ್ಯ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ತಾಲೂಕು, ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕು ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಿದರು.

ಚೊಕ್ಕಾಡಿಯಲ್ಲಿ

ಇವರು ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಅರ್ಥ ಹೇಳಿದ್ದು ಗೋಪಾಲಕನಾಗಿ. ಆಗ ಉತ್ತರಕುಮಾರನ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲಾಗದೆ, ಅರ್ಥವನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕೇ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಎದ್ದು ಹೋಗಿದ್ದರಂತೆ. ಮುಂದೆ ಈ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿ ಷಹಬ್ಬಾಸ್ ಅನ್ನಿಸಿಕೊಂಡದ್ದಲ್ಲದೇ, ದೇರಾಜೆಯವರು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅನನ್ಯವಾದುದೆಂದು ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, ಅಪಾರವಾದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.

ಒಂದೂವರೆ ದಶಕಗಳಷ್ಟು ಕಾಲ ಚೊಕ್ಕಾಡಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ಚೊಕ್ಕಾಡಿ ಗ್ರಾಮ ದೇವಸ್ಥಾನದ (ತಂದೆಯರಿಂದ ಪಂಚಾಂಗ ಹಾಕಿಸಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದ್ದ) ನಿರ್ಮಾಣದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅಜ್ಜನಗದ್ದೆ ಗಣಪಯ್ಯ ಭಾಗವತರು, ಪನ್ನೆ ಕಿಟ್ಟಣ್ಣ ರೈಗಳು, ಉಡುವೆಕೋಡಿ ನಾರಾಯಣಯ್ಯ, ಭೀಮಗುಳಿ ಗೋವಿಂದಯ್ಯ ಮೊದಲಾದವರು ಸೇರಿಕೊಂಡು " ಚೊಕ್ಕಾಡಿ ಮೇಳ " ಎಂಬ ಹವ್ಯಾಸಿ ತಂಡವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನಂತರ ನಾಟಕದತ್ತಲೂ ಒಲವು ಮೂಡಿ ಈ ಚೊಕ್ಕಾಡಿ ಮೇಳವು " ಶಾರದಾ ಪ್ರಸಾದಿತ ಯಕ್ಷಗಾನ ನಾಟಕ ಮಂಡಳಿ" ಯೆಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆಯಿತು. ತಾಳಮದ್ದಳೆ - ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಾತಿನ ಶಕ್ತಿ- ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಗಳನ್ನೂ, ಅಭಿನಯದ ಮೂಲಕ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಅರ್ಥ - ಅರ್ಥವಂತಿಕೆಯನ್ನೂ, ಜೊತೆಗೆ ಪರದೆ, ಸೀನರಿ, ಪರಿಕರಗಳು, ವೇಷ ಭೂಷಣಗಳು, ತಂತ್ರವಿಶೇಷಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಸಂವೇದನೆಗಳನ್ನು ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ತಂದುಕೊಡುವುದು ಇವರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಮುಂದೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡ ಲಂಕಾದಹನ, ಪಾದುಕಾ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ, ಚೂಡಾಮಣಿ, ಚಂದ್ರಾವಳಿ ವಿಲಾಸ ಮುಂತಾದ ನಾಟಕಗಳು ಆಧುನಿಕ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರು, ಮೊಳಹಳ್ಳಿ ಶಿವರಾಯರು, ತ.ರಾ.ಸುಬ್ಬರಾಯರು ಮೊದಲಾದವರು ಚೊಕ್ಕಾಡಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.

೧೯೪೬ ರಲ್ಲಿ ಚೊಕ್ಕಾಡಿಯ ಶ್ರೀ ರಾಮ ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಆ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಹುಟ್ಟುವಳಿ ಇಲ್ಲವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ, ತಾವು ರಚಿಸಿದ "ಶ್ರೀ ರಾಮ ಚರಿತಾಮೃತಂ" ಗ್ರಂಥದಿಂದ ಬಂದ ಹಣವನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ವಿನಿಯೋಗಿಸಿದರು. ನಂತರ ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳ್ಳಾರೆ- ಗಟ್ಟಿಗಾರಿನ ಪರಿಚಿತರೊಬ್ಬರ ಜಮೀನಿನೊಂದಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ನೆಲೆಸಿದರು.

ಬೆಳ್ಳಾರೆಯಲ್ಲಿ

ಇಲ್ಲಿ ಇವರ ಜೀವನ ಇನ್ನೊಂದು ಮಗ್ಗುಲನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಬೆಳ್ಳಾರೆ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೆಲಸ - ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. ತಾಳಮದ್ದಳೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯೂ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗತೊಡಗಿತು. ಹಲವು ಕೃತಿಗಳೂ ಪ್ರಕಟವಾದವು. ಕಾರಣಾಂತರಗಳಿಂದ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ನೆಲೆಸಿದರು.

ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ

ಇಲ್ಲೂ ಸಹ ಹಲವಾರು ಸಂಘ - ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ, ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ದುಡಿದರು. " ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಕೃಷಿಕರ ಮಾರಾಟ ಸಹಕಾರ ಸಂಘ " ದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಜಿಲ್ಲಾ ರೆಗ್ಯೂಲೇಟೆಡ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಕಮಿಟಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ, ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಗಳು ಉನ್ನತಿಗೇರಿದವು.

ವಿಟ್ಲದಲ್ಲಿ

ವಿಟ್ಲದಲ್ಲಿ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದ ನಂತರ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಹಲವು ಪುಸ್ತಕ - ಗ್ರಂಥಗಳು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದವು.

ದೇರಾಜೆಯವರು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಭಾಷೆ ಹಳೆಗನ್ನಡ ಶೈಲಿಯದ್ದಾಗಿದ್ದರೂ ವಿಷಯಗಳು ಆಧುನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರಗಳು ವೈವಿಧ್ಯವೂ ಅಗಾಧವೂ ಆಗಿದ್ದವು. ಗೋಪಾಲಕ, ಉತ್ತರಕುಮಾರ, ಸುಗ್ರೀವ, ಹನುಮಂತ, ಅಂಗದ, ವಿಭೀಷಣ, ಅತಿಕಾಯ, ಪ್ರಹಸ್ತ, ದಶರಥ, ರಾಮ, ಭರತ, ರಾವಣ, ಹಂಸಧ್ವಜ, ಧರ್ಮರಾಯ, ಭೀಮ, ಅರ್ಜುನ, ಕೌರವ, ವಿದುರ, ಕರ್ಣ, ಕೃಷ್ಣ, ಭೀಷ್ಮ, ಸುಧನ್ವ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ, ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳಾದ ಮಂಥರೆ, ಶೂರ್ಪನಖಿ ...ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೩೫ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಕಾಲ ನಟನಾಗಿ, ಅರ್ಥಧಾರಿಯಾಗಿ ಕಲಾಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಹಿತ್ಯ, ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಎಲ್ಲವೂ ಜೀವನಾನುಭವದಿಂದ ಮೂಡಿದಂತಹವುಗಳು. "ಯಕ್ಷಗಾನ ವಿವೇಚನೆ" ಎಂಬ ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ, ಯಕ್ಷಗಾನ ಪದದ ಉತ್ಪತ್ತಿ, ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದರೇನು? ನಮ್ಮ ಕಲೆ- ಸಾಹಿತ್ಯ ಮುಂತಾದವುಗಳೊಡನೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ವ್ಯಾಪಕತೆ, ವಾದ- ಪ್ರತಿವಾದಗಳ ತರ್ಕಬದ್ಧತೆ, ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ, ತಾಳಮದ್ದಳೆ, ನಾಟಕ, ರಂಗಭೂಮಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ - ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ವಿರಳವೆನ್ನಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಐವತ್ತರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ತಾನು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅನವಶ್ಯಕವಾದ ವಾದ ವಿವಾದಗಳಿಂದ ಸದಾ ದೂರವಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಪಾತ್ರದ ಒಳ ಹೊರಗುಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಅವಲೋಕಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.ಮಾತಿನ ಶಕ್ತಿ- ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಸಹ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳು ಎಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದರೂ, ತರ್ಕ ನಿಪುಣರಾಗಿದ್ದರೂ ಇವರೊಂದಿಗೆ ಸದಾ ಎಚ್ಚರದಿಂದಿರುತ್ತಿದ್ದರು.

ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರು
ಗೌರೀಶ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ
ಸಂಸಾರ
ಕಲಾಸೇವೆಯಲ್ಲಿ