ಹಿಮ್ಲರ್‌‌ನನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದ ಮಾನಸಿಕ ಅಂಶಗಳು, ಪ್ರೇರಣೆಗಳು, ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಗಳ ಕುರಿತು ಇತಿಹಾಸಕಾರರಲ್ಲಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಭೇದಗಳಿವೆ. ಕೆಲವೊಬ್ಬರು ಭಾವಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಅವನ ಮೇಲೆ ಹಿಟ್ಲರ್‌‌ನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಿತ್ತು; ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅವನ ಪ್ರಭಾವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಿಟ್ಲರ್‌‌ನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ತಾರ್ಕಿಕ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಒಂದು ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕ ಸಾಧನವಾಗಿ ಅವನು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಇತರರು ಭಾವಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಹಿಮ್ಲರ್ ತನ್ನದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅತೀವವಾಗಿ ಯೆಹೂದ್ಯ-ವಿರೋಧಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಓರ್ವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ, ಮತ್ತು ಜನಹತ್ಯೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆತ ತನ್ನ ಯಜಮಾನನಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಸುಕನಾಗಿದ್ದ. ಇಷ್ಟಾದರೂ, ಇತರರು ಹಿಮ್ಲರ್‌‌ನನ್ನು ಓರ್ವ ಅಧಿಕಾರದ-ಹುಚ್ಚನನ್ನಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ; ಆತ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಕಡೆಗೇ ತನ್ನನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಎಂಬುದು ಇಂಥ ಕೆಲವರ ಭಾವನೆ.

ರಾಬರ್ಟ್‌ S. ವಿಸ್‌ಟ್ರಿಕ್ ಪ್ರಕಾರ, "ಯೆಹೂದ್ಯ ಪಕ್ಷಪಾತ-ವಿರೋಧಿ ವಿಷಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಒಂದು ಋಣಾತ್ಮಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ" "SS ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಸಂಘಟನಾತ್ಮಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಕಡೆಗೆ" ಜನಾಂಗದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ರೂಪಾಂತರಿಸುವುದು ಹಿಮ್ಲರ್‌‌ನ ಹೊಸ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಮಾರ್ಪಾಟು ಆಗಿತ್ತು... ಎಲ್ಲಾ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ಮನೋಭಾವ ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಆಚೆಗೆ, ಕಾಲಜ್ಞಾನ ಸ್ವರೂಪದ ಒಂದು 'ಆದರ್ಶೀಕರಣ'ದೊಂದಿಗೆ SS ಸಂಘಟನೆಯ ಕುರಿತು ಉಪದೇಶಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದದ್ದು ಹಿಮ್ಲರ್‌ನ ಕುಶಲ-ಹೊಡೆತವಾಗಿತ್ತು; ಇದು ಸಾಮೂಹಿಕ ಕೊಲೆಯನ್ನು ಹುತಾತ್ಮತೆ ಮತ್ತು ತನ್ನೆಡೆಗೇ ಇರುವ ಕ್ರೌರ್ಯದ ಒಂದು ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿಸಿತು."

ಯುದ್ಧಕಾಲದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರನಾದ ವಿಕ್ಟರ್‌ ವೇಯ್ಜ್‌‌ ಎಂಬಾತ ಹಿಮ್ಲರ್‌ನನ್ನು ಒಂದು ದೈತ್ಯ ಅಷ್ಟಪಾದಿಯ (ಆಕ್ಟಪಸ್‌) ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ; ದಮನಕ್ಕೊಳಗಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಎಂಟೂ ಬಾಹುಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದು ಆ ಚಿತ್ರದ ವಿಶೇಷತೆಯಾಗಿತ್ತು.

ಬರ್ಕ್‌ಲಿಯ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಇತಿಹಾಸಕಾರನಾಗಿರುವ ವೋಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್‌ ಸೌವೆರ್ ಎಂಬಾತನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ, "ಹಿಮ್ಲರ್ ನಿಯಮ-ನಿಷ್ಠುರ, ತತ್ತ್ವಾತ್ಮಕ, ಮತ್ತು ನೀರಸ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಅವನು ಹಿಟ್ಲರ್‌‌ನ ಪ್ರಭಾವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವಿಕ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿನ ಎರಡನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ. ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಬುದ್ಧಿಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ, ಉಜ್ಜ್ವಲವಾದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆ, ಮತ್ತು ಹಿಟ್ಲರ್‌‌ನೆಡೆಗಿನ ದಾಸ್ಯ-ಮನೋಭಾವದ ಸ್ವಾಮಿನಿಷ್ಠೆಯ ಒಂದು ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಬಲವು ಅಡಗಿತ್ತು‌‌."

ತನ್ನ ಖಾಸಗಿ ಮಸಾಜುಗಾರನಾದ ಫೆಲಿಕ್ಸ್‌‌ ಕರ್ಸ್ಟನ್‌‌ನೊಂದಿಗೆ ಹಿಮ್ಲರ್ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ತಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಒಂದು ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಒಯ್ಯುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ; ಯೆಹೂದ್ಯ ನಿರ್ನಾಮಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆವರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಇದು ದೂರಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು; ಯೋಧ ಅರ್ಜುನನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ, ತಾನು ಮಾಡುವ ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಅಂಟಿಕೆ ಅಥವಾ ಮಮತೆಯನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆಯೇ, ಕೇವಲ ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನಷ್ಟೇ ತಾನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಲರ್‌‌ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದ. ಜಾಕೋಬ್‌ ವಿಲ್ಹೆಮ್‌‌ ಹೌವೆರ್‌ ಎಂಬಾತ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಕುರಿತು ನೀಡಿರುವ ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕರ್ತವ್ಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು, ಪ್ರಾಯಶಃ ಹಿಮ್ಲರ್‌‌‌ನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿರಬಹುದು.

ನೋರ್ಮನ್‌ ಬ್ರೂಕ್‌‌ ಎಂಬಾತನ "ವಾರ್‌ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್‌ ಡೈರೀಸ್‌‌" , ಎಂಬ ಕೃತಿಯ ಒಂದು ಉದ್ಧೃತಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಹಿಮ್ಲರ್ ಕುರಿತಾಗಿ ಆವಲೋಕಿಸಿ, ಅವನ ಹತ್ಯೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿದ. ನಾಜಿ ನಾಯಕರನ್ನು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಒಂದು ಸೂಚನೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬ್ರೂಕ್‌ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಾ, "ಅವರು ಹಿಮ್ಲರ್‌‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೇ ಮತ್ತು 'ಶಾಂತಿಯ ಷರತ್ತುಗಳು ಒಮ್ಮೆಗೆ ಸಮ್ಮತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಬಹುದೇ' ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಕೇಳಲು ಇದು ಚರ್ಚಿಲ್‌ನನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿತು. ಜರ್ಮನ್‌ ಶರಣಾಗತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಒಂದು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಹಿಮ್ಲರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸುವ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಹತ್ಯೆಮಾಡುವುದನ್ನು ಸ್ವದೇಶಿ ಕಚೇರಿಯ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ನೆರವೇರಿಸಲಾಯಿತು. ‘ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು’, ಎಂಬುದಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿರುವಂತೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಾರಾಂಶವು ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು."

ಹಿಮ್ಲರ್ ಕುರಿತಾದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕೃತಿಯು, ಹಿಟ್ಲರ್‌‌ಗಾಗಿ ಅವನು ಹೇಗೆ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸಿದ ಮತ್ತು ಹಿಟ್ಲರ್‌‌ನ ಗಮನ ಮತ್ತು ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಗೆ ಹಾತೊರೆದ ಎಂಬುದರ ಕಡೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿದೆ. ಅವನು ಹಿಟ್ಲರ್‌ನನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟು ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂಧಾನಗಳನ್ನು ಶುರುಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗಿನ, ಯುದ್ಧದ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳ ಘಟನೆಗಳು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುವಂತೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ.

ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ತಾನು ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ವಿರೂಪಗೊಂಡ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಹಿಮ್ಲರ್ ಹೊಂದಿದ್ದ ಎಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ; US ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ನಾಯಕರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ "ಸಂಭಾವಿತರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ" ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಅವನು ಆಶಿಸಿದ್ದ. ಯೆಹೂದಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಸೆರೆಯಾಳುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಕೊನೆಯ-ಕ್ಷಣದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವಿಮೋಚನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರ ಪ್ರತೀಕಾರವನ್ನು ಬಿಡಿಸಲು ಅವನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ. ಅವನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಯೋಧರ ಪ್ರಕಾರ, ಓರ್ವ ಸೆರೆಯಾಳಾಗಿ ತಾನು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಕ್ಕೆ ಹಿಮ್ಲರ್ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಆಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದ.

"ಡೆರ್‌ ಸ್ಪೀಗೆಲ್‌‌" ಎಂಬ ಜರ್ಮನ್‌ ಸುದ್ದಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕವು 2008ರಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಲರ್‌‌ನನ್ನು "ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಮಹಾನ್‌ ಸಾಮೂಹಿಕ ಕೊಲೆಗಾರ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು; ಸಾಮೂಹಿಕ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ ಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿ ಅವನು ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಇದರ ಹಿಂದೆ ಇತ್ತು. ಆಧುನಿಕ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿನ ಅವನ ಕುರಿತಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಜನಹತ್ಯೆಯ ಕುರಿತಾದ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಈ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ಒಂದು ಅತೀವವಾದ ಅತಿ-ಅಂದಾಜು ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ಅವನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಹಿಟ್ಲರ್‌‌ ಮತ್ತು ಅವನ ಇತರ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್‌ಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಸಿದಾಗಲೂ ಇದು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.


ಅಧಿಕಾರದ ಬಲವರ್ಧನೆ
ಹಿಮ್ಲರ್ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ
ಶಾಂತಿ ಸಂಧಾನಗಳು
ಐತಿಹಾಸಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು