ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ನ `ದಾಸ್ ಕೆಪಿಟಲ್; (`ಬಂಡವಾಳ) ಅನ್ನು ಮಾಕ್ರ್ಸ್ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕರಣ ಗ್ರಂಥವೆಂದು ಬರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಅಂದಿನ ಎಲ್ಲಾ ಆರ್ಥಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳ ವಿಮರ್ಶೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆರ್ಥಿಕ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಒಪ್ಪುವ ತತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಲೀ ಬಂಡವಾಳ ಪದ್ಧತಿಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಲೀ ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ. ಬಂಡವಾಳ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ವೈರುಧ್ಯಗಳೇ ಆ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲ ಮಾಡಿ ಸಮಾಜವಾದ ಮುಂದೆ ಬರಲು ಹೇಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದೇ ಬಂಡವಾಳದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇದು ಮಾನವ ಸಮಾಜವನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಅದರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ವಿಶದಪಡಿಸಲು ರಚಿಸಿದ ಗ್ರಂಥ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗಿರುವ ವಿಷಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಕರಣ ಗ್ರಂಥಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾದುದು. ಇದು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಇತಿಹಾಸದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ವಿವೇಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬಂಡವಾಳ ಪದ್ಧತಿಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿವೇಚಿಸುವಾಗ ಈ ಕೃತಿ ಸಮಾಜವಾದ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲು ಬೇಕಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆಧಾರವನ್ನೂ ಹೊರಗೆಡಹುತ್ತದೆ. ಇದು ರಾಜಕೀಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಒಂದಾದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೊಂದು ಒಂದು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರ ಅನ್ವೇಷಣೆ. ಅಂದಂದಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕಾಲದಿಂದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಸಹ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ರೂಪ ತಾಳುತ್ತವೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವಿಷಯ. ಇದನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಧಾನಗಳಿಂದಲೇ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೂ ಇವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಬಗೆಯೂ ಆಯಾಕಾಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಅಂದಂದು ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಹೊಸವರ್ಗಗಳೇ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿವೆ. ಮರ್ಕೆಂಟಲಿಸ್ಟರು ಅಂದರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಉಳ್ಳವರು ವಿದೇಶೀ ವ್ಯಾಪಾರ ಬೆಳೆದಾಗ ಮುಂದೆ ಬಂದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದರು. ಫಿಸಿಯೋಕ್ರಾಟರು ಅಂದರೆ ಪ್ರಕೃತಿಸಂಪತ್ತೇ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿರಬೇಕು ಎನ್ನುವವರು ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ವ್ಯವಸಾಯ ಪದ್ಧತಿ ಬೆಳೆದಾಗ ಮುಂದೆ ಬಂದರು. ಇವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನೂ ಇವಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಗಳನ್ನೂ ಅಂದಿನ ವ್ಯವಸಾಯದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದರು.

`ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಶ್ರಮಧಾರಿತ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಲೀ ಲಾಭದ ದರ ಸದಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ಹೋಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಂಕಷ್ಟಗಳು ಏರುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದಕ್ಕಾಗಲೀ ರಚಿಸಲಿಲ್ಲ. ಮಾಕ್ರ್ಸ್ ಅಗಾಧವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಡೀಕರಿಸಿ `ಬಂಡವಾಳವನ್ನು 40 ವರ್ಷಗಳ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸತೊಡಗಿದ. ಆದರೆ ತನ್ನ ಜೀವಿತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೊದಲ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಅವನಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.

ಮಾಕ್ರ್ಸ್ ತಯಾರಿಸಿದ ಕರಡು ಪ್ರತಿಗಳ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ 1865 ರಲ್ಲೆ ಅವನು ಬರೆದಿದ್ದ `ಬಂಡವಾಳದ 3ನೆಯ ಸಂಪುಟದ ಕರಡು ಸಿಕ್ಕಿತು. `ಬಂಡವಾಳದ ಮೊದಲನೇಯ ಸಂಪುಟ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಇದನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದೊಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ವಿಷಯ. ಏಕೆಂದರೆ ಮೊದಲನೇಯ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಅವನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಮೌಲ್ಯ ತತ್ವದಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಗಳ ಏರಿಳಿತವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಆರೋಪವಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಮಾಕ್ರ್ಸ್ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಪುಟವನ್ನೇ ರಚಿಸಿದ. ಆದರೂ ಅವನಿಗೆ ತಾನೇನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬುದರ ಅರಿವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಸಮಾಜದ ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿಯ ಗೊಂದಲಕ್ಕೂ ಒಳಪಡಿಸದೆ ತಿಳಿಸಿ ಅನಂತರ ನಮಗೆ ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಬಂಡವಾಳ ಪದ್ಧತಿ ಯಾವ ರೀತಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ. ಬಂಡವಾಳ ಸಮಾಜದ ಮೂಲರೂಪದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸದೇ ಅದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದಾಗ ಅದು ಯಾವ ರೂಪ ತಾಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಊಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮೊದಲನೆಯ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹಣದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿ 3 ನೇಯ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧಿಸುವ ಉತ್ಪಾದನಾ ಬೆಲೆಯ ವಿವಿಧ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಮೌಲ್ಯ ತತ್ವವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ತತ್ವ ಮೌಲ್ಯ ತತ್ವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆಯೇ ರಚಿತವಾಗಿದೆ.

ವ್ಯಾಪಾರದ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮಾಕ್ರ್ಸ ಮೌಲ್ಯ ತತ್ವಕ್ಕೆ ಒತ್ತುಕೊಡುವುದನ್ನು ಒಪ್ಪದಿರುವುದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ. ಇವನ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಇವನ ಸಮಕಾಲೀನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪದ್ಧತಿ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. `ಬಂಡವಾಳ ಮೂಲತಃ ವಿನಿಮಯ ತತ್ವ ಮತ್ತು ಲಾಭವನ್ನು ಮುಂದೆ ಕೂಡಲು ಬೇಕಾಗುವ ಬಂಡವಾಳವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ರೀತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾಕ್ರ್ಸ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ತತ್ವವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. ಇತಿಹಾಸದ ಮುನ್ನಡೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಶ್ರಮಮೌಲ್ಯದ ತತ್ವ ಉಪಯೋಗವಾದರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಹಣಗಳಿಸಲು ಬೆಲೆಯ ತತ್ವ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಉಪಯೋಗ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು (ಯುಸ್ ವಾಲ್ಯುಸ್) ಲಾಭ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿನಿಮಯ ಮೌಲ್ಯಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಆ ಲಾಭವನ್ನು ಶೇಖರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಗೂ ಉಪಯೋಗ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕೇವಲ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಗೂ ನಡುವೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತವೆ.

ಮಾಕ್ರ್ಸ್ ಮೌಲ್ಯತತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು (ಶ್ರಮಜೀವಿ ತನ್ನ ಕೆಲಸದ ವೇಳೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ತನ್ನ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲಸದ ವೇಳೆಯ ಈ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಅವನಿಗೆ ಕೂಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲಸದ ದಿನದ ಉಳಿದ ಭಾಗ ಅವನು ಬಂಡವಳಿಗನಿಗೋಸ್ಕರ ಉಚಿತವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ಮೌಲ್ಯವೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೌಲ್ಯ -(ಸಪ್ರ್ಲಸ್ ವ್ಯಾಲ್ಯೂ) ಯಾವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಬಂಡವಾಳ ಪದ್ಧತಿಯ `ಮುನ್ನಡೆಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಿದ. ಬಂಡವಾಳ ಪದ್ಧತಿಯ ಲಾಭವನ್ನು ಶೇಖರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಲಾಭವನ್ನು ಶೇಖರಿಸುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅದು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡೇ ಮುನ್ನಡೆಯಬೇಕು. ಇದು ಆ ಪದ್ಧತಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರಲು ಮೂಲಾಧಾರ. ಬಂಡವಾಳ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಹಿಡಿಸುವ ಶ್ರಮದ ಕಾಲ ಆಧರಿಸಿ ಅವುಗಳ ನಿಜ ಮೌಲ್ಯದ ನಿರ್ಧರಣೆಯಾಗಿ ಅವು ವಿನಿಮಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ವಸ್ತುಗಳ ಬೆಲೆ ಅವುಗಳ ನಿಜ ಮೌಲ್ಯದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತ ಹೊಗುತ್ತದೆ. ಬಂಡವಾಳ ಪದ್ಧತಿಯ ಅಸಂಬದ್ಧತೆ ಹುಟ್ಟುವುದೇ ಇವೆರಡರಲ್ಲಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ. ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಅನ್ಯಾಯ, ವ್ಯರ್ಥ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಇದು ಬೆಳೆದಂತೆ ಬಂಡವಾಳ ಪದ್ಧತಿ ಅನೇಕ ಸಂಕಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗುವುದು ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಕ್ರ್ಸ್ `ಬಂಡವಾಳದಲ್ಲಿ ವಿಶದವಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳ ಜೀವನಾಧಾರಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಬೇಕೋ ಅಷ್ಟಕ್ಕೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸುವುದು ಕೈಗಾರಿಕಾಕರಣವನ್ನು ಶೀಘ್ರಗೊಳಿಸಲು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲದ ತನಕ ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಮಾಕ್ರ್ಸ್ ಶ್ರಮಾಧಾರಿತ ಮೌಲ್ಯ ತತ್ವದ ಮೂಲಕ ಕಂಡುಕೊಂಡ. ಆದರೆ ಇದು ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಂತೆ ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಿ (ಅಂದರೆ ಕೂಲಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ) ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಲು ಅಧಿಕ ಲಾಭ ಪಡೆದು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತøತಗೊಳಿಸಲು ತಡೆಯಾಯಿತು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ವಿಶದವಾದುದು ಶ್ರಮಧಾರಿತ ಮೌಲ್ಯ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ. ಇವು ಬಂಡವಾಳ ಪದ್ಧತಿಯ ಕೇಂದ್ರ ವಿರೋಧಾಭಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾಕ್ರ್ಸ್ ಇದನ್ನು ಎರಡನೇಯ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಿ ಮೂರನೆಯ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ.

ಮೊದಲನೆಯ ಸಂಪುಟ 1817, ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‍ನಲ್ಲಿ ಹೊರಬಿತ್ತು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕುರಿತು ಮೆಚ್ಚಿಗೆ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದವು. `ಸ್ಯಾಟರ್ಡೆ ರೆವ್ಯೂಎನ್ನುವ ಪತ್ರಿಕೆ ಮಾಕ್ರ್ಸ್ ಅತಿ ಶುಷ್ಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ ಆಕರ್ಷಣೀಯವಾಗಿ ತೋರಿಸಬಲ್ಲನೆಂದು ಬರೆಯಿತು. `ಬಂಡವಾಳದ ಮುಖ್ಯೋದ್ದೇಶವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲು ಎಂಗೆಲ್ಸ್ ಇದನ್ನು ಕುರಿತು ಅನೇಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದ.

1875ರಲ್ಲಿ `ಬಂಡವಾಳದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಆವೃತ್ತಿ ಹೊರಬಂತು. 1872ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯನ್ ಆವೃತ್ತಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. 1886ರಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಮಾಕ್ರ್ಸ್ ಗತಿಸಿದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ತರುವಾಯ ಅದರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಆವೃತ್ತಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.

ಮಾಕ್ರ್ಸ್ ಎರಡನೆಯ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ಸಂಪುಟಗಳಿಗೂ ಅಗಾಧವಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೌಲ್ಯದ ಬಗೆಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿದ್ದ. ಆದರೆ ಈ ಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾದ ರೂಪಕ್ಕೆ ತರಲು ಅವನ ಆರೋಗ್ಯ ತಡೆಮಾಡಿತು. ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಎಂಗೆಲ್ಸ್ ಪೂರೈಸಿದ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೌಲ್ಯದ ತತ್ವವನ್ನು 1905ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟುಟ್‍ಗಾರ್ಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಲ್ ಕೌಟಸ್ಕಿ ಎಂಬಾತ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಗೆ ಈತ ವಿಷಯ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ರೀತಿ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ರಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ 1951ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.

ಮೊದಲನೆಯ ಸಂಪುಟ (ರಾಜಕೀಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಮರ್ಶೆ) ಬಂಡವಾಳ ಸಮಾಜ ಅಗಾಧವಾಗಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿ ಅವನ್ನು ಮಾರಿ ತನ್ನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿ ವಸ್ತುಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಮುಖಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ವ್ಯಾಪಾರ-ವಿನಿಮಯದಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಗಳ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವಿವೇಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬಂಡವಾಳ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಶ್ರಮವು ಒಂದು ವಿಧವಾದ ವಸ್ತುವೇ ಆಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಶದಪಡಿಸಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೌಲ್ಯದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಸ್ತು ಹಣದ ರೂಪ ತಾಳಿ (ಇದು ಕೂಡಾ ಒಂದು ವಸ್ತು) ಲಾಭಗಳಿಸಿ ಮುಂದೆ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಬಂಡವಾಳ ಪದ್ಧತಿ ಶ್ರಮದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನಷ್ಟೇ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಅದು ಶ್ರಮ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕ ಲಾಭ ಗಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದೇ ಅದರ ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ. ಬಂಡವಾಳ ಮೊದಲು ಹಣವನ್ನು ವಸ್ತುವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ತಾನು ತಯಾರಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಮುಂದಿನ ತಯಾರಿಕಾ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಸಾಧನವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಜೀವಂತ ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳನ್ನು ಈ ವಸ್ತುಗಳೊಡನೆ ಜೊತೆಗೂಡಿಸಿ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬಂಡವಾಳವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅದರ ನಿರಂತರ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ಹೀಗೆ ಅದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರಮದ ಉಪಯೋಗದಿಂದ ಬೃಹದುತ್ಪಾದನಾ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸುವ ಕೌಶಲ ಯಾವುದು? ಇದು ಶೋಷಣೆಯ ಮಾರ್ಗದಿಂದಲೇ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಲಾಭಗಳಿಸುವ ಮಾರ್ಗದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ. ಬಂಡವಾಳ ವರ್ಗ ಕೂಲಿಯ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಒಳಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೂಡಿಕೆಯ ಬಂಡವಾಳವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದರಿಂದ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಇನ್ನು ಅಧಿಕಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೌಲ್ಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಪುನಃ ಬಂಡವಾಳವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಯಂತ್ರ ಬಂಡವಾಳ ಪದ್ಧತಿ. ಇದೇ ಅದರ ನಿರಂತರ ಚಟುವಟಿಕೆ. ಇದೇ ರಾಜಕೀಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಬೂಷ್ರ್ವಾ ಕಾಲದ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ರೀತಿ.

ಅಂದಿನ ಅನೇಕ ಸಮಾಜವಾದಿಗಳು ನಂಬಿದ್ದಂತೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೌಲ್ಯ ತಾವು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಬೆಲೆಗಿಂತ ಅಥವಾ ತಾವು ತಯಾರಿಸಿದ ಸಾಮಾನಿನ ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಜನರನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೌಲ್ಯ ಪಡೆಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

`ಹಣವನ್ನು ಬಂಡವಾಳವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದನ್ನು ವಸ್ತುಗಳ ವಿನಿಮಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ನಿಯಮಗಳಿಂದಲೇ ವಿವರಿಸಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಸರಿಸಮಾನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕು. ಬಂಡವಾಳಗಾರ ತನಗೆ ಬೇಕಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಮಾರಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದಾಗಲೂ ತಾನು ಮೊದಲು ಆ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯ ಸೆಳೆಯಬೇಕು.(ಮಾಕ್ರ್ಸ್ ಬಂಡವಾಳ ಸಂಪುಟ 1-606)

ಶೋಷಣೆಯ ವಿಧಾನ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾದುದೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಶ್ರಮದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಾರುವವನೂ ಕೊಳ್ಳುವವನೂ ಸ್ವಂತೇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ಈ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದಾಗಿದೆ. ಇಬ್ಬರ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧ ವಸ್ತುಗಳ ಮಾಲೀಕರ ನಡುವೆ ಇರುವಂಥಾದ್ದು. ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ತರುವುದು ಅವರಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವಾರ್ಥ. ತಮ್ಮ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಈ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಶೋಷಣೆಗೆ ಎಡೆಯೇ ಇಲ್ಲ. ಇದು ಬಂಡವಾಳಗಾರರ ವಾದ.

ಬಂಡವಾಳಗಾರ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಬಂಡವಾಳ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ರೀತಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮಾಕ್ರ್ಸ್ ಈ ವಾದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲು ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳ ಕೆಲಸದ ಕಾಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಅವರ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಉಲ್ಬಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಈ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೂ ಒಂದು ಮಿತಿ ಉಂಟು. ಕೆಲಸದ ಕಾಲ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದಂತೆ ಶ್ರಮಜೀವಿಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇದೂ ಅಲ್ಲದೇ ಕೆಲಸದ ವೇಳೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳ ಹೋರಾಟವೂ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತಯಾರಿಕೆಯ ತಂತ್ರವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವ ಮಾರ್ಗ ಅನುಸರಿಸಿ ಶ್ರಮದ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ವಿಧಾನ ಕೂಡ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸುವುದೇ ಆಗಿದೆ.

ಬಂಡವಾಳ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಯಂತ್ರಗಳು ಶ್ರಮ ಜೀವಿಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾರ್ಮಿಕ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಮಾಲೀಕನನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಯಂತ್ರ ವಿಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಲಯ, ವೇಗ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ಅಧೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮಾಕ್ರ್ಸ್ ಇದನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕ ದಾಸ್ಯ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ.

ಮಾಕ್ರ್ಸ್ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಗಳು ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ರೀತಿಯನ್ನು ಅಂದಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ವರದಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಶದಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ, ಬಂಡವಾಳದ ಈ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಒದಿದ ಮೆಲೆ ಅಭಿಜಾತ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳು (ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ವಕ್ರ್ಸ್) ಮರೆಮಾಡುವ ವಿಷಯಗಳು ಬಯಲಾಗುತ್ತವೆ.

ತತ್ವವನ್ನು ಅವನು ವಾಸ್ತವ ಸಂಗತಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಆಧುನಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ, ಬಂಡವಾಳ ನಮ್ಮ ನಾಗರಿಕತೆಯ ನೈಜ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ರೈತರಿಂದ ಅವರ ಜಮೀನನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡ ರೀತಿ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಯಂತ್ರಗಳ ನಡುವಣ ಹೋರಾಟ, ಕೆಲಸದ ವೇಳೆಯನ್ನು ಹಿಗ್ಗಿಸುವಿಕೆ ಮುಂತಾದವನ್ನು ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಬಂದಿವೆ, ಇವು ನಮ್ಮ ನಾಗರಿಕತೆಯ ನೈಜ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಲ್ಲದೇ ಈ ಸಮಾಜ ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳನ್ನು ಎಷ್ಟು ಕೀಳುಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯಂತ್ರಗಳು ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬಂದಂತೆ ಶ್ರಮಜೀವಿಯ ಮನುಷ್ಯತ್ವ ಮೊಟಕಾಗುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಯಂತ್ರದ ಬಿಂದುವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರಮದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಬೌದ್ಧಿಕವಾಗಿ ಅರಿಯಲು ಅವನಿಗೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಯಂತ್ರವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರ ಬದಲು ಯಂತ್ರ ಕಾರ್ಮಿಕನನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಂಡವಾಳದ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರವಲ್ಲದೆ ಮತ್ತೇನು?

ಬಂಡವಾಳ ಸಮಾಜ ಉತ್ಪಾದನಾ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರಿಂದ ಅದು ನಿರಂತರವಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ. ಬಂಡವಾಳಪದ್ಧತಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶದಲ್ಲೂ ನಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ, ಮಾಕ್ರ್ಸ ಇದನ್ನು ವಿಶದಗೊಳಿಸಲು ಘೋಯರ್‍ಬಾಹ್ ಹೇಳಿರುವುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ ಧರ್ಮದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ದೇವರ ಅಧಿಪತ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವಂತೆ ಸಮಾಜದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ತಾನು ಅಡಿಯಾಳಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಬಂಡವಾಳದ ಮೊದಲನೇ ಸಂಪುಟ ಕೇವಲ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಬಂಡವಾಳ ಸಮಾಜದ ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕುರಿತು ಉದ್ಗ್ರಂಥ, ಸಾಮಂತಶಾಹಿ ಸಮಾಜವನ್ನೂ ಅದರ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನ ಮಾಡಿ ಬಂಡವಾಳ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧ ಕೇವಲ ಸ್ವಾರ್ಥದಿಂದ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ 'ನಗದು ಸಲ್ಲಿಕೆಯ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಬಂಡವಾಳ ಸಮಾಜ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ಮಾಕ್ರ್ಸ್ ಅದನ್ನು ಹೊಗಳುವುದೂ ಇಲ್ಲ, ತೆಗಳುವುದೂ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಬಂಡವಾಳ ಸಮಾಜದ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳು ಅದು ಬೆಳೆದಂತೆ ಆಗುವ ಪರಿವರ್ತನೆ ಇದು ಬಂಡವಾಳಗಾರರ ಕೇಡಿಗತನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಬಂಡವಾಳಗಾರರು ಸ್ವಲ್ಪ ದಯೆ ತೋರುವುದರ ಮೂಲಕ ಈ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು.

ಮೊದಲನೆಯ ಸಂಪುಟಕ್ಕೆ ಮಾಕ್ರ್ಸ್ ಬರೆದ ಮುನ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ತಾನು ಸಮಾಜವನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನೂ ತರುವುದು ಬಂಡವಾಳ ಪದ್ಧತಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಗದ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿ, ವರ್ಗಗಳ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವರ್ಗಗಳ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ, ಅಭಿಜಾತ ರಾಜಕೀಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವೇ ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ಬೇಡಿಕೆ, ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚಗಳು, ಲಾಭಗಳು, ಲಾಭಪಡೆಯುವಿಕೆ, ವಿದೇಶಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಮೂಲಕ ಬಂಡವಾಳ ಪದ್ಧತಿ ಎಷ್ಟು ಅಸಂಗತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಯಂತ್ರಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ, ಅಭಿಜಾತ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಶ್ರಮಜೀವಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಯಂತ್ರದಂತೆ ಬಳಸಿದರೆ ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳಿಗ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಬಂಡವಾಳವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಯಂತ್ರದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ, (ಬಂಡವಾಳ ಸಂಪುಟ |-600)

ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಸಮಾಜ ಒಂದು ಘಟ್ಟದ ತನಕ ಪ್ರಗತಿಪರ ಸಮಾಜವೇ ಆಗಿತ್ತು, ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಸಾಮಂತಶಾಹಿ ಸಮಾಜವನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಿ ಅದು ಉತ್ಪಾದನಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿತು. ಉತ್ಪಾದನಾ ಶಕ್ತಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಇಲ್ಲದೇ ಮುಂದೆ ಸಮಾಜವಾದ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಸಮಾಜವಾದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಇದು ಎಷ್ಟು ದುಷ್ಟ ಸಮಾಜವೆಂದು ಕಂಡರೂ ಪುರಾತನ ಅನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜ, ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪದ್ಧತಿ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾದದ್ದು. ಇದೂ ಅಲ್ಲದೇ ಸಮಾಜವಾದಕ್ಕೆ ಆವಶ್ಯಕವಾದ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸಮಾಜೀಕರಣ ಆರಂಭವಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲಿ. ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಸಮಾಜದಿಂದಲ್ಲದೇ ಇದನ್ನು ಬೇರೆ ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ಉಂಟುಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ, ಅದು ಬೆಳೆದಂತೆ ಅದರ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತ ಹೋಗಿ ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಉಲ್ಬಣಗೊಳಿಸಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಾನವಿಯತೆಯನ್ನು ಮೊಟಕು ಮಾಡಿತು. ಬಂಡವಾಳದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಕ್ರ್ಸ್ ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮರೆಮಾಚಲು ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ವೈರುಧ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದಾಗ ಇದು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ರೂಪ ತಾಳಿತು. 'ಬಂಡವಾ¼ವನ್ನು ಮಾಕ್ರ್ಸ್ ಬಂಡವಾಳ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟಗೊಳಿಸಿ ಸಮಾಜವಾದವನ್ನು ತರಲು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿರುವ ಶ್ರಮಜೀವಿ ವರ್ಗದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಬರೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಸಮಾಜವಾದ ಮಾಕ್ರ್ಸ್‍ನ ಕಾಲದ ತನಕ ಕೇವಲ ಕಾಲ್ಪನಿಕವಾಗಿತ್ತು. ಬಂಡವಾಳದಲ್ಲಿ ಇವನು ಅದನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತಳಹದಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಮಾಡಲು ಇತಿಹಾಸದ ಹೊಸ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಅಗತ್ಯವಾಯಿತು. ಅಂದರೆ ಅವೈಚಾರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತತ್ವಕ್ಕೆ ಜಾಗಬಿಟ್ಟು ಕೊಡಬೇಕಾಯಿತು. ಇತಿಹಾಸವೆಂಬುದು ವೀರರ ಮತ್ತು ಆಕಸ್ಮಿಕ ಘಟನೆಗಳ ಗಾಥಾ ಅಲ್ಲ. ಅದರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆಡಹುವ ತನಕ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಸಹಾಯಕನಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಂಡಿದ್ದ, ಈ ನಿಯಮಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ನಿಯಮಗಳಂತೆ ಜನತೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೊರತಾಗಿ ನಡೆಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇವು ಜನರ ತಿಳುವಳಿಕೆ ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪ, ಜನ ಸಮೂಹಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ಕಷ್ಟಕಾರ್ಪಣ್ಯಗಳನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಾವೇ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಹೀಗೆ ಮಾಕ್ರ್ಸ್ ಬಂಡವಾಳ ಸಮಾಜದ ಆರ್ಥಿಕ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಇತಿಹಾಸದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಬೂಷ್ರ್ವಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸಂಬಂಧಗಳು ವಿರೋಧಾಭಾಸಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಟ್ಟ ಕಡೆಯ ರೂಪವೆಂದು ಅದರ ಗರ್ಭದಲ್ಲೆ ಈ ವಿರೋಧಾಭಾಸಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಅಡಗಿದೆ ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನೆ ಮಾನವ ಪೂರ್ವೇತಿಹಾಸದ ಕಡೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ಸಾರಿದ.

ಶ್ರಮಜೀವಿವರ್ಗ ಬಂಡವಾಳ ಪದ್ಧತಿಯ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ಮಾಕ್ರ್ಸನ `ದಾಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಒಂದು ಪ್ರಭಾವಯುತ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ಮಾಕ್ರ್ಸ್‍ನ ಇತರ ಗ್ರಂಥಗಳು; ಮಾಕ್ರ್ಸ್‍ನ ಇತರ ಕೃತಿಗಳು ಸಹ ದ್ವಂದ್ವಹೇತುಕ ಭೌತವಾದ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭೌತವಾದ, ಅಂದಿನ ಪ್ರಚಲಿತ ಇತಿಹಾಸ, ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಸಮಾಜದ ಹಿಂದಿನ ಸಮಾಜ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮಂತಶಾಹಿ ಸಮಾಜ ಬಂಡವಾಳ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದಿದ ರೀತಿ, ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಸಮಾಜ, ಅದರ ವಿರೋಧಾಭಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಶಕ್ತಿ, ಸಮಾಜವಾದಿ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದಲು ನಡೆಯಬೇಕಾದ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.

ಬೂರ್ಷ್ವಾಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳು
ಕಾರ್ಲ್‌ಮಾರ್ಕ್ಸ್
ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ನ 'ದಾಸ್ ಕೆಪಿಟಲ್'
ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ನ ಕೃತಿಗಳು