ಜಲಂಧರ್ ಮುಲ್ತಾನ್‌ನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕಟೋಚ್ ರಾಜರತ್ರಿಗರ್ತ‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ(ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರದೇಶ)ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇದರ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಸುಮಾರು A.D. ೧೦೦ರಷ್ಟು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಜಲಂಧರ್ ಡೋಅಬ್(ಬಿಯಾಸ್ ಹಾಗು ಸಟ್ಲೆಜ್ ನದಿಗಳ ನಡುವೆ ನಗರವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ ಪ್ರದೇಶ) ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನ ಭೂಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಆತ ಈ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರದ ಆಲ್ಟಾರ್(ಎತ್ತರದ ರಚನೆಗಳು)ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯಾ ಎಂಬ ನಗರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಹಲವು ಮ್ಯಾಸಿಡೋನಿಯನ್ ಮಾಜಿ ಯೋಧರನ್ನು ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ.

ಏಳನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಹರ್ಷವರ್ಧನನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚೈನೀಸ್ ಪ್ರವಾಸಿಗ ಹಾಗು ಯಾತ್ರಿ ಹುಯನ್ಸಾಂಗ್‌ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ, ಜಲಂಧರ ಅಥವಾ ತ್ರಿಗರ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ರಾಜ ಉತಿತೋನ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು (ಈತನನ್ನು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಕನ್ನಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ಕಟೋಚ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದೊರೆ ರಜಪೂತ್ ರಾಜ ಅತ್ತರ್ ಚಂದ್ ಜೊತೆ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ). ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ೧೬೭ ಮೈಲಿಗಳು (೨೬೯ ಕೀ.) ಹಾಗು ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ೧೩೩ ಮೈಲಿ (೨೧೪ ಕೀ.) ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತು, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಗುಡ್ಡಗಾಡಿನ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಚಂಬಾ, ಮಂಡಿ ಹಾಗು ಸುಕೆತ್ (ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ) ಹಾಗು ಸತದ್ರು ಅಥವಾ ಸಿರ್ಹಿಂದ್ ಸಮತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಹುಯನ್‌ಸಾಂಗ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ, ಜಲಂಧರ್ ಮೂಲ ನಗರವು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮೈಲುಗಟ್ಟಲೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ ರಜಪೂತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ರಾಜ ಉತಿತೋ ಹರ್ಷವರ್ಧನನ ಒಬ್ಬ ಅಧೀನ ರಾಜನಾಗಿದ್ದ. ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅಡೆತಡೆಗಳುಂಟಾದರೂ, ರಜಪೂತ ರಾಜರುಗಳು ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅವರ ರಾಜಧಾನಿ ಜಲಂಧರ್ ಆಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಕಾಂಗ್ರ ಒಂದು ಪ್ರಬಲ ನೆಲೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತ್ತು. 

ಭಾರತಕ್ಕೆ ೩೯೯ ಹಾಗು ೪೧೧ C.E.ಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಚೈನೀಸ್ ಯಾತ್ರಿ ಫಾ ಹಿಯೆನ್ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ವಿಹಾರಗಳಿದ್ದವು. ಜಲಂಧರ್ ಡೋಅಬ್(ಒಟ್ಟುಗೂಡುವ ಎರಡು ನದಿಗಳ ನಡುವಣ ಪ್ರದೇಶ)ನಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ೫೦ರಷ್ಟು ವಿಹಾರಗಳಿದ್ದವು. ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವನ್ನು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಜ್ಞರು ಹಾಗು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ ಆರು ಬೌದ್ಧ ಮತೀಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಬೌದ್ಧ ಮತೀಯ ಸಭೆಯು ಮೊದಲ ಶತಮಾನ ADಯಲ್ಲಿ ರಾಜಾ ಕನಿಷ್ಕನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಮಹಾಯಾನ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ನಾಲ್ಕನೇ ಮತೀಯ ಸಭೆಯು ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನನ್ನು ದೇವರೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. 

ಎಂಟನೆ ಶತಮಾನದಿಂದ ಹತ್ತನೇ ಶತಮಾನ ADಯವರೆಗೆ ನಡೆದ ನಾಥ್ ಚಳವಳಿಗೆ ಜಲಂಧರ್ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು, ಪ್ರಮುಖ ಸಂತರೆನಿಸಿದ್ದ ಜಲಂಧರ್ ನಾಥ್ ರ ಸಮಾಧಿಯ ಸ್ಥಳವು ನಂತರ ಹದಿನೈದನೆ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಇಮಾಮ್ ನಸೀರ್-ಉದ್-ದಿನ್-ಚಿಸ್ತಿಯ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವೆನಿಸಿತು. 
ಹತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಕಡೆಯ ಭಾಗದಿಂದ ೧೦೧೯ ADಯವರೆಗೂ, ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಪಂಜಾಬ್ ನ ಶಾಹಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಜಲಂಧರ್ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಸುಮಾರು ೧೧೮೮ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಗರವು ಗ್ಹೊರ್‌ನ ಇಬ್ರಾಹಿಮ್ ಶಾಹ್‌ನ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಮುಘಲರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜಲಂಧರ್ ಒಂದು ಸರ್ಕಾರ್ ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು.

ಇಸವಿ ೧೭೫೮ರಲ್ಲಿ ಕಟೋಚ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮಹಾರಾಜ ಘಮಂಡ್ ಚಂದ್‌ನನ್ನು ದುರಾನಿಗಳು ನಿಜಾಮ್ ಆಫ್ ಜಲಂಧರ್ ನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು (ನಿಜಾಮ್ ಆದ ಮೊದಲ ರಜಪೂತ) ಇಸವಿ ೧೯೪೭ರ ವಿಭಜನೆಗೆ ಮುಂಚೆ ಹಲವು ರಜಪೂತರು ಜಲಂಧರ್ ಹಾಗು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು. ರಾಷ್ಟ್ರದ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ ಹಲವು ಮಂಜ್ ಹಾಗು ರಾವಲ್ ರಜಪೂತರು ಪಂಜಾಬ್ ನ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾದರೆ ಕೆಲವರು ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು.

ಜಲಂಧರ್‌ ಅನ್ನು ೧೭೫೭ರಲ್ಲಿ ಸಿಖ್ಖರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಜೊತೆಗೆ ೧೭೬೬ರಲ್ಲಿ ಫೈಜುಲ್ಲಹ್ ಪುರಿಯ ಕೂಟವು ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ರಂಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ೧೮೧೧ರಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಜೊತೆಗೆ ೧೮೪೬ರಲ್ಲಿ ಜಲಂಧರ್ ಮೊದಲ ಆಂಗ್ಲೋ-ಸಿಖ್ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜಲಂಧರ್ ಅದೇ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ವಿಭಾಗ ಹಾಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯ ಸ್ಥಾನವಾಯಿತು. ಇಸವಿ ೧೯೦೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೬೭,೫೩೫ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ೧೪,೭೧೫ ಹಿಂದೂಗಳು, ೪೦,೦೮೧ ಮುಸ್ಲಿಮರು, ೯೦೧ ಸಿಖ್ಖರು, ಹಾಗು ೧,೫೪೩ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದವರಿದ್ದರು. ಇಸವಿ ೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹಾಗು ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋದರೆ ಹಿಂದೂಗಳು ಹಾಗು ಸಿಖ್ಖರು ಇನ್ನೊಂದು ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದರು.

ಭೂಗೋಳ
ಮಾಧ್ಯಮ
ಇತಿಹಾಸ
ಜಲಂಧರ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳು