ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೮, ೧೯೪೬ರಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿನ ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ ನಾವಿಕರು ದಂಗೆಯೆದ್ದರು. ಬಹಳ ಬೇಗ ಈ ದಂಗೆ ಕರಾಚಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಕತ್ತೆಯ ಬಂದರುಗಳಿಗೂ ಹರಡಿತು. ಒಟ್ಟು ೭೮ ಹಡಗುಗಳು, ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೨೦,೦೦೦ ನಾವಿಕರು ಈ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಜನಾಂಗೀಯ ಬೇಧ ತೋರುವ ನಡವಳಿಕೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವನ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಈ ದಂಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾದವು. ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಅಪ್ಪಣೆಗಳ ನಿರ್ಲಕ್ಷೆ, ಹಡಗುಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಧ್ವಜಗಳ ಹಾರಾಡುವಿಕೆ, ಮುಂತಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆದವು. ಭಾರತೀಯ ನಾಗರೀಕರು ಈ ದಂಗೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು. ನಂತರ ವಾಯು ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಮುಂಬಯಿ ಪೋಲೀಸ್ ಕೂಡ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು. ಮದ್ರಾಸು ಮತ್ತು ಪೂನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇನಾ ತುಕಡಿಗಳು ಕೂಡ ದಂಗೆಯುದ್ದವು.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿನ ಅಂತಿಮ ಹಂತದ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ್ದು ಎಂಬುದು ಚರ್ಚಾಸ್ಪದ. ಕೆಲವರು "ಭಾರತ ಬಿಟ್ಟೂ ತೊಲಗಿ" ಪ್ರತಿಭಟನೆಯು ನಿಷ್ಫಲವಾಯಿತೆಂದೂ, ಮತ್ತು ಸೇನೆಗಳ ದಂಗೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತ್ತೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್ ಆಟ್ಲಿ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. (ಆದರೆ ಆ ಆಟ್ಲಿಯವರ ಹೇಳಿಕೆ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಿರುಚುವ ಕುಯುಕ್ತಿಯ ಹೇಳಿಕೆ. ಆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಚಳುವಳಿಯ ಸಲುವಾಗಿಯೇ ಸೈನಿಕರೂ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಬಗೆಗೆ ವಿರೋಧ ತಳಿದಿದ್ದರು. ೨ನೇ ಮಾಹಾಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ಬ್ರಟಿಷರು ಭಾರತ ಬಿಡಲು ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಅದರ ಫಲವಾಗಿಯೇ ೧೯೩೫ ರ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕಾನೂನು {Act of 1935] ಜಾರಿಗೆ ಬಂದು ಚುನಾಯಿತ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಗಳ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ರಚನೆಯಾಗಿದ್ದವು. ಸುಭಾಷರು ಮರಣ ಹೊಂದಿದ್ದರು.ಐಎನ್‍ಎ ಛಿದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಹೋರಾಟವು, ಭಾರತೀಯರಿಗೂ, ಸೈನಿಕರಿಗೂ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು ನಿಜ. ಆದರೆ ಭಾರತವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವ ನಿರ್ಧಾರ ಮೊದಲೇ ಆಗಿತ್ತು, ತರಾತುರಿ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಸೈನಿಕರ ಅವಿಧೇಯತೆಯೂ ಸೇರಿತು. ಈ ಸೈನಿಕರ ಅವಿಧೇಯತೆಗೆ ಚಳುವಳಿಯೂ ಕಾರಣ. ಆಟ್ಲಿಯವರ ಮಾತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವೆಂದು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಅವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರಾ ನಂತರ ಪಾಕಿಸ್ಥಾನದ ಪರವೇ ಇದ್ದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಇತಿಹಾಸ ಅವರ ಮಾತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಡೀ ಭಾರತ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ನಿಂತಿತ್ತು. ಭಾರತದ ಆಡಳಿತ ಅವರಿಗೆ ಹೊರೆಯಾಗಿತ್ತು. ಯದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮ ಬ್ರಟಿಷರ ಹದಗೆಟ್ಟ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯು ಕಾರಣ. ಇಡೀ ಇತಿಹಾಸದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಬದಿಗೊತ್ತಿ ಆಟ್ಲಿಯವರ ಕುಹಕದ ಮಾತಿಗೆ ಬೆಲೆಕೊಡುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ.). ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಅಸಹಕಾರ ಆಂದೋಲನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸೇನೆಗಳ ಅಪಾರ ಬೆಲೆಯನ್ನು ತೆತ್ತಿದ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಈ ಆಂದೋಲನದಿಂದ ಎಚ್ಚೆದ್ದ ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಸದೆಬಡೆಯುವ ಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ನಾಗರೀಕ ಆಂದೋಲನದೊಂದಿಗೆ ನೌಕಾಪಡೆಯ ದಂಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಭಾರತವನ್ನು ಆಳುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವುದರ ವಿಪರ್ಯಾಸವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅರಿತುಕೊಂಡಿತು .

೧೯೪೬ರ ಮಧ್ಯದೊಳಗೆ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಬಂಧಿತರಾದವರನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ವಿಮೋಚನೆಗೊಳಿಸಿತು. ಭಾರತದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಗುರಿಯಿಂದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸು ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಿತು. ೧೯೪೭ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫ರಂದು ಅಧಿಕಾರದ ಹಸ್ತಾಂತರ ಆಯಿತು.

ಭಾರತೀಯ ಮಹಾನೌಕಾಪಡೆಯ ದಂಗೆ
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ೧೯೪೭ ರಿಂದ ೧೯೫೦
ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತ ಸೈನ್ಯ
ಚುನಾವಣೆ ಹಾಗೂ ಲಾಹೋರ್ ಘೋಷಣೆ