ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರದಂತೆ(ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸೀ), ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರವು ಪ್ರಾಚೀನ ಪರತೆತಿಸ್ ಸಮುದ್ರದ ಅವಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಭೂತಟ್ಟೆಗಳ ಚಲನೆಯಿಂದ ಮೇಲ್ಮೈ ಉಬ್ಬುವಿಕೆ ಹಾಗು ಸಮುದ್ರದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ಕುಸಿತದಿಂದಾಗಿ ಸುಮಾರು 5.5 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರವು ನೆಲಾವೃತವಾಯಿತು. ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಹಾಗು ಶುಷ್ಕ ಹವಾಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ನೆಲಾವೃತವಾದ ಸಮುದ್ರವು ಒಣಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಸೈಂಧವ ಲವಣದಂತಹ ಆವಿಯಾಗುವ ಘನಕಣಗಳನ್ನು ಸಂಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳು ಗಾಳಿಯ ಬೀಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಸಂಚಯವಾದ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ನೀರು ಆವಿಯಾದ ನಂತರ ಘನಕಣಗಳಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ತಂಪಾದ ವಾತಾವರಣವಿದ್ದಾಗ, ಆರ್ದ್ರ ವಾತಾವರಣವು ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನೀರಿನಿಂದ ಮತ್ತೆ ಭರ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ತಾಜಾ ನೀರಿನ ವೇಗದ ಒಳಹರಿವಿನಿಂದಾಗಿ, ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರವು ತನ್ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ತಾಜಾ-ನೀರಿನ ಸರೋವರವೆನಿಸಿದೆ. ಇದು ಇರಾನಿನ ತೀರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲವಣತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇಲ್ಲಿನ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ಕಡಿಮೆ ನೀರಿನ ಹರಿವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರಸಕ್ತದಲ್ಲಿ, ಕಡಿಮೆ ಲವಣತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರವು ಭೂಮಿಯ ಸಾಗರಗಳ ಲವಣತ್ವದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಒಂದರಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ನೀರಿನ ಹರಿವಿಗೆ ತಡೆ ಉಂಟಾದಾಗ ಗರಬೋಗಜ್ಕೊಲ್ ಕೊಲ್ಲಿಯು ನೀರಿನ ಹರಿವಿಲ್ಲದ ಬತ್ತಿ ಹೋಯಿತು, ಆದರೆ ಆಗಿನಿಂದ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸಾಗರದ ಲವಣತ್ವಕ್ಕಿಂತ ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸ
ಯುರೇಶಿಯಾ ಕಾಲುವೆ
ದ್ವೀಪಗಳು
ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿವಾದಗಳು