ಗೋವೆದೇವ ಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಐದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆವ ನೃತ್ಯರೂಪದ ಆಚರಣೆ ಇವರಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಮುಂದಿನ ಏಕದಶಿಯ ದಿನ ಹಾಡಿಯ ಹಿರಿಯನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.ಇಂತಹ ಮನೆಗಳಿಗೆ ‘ಮೇಳದ ಮನೆ’ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೊಂದು ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಐವತ್ತರಿಂದ ಇನ್ನೂರು ಜನ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದು ಉಂಟು. ಏಕಾದಶಿಯ ದಿನ ಸಾಯಂಕಾಲ ಗಂಡಸರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ವೇಷ ಭೂಷಣಗಳ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳೊಂದಿಗೆ ‘ವೇಷದಮನೆ’ಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಬಂದವರಿಗೆಲ್ಲ ವಾಡೆ ಬುದ್ಯಂತ ಊಟ ಉಪಚಾರ ನಡೆಸಬೇಕು. ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಂಸ, ಮೀನು ನಿಷಿದ್ಧ. ಮನೆಯ ಮುಂದಿನ ತುಳಸಿಕಟ್ಟೆಯ ಎದುರು ಗೋವೆ ದೇವರನ್ನು ಇಟ್ಟು ಕಾಲು ದೀಪ ಹೊತ್ತಿಸಿ, ಮಂಗಳಾರತಿ ಮಾಡುವವನು ‘ಮಂಡ್ಕಾರ’. ಅಂದರೆ ಆ ಮೇಳದ ಅರ್ಚಕ. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಮೇಳದ ಸದಸ್ಯರೆಲ್ಲಾ ಮಂಡಲಾಕಾರದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ, ಸೊಂಟದ ಕೆಳಗೆ ಇಜಾರ್, ಅದರ ಮೇಲೆ ಬಣ್ಣದ ಚೌಕಲಿ ಸೀರೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಯಾಗಿ ಉಡುತ್ತಾರೆ ಮೇಲೆ ನೆರಿಯಂಗಿ, ಕೊರಳಿಗೆ ಬೆಳ್ಳಿಯ ನೇವಳದ ಸರ. ಬಿಳಿಯ ನೆರಯಂಗಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿಗಿದ ಶಾಲು, ಕೈಗೆ ಬಳೆ, ತಲೆಗೆ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟೆಯ ಬಿಳಿ ಮುಂಡಾಸು. ಅದರ ಮೇಲೆ ಕನಕಾಂಬರ ಹೂವಿನ ದಂಡೆ. ಮುಂಡಾಸಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಿದ ಸೊಗಸಾದ ಹೆಂಟೆಗೊದ್ದದ ಗರಿ ಇವಿಷ್ಟು ಅವರ ಅಲಂಕಾರ. ಇಷ್ಟು ದಿನ ತೂಗು ಹಾಕಿದ ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಿಕೆಯಾಕೃತಿಯ ಗುಮಟೆ ಈಗ ಸಾಲು ಸಾಲಾಗಿ ಅಂಗಳದ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲರ ಕೈಯಲ್ಲೂ ಮಂಡ್ಕಾರ ಆರತಿಯೆತ್ತಿ ಪೂಜೆ ಮುಗಿಸಿದೊಡನೆ ಕೋಲಾಟಕ್ಕೆ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ. ನರ್ತನದೊಂದಿಗೆ ಹಾಡು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮಂಡಲಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂದು ಸುತ್ತು ಹೊರಗೊಂದು ಸುತ್ತು ತೆಗೆಯುತ್ತಾ, ಎದುರೆದುರು ಬಂದವರು ಕೋಲು ಬಡಿಯುತ್ತಾ ನಿಲ್ಲದೆ ಸಾಗುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆಗೆ ತೀರ ಸಮೀಪವಾಗಿರುವ ಈ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಗೋವೆಯ ಹತ್ತಾರು ದೇವರ ಸ್ತು ತಿ.ಜೊತೆಗೆ ಸುತ್ತಲಿನ ಮಂದರ್ತಿ, ಕೊಲ್ಲೂರು, ಪೆರ್ಡೂರು ಮುಂತಾದ ದೇವರ ಹೊಗಳಿಕೆಯು ಇರುತ್ತದೆ. ಹೊತ್ತು ಸಾಗಿದಂತೆ ಭಕ್ತಿಯ ಆವೇಶ-ಉಬ್ಬರ ಏರಿದಂತೆ ಹೆಜ್ಜೆಯ ಗತಿ ತೀವ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಕೋಲಿನ ನುಡಿತ ಬಡಿತ ತೀವ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದಾದ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲರೂ ಅವರವರ ಗುಮ್ಟಿಯನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಒಂದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಗುಮ್ಟಿ ಗುರ್ಕಾರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾಡಿನ ವಸ್ತು ಪಾಂಡವರ ವನವಾಸ ಅಥವಾ ಸೀತಾದೇವಿ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಭಾಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ಹಾಡನ್ನು ಗುಮ್ಟಿಯ ಗುರ್ಕಾರ ಹೇಳಿದೊಡನೆ ಉಳಿದವರೆಲ್ಲರೂ ಗುಮ್ಟಿ ನುಡಿಸುತ್ತಾ ಕುಣಿಯುತ್ತಾ ಮತ್ತೆ ಆ ಹಾಡನ್ನು ಪುನರಾವೃತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಹೆಜ್ಜೆಯ ಗತಿಯಲ್ಲಿ, ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಬಗೆಯ ವೈವಿಧ್ಯಗಳಿವೆ. 
ಆ ರಾತ್ರಿಯಿಂದಲೇ ಊರುಕೇರಿಯ ಸ್ವಜಾತಿ ಬಾಂಧವರ ಮನೆಗಳಿಗೆಲ್ಲಾ ‘ಮೇಳ’ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಮನೆಮನೆಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಸೇವೆ ಜರುಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರತೀ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಜೋಡುತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಒಂದು ಸೇರು ಅಕ್ಕಿ ಸಂದಾಯವಾಗಬೇಕು.ಪೂರ್ವ ನಿಶ್ಚಿತ ಭಾಂದವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಊಟದ ಏರ್ಪಾಡಿರುತ್ತದೆ. ದಿನದ ‘ತಿರುಗಾಟ’ ಮುಗಿದೊಡನೆ ‘ಮೇಳ’ದವರು ಹೊರಟ ಮನೆಗೇ ಬಂದು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಐದು ದಿನ ಅವರು ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವಂತಿಲ್ಲ. ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟು ಸಾವುಗಳ ಸೂತಕ ಏರ್ಪಾಟ್ಟಾಗಲೂ ಮೇಳದವರು ಎದುರಿನ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೇಷಭೂಷಣ, ಗುಮ್ಟಿ, ಕೋಲಾಟದ ಕೋಲು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಇರಿಸಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಾರೆ.ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನೂ ತನ್ನ-ತನ್ನ ವೇಷಭೂಷಣಗಳ ಎದುರು ಒಂದೊಂದು ತೆಂಗಿನ ಕಾಯಿ ಒಡೆದು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಬೇಟೆ. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕೋಲು, ಈಟಿ, ಬಲೆ, ಕತ್ತಿ- ಇವಿಷ್ಟು ಸಲಕರಣೆಗಳು. ದೊರೆತ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಅಟ್ಟು, ಸಾಮೂಹಿಕ ಭೋಜನ ಜರುಗುತ್ತದೆ.

ಪೀಲಿಯಾಟ್
ವಿಶೇಷ ಜನವರ್ಗಗಳ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಕಲೆಗಳು
ಯರವರಕುಣಿತ
ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆ: