ಶರಣ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕಲಬುರಗಿದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸಂತ ಶ್ರೀ ಬಸವೇಶ್ವರರ ನೆನಪಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ.ಈ ದೇವಸ್ಥಾನ ೨ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆ ಸ್ತಪಿಸ್ಲಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ನೀವು ಪಂಚಲೋಹ ಕಲಶವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಾಸ್ತುಕಲೆ ೧೨ನೆ ಶತಮಾನದಿಂದ ಇದೆ.
ಗರ್ಬಗ್ರಹ: ಶರಣ ಬಸವೇಶ್ವರ ಸಮಾಧಿ ಇದೆ, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಬಹಳಷ್ಟು ಸ್ತಮ್ಬಗಲಿವೆ ಮತ್ತೆ ಸಭಾಮಂತಾಪ ಹಾಗು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಪಥವಿದೆ. ಗುಡಿಯ ಸುತ್ತ ಆನೆ, ನವಿಲು, ಗಿಳಿ, ಗರುಡ, ನಾಗ ಹಾಗು ಹೂವಿನ ಶಿಲೆ ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ. ಇದು ತುಂಬ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಶರಣ ಬಸವೇಶ್ವರ ವೀರಶೈವ ಮನೆತನದವರು. ಇವರ ತಾಯಿ ಸಂಗಮ್ಮ ಹಾಗು ತಂದೆ ಮಲಕಪ್ಪ, ಇವರಿಗೆ ಶರಣ ಬಸವೇಶ್ವರನೊಂದಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರೀತಿ ಹಾಗು ಭಕ್ತಿ ಇತ್ತು. ಇದರಿಂದ ದಾಸೋಹದ ಪಾರಂಪರ ಪ್ರಾರಂಬವಾಯಿತು. ಶರಣ ಬಸ್ಸವೆಶ್ವರ ಪೂರ್ತಿ ಮನಸ್ಸದಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತಿದ. ಶರಣ ಬಸವೇಶ್ವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವರ ನೆನಪಿನಿಂದ ಒಂದು ಪವಿತ್ರವಾದ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದರು.
ಶರಣ ಬಸವೇಶ್ವರರ ಉತ್ಸಾಹಿತ ಭಕ್ತ "ಅಡಿ ದೊಡ್ಡಪ್ಪ ಶರಣ" ಇವರಿಬ್ಬರು ಕೂಡಿ "ಶರಣ ಬಸವೇಶ್ವರ ಮಹದಸೋಹ ಪೀಠ" ಕಟ್ಟಿಸಿದರು.
ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಹಾಗು ವಿಜಯದಶಮಿ ಹುಬ್ಬ ಬಹಳ ಉತ್ಶಾಹದಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶರಣ ಬಸವೇಶ್ವರ ಮಹದಸೋಹ ಜಾತ್ರೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಾರ್ಚ್ ರಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಥೆರವನ್ನು ಎಲಯೂತ್ತಾರೆ. ಇದು ಬಹಳ ಆಕರ್ಷಿತ್ವಾಗೀರುತ್ತದೆ. ಶರಣ ಬಸವೇಶ್ವರ ಮಹದಸೋಹ ಪೀಠ ತಮ್ಮ "ಶರಣ ಬಸವೇಶ್ವರ ವಿದ್ಯಾ ವರ್ಷಕ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಇಂದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.

ಕಲಬುರಗಿದ ಶರಣ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ
ಕಲಬುರಗಿದ ಬಂದೇ ನವಾಜ್ ದರ್ಗಾ
ಸಾಹಿತ್ಯ
ಚರಿತ್ರೆ