ಹಿಮ್ಮೆದುಳಿನ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವರ್ಗಗಳ ಕಶೇರುಕಗಳು (ಬೆನ್ನೆಲುಬುಳ್ಳ ಯಾವುದೇ ಜೀವಿ), ಮೀನನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ, ಸರೀಸೃಪಗಳು, ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ತನಿಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೋಲುವಂತ ಮೆದುಳಿನ ಅಂಗಾಂಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಮೆದುಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆಕ್ಟೋಪಸ್ ಗಳಂತ ಜೀವಿಗಳು ಇದರ ಸಾಲಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಕಿರುಮೆದುಳು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳ ಮೆದುಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದು.

ಕಶೇರುಕಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮೆದುಳಿನ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯವಾದ ಪರಿಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲಷ್ಟು ಏರಿಳಿತಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಉಭಯಚರಿಗಳು, ಕಶೇರುಕಗಳು ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಗ್ ಫಿಶ್ (ಮೆದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುವ ಮೀನು) ಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರುಮೆದುಳು ಕಡಿಮೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಮೆದುಳಿನ ಸ್ಟೆಮ್‌ನಿಂದ ಕಾಣವಂತೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಕಾಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಸರೀಸೃಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರುಮೆದುಳು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ತನಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಿರುಮೆದುಳು ಇರುತ್ತದೆ. ವಿಶಾಲ ಜೋಡಿ ಮತ್ತು ಸುರುಳಿ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡ ಮೆದುಳಿನ ಪಾಲಿಗಳು ಮಾನವನರಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಸ್ತನಿಗಳಿಗಿಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಕಿರುಮೆದುಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಕ ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೆದುಳಿನ ಪಾಲಿಗಳು ಮತ್ತಿತರ ಗುಂಪುಗಳ ಜತೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಮತ್ತು ಇವುಗಳು ಮೃದು ಅಥವಾ ತೆಳುವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯೋಸೆರೆಬೆಲ್ಲಂ ಹಿಮ್ಮೆದುಳಿನ ಮುಖ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದು, ಉಳಿದ ಕಶೇರುಕಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ಪೈನೋಸೆರೆಬೆಲ್ಲಮ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

ಮೃದ್ವಸ್ಥಿಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾದ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎಲುಬಗಳನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಹೊಂದಿದ ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಿರುಮೆದುಳು ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿ ರಚಿತಗೊಂಡಿವೆ. ಕೊನೆ ಪಕ್ಷ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಗಿ ಸಸ್ತನಿಗಳ ಹಿಮ್ಮೆದುಳಿನ ಆಂತರಿಕ ಅಂಗರಚನೆಯು ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಮೀನಿನ ಹಿಮ್ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಅಮೂರ್ತ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಕೇಂದ್ರ ನರಮಂಡಲ ದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬೂದು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಪರ್ಕಿಂಜೆ ಕೋಶದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದ ಬದಲಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾದ ಬಗೆಯ ಕೋಶವನ್ನು ಮೆದುಳಿನ ಬೂದು ದ್ರವ್ಯದ ಹೊರಪದರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬಗೆಯು ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾರ್ಮಿರಡ್ ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ ( ವಿದ್ಯುತ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ಸಿಹಿನೀರು ಮೀನಿನ ವರ್ಗ ), ಮೆದುಳಿನ ಉಳಿದ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಇದರ ಸೆರೆಬಲ್ಲಂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ವಿಶೇಷ ಆಕಾರವನ್ನು "ವಾಲ್ ವುಲಾ" (valvula) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸರಿಯಾದ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್‌ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ ಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನು ಒಳಗೂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಸ್ತನಿಗಳ ಸೆರೆಬೆಲ್ಲಂನ ಪಾರ್ಶ್ವದ ಮಿದುಳಿನ ಪಾಲಿಗಳು ಮುಂದುವರೆದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ,ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಅಂತರ್‌ಕ್ರಿಯೆಯು ನಿಯೋಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ. ಮಂಗಗಳು ದೊಡ್ಡ ವಾನರಗಳಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡ ನಂತರ ಪಾರ್ಶ್ವ ಮೆದುಳಿನ ಪಾಲೆಗಳು ನ್ಯೂರೋಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್‌ನ ಮುಂಭಾಗದ ಪಾಲೆಗಳು ಬೆಳೆದಂತೆ ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬೆಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡವು. ಪೂರ್ವದ ಮಾನವವಂಶಿಯಲ್ಲಿ,ಮತ್ತು ಹೊಮೊ ಸೆಪಿಯನ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಲೆಸ್ಟೋಸೀನ್ ಅವಧಿಯ ಮಧ್ಯದವರೆಗೂ,ಸೆರೆಬೆಲ್ಲಂ ವಿಸ್ತಾರವಾಗುವುದು ಮುಂದುವರೆಯಿತು,ಆದರೆ ಮುಂಭಾಗದ ಮಿದುಳಿನ ಪಾಲಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಯಿತು. ಮಾನವನ ವಿಕಸನ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ ಸೆರೆಬೆಲ್ಲಂನ ಗಾತ್ರ ಮೊದಲಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಸೆರೆಬೆಲ್ಲಂ ವಿಸ್ತಾರವಾದಂತೆ ನಿಯೋಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್ ಗಾತ್ರ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಸಾಗಿತು.
ಕಿರುಮೆದುಳಿನಂತ ರಚನೆಗಳು ===

ಬಾಹ್ಯ ಪದರ ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರ್ಟ್‌ವೀಲ್ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುವ GABAergic ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಂಗರಚನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪರ್ಕಿಂಜೆ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ - ಅವು ಸಮಾನಾಂತರ ಫೈಬರ್ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಕ್ಲೈಂಬಿಂಗ್ ಫೈಬರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ಯಾವುದೇ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. 
ಡಿಸಿಎನ್‌ನ ಹೊರಹಾಕುವ ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಫ್ಯೂಸಿಫಾರ್ಮ್ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಅವು ಗ್ಲುಟಾಮೆಟರ್ಜಿಕ್, ಆದರೆ ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ಕಿಂಜೆ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೋಲುತ್ತವೆ - ಅವು ಕಗ್ಗಂಟಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಸಮಾನಾಂತರ ಫೈಬರ್ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಬಾಹ್ಯ ಡೆಂಡ್ರಿಟಿಕ್ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಅವು ಶ್ರವಣೇಂದ್ರೀಯ ನರ ಫೈಬರ್‌ಗಳಿಂದ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಬಸಲ್ ಕವಲುಚಾಚಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಇದು ಡಿಸಿಎನ್‌ನ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಸಮಕೊನಗಳಿಂದ ಸಮಾನಾಂತರ ಫೈಬರ್‌ಗಳ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. 

ಡಿಸಿಎನ್ ದಂಶಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಸಸ್ತನಿ ವರ್ಗದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಕಾರ್ಯಗಳು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ; ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಊಹೆಗಳು ಒಂದು ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಅಂತರಿಕ್ಷದ ಕೇಳುವಿಕೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಇಲೆಕ್ಟ್ರೋಸೆನ್ಸಿಟಿವ್ ಮೀನಿನಲ್ಲಿ, ಇಲೆಕ್ಟ್ರೋಸೆನ್ಸರಿ ಪದ್ಧತಿಯ ಸೂಚನೆಗಳು ಡೋರ್ಸಲ್ octavolateral ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ, ಇದು ಸಹ ಕಿರುಮೆದುಳಿನಂತಹ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರೆ-ಫಿನ್‌ಡ್ ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ (ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪು), ಆಪ್ಟಿಕ್ ಟೆಕ್ಟಮ್ ಮಾರ್ಜಿನಲ್ ಪದರ ಎನ್ನುವ ಕಿರುಮೆದುಳಿನ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಒಂದು ಪದರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಈ ಎಲ್ಲ ಕಿರುಮೆದುಳಿನ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೋಲುವ ರಚನೆಗಳು ಚಲನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಬದಲಾಗಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಂವೇದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿದ್ದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 
ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಸಮಾನಾಂತರ ಫೈಬರ್‌ಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕುವ ಗ್ರ್ಯಾನುಲೆ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಇವು ಪರಿವರ್ತನೀಯ ಸಿನಾಪ್ಸಸ್ ಹೊಂದಿರುವ ನ್ಯೂರಾನ್ಸ್‌ನಂತಹ ಪರ್ಕಿಂಜೆಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಿರುಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿರುವಂತ ಕ್ಲೈಂಬಿಂಗ್ ಫೈಬರ್‌ಗಳನ್ನು ಯಾವುದೂ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ - ಬದಲಾಗಿ ಅವು ನೇರವಾದ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊರವಲಯದ ಸಂವೇದನಾಂಗಗಳಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. 

ಯಾವುದೂ ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶನಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಊಹೆ ಎಂದರೆ ಅವು ಕೆಲವು ಕೃತಕವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂವೇದನಾ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ, ಬಹುಶಃ ದೇಹದ ಅಂಗ ವಿವ್ಯಾಸದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಸರಿದೂಗಿಸುತ್ತವೆ. 

ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಮೂಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಿರಿಮಿದುಳು ಒಂದು ಸಂವೇದನಾ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಸಂವೇದನಾ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ದೇಹವನ್ನು ಚಲಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಚಲನಾ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಜೇಮ್ಸ್ ಬೋವರ್ ಮತ್ತು ಇತರರು ಭಾಗಶಃ ಈ ರಚನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಭಾಗಶಃ ಕಿರುಮೆದುಳಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. 

ಉಪವಿಭಾಗಗಳು
ತೌಲುನಿಕ ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ವಿಕಸನ
ಮೊಸ್ಸಿ ಫೈಬರ್‌ಗಳು
ಅಂಗರಚನಾ ಶಾಸ್ತ್ರ