ನೋಟುಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿ ಚಲಾವಣೆಗೆ ಕೊಡುವ ಕಾರ್ಯ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಭಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇಂದು ಈ ಆಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಏಕೈಕ ಸಂಸ್ಥೆ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕು. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಈ ಅಧಿಕಾರವಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ನೋಟಿನ ಪರಿಮಾಣ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಹಣ ಬಾಹುಳ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಬೆಳೆದ ಮೇಲೆ ನೋಟು ಹೊರಡಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಅವಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಆದರೂ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ನ್ಯೂನತೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಲಾಭ ಸಮಪಾದನೆಯೇ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ನೋಟುಗಳು ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಿದುದ್ದರಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿಶೇಷ ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸರ್ಕಾರದ ಹತೋಟಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಗೆ ನೋಟು ಮುದ್ರಣ ಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಅನಂತರ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.

ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕು ನೋಟು ಹೊರಡಿಸುವುದರಿಂದ ನೋಟುಗಳ ಚಲಾವಣೆಗಳು ಏಕತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಂಕು ಸರ್ಕಾರದ ಒಡೆತನ ಅಥವಾ ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಹೊರಡಿಸಿದ ನೋಟುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನÀ ಗೌರವವಿರುತ್ತದೆ. ಹಣದ ಪೊರೈಕೆಯನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ನೋಟು ಹೊರಡಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಗಿದ್ದರೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಉದರಿ ರೂಪದ ಹಣದ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡಲು ಸಾದ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ನೋಟು ಹೊರಡಿಸುವುದರಿಂದ ಬರುವ ಲಾಭ ಸರ್ಕಾರದ ಖಜಾನೆಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ನೋಟುಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯವಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಡಬೇಕು :

ನೋಟಿನ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ದೇಶದ ಆವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಆಸ್ಪದವಿರಬೇಕ. 2 ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ವಿಶ್ವಾಸ ಉಳಿಯುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ವಿಶ್ವಾಸ ಉಳಿಯಬೇಕಾದರೆ ಅವನ್ನು ಪ್ರಾಧಾನ ನಾಣ್ಯಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಇರಬೇಕು. ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ನೋಟು ನೀಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪುಟಿತತೆ ಮತ್ತು ದ್ರವತ್ವ ಇವೆರಡೂ ಗುಣಗಳು ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಇರಬೇಕು

ಆಪತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಲ ನೀಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್‍ವಟಾವಣೆ
ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕು
ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕು
1ನೇಟು ನೀಡಿಕೆಯ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ