ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ
ಸ್ವತಂತ್ರಾ ನಂತರ ಭಾರತ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ತರಲು ಶಿಕ್ಷಣವು ಒಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅಸ್ತ್ರ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.೧೯೫೦ರಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು.೧೯೫೨ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಗುಂಪು ಮಾಡಿಸಮುದಾಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಬ್ಲಾಕ್ನ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ನೀಡಿದೆ.೧೦೦ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ'ಕ್ಕೆ ನೀಡಿದೆ ೧೫೦ ಮೈಲಿ (೩೯೦km2) ಮೈಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಭೂ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಬ್ಲಾಕ್ನ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಹೇಳುವಂತೆ ೭೦,೦೦೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಶೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ರಾಸ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಚೌಕಟ್ಟು ಅಥಾವ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು.ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅವರು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಧಾರ, ಸಮುದಾಯ ಆಧಾರ,ಅಥಾವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಆಧಾರ ಎಂದು ವಿಭಾಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಮುದಾಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಕೃಷಿ, ಪ್ರಾಣಿ ಸಾಕಣೆ, ಸಹಕಾರ,ಗ್ರಾಮೀಣ ಕೈಗಾರಿಕೆ,ಗ್ರಾಮೀಣ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್,ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ,ಕುಟುಂಬದ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ,ಕುಟುಂಬ ಯೋಜನೆ, ಮಹಿಳೆಯರ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ, ಮಕ್ಕಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಶ, ಶಿಕ್ಷಣದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಕ ಶಿಕ್ಷಣ,ಸಾಮಾಜಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷರತೆ, ಯುವಜನತೆಯ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ, ಸಮುದಾಯದ ಸಂಘಟನೆ ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.ಮೇಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಹಲವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೂ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು, ಮಹಿಳೆಯರು,ಬಡತನ ರೇಖೆಗಿಂತ ಕೆಳಗಿರುವ ಜನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

೧೯೫೦ರ ನಂತರದ ಕೆಲವು ಹಿನ್ನೆಡೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯು ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ.
ಗಾಂಧಿಗ್ರಾಮ ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಡಿ ಗ್ರಾಮ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಗ್ರಾಮೀಣ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಗಣನೀಯ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾರತದ್ದಲ್ಲಿ ೫,೨೦೦ ಸಮುದಾಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಬ್ಲಾಕ್ ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ನರ್ಸರಿ ಶಾಲೆಗಳು, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು, ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ವಯಸ್ಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.

ಗ್ರಾಮಿಣ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಸರ್ಕಾರ ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿಯ ಹೊರತಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ ಮತ್ತು ನಿಶ್ಚಲತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಹಣಕಾಸು ಕೊರತೆ ಇದ್ದರು ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಮತೋಲನಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಮಾಡಿದ ಹೂಡಿಕೆಯಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಡಿಮೆ ಫಲಿತಾಂಶ ದೊರೆತಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಭಾರತದ ಬಡತನವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಐಡಿಯಾಗಳು ವಿಫಲವಾಗಿವೆ.ಕಡಿಮೆ ನಿಧಿ ಮತ್ತು ಸಿಬಂಧಿ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಗ್ರಾಮೀಣ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವೂಂದು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅದರಲ್ಲಿಯೂ "ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆ"ಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಗ್ರಾಮಿಣ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ ಆದರೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೌಲ್ಯವು ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಂತೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗತಾರತಮ್ಯತೆ ಇದೆ,ಶೇಕಡ ೧೮% ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ಫ್ರೌಡಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಡಿಪ್ಲಮೊವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಆದರೆ ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೊಲಿಸಿದಂತೆ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಕೇವಲ ೧೦% ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೧೦೦ ಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಲ್ಲ ಇದು ಕಡಿಮೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಮಟ್ಟವನ್ನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣ 
ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು, ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನಾಗಿಸಲು ಹಲವು ನಿಶ್ಚಿತ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದೆ.ಇತ್ತಿಚೆಗೆ ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಪದವಿಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ೪ ರಿಂದ ೩ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿದೆ.ಸರ್ಕಾರ ಹಲವು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿದೆ ಅದರ್ಂತೆ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಂಸ್ಥೆ, ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲು ಹಲವು ಕೋರ್ಸುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆ:ವಿಮಾನಯಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಥಾವ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೋರ್ಸುಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಗಿದೆ.

ಸಮಸ್ಯೆಗಳು
ಕೆಲಸಗಾರರ ಗುಣಮಟ್ಟ, ನಿಧಿ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯ 
ಭಾರತದ ಶಿಕ್ಷಣ-ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು 
ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ೨೫% ಭೋದಕರನ್ನು ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಅದರಲ್ಲಿ ಶೇ೧೫% ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೩೦% ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ೩೦೦೦ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳ ಮುಖ್ಯೋಪಧ್ಯಾಯರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಗೈರು ಹಾಜರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಮಾದರಿ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಬೇಟಿ ನೀಡಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನೆಡೆಸಿದೆ. ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ಕೇವಲ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಜನ ಮಾತ್ರ ಸರಿಯಾಗಿ ಭೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಪಠ್ಯಕ್ರಮ
ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವು ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಿಂತ ಕುರುಡು ಪಾಠ ಅಥಾವ ಕಂಠಪಾಠವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಲಾಗಿದೆ. "ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್"ನ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯೆವಸ್ಥೆ ಸೋಮಾರಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಠಿ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇದೆ. ಹಲವು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನ ಓದುವುದು ಮತ್ತು ಆಟವಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಕೇವಲ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತದ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರದವಾದ ಎಂದು ಟೀಕಿಸುತ್ತದೆ.ಎಕ್ಸ್ ಪ್ರೆಕ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಪ್ರಕಾರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಕೇವಲ ಕಂಠಪಾಠಕ್ಕೆ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳು states ಶೇಕಡ ೯೯% ಶಿಶುವಿಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವಿಲ್ಲ.

ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ
ಲೋಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ (ಶ್ರೇಣಿ ೯ ಮತ್ತು ೧೦), ದಾಖಲಾತಿ ದರ ಶೇಕಡ೫೨% ಹಿರಿಯ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ (೧೧ ಮತ್ತು೧೨) ಇದು ಶೇಕಡ೨೮% ಮತ್ತು ನರ್ಸರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ ೧೮% ಶೇ ೪೮% ನರ್ಸರಿ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ದಾಖಲಾತಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ವಿವಾದ 
ಜನವರಿ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಡೀಮ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ states ಹಲವು ೪೪ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ವಾಪಸ್ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ್ಂತೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. "ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಗ್ರಾಂಟ್ ಕಮಿಷನ್" ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೩೯ ನಕಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಕಂದು ಹಿಡಿದಿದೆ.ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೇಕಡ ೧೦% ಅಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಉತ್ಪಾದಕರಿಗೆ ಸೇವಾ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಚೀನಾಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಂತೆ, ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ ೨೦% ಉತ್ಪಾದಕರಿಗೆ ಸೇವಾ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಪ್ರಾರಂಭಿಕ
ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕೇಂದ್ರ ಉದಯಪುರ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನ ಸೇವಾ ಮಂದಿರ್ ಇಂದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ

ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗಾಗಿ ಉದಯಪುರ ಮತ್ತು ರಾಜಸಮಂಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿನ ಮದರಸಾ ಜಾಮಿ ಮಸೀದಿಗಳಲ್ಲಿ NGO ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.ಚಿತ್ತೂರ್ನಲ್ಲಿನ ನರ್ಸರಿ ಶಾಲೆ, ಈ ಶಾಲೆ 'ಪಾಠಶಾಲ' ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಶಾಲೆ ಈಗ ೭೦ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.

ಸ್ವತಂತ್ರಾ ನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಾದ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ೪೦೫ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ೨೨೫ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.೧೯೭೫ ರಲ್ಲಿ ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು ,ಮತ್ತು ೮೪೧ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಎಂದು ಮತ್ತು ೫೧೦ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿತು.

ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದವರು ಒಟ್ಟಾರೆ ೨೨.೫% ಇದ್ದಾರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯವರು ೧೭% ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದವರು ೭.೫% ಇದ್ದಾರೆ. ಮೇಲಿನ ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದವರು ತಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾವೇ ದಲಿತರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯು ಈ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಕೋಶವನ್ನು ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ "ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾದವರು" ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದವರಿಗೆ ಹಲವು ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದವರಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯವರಿಗೆ ೧೫% ಮೀಸಲಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದವರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ೭.೫% ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಲವು ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಸೌಲಭ್ಯ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ೬೮ ಬಾಲ ಭವನ ಮತ್ತು ೧೦ ಬಾಲ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಲ ಭವನ್ ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒಳಗೊಡಂತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿಸಲಾಗಿದೆ.

೧೯೯೨ರ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಂತೆ 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ' ಅನ್ವಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಎಂದರೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ 'ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದವರು'ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ.

'ಸ್ಕೀಮ್ ಆಫ್ ಏರಿಯಾ ಇನ್ ಟೆನ್ ಸ್ವಿ' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಿಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ಆರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಈ ಯೋಜನೆಯಂತೆ ಹಣಕಾಸು ಸಹಾಯ ಅಥಾವ ಮದರಸಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆಧುನೀಕರಣಗೊಳಿಸುವುದು ಇದರ ಉಳಿದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ (೧೯೯೨) ಈ ಎರಡು ಯೋಜನೆಗಳು ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರ ವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಕಾಯಿದೆ ಹೊರಡಿಸಿತು. ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರನ್ನು ಶಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಅವಶ್ಯ ಮಾದರಿ ಕಾಯಿದೆ ಹೊರಡಿಸಿದೆ.
ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿ, ಸಿಂಧಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ (ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೮ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ ಭಾಷೆ, ಇವರಿಗೆ ಅವರದೇ ಆದ ರಾಜ್ಯವು ಇಲ್ಲ) ಸರ್ಕಾರ ಇ ಭಾಷೆಗಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿಲ್ಲ. ಸಿಂಧಿಗಳು ಭಾಷಾ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಂಧಿ ಭಾಷೆಯ ಶಾಲೆಗಳಿಲ್ಲ ಅಥಾವ ಸಿಂಧಿ ಭಾಷೆಯು ಅ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಐಚ್ಚಿಕ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಸಿಂಧಿಗಳು ೧೦ ಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿದ್ದರೂ ೧೦೦ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಭೋದಕರಿದ್ದಾರೆ. ಸಿಂಧಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಂಧಿ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಇಂಡೊ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಭಾಷೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡಿದಿದೆ.ಸಿಂಧಿ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕೇವಲ ಕಥೆಯಷ್ಟೆ ಆಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗಳಿಗೆ ರಾಜೇಶ್ ತದನಿ ಅವರು ಸಿಂಧಿ ಭಾಷಾ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿಡೆಂಟ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.ಇವರನ್ನೇ ಮೊದಲ ಗೌರ್ನರ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ
ಗ್ರಾಮೀಣ ಶಿಕ್ಷಣ
ಸಾಮಾನ್ಯ ಅವಲೋಕನ
ಖಾಸಗೀ ಶಿಕ್ಷಣ