ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದದ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಗ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಭೌತವಾದ. ದ್ವಂದ್ವಹೇತುಕ ಭೌತವಾದದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಮಾಜ ಜೀವನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದೇ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಭೌತವಾದದ ವಸ್ತು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಭೌತವಾದಿ ಮಾರ್ಗವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದ. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕುರುಡು ಶಕ್ತಿಗಳು ಬಾಹ್ಯ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೇ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಘಟನೆಯೂ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನೇ ಅನೈಚ್ಫಿಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಮಾಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ವಿವೇಕದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜನರು ಉದಾತ್ತ ಧ್ಯೇಯಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ತಾವು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ನಿರತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಕ್ರಮೇಣ ಇದರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಒಂದು ಗುಂಪಿನ ಅಥವಾ ಒಂದು ವರ್ಗದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇವು ಅಂದಿನ ತಾತ್ವಿಕರು ಸಮಾಜ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಭಾವನೆಗಳು. ಮಾನವನ ಭಾವನೆಗಳೇ ಸಮಾಜದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ತಿಳಿದದ್ದರಿಂದ ಅವರದು ಕೇವಲ ಭಾವನಾಮಯ ದೃಷ್ಟಿಯಾಗಿತ್ತು. 

ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಪರ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಶಕ್ತಿಗಳು ಒಂದನ್ನೊಂದು ಸಂಘರ್ಷಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ವಿವಿಧ ವರ್ಗಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿಗಳು ಒಂದನ್ನೊಂದು ಎದುರಿಸುತ್ತವೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿಯ ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಯಾವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ ಒಳಪಡದೇ ನಡೆಯುತ್ತವೆಯೋ ಅಥವಾ ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆಯೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿಯಮವಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಭಾವನಾದ
ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಭೌತವಾದ
ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ನ ಕೃತಿಗಳು
ಕಾರ್ಲ್‌ಮಾರ್ಕ್ಸ್