ಹೆಲ್ಲೇನಿಸ್ಟಿಕ್ ಅವಧಿ ಯಲ್ಲಿ ಪುರಾಣವು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಜ್ಞಾನವುಳ್ಳದ್ದು ಎಂಬ ಮರ್ಯಾದೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಯ ಜನರ ಸ್ವಾಮ್ಯಕ್ಕೆ ಅದು ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ,ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ತಿರುವೊಂದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯುಗವು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ದೃಢವಾಯಿತು. ಗ್ರೀಕ್ ಪುರಾಣಗಳ ಸಂಗ್ರಾಹಕ ಈಹೇಮೆರಸ್ ಪೌರಾಣಿಕ ವಸ್ತು ಹಾಗೂ ಪ್ರಸಂಗಗಳಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಳಹದಿಯನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿದ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವನ ಮೂಲ ಕೃತಿ ("ಸ್ಯಾಕ್ರೆಡ್ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಚರ್ಸ್" ) ಕಳೆದು ಹೋಯಿತು, ಡಿಯೋಡಾರಸ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಕ್ಟಾಂಟೀಯಸ್ ಏನು ದಾಖಲಿಸಿದರೋ ಅಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಈಗ ಲಭ್ಯವಾಗಿರುವುದು.

ಪುರಾಣಗಳ ವಿವರಣಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳು ರೋಮನ್ ಎಂಪೈರ್ ನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು, ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಫಿಸಿಕಾಲಿಸ್ಟ್ ತತ್ವಗಳ ಸ್ಟಾಯಿಕ್ ಮತ್ತು ಈಪಿಕ್ಯೂರೇನ್ ತತ್ವಸಿದ್ಧಾಂತ. ಸ್ಟಾಯಿಕ್ಸ್ ದೇವರ ಮತ್ತು ವೀರರ ಬಗ್ಗೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದೊಂದು ಭೌತಿಕವಾದ ಇಂದ್ರೀಯಗೋಚರ ಎಂದಿದೆ,ಆದರೆ ಈಹೆಮೆರಿಸ್ಟ್‌ಗಳು ದೇವರು ಮತ್ತು ವೀರರನ್ನು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೆಂದು ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿಸಿದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸ್ಟಾಯಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯೋಪ್ಲಾಟಾನಿಸ್ಟ್‌ಗಳು ಪೌರಾಣಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ನೈತಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯಗಳನ್ನು ಬಡತಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಈಪಿಕ್ಯೂರಿಯನ್ ಸಂದೇಶದ ಮುಖೇನ ಲುಕ್ರೇಟೀಯಸ್ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬಯಸಿದ. ಲಿವಿ ಕೂಡ ಪೌರಾಣಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶಯವಿಟ್ಟಿದ್ದ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂದ ಐತಿಹ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ತಾನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿದ. ರೋಮನರ ಬಲವಾದ ಸವಾಲೆಂದರೆ, ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದ ಭಾವದಿಂದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ಅದನ್ನು ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳ ಪ್ರಸವ-ಭೂಮಿ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಪ್ರಾಚೀನಾನ್ವೇಷಕ ವಾರ್ರೋ, ಧರ್ಮವನ್ನು, ಸಮಾಜದ ಒಳಿತನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಮಾನವ ಸಂಸ್ಥೆಯೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕರ್ಮಾಚರಣೆಗಳ ಮೂಲವನ್ನರಿಯಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡಿದ. ಆಂಟಿಕ್ವೀಟೇಟಿಸ್ ರೀರಮ್ ದಿವಿನಾರಮ್" (ಈಗ ಉಳಿದಿಲ್ಲದ ಕೃತಿ, ಆದರೆ ಆಗಸ್ಟೀನ್ ನ " ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಗಾಡ್" ಸಾಮಾನ್ಯ ಸದೃಶವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ) ವಾರ್ರೋ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಯ ಮನುಷ್ಯ ದೇವರ ಬಗ್ಗೆ ಭಯ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ, ನಿಜವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮನುಷ್ಯ ದೇವರನ್ನು ಜನ್ಮದಾತರೆಂದು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾನೆ. " "ಅವನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ಮೂರು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದ್ದಾನೆ:" 

ಪುರಾಣಗಳೊಳಗಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಕೇತಿಕತೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವುದು ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವೆಂದು ರೋಮನ್ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಕೋಟ್ಟ ಹೇಳಿದ ಮತ್ತು ಮುಲಾಜಿಲ್ಲದೆ ತತ್ವಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾನವಿಲ್ಲ ಎಂದೂ ನಿರ್ಣಯಿಸಿ ಬಿಟ್ಟ. ಸಿಸೇರೋ ಕೂಡ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುರಾಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ, ಆದರೆ ವಾರ್ರೋನಂಥೆ ಅವನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಪಾಲಿಸುವ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತ್ತದರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಬಲವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಆದರೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಈ ವಿಚಾರವಾದ ಎಷ್ಟು ಬದಲಾಯಿಸಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿಯಲು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಿಸೇರೋ, ವಯಸ್ಸಾದ ಹೆಂಗಸರರೂ ಮತ್ತು ಹುಡುಗರೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಯಾರೊಬ್ಬ ಮೂರ್ಖರೂ, ಹೇಡ್ಸ್‌ನ ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಸ್ಕಿಲ್ಲಾ, ಸೆಂಟಾರ್ ಮತ್ತು ವಿಚಿತ್ರ ಜೀವಿಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದ ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಈ ವಾಚಾಳಿ ಜನರ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಭೋಳೆ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ದೂರಿದ. "ಡಿ ನ್ಯಾಚುರಾ ಡೀಯೋರಂ" ಎನ್ನುವ ಸಾಲು ಸಿಸೇರೋದ ಯೋಚನಾ ಲಹರಿಯಲ್ಲಿ ಅರಿಯಬಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ತತ್ವ.

ಸಾಹಿತ್ಯ ಮೂಲಗಳು
ವಿಶ್ವೋತ್ಪತ್ತಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಶಾಸ್ತ್ರ
ಟ್ರೋಜಾನ್ ಸಮರ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳು
ಹೆಲ್ಲೇನಿಸ್ಟಿಕ್ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ವಿಚಾರವಾದ