ಅದು ಹೇಳುವಂತಹ ಘಟನೆಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲೆ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಪುರಾವೆಗಳು ನಾಶವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹಾಗು ಅವುಗಳು ಜನಪದ(ಮೌಖಿಕ) ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ತಿರುಚಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಸ್ಪಾರ್ಟಾದ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ, ಸ್ಪಾರ್ಟಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾನವರು ನೆಲೆಸಿದ್ದರೂ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇರುವಂತಹ ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದಿನ ಕೆಲವು ಪುರಾವೆಗಳು,ಸ್ಪಾರ್ಟಾದ ನೈರುತ್ಯದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೌಫೋವೊನೊ ಪ್ರದೇಶಗಳ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಕಿಲೋಮೀಟರುಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ನಿಯೋಲಿಥಿಕ್ ಯುಗದವು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಮಣ್ಣಿನಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಹೋಮರನ "ಇಲಿಯಡ್" ನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ಇವುಗಳು ನಿಜವಾದ ಮೈಸೀನಿಯನ್ ಸ್ಪಾರ್ಟಾ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಗುರುತುಗಳಾಗಿವೆ. 

ಹೆರೋಡಾಟಸ್ ನ ಪ್ರಕಾರ ಡೋರಿಯನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಉತ್ತರದ ಗಡಿಯ ಮೆಸಿಡೋನಿಯನ್ ಬುಡಕಟ್ಟುಜನರು , ಪೆಲೊಪೊನೀಸ್ ಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಲು ಅಲ್ಲಿನ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಈ ನಾಗರಿಕತೆಯು ತಾಮ್ರಯುಗದ ಉತ್ತಾರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅವರದೇ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೊದಲು ಡೋರಿಯನ್ನರು ಸ್ಪಾರ್ಟಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳ ಎಲ್ಲೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಹವಣಿಸಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಗೈವ್ ಡೋರಿಯನ್ನರ ವಿರುದ್ಧ ಹಾಗು ವಾಯವ್ಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಕೇಡಿಯನ್ ಅಕೀಯನ್ನರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದರು.ಮೊದಲಿನಿಂದಾಲೇ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವ ಟೈಗೆಟನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಸ್ವರೂಪದಿಂದಾಗಿ 
ಸ್ಪಾರ್ಟಾವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ: ಇದನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಎಂದಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದೇ ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. 

ಹೆರೋಡಾಟಸ್ ಮತ್ತು ಟ್ಯುಸಿಡೈಡ್ಸ್ ಇಬ್ಬರು ತರುವಾಯ ಧೃಡಪಡಿಸುವವಂತೆ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ಎಂಟು ಮತ್ತು ಏಳನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುವೆ ಸ್ಪಾರ್ಟ್ಟನ್ನರು ಕಾನೂನು ಇಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘರ್ಷದಂತಹ ಕಾಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶವೆಂಬಂತೆ ಅವರು ಅವರದೇ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಸರಣಿಗಳನ್ನೇ ತಂದರು.ತರುವಾಯ ಈ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಅರೆ-ಮಿಥ್ಯ ಎಂದರಲ್ಲದೇ ನ್ಯಾಯನಿಂಬಂಧಕಾರನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಲಿಕುರ್ಗಸ್ ನ ಮೇಲೆ ಆರೋಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಪಾರ್ಟಾದ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಾರಂಭವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.
ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಪಾರ್ಟಾ
ಸಂವಿಧಾನ
ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಸ್ಪಾರ್ಟಾ
ಇತಿಹಾಸ ಪೂರ್ವ