ಋಗ್ವೈದಿಕ ಸಮಾಜವು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಮಾನತಾವಾದಿಯಾಗಿತ್ತು, ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಗಗಳು ಅಥವಾ ಜಾತಿಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ. ಆದರೆ, ರಾಜಕೀಯ ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ದರ್ಜೆಯಿಂದ ನಿರ್ಧಾರಿತವಾಗಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಜನು ಅಗ್ರದಲ್ಲಿದ್ದನು ಮತ್ತು ದಾಸಿ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಗಿದ್ದಳು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹಾಗೂ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಶಬ್ದಗಳು ಋಗ್ವೇದದ ವಿವಿಧ ಕುಲಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಅವು ವರ್ಣ ಪದದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿಲ್ಲ. ವೈಶ್ಯ ಹಾಗೂ ಶೂದ್ರ ಶಬ್ದಗಳು ಇಲ್ಲ. ಋಗ್ವೇದದ ಸ್ತುತಿಗೀತೆ ಪಂಕ್ತಿಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ೩.೪೪-೪೫, ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿರುಪಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಲನಶೀಲತೆಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ:
ವೈದಿಕ ಮನೆಯು ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವ ಹಾಗೂ ಪಿತೃವಂಶೀಯವಾಗಿತ್ತು. ಮದುವೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಬಗೆಯ ಮದುವೆಗಳು— ಏಕವಿವಾಹ, ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವ ಮತ್ತು ಬಹುಪತಿತ್ವವನ್ನು ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ವೈದಿಕ ಆರ್ಯರಿಗೆ ಹೆಣ್ಣು ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ದೇವತೆಗಳ ಪರಿಚಯವಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಹೆಣ್ಣು ಋಷಿಗಳು ರಚಿಸಿರಬಹುದಾದ ಸೂಕ್ತಗಳು ಕಡಿಮೆ ಇವೆ ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ದೇವತೆಗಳು ಗಂಡು ದೇವತೆಗಳಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಪತಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಬಹುದಿತ್ತು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಗಂಡಂದಿರು ಸತ್ತರೆ ಅಥವಾ ಕಾಣೆಯಾದರೆ ಮರುಮದುವೆ ಆಗಬಹುದಿತ್ತು. ಹೆಂಡತಿಯು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಳಾದರೂ, ಅವಳು ತನ್ನ ಗಂಡನಿಗೆ ಅಧೀನಳಾಗಿದ್ದಳು. ಜನರು ಹಾಲು, ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಧಾನ್ಯಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು, ತರಕಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾಂಸವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹತ್ತಿ, ಉಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಚರ್ಮದ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಋಗ್ವೈದಿಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸೋಮ ಮತ್ತು ಸುರ ಜನಪ್ರಿಯ ಪೇಯಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಮವು ಧರ್ಮದಿಂದ ಪವಿತ್ರ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಕೊಳಲು (ವಣ), ವೀಣೆ, ಹಾರ್ಪ್, ಝಲ್ಲರಿಗಳು, ಮತ್ತು ಡೋಲು ನುಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಏಳು ಸ್ವರಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕುಣಿತ, ನಾಟಕ, ರಥದ ಓಟ ಮತ್ತು ಜೂಜು ಇತರ ಜನಪ್ರಿಯ ವಿನೋದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಾಗಿದ್ದವು.

ನಂತರದ ವೈದಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಉದಯವು ರಾಜನು ಜನರಿಂದ ದೂರವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ವರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಉದಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಸಮಾಜವು ನಾಲ್ಕು ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿತ್ತು— ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ವೈಶ್ಯರು ಮತ್ತು ಶೂದ್ರರು. ನಂತರದ ವೈದಿಕ ಪಠ್ಯಗಳು ಪ್ರತಿ ಗುಂಪಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೀಮೆಗಳು, ಪಾತ್ರಗಳು, ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಾಚರಣಾ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿತು. ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಮನೆತನದ ಶುದ್ಧತೆ, ಒಳ್ಳೆ ನಡತೆ, ವೈಭವ, ಬೋಧನೆ ಅಥವಾ ಜನರ ರಕ್ಷಣೆಗೆ; ಕ್ಷತ್ರಿಯನನ್ನು ಶಕ್ತಿ, ಖ್ಯಾತಿ, ಆಳ್ವಿಕೆ, ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದೊಂದಿಗೆ; ವೈಶ್ಯನನ್ನು ವಸ್ತುದ್ರವ್ಯ ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ದನ ಸಾಕಣೆ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿಯಂತಹ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ; ಶೂದ್ರನನ್ನು ಮೇಲಿನ ವರ್ಣಗಳ ಸೇವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜಸೂಯ ಯಾಗದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಯಾಗಮಾಡುವವನ ವರ್ಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದವು. ರಾಜಸೂಯ ಯಾಗವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಹೊಳಪು, ಕ್ಷತ್ರಿಯನಿಗೆ ಶೌರ್ಯ, ವೈಶ್ಯನಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿಸಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶೂದ್ರನಿಗೆ ಸ್ಥಿರತೆ ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು. ಮೇಲಿನ ಮೂರು ವರ್ಣಗಳ ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ನಂತರದ ವೈದಿಕ ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಪಂಚವಂಶ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಶ್ಲೋಕ 13.8.3.11 ಕ್ಷತ್ರಿಯನನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ವೈಶ್ಯನ ಮೇಲೆ ಇಡುತ್ತವೆ, ಅದೇ, ಶ್ಲೋಕ 1.1.4.12 ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ವೈಶ್ಯನನ್ನು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಶೂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಇಡುತ್ತದೆ. ಪುರುಷ ಸೂಕ್ತವು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಾನುಗತವೆಂದು ದೃಶ್ಯೀಕರಿಸಿತು, ಆದರೆ ಒಂದು ಸಾವಯವ ಸಮಗ್ರದ ಅಂತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಭಾಗಗಳಾಗಿ. ನಂತರದ ವೈದಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣೀಕರಣದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಋಗ್ವೇದದ ೯.112 ಸೂಕ್ತದ ಹಾಗೆ ಕೆಲವು, ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಲನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ: "ನಾನು ಸೂಕ್ತಗಳ ವಾಚಕ, ನನ್ನ ತಂದೆ ವೈದ್ಯ, ಮತ್ತು ನನ್ನ ತಾಯಿ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಬೀಸುತ್ತಾಳೆ. ನಾವು ವಿವಿಧ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪತ್ತು ಗಳಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ."

ಉತ್ತರ ವೈದಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮನೆಯು ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಘಟಕವಾಯಿತು. ಋಗ್ವೈದಿಕ ಯುಗದ ಮನೆಗಳ ವಿವಿಧತೆಯು "ಗೃಹಪತಿ"ಯ ಮೇಲಾಳುತನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆದರ್ಶೀಕೃತ ಮನೆಯಿಂದ ಅನುಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಗಂಡ ಮತ್ತು ಹೆಂಡತಿ, ಅಪ್ಪ ಮತ್ತು ಮಗನ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಾನುಗತವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಗೌಣ ಹಾಗೂ ಮುಗ್ಧ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು. ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವವು ಬಹುಪತಿತ್ವಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು "ತೈತ್ತಿರೀಯ ಸಂಹಿತೆ"ಯಂತಹ ಪಠ್ಯಗಳು ಮುಟ್ಟಾದ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸುತ್ತವಿದ್ದ ಪ್ರತಿಬಂಧಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ನಂತರದ ವೈದಿಕ ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ವಿವಿಧ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರು ದನಗಳ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು, ಆಕಳ ಹಾಲು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು, ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಹಿಂಜುತ್ತಿದ್ದರು; ನೇಕಾರರು, ರಂಗುಹಾಕುವವರು, ಮತ್ತು ಜೋಳ ಬೀಸುವವರಾಗಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಲು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ವಿಷ್ಫಲಳಂಥ ಸ್ತ್ರೀ ಯೋಧೆಯರನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆಯರನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. "ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಅಥವಾ ವಿವರಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಈ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ವಾಸ್ತವಾಂಶ, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠಪಕ್ಷ ಯಾವುದೋ ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮಹಿಳೆಯರ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಉನ್ನತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಒಬ್ಬ ವಿದ್ವಾಂಸ ಬರೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಉತ್ತರ ವೈದಿಕ ಕಾಲ (ಕ್ರಿಪೂ ೧೧೦೦-೫೦೦)
ಇತಿಹಾಸ
ಸಮಾಜ
ಧರ್ಮ