ನಾಗಾರ್ಜುನನ ಕುರಿತು ಅನೇಕ ದಂತಕಥೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆಯಾದರೂ, ಅವನ ಜೀವನದ ಕುರಿತಾದ ಹೆಚ್ಚು ವಿವರಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಕ್ಷಿಣದ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ವರ್ತಮಾನ ಕಾಲದ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರದಲ್ಲಿನ (నాగార్జునసాగర్) ನಾಗಾರ್ಜುನಕೊಂಡ (నాగార్జునకొండ) ಪಟ್ಟಣದ ಸಮೀಪ ಅವನ ಜನನವಾಯಿತು. ಕುಮಾರಜೀವನಂಥ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಕಾರರು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ, ಆತ ಒಂದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದನಾದರೂ ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಮತಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡ. ಪಾಲಿ ಅಥವಾ ಬೌದ್ಧಮತೀಯ ಸಂಕರ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ರೂಢಿಗತ ಶಿಷ್ಟ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವ ಅತಿ ಹಿಂದಿನ ಗಮನಾರ್ಹ ಬೌದ್ಧಮತೀಯ ಚಿಂತನಾಕರರ ಪೈಕಿ ಇವನೂ ಒಬ್ಬನಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಇದು ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು.

ನಿಕಾಯ ಶಾಲೆಯ ಅನೇಕ ತತ್ತ್ವಚಿಂತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಗಷ್ಟೇ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಾಯಾನ ಸಂಪ್ರದಾಯದೊಂದಿಗೆ ನಾಗಾರ್ಜುನನು ಪರಿಶ್ರಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಎಂಬುದು ಅವನ ಬರಹಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವನ ಸದರಿ ಬರಹಗಳ ಪೈಕಿ ಅನೇಕ ಭಾಗವು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಕಳೆದುಹೋಗಿರುವುದರಿಂದ, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿಕಾಯ ಶಾಲೆಯೊಂದಿಗಿನ ಅವನ ಮೂಲವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ, ಅತ್ಯಂತ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಪಠ್ಯಗಳ (ಅಂದರೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಲಿಂಡ್‌ಟ್ನರ್‌ ಎಂಬಾತ ನೀಡಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ) ವಿಷಯ-ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವುದೇ ಆದಲ್ಲಿ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅವನೊಬ್ಬ ಮಹಾಯಾನ ಪಂಥದ ಅನುಯಾಯಿ ಎನ್ನಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವನ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವು ಮಹಾಯಾನ-ಪಂಥದ್ದಲ್ಲದ ಕಟ್ಟಳೆಗೆ ನಿಷ್ಠವಾಗಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಮಹಾಯಾನದ ಪಠ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವನು ಸುಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನಾದರೂ, ಕಟ್ಟಳೆಯಿಂದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗುಣ-ಲಕ್ಷಣಗಳ ಒಳಗೇ ನಿಲ್ಲುವಲ್ಲಿ ಅವನು ಯಾವಾಗಲೂ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಕಟ್ಟಳೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಒಂದು ಏಕನಿಷ್ಠೆಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಒಂದು ಬಯಕೆಯಿಂದ ನಾಗಾರ್ಜುನನು ತನ್ನ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿರಬಹುದು. ನಾಗಾರ್ಜುನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಹರಿಕಾರ ಅಥವಾ ಪ್ರವಾದಿ ಮಾತ್ರವೇ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಮಧ್ಯಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಾಕ್ಷಾತ್‌ ಸಂಸ್ಥಾಪಕನಾಗಿದ್ದ. ನಾಗಾರ್ಜುನನನ್ನು ಮಧ್ಯಮ-ಮಾರ್ಗದ ಓರ್ವ ಪರಿಣಿತನಂತೆ ಹಾಗೂ ಬುದ್ಧನ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲ ಮಾದರಿಗಳ ಓರ್ವ ಪುನರುಜ್ಜೀವಕನಂತೆ ನೋಡುವ ಡೇವಿಡ್‌ ಕಲುಪಹಾನಾ, ಅವನನ್ನು ಮೊಗ್ಗಾಲಿಪುಟ್ಟಾ-ಟಿಸ್ಸಾನ ಓರ್ವ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಬರಹಗಳು
ಇತಿಹಾಸ
ತತ್ವಜ್ಞಾನ
ಮೂರ್ತಿಚಿತ್ರಣ