ಕಳೆದ ೬೬ ವರ್ಷ್ಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರೂಪಾಯಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಏರುಪೇರುಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ರೂಪಯಿಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಿರುವುದು ಸತ್ಯದ ಮಾತು. ಭಾರತದ ಆಯವ್ಯಯದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿದೇಶೀ ಸಾಲಗಳು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ ಏಳಿಗೆಗಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದ " ೫ ವರ್ಶದ ಯೋಜನೆ " ವಿದೇಶದಿಂದ ಹಣಕಾಸಿನ ಸಾಲ ಪಡೆಯವುದನ್ನೂ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ ಭಾರತದ ರೂಪಯಿಯ ಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತಶ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಬೇಕಾಯಿತು. ೧೯೪೮ ಇಸವಿಯಿಂದ ೧೯೬೬ ರ ವರೆಗೂ ರೂಪಾಯಿಯ ಮೌಲ್ಯ ಪ್ರತಿ ಡಾಲರ್ ಗೆ ೪.೭ ರೂಪಾಯಿಯಂತೆ ವಿಶ್ವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ೧೯೬೨ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ದೀಶದ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಯುದ್ಧಗಳ ಕಾರಣ ರೂಪಾಯಿಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಭಾರತದ ಬಜೆಟ್ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ್ದು ಬಹಳ ಕೊರತೆ ಕಂಡು ಬಂದಿತು. ಹಿಂದೆ ಭಾರತದ ರೂಪಾಯಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪೌಂಡ್ ಎರಡನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೯೭೧ ನೇ ಇಸವಿಯ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪೌಂಡನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಡಾಲರ್ ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ೧೯೭೫ ರಲ್ಲಿ ರೂಪಾಯಿ ಮತ್ತೆ ೮.೩೯ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಇಳಿದು ಹೋಯಿತು. ೧೯೮೫ ನೇ ಇಸವಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಭಾರತದ ರೂಪಾಯಿಯ ಮೌಲ್ಯ ಪ್ರತಿ ಡಾಲರ್ ಗೆ ೧೨ ರೂಪಾಯಿಯಂತೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾದದ್ದು ದೇಶದೆಲ್ಲೆಡೆ ಅಚ್ಚರಿ ಮೂಡಿಸಿತು.
೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಮತೋಲನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರವಾದ ಕೊರತೆಯೊಂದು ಕಂಡು ಬಂದಿತು. ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದ ಹಾಗೆ ಭಾರತದ ರೂಪಾಯಿ ತೀವ್ರ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಅದರ ಮೌಲ್ಯ ತಕ್ಷಣ ಜಾರಿತು. ಹಣದುಬ್ಬರ ದೇಶವನ್ನು ತನ್ನ ವಶ ಪಡೆಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಡಾಲರ್ ಗೆ ಸುಮಾರು ೧೭.೯೦ ರೂಪಾಯಿಯಂತೆ ರೂಪಾಯಿಯ ಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತಷ್ಟು ಇಳಿಯಿತು. 
೧೯೯೩ ನೇ ಇಸವಿ ಭಾರತದ ದೇಶಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ವರ್ಷವಾಯಿತು. ಭಾರತದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರ ಉಚಿತವಾಯಿತು. ವಿನಿಮಯದ ದರವನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಶಕ್ತಿಗಳೇ ನಿರ್ಧರಿಸುವಂತೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಯಿತು. ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ನಿಯಮ ಒಂದನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ೨೦೦೦ ಮತ್ತು ೨೦೧೦ ನೆ ಇಸವಿಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರತಿ ಡಾಲರ್ ಗೆ ೪೦ ರಿಂದ ೫೦ ರೂಪಾಯಿಗಳ ನಡುವೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು.
೨೦೦೮ ರ ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ನಂತರ ರೂಪಾಯಿಯ ಮೌಲ್ಯ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಇಳಿಯುತ್ತಲೇ ಹೋಯಿತು. ವಿದೇಶಿ ಬಂಡವಾಳದ್ ಒಳಹರಿವು ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೂ ಸಹಾಯವಾಯಿತು.

ರೂಪಾಯಿಯ ಮೌಲ್ಯ ಇಳಿದಿರುವುದು ಏಕೆ?
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ರೂಪಾಯಿಯ ಪ್ರಯಾಣ
ಇಂದಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ