19ನೆಯ ಶತಮಾನ ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗ ಕಳೆದಂದು ಚಿತ್ರಕಲೆಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೂ ವಿಶಿಷ್ಟ ತರಹೆಯ ನಂಟು ಏರ್ಪಡಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಚಿತ್ರಕಾರರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಪ್ರೇರೇಪಣೆಯಿಂದ ನವೀನ ವಿಧಾನಗಳನ್ನೂ ತಂತ್ರಗಳನ್ನೂ ಹೊರತಂದಂತೆ ಅವನ್ನು ಸಾಹಿತಿಗಳು ಅನುಕರಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ನಿದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೋಡೋಣ. 1874ರಲ್ಲಿ ಮಾನೆ, ಪಿಸಾರೊ, ಸೆಜಾನ್, ಡೇಗಾಸ್, ಮೋನೆ ಮುಂತಾದವರು ತಮ್ಮ ಹೊಸ ಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಹೂಡಿದರು. ಮೋನೆ ತಯಾರಿಸಿದ್ದ ಒಂದು ಚಿತ್ರದ ಅಂಕಿತ ಉದಯ ಸೂರ್ಯನ ತೋಚಿಕೆ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಹಳಿದು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಗೈಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಒಂದು ಪತ್ರಿಕೆ ಚಿತ್ರಕಾರರನ್ನು ತೋಚಿಕರು ಎಂದೂ ಅವರ ಕಲಾತಂತ್ರವನ್ನು ತೋಚಿಕತೆ ಎಂದೂ ಅಣಕಿಸಿತು. ಆ ಅಂಕಿತ ರಸಿಕವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸ್ವೀಕರಣೀಯವಾಯಿತು. ಕೂಡಲೆ ಆ ಧೋರಣೆ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೂ ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕಿತು. ಅಂಕಿತದ ಹಿಂದಣ ತತ್ತ್ವ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ತತ್ತ್ವವಾಯ್ತು. ಇಂದಿಗೂ ಅದಕ್ಕೆ ಸಾವಿಲ್ಲ. ಯಾವ ವಿಮರ್ಶಕನೆ ಆಗಲಿ ಕೃತಿಯನ್ನು ಪಠಿಸುವಾಗಲೂ ಪಠಿಸಿಯಾದ ಮೇಲೂ ತನಗೆ ಏನೇನು ತೋಚಿತೊ ಅದನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದು ತಾನೆ ಅವನ ವಿಮರ್ಶೆ, ಬಾರ್ಬಿ ಡೌರೆವಿಲ್ಲಿ, ಏಮೀಲ್ ಫಾಗುಎ ಮೊದಲಾದವರು ಅಂಥ ಲೇಖನ ಬರೆದರು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಹಿತಿ ಆನತೋಲ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಹೀಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ: ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಆಗುವ ಸಾಹಸೋದ್ಯಮಗಳು. ತೋಚಿಕೆಯನ್ನು ಯದ್ವಾತದ್ವಾ ಬಿಡದೆ ಕ್ರಮವಿಡಿದು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಲ್ಲಿ ಅದು ಸ್ವತಿಷ್ಠ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಕಾಯಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವತಿಷ್ಠತೆ ಮಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಕೇಡಿಲ್ಲ. ಎರಡನೆಯ ನಿದರ್ಶನ ಸಾಂಕೇತಿಕತೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಡುವ ಕ್ರಮವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಬದಿಗೊತ್ತಿ ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಿ, ಯಾವೊಂದೂ ಘನೀಭೂತವಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡು, ಕಾವ್ಯದ ಸರಣಿಗೆ ಪ್ರವಾಹಿತೆ ಹೊಂದಿಸುವುದೇ ಸಾಂಕೇತಿಕರ ಮಹೋತ್ಸಾಹ. ಕವಿಯ ಕೆಲಸ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲ. ತನ್ನ ಆಂತರ್ಯದ ಸಂವೇದನೆ ಅನಿಸಿಕೆ ಗೂಢಚಲನೆಗಳನ್ನು ಓದುಗನ ಚಿತ್ತಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮೂಡಿಸುವುದು. ಪದ್ಯಕಾವ್ಯಕ್ಕೂ ಸಂಗೀತಕ್ಕೂ ಬಾಂಧವ್ಯ ಉಂಟೆಂದೂ ವಾಸನೆ ಶಬ್ದ ಬಣ್ಣಗಳಿಗೂ ಭಾಷೆಗೂ ಹೋಲಿಕೆ ಉಂಟೆಂದು ಸಾಂಕೇತಿಕತೆ ವಾದಿಸಿತು. ರೆಮಿ ಡ ಗೂರ್ಮಾನ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಸೆಲ್ ಷ್ವಾಬ್ ಆ ಪಂಥದ ಮುಖ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕರು.
1887 ರಿಂದ 1913ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯ ಹೊಸ ಪಂಥಗಳು
ಸಾಂಕೇತಿಕತೆ
ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಮಹಾಕ್ರಾಂತಿ, ನವೋದಯ ಮತ್ತು ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕತೆ
ವಾಸ್ತವಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕತೆ