ಜೂನ್‌ 21 1576ರಂದು (ಇನ್ನೊಂದು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ ಜೂನ್‌ 18), ಈಗಿನ ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಗೊಗುಂಡಾ ಸಮೀಪವಿರುವ ಹಲ್ಡಿಘಾಟಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸೈನ್ಯಗಳು ಎದುರಾದವು. ಎರಡು ಸೈನ್ಯದ ನಿಖರ ಬಲಾಬಲದ ಲೆಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದ್ದರೂ, ಮೊಘಲರ ಸೇನೆಯು ಪ್ರತಾಪ್‌ನ ಸೇನೆಗಿಂತ ಸಂಖ್ಯಾಬಲದಲ್ಲಿ ಮೀರಿಸಿತ್ತೆಂದು ಎಲ್ಲ ಮೂಲಗಳು ಹೇಳಿವೆ.(1:4). ರಜಪೂತಚರಿತ್ರಾಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಹಲ್ಡಿ
ಘಾಟಿ ಕದನವು ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಯುದ್ಧವು ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಈ ಅಲ್ಪ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಾಪ್‌ನ ಕಡೆಯ ಸೈನಿಕರು ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ವೀರಾವೇಶದ ಸಾಹಸಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಜನಪದ ಕಥೆಗಳು ಹೇಳುವಂತೆ, ಪ್ರತಾಪ್‌ ಸ್ವತಃ ಮಾನ್‌ ಸಿಂಗ್‌ನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು: ಅವನ ಕುದುರೆ ಚೇತಕ್‌ ಮಾನ್‌ ಸಿಂಗ್‌ನ ಆನೆಯ ಸೊಂಡಿಲಿನ ಮೇಲೆ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಮುಂಗಾಲುಗಳನ್ನಿರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರತಾಪ್‌ ಮಾನ್‌ ಸಿಂಗ್‌ನ ಮೇಲೆ ಈಟಿಯನ್ನು ಎಸೆದನು. ಮಾನ್‌ ಸಿಂಗ್‌ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬಗ್ಗಿದ್ದರಿಂದ ಮಾವುತ ಈಟಿಗೆ ಬಲಿಯಾದ. 

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೊಘಲ್ ಸೇನೆಯ ಸಂಖ್ಯಾ ಬಲಾಢ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಫಿರಂಗಿಗಳು ಫಲ ನೀಡಿದವು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ರಣರಂಗದಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡುವಂತೆ ಅವನ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಪ್ರತಾಪ್ ಮನವೊಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು.(ಇದರಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ದಿನ ಯುದ್ಧಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆಂಬುದು ಅವರ ಭಾವನೆಯಾಗಿತ್ತು). ಝಾಲಾ ವಂಶದ ಸದಸ್ಯನಾಗಿರುವ ಪ್ರತಾಪನ ದಂಡಾಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರತಾಪನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುವುದಕ್ಕಾಗಿ,ಪ್ರತಾಪನ ವಿಶಿಷ್ಠ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಅವನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ. ಅವನು ತಕ್ಷಣವೇ ಹತನಾಗುತ್ತಾನೆ. 
ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ ಪ್ರತಾಪ್‌ ತನ್ನ ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಕುದುರೆ ಚೇತಕನ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾಗಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಆದರೆ ಪ್ರತಾಪ್‌ ಮಾನ್‌ ಸಿಂಗ್‌ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವಾಗ, ಮರ್ಡಾನದಿಂದ (ಆನೆ ಸೊಂಡಲಿನ ಖಡ್ಗ) ಚೇತಕನ ಎಡಗಾಲು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡಿತ್ತು. ಚೇತಕ್‌ಗೆ ತೀವ್ರ ರಕ್ತಸ್ರಾವವಾಗಿ,ರಣರಂಗದಿಂದ ಕೆಲವೇ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದ ಸಣ್ಣ ತೊರೆಯನ್ನು ಹಾರಿದ ಬಳಿಕ ಕುಸಿದುಬಿತ್ತು. ಪ್ರತಾಪ್‌ನ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿ ಪ್ರತಾಪ್‌ನ ಸೇನಾಉಡುಪಿನ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಾಕವಚವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅನುಕರಣೆ ಮಾಡಿದ್ದು,ಯುದ್ಧದ ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿ ಯಾರ ಗಮನಕ್ಕೂ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮೊಘಲ್‌ ಸೇನೆಯ ಇಬ್ಬರು ತುರ್ಕಿ‌ ಸೈನಿಕರು ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು. ಭಾಷೆಯ ಅಡೆತಡೆಯಿಂದಾಗಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಗುಂಪಿನ ಇತರರಿಗೆ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. (ಮೊಘಲ್‌ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಭಾಷೆಯು ಪರ್ಷಿಯನ್‌,ಮರ್ವಾರಿ ಅಥವಾ ಅರಬಿ ಭಾಷೆಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿತ್ತು). ಅವರು ಸಮಯವನ್ನು ವ್ಯರ್ಥಮಾಡದೇ ಪ್ರತಾಪ್‌ನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದರು. ಪ್ರತಾಪ್‌ನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಕ್ಷಣವೇ, ಮೊಘಲ್‌ ಪರ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವನ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿ ಸಿಂಗ್‌ (ಪ್ರತಾಪ್‌ನ ಕಿರೀಟಧಾರಣೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಾಪನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ವಿವಾದಗಳಿತ್ತು; ಹೀಗಾಗಿ ಅವನು ಪಕ್ಷಾಂತರ ಮಾಡಿ ಅಕ್ಬರ್‌ನ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದ) ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಸಹೋದರ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಮನಗಂಡನು. ಅವನು ಪ್ರತಾಪ್‌ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಯ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಪತ್ತೆಮಾಡಿದ್ದನು. ಆಗ ಅವನು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನಿಗೆ ಎದುರಾದ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದನು. ಅವನು ತುರ್ಕಿ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ, ಅವರ ಜತೆ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ,ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದ ಚೇತಕ್‌ ಕುಸಿದು ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಾಪ್‌ ತನ್ನ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಸಿಂಗ್‌ ಇಬ್ಬರು ಮೊಘಲ್‌ ಸವಾರರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಕುದುರೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ದುಃಖಿತನಾಗಿದ್ದ ಪ್ರತಾಪ್, ತಮ್ಮನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಕ್ತಿಸಿಂಗ್‌ ಸಹ ಅತ್ತನಲ್ಲದೆ, ವೈರಿಯಾಗಿ ಅವನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಅಣ್ಣನಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆಯನ್ನು ಯಾಚಿಸಿದನು. ಪ್ರತಾಪ್‌ ಅವನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿದ. (ನಂತರ ಅವನಿಗೆ ಚಿತ್ತೂರಿನ ಸಮೀಪ ದೊಡ್ಡ ಎಸ್ಟೇಟನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ). ಶಕ್ತಿಸಿಂಗ್‌ ನಂತರ ತನ್ನ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಾಪನಿಗೆ ನೀಡಿ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತೆರಳುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಘಟನೆಯು ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಜನಪದ ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಹಾಡು “ಒ ನೀಲೆ ಘೋಡೆ ರೆ ಅಸ್ವರ್‌”ನಲ್ಲಿ (ಒ ನೀಲಿ ಕುದುರೆಯ ಸವಾರ)ದಲ್ಲಿ ಅದು ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. 

ಚೇತಕ್‌ ಕುದುರೆ ಸತ್ತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಭವ್ಯ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮೊಘಲ್‌ ಸೇನೆಯ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾದ ಪರಿಣಾಮ ಕೂಡ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿತ್ತು. ಮೊಘಲ್‌ ಸೈನಿಕರ ಸಾವುನೋವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಭಾರಿ ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿನ ಪರ್ವತಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರತಾಪ್‌ನ ಪರ ಹೋರಾಡಿದ ಭಿಲ್‌ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಜನರ ಬಾಣಗಳ ತೀವ್ರ ಸುರಿಮಳೆಯಿಂದ ಮೊಘಲ್ ಸೇನೆ ನಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ಮೇವಾರದ ರಾಜಲಾಂಛನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಾಪನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಭಿಲ್‌ ಯೋಧನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. 

1527ರಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಣಾ ಪ್ರತಾಪ್‌ನ ಅಜ್ಜ ರಾಣಾ ಸಂಗಾ‌ ಮತ್ತು ಅಕ್ಬರ್‌ ನ ಅಜ್ಜ ಮೊಘಲ್‌ ಬಾಬರ್‌ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಎರಡನೇ ಖಣ್ವಾ ಕದನದ ನಂತರ ಹಲ್ಢಿಘಾಟ್‌ ಕದನವು ಮೊಘಲ್‌ರ ವಿರುದ್ಧ ರಜಪೂತರ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಮುಖ ಶತ್ರುಸೈನ ಭೇದಿಸಿದ ಯುದ್ಧವೆನಿಸಿತು. ಹಲವು ರಜಪೂತ ಕುಟುಂಬಗಳು ಇದನ್ನು ಮಹತ್ವದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪರಿಗಣಿಸಿವೆ.

ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮಗಳು
ತೋಮರರು
ಹಲ್ಡಿಘಾಟಿ ಕದನ
ಹಕೀಮ್‌ ಖಾನ್‌ ಸುರ್ ಪಠಾಣ್