ನಿಸರ್ಗದ ಸಕಲ ಪ್ರಾಣಿ ಸಸ್ಯ ವಸ್ತುಗಳಿಗೂ ಜ್ವರ ಬರುತ್ತದೆ. ಆಗ ಪ್ರಕೃತಿ ಸಹಜವಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮರೆಯಾಗಿ ವಿಚಿತ್ತ ಲಕ್ಷ್ಷಣಗಳು ತಲೆದೋರುತ್ತವೆ. ಶೀತೋಷ್ಣಗಳ ಸಮತೋಲದಲ್ಲಿ ಏರುಪೇರು ಉಂಟಾದಾಗ ಉಷ್ಣದಿಂದ ಬಳಲುವುದು, ಶೈತ್ಯದಿಂದ ನಡುಗುವುದು ಮುಂತಾದ ಬಾಹ್ಯಲಕ್ಷಣಗಳು ತಲೆದೋರುವುವು.

ಧಾನ್ಯಗಳಿಗೆ ಜ್ವರ ಬಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಚೂರ್ಣವೆಂದು ಹೆಸರು. ನೀರಿಗೂ ಜ್ವರ ಬರಬಹುದು. ಆಗ ನೀರಿಗೆ ನಸು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣ ಬರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಬಲು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ರುಚಿ ವಾಸನೆಗಳೂ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುವು. ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಹರಡುವುದು ಇಂಥ ನೀರಿನ ಸೇವನೆಯಿಂದ, ನೀರಿಗೆ ಜ್ವರ ಬರುವಂತೆ ನೆಲಕ್ಕೂ ಜ್ವರ ಬರುವುದುಂಟು. ಭೂಮಿಯ ಅಂತರಾಳದಲ್ಲಿರುವ ಶೀತೋಷ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಫನತರ ಅಸಮಾನತೆ ಉಂಟಾಗಿ ಭೂಮಿ ನಡುಗುತ್ತದೆ_ಇದೇ ಭೂಕಂಪನ. ಮರಗಿಡಗಳಿಗೆ ಜ್ವರ ಬರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಟು ಮತ್ತು ಪೊಟರೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕೋಟರ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಜ್ವರ ಬರಲು ಒಂಭತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳು ಇವೆ.

ಜಿಡ್ಡಿನ ಅಂಶ ಲೇಶಮೂ ಇಲ್ಲದ ಅತ್ಯಂತ ಶೀತಲ ಮತ್ತು ಲಘುವಾದ ಆಹಾರ ಸೇವನೆ ಅಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ವ್ಯಾಯಾಮ ಮೂತ್ರಮಲಗಳನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸದಿರುವುದು ಆಹಾರವನ್ನೇ ಸೇವಿಸದಿರುವುದು (ನಿರಶನ) ಇಲ್ಲದೆ ಅಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸೇವನೆ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ನೀರಿನ ಸೇವನೆ ಅಭ್ಯಾಸವಿರುವ ಆಹಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅಭ್ಯಾಸವಿಲ್ಲದ ಆಹಾರ ಸೇವನೆ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಉದ್ರೇಕ, ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆ ನಿದ್ರೆ ಕೆಡುವುದು ಅತಿಯಾದ ಲೈಂಗಿಕ ಭೋಗ,ನಿಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಋತುಧರ್ಮದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು,ನಾವು ಸೇವಿಸಿದ ಆಹಾರ ಅಮಾಶಯ ಮತ್ತು ಪಕ್ವಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಜಠರ ಮತ್ತು ಕರುಳುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಶಃ ಪಾಕಗೊಂಡು ಆಹಾರದ ಸಾರವಾದ ದ್ರವ ಬೇರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಹೆಸರು ರಸಧಾತು. ಇದು ರಸವಾಹಿನಾಳದ (ತೊರ್ಯಾಸಿಕ್ ಡಕ್ಟ್) ಮೂಲಕ ಸಾಗಿ ಹೃದಯದ ಹತ್ತಿರ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಕಡೆಯಿಂದ ಬರುವ ಅಭಿಧಮನಿಯನ್ನು ತಲುಪುವುದು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೃದಯವನ್ನು ಸೇರಿ ಮುಂದೆ ರಕ್ತ ನಾಳಗಳ ಮೂಲಕ ಶರೀರದ ಸಮಸ್ತ ಭಾಗಗಳಿಗೂ ಪೂರೈಕೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈಗ, ಮೇಲೆ ಬರೆದಿರುವ ಒಂಬತ್ತು ಕಾರಣಗಳ ಪೈಕಿ ಯಾವುದೇ ಒಂದರ ಅಥವಾ ಹಲವಾರು ಸಂಯುಕ್ತ ಫಲವಾಗಿ ದೇಹದಲ್ಲಿನ ವಾಯು ಪ್ರಕೋಪಗೊಂಡು ಜಠರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವಾತಜ್ವರ, ಹಾಗೇ ಪಿತ್ತ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಜ್ವರಗಳು. ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಜಠರಾಗ್ನಿಯ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಹೊರಗಟ್ಟಿ ರಸಧಾತುವನ್ನು ಕೆಡುಸುವುದು. ಹೀಗೆ ಕೆಟ್ಟ ರಸಧಾತುವಿನೊಡನೆ ಸೇರಿಕೊಂಡ ವಾಯು ಶರೀರದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ. ತತ್ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ಹದಗೆಟ್ಟು ಜ್ವರ ಬರುವುದು. ಇಂಥ ಜ್ವರದಲ್ಲಿ ರೋಗಿ ಬೆವರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೇ ವಾಯುವು ಜಠರ ಮತ್ತು ಕರುಳುಗಳಿಂದ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು (ಆಹಾರವನ್ನು ಜೀರ್ಣ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿ) ಹೊರಹಾಕುವುದರಿಂದ ಆಹಾರ ಜೀರ್ಣವಾಗದೆ ಆ ತೇಜಸ್ಸಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮೈಕಾವು ಏರಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಜ್ವರ ಬಂದಿರುವುದರ ಒಂದು ಲಕ್ಷಣ ಮಾತ್ರ. ಆಹಾರವಿಹಾರ ದೋಷಗಳಿಂದ ವಾಯು ಪ್ರಕೋಪಗೊಂಡು ಬರುವ ಜ್ವರ ವಾತಜ್ವರ; ಅಂತೆಯೇ ಪಿತ್ತ ಪ್ರಕೋಪಗೊಂಡು ಬರುವ ಜ್ವರ ಪಿತ್ತಜ್ವರ; ಕಫ ಪ್ರಕೋಪಗೊಂಡು ಬರುವ ಜ್ವರ ಕಫಜ್ವರ. ಇವು ಮೂರೂ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ ಪ್ರಕೋಪವಾದಾಗ ಬರುವ ಜ್ವರವೇ ಸನ್ನಿಪಾತ. 1. ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಜ್ವರ (ಮೈ ಕಾವೇರಿರುವ ಸ್ಥಿತಿ) ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು 2. ಆಹಾರ ಸೇವನಾನಂತರ ಜೀರ್ಣವಾಗುವ ವೇಳೆ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಕಹಿರಸ ಒಸರಿದಂಥ ಅನುಭವ 3. ಕಂಠ ಬಾಯಿ ಅಂಗುಳ ತುಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಕೆಂಪಾಗಿರುವುದು ಸಮಸ್ತ ಶರೀರವೂ ಧಗಧಗಿಸುತ್ತಿರುವಂಥ ಅನುಭವ ಅಸಂಬದ್ಧ ಪ್ರಲಾಪ ಕನವರಿಕೆ ಜ್ಞಾನತಪ್ಪಿ ಬೀಳುವುದು ಮೈ ಬಿಸಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಚಳಿಯ ಅನುಭವ ಶರೀರದ ಅಂಗಪ್ರತ್ಯಂಗಗಳ ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಹ್ಯ ನೋವು ಜ್ವರವನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಎರಡು ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು : ಆಗಂತು ಜ್ವರ, ನಿಜ ಜ್ವರ. ಆಗಂತು ಜ್ವರ: ಹೊರಗಿನ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮೊದಲು ವ್ಯಾಧಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಇದರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಧಿ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಏಳು ಮುಖ್ಯ ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ. ಇವನ್ನೂ ಇವುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಮುಂದೆ ಬರೆದಿದೆ.

ಮಲೇರಿಯ
ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಜ್ವರ
ಸೋಂಕು ಜ್ವರಗಳು