50,000 ವರ್ಷದ ಹಳೆಯದಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳವಾದ ನಾರ್ಥ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಇರಾನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿಯ ಆಧಾರಿತ ಪಿಗ್ಮೆಂಟ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ದೊರಕಿವೆ.
ನಂತರ, ಸುಮೇರಿಯನ್ನರು ಯಕ್ಷಿಣಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಿಲೆಗಳ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲೇ ಬೆಳೆದ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಕೇಸರಿಯು ತುಂಬಾ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಕ್ರಿ. ಪೂ. ಎರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಿನೋನ್ ಅರಮನೆಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಲೇಖನ.
ಪುರಾತನ ಪರ್ಷಿಯನ್ನರು ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಕೇಸರಿ("ಕ್ರೋಕಸ್‌ ಸಟೈವಸ್‌" 'ಹಾಸ್ಕ್‌ನೆಚ್ಟೀ')ಯನ್ನು ಡರ್ಬಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಇಸ್‌ಫಹಾನ್‌ ಮತ್ತು ಖೊರಸನ್ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ತ ಪೂರ್ವ 10ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅಂತಹ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿ ಎಳೆಯನ್ನು ಜವಳಿ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೇವರ ಆರಾಧನೆಗಾಗಿ, ಬಣ್ಣ, ಸುಗಂಧದ್ರವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಔಷಧ ಮತ್ತು ಸ್ನಾನಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು.
ಆದ್ದರಿಂದ ಕೇಸರಿಯ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಹಾಸಿಗೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಯಾತನಾದಾಯಕ ನೋವುಶಮನಕ್ಕಾಗಿ ಬಿಸಿ ಚಹಾದಲ್ಲಿ ಬೆರೆಸಿ ಕುಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಪರ್ಷಿಯನ್ನರು ಔಷಧವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಪ್ರೊಡಿಸಿಯಾಕ್‌ ಆಗಿ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಕೂಡ ಪರ್ಷಿಯನ್ನರಲ್ಲದವರು ಬಳಸಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿದ್ದರು.
ಅವನ ಏಷಿಯನ್ನರ ಪ್ರಚಾರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ ದಿ ಗ್ರೇಟ್‌ ಅನ್ನು ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಅವನ ದೇಹಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ, ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಸ್ನಾನದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಗಾಯಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ನ ದಳವು ಪರ್ಷಿಯನ್ನರಿಂದ ಅರಿತುಕೊಂಡು ಪ್ರಯೋಗನಡೆಸಿದರಲ್ಲದೆ ಕೇಸರಿಯ-ಸ್ನಾನವನ್ನು ಗ್ರೀಸ್‌ಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.

ಕೇಸರಿಯು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ಬಂದಿತೆಂಬ ಹಲವು ಗೊಂದಲವಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಇವೆ.
ಕಾಶ್ಮೀರಿಗಳು ಮತ್ತು ಚೀನಿಯರ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ 900–2500 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಆಗಮನವಾಯಿತೆಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.
500 ಬಿಸಿ ಗಿಂತಲೂ ಮುಂಚೆಯಾ ಆಗಮನವಾಗಿದೆ ಎಂದಲ್ಲಿ ಒಂದುವೇಳೆ ಇದು ಪರ್ಶಿಯನ್‌ನಿಂದ ವರ್ಗಾವಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಹೊಸ ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನಗಳು ಬಂದವೋ ಅಥವಾ ಕಾಶ್ಮೀರದಿಂದಲೋ ಎಂಬ ಕುರಿತು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನ ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ದಾಖಲೆಯ ದಿನಾಂಕಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 
ಆನಂತರ ಫೊಎನ್ಸಿಸಿಯನ್ಸ್‌ರು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ವರ್ಣಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ನೋವುಶಮನದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
ಅಂದಿನಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಾದ್ಯಂತ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನ ಮರಣ ನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಬುದ್ಧನ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಕೇಸರಿ-ಬಣ್ಣದ ನಿಲುವಂಗಿಯನ್ನು ಧರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
ಕೇಸರಿಯು ಅಧಿಕ ಬೆಲೆಯುಳ್ಳದಾದ್ದರಿಂದ ನಿಲುವಂಗಿಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಅರಿಶಿಣದ ವರ್ಣವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಹಲಸಿನಹಣ್ಣಿನಿಂದ ತೆಗೆದ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ತಮಿಳರು ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಸುಮಾರು 2000 ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು "ಜ್ನಾಜಲ್‌ ಪೂ" (ತಮಿಳು: ஞாழல் பூ) ಇದನ್ನು ನೋವುರಹಿತ ಹೆರಿಗೆ, ತಲೆನೋವಿನ ಶಮನ ಇತ್ಯಾದಿಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ ಕೇಸರಿಯು ಪರ್ಶಿಯಾದಿಂದ ಬಂದಂತಹ ಮಂಗೋಲ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರಿಂದಾಗಿ ಚೀನಾಗೆ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು.
ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಪುರಾತನ ಚೀನೀಯರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ನಲವತ್ತು-ಸಂಪುಟಗಳ "ಶೆನ್ನಾಂಗ್ ಬೆಂಕಾವೊಜಿಂಗ್" (神農本草經—"ಶೆನ್ನಾಂಗ್‌ನ ಗ್ರೇಟ್ ಹರ್ಬಲ್", ಇದನ್ನು "ಪೆನ್ Ts'ao" ಅಥವಾ "ಪುನ್ ತ್ಸಾವೊ" ಎಂದು ಕೂಡಾ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಫಾರ್ಮಸೋಪಿಯಾ ಕೂಡಾ ಸೇರಿದೆ, ಇದು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 200–300 ರಲ್ಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ "ಯಾನ್" ("ಅಗ್ನಿ") ಚಕ್ರವರ್ತಿ (炎帝) ಶೆನ್ನಾಂಗ್‌ಗೆ ಇದನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಖಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ 252 ಫೈಟೊಕೆಮಿಕಲ್-ಮೂಲದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ. 3ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದೀಚೆಗೂ ಚೀನಿಯರು ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ಕೇಸರಿಯ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಉದಾಹರಣೆಗೆ, "[t]ಅವನು ಕಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿರುವ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ಜನರು ಬುದ್ದನ ಆರಾಧಿಸಲಾಗಿಯೇ ಅದನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು" ಎಂಬುದನ್ನು ವೈದ್ಯ ತಜ್ಞ ವಾನ್‌ ಜೆನ್‌ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ.
"[ಕೇಸರಿ ಬಳ್ಳಿ] ಹೂವು ಬಾಡಿದ ಐದು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ವಾನನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂಬುದರ ಕುರಿತು ಬೆಳಕುಚೆಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ. ಇದರ ಒಂದೇ ತೆರನಾದ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಮೌಲ್ಯಯುತವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಸುಗಂಧಿತ ವೈನ್‌ ಆಗಿ ಕೂಡ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ"

ಸಾಗುವಳಿ
ಏಷ್ಯಾ
ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಬಳಕೆ
ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ