ಆಧುನಿಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಾರ್ಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ತಿಳಿದಿರದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಂದು ವಲಯವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಕಸದ ರಾಶಿ ಮೊದಲಾದ ಆಸಕ್ತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡೂ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಸಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಸಂಶೋಧಕರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.ಅದಲ್ಲದೇ ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಗಾರ್ಡನ್ ವಿಲ್ಲೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನೆಲೆಯ ಮಾದರಿಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ವಿಧಾನ ಬಳಸುವಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಈತನು 1949ರಲ್ಲಿ ಪೆರುವಿನ ಕರಾವಳಿಯ ವಿರು ವ್ಯಾಲಿಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿದನು. ಎಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ (ನಿರಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ)ಪ್ರೊಸೆಶ್ವಲ್ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಯಿತು.

ಸಮೀಕ್ಷೆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಕ ಕಾರ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಿದರೆ ಅಥವಾ ಉತ್ಖನನದ ಬದಲಿಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಅನೇಕ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಹಸ್ತಕೃತಿಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಣ್ಣನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. (ಆದರೂ, ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡುವುದು ದುಬಾರಿಯಾಗಿರಬಹುದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾದರಿಯ ಮೂಲಕ ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿರ್ಧರಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.) ವಿನಾಶಕಾರಿಯಲ್ಲದ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತರ ವಿಧಾನಗಳಂತೆ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಉತ್ಖನನದ ಮೂಲಕ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ನೆಲೆಯ ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ನೆಲೆಯ ರಚನೆಯಂತಹ ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಏಕೈಕ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಕ್ಷೆಗಳಾಗಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಕ್ಷೆಗಳು ಮೇಲ್ಮೆ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಹಸ್ತಕೃತಿಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

ಮೇಲ್ಮೆ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ ಸಮೀಕ್ಷಾ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ, ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲ್ಮೆಯಲ್ಲಿ ಗೋಚರವಾಗುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಅಥವಾ ಹಸ್ತಕೃತಿಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯಂತ್ರಚಾಲಿತ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೇಲ್ಮೆ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭೂಮಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೂತುಹೋಗಿರುವ ಅಥವಾ ಗಿಡಗಂಟೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ. ಮೇಲ್ಮೆ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಸಣ್ಣ-ಉತ್ಖನನ ವಿಧಾನಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳಬಹುದು, ಉದಾ. ಬೈರಿಗೆ, ದಿಂಡುಕೊರೆಗ(ಕೋರರ್) ಮತ್ತು ಗೋರು ಯಂತ್ರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಶೋಧಕ ಗುಂಡಿಗಳು. ಯಾವುದೇ ವಸ್ತು ಕಂಡುಬರದಿದ್ದರೆ, ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಂಜರು ಭೂಮಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವೈಮಾನಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ವಿಮಾನಗಳು, ಬಲೂನುಗಳು ಅಥವಾ ಗಾಳಿಪಟಗಳಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾದ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡ ಅಥವಾ ಸಂಕೀರ್ಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಶೀಘ್ರ ನಕ್ಷೆಗೆ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ಪಕ್ಷಿ-ನೋಟವು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವೈಮಾನಿಕ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ತೋಡುಗುಂಡಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೈಮಾನಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಮೇಲ್ಮೆಯಿಂದ ಗೋಚರವಾಗದ ಅಂಶಗಳನ್ನೂ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬಹುದು. ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಗಳಂತಹ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ರಚನೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಸಸ್ಯಗಳು ತುಂಬಾ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಅದೇ ಇತರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ (ಉದಾ. ಕಸದ ರಾಶಿ ) ಮೇಲಿನ ಸಸ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಬಲಿಯುತ್ತಿರುವ ಧಾನ್ಯದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು ಹೂತುಹೋಗಿರುವ ರಚನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ದಿನದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದ ವೈಮಾನಿಕ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ರಚನೆಗಳ ರೂಪರೇಖೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ವೈಮಾನಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಅವರೋಹಿತ, ನೆಲ-ಭೇದಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ರೇಡಾರ್ ತರಂಗದೂರಗಳು, LiDAR ಮತ್ತು ಉಷ್ಣಲೇಖನ ಮೊದಲಾದವನ್ನೂ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಭೂಭೌತವಿಜ್ಞಾನದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಭೂಮಿಯ ಕೆಳಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುವ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟೊಮೀಟರ್‌‌ಗಳು ಕಬ್ಬಿಣ ಪ್ರಾಕ್ತನ ಹಸ್ತ ಕೃತಿಗಳು, ಆವಿಗೆ(ಕಿಲ್ನ್), ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ಶಿಲಾ ರಚನೆಗಳು, ಹಳ್ಳ ಮತ್ತು ತಿಪ್ಪೆ,ಕಸದ ರಾಶಿ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿಚಲನವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತವೆ. ಮಣ್ಣಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ರೋಧಶೀಲತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಸಾಧನಗಳನ್ನೂ ಸಹ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಮಣ್ಣಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ರೋಧಶೀಲತೆಯೊಂದಿಗೆ ಭೇದವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ರೋಧಶೀಲತೆಯ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದು, ನಕ್ಷೆ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು (ಉದಾ. ಕಲ್ಲು ಅಥವಾ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾದವು.) ಮಾದರಿ ಮಣ್ಣಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ರೋಧಶೀಲತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು (ಉದಾ. ಜೈವಿಕ ಸಂಚಯ ಅಥವಾ ಸುಡದ ಜೇಡಿಮಣ್ಣು) ಕಡಿಮೆ ರೋಧಶೀಲತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.

ಕೆಲವು ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಲೋಹದ ಶೋಧಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಸಂಪತ್ತಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಸಮವಾಗಿರುತ್ತದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಅವು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಾಧನವೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಸಂಪತ್ತಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಾಗಿ ಲೋಹದ ಶೋಧಕಗಳ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ-ಬಳಕೆಗೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ - ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಆಂತರಿಕ ಕದನದ ಯುದ್ಧ-ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿನ ಮಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌(ಬಂದೂಕಿನ ಗುಂಡುಗಳು) ಹಂಚಿಕೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ನೌಕಾಘಾತದ ಉತ್ಖನನಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ಲೋಹದ ಹಂಚಿಕೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯತೆಯ ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂವಹನ ಕೇಬಲ್ಅನ್ನು ಇರಿಸುವುದು. ಲೋಹದ ಶೋಧಕಗಳು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲೂ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿವೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಸವಿವರ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿವೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಹಸ್ತ ಕೃತಿಗಳಿಂದ ವಿಮುಖವಾಗಿವೆ. UKಯಲ್ಲಿ ಲೋಹದ ಶೋಧಕಗಳನ್ನು ಪೋರ್ಟೇಬಲ್ ಆಂಟಿಕ್ವಿಟೀಸ್ ಸ್ಕೀಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ನೀರಿನೊಳಗಿನ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಭೂಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಥವಾ ದೂರ-ಸಂವೇದನೆಯ ಸಾಧನಗಳಾದ ಸಮುದ್ರ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟೊಮೀಟರ್‌, ಸೈಡ್-ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಸೋನಾರ್ ಅಥವಾ ಸಬ್-ಬಾಟಮ್ ಸೋನಾರ್ ನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ
ನಕಲಿ-ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ
ಸಮೀಕ್ಷೆ
ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತಿಹಾಸ