ನಿದ್ರಾಹೀನತೆಗೆ ನಿದ್ದೆ-ಬರಿಸುವ ಔಷಧಗಳಿಗಿಂತ ಔಷಧೀಯವಲ್ಲದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ತಮ. ಏಕೆಂದರೆ ನಿದ್ದೆ ಬರಿಸುವ ಔಷಧಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವುಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬಿಕೆಯ‌ೂ ವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿದ್ದೆ ಬರಿಸುವ ಔಷಧಗಳನ್ನು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಬಳಕೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಲಹೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಔಷಧೀಯವಲ್ಲದ ವಿಧಾನಗಳು ನಿದ್ರಾಹೀನತೆಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸದುಪಯೋಗಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಇವನ್ನು ನಿದ್ರಾಹೀನತೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದ ಮತ್ತು ಸುದೀರ್ಘಕಾಲದ ವಿಧಾನಗಳೆಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಧಾನಗಳೆಂದರೆ - ನಿದ್ರೆಗೆಡಿಸುವ ಕಾರಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆವಹಿಸುವುದು, ಪ್ರಚೋದಕಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ, ನಡವಳಿಕೆಗಳಿಂದುಂಟಾಗುವ ಅಡೆತಡೆ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶ, ನಿದ್ರೆ-ಪರಿಮಿತಿಗೊಳಿಸುವ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನ, ಸಹಜವಲ್ಲದ ಭಾವನೆ, ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನ.

EEG ಜೈವಿಕ ಪುನರಾಧಾನವು (ಜೈವಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ)ನಿದ್ರೆಯ ಅವಧಿ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದರಿಂದ ನಿದ್ರಾಹೀನತೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.

ಪ್ರಚೋದಕಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಹಾಸಿಗೆಗೆ ಹೋಗುವ, ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸುವ, ಬಗ್ಗೆ ತಮಗೆ ತಾವೇ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಭಾವನೆ ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿರುವವರಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಚೋದಕಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ನಿದ್ದೆ ಮಾಡುವ ಪರಿಸರವನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತರುವ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸುವುದರಿಂದ, ಇದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದಲುಬದಲಿಯಾಗಿ ನಿದ್ರೆಗೆಡಿಸುವ ಕಾರಣಗಳ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆಯ‌ೂ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಪರಿಸರ ಮಾರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆಗಳಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ - ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನು ಓದಲು ಅಥವಾ ದೂರದರ್ಶನ ನೋಡುವಂತಹ ಇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸದೆ ನಿದ್ರೆ ಅಥವಾ ಲೈಂಗಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸುವುದು; ವಾರದ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಪ್ರತಿ ದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಒಂದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಏಳುವುದು; ನಿದ್ದೆಯ ಮಂಪರಿದ್ದಾಗ ಮತ್ತು ನಿದ್ರೆ ಬರುವ ಸಂಭಾವ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಮಲಗಲು ಹೋಗುವುದು; ನಿದ್ರಿಸಲು ಹೋದ ನಂತರ ಸೂಚಿತ ಅವಧಿಯೊಳಗೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ~20 ನಿಮಿಷಗಳು) ನಿದ್ದೆ ಆವರಿಸದಿದ್ದರೆ ಹಾಸಿಗೆ ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೊಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಕಾರ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದು; ನಿದ್ರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುವ ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರಯತ್ನ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶಕ್ತಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುವುದು; ರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಬೆಳಕಿಗೆ ಒಡ್ಡದೆ ಇರುವುದು ಹಾಗೂ ಹಗಲುಹೊತ್ತು ನಸುನಿದ್ದೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವುದು.

'ಪ್ರಚೋದಕಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ'ಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ ನಿದ್ರೆಯನ್ನು ಪರಿಮಿತಿಯಲ್ಲಿಡುವುದು, ಇದೊಂದು ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಸಮಯವನ್ನು ನಿದ್ರಿಸಲು ಕಳೆದ ನಿಜವಾದ ಸಮಯದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಸುವ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿದ್ದೆಯ ಅಭಾವ ಉಂಟುಮಾಡಲು ದಿನದ ನಿಗದಿತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನಿದ್ರಿಸುವ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿದ್ರೆಮಾಡುವ-ಏಳುವ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ ಪಾಲಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಈ ವಿಧಾನ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 3 ವಾರಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಒಬ್ಬರಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಷ್ಟು ಕನಿಷ್ಠ ಹೊತ್ತು ಮಾತ್ರ ನಿದ್ರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಅವರು ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರೆ (ಅಂದರೆ ನಿದ್ರಾ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವು ಸುಧಾರಿಸಿದಾಗ) ಬೇಗ ಮಲಗುವಂತೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುವ ಮ‌ೂಲಕ ದೇಹದೊಳಗಿನ ನಿದ್ರಿಸುವ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದುವಂತೆ ಶರೀರವು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ ಈ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾ (~15 ನಿಮಿಷಗಳು) ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಬೇಗ ಎಚ್ಚರವಾಗುವವರಿಗೆ ಅವರ ಸಹಜ ನಿದ್ರಾ ಆವರ್ತವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದಕ್ಕಾಗಿ 'ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಬೆಳಕಿನ ಚಿಕಿತ್ಸೆ'ಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು 'ನಿದ್ರೆ-ಪರಿಮಿತಿಗೊಳಿಸುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆ'ಯೊಂದಿಗೂ ಹೊಸ ಏಳುವ-ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ವಿಧಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ದೃಢತೆಯಿಂದ ಬಳಸುವುದು ಕಷ್ಟ, ಇದು ಪ್ರೇರಕವಾಗಿರುವ-ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಾಹೀನತೆ ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ಗುಣಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು.
'ಸಹಜವಲ್ಲದ ಭಾವನೆ'ಯು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಎಚ್ಚರವಾಗಿರಲು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವ ನಿದ್ರಾಹೀನತೆ ಇರುವವರಲ್ಲಿ ಅರಿವಿನ ಪುನಃರೂಪಿಸುವ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ಉದ್ಧೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡದೆ ನಿದ್ರಿಸಬೇಕಾದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಅಥವಾ ಅಗತ್ಯತೆಯಿಂದ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಆತಂಕವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು 'ಪ್ರತಿಭಟಿಸದ ಕ್ರಿಯೆ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಎಂದು ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ಈ ವಿಧಾನದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ನಿದ್ರಿಸಲು ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮತ್ತು ಆತಂಕವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ನಿದ್ರೆ ಬರುವುದು ತಡವಾಗುವುದೆಂಬ ಮಾನಸಿಕ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಮತ್ತು ನಿದ್ರೆಯ ಕೊರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅತಿಯಾಗಿ ಅಂದಾಜು ಮಾಡುವುದನ್ನು (ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿದ್ರಾಹೀನತೆಯಿರುವವರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಗುಣ) ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಔಷಧೀರಹಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ
ನಿದ್ರಾಹೀನತೆಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು
ಓಪಿಯಾಡ್‌ಗಳು
ಕಾರಣಗಳು