ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಡತನದ ವ್ಯಾಖ್ಯೆಯನ್ನು UN ವಿಶ್ವ ಆಹಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದೆ. ಜಾಗತಿಕ ಹಸಿವು ಸೂಚ್ಯಂಕದ ತನ್ನ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಬಡತನ ವ್ಯಾಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾ ಹೇಳಿದೆ: ಬಡತನ ರೇಖೆಯ ಕೆಳಗಿನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ಇಳಿಮುಖವಾಗುತ್ತಿರುವ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲೋರಿ ನಷ್ಟ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸತ್ಯಾಂಶವು,ಅಧಿಕೃತ ಬಡತನ ಅಂದಾಜುಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲೊರಿ ನಷ್ಟದ ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಅಂತರದ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನಸೆಳೆದಿದೆ. 

ಒಟ್ಟಾರೆ ಭಾರತದ ಬಡತನದ ಪ್ರಮಾಣ ಕುಸಿದರೂ,ಬಡತನ ಇಳಿಮುಖದ ಪ್ರಮಾಣವು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಾಸ್ಪದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಬಡತನವು 1993-94 ಮತ್ತು 2004-05 ನಡುವೆ ವೃದ್ದಿಯಾಗಿಲ್ಲವೆಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಒಮ್ಮತವಿದ್ದರೂ, ಇತರೆ ಹಣಕಾಸೇತರ(ಆರೋಗ್ಯ,ಶಿಕ್ಷಣ,ಅಪರಾಧ ಮತ್ತು ಮ‌ೂಲಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮುಂತಾದವು)ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ ಈ ಚಿತ್ರಣವು ಅಷ್ಟೊಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಭಾರತ ಶೀಘ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ನಡುವೆ,ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗವು ನಗರಗಳತ್ತ ವಲಸೆ ಮುಂದುವರಿಸಿದ್ದು,ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಗರ ಬಡತನದ ವಿಷಯ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಕಡು ಬಡತನ ಹೆಚ್ಚಿರದಿದ್ದರೂ,UN ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಕೆಟ್ಟ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರಿಸಿದೆಯೆಂದು ಪತ್ರಕರ್ತ P.ಸಾಯಿನಾಥ್ ಮುಂತಾದ ಕೆಲವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತವು 2007-08 UN HDI ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ 132 ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಸುಮಾರು 10 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ದರ್ಜೆಯದ್ದಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು 1992ರಲ್ಲಿ ಇದೇ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ 122ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು. ಒಟ್ಟಾರೆ ಯೋಗಕ್ಷೇಮದ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸೂಚಕಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ತೀರಾ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.2008ರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅಪೌಷ್ಠಿಕ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆ(ಭಾರತದಲ್ಲಿ 230 ದಶಲಕ್ಷ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಪೌಷ್ಠಿಕತೆಯುಳ್ಳ ಜನರಿದ್ದು, ವಿಶ್ವ ಹಸಿವು ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ 119ರ ಪೈಕಿ 94ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ), ಮತ್ತು ಅಪೌಷ್ಠಿಕ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆ(ಭಾರತದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ 5 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನ 43% ಮಕ್ಕಳು ಕಡಿಮೆತೂಕವುಳ್ಳರಾಗಿದ್ದು(BMI<18.5)ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿದೆ).
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಬಡತನದ ಇಳಿಮುಖ ನಿರೂಪಿಸುವ ಅನೇಕ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕ್ರಮಬದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಡತನವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಇಳಿಮುಖವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ವಿತ್ತಸಚಿವ ಯಶವಂತ ಸಿನ್ಹಾ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಪ್ರವೀಣ್ ವಿಸಾರಿಯ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. 1999-2000 ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಉತ್ತಮ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆಯೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರುವ ಅವರು,ಭಾರತದ ಬಡತನದ ಬಗ್ಗೆ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಕಂಡ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸಾರಾಸಗಟಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಿಕೋಲಾಸ್ ಸ್ಟರ್ನ್, ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಬಡತನ ಇಳಿಮುಖದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಸಮರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜಾಗತೀಕರಣದ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳ ಅವಕಾಶಗಳು ದೇಶದ ಬಡತನ ಇಳಿಮುಖಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದವೆಂದು ಅವರು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತಲಾದಾಯದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರಗತಿಯ ಏರಿಕೆಯಿಂದ ಜಾಗತೀಕರಣದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಚೀನಾದ ಜತೆ ತೋರಿಸಿದೆ..
ರಾಷ್ಟ್ರ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ(NCEUS)ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯೋಗದ 2007ನೇ ವರದಿಯಲ್ಲಿ 77% ಭಾರತೀಯರು ಅಥವಾ 836 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ದಿನಕ್ಕೆ 20ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ(USD 0.50 ಅಂದಾಜು,PPPಯಲ್ಲಿ USD 2.0)ಬಹುತೇಕ ಮಂದಿ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಕಾರ್ಮಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಉದ್ಯೋಗ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆಯಿಲ್ಲದೇ ಕಡುಬಡತನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಮಿಕಿನ್‌ಸೆ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ 1985ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 93% ಜನರು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 90,000ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ಬದುಕಿದ್ದಾರೆ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಪ್ರತಿ ದಿನ ಒಂದು ಡಾಲರ್ ಆದಾಯ; 2005ರಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರಮಾಣವು ಸುಮಾರು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ 54%ಗೆ ಕಡಿತಗೊಂಡಿದೆ. ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಒಂದು ತಲೆಮಾರಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ 103 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಹತಾಶ ಬಡತನದಿಂದ ಹೊರಬಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಬಡತನ ತಗ್ಗಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದ
ಬಡತನ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು
ಬಡತನ ಅಂದಾಜುಗಳು
ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಗಳು