ಜೀವಮಂಡಲವೇ ಒಂದು ಸಜೀವಿ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು , ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅಥವಾ ಅಲಂಕಾರಿಕವಾಗಿ ಗೈಯಾ ಉಹಾ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಾಗಿದೆ.

ಜೇಮ್ಸ್ ಲವ್ ಲಾಕ್ ಎಂಬ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಒಬ್ಬ ವಾತಾವರಣ ತಜ್ಞರು , ಜೀವಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಮತ್ತು ಅಜೈವಿಕ ಘಟಕಗಳು ಹೇಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಗೈಯಾ ಊಹಾ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.
ಈ ಊಹಾ ಪ್ರಜ್ಞೆಯು ಇಡೀ ಭೂಮಿಯನ್ನೇ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಜೀವಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ
ಇದರ ವಾತಾವರಣ, ಶಿಲಾವರಣ, ಮತ್ತು ಜಲಾವರಣಗಳು ಸಹಕಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾಗಿದ್ದು ಜೀವರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. 1970ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ , ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಒಬ್ಬ ಅಣುಜೀವ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಲಿನ್ ಮಾರ್ಗುಲಿಸ್ ಎಂಬುವವರು, ಜೀವಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಈ ಊಹಾ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣರಾದರು.
ಉದಾಹರಣೆಗೆ , ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್‌ನ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ,ಸಸ್ಯಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.
ಅವು ಬೆಳದಂತೆಲ್ಲಾ, ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ.

ಇಂದು ಅನೇಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಭೂ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ಭೂ ಅಣುಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದಂತಹ ನೂತನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಜೀವಮಂಡಲದಲ್ಲಿನ ಜೈವಿಕ ಮತ್ತು ಅಜೈವಿಕ ಅಂಶಗಳ ಹೇಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ.

ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಭೌತಿಕ ಪರಿಸರಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದಾಗ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಉಗಮಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಇದಕ್ಕೂ ಮತ್ತು ಜೀವಮಂಡಲಕ್ಕೂ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಸರಳವಾಗಿದ್ದು, ಒಟ್ಟಾರೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಜೀವಮಂಡಲವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಗಯಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ
ಪದದ ಮೂಲ ಹಾಗೂ ಬಳಕೆ
ವಿಭಿನ್ನ ಜೀವ ಮಂಡಲಗಳು
ಭೂಮಿಯ ಜೀವಗೋಳದ ವಿಸ್ತಾರ