ಈ ದರ್ಶನದ ಪ್ರವರ್ತಕ ಅಕ್ಷಪಾದ ಗೌತಮ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಕ್ಷಪಾದ ದರ್ಶನ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಹೇತು ವಿದ್ಯಾ, ವಾದ ವಿದ್ಯಾ, ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳೂ ಇವೆ. ಇದು ತುಂಬಾ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದು. ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. ೪ನೇ ಶತಮಾನದ ಗೌತಮನ , ನ್ಯಾಯಸೂತ್ರ ಇದಕ್ಕೆ ಆಧಾರ. ವಾತ್ಸ್ಯಾಯನನ ಭಾಷ್ಯ , ಇದಕ್ಕೆ ಕೀಲಿ ಕೈ. ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ನ್ಯಾಯ ಶಾಸ್ತ್ರ; ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಗಂಗೇಶೋಪಾಧ್ಯಾನ, ತತ್ವ ಚಿಂತಾಮಣಿ, ನವೀನ ನ್ಯಾಯ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ತಳಹದಿ. 
ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ವೈಶೇಷಿಕ :
ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ವೈಶೇಷಿಕ ದರ್ಶನಗಳು ಒಂದು ಗುಂಪು. ಪರಸ್ಪರ ಸಾಮ್ಯವಿದೆ.
ನ್ಯಾಯವು ತರ್ಕ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಮೀಮಾಂಸೆಬೆಳಸಿತು. ವೈಶೇಷಿಕವು ತತ್ವಮೀಮಾಂಸೆ (Epistemology)) ಮತ್ತು ಇರುವಿನ ತತ್ವ (Ontology) ಮೀಮಾಂಸೆಯನ್ನು ಬೆಳಸಿತು. ಕೆಲವು ಗ್ರಂಥಗಳು ಇವನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ (ಉದಾ: ಅಣ್ಣಂಭಟ್ಟನ -ತರ್ಕಸಂಗ್ರಹ).

೬ಸಿದ್ಧಾಂತ'
ಪೀಠಿಕೆ
ಇತಿಹಾಸ
:ಪ್ರಮಾಣ ಮೀಮಾಂಸೆ ವಿಚಾರ