ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಮಾನವನು ತನ್ನ ಶೈಶವಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ದಾಟಿದ ಮೇಲೆ ಕೂಡ ಹಾಲಿನ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವನು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಹಾಲನ್ನು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಸುವಿನ ಹಾಲು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಹಾಲನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸೇವಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಹಾಲಿನಿಂದ ವಿಭಿನ್ನ ಖಾದ್ಯವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಸುವಿನ ಹಾಲನ್ನು ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾದ ಕೆನೆ, ಬೆಣ್ಣೆ, ಮೊಸರು, ಐಸ್ ಕ್ರೀಮ್ ಮತ್ತು ಗಿಣ್ಣುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವಲ್ಲದೆ ಹಾಲಿನ ಪುಡಿ, ಸಾಂದ್ರ ಹಾಲುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಹಸುವಿನ ಹಾಲನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವರು. 

ಪ್ರಾಣಿ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಾನವನು ಮಾತ್ರ ಶೈಶವಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ದಾಟಿದ ಮೇಲೆ ಸಹ ಹಾಲನ್ನು ಬಳಸುವನು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾನವರು ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಹಾಲನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವರು. ಹಾಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಸಿಹಿವಸ್ತು ಲ್ಯಾಕ್ಟೋಸ್. ಈ ಲ್ಯಾಕ್ಟೋಸ್ ಹಾಲನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಹೂವು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವುದು. ಲ್ಯಾಕ್ಟೋಸ್ ಅನ್ನು ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಲ್ಯಾಕ್ಟೇಸ್ ಎಂಬ ಕಿಣ್ವದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಿಣ್ವವು ನವಜಾತ ಶಿಶುವಿನ ಸಣ್ಣ ಕರುಳಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದು ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುವುದು. ಹಾಲನ್ನು ಸತತವಾಗಿ ಬಳಸದೆ ಹೋದರೆ ಈ ಕಿಣ್ವವು ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಇಳಿದು ನಂತರ ಹಾಲನ್ನು ಅರಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಮಾನವರು ಹಸುವಿನ ಹಾಲನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಆಡು, ಕುರಿ, ಯಾಕ್, ಎಮ್ಮೆ, ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಒಂಟೆಗಳ ಹಾಲನ್ನು ಸಹ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರಾಣಿಜನ್ಯ ವಸ್ತು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ವಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಸಸ್ಯಜನ್ಯ ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಬಿಳಿಯದಾದ ಸಾರಕ್ಕೂ ಹಾಲು ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸುವರು. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಸೋಯಾ ಹಾಲು, ಅಕ್ಕಿಯ ಹಾಲು, ತೆಂಗಿನ ಹಾಲು ಇತ್ಯಾದಿ.

ಹಾಲಿನ ಸಂಸ್ಕರಣ
ಮಾನವನಿಗೆ ಖಾದ್ಯವಸ್ತು
ಉಪಯೋಗದ ಬಗೆಗಳು
ಶಿಶುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ