ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಜೈವಿಕ ಅಥವಾ ಅಜೀವಕವಾದ ಹೊಸ ಅಂಶಗಳ ಪರಿಚಯಿಸುವಿಕೆಯು ಒಂದು ವಿಚ್ಛಿದ್ರಕಾರಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, ಇದು ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಕುಸಿಯುವಿಕೆಗೆ ಅಥವಾ "ಪೋಷಕ ಧಾರೆಯಾಗಿ ಸುರಿಯುವಿಕೆಗೆ" ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗಿನ ಅನೇಕ ಜೀವಜಾತಿಗಳ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಈ ನಿಯಂತ್ರಣವಾದದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ಆರೋಗ್ಯದ ಅಮೂರ್ತ ಎಣಿಕೆಯು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಕ್ಕಾಗಿರುವ ಶಕ್ತಿಯುಕ್ತತೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ಲಾಭದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಆಂದರೆ, ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ಸ್ಥಿರಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಎಷ್ಟುದೂರವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಇದಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹಲವು ಬಾರಿ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಒಂದು ವಿಚ್ಛಿದ್ರಕಾರಕ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯಿಂದ ಹಿಂಪುಟಿಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹಿಂಪುಟಿತ ಅಥವಾ ಒಂದು ಲಘುವಾದ ಹಿಂಪುಟಿತದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಎರಡು ಅಂಶಗಳಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅವೆಂದರೆ, ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಅಂಶದ ವಿಷತ್ವ ಮತ್ತು ಮೂಲ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ.

ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಂಭವನೀಯ (ಅವಕಾಶ) ಘಟನೆಗಳಿಂದ, ಜೀವವಿರದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಈ ಅಂಶಗಳು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಜೀವಿಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿನ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಬಂದ ಪ್ರಚೋದನೆಗಳವರೆಗಿನ ಒಂದು ಮೊತ್ತದಿಂದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಮತ್ತು ಹರಡುವಿಕೆಯ ಯಶಸ್ಸು 
ಜೀವಜಾತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಹಾಜರಾತಿ ಅಥವಾ ಗೈರುಹಾಜರಾತಿಯು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸಂಭವನೀಯ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದನೆಯಾಗಿ ಜೀವಜಾತಿಯ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಟ್ಟಗಳು ಏರಿಳಿವಾಗುತ್ತವೆ. ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದರಲ್ಲಿನ ಜೀವಜಾತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಚೋದನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜೀವದ ಉಗಮವಾದಂದಿನಿಂದ ಜೀವಿಗಳು ಯಶಸ್ವೀ ಪೋಷಣೆ, ಪುನರುತ್ಪಾದಕ ಮತ್ತು ಹರಡುವಿಕೆಯ ನಡವಳಿಕೆಯ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಆಯ್ಕೆಯ ಮೂಲಕದ ನಿರಂತರ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾ ಬಂದಿವೆ. ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಆಯ್ಕೆಯ ಮೂಲಕ ಈ ಭೂಮಿಯ ಜೀವಿಗಳು ತಮ್ಮ ಜೈವಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಮೂಲಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿನ ಭಿನ್ನವಾದ ಅಂಶಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿನ ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನು ಮಂದಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. 

ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಜೀವಿಗಳ ಪೈಕಿ ಮಹಾನ್‌ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ತಿಳಿದಿರುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಕೆಲವೊಂದು ಜೀವಿಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಒಳಗೆ ಬರುವುದರಿಂದ ಬಹುತೇಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಕೇವಲ ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿವೆ. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ, ಉಪ-ಜೀವಿಸಂಖ್ಯೆಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಳಿಸಿಹೋಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಇತರ ಉಪ-ಜೀವಿಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಹರಡುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಆ ಸ್ಥಾನವು ತಂಬಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸಂಭವನೀಯಕಾರರು ಗುರುತಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಜೀವಜಾತಿಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ಪರಿಣಾಮ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು ಜೀವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶ ರಕ್ಷಕ ವರ್ತನೆಯ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆಂಡ್ರಿವಥಾ ಮತ್ತು ಬಿರ್ಚ್‌ ಎಂಬಿಬ್ಬರು ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರದೇಶ ರಕ್ಷಕ ವರ್ತನೆಯು ಆಹಾರ ಸರಬರಾಜು ಒಂದು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವ ಅಂಶವಾಗಿರದ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಇರಿಸುವ ಕಡೆಗೆ ಒಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಸಂಭವನೀಯಕಾರರು ಪ್ರದೇಶ ರಕ್ಷಕ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಜೀವಿಜಾತಿಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆಯೇ ಹೊರತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ, ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಕಾರ, ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಪರಿಣಾಮ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ (ಪರಿಸರ) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಒಂದು ಸಮತೋಲನ ಎಂಬಂಥ ಯಾವುದೇ ಅಂಶವೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ.

ಒಂದು ವೇಳೆ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸಂಭವನೀಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ನಿಯತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಹಾಗೂ ಇದರ ಮೂಲಕ ಊಹಿಸಬಹುದಾದ ಮತ್ತು ಗೊತ್ತುಗುರಿಯಿಲ್ಲದ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಅದರ ನಂತರದ ಸ್ಥಿತಿಯು ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಡಬಹುದಾದರೆ, ಅವು ಪ್ರತಿ ಜೀವಿಯೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಈಡಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್‌ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಅವು ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಒಂದು ಸಮತೋಲನದ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಜೀವಿಜಾತಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಪಲ್ಲಟಗಳಿಗೆ ಈಡಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಪಲ್ಲಟಗಳು ಬದಲಾವಣೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಸಮಗ್ರ ಕುಸಿಯುವಿಕೆಯು ಪ್ರಾಯಶಃ ವಿರಳವಾದ ಸಂಗತಿಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ರಾಬರ್ಟ್‌ ಉಲನೋವಿಕ್ಜ್‌ ಎಂಬ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಪರಿಸರಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೊಳಗಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿನ ಪೂರಕ ಮಾಹಿತಿಗೆ (ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಗಳು) ಒತ್ತುನೀಡಲು, ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಮಾಹಿತಿ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಪೂರ್ವವರ್ತಿ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡದ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಲ್ಲಿನ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿತ ವಿಧಗಳಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಊಹಿಸುವುದನ್ನು ಉಲನೋವಿಕ್ಜ್‌ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. 

ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ
ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ
ಸ್ಥೂಲ ಅವಲೋಕನ
ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರೇರಕಶಕ್ತಿಗಳು