ಅನುರಾಧಪುರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಸಿಂಹಳೀಯರ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯು ವ್ಯವಸಾಯವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೇ ಅವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪೂರ್ವ, ಉತ್ತರ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನದಿಗಳ ಹತ್ತಿರ ತಮ್ಮ ವಾಸ್ತವ್ಯವನ್ನು ಹೂಡಿದ್ದರು. ಈ ನದಿಗಳು ಅವರಿಗೆ ವ್ಯವಸಾಯ ಮಾಡಲು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ರಾಜನೇ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆಡಳಿತಗಾರ, ಕಾನೂನು, ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ರಕ್ಷಕನಾಗಿದ್ದನು. ದೇವನಾಂಪಿಯ ಟಿಸ್ಸನು (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 250-210) ಮೌರ್ಯ ವಂಶದ ಸಿಂಹಳೀಯರ ರಾಜ. ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಆತನ ಸಂಬಂಧದಿಂದಾಗಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 247ರಲ್ಲಿ ಮಹಿಂದನು (ಅಶೋಕನ ಪುತ್ರ) ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದನು. ಸಂಗಮಿತ (ಮಹಿಂದನ ಸಹೋದರಿ) ಜಂಬುಕೊಲದಲ್ಲಿ (ಸಾಂಬಿಲಿಟುರೈ) ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಬೋಧಿಯೊಂದನ್ನು ತಂದಳು. ಈ ರಾಜನ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಥೆರವಾಡ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು.

ರಾಜ ಅಸೇಲನನ್ನು ಕೊಂದ ನಂತರ ತಮಿಳು ಅರಸ ಎಲಾರನು (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 205-161) "ಪಿಹಿಟಿ ರಾಟ"ವನ್ನು ಆಳಿದನು, ಅಂದರೆ ಮಹಾವೇಲಿಯ ಉತ್ತರದ ಶ್ರೀಲಂಕಾ. ಎಲಾರನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಕೆಲನಿ ಟಿಸ್ಸನು ಮಾಯ ರಾಟದ (ನೈಋತ್ಯ) ಉಪ-ರಾಜನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಕಾವನ್ ಟಿಸ್ಸನು ರುಹುನಾದ (ಆಗ್ನೇಯ) ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉಪ-ರಾಜನಾಗಿದ್ದನು. ಕಾವನ್ ಟಿಸ್ಸನು ಟಿಸ್ಸ ಮಹಾ ವಿಹಾರ, ದಿಘಾವಪಿ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಸೆರುವಿಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದನು. ರಾಜ ಕಾವನ್ ಟಿಸ್ಸನ ಪುತ್ರ ದುತುಗೆಮುನು (161-137 BC) 25 ವರ್ಷದ ಯುವಕನಾಗಿರುವಾಗ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ತಮಿಳು ಆಕ್ರಮಿ ಎಲಾರನನ್ನು (ಸುಮಾರು 64 ವರ್ಷದ) ಏಕ ಕದನದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು ಎಂದು ಮಹಾವಂಶದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ದುತುಗೆಮುನು ರಾಜನನ್ನು ಸಿಂಹಳ "ಅಶೋಕ" ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಜನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ರುವಾನ್ವೆಲಿಸಾಯವು ಪಿರಮಿಡ್-ರೀತಿಯ ದಗಬವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಅದ್ಭುತವಾದ ವಿನ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ.

ಪುಲಹಟ್ಟನನ್ನು (ಅಥವಾ ಪುಲಹತ) ಬಾಹಿಯನು, ಈತನನ್ನು ಪಾನಯ ಮಾರನು, ನಂತರ ಈತನನ್ನು ಪಿಲಯ ಮಾರನು ಪದಚ್ಯುತಿಗೊಳಿಸಿದರು. ನಂತರ ಪಿಲಯನನ್ನು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 88ರಲ್ಲಿ ದಾತಿಯನು ಕೊಂದನು. ಈ ದಾತಿಯನನ್ನು ವಾಲಗಂಬಾಹು ಪದಚ್ಯುತಿಗೊಳಿಸಿದನು, ಈತನ ನಂತರ ತಮಿಳು ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ವಾಲಂಗಬಾಹು I (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 89-77) ದುತುಗಮುನು ರಾಜಸಂತತಿಯನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಹಾವಿಹಾರ ಥೆರವಾಡ - ಅಭಯಗಿರಿ (ಹಿಂದಿನ-ಮಹಾಯಾನ) ತಾತ್ತ್ವಿಕ ವಿವಾದಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ತ್ರಿಪಿಟಕವನ್ನು ಮಾಟಲೆಯ ಅಲುವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಯಿತು. ಚೋರ ನಾಗನನ್ನು (ಮಹಾನಾಗ) (ಕ್ರಿ. ಪೂ. 63-51) ಆತನ ಪತ್ನಿ ಅನುಲಾಳು ವಿಷ ನೀಡಿ ಸಾಯಿಸಿದಳು. ಚೋರ ನಾಗ ಮತ್ತು ಕುಡ ಟಿಸ್ಸರ ವಿಧವೆ ರಾಣಿ ಅನುಲಾಳು (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 48-44) ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಮೊದಲ ರಾಣಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಆಕೆಯು ಹಲವಾರು ಪ್ರಿಯತಮರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಳು, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಆಕೆ ವಿಷ ನೀಡಿ ಹತ್ಯೆಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕುಟ್ಟಕನ್ನ ಟಿಸ್ಸ ಹತ್ಯೆಮಾಡಿದ. ವಾಸಭನ (ಕ್ರಿ.ಶ. 67-111) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಲ್ಲಿಪುರಂದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಹಲಗೆ ಇತ್ತು, ಈತನು ಅನುರಾಧಪುರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದನು, ಹನ್ನೊಂದು ಟ್ಯಾಂಕುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ರಾಜಶಾಸನಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದನು. ಗಜಬಾಹು I (114-136) ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡನು ಹಾಗೂ ಸೆರೆಯಾಳುಗಳನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆಯಿಸಿಕೊಂಡನು. ಆತನು ಬುದ್ಧನ ನೆನಪಿನ ಕುರುಹು ಹಲ್ಲನ್ನು ಪುನಃಪಡೆದುಕೊಂಡನು.

ಆ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ತಮಿಳು ರಾಷ್ಟ್ರ (ಇಂದಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ) ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಒಂದಿಗೆ ರೋಮನ್ ವ್ಯಾಪಾರದ ಭಾರೀ ಸಂಪರ್ಕವಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವ್ಯಾಪಾರ ವಸಾಹತುಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡವು. ಇವು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನದ ನಂತರವೂ ಕೆಲವು ಕಾಲ ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿದವು.

ಮಹಾಸೇನನಿಗೆ (274-301) ತೆರವಾಡವು (ಮಹಾ ವಿಹಾರ) ಕಿರುಕುಳ ಕೊಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಮಹಾಯಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವಾಯಿತು. ನಂತರ ಈ ರಾಜನು ಮಹಾ ವಿಹಾರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದನು. ಪಾಂಡು (429) ರಾಜನು ಏಳು ಪಾಂಡಿಯನ್ ರಾಜರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯವನನು. ಈ ರಾಜವಂಶವು ಪಿತ್ಯಾ ರಾಜನೊಂದಿಗೆ 455ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು; ಧಾತುಸೇನನ (459-477) ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನಾದ ಮಹಾನಾಮನು ಮಹಾವಂಶವನ್ನು ಬರೆದನು. ಧಾತುಸೇನನು "ಕುಲವೇವ"ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಆತನ ಮಗ ಕಶ್ಯಪನು (477-495) ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಿಗಿರಿಯಾ ಶಿಲಾ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದನು. ಇಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು 700 ಕಲ್ಲಿನ ಗೀರು ಚಿತ್ರಗಳು ಪುರಾತನ ಸಿಂಹಳದ ನಸುನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಇತಿಹಾಸ-ಪೂರ್ವ ಶ್ರೀಲಂಕಾ
ಎರಡನೆ ವಿಶ್ವ ಸಮರ
ಅನುರಾಧಪುರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ
ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಸ್ಥಿತಿ