ಮುಸಲ್ಮಾನರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ತರುವ ಇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳವರು ಅಂತಹಾ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಸಾಧ್ಯವೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಹಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮುಸಲ್ಮಾನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನಾಗಿ ತೋರಿದ್ದಾರೆ. "ದ ಡೆವೆಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್‌ ಲಾ" ಎಂಬ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಟೆರೆನ್ಸ್‌ ಫರಿಯಾಸ್‌ರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ೧೯೬೧ರ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಕಾನೂನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಶಾಸನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ "ಎರಡನೆಯ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಹೊಂದಲು ಇಚ್ಛಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಿಯಮಿತವಾದ ಒಂದು ಮಧ್ಯಸ್ಥ ಸಮಿತಿಯಿಂದ ಲಿಖಿತ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿದೆ" ಎಂಬುದನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಒಂದು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ವಿಚಾರವೇನೆಂದರೆ ೧೯೪೭ರವರೆಗೆ ಭಾರತ ಹಾಗೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಗಳೆರಡೂ ತಮ್ಮ ಮುಸಲ್ಮಾನರನ್ನು ೧೯೩೭ರ ಷರೀಯತ್‌ ಕಾಯಿದೆಯ ಅನುಸಾರ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ೧೯೬೧ರ ವೇಳೆಗೆ ಓರ್ವ ಮುಸಲ್ಮಾನ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ತನ್ನ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ಕಾನೂನುಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿಯೇ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ತಂದಿದ್ದು, ಇದು ಇಂದಿಗೂ ಸತ್ಯವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಮುಷೀರ್‌ ಅಲ್‌-ಹಕ್‌ ಮತ್ತು ತಾಹೀರ್‌ ಮಹಮೂದ್‌ ಎಂಬ ಈರ್ವರು ಮುಸಲ್ಮಾನ ಲೇಖಕರು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಕಾನೂನುಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಈ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವ/ಬಹುವಿವಾಹ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿರುವ ಟ್ಯುನೀಷಿಯಾ ಮತ್ತು ಟರ್ಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿದ್ದಂತಹವು ಎಂಬುದನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇರಾನ್‌, ದಕ್ಷಿಣ ಯೆಮೆನ್‌ ಮತ್ತು ಸಿಂಗಪೂರ್‌ಗಳೆಲ್ಲವೂ ತಮ್ಮಲ್ಲಿನ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ಕಾನೂನುಗಳಲ್ಲಿ ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿಯೇ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ತಂದಿದ್ದವು, ಇರಾನ್‌ ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಿಂದುಳಿದಿರಬಹುದಿತ್ತು ಎನ್ನಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಳೆಲ್ಲದರ ಅಂತಿಮ ವಾದವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಮುಸಲ್ಮಾನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮುಸಲ್ಮಾನರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಣೆ ಮಾಡಬಹುದಾದರೆ, ಹಾಗೂ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಾತ್ಯತೀತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದಾದರೆ, ಭಾರತೀಯ ಮುಸಲ್ಮಾನರೇಕೆ ಇನ್ನೂ ೧೯೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದ ಕಾನೂನುಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ?

ಈ ವಿಷಯದ ಬಗೆಗಿನ ಬಹುತೇಕ ಲೇಖನಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕುವುದು ಅಥವಾ ಅವುಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದರ ಪರವಾಗಿರುವ ತಾಹೀರ್‌ ಮಹಮೂದ್‌ರಂತಹ ಮುಸಲ್ಮಾನ ವೈಚಾರಿಕ ಸಮುದಾಯದ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಎತ್ತಿ ತೋರುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜ/ಜುಮೀಯತ್‌ ಅಲ್‌‌-ಉಲಾಮಾ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಶರಣ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಸಂಘಟನೆಗಳ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಮುಸಲ್ಮಾನರು ಬಲವಾಗಿ ಪಟ್ಟು ಹಿಡಿದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳಲ್ಲಿ ತರಬಹುದಾದ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದರು. ಮುಷೀರ್‌-ಅಲ್‌/ಉಲ್‌-ಹಕ್‌ರವರು "ಇಸ್ಲಾಮ್‌ ಇನ್ ಸೆಕ್ಯುಲರ್‌ ಇಂಡಿಯಾ" ಎಂಬ ತಮ್ಮ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತವಾದಿಗಳು, ಸೌಮ್ಯವಾದಿಗಳು ಹಾಗೂ ತೀವ್ರಗಾಮಿಗಳು ಎಂಬ ಮೂರು ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದರು. ತೀವ್ರಗಾಮಿ ಪಾಳೆಯದಲ್ಲಿದ್ದವರೆಂದರೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ತೊಡೆದು ಹಾಕಿ ಏಕರೂಪ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಬೇಕೆಂದಿದ್ದವರು. ಫರಿಯಾಸ್‌ ಅವರನ್ನು "ಮುಸಲ್ಮಾನರಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪಂಗಡವು ...ಬಹುತೇಕ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದವರದ್ದು" ಎಂದು ಅವರನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಧುನಿಕರ ಪಾಳಯದಲ್ಲಿ, ಷರಿಯಾ ಕಾನೂನು ಸಮುದಾಯ ಅಥವಾ ಇಜ್ಮಾದ ಸಮ್ಮತಿಯಿದ್ದರೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದಂತಹುದು ಹಾಗೂ ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದಾದಂತಹುದು ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದ A.A. ಫೈಜೀರಂತಹವರನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಿತ್ತು. ಮೂಲಭೂತವಾದಿಗಳು ಅಥವಾ 'ಸಂಪ್ರದಾಯಶರಣರು', ಈ ಹಿಂದೆಯೇ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದಂತೆ, ಮುಷೀರ್‌ ಉಲ್‌-ಹಕ್‌ರ ವಾದಸರಣಿ "ಇಸ್ಲಾಮ್‌ ಇನ್‌ ಸೆಕ್ಯುಲರ್‌ ಇಂಡಿಯಾ" ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಹಾಗೆ ಟ್ಯುನೀಷಿಯಾ ಮತ್ತು ಟರ್ಕಿ ಅಥವಾ ಇರಾಕ್‌ನಂತಹಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು "ಅಲ್ಲಿನ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ಧೋರಣೆಯ ಆಳುವವರಿಂದ ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಹೇರಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ" ಹಾಗೂ "ಯಾವುದೇ ಮುಸಲ್ಮಾನ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಷರಿಯಾ ಮೂಲದ ಹೇಳಿಕೆಗಳ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆ ಇದುವರೆಗೆ ಇಲ್ಲ" ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಎಲ್ಲಾ ತರ್ಕಬದ್ಧ ವಾದಗಳ ನಂತರವೂ, ಈ ವಿಷಯದ ಬಗೆಗಿನ ಲೇಖನಗಳು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ೧೯೭೦ರ ದಶಕದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಮಹ್‌ಮೂದ್‌ರು ತಮ್ಮ ಕೃತಿ "ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ಪರ್ಸನಲ್‌‌ ಲಾ" ಅನ್ನು ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಿದರೆ ಉಲ್‌-ಹಕ್‌ರು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಯನ್ನು ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದರು. ಮತ್ತೂ ಆಧುನಿಕ ಸ್ರೋತಗಳೆಂದರೆ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ "ದ ಮುಸಲ್ಮಾನ್ಸ್ ಆಫ್‌ ದಿ ಸಬ್‌ಕಾಂಟಿನೆಂಟ್‌" ಅಥವಾ ೧೯೮೮ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ "ದ ಮುಸ್ಲಿಮ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ" ‌ ಎಂಬಂತಹಾ ಲೇಖನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಚರ್ಚೆಯ ಮಾರ್ಗವೇ ಈ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಹಾಗೆ ಜಾತ್ಯತೀತವಾದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಇತ್ತೀಚಿನ ತೀರ್ಪುಗಳ ದಾರಿಯನ್ನು ತುಳಿಯುತ್ತಿರುವಂತಿದೆ. ಏಕರೂಪ ಸಂಹಿತೆಯ ಜಾರಿಗೆ ನೀಡಿದ ಕರೆಗಳು ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ಷಾಹ್‌ ಬಾನೋ ಮೊಕದ್ದಮೆಯ ತೀರ್ಪು ಹೊರಬಂದ ನಂತರದ ನಡೆದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅಪಾಯಸೂಚನೆಗಳ ತರಹದ ಯಾವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನೂ ಪಡೆದಿಲ್ಲ. ಮುಸಲ್ಮಾನ ಸಮುದಾಯವು ಈ ಏಕರೂಪ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಕ್ಕು ಬಹುತೇಕ ೬೦ ವರ್ಷಗಳಾದ ನಂತರ ಇದು ತೀರ್ಮಾನವಾಗಿ ಹೋದ ಸಂಗತಿ ಎಂಬ ಭಾವವನ್ನು ತಳೆದಿರಬಹುದಾದುದೂ ಅಸಂಭವವೇನಲ್ಲ.

ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳಿಗೆ ಮೂರು ಆಯ್ಕೆಗಳು ಮುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅದು ಈಗ ಇರುವ ಹಾಗೆಯೇ ಅಂದರೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಹಾಗೆ ಇರಬಹುದು, ೧೯೩೭ರ ಷರೀಯತ್‌ ಕಾಯಿದೆಯ ಕಾಲದ್ದಾಗಿ, ಆದರೆ ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮುಹಮ್ಮದನ್‌ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಹೋಲುವಂತದ್ದಾಗಿರಬಹುದು. ಈ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯಶರಣ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಂದ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಬೇಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಅಸಂಭವನೀಯವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಈ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿರಲಿಲ್ಲ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅವರು ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅವುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಕೊನೆಯ ಆಯ್ಕೆಯೆಂದರೆ, ಏಕರೂಪ ಸಂಹಿತೆಯು ಜಾರಿಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ಹೆಚ್ಚುವ ಹಾಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿನ ಜನರು ಕೂಡಾ ಹಾಗೆಯೇ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ ಹಾಗೂ ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ಷಾಹ್‌ ಬಾನೋ ಪ್ರಕರಣವು ಅವರ ಆಶಯಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಎತ್ತರಿಸಿದ್ದರೂ, ಅದಿನ್ನೂ ದಶಕಗಳಷ್ಟು ದೂರವಿದೆ. ಸುಧಾರಣಾವಾದಿಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿರುವ ನ್ಯಾಯಿಕ ವಿಷಯಗಳು ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವ/ಬಹುವಿವಾಹ ಪದ್ಧತಿ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನದ ಹಕ್ಕು ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನಾ ನಂತರ ಜೀವನಾಂಶ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನೇ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಅವರುಗಳ ಮನೋಭಾವನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ತಕ್ಷಣವೇ ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವ/ಬಹುವಿವಾಹ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಬೇಕು, ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನದ ದಾವೆ ಹಾಕುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸುಲಭವಾಗಬೇಕು ಮತ್ತು ಪತಿಯಂದಿರು ತ್ರಯ ತಲಾಖ್‌ ವಿಧಾನವನ್ನು ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ಬಳಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಬೇಕು ಹಾಗೂ ಜೀವನಾಂಶದ ಪ್ರಮಾಣವು ಮುಸಲ್ಮಾನರಲ್ಲದವರಿಗೆ ಎಷ್ಟಿದೆಯೋ ಅಷ್ಟನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಬೇಕು. ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ, ಅವರು ಏನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂದರೆ ೧೯೫೪ರ ವಿಶೇಷ ವಿವಾಹ ಕಾಯಿದೆಯು ಆ ಕಾಯಿದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾಗುವವರಿಗೆ ಐಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಮಾತ್ರವಾಗಿರುವುದರ ಬದಲು ಮುಸಲ್ಮಾನರಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸಬೇಕೆಂಬುದಾಗಿತ್ತು.

ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಲಿಲಿ ಥಾಮಸ್‌ರವರು ವಾದಿಸಿದ ಮೊಕದ್ದಮೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಮುಸಲ್ಮಾನರಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿರುವ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅನೇಕ 'ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಹೊರಗಿನ' ವಿಧಾನಗಳ ಕಡೆಗೆ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾದ ಕೇವಲ ಪುರುಷರು ಮಾತ್ರ ಬಳಸಬಹುದಾದ ತಲಾಖ್‌‌ನ ರೂಪವೂ ಸೇರಿದೆ. ಇಲಾ ಎಂಬ ವಿಚ್ಛೇದನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಪುರುಷನು ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳದಿರುವ ಶಪಥವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಝಿಹಾರ್‌ ಎಂಬುದು ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪವಾಗಿದ್ದು ಅದು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು 'ಬೆನ್ನು' ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಪಡೆದಿದ್ದು ಅದರ ಅಕ್ಷರಾರ್ಥವೆಂದರೆ, ಪತಿಯು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯ ಬೆನ್ನು ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಬೆನ್ನನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದಾಗ ಅದು ನಿಷೇಧಿತ ಸಂಬಂಧವಾದುದರಿಂದ ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಸ್ಪರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ವಿಚ್ಛೇದನ ಅಥವಾ ಖುಲಾ ಎಂಬುದು ಪತ್ನಿಯು ತನ್ನನ್ನು ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲು ಪರಸ್ಪರ ಒಪ್ಪಿತವಾದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪತಿಗೆ ಪಾವತಿಸುವ ಮೂಲಕ ಜಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಗಮನಿಸಿದಂತೆ, ಇವೆಲ್ಲಾ ವಿಧಾನಗಳು ಗಂಡನ ಆಣತಿಯಂತೆ ನಡೆಯುವಂತಹವಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳೆಲ್ಲಾ ೧೯೩೯ರ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ವಿಚ್ಛೇದನ ಕಾಯಿದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮಹಿಳೆಯು ದಾವೆ ಹಾಕಿ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆಯುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿಲ್ಲವಾದುದರಿಂದ 'ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಹೊರಗಿನ'ವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯವೇನೆಂದರೆ ಇವೆಲ್ಲಾ ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಹಲವು ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗೆಗೆ ಕೂಡಾ ಅರಿವಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಮುಸಲ್ಮಾನ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನುಗಳ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಷರಿಯಾ ಕಾನೂನುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. "ಡೈವೋರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ವಿಮೆನ್‌" ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕ/ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಅದರ ಲೇಖಕರು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.

ಮುರ್ಷಿದಾಬಾದ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಒಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಕೇವಲ ೪೪.೮೩%ರಷ್ಟು ಪೋಷಕರು ವಿವಾಹದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪುತ್ರಿಯರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹಾ ಬಹುಪಾಲು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಆ ಪುತ್ರಿಯರು ಇನ್ನೂ ತಮ್ಮ ಹದಿ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇನ್ನೂ ಕಿರಿಯ ಅಂದರೆ ೧೦ ವರ್ಷದವರಷ್ಟೇ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅದೇನೇ ಆದರೂ, ಇದು ಏರ್ಪಾಟು ಮಾಡಿದ ವಿವಾಹಗಳು ತೀರಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಹಾಗೂ ಚಿಕ್ಕವಯಸ್ಸಿನ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು ಅಪರೂಪವಲ್ಲದ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದ ಭಾರತ. ಇಂತಹಾ ಎಲ್ಲಾ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದುದೆಂದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ರೂಢಿಗತ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಇಸ್ಲಾಮಿನ/ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಕಾನೂನುಗಳ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ೧೯೩೮ರ ಷರೀಯತ್‌ ಕಾನೂನನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲು ಇದೇ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ವರದಕ್ಷಿಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಂದರೆ ಮಾಹ್ರ್‌ ಅಲ್ಲ, ಮುಸಲ್ಮಾನ ಕಾನೂನಿನ ನೇರ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿ ಮುಸಲ್ಮಾನರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಜನರು ವರದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಕೂಡಾ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಮಾಹ್ರ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನೋಡುವುದಾದರೆ, ಇದನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ತೀರಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಪುರುಷರು ಅದನ್ನು ವಿವಾಹದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿಗೆ ಕೊಡುವ ಯಾವ ಯೋಚನೆಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಈ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪತಿಯು 'ಖಾತರಿಯಾಗಿ' ತನ್ನ ಬಳಿಯೇ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ. ಅಕಸ್ಮಾತ್‌ ವಿಚ್ಛೇದನವೇನಾದರೂ ನಡೆದರೆ, ಪತ್ನಿಯು ತನ್ನ ಮಾಹ್ರ್‌ಅನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ವಿಚ್ಛೇದನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ತಲಾಖ್‌ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಿದುದರ ನಂತರ ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಕಾಯಬೇಕಾದ ಮೂರು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಪುರುಷರು ಕಾಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಇಂತಹಾ ವಿಚ್ಛೇದನಗಳು ಕೇವಲ 'ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ' ಮುಂದೆ ಮಾತ್ರವೇ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಖಾಜಿಗಳು (ಮುಸಲ್ಮಾನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು) ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಮುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. Dr. ಸೈಯೆದ್‌ ಅಬ್ದುಲ್‌ ಹಫೀಜ್‌ ಮೊಯಿನುದ್ದೀನ್‌ರು ತಮ್ಮ ವೆಸ್ಟ್‌ ಬೆಂಗಾಲೀ ಮುಸ್ಲಿಮ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ "ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿನ ವಿಚ್ಛೇದಿತ/ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮಹಿಳೆಯರು ಶೋಚನೀಯ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ...ಸಿದ್ಧಾಂತ ಹಾಗೂ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ತುಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೂಡಾ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ...ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ತಲಾಖ್‌ನ ಬಗ್ಗೆ ಖು/ಕುರಾನಿನಲ್ಲಿರುವ ಮೂಲತತ್ವಗಳನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗೆಗೆ ನಡೆಸಿದ ತಮ್ಮದೇ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಷಹೀದಾ ಲತೀಫ್‌ರು, ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತಾ ಇದೇ ವಿಚಾರವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರುತ್ತಾರೆ. ಮೈನಾರಿಟಿ ರೈಟ್ಸ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯಂತಹಾ (MRGI) ಉದಾರವಾದಿ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಭಾರತದ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ತಾರತಮ್ಯದ ನೀತಿಗಾಗಿ ಮೊದಲಿಗೆ ದೂಷಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ನಂತರ ಈ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ರಾಜಕೀಯಗೊಳಿಸಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಲಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ದೂರುತ್ತಾ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. MRGI ಸಂಸ್ಥೆಯು "ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ CEDAW ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದುದು ಕುಟುಂಬವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊಡುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅದಕ್ಕಿರುವ ಬದ್ಧತೆಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ದೊರಕಿರುವ ಸಮಾನತೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ತೀರಾ 'ಜನಾಂಗೀಯ'ವೆಂದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಎಂದು ಯಾವಾಗಲೂ ಭೀತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅದೇ ಪ್ರಕಾಶನವು "ಅವರ [ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮಹಿಳೆಯರ] ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಯಾವುದಾದರೂ ಇಸ್ಲಾಮೀಯ/ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಕೂಡಾ ಹೊಣೆ ಹೊರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದೂ ಹೇಳಿ ಜಾರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂತಹಾ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ BJP ಪಕ್ಷವು ಹೊಣೆಯಾಗಿದ್ದು "ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ರಾಜಕೀಯದೊಂದಿಗಿರುವ ಸಂಪರ್ಕ ಉಂಟಾಗಲು ಅದೇ ಕಾರಣ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮವು ಭಾರತದ ಜಾತ್ಯತೀತ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಂದಿಟ್ಟಿದೆ." ಅಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ, "ಬಲಪಂಥೀಯ ಪ್ರಭುತ್ವವು ತನ್ನ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರತ್ವದೊಂದಿಗೆ...ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗೆಗಿನ ಅದರ ನಿಲುವುಗಳು, ಎಲ್ಲಾ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಕೇಡನ್ನು ಮುನ್ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ." ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಹೋರಾಟಗಾರರ ನಿಲುವುಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಮೂಲದವರ ನಿಲುವುಗಳು ಸುಸ್ಪಷ್ಟ. ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗೆಗೆ ಅಭಿಯಾನ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಬಲಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಅಂಗೀಕಾರಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಲ್ಲ, ಆದರೆ ೫೦ ವರ್ಷಗಳ ತನ್ನ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ಕಾನೂನುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ತರುವ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚೇನೂ ಮಾಡದಿರುವ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ "ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವಹಕ್ಕುಗಳ ಮಾನಕಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಿರುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು" ಕರೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

'ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಪಿತಾಮಹ'ರಾದ, Dr. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‌ರವರು, ೪೪ನೆಯ ವಿಧಿ/ಪರಿಚ್ಛೇದ ಹಾಗೂ ಏಕರೂಪ ಸಂಹಿತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅದು ನೀಡುವ ಕರೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, "ಭವಿಷ್ಯದ ಸಂಸತ್ತು ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಧಿ/ಕಟ್ಟಳೆ/ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಇಂತಹಾ ಸಂಹಿತೆಯು ಕೇವಲ ಅದಕ್ಕೆ ತಾವು ಬದ್ಧರಾಗಿರಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದೇವೆಂದು ಘೋಷಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಅನ್ವಯಿಸುವಂತೆ, ಅಂದರೆ ಈ ಪ್ರಕಾರ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸಂಹಿತೆಯ ಅನ್ವಯಿಕೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿರತಕ್ಕದ್ದು ಎಂದು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಖಂಡಿತಾ ಸಾಧ್ಯ" ಎಂದು ಅವಲೋಕಿಸಿದ್ದರು. Dr. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‌ರವರು ಸರ್ಕಾರವು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸುವಂತಹಾ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಖಚಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅವರು "ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮುಸಲ್ಮಾನ ಸಮುದಾಯವು ದಂಗೆಯೇಳುವಂತೆ ಪ್ರಚೋದಿಸಬಹುದಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಬಾರದು" ಎಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು.

೫೦೦,೦೦೦ ಮಂದಿ ಭಾರತೀಯರು ಮರಣಿಸಿದ್ದ, ೧೯೪೮ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕೋಮು ಘರ್ಷಣೆಗಳಿಂದ ಭೀತಿಗೊಂಡಿದ್ದ Dr. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‌ರವರ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ತರಬೇಕಾದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಬದಲಿಗೆ, ೪೪ನೆಯ ವಿಧಿ/ಪರಿಚ್ಛೇದವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮತ್ತೋರ್ವ ಜೀನರಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿದ್ದ ನೆಹರೂರವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಬಹುದು. ಭಾರತವನ್ನು 'ಜಾತ್ಯತೀತ' ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿಸುವ ಕಲ್ಪನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವಲೋಕಿಸಿ, ಅವರು "'ಜಾತ್ಯತೀತ' ಎಂಬ ಪದವು, ಬಹುಶಃ ಅಂತಹಾ ಸಂತೋಷದಾಯಕವಲ್ಲದಿರಬಹುದು, ಆದರೂ ನಾವು ಅದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಇನ್ನೂ ಉತ್ತಮವಾದುದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸೋಣ. ಆ ಪದದ ವಾಸ್ತವಾರ್ಥ ಏನು? ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡದಿರುವ ಸಮಾಜ ಎಂದು ಖಂಡಿತಾ ಅದರ ಅರ್ಥವಾಗಿರಲಾರದು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟ. ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಎಂಬುದು ಇದರ ಅರ್ಥ" ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಅದೇ ಕಾರಣದಿಂದ, ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ, Dr. S. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್‌ರವರು, "ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆಯ ಸ್ಥಾನ ಅಥವಾ ಅದ್ವಿತೀಯ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಕೊಡುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತೇವೆ" ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸಿದ್ದರು.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ಅಂತರ್ನಿಹಿತವಾಗಿಯೇ ಅಸಾಂಗತ್ಯವಿದ್ದು, ಇದುವರೆಗೂ ಪರಿಹರಿಸದೇ ಉಳಿದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಇದು ಉಳಿದಿದೆ. ವಿಶಾಲವಾದ ವಿಭಿನ್ನವಾದ, ಕಿಕ್ಕಿರಿದ ಜನಸಮೂಹವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ, ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಮುಸಲ್ಮಾನರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಯಾವುದೇ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬರಬಹುದಾದ ಅಂತರ್ನಿಹಿತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೂ ಸೇರಿರುತ್ತವೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಆ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಮೂಹಗಳಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುವ ಪ್ರಯೋಗವು ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಉದ್ದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರವು ತನ್ನ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮೂಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಕಾನೂನುಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಇನ್ನೆಲ್ಲಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಶಾಸನಗಳ ಮೂಲಕ ತೊಡೆದುಹಾಕಿತು. ಇತರೆ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಜಾತ್ಯತೀತ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಮಾನಕಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಪ್ರಧಾನ ವಾಹಿನಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಗಲಭೆ ಹಾಗೂ ದಂಗೆಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದೆಂಬ ಭಯದಿಂದ, ಸರ್ಕಾರವು ಮುಸಲ್ಮಾನ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳನ್ನು ನೆನೆಗುದಿಗೆ ತಳ್ಳಿತು, ಇದು ೧೯೩೦ರ ದಶಕದ ಅವಧಿಯಿಂದ ಇದನ್ನು ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಸಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದುದನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಕಾನೂನನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಾಗ ಬ್ರಿಟಿಷರು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ಅನೇಕ ಪರಂಪರಾಗತ ವಾಡಿಕೆಗಳ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಎತ್ತರಕ್ಕೇರಿಸಿದ್ದರು. ಭಾರತದ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಡಳಿತಾನಂತರದ ಸರ್ಕಾರವು ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದುದನ್ನು ಮಾಡಿತ್ತು. ಅದು ತನ್ನ ೫೦ ದಶಲಕ್ಷ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮಹಿಳಾ ನಾಗರಿಕರ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತ್ತು.
ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಉದಾರತಾವಾದಿಗಳು ಎಂಬ ಸುಧಾರಣೆಯ ಪರವಾಗಿರಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಅದೇ ಜನರು, ಏಕರೂಪ ಸಂಹಿತೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಹರಿಯಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಬಲಪಂಥೀಯರು ಆ ವಿಚಾರವನ್ನು ಗೊಂದಲಮಯಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಭಯಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ನೀತಿಸಂಹಿತೆಯನ್ನು "ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಒಳಸಂಚು" ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ತುಳಿಯಲು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಪಿತೂರಿ ಎಂದು ಇದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕಟ್ಟಾ ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹವರು ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗೆಗೆ ಕಾಳಜಿ ತೋರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನೇ "ಕುಟಿಲತೆಯ ಅಥವಾ ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದ"ವಾದ ವಿಚಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಅದರ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ತುಷ್ಟೀಕರಿಸುವ ರಾಜನೀತಿಯು ಬಲಪಂಥೀಯರು ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನೇರ ತಪಿತಸ್ಥವಾಗಿದೆ. ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ೧೯೮೫ರಷ್ಟು ತಡವಾಗಿಯಾದರೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪಕ್ಷವು ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಂಡು ಸರ್ಕಾರವು ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು Dr. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‌ರವರು ಕೂಡಾ ಅನುಮೋದಿಸಿದ್ದ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ತರಲು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿದ್ದರೆ, ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯು ವಾಜಪೇಯಿ ಹಾಗೂ BJP ಪಕ್ಷದವರಿಗೆ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ವಿಷಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

BJP ಪಕ್ಷವು ಈಗ ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಭಾರತವನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವ 'ಹಿಂದಿ ವಲಯ'ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಇಸ್ಲಾಮೀಯ/ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಕಾನೂನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೮೫೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲದಿಂದ ವರ್ಧಿಸುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಜಾತ್ಯತೀತ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸುವ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಮೂಹದ ಉದಯವು ಇಸ್ಲಾಮೀಯ/ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಕಾನೂನುಗಳು ಮಸೀದಿ ಹಾಗೂ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಪಾಲನೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಗೊಳಿಸಿರಬಹುದಿತ್ತು. ಆದರೂ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಿಗೊಳಿಸುವ ತನ್ನ ವಿರೋಧಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೂಟಾಟಿಕೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸರ್ಕಾರವು ಒಂದೆಡೆಯಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳ ಮೂಲಕ ತಾರತಮ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡುವ ಹಾಗೂ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವ ಗೊಂದಲಮಯ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯದವರು ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಕಾಯಬೇಕಾಯಿತಷ್ಟೇ. ಇಂದು ಮುಸಲ್ಮಾನರ ಸಮುದಾಯಗಳು ಪಟ್ಟುಹಿಡಿದು ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿವೆ, ಹಾಗೂ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಅದರ ನಿರಾಕರಣವು ಅದಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಾಗಿರುವ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನ/ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿದೆ ಎಂಬುದು ಸರಳವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸಬಹುದಾದ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.

ಸಂಪ್ರದಾಯ ಶರಣ ಇಸ್ಲಾಮೀ/ಮಹಮ್ಮದೀಯರು ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ನೀತಿಸಂಹಿತೆಯು ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಸಮುದಾಯಗಳ ಹೊರತಾದ, ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾ ನೀತಿಯ ವಿರೋಧಿಗಳಾದ ವಿಚಾರವಾದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾನವತಾವಾದಿಗಳಾದ ಭಾರತೀಯ ವಿಚಾರವಾದಿ ಸಂಘಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ/ಫೆಡರೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ರ್ರ್ಯಾಷನಲಿಸ್ಟ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ಸ್‌ನಂತಹಾ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಹಲವು ಜನರಿಂದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.

ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ನೀತಿಸಂಹಿತೆಯೆಡೆಗೆ
ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳು
ಷರಿಯತ್ ಕಾನೂನು
ಇತಿಹಾಸ