ಮಥೆರಾನ್‌ ಬೆಟ್ಟದ ರೈಲುಮಾರ್ಗವು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪರಂಪರೆಯ ರೈಲುಮಾರ್ಗವಾಗಿದ್ದು, ೧೯೦೧ ಮತ್ತು ೧೯೦೭ರ ನಡುವೆ ಅಬ್ದುಲ್‌ ಹುಸೇನ್‌‌ ಆದಂಜೀ ಪೀರ್‌ಭಾಯ್‌ ಎಂಬಾತನಿಂದ ಇದು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಹಾಗೂ ಅವನ ತಂದೆ, ಆದಂಜೀ ಸಮೂಹದ ಸರ್‌ ಆದಂಜೀ ಪೀರ್‌ಭಾಯ್‌ ಇದಕ್ಕೆ ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಈ ರೈಲುಮಾರ್ಗವು ಒಂದು ೬೧೦ ಮಿ.ಮೀ. (೨ ಅಡಿ) ಗೇಜು ಮಾರ್ಗವಾಗಿದ್ದು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ದನೆಯ ಹಾದಿಗಳ ಮೇಲೆ ನಷ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಅಂತರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿರುವ ಮಥೆರಾನ್‌‌ಗೆ ನೇರಲ್‌‌ನ್ನು ಕರ್ಜತ್‌ ಮತ್ತು ಮುಂಬಯಿಯ ಸಮೀಪ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ೧೯೦೦ರಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಯೋಜನೆಯು ೧೯೦೪ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ೧೯೦೭ರ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಮಾರ್ಗವು ಸಂಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮೂಲತಃ, ಇದರ ಪಥಗಳನ್ನು ೩೦ ಪೌಂಡು/ಗಜ ರೈಲುಕಂಬಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ಭಾರವಾದ ೪೨ ಪೌಂಡು/ಗಜ ರೈಲುಕಂಬಿಗಳನ್ನು ಈಗ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕೃತ ಇಳುಕಲಿನ ಪ್ರಮಾಣವು ೧:೨೦ನಷ್ಟಿದ್ದು (೫%) ಕಡಿದಾದ ತಿರುವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ವೇಗಗಳನ್ನು ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭೂಕುಸಿತಗಳ ಅಪಾಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಮಳೆಗಾಲಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಮಾರ್ಗವು, ೧೯೮೦ರ ದಶಕದಿಂದೀಚಿಗೆ ವರ್ಷದಾದ್ಯಂತವೂ ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಇರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಈ ರೈಲುಮಾರ್ಗದ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರದ ರೈಲ್ವೆ ಇಲಾಖೆಯು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.. 

ಕುದುರೆ ಲಾಳದ ಒಡ್ಡು ಈ ಮಾರ್ಗದ ಅನನ್ಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದ್ದು, ಟ್ರೇನು ಸುಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿರುಗುವಾಗ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ಮರುಕಳಿಕೆ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲೆಂದು ಇದು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮುಖ್ಯವಾದ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ಆರಂಭಿಕ ನೇರಲ್‌ ನಿಲ್ದಾಣ, ಹೆರ್ಡಲ್‌ ಬೆಟ್ಟ ವಿಭಾಗ, ಭೆಕ್ರಾ ಖುದ್‌ ಕಡಿದಾದ ಇಳುಕಲು, ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ "ಒಂದು ಮುತ್ತಿನ ಸುರಂಗ" (ಇದರ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗಲು ಬೇಕಾಗುವ ಸಮಯವು, ಓರ್ವರು ತಮ್ಮ ಸಂಗಾತಿಯೊಂದಿಗೆ ಚುಂಬನವೊಂದನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಕಾಗುವ ಸಮಯದಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ) ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಮಾರ್ಗದ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುವ ಏಕೈಕ ಸುರಂಗ, ಒಂದು "ವಾಟರ್‌ ಪೈಪ್‌" ನಿಲ್ದಾಣ (ಡೀಸೆಲ್‌ ಲೋಕೋಮೋಟಿವ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇದೀಗ ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿಲ್ಲ), ಎರಡು ಕಡಿದಾದ 'ಜಿಗ್‌ ಜಾಗ್‌ಗಳನ್ನು' ಹೊಂದಿರುವ ಮೌಂಟ್‌ ಬೆರ್ರಿ, ಪನೋರಮಾ ಪಾಯಿಂಟ್‌ ಹಾಗೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ತಾಣವಾದ ಮಥೆರಾನ್‌ ಬಜಾರ್‌. ಮುಂಬಯಿ ಮತ್ತು ಪೂನಾದ ನಡುವಿನ ಬ್ರಾಡ್‌ ಗೇಜು ಮಾರ್ಗವು ಈ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಯೂ ಸಹ ರೈಲುಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅಡ್ಡಹಾಯುತ್ತದೆ.

ಕಲ್ಕಾ-ಶಿಮ್ಲಾ ರೈಲುಮಾರ್ಗ
ಕಾಂಗ್ರಾ ಕಣಿವೆಯ ರೈಲುಮಾರ್ಗ
ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ಹಿಮಾಲಯನ್‌ ರೈಲುಮಾರ್ಗ
ಮಥೆರಾನ್‌ ಬೆಟ್ಟದ ರೈಲುಮಾರ್ಗ