ಹಬ್ಬ, ಮದುವೆ, ವ್ರತ, ಉಪನಯನ, ರಥೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ತಳಿರು ತೋರಣಗಳು ಹಾಗೂ ರಂಗವಲ್ಲಿ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ರಂಗವಲ್ಲಿ ಶುಭದ ಸಂಕೇತ. ಹೀಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿ ಮೃತಪಟ್ಟಾಗ ಆತನ ಪುಣ್ಯಕಾರ್ಯ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ. ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣ ಬಳಸಿ ರಂಗವಲ್ಲಿ ಇಡುವುದು ನಿಷಿದ್ಧ. ರಂಗವಲ್ಲಿ ದಾಟಿ ಭೂತ, ಪ್ರೇತಗಳು ಮನೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ರಂಗವಲ್ಲಿ ತುಳಿಯುವುದು ನಿಷಿದ್ಧ. ರಂಗವಲ್ಲಿಯನ್ನು ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಹಾಕಬೇಕು. ಒಂದು ಎಳೆಯಿಂದ ರಂಗವಲ್ಲಿ ಹಾಕಬಾರದು. ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಎರಡು ಎಳೆಗಳಾದರೂ ಇರಬೇಕು ಅಥವಾ ಸಮಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಗೀರುಗಳನ್ನು ಹಾಕಿ ರಂಗವಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸಬೇಕು, ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ಬಾಗಿಲಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ರಂಗವಲ್ಲಿ ಹಾಕಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಯಮಗಳಿವೆ.

ರಂಗವಲ್ಲಿಯನ್ನು ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡಸರೂ ಹಾಕುವರು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಾಗಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರೆಂಬ ಪಂಗಡದ ಗಂಡಸರೇ ರಂಗವಲ್ಲಿ ಹಾಕಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವಿದೆ. ಭೂತಾರಾಧಕರು, ದೇವಿ ಆರಾಧಕರು, ನಾಟಿ ವೈದ್ಯರು, ತಾಂತ್ರಿಕರು ರಂಗವಲ್ಲಿಯನ್ನು ಹಾಕಿ ಪೂಜೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವರು. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆನೇಕಲ್ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಗೆರಟಿಗನಬೆಲೆಯ ಗೌಡರಲ್ಲಿ ಮದುವೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಗೆ ರಂಗವಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವವರು ಗಂಡಸರು. ಮದುವೆ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸುವ ಅರವಿಯನ್ನು (ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಕೆ) ಅಕ್ಕಿಹಿಟ್ಟಿನ ರಂಗವಲ್ಲಿಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುವುದುಂಟು.

ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ರಂಗವಲ್ಲಿ ಹಾಕುವ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಆಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯ ಗೋಚರಿಸಿದರೂ ಅವುಗಳ ಆಶಯ ಹಾಗೂ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ಯತೆ ಇದೆ. ಮಾಮೂಲು ದಿವಸಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ರಂಗವಲ್ಲಿ ಹಾಕುವರು. ಹಬ್ಬಹರಿದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಶುಭಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ರಂಗವಲ್ಲಿ ಬಿಡುವುದು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ವಾರದ ಏಳು ದಿನಗಳನ್ನು ಏಳು ಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ವಾರಗಳೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಆ ಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ರಂಗವಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು, ಉಳಿದ ಎರಡು ಗ್ರಹಗಳಾಗಿರುವ ರಾಹು ಮತ್ತು ಕೇತುಗಳನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಂಗಳವಾರ, ಶನಿವಾರಗಳಿಗೆ ಆರೋಪಿಸಿ ರಂಗವಲ್ಲಿಯನ್ನು ಬಿಡುವುದಿದೆ. ರಂಗವಲ್ಲಿಯ ಮೇಲೆ ದೀಪ ಬೆಳಗಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ದೈವಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನವೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿರುವ ಅತ್ತಿ, ಆಲ, ಅರಳಿ, ಬಿಳಿಎಕ್ಕದಗಿಡ, ತುಳಸಿಕಟ್ಟೆಗಳ ಮುಂದೆ ರಂಗವಲ್ಲಿ ಹಾಕುವ ಪದ್ಧತಿ ಹಲವೆಡೆ ಉಂಟು.

ಭಾರತದ ಬಹುಪಾಲು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಪದ್ಮ, ಸ್ವಸ್ತಿಕ್, ಪಾದದ ಗುರುತು ಇವು ಮಂಗಳಪ್ರದವೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ನಕ್ಷತ್ರ, ತ್ರಿಭುಜ ಷಡ್ಭುಜ-ಈ ಬಗೆಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳೂ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಪಶುಪಕ್ಷಿ, ಹೂಬಳ್ಳಿ, ಕಾಯು, ಹಣ್ಣು, ಗೃಹೋಪಕರಣಗಳು, ವೃತ್ತಿಪರಿಕರಗಳು, ಪೌರಾಣಿಕ ಇತಿವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ರಂಗೋಲಿಯನ್ನು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡ ನಾವು ಭಾರತದ ವಿವಿಧತೆಯಲ್ಲಿ ಏಕತೆ ಅಂತರ್ಲೀನವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ.

ಸಂಕೇತಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ರಂಗವಲ್ಲಿ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಆ ಸಾಂಕೇತಿಕತೆಯ ಅಂಶವನ್ನು ಬಹುಪಾಲು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಕೇವಲ ರಂಗವಲ್ಲಿಯ ರೂಪಗಳು, ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಆಚರಣೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದುಬಂದುವೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ರಂಗವಲ್ಲಿ ಶುಭಸೂಚಕವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ರಂಗವಲ್ಲಿಯ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಆಚರಣೆಯಾಗಿ ನೀಲಾಕಾಶದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು, ಅಧ್ಯಾತ್ಮವಾದಿಗಳಿಗೆ ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾದ ಬಿಂದುವನ್ನು ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿನ ಬಿಂದು ಶಕ್ತಿಯ ಪರಾರೂಪವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾಣಕ್ಕೆ, ಶಕ್ತಿಗೆ, ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಮೂಲಕಾರಣವಾದ ಬಿಳಿಚುಕ್ಕೆ ಪುರುಷನಿಗೆ ಕೆಂಪುಚುಕ್ಕೆ ಸ್ತ್ರೀಗೆ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ವೇದಾಂತಿಗಳ ವಾದದಂತೆ ರೂಪರಹಿತವಾದ ಬಿಂದುವಿನಿಂದ ರೂಪ ಉಂಟಾಗುವಂತೆ ರಂಗವಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿನ ರೂಪರಹಿತವಾದ ಚುಕ್ಕಿಗಳು ಸೇರಿ ರೂಪ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ರಂಗವಲ್ಲಿಯ ಚತುರ್ಭುಜ ಸ್ಥಿರತೆಗೆ ಸೂಚಕ. ತ್ರೀಕೊನದಲ್ಲಿನ ಮೂರು ಭುಜಗಳು ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್ಸು, ತಮಸ್ಸು, - ಈ ತ್ರಿಗುಣಗಳನ್ನೂ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ತಾಂತ್ರಿಕರಿಗೆ ಭೌತಿಕವಾದಿಗಳಿಗೆ ತ್ರಿಕೋನ ಸ್ತ್ರೀ ಸಂಕೇತ. ಸಂತಾನಕ್ಕೂ ಭೌತಿಕಾಭಿವೃದ್ಧಿಗೂ ಇದು ಸಂಕೇತ. ಪದ್ಮದ ಚಿತ್ರ ರಂಗವಲ್ಲಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೋ ಕಡೆಯಲ್ಲೋ ಸುತ್ತಲೋ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಹೂ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ, ಪವಿತ್ರತೆಗೆ, ಸ್ವಚ್ಛತೆಗೆ, ಸೂರ್ಯನಿಗೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ, ಸಫಲತೆಗೆ ಸಂಕೇತ. ಜೈನಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಸ್ವಸ್ತಿಕ್ ರೂಪ ರಂಗವಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿರಬಹುದು. ಇದು ಸೂರ್ಯ ಪರಿಭ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಚಿಹ್ನೆ; ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಸೂಚಕ; ಧರ್ಮಾರ್ಥ ಕಾಮಮೋಕ್ಷ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಪ್ರತೀಕ. ಸ್ವಸ್ತಿಕ್ ಮೂಲವಾದ ಎರಡು ಬಲಮುರಿ ಗೆರೆಗಳು ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷರ ಸಮ್ಮಿಲನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಹೀಗೆ ಆಚಾರ, ವಿಚಾರ, ನಂಬಿಕೆ, ಕೋರಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರೀತಿಯನ್ನೂ ರಂಗವಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಖಿಸಿರುವ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರಕ್ಷಕರು. 

ಇತಿಹಾಸ
ಅರ್ಥ
ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ
ಪ್ರಾಂತೀಯ ವೈವಿಧ್ಯ