ನೋವನ್ನು ಸಂವಹನಿಸುವ ನರಗಳು ಚರ್ಮದ ಒಳಪದರದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಹರಡಿರುತ್ತವೆ, ನರಾಗ್ರಗಳಿಗೆ ಯಾವ ಕವಚವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲೊ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಈ ನರತಂತುಗಳು ಚರ್ಮದ ಹೊರಪದರದವರೆಗೂ ಬಂದಿರುವುದುಂಟು. ಕಣ್ಣಿನ ಹೊರಪೊರೆ, ಜಠರ, ಕರುಳು, ಪುಪ್ಪುಸದ ಕವಚ (ಪಕ್ಕೆಪರೆ). ಮೂತ್ರಕೋಶ. ಮೂತ್ರನಾಳಗಳು, ಪಿತ್ರಕೋಶ ಇವುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನೋವನ್ನು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ತರುವ ನರತಂತುಗಳಿವೆ. ದೇಹದ ಭಾಗಗಳಿಂದ ನೋವನ್ನು ಸಂವಹನಿಸುವ ನರತಂತುಗಳು ಮುಂಡ ಹಾಗೂ ರುಂಡನರಗಳ ಮೂಲಕ ಮಿದುಳನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಒಳಅಂಗಗಳಿಂದ ನೋವನ್ನು ಸಂವಹನಿಸುವ ನರಗಳು ಅನೈಚ್ಚಿಕ (ಆಟೊನಾಮಿಕ್) ನರವಿನ್ಯಾಸದ ಮೂಲಕ ಮಿದುಳನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. ನೋವು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬಂದಕೂಡಲೇ ಆ ನೋವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದಂತಹ ಯಾವುದೇ ಉದ್ರೇಕವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ದೇಹ ಮೊದಲು ಶ್ರಮಪಡುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ರೇಕವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಬಂದು ಉಳಿದ ಐಚ್ಚಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ನೋವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಚೋದನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಖ, ಬೆಳಕು, ಒತ್ತಡ, ಶಬ್ದ, ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳು ಇವುಗಳಿಂದ ಸಂಭವಿಸುವ ಪ್ರಚೋದನೆಗಳು ಅತಿರೇಕವಾದಾಗಲೂ ನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಚೋದನೆಗಳ ಅಧಿಕ್ಯ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಇದ್ದಾಗ ನೋವು ಸಹನೀಯವಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಚೋದನೆಯ ಅಧಿಕ್ಯ ಇನ್ನೂ ತೀವ್ರವಾದಾಗ ನೋವು ಅಸಹನೀಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಚೋದನೆ ಎಷ್ಟು ತೀವ್ರತರ ಮಟ್ಟದ್ದಾದರೆ ನೋವು ಅಷ್ಟು ಅಸಹನೀಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅನ್ಯಪ್ರಚೋದನೆಗಳು ತಮ್ಮ ಯಾವ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನೋವಿನ ಅನುಭವವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಹಲವಾರು ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಅಳೆದು ನೋಡಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಎಷ್ಟು ಡಿಗ್ರಿ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಶಾಖ ಅಥವಾ ಎಷ್ಟು ಒತ್ತಡ ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಾಗ ನೋವಿನ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಗಣಿಸಬಹುದು. ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ನೋವು ಚುಚ್ಚುವ ಅಥವಾ ಉರಿಯುವ ಅನುಭವವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ದೇಹದೊಳಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ನೋವು ಯಾತನೆಯಿಂದ ಹಿಂಡಿದಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಯಾತನೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಅದು ಉಂಟಾಗುವ ಜಾಗ, ತೀವ್ರತೆ ಮತ್ತು ವೇಳೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಅದು ತುಡಿಯುತ್ತಿರುವಂತೆಯೋ ಅಲೆಗಳಂತೆಯೋ ಇದ್ದು ಒಂದೇ ಸಮನಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಬಿಟ್ಟು ಬಿಟ್ಟು ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದಿ ಇರಬಹುದು. ನೋವು ಒಂದು ಜಾಗಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದೆ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಜಾಗವನ್ನೂ ಆಕ್ರಮಿಸಬಹುದು. ನೋವಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಪ್ರಚೋದನೆ ಇರುವ ತನಕ ನರಗಳು ವೇದನೆಯ ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ಸಂವಹನಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ನೋವಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದು (ಅನುಗೊಳಿಕೆ) ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಈ ಅನುಗೊಳಿಕೆ ಸ್ಪರ್ಶಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಬಲು ಬೇಗನೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ (ಅದಕ್ಕೇ ತೊಟ್ಟಬಟ್ಟೆಯ ಅನುಭವ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹತ್ತುವುದಿಲ್ಲ). ಶಾಖದ (ಬಿಸಿ ಮತ್ತು ತಣ್ಣಗಿನ) ಪ್ರಚೋದನೆಗಿರುವ ಗುಣ ನೋವಿಗಿಲ್ಲ. ಶಾಖದ ಪ್ರಚೋದನೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಜಾಗ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆಲ್ಲ ಅದರ ತೀವ್ರತೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತ ಕೊನೆಗೆ ಬಿಸಿ ಅನುಭವ ನೋವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುತ್ತದೆ. ನೋವಿನ ಪ್ರಚೋದನೆ ದೇಹದ ಎರಡು ಭಾಗದಲ್ಲಾದಾಗ ಅದರ ತೀವ್ರತೆ ಎಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೋ ಅಲ್ಲಿ ನೋವಿನ ಅನುಭವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಅಂಶವನ್ನು ಹಿಪ್ಪೊಕ್ರಿಟಸ್ (ಕ್ರಿ.ಪೂ.ಸು. 5-4 ಶತಮಾನ) ಅರಿತಿದ್ದನಂತೆ, ನೋವಿಗೊಳಗಾದವರು-ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹೆರಿಗೆನೋವು. ತಲೆನೋವು ಇತ್ಯಾದಿ-ಅದು ಅಸಹನೀಯವಾದಾಗ ತುಟಿಕಚ್ಚುವುದರಿಂದಲೋ ನೋವಿನ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುವುದರಿಂದಲೋ ಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ ಉಪಶಮನ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ನೋವನ್ನು ಸಂವಹನಿಸುವ ನರಗಳು ಎರಡು ಬಗೆಯವು; ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು ತೀವ್ರಗತಿಯಿಂದ ಒಯ್ಯುವವು. ತೀವ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ನೋವನ್ನು ಸಂವಹನಿಸುವ ನರಗಳು ಂ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದವು. ಮಂದಗತಿಯ ನೋವನ್ನು ಸಂವಹನಿಸುವವು ಅ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದವು. ನರತಂತುಗಳ ವ್ಯಾಸ 2ರಿಂದ 5 ಮೈಕ್ರಾನಿನಷ್ಟಿದ್ದು ಅವು ಸಂವಹನಿಸುವ ಪ್ರಚೋದನೆಯ ದರ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 12 ರಿಂದ 30 ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟೇರುತ್ತದೆ. ಅ- ನರತಂತುಗಳ ವ್ಯಾಸ 0.4 ರಿಂದ 1.2 ಮೈಕ್ರಾನಿನಷ್ಟಿದ್ದು ಅವು ಸಂವಹನಿಸುವ ಪ್ರಚೋದನೆಯ ದರ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 0.5ರಿಂದ 2 ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ನೋವು ಸಹನೀಯವಾಗಿದ್ದಾಗ ಗೌಣ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತಪಡದೆ ನೋವಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಪ್ರಚೋದಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತೊಡೆದು ಹಾಕಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುವಂಥ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ನೋವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪ್ರಚೋದಕದ ದೇಹ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು (ಥ್ರೆಶೋಲ್ಡ್ ಇಂಟೆನ್ಸಿಟಿ) ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯ. ತೀವ್ರತೆ ಎಷ್ಟೇ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೂ ನೋವಿನ ಅನುಭವ ಉಂಟಾದದ್ದೇ ಆದರೆ ಅದರ ನರಕೋಶಗಳಿಗೆ ಗಾಸಿಯಾಗಿಯೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿ ಕೋಶಗಳು ಗಾಸಿಗೊಂಡಾಗ ಬಿಡುಗಡೆ ಆದ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಿಂದ ನೋವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವ ನರತಂತುಗಳ ಕೊನೆಗಳು ಉದ್ರೇಕಗೊಂಡು ನೋವಿನ ನರಗಳಲ್ಲಿ ನರಪ್ರಚೋದನೆ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆಗಿ ಮಿದುಳಿನೆಡೆಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.

ನರಮಂಡಲ
ಪಾರ್ಶ್ವ ಪರಿಣಾಮಗಳು
ತೀವ್ರತೆ
ದೈಹಿಕ ವಿವರಗಳು