ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಇದ್ದ ಅಂತರವನ್ನು ಬೆಸುಗೆ ಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಈ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪರಿಹಾರವು ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು. 1879 ಹಾಗೂ 1881ರ ನಡುವೆ, ಥಿಯಾಸಾಫಿಕಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಹೆನ್ರಿ ಓಲ್ಕಾಟ್‌ ಹಾಗೂ ಹೆಲೆನಾ ಬ್ಲಾವಾಟ್ಸ್‌ಕಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಟನೆ ಕೈಗೊಂಡಾಗ ಸ್ವಾಮಿ ದಯಾನಂದರನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಭೇಟಿಯಾದರು. ಎರಡೂ ಸಮಾಜಗಳ ನಡುವಿನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಹಿಂದೆಲ್ಲಾ ಭಾವಿಸಿದಂತೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ವಿವಾದಾಂಶಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ವೇದದ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಧಾನ ಮತಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಎಂದು ಯಾವುದನ್ನು ಸ್ವಾಮಿ ದಯಾನಂದರು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದರೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅದು ಹಬ್ಬಿತ್ತು ಎಂಬ ಅಂಶವು ಅವರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಚರ್ಚೆಗಳು ಹಾಗೂ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರದ ಮೂಲಕ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು. ದೇವರ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದ್ದ ವಿಷಯವು ಚರ್ಚೆಯ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶವಾಗಿತ್ತು. ಪರಮೋಚ್ಚವಾದ ದೈವತ್ವವೆಂಬುದು ಒಂದು ನಿರಾಕಾರ ತತ್ತ್ವ ಎಂಬುದಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾವಾದಿಗಳು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ದೇವರು ಎಂಬುದೊಂದು ಸಾಕಾರವಾದ ಇರುವಿಕೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ವೇದಗಳು ಹಾಗೂ ಅವಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿರುವ ಇತರ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳು ನಿಚ್ಚಳವಾಗಿ ಬೋಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ತಮ್ಮ ವಾದವನ್ನು ಸ್ವಾಮಿ ದಯಾನಂದರು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡುಹೋದರು. ಅವರ ಮಾತಿನಲ್ಲೇ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ದೇವರ ಸಾಕಾರವಾದ ಇರುವಿಕೆಯು "ಇರುವಿಕೆ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆನಂದದ ಮೂರ್ತೀಕರಣ"ವಾಗಿತ್ತು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಎರಡೂ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದ್ದ ಗೆರೆಯು ನಿಚ್ಚಳವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಎರಡು ಪಕ್ಷಸ್ಥರ ಪೈಕಿ ಯಾರೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮರುಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು ಎಂಬ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, 1882ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 28ರಂದು ಸ್ವಾಮಿ ದಯಾನಂದರು ಒಂದು ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿ, ಥಿಯಾಸಾಫಿಕಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿಯೊಂದಿಗಿನ ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನೂ ಆರ್ಯ ಸಮಾಜವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮುರಿದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು.
ಥಿಯಾಸಾಫಿಕಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿ ಹಾಗೂ ಆರ್ಯ ಸಮಾಜದ ನಡುವೆ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಅನೇಕ ತೊಡಕುಗಳು ಹಾಗೂ ನಂತರದ ಹಗೆತನಗಳಿಗೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಒಳಸಂಚು ಮತ್ತು ಕಳಪೆ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳ ಅಥವಾ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳ ಒಂದು ದುರದೃಷ್ಟಕರ ಸಂಯೋಜನೆಯೇ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಾವು ತಪ್ಪಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರ ಕುರಿತು ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಸ್ಥರು ಹಲವಾರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕೈಗೊಂಡ ಕೆಲಸದ ವೈಫಲ್ಯತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಎರಡೂ ಸಮಾಜದ ಸದಸ್ಯರೂ ಸಹ ಪರಸ್ಪರರನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರರನ್ನಾಗಿಸಿ ಆಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಯಾವುದನ್ನೂ ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ, ಥಿಯಾಸಾಫಿಕಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿ ಹಾಗೂ ಆರ್ಯ ಸಮಾಜದ ನಡುವಿನ ಮತಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಹಾಗೂ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿವೆ.
ರಾಜ್‌ಕೋಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆರಂಭಿಕ ಯಶಸ್ಸು
ರಾಜಿಮಾಡಲಾಗದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು
"ಸತ್ಯದ ಬೆಳಕು"
ಒಂದು 'ಹೊಸ ಸಮಾಜ'ದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನ