ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರವು ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮ್‌ ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ ಈ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅದರ ಮೂಲ ಅಧ್ಯಯನ ಶಾಖೆಯು ("ಪೆರಿಟಿ" ) "ಜಸ್‌" ಆಫ್‌ "ಮಾಸ್‌ ಮೈಯೋರಮ್‌" (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾನೂನು) ಎಂಬ ವಾಚ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ "ತಂದೆಯಿಂದ ಮಗನಿಗೆ" ಸಂವಹನಗೊಂಡ ಮೌಖಿಕ ಕಾನೂನು ಹಾಗೂ ಕಟ್ಟಳೆಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರೀಟರ್‌/ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟರು/ನ್ಯಾಯಾಧಿಪತಿಗಳು ವಿಲಕ್ಷಣ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಕಾನೂನುಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸಬಲ್ಲ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಗುವ ಆದೇಶ/ರಾಜಲೇಖದ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಆದೇಶ/ರಾಜಲೇಖಕ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ತಿದ್ದುಪಡಿ/ಸೇರ್ಪಡೆಗಳ ಮೂಲಕ ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸಬಹುದೇ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರಬಹುದಾದ ಕಾನೂನು ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರು. ಆಗ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳ ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ ಪರಿಹಾರವೊಂದನ್ನು ಅಯುಡೆಕ್ಸ್‌/ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ತೀರ್ಮಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಅವರ ತೀರ್ಪುಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಟ್ಟಳೆಗಳ ಸರಳ ಅರ್ಥೈಸುವಿಕೆಗಳೇ ಆಗಿರುತ್ತಿದ್ದರೂ, ವಿಧಿಯುಕ್ತವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಮೊಕದ್ದಮೆಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕಾನೂನು ಕಟ್ಟಳೆಯ ಸೂಕ್ತತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಚಟುವಟಿಕೆಯೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಅಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲೇ ಸುಸಂಗತವಾಗಿ ನವೀನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೆ ಹೊಂದುವಂತೆ ಅಳವಡಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಂಜಸವಾದ ಅರ್ಥೈಸುವಿಕೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಆಗ ಕಾನೂನನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅನುಸಂಧಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದು ನವೀನ ವಿಕಸನಾತ್ಮಕ "ಸ್ಥಾಪಿತ ಪದ್ಧತಿ" ಗಳ (ನ್ಯಾಯಿಕ ಅಂಶಗಳು) ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕಿಳಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರೀಟರ್‌/ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟರು/ನ್ಯಾಯಾಧಿಪತಿಗಳ ಬದಲಿಗೆ ೩ನೇ ಶತಮಾನ BCಯಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ "ದೂರದರ್ಶಿಗಳ" ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಮಂಡಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅಥವಾ ಅನುಭವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ದೊರಕುತ್ತಿತ್ತು.

ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ವೈದಿಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ, ಹಿಂದೂಗಳು ಪಾಲಿಸುವ ನ್ಯಾಯ ಅಥವಾ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಪಗಳು ಹಾಗೂ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಕವಿತೆ/ಪದ್ಯಗಳ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ್ದ "ಮನು ಸ್ಮೃತಿ"ಯ ಮೂಲಕ ಅರ್ಥೈಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಅವುಗಳನ್ನು ೨೦೦ BCಇಂದಾ - ೨೦೦ AD ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿತ್ತೆನ್ನಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ವಸ್ತುತಃ ಇವು, ಕಾನೂನಿನ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿರದೆ ಆ ಯುಗದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಳೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರೂಢಿಗಳಾಗಿದ್ದವು.

ರೋಮನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಕಾನೂನಿನ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು, ನಂತರ ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ರೂಪಕ್ಕೆ ಹೊರಳತೊಡಗಿತು. ಆದಿ ರೋಮನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ೩ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಸ್ತಾವಿಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರೊಕ್ಯೂಲಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಸಬೀನಿಯನ್ನರುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲ ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪುಗಳು ರಚಿಸಿದವು. ಇಂತಹಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಗಹನತೆಗಳ ಮಟ್ಟವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಭೂತಪೂರ್ವವೆನಿಸಿತ್ತಲ್ಲದೇ ಈಗಲೂ ಮುಟ್ಟಲಾಗಿರದ ಪರಿಣತಿಯ ಉತ್ತುಂಗಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿತ್ತು.

೩ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ, "ಜ್ಯೂರಿಸ್‌ ಪ್ರುಡೆನ್ಷಿಯಾ" ಕೆಲ ಗಮನಾರ್ಹ ಲೇಖಕರುಗಳಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. ಗಹನ ಕಾನೂನು ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ತೊಡಗಿಕೊಂಡ ಅವಧಿಯೆಂದರೆ ಬೈಝಂಟೀನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅವಧಿಯಾಗಿದ್ದು (೫ನೇ ಶತಮಾನ), ಇದೇ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಳುವಳಿಯಿಂದಲೇ ಜಸ್ಟಿನಿಯನ್‌ರ ಕಾರ್ಪಸ್‌ ಜ್ಯೂರಿಸ್‌ ಸಿವಿಲ್ಲಿಸ್‌ ರಚನೆಯಾಯಿತು.

ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತಿಹಾಸ
ಬೆಂಥಮ್‌‌ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟಿನ್‌‌
ನ್ಯಾಯಿಕ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೈಕ ಪ್ರಮಾಣ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು
ಥಾಮಸ್‌‌ ಹಾಬ್ಬೆಸ್‌‌