ಈಜಿಪ್ತಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ನಾಗರಿಕತೆಯ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ ಇವು ಅಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿದ್ದವು. ಮರಣಿಸಿದ ಫೇರೋಗಳ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಕಾದಿಡಲು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಶವಾಗಾರದ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಪೋಷಕ ದೇವರಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಹೀಗೆ ಎರಡೂ ರೀತಿಯವು ಇದ್ದವು. ಆದರೆ ಈ ಎರಡರ ಮಧ್ಯದ ಭಿನ್ನತೆ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಿತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ ದೈವಿಕತೆ ಮತ್ತು ರಾಜತ್ವ, ಎರಡೂ ಬಹಳ ಆಪ್ತವಾಗಿ ತಳುಕುಹಾಕಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಮೊದಲು ದೇವಾಲಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನತೆಗೆ ಪೂಜಿಸಲಿಕ್ಕೆಂದು ಇರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನತೆ ಅವರದೇ ಆದ ಒಂದಿಷ್ಟು ಸಂಕೀರ್ಣ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಬದಲಿಗೆ, ಪ್ರಭುತ್ವವು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ದೇವಾಲಯಗಳು ದೇವರ ನಿವಾಸಗಳಾಗಿದ್ದು, ಜನರ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭೌತಿಕ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಕಾಳಜಿಯಿಂದ ಅರ್ಪಣೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸೇವೆಯು ದೇವರನ್ನು ಊರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ದೇವರು ವಿಶ್ವವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ದೇವಾಲಯಗಳು ಈಜಿಪ್ತಿನ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಡಲು ಅಪಾರ ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಮೀಸಲಾಗಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದಿಂದ ಬರುವ ದೇಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸ್ವಂತ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳಿಂದ ಬರುವ ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಫೇರೋಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ತಾವು ಸಲ್ಲಿಸುವ ಗೌರವದ ಬಾಧ್ಯತೆ ಎಂಬಂತೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು, ಹೀಗಾಗಿ ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಗಳು ಅಗಾಧ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ದೇವರಿಗೂ ಅವುಗಳದೇ ದೇವಾಲಯಗಳು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅಧಿಕೃತ ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದ್ದ ದೇವರುಗಳಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಗಳಿಗಿಂತ ಅನೇಕ ಗೃಹ ದೇವರುಗಳು ಅಪಾರ ಗೌರವದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದವು.
ಬಹಳ ಮೊದಲಿನ ಈಜಿಪ್ತಿನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಚಿಕ್ಕವಿದ್ದವು, ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಅವಧಿಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬೆಳೆದವು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುವುದು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಹೊಸ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ, ದೇವಾಲಯದ ಒಂದು ಮೂಲ ಅಡಿಪಾಯ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಅದು ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಅವಧಿಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದೇವಾಲಯಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ರೂಪಿತವಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲವು ರೂಪಾಂತರಗಳೊಡನೆ, ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸರಿಸುಮಾರು ನಂತರ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಇಂದು ಉಳಿದಿರುವ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳು ಆ ವಿನ್ಯಾಸ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೇ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ಒಂದು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ, ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಕಣಗಳ ಮತ್ತು ಸಭಾಂಗಣಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ದಾರಿ ಇರುತ್ತಿತ್ತು, ಅದು ದೇವಾಲಯದ ದೇವರ ಮೂರ್ತಿ ಇರುವ ಗರ್ಭಗುಡಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತಿತ್ತು. ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ಈ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಫೇರೋ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಪೂಜಾರಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಪ್ರವೇಶವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ ಗರ್ಭಗುಡಿಗೆ ಸಾಗುವುದನ್ನು ಮಾನವ ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ದೈವಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪಯಣ ಎಂದು ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಪೌರಾಣಿಕ ಸಾಂಕೇತಿಕತೆಯು ಇದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ದೇವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡದ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಚೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹೊರಗಿನ ಗೋಡೆಯು ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಎರಡರ ಮಧ್ಯದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪೂರಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಪವಿತ್ರ ಬರಹಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ವ್ಯವಹಾರದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. ನಡುವಿನ ಈ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವು ಬಹುವಿಧದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತ ಕಲಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಿತ್ತು.
ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ದೇವಾಲಯದ ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು ಫೇರೋನ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ ಆತ ದೇವರಿಗೆ ಈಜಿಪ್ತ್‌‌ನ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿದ್ದ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಬಹುತೇಕ ವೇಳೆ ಪೂಜಾರಿಗಳೇ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಪೂಜಾರಿಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವರ್ಗಗಳಿರಲಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಅನೇಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹಲವಾರು ತಿಂಗಳುವರೆಗೆ ಈ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ನಂತರವೇ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮತಧರ್ಮಾತೀತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಿಗೆ ಮರಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೊಸ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ವೃತ್ತಿಪರ ಪೌರೋಹಿತ್ಯವು ವ್ಯಾಪಕವಾಯಿತು, ಆದರೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಕೆಳಗಿನ ಶ್ರೇಣಿಯ ಪುರೋಹಿತರು ಇನ್ನೂ ಅರೆಕಾಲಿಕ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರು. ಎಲ್ಲರೂ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಭುತ್ವದಿಂದಲೇ ನೇಮಕಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ನೇಮಕಾತಿಯಲ್ಲಿ ಫೇರೋನದೇ ಅಂತಿಮ ಹೇಳಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕ್ರಮೇಣ ದೇವಾಲಯಗಳ ಸಂಪತ್ತು ವೃದ್ಧಿಸಿದಂತೆ, ಅವರ ಪೌರೋಹಿತ್ಯವು ಫೇರೋನಿಗೇ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ವೃದ್ಧಿಸಿತು. ಮೂರನೇ ಮಧ್ಯಂತರ ಅವಧಿಯ ರಾಜಕೀಯ ವಿಚ್ಛಿದ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಿ, ಕರ್ನಕ್‌ದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಮುನ್‌ನ ಉನ್ನತ ಪುರೋಹಿತರು ಮೇಲಿನ ಈಜಿಪ್ತ್‌‌ನ ಪ್ರಭಾವೀ ರಾಜರಾದರು. ದೇವಾಲಯದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪುರೋಹಿತರಲ್ಲದ ಅನೇಕ ಜನರೂ ಇದ್ದರು, ಅವರಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ವ್ರತಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ಸ್ತೋತ್ರ ಪಠಿಸುವವರೂ ಸೇರಿದ್ದರು. ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೆ ಕರಕುಶಲಗಾರರು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು ದೇವಾಲಯದ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿದ್ದರು ಜೊತೆಗೆ ಅವರು ದೇವಾಲಯದ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ದೇವಾಲಯದ ಆದಾಯದ ಭಾಗವನ್ನು ಪಾವತಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಬಹು ಮುಖ್ಯವಾದ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇವು ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು.
ದೇವಾಲಯಗಳು
ಪ್ರಚಲಿತ ಧರ್ಮ
ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರದ ಗ್ರಂಥಗಳು
ನಂತರದ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳು