ಸಹ್ಯಾದ್ರಿಯ ತಪ್ಪಲಲ್ಲಿರುವ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಿಕೆ, ತೆಂಗುಗಳ ನಡುವೆ ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೆಳದಿ ಮತ್ತು ಇಕ್ಕೇರಿಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯದ ತಾಣವಾದ ಸಾಗರವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಾರಿಕಾಂಬೆಯುನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ. ಮೊದಲು ಚಿಕ್ಕ ಗೂಡಿನಂತಿದ್ದ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಆದಾಗಿನಿಂದ ಸದಾ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ.ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಅತೀ ವೈಭವದಿಂದ ಶ್ರೀ ಮಾರಿಕಾಂಬೆಯ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಕೆಳದಿ ಅರಸರು ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ರಿ.ಶ 1500 ರಿಂದ 1763 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಮಾರಿಕಾಂಬಾ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಜಾತ್ರೆಯ ಅವಧಿ ಒಂಭತ್ತು ದಿನಗಳು ಮಾತ್ರ. ಮಂಗಳವಾರ ಆರಂಭವಾಗಿ ಮುಂದಿನ ಬುಧವಾರದ ವರೆಗೆ ಭರದಿಂದ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಮೇಲು ಕೀಳುಗಳಿಂದ ಬೇಧಭಾವವಿಲ್ಲದೇ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯಗಳು ಸಾಂಗವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ತಳಿರು ತೋರಣಗಳಿಂದ, ದೀಪಾಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಈ ಸಾಗರ ನಗರ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾತ್ರೆ ಆರಂಭಕ್ಕೆ 8 ದಿನಗಳ ಮೊದಲೇ “ಅಂಕೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ.” ನಂತರ ಜಾತ್ರೆಯ ಕೆಲಸ ಸುಗಮ. ಜಾತ್ರೆ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಈ ಊರಿನವರು ಪರ ಊರಿಗೆ ಹೋಗಬಾರದೆಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ಈ ಜಾತ್ರೆಗೆ ಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಜನ ಬಂದು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಹೊರಗಡೆಯಿಂದ ಬರುವ ಜನರಿಗೆ ಸ್ಥಳಿಯ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಉಚಿತವಾಗಿ ಪಾನೀಯಗಳ, ಭೋಜನದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳು ಬಾರದಂತೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಮೊದಲೇ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಯಾಲೋಕ, ವಿಸ್ಮಯ ಲೋಕಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜಾಯಿಂಟ್ ವೀಲ್, ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಮೋಟಾರ್ ಸೈಕಲ್ ಹೊಡೆಯುವುದು, ಜಾದೂ ಷೋಗಳು, ವಿವಿಧ ಆಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು, ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿಯ ವಿವಿಧ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳ, ಅಂಗಡಿಗಳ ಸಾಲುಸಾಲೇ ಗಾಂಧೀ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ವಿವಿಧ ಇಲಾಖೆಗಳ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೆಗರೂ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಕುಸ್ತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ರಾಜ್ಯದ ನಾನಾ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹೆಸರಾಂತ ಕುಸ್ತಿ ಮಲ್ಲರು ಬಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಆಕರ್ಷಣೀಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಗರ ನಗರದ ಸಾಗರ ವೃತ್ತದ ಬಳಿ ಶ್ರೀ ಮಾರಿಕಾಂಬಾ ದೇವಿಯ ಎರಡು ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲೊಂದು ತವರುಮನೆ. ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದ ಇರುವ ಗುಡಿ. ಎರಡನೇಯದು ಗಂಡನ ಮನೆ. ಸುಂದರ ಹೊರನೋಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಹಳ ಆಕರ್ಷಕ. ಜಾತ್ರೆಯ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ, ಹೆಸರಾಂತ ಕಲಾಕಾರರಿಂದ ನಯನ ಮನೋಹರವಾದ ಪೆಂಡಾಲ್‍ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗಾಗಿ ಸುಸಜ್ಜಿತವಾದ ವೇದಿಕೆ ನಿರ್ಮಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ರಾಜ್ಯ ಹೆಸರಾಂತ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಲಾಪ್ರತಿಭೆಗಳನ್ನು ಕರೆಸಿ ಅದ್ಭುತವಾದ ಮನರಂಜನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳಿಂದ ಜಾತ್ರೆಗೆ ಕಳೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 13 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಮರದ ಭವ್ಯವಾದ, ದಿವ್ಯವಾದ ಶ್ರೀ ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಶ್ರೀ ದೇವಿಯ ಮುಖವು ನೋಡುಗರ ಕಣ್ಣು ಕೋರೈಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ದಿನವಾದ ಮಂಗಳವಾರ ತವರುಮನೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಸರ್ವರಿಂದ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಅಂದಿನ ರಾತ್ರಿ 10 ಗಂಟೆಗೆ ಆರಂಭಿಸಿದ ರಾಜಬೀದಿ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವೈಭವದಿಂದ ನೆರವೇರುತ್ತದೆ. ಒಂಭತ್ತನೆ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಪುನ: ರಾಜಬೀದಿ ಉತ್ಸವದೊಂದಿಗೆ ಭವ್ಯವಾದ ರಥದೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೀ ದೇವಿಯನ್ನು ಸಾಗರದ ಹೊರ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ವನದಲ್ಲಿ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದಿಗೆ ಜಾತ್ರೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾದಂತೆ. ಆದರೆ ಆಕರ್ಷಕ ಆಂಗಡಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಒಂದು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತವೆ. ರಾಜಬೀದಿ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಡೊಳ್ಳು, ಕೊಂಗು, ಕಹಳೆ, ಕೀಲು, ಕುದುರೆ, ನೃತ್ಯ, ಗೊಂಬೆಗಳ ನೃತ್ಯ, ಅನೇಕ ವೇಷಭೂಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜಾನಪದ ಕಲಾವಿದರೆಲ್ಲರೂ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಎರಡೂ ಗುಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹರಕೆ ಹೊತ್ತವರು ತಮ್ಮ ಹರಕೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೆರವಣಿಗೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಥದ ಮೇಲಿನ ಶ್ರೀ ದೇವಿಯ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಹರಕೆಯ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ತೂರುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಭಕ್ತರು ತಮ್ಮ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾರಿಸಿದ ಕೋಳಿಯನ್ನು ಭಕ್ತರು ಹಿಡಿದು ಸಾಕುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀದೇವಿಗೆ ಕೋಣನ ಬಲಿ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸಿರಿಂಜು ಮತ್ತು ಕೋಣನ ರಕ್ತ ತೆಗೆದು ಶ್ರೀ ದೇವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮಾನವೀಯತೆ, ಭಾವೈಕ್ಯತೆ ಮೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಿಯರಿಂದ ಶ್ರೀ ದೇವಿಯು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಇದೊಂದು ಸರ್ವಧರ್ಮದ ಸಮನ್ವಯ ಪ್ರತೀಕದ ಜಾತ್ರೆಯಾಗಿದೆ.
ಇಂತಹಾ ವಿಶಿಷ್ಠಪೂರ್ಣ ಮನಮೋಹಕ ಸಮನ್ವಯ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವ ಶ್ರೀ ದೇವಿಯನ್ನು ನೋಡಲು ಬನ್ನಿ.

ಜಾತ್ರೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು
ಶಕ್ತಿ ದೇವತೆ ಸಾಗರದ ಶ್ರೀ ಮಾರಿಕಾಂಬೆ
ಶ್ರೀ ಮಾರಿಕಾಂಬ ಜಾತ್ರೆ
ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ