சாஸ்தா, அல்லது சாத்தன் என்றழைக்கப்படும் ஐயப்பன் இந்தியா முழுதும் வழிபடப்படும் ஒரு இந்து சமயத் தெய்வம் ஆகும். சிவனுக்கும் திருமாலுக்கும் (மோகினி, என்ற திருமாலின் ஒரே பெண் அவதாரத்தில்) பிறந்த தருமசாத்தனின் அவதாரமாக ஐயப்பனைக் கருதுவர். கழுத்தில் மணியணிந்து யோகாசனத்தில், அமர்ந்த நிலையிலேயே பெரும்பாலும் சித்தரிக்கப்படுவதால் மணிகண்டன் என்றும் ஐயப்பனை வழங்குவர். தமிழ்நாட்டில் பரவலாக வணங்கப்படும் காவல் தெய்வமான ஐயனாரோடு ஐயப்பனுக்கு நெருங்கிய வரலாற்றுத் தொடர்பு இருக்கலாம் என்று கருதப்படுகிறது. அரக்கக் குல அரசனும், தன் தமையனுமான மகிசாசுரனைத் தேவர்கள் வஞ்சித்துக் கொன்றதனால், அரக்கக்குல இளவரசியான மகிசி கோபமடைந்தாள். எந்த ஆடவன் கையிலும் தனக்குத் தோல்வியில்லை என்று வரம் பெற்றிருந்த மகிசனைத் தேவர்கள், துர்கையை அனுப்பி வதைத்தனர். இச்செயலுக்கு பழிதீர்க்கும் பொருட்டு மகிசி கடுந்தவம் புரிந்து, படைப்புக் கடவுளான பிரம்மனின் அருளைப் பெற்றாள். பிரம்மனிடம் சாகாவரத்தை வேண்டினாள். எனினும் பிரம்மன் அதனை மறுக்கவே, சிவன் திருமால் ஆகிய இரு ஆண்கடவுட்களுக்குப் பிறந்த மகனைத் தவிர வேறு எவராலும் தனக்கு சாவுயில்லை, என்று வேறு வரம் வேண்டிப் பெற்று, அண்டத்தை ஆளத்துவங்கினாள்.

இதனால் விளையும் பேரிடரிலிருந்து தங்களை விடுவிக்குமாறு தேவர்கள், சிவனையும் திருமாலையும் வேண்டினர். இதற்குத் தீர்வாக, திருமால், பாற்கடல் கடைந்து அமுதமெடுத்தபோது, அரக்கர்களை வசியம் செய்து அமுதத்தைத் தேவர்களுக்குப் பெற்றுத்தர மேற்கொண்ட பெண்ணுரு மோகினி அவதாரத்தை மீண்டும் கையாண்டு சிவனோடு இணைந்து, மகிசியை வதைக்கும் தெய்வீகப் பிள்ளையைப் பெற்றெடுத்தனர்.

இப்புணர்வில் தருமசாத்தன் பிறந்ததாகக் கருதப்படுகிறது. சிவன் திருமால் இருவரின் அம்சமாக, இருவரின் சத்தியையும் தருமச்சாத்தன் கொண்டிருப்பதாகக் கருதப்படுகிறது. இத்தருமச்சாத்தனின் அவதாரமாகவும், பாண்டிய அரச வம்சத்தை சேர்ந்ததாகவும் ஐயப்பனைக் கருதுவர். ஐயப்பன் தருமச்சாத்தனோடு பின்னர் கலந்திட்டதாகவும் கருதுவர். ஐயப்பன் பிறந்தவுட திருமால் அவனுக்கு மணி பொருந்திய கழுத்தணி வழங்கியதால் மணிகண்டன் என்றும் ஐயப்பனை அழைப்பர். பேரளப் புத்திரன், தரும சாஸ்தாவு என்றும் இத்தெய்வத்தை வழங்குவர்.

ஐயப்பன்
சங்க இலக்கியங்களில் திருமால் பற்றிய குறிப்புகள்
சில சித்தர்கள்
தில்லை நடராஜர்