ஞானக் கொள்கை என்னும் பெயர் கிரேக்க சொல்லாகிய γνῶσις = gnōsis என்பதிலிருந்து பிறக்கிறது. கிரேக்க மூலமாகிய γνῶσις என்னும் சொல்லுக்கு "அறிவு", "ஞானம்" என்று பொருள். அதிலிருந்து gnostikos என்னும் சொல் தோன்றியது. அதற்கு "அறிவு (ஞானம்) நிரம்பிய" என்பது பொருள்.

ஞானக் கொள்கையின் வடிவங்கள் பல. ஆனால் அடிப்படையில், மனிதப் புலன்களால் எளிதாக அடைய இயலாத சிறப்பு அறிவு (ஞானம்) உண்டு என்றும், அந்த ஞானத்தை அடையும்போது ஆன்மா பருப்பொருள் உலகத்திலிருந்து விடுதலை பெறும் என்றும் ஞானக் கொள்கை எடுத்துரைத்தது.

பருப்பொருள் உலகம் கடவுளால் நேரடியாகப் படைக்கப்பட்டது அல்ல, மாறாக தெய்வத்தன்மை கொண்ட ஓர் இடைநிலைச் சிறு கடவுளால் (demiurge) உருவாக்கப்பட்டது என்று இக்கொள்கை விளக்கியது. இந்த இடைநிலைக் கடவுள் முழுநிறைவு கொண்டவர் அல்ல. சில ஞானக் கொள்கை அணுகுமுறைகள் இடைநிலைக் கடவுளைத் தீய கடவுளாகக் கூடக் கருதின. சிலர் இடைநிலைக் கடவுளை ஆதாம் காத்மோன், அக்ரிமான், சாமாயேல், சாத்தான், யால்தாபாவோத், யாவே என்று வெவ்வேறு பெயர்களால் அழைத்தார்கள்.

சில ஞானக் கொள்கை அணுகுமுறைகள் விவிலியத்தைத் திரித்துப் பொருளுரைத்தன. யூத-இசுரயேல் அறிஞர் ஒருவர் கருத்துப்படி, இந்த அணுகுமுறைகள் "செமித்திய எதிர்ப்பு மனநிலை கொண்டிருந்தன" .

அதே நேரத்தில், "கபாலா" (Kabbalah) என்று அழைக்கப்படுகின்ற ஆன்மிகக் கொள்கை யூதத்தின் ஒரு பிரிவாகவும் எழுந்தது குறிப்பிடத்தக்கது.

கிறித்தவப் போர்வையில் அமைந்த ஞானக் கொள்கையின் சில அணுகுமுறைகள்படி, இயேசு கிறித்து கடவுள் நிலையிலிருந்து மனித உருவெடுத்து, இவ்வுலகிற்குக் கடவுளின் ஞானத்தைக் கொண்டுவந்தார். வேறு சிலரோ, கடவுள் மனிதராக உருவெடுக்க முடியாது என்றும், இயேசு கிறித்து எல்லா மனிதரைப் போல ஒரு சாதாரண மனிதர்தாம் என்றும், அவர் "ஞானத்தை" அடைந்ததால் தெய்விக நிலை பெற்றார் என்றும், அந்நிலையை அடையும் வழியைத் தம் சீடருக்குக் கற்பித்தார் என்றும் கூறுகின்றனர். மண்டேயர்கள் (Mandaeans) என்போர், இயேசு போலி மெசியா என்றும், திருமுழுக்கு யோவானிடமிருந்து அவர் பெற்ற போதனையைத் திரித்துவிட்டார் என்றும் கூறுகின்றனர். வேறுசிலர், மானி என்பவரும் ஆதிப்பெற்றோரின் மூன்றாம் மகனாகிய சேத் என்பவரும் மக்களை மீட்பவர்கள் என்று கூறுகின்றனர்.

கிறித்தவ சமயத்தோடு தொடர்புடையதாக ஞானக் கொள்கை எழுந்தாலும், அதன் வேர்கள் யூதத்தில் உள்ளன என்று சில அறிஞர் கருதுகின்றனர். பண்டைய உரோமைப் பேரரசு பரவியிருந்த இடங்களிலும், ஆரியுசு என்பவரின் கொள்கை பரவிய இடங்களிலும் ஞானக் கொள்கையும் வேரூன்றியது. அதுபோலவே பண்டைய பாரசீகப் பேரரசிலும் (Persian Empire) இக்கொள்கை பரவி, மத்தியதரைக் கடல், நடு ஆசியா ஆகிய இடங்களில் கி.பி. இரண்டாம் மூன்றாம் நூற்றாண்டுகளில் நிலைபெறலாயிற்று. இசுலாம் பரவியதும், அல்பிஜேன்சியன் கொள்கைக்கு எதிர்ப்பு எழுந்ததும் (1209-1229) நடுக்காலத்தில் ஞானக் கொள்கையினர் ஏறக்குறைய மறைந்துபோகக் காரணமாயின. எனினும் மண்டேயர்கள் சிறு குழுக்களாக ஆங்காங்கே இன்றும் உளர். 19-20 நூற்றாண்டுகளில் ஞானக் கொள்கை ஐரோப்பாவிலும் வட அமெரிக்காவிலும் சில இடங்களில் மீண்டும் உயிர்பெற்றது.

ஞானக் கொள்கை பற்றி அறிய உதவும் ஆதாரங்கள்
ஞானக் கொள்கையின் அறநெறிப் புரிதல்
பெயர்ப் பிறப்பு
புனித இரனேயுஸ் ஞானக் கொள்கைக்குப் பெயர் அளித்தல்