இலங்கையின் பண்டைய நீர்ப்பாசனத் தொழிநுட்பம், அமைப்புப் பொறியியலுக்கான மிகச் சிறந்த எடுத்துக்காட்டாக பதவியா குளம் விளங்குகிறது. இது இலங்கையின் மிகப் பெரிய பண்டைய குளங்களுள் ஒன்றாகும். நீரைத் தேக்கி வைப்பதை முக்கிய நோக்காகக் கொண்டு அதற்கேயுரித்தான தனித்தன்மையுடன் இது வடிவமைக்கப்பட்டுள்ளது.

இக்குளத்தின் கரையானது இரண்டு பகுதிகளாக பிரித்துக் கட்டப்பட்டிருக்கிறது. அப்பிரிப்பினால் உருவான மேட்டு நிலக் குன்று கடல் மட்டத்திலிருந்து 340 அடி உயரத்தில் அமைந்துள்ளது. இக்குன்று தெய்யன்னே கந்த என அழைக்கப்படுகிறது. பதவியா குளத்தின் கிழக்கு கரைப் பகுதி ஏறத்தாழ ஒரு மைல் நீளமுடையது. மேற்கு கரைப் பகுதி ஏறத்தாழ ஒன்றேகால் மைல் நீளமுடையது. ஏறத்தாழ 592,000 கியூபிக் யார்ட்ஸ் அளவான களி மண் தூர இடங்களிலிருந்து கொண்டு வரப்பட்டு இக்குளத்தின் கரை கட்டப்பட்டுள்ளது. இது ஆயிரக்கணக்கானோரின் 10-15 வருடகால தொடர்ச்சியான உழைப்பினால் உருவாக்கப்பட்டிருக்கலாம். பெரிய ஆற்றின் (மகா ஓயா) கிளை ஆறுகளான மகுனு, மோற ஆற்றுப் பள்ளத்தாக்குகளிலிருந்து வடிந்த நீரை இக்குளத்தின் இரு கரைப்பகுதிகளும், நடுவிலிருக்கும் மேட்டு நிலப்பகுதியும் தேக்கி வைத்திருக்க உதவின. 

6,480 ஏக்கர் மேற்பரப்பையுடைய இக்குளம் 24 அடிகள் ஆழமானது. இது ஏறத்தாழ 85,000 ஏக்கர் அளவுடைய நீர் கொள்ளளவைக் கொண்டது. இக்குளத்தின் நீர்ப்பாசனப் பரப்பு 12,500 ஆகும்.

குளத்தின் தோற்றம்
வண்ணாத்திப் பாலம்
பின்காலனித்துவ காலம்
குள அமைப்பு