நிலவும் நம்பிக்கைகளுக்கே அறைகூவல்விடும் அறிவியற் கோட்பாடுகள் உருவாகியிருந்தாலும், சில ஓங்கலான சிந்தனைச் சட்டகமோ, மன அமைவோ வாய்ந்தவரை, சில அறைகூவல்களையும் கோட்பாடுகளையும் செய்முறைகளையும் தவிர்ப்பது எளிமையாகவே முடிகிறது.

அறிவியல் ஏற்றுக்கொண்டுள்ள சிறப்புக் கருத்தியல், சூழலியல் சார்ந்த ஒன்றாகும்; இது புவியில் வாழும் உயிரியல் திணைகளுக்கு இடையில் அமையும் உறவுகளை ஆய்கிறது. புலன்காட்சிசார் உளவியலாளராகிய ஜேம்சு ஜே. கிப்சன், சூழலியல் உறவுகள் சார்ந்த மாந்தப் புலன்காட்சியே மாந்தனின் தன்னுணர்வு தோன்றுவதற்கும் அறிதல் நிகழ்வு தோன்றுவதற்கும் அடிப்படையாகும் என நம்புகிறார். மொழியியலாளர் ஜார்ஜ் இலேகாப் கணிதவியல்சார் அறிதல் முறையியலை வெளியிட்டுள்ளார். இதன்படி, அடிப்படை எண்ணியல் சார்ந்த கணிதவினைகள் பற்றிய எண்ணக்கருக்களே கூட மாந்தனின் சூழலியல்வழி படிமலர்ந்த புலன்காட்சியால் தான் உருவாகின எனக் கூறுகிறார்.

ஆழ்சூழலியலும் புதுச்சூழலியல் இயக்கமும் ஓரளவு பசுமைவாதிகளும் சூழல் அறிவியலைத் தங்களது நேர்மறையான கருத்தியலாக ஏற்றுக்கொண்டுள்ளனர்.

சூழல் அறிவியலின் கோட்பாடுளை அறிவியல் முறைமைகளால் நிறுவமுடிந்தாலும், சூழற் பொருளியலானது அறிவியல் கோட்பாட்டை அரசியற் பொருளியலாக மாற்றுவதால் சிலர் அதை எதிர்த்துக் குறைகூறுகின்றனர். இக்காலப் பசுமைப் பொருளியல் இரு அணுகுமுறைகளையும் இணைத்து அறிவியலாகவும் கருத்தியலாகவும் அமைகிறது.

இது பொருளியல் கோட்பாடாக மட்டுமின்றி, கருத்தியலாகவும் வளர்கிறது; சில குறிப்பிடத் தகுந்த பொருளியல்சார்ந்த கருத்தியல்களாக, புது தாராளவாதம், பணவாதம், வணிகநிலைவாதம். கலப்புப் பொருளியல், சமூக டார்வினியம், பொதுவுடைமை, கட்டற்ற பொருளியல், கட்டற்ற தொழிவணிகம் ஆகியவற்றைக் குறிப்பிடலாம். பாதுகாப்பான தொழில்வணிகம், நேர்மையான தொழில்வணிகம் பற்றிய நடப்புக் கோட்பாடுகளையும் கருத்தியல்களாகக் கருதலாம்.

அறிதலியற் கருத்தியல்கள்
சொற்பொருளியலும் வரலாறும்
கருத்தியலும் குறிசார் கோட்பாடும்
உளவியல் ஆராய்ச்சி