புருஷ சூக்தத்தின் நோக்கம் பிரபஞ்சத்தின் ஆன்மீக ஐக்கியத்தை விளக்குதே ஆகும். பிரபஞ்சப் படைப்பிற்கு ஆதாரமான புருஷனின் இயற்கைத் தோற்றத்தை எடுத்துரைக்கிறது. 
பாலில் நெய்போல் இயல்பாக எங்கும் ஊடுருவிப் பரவியுள்ள, உள்ளுறை இயல்பினரான இறைவனை வெளிப்படுத்தும் இப்பிரபஞ்சத்தை அறிய, அறிவுக்கு அப்பாற்பட்டது. 
பிரபஞ்ச படைப்பிற்கு காரணமான புருஷனை (படைப்பவனை) இரண்யகர்பன், விசுவகர்மா அல்லது பிரஜாபதிகளுடன் அடையாளப்படுத்தி, ஆகாயம் மற்றும் காலத்துடன் (Space and Time) பிரபஞ்சத்தை வெளிப்படுத்துபவராக வர்ணிக்கிறது. 

புருஷன்
படைப்பு
யக்ஞம்
மையக்கருத்து