ஐரோப்பாவின் தற்கால சமூக, அரசியல் எண்ணங்கள் வளர்ந்ததில் சிறப்பு இடம் பொதுநலவாயத்திற்கு உண்டு. இதன் தனித்துவமான அரசியல் முறை பல்வேறு அறிஞர்களால் பாராட்டப்பட்டது. இங்கு கத்தோலிகர்கள், யூதர்கள், இசுலாமியர்கள், பழமைவாதிகள், சீர்திருத்தவாதிகள் என பல மதத்தவர்கள் வாழ்ந்த போதிலும் சமய நல்லுணர்வு மிகுந்து இருந்தது. பிரித்தானிய, அமெரிக்க ஓரிறையாளர்களுக்கு முன்னோடியான போலந்து சகோதரர்கள் என்ற கிறுத்துவப் பிரிவு பொதுநலவாயத்தில் வளர்ந்தாகும்.

1364ல் உருவாக்கப்பட்ட உலகின் பழமையான பல்கலைக்கழகங்களில் ஒன்றான கிராக்கோவிலுள்ள கியாகெல்லோவும் 1579ல் உருவாக்கப்பட்ட வில்னியஸ் பல்கலைக்கழகமும் இணைந்து பொதுநலவாயத்தின் அறிவியல் மையமாகவும் அறிஞர்கள் கூடும் இடமாகவும் திகழ்ந்தன. 1773ல் கோமிச எடுகேசி நரோடோவெச் (Komisja Edukacji Narodowej) என்ற உலகின் முதல் தேசிய கல்வி அமைச்சகம் உருவாகியது. 

வரலாற்று அறிஞரான மார்டின் கிரோமர் (1512-1589), வேதியியலாளர் மைக்கேல் செட்சிவோச்சு (1566-1636), கணிதம், வானியல், இயற்பியல் என பல துறைகளில் அறிஞராக விளங்கிய சான் புரோசெக், பொறியாளரும் மானுசவியலாளரும், டச்சு மேற்கு இந்திய இராணுவத்தில் அதிகாரியாக பிரேசிலை கைப்பற்ற எசுப்பானிய பேரரசுடன் போர் புரிந்தவருமான கிரிசுசோபல் அரிச்சிவ்விசுகி (1592-1656), இராணுவ பொறியாளரும், பீரங்கி படையின் நிபுணரும் ஏவூர்தியை உருவாக்கியவருமான கசிமிர்சு சிமினோவிச்சு (1600-1651), வானியலாளரும் நிலவு உருவவியலாருமான சோன்னசு கெவிலியசு (1611-1687), இயற்கைவியலாரும், கீழ்திசைவாணரும், நிலப்படவியலாளரும் மிங் அரசமரபின் தூதராக விளங்கியவருமான மைக்கேல் போயம் (1612-1659), கணிதவியலாளரும் பொறியாளருமான ஆடம் ஆடெமன்டி கோசன்சுகி (1631-1700), அசிடிக் யூதத்தை தோற்றுவித்தவெரென கருதப்படும் பால் செம் டோவ் ( הבעל שם טוב ; எபிரேயம்) ) (1698–1760), கணிதவியலாளரும் வானியலாளருமான மார்சின் ஒடலன்சுகி போசோபட் (1728 - 1810), இசுக்காட்டிய அறிஞர் மரபைச் சேர்ந்த மருத்துவரும் அறிஞருமான சான் சான்சன் (1603-1675) போன்றோர் பொதுநலவாயத்தின் அறிவியலாளர்களில் குறிப்பிடத்தக்கவர்கள் ஆவர். 1628ல் செக் நாட்டின் அறிவியலாளரும் ஆசிரியரும் கல்வியாளரும் எழுத்தாளருமான சான் ஏமசு கமீனியசு, அந்நாட்டில் சீர்திருத்தவாதிகள் தண்டிக்கப்பட்டதால் புகலிடம் தேடி பொதுநலவாயத்தை அடைந்தார்.

அறிவியலும் இலக்கியமும்
பண்பாடு
கலையும் இசையும்
பொருளாதாரம்