மூச்சை விரும்பிக் கட்டுப்படுத்தல் பல்வேறு வடிவங்களிலான தியான முறைகளில் காணப்படுகின்றது. யோகப் பயிற்சி முறைகளுள் ஒன்றான மூச்சுப் பயிற்சியில் (பிராணாயாமம்) கட்டுப்படுத்தி மூச்சுவிடுதல் இடம்பெறுகிறது. நீச்சல், பேச்சுப் பயிற்சி, குரற் பயிற்சி போன்றவற்றில் மூச்சை ஒழுங்குபடுத்துவது பற்றிப் பயிற்சி பெறுகின்றனர். மனிதப் பேச்சும் விரும்பி மூச்சைக் கட்டுப்படுத்துவதில் தங்கியுள்ளது.

உடல்நலத்தோடு கூடிய ஒருவர் மூச்சுவிடுவதை வேண்டுமென்று நீண்ட நேரம் நிறுத்திவைக்க முடியாது. ஒருவர் வளியை உள்ளெடுக்காவிட்டால், குருதியில் காபனீரொட்சைடு அதிகமாகி வளி வேட்கை ஏற்படும். மூச்சுவிடாவிட்டால், சில நிமிடங்களிலேயே உடலின் உள்ளக ஒட்சிசன் அளவு ஆபத்தான நிலைக்குக் குறைந்து மூளைச் சிதைவையும் தொடர்ந்து இறப்பையும் ஏற்படுத்தும் என்பதால், இவ்வாறான அடக்கமுடியாத மறிவினை ஆச்சரியத்துக்கு உரியது அல்ல. எனினும், இரண்டு மணி நேரம் வரை மனிதர் காற்றில்லாமல் உயிருடன் இருந்ததும் உண்டு. ஆனால் இது குளிர் நீரில் அமிழ்த்தி வைப்பதன் மூலம் பாலூட்டிகளுக்குரிய மூழ்குதல் தெறிவினை (mammalian diving reflex) தூண்டப்படுவதாலும், தற்காலிகமாக உடலியக்கங்களை நிறுத்தி வைப்பதன் மூலமுமே இயலக்கூடியது.

ஒருவர் குறிப்பிட்ட அளவு நேரத்துக்கு மேல் தானாகவே மூச்சுவிடுவதை நிறுத்தி வைத்திருப்பார் எனின் அவர் மயக்கம் அடைந்து விடுவார், பின்னர் மூச்சுவிடல் தானாகவே நிகழத் தொடங்கிவிடும். இதனால், தன்னியல்பாக மூச்சுவிடல் நிகழ முடியாதபடி, நீரில் அமிழ்தல் போன்ற வேறு நிலைமைகள் இருந்தாலன்றி, மூச்சைத் தானே நிறுத்தி வைப்பதன் மூலம் ஒருவர் தற்கொலை செய்துகொள்ள முடியாது.

அதிவிரைவாக மூச்சுவிடல் குருதியில் காபனீரொட்சைடின் அளவை வழமையான நிலையிலும் குறைந்த நிலைக்குக் கொண்டுவரும். இது, காபனீரொட்சைடினால் தூண்டப்படும் நாளச்சுருக்கத்தினாலும், போர் விளைவு (Bohr effect) அடக்கப்படுவதாலும், முக்கியமான உறுப்புக்களுக்கான குருதி வழங்கலும் ஒட்சிசன் வழங்கலும் குறைத்துவிடும். ஒருவர் தானாகவே விரைந்து மூச்சு விடுவாரானால், திசுக்களில் ஒட்சிசன் ஆபத்தான அளவுக்குக் குறைவதன் மூலம் மூளையில் ஒட்சிசன் பற்றாக்குறை ஏற்பட்டு மயக்கம் அடைவார்.

வளியமுக்கம்
மூச்சுவிடுவதைக் கட்டுப்படுத்தல்
பண்பாட்டுச் சிறப்பு
விரும்பிக் கட்டுப்படுத்தல்