சுவாமி விவேகானந்தரின் மறைவிற்குப் பின்னர் பன்மடங்கு உறுதியுடன் இந்தியாவிற்கு பணி செய்தார். ’அவர் மறையவில்லை. நம்மிடையே இருந்து வருகின்றார்’ என்றும் ’வருந்திக் கொண்டிருப்பதை விட மேலும் பணிசெய்ய விரும்புகிறேன்’ என்றும் தமது கடிதத்தில் குறிப்பிடுகின்றார் நிவேதிதை. இதன்பின்னரே தேசிய விடுதலைப் பணிகளிலும் தீவிரமாக ஈடுபட ஆரம்பித்தார். ஆரம்பத்தில் இங்கிலாந்தும் இந்தியாவும் நட்புடன் வாழும் என்று நம்பிய நிவேதிதைக்கு இந்திய வாழ்க்கை அனுபவம் விடுதலை பெறாமல் இந்தியா மேன்மை பெற முடியாது என்பதை உணர்த்தியது.

அரவிந்தருடன் இணைந்து இந்திய விடுதலை இயக்கத்திலும் பங்கேற்றார். தனது இந்த ஈடுபாட்டினால் ஆங்கில அரசு இராமகிருஷ்ண இயக்கத்தை முடக்காமல் இருக்க அவ்வியக்கத்தில் இருந்து தன் அதிகாரபூர்வ பிணைப்பை விலக்கிக் கொண்டார்.

இந்தியக் கவுன்சில், அல்லது சபை நியாயமற்ற சட்டத்தைப் பிறப்பித்தால் அதை முதலில் எதிர்ப்பவராக இருந்தார். உணர்ச்சி பொங்க பேசியும் எழுதியும் தனக்கு சரி என்று தோன்றியதை எடுத்துக் கூறி வாதாடினார் நிவேதிதை. இந்தியாவில் பாட்னா, லக்னௌ, காசி, பம்பாய், நாக்பூர், சென்னை என்று பல இடங்களிலும் மேடைகளில் உரையாற்றினார்.

தேசியப் பாடலாக ’வந்தே மாதரம்’ அங்கீகரிக்கப்படாத அக்காலத்திலேயே தமது பள்ளியில் காலை வணக்கத்தின் போது அப்பாடலை பாடச் செய்தார்.

வங்காளத்தின் அனுசீலன் சமிதி முதலான புரட்சி இயக்கங்களுடனும் தொடர்பிலிருந்தார்.

பாரதியாரின் நூல் சமர்ப்பணங்கள்
இறுதி நாட்கள்
விடுதலை இயக்கத்தினர்
ஆன்மீகக் குறிக்கோள் மற்றும் சாதனைகள்