பெரும்பான்மையான குடியாட்சி அரசியல் அமைப்புகளில், பொது நிர்வாகம் அல்லது புவியியல் ரீதியான அதிகார எல்லை ஆகியவற்றைப் பொறுத்து, பல்வேறு வகைப்பட்ட தேர்தல்கள் நடைபெறுகின்றன.

சில பொதுவான தேர்தல் வகைகள்:


ரெஃபரேண்டம் (பன்மைச் சொல் "ரெஃபரெண்டம்ஸ் " அல்லது "ரெஃபரெண்டா" ) என்னும் கருத்துக்கணிப்பும் குடியாட்சிக்கான ஒரு கருவிதான். இதில் வாக்காளர்கள் தங்கள் முன் வைக்கப்படும் ஒரு கருத்து அல்லது சட்டம் அல்லது கொள்கைக்கு ஆதரவாகவோ அல்லது எதிராகவோ வாக்களிக்கிறார்கள். பொதுவான கொள்கைகள் அல்லது குறிப்பிட்ட கட்சி அல்லது வேட்பாளருக்காக அல்ல. கருத்துக் கணிப்புகளை வாக்குப் பெட்டியுடன் இணைக்கலாம் அல்லது தனியாக நடத்தலாம் மற்றும் அவை, அரசியல் சட்ட அமைப்பைப் பொறுத்து, கட்டுப்படுத்தும் தன்மை உடையனவாகவோ அல்லது ஆலோசனை அளிக்கும் இயல்புடையதாகவோ இருக்கலாம். 
கருத்துக் கணிப்புகள் பொதுவாக சட்டசபை மூலமாக அரசாங்கத்தால் நிகழ்த்தப்படுகின்றன. இருப்பினும், குடியாட்சியில், குடிமக்களே நேரடியாக கருத்துக் கணிப்பு கோரி மனுத் தாக்கல் செய்யலாம். இது "தொடங்குரிமை" என்றழைக்கப்படுகிறது.

சுவிட்சர்லாந்து போன்ற நேரடிக் குடியாட்சிகளில் கருத்துக்கணிப்புகள், பரவலானதாகவும், முக்கியமானதாகவும் உள்ளன. ஆயினும், அடிப்படையான சுவிஸ் அமைப்பு இன்னமும் பிரதிநிதிகளைக் கொண்டுதான் செயல்படுகிறது. குடியாட்சியின் நேரடி முறைகள் பலவற்றில் யார் வேண்டுமானாலும், எதற்கு வேண்டுமானாலும் வாக்களிக்கலாம்.

இது கருத்துக் கணிப்புகள் என்பதற்கு மிகவும் நெருக்கமாகத் தொடர்புற்றிருக்கிறது மற்றும் ஒருமித்த முறையில் முடிவெடுத்தல் என்னும் வடிவெடுக்கிறது. பண்டைய கிரேக்க அமைப்பை நினைவுறுத்தும் வகையில், ஒரு குறிப்பிட்ட பொருளைப் பற்றி யார் வேண்டுமானாலும், அதில் ஒருமித்த கருத்து உண்டாகும்வரை, வாதிக்கலாம். ஒருமித்த கருத்து என்னும் தேவையானது, வாதங்கள் எத்தனை காலத்திற்கு வேண்டுமானாலும் நீளலாம் என்பதைக் குறிக்கிறது. இதன் விளைவாக, உண்மையிலேயே அக்கறை உள்ளவர்கள்தாம் வாதத்தில் கலந்து கொண்டு, வாக்களிப்பார்கள். இந்த அமைப்பில் வயது வரம்புக்கு அவசியமில்லை. காரணம் குழந்தைகளுக்கு இது விரைவில் சலித்து விடும். ஆனால், இந்த அமைப்பு ஒரு சிறிய அளவில் மட்டுமே செயல்படக்கூடியது.

வாக்குரிமை
பண்பியல்புகள்
தேர்தல் வகைகள்
தேர்தல் முறையில் உள்ள சிரமங்கள்