சிப்பாய் கலகத்தைத் தொடர்ந்த பல்லாண்டுகளும் தேசிய மற்றும் பிரதேச அளவிலான இந்திய தலைமை குறித்த இந்திய பொதுமக்கள் அபிப்பிராயம், அரசியல் விழிப்புணர்வு, தெளிவுபடுத்தலின் காலமாக இருந்தது. 1867 இல் தாதாபாய் நௌரோஜி கிழக்கிந்திய கூட்டமைப்பை அமைத்தார், 1876 இல் சுரேந்திரநாத் பானர்ஜி இந்திய தேசிய கூட்டமைப்பை உருவாக்கினார். ஓய்வுபெற்ற பிரித்தானிய பொதுப்பணி சேவகர் ஏ.ஓ.ஹ்யூமின் பரிந்துரைகளால் தூண்டப்பெற்று 1885 ஆம் ஆண்டு மும்பையில் கூடிய எழுபத்து மூன்று இந்தியப் பிரதிநிதிகள் இந்திய தேசிய காங்கிரஸை நிறுவினர். அவர்கள் பெரும்பாலும் முற்போக்கு சிந்தனைவாதிகளாகவும் தேர்ந்த மேற்கத்திய கல்வியாளர்களாகவும், அந்தந்த மாகாண சீர்திருத்தவாதிகளாகவும் சட்டம், ஆசிரியர், இதழியலைத் தொழிலாகவும் கொண்டிருந்தனர். இதன் துவக்கநிலையில் காங்கிரஸ் நன்கு வரையறுக்கப்பட்ட சித்தாந்தங்களைக் கொண்டிருக்கவில்லை என்பதுடன் அரசியல் அமைப்பிற்குத் தேவையான சில மூலாதாரங்களை மட்டுமே கட்டுப்படுத்தியது. இது பிரித்தானிய அரசாங்கத்திற்கு விசுவாசமாக உள்ள வருடாந்திர அடிப்படையில் சந்திக்கின்ற மற்றும் குறைந்த சிக்கல் நிரம்பிய குடியுரிமைகள் அல்லது அரசாங்கத்திலான குறிப்பாக பொதுப்பணித் துறையில் வாய்ப்புக்கள் போன்றவற்றின் மீதான பல்வேறு தீர்மானங்களை நிறைவேற்றுகின்ற மிகவும் விவாதம் செய்கின்ற ஒரு அமைப்பாகவே இருந்தது. இந்தத் தீர்மானங்கள் அவ்வப்போது வைஸ்ராயின் அரசாங்கத்தின், அவ்வப்போது பிரித்தானிய பாராளுமன்றத்திற்கும் தெரிவிக்கப்பட்டன, ஆனால் காங்கிரஸின் துவக்ககால பலன்கள் போதுமானவையாக இல்லை. இது ஒட்டுமொத்த இந்தியாவையும் பிரநிதித்துவம் செய்வதாக கூறிக்கொண்டாலும் காங்கிரஸ் நாட்டுப்புற மேல்வர்க்க நலன்களின் பிரதிநிதியாகவே இருந்தது; மற்ற பொருளாதார பின்னணிகளிலிருந்து வந்த உறுப்பினர்களின் நலன்கள் புறக்கணிக்கப்பட்டன.

"ஆர்ய சமாஜம்" சுவாமி தயானந்த சரஸ்வதியால் தொடங்கப்பட்டது) மற்றும் 'பிரம்ம சமாஜம்" ராஜா ராம் மோகன்ராயாலும் மற்ற சிலராலும் நிறுவப்பட்டது போன்ற சமூக-சமய குழுக்களின் செல்வாக்கு இந்திய சமூகம் மறுசீரமைப்படைவதற்கு முன்னோடியாக இருந்தமைக்கான ஆதாரங்களாக உள்ளன. சமய சீர்திருத்தம் மற்றும் சமூக பெருமிதத்தின் வலியுறுத்தல் முழுமையான தேசபக்திக்கான பொதுமக்கள் அமைப்பின் எழுச்சிக்கு அடிப்படையாக அமைந்தது. ராமகிருஷ்ண பரமஹம்சர்,சுவாமி விவேகானந்தர்,பால கங்காதர திலகர், லாலா லஜபத் ராய், பிபின் சந்திர பால், வ. உ. சிதம்பரம்பிள்ளை, ஸ்ரீ அரவிந்தர், சுப்பிரமணிய பாரதி, சுப்பிரமணிய சிவா, பக்கிம் சந்திர சட்டர்ஜி, சர் சையது அகமது கான் , ரபீந்திரநாத் தாகூர் மற்றும் தாதாபாய் நவ்ரோஜி போன்றோரின் உழைப்பு விடுதலை உணர்வுக்கான புத்தெழுச்சியை பரவச்செய்தது.

1900 ஆம் ஆண்டு வாக்கில் காங்கிரஸ் அகில இந்திய அமைப்பாக தோன்றியபோதிலும், அரசாங்கத்திற்கான தங்களது பிரதிநிதித்துவம் போதுமானதாக இல்லை என்று கருதிய முஸ்லிம்களை கவருவதில் காங்கிரசுக்கு ஏற்பட்ட ஒரே தோல்வியால் அதனுடைய சாதனையானது தீர்மானிக்கப்படாமலே போனது. மதமாற்றம், பசுவதை மற்றும் உருது மொழி எழுத்தை அரேபிய எழுத்து வடிவத்திலேயே வைத்திருத்தல் ஆகியவற்றிற்கு இந்து சீர்திருத்தவாதிகள் எதிர்ப்பு தெரிவித்ததானது, காங்கிரஸ் மட்டுமே இந்திய மக்களை பிரதிநிதித்துவம் செய்யும் என்றால் சிறுபான்மையினர் மற்றும் உரிமை குறித்த அவர்களது கவலைகளை ஆழமாக்கியது. உத்திரப்பிரதேசத்தில் உள்ள அலிகாரில் சர் சையது அகமது கான் தொடங்கிய முகமதியர் ஆங்கிலோ-ஓரியண்டல் கல்லூரி 1920 இல் அலிகார் முஸ்லீம் பல்கலைக்கழகம் என்று பெயரிடப்பட்டது. 1875 இல் தொடங்கி அதன் உச்சகட்டமாக முஸ்லீம்களின் மறுசீரமைப்பிற்கான இயக்கத்தைத் தொடங்கினார். நவீன மேற்கத்திய அறிவோடு இஸ்லாமின் பொருத்தப்பாட்டை வலியுறுத்துவதன் மூலம் வசதிபடைத்த மாணவர்களுக்கு கல்வி கற்றுத்தருதல் ஆகும். இருப்பினும் இந்திய முஸ்லீம்களுக்கிடையே இருந்த வேற்றுமை ஒரேவிதமான கலாச்சார மற்றும் அறிவுப்பூர்வ புனரமைப்பைக் கொணர்வதை சாத்தியமற்றதாக்கியது.

இந்திய விடுதலைப் போராட்டத்தில் புரட்சி இயக்கங்கள்
தேர்தல்களும் லாகூர் தீர்மானமும்
முக்கியத்துவம்
அமைப்புரீதியாக்கப்பட்ட இயக்கங்களின் எழுச்சி