இந்தக் கோவில் மதுரை பாண்டிய மன்னரோடு தொடர்புடையது. முற்காலத்தில் மதுரையை ஆட்சி செய்த கூன்பாண்டியன் என்ற மன்னர் சமண சமயத்தில் சேர்ந்து சிவனடியார்களுக்கு தீங்குகள் பல செய்து வந்தார். இதைக்கண்டு மன்னரின் மனைவி மங்கையர்க்கரசி மனம் வருந்தினார். தென்னாடுடைய சிவன், எந்நாட்டவர்க்கும் இறைவனான சிவபெருமானின் தீவிர பக்தையான அவர் சைவநெறி தழைத்தோங்க வேண்டும் என்று நினைத்து சொக்கநாதர் கோவிலுக்கு சென்று வழிபட்டார். திருஞானசம்பந்தரை மதுரைக்கு அழைத்து வர திட்டமிட்டார்.திருஞானசம்பந்தர் வேதாரண்யத்தில் இருப்பதை அறிந்து அவரை மதுரைக்கு வரும் படி வேண்டுகோள் விடுத்தார். அதை ஏற்றுக் கொண்ட திருஞானசம்பந்தரும் மதுரைக்கு வந்தார். பின்னர் அவர் சொக்கநாதர் கோவிலுக்கு சென்று அங்குள்ள இறைவனை வழிபட்டார். இதைக்கண்ட சமணர்கள் ஆத்திரமடைந்து பாண்டிய மன்னனிடம் சென்று செய்தியை தெரிவித்தனர். உடனே கூன் பாண்டியன் அவர்களை மதுரையில் இருந்து வெளியேற்றும் படி உத்தரவிட்டான். சமணர்களும் அன்று இரவே திருஞானசம்பந்தர் தங்கி இருந்த மடத்துக்கு தீ வைத்தனர். இந்த தீ வைப்பு சம்பவம் கூன் பாண்டியன் ஏவலால் நடந்த காரணத்தால், திருஞானசம்பந்தர் மன்னர் மீது வேதனைபட்டு இந்தத் தீ பையவே சென்று பாண்டியர்க்கு ஆகவே என்று பாடினார். இதனால் மடத்தில் இட்ட தீ மன்னன் மீது சென்று வெப்பு நோயாக மாறி, மன்னனை மிகவும் வருத்தியது. மன்னருக்கு ஏற்பட்ட வெப்பு நோயைப் போக்கிட, சமணர்கள் எவ்வளவோ முயன்றனர். ஆனால் அவர்கள் முயற்சி பலன் அளிக்கவில்லை. மேலும் நோயின் கொடுமை அதிகரிக்கத்தான் செய்ததேயன்றி குறையவில்லை.இதனால் மங்கையர்க்கரசி மன்னரிடம் சென்று, தாங்கள் திருஞானசம்பந்தருக்கு தீங்கு இளைத்ததால் தான் இந்தக் கடுமையான நோய் ஏற்பட்டு இருக்கிறது. எனவே திருஞானசம்பந்தரை இங்கு வரவழைத்தால் தான் நோய் குணமாகும் என்றார். அதற்கு மன்னனும் சம்மதித்தார். அவரது வேண்டுகோளை ஏற்று திருஞானசம்பந்தர் அரண்மனைக்கு சென்று மந்திரமாவது நீறு என்ற திருநீற்று திருப்பதிகத்தை பாடினார். அப்போது மன்னன் மேனி மீது தம் திருக்கரத்தால் திருநீற்றை பூசி அருளினார். மன்னனின் வெப்பு நோய் முழு அளவில் தணிந்தது. மன்னர் நலம் பெற்றார். இந்த நிகழ்ச்சிகளைக் கண்ட சமணர்கள் வெட்கித் தலைகுனிந்தார்கள். மன்னர் பூரணகுணமாகி உடல் நலம் பெற்றதை அறிந்து மங்கையர்க்கரசியும், அமைச்சர் குலச்சிறையாரும் மனம் மகிழ்ந்தனர். பின்னர் கூன்பாண்டியன் திருஞானசம்பந்தரை வணங்கி நின்றார்.அவரிடம் திருஞானசம்பந்தர், மன்னா இறைவன் அருளால், உன் உடலை அககினியாய் தகித்த வெப்பு நோய் நீங்கியது. இதனால் நீ பஞ்சபூத தலங்களில் நெருப்பு தலமான திருவண்ணாமலை சென்று இறைவனை தரிசனம் செய்து விட்டு வருவாய் என கூறினார். அதன்பேரில் கூன்பாண்டியன் மங்கையர்க்கரசி, குலச்சிறையார் ஆகியோர் திருவண்ணாமலைக்கு புறப்பட்டனர். வரும் வழியில் தஞ்சை மாவட்டம் ஒரத்தநாடு அருகில் உள்ள ஆம்பலாபட்டு என்ற இடத்தில் வந்தபோது இரவு நேரமாகி விட்டதால் அவர்கள் மூவரும் அங்கேயே தங்கும்படி நேர்ந்தது.இரவில் தூக்கத்தில் இருந்தபோது மன்னரின் கனவில் சிவபெருமான் தோன்றி, இங்கு எனக்கு ஒரு ஆலயம் எழுப்பு என்று கட்டளையிட்டது போல் ஒரு உருவொளி காட்சி தெரிந்தது. இதையடுத்து பாண்டிய மன்னன் அவ்விடத்தில் ஒரு கோவிலைக் கட்டினார். இந்த ஆலயமே தற்போது தென் திருவண்ணாமலை என்று வழங்கப்பட்டு வருவதாக தல புராணம் தெரிவிக்கிறது. இக்கோவிலில் பாண்டிய மன்னன் தொடர்பான கல்வெட்டுகள் உள்ளன. மீன் சின்னம் அந்த இடத்தில் உள்ள கல்தூண்களில் பொறிக்கப்பட்டுள்ளது.
மண்டபங்கள்
தல வரலாறு
வழிபாடு
மண்சோறு