செயல்நிலையறிவகை : மேலே குறிப்பிட்ட குறைகளை நீக்கவே, இக்கொள்கைத் தோன்றியது. ஒரு சாரார் மனநிலைகளின் அமைப்பை அறிந்து கொள்வதைவிட, அவற்றின் செயல் பயன்களை உணர்வது இன்றியமையாதது என்பர். அம் மனநிலைகள் வாழ்க்கைக்கு எப்படி உதவுகின்றன என்று காண்பதே முதன்மையானது. பொறியுனர்ச்சி, உற்றுநோக்குதல், நினைவு. திட்டமிடுதல் முதலிய மனச்செயல்கள் சூழ்நிலைக்குத் தக்கவாறு நமது வாழ்க்கையை அமைக்கும். மனத்தை ஒரு கருத்தா என்னலாம். அது ஒரு நிலையில் நில்லாது இடைவிடாமல் மாறிக்கொண்டேயிருக்கும்; நரம்பு, தசை முதலியவற்றின் மூலம் உடலிலும் உயிரிலும் தக்க மாறுபாடுகளை ஏற்படுத்தும் பெரும்பாலும் கீழ்த்தர விலங்குகள் புத்தியின் உதவியை நாடாது மறிவினைகளையும், உறுதியான இயல்பூக்கங்களையும் கொண்டு சூழ்நிலைக்கேற்றவாறு செயல் புரிகின்றன. பரிணாம ஏணியில் ஏற ஏற, விலங்குகளுக்குச் சிக்கலான தொழிலாற்றுந் திறமை ஏற்படுகிறது. முன்னைய கொள்கையைவிட இது மனத்தின் இயல்புகளைத் தெளிவுபடுத்துவதில் சிறந்தது. எனினும், இதனின் குறைகள் தெரியவந்தன.

அமைப்பு நிலை முறை
குறைகள்
செயல்நிலையறிவகை
நடத்தை வாதம்