ஞானக் கொள்கை "மனித மையக் கொள்கை" என்று சில அறிஞர் கூறுகின்றனர். ஆன்மா எங்கே எந்நிலையில் இருந்தது, எத்தகைய இழிநிலையில் வீழ்ந்துவிட்டது, எந்நிலைக்கு எழுந்து செல்ல வேண்டும். என்னும் கேள்விகளுக்கு ஞானக் கொள்கை பதிலளிக்க முன்வந்தது. "விடுதலை" அடைவதே ஞானக் கொள்கையின் ஒரே குறிக்கோள். விடுதலை அடைவது கடவுளின் துணையால் நிகழும் காரியம் அல்ல; மனிதர் கடவுளிடத்தில் நம்பிக்கை கொள்வதால் நிகழும் காரியமும் அல்ல; கடவுளின் திருவுளத்தோடு மனித்ர் ஒத்துழைப்பதால் நிகழும் காரியமும் அல்ல. மாறாக, மரபு வழிக்குப் புறம்பாகப் பெறப்படுகின்ற ஞானம் (esoteric knowledge) மட்டுமே விடுதலை கொணரும்.

விடுதலை தரும் அறிவை (ஞானத்தை) மனிதருக்கு வழங்குவதற்காக ஒரு தெய்விக மீட்பர் (விடுதலையாளர்) (divine savior) வருவார் என்னும் கருத்து பல ஞானக் கொள்கைப் பிரிவுகளிடம் உண்டு. இத்தகைய "மீட்பர்" என்பவர் கிறித்தவம் கூறும் "மீட்பர்" என்னும் கருத்திலிருந்து முற்றிலும் மாறுபட்டவர். ஞானக் கொள்கை கூறும் மீட்பர் ஒரு தெய்வப் பிறவியும் தேவ தூதரும் ஆவார். ஆனால் அவரை இயேசு கிறித்து என்று ஞானக் கொள்கை அழைத்தாலும் அவர் வெளித்தோற்றத்தில் மனிதர் போல இருந்தாரே தவிர உண்மையிலேயே மனிதர் அல்ல (Docetism). இயேசு துன்பங்கள் அனுபவித்து சிலுவையில் அறையுண்டு இறந்ததை விளக்குவதற்கு இயேசு உண்மையிலேயே மனிதர் என்னும் கருத்தை ஏற்காத ஞானக் கொள்கை திணறியதுண்டு.

மனிதனுக்கு விடுதலை அளிக்க ஒரு "மீட்பர்" வேண்டும் என்று ஞானக் கொள்கை கூறுவதற்கு ஒரு முக்கிய காரணம் உண்டு. விடுதலைக்கு ஒரே வழி "ஞானம்" என்னும் போது அந்த ஞானம் மெய்யியல் சார்ந்த சிந்தனையறிவு அல்ல, மாறாக, கடவுளிடமிருந்து வருகின்ற ஒரு தனிச்சிறப்பு வாய்ந்த "ஞானம்" (அறிவு). எனவே, அத்தகைய ஞானம் ஓர் "இறை வெளிப்பாடாக" (divine revelation) மட்டுமே வர முடியும். இத்தகைய முன்கருத்தோடுதான் ஞானக் கொள்கை இயேசு தம் சீடருக்கு அளித்த "இரகசிய" போதனை பற்றியும், தெய்வ நிலையோர் வழங்கிய "இரகசிய" போதனை பற்றியும் குறிப்பிட்டது.

ஞானம் என்பது மரபுக்கு வெளியிருந்து வரும் அறிவு (esoteric knowledge). இத்தகைய அறிவு எல்லாருக்கும் கிடைக்கும் அறிவு அல்ல. இதனைப் பெற்று விடுதலை பெறுவதற்கென்று குறிக்கப்பட்டோர் ஒருசிலர் மட்டுமே. அவர்களே ஞானக் கொள்கையினர் என்னும் "தேர்ந்தெடுக்கப்பட்ட" குழுவினர். இவ்வாறு ஞானக் கொள்கை போதித்தது.

ஞானக் கொள்கை ஒரு கிறித்தவத் திரிபுக் கொள்கையா?
ஆன்மா விடுதலை பெறுதல் பற்றி ஞானக் கொள்கையின் கருத்து
பெயர்ப் பிறப்பு
மனிதர் பற்றி ஞானக் கொள்கை போதிப்பது