இரண்டாம் உலகப் போருக்குப் பின், பல ஆப்பிரிக்க நாடுகளில் தேசிய விடுதலை இயக்கங்கள் தோன்றி, குடியேற்ற ஆதிக்க நாடுகள் தங்கள் நாடுகளிலிருந்து வெளியேற வேண்டும் என்று போராட்டங்கள் நிகழ்த்தின. இவ்வாறு குடியேற்ற ஆதிக்க நாடுகளின் பிடியிலிருந்து விடுதலை பெற்ற முன்னாள் குடிமைப்பட்ட நாடுகளில், குறிப்பாக ஆப்பிரிக்க கண்டத்தில் "புதிய குடியேற்றவாதம்" என்னும் சொல் புழக்கத்துக்கு வந்தது. தங்களுக்கு விடுதலை கிடைத்த பிறகும் தங்கள் நாடுகளில் முன்னாளைய குடியேற்ற ஆதிக்க நாடுகளும் பிற வளர்ச்சியடைந்த நாடுகளும் புதியதொரு குடியேற்ற ஆதிக்க முறையைத் திணிக்கத் தொடங்கியுள்ளன என்று குறைகூறப்பட்டது. இவ்வாறு குறைகூறியவர்களுள் புதிதாக விடுதலை பெற்ற நாடுகள் சிலவற்றின் தலைவர்கள், எதிர்க்கட்சிகள் போன்றோர் அடங்குவர்.

பிரித்தானிய ஆதிக்கத்திலிருந்து விடுதலையடைந்த கானா நாட்டின் முதல் அதிபராக 1957இல் பதவியேற்ற குவாமே நிக்ரூமா என்னும் தலைவர் "புதிய குடியேற்றவாதம்" என்னும் சொல்லைப் பயன்படுத்தி, குடியேற்ற ஆதிக்க நாடுகளைக் கடுமையாக விமர்சித்தவர்களுள் குறிப்பிடத்தக்கவர் ஆவார். அவர் எழுதிய "புதிய குடியேற்றவாதம், பேரரசுவாதத்தின் கடைசிக் கட்டம்" ("Neo-Colonialism, the Last Stage of Imperialism") (1965) என்னும் நூலில் நிக்ரூமா "புதிய குடியேற்றவாதம்" என்றால் என்னவென்பதைத் தெளிவாக விளக்கியுள்ளார். நிக்ரூமா எழுதிய நூலின் தலைப்பு உருசிய புரட்சியாளர் விளாடிமிர் லெனின் என்பவரின் "பேரரசுவாதம், முதலாளித்துவத்தின் கடைசிக் கட்டம்" ("Imperialism, the Last Stage of Capitalism")(1916) என்னும் நூலின் தலைப்பை ஒட்டி இருப்பது குறிப்பிடத்தக்கது. அந்த நூலில் லெனின், முதலாளித்துவம் வளர்ந்து 19ஆம் நூற்றாண்டின்.பேரரசுவாதத்துக்கு இட்டுச் சென்றது என்று குறிப்பிட்டார்.

நுக்ரூமா கூற்றுப்படி, "முதலாளித்துவ நாடுகளில் நிலவுகின்ற சமூகப் போராட்டங்களை முன்னாட்களில் குடியேற்ற ஆதிக்க நாடுகள் குடிமைப்படுத்தப்பட்ட நாடுகளுக்கு இறக்குமதி செய்தன. அதுபோல இன்று புதிய குடியேற்றவாதம் செயல்படுகிறது. முன்னாட்களில் குடியேற்ற ஆதிக்கம் என்பது பேரரசுவாதத்தின் கருவியாக இருந்தது. இன்று புதிய குடியேற்றவாதம் குடியேற்ற ஆதிக்கத்தின் கருவியாக மாறியுள்ளது."

மேலும், நிக்ரூமா கூறினார்:
உலகத்தில் வளர்ச்சி குன்றிய நிலையில் உள்ள நாடுகளை முன்னேற்றுவதற்கு அல்ல, அவற்றைச் சுரண்டும் நோக்கத்தோடே வெளிநாட்டு முதலீட்டைப் புதிய குடியேற்றவாதம் பயன்படுத்துகிறது. பணக்கார நாடுகளுக்கும் ஏழை நாடுகளுக்கும் இடையே நிலவும் இடைவெளியைக் குறைப்பதற்கு மாறாக, அதை அதிகரிக்கும் நோக்கத்தோடே புதிய குடியேற்றவாதம் ஏழை நாடுகளில் முதலீடு செய்கிறது.

புதிய குடியேற்றவாதத்துக்கு எதிர்ப்பு தெரிவிப்பது, வளர்ச்சியடைந்த நாடுகளின் முதலீடு வளர்ச்சி குன்றிய நாடுகளுக்குத் தேவையல்ல என்பதன் அடிப்படையில் அல்ல. மாறாக, முதலீட்டைத் தவறாகப் பயன்படுத்தி, வளரும் நாடுகளை மேலதிக வறுமை நிலைக்குத் தள்ளாமல் தடுக்கும் பொருட்டே அத்தகைய எதிர்ப்பு தெரிவிக்கப்படுகிறது.

விமர்சனங்கள்
அனைத்து ஆப்பிரிக்க இயக்கம், அணிசேரா நாடுகள் இயக்கம்
முன்னாளைய குடியேற்ற ஆதிக்க நாடுகளுக்கு எதிரான குற்றச்சாட்டுகள்
கரிசனையுள்ள புதிய குடியேற்றவாதம்?