பச்சையுருமணியின் பரிணாமத்தை விளக்க உள்ளுறை ஒன்றியவாழி கோட்பாடே அதிகம் பயன்படுத்தப்படுகின்றது. இக்கோட்பாட்டின் படி மெய்க்கருவுயிரிக் கலமொன்றால் உட்கொள்ளப்பட்டு ஆனால் சமிபாட்டிலிருந்து தப்பிய ஒரு சயனோபக்டீரியாவை ஒத்த தற்போசணை நிலைக்கருவிலியிலிருந்தே பச்சையுருமணிகள் தோன்றியதாகக் கருதப்படுகின்றது. இழைமணியின் பரிணாமத்தை விளக்கவும் இது போன்ற உள்ளுறை ஒன்றியவாழி கோட்பாடே பயன்படுத்தப்படுகின்றது. உள்ளுறை ஒன்றியவாழி கோட்பாடு ("Endosymbiotic theory") 1905ஆம் ஆண்டு கொன்ஸ்டன்டைன் மெரிஸ்ச்கௌஸ்கி என்பவரால் வெளியிடப்பட்டது.

பச்சையுருமணிகள் பரிணமித்த விதம்
சயனோபக்டீரியாவை ஒத்த மூதாதையர்
பச்சையுருமணியின் நிறத்துணிக்கைகள்
ஒளித்தொகுப்பு