சைவ சமயத்தின் மிகப்பழைமையான கூறு, மிகப்பழங்காலத்திலிருந்தே நிலவி வந்த பாசுபதம் ஆகும். உலகையும் உலக இன்பங்களையும் துறந்து துறவற வாழ்க்கை வாழ்பவர்களாகவே, மிகப்பழைமையான பாசுபதர்கள் விளங்கினார்கள். எனினும் கிறிஸ்துவுக்குப் பிந்திய குறிப்புகள் எல்லாம், சைவத்தில் நான்கு முக்கிய பிரிவுகள் உருவாகி விட்டதைக் குறிப்பிடுகின்றன. தன் பிரம்ம சூத்திரப்பேருரையில் ஆதி சங்கரர் (கி.பி 7ஆம் நூற்றாண்டு), சிவனை வழிபடுபவர்களை மாகேசுவரர்கள் என்று பொதுவாகச் சொல்லும் அதேவேளை, அவருக்கு உரை வடிக்கும் வாசஸ்பதி மிஸ்ரர் (கி.பி 10ஆம் நூற்.) சைவர், பாசுபதர், காபாலிகர், காருணிகர் எனும் நான்கு சைவப்பிரிவுகளைக் குறிப்பிடுகிறார். புராணங்களும் சற்று முந்தைய கால தாந்திரீக இலக்கியங்களும் கூட, தத்தமக்குள் சிற்சில இடங்களில் மாறுபட்டாலும், இப்படி நான்கு முக்கிய வகைகளைப் பற்றியே குறிப்பிடுகின்றன. அவற்றை வருமாறு வகைப்படுத்தலாம்.

இடைக்காலச் சைவப்பிரிவுகள்
ஆகமக் குறிப்புகள்
சமகால சைவப் பிரிவுகள்
வரலாறு