யாழ்ப்பாண இராச்சியத்தில் இந்த இராசதானி அமைந்திருந்த உண்மையான இடத்தையோ அதன் விஸ்தீரணத்தையோ பூரணமாக அறிந்து கொள்ளக்கூடிய அளவிற்கு போதிய தொல்பொருள் சான்றுகள் இதுவரை கிடைக்கவில்லை. கிடைத்த சான்றுகளை வைத்து நோக்கும்போது இது தற்போதைய நல்லூர்க் கந்தன் ஆலயத்துக்கு முன்னால் உள்ள மூன்று மைல் சுற்று வட்டத்திற்குள் அமைந்திருக்கலாம் என ஊகிக்க முடிகிறது. இதன் எல்லைக்குள் வரலாற்றுப் பழைமை வாய்ந்த கொழும்புத்துறையும், பண்ணைத்துறையும் அடங்குகின்றன. இதை யாழ்ப்பாண வைபவமாலை யில் வரும் ஆதாரங்களும், போர்த்துக்கேய ஆசிரியர்களின் குறிப்புகளும் உறுதிப்படுத்துகின்றன. இந்த இராசதானியின் அமைப்புப் பற்றி யாழ்ப்பாண வைபவமாலையில் குறிப்பிடப்படும் பின்வரும் வர்ணனைகள் இங்கு நோக்கத்தக்கது.

"நாலு மதிலும் எழுப்பி வாசலும் ஒழுங்கா விடு
வித்து மாட மாளிகையும், கூட கோபுரங்கைள
யும், பூங்காவையும், பூங்காவன நடுவிலே
ஸ்நான மண்டபமும். முப்படைக் கூபமும் உண்
டாக்கி அக்கூபத்தில் யமுனா நதி தீர்த்தமும்
அழைப்பித்துக் கலந்துவிட்டு நீதிமண்டபம் யானைப்
பந்தி, குதிரை லாயம், சேனாவீரரிருப்பிடம்
முதலியன கட்டுவித்து - கீழ்திசை வெய்யிலுக்குகந்த
பிள்ளையார் கோயிலையும், மேற்றிசைக்கு வீர
மாகாளியம்மன் கோயிலையும், தென்திசைக்கு
கைலாய பிள்ளையார் கோயிலையும், வடதிசைக்கு
சட்ட நாதேஸ்வரர் கோயில் தையல்நாயகி
அம்மன் கோயில் சாலை விநாயகர் கோயிலையும்
அமைப்பித்தனர்."
மேற்கூறப்பட்ட வர்ணனைகள் இன்று நல்லூர் இராசதானியைக் காண விழைவோர் மிகையாகவோ அல்லது கற்பனையாவோ கருத இடமளிக்கலாம். அதில் ஓரளவு உண்மையிருப்பினும், அவற்றை முற்றாக வரலாற்று உண்மைக்கு மாறானவையென ஒதுக்கிவிட முடியாது. இந்த நகர் பற்றி யாழ்ப்பாண வைபவமாலையில் மட்டுமன்றி போர்த்துக்கேய ஆவணங்களிலும் ஓரளவு குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது. போர்த்துக்கேயரே இங்கிருந்த கோட்டையையும், ஆலயங்களையும் இடித்துத் தரைமட்டமாக்கியதாகக் கூறியுள்ளனர். அவ்வாறு இடிக்கப்பட்டவைகளைக் கொண்டே அவர்கள் தமது கோட்டைகளையும், தேவாலயங்களையும், தங்கியிருப்பதற்கான வீடுகளையும் கட்டினார்கள் என்பது கீழே வரும் பாடல் மூலம் உறுதியாகின்றது.

"பறங்கிகள் ஆட்சியினை ஒப்புக்கொண்டு
நல்லூரிற்குள்ளே குடியிருந்து கொண்டு
தங்கள் கருமங்களை நடத்திப் புறக்
கோட்டை மதில்களை இடிப்பித்து அக்
கற்களைக் கொண்டு போய்க் கடல்
ஓரத்திலே சங்கிலியரசன் இடிப்பித்துப்
பரவிவிட்ட தங்கள் கோட்டையை மறுபடி
கோட்டையாகக் கட்டி அதன் கீழ்ப்
புறத்திலே வீடுகளையும் அரசாட்சி
மண்டபங்களையும் கட்டுவித்துக் குடிகள்
சமீபத்தில் வீடுகட்டி வந்திருக்கும் படி
வசதி பண்ணினார்கள்."

இக்கூற்றில் பெருமளவு உண்மையிருக்கலாம் என்பதை பறங்கித் தெரு பிரதான வீதியிலும், குறுக்கு வீதியிலும் உள்ள பல வீடுகள் பழைமையான கற்களைக் கொண்டு கட்டப்பட்டிருப்பதைக் காணலாம். ஆ. முத்துத்தம்பிப்பிள்ளை தமது 'யாழ்ப்பாணச் சரித்திரம்' என்னும் நூலில். நல்லூர் கோட்டையில் இருந்த கற்சாசனங்கள் இங்குள்ள வீடுகளில் வைத்துக் கட்டப்பட்டிருப்பதாகக் கூறியுள்ளார். இதற்குச் சான்றாக இங்குள்ள பிரதான வீதியில் இருக்கும் தேநீர்க் கடையொன்றின் வாசற் பகுதியில் கண்டுபிடிக்கப்பட்ட கல்வெட்டொன்றாகும். இக்கல்வெட்டு இன்னொரு கட்டிடத்தின் தூணாகவோ அல்லது கதவு நிலையின் ஒரு பாகமாகவோ இருந்திருக்க வேண்டுமெனத் தெரிகிறது. ஐந்தரை அடி நீளமும் ஏழு அங்குல அகலமும் கொண்ட இக்கல்வெட்டில் 25 வரிகளில் தமிழ் எழுத்துக்கள் உள்ளன. இதில் 15 வரிகளை மட்டும் தெளிவாக வாசிக்க முடிகிறது. அவற்றிலிருந்து இக்கல்வெட்டு பதினைந்தாம் நூற்றாணடில் நல்லூரிலிருந்து ஆட்சி புரிந்த ஆறாம் பராக்கிரமபாகுவிற்குரியது என்பது தெரிய வருகிறது. இந்த அரசனின் ஆட்சி நல்லூரில் இருந்ததென்பதை இலக்கிய ஆதாரங்கள் தெரிவித்திருந்தாலும், அதை உறுதிப்படுத்தக் கிடைத்திருக்கும் ஒரேயொரு சாசனம் இக் கல்வெட்டாகும். இதே போல் நல்லூர் இராசதானிக்குரிய பல கற்சாசனங்களும். கற்றூண்களும் யாழ்ப்பாணக் கோட்டையில் வைத்துக் கட்டப்பட்டிருப்பதாக ஆ. முத்துத்தம்பிப்பிள்ளை மேலும் கூறியுள்ளார். அவ்வாறானவை யாழ்ப்பாணக் கோட்டையில் இதுவரை கண்டுபிடிக்கப்படவில்லை என்றாலும், கோட்டையின் மேற்குப் பகுதியில் காணப்படும் கற்றூண்களில் ஒன்றில் செதுக்கப்பட்டிருக்கும் நேர்த்தியான தாமரைச் சிற்பம் இக்கூற்றை உறுதிப்படுத்துவதாக அமைந்துள்ளது.

தற்போதைய நல்லூர் பிரதேசத்தில் யாழ்ப்பாண மன்னர்காலக் கட்டிடங்கள் எவையும் முழுமையாக இல்லாவிட்டாலும், அங்குள்ள மந்திரிமனை, சங்கிலியன் தோப்பு, இராசாவின் தோட்டம், பண்டார மாளிகை, பண்டாரக் குளம் போன்ற பெயர்களும், இவ்விடங்களில் அழிந்த நிலையில் இருக்கும் கட்டிடச் சிதைவுகளும் அக்கால நல்லூர் இராசதானியை நினைவுபடுத்துகின்றன.

கோட்டை இராச்சிய வெற்றியும் மீட்டலும்
கலாச்சாரம்
இலக்கியம்
வரலாற்றுச் சான்றுகள்