நவராத்திரி விழாவின் நான்காம் நாளாம் சதுர்த்தி அன்று அன்னை 'கூஷ்மாண்டா' என்ற வடிவம் கொள்கிறாள். இப்பெயர் மூன்று பகுதிகளை கொண்டது. கு, உஷ்மா, ஆண்டா என்ற இம்மூன்றும் முறையே சிறிய, வெப்பமான, உருண்டை என்ற பொருள் கொண்டது. இதை சேர்த்தால் சிறிய வெப்பமான உருண்டையான உலகை பொருளாக கொள்ளலாம். இதனால் குஷ்மாண்டா என்றால் உலகை படைத்தவள் என்ற பொருள் வரும். அன்னை ஆதிசக்தி துர்கா தேவியின் படைத்தல் உருவம் கூஷ்மாண்டா ஆகும்.

முன்னொரு காலம் பிரளயம் ஏற்பட்டு உலகெல்லாம் அழிந்து போயிற்று. எங்கும் இருள் சூழ்ந்தது. தேவி கூஷ்மாண்டா அப்போது சிரித்தாள். அதனால் இருள் விலகி ஒளி பிறந்தது என புராணங்கள் கூறுகின்றன. அதனால் இவளே படைப்பின் சக்தி என கூறுவர் .இவள் சூர்ய மண்டலத்தை இயக்குபவள் என்று கூறுவர்

இவள் அஷ்டபுஜம் (எட்டுகரம்) கொண்டவள். இவளின் வாகனம் சிம்மம் ஆகும். இந்த சிம்மம் தர்மத்தின் வடிவம் ஆகும். இவளின் எட்டுகரங்களில் முறையே பாசம், அங்குசம், வில், சூலம் இருக்கும். இவளின் எட்டாவது கரத்தில் கலசம் உண்டு. இக்கலசம் அஷ்ட சித்தியையும், நவ நிதியையும் பக்தர்களுக்கு தர வல்லது. வட மொழியில் கூஷ்மாண்டம் என்றால் 'பூசணிக்காய் ' என்று ஒரு பொருளும் உண்டு. பூசணிக்காய் போன்ற தியாகத்தால் அன்னை மகிழ்வதால் அவளுக்கு இப்பெயர் வந்தது என கூறுவர்.

உடல் சக்ரங்களில் இவள் 'அனாஹத ' சக்ரத்தில் இருப்பவள் . இந்நாளில் யோக சாதனை செய்வோர் இவள் அருள் கொண்டு இந்த சக்ரத்தை அடைவர் .இதை அடைந்தோர் உடல் , மன வலிமை பெறுவர்.

கூஷ்மாண்டா தேவியின் அருள் பாவத்தை அழித்து, இன்பத்தை தர வல்லது.
இவளுக்கான தியான மந்திரம்:

"தன் தாமரை போன்ற கரங்களில் இரு கலசம் ஏந்தியவளும் , தன் சிரிப்பால் உலகை சிருஷ்டித்து ,அதை பரிபாலனம் செய்பவளாகிய தேவி குஷ்மாண்டா என் மீது கருணை பொழிவாளாக"

கூஷ்மாண்டா கோவில்கள் : கதம்பூர், கான்பூர் நகரம், உத்தர பிரதேசம்

சந்திரகாண்டா
பிரம்மச்சாரிணி
சித்திதாத்ரி
கூஷ்மாண்டா