மேற்கத்திய ரோமானியப் பேரரசு அழிவுற்ற பிறகு சொல்லாட்சிக் கலைசார்ந்த ஆய்வானது வாய்மொழிக் கலைகளின் ஆய்விற்கு மையமாக விளங்கியது. ஆனால் ஒழுங்குமுறையான கல்வி, வரலாற்று இடைக்காலத்து பல்கலைக்கழகங்கள் தொடங்கப்பட்டன உச்சநிலையை அடைந்ததன் விளைவாக வாய்மொழிக் கலைகளின் ஆய்வு பல்வேறு நூற்றாண்டுகளாக நலிவுற்றுள்ளது. ஆனால் சொல்லாட்சிக் கலையானது அக்காலத்தில் கடிதங்களை எழுதும் கலைகள் ("ஆர்ஸ் டிக்டாமினஸ்" (ars dictaminis)) மற்றும் சமயபோதனை எழுதுதல் ("ஆர்ஸ் பிராடிகண்டி" (ars praedicandi)) போன்றவையாக மறு உருவம் பெற்றது. "மூன்று கைத் தொகுதி" யின் ஒரு பகுதியாக சொல்லாட்சிக் கலையானது பகுத்தறிவு ஆய்வின் இரண்டாம் நிலையை அடைந்தது. மேலும் அதன் ஆய்வு உயர்கல்வி சம்பந்தப்பட்டதாக கருதப்பட்டது: வரலாற்றுப் பாடங்கள் ("suasoriae") அல்லது மரபார்ந்த சட்ட வினாக்களில் ("controversiae" ) சொற்பொழிவுகளை உருவாக்குவதில் மாணவர்களுக்கு மீண்டும் மீண்டும் பயிற்சிகள் அளிக்கப்பட்டன.

செயின்ட் அகஸ்டின் (354-430) பொதுவாக சொல்லாட்சிக் கலைஞராகக் குறிப்பிடப்படவில்லை என்றாலும் மிலனில் லத்தின் சொல்லாட்சிக் கலையின் பேராசிரியராக ஒரு முறை இருந்துள்ளார். அவர் கிறிஸ்துவத்திற்கு மாறிய பின்பு அவரது சமயத்தைப் பரப்புவதற்காக இந்த "பாகன்" ஓவியங்களைப் பயன்படுத்துவதில் ஆர்வமாய் இருந்தார். சொல்லாட்சிக் கலையின் இந்தப் புதிய வடிவத்தை அவரது "டி டாக்ட்ரினா கிரிஸ்டினா" என்ற நான்காவது புத்தகத்தில் வெளிப்படுத்தியுள்ளார். இது சமயபோதனையுடைய சொல்லாட்சிக் கலையான சமயபோதனைக் கலை உருவாவதற்கு வழிவகுத்தது. அகஸ்டின் அவரது புத்தகத்தை "சரியான அல்லது தவறான காரணங்களுக்கு மன்றாடும் சொற்றிறத்தின் ஆற்றல்" ஏன் சரியான நோக்கங்களுக்காக பயன்படுத்தப்படுவதில்லை (IV.3) என்று வினவுவதன் மூலம் தொடங்கியுள்ளார்.

வரலாற்று இடைக்காலத்து கிறிஸ்துவ தேவாலயத்தின் ஆரம்பகால கருத்துக்களில் ஒன்றாக மரபார்ந்த சொல்லாட்சிக் கலை ஒழுக்கமும் இருந்தது. "கோஸ்பெல்ஸுடன் விர்ஜிலும் அபோஸ்டெல்ஸுடன் சிசரோவுன் போன்ற கவிஞர்கள் வழிப்பாட்டுப் பாடல்களில் என்ன செய்து கொண்டிருக்கிறார்கள்?" என ஜெரோம் (d. 420) குற்றஞ்சாட்டுகிறார். சமயம் சாராத பணிகள் மற்றும் ஏராளமான கிறிஸ்தவர்களுக்கு முந்தையவர்களின் சொல்லாட்சிக் கலைசார்ந்த எழுத்துக்களின் பாதுகாத்தலுக்கு வழிவகுத்த தேவாலய மரபின் ஊக்குவித்தல் கெடாமல் காப்பதற்கான வாதத்தையும் அகஸ்டின் ஞாபகம் கொண்டிருந்தார்.

மறுமலர்ச்சிக் காலங்கள் வரை சொல்லாட்சிக் கலை அதன் உன்னதமான உயரங்களை எட்டவில்லை. ஆனால் மேம்படுத்தப்பட்ட சொல்லாட்சிக் கலைசார்ந்த எண்ணங்களின் புதிய எழுத்துக்கள் கண்டறியப்பட்டன. போதியஸ் (480?-524) அவரது சுருக்கமான "ஓவர்வியூ ஆஃப் த ஸ்ட்ரக்சர் ஆஃப் ரெடோரிக்" எனும் படைப்பில் தத்துவஞானத்துக்குரிய வாதம் அல்லது பேச்சுவழக்குக்குரிய வாதத்திற்கு தாழ்ந்த நிலையாக சொல்லாட்சிக் கலை இடம்பெற்றிருப்பதன் மூலமாக அரிஸ்டாட்டிலின் வகைபாட்டியலைத் தொடர்கிறார். முஸ்லிம் பேரரசுடன் (குறிப்பாக அல்-அண்டலஸ்) ஐரோப்பிய தொடர்புகளில் இருந்து அரேபியப் புலமையின் அறிமுகத்தில் அரிஸ்டாட்டில் மற்றும் பொதுவான மரபார்ந்த கருத்துக்களில் ஆர்வம் புதுப்பிக்கப்பட்டது. இதனால் சில வரலாற்று அறிஞர்கள் இதை 12 ஆம் நூற்றாண்டு மறுமலர்ச்சி என அழைத்தனர். ஏராளமான வரலாற்று இடைக்காலத்து இலக்கணங்கள் மற்றும் கவிதை ஆய்வுகள் மற்றும் சொல்லாட்சிக் கலை போன்றவை இடம்பெற்றன.

செயின்ட் தாமஸ் அக்வினஸ் (1225?-1274), மேத்திவ் ஆஃப் வென்டோம் ("ஆர்ஸ் வெர்சிஃபிகேடோரியா", 1175?) மற்றும் ஜெஃப்ரி ஆஃப் வினசஃப் ("போட்ரியா நோவா" 1200–1216) உள்ளிட்ட வரலாற்று இடைக்காலத்தின் பிற்பகுதி சொல்லாட்சிக் கலைசார்ந்த எழுத்துக்களும் இதில் அடங்கும். சாக்ரட்டீஸின் வெளி நண்பரான ஆஸ்பாசியா போன்ற நவீன காலத்திற்கு முந்தைய பெண் சொல்லாட்சிக் கலைஞர்களும் அரிதாக இருந்தனர்; ஜூலியன் ஆஃப் நார்விச் (d. 1415) போன்ற சமயசார்ந்த வரிசைகளில் பெண்கள் மூலமாக வரலாற்று இடைக்காலத்து சொல்லாட்சிக் கலைகள் உருவாக்கப்பட்டன அல்லது மிகவும் நன்கு-இணைக்கப்பட்ட கிரிஸ்டின் டி பிசான் (1364?-1430?) எப்போது எழுத்துக்களை பதிவு செய்பவராக இருக்கவில்லை.

அவரது 1943 ஆம் ஆண்டு ஆங்கிலத்தில் கேம்பிரிட்ஜ் பல்கலைக்கழக மருத்துவம் சார்ந்த விளக்கவுரை, கனடியரான மார்சல் மெக்லான் (1911–1980) வாய்மொழியான கலைகளை வளர்த்துக் கொண்டிருந்தார். இவர் சிசரோவின் காலத்திற்குப் பிறகு வாழ்ந்த தாமஸ் நாஸ்ஹியின் (1567-1600?) காலத்திற்குப் பிறகு வாழ்ந்தவர் ஆவார். j அவரது ஆய்வை மிகவும் விரிவான ஒன்றாக அவர் எடுத்துக் கொண்டு முன்னேற்றங்களைச் செய்திருந்தாலும் அவரது விளக்கவுரை வாய்மொழியான காலைகளுடன் மூன்று கைத் தொகுதியை ஒன்றாக இணைத்து வரலாற்று ஆய்வுக்கு எடுத்துக் கொள்வதில் இன்னும் குறிப்பிடத்தக்கதாக உள்ளது. மெலான் 20 ஆம் நூற்றாண்டின் மிகவும் பரவலான சிறப்புவாய்ந்த சிந்தனையாளர்களில் ஒருவராக உள்ளார். அதனால் சொல்லாட்சிக் கலைசார்ந்த மற்றும் பேச்சுவழக்குக்குரிய வரலாற்று ஆய்வில் அவரது புலமைவாய்ந்த மூலங்கள் சிறப்பானவையாகக் கருதப்படுகின்றன.

த ஓவல் அண்ட் த நைட்டிங்கேல் (13வது நூற்றாண்டு) மற்றும் ஜெஃப்ரி சாசெரின் பார்லிமென்ட் ஆஃப் பவுல்ஸ் (1382?) போன்ற மத்திய காலங்களில் இங்கிலாந்து மற்றும் கண்டத்தில் பிரபலமான பல விலங்கு வாத கவிதைகளில் காணப்படுவது வரலாற்று இடைக்காலத்து சொல்லாட்சிக் கலை எண்ணங்களின் மற்றொரு ஆர்வமான பதிவாகும்.

கல்வியில் சொல்லாட்சிக் கலை
வரலாற்று இடைக்காலம் முதல் அறிவார்ந்த காலம் வரை
ஒளிர்வுக் கோட்பாடு
பதினேழாம் நுற்றாண்டு புதிய இங்கிலாந்து