ஹிட்டைட் பேரரசின் ஆரம்பகால வரலாறு கி.மு. 17 ஆம் நூற்றாண்டில் முதலில் எழுதப்பட்ட மாத்திரைகள் மூலம் அறியப்படுகிறது. இது முதலில் கி.மு. 17 ஆம் நூற்றாண்டில் எழுதப்பட்டிருக்கலாம் ஆனால் கி.மு 14 மற்றும் 13 ஆம் நூற்றாண்டுகளில் செய்யப்பட்ட பிரதிகள் மட்டுமே எஞ்சியிருக்கின்றன. இந்த மாத்திரைகள் மொத்தமாக அனிட்டா உரை என அழைக்கப்படுகின்றன. குசரா அல்லது குசரின் (தொல்பொருள் ஆராய்ச்சியாளர்களால் அடையாளம் காணமுடியாத ஒரு சிறிய நகர-மாநிலம்) மன்னனான பிதனா எப்படி அண்டை நகரான நெசாவை (கனேஷ்) வென்றார் என்பதை இந்த உரை தெரிவிக்கின்றது. இருப்பினும், இந்த மாத்திரைகளின் உண்மையான பொருள் பிதனாவின் மகன் அனிட்டா. இவர் ஹட்டுசா மற்றும் ஜல்புவா (ஜல்பா) உட்பட பல அண்டை நகரங்களை வென்றது பற்றிக் குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது.

முதலாவது ஷல்மனேசரின் (கி.மு. 1270) அசிரிய கல்வெட்டுகள் முதன்முதலில் "உருவார்ட்ரி” என்பதை நைரியின் மாநிலங்களில் ஒன்றாகக் குறிப்பிடுகின்றன. நைரி என்பது கி.மு. 13 ஆம் நூற்றாண்டு முதல் 11 ஆம் நூற்றாண்டு வரை ஆர்மேனிய உயர்நிலப்பகுதிகளில் சிறிய இராச்சியங்கள் மற்றும் பழங்குடிப் பகுதிகளின் தளர்வான கூட்டமைப்பு ஆகும். உருவார்ட்ரி வான் ஏரிக்கு அருகே உள்ள பிராந்தியத்தைச் சுற்றி இருந்தது. நைரி மாநிலங்கள் பலமுறையும் அசிரியர்களின் தாக்குதல்களுக்கு உட்படுத்தப்பட்டன. குறிப்பாக முதலாவது டுகுல்டி-நினுர்டா (அண். கி.மு. 1240), முதலாவது டிக்லத்-பிலேசர் (அண். கி.மு. 1100), அசுர்-பெல்-காலா (அண். கி.மு 1070), இரண்டாவது அடட்-நிராரி (அண். 900), இரண்டாவது டுகுல்டி-நினுர்டா (அண். 890), மற்றும் இரண்டாவது அசுர்னசிர்பல் II (கிமு 883-859) ஆகியவர்களால்.

ஆர்மீனிய இராச்சியமானது கி.மு. 190 முதல் கி.பி. 387 வரையான சுதந்திர நாடாக இருந்தது. ரோமானிய மற்றும் பாரசீகர்களின் ஒரு வாடிக்கையாளர் மாநிலமாக 428 வரை இருந்தது. கி.மு. 95 - கி.மு. 55. இடையே பெரிய டிக்ரனஸ் மன்னரின் ஆட்சியின் கீழ் இருந்தது. அவரது ஆட்சியில் ஆர்மீனியாவின் ராஜ்யம் பெரிய மற்றும் சக்தி வாய்ந்த பேரரசாக காஸ்பியன் கடலில் இருந்து மத்தியதரைக் கடல் வரை பரவியிருந்தது. இந்த குறுகிய காலத்தில் அது ரோமானிய கிழக்கில் மிக சக்திவாய்ந்த மாநிலமாக கருதப்பட்டது.

காலவரிசை
மெசபடோமியா
ஆர்மீனியா
பண்டைய வரலாற்றின் காலவரிசை