மனிதனுடைய உள்ளத்தைப் பற்றியும், உடலைப் பற்றியும் அறிஞர்கள் ஏற்றுக்கொண்டுள்ள, பல அறிவியல் கொள்கைகள் (Hypotheses) இருக்கின்றன. அவற்றைக் கொண்டு விளக்கமுடியாத, மனித மனநிகழ்ச்சிகளை, ஒழுங்கான முறையில் ஆராய முயல்வதே உளவியல் ஆராய்ச்சியாகும். இந்த ஆராய்ச்சி வேறு, பிரமஞானம் (Theosophy), மறை பொருட் கொள்கை (Occultism), ஆவிக் கொள்கை (Spiritualism) என்பவை வேறு.

பிரமஞானம் என்பது சகல மதங்களிலும் பொதுவாகக் கானாப் பெறும் நம்பிக்கைகளை இணைத்து உண்டாக்கிய ஒரு மதக் கொள்கையாகும். மறைபொருட் கொள்கை என்பது உள்ளத்தின் உன்னத ஆற்றல்களை அடைவதற்கான கொள்கையும் பயிற்சியுமாகும். யோகத்தின் ஓர் அமிசம் இப்பயிற்சியுடன் தொடர்புடையது. ஆவிக் கொள்கை, என்பது இறந்தவருடைய ஆவியுடன் தொடர்பு ஏற்படுத்துவது பற்றிய கொள்கை யாகும். ஆதலால், உள விஞ்ஞான ஆராய்ச்சிக்காக நிறுவப் பெறும் கழகத்தின் உறுப்பினர்கள் சில கற்பிதக் கொள்கைகளைச் சில சமயங்களில் தாற்காலிகமாகக் கூறிய போதிலும், கழகம் எந்தவிதமான கருத்துக்களையும் முடிவுகளையும் கூறுவதில்லை. ஆராய்ச்சியின் நோக்கமெல்லாம் இயன்ற வரை உண்மையைக் காண முயல்வதேயாகும். ஆராயும் பொருள்களைக் குறித்து ஆராய்ச்சியாளர்களிடையே கருத்து ஒற்றுமை காணப் பட வில்லை. முற்றிலும் விஞ்ஞான முறையில் ஆராய வேண்டியது அவசியம் என்பதை, எல்லோரும் ஒப்புக்கொண்டுள்ளனர். அனுபவ முறையற்ற வெறுங் கருத்துக்களால் பயனில்லை. ஆராய்ச்சியில் கிடைக்கும் தகவல்கள், அறிவியல், மெய்யியல், சமயம் ஆகியவற்றின் தத்துவங்கள் பலவற்றை விளக்கப் பயன் பட வாய்ப்புள்ளது.

வேறுபாடு
ஆய்வின் வளர்ச்சி
சமூக உளவியல் ஆய்வு
உளவியல் முறைகள்