ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਬੈਕਟਰੀਆ-ਮਾਰਗਿਯਾਨਾ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਪ੍ਰੋਟੋ-ਇੰਡੋ-ਈਰਾਨੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਈਰਾਨੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ। ਬੈਕਟਰੀਆ ਉੱਤਰੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ (ਅਜੋਕੇ ਅਫਗਾਨ ਤੁਰਕਸਤਾਨ) ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਅਮੂ ਦਰਿਆ (<MASK>) ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਦੱਖਣੀ ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਬੈਕਟਰੀਆ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਜਾਂ ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਥੋਂ ਹੀ ਜ਼ੋਰਾਸਟਰੀਅਨਿਜ਼ਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਜ਼ੋਰਾਸਟਰੀਅਨਿਜ਼ਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਿਤਾਬ - " ਅਵੈਸਤਾ " - ਪੁਰਾਣੀ-ਬੈਕਟ੍ਰੀਅਨ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ; ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ੋਰੋਸਟਰ ਦਾ ਜਨਮ ਬੈਕਟਰੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸੋਗਦਿਆਨਾ ਆਕਸੁਸ ਬੈਕਟਰੀਆ ਖ਼ਵਾਰਜ਼ਮ