ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından 1981 yılında onaylanan aspartam, düşük kalorili yiyecek ve içeceklerde yaygın olarak kullanılan bir tatlandırıcı. Bugün, yetişkinler ve çocuklar tarafından tüketime uygun, 5.000 kadar üründe kullanılıyor.
Yapılan araştırmalarda, bir grup fareye FDA'nın insanlar için önerdiği günlük maksimum miktarın %15'ine eşdeğer miktarda aspartam içeren suya serbest erişim sağlandığında, özel olarak tasarlanmış ruh hali testlerinde genellikle daha endişeli davranışlar sergiledikleri görüldü. Asıl şaşırtıcı olan, bu etkilerin hayvanların yavrularında iki nesle kadar görülebilmesi.
Araştırma, aynı ekibin nikotin tüketiminin fare davranışı üzerindeki nesilden nesile geçen etkilerine ilişkin geçmiş çalışmaların devamı niteliğinde. Yine bu etkiler, fare sperm hücrelerinin genlerindeki epigenetik değişiklikler nedeniyle nesilden nesile aktarılabiliyor.
Aspartam vücuda girince ne oluyor?
Aspartam, vücuda alındığında aspartik asit, fenilalanin ve metanole dönüşüyor. Bu maddeler tamamı merkezi sinir sistemi üzerinde etki gösterebiliyor.
Aspartamın bazı insanlarda potansiyel olarak olumsuz yan etkiler gösterebileceğine ilişkin geçmişte de bazı araştırmalar yapılmıştı.
Aspartam ve anksiyete arasında bir ilişki olabileceği, geçmişte de araştırılmıştı. Böyle bir ilişkinin olabileceği düşünülse de diğer araştırmalarda yapay tatlandırıcı verilen farelere anksiyete benzeri davranışlarda bir değişim saptanmamıştı.
Bu alanda daha fazla araştırmalara ihtiyaç olduğu çok açık. İnsanlar için bir şey söylemek içinse henüz erken. Farelerde gözlenen etkinin insanları ne kadar etkileyeceğinin anlaşılması için, benzer bir araştırmanın insanlarla da yapılması gerekiyor.
Araştırmacılar Aralık 2022'de yayınladıkları makalede, “Bulguların insanlara uyarlanması, FDA'nın önerdiği maksimum günlük alım miktarının altındaki dozlarda aspartam tüketiminin, aspartam tüketenlerde ve onların soyundan gelenlerde nörodavranışsal değişiklikler yaratabileceğini gösteriyor” ifadelerini kullanmıştı.
Araştırmadan elde edilen sonuçlar PNAS dergisinde yayınlandı.