Üç fazlı asenkron motorlar stator ve rotor olmak üzere iki temel bileşenden oluşur. Stator motorun sabit parçasını oluşturur. Statorda stator çekirdeği ve alan sargıları bulunur.
3 fazlı asenkron motorların statorlarında her 3 faz için birer ayrı sargı bulunmaktadır. Rotor ise motorun dönen parçasıdır. Bilezikli asenkron motorların rotorlarında sargı, sincap kafesli asenkron motorların rotorunda ise kısa devre edilmiş baralar bulunur. Endüstriyel uygulamalarda yaygın olarak kullanılan asenkron motor tipi sincap kafesli asenkron motordur.
Asenkron motorlarda hava aralığında oluşan döner alanın frekansı ile rotorun dönme frekansı aynı değildir. Bu motorlar bu sebep ile asenkron olarak adlandırılmaktadır. Hava aralığındaki döner alanın frekansı, motorun besleme frekansı ve kutup sayısına bağlı olup motorun yükü ile değişmez iken rotorun dönme frekansı yüke bağlı olarak değişmektedir. Motorun çalışma bölgesinde yük arttıkça motor devir sayısı düşer, yük azaldıkça devir sayısı artar. Motorun devir sayısı boşta çalışmada en yüksek seviyededir. Asenkron motorun motor çalışma bölgesinde motorun devir sayısı, döner alanın devir sayısını aşamaz.
Gerilim ve Frekans
Motorlar standart olarak 400 V anma gerilimine ve 50 Hz frekansa göre imal edilir, istek üzerine 110…660 V’a kadar gerilimlere ve 50-60 Hz frekanslara göre imalat yapılır. Anma gerilimindeki ±%5 ve frekansındaki ±%2 oranındaki değişmeler pratik olarak motor gücünde herhangi bir değişikliğe neden olmaz. İzin verilebilir gerilim değişikliğinin alt ve üst sınır değerlerinde devamlı çalışan motorların sıcaklığı, sargı yalıtım sınıfına göre izin verilen sıcaklık artış sınırının en fazla 10K üzerine çıkabilir
Anma Gücü
Anma gücü PN motorun plakasında belirtilen ve anma değerlerinde milinde verdiği mekanik güçtür. Etkin güç P1 motorun şebekeden çektiği güç olup, kayıplar nedeni ile milinde verdiği mekanik güçten daha büyüktür. P1 (W) = √3 . U . I . Cos φ Verim(η), mekanik gücün etkin güce bölümüdür.
Aşırı Yüklenebilme
Rejim sıcaklığında çalışan standart bir asenkron motordan 15 dakika aralıklarla ve 2 dakika süre ile anma akımının 1,5 katı kadar aşırı akım geçerse motor sargılarına zarar verecek bir sıcaklık yükselmesi meydana gelmez. Standart asenkron motorlar, anma gerilim ve frekansında çalışırken, anma momentinin 1,6 katına kadar tedrici artan anlık aşırı momentlere 15 saniye süre ile dayanabilir.
Anma Momenti
Motor milinden alınan moment :
Anma Momenti (Nm) = 9550*(Anma Gücü(kW))/(Anma Hızı(d/dk))
1 kgf m = 9,81 Nm ~ 10 Nm Yol vermede motor momenti, çalıştırılan makinenin karşı momentinin her zaman üstünde olmalıdır.
Yalıtım Sınıfı
Standart imalatımız motorlar F sınıfında yalıtılır. Her ne kadar direnç metodu ile F sınıfının izin verilen sıcaklık artış sınırı 105K ise de, GAMAK motorları, daha uzun bir ömür ve daha iyi performansa sahip olmaları için B sınıfı sınırı (80K) içinde çalışacak şekilde tasarlanmıştır. Bu husus 160 (dahil) yapı büyüklüğüne kadar olan motorların 60°C ve daha büyüklerin de 55°C ortam sıcaklıklarına kadar dayanabilmesine veya alternatif olarak sırası ile güçlerinin %15 ve %10 arttırılabilmesine veya besleme gerilimindeki zorlu şartlara karşı koyabilmesine imkan verir.
Motor sargıları, titreşime karşı dayanımı arttırmak ve daha üstün bir ısı geçirgenliği sağlamak için H sınıfında sentetik bir verniğe (polyester) daldırılır ve daha sonra pişirilerek kurutulur.
Motorlara Yol Vermek
Doğrudan Yol Verme
Kafesli bir asenkron motora en kolay yol verme yöntemi, motorun şebekeye doğrudan bağlanmasıdır. En çok tercih edilen bu yöntemde, yüksek yol verme akımı nedeniyle elektrik idarelerinin kurallarına ve sınırlamalarına dikkat edilmelidir.
Dolaylı Yol Verme
Motorun yol verme akımı şebeke sınır değerinden büyükse, yıldız üçgen yol verme kullanılabilir. Üçgen bağlamada şebeke faz-faz gerilimine göre sarılmış (örn. 380V, 400V) bir motora yıldız bağlamada yol verilir. Bu yöntemde yol verme akımı ve momenti doğrudan yol verme değerinin yaklaşık 1/3’üne düşer. Yıldızdan üçgene geçişte akım ve moment darbelerini sınırlamak için geçiş, motor anma hızına olabildiğince yaklaşınca (%93…95) gerçekleştirilmelidir. Bununla beraber büyük motorların yüksek yolverme akımını kademeli yıldız üçgen (Y / ∆ / ∆) bağlama ile bir miktar daha düşürmek mümkündür.
Yumuşak Yol Verme
Bazı hallerde motorların yumuşak yol alması istenir, yol verme akımı ise önemli değildir. O zaman bir yumuşak yol verici kullanılabilir. Böylece yol verme süresi yumuşak bir yol vermeye göre ayarlanabilir ve motor çalışması sürekli izlenerek voltajın gereksinimine göre ayarlanabilir, dolayısıyla kayıpların en düşük düzeye indirilmesi sağlanabilir. Yumuşak yol verici kullanıldığında, motorun moment öz eğrisi iş makinesinin özelliklerine uygun olmalıdır.
Not: Daha detaylı teknik bilgi için GAMAK Makine A.Ş teknik dökümanlar kısmını inceleyiniz.