Kabul edelim, tursitlere müsamaha gösterilse de, İran’da İslam rejiminin nefesini en az yerel halk kadar siz de ensenizde hissediyorsunuz. Nasıl giyineceğinizden tutun da kiminle nasıl yürüyeceğinize kadar rejim her şeyde söz sahibi. Rejimin gerçekleştiği ilk zamanlara göre uygulamada biraz esnemeler olmuşsa da yine de bazı kuralları bilmekte fayda var.
Ayrıca İslam rejiminin belirlediği başka bir gündelik işleyiş var. Takvimleri, çalışma günleri bizden farklı. Rejimin sıkı eli, İran’ın dünya ile bağlarını da limitlediğinden rock müzik gibi yasaklar ve Onedio vs gibi sitelere engellemeler de var. Hepsini aşağıda anlattık.
Bu yazımızda İran’da kadınlar nasıl giyiniyor? İran’da internet var mı? İran para birimi ne kadar? İran hangi takvimi kullanıyor? İran’da saat farkı ve çalışma günleri gibi bilinmesi gerekenleri anlattık.
İran’da Turist Kadınlar Nasıl Giyinmeli? – Tesettür ve Başörtüsü
İran’a seyahat edecek kadınların kafalarındaki en büyük soru işareti İran’da kadınlar nasıl giyiniyor üzerine. Zira İran’da vitrin mankenlerinin başörtüsüz olması bile yasak! Evet bazı kanunlarla belirlenmiş katı kılık kıyafet kuralları var ama biz gördük ki bu kurallar gün geçtikçe esnemeye başlamış. Yine de tatilinize limon sıkılmaması için İRAN’DA KADIN TURİSTLER NASIL GİYİNMELİ? – İRAN’DA TESETTÜR & BAŞÖRTÜSÜ yazımızda detaylıca anlattığımız kılık kıyafet tüyolarını uygulamanızı tavsiye ederiz.
İran Para Birimi – İran Riyali ve Tümeni
İran para birimi Riyal. 2016 kuru 1.00 TL = 10,140.61 İran Riyali civarındaydı. Fakat İran’da halk arasında kullanılan tümen terimi kullanılıyor. Kabaca 5000 Riyal yerine 5 kağıt demek gibi bir şey. İran’daki bol sıfırlı para değerine halk arasında getirilen pratik bir çözüm ama menülerde bile tümen yazıyor. 🙂
Sıkıntı şu ki tam 5 bin TL yerine 5 kağıt kadar düz bir hesap yapmadıkları için ilk geldiğinizde biraz kafa karışıklığına neden olabiliyor. Şöyle ki; Tümen (Tuman – Toman) 10 Riyal demek oluyor. Aslında çok basit! Yani 5000 Riyal = 500 Tümen. Eğer hesap 40.000 Tümen tuttuysa o aslında 400.000 Riyal’dir.
İran’da Dolar Geçiyor mu?
Evet, hatta TL yerine dolar götürün deriz.
İran’da Döviz Bozdurmak
İran’daki en garip şeylerden biri, devletin yetki verdiği sokakta elinde tomarla gezen resmi döviz çevirici kişilerin olması. İşportacı gibi adamlar sokaktan adamları çevirerek döviz bozuyorlar. Otel resepsiyonunda veya sokaktaki resmi olmayan kaynaklardan bozdurmayın çünkü buralar hem daha güvenilir hem de döviz kuru oranları nispeten daha düşük.
İran’da Kredi Kartı Geçiyor mu?
İran bankacılık sistemi ambargolar, politik sebepler nedeniyle uluslararası bankacılık sistemine kapalı. Kredi kartlarınızı götürmenizin hiç bir manası yok. Her şeyi nakit ile halletmeniz gerekiyor.
İran’da İnternet
İran’daki bir başka sağ gösterip sol vuran durum da internet. Baktığınızda tüm otellerde internet var, gittiğiniz her yerden telefonuz 3G gösteriyor ama gelin görün ki bir fotoğrafı emaila eklemek 1 saate yakın vakit alıyor. Aslında yeterli alt yapının olduğu ama devletin kontrol politikası gereği özellikle interneti insanı bezdiren yavaşlıkta tuttuğu söyleniyor. Hani, İranlılar yabancı filmler ya da müzikler dinleyerek ahlaklarını bozmasınlar, dünyadan bihaber olsunlar hesabı.
Bu nedenle İran’dayken sıkı bir internet rejimine girmeye hazır olun deriz. Çünkü ailenize ve arkadaşlarınıza sık sık iletişime geçemeyeceğinizi söyleyebiliriz. Whatsapp bir nebze olsun çalışıyor ama resimmiş, videoymuş göndermeyi unutun. 🙂 İş için gidiyorsanız emaillaşmaya dosya alışverişi yapmadığınız sürece devam edebilirsiniz.
Facebook, Twitter ve YouTube bazı sitelere ise erişim komple yasak. İran’ın %10’u Türkçe konuştuğundan Türk sitelerine de sansür var. Onedio gibi bazı gazeteler İran’dan açılmıyor.
Instagram, Facebook ve Twitter gibi örgütlenmek için kullanılamadığından serbest.
İran’da Yasaklı Siteler
Eğer işiniz gereği sosyal medya ile bizim kadar iç içeyseniz sizin için de İran dünyadaki en iş baltalayıcı yerlerden olabilir. Çünkü İslami Rejim bu konuda son derece katı. Sosyal medya devlet tarafından tüm ülkede yasak. Her ne kadar Instagram bir nebze olsun çalışıyor olsa da Twitter, Youtube ve Facebook’tan bahsetmek mümkün bile değil. VPN’lerle de bir yere kadar erişim sağlayabiliyorsunuz. O da çok yavaş.
İran’da Çalışma Günleri
İran’da çalışma günleri bizden farklı. Cumartesi’den Perşembe’ye çalışıp Perşembe yarım günle dükkanı kapatıyorlar. Bakanlıklar tüm Perşembe kapalıyken, devlet daireleri 08.00 – 14.00 arası açık oluyor. Normalde bankalar da Cumartesi – Çarşamba 7.30 – 13.30 arası açık fakat Perşembe günleri 7.30 – 12.30 arasında çalışıyor. Dükkan ve çarşılarda da ayrı bir düzen var. Onlar da Cuma günleri dışında genel olarak 8.30 – 20.30 arası her gün açıklar.
İran Takvimi
İran, Miladi Takvim veya diğer adıyla Gregoryen Takvimini kullanmıyor. Hz. Muhammed’in hicretini başlangıç olarak alan güneş takvimini kullanıyor. Bu nedenle de İran Takvini Gregoryen Takvim’den 621 yıl geriden geliyor. Yani şu an İran 1395 yılında. Bu takvimde ay uzunlukları da çok farklı. İlk 6 ay 31, sonraki 5 ay 30, son ay da 29-30 gün arası çekiyor. Hem yılın hem de baharın başlangıcı Nevruz. Fakat Nevruz Gregoryen Takvime göre bizde 19-21 Mart’a tekabul ediyor.
İran ile Aramızdaki Saat Farkı
Türkiye yuvarlak hesapla 30° doğu meridyenini baz alarak kış döneminde UTC+2, yaz döneminde ise 45 doğu meridyenini baz alarak UTC+3’ü kullanıyor. İran’da ise ulusal saat uygulaması genel geçer uygulamalara bir o kadar aykırı. 52,5 derece doğu meridyenini baz alan İran kış saati için UTC+3:30’u kullanıp yaz saati için UTC+4.30 u kullanıyor. Bu durumda Türkiye – İran arasındaki saat farkı küsuratlı şekilde 1,5 saat olmuş oluyor.
Alkol, Flirt, Rock Müzik, Hepsi Yasak
İran’da yasaklar bol keseden dağıtılmış. Ama neticede onlar da insan, kapalı kapalı ardında yasaksız hala hayat devam ediyor. Bunu mutlaka TAHRAN GECE HAYATI – İRAN GÜNDÜZ KUZU, GECE KURT yazımızdan okuyabilirsiniz.
Çiftlerin Sokakta Dikkat Etmesi Gerekenler
Kıyafet kadar önemli bir diğer konu da çiftlerin sokakta özen göstermesi gerektiği konular.
Evli çiftler: Toplum içinde el ele gezmek, kolunu atmak gibi tensel temastan sakınmaları uygun olur.
Nikahsız çiftler: İran’da dini kurallar çerçevesinde evli olmayan kadın ve erkeklerin bir arada seyahat etmesi, konaklaması, vakit geçirmesi sorun yaratabiliyor. Ama turistik bir yerdeyseniz oteliniz kuvvetle muhtemel sorgulamayacaktır. Evlilik veya kan bağı olmayan karşı cinsten kişilerin çeşitli uygun “senaryolar” hazırlamalarını tavsiyemiz. Örneğin sahte bir yüzükle seyahat etmek gibi… İran’da kadınların kocalarının soyadlarını alması gerekmiyor.
İran’da Çekim Yapmak
Burası hassas konu. Biz mesela İran’da gözaltına alındık. Başımıza gelenleri ve tavsiyelerimizi mutlaka İRAN’DA GÖZ ALTINA ALINDIK! yazımızdan okuyun.
Yalnız Kadın Olarak Gezmek
Tehlikeli mi derseniz, hayır ama rahat mı derseniz iki kere düşünmek lazım. Tek başına İran’ı gezen kadınlardan duyduğumuz biraz erkeklerin ilgilerinden yaka silktikleri yönünde.
İran’da Konaklama
İran’da kesinlikle otel yerine Couchsurfing seçeneğini değerlendirin deriz. Bilmeyenler için, Couchsurfing.com gezginlerin ücretsiz olarak gittikleri yerde yerlilerin evlerine misafir olmasını sağlayan bir websitesi.
Bunu özellikle tavsiye ediyoruz çünkü İran’da hayat kapalı kapılar ardında yaşanıyor ve bir yerli ile ilişkiniz olmazsa bu kapılar hiç bir zaman açılmıyor. Çok ama çok şeyi ıskalarsınız eğer İranlı birisi size İran’ı göstermez ise. Ayrıca, İranlılar gördüğümüz en misafirperver insanlar.
İlla otelde kalmak isteyenler için de bir iki uyarımız var: İran’ı ziyaret eden turist sayısı son senelerde çok hızlı arttığı ve yatırımcılar o hıza yetişemedikleri için İran’da otel sıkıntısı var. Oteller çok önceden dolabiliyor. Bununla birlikte İran yeni dünyaya açıldığı için turizmcilikte de pek gelişmiş sayılmazlar. 5 yıldızlı otellerde bile çok aksak ilerliyor işler. O yüzden servis anlamında beklentinizi yukarıda tutmayın.
İran’da Türkçe Konuşuluyor
İran’ın %10 Azeri Türk’ü ve Türkçe konuşuyor. Ama Azeri Türkçesi tabi. Yol ararken “Men azdım” yani ben kayboldum, otobüsten inmek için “Men burada düşem” demeniz gerekiyor. 😀