Sinir sistemi nasıl çalışır, sinir sistemi hakkında bilgiler
Sinir sistemi nedir, sinir sistemi hakkında bilgiler, sinir sistemi nasıl çalışır, sinir sisteminin çalışması hakkında bilgiler.
Görmemizi, işitmemizi, ağrı ve haz duymamızı sağlayan hareketleri denetleyip sindirim, solunum gibi beden işlevlerini gerçekleştiren; düşünce, konuşma, anımsama, karar verme gibi yetileri düzenleyen sinir sistemidir. Başka bir deyişle sinir sistemi çevreyi algılar ve edindiği bilgileri değerlendirerek bedenin tepkilerim düzenler.
Sinir sisteminin çalışmasını, karmaşık bir elektriksel aygıttaki kablolara benzeyen, birbirine bağlı milyonlarca sinir hücresi, yani nöronlar sağlar. Bunlar sinir sisteminin bir yanından aldıkları sinyalleri başka bir yere iletir, başka nöronları uyararak ilgili işlemi (sözgelimi kas kasılması gibi) gerçekleştirirler.
Nöronlar yaralanma, enfeksiyon, basınç, kimyasal etkenler, oksijen yetersizliği gibi nedenlerle kolayca zarar görüp bozulan hassas hücrelerdir. Üstelik yenilenmediklerinden, bu tür bozukluklar ciddi sorunlar doğurur.
Sinir sistemini oluşturan bölümler
Sinir sistemi birbiriyle ilişkili iki bölümden oluşmuştur. Merkezi sinir sistemi beyin ile omuriliği, periferik sinir sistemi de onun dışında kalan bütün sinir dokularını kapsar. İki sistem ayrıca alt bölümlere ayrılır.
Periferik sinir sistemi
Periferik sinir sistemi ikiye ayrılır: Dışta yer alan somatik sinir sistemi ile içteki otonom sinir sistemi.
Somatik sistemin iki ayrı görevi vardır. Duyu organlarından gelen bilgileri merkezi sinir sistemine iletir ve merkezi sinir sisteminden gelen sinyalleri iskelet kaslarına ileterek hareket etmemizi sağlar.
Otonom sinir sistemi kalp, mide, böbrek ve pankreas gibi iç organ ve bez¬lerin çalışmasını düzenler.
Somatik sistem duysal ve motor sistemlerden oluşmuştur. Duyu organları özel hücreleri ile çevreye ait bilgileri toplar. Ağrı, dokunma ve sıcaklık duyularını algılayan alıcı hücreler birbirine benzer.
Alıcı hücrelerden gelen sinyaller duyu sinirleri ile merkezi sinirsistemine iletilir. Bu sinir liflerinden, saniyede milyonlarca impuls geçer ve dışımızdaki dünyaya ilişkin bilgi edinmemizi sağ-
Duyu sinirleri merkezi sinir sistemine bilgi taşırken motor sinirler de merkezi sinir sisteminden çıkan sinyalleri iskelet kaslarına iletir.
Hem duyu sinirleri, hem de motor sinirler nöronlardan oluşmuştur. Nöronların ise, bir gövdesi ile çok sayıda uzantısı vardır. Periferik sinir sistemi¬nin nöronlarında bu uzantılar öteki nö- ronlarınkinden daha uzundur. Motor nöronlar beyin ile omurilikte, duyu sinirlerinin hücreleri ise bunların hemen yanında yer alır.
Belirli bir bölgeye ya da organa ait bilgileri taşıyan motor ve duyu sinirle¬rine ait lifler birleşerek sinir lifini (ko¬nuşma dilinde yalnızca ‘sinir’ diye adlandırılır) oluşturur. Organlara ve be¬denin değişik bölgelerine değişik sinir¬ler bağlanır. Merkezi sinir sisteminden toplam 43 sinir çifti çıkar. Bunların 12’si beyinden gelen kafa sinirleri, geriye ka¬lan 31 çift de omuriliğin iki yanından çı¬kan omurilik sinirleridir.
Kafa sinirleri(çiftleri) genellikle başta yer alan kas ve duyu organlarıyla ilgilidir, ama en önemli kafa sinirlerinden biri olan vagus, sindirim organlarına, kalbe ve solunum yollarına bağlıdır. Göze giden göz siniri (optik sinir) gibi bazı kafa sinirleri yalnız duyu liflerinden oluşmuştur.
Omurilikten belirli aralıklarla ayrılan omurilik sinirlerinin hepsinde motor ve duyu lifleri bulunur. Bunlar boynun aşağısında yer alan beden bölümlerine bağlıdır. Her omurilik sinirinin omurilik ile birleştiği noktada biri,motor liflerden, öteki de duyu liflerinden oluşan iki ayrı kök yer alır. Sinirler omurilik¬ten ayrıldıktan hemen sonra çok sayıda kollara ayrılır.
Anlaşılacağı gibi periferik sinir sisteminin görevi, merkezi sinir sistemi ile kaslar, duyu organları ve bezler arasında duysal ve motor mesajların iletimini sağlamaktır. Bu sistem duysal sinyalle¬rin çözümlenmesinde ya da motor sinyallerin yaratılmasında rol oynamaz.
Aynı anda iki ayrı işlevin birlikte yürütülmesini sağlayan somatik sinir sisteminin çalışmasının örneği, pedal çevirirken (altta) radyoda çalan müziği dinleyen sporcuda görülebilir.
Bütün bu işlemler merkezi sinir sisteminde gerçekleşir.
Merkezi sinir sistemi
Sinir sisteminin bilgi işlem merkezi beyin ile omuriliktir. Duysal sinirlerin duyu organlarından getirdiği mesajları algılayıp eledikten sonra inceler ve kas ile bezlerde ilgili tepkiyi başlatmak için motor sinirlerle gerekli emirleri gönderirler.
Omurilikte gerçekleşen belirli işlemler oldukça basittir, ama beyindeki çözümlemeler, her seferinde binlerce değişik nöronun işbirliğini gerektiren, son derece karmaşık işlemlerdir.
Dirseğimi çarptığımda koluma yayılan ‘elektriklenme’ hissinin nedenini açıklayabilir misiniz?
Dirsekte duyulan bu hissin nedeni kolun arkasından geçen ulna siniridir. Dirseğin arkasından önkola doğru uzanan bu sinir çarpmalara çok duyarlıdır. Hafif bir vuruş bile duysal sinirlerde yoğun sinyaller yarattığından, çok ağrılı olabilir.
Bir arkadaşım el ve W kollarımdaki ağrının, sinirlerin sıkışmasına bağlı olabileceğini söyledi. Bu ne demektir?
Birçok sinir, özellikle eklemlerin yakınında.dar oluklardan geçer. Bu oluk, şişme ya da yapısal bir bozukluk yüzünden daralarak sinirin sıkışmasına neden olabilir. Hastada ağrı, kaslarda zayıflama, uyuşma ve karıncalanma gibi belirtiler görülür.
Bu biçimde en çok sıkışan sinir, bilekten geçendir. Bilek kemiklerinin, bağ ve kirişlerin arasında sıkışan sinir uyuşmaya, orta, işaret ve yüzük plaklarında karıncalanmaya, elden kola yayılan ağrılara ve başparmağın gücünü yitirmesine yol açabilir. ‘Karpal tünel sendromu’ adı verilen bu durum daha çok orta yaştaki kadınlarda ve hormon dengesizliklerinde ortaya çıkar.
İki ay önce bir ayağım kesildi. Neden hâlâ sanki ayağım yerindeymiş gibi geliyor, hattâ parmaklarımın ağrıdığını bile hissediyorum?
Ayağınızın kesilmesine karşılık bacağınızda, eskiden ayağınızdan beyninize sinyal İleten duysal sinirler hâla yerlerindedir. Bunlar uyarıldığı zaman omurilik kanalıyla beyne sinyal iletirler ve onları eski bilgilere göre değerlendiren beyin, sinyalleri hâlâ ayaktan geliyormuş gibi alır. Bu ağrılara ‘hayalet ağrı’ denir. Beynin bu gerçek dışı hisleri doğru yorumlayıp ayağın artık yerinde olmadığının bilincine varması’ zaman alır.