1 Nisan 1948
—Ankara:
Türkiye'ye yapılmakta olan Amerikan askerî yardımına dahil uçaklardan P - 47 Thunderbolt avcı uçaklarından mürekkep bir grup bu sabah saat 11.30 da İstanbul üzerinde bir tur yaptıktan sonra Balıkesir'e geçmiş ve saat 12 de Balıkesir hava alanına inmişlerdir.
Balıkesir üzerinde birkaç tur yapan uçaklar, halk tarafından yakın bir ilgi île takip edilmiştir.
Amerikalı pilotlar, Balıkesir hava alanında Türk pilotları tarafından karşılanmış ve öğleden sonra da Vali Ziya Tekeli, hava alanına giderek uçakları görmüş ve pilotlara hoş geldiniz»demiştir.
—Ankara :
Yüce Divanın bugün saat 10 da Halil Ozyörük'ün başkanlığında yaptığı birinci oturumunda İyidere fabrikasının satın alınması işinde tanık gösterilenlerden iki kişi dinlenmiştir.
Tanıklardan Tekel Tamir Atölyesi Müdürü Hayrettin Gürtan, Tatava fabrikasının kapatılması hakkında kendine verilen malûmat üzerine, bu fabrikanın idare ihtiyacını karşılayamıyacağıma dair olan ve bilâhare hükümsüz addedilen yazıyı hazırlamış olduğunu söylemiş ve İyidere fabrikası ile Tatava fabrikasının bugüne kadar ne suretle çalıştırıldıklarını izah etmiştir.
ikinci tanık, kereste fabrikasını Tekel idaresine satan Akif Sadıkoğlu, fabrikanın kuruluşunu, orman idaresi aralarında çıkan ihtilâfı, fabrikayı satmayı niçin istediklerini anlattıktan sonra Tekel Bakanını nasıl tanıdığını, bu fabrikanın Tekele satılması hakkındaki konuşmaları, tekliflerin ne suretle yapıldığını ve pazarlığın seyrini açıklamıştır.
Öğleden sonra yapılan ikinci oturumda fabrikaya 300 bin lira kıymet takdir edenlerden Mühendis Sadi Demirkaya, fabrikadaki tetkikleri ve yazdığı rapor hakkında malûmat vermiştir. Bunu müteakip salona alman tam, Tekel idaresinin müskürat fabrikaları şube müdür muavini Fasih Sümer, müdür muavini bulunduğu şubeden geçen muhabereler etrafında bildiklerini söylemiş, tanığın müfettişlikteki ve karma komisyondaki ifadeleri okunarak müfettişlikteki ifadesinde fabrikanın mubayaası için süratle ikmali ve paranın biran evvel tediyesihususundaşubenin tazyik altında bulunduğuna dair kısım üzerinde durulmuş ve tanık mubayaa işinde bir tazyike maruz kalmadığını ifade etmiştir.
Yüce Divan Heyeti, müzakereye çekilmiş ve müzakere sonunda duruşmaya yarın da devam edilmek üzere oturuma son verilmiştir.
—İstanbul:
Bu akşam saat lS.15 ile 18.30 arasında Fındıklı'da Güzel Sanatlar Akademisinin
kütüphanesinden çıkan yangm sonunda Akademi binası tamamiyle yanmıştır.
Yapılan tahkikattan anlaşıldığına göre, yangın,Akademininkütüphanesinden
çıkmıştır.
Yangının Akademiye bitişik olan Edebiyat Fakültesiyle askerî satın alma binasına sirayet etmemesi için büyük gayretler sarfedilmiştir.
—Ankara:
Genelkurmay Başkanı Orgeneral Salih Omurtak, bu akşam Ankara Palasta bir suvare vermiştir.
Bu suvarede, Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Faik Ahmet Barutçu, Millî Savunma Bakanı Münir Birsel, Dışişleri Bakan Vekili Tahsin Bekir Balta, Bayındırlık Bakanı Kasım Gülek, Ulaştırma Bakanı Şükrü Koçak, Genelkurmay İkinci Başkanı Korgeneral Muzaffer Tuğsavul, Cumhurbaşkanlığı Umumî Kâtibi Cemal Yeşil, Dışişleri Bakanlığı Umumî Kâtibi Fuat Carim, generaller, İngiltere Büyükelçisi, Amerikan Yardım Heyetinden General Mc Bride, Amiral Seattle, Amiral Hoag, ingiliz ve Amerikan Ateşemiliterleri ve basın mensupları hazır bulunmuşlardır.
2 Nisan 1948
—Ankara:
Yüce Divanın bugün saat 10 da Halil OzyÖrük'ün başkanlığında yaptığı oturumda iyidere Kereste Fabrikası tahkikatında tanık gösterilenlerin dinlenmesine devam edilmiştir.
Gümrük ve Tekel Bakanlığı Tetkik ve Murakabe Heyetinin eski Başkanı Kemal
Süleyman Vaner, fabrikanın satın alınması bahis mevzuu olduğu günlerde Bakanın emrile Tarım Bakanlığına giderek bu fabrikanın Tarım Bakanlığınca mubayaa edilip edilmiyeceğini sorduğunu söylemiştir, ikinci tanık, Tekel İdaresi Müskirat Fabrikaları Şubesi Müdürü Rıza Ergüven, fabrikanın satın alınmasına dair geçen muamele ve yazılan yazılar hususunda malûmat vermiştir. Tanığın mü~ teftişlerdeki ve karma komisyondaki ifadeleri okunarak bu ifadelerle iîgili muhtelifsuallersorulmuştur.
Daha sonra dinlenilen Ankara Bira Fabrikaları Müdürü Kâmil Yazıcıoğlu, Bakanın fabrikaya gelişlerinden birinde ambalaj işi üzerinde konuşulduğunu, İyidere kereste fabrikasının satın almma-sile ambalaj sıkıntısının giderileceği bahis mevzuu olduğunu söyledi.
Müteakiben Tüccar Arslan Sadikoğlu dinlenmiştir. Arslan Sadıkoğlu, fabrikada kardeşinin de hissesi bulunduğunu, fabrikayı Tekel idaresine satan Akif Sa-dıkoğlu'nun, kardeşine ait hisseyi fabrikanın tamamını 125 bin lira üzerinden hesaplamak suretiyle ödemiş olduğunu söyledi.
Duruşmaya Pazartesi günü devam edilecektir.
— Ankara:
Devlet Opera ve Tiyatrosu bu akşam saat 20.30 da parlak bir programla açılmıştır.
BuaçılıştaCumhurbaşkanıveBayan
inönü, Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Faik Ahmet Barutçu, Hükümet Erkânı, Milletvekilleri, Devlet Ricali, Kordiplomatik, yerli ve yabancı basın mensupları ve diğer davetliler hazır bulunmuştur.
Programa İstiklâİ Marşı ile başlanmış ve evvelâ Cemal Reşit Rey'in bestelediği birinci senfoni ve müteakiben Ulvi Cemal Erkin'in bestelediği keman konçertosu, bestekârların idaresi altında Cumhurbaşkanlığı Flarmonik Orkestrası tarafından çalınmıştır.
Necib Kâzım Akses'in bestelediği Balad, Ulvi Cemal Erkininidaresi altındave
birinci defa olarak Cumhurbaşkanlığı Flarmonik Orkestrası tarafından çalınmış ve bu üç eser büyük takdirlerle karşılanmıştır.
Programın dördüncü ve son parçası olarak Adnan Saygun'un bestelediği Kerem Operasının birinci perdesinin birinci sahnesi, bestekârın idaresi altında ve Devlet Konservetuvarı korosunun da iştirakiyle büyük bir muvaffakiyetle temsil edilmiştir. Aslı rolünde Ayhan Alnar ve Kerem rolünde de Aydın Gün çok alkışlanmıştır.
3 Nisan 1948
—Sivas:
Başbakan bugün saat 18 de Sivas'a gel-raişler, istasyonda şehrimizde bulunan Milletvekilleri, Vali, Komutan, Belediye ve Parti Başkanları ve kalabalık bir halk-tarafından karşılanmışlardır. Başbakan, vagonlarından inerek doğruca Belediyeye gelmişlerdir. Başbakan geceyi Sivas'ta geçireceklerdir.
5 Nisan 1948
—Ankara:
Başbakan Hasan Saka bugün saat 12.42 de Ankara'ya dönmüştür. Başbakanı, Kayaş istasyonunda Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Faik Ahmet Barutçu ve Ankara Valisi Avni Doğan, Ankara Garında da Bakanlar, Genelkurmay birinci ve ikinci Başkanları. Milletvekilleri, Cumhuriyet Halk Par-tisi Başkanvekiü Hilmi Uran, Genel Sekreter Fikret Sılay ve Parti Meclis Grupu Başkanveküi Şükrü Saraçoğlu, bakanlıklar ileri gelenleri, Basın Yayın Genel Müdür Vekili İzzettin Tuğrul Nişbay, Ankara Garnizon Komutanı Tümgeneral Osman Güray, Merkez Komutanı ve Emniyet Müdürü karşılamıştır. Cumhurbaşkanı adına Cumhurbaşkanlığı Umumî Kâtibi Cemal Yeşil ve Başyaver Binbaşı Cevdet Tolgay Başbakana hoş geldiniz demişlerdir. Garda toplanmış bulunan halk, Başbakanı hararetle alkışlamıştır.
—Ankara :
Yüce Divanın bugün saat 10 da Halil Öz-yörük'ün başkanlığındayaptığıoturumda İyidere kereste fabrikasının satın alınmasına tanık gösterilenlerin dinlenilmesine devam edilmiştir.
ilk dinlenilen tanık Rıza Sadıkoğlu, fabrikada hissesi olduğunu, fabrikanın Tekele satışından sonra hissesinin diğer varisler tarafından fabrikanın satış bedeli 125 bin lira hesabile ödendiğini ifade etmiştir.
Bundan sonra dinlenilen iki şahit Hikmet Sadıkoğlu ve Şadaiı Sadıkoğlu, fabrikayı Tekel idaresine satan ağabeyleri Akü Sadıkoğ'u'nun bütün vereseye hisselerini 300 bin lira üzerinden ödediği iddiasında bulunmuşlar, Şadan Sadıkoğlu ile Rıza Sadıkoğlu yüzleştirilmiş, her ikisi de kendi iddialarında ısrar etmişlerdir.
Müteakiben Tekel Genel Müdürlüğü Genel Müdürlük Kalemi Müdürü Mithat Kavur dinlenmiştir. Bu tanık, Bakanlığa giden evraka Umum Müdürlük kaleminden numara verildiğini ve hükümsüz addedilen yazı için, Genel Müdürün telefonla emir verdirdiğini, bundan başka bir hususa vakıf olmadığını söylemiştir.
Bu oturumda son olarak dinlenilecek tanık Mühendis Nedim Aymandı, İyidere kereste fabrikasını tetkik etmiş ve bu husustaki mütalâasını Umum Müdürlüğe bir raporla bildirmiş olan Nedim Ay-mandi'nın duruşmaya gelmediği anlaşılmış ve bunun üzerine akıl hastalıkları nastahanesinin, tanığın tebellüğa dahil olmadığı için, Yüce Divanın tebligatının kendisine ulaştırılmadsğma dair raporu okunmuştur. Bu hususta savcının mütalâası sorulmuş, savcı, tanığın evvelce verdiği ifadelerin okunmasını istemiştir. Ta-nığm müfettişlere verdiği ifade okunduktan sonra sanıklardan Ömer Refik Yalt-kaya, ifadenin bazı noktaları hakkında görüşlerini bildirmiş ve bakanlık tarafından .Tekel Genel Müdürü Hürrem Serene Mühendis Nedim Aymandı'nm mukavelesi biter bitmez bu mukavelenin temdit edilmemesi sebebi, ayrıca eski Bakan Suat Hayri Ürgüplü'ye de Nedim Ayr-mandı'nm mukavelesinin temdit edilmediğinden haberi olup olmadığı sorulmuştur.
Son olarak dinlenilen tanık, Gümrük vs Tekel Bakanlığı eski Muamelât Müdür Muavini Reşat Ak, Fehmi Ateş'ten satın alınan tutkallar hakkında cereyan eden muameleler ve muhaberata dair bildiklerini söylemiştir.
Bu meseleden tanık gösterilenlerin dinlenilmelerine önümüzdeki Pazartesi günü devam edilecektir.
— Ankara :
Bugün saat 17.30 da Ankara Üniversitesi Konferans Salonunda Büyük Türk Sanatkârı Koca Sinan'ın ölümünün 360 mcı yıl dönümü münasebetiyle seçkin bir dinleyici kitlesinin iştirak ettiği bir toplantı yapılmıştır.
Bu münasebetle Tarih Kurumu İkinci Başkanı Profesör Âfet İnan bir konuşma yaparak Sinan'ın tarihteki yerini belirtmistir.
10 Nisan 1948
— Zonguldak:
Kömür Havzası İşçi Sendikasının yıllık kongresi dün saat 14.30 da Kalkevinde toplanmış ve oturum gecenin geç saatlerine kadar devam etmiştir. Zonguldak Mületvekilerinden ve sendikanın kurucularından,olan Sabri Koçer ileismail
Ergener, Vali, Ereğli Kömür İşletmeleri Genel Müdürü, Çalışma Bakanlığı Teftiş Heyeti Başkanı, ve havzanın muhtelif bölgelerinden gelen işçi delegelerinin hazır bulundukları bu kongrede evvela yoklama yapılmış ve bunu müteakip kongre başkanlığı seçimine geçilmiş ve milletvekili Sabri Koçer Kongre Başkanlığına seçilmiştir.
idare Kurulunun okunan raporu üzerinde delegeler ve idarî kurul arasında çetin tartışmalar olmuştur.
Oturum sona ererken Vali Mithat Altıok. Kömür istihsali ve kömür işçileri konu-lariyle ilgili bir söylev vermiştir.
— Ankara :
Ankara'ya gelmiş bulunan Sovyetler Birliği Büyük Elçisi Lavrişev bugün saat 12 de Dışişleri Bakanı Necmeddin Sadak'ı makamında ziyaret etmiştir.
11 Nisan 1948
— Ankara :
Türk - İngiliz Müzik Festivali, bugün saat 15 de, Ankara Devlet Operasının fuayesinde verilen bir oda müziği kon-serile açılmıştır. Açılış konserinde Viyolonist Bay Lico Anıar İle Piyanist Bayan Soji Sabo, Ingüiz bestecilerinden Benja-nıin Britten'in bir süitini ve Eugene Goosens'in sonatımçalmışlardır.
Ankara Operası sanatkârlarından Bayan Saadet Alp, Piyanist Markoviç'in refakatinde, ingiliz bestecilerinden Purcell, Thomas Morley ve Horn'dan aryalar söylemiştir.
San'atkârlar hazır bulunan dinleyiciler tarafından hararetle alkışlanmışlardır.
—Ankara:
Ankara Halkevinde tertip edilen ağaç bayramı bugün Bağlum bucağında kutlanmıştır.
—Adapazarı:
Su baskınına uğrıyan bölgelerde incele,-meler yapmak üzere buraya gelen Bayındırlık Bakanı Kasım Güiek, Anadolu Ajansı muhabirine şu demeçte bulunmuştur:
Sakarya taşkınını yerinde görmek üzere geldim. Taşkın yeri olan Söğütlü, KÖ-kekler ve Kavaklıorman'a kadar gittim. Sel basmış köyler halkına acele yardım için sandal temini ve diğer tedbirlerin alınması sağlandı. Vaziyet endişe verici değildir. Can kaybı yoktur. Taşkının Önlenmesi için gereken etüdlerin yapılmasını buraya beraber getirdiğim arkadaşlardan rica ettim. Ankara'ya döner db'n-mez Bakanlıkta diğer tedbirleri alacağız.»
Yanında Kocaeli Valisi Fazlı Güleç de bulunan Bakan, saat 19 da otomobille şehrimizden ayrılmıştır.
12 Nisan 1948
— Ankara :
Yüce Divanın bugün saat 10 da Halil öz-yörük'ün başkanlığında yaptığı oturumda Fehmi Ateş'ten mubayaa edilen tutkailar meselesinden tanık gösterilenlerin dinlenilmelerine devam edilmiştir.
Tekel İdaresi Satın alma Komisyonu Şe-£i Kâmil Ülgen, Fehmi Ateş'in kereste idaresine tutkal vermek istediğini vapurda bir muhavereden öğrenmiş olduğunu, bunun üzerine Kibrit İşletmesi Müdürü ile konuştuğunu söylemiş ve müdürle aralarında geçen muhavereleri naklet-mjştir.
İkinci tanık, kibrit idaresinde Muhasebe Şefi Zihni Cansu da tutkal mubayaasının seyri etrafında izahat vermiştir.
Bu meselenin diğer tanıkları Yüce Divanın yarınki toplantısında dinlenileceklerdir.
—Ankara:
İngiliz - Türk Musiki Festivaline bu gece saat 21 de Handeî'in su musikisinden süit'i Adnan Saygun'un İncinin Kitabı, Gustav Holst'un Zırdeli Balesinden süit'i ve Edward Elgar'm Enigma Varyasyonları ile devam edilmiştir. Orkestrayı George Weldon idare etmiştir.
Cumhurbaşkanı ve Bayan İnönü, yanlarında Başbakan ve Bayan Saka ve Millî Eğitim Bakanı Reşat Şemsettin Sirer bulunduğu halde konsere şeref vermişlerdir.
Fevkalâde alkışlanan konserden sonra Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, Orkestra §efi George Weldon'u hususi salonlarında kabul buyurarak iltifatta bulunmuşlardır.
—Ankara:
Büyük Millet Meclisi bugün saat 15 de Ali Fuat Cebesoy'un başkanlığında toplanmıştır.
Mardin Milletvekili Abdürrezak Satana, Erzurum Milletvekili Kemalettin Kamu ve Tokat Milletvekili Halit Nazmi Keşmir'in vefat ettiklerine dair Başbakanlık tezkeresi okunmuş ve merhumların hatıralarına hürmetle ayakta tazim duruşu yapılmıştır.
Bundan sonra Malîye Bakanlığına, Tekel Bakanı Şevket Adalan'm tâyini Tekel Bakanlığını da mumaileyhin vekâleten idare edeceğine dair Cumhurbaşkanlığı tezkereleri okunmuştur.
Müteakiben kürsüye gelen Tarım Bakanı Tahsin Coşkan, Toprak ve Orman kanunlarında yapılacak değişiklikler hakkındaki kanun tasarısı hakkında şu beyanatta bulunmuştur:
Sayın arkadaşlarım, Kış tatilinizde, Hükümet tatile girmeden evvel vadetmişti. Toprak ve Orman kanunlarını hazırlamıştır ve bu hazırlıklar ikmal edilerek Büyük Meclise sunulmuştur. Bugün gelen kâğıtların 3 ve 8 inci maddelerini teşkil eden bu iki maddenin beş komisyona havale edildiği görülmektedir.
Sayın arkadaşlarım.
Gerek Orman ve gerek Toprak Kanunu, ilk yapılışlarında da bu kanunlar Tarım, Adalet, İçişleri, Maliye ve Bütçe Komisyonlarından seçilmiş olan geçici. komisyonlarda görüşülmüştür. Bunların hepsi-le ilgisi vardır. Bu arkadaşlar bunların evveliyatını bilmektedir. Hbr birinden bu tasarılar ayrı ayrı geçtiği zaman bir aydan fazla bir vakit geçecektir. Halbuki bu kanunlar hâlen tatbik edilmektedir ve Büyük Mecliste aynen veya tadi-len kabul edilmiş olsa dahi, bugünkü kanunların tatbikine devam olunacaktır, onun için müsaade ve tensip buyurursanız, bu komisyonlardan üçer, beşer arkadaştan müteşekkil bîr geçici komisyon seçilmesini teklif ediyorum. Takdir yüksek heyetinizindir.
Tarım Bakanının beyanatından sonra kürsüye gelen Eskişehir Milletvekili Ahmet Oğuz, geçici ve karma komisyon çalışmalarından gereken neticenin alınamadığı, Toprak Kanunu ve Orman Kanunu gibi iki esaslı kanun maddelerini değiştiren hükümlerin muayyen komisyonlarından geçerek normal seyri takiben heyeti umumiyeye gelmesi, kanunların tetkikatmda daha isabetli kararlara varılmasını sağlıyacağı mütalâasında bulunmuştur.
Bunun üzerine karma komisyon teşkili teklifi reye konulmuş ise de kabul edilmemiştir.
Baha sonra gündemde bulunan sözlü sorulara geçilerek, Muğla Milletvekili Nu-
ri Özsen'm tütün piyasasının bugün ar-zettiği manzara ile müstahsilin durumu hakkındaki sözlü sorusuna karşılık olarak Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Faik Ahmet Barutçu karşılık vermiş ve buna kargı da soru sahibi, tütün ekimi, müstahsilin durumu, fiyatlar, mubayaa tarzları hakkındaki görüşlerini açıklamıştır.
İstanbul Milletvekili Doktor Nikola Fa-kaçelli'nin cemaatlerce idare olunan vakıflar hakkındaki sözlü sorusuna da yine Başbakan Yardımcısı Faik Ahmet Barutçu kargılık vermiş ve müteakiben gündemin diğer maddelerinin müzakeresine geçilmiştir.
Bunlardan Kars Milletvekili Akif İyido-ğan'm ve Seyhan Milletvekili Sinan Te-kelioğlu'nun. dilekçe komisyonunun 25/ 8/1947 tarihli haftalık karar cetvelindeki
466 sayılı kararın kamutayın görüşülmesine dair olan önergeleri üzerinde açılan müzakerede, bir emeklinin Belediye Başkanı seçildiği takdirde maaş durumunun
tayini bahis mevzuu olmuş ve muhtelif hatipler bu konu üzerinde fikirlerini bildirmişlerdir. Müzakere sonunda bu meseleye ait kararın Bütçe ve Malîye encümenlerine gönderilmesi kararlaştırılmıştır.
Son olarak 1943 yılı Millî Korunma bilançosu müzakere edilerek reye konmuş fakat nisap sağlanmadığından tasan gelecek toplantıda tekrar oya konmak üzere toplantıya nihayet verilmiştir. Meclis, Çarşamba günü toplanacaktır.
13 Nisan 1948
—Ankara :
Adapazarı köylerinde su baskınına uğrayanlara ilk ve acil yardım olmak üzere Kızılay Merkezinden iki bin, Amasya köylerinde su baskınına uğrayanlara beş-bin lira gönderilmiştir.
—Ankara :
Haber aldığımıza göre, bu yıl Londra'da yapılacak Olimpiyatlara binicilik ekibimiz de katılacaktır. Olimpiyatlarda binicilik müsabakaları 9 Ağustosta başhya-cak ve altı gün devam edecektir. Olimpiyatları müteakip Londra, Dublin ve Roterdam'da yapılacak Uluslar araş] binicilik müsabakalarına da ekibimiz iştirak edecektir.
Hummalı bir şekilde çalışan süvarilerimiz ilk Olimpiyat seçmelerini Ankara'da yapacaklardır. Bu seçmeler 1 Mayıstan 9 Mayısa kadar devam edecektir.
Bu seçme müsabakalarına yerli ve ecnebi kan 52 at katılacaktır.
—Turhal :
Yükselmekte devam eden Yeşihrmak, dün akşam Kazanın kenar ve meydan mahallelerini basmış, Tokat - Turhal şosesi sular altında kalmıştır.
Askerlik şubesi sularla mahsur bir haldedir. Arapören köyünde su baskınına uğrıyan yedi ev tahliye edilmiştir. Yeşi-lırmak, kasaba dışında mecrasında iki mühim yarma yapmış ve kasaba arazisinin kısmı küllisi sular altında kalmıştır. Bu yarma sebebiyle kasaba tamamen suların istilâsından kunuimuştur. Fakat sular, 25 - 30 santimetre daha yükseldiği takdirde diğer bazı mahallelerle çarşının ve kasaba içerisindeki tek köprünün de suların altında karması muhtemeldir.
—Ankara :
Yüce Divanın bugün saat 10 da Halil Özyörük'ün başkanlığında yaptığı birinci oturumunda ilk olarak, tomruk mubayaası tahkikatı sırasında hazır bulunmıyan tanıklardan Aliş Engin dinlenilmiş tir. Bu tanık kibrit fabrikası ihtiyacı için tomruk satın alınacağı sırada ortaklarile birlikte bir teklif yaptıklarım, tekliflerin-deki fiyat yüksek olduğundan kabul edilmediğini söylemiştir.
Bundan sonra tutkal mubayaası tahkikatına geçilerek, meseleden sanık gösterilenlerdmlenümiştir.
Kibrit İşletme idaresinin Müdür muavinliğinde ve bilâhare Kibrit Fabrikası Müdürlüğünde bulunmuş olan Kemal Hakgüder, tutkal maddesinin kibrit sanayiindeki ehemmiyeti, bu sanayide kullanılan tutkalın nev'i, kibrit şirketinin hükümete devrinden bugüne kadar tutkal tedariki için yapılan muameleler et
rafında geniş izahat vermiş ve Fehmi Ateş'ten alınan büyük bir parti tutkalın mubayaasına dair bildiklerini açıklamıştır.
Müteakiben dinlenilen tanık, Kibrit Fabrikasının eski Müdür Muavini Murat Ak-yiiz de, kibrit imali etrafında malûmat vermiş, muhtelif tutkal nevileri üzerinde görüşlerini açıkladıktan sonra Sümer-bank, Fehmi Ateş ve İngiliz tutkallarının mukayeseleriniyapmıştır.
Öğleden sonraki ikinci oturumda dinlenilen tanık, bir müddet fabrika müdür muavin vekilliğini yapmış olan Nurettin Taylan, Vâkıf Çakmur tarafından fabrikaya gönderilip, tahlili sonunda kibrit imaline elverişli olmıyan tutkalların reddi konusu üzerinde konuşmuştur.
Son olarak dinlenilen tanık, kibrit fabrikasının eski müdürü Besim Akova da, yine Vâkıf Çakmur'un teklif ettiği tutkallar hakkında izahat vererek, bu tutkalların laboratuvar ve imalât tecrübelerinden alınan neticeleri açıklamıştır. Her iki tanık Fehmi Ateş'ten yapılan mubayaa esnasında fabrikadan ayrılmış olduklarından bu konuya ait malûmatları olmadığını söylemişlerdir.
Yüce Divanın yarınki toplantısında Yunanistan'a satılacak kibritler meselesinin
tahkikatına başlanacaktır.
— Ankara:
C. H. P. Meclis Grupu BaşkanVekilliğinden : C. H. P. Meclis GrupuGenelKurulu
bugün (13.4.1948) saat 15 de Sivas Milletvekili Şemsettin Günaltay'în başkanlığında toplandı.
1 — Kürsüye gelen Dışişleri Bakanı Necmettin Sadak, son Avrupa seyahati esnasında iştirak ettiği konferanslarla bu münasebetle yaptığı temaslar ve dünya siyasetinin son gelişmeleri hakkında birbu-Çuk saat süren etraflı açıklamalarda bulunmuş ve bakanın izahları memnunlukla karşiianmışür.
Dışişleri Bakanı, müteakiben vukubulan türlü sorularla hatiplerin mütalâalarını tatminedicişekildecevaplandırmıştır.
2 — Dinî öğretim konularım incelemek üzere kurulan C- K. P. Meclis Grupu Komisyonunun, bundan evvelki toplantıda birinci maddesi kabul edilen raporundaki diğer maddelerin gelecek toplantıda görüşülmesi komisyon başkanının teklifi üzerine Genel Kurulca uygun görülerek saat 17.15 te oturuma son verilmiştir.
—Ankara:
Haber aldığımıza göre, Samsun, Ordu, Giresun, Trabzon, Rize vilâyetlerinde görülen yemeklik hububat darlığını önlemek üzere hükümetçe gereken tedbirler alınmış ve bu meyanda Toprak Mahsulleri Ofisi ile Ziraat Bankası tarafından yapılacak yardımlar kararlaştırılmıştır.
Ofis mahalline derhal 1.500 ton mısır tahsis etmiş ve bu miktarın 1.000 tonunun bir iki gün içinde meşkûr mıntaka-ya ulaştırılması sağlanmıştır. Satın alma kabiliyeti olan yurttaşlarımız yemeklik hububatı tesbit edecek fiat üzerinden satın alabilecek diğerlerine ise Ziraat Bankası tarafından açılacak ziraî kredi yolu ile yardım edilecektir. Antalyadan 1.000 ton mısır yüklü olarak hareket etmiş olan Samsun Vapuru İs-tanbuldan bugün yola çıkmıştır.
Muhtaç yurttaşlarımıza Kızılayca da ayrıcayardımdabulunulacaktır.
14 Nisan 1948
—Ankara :
Bugün saat 10 da Halil Özyörük'ün başkanlığında toplanan Yüce Divanda Yunanistan'a satılacak kibrit meselesinin tahkikatına başlanmıştır. Yunanistan'a satılması mümkün olan kibritlerin satılmasına resmî makamlar aracı ile bizzat teşebbüs etmesi görevi icabı ve hazînenin menfaati cümlesinden iken sırf arkadaşı Fehmi Ateş'i kazandırmak amacile mutavassıt olarak araya sokmak ve ticarî zihniyetle telifi kabil olmıyacak şekilde yüksek fiyat temin etmek, Yunan heyetile müzakereden kaçınmak ve diğer mutavassıtlara ret cevabı verdirerek himayesinitevaliettirmektensanıktutulan eski Gümrük ve Tekel Bakanı Suat Hay-ri Ürgüplü, sorgusu esnasında Yunanistan'a kibrit satışı bahis mevzuu olduğu zamanda iki memleket arasındaki ticarî münasebetlerden söze başlıyarak, kibrit satışı teklifi ve bu teklif etrafında cereyan eden muamele hakkında izahat vermiş ve kendine isnat edilen maddeler hakkında mütalâalarını söylemiştir.
Bundan sonra tahkikat dosyasında bulunan bazı evrak ve bakanlıkla müdürlük arasında yapılan .telefon muhaberelerine müteallik notlar okutturularak, bunlar hakkında eski Bakana sualler tevcih edilmiştir.
Yarın saat 10 da toplanacak olan Yüce Divanda bu meselenin tahkikatına devam edilecektir.
—- Ankara :
Büyük Millet Meclisi bugün saat 15 de Feridun Fikri Düşünsel'in başkanlığında toplanmıştır.
Geçen oturumda müzakeresi yapılan ve yeter sayı bulunamadığından oy muamelesi tamamlanmıyan Millî Korunma kanununa göre yapılmış olan harcamalara ait 1943 takvim yılı bilançosunun onanması hakkındaki kanun tasarısı yeniden açık oya konulmuş ve kabul edilmiştir. Bundan sonra Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı Kuruluş Kanununa bazı hükümler eklenmesine dair olan 4832 sayılı kanuna bağlı 1 ve 2 sayılı cetvellerde değişiklik yapılması hakkındaki kanun tasarısının birinci müzakeresi yapılmıştır.
Söz alan milletvekilleri bu münasebetle kimsesizçocuklar,sıtmailemücadele
mevzuu; Sağbk Bakanlığında hizmet alan su mühendislerinin durumu hakkında mütalâalarını söylemişlerdir. Bu konuşmalardan sonra kanunun tümü ve maddeleri reye konularak kabul edilmiş ve gündemde başka madde olmadığından oturuma son verilmiştir.
Büyük Millet Meclisi önümüzdeki Cuma günü toplanacaktır.
15 Nisan 1948
—Balıkesir :
Amerikan yardım plânına dahil uçaklardan bir grup daha bugün saat 12 de Şehrimizegelmiştir.Muhteliffasılalarla
gelen uçaklar hava meydanına inmeden önce şehrimiz üzerinde dolaşmışlardır. Bu sırada halk, caddelerden ve pencerelerden uçakları ilgi ile takip etmiştir.
—Ankara:
Yüce Divanın bugün saat 10 da Halil Öz-yörük'ün başkanlığında yaptığı birinci oturumda Yunanistan'a satılacak kibritler meselesinin tahkikatına devam edilmiştir.
Oturum açılınca iddia makamı tarafından, Suat Hayri Ürgüpîü'nün bu konu ile ilgili bazı noktaları aydınlatması istenilmiş ve eski bakana sualler tevcih edilmiştir.
Eski bakanın sorgusunu müteakip, bahis konusu olan kibritlerin bizzat satışı İle mükellef iken eski Bakan Suat Hayri Ürgüpîü'nün mutavassıt olarak ortaya çıkardığı Fehmi Ateş'in mutavassıtlı-ğım kabul ve işi buna göre idare ve ticarî fikirlerle telif olunmıyacak derecede yüksek bir fiyat takdir ederek Yunan heyetiyle müzakere icrasını selp ve himaye ettiği arkadaşı Zeki Çalığı işe teşrik edebilmek gayretiyle lüzumsuz bir rekabetin doğmasına meydan vererek işin sürüncemede kalmasına ve satış imkânını selbe sebep olmaktan sanık tutulan Gümrük ve Tekel Bakanlığı Tetkik ve Murakabe Heyeti eski Başkanı Kemal Süleyman Vaner, kendisine atfedilen maddeler hakkında savunmasını yaparak Yunanistan'a kibrit satışı hakkında yapılan teklif, fiyat unsurları, takas ve döviz meseleleri, Yunanistan'la ticaret temasları etrafındaki görüşlerini açıklamıştır.
Öğleden sonra saat 16 da yapılan ikinci oturumda da Kemal Süleyman Vaner, izahlarına devamla Fehmi Ateş'in ve Zeki Çalığın müracaat şekilleri ve bunlarla yapılan anlaşmalara dair malûmat vermiştir. Duruşmaya yarında devamedilecektir.
—Ankara :
Bakanlar Kurulu bugün saat 16 dan 19.30 a kadar süren bir toplantı yapmıştır.
Bu toplantıda İl Özel idareleri Kanunu tasarısı ile Ankara Belediye sınırları içindeki Devlet, özel idare ve belediyeye ait arsaların mesken yapacaklara temliki hakkındaki kanun tasarısı kesin şekillerini almış sel felâketine uğrayan bölgelerin durum ve ihtiyaçlarının ve yapılacak yardım şeklinin evvelce kurulmuş olan Merkez Yardım Komitesince tesbiti kararlaştırılmış ve muhtelif bakanlıklara ait gündelik işler görüşülmüştür.
16 Nisan 1948
—Ankara:
Cumhurbaşkanı İsmet İnönü bu^ün saat 18.30 da Çankaya'daki Köşklerinde itimatnamesini takdime gelen Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliği'nin yeni Büyük Elçisi Mösyö Alexandre Lavri-şefi mûtad merasimle kabul buyurmuşlardır.
—Ankara:
Yüce Divanın bugün saat 10 da Halil Özyörük'ün başkanlığında yaptığı birinci oturumunda Yunanistan'a satılacak kibritler meselesinin tahkikatına devam edilerek Gümrük ve Tekel Bakanlığı Tetkik ve Murakabe Heyeti Azasından Fikri Fesçioğlunun sorgusu yapılmıştır. .Eski Bakan Suad Hayri Ürgüplümün Fehmi Ateş'i himaye sadedinde verdiği emirleri tebliğ ederek himayenin geıçek-leşmesine yardım ettiği gibi akreditif açılmadan obsion itasını sağlamak üzere Bakanlık namına emirler vererek Fehmi Ateş'i himaye eylemekten sanık tutulan Fikri Fescioğlu, muamelenin seyri üzerinde, ve kendisinin not defterlerinde kayıtlı telefon muhaverelerine dair izahat vermig, Suad Hayri Ürgüplü ve Kemal Süleyman Vaner bu notlardan bazıları hakkında mütalâalarını söylemişlerdir. Sanıkların sorguları bittikten sonra tanıklarındinlenilmesinegeçilmişve ilk tanık, kibrit satışı meselesiyle ilgilenmemiş olduğunu ve bu sebeple de aydınlatıcı malûmat veremiyeceğini ifade etmiştir.
Dinlenilen ikinci tanık, Maliye Teftiş Kurulu Başkanı Faik Ökte, tahkikat fezlekesine esas olan noktalar hakkında açıklamalar yapmıştır.
öğleden sonra yapılan ikinci oturumda İstanbul Tüccarlarından Rafael Menase ile Albert Penhas dinlenilmiştir. Bu iki tanık TekeFin Fehmi Ateş'in tavassutuyla Yunanistan'a kibrit satışı teşebbüsü ile bu hususta İstanbul'da Tekel'de yapılan bir toplantı etrafındaki bildiklerini söylemişlerdir.
Yüce Divan Pazartesi günü toplanacaktır.
—Ankara:
İngiliz - Türk müzik festivalinin altıncı konseri bu akşam, Devlet Operasının seçkin dinleyicilerle dolu salonunda ender tesadüf edilir bir muvaffakiyetle verilmiştir.
Ferid Alnar'm Viyolensel Korçertosu bestecisinin idaresi altında Solist David Zirkin tarafından ve Riyaseti Cumhur Filarmoni Orkestrasının iştiraki ile çalınmış ve çok takdir edilmiştir.
Bundan sonra ilk defa 10 Temmuz 1939 da Cornegie Hall'da çalınmış olan Piyano ve Orkestra Korçertosu bizzat Bestecisi Arthur Bliss'in idaresi altında Piyanist Noel Newton Wood tarafından. Orkestranın da iştiraki ile fevkalâde başarı ile çalınmış ve dinleyicileri gerçekten hayranbırakmıştır.
Başbakan ve Bakanların da hazır bulunduğu bu konseri, Cumhurbaşanı ve Bayan inönü huzurîarıyla şerefîendirmiş-lerdir.
17 Nisan 1948
—Ankara:
Köy Enstitülerinin temelleri atıldığı günün sekizinci yıl dönümü bugün bütün köy enstitülerinde kutlanmıştır.
Hasanoğlan Köy Enstitüsünde yapılan törende, Millî Eğitim Bakanı Reşat gem-
settin Sirer, milletvekilleri, bakanlık ileri gelenleri, basın mümessilleri, öğrenciler ve çok kalabalık bir halk hazır bulunmuştur. Törene, karşılama ve geçid resmini müteakip İstiklâl Marşı ile başlanmış, Enstitü Müdürünün konuşmasından sonra konulara ve çocuklara hitap eden Millî Eğitim Bakanı Reşat Şemsettin Sirer, günün manâsını belirttikten sonra törene katılan konuklara teşekkür etmiş ve sonra da öğrencilere hitap ederek köy enstitülerinin kurulması ve Enstitülerde binlerce memleket çocuğunun büyük ve şerefli Öğretmenlik vazifesine- bu vazifenin gerektirdiği vasıflarla hazırlanması için milletimizin ihtiyar ettiği büyük fedakârlığını anlatmıştır.
Millî Eğitim Bakanı, Enstitüleri kuran Cumhur Başkanı İnönü'nün ve Türkiye Büyük Millet Meclisinin enstitülerin tekâmülü ve öğrencilerin de milletin umud-larma lâyık bir şekilde yetişmeleri için devamlı alâkalarını ve himayelerini şükranla anmıştır.
Reşat Şemsettin Sirer, konuklara da sevindirici bir haber olarak enstitülerimizde yetişen çocuklarımızın büyük bir milletin evlâdı olmanın şuurunu duyarak ve geçmiş zamanlarda büyük işler yapmış olan atalarımızın ruhunu kendi bileklerinde duyarak derin bir meslek ve vaziie sevgisi ile yetişmekte olduklarını temin etmiştir.
Bunu, son sınıftan bir öğrencinin ödevi belirtmesi ve and içirmesi, millî oyunlar, türküler, şiirler ve sazlarla türküler takİ-betrniş ve spor alanındaki gösterilerle törene son verilmiştir.
Bugün sayısı yirmiye çıkan ve Türkiye-nin çeşitli bölgelerine serpilmiş olan köy
enstitülerimizde 15600 köy çocuğu okumaktadır. Şimdiye kadar köy enstitülerinden 6846 öğretmenle 8840 eğitmen çıkmıştır.
Hasanoğlan KÖy Enstitüsünde Öğrenci sayısı 86'sı kız olmak üzere 916'dır. Bunun 279 u Köy Sağlık Memurları yetiştiren sağlık kolundadır. Bu yıl ilk defa olarak yönetmeliğe göre, birinci sınıflara sınavla öğrenci alınmıştır.
19 Nisan 1948
—Ankara:
Geçen Cuma günü Cumhurbaşkanına iti— madnamesini takdim etmiş olan Sovyet Rusya BüyükelçisiLavrişef bugünsaat
11 de makamlarında Başbakan Hasan Şa-ka'yı ziyaret eylemiştir.
—İzmir:
Türkiye'ye yardım Amerikan programı gereğince memleketimize tesiim edilen ab. 47» uçaklarından yeni bir grup bugün izmir'e varmıştır.
—Ankara:
Büyük Millet Meclisi bugün saat 15 de Raif Karadeniz'in başkanlığında toplanmıştır.
Gündemde bulunan sözlü sorulardan, gemi satın almak için Amerika'ya gönderilen heyetler hakkında; Ankara Milletvekili Hıfzı Oğuz Bekata tarafından verilen sözlü soruya karşılık olarak, Ulaştırma Bakanı Şükrü Koçak açıklamada bulunmuş ve soru sshibi Hıfzı Oğuz Bekata, kürsüye gelerek Amerika'ya gönderilen birinci heyetin mesaisinden ve bu mesainin müsbet neticelerinden bahsetttıkten sonra ikinci heyetin gidişi ve Amerika'da tahassül eden vaziyet ve bilâhara gönderilen ikinci heyet hakkında izahat vermiş, evvelce alınması kararlaştırılan bir kısım gemilerle yüzer vincin alınmamasının zararlarını da tebarüz ettiren hatip Ansaldo firmasiyle gemi inşaası için ya--pılan anlaşmayı da tenkit etmiştir. Ve sözlerini bitirirken yok yere memleket ölçüsünde maddî ve manevî zararlar husule getirildiğini söylemiştir. Bundan sonra ikinci sözlü soruya geçilmiştir:
Tunceli Milletvekili Necmettin Satair Sılan'm 5098 sayılı kanunun yürürlüğe girmesi üzerine Batıdan Doğuya dönenlerin, Doğu illeriyle Tunceli'nde Toprak Kanununun uygulanması için ne düşünüldüğüne ve toprak dağıtımını çabuklaş-tırıcı bir program olup olmadığına dair sözlü sorusuna karşılık olarak Tarım Bakanı Tahsin Coşkan açıklamada bulunmuş vebuaçıklamayımüteakipsorusahibi
Necmettin Sahir Sılan, Doğu illerinin ve Tunceli vilâyetinin hususiyetlerinden, buralardan Batıya gönderilen fakat şimdi serbest hayata kavuşmuş olarak yine Doğuya dönen yurtdaşlarm tapuya bağlı, ve tapusuz gayrimenkullerinin durumlarından bahsettikten sonra, bu bölgede toprak işlerinin halledilememesînin ve halâ da gecikmekte olmasının zararlarını açıklamış, ortak ve yarıcı olarak çalışan topraksız köylünün durumuna da temas ettikten sonra da Tunceli'nden başlanılmak üzere Doğu ve Güneyde de topraksızların biran evvel topraklandırılmslars temennisinde bulunmuştur.
Tekrar kürsüye gelen Tarım Bakanı Tahsin Coşkan demiştir ki:
Doğu illerinde başladık, dedim ve önümüzdeki seneTunceîinidahi alıyoruz.
Sözlü sorular bittikten sonra gündemin son maddesi olan, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı kurutuş ve memurları kanunlarına bazı hükümler eklenmesine dair olan 4882 sayılı kanuna bağiı bir ve iki sayılı cetvellerde değişiklik yapılmasına dair kanun tasarısının ikinci müzakeresi yapılmış ve tasarı kabul edilmiştir.
Büyük Millet Meclisi önümüzdeki Çarşamba günü toplanacaktır.
— Ankara:
Yüce Divanın bugün saat 10 da Halil Özyörük'ün ' başkanlığında yaptığı bir oturumda, Yunanistan:a kibrit satışı meselesinde Fehmi Ateş firmasiylc müşterek hareket eden Türk E1İ33 Şirketi ortaklarından Aristidi Fatris tanık olarak dinlenilmiştir. Bu tanık kibrit satışı meselesinde gerek burada gerek Yunanistan'da cereyan eden muamelelere dair izahat vermiştir. Bu esnada Yüce Dîvan Heyetinden Yargıtay Üyesi Osman Talât İl tekin, bir baygınlık geçirmiş ve tedavisi yapıldıktan sonra istirahat için evine gitmiştir. Bu sebeple oturuma ara vermek mecburiyeti hasıl olmuştur.
Öğleden sonra yapılan ikinci oturumda tanıklardan, Yunanistan'da yapılan kibrit ihalesine iştirak etmiş olan Zeki Çalık, elinde opsiyon olmadan ihaleye girmesi sebebini anlatmıştır.
Daha sonra dinlenilen Bedri Martı. Semih Beken ve Münir Karacık kibrit satışı konusunda bildiklerinisöylemişlerdir.
Duruşmaya yarındadevamedilecektir.
20 Nisan 1948
—Ankara:
Yüce Divanın bugün saat 10 da Halil Özyörük'ün başkanlığında yaptığı oturumda Yunanistan'a kibrit satışı meselesinden tanık gösterilenlerin dinlenilmesine devam edilmiştir.
İlk olarak, Teke! idaresinin eski Umum Müdür Muavini Ulvi Yenal ifade vererek, kibrit satışı mevzuu ile vazifelendi-riidiğîni, satın muamelesinin seyri sırasında işin bazı cihetlerine müşahit olarak vâkıf olduğunu söylemiş, Tekel'de yapılan toplantılar, fiyat meselesi, Fehmi Ateş'in ve Zeki Çalık'm durumları hakkındaizahat vermiştir.
ikinci olarak dinlenilen tanık Avukat Semih Seven, Yunanistan'a kibrit satışına ne suretle muttaliolduğunu, satış
hakkında yapılan müzakereye ait bildiklerini, Tekel Genel Müdürlüğünde yapılan toplantıdaki müzakereleri açıklamıştır.
Daha sonra o zaman Türk Tütün Limited Şirketinde İdare Meclisi Üyesi olan Recai Tuğrul dinleniîmiştir. Bu tanık kibrit satışı iyin Zeki Çahkoğlu'nun kendine müracaat ettiğini ve mumaileyhi Tekel Genel Müdürüne gönderdiğini söylemiştir.
Son olarak dinlenilen tanık Gümrük ve Tekel Bakanlığı eski Hususî Kalem Müdürü Sabahattin Tanman, Kibrit satışı muamelesinin hususî kalemden geçmediğini söyledikten sonra> dosyada bulunan bir telefon notu üzerinde durmuş, bu notun alınması etrafındaki görüşünü belirtmiştir.
Kibrit Satışı meselesinden tanık gösterilenlerin dinlenilmesine yarm da devam edilecektir.
—Ankara:
Ç. H. P. Meclis Grupu Başkan Vekilliğinden: C. H. P. Meclis Grupu Genel Kurulu bu gün 20/4/1948 saat 15 te Sivas Milletvekili Şemsettin Günaltay'm başkanlığında toplandı.
Kürsüye gelen Ulaştırma Bakanı Şükrü Koçak, gemi satın almak üzere Amerika'ya gönderilen heyetler hakkında verilen soru önergesi münasebetiyle meclis iç tüzüğünün 177 inci maddesine tevfikan soruşturma yapılmasına dair Büyük Millet Meclisi başkanlığına verilen ve Meclis gündemine alman önergsye yarınki Kamutay toplantısında cevap vereceğini bildirdi.
Bunun üzerine söz alan muhtelif hatipler parti tüzüğü hükümlerini anlayış bakımından mütalâalarını söylediler. Yapılan uzun müzakerelerden sonra başkanlığa verilen önergelerden (partili bir milletvekilinin bir bakanın icraatı hakkında meclisçe tahkikat açılabilmesine dair olan talebi, grup mezuniyeti ile Meclise intikal etmek icabeder. Bunun için de grupun daha evvel işin mahiyetine ıttıla hasıl etmesi ve müzakere açması lâzımdır. Fakat bugün bahis mevzuu olan mesele, bir soru önergesi münasebetiyle mecliste evvelden açıklanmış ve grup üyelerince de mevzua itüîa hasıl edilmiş olduğundan bu meselede beliren duruma göre işin açıkça mecliste görüşülmesi umumî efkârı aydınlatmak bakımından uygun olacağından grupumuzun, bu konunun kamutayda alenen konuşulmasına karar vermesi) hakkındaki Önerge çoğunlukla kabul olundu.
Vaktin gecikmiş olması dolayısiyle gündemdeki diğer konuların konuşulması gelecek toplantıya bırakılarak saat (19.30) da oturuma son verildi.
— Ankara:
Demokrat Parti Meclis Grupu Başkanlığından:
Demokrat Parti Meclis Grupu bugün toplandı, parti merkez haysiyet divanının son kararlarını bildiren parti başkanlığı tezkeresi okunup Ittıla hasıl olduktan sonra açık bulunan Meclis Grupu İkinci Başkanlığı ile Grup İdare Heyetindeki iki azalık için yapılacak seçime geçildi. Tasnif neticesinde Meclis Grupu İkinci BaşkanlığınaEskişehirMilletvekili Âbidin Patuoğlu'nun ve azalıklara da Kayseri Milletvekili Kâmil Gündeşle Eskişehir Milletvekili Kemal Zsytinoğlu'-nun ekseriyetle seçildikleri anlaşıldı. Bunu müteakip gelen evrak okunduktan ve lâzım gelen cevapların verilmesi görüşüldükten sonra toplantıya son verildi.
21 Nisan 1948
— Ankara:
Yüce Divanın bugün saat 10 da Halil Oz-yörük'ün başkanlığında yaptığı oturumda Yunanistan'a kibrit satışı işinden tanık gösterilenlerin ifadeleri dinleniımîştir. İlk olarak dinlenilen, Kibrit Muvakkat İşletme idaresinin eski Müdürü Tevfik Taşçı, Yunanlıların kibrit istediklerini ne suretle öğrendiğini söyledikten sonra Fehmi Ates'in ve Zeki Çalık'm müracaatları ve bunların anlaştınlması için yapılan toplantı etrafındaki bildikleriyle yazılı obsiyonun ne suretle verildiğini açıklamıştır.
Müteakiben dinlenen Tekel Umum Müdürlüğü Hususî Kalem Şef: Necati YÖ-rükoğlu kendisinin .kibrit satışı işine dair malûmatı olmadığı, yalnız Bakanın Kemal Süleyman Vaner'e yazdığı bir mektubun Kemal Süleyman Vaner'e verilmemesini telefonla bakanın rica ettiğini beyan etmiştir.
Üçüncü tanık. Gümrük ve Tekel Bakanlığı, Tetkik ve Murakabe Heyetinin eski Muamelât Müdür Muavini Reşat Ak, Yunanistan'a kibrit satmak istiyen iki rakip firmanın uzlaştırılması yolunda yapılan teşebbüsleri, toplantılarda neler görüşüldüğünü, firmaların ne suretle anlaştıklarını ve obsiyonlara dair görüşlerini izah etmiştir.
Son olarak dinlenen Gümrük ve Tekel Bakanlığı Ekonomik İşler Müdürü Rük-nettin Birce de ifadesinde kendinin, Yunan Ticaret Heyetiyle müzakereler yapacak heyete Tekel Bakanlığı mümessili olarak iştirak ettiğini söyliyerek bu heyetin salâhiyeti, ve yapılan temasların mahiyeti hakkında malûmat vermiştir. Bundan sonra vefat etmiş olan Fehmi Ateş'in müfettişliğe verdiği ifadesi okunmuştur.
Yüce Divan 26 Nisan Pazartesi günü saat 10 da toplanacaktır.
Kızılay'ın teşkilât ve depolariyle faaliyetini tetkik edeceğim. Türk Kızılay Derneğinin Başkan ve ileri gelenleriyle bundan önce muhtelif konferanslarda tanışmak fırsatını buldum. Şunu belirtmek isterim ki Kızılay Derneği harp sırasında fevkalâde bir faaliyet göstermiştir.»
Kont Bernadotte bundan sonra, İsveç Kızılhaç Cemiyetinin faaliyetlerinden geniş Ölçüde bahsetmiş ve Milletlerarası Kızılhaç ve Kızılay konferanslarının ilerdeki toplantılarına temas ederek demiştir ki:
«Önümüzdeki Ağustos ayı içinde Stock-hlom'da Milletlerarası bir toplantı yapılacaktır. Bu toplantıda müzakeresi derpiş edilen başlıca .mevzular şunlardır: İkinci Cihan Harbinde cemiyetlerimiz taralından edinilen tecrübelerin tetkiki ve buna göre yeni bir sözleşmenin hazırlanması, ikinci önemli mevzu da, ilerde foaşgösterecek bir harpte, sivil esirlerin de harp esirleri gibi muamele görmesi ve esir kamplarındaki sivillerin tarafsız bir memleketin Kızılhaç veya Kızılay Cemiyeti tarafındankontrol edilmesi.»
Almanya'nın çökmqsine yakın günlerde siyasî bir faaliyet göstermiş olan Kont Bernadotte- yakın bir zamanda bir harbin başgösterip göstermiyeceği hususunda bir gazetecinin ne düşündüğünü sorması üzerine şunları söylemiştir:
«Harp bazı kimselerin zannettiği gibi yakın bir zamanda yani önümüzdeki ş<ı birkaç ay içinde başgöstereceğini zannetmiyorum. Ancak harbin de tamamen, ortadan kalkacağınaaslainanmıyorum.»
Kont Bomadotte, bugünkü dünya durumu hakkında, bir Hayır Cemiyetinin Başkanı olmak sıfatiyle herhangi bir yorumda bulunmaktan imtina etmiştir.
— Ankara:
«Viyana Çocuk Konfeu» kuruluşunun 450 inci yıldönümü münasebetiyle bu gece Devlet Opera ve Tiyatrosunda Doktor Von Goertz'in idaresi altında ilk temsilini büyük bir muaffakiyetle vermiş vo fevkalâde alkışlanmıştır.
Cumhurbaşkanı ve Bayan İnönü yanlarında Başbakan ve Bayan Saka olduğu haldetemsileşerefvermişlerdir.
27 Nisan 1948:
— Ankara:
Cumhurbaşkanı İsmet İnönü saat 11.30 da Çankaya'daki köşklerinde Kızılay Derneğinin misafiri olarak memleketimizi ziyaret eden İsveç Kızılhaç Başkanı Com-te Befnadotte'u, hususi surette, kabul buyurmuşlardır.
Bu kabul esnasında İsveç Elçisi Mösyö Erle Von Post, Dışişleri Bakanı Necmed-din Sadak ve Kızılay Derneği Genel Mer-ke?i Başkanı Ali Rana Tarhan da hazır bulunmuşlardır.
— Ankara:
Yüce Divanın bugün saat 10 da Hail Üz-yÖrük'ün başkanlığında yaptığı oturumda, tahkikatı evvelce yapılmış olan tomruk satın alımından tanık gösterilenler dinlenilmiştir.
İlk dinlenilen tanık, Gümrük ve Tekel Bakanlığı Tetkik ve Murakabe Heyeti Azasından Nevzat Korur, damgasız ve orman resmi verilmeden tomruk alındığı hakkındaki bir ihbar dolayısiyle yapılan tahkikatı izah etmiştir. Müteakiben Kibrit Muvakkat İşletmesi Memurlarından Mehmet Ali Donuker dinlenilmiş bu tanık da İnal Vapuru ile fabrikaya gelen bir parti tomruğun teslim cetvellerinde silintiler olduğuna dair ihbar üzerine yaptıkları tahkikatı anlatmış, ve ondan sonra yani konunun tahkikinde vazife almış olan Kibrit Muvakkat İşletme idaresi Mubayaa Şefi Kemal Ülgen de tahkikat etrafında malûmat vermiştir.
Dördüncü tanık Süreyya Berksan, Hüsnü Ulus'un 20.000 metre mikâp taahhüdünden 10.000 metresini taşaron olarak üzerine alan Niyazi Güien'in yakın biraderi olduğunu söylemiş ve Niyazi Güien'in yazıhanesinde tomruk işi etrafında duyduklarınıanlatmıştır.
Son olarak Niyazi Gülen'în ortağı Ekrem Sel dinlenilmiştir. Ekrem Sel, Niyazi Gülenle birlikte yaptıkları tekliften başhyarak bilâhare 10.000 metre küp için
Hüsnü Ulus vekili Vakıf Çakmur'la aralarındaki anlaşmanın esaslarını, tomruk taahhüdü ve nakli, revirlerin teslimatı ve fiyatlar hakkındaki mütalâalarını söylemiştir. Duruşmaya yarmdadevamedilecektir.
—Ankara:
C. H. P. Meclis Grupu Genel Kurulu bugün «27/4/1948» saat 15 de İzmir Milletvekili Şükrü Saraçoğlu'nun başkanlığında toplandı.
Buğday ihracı dolayısiyle eski Ticaret Bakanı hakkında Meclis soruşturması yapılmasına dair Türkiye Büyük Millet Meclisinin 26 Nisan 1948 tarihli oturumunda başkanlığa * sunulan ve Meclis gündemine alman önerge hakkında grup genel kurulunda müzakere açılarak bir karara varılmasını isteyen önergeler üzerine söz alan muhtelif hatipler bu konuya dair olan düşüncelerini bildirdiler. Bu arada eski Ticaret Bakanı Atıf İnan da geniş açıklamalarda bulundu.
Kürsüye gelen Başbakan Yardıma sı, bahsedilen bütün hususların toprak ofisi bünyesinde üç aydanberi Hükümetçe tetkik ve tahkik konusu yapıldığını, neticenin memleket efkârını tatmin edici olması için keyfiyetin Maliye Müfettişlerinden kurulu bir heyete havale ve tevdi edilmiş bulunduğunu ve kısa bir müddet içinde alınmasına çalışılan sonucun açıklanacağını bildirdi ve soruları cevaplandırdı. Bu tahkikatın azamî bir ay içinde intaç edileceği, vuku bulan sual üzerine, Başbakan Yardımcısı tarafından tasrih edildi.
Bunun üzerine başkanlığa sunulan önergelerden Meclis soruşturması hakkındaki teklifin bu tetkikatm sonuna bırakılmasının karar altına alınmasına dair olan Önerge çoğunlukla kabul edilerek saat 21.15 de oturuma son verildi.
28 Nisan 1948
—Ankara:
Yüce Divanın bugün saat 10 da Halil Özyorük'ün başkanlığında yaptığı oturumunda tomruk meselesi hakkında şahadette bulunmakİçin müracaat etmiş olan Bursa Orman Tahdit Komisyonu Başkanı Beh-:at Gülen ve onu takiben kahve işinin tahkiki esnasında tanık olarak celbine karar verilmiş bulunan Muhtar Damakon dinlenilmelerdir. Muhtar Damakon kahve satmak için idareye vaki müracatlarmı ve idarenin kahve mü-bayaasmdaki hattı hareketi hakkında görüşlerini izah etmiştir.
Bundan sonra iddia makamı ve sanıklar tahkikatın tevsiine müteallik isteklerini bildirmişlerdir
Yüce Divan Önümüzdeki Pazartesi günü saat 10 da toplanacaktır.
—İstanbul:
Yunanistan'da iki maç yapmış bulunan Türk Millî Takımı futbolcuları bugün öğleden sonra saat 18.10 da iki Türk uça-ğivleistanbul'adönmüşlerdir.
Yeşilköy Hava Maydanmda sporcularımızı Futbol Federasyonu İkinci Başkanı, gazeteciler, kulüp temsilcileri ve binlerce halk karşılamıştır.
Heyecanlı gösterilerle karşılanan futbolcularımıza ve kafile başkanına muhtelif spor kurumları tarafından buketler verilmiş ve futbolcularımız halkın omuzlarında taşınmıştır.
Kafile Başkanı ve sporcularımızın kazandıkları galibiyetten ve Yunanistan'da gördükleri konuk severlikle kardeşçe muameleden memnunluklarını bildirmişlerdir.
—İstanbul:
Rendova Uçak Gemisi bugün saat 13 de Yeşilköy açıklarına gelmiş ve demirlemiştir.
—Ankara:
Büyük Millet Meclisi bugün saat 15 te Cevdet Kerim Inoedayı'nm başkanlığında toplanarak Afyon Milletvekili Şahin Lâçin ve iki arkadaşı tarafından verilen buğday ihracı dolayısiyle eski Ticaret Bakara hakkında Meclis soruşturması yapılmasına ait önergeyi müzakere etmiştir.
Söz alan milletvekillerinden Önerge sahibi Afyon Milletvekili Şahin Lâçin, Afyon Milletvekili Ahmet Veziroğlu, Kütahya Milletvekili Ahmet Tahtakılıç, hububat politikasında yanlış adımlar atıldığı, isabetsiz kararlarla ihracat yapıldığı ve bunun bu günkü sıkıntılı duruma sebep olduğunu söyliyerek bu hususlar üzerindeki toprak ofiste yapılmakta olan teftiş ve tahkiklerin ayrı mevzu olduğu, bakan tarafından meclis soruşturması yapılmasının ayrıca ele alınabileceği mütalâasında bulunmuşlardır..
Yine bu konuşmalar esnasında Kütahya Milletvekili Ahmet Tahtakılıe Cumhuriyet Halk Partisinin dünkü toplantısına ait tebliğ hakkında da görüşlerini açıklamış ve Manisa Milletvekili Muammer Alakant da bu konuda Kütahya Milletvekili tarafından ileri sürülen mütalâalara karşılık vermiştir.
Bu müzakerelerin cereyan sırasında Rai£ Karadeniz (Trabzon) hububat, ihracı bahsinde konuşulurken kendinin bakan olduğu zamanda yapılmış olan ihracata da temas edilmiş bulunulması dolayısiyle söz alarak o devredeki hububat stokunun durumunu anlatrmş, bu stoktan ihracat yapılmasını zarurî kılan sebepleri ve bazı ahvalde tüccara komisyon verilmesindeki mücbir sebepleri açıklamıştır.
Eski Ticaret Bakanı Atıf İnan da hububat ihracı, bu ihraçtaki hesapsızlık, bazı firmaların tercih edilmesi gibi hususlar üzerinde bazı milletvekilleri tarafından ileri sürülen iddialara cevap vermiştir. Daha sonra kürsüye gelen Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Faik Ahmet Barutçu, hububat durumu ve tahkik konusunda açıklamada bulunmuş, Başbakan Yardımcısının bu açıklamasını müteakip müzakerenin kifayeti hakkında verilen bir önerge okunmuştur.
Kütahya Milletvekili Ahmet Tahtakılıç bu önerge aleyhinde bulunmuş, önerge sahibi Ordu Milletvekili Hamdi Şarlan da önergesini ne sebeple verdiğini izah eylemiş ve tartışma sonunda önerge reye konmuş ve kabul edilmiştir.
Meclis Çorum Milletvekili Cemal Kazan-cıoğlu tarafından verilen Başbakan Yardımcısının açıklamasından Toprak Ofisinde üc aydan beri yapılmakta olduğu anlaşılan teftişin bir aya kadar bitirileceğine göre meclis soruşturması yapılmasına dair görüşmenin tahkik ve teftişlerin sonuna bırakılması hakkındaki bir önerge kabul edilerek gündemde bulunan diğer maddelerin müzakeresine gelmiştir. Bu arada gündemde bulunan maddelerden, Diyarbakır Milletvekili Vedat Diclelinin devletçe yapılacak olan millî şoseler hakkındaki sözlü sorusuna verilecek cevap önerge sahibinin bulunmaması dola-yısiyle tehir edilmiş, Büyük Millet Meclisi 1947 yılı Kasım ve Aralık ayları hesabı hakkında Meclis Hesaplarını İnceleme Komisyonunun raporu onaylanarak toplantıya son verilmiştir.
Büyük Millet Meclisi önümüzdeki Cuma günü toplanacaktır.
29 Nisan 1948
— İstanbul:
Askerî yardım plânı gereğince Amerika'nın bize verdiği snv - 6 tipindeki uçakları getiren Rendova Uçak Taşıt Gemisi saat 17.15 te Yeşilköy açıklarına demirlemiş ve bugün saat 9.30 da hamulesi olan 100 kadar talim uçağını çıkarmağa başlamıştır.
Bu sabah istanbul Deniz Komutanı Tarık Ersuna adma bir subay, Rendova'ya giderek gemi süvarisine hoşgeldiniz demiştir.
Gemi süvarisi sabahleyin İstanbul Valisini makamında ziyaret etmiş ve Vali bu ziyaretiöğledensonraiadeetmiştir.
1944 senesinde denize indirilmiş olaa 23.000 tonluk refakat Uçak Gemisi Rendova, Nisan'm birinde Cebelüttarık'a uğradıktan sonra San Fransisco'dan kalkarak Panama Kanalını geçmiş ve sonra doğruca buraya gelmiştir.
Geminin tahliyesi büyük bir süratle yapılmaktadır.
Rendova istanbul'dan Salı günü kalkarak Porstsaid, Bahreyn Adaları, Singapur ve Manilla'ys uğrayarak dünya gezisine devam edecek ve pasifik'i geçerek Birleşik Amerika'ya varacaktır.
552 kadem uzunluğu, 75 kadem genişliği ve 18 mil sürati olan bu geminin mürettebatı 472 subay ve erden ibarettir. M. Çâldaris ile mutabık kaldık, bütün gayretlerimizi Milletlerarası İşbirliğine dayanan bir barışın teminine sarfetmekte devam etmeğe karar verdik. Bu Milletlerarası İşbirliği içinde, Türk - Yunan iktisadî ve kültürel işbirliğine hususî bir Önem vermekteki faydayı belirttik.
Türk - Yunan dostluğunun, Yakın Doğuda sulhun temellerinden olduğunu kabul ederek, bu bölgede barış ve güvenin sağlanması için, sarfedilecek gayretler üzerinde fikir müdavelesinde bulunduk.
Sayın arkadaşlar,
Bu görüş ve görüşmelerin, üzerimde bıraktığı izleri kısa ve toplu olarak belirtmek gerekirse diyebilirim, ki:
Gerek ekonomik kalkınmayı hızla geliştirmek ihtiyacı, gerek kargaşalık ve tecavüze karşı koymak azmi bakımından Avrupa devletlerinde tesanüt duygusu ve birleşme şuuru kuvvetlenmiştir.
Paris'te 16 devlet arasında bu gün imzalanması beklenen ekonomik işbirliği paktı ve geçen ay beş Batı devleti arasında Brüksel'de imzalanmış ve bazı şartlar dairesinde her devletin iltihakına acık bırakılmış olan karşılıklı yardım andlaşması, gittikçe kuvvetlenen bu birlik ve tesanüt ruhunun ilk iki tezahürüdür.
Avrupa'nın ekonomik kalkınması 16 devletin teker teker ve elbirlikleri ile, bütün gayretlerine rağmen ancak Amerika Birleşik Devletleri'nin geniş ölçüde yardımı ile gerçekleşecek ve bu da barış ve güvenin sağlanmasında çok tesirli olacaktır.
Aziz arkadaşlar,
Gittiğim yerlerde, görüştüğüm devlet adamlarında, Türkiye'ye karşı derin bir sevgi ve inan gördüğümü huzurunuzda iftihar ile soyliyebilirim, Türkiye sözüne inanılır, kuvvetine güvenilir, ve bu bakımdan, dostluğuaranan bir
devlet olarak itibardadır.
Türkiye'nin sulha bağlı, barışsever bir cTevlet olduğu, herkesle dost geçinmek istediği ve müdafaa kaygısından başka bir emeli olmadığı kabul edilmiş bir hakikattir. Fakat gene herkesin iyice bildiği ve yürekten inandığı bir hakikat vardır ki o da şeref ve haysiyetini herşeyden üstün tuttuğunu uzak ve yakın bütün tarihi boyunca ispat etmiş olan Türk Milletinin, toprak bütünlüğüne, hürriyetine ve istiklâline canından fazla bağlı olduğudur.
Aziz arkadaşlar;
Türkiye'nin her tarafta gördüğü itibarın, Türkiye'ye verilen yüksek kıymetin başlıca sebebi kendi kuvvetimiz, dısarda dürüstlüğümüz, içerde istikra-rımızdır. Hür ve demokrat Türkiye'nin, bir kaç yıldır başlayan iç politika gelişmesini büyük başarı ile, sarsıntısız, bu gunku neticelere vardırmış olması derin hayranlıkla karşılandığı gibi, bu neticeler kudret ve itibarımızın artmasında âmil olmuştur.
Değerli Seleflerimden sayın Tengirşenk'e şu noktayı da bilhassa arzetmeyi borç bilirim ki siyasî hürriyetlerin en geniş tezahürlerine sahne olduğunda artık hiç kimsenin şüphe etmediği 'demokrasi Türkiyesinde başlıca iki partimizin dış politikada tamamiyle birlik olmaları, kuvvetimizi çok arttırmıştır.
Muhterem arkadaşlar.
Dünya siyasetinin son gelişmeleri, memleketimizin durumu, Türkiye'nin ittifak ve dostlukları öyledir ki, uyanıklığı hiç bir zaman bırakmıyarak istikbale cesaret ve itimatla bakabiliriz.
Bu şekilde sandığa konan oy puslası için kapalı zarf kapalı oda demektir. Bu usul mükemmel surette oyların gizliliğini sağlayabilir. Memleketimizde nüfusun yüzde yetmişi, yahut sekseni okuyup yazma bilmediğine göre seçimlerin büyük bir kısmı oylarını kapalı oda veya çadır içinde kendi elleri ile yazacak ve orada sandığa atacak vaziyette değildir. Bir çok seçmenler oylarını mutlaka hariçte birisine yazdıracak yahut ellerine verilen bir pus-layı getirip sandığa atacaktır. Bu şekilde hazırlanmış olan oy puslasını zarf içerisine koyarak sandığa atmak ile kapalı bir oda çadır içerisine getirip oradaki sandığa koymak arasında nasıl bir fark vardır? Büyük şehirlerde her sandık için kapalı oda hazırlamak kolay olabilir; fakat binlerce ve binlerce köylerde kapalı oda bulmak veya her tsrafta kapalı çadır hazırlamak ne büyük zorluklara sebep olacağı kolay tahmin olunabilir. Bunlardan başka her tarafı kapalı odalar içerisine girip oy vermek usulünün memleketin bazı bölgelerinde bîr kısım kadınları rey vermekten vazgeçirmesi ihtimali de hatırlara gelmektedir.
Bununla beraber hükümet tarafından hazırlanmış olan tadil önergesinde oy sandığının kapalı oda veya çadır içerisinde bulunması usulünün kabul edildiği anlaşılıyor. Mecliste bu şeklin tasdik edilmesi ihtimali kuvvetlidir. Şu halde kapalı oda veya çadır usulünün mahzurlu olup olmadığını ancak kısmî seçimlerin neticesi gösterecektir.
Demokrat Parti...
Yazan: H. Suphi Tanrıöver
3 Nisan 1948 tarihli «Tasvir» İstanbul'dan:
Tecrübe edilmişi tekrar tecrübe ediyoruz. Mithat Paşanın açtığı Birinci Meclisi MebusanıAbdülhamîtkapatmıştı.
İttihat ve Terakkinin açtığı ikinci MeclîsiMebusanı,millîtarihimizdehatırası meşum olan Vahdettin kapattı. Üçüncü meclisi, Mustafa Kemal Paşa, Ankarsda açtı. Bu sonuncusu iç ve dış buhranlar ortasında üzerine aldığı büyük ve ağır vazifeye devam ectıyor. Har üç mecns, memleketin maruz olduğu büyük felâketlere karşı halkın içinde yetişmiş siyasi adamlar tarafından bir kurtuluş çaresi olarak ortaya konmuştu. Her üç meclis, saltanat makamının temsil ettiği iktidarla, halkın ele geçirmek istediği iktidar arasmda uzun bir mücadele tarihinin merhalelerini gösterir. Abdülhami-din, Rus orduları Çatalcaya geldiği sırada davet ettıgı Ş-raj-ı Saltanat, otuz üç senelik bir devri teşhis eden hain bir cümlenin işidümesine fırsat vermişti. Mebuslardan Astarcılar Kâhyası Ahmet Hamdi Efendi:
«Huzuru şahanede böyle meclis aktiyle işlerimize çare düşünülmesi vaktinde gerekti. Harpte mevkiimizin bize müsait olan zamanları geçirildi; iş bu dereceye geldikten sonra biz ne yapabiliriz.» diye sordu.
Padişah hiddetlendi ve Hazinei Hassa Nazın olan Sait Paşaya «şu herifi susturun» dedi. Susturun emri, Abdülhami-din otuz üç senelik saltanat devrinde, her işte, her sahada yıkıcı tesirini göstermiş mutlak ve hakim bir emir, bir irade olarak kaldı. Meclisi Mebusan dağıtıldı ve susturuldu. Mekteplerin kürsüleri susturuldu, matbua susturuldu ve otuz üç sene Türk toprakları ucu bucağı olmıyan birmezarlığınsessizliği içinedüştü:
1877-78 Muharebesinde Bosna - Hersek isyanları, Karadağ ve Sırbistan muharebeleri, Bulgaristan kıyamları Osmanlı imparatorluğunu Moskof İmparatorluğuy-la başabaş döğüşmekte aciz bırakmamıştı. Hattâ harbin bazı safhaları, Keçeciza-de Fuat Paşanın «Kaybolmuş Fırsatlar» adını taşıyan Fransızca kitabında anlattığı gibi bizim lehimize idi. Bugünkü Rusya ile askerî kuvvet itibariyle bizim aramızda aleyhimize olarak hasıl olan fark bilhassa Abdülhamit devriyle izah olunur. Birinci Meclisi Mebusanda Ahmet Vefik Paşa da riyaset kürsüsünden yerinde konuşan mebuslardan yeşil sa-rıkh bîr hocaya«sus eşek» diye bağırır.
Terakkialeyhineittihatettiler. İstememekte birleşmek kolaydır;muayyen birşeyi istemekte birleşmek zordur. İstememekte birleşenler bîr gün dağılırlar. Geri kalanlar, muayyen bir şey istiyenlerdir; onlar sımsıkı bir fikir etrafında toplanırlar ve kuvvetlene kuvvetlene devam, ederler.
C- H. P. ve Demokrat Parti için bütün kalbimde temenni ettiğim, muayyen fikirler etrafında toplanmış iki îman zümresi halinde bir hüviyet almalarıdır. Çok eski olan Türk Milletinin tarhı şuurundan bunu beklemek hakkımızdır.
Bundan sonraki yazılarımda başka memleketlerin bu yolda yaptıkları tecrübeleri anlatacağım.
sonra...
Seçim ve Memurin Muhakemat Kanunu tâdi
Yczan: Setim Ragı-p Emeç
7 Nisan 1948 tarihli «SonPosta» İstanbul'dan:
Bir hafta kadar sonra ve daha doğrusu bu ayın tam on ikisinde Büyük Millet Meclisi otomatik bir surette toplanacak ve mutat olan mesaisine başlayacaktır. Büyük Millet Meclisinin, bu arada, ele almak durumunda bulunduğu meselelerden biri ve belli başlıcası Seçim Kanununda yapılması gerekli görülmüş olan değişikliktir. Bilindiği gibi ne gizli oy verme ve ne de verilen oyların açık bir surette ve tam bir alenİyyetle tasnifini sağlayarak kütleye istenildiği emniyeti vermekten uzak görünen Seçim Kanunu, hükümetin bir ek tasarısı île hâlen Büyük Millet Meclisinde bulunmaktadır. Yine malûm bir hakikattir ki bir kısım ilgililerinin vefatı ile inhilâl etmiş bulunan miletvekilîerinin sayısı da on ikiye yükselmiştir. Kısmî olan bu seçimlere girişi-lebilmesi için Seçim Kanununda icap eden ıleşişikliğinyapılmasıelzemdir.Çünkü
bu değişiklik yapılmadığı takdirde Demokrat Partinin münhal bulunan bu on iki mületvekili intihabına girmesi mümkün olmıyacaktır. Bu kararım Demokrat Parti Celâl Bayarın lisaniyle bir hayli zaman evvel, memleket efkârına iblâğ etmiştir.
Bundan birkaç gün evvel memleket içinde bir geziye çıkan Demokrat Parti Başkam Celâl Bayar, bu münasebetle Çorumda verdiği bir demeçte. Partisinin önümüzdeki kısmî seçimlere girmesi için. ayrıca, Memurin Muhakemat Kanununda da değişiklik yapılmasını istemiştir.
Hatırlarda olduğu üzere Memurin Muhakemat Kanununun tâdili zarureti, ilk defa Edirneye civar Lalapaşa nahiyesinde çıkan bîr hâdise yüzünden kendini hissetmiştir.
O zaman bu Nahiyenin Müdürü, seçim hazırlıklarını takip etmek üzere faaliyette bulunan mahallî Demokrat Parti Başkanını, Başkanın ve bazı şahitlerin iddiası veçhile, dövdürmüş, bunun üzerine, bu zatm. memuriyet yeri değiştirilmiş, hakkında idarî ceza tedbiri de alınmıştı.
Bu suraüe anlaşılmış oluyordu ki mülkî herhangi bîr âmir, seçimlerin en hararetli bir devresinde, herhangi bir kim-şeyi idareten hürriyetinden alıkoyabil-mekte ve bunun için de, nizamî mahkemelerde değil de idarî mercilerde sual vermiye mecbur tutmaktadır.
Demokrat Parti işte ve bilhassa Memurin Muhakemat Kanununun bu maddesinin âmme menfaatine uygun olarak değiştirilmesini istemektedir. Arzusu, bu gibi ahvalde, mülkiye âmirlerinin, nizamî mahkemelere tevdi edilmelerinden ve vatandaşları, idarî salâhiyetlerle, en kısa bir zaman için dahi, hürriyetlerinden mahrum edememelerinin sağlanmasından ibarettir.
Bu noktayı böylece tesbit ettikten ve hâdiselerin bu aradaki normal bir surette cereyan etmiş olabileceği düşüncesiyle, davanın ikinci safhasına geçebiliriz. Bu safha, kısmî seçimlerin vereceği neticeden doğabilecek olan durumdur.
Yukarıda da işaret ettiğim gibi bu kabil ara seçimlerin neticeleri, memleket umu-
mî efkârında, ilk seçim zamanına nazaran tam bir değişiklik vukubulmug olduğunu göstermîyebilir, amma, bunun aksi de doğru olabilir. Maamafih bugün münhal bulunan oniki milletvekilliğinden sekiz, on tanesini Demokrat Parti kazanacak olursa, bunu, seçim yapılan yerlerin münhasıran Demokrat birer seçim dairesi olmalarının neticesi gibi mütalâa edemeyiz.
Böyle bir vaziyette Demokrat Partinin, 1950 de icrası mukarrer bulunan seçimlerden evvel umumi seçimlere gidilmesini istemesi mümkündür. Halbuki Başbakan Hasan Saka, geçenlerde kendisile görüşen bir gazeteci arkadaşa, bu hususta kesin bir ifadede bulunmamakla beraber, seçimlerin muayyen olan zamanda yapılacağını söylemesi, kısmî seçimlerin şu veya bu şekilde tecelli etmesine nazaran rakip partilerin şu veya bu muaraza veziyetine düşmelerini mümkün kılacak demektir.
Mümkün değil, hattâ zarurî bir hale getirecektir. Şu hale nazaran Seçim Kanununun tâdili ve ona muvazi olarak Memurin Muhakemat Kanununun değişikliği ile yapılacak olan kısmî seçimler, önümüzdeki günlerde, bir yeni ve mühim davayı, millet muvacehesinde ortaya koyarak onun hakemlik kararma arzede-cektir.
Komünistliği tasfiye için de hususi bir kanun isteriz...
Yazan: Bahadır Dülger
11 Nisan 1948 taoHi «Son Saat» İstanbul'dan:
Son bir yıl içinde bilhassa geniş bir halk kütlesini alâkadar eden neşriyat son fikir cereyanları karşısında Türk Milletini tenvir etmek hedefini güden neşriyat olmuştur. Gazetelerimiz bu mevzua geniş sütunlar ayırmışlar, tefrikalarından bazılarını buna tahsis etmişlerdir. Yayınlanan kitaplar arasında bir çokları komünizmin kötülüklerini ve yıkıcı mahiyetini anlatan ve ekseriya yabancı dillerden tercümeedilmiş olaneserlerdir.Buna ilâveten bazı mecmualarımız, Türkiyede veya Türkiye için memleket dışında çalışan gizli komünist teşkilâtının, komin-formanm faaliyetine dan: ifşaatlar neşret-miglerdîr. Şöhretli konferansçılarımız, bir çok defalar aynı mevzua temas ederek el birliğiyle bu gün Türkiyede görünen dağınık fakat çok şümullü' bir fikrî uyanıklığı hazırlamışlardır.
Kendilerini o kötü fikir seylâbına kaptırmış olanlar müstesna, bu gün herkes şu kanaata varmıştır: Komünistlik Türkiye için bir felâkettir. Komünistler, onları tahrik ve teşvik eden Sovyet Rusyar Türkiyenin bir oyunla sol iktidarın eline geçmesini ve dolayısiyle demir perde arkası milletleri arasına katılmasını hararetle arzu ediyorlar. Bunun için emsali bîr çok memleketlerde müşahede edilmiş olan metodlarla muhakkak çalışıyorlar. Cemiyetimizdeki ufak ihtilâfları körüklemeğe gayret ediyor, ahlakî ananeyi, aııeyı sarsacak, herkesi birbirinden şüpheye düşürecek hareketlere belki de sistemli bir şekilde tevessül ediyorlar.
Bu kanaat münevver ve memleket sever vatandaşlarımızın kalbine o kadar yerleşmiştir ki, vicdanı ve ahlâkiyle bu yurda bağlı olan herkes kendini o bozucu fikirlerle mücadele etmek vazifesiyle mükellef görüyor ve kendi kendine bir mücadele metodu arıyor.
Bu şahsî gayretin mahsullerini yer yer gazetelere kadar akseden- yazılar halinde görüyoruz.
Millî Eğitim müesseselerinin, tahsil metodlarımızın değiştirilmesini ileri sürenler var. Kuvvetli bir din terbiyesinin son cereyanlara mâni olacağım söyliyenler var. Milliyetçilik fikri etrafında sıkışmanın veya yurttaki iktisadî şartları ıslah etmenin en müessir yol olduğunu bildirenler var.. Ve bu gaye etrafında yer yer gayri resmî mücadele komisyonları tesis eden cemiyetler var.
Ferdin ruhuna yerleşmiş olan bu sol fikirlerle mücadele şuuruna hükümetçe henüz resmî bir cevabın verilmiş olduğunu görmüyoruz. Bizim meriyette bulunan kanunlarımız komünistlikle mücadeleyevekomünistlerin istisnasızher
yerden tasviyesine kifayet edecek şumül-de değildir.
Hükümet. Meclisin yeni faaliyet devresine onikî yeni kanun tasarisiyle gelmek-tedir. Bunların arasında, komünistlerle mücadele ve komünistliği tasfiye için n edilmiş hususî bir kanunun mevcut olmasını çok arzu ederdik. Bir çok sahalarda kendilerinden örnek aldığımı?. Demokrat Amerikalılar, Lasky gibi bir profesörü komünist olduğu için üniversitelerinden tasfiye eden İngilizler bize bu sahada da örnek olamazlar mıydı?
Hükümet bu ihtiyacı tüketmelidir. Halkın samimî arzusuna ve müstesna aklı selimine tabi olarak komünistlikle mücadeleyi sistemli bir hale getirmeli ve mevcut kanunların kifayetsizliklerinden kuvvet alan bu yılan fikri daha fazla canlanmadan ezmelidir.
AmerikanAmiralinindemeci ve Türk donanması...
12 Nisan 1948 tarihli İstanbul'dan:
Amerİkan yardım heyeti denizcilik kısmı başkam Amiral Settle, evvelki gün İstanbul gaztecilerile bir görüşme yaptı. Bu toplantıda söyledikleri, dühkü gazetelerde çıktığı için bunları tekrar edecek değilim. Amerikan Amin?Ii Ue görüşen arkadaşlar arasında ben de vardım.. Sa-'snizcinin cevaplandırdığı suallerin çoğunu da ben sordum.
Türk donanmasının uçak gemileri, bilhassa muhribler ve kruvazörlerle takviyesi lâzım gelip gelmediği hakkındaki suallerim üzerine Amiral Settle'nin verdiği cevablar, daima birbirinin aynı ve söyle oldu bu gemiler, her bahriyede gayet lüzumluvefaydalıdırlar. Amiralin, demek istediği şuydu: Biz, Türk donanmasınasizinistediğinizgemileri mveriyoruz. Uçak gemileri. kruvazörler, muhribler vesaire istediğiniz takdirde onları da veririz. Fakat siz istemedikçe, elbette istemediğiniz şeyleri zorla veremeyiz.
Amerikan Amirali ile yapığımız görüşmeden çıkardığım netice şu oldu: Biz Amerikan askerî yardımından kara ve hava ordularımız için daha fazla faydalanmak istiyor ve deniz ordumuzu üçün-eü plânda bırakıyoruz. Filvaki geçen ..a ne§redüeo rakamlara göre, ilk 100 milyon dolarlık askerî yardım şu şekilde taksim edilmiştir:
Kara ordusu: Hava ordusu: Deniz ordusu:
Askerî fabrikalar: Yollar:
Genelkurmayımızın ve hükümetimizin takdir ve tasvibile yapılmış olan bu taksimi, artık değiştirmeğe imkân yoktur. Fakat Amerikanın yeni kabul ettiği askerî yardım tahsisatından hissemize düsen ve henüz miktarı kesin olarak tayin edilmemiş bulunan milyonların taksimi sırasında, donanmanın birinci plâna alınması lâzım geldiği kanaati üzerinde ısrarla duruyoruz.
İkinci dünya Harbinin tecrübeleri, millî müdafaanın üç kolunun da birbiriyle denk olmaları lüzumunu katiyetle ispat etmiştir. Birinin zâfi ve kifayetsizliği ötekilerin yükünü arttırmış ve zafer yerine mağlubiyet doğurmuştur. Almanya, sabık piyade onbaşısı Hîtler'in. eski hava teğmeni Goring'in, yalnız kara ve hasa ordularına kıymet vererek Alman amiral-n : memeleri ve donanmayı ihmal etmeleri yüzünden 1939 - 1940 ta bütün parlak zaferlerine rağmen, DÖnkerk'ten .. - Askerî müzeden alınmış silâhlarla kendini müdafaa zorunda kalan - îngil-tereye çıkarma yapamadığı için, son zaferi kazanamamıştır.
Japonya, denizde ve havada mağlûb vaziyete düştüğü için 5 milyon kişilik yaman bir kara ordusunun mevcudiyetine-rağmen, kayıtsız şartsız teslim olmak zorunda kalmıştır.
Almanlarla İtalyanlar, İskenderiyenin ka-püarına kadar geldikten sonra, Akdenize
hâkim olamadıkları için, bütün şimal Af-rikadan atılmışlardır.
Müttefiklerin her cephedeki zaferlerini hazirlıyan amil, ellerinde bulundurdukları deniz hakimiyeti olmuştur. Bu deniz hakimiyeti olmasaydı, yalnız kara orduları değil, hava kuvvetleri de denizaşırı cephelere nakledilemezlerdî. Bizim yakın tarihimizden Trablusgarb ve Balkan seferlerini bir tarafa bırakarak Birinci Dünya Harbine bakarsak Karadeniz hakimiyeti Rusların eline geçtiği işin, Kafkas cephesinde kara ordumuzun ikmal ve iaşesini süratle başaramadığımızı, hattâ bir gecelik mesafede bulunan Zonguldak - Ereğli Kömür Havzasından kömür bile getiremediğimizi unutmamak lâzımdır.
Bizim Deli Petro dediğimiz Hus Çarı 250 yıl evvel, şöyle demiştir:
Yalnız kara ordusu olan bir devletin bir tek kolu; bir donanmaya da sahîb olan devletin ise iki kolu vardır.»
Şimdi, bir devletin aynı kudrette üç kolu olması, kifayetli bir millî müdafaanın birinciderecedeönemliprensibidir.
Bugünkü Türk donanmasının - uçak gemilerini bir tarafa bırakalım - bir tek kruvazörü olmadığı, muhariblerinin ve denizaltılarmın sayısı ihtiyaca kifayet et-miyecek kadar az olduğu düşünülürse, Sovyet Rusyanm bir taarruzuna uğrayarak harbetmek mecburiyetinde kaldığımız takdirde, Karadeniz© hâkim olamıya-cağımızı kestirmek için, büyük stratej olmağa lüzum yoktur. Karadenize hâkim olmamak demek kâra ve hava ordularımızdan mühim kuvvetlerin, kıyı müdafaası için, ayrılmasını ve kat'î netice yerinde bulunmamamı kabul etmek demektir.
Donanmamızın bugünkü durumu, bolşe-viklerin cüret ve cesaretini arttıracak mahiyettedir. Nitekim Balkan Harbinde, denizdeki zâfımız, Yunanistanı, öteki Balkan devletlerüe beraber harekete sevket-miştir.
Hulâsa millî müdafaamızın üg kolundan birini, donanmayı ihmal edemeyiz ve ihmal etmemeliyiz. Amerikanın ikinci yardım tahsisatından denizkuvvetlerimize
daha büyük bir pay ayrılması, kat'î ve hayati bir zarurettir. Amiral Settle'nin sözlerine göre de, bunu - makbul ve elde edilmesi mümkün şartlar altında - istemek de Genelkurmayımızın ve Hükümetimizin vazifesidir.
Y azanıAsımUs
13 Nisan 1948 tarihli «Yeni Gazete» istanbul'dan:
Buğday ekmeğine yüzde elü nisbetinde b> pa, çavdar ve mısır karıştırılması yolunda alman tedbir her tarafta derîn akisler uyandırdı. Bunun sebebi ekmeğin yalnız halk tabakaları için en hayatî gıda maddesi olmasından ibaret değildir. Harp seneleri içinde geçirdiğimiz acı tecrübelerden sonra hiç olmazsa ekmek ve buğday stoku meselesinin tanzim edilmiş olduğu hakkında içimizde mevcut olan emniyet ve kanaati sarsan, hiç beklenmediği halde birdenbire karşımıza çıkarak bizi şaşırtan bir vaziyet içinde bulunmamızdır. Buğday meselesi cumhuriyet hükümetinin ilk evvel ele aldığı işlerden biridir. Bu işin ehemmiyeti 1930 cihan iktisadî buhranı sıralarında daha ziyade anlaşılmıştır. İptida memleketin müstahsil olan çiftçi sınıfım himaye maksadiyle ele alınmış, hububat stokları yapılmağa başlanmış, bundan sonra umumiyetle hayat pahalılığı işlerini düzenlemek için de bu stoklardan istifade edilmiştir. Harp patladıktan sonra ise buğday meselesi hayatî bir mahiyet almış, millî savunma işlerimizin temeli olmuştur. Buğday ve ekmek meselesinin tanzimi işi ile hükümetin alâkalanması.,, toprak mahsulleri ofisini devletin esaslı teşkilâtları araşma konması daha harpten evvel başlamış iken harp içinde buğday stoklarının idaresizliği yüzünden ağır sıkıntılar çektik. Büyük buhranlar île karşılaştık. Bu sıkıntılar ve buhranlar bizim için ders olmalıydı. Ders olduğunu biliyor, buğday stoklarımızın durumundan son günlere kadar emin bulunuyorduk. Kalbimizde bu yüz-
den şüphe uyandıracak hiçbir belirti de görünmüyordu. Zira geçen sene içinde kırk bin ton buğday ihracına müsaade edilmişti. Paris'te toplanan Onaltılar Konferansında delegelerimiz Marshall plânından yardım göracek olursak bu ihracatın geniş nisbette arttırılabileceğml- ziraati-mizi makineleştirmek imkânını bulursak Avrupanm kalkınmasına yardım için hububatyetiştirebileceğimizisöylemişti.
İşte halk efkârı buğday meselesi bakımından böyle bir kalb emniyeti içinde yaşayıp dururken, Marshall plânı yardımı ile Avrupaya bundan sonra muntazam hububat ihraç edecek bir duruma gelebileceğimizi düşünürken ve nihayet yeni mahsul mevsimine birkaç ay kalmış bulunurken birdenbire «aman, buğday stoklarımız tükenmiş! Ekmeği yüzde elli nisbetinde karışık yapmaktan başka çaremiz yok!» feryadının duyuluşudur ki her tarafta hayret uyandırmıştır.
Geçen mahsul vaziyeti iyi olmadıysa, buğday stoklarımız kâfi gelmiyecek idiyse niçin harice kırk bin tonluk buğday satılmıştır.? Niçin ekmek meselesi için daha sonbaharda tedbir alınmamıştır da ilkbaharda yenj/ hasat mevsimine birkaç ay kalınca birdenbire gözlerimiz açılmıştır? Ticaret bakanımız bugünkü anormal
vaziyeti izah ederken güney hudutlarımızdan Suriyeye buğday kaçakçılığı yapıldığını ileriye sürmüştür. Bu kaçakçılık doğrudur. Fakat vaziyeti sadece kaçakçılık hâdiseleri ile izah etmek çok yanlış olur. Toprak Mahsulleri Ofisinin stoklarında yetersizlik, güney hudutlarımızda kaçakçılık yapan şebekelerin ofis. ambarlarım ve silolarını boşaltmaları neticesi değildir. Herhalde hükümetçe kırk bin ton buğday ihracına müsaade edilirken mevcut stok vaziyetinin kifayeti hakkında teminat verenler olmuştur. Bu teminatı veren kimlerdir? Zannediyoruz ki bu noktanın anlaşılmasına ve stok işlerinin kifayetli ellere verilmesine ve yeniden tanzim edilmesine ihtiyaç vardır. Zira biraz evvel işaret ettiğimiz gibi şimdiye kadar memleketimiz için hayati bir ekonomi meselesi olduğu kadar millî savunma meselesi de olan buğday işi Marshall plânından alacağımız kredi dola yısiyle bunda nsonra Bat] Avrupa'nın kalkınması yolunda üzerimize aldığımız bir yardım taahhüdü meselesi de olmuştur.
Yazan: Cumhuriyet
16 Nisan 1948 tarihli «Cumhuriyet» İstanbul'dan:
Sayın Celâl Bayar, Demokrat Parti teşkilâtına yayınladığı bir tamimde bolşevik-lerin parti aleyhindeki yayınları hakkında bütün partili arkadaşlarının dikkatini çekmiştir. Bu tamime göre, Moskova, Sofya. Belgrad, Zagreb, Baku radyoları ve umumiyetle bolşevik gazeteleri, bîr kaç .aydanberi Demokrat Parti aleyhinde gittikçe şiddetlenen neşriyat yapmaktadırlar. Bu cümleden olarak Mart sonunda yayınlanan bir makalede, başta Celâl Bayar olmak üzere, partinin bugünkü idarecilerine şiddetle hücum edilerek onlara şu suçlar atfedilmişür:
«1 — Bunlar (yani Demokrat Parti idarecileri) memleketteki demokrat kuvvetlerin birleşmesi hakkında ilerleyici partiler tarafından yapılan teklifi reddettiler.
— TürkKomünistPartisialeyhinde daha şiddetli tedbirler alınmasını istediler.
— Milleteitidali muhafazaetmek suretile harekete geçilmesi tavsiyesinde bulundular.
— Amerikanyardımına taraftar oldular ve Türk - Amerikan işbirliği siyasetini terviç ettiler.
— Kendi partileri içinde de diktatörcehareket ettiler.
— Sovyetler Birliği ile onun peyklerine ve Yunan çetelerine karşı dostça birsiyaset takib etmediler.
— Türkiyedekikomünistlerede, bolşevik taraftarlarınadahusumet gösterdiler.
İç ve dış siyasetlerini bolşeviklik aleyhine tevcih eden Demokrat Parti liderle-
rine kargı parti içinde başgösteren muhalefetin başlıca sebebleri yukarıdaki maddelerdehulâsaedilenşeylerdir.»
Görülüyor ki bolşeviklerin, Demokrat Parti aleyhindeki hücumları onların Cumhuriyet Halk Partisine yaptıkları hücumların tamamile aynıdır. Halbuki dışarıdaki ve içerideki kızıllar, Demokrat Parti yeni kurulduğu zaman, ona karşı sempati göstermişler, bu partiyi içinden fethetmek için, sonradan meydana çıkan
bazı teşebbüslere de girişmişlerdi. Şimdi ise Demokrat Partiyi, şiddetli hücum-larile kökünden yıkmak istedikleri Cumhuriyet Halk Partisinden ayırt etmiyorlar. Çünkü Demokrat Parti, Kızıİlarm umdukları gibi çıkmamış; onlara alet olmamıştır.
Onlar istiyorlardı ki Demokrat Parti, memlekette bir fesat, ihtilâl partisi olsun; itidal ve nizam siyaseti yerine şiddet ve isyan politikası takib etsin; böylece memlekette kanun yerine kan hâkim olsun ve kızıllar da, fırsattan faydalanarak memleket idaresini ellerine geeîrsm-ler. Kısaca onlar, Demokrat Partiyi, Türk Mıiletınmiçinaeirceşincikoıolarak
kullanmak istiyorlardı. Böyle olmayınca bu partiden ümitlerini kestiler ve ilk zamanlarda gösterdikleri sempatiyi bir tarafa bırakarak ona düşman oldular.
Celâl Bayarm tamiminde bahsi geçen makalenin üçüncü maddesi onların bu maksadını tamamile açığa vurmaktadır: Kızıllar indinde Demokrat Partinin en büyük günahı, millete itidali muhafaza etmek suretile ihtilâl ve isyan hareketlerine geçilmemesini tavsiye etmesi olmuş-tur. Çünkü bu itidal tavsiyesi, asla onların işine gelmemiştir. Onların istedikleri muhalefet, Türk Milletini birbirine düşürecek; yer yer isyanlar çıkaracak, memleketin sükûn ve huzurunu yıkacak. Atatürkün «Yurtta barış, cihanda barış» prensipinin ilk kısmını Türk kanile bozacak bir muhalefetti. Memleket anarşi içinde yuvarlanır ve Türk vatandaşları birbirinin kanını dökerken Sovyet Rusya:
— Hudutlarımızda, bizim huzur ve emniyetimizi tahdit eden tehlikeli bir vaziyet hasıl olmuştur; müdahale etmeğe mecburuz;
Bahanesile yurdumuza saldıracak; Tür-kiyede kendisine peyk olmağı kabul edecek bir hükümet kuracak ve böylece bütün ihtiraslarını gerçekleştirmek yolunu tutacaktı. Bunu açıkça yapmasa dahi, İranda ve Yunanistanda tatbik ettiği ma-hud ve malûm usulü bize karşı da kullanacaktı.
Demokrat Parti, vatansever, milliyetçi, kanundan ayrılmaz bir muhalif parti olarak taazzuv ettiği ve kızılların melanetine alet olmadığı içindir ki şimdi Moskova bolşeviklerinin ve onların bendeleri olan komünistlerin menfuru olmuştur. Sayın elâl Bayarin tamiminde:
«BolşevikajanlarınınsadeceDemokrat
Partiyi değil, mılü varlığınım ve millî istiklâlimizi yoketmek gibi meşum bir maksadla giriştikleri bu yıkıcı propagandaya bilmiyerek ve istemiyerek alet olan saf kalbli ve iyi niyetli vatandaşların, komünist radyolarının bu neşriyatı karşısında gaflete düşmeyeceklerine hiç şüphe yoktur.»
Yolundaki ikazı her Türkün kulağına küpe olmalıdır. Düşman bütün mel'un ümidlerini, her yerde yaptığı gibi, bu vatanın evlâdlarını birbirine düşürmek suretile kaleyi içinden fethetmeğe bağlamaktır. Türk Milleti, sağduygusu, millî şuuru ve vatanseverliği ile kızılların oyununa gelmemiştir ve gelmiyecektir. Bu, böyle olmakla beraber, daima uyanık ve basiretli olmamız gerektir.
Demokratiann SeçimKanunu
Yo7an Bahadır Dülger
17 Nisan 1948 tarihli «Son Saat» İstanbul'dan:
Seçim Kanunu Meclisin b"u çalışma dovre-> skide tadil edeceği kanunlar anısında bî>-lunu.yor. Mahiyet ve şümulü itibariyle de diğer kanunlara nazaran bize elbette daha ehemmiyetli görünüyor. Vatandaşa tam bir emniyet vermiyen rey ve hürri--
yelinin iktidar partisi veya hükümet memurları tarafından ihlâl edildiği şüphesini veren Seçim Kanunu mevcut oldukça bir memlekette siyasî huzurun tesis ve vatandaşların teskin edilmesine elbette imkân yoktur.
Tek dereceli seçimi kabul etliğimiz gün-denberi türlü tecrübelerden geçirilmiş olan merî Ss-:im Kanununun değiştirilmesi memlekette herkes tarafından kabul edilmiş bir zaruret haline gelmiş bulunuyor. Çünkü bu kanun sa"de vatandaşın emniyet ve itimadını sarsmakla kalmıyor, hüsnüniyet sahibi, seçimlere müdahale etmek ve onlara hile karıştırmak küçüklüğünü göstermİyecek olan bir hükümet teşkilâtını da suçsuz ve masum bulunduğu zamanlarda bile töhmet altında kalmaktan kurtaramıyor. Öyle ki siyasî muarızlar, seçimde kaybederler, hükümet teşküünm karşısına geçerek: Haksızlık yaptın, vatandaşın rey serbestliğine müdahale ettin, seçimlere hile kattın kabilinden ithamlarda bulunsalar, hükümet mensupları, mukni vesikalar ibraz ederek kendilerini bu töhmet altından kurtaramazlar. Seçimler gizli tasnifler açık yapılmadığına, zabıtlar parti mümessilleri tarafından imza edilmediğine ve sandık-dan çıkan rey varakaları muhafaza edilmediğine göre buna maddî imkân da yoktur.
Bu kadar sakat bir kanunun meriyette kalması elbet de zararlıdır. Ve karşılıklı itimadı sarsıcıdır. Bu müşahede karşısında hükümet Seçim Kanununu tadil eder mahiyette bir tasarıyı Meclise vermiş buhır-uyor.
Demokrat Parti de kendi hazırladığı bir teklifle Meclise gelmiştir. Hükümet tasarısının mahiyetini bilmiyoruz ama, Demokrat Partinin hazırladığa projeyi mucip sebepleriyle beraber gazetelerde okuduk. Muhalefet Partisinin teklifleri bizim memleket için varılabilecek azamî teminatı ihtiva ediyor. Bilhassa seçim kurullarınınen yüksek yargıçların başkanlığı
sıtma alınması suretiyle ileri sürülen adlî teminat milletin hakikî arzularına ta-mamiyle uygundur. Seçim işinden, idare memurunun polisin ve jandarmanın elini çekmesi ancak hayırlı bir netice verir ve bu memleketin sade siyasî hayatına değil, bütün İçtimaî sahalarına son derece semereli birşekildemüessir olur.
Secim Kanununun müzakereleri esnasında Meclisten milletin beklediği tam bir idealizmdir. Gerek İktidar Partisi, gerek Muhalefet Partisi mensupları ve gerek müstakil milletvekillerimizin, teminatın azamî haddinde olması ve kimsenin kalbine en ufak bir şüphenin girmemesi için birbirleriyle yarış edercesine bir feragat göstermeli, parti, zümre ve şahsî menfaatlerini bir kenara bırakarak kül halinde, bütün bir memleket menfaatini gözönünegetirmelidirler.
Bütün bunları yazarken, Seçim Kanununun azami teminatı ihtiva etmesiyle, şu veya bu parti lehine haszl olabilecek değişmeleri asla gözÖnünde bulundurmuyoruz. Doğruluğu üzerinde kimsenin tereddüdü olmıyacak bir seçimle' iktidara gelen her parti makbulümüzdür. Çünkü millî iradeyi bütün kuvvetlerin üstünde tutar ve ona mutavaatla baş eğeriz. Bizim güd-clüğümüz dâva, her şeyde Türk Milletinin iradesinin hakim olmasını teinine çalışmaktan başka bir şey değildir. Ve inanıyoruz ki bunun pürüzsüz bir şekilde husulüne yardîm edecek ilk vatısa bütün teminatları ihtiva eden yeni bir Seçim Kanunudur.
Yazan Selim Ragıp Emee
18 Nisan 1948 tarihli «Son Posta» İstanbul'dan.!:
Hâdisaierin baskısı ve inkişafı ils iktidar partisi de nihayet eldeki Seçim Kanununun değiştirilmesindeki zaruretleri anladı ve bugünün ihtiyaçlarına uymaktan uzak bulunan kanun maddelerinin tâdili teklifi île Büyük Millet Meclisine bir tasarı sundu. Bu tasarı hâlen Meclis encü-merılerindedir. Büyük IVÎerniisin umumî heyetine intikâl etmemiş olduğuna göre de, yapılması istenen tâdiller son şeklini henüz bulmamışlardır.
En büyük yangınlar Türkiye'yi sarmadıy-sa sebebi budur. Atatürk'ünçizdiği bu. prensipler, millî ideallerimiz olarak kaldıkça da Türk yurdu, istikbalin güvenilir bir ülkesi olarak kalacaktır.
Millî kuvvete güvenmek de ancak millî hakimiyetin tecellisiyle, millî iradenin hükümranlığıyle kabildir. Halk idaresinde en büyük kudret budur. Bunun yok-luğiyle öteki yolların birinin . takibine imkân bulunmaz. Şimdi akla bir soru gelebilir: Demokrat Parti: bir muhalefet partisi niçin doğmuştur?. Hürriyet misa-kma sebep nedir? Millî hâkimiyet günümüzün bugünkü 28 inci dönüm yılında bunu daha açık, daha korkusuz, daha idrâkü olarak tahlil edebiliriz. Muvaffakiyet yılları ilerledikçe Cumhuriyet Hükümetlerinin hayatı mücadelesiz, müsa-, demesiz, bir hae gelmeğe başlamıştır. Mücadele olmayınca, Atatürk'ün, manen ve maddeten millî kudrete istinad ettirdiği muvaffakiyetler bu millî kudretten ziyade, hükümetleri iktidaragetirentek
parti kuareiine dayanmıştır. Milletle, bu asıl kaynakla iktidar topluluğu arasında uçurumlar hasıl olmağa başlamıştır. Milletin ve memleketin, gerçek saadeti yerine şahıslar saadeti, milletin ve memleketin ümranı yerine şahıs ve devlet ümranlığı kaim olmuştur. Bilhassa, millî idarenin öz kaynağı köylü ve halk refahı, onları ışıklı bir kültüre kavuşturmak ideali 25 nnseneden beri hemen hemen vaidde kalmıştır. Bu kudretten, ve onun ezelî vatanseverliğinden, millî hudutları korumakta istifade edilmiş- onun hâkimiyeti, efendiliği her yıl daha müzminleşen ye-ler.ek ve şahsa taahhütlerle azalmıştır, iktidar çevrelerinde aynı şahıslar:
— Nöbet değiştirme.
Teranesiyle dama taşı gibi sefaretlerden milletvekillerine, milletvekillerinden bakanlığa, bakanlıktan elçiliğe elçilikten yeniden milletvekilliğine, veya bir banka idare meclisi üyeliğine aktarılmışlar, sandalye değiştirmişlerdir. Hadım köylerinde, Doğu Beyazıt'da, Kars sınır boyunda asıl nöbetleri değiştiren ise yalnız millet ve halk çocuklarıolmuştur.Bu vatan çocuklarından bir kısmıki 23 Nisan 1920 de belki 5 belki 10, belki 15 yaşında idilerbugün saçları ağardığı halde iktidar sandalyelerinde bir türlü nöbet alamamışlardır. Asıl halk mümessilleri bir Eaman cevheri gibi keşfedilmemiş ve onlar 25 yıldır milletvekilliği sandalyesine milletin bağrından kopup gelmemiştir. işte, uyanan milletin bugün isteği budur. Hem öyle ki Halk Partili genç de, partili olmayan millet çocuğu da bunu istiyor vebağırıyor:
— Hâkimiyet kayıtsız ve şartsız milletindir.
Atatürk'ün güvenç duyduğu, halk idaresi dediği kudret işte budur. Millet bu kudretin Büyük Millet Meclisinde yer almasını bekliyor. Bu kudret orada yer aldıkça Türk varlığıebedî olacaktır.
Seçim Kanunu ye memurlar...
Yazan: Asım Vs
25 Nisan 1948 tariMi «Yeni Gazetem İstanbul'dan:
Seçim Kanununun değiştirilmesi günün mühümmeseleleriarasınagirmiştir.
Cumhuriyet Halk Partisi seçim emniyetini sağlamak için gerekli olan her şeyi yapmak kararında olmasına rağmen Demokrat Parti ile Meclis müzakerelerinde ehemmiyetli çatışmalar olacağı anlaşılıyor. Bu bakımdan tartışma noktalarından biriidarememurlarınınseçimlere
müdahalesi halinde yapılacak şikâyetlerden dolayı Memurin Muhakemat Kanunu ile muayyen olan usullerin kaldırılması teklifidir.
Bilindiği gibi herhangi bir memurun vazifesi dolayısiyle kanuna aykırı bir harekette bulunduğu iddia edilir ve ceza kanunu hükümleri dairesinde hakkında gerekli olan muamele yapılmak üzere yargılanması istenilirse bu işe savcılık el koymazdan evvel Memurin Muhakemat Kanununun tarif ettiği şekilde bir iptidai tahkikat açılır. Bu tahkikatın neticesi memurun suçlu olduğu hakkında yetkili makamlarakanaat verici mahiyette görülürse ondan sonra iş adalet cihazına verilir.
Demokrat Parti tarafından meclise verilen kanun tasarısına göre bu usulü kaldırmak ve secim emniyetini bozan memurlar hakkında doğrudan doğruya Cumhuriyet Savcıları tarafından kovuşturmalar yapılmak lâzımdır.
Resmî vazifelerden doğan suçlardan dolayı memurlar hakkında yapılacak ko-vurturmalarm Memurin Muhakemat Kanunu ile iptidaî tahkikat usulüne tabî olması adalet usullerinde bir istisna ve bîr nevi imtiyaz teşkil eder. Bu istisna ve imtiyaz imparatorluk devrinde meşrutiyet inkılâbından sonra uzun tartıg-malara yol açmıştı. Memurları halktan ayıran bu imtiyazlı muamelenin kaldırılması istenmişti. Hattâ bir aralık bu usulün tatil edildiği de olmuştu. Fakat iptidaî tahkikat usulünün kaldırılması ile tekrar konması bir oldu.
Zira o zaman valiler ile kaymakamlar arasında mutasarrıf adı ile mevcut olan yüksek idare âmirlerinden biri bir müddeiumumi (savcı) karariyle tevkif olunmuştu. Yüksek bir idare , âmirinin kendi emrinde olması lâzımgelen bir savcı tarafından tevkif edilmesi herkese hayret vermişti. Hükümet teşkilâtının anarşiye gitmesi korkusu Memurin Muhakemat usulünün yeniden konmasına sebep oldu. Demokrat Parti tarafından Seçim Kanumı tadilâtı dolayısiyle yapılan teklif bize bu eski tecrübeyi hatırlattı. Umumî surette zamsn ve mekân kaydı olmaksızın memurin hakkında yapılan seçim şikâyetlerinde iptidaî tahkikat usulünün kaldırılması Memurin Muhskemat Kanunu ile muayyen olan iptidai tahkikat usulünün kaldırılmasından tarafsız olur. Fakat bazı memleketler seçim emniyetini sağlamak için hem memurların seçim, işlerine müdahalelerini menetmek, hem de umumî emniyetin lüzum gösterdiği hükümet otoritesi ile adalet usullerini telif etmek üzere bir tedbir bulmuşlardır ki bu da yalmz seçmenlerin oylarını sandıklara koydukları gün (yirmi dört saat) memurin muhakemat usulünün yürürlükten kaldırılmasıdır. Öyle zannediyorum ki Büyük Miilet Meclisinde bu bahis etrafında cereyan edecek tartışmaların sonu da nihayet buraya varacaktır.
Seçimler yapılırken yirmi dört saat memurin muhakemat usulü yürürlükten kaldırılacak olursa bu kanunî tedbir idare memurları için yeter derecede ihtar teşkil eder. Bu ihtarı dinlemiyerek seçimlere müdahale edenler hakkında savcılar harekete geçebilirler. Fakat bv. usul ancak senede yalnız bir gün tatbik edileceği için idare hukukunun bir icabı olarak konmuş olan memurin muhakemat usuiü de yine muhafaza edilmiş olur.
Komünizm içimizde hergüra bi raz
Yazan: Selim Ragıv Emeç
25 Nisan 1948 tarihlî «Son Postam istanbul'dan:
Bundan bir müddet evvel asimin ne idiği belirsiz bir genci Ankara polisi yakalam;?-bu genç Ankara'daki Fransız elçiliğinin duvarlarına güpe gündüz' bir takım orak ve çekiç resimleri yapıyormuş. Usulen ilk tahkikatı ysıldıktan sonra bu genç mahkemeyeverilmişvekendisinisorguya
çeken hâkimlere, Piyer Gaseryan ismindeki bu genç, akim kolay alamıyacağı bir takım şeyler anlatmış, iddiasına göre Ankara'daki Belvü Otelinin kolaca basısı Agop isminde birinin delaletiyle Sovyet Sefaretinin Basın Ataşesi İsayefİs tanışmış, bu adara, kendisine Gemlikteki bir takım deniz tesisleriyle Etimesgut atölyelerini hayava uçurmak ve Frensiz Elçilik binasının duvarlarına crak ve çekiç resimleri yapmak vazifesini vermiş.
Fransa'da doğmuş bir Ermeni muhacir kadının oğlu olup anasının Fransa'da evlendiği Fransız erkeği Öldükten sonra hüviyet değiştirerek Fransa'dan memleketimize bir Ermeni değil de bir Fransız gibi ânasiyle beraber gelen bu genç ayni zamanda memleketimizi ziyaret etmesi ihtimali bulunan Fransız Dışişleri Bakanı Bidault'yu da öldürmek talimatını almış ve daha neler de neler...
Demokrat Partnin eli, kolu bağlı kaldığını sanmak hatadır. Demokrat parti de, tıpkı, yorgun rakibi Cumhuriyet Halk Partisi gibi, aynı hummalı gayretle bu seçimlere hazırlanmaktadır. Bu partinin başkam olan sayın Celâl Ba-yar'm; mevkiinin hak kazandırdığı sükû-netli ve huzurlu hayatı bırakarak, sırf maksat uğrunda- kısmî seçim yapılacak olan bölge ve kasabaları birer birer dolaşmaya çıkması ve en son olarak ta Karadeniz havalisini ziyaret kararını vermesi, Demokrat Partiyi, tahrik eden mücadele enerjisinin bir delilidir.
Kısmî seçimlerin arifesinde, tıpkı Cumhuriyet Halk Partisi gibi, memleket seçimleri dâvasını kazanmak için büyük bir mantık belagatı ile geçmişteki hâdiseleri göstererek gelecek hakkında kendisine güven gösterilip iktidar yoluna kadar teşyi ve isal olunmasını istiyen bu partinin, behemehal seçimlere girmek lâzımdır: diye de bir karar almış olduğuna dair ortada bir delil de mevcut değildir. Bunun aksine olarak; seçimlerin her suretle emniyet altında cereyan etmesini ve neticelerin, yine ayni emniyetle teşbit ve ilân olunmadan evvel, bunların içine şimdilik karışmak istemediğine dair, bilâkis, birçok beyan vardır ve bu beyanlarla ilgili ir takım karar tasarıları mevcuttur.
Demokrat Partiyi gerek önümüzdeki kısmî seçimler karşısında tereddütte bırakan ve gerek ileride, umumî seçimlere karşı dahi bigâne davrandırabilecek olan şey, kendisince, memleketin demokratik gelişimi hesabına hayatî ehemmiyette saydığı iki mühim şartın tahakkukudur. Bu şartlardan biri, Secim Kanununun, her Demokrat ; memlekette görüUegeldiği gibi tam demokratik bir çehre alması, ikincisi de, bu şartla ilgili olmak üzere, seçim emniyetini sağlamak bakımından çok mühim bulunan Memurin Muhake -mat Kanununun gerekli şekilde tadilidir. Bu münasebetle Demokrat Parti artık ister ki seçim işleri her hangi bir jandarma subayının arzu ve iradesine tâbi tutularak gülünç bir pandornima haline asla düşmesin ve bu arada, her hangi bir mahallî mülkiye âmirinin aklına esipte bu seçimleri baltalamak hevesine kapıldığı zaman; şu veya bu hareket veya söz isnadı suretiyle, velev kısa bir zaman için; faaliyeti hoşuna gitmiyen bir siyasî parti adamını, selâmeti umumiye bunu böyle icap ettiriyor, iddiasiyle, hürriyetinden mahrum bırakamasın.
Bütün seçimler emniyet içinde cereyan edebilmek için belli bir otoritenin nezareti altında cereyan etmesi zarurî ve tabiî bulunduğuna göre, Demokrat Partinin bu husustaki makul iddiası; bu işlerin, mahallin en yüksek adalet otoritesinin murakabe ve idaresine tevdi olunmasından ibarettir. Çünkü herkesçe malûmdur ki idare adami, bir icra mekanizması olan hükümetin vasıtasıdır. Hâkim ise, sadece elindeki kanun metnine dayanarak kaza icra eden ve adalet paylaştır^ bizatihi tarafsız bir organdır. Cemiyet işlerinin nizamını yürürlükte tutabilmenin tek şartı tarafsız bir murakabenin tesisinden ibaret bulunduğu da düşünülecek olursa, Demokrat Partinin iddiasında tecelli eden hak, su götürmiyecek bir berraklıkla kabul ve tatbiki lüzumunu bütün memlekete zarurî kılıyor. Bu sebeple Cumhuriyet Halk Partisinin bu zaruret yoluna koyularak millet çoğunluğunun isteğini yerine getirmesi daha ziyade beklenemeyecek bir mahiyet almıştır.
Buğday işi bir imtihandır...
Yazan:Cumhuriyet
2S Nie#n 1948 talihli «Cumhuriyet «İstanbul'dan:
Bir buğday dâvası var. Memleket buğdayının' bir kısmı hesabsızca dışarı satılmış. Bunun neticesi memlekette buğday ve ekmek sıkıntısı hasıl olmuş, şimdi dışarıdan buğday satın almaya mecbur olmuşuz. Dâvanın bir safhası bu.
Bir de bu buğday satılırken ihracatçılar arasında tercih yapılmış, ikinci dâva da bu'
Mecliste müzakerelerini hulâsa olarak dinlediğimiz bu dâvalar arasında - maalesef - eski Ticaret Bakanı Atıf İnan'm durumu parlak görünmüyor. Otedenberi memlekette kendisi hakkında ileri sürülegelen iddialar bu defa Meclis kürsüsünde yüzüne karşı ve umumî efkâr önünde tekrarlanmıştır. Bir vekil şu veya bu mülâhaza ile bu isnadlara omuz silkebilir. Müdafaasını başkalarının deıuhde etmesini bekleyebilir. Hattâ isnadları başkalarının üzerine devretmek de istiyebüir. Bunlar kendince münasip gördüğü hareket hatlarıdır. Yalnız iş Meclise intikâl edince, onun yapmadıklarını yapmak başkalarına evvelce kendisiyle işbirliği yapmış hükümet adamlarına ve kendisini vekâlete getirmiş olan partiyedüşer.
Şurasını artık açıkça görmek lâzımdır ki; bir mecliste veya bir parti grupunda bir adama temizdir, veya suçludur demek hiçbir şey ifade etmez. Hakkında bin bir takrir vermek de onun beratını ihlâl etmez. Yalnız bir şey o adamı, onun arks-daşlarını veya mensub olduğu partiyi sarsar. O da bu ithamların tetkiksiz tahkik-siz red veya kabul edilmesidir.
Buğday ihracı işi. hüsnüniyetle mi yapılmıştır? Güzel. Sonu neden kötü çıkmıştır? Tahmin mi fena olmuştur? ingiliz'lere karşı yaptığımız taahhüd mü fazla tutulmuştur? Bunda kimin isabetsizliği varsa ana çıkarmak gerektir. Bu da bir tahkikat işidir ve bu tahkikat vekilin, hattâ Vekiller Heyetinin kararlarına kadar sirayet edeceğine göre. bir meclis tahkikatı mevzuudur.
Buğday ihracı sırasında şu veya bu firma tercih mi edilmiştir? Böyle bir iddi;., varsa onu sükûtla geçiştirmek yanlış bîr tabiye olur. Bunu da araştırmak ve yoksa- sürüp giden bu tevatürleri yalanlamak, varsa yapanı hırpalamak gerektir. 3u da aynı şekilde bir Meclis tahkikatı mevzuudur.
Butahkikatlaraçılmazsa,gerçialâkalı görülen ve sanılanlara bir keder gelmez ama bu kimseler umumîefkâr önünde daima kusurluolarakdururlar.Bundan başka bu tahkikatın açılmasınaimkân, liyenlergeneumum;efkarönünde nemleketdâvasını,birarkadaşlık hukukuna fedaetmiş zannialtınagirerler. Bunlar demokrasi rejiminde, bole bizimki gibi körpe bir demokraside hoş görülür ve özür düer.iiebiiir şeylerdeğildir.
Üstelik Halk Partisini de bir kere daha kusurları himaye ediyor durumuna düşürür.
Herkes bir arkadaşı, bir kaç arkadaşı korumak İçin kendi hesabına maddî veya manevî fedakârlık yapmakta serbesttir. Fakat bir zümreye bağlı olanlar, o zümrenin şeref ve haysiyetini, siyasî durumunu ilgilendiren işlerde şahsî his ve arzu-' la rinatâbiolamazlar.
Buğday meselesi de bu dâvalardandır.
Yıllardanken Cumhuriyet Halk Partisi zimmetine kaydedilmiş olan bu dâvanın artık tasfiyesi zamanı gelmiştir. Suçlu ve suçlular varsa ortaya çıkmalı, yoksa bu tevatürler, bu isnadlar ortadan kalkmalıdır. Bunun için de bir Meclis tahkikatına şiddetle ihtiyaç vardır; halta bu tahkikat aynı dâvanın daha evvel Mecliste ve Grupta görüşüldüğü sıralarda yapılmak gerek iken gecikmiş ve durum daha vahim hale gelmiştir. Tahkikat karar:, belki şimdilik hükümetiolmasa bile hükümetin bir kısım azasını aîâkalandi::a-caktır. Bu Parti Divanının memleket hi?meti icablarını her düşüncenin üstür.-de tuttuğuna bir delil olarak kaydedile--cek ve şüphesiz umumî efkârı tatmin edecektir.
Buğday dâvası bir siyasî imtihandır. Rejimin ve iktidar partisinin bir imtihanıdır. Bu imtihana girmek ve kazanmak edecektir.
€. H. Partisine düşen birinci büyük vazife...
Yazan: Etem İzzet Benice
28 Nisam 194S tarihli «Son Telgraf» istanbul'dan:
C. H. Partisinin umumî efkâr karşısında hakikaten müşkül ve çetin bir durumda bulunduğu aşikârdır. Bu müşkülât ve çetinliği doğuran sebep muhakkak ki, ne siyaset âleminin hâdiseleri, ne de iç politika güdümüdür. Vatandaş, C. H. Partisinin büyük bir anlayış ve iyi' niyetle memlekette demokrasi hayatını geliştirmek, buhransızbiristihaleveintikâl devri ile en geniş demokrasiyi memlekete mal etmek gayretinde bulunduğuna inanmıştır. Antidemokratik kanunların tadil olunacağı, en teminatlı seçim hürri -yetinin temin edileceği şüphe götürmi-yen hakikatler arasına girmiştir. Fakat. siyasî alandaki bütün bu itlmad ve emniyetli bekleyişe reğmen vatandaş iktisadî, ticarî, ziraî ve sınaî hayatın geçirmekte bulunduğu buhrandan, hayat ve maişetini tazyik eden âmillerden dolayı rahatsızdır ve bundan dolayı iktidarı elinde tutan C. H. Partisini mes'ul tutmakta kendi payına manevî bir teselli aramaktadır. Arada bir Yedi Eylül Kararlarının daha önceden piyasalara sızması, buğday satışları ve satışların şekli, otomobil karaborsası, Sümer Bank mamullerinin tevzi sistemi şu ve bu gibi dedikoduya ve menfî propagandaya müsait mevzuların ortaya çıkması da ayrıca C. H. Partisi hakkındaki menfî düşüncelere tuz biber ekmektedir.
C H. Partisi, hiç şüphe yok ki, bu maddi ve manevî hava karşısında kendisini savunacak madde ve mâna unsurlarına bolu boluna sahiptir. Ancak, her şeyin başında iki dikkat noktasını da gözönün-de tutmaya mecburdur:
A — Her türlü dedikodu ve menü propaganda karşısında partice asle. bir «arkadaşlık» ve «himaye» politikasının bahis mevzuu olmadığını ve bu nevî bahislerde herkesten daha fazla hassas ve titiz bulunduğunu isbat etmek,
B — Memleketin iktisadî, ticarî, sınaî, ziraî bünye ve çehresinde süratli bîr değişikliği sağlıyacak en kuvvetli elemanlarını işe ve mes'uliyet altına sürmek. Memleket içindeki umumî hava, bu iki hakikati C. H. Partisinin gözü önüne çıkarmış bulunmaktadır ve havaya hâkim olan duyuşlar sadece bir «istenıezük» politikacılığından ibaret değildir. Istıraplar, rahatsızlıklar, hoşnutsuzluklar realiteye dayanmaktadır. Realiteden kuvvet alan acı tenkid ve şikâyetler ise, C. H. Partisi iktidarda bulunduğu için tabi-atîyle ona tevcih edilmektedir. Partinin ve
parti hükümetlerinin içinde bulundukları müşkülâtı takdir etmekten âciz değiliz. Fakat, yapılabilmesi mucize olmıyacak tedbirler de mevcut bulunduğuna inananlardanız. «Fikri Sabit » lerden ve cSonu-na kadar mukavemet/» zihniyetinden vazgeçmek ve yeni kabiliyetlere yeni derin ve esaslı tedbirler sağhyacak hüviyetlere, kalkındırmaya muhtaç olduğu-. muz işleri tevdi eylemek C H. Partisi için omuzlandığı yükü hafifletmek yolunda bir imkân kaynağıdır. Belki, değil, muhakkak ki, hayat pahalılığını hafifletmenin, ziraî ve sınaî istihsali çoğaltmanın, iştira kabiliyetini arttırmanın, umumî hayattaki inkisarı izale etmenin bir yolu ve tedbiri ve bu yol ve tedbiri bulabilecek hüviyetler bu memleket ve C. . Partisi içinde vardır. Bunları arayıp bulmak, vazife ve mesuliyet altına sıkıntıyı ve hoşnutsuzluğu arttıran usullerde ve şahıslarda ısrar etmek, maziye ait yanlış veya zararlı adımlardan mütevellit bozuk havayı düzeltmekte kayıtsızlık göstermek muhakkak kî, C H. Partisi hakkında yer bulan lüzumsuz ve haksız anlayış ve zamları arttırmaktan başka hiçbirşeye hizmet etmemektedir.
C. H. Partisi içinde vardır. Bunları arayıp hâkim bir anaparti olmak vasfını daima liyakatle muhafaza edebilmek için muhakkak ki siyasî hayatta temin ettiği yüksek başarılara muvazi olarak memleketin iktisadî bünyesinde de büyük, sefî kalkmdırıcı tedbirler sağlamak, hamleler yapmak ve kendisine bağlanan gönül ve fikirleri bir kat daha perçinlemek zorundadır.
Partinin maddî ve mânevi prestijini perkit-mek, memleket havasına hâkim hoşnut-, suzluklan gidermek, vatandaşı geniş ve rahatbiriktisadîhayatınçerçevesinden
güne bağlamak ve partinin saflarında huzurla tutmak için gidilecek ve seçilecek bir başka yol yoktur. Şikâyetlere, ten-kidlere, acı ve sızılara kulak vermenin ve merhem bulmanın zamanı gelmiş çatmıştır ve arkadan gelecek diştim» hattâ kalmamıştır.
Öğrenildiğine göre, Sofulis - Sadak görülmesi son derece dostane bir hava içinde cereyan etmiş ve Ruşen Eşref Ünay-dm bu görüşmede hazır bulunmuştur. Sofulis- Yunan - Türk dostluğuna verdiği büyük ehemmiyeti belirtmiş ve daha sonra Türkiye Cumhurbaşkanı İsmet İnönü ve Başbakan Hasan Saka'ya en dostane hislerinin iblâğını Necmettin Sadak'tan rica etmiştir.
Saat 14 te İstanbul Vapuru ile hareket eden Necmettin Sadak Pire'den hareketinde Dışişleri Bakanı Çaldaris, birçok bakanlar Sofokles Venizelos ve Dışişleri Bakanlığı Müsteşarı Pipilenis ile Türkiye Büyükelçisi tarafından uğurlanmıştır. Bir bahriye müfrezesi selâm resmini ifa ederken bando Türk Millî Marşını çalmıştır.
Türkiye Dışişleri Bakanı kendisini uğurlamaya gelen Yunan siyasî şahsiyetlerini gemideöğleyemeğine alıkoymuştur.
Her iki memleket Dışişleri Bakanlarının vedalaşmaları en dostane bir hava içinde geçmiş ve Çaldaris'in münasip göreceği bir zamanda Ankara'da tekrar karşılaşmak suretiyle Sadak'm yaptığı bu ziyareti iade etmesi temennisinde bulunulmuştur.
Türk - Yunan dostluğunun tezahürüne vesile teşkil eden bu ziyaret böylece her iki milletin nef'ine olarak en hayırlı bir işaret olarak sona ermiştir.
Necmettin Sadak'in ikameti müddetince Akropol aydınlatılmıştır.
13 Nisan 1948
— Ankara:
Halen Beyrut'ta bulunan basketbolcuları-mızdan kurulu Türk karması, 11 Nisan'-da Lübnan karmasiyle yaptığı ilk karşılaşmayı 26 - 23 kazanmıştır. Türk Millî Takımı bugün Lübnan Millî Takımı ile karşılaşacaktır Seyyahate iştirak, eden takımımız on oyuncudan kuruludur.
23 Nlgan 1948
—Atina:
Türk ve Yunan Millî Futbol takımları bugün Panathianikos Stadında karşılaşmışlardır. Türk Millî Takımı maçı 3-1 kazanmıştır.
25Nîean 1948
—Atina:
Bugün Pnathainikos Stadında 15 bin seyirci Önünde ikinci Türk - Yunan futbol karşılaşması yapılmıştır.
Bu karşılaşmada Yunan Millî Eğitim Bakanı Palatanasis, Türkiye, Mısır ve Avusturya büyükelçileri hazır bulunmuştur. Oyunun birinci devresi 2 - berabere bitmiştir.
ikinci devrede Türk takımı daha canlı bir oyun çıkarmış ve 23 üncü dakikada kaydettiği üçüncü golden sonra duruma tamamiyle hâkim olmuştur. Bu suretle maç 5-2 Türk takımının galibiyetiyle sona ermiştir,
26Nisan 1948
—Toulouse:
Anadolu Ajansının Özel haberi: Türkiye'nin Fransa Büyükelçisi Nuraan Menemencioğlu'nun da huzuru ile bugün öğleden sonra Edebiyat Fakültesinin büyük Anfiteatrında yapılan bir merasimle İstanbul Üniversitesinin eski Rektörü Hukuk Profesörü Cemil Bilsel'e, bu Üniversitenin bugünkü Rektörü Sıddık Sami Onar'a İstanbul Kriminoloji Enstitüsünün Direktörü Tahir Taner'e Toulouse Üniversitesinin Fahri doktorluk diploması verilmiştir.
Dışişleri Bakanımız Sadak'ın Atina ziyareti münasebetiyle yayınlanan tebliğ:
— Atina: 5. A. A.
Anadolu Ajansının özel muhabiri bildiriyor:
Türkiye Dışişleri Bakanı Necmettin Sadak'ın ziyareti münasebetiyle aşağıdaki tebliğ yayınlanmıştır.
2 Nisan tarihinde resmî bir ziyarette bulunmak üzere Atina'ya gelen Türkiye Dışişleri Bakanı Necmettin Sadak, Yunan Dışişleri Bakanı Çaldaris'le müteaddit görüşmeler yapmıştır.
Bu iki komşu ve dost memleketin Dışişleri Bakanları bu görüşmeler sırasında memleketlerini ilgilendiren genel siyaset meselelerini gözden geçirmişler ve aralarındaki görüş birliğini müşahede etmişlerdir.
Bundan sonra Türk - Yunan münasebetlerinin muhtelif veçhelerini İnceleyen Dışişleri Bakanları, her iki memleket arasında imzalanmış bulunan antlaşmalarda ifadesini bulmuş olan kardeşçe dostluğun daima devam etmekte bulunduğunu ve bunun geçmişte uzun seneler nasıl bir dayanışma esası teşkil etmişse ileride de aynı şekilde devam edeceğini müşahede etmişlerdir. Bu iki memleket tarafından takip edilmekte olan dış siyaset Sadak ile Çal-daris tarafından Birleşmiş Milletler Teşkilâtına sarsılmaz bağlılık, millî bağımsızlık ye toprak bütünlüğünün muhafazası ve her iki milletin kuvvetle bağlı bulundukları hürriyet ve demokrasi çerçevesi içinde bu milletlerin kalkınmaları prensiplerinden mülhem olarak vasıflandırılmıştır. Türk ve Yunan devlet adamları mazide olduğu gibi, bütün gayretlerini dünya yüzünde itimadın tekrar hüküm sürmesi ve barışın bütün milletlerarasında sıkı işbirliği temeline katı olarak dayanması hususunda bütün gayretlerini sarfetmeğe azmetmiş bulunmaktadırlar.
Sadak ve ÇaHaris, her iki memleket arasındaki iktisadî işbirliğinin bu iki memleketin ihtiyaçları ve Avrupa'nın genel iktisadî kalkınması çerçevesi içindeki işbirliği bakımından her iki memleket arasındaki iktisadî münasebetlere gittikçe artan bir ehemmiyet atfetmeğe hazır bulunduklarını ifade etmişlerdir.
Diğer taraftan her iki milletin birbirleri hakkındaki bilgilerinin artması bakımından Yunanistan'la Türkiye arasındaki kültür münasebetlerinin birinci derecede ehemmiyetli âmillerden biri olduğu ve bu vadide her iki tarafça esasen girişilmiş bulunan gayretlerin geliştirilmesi gerektiği takarrür etmiştir.
Dışişleri Bakanımız Necmeddin Sadak'ın Atinadan hareketi günü gazetecilere verdiği demeç:
— Atina: 7. A. A.
Anadolu Ajansının özel muhabiri bildiriyor:
Pürkiye Dışişleri Bakanı Necmettin Sadak, Atina'dan hareketi günü Büyük
Britanya Otelinde gazetecilerle görüşmüştür.
Necmettin Sadak Yunan ve yabancı besin temsilcilerini selamlamış ve demiştir ki:
*Şu anda aranızda bulunmakla çok bahtiyarım. Sizlerimeslektaş telâkki
ediyorum. Filhakika gazetecilik sevdiğim bir meslektir ve bizzat kendim 30 senelik bir gazeteciyim. Hakikî bir gazeteci sıfatiyle müsamahalı olmanızı rica ederim. Belki de bir gün gazeteci olarak Atina'ya gelirim ve eğer bugün beni fazla hırpalarsanız, o zaman sizden intikamımı alırını.
Evvelâ, burada gördüğüm kabulden dolayı en iyi duygularıma daima olduğu
gibi sadakatla Yunan efkârı umumiyesi nezdinde tercüman olmanızı rica ederim. Atina'daki ikametimden en derin hatırlarla ayrılıyorum.
Umumî siyasî vaziyete temas eden Sadak demiştir ki:
Bugünkü milletlerarası siyasî durum oldukça vahamet arzediyor. Seyahatim sırasında bütün uğradığım her yerde milletlerin bağrını ezen büyük bir endişe mevcut olduğunu hissettim. İşte böylece, Londra'da ve Paris Konferansında dost ve müttefik memleketlerin siyaset adamlariyle buluştuktan sonra, Türkiye'ye dönerken Atina'ya uğramak istedim. Müşkül anlarda, dostluk sıkılaşır ve en iyi dostlarla temas etmek ihtiyacı duyulur.
Yunan Milleti, bunca harplerden, kahramanlıklardan ve fedakârlıklardan sonra kendini imar işine hasretmesi için sükûn ve istirahati hakketmişti. Maateessüf, şimdi de âsilerin harbine karşıkoymak zorundadır. Türk Milleti Yunanistan'daki durumun gelişmesini heyecanla takip ediyor ve en hararetli arzusu, komşu ve dost devletin içişlerinin tanzim ve tasfiye edildiğini gün-dengüne kuvvetlendiğini ve en iyi bir istikbali sağladığını görmektir. Benim burada bulunuşum Yunanistan'a ve onunla münasebetlere Türk Milletinin ve Türk Hükümetinin alâka ve teveccühünün bir nişanesidir.
Çaldaris'le bir çok ve uzun görüşmeler yaptık. Bütün umumî milletlerarası vaziyeti, bugün belirdiği şekilde ve bütün veçheleriyle, gözden geçirdik. Her iki memleketin görüş tarzlarının birbirine tamamiyle tetabuk ettiğini müşahede ettik. Yunan - Türk münasebetlerinden de uzun uzadıya bahsettik. İki memleketi alâkadar eden bütün meselelerin bütün veçhelerini konuştuk. Münasebetlerin geliştirilmesi ve bağların daha ziyade kuvvetlendirilmesi hususunda mutabık kaldık. Nihayet istikbali itimadla ve aynı zamanda azimle derpiş ettik. Çaldaris'le olan konuşmalarımla ilgili olarak size söyleyeceklerim bundan ibarettir.
Tebliğde zikredilen (kültür münasebetleri) tâbiri, her iki memleket arasındaki kültür münasebetlerine râcidir. Azınlık okulları hakkındaki şeyler ise doğrudan doğruya Türk Devletini alâkadar eder, bunun teferruatı hakkında malûmatım yoktur. Bununla beraber İstanbullu Rum'ların okullarından çok memnun olduklarını katiyetle ifade edebilir mi? Temenni edelim ki Yunanistan'daki Türk okulları da aynı derecede normal olarak ve aynı imtiyazlardan faydalanarak çalışsınlar.
Bir Yunanlı gazeteci, Necmettin Sadak'ın son cümlesinin bir takım şikâyetlerin mevcut olduğu hakkında bir telmih ifade ettiğine işaret etmiştir. Necmettin Sadak şu cevabı vermiştir:
Zaman zaman, meselâ, okullarda okutulan kitapların kendi arzularına uygun olmadığı vesaire gibi şikâyetler karşısında kalıyoruz.
Başka bir gazeteci, bu konuşmalarda, Yunanlıların Türkiye'ye seyahatleri konusuna temas edilip edilmediğini sormuştur. Türk Dışişleri Bakanı bu suale «evet» cevabını vermiştir. Seyahati kolaylaştırmak bahsinde bir karara varılıp varılmadığı, veya bu meselenin, gümrük birliği meselesiyle bir arada halledilmek üzere sonraya bırakılıp bırakılmadığı hakkında sorulan başka bir suali cevaplandıran Türkiye Dışişleri Bakanı demiştir ki:
Bu sualin iktisadî meselelerle hiç bir alâkası yoktur. Bu meselenin iki veçhesi vardır: Evvelâ Konsolosluk makamlarının vize muamelelerini kolaylaştırmak meselesi bahis mevzuudur, bununla bu muamelelerin oldukça zor olduğunu kastediyorum. Yapılacak şey basittir. Mütekabiliyet esası dahilinde bunları daha basitleştirmeğe çalışacağız. Bu arada bahis mevzuu olan daima Yunanlı bulunmuş olan, yani doğuştan Yunan'lılar içindir. İkinci nokta ise, Türkiye'den mübadele edilmiş Yunanlıları ilgilendirmektedir. Bu mesele bir mukavele ve Türkiye'deki tatbik şekli ile ilgili bazı tahhütler-le halledilmiş bulunmaktadır. Bu meselenin zannedildiği kadar basit olmadığını ifade eder. İncelenmesi gereken müteaddit veçheler ve alınması icap eden bir çok kararlar vardır, fakat bu meseleyi de en büyük hüsnüniyetle inceliyeceğiz.
Sadece mübadeleye tâbi tutulmuş olan Yunan'hların değil, fakat onların çocuklarının da seyahat maksadiyle Türkiye'ye gidememekte olmaları dola-yısiyle Yunanlılar arasındaki bu farklılığın ortadan kalkıp kalkmıyacağı hususunda sorulan başka bir suali cevaplandıran Necmettin Sadak demiştir ki:.
Bu belki de bir bakıma bir fark gözetmedir. Ancak milletlerarası mukaveleler gereğince iki tarafça kabul edilmiş bir fark gözetme, ne yapılabileceğini tesbit edebilmek için meselenin en büyük bir hüsnüniyetle inceleneceğini tekrar ediyorum. Türkiye Dışişleri Bakanı Necmettin Sadak, bundan sonra} Yunan Başbakanı Sofulis'i ziyaret etmek üzere gazetecilere veda etmiş ve ayrılırken şunları
söylemiştir:
Hepinizle burada karşılaşmış olmaktan çok memnunum. Yazacağımz yazılarda, her zaman olduğu gibi, Türkiye'ye karşı dostça ve hayırhahane davranacağınızdan eminim. Bu Sovyet tankı daha sonra Rusların siperler kazmış oldukları ve mitralyöz yuvaları vücuda getirmiş bulundukları Geh rensdorf'a çekilmiştir.
7 Nisan 1948
— Berlin:
Almanya'daki İngiliz Askerî Valisi General Robertson bugün öğleden sonra Re-nanya - Westfalya eyalet parlamentosunda söz alarak «kendi şahsî görüşünün» izahını yapmıştır. Bu toplantıda bütün eyaletlerin ve İngiliz işgal bölgesinin başbakanlarıdahazırbulunmuştur.
General Robertson, Almanya'yı bir demir perdenin ikiye ayırdığını ve Almanların Almanya'nın Üçte ikisinin birliğiyle iktifa etmeleri gerektiğini söylemiştir. General, iki müşterek bölge idaresinin ilk vazifesinin Batı Almanya'nın ekonomisini Avrupa'nın kalkındırılmasında bir rol oynamaya muktedir olacak bir şekilde canlandırmak olduğunu söylemiş, bununla beraber nihaî gayenin Alman birliğinin üzerinde tekrar kurulabileceği temellerin atılması olduğunu ilâve etmiştir. General bu birliği, serbest bir şekilde seçilmiş ve milleti tam manasiyle temsil eden bağımsız bir Alman Hükümetine sahip hakikî birlik olarak tarif etmiştir. General Robertson sözlerine şöyle devam etmiştir:
Doğu bölgesinde birçok politikacı birlikten bahsetmişlerdir, Fakat bu hakikî bir birlik değildir. Bu, hiç bir fikir ve hareket hürriyeti bulunmayan müşterek bir bağ vasıtasiyle Çeklerle ve diğer Doğu Avrupa memleketleriyle birlik teşkil etmekten başka birşey değildir. Fakat Batı Almanya ahalisi buna aldanmıyacak-tir. Doğu Almanya ahalisi de bunu şimdilik kabule mecbur olmakla beraber, buna aldanacak değildir.
Bunu müteakip General Robertson Alman Milletinden müstakbel refahı namına «sinir harbi» adını verdiği şeyin tesiri altında kalmamalarını istemiştir.
General Robertson şu noktayı da belirtmiştir :
Dudaklarında demokrasi kelimesi ve arkalarındasakladıkları muştalarla Alman
hürriyetini elinizden alacak olan o «centilmenlere» karşı müştereken cephe almağa karar verin.
General Ropertson ekonomik meselelere temas ederek, Avrupa'nın ekonomik kalkındırılması programının Almanya için gayet mühim iki şey vadettiğini bildirmiştir: ilk önce bu program Alman endüstrisi için daha fazla ham madde temin, fırsatım vermektedir. İkinci olarak da, Batı Almanya'yı Almın ekonomisinin sıkı sıkıya bağlı bulunduğu milletler ailesinin araşma tekrar getirmektedir. General Robertson, Ruhr'un istikbali hakkında programın Avrupa'nın kaldinl-masıyla bir bütün olarak bağlı bulunduğunu söylemiştir. General, Ruhr madencilerinden istihsalâtı arttırmalarını istemiştir. Gündelik 300.000 tonluk istihsal harpten önceki seviyenin % 75 i kadardı. Bu cesaret verici bir rakkam olmakla beraber kâfi değildir. Çelik istihsalâtı hâla yavaş yavaş ilerlemektedir ve durumu iyileştirmek için tedbirler alınmaktadır.
General Robertson daha iyi olmak temayülünüarzettiğinibildirmiştir. General Robertson nihayet harp söylentileri hakkında şöyle demiştir : Avrupa'da hiç kimse harpistememektedir. Şimdilik ben barış olduğunu söylüyorum.
8 Nisan 1948
— Berlin:
Bu sabaherkensaatlerdeBerlindeki
Sovyet makamları, Mareşal Sokolowsky'-nin uçak kazası dolayısiyle General Robertson tarafından tevdi edilen iki notaya verdiği cevabı yayınlamışlardır. Muhabirler, bu cevabta Sovyet gazeteleri tarafından ileri sürülen iddiaların tekrarlandığını bildirmektedirler. Sovyet gazeteleri İngiliz uçağının haber vermeden bulutlar arasından çıkarak Sovyet uçağının kuyruğuna çarptığım iddia etmişlerdi.
Muhabirlere göre,MareşalSokolowsky şunları ilâve etmiştir: KazayıRuspilotutarafından yapılmış gibi göstermekyolundaki gayretleriniz ancak tahrikçi maksatlar güdülerek hazırlanmış bir tedbîr olarak mütalâa edilebilir.
Bundan sonra Mareşal Sokolowsky, General Robertson'dan Müttefik Konseyi tarafından kararlaştırılmış talimata uymaları için kat'i emir vermesi ve bu suretle Almanya'daki Sovyet bölgesinde Sovyet makamlarının güvenlik tedbirleri almasına hacet bırakmaması talebinde bulunmaktadır.
Mareşal Sokolowsky, dörtlü bir tahkikat açılmasını reddetmekte fakat bir ingiliz - Sovyet komisyonunun araştırmalarda bulunmasını kabul etmektedir.
9Nisan 1948
— Londra :
Anadolu Ajansının özel muhabiri bildiriyor :
Son Berlin olaylarından sonra Sovyetlerin Almanya konusunda Batı devletleri-le işbirliği yapmaları ihtimali git gide zayıflamaktadır. Berlin'deki olayların seyir tarzı İngiltere'de her zamankinden daha ciddi görünmekte ve durumun yakında kat'i bir şekil alması beklenmektedir. Esasen mevcut nahoş havayı büsbütün arttıran Berlin civarındaki uçak çarpışması hadisesi münasebetiyle Sovyetlerin verdiği izahat ingiltere'de hiç de iyi karşılanmamıştır.
ingiliz işgal bölgesi Askerî Valisi General Robertson'un komünistlere hücum eden demeci Almanya'nın yakında ikiye ayrılması ihtimali üzerindeki düşünceleri takviye etmiş ise de ingiliz resmî makamlarının bu demeçte ima edildiği kadar ümitsizolmadıklarıanlaşılmaktadır.
Diğer taraftan Sovyetlerin Almanya'daki tahrikçi hareketlerine rağmen. İngiliz hükümetinin bu memleketin ikiye ayrılmasını önlemek hususundaki gayretlerine sonuna kadar devam edeceği belirtilmektedir.
10Nisan 1948
— Nuremberg :
Bu şehirdeki Amerikan harp suçluları mahkemesi, bugün, S. S. îere mensup bu-
lunan yüksek rütbeli 14 subayı asılmak suretiyle ölüme mahkûm etmiştir. Bu subaylar, Yahudileri, Çingeneleri ve Nazilerin zulmüne uğrayan diğer milletlere mensup şahısları kitle halinde katletmekten suçlu tutulmuşlardır.
Diğer bazı S. S. Subayları da muhtelif hapis cezalarına mahkûm olmuşlar ve birisi de beraat etmiştir.
Ölümemahkûm olan subaylardan birisi
olan General Holendorf90.000 den fazla insanın ölümünden sorumlu olan bir nazi imha grupunun başkanı idi.
— Frankfurt:
Nüfuz sahibi Alman'lar, bir Batı rejiminin kurulması meselesi hakkında gittikçe daha fazla lehte hareket etmektedirler. Bu hislerin İngiliz Askerî Valisi General Robertson'un geçen hafta ingiliz Hükümetinin siyaseti hakkında Dusseldorfta yapmış olduğu beyanat sayesinde kuvvetlenmiş olduğu zannedilmektedir. Birleşmiş bir Almanya'nın teessüs etmiş olduğunu görmek arzusunun şimdi son derece kuvvetli bulunmasına ve siyasî şahsiyetlerin şimdiye kadar ayrı bir Batı devletinin kurulmasını ileri sürmekten kaçınmalarına rağmen bu şahıslar kendilerini şimdilik Doğuya itimat etmenin caiz olmadığı keyfiyetini kabule icbar eden hakikatleri daha açık bir şekilde görmektedirler.
Alman liderleri kendilerine sarih herhangi bir tasarının sunulmasını arzu etmektedirler. Bu liderlerin General Robertson'un açıklamasına karşı ileri sürdükleri tenkidlerden birisi de generalin bu sarahati yapmamış olmasıdır. Almanlar sınaî tesislerin sökülmesi programının yeniden bir incelemeye tabi tutulmasını da temenni etmekte ve bu programın büyük bir değişikliğe muhtaç olduğu fikrini ileri sürmektedirler.
— Berlin :
Sovyet makamları 15 Nisan tarihinden itibaren Berlin'i Frankfurt'a bağlayan telefon hatlarını kontrol edeceklerini Amerikan makamlarına bildirmişlerdir. Amerikan telefon hatlarının Sovyet bölgesindebiri Weimar'adiğeriiseLeip-
zîg'e olmak üzere iki ara merkezi mevcut bulunmaktadır. Bu ara merkezlerinin her birisinde bir Amerikan subayı ve 15 Amerikan askeri mevcut bulunmaktadır. Amerikalıların elindeki yegâne telefon hatlarını teşkil etmekte olan bu hatlar, Sovyet bölgesinden geçmek suretiyle Berlin'i bütün dünyaya ve bilhassa Frankfurt üzerinden WashingtonJa bağlayan yegâne hatlardır.
11 Nisan 194B
— Berlin :
Sovyet makamları bu akşam yayınladıkları resmî bîr tebliğde, İngiliz tamir ekibinin mevcudiyeti hakkında 1946 tarihinde imzalanmış olan anlaşmanın bu ekibin sadece kış esnasında bu yoldan istifade etmekte olan nakil vasıtalarının tamiratı ile meşgul bulunmasını derpiş etmekteolduğunubildirmektedirler.
Şimdi kış nihayete ermiş olduğundan Sovyet makamları bu tamir merkezînin kaldırılmasınıtalepetmektedirler.
B. B. C. nin Berlin muhabirinin bildirdiğine göre, resmî tebliğ bu İngiliz tamir ekibinin geçen yaz esnasında faaliyetine devam etmiş olduğu keyfiyetini zikret-memektedir.
İngiliz makamları hâlen Sovyet talebine verecekleri cevabı incelemektedirler.
Amerikalılar, Sovyet talebine uygun olarak kendi tamir ekiplerini geri alacaklarım bildirmişlerdir.
112 Nisan 194»
— Washington:
Berlin hâdiselerinin Almanya'nın batı ve doğu olarak ayrılmasının pek yakın olduğu hususunda Dışişleri Bakanlarını ikna etmiş olduğu bildirilmektedir. Berlin'deki durumun nazik olduğu kabul edilmekle beraber Amerika'nın Almanya'nın Başkentinden çıkarılmasına müsaade etmiyeceğine işaret edilmektedir..
Batı Almanya Devletinin kurulması için yüksek makamlarca tedbirler alınacağı zannedilmektedir. Böyle bir Devlet Mars-hall Plânına da dahil bulunacaktır. Bu kabil bir gelişme Amerika için ağır bir
yük teşkil edecektir. Zira, bu devlet Doğu bölgelerinden gelmekte olan yiyecek maddelerinden mahrum olacakta. Fakat Amerika buna da hazır bulunmaktadır. Batı Almanya'nın sınaî kudretini arttı-rabilmesi için daha başka değişikliklere de ihtiyaç duyacağı zannedilmektedir.
—Berlin :
Berlin'deki İngiliz ve Amerikan makamları Ruslar tarafından 1945 te sökülmüş olan Berlin'in en büyük elektrik santralının yeniden işletilmek üzere teçhizini emretmişlerdir.
Bu emir, bunu Amerikan ve İngilizlerin Berlin'de kalmak azimlerinin aşikâr bir delili olarak telâkki eden Berîinliler tarafından sevinçle karşılanmıştır.
14 Nisan 1948
—Berlin:
Berlin müttefik kumandanlığı dün Amerikan Askerî Valisi Albay Howley'in başkanlığı altında fasılasız olarak sabahın saat onundan akşam 21 e kadar toplantı halinde bulunmuştur.
Müzakere konusu olan sekiz meseleden beşi, bir anlaşmaya varılma imkânı bulunmadığındangündemdençıkarılmıştır.
—Berlin:
Rus temsilcileri, Gatow'da vukua gelen uçak kazasını incelemeğe memur müşterek tahkik komisyonunun bugünkü çalışmalarına iştirak etmemişlerdir.
ingiliz temsilcileri Rusları onbeş dakika kadar bekledikten sonra tahkikata devama karar vermişlerdir.
B. B. C. muhabiri, Rusların müşterek tahkikata iştirak etmesi ihtimallerinin pekzayıfolduğunubildirmektedir.
—Berlin :
B. B. C. muhabirinin bugün bildirdiğine göre, bu son günler içinde Ruslar Berlin'in güney doğusunda kendi işgal bölgelerinde 100 den fazla tank toplamışlardır. Normal olarak bu bölgede bulunmamaları gereken bu tankları Rusların buraya neden getirdikleri henüz malûm değildir. Bu tanklar Berlin'in batıkısmiyle Almanyanın batı bölgesi arasındaki münakale üzerinde yeni tahditlerin tatbiki tehditlerini desteklemek için kullanılabilecekleri gibi. sinir harbinin yeni bir safhasını teşkil edebilirler. Muhabirin kanaatmca bu tankların meydana çıkması ile Berlin'in gayet yakınında Sovyet bölgesinin bazı yerlerinde kızılorduya mensup Moğol askerlerinin yeniden görünmeleri arasında bir ilgi mevcuttur. Almanya'daki Sovyet kuvvetlerinin yerine getirilen Moğollar 1945 te Berlin'e hücum etmiş olan hücum kıt'ala-larımn en büyük kısmını teşkil etmekteydiler.
Ruslar bundan başka Berlin civarında ve bütün Sovyet bölgesinde polis devriyelerini de pek çok arttırmışlardır.
18 Nisan, 1948
—Berlin :
Almanya'daki Sovyet Askerî Valisi Mareşal Sokolovski, bu ayın sonundan itibaren binalara ve müesseselere artık el konulacağına dair Sovyet bölgesindeki Alman iktisat Komisyonu taralından yapılan beyanatı dün akşam resmen teyit etmiştir.
Dün akşam neşrettiği bir tebliğde Mareşal, yeter sebeplerle el konmamış olan bütün müesseselerin 30 Nisana kadar sahiplerine iade edileceğini bildirmiştir. Mareşal Sokolowski bu tebliğinde, emirlerinin yerme getirilmesi için Sovyet bölgesindeki Alman makamlarının, son Üç sene içinde binlerce fabrikaya ve hususî müesseseye el koyduklarını fakat bunların halka iade edileceğini ilâve etmektedir.
25 Nisan 1948
—Berlin:
AmerikanAskerîValisiGeneralClay, Amerikan bölgesinde Ruslartarafından
adam kaçırma teşebbüslerinin vahim bîr mahiyet arzettiğini söylemiştir. Son zamanlarda Londra'ya gitmiş olan .General, bundan böyle Amerikan bölgesinde tekrar Sovyet ajanı bulunacak olursa ve bunlara benzer teşebbüslere girişilirse, bu ajanları cezalandırılmaları için Sovyet makamlarına teslim etmeyeceğini, kendi bölgesinde muhafaza ederek bir Amerikan askerî mahkemesine vereceğini bildirmiştir.
Diğer taraftan General Clay, halen Berlin'e yol nakliyatının felce uğramış bulunduğunu ve bu çıkmazdan nasıl kurtulacağı hakkında bir fikir bulunmadığını ilâve etmiştir.
27 Nisan 194»
— Londra:
Üç Batı işgal bölgesi Komünist Parti İdare Komitesi bugün yapmış olduğu bir toplantıda Batı Almanya için merkezi Frankfurtta olacak, tek bir komünist partisi kurulmasına karar vermiştir.
29 Nisan 1948
—- Berlin :
Dört müttefik komutanın, Berlin'de yapmış oldukları toplantı 14 saat sürmüştür.
Toplantı, ingiliz delegesinin Sovyet bölgesinde ihdas olunan Millî Demokrat Partisini ve bu partinin gazetesi olan «National Zeitung» u şiddetle protesto etmesi ile sona ermiştir.
Amerikan delegesi, İngiliz delegesinin yaptığı protestoyu desteklemiştir.
Rus mümessili, konseyin 7 Mayısta yapılacak olan oturumunda bu meseleye cevap vereceğini bildirmiştir.
Sovyetler, Orta Avrupa'daki stratejik durumlarını kuvvetlendirmek, buradan acık ve sıcak denizlere doğru yayılmak için her fırsattan faydalanmakta, her vasıtayı mubah görmektedirler. Avusturya barışının 82 toplantıdan sonra hâlâ çıkmazdan kurtulamaması Sovyetlerin mânâsız talep ve ısrarlarından doğuyor. Berlin'de Müttefiklerarasi Kontrol Komisyonunun dağılması, gene aynı sürünceme ve sabotaj taktiğinin bir neticesidir.
Bu taktik, başarı şansını taşıdıkça, şiddetli ve kesin bir mukabele ile karşılaşmadıkça sürüp gidecektir. Sovyet Rusya, peykleri üzerindeki nüfuz ve prestijinin çökmemesi, İtalyan seçimlerinde şansın komünistlere büsbütün yüz çevirmemesi için, anlaşmazlık yolunda yürümeyi tercih edecektir. Berlin buhranı bu yüzden yaratılmıştır.
Bu buhrandan doğan gerginliğin sürüp . gitmesi, dünya sulhu için elbette ciddî bir tehlikedir. Şu kadar ki Amerikalılar Berlin hâdiseleri dolayısiyle herhangi bir tecavüze silâhla karşı koyacaklarını açık-lıyarak gerekli tedbirleri almışlardır, tundra basını da İngiliz Hükümetinin Sovyetlere karşı vaktinde ve sıkı tedbirler almasını tavsiyede birleşiyor. Bu hal Berlin buhranı üzerine çöken ipham bulutunu dağıtmıştır. Komünistlerin silâhlı bîr harbi göze almadan daha ileri gi-demiyeceklerini anlamaları, bugün için dünya barışının tek kuvvetli teminatıdır.
Yatışma alâmetleri...
Yazan: Ömer Rıza Doğrul
8 Nisan 1948 Jtarihli «Cumhuriyet»
İstanbul'dan:
Berlin buhranı, alâkalı taraflar arasında yeni konuşmalar yapmak için zemin ha-zirlıyarak az çok yatışmış bulunuyor.
Finlândiyanm bağımsızlığını silip süpürmeyi; isveç, Norveç ve Danimarkayi doğrudan doğruya Sovyet baskısı alünda tutmayı, bu memleketlerin hepsine boyun eğdirmeyi gözeten andlaşma teşebbüsü, Fin mukavemeti sayesinde meramını gerçekleştirememiştir. İtalyadagenelseçim .hazırlıkları ve savaşı,komünistlerhesabınamuvaffakiyet vadetmekten çok uzak bulunuyor. Elhasıl ilk safı işgal eden ve buhran üstüne buhran doğurması beklenen gerginlik, bir hayli artmış gibidir.
Fakat bu yatışma, bir hayırlı alâmet sayılmaktan uzak bulunuyor. Çünkü ayrılık ve yatışmanın belirttiği tek hakikat, olup bittiler yapmayı gözeten Sovyet siyasetinin harbi göze almakta tereddüd gösterdiğidir. Fakat bu siyaset teeavüzî mahiyetini henüz bırakmış değildir. Sinir harbi devam ediyor ve Batı devletlerine karşı cephe almak faaliyeti hızını eksiltmeden devam ediyor.
Daha bir kaç gün evvel İzvestia Gazetesi, Norveç Hükümetini «Norveçi Ameri-kaya satmış olmakla» itham ediyor ve Norveçe ait olup Rusyaya yakın olan adaların Amerikalılara ve İngilizlere üs olarak verilmesine karar verilmiş olduğunu anlatıyordu.
Diğer taraftan gene Sovyet gazeteleri İs-veçin, ordularını Amerikan genişleme siyasetine alet ettiğini ve ona _göre silâh-ladığını anlatıyor ve İsveç aleyhinde söylediğini bırakmıyordu.
İran aleyhindeki yayınlar ve tehditler İse Iran Hükümetinin bu durumuprotesto ile karşılamasına sebep olmuştur. Bizim aleyhimizdeki neşriyatı ve ağız dolusu küfürlerse malûm. İktisadîkalkınmaaleyhindekibaltalama siyasetizerre. kadar gevşememiştir. Avrupada sulhukökleştirmek için yapılan bir teşebbüs boşa gitmekte ve Avru-payirefahakavuşturmakiçinsarfolu-nan gayretler,açlık vesefaletien tabiî müttefik sayanlar tarafından mukavemet görmektedir.
Hulâsa göze çarpan yatışma alâmetleri, mühim bir şey vadetmekten uzak bulunuyor ve bu yatışmaya aldanmamak icab ettiği her yerde bahis mevzuu oluyor. Dediğimiz gibi bu yatışmanın belirttiği tek hakikat olup bittiler siyasetine karşı gösterilen mukavemetin, kendini daha iyi hissettirmesi dolayısiyle, Sovyet siyasetinin harbi göze almaktan çekindiğidir. O halde mukavemetin daha fazla ciddileşmesi, harbî önlemek bakımından daha faydalı olacaktır.
Birleşmiş Milletler Genel Kurulunda üyelerin üçte iki çoğunluğu ile kabul edildiği takdirde ingiltere'nin buna razı olacağını söylemiştir.
ingiltere, bundan başka Yahudilerle Araplar arasında bir mütareke imzası için yapılacak olan müzakerelere bir davet vuku bulduğu takdirde iştirak etmeyi de kabul etmiştir. İngiltere Filistin üzerindeki mandası dolayısiyle Birleşmiş Milletler Anayasası gereğince her karar hakkında vetosunu kullanabilmek hakkına sahiptir.
Amerikan delegesi Warren Austin, mütareke hakkında cereyan edecek olan müzakerelerde İngiltere'nin işbirliğinde bulunmasının arzettiği öneme işaret etmiş ve şunları söylemiştir:
Filistin üzerindeki mandanın nihayete ereceği tarih olan 15 Mayısa kadar bir mütarekenin yürürlüğe girmesi için İngiltere'nin ne yapacağını bilmek büyük bir önem arzetmektedir. Mütarekenin 15 Mayıs tarihinden sonra tatbik sahasına konması için herhangi bir teklif yapılmamıştır. Güvenlik Konseyinin bir mütareke yapılması hakkındaki müzakerelerin biraz daha ilerlemesini beklemekte olduğu zannedilmektedir.
9 Nisan 1948
— Lake Success:
Dün akşam haber verildiğine göre, Birleşmiş Milletler Kurulu nezdindeki Hindistan ve Pakistan temsilcileri bugün Güvenlik Konseyi Başkanlık dairesinde ilk yuvarlak masa toplantısını yapacaklardır. Bu toplantı, Keşmir'de cereyan etmekte olan mücadele bakımından kafi mahiyette bir ehemmiyeti haiz bulunmaktadır.
Yetkili kaynaklar, bu toplantının bazı inkişafları intaç etmesinin beklenebileceğini kaydetmekte ve fakat bu gelişmelerin mücadelenin halli bahsinde bir ileri adım teşkil edeceği veya iki taraf arasında mevcut ihtilâfı teyitle kalacağı hususunda hiç bir tahminde bulunmamaktadırlar.
10 Nisan 1948
— Lake Success :
Güvenlik Konseyi bu akşamki toplantısında 12 Devletin Birleşmiş Milletlere kabulleri hakkındaki taleplerini tetkik etmektedir. Konsey, Birmanya'nın kabul talebini 10 oyla ve ittifakla kabul etmiştir.
Genel Kurul şimdi olağanüstü bir toplantısında bu talebi inceliyecektir.
İngiltere, Birleşik Amerika ve Fransa İtalya'nın Birleşmiş Milletlere kabul edilmesini teklif etmişlerdir.
Amerikan delegesi M. J. Austin, Rusya'nın bu hususta almış olduğu vaziyeti tenkit etmiştir. Rusya, İtalya'nın ancak diğer eski düşman memleketlerin de yani Finlandiya, Romanya, Bulgaristan ve Macaristan'ın kabul edilmeleri şartiyle Birleşmiş Milletlere alınması gerektiğini bildirmiştir. Amerikan delegesi İtalya'yı, hareket tarzları sebebile Birleşmiş Milletlere girmeğe lâyık olmayan milletlerle mukayese etmenin doğru olmadığını söylemiştir.
Rusya adına konuşan M. Gromyko, İtalya'nın kabulü hususunda Rusya'nın mutabık olduğunu tekrarlamış, bununla beraber bu kararın Birleşmiş Milletlere aynı şekilde dahil olmak hakkına malik bulunan Bulgaristan, Romanya, Macaristan ve Finlandiya'nın meşru taleplerini haleldar etmemesi gerektiğini bildirmiştir.
ingiliz delegesi İtalyan Milletinin Ingü-tere, Amerika ve Fransa'nın İtalya'yı Birleşmiş Milletler Teşkilâtına almak istediklerini, Rusya'nın ise böyle bir teklife muhalefet ettiğini müdrik olduğunu söylemiştir.
İtalya'nınkabulü oyakonulmuş ve 9 memleket kabul lehinde oy vermiştir. Ukrayna ve Rusya aleyhte oy vermişlerdir. Bu iki memleketten biri, Sovyet RusyaGüvenlikKonseyinin daimî üyelerinden olduğundan Konsey Başkanı teklifin reddedildiğini bildirmiştir.
—Lake Success:
Sovyet delegesinin İtalya'nın kabulü aleyhinde vetosunu kullanmasından sonra Amerikan delegesi Austin, Birleşmiş Mîlletlere kabullerine Sovyet Rusya tarafından muhalefet edilen İtalya ve diğer milletlerin Genel Kurulda beyanatta bulunmalarına müsaade edecek bir usulün kabulünü teklif etmiştir.
Güvenlik Konseyi bu tekliften sonra on memleketin Birleşmiş Milletlere kobulü-nün tetkikini bugün öğleden sonraya bırakmıştır. Bu on memleket Bulgaristan Romanya, Macaristan, Finlandiya, Arnavutluk, Moğolistan, İrlanda, Portekiz ve Avusturyadır.
—Lake Success:
Güvenlik Konseyi öğleden sonra toplantısında beş dakika süren bir tetkikten sonra Ürdün, Macaristan, Romanya, Bulgaristan, Finlandiya, Arnavutluk, Moğolistan, İrlanda, Portekiz ve Avusturya'nın Birleşmiş Milletler Teşkilâtına kabulü taleplerinin tetkikini belli olmayan -bir zamana bırakmayakararvermiştir.
Suriye delegesi Faris El Huri, İtalya'nın kabulünün tetkikinin teşkilettiği misalden sonra konseyde aynı mevzu üzerinde daha önce cereyan etmiş olan müzakerelerin sadece bir tekerrüründen ibaret olmak tehlikesini arzeden ve Rusya ile üyelerin çoğunluğunun durumu neticesinde bir çıkmaza girmiş olan müzakerelere devamda bir fayda olmadığını bildirmiştir.
Güvenlik Konseyi Başkanı Alfonso Lopez. Amerikan delegesinin teklifi hususunda, bahis mevzuu on devletin kabulü hususunda konseyde son defa oya müracaat edildiğinden beri konseyin üyelerinden herhangi birinin durumunu değiştirip değiştirmediğini sormuştur. Delegelerden hiç biri buna müspet olarak cevap vermediğinden Konsey Genel Kurula müzakerelerin neticelerini bildiren bir rapor vermeği kararlaştırmıştır. Bu raporda Birmanya'nın kabul edildiği, İtalyanın adaylığının reddolunduğu ve diğer memleketlerin kabulleri hususunda anlaşmazlık belirdiği bildirilecektir.
12 Nisan 1948
-Lake Success:
Güvenlik Konseyi üyelerinin bugün yaptıkları hususî bir toplantıda Sovyet delegesi Gromyko, Çekoslovakya'nın içişlerine müdahale hakkında Amerika tarafından ileri sürülen ithamları aynen Amerika'ya yükliyerek Çek «Millî Sosyalist Partisinin» Amerikan yardımlariyle hazırlanmış bir komplo sayesinde Şubat ayında iktidarı eîe geçirmeğe çalıştığını bildirmiştir.
Sovyet delegesi, Şili teklifinde ileri sürülen tahkikatı ve tanıkların dinlenilmesini kesin olarak reddederek bu tanıkların «siyasî kaçaklar olduklarını ve şimdi de Milletlerarası ajan haline geldiklerinin söylemiştir.
Şili delegesi Santa Cruz bugün Güvenlik Konseyine Çekoslovakya meselesi hususunda Şili delegasyonu tarafından ileri sürülen iddianın tevsiki için delil toplamak ve tanıkları dinlemek üzere Güvenlik Konseyinin bir tâli komite kurması hususunda resmî bir teklifte bulunmuştur. Bu komite mesele hakkında konseye bir an önce raporunu vermekle vazifeli olacaktır.
Şili delegesinin teklifi yarın Güvenlik Konseyi üyeleri tarafından oya konulacaktır.
13 Nisan 1948
—Lake Success :
Güvenlik Konseyinin dünkü oturumunda Şili delegesi Herman Santa Cruz, Şili heyeti tarafından bundan önce tevdi edilen ve mümkün olduğu kadar sür'aüe şehadet ve ifadeleri dinlemek ve vesikaları toplamak maksadiyle son Çekoslovak hadiselerinin Güvenlik Konseyinde incelenmesi için yardımcı bir komite kurulmasına ait talebin kat'i mahiyette olarak konseycekabulünüisteyenbirtakrir
vermiştir. Şili delegesinin takriri, Konsey Umumî Heyetinin oyuna arzedilmek üzere üyelerin tetkikine sunulmuştur.
20 Nisan 1948
—Lake Success :
Güvenlik Konseyi dün yaptığı uzun bir toplantıdan sonra Keşmir hakkındaki kararın yarma talik edilmesini kararlaştırmıştır.
Bu kararda, Hind birliklerinin polebisit müddetinde asayişi temin edecek kadar bir kuvvet kalıncaya kadar ceste ceste çekilmeleri derpiş edilmektedir.
Kalan kuvvetler kâfi görülmediği takdirde Birleşmiş Milletler Komisyonu Pakistan veya Hindistan'dan takviye alabilecektir.
B. B. C. nin Birleşmiş Milletler nezdin-deki muhabiri Hindistan gibi Pakistanm
da bu karara itiraz edeceğini, fakat bu itirazların başka başka cephelerden olacağını bildirmektedir.
Pakistan karara muhaliftir. Buna sebep plebisit müddetince Keşmir'de Hindistan kuvvetlerinin bırakılması ve Hintliler tarafından sağlanacak bir plebisitin muteber olmayacağı düşüncesidir.
Hindistan, ahali Hint taraftarı olduğu için Keşmir'in kendisine ait olduğunu iddia etmektedir.
22 Nisan 1948
—Lake Success:
Güvenlik Konseyi Keşmir ve Jamnu eyaletlerininPakistanveyaHindistan'dan
birine bağlanması hususunda aralarında mevcut anlaşmazlığı hal yolunda dün bir karar suretini kabul etmiştir.
Bu karara göre, meselenin düzenlenmesi için plebisit esnasında bu eyaletler halkı iltihak meselesinde oylarını serbestçe verebileceklerdir.
Bundan başka beş üyeden ibaret bir komisyon Keşmir ve Jemnu'daki durumu yerinde inceleyecek ve aynı zamanda plebisitin cereyan tarzını da müşahede ila vazifeli bulunacaktır.
25Nisan 1948
— Lake Success:
Birleşmiş Milletler kurulundaki İngiliz, Amerikan ve Fransız delegeleri dün sabah toplanmışlar ve Filistin için «kısa süreli» bir vesayet anlaşması tasarısını müzakere etmişlerdir.
Delegeler, ara tedbîri olmak sıfatiyle böyle bir anlaşmanın Genel Kurul tarafından daha kolaylıkla kabul edilebilmesi muhtemel olduğunu sanmaktadırlar.
«Bu kısa süreli» şeklin, bundan önce Birleşik Amerika'ca teklif olunan daha geniş metinde herhangi bir değişiklik yapmadığı öğrenilmektedir. Yeni teklifteki bazı tadilat bilhassa, ara idare tarzına ait usulü sadeleştirmek maksadile yapılmış bulunmaktadır. Yeni plân'a göre Filistin'de kurulacak hükümet şimdilik bir genel vali ile ona yardım edecek bir idare meclisine inhisar eyleyecektir. Vali lüzum gördüğü takdirde bazı hükümet memurlarını tayinde serbest olacak ve bu tayinlerin nelerden ibaret bulunacağının vesayet anlaşmasında etraf ile izahına lüzum görülmiye-cektir.
Kısa süreli hal tarzının ileride kabul olunacak geniş ölçüdeki vesayet anlaşması sırasında tekrar gözden geçirileceği de kaydedilmektedir.
Amerikan sözcüsü, vesayet meselesi hakkında Genel Kurulda cereyan eyleyecek müzakereler bahsinde Birleşik Amerika heyetinin birkaç gün evveline nisbetle, Şimdi kendini daha fazla tatmin edilmiş talâkkî etmekte olduğunu söylemiştir. Güvenlik Konseyince tasvip olunan mütareke anlaşmasının uzun boylu inceleme ve tartışma konusu olması maksadile Amerika, Fransa ve Belçika heyetlerinin bir toplantı hazırladıkları ve ne düşündüklerini öğrenmek üzere Arap ve Yahudi temsilcilerini davet edecekleri öğrenilmektedir,
26Nisan 1948
— Lake Success:
Sovyet Hükümeti, Birleşmiş Milletler VesayetKonseyinebirmümessiltayin
etmek suretiyle nihayet bu konseye karşı giriştiği boykot hareketine son vermiştir.
B. B. C. nin Lake Success'deki muhabirine göre, Sovyet Hükümetini bu tedbîri almağa sevkeden sebep, Filistin'in muvakkaten Birleşmiş Milletler Teşkilâtının vesayeti altına alınması için teşkilât tarafından yapılmış olan tekliftir. Muhabir, bunun Filistin meselesinde yeni bir safha olduğu fikrindedir. Zira, Rusya'nın Vesayet Konseyinde bir mümessil bulun-duıulmaması, Filistin işlerinde hiç bir fikir beyan edememesine ve idarede bir rol oynamamasına sebep olacaktı.
Lake Success'deki basın muhabirlerine göre, Birleşik Amerika'nın Filistin hususundakisiyasetindekideğişiklikhiç
olmarsa bir netice sağlamıştır. Bu netice, Rusya'yı Vesayet Konseyine bir mümessil tayinine ikna etmiş olmasıdır. Bilindiği gibi konseydeki murahhaslar bunu iki se-nedenberi istemekte idiler.
28 Nisan 1948
— Lake Success :
Filistin'de bir vesayet rejimi kurulması hususundaki Amerikan projesinin tetkikine başlamak için Birleşmiş Milletler Siyasî Komisyonunca alman karar çok uzun bir tartışmadan sonra verilmiştir. Bu tartışma esnasında birçok delegeler veezcümleSovyetdelegesi,Amerika
hurahhas heyetinin vermiş olduğu kat'i karar suretinde taksim kararının, yerine muvakkat bir vesayetin ikamesini hiçbir zaman teklif etmediğini ve bu tarzda hiçbir projenin, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu Vesayet prensibini Filistin meselesinin hal çaresi olarak kabul etmedikçe müzakere edilmeyeceğini belirtmişlerdir.
Taksim plânının hararetli taraftarlarından Guatemala delegesi Granados siyasî komisyona bir tâli komite tayin edilmesini teklif ettikten sonra-oturuma son verilmiştir..
Bu tâli komite, Yahudi Ajansı ve Arap Komitesile Birleşmiş Milletler Filistin Komisyonu temsilcileri Birleşmiş Milletler Sekreterliği, Hukuk, İktisat ve Askerî
İsler uzmanlarile istişarelerde bulunduktan sonra vesayet plânının tatbikine ait pratik imkânları hakkındaki raporunu Siyasî Komisyona verecektir.
Müzakerelere yarın sabah devam edilecektir.
Z9 Nisan 1948
—Lake Success :
Kudüs Şehrinde mütareke ilânı için Yüksek Arap Komitesi ve Yahudi Ajansı temsilcilerinin muvafakati ile Vesayet Konseyi tarafından hazırlanmış olan tavsiyenin metni şudur :
— KudüsŞehrinde debütünaskerîharekâta ve tethiş faaliyetine derhal sonverilecektir.
— Enkısazamandatatbikolunmaküzere ateş kes emirleri verilecektir.
— Vesayet Konseyinekarşısorumlubulunacak bir komisyonmütareke hükümlerine riayet edilip edilmediğini kontrol edecektir.
— Mütarekeninözelhükümleriheriki tarafında iştirakileyapılacakdanışma sırasındatesbit olunacaktır.
Bu metin, Güvenlik Konseyi tarafından daha önce tayin edilmiş bulunan konsolosla, mürekkep Filistin Mütareke Komisyonuna malûmat edinilmek üzere bildirilecektir.
30 Nisan 1948
—Lake Success :
Birleşmiş Milletler Vesayet Konseyinde, dün konseyin başkanı Francis B. Sayre tarafından okunan ve Yüksek Arap Komitesi mümessilleri ile Yahudi idaresi inümessilleri arasında yapılan anlaşmanın metni aşağıdaki şekildedir :
Vesayet Meclisinin muvafakatini aldıktan sonra Yüksek Arap Komitesi mümessilleri ile Filistin Yahudi İdaresi temsilcileri, Filistin'deki mütekabil idarelerine aşağıdaki tavsiyelerde bulunmayı kararlaştırmışlardır:
İ — Kudüs Şehrinde yapılmakta olan askerî harekât ve şiddet hareketlerinin derhal durdurulması.
— Eski Kudüs Şehrinde ateş kes emrinin bir an evvel yürürlüğe girmesi içingereğinin yapılması.
— VesayetMeclisine karşısorumluolacaktarafsızbirkomisyontarafından
mütarekeahkâmınıntatbikinin edilmesi.
4 — Mütareke metinlerinin her iki tarafın muvafakati alınmak suretiyle hazırlanması.
Yanlış hesap...
Yazan:A. Şükrü Esmer
2 Nisan 1948 tarihli «Ulus» Ankara'dan
Yalnış hesabın, Milletlerarası politika sahnesinde olsa bile, «Bağdat'tan geri döneceğine» yeni delil, Filistin'in taksiminden vazgeçilmesi hakkında Birleşik Amerika tarafından atılan yeni adımdır. Bu adımın hayret uyandıran noktası şudur ki, Birleşmiş Milletler Asamblesi, geçen kasım ayı sonlarında. Filistin hakkındaki taksim kararını Amerika'nın teşvik ve ısrarı üzerine vermiş bulunuyordu. O sıralarda Asambledeki görüşmeleri yakından takip edenler, Amerika'nın telkini olmadıkça, taksim kararının verilmiyeceğini anlamışlardır. Böyle olduğu halde Birleşik Amerika, kendi ısrarîyle kabul edilen Asamble kararının değiştirilmesi için teklifte bulunmuştur. Acaba bu taksim kararının verildiği 29 Kasım tarihiyle Mr. Austin'in taksimden vazgeçildiğini bildiren beyanatını yaptığı 19 Mart arasında neler olmuştur? Amerika'yı bu kararından vazgeçîren sebepler şöyle hulâsa edilebilir :
1 — Başlıca sebep şüphesiz Arapların mukavemetidir. 29 Kasımda taksim, hakkında karar verildiği zaman, Yahudilerin bu kararı tatbik etmek için ellerindeki kuvvetin derecesi mübalâğa edilmiş, diğer taraftan Arapların mukavemet noktasındaki kuvvetleri zayıf gösterilmiştir. Taksim meselesini müzakere eden komisyon toplantılarında, Yahudi ajanlığınıtem-sil eden Haham Silver Filistin Yahudilerinin, yalnız başına taksim kararını infaz edecek derecede kuvvet sahibi olduklarını bildirmişti. Halbuki sonradan sionist-lerin ellerinde yeter kuvvet bulunmadığı anlaşıldı. Taksim kararının tatbiki ile vazifelendirilmiş olan Beşler Komisyonu,
Emniyet Konseyinin, rolü olmadıkça, yani karar silâh kuvvetiyle desteklenmedikçe, infaz edilemiyeceği neticesine varmış ve konseye bu yolda teklifte bulunmuştur. 29 Kasımda taksim kararı verildiği zaman, böyle milletlerarası bir silâhlı kuvvetin kullanılması Amerifcaca düşünülmemişti.
— Milletlerarası silâhlı kuvvetinkullanılması lüzumu karşısında Amerika, bukuvveteRusya'nındakatılmasındamahzurgörmüştür.Ruslarıntaksim lehindehareketleri,Amerika'yıMoskovanın niyet ve maksatları hakkında şüpheye düşürmüş ve Amerika Filistin meselesinin bu yoldaki gelişmesinden endişeyedüşmüştür.
— ingiltere bütün hareketleriyletaksimikolaylaştırmamış,zorlaştırmıştı, ingiliz Hükümeti Asamblede taksim meselesi reye konduğu zaman müstenkif kalmış; ondan sonra da taksim kararının infazıyolundaatılanadımlaraiştiraktençekinmiştir.İngiltere'nin bumüstenkifrolü,taksimi sonderece zorlaştırmış veAmerika'nın bundan vazgeçmesinde âmiloian sebeplerden birini teşkil etmiştir.
— Bir sebep de Amerikan iç politikasındakigelişmedir. Amerikatarafındantakip edilen Filistin politikasında iç politika düşünceleri daima birinci derecederol oynamıştır. Bu daherkesin bildiğigibi, Amerika'da ve hele Nevyork'ta çokkalabalık bir Yahudi nüfusunun bulunmasından doğan bir vaziyettir. Gerek Demokrat gerekCumhuriyet Partileri 1948seçimiarifesinde,kurultaylarıtoplandığı zaman Filistin'de bir Yahudi yurdununkurulmasına yardım için taahhüde girişmişlerdir. Bu taahhütgereğincedirki,Başkan Roosvelt ve sonra Başkan Truman her vesileden faydalanarak, Filistin-meselesînde Yahudiler lehine müdahaledebulunmuşlardır Bumüdahale, FilistinmeselesiniBirleşmişMilletleregetirmişve nihayet 20 Kasımda Yahudiler lehine taksim kararının verilmesine kadar varmıştır.
Fakat Yahudiler Tnıman'ın bu yardımı karşısında şükran duygusiyle Demokrat Partinin etrafında toplanacakları yerde Wallace'ın etrafında toplanmışlardır. Birkaç ay önce Nevyork'un 24 üncü bölgesinde yapılan kısmî Temsilciler Meclisi seçiminde Yahudiler tamamiyîe Wallace'-ın adayına rey vermişler ve bu adayı kazandırmışlardır. Bu tezahür münferit bir olay sayılamaz. Çünkü Amerika'nın her tarafında bulunan Yahudiler, Wallace'm Filistin meselesinde kendilerine daha geniş ölçüde yardım vaadi karşısında Tru-man'dan memnun olmadıklarını ifade etmektedirler. Taksim kararını elde eden Yahudiler, bundan sonra Filistin hakkında daha geniş talepler ileri sürmiye başlamışlar ve Wallace da bu talepleri des-tekliyerek Truman'a hücum etmiştir. Filistin meselesinde Yahudileri tatmin etmenin mümkün olmadığım Truman anlamış ve .Filistin meselesinin çözülmesinde Yahudileri tatmin etmek gibi bir düşünce ile âmil olmak istememiştir.
5 — Nihayet Amerika'nın Arap petrolleri hakkındaki yakın ilgisi de kararda çok ehemmiyetli bîr âmil olmuştur. Petrol ve petrolün korunması noktasındaki strateji düşünceleri, daima Amerika'nın Dışişleri Bakanlığını ve askerlerini meşgul eden başlıca düşünce olmuştur. Bunun içindir ki Dışişleri Bakanlığı ve askerler taksime temayül etmemişken; Dahilî politika düşünceleriyle Demokrat Parti mensupları taksime taraftar olmuşlar ve Truman da 29 Kasımda iç politika
düşünceleriyle hareket edenleri dİnliye-rek ona göre hareket etmişti. Ondan sonra milletlerarası politika sahasındaki gelişmeler, Dışişleri Bakanlığını ve askerleri haklı çıkarmıştır. Bu sebeple Truman da onların telkin ve tavsiyelerine uymayı lüzumlu görmüş ve taksim kararının tatbikinden vazgeçilmiştir.
İşte Amerika'nın geçen sonbaharda Filistinhakkında takipettiğipolitikadan
geri dönmesinin başlıca sebepleri bunlardır.
2Nisan 194S
—Cenevre :
Anadolu Ajansının özel muhabiri bildiriyor:
Bugün Birleşmiş Milletler Haber Serbes-tiliği Konferansında çok hararetli münakaşalar cereyan etmiştir. Bilhassa Faşist'-iik lehindeki yazıların yasak edilmesi hususundaki Sovyet teklifini. Pakistan ve Yunanistan'ın «Komünist Faşistliğin de yasak edilmesi şartiyle desteklediklerini söylemeleri üzerine, Bogomolof, Yunanistan ve Pakistan'a hitap ederek Faşizmden fazla zarar görmemiş olan memleketlerin aynı derecede endişe duymalarının tabii olacağını söylemiştir.»
Yunan Delegesi, hemen müdahale ederek faşizmden memleketinin Sovyet Rusya'dan fazla zarar gördüğünü ve fazım gibi komünizmin de sulh ve hürriyetler için tehlike teşkil ettiğini iiâve etmiştir.
3Nisan 194S
—Cenevre :
Anadolu Ajansının özel muhabiri bildiriyor:
Haberleşme ve Basın Hürriyeti Konferansının ikinci komisyonu, muhabirlerin keyfi taraşlarla hudud harici edilmemesi yolundaki ingiliz teklifini kabul etmiştir. Komisyon, bütün yabancı ajans muhabirlerinin bulundukları memleketin yürürlükte olan kanunlarına uymalarını kabul etmekle beraber kanunî olarak yabancı bir memleket topraklarında bulunan kimselerin yine kanunî yollardan haberler almak ve fikirleri Öğrenmek ve bunları yayınlamak hakkını kullandığı için hiç kimsenin memleket dışına çıkanla-mıyacağım beyan eder.
— Cenevre:
Birleşmiş Milletler teşkilâtının haberleşme serbestisi hakkındaki konferansında Amerikan Delegesi bir numaralı komiteye haberleşme serbestisini «halkın esaslı bir hakkı, Birleşmiş Milletlerin hedef tuttuğu bütün hürriyetlerintemel taşı olarak belirten bir karar sureti sunmuş-' tur. Amerikan Delegesi şöyledemiştir;
Muhtelif kaynaklardan gelen haberlere serbestçe erişebilmek insanların ihtilâf halinde bulunan münasebet ve fikirleri tartmalarını sağlamakta ve böylece bizzat kendilerinin bir neticeye varmalarım temin etmektedir.
Amerikan delegesi büyük bir dikkat ve alicenaplıkla komiteye «Amerikan basınının Amerika'lılar tarafından tenkidini sunmak suretiyle Amerikan basınının ten-kidlerde bulunmakta, esas üzerinde incelemeler yapmakta ve yein muvaffakiyetlere doğru ilerlemekte tamamen hür olduğunu yeniden ispat etmekten başka bhşey yapmamış olan Slav delegelerine minnettarlığını izhar etmiştir.
— Cenevre :
Haberleşme Serbestisi hakkında Birleşmiş Milletler Konferansı bugünkü oturumunda, bütün dünyada haberleşme serbestisini sağlamaya matuf Başkan Tru-man tarafından sunulan takrirdeki prensiplerin ilk altısını kabul etmiştir. Kon-farans aşağıdaki prensipleri tasvip etmiştir;
Herkesin serbestçe düşünmeğe ve düşündüğünü söylemeğe hakkı vardır. Milletler, gazetecilerin görevlerini ifada, haksız tahditler ve istisnaî tedbirlerle müşkülâta uğratılmamasma dikkat edeceklerdir. Bizzat gazeteciler, meslekî teşki-larla basının, hakikati aramak ve hakikati bildirmek mecburiyetinde olduğunu herkesten iyi bilirler. Konferans, faşistlere ve harp tahrikçilerine düşünme ve söz hürriyeti verilmemesini istihdaf eden bir Sovyet teklifini reddetmiştir.
Konferans Başkanı olan Filipin'ler Delegesi yaptığı bir beyanatta, Doğu ile Batı arasındaki farkın esas itibariyle bir nok-tai nazar farkı olduğunu söylemiş ve demiştir ki:
Batı, basın hürriyetini ve tenkid hakkini tanımakta, Doğu Avrupa milletleri İse basının mesul vasfı üzerinde İsrar etmekte, tenkidin ekseriya iftiraya kadar varabileceğihususundadurmaktadır.
Unesco Delegesi nutkunda, ingiliz ve Amerikan haber ajansları hariç, milletlerarası sahada faaliyette bulunmak İsteyen millî ajansların yanlız gazete abonelerinden para temin etmelerinin imkânsız olduğu neticesine vardığını bildirmiştir. Delege bu sebepten bu ajansların ortadan kalkmak istemedikleri taktirde munzam bir malî yardımda bulunmak zorunda kaldıklarını söylemiş ve diğer taraftan hükümet tarafından yapılan malî yardımın da siyasî bir kontrole yol açtığınısözlerineilâveetmiştir.
Çin Delegesi Unesco temsilcisinin beyanatını tasvip ederek meselenin malî veçhesinin tetkik edilmesi hususunda İsrar etmiştir.
Çin Delegesi tarafından ileri sürülen bir teklif müzakere edilerek komisyon tarafından bir muhalife karşı 22 oyla kabul edilmiştir. Bu teklifte şöyle denilmektedir:
Millî haber ajansları yeter derecede terakki etmemiş olan memleketlerde her hangi bir yabancı ajans, haberlerinin diğer memleketlere ulaştırılmasında tam bîr serbestiye sahip olmakla beraber faaliyette bulunduğu mahaldeki millî haber ajanslariyle veya mahallî gazetelerle hususî anlaşmalar mevcut olmadığı taktirde, mahallî haberleri çalıştığı mahalde veya yayınlanmak üzere memleket dahilinde bulunan başka mahallere göndermekten içtinap edecektir.
10 Nisan 1948
— Cenevre :
Anadolu Ajansının özel muhabiri bildiriyor:
Haberleşme Serbestisi Konferansının dördüncü komisyonunda haberleşme hürriyetinin inkişafını temin edecek daimî bir teşkilâtın kurulması mevzuu müzakere edilirken Sovyet teklifini desteklemek üzere söz alan Bulgar Delegesi, bu teşkilâtın tahrik edici haberlerin intişarına mani olacak tavsiyelerde bulunması lâzım geldiğini söylemiş ve sözünü «Yeni Sabah» gazetesine intikâl ettirerek, Yeni Sabah, Bulgaristan'dan Türkiye'ye galen muhacirlerle konuşuyor ve onların Bulgaristan'da zulüm gördüklerini, ^orla dinlerinin değiştirilmesi için kendilerine eziyet edildiğini yazıyor. Böyle uydurma haberlere mani olamıyacak mıyız? Aleyhimizde o kadar yalan şeyler söylüyorlar ki, trende rast geldiğim İsviçreliler bizim Dimitrofun Bulgar mı, Rus mu olduğunubendensordular.
Bunun üzerine komisyondaki murahhasımız Cihat Baban söz alarak, «Bulgar delegesinin sözlerini tashih edeceğim» demiş ve devamla- «24 Mart'ta Eski Zagra Bulgar Radyosu Türkçe olarak Bulgar Türk'lerine hitap etmekte ve memleketi terketmemelerini, yurdlarını bırakmamalarını tavsiye etmekte idi. Bu neşriyat Yeni Sabah gazetesinin havadisinden sonradır. Şu halde Türklerin Bulgaristan'ı terk ettiklerini Bulgar Radyosu bile kabul etmektedir. Yurdlarmdan memnun olanlar ocaklarını neye terk etsinler? Bunun cevabını Bulgar Delegesi verebilir mi? Görülüyor ki Yeni Sabah'ı tekzip eden Bulgar Delegesini Bulgar Radyosu yalanlıyor. Şunu bütün heyetin iyice bilmesini rica ederim: Milletlerarası işbirliğinin bütün icaplarını takdireden Türkiye ve Türk basınını bütün bu basın polemikleri karşısında daima meşru müdafaa halinde kalmıştır. Bulgar delegesinin verdiği misalde olduğu gibi Türkiye ancak hücumlara mukabele etmiştir. Parlak cümlelerle konuşan Bulgar Delegesi nutku ile reaiite arasında bir münasebet kurmalı, kendisini tekzip eden kendi radyosunun neşriyatını takip etmede boş, mesnetsiz ittihamlara kalkışmamalıidi, demiştir.
Bulgar Delegesi delegemizin bu müdahalesinecevapverememiştir.
11 Nisan 1948
— Cenevre :
Anadolu Ajansının özel muhabiri bildiriyor :
Haberleşme hürriyetini teminat altına alacak olan mukavelename ingiltere tarafından teklif edilmiştir. Bu tasarının müzakeresi birinci ve dördüncü komisyonlarda devam etmektedir. Mukavelename hükümlerinin otomatik olarak sömürgelerede şamilkılınması yolundaki İngiliz projesini değiştirmek hedefini güden bir tasan görüşülürken Başdelege-miz Nihad Erim söz almış ve, İngiliz'ler tarafmdan yapılan teklifin hukukî bakımdan daha doğru olduğunu, fakat henüz milletlerarası şahsiyet iktisap etmemiş memleketlerde insan haklarından oian haberleşme hürriyetinin hiçbir tefrik yapılmaksızın tanınmasına Türk Delegasyonunun hararetle taraftar olduğunu söylemiş ve İngiliz. Delegesinin izahatın: dinledikten sonra teklifin bu hakkı daraltmak maksadiyle hazırlanmadığına kanaat getirdiğini ilâve ederek İngiliz teklifini desteklemiştir.
Neticede Sovyet Rusya'nın ve onunla beraber rey veren devletlerin ve Mısır'ın aleyhte bulunmalarına rağmen proje başdelegemizin desteklediği tarzda kabul edilmiştir.
12Nisam 1948
—Cenevre:
İngiliz Hükümeti, Birîeşmiş Milletler Haberleşme Konferansına bir muhtıra göndererek yanlış haberlerin yayınlanması hakkındaki İngiliz görüşünü açıklamıştır. İngiliz notasında verilen haberlerin doğru olması istendiği takdirde basın. muhab:rlerinin şahsî incelemelerde bulunmak için serbest bırakılmaları gerektiği bildirilmektedir. İngiliz Hükümeti, bundan başka bir çok bağımsız gazetenin mevcut olmasının haberlerin daha sarih olmasını sağliyacağı mülâhazasmdadır. İngiliz notası bir hükümetin yanlış, hakikatle alâkası bulunmıyan ve kasıtlı haberlerin yayınlanmasına mâni olmak teşebbüsünün vahim suiistimallere yol açabileceğine de işaret etmektedir.
13Nisan 1943
—Cenevre :
Anadolu Ajansının özel muhabiri bildiriyor :
Easm ve Haberleşme Serbestisi Konferansında çalışmaları bir an evvel bitirmek için büyük bir gayret sarfedilmektedir. Muhtelif komisyonlar faaliyetlerine bütün gün ve bazen geceleri de devam etmektedirler.
Üç haftadanberi toplantı halinde bulunan konferansda, çalışmalara iştirak eden' gazeteci ve siyaset adamlarının birbirleriyle olan temasları şimdi müsbet neticeleredoğrugitmektedir.
Türk murahhas heyetinin, uzak ve yakın bütün murahhas heyetleri ile yakından temas halinde olduğu göze çarpmakta ve gerek komisyon çalışmalarında gerekse koridor temaslarında heyetimizin büyük bir faaliyet gösterdiği müşahade edilmektedir.
Komisyonun umumî havası icabı sunu lacak olan
tasarılardaha evvel hususî
toplantılarda ortayaatılmakta ve incelenmektedir.
Konferans Başkanı Romullo, Türk Heyeti şerefine Çarşamba günü bir ziyafet verecektir. Heyetimiz de Cuma günü konferans başkam, ikinci başkanları ve komisyon reisleri şerefine bir ziyafet vermeyi kararlaştırmışlardır.
DiğertaraftanHindistan,italya,Çin,
Yunanistan, İngiltere, Hollanda, Amerika ve İsviçre heyetleri de delegasyon başkanımızı davet etmişlerdir.
— Cenevre :
Anadolu Ajansının özel muhabiri bildiriyor :
Haberleşme ve Basın Hürriyeti Konferansının 1 numaralı komisyonu dünkü tartışmaları sırasında, milletlerarası tashih ve tekzip hakkının tanınması hakkında Fransız delegasyonu tarafından ileri1 sürülen tasarıyı incelemiştir.
Tartışmalar çok hararetli geçmiş ve Rusya ve peykleri ile Batı demokrasileri arasında anlaşmazlıklar bir kerre daha belirtilmiştir. İleri sürülen itirazlara cevaben Fransız Delegesi, Rusya dahil olduğu Avrupa memleketlerinin yaptıkları demeçlerin birbirini tutmadığını söylemiştir.
Söz alan Amerikan Delegesi, Rusların bir taraf'an yayınlanan yanlış haberlere itiraz ederken bir taraftan tashih ve tekzip hakkının tanınmasını reddettiklerine işaret etmiş ve bunun Fransız teklifini baltalamaktan başka bir şey olmadığını ilpve etmiştir.
— Cenevre :
Birleşmiş Milletler Haberleşme Serbestisi Ana Komisyonu bugün devletleri haberleşme hürriyetinin sağlanmasına davet eden 13 maddelik çok taraflı bir anlaşmaya dair İngiliz teklifini 7 oya karşı 21 oyla kabul etmiştir.
Basının esas vazifeieriyle meşgul komisyon bu anlaşmaya bir mukaddime konulmasına dair ingiliz teklifini, aynı konu üzerindeki Rus teklifini 6 oya karşı 19 oyla reddettikten sonra, kabul etmiştir.
Bahis konu olan anlaşma hukukî komisyon tarafından incelendikten sonra bu hafta sonunda konferansın genel toplantısına sunulacaktır.
Mukaddemede ezcümle «haberleşmenin bütün milletlerin refahına hizmet ettiği ve dünya barışı için zarurî olduğu» beyan edilmektedir. Haberleşme için azamî derecede hürriyet temin etmek için devletlerin işbirliği yapmaları arzuya şayandır.
Reddedilen Rus mukaddemesinde haberleşme hürriyetini ancak onu uygun bir şekilde kullanmasını bilen memleketlere sağlanması icap ettiği beyan olunuyordu.
18 Nîsan 1948
— Cenevre :
Anadolu Ajansının özel muhabiri bildiriyor :
Konferans mesaisi sonuna ermek üzeredir. Dört komisyondan üçü vazifesini bitirmiştir.Birincikomisyon raportörü olan Başdelegemiz Nihat Erim raporunu tamamlamıştır. Dördüncü komisyon henüz gündemindeki meseleleri halledemediğinden hafta tatili yapmayarak Pazar-tesi'ne kadar işlerin tamamen bitirilmesineçalışmaktadır.
Dün öğleden sonra, umumî heyet toplantıları bağlamıştır. Görüşmelerin oldukça çetin münakaşaya yol açacağı zannedilmektedir. - BilhassaSovyet Bloku devletlerinin yeniden Batı demokrasilerine hücum edecekleri tahmin olunmaktadır. Burada siyasî meseleler birinci komisyonda görüşülmüş olduğundan komisyon raportörü sıfaiiyle Nihat Erim'in de tartışmalarda faal bir vazife görmesi icab edecektir.
Konferansın önümüzdeki Perşembe günübitmesiihtimalikuvvetlenmektedir.
20 Nisan 1948
—Cenevre :
Cenevre'de topianan Basın Hürriyeti Konferansında 6 ya karşı 34 oyla bir Amerikan karar sureti kabul edilmiştir.
Bu. kararda, basın hürriyetinin, milletlerin esas haklarından biri olduğu ve nerede olursa olsun takyidata tabi tutulmadan haberlerin yayınlanacağı derpiş edilmektedir.
Komisyon harp doğurabilecek haberlerin neşredilmesinin, faşist propagandası yapılmasını, yanlış haberler yayınlanmasını ve ırklar ve milletlerarasında kin-salan haberlerin neşrini men eden bir kararı da oybirliği ile kabul etmiştir.
—Cenevre:
Anadolu Ajansının özel muhabiri bildiriyor :
Haberleşme Serbestisi Konferansının umumî toplantısı dünden beri dört komisyonun hazırladığı raporların tetkikîle başlamıştır. Bu münasebetle umumî toplantı sabah, öğleden sonra, akşamları müzakerelere devam etmek kararını vermiştir. Heyeti uirmmiyeye sunulan raporlardan birincisi, komisyonun raportörü olan Başdelegemiz Nihat Erim'in raporu birinci olarak kabul edilmiştir. Birinci komisyon raporu basın ve haberleşme serbestisi meselelerinin esas prensiplerini tesbit etmekte îdi. ikinci ve üçüncü komisyonun raporları muhteviyatı esasen bu iki komisyonun haftalarca süren müzakerelerinde tetkik edildiğinden, küçük münakaşalar neticesindekabul edilmis-
miştir. Dün öğleden sonra, dördüncü komisyon raporunun müzakerelerine bağlandığında Rus Heyeti ve peyk'leri bu rapormaddelerininbazılarınaitirazet-
tiklerinden dördüncü komisyon raporunun münakaşa ve kabulünün iki gün kadar süreceği tahmin edilmektedir. Bu rapor, haberlerin serbesçe tedarikine istihdaf eden bir mukavele projesi ve milletlerarası haberleşme serbestisini temine matuf bir mukavele porjesi ile bunların mütemmimi bir çok ahkâmı ihtiva etmektedir.
21 Nisan 1948
—Cenevre :
Haberleşme ve Basın Serbestisi Konferansının gündeminde daha birçok meselelerin bulunmasına ve birçok hatipler söz almak için kaydedilmiş olmasına rağmen konferansın bugün gece geç vakit nihayet bulacağı zannedilmektedir. Haberlere ulaşabilmek, haberlerin yayınlanması ve milletlerarası sahada tashih ve tekzip hakkına müteallik üç anlaşma tasarısı konferansın genel oturumuna sunulmuştur. Sunulan son tasarıda haberleşme serbestisiyle ilgili esaslı prensipler der-pis olunmaktadır.
Bilhassa Doğu Avrupa memleketleri tarafından- sunulan tasarılara birçok tadil teklifi vazedilmek talebinde bulunulmuştur. .Bu memleketler murahhas heyetleri her üç tasarının da aleyhinde oy vereceklerinibildirmişlerdir.
—Cenevre :
Haberleşme Konferansçıdaki İngiliz Delegasyonunun Başkanı basın hürriyetini garanti eden bir milletlerarası anılaşma tasarısı teklif etmiştir. Bu andlaşma, imzalayan memleketleri gerek tebalarmın ve gerekse yabancıların tamamiyle serbest olarak haber almalarına müsaade etmeye, yabancı müh?.b:r teatisine ve haberleşme bakımından ırk, din veya diğer her hangi bir fark gözetmemeye mecbur olacaktır.
İngiliz Delegesi Sovyet'lerin basını milletin kontrol etmesi gerektiğini iddia ettikleri zaman, hükümetten bahsetmiş olacaklarını, çünkü onlar için «halk» ve hükümet» kelimelerinin aynı olduğunu bildirmiştir. İngiliz Delegesi bunun yersiz bir delil olduğunu, halbuki halkın birçok seslerle fikrini izhar ettiğini ve basın hürriyetinin bütün bu seslerin ken dilerini duyurabilmesi için elzem olduğunu bildirmiştir.
—Cenevre :
Haberleşme Konferansı bugün öğleden sonra gündeminde bulunan bütün meseleleri bitirmeden oturumuna nihayet vermemeyi karar altına aldıktan sonra Amerikan Delegasyonunun Şefi Benton'u dinlemiştir. Benton, gazete âbüerinin muhabir oldukları kabul olunan bütün şahıslara Birleşik Amerika'nın vize vermesi hususundaki ricalarını hükümetinin derhal dikkat nazara almış olduğunu bildirmiştir. M. Benton, haberlerin serbestçe temini hususunda bir mukavelenamenin kabulünü hararetle tavsiye etmiş ve haberleşme hürriyeti prensipleri hakkındaki mukavelename tasarısının ise kanaatince çok geniş olduğunu söylemiştir.
Bunu müteakip Rusya, Yugoslavya ve Polonya tarafında nileri sürülmüş olan muhtelif değişiklik tekliflerinin tetkikine
geçilmiş ve bunların hepsi reddolunmuş-tur. Bunu müteakip haberlerin serbestçe temini hakkındaki mukavelename 6 muhalif ve iki müstenkife karşı 28 oyla kabul edilmiştir. Milletlerarası tashih hakkını tesbit eden mukavelename 7 muhalife karşı 33 oyla, haberleşme hürriyetinin umumî prensiplerini tesbit eden mukavelename de 6 muhalif ve 2 müstenkife karşı 31 oyla kabul olunmuştur.
Sovyet Delegesi Bogomolov, kararlar ittifakla verilmediğinden konferansta kabul edilmiş olan vesikaların tetkik edilmek üzere ekonomik ve sosyal konseye gönderilmeleri gerektiğini bildirmiştir. Konferans, Sovyet Delegesinin fikrini kabul etmiyerek, şimdiye kadar kabul edilmiş olan bütün vesikaları ihtiva eden nihaî metni oya koymuş ve bu metin 1 muhalif ve 5 müstenkife karşı 33 oyl? kabulolunmuştur.
22 Nisaa 1948
—Cenevre :
Birleşmiş Milletler Haberleşme Hürriyeti Konferansı dün nihayete ermiştir. Bu konferans beş hafta kadar sürmüş ve 5'j memleketemensuptakriben500do'.e^e
iştirak etmiştir. Konferans, haberlerin serbestçe teatisini sağlamak için Birleşik Amerika, Fransa ve İngiltere israfından sunulan 3 mukavelename tasarısını kabul etmiştir. Bu mukavelenametir gereğince imzalanmış olan bütün memleketlerkenditebalarmaveyayabancı-
lara haber alıp vermek veya kanaatlerini izhar etmek hususunda her türlü serbestliğiteminedeceklerdir.
Mukavelename taşanlarına Doğu Bloku-na dahil 6 memleket delegeleri muhalefet ederek hükümetlerinin buna iştirak etmiyeceklerini bildirmişlerdir.
Batı Birliği ve Amerika
29 Nisan 1948 tarihli «Ulus» Ankara'dan:
Batı Birliğinin nüvesi olmak üzere Brüksel Antlaşmasını imzalamış olan beş memleketin Eavunma Bakanları, yanlarında genelkurmay başkanlariyle yetkili subaylar olduğu halde bugün Londra'da toplanıyorlar. Bu toplantı, Brüksel Ant-laşmasiyle güdülmesi kararlaştırılan müşterek bir siyasetin hazırlanması ve Batı Birliğinin teşkilâtlanması yolunda ciddî bir adımdır. Konuşmaların esas gayesi, üyeleri devamlı temas halinde bulunarak müşterek müdafaa ve emniyet plânlarını hazırlıyacak bir Batı Avrupa Birliği Daimî Askerî Komisyonunun kurulması olacaktır. Böylelikle Doğudan gelen komünizm tehdidine karşı, Batı Avrupa'nın mukavemeti sağlam bir temele kavuşacaktır.
Daha San Francisco Konferansı sıralarında perde arkasında başlıyan Batı - Doğu mücadelesi son hâdiselerle göze batacak kadar açık bir mahiyet almıştır. Büyük devletlerin işbirliği esasına dayanan yeni bir dünya nizamı hayali, Sovyetlerin genişleme ve yayılma politikasına çarparak kırılmıştır. Birbirine tamamen aykırı ahlâk, hak, adalet telâkkilerine sahip olan komünizm ile demokrasiler arasındaki uçurum gün geçtikçe derinleşmektedir. Hattâ bu yüzden Amerikan Genelkurmay Başkanı General Brad-ley, yeni bir dünya harbi ihtimalinin üç ay öncekine göre çok daha kuvvetlenmiş olduğunu açıklıyarak Amerikan halkını uyarma lüzumunu duymuştur.
Batı - Doğu mücadelesi, Sovyet politikasının hoyratça hareket ve olupbittileri yüzünden, son zamanlara kadar yalnız ikincinin lehine tek taraflı bir gelişme seyri takip etmiştir. Bu halin sürüp gitmesi,demokrasilerindâvayıbaşlangıçtan kaybetmeleri neticesini doğurabilirdi. Bunu önlemek için, Batının siyasî ve askerî kudret üstünlüğünü belirtecek bir mukavemet cephesinin kurulmasına ihtiyaç hattâ zaruret vardı. Yeni bir dünya . harbîni önlemenin çaresi de bundan ibaretti. Brüksel Antlaşması, Batı Devletlerinin varlık ve hürriyetlerini Sovyet tehdidine karşı kendi imkân ve kaynak-lariyle koruma kararının ilk meyvesi oldu.
Şu kadar ki Batı Bloku, bugünkü şekliyle barış ve güvenliğin korunmasını tek başına sağlıyacak bir kuvvet olmaktan uzaktır. Bu sebeple, gene bu sütunlarda belirttiğimiz gibi, Amerika'nın fiilî yardımına hattâ iştirakine ihtiyaç duyması tabiidir. Esasen Amerika, Marshall Plâ-miyle Avrupa'nın mukadderatiyle olan sıkı ilgisini belirtmiştir ve şimdiden muhtemel bir Sovyet genişlemesi tehdidi karşısında kalmaktan korkan milletlere karşı her türlü maddi ve mânevi yardım taahhüdüne girmiş durumdadır. Bu taahhüdü fiilen yerine getirecek bir hale gelmek için, askerî bakımdan kuvvetlenme tedbirleri almaktadır.
Yalnız Birleşik Amerika'nın, bu konuda esaslı bir hareket tarzı ihtiyar etmed«ı önce, Avrupa milletleri arasında yapılacak stratejik işbirliğinin hakikî mahiyeti ve tesir derecesi hakkında tam bir fikir edinmek istediği anlaşılıyor. Nitekim Reuter muhabirinin Vaşington'dan bildirdiğine göre, Amerikan Hükümeti, Batı Birliğini teşkil eden beş devlet, yani Büyük Britanya, Hollanda, Fransa, Belçika ve Lüksemburg'dan birleştirilmiş müdafaa plânları hakkında tafsilât istemiştir. Buna göre Birleşik Amerika tarafından bu konuda tutulacak kesin hareket tarzının Londra Konferansından sonra açıklanması beklenebilir.
Amerika'nın, yalnız beş devleti değil, hürriyetlerinisavunmazorundakalan
bütün memleketleri her vasıta ile destekleme karar ve vaadi kesindir. Bu vaadin tatbikmda çeşitli usuller hatıra gelebilir. Muhakkak olan nokta, Bişleşik Devletlerin tecavüze karşı koyma siyasetini yalnız sözle değil- fiilî ve müessir tedbirlerle gütme azmidir. Belçika Başbakanı Spaak'm son Amerika seyahatinden sonra, harp zamanındaki ödünç verme ve kiralama sisteminin yeniden tesis edileceği ve bu yoldan ihtiyacı olan milletlere bol askerî malzeme temin olunacağı ısrarla söylenmeğe başlanmıştır.
Amerika'nın Atlantik aşırı memleketlere askerî bir garanti vermesi ihtimali üze-rinde de önemle durulmaktadır. Birleşik Devletlerin dış siyaset geleneğinde, önemli bir yenilik teşkil edecek olan böyle bir
garantinin, fiilî durumu hukukî bir vesika ile teyidetme mânasını taşıyacağı şüphesizdir. Amerika Birinci ve ikinci Dünya Harbine, hiçbir millete karşı bugün-güne enzer mânevi, ahlâki, iktisadî taahhütlerle bağlı olmadığı halde katılma lüzum ve zaruretini duymuştur. Halbuki bugün Birleşik Devletlerin siyasî ve stratejik durumu, Amerika'nın demokrasilere fiilî ve askerî yardımını, kendi varlık ve güvenliğinin vazgeçilmez bir unsuru haline koymuştur. Bu yardımın Amerika tarafından en geniş ölçüde yapılacağı muhakkaktır. Bunu açıkça bir hukukî taahhüt şeklinde ilân etmenin, macera emellerine önceden set çekmek gibi mühim bir faydası olacağı kanaati, bazı siyasî çevrelerde kuvvetle müdafaa olunmaktadır.
Türkiye ve MarsaSî Plânı...
Yazan:A.ŞükrîlEsmer
19 Nisan 1948 larihîi «Ulus» Ankara'dan:
Marshall Plânı, Amerikan Kongresi tarafından kabul edilmiş ve yürürlüğe girmiştir. Türkiye'ye Marshall plânı çerçevesi içinde nasıl bir yer ayrılmıştır? Bu suale cevap ararken, Marshall plânı çerçevesi içine giren devletlerin üç zümreyeayrıldığınıhatırlamaklâzımdır:
— BirkısımdevletlerMarshallplânından istikrazsuretiyleyardımgöreceklerdir.
— Bir kısımdevletler bağış ve istikraz yoliyle yardım göreceklerdir.
— Üçüncübirsınıfdevletler ise, nebağıştan ne de istikrazdan faydalanacaklar, ihtiyaçlarını peşin para île sağlıyacaklardır.
Üçüncü sınıfa yalnız Yürkiye ile, İsviçre ve Portekiz dahildir. Türkiye'nin neden bağış ve istikraz yollariyle yardım görecek devletlerde navrıldışı Birleşik Amerika Hükümeti tarafından hazırlanarak yayınlanan uzun bir rapordan anlaşılmaktadır. Bu raporun Türkiye'ye tahsis edilen kısmı yirmisekiz sayfa "tutmaktadır. Raporun tetkikinden çıkan netice şudur ki, memleketimize elverişli olan bazı siyasi ve iktisadî şartlar bile. Marshall plânından istikraz suretiyle faydalanmamıza engel teşkil etmiştir. Meselâ Türkiye'de siyasî rejimin sağlamlığı, harp seneleri içinde ticaret muvazenesinin lehimize oluşu ve binnetice bir altın ve döviz stoku toplamış bulunmamız, harpten Önceki istihsal seviyesine göre bugünkü nispetin düşük olmaması, bütçenin çok açık vermemesi velhasıl, bir memleketin siyasî, iktisadî ve malî hayatında öğüne-ceği vaziyetlerin hepsi birleşmiş ve Türkiye'nin bağış ve istikraz yollariyle Marshall plânından faydalanmasına engel teşkil etmiştir.
Her şeyden önce bir noktanın belirtilmesi lâzımdır ki o da siyasî, iktisadî ve malî vaziyetimizi ntafcdnî, yalnız kendi hükümetimiz tarafından verilen rakamlara ve malûmata dayanmamaktadır. Yani hükümetin vaziyetimizi parlak göstermiş olduğu hakkındaki iddiaların hiç bir mesnedi yoktur. İktisadî ve malî vaziyetimizin takdiri, bütün dünyanın elinde bulunan istatistik rakamlarına dayanıyor. 1946 senesi ithalat ve ihracat rakamları, ticaret muvazenesinin büyük ölçüde ihracat lehine olduğunu anlatmaktadır, istihsal rakamları herkesçe biliniyor. Elimizdeki döviz ve altın stoku hakkındaki malûmat muntazaman yayınlanmaktadır. Her memleket için olduğu gibi, Türkiye'nin iktisadi ve malî vaziyeti hakkında fikir edinmek için yegâne kaynak hükümet değildir. Yabancılar ve hele Amerikan Ticaret Ateşeliği kendi iktisadî vaziyetimizi belki de bizim kadar iyi biliyor. Türkiye'ye Marshall plânı çerçevesi içinde ayrılmış olan yer, yanlış malûmata dayanmamakta, bu plândan faydalanacak olan memleketler hakkında tatbik edilen formülde nileri gelmektedir. İktisadî vaziyetimizhakkındayayınlananraporda
Türkiye'de bilhassa ziraat ve maden istihsalinin artması lüzumuna işaret edilmekte ve artacak istihsalin Marshall plânından faydalanacak memleketlere ihraç edilebileceği bildirilmektedir. Bunun için de paraya ve teknik yardıma ihtiyacımız olduğu teslim edilmekle beraber, Türkiye'nin bunu kendi kaynaklariyle temin edebileceği ilâve edilmektedir.
Diğer taraftan Türkiye'nin ağır siyasî baskı altında bulunduğu ve bu baskı dolayısîyle büyük bir orduyu silâh altında tutmak zorunda kaldığı bunun da iktisadî vaziyeti zorlaştırdığı Amerikalılarca anlaşılmıştır. İşte Truman doktriniyle Türkiye'ye sağlanan yardımın mesnedi de budur. Bu yardım neticesinde silâh altında bulunan kuvvetlerimizin bir kıs-
mini terhis edebilirsek, tazyik azalacak, bunun iktisadî vaziyetimiz üzerindeki tesirleri müspet olacaktır. Yani Türkiye'ye Truman doktrini çerçevesi içinde yapılan askerî yardım Amerikalıların mantık ve muhakemesine göre. aynı zamanda iktisadî bir şümul taşımaktadır.
Her halde Marshall plânı devletleri arasında bulunmak Türkiye için "büyük siyasî kuvvet teşkil ettiği gibi, memleketimiz iktisadeîi de bu kombinezona dahil bulunmaktan büyük ölçüde faydalanacaktır. Marshall plânına dahil olmamak Türkiye'yi sîyaseten yalnızlık içine atacağı gibi, iktisaden de büyük zorluklara uğratabilirdi. Sonra şu nokta unutulmamalıdır ki Marshall plânı, daha geniş ve daha şümullü birtakım kombinezonlar için belki da bir adımdır. Böyle demokrat ve ilerici devletler grupuna girmiş bulunmak memleketimiz için hayırlı olacaktır.
Eşsiz bir vesika...
Yazan:ÖmerRıza.Doğrul
19 Nisan 1948 tarihli «Cumhuriyet» İstanbul'dan:
Avrupanm o« altı devleti arasında imzalanan anlaşma hakikaten eşsiz bir vesikadır. Çünkü bu devletlerin kendi hürriyet ve bağımsızlıklarını korumak çerçevesi içinde bütün Avrupanm mukadderatını kurtarmak gibi büyük bir hedefi gözetiyor ve anlaşmayı imzalayan bütün devletlerin bu esaslar dairesinde geniş bil" işbirliği yapmalarını sağlıyor. BÖy-îe bîr şey daha Önce hiç görülmemiş olduğu için bu vesikanın Avrupa hayatında mühim bir dönüm noktası teşkil edeceğişüphegötürmez.
Bu sırada bahis mevzuu olmağa değer bîr nokta, anlaşmayı imzalayan devletlerin, Amerikan esaretine girip girmemiş olduklarıdır.
Çünkü Sovyetlerle bütün yardakçıları tarafından daima ileri sürülen iddia, bu on altı milletin hürriyet ve istiklâlini feda etmek pahasına Amerikan yardımını kazanmış olduklarıdır. Bu iddianın hiç bir aslı astan olmadığı gün gibi aşikârdır. Büyük küçük bütün bu milletlerin hepsi de işbirliği yapmak, yardımlaşmak sayesinde refaha kavuşmak için' çalışıyorlar. Amerikan yardımı ise, bu çiüışinayı desteklemekte ve onun muvaffakiyetine hizmet eylemektedir.
Amerikan yardımı nihayet dört sene devam edeceği için onun sağlayacağı netice Avrupanm iktisadî esareti değil, bilâkis iktisadî kalkınması ve bu kalkınmaya dayanan iktisadi hürriyetidir. Asıl gaye de bu iktisadî hürriyet ve istiklâle süratle kavuşmak için Amerikan yardımından faydalanmaktır. Dört yü sonra, Avrupa, Amerikan yardımına da muhtaç olmıyan hale gelecek. Jakat Avrupa devletleri arasındaki işbirliği devam edecek ve iktisadî kalkınma bu sayede daimî bir mahiyet kazanacaktır
Durum bu mahiyette olduğu halde iktisadî veya siyasî esaretten bahsetmek, iktisadi kalkınmayı baltalamaktan başka bir şey olamaz.
On altı devletin devamlı işbirliği yapmaları ve iktisadî kalkınmayı muvaffakiyete kavuşturmaları muhakkak ki çok büyük inkişaflar doğuracak ve bu inki-şefiar, belki bütün Avrupa'nın hayatını değiştirecektir. Bunu şimdiden bahis mevzuu etmek doğru değildir. Fakat muhakkak ki işbirliği zihniyeti bu sayede kö'kleşecek ve bu sayede Avrupa, belki de yeni bir devre kavuşacaktır.
On altı devletin bu yüksek ve çok değerli maksatlar uğrunda birleşmiş olmaları muhakkak ki karşı cepheyi sarsmış ve bütün muhalif teşebbüslerinin' akamete mahkûm olduğunu belirtmiştir. Bu muvaffakiyetin temadisi için çalışmak Avrupayı kurtaracak en ciddî, en kuvvetli ve en tesirli çaredir.
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu olduğunu ileri sürmektedirler.
10 Nisan 1948
—Waşîngton:
Buradaki resmî mahfiller Panamerikan konferansının devamı imkânları etrafında faraziyeler ileri sürmekten kaçmmak-ta ve alman haberlerden, konferans salonunun ihtilalciler tarafından talan edilmiş olması yüzünden delegelerin toplanacak yerleri kalmadığını bildirmekle iktifa eylemektedirler.
—Waşington:
Buradaki diplomatikmahfiller,Bogota ihtilâli yüzünden yarım kalan Dokuzuncu Panamerikan Konferansına Vaşington'da devam edilebileceği fikrindedirler. Ayni mahfiller, Liberal Partinin ihtilâl teşebbüsü şeklinde vasıflandırılabilecek olan hareketinin tamamiyîe iflas etmiş olduğu mütalâasmdadırlar. Bunlar, sağcı unsur -larca Liberal Parti mutedil unsurlarının Başkan Perez'in etrafında sıkıca birleştiklerini ve Bogotada cereyan eden şiddet hareketlerini takbih ettiklerini açıklamaktadırlar.
Vaşington diplomatik mahfilleri ayni zamanda, sorumsuz bir kütlenin halen Bogota şehrinin bir kısmını ve belki de başka Kolombiya şehirlerini kontrol altında bulundurduklarını, fakat bu memlekette geçen hadiselerin, er geç ordu tarafından tenkil olunacak bir zabıta meselesi gibi telakki edilebileceği fikrini taşımaktadırlar. Bununla beraber, Kolombiyalı komünistlerin iktidarı ele geçirmek üzere durumdan faydalanmaları endişesigözden uzak tutulmamaktadır.
12 Nisan 1948
—Bogota:
Panamerikan Konferansı Başkanlık Divanı bu sabah tekrar toplanacaktır. Konferans çevrelerinde Panamerikan Anayasasının 14 Nisandan evvel imzalanacağı ümit edilmektedir.
—Bogota :
İyi lıaber alan kaynaklardan öğrenildiğine göre Küba Hükümeti Panamerikan
Konferansının devamım sağlamak mak-sadiyle Havanadaki Kapital binasını kanferansm emrine hazır tuttuğunu bildirmiştir. Teklif bir çok delege tarafından müsait karşılanmışsa da, konferans Başkanlık Divanı henüz bu hususta kat'i bir karar vermiş değildir.
—Bogota :
Bogota'da yapılan 9 uncu Amerikalılar arası Konferansa iştirak edetı .murahhas heyetler komünizmin Kolombiya'da ve Batı Yarım Küresinin diğer mîlletleri arasında muzaffer olmamasını sağlayacak bir şekilde çalışmalarına Bogota'da devam etmeyi kararlaştırmışlardır.
13 Nîsan 1948
—Vaşington:
Kolombiya Başkentinden gelen haberlere nazaran 9 Nisan günü inkıtaa uğramış olan Amerikalılararası Konferansın Çarşamba günü Bogota'da yeniden başlanması temin edilmiştir.
Bukarar Amerikan Dışişleri Bakanının
teklifi üzerine ve murahhas heyetlerin çoğunluğu tarafından alınmış bulunmaktadır.
15 Nisan 1948
—Bogota:
Şehrinmuhtelifbinalarındavebilhassa
Paname-rikan Konferansının toplandığı otelde yapılan hasarlar dolayısiyle delegasyonlar şefleri şehrin dış mahallesinde kâin bir ilkmektebde dün bir toplantı yapmışlardır.
Bu bina toplantı esnasında mühim silâhlı kuvvetler tarafından muhafaza altında bulundurulmuştur.
Delegeler, millî bayraklarını taşıyan otomobillerle toplantıya gelmişlerdir. Bu otomobiller Kolombia askerlerinin muhafazasıaltındabulunmaktaidiler.
Bir dershaneye büçük küçük masalar bir at nalı şeklinde dizilmiş bulunmakta idi.
Delege, mütehassıs ve" gazeteci olmak üzere takriben 100 kişi, başkanın nutkunu dinlerken dershanenin pencerelerinden dışarıda nöbetçilerin dolaştıkları görülüyordu.
bia hadisesi...
Yazan: Ömer Rıza Doğrul
15 Nisan 1948 tarihli «Cumhuriyet» İstanbul'dan:
Columbia, Güney Amerikanın en şirin memleketlerinden biridir. Ona «Şairler yurdu» derler. Amerika Birliği Konferansı bu defa bu memleketin başşehri olan Bogota'da toplanmış vs çok mühim maddeleri ihtiva eden bir gündemle meşgul olmağa başlamıştı. Konferans 1947 Ağustosunda Rio'da toplandığı zaman- ikisi müstesna olmak üzere Amerika'nın 21 devleti karşılıklı savunma üzerinde anlaşmışlar, bu anlaşma Birleşik Cumhuri-yet'lerden daha başka hükümetler tarafından onaylanmış olduğu için Bogota Konferansının vazifelerinden biri karşılıklı müdafaa işini tatbik mevkiine koymak İçin bir «müşterek müdafaa» konseyi kurmaktı. Daimî mahiyeti haiz olan bu konsey faaliyete geçecek ve bütün Amerika'nın selâmet ve emniyetini sağlayan tedbirleri alacaktı.
Konferansın meşgul olacağı siyasî hâdiseler de mühimdi. Çünkü Şili ile Arjantin'in kutub ımntakalarına ve Falkland adalarına aid talebleriyle, Guatemala'nın İngiltere'ye bağlı Honduras hakkındaki talebiyle meşgul olacak, yani «Amerika, Amerikalılarındır» esası biraz daha işlenecek, Amerika'dan Avrupalı sömürgecileri uzaklaştırmak meselesi beîki de bir gelişme daha geçirecekti.
Amerika Birleşik Cumhuriyet'!eri Hükümetinin Avrupa'yı kalkındırmak için hazırladığı iktisadî plân Cenubî Amerika Cumhuriyetlerinden bir çoğu tarafından hoşnutsuzlukla karşılanmjştı. Çünkü bu memleketler, Avrupa sanayiinin aksaklığa uğramış olduğu bu fırsattan faydalanarak «iptidaî madde memleketi» olmaktan çıkmak ve sanayileşmek istiyor, Birleşik Cumhuriyetlerin yardımiyle bu işi başarmayı umuyorlardı. Amerika'nın bu memleketleri kalkındırmadan ve sanayileştirmeden evvel Avrupa'ya yardım zorunda kalması Cenubî Amerika'da hoşnutsuzluk uyandırmış ve büyük bir fırsatın kaçırılmakta olduğu hissini vermişti. Bu mesele de Bogota Konferansında enine boyuna konuşulacak ve bu memleketlerin Amerika'dan sağlayabilecekleri yardım kaynaklarıkararlaştırılacaktı.
Gerek askerî, gerek siyasî, gerek iktisadi bakımlardan bu. derece mühim olan meseleleri konuşacak olan konferans, Co-lurnbia içinde kopan bir isyan yüzünden yarıda kalmak gibi acayip bir vaziyetle karşılaşmış, fakat Columbia Hükümeti İsyanı süratle önlemiş ve bastırmış, isyanın elebaşıları yakalanmış ve bunların komünistlik dâvası güden kimseler ol-luklari anlaşılmıştır. Bunlar Amerika Birliği Konferansının çok mühim askerî, iktisadî ve siyasî meseleleri konuştuğu sırayı seçerek bu konferansı kundaklamakla komünizmin Amerika'ya da hulul etmiş olduğunu ve ona karşı duracak hiç bir kuvvet bulunmadığını, Amerika'nın dahi onu önliyecek takat ve kudrette olmadığını göstermek, böylece Amerika'da yaptıkları nümayişle bütün dünya üzerindetesir etmekistemişlerdir.
Fakat teşebbüs boşa gitmiş ve bu yüzden Birleşik Cumhuriyetler Mümessili General MarshalI Konferansın Bogota'da devamı üzerinde ısrar etmiştir. Gerçi daha başkaları, başka bir memlekete geçerek işe devam etmeyi teklif etmiş bulunuyorlar. Fakat Birleşik Cumhuriyetçiler temsilcisi bunu kabul etmemiş ve sonunda onun noktai nazarı galib gelmiş, konferansın aynı yerde devamına karar verilmiştir. Çünkü hazırlanan suikasd o kadar adi ve o kadar küçük ki bu hâdise Columbia Hükümetini dahi sarsmamıştır. O halde onun bütün Amerika'yı yıldırmasını beklememek icab eder.
12Nisan 1948
—Paris:
Fransız işçi kuvvetinin ilk iniliî kongresi bugün Paris'te toplanmıştır. İşçi kuvveti geçen Aralık ayında komünist nüfuzu altında bulunan genel iş konfederasyonundan ayrılmış olan sendika grupunu temsil etmektedir. İşçi kuvvetinin bugün Fransa'da bir milyon 2öO binden fazla taraftarı vardır.
Bugün başlıyan konferansın gayesi işçi kuvvetinin dünya sendika federasyonuna iltihak edip etmiyeceği hususunda bir karara varmaktır.
13Nisan 1948
—Paris:
Petain'in Avukatı Isorne'nin dün akşam basma verdiği tebliğe göre, Yeu Adasında mevkuf bulunan Petain'in serbest bırakılmasını hükümetten talep etmek üzere isimleri aşağıda yazılı olanlardan mürekkepbirkomite kurulmuştur.
Başkan: Fransız Akademisi Üyelerinden Louis Madleine, Genel Sekreter General Hering,
Üyeler: Kardinal Leienart, Mareşal Joff-re'un eşi Madam Joffre, Fransız Akademisi Üyelerinden Kenry Bordeaux, Andre Chaumeix, Edmond Jaloux, Amiral Laca-ze. Jerom ve Jean Tharaud.
—Paris:
Dün Öğleden sonra saat 14 30 - 17.30 arasında Renault fabrikalarının bir kısım atölyelerinde bir ihtar grevi yapılmıştır. İzabe kısmı mensuplarından 450 işçi, çalışma saatleriyle muadil olacak surette gündeliklere zam yapılmasını sağlamak üzere işleri durdurmuşlardır. Öteyandan Saç Lâvhalar Dairesi isçileri aynı sebepler yüzünden Perşembe'den beri grev halindedirler. Bu atölyelerde henüz iş*.-başlanmışdeğildir.
25 Nisan 1048
— Marsilya ;
General de Gaulle, Fransız Halk Topluluğu Partisi Kongresinin kapanış toplantısında bir nutuk söyliyerek ezcümle, memlekette büyük bir kalkınma gayreti sarfedilmesi lüzumunu belirtmiştir. De Gaulle söylerine devamla, Baltık'tan Ad-riyatik'e kadar-Kremlin Diktatörlüğü'nün İhtiraslarının âlet edindiği bir milletler ve kaynaklar bloku teşekkül ettiği sırada. Fransa'da ekonomik ve sosyal bir kalkınma tahakkuk ettirilmeksizin. bir imparatorluk birliği ve bir milleti savunma sağ-lamaksızm hareketsiz kalmanın mümkün olacağını düşünmemek gerektiğini söylemiş ve Fransız'ları bilhassa buna davet ettiğini ilâve etmiştir. De Gaulle sözlerine şöyle nihayet vermiştir.
Bugünkü durumun uzaması neticesini doğuracak olan bütün Parlâmento faali-j etlerini veya diğer herhangi birşeyi ancak kesin olarak takbih edebiliriz.
26 Nisan 1948
Dışişleri Bakanı Bidault dün bir nutuk söyleyerek Fransa siyasî partileri arasında mümkün olduğu kadar geniş bir birlik vücuda getirilmesini tavsiye etmiştir. Paris civarında kâin Montrouge'de Cumhuriyet Partisinin Kongresinde konuşan Bakan ezcümle demiştir ki:
3Nisan 1948
—Napoli:
Halk cephesinin bir toplantısından kamyonla donen komünistlere karşı ateş açılmış ve el bombası atılmıştır. İkisi ağır olmak üzere yedi kişi yaralanmıştır. Hadise mahalline giden .polis kuvvetleri etrafı iyice araştırmışlar fakat şimdiye kadar kimse, tevkif edilmemiştir.
4 Nisan 1948
—Roma :
Sardenya Kumbaracı Tümeninin tekrar teşkili münasebetiyle harten beri iik defa olarak bu sabah Roma'da büyük bir askeri geçid töreni yapılmıştır. Bu tümeni teşkil eden dört alaydan başka törene hava grupları, filo mensubiarı, piyade, karabinye, topçu ve tank kıtaları da iştirak etmiş ve muazzam halk kitlesi önünden sıra ile geçmiştir.
Geçid resminde hazır bulunan kıtalar Millî Savunma Bakara Cipriano Faehinetti tarafındanteftişolunmuşlardır.
5Nisan 1948
—Roma:
25.000 silâhlı askerin dün Roma sokaklarında yaptığı geçit resmi umumî olarak, komünistlerin seçimlere gayri meşru bir şekilde müdahale etmelerine hükümetin müsaade etmiyeceği yolunda bir ihtar olarak yorumlanmaktadır.
Geçit resmine iştirakeden 15.000 askere «Sherman» tankları, zırhlı arabalar, sahra ve dağ topları refakat etmekteydi. Silâhlı polis de 10.000 kişiden müteşekkildi. Bu kadar büyük bir kuvvetin komünist genel karargâhı önünden geçebilmek maksadiyle«karanlıkdükkânlar» sokağından geçmek suretiyle mutat olmıyan bir yol takibetmesi manidardır. 40 tane Sherman Tankından başka hemen hemen hepsi ingiliz malı olan zırhlı otomobile yüklenmiş makineli tüfek, 25 librelik mermi atan 32 top, 12,5 milimetrelik 8 İngiliz topu, 5 İtalyan topu, bir miktar İngiliz Tanksavar Topu ve birkaç adet Ucaksa-sar Topu bulunmaktaydı.
Buna benzer bir geçit resmi de, italyan havacılığının ikuruİmasının yıldönümü münasebetiyleTorino'dayapılmıştır.
6 Nisan 1948
—Roma :
Dün akşam Cenova'da müfrit solcular bir sinema binasında toplantı yapan italyan Sosyalist Hareket Partisi üyelerine hücum ettikleri sırada 12 sivil ile üç polis memuru yaralanmıştır. 10 kişi hastaneye kaldırılmıştır.
Müfritler toplantı salonuna patlayıcı maddeler atmışlar ve bundan sonra bi-çakiı bîr mücadele başlamıştır. Bu boğuşmasonundacîa10 kişiyaralanmıştır.
8 Nisan 1948
—Milano :
Milano'daki idarî makamlar, Pazar günü bu şehirde ilk İtalyan seçim ihtilâllerinin çıkması imkânın', önlemek maksadiyle özel tedbirler almaktadırlar. Filhakika Hıristiyan , Demokrat Partisinin Şefi oîan Başbakan De Gasperi, Önümüzdeki Pazar günü saat 17 de Katedral önündeki meydanda halka hitaben bir nutuk söyliyecektir. İtalyan Komünist Lideri Togliatti de aynı gün saat 19 da aynı yerde bir nutuk söyliyecektir. Bu iki hasım mitingin ciddî bir karışıklığa yol açması imkânları endişeye düşürmektedir.
14 Nisan 1948
—Paris :
Sovyet Radyosu dün akşamki yayınımda. İtalya ile yapılan barıg andlaşmasınm tekrar gözden geçirilmesi ve Trieste'nin İtalya'ya iadesi meselelerinin Fransız ve Amerikan hükümetleriyle müştereken inceienmesi teklifini, ihtiva eden İngiliz notasının Sovyet Hükümetine aid cevabın Sovyet Büyükelçisi tarafından dün İngiliz Hükümetine tevdi edilmiş olduğunubildirmiştir.
Sovyet radyosu, İngiliz notasının demokrasinin en iptidaî kaidelerine aykırı olması itibariyle Sovyet Hükümetince kabul edilemez telâkki edildiğini ilâve eylemiştir.
Aynı cevap, Fransız ve Amerikan hükümetlerinede verilmiştir.
—Roma :
İtalyan Başbakanı ve Hıristiyan Demokrat Parti Başkanı M. De Gasperi, Milano şehri meydanında bir seçim nutku söylemiştir.
M. De Gasperi, komünist parti idarecilerinden seçimlerin. cereyanı sırasında silâhlarını bırakmaları talebinde bulunmuştur.
—Roma :
İtalyan Başbakanı De Gasperi, MarshaU yardım programını önlemek gayesine matuf komünist plânlarına müteallik olan ve elinde bulunan gizli bir vesika hakkında tafsilât vermiştir. Başbakan şunları söylemiştir:
Bu vesika Polonya'da Bialistok'da İtalyan Komünist Lideri Luigi Longo ile Sovyet Konseyinin Başkan Muavini Zhdanov arasında cereyan eden bir toplantınınzabıtlarındanmüteşekkildir.Bu toplantı sırasında Marshall Plânına karsı açılacak olan mücadele için etraflı talimat verilmiştir. Amerika'nın yapacağı yardımın geri alınması için İtalya ve Fransa gibi memleketlerde karışıklıkların çıkarılması gerekmekteydi. Bu vesikada italya komünistlerinin bu plânı destekliyebilmekiçin icabeden vasıtalardan mahrum olmıyacakîarı belirtilmektedir.
Hıristiyan - Demokratların lideri olan İtalyan Başbakanı dün Komünistlerin Kalesi olan Milano şehrinde büyük bir. alkış tufanı ile karşılanmıştır. Fakat Başbakanın nutkundan sonra komünstler Milano yakınlarında San Dogliano'da Hıristiyan Demokratlarla dolu kamyonlara karşı bir tuzak kurmuşlardır. Ikİ kişi ağır surette yaralanmış ve 18 kişi de hafif yaralar almışlardır. Bununla beraber İtalyan makamları seçim devresi zarfında asayişin temini için gittikçe daha sıkı tedbirler almaktadırlar.
Hükümetin bir kuvvet gösterisinde bulunmuş olduğu büyük şehirlerin listesine şimdi Napoli'yi de ilave etmek lâzımdır. Bu şehir polisin ve Karabiniyer1-lerin seferi kıyafette yapmış oldukları geçit resminden son derece tesir altında kalmıştır. Halkı ve bilhassa solcu cepheye mensup unsurları her türlü şidde* hareketinin sert bir şekilde bastırılacağına ikna etmek için icabeden bütün gayretlersarfedilmektedîr.
15Nisan 1948
—Roma:
İtalyan sosyalist hareketi» namında küçük bir faşist teşkilâtına mensup kimseler, dün akşam Roma'da bir Yahudi mahallesine girerek, harp zamanında temerküz karmplarında ölen Yahudi'ler adına dikilmiş olan bir âbideyi tahrip etmişlerdir. Bütün mahalle halkının hücumuna uğrayan mütecavizler geri çekilmek zorunda kalmışlardır.
16Nisan 1948
—Roma :
Solcu unsurlardan müteşekkil kalabalık bir halk kütlesi' faşist taraftarı olan «Millî Cereyan» Partisinin toplantısına iştirak edenlere hücum etmiştir. Baş gösteren karışıklıkda 6 kişi yaralanmıştır. İtalyan İçişleri Bakanı, adı geçen partiyi, Roma'nm Yahudi mahallesinde karışıklık çıkarmakla İtham etmişse de, bilâhareparti bu iddiayıreddetmiştir.
Milano'da öğleye doğru şehir civarındaki seçmenlerin % 40 ıran oylarını kullanmış oldukları tahmin edilmekteydi.
—Roma :
İçişleri Bakanlığına gelmiş olan raporlara göre seçim, mahallî saatle 14.30 a kadar her yerde sükûnet içinde cereyan etmiştir.
—Roma :
Resmî makanüar tarafından en son olarak verilen rakamlara göre, kayıdlı seçmen adedi 29.098.085 i bulmaktadır. Bunlardan 15.199.418 i kadın ve 13.898.567 si erkektir. Seçim dairesi adedi de 41.647 yi bulmaktadır.
—Roma :
italya'da 25 senedenberi ilk defa yapılan seçimlerde 28 milyon 900 bin italyan komünizmin aleyhinde veya lehinde oy vermiştir. Seçimler sırasında bütün memlekette tam bir sükûnet hâkim bulunmaktaydı.
Bütün İtalya'da ihtiyat tedbirleri alınmıştır. Bütün bakanlıklar ve radyo merkezleri nezaret altında bulundurulmaktaydı.
Bütün kiliselerin çanları seçmenlerini vazifeye davet etmek için sabahın erken saatlerinden itibaren çalmaya başlamış -îardsr. Seçimlerin başlamasından daha iki saat evvel halk seçim sandıkları önünde kuyruk halinde sıralanmıştır.
Halk cephesi tarafından yayınlanan bir tebliğde seçimlerin başlamasmdanberi hiç bir hâdisenin vuku bulmamış olduğu belirtilmektedir. Milano'da polis memurları tarafından himaye edilmekte olan resmî şahsiyetlerin ilk defa oylarını kullanmış olmaları keyfiyeti komünist seçmenlerinin nümayişlerde bulunmalarına sebebiyet vermiştir.
Bütün italya'da seçim sandıklan saat yirmide (Gmt) kapanmıştır. Seçimlere yarın saat yediden saat ondÖrde kadar devam edilecektir.
Yarın akşam kısmî neticelerin beîli olacağı tahmin edilmektedir. Kesin netice ancak Salı günü akşamı bildirilebilecektir. Saylavlar meclisi için verilen oyların ne-t iceleri Çarşamba günü bildirilecek ve Ayan Meclisi için verilen oyların neticesiisedaha sonra belli olacaktır.
—Roma :
Bugün çıkan bütün komünist gazeteleri. Toglİatti'nin millî halkçı ve demokrat kuvvetlerin birleşmesini istiyen ve komünistlerin seçimlerden sonra bir koalisyon hükümetine iştirak etmek yolundaki arzularını izhar eden bir beyannamesini yayınlamaktadırlar.
De Gasperi'nin komünist olmıyan bütün gazetelerde yayınlanan nutku ise aksine olarak komifnis'jlerle uzlaşmak yolunca hiç bir hususu ihtiva, etmemektedir.
—Roma :
içişleri Bakanlığının, valiler vasıtasiyle sandık başlarında her türlü seçim yolsuzluğunun önüne geçmeleri hususunda vermiş- olduğu talimat, bazı oy puslalarmın seçmenlere verilmeden önce işaretlenmiş olmasından ileri gelmiştir. Bu yüzden Roma bölgesinde bir miktar oy puslası iptal edilmiş bulunmaktadır. Bu suretle iptal edilmiş olan oy puslalarmın miktarı malûm değildir. Bununla beraber iptal edilmiş olan oy puslalarınm mühim bir yekûn tutmadığı tahmin edilmektedir.
19 Nisan 1948
—Roma:
Roma'da nalınan bir habere göre oya iş-tirak nisbeti yüzde 76,1 dir. Başka yerlerde bu nisbet Venedik'te yüzde 95'e yakın, Napoli'de yüzde 55 arasındadır. Oyların büyük bir kısmı yüzde 75 in üstündedir. Sağcı partiler bu vaziyeti kendi lehlerinde saymaktadırlar.
—Roma :
içişleri Bakanlığının bir tebliğinde kaydedildiğine göre demokrat halk cephesi üyeleri bazı seçim sahtekârlıklarında bulunmuşlardır.
Bu sahtekârlıklardan biri Roma seçim bürosunda, ikisi Napoli bürosunda, sonuncusu Rieti bürosunda yapılmıştır. Rieti'de boro Başkanı Komünist Murakıbın oy puslalarından bazılarını mürek-keble lekelediğini görmüştür. Bu pusla-tardan biri Demokrat Hıristiyan Partisinin tanınmış üyelerinden birine verilmiştir. Bunun üzerine başkan bütün lekeî: puslaîarın muteber olduğunu ilân etmiştir.
Başkan mürakîbı değiştirdikten sonra sahtekâr hakkında kanundan derpiş edilen tedbirleri almak hakkını muhafaza ettiğini söylemiştir.
— Milano :
B. B. C. nin Milano muhabirinin bildirdiğine göre, İtalyan Hükümeti kendisine seçimleri takip etmek için bütün kolaylıkları göstermiştir. Muhabir seçimler sırasında yantiğı tetkikler esnasında her seçmenin hüviyetinin sıkı bir, şekilde tahkik edilmekte olduğunu müşahede ettiğini belirtmektedir.
Daily Herald Gazetesinin muhabiri İtalyan seçimleri ile Doğu Avrupa'da yapılan seçimler arasında bîr mukayesede bulunarak Doğu Avrupa memleketlerinde cereyan eden seçimler sırasında görüldüğünün aksine olarak İtalya'da iktidarda
bulunan partinin silâhîar ve makiııah tabancalarla rakiplerinin oy vermelerine mani olmaları şeklinde tebeyyün eden hadiselere rastlanmamış olduğunu belirtmektedir.
— Roma :
italyan seçimleri bir saat evvel nihayete ermiş bulunmaktadır. Belli başlı İtalyan Komünist Gazetesi özel bir nüsha yayın-lıysrak Demokrat Hıristiyan'ları seçimlere fesat karıştırmış olmakla ittiham etmiştir. Komünistler bu ithamların da Hıristiyan Demokrat Partisinin okuyup yazması olmayan kimseler için bîr sıra kart bastır-cnış olduğu hususuna istinat etmektedir.
içişleri Bakanlığı tarafından yayınlanan özel bir tebliğde bazı seçim sandıklarında seçmenlere dağıtılmış olan ve evvelce kaydedilen bazı oy puslalarımn bulunduğu bildirilmiştir, içişleri Bakanlığı seçmenin oy hakkının kaybolmaması için basılmış;vedaha sonra seçmen tarafından doldurulmuş oy puslaları bulunduğu takdirde bunların muteber olacağını ilâve etmektedir. Bu oy puslaları seçmenin üzerine seçmiş olduğu adayın ismini yazmış bulunduğu hallerde de muteber olacaktır.
Roma'aa Hıristiyan Demokrat Partisinin genel karargâhından bildirildiğine nazaran komünistler Hıristiyan Demokrat Partisinin doldurulmuş oy puslaiarı dağıttığından şikâyet etmektedirler.
B. 3. C. nin Roma muhabirinin bildirdiğine göre bu ihtilâfın şimdi nasıl bir tesir husule getireceği bilinmemektedir.
Bundan birkaç saat evvel Roma Radyosu bütün memlekette durumun sakin olduğunu ve hiç bir hadise kaydedilmemiş bulunduğunu belirten bir beyanname yayınlanmıştır.
B. B. C. nin Milano'daki muhabirinin bildirdiğine gö're polis kuvvetleri şehirde devriye gezmektedir. Bununla beraber Milano'da bir eve saklanmış olan silâhların meydana çıkarılması istisna edilecek olursa hiçbir hadise vukubulmamış-fcır. Bundan başka komünistlerin Hıristiyan Demokratların seçimlere fesat karıştırmış olduklarını ileri sürmeleri dolayı -siyle bunun seçimlerin muteber olmadığı yolunda yapılacak bir şikâyete başlangıç teşkil etmesi muhtemeldir. İlk neticelerin akşam geç vakit belli olacağı zanned ilmektedir.
—Roma :
Eyaletlerden gelen rakamlara göre. seçimlere iştirak nisbeti Verona'da yüzde 88, Mesîna'da da yüzde 66 yi bulmaktadır. Kuzeyde, ezcümle Brescia, Udine, Las-pedzia şehirlerinde seçimlere iştirak nisbeti yüzde 88 i aşmaktadır. Sicilya ve Sardunya'da nisbet yüzde 74 ile 77 arasındadır. Calabre'da Reggio bölgesinde seçimlere iştirak nisbeti şimdiye kadar yüzde 6G yi bulmuştur.
—Roma :
Bugün Hıristiyan Demokrat Partisi Merkezindenşudemeçyayınlanmıştır:
Seçimlerde zaferi kazanacağımızdan eminiz.BilhassaRoma'da1945 seçimlerine nazaran yüzde onbeş nisbetinde bir oy fazlalığı elde ederek en kuvvetli mevkie sahip olacağız.
içişleri Bakanı Mario Scelba'nm- bugün beyan ettiğine göre, birçok kimseler hileye teşebbüs suçundan tevkif edilmiştir. Hıristiyan demokratlar, seçimlerin ilk neticelerinin bu akşam Gmt saatiyle 20 den biraz sonra merkezlerinden bir hoparlör vasıtasiyle ilân edebileceklerini ümit etmektedir.
—Roma:
İtalyan polisi bugün radyo merkezinin bütün kapılarına ağır makineli tüfekler yerleştirmiştir.
Polis bu tedbiri, İtalyan faşistleri sosyalist hareketinin, radyo merkezini ele geçirmeği tasarlıyan komünistlere karşı savaşmak maksadiyle kuvvet topladığı yolunda Roma'da dolaşan söylentiler üzerine almak mecburiyetindekalmıştır.
—Roma :
İtalyan tethişçileri 24 saat içinde Milano bölgesinde bir silâh deposunu ele geçirmek için üç defa teşebbüste bulunmuşlardır. Bugün tethişçiler Milano'nun endüstri merkezinde SolbiatP. Olona'da devlete ait büyük silâh deposunu işgale veya havaya uçurmuya kalkışmışlardır. 30 dakika devam eden bir çarpışmadan sonra askerî kuvvetler 100 kadar mütecavizi geri atmışlardır. Daha güneyde buna müşabih karışıklıkların husulünü Önlemek maksadiyle sokaklarda tanklar ve zirhi: otomobiller devriye gezmektedir. Dün akşam Roma'da İçişleri Bakanlığının kapışma kuvvetli bir muhafız kıtası konulmuştur.
—Roma :
Seçimlerin kısmî neticeleri, İtalya'nın komünizmi Avrupa'daki yayılmasında büyük bir hezimete uğratmış olduğunu ispat etmektedir.
Resmî neticeler gazetelerde yayınlanan gayri resmî neticeler de Gasperi Partisinin ezici bir zafer kazanacağını göstermektedir.
Komünist Partisi Şefi Togliattrnin ezici bir zaîer kazanacağını temin etmiş olduğu Milano'da- Hıristiyan demokratlar zaferi kazanmıştır.
20 Nîsan 1948
—Roma:
İçişleri Bakanlığı. Roma'daki 1450 seçim dairesinden 1322 sinde alman neticeleri bildirmiştir. Bu neticeler şunlardır:
Hıristiyan demokratlar 380.759 oy
Halk cebhesi 185.621»
Cumhuriyetçiler48.583»
İtalyansosyalisthareketi...39.257»
Millî Blok21.358»
İtalyan İçişleri Bakanı Mario Scelba, dün sabah beyanatta bulunarak komünistlerin halk cephesini, komünist - sosyalist ittifak kurmakla büyük bir hataya düştüklerini, halkın bu suretle demokratik sosyalizmin sona erdiğini anlamış olduğunu söylemiştir.
—Milano:
B. B. C. nin Milano'daki Özel muhabirinin bildirdiğine göre, İtalyan seçimlerinin büyük sürprizlerinden biri, Turin gibi sanayi merkezlerinde Hıristiyan demokratların büyük bir ekseriyet kazanmaları olmuştur.
Komünistlerin kazanması ihtimalinin kuvvetli olduğu Bologne'da bile Togliatti taraftarları Hıristiyan demokratlarla re-bölgesi içinde 22.135 bölgeler olunan kabete girişmek hususunda büyük güçlüklerlekarşılaşmışlardır.
— Roma:
Bütün İtalyan topraklarında 31.525 seçim bölgesi içinde 22, 135 bölgeden alman ayan seçim neticeleri şöyledir: Hıristiyan - demokratlar 7.311.400» halk cephesi: 4.541.700, Sosyalist ve Cumhuriyetçi Birliği 1.321.000, Millî Blok: 424,500. İtalyan sosyal hareketi: 94.000
—Roma :
Dün akşam. başlarında Başbakan De Gasperi'nin bulunduğunu Hıristiyan -demokratların İtalyan genel seçimlerinde, komünistlerin hakimiyetindeki halk cephesine karşı eşsiz bir zafer kazanacağı bildirilmiştir. Şimdiye kadar esas İtibariyle kuzey endüstri bölgesinden alman neticeler filhakika komünistlerin yıkılmalarının muhtemel olduğunu göstermektedir.
Şimdiye kadar alınan rakamlardan komünistler aleyhine bire iki nisbetinde bir değişiklik husule geldiği anlaşılmaktadır. Komünizmin en kuvvetli olduğu kuzey endüstri sahasında dahi ekseriyet komünistler aleyhine görünmektedir. Ayni şey bilhassa Torino, Floransa ve Venedik'te de husule gelmektedir. Bilhassa Hiristi-yan - demokratlar başta gelmektedirler. Yalnız italyan Kremlini adı verilmiş olan Bolonya ile Medon'de komünistler Hıristiyan - demokratlar üzerinde hafif bir üstünlük kazanmışlardır. Hükümet partisi en büyük zaferini Yugoslav hududundaki Gorizia'da kazanmıştır. Burada seçmenlerin hemen hemen yüzde yüzü Hiristiyan - demokratlara oylarını vermişlerdir.
Sicilya'dan alınan ilk resmî netice daha ziyade dikkati çekici olmuştur. Katanya'-da Hiristiyan - demokratlar 7.640, müttefikleri olan sosyalist birliği 2.008 ve halk cephesi de 2.260 oy almışlardır.
Komünistler daha şimdiden tevile çalışmaya başlamışlardır. Dün akşam geç vakit Roma'da komünistler neticeler hakkındaki kendi iddialarını havi ilânları dtıvşarlaraasmayabaşlamışlardır.
Komünistler tabiatiyle bu ilânlarda ilk mevkii almaktadır ve içişleri bakanlığının yanlış rakamlar yayınladığını ileri sürmektedirler.
Unita Gazetesi özel bir sayı yaymlıyarak baş sayfasını Hiristiyan - demokratların yaptıkları sözde secim hileleriyle doldurmuştur.
Karışıklıklar husulü hususunda endişeye sevkedici söylentiler yayılmışsa da buna ciddî bir ehemmiyet atfedilmemektedir. Bu söylentilerin gizli bir radyo tarafından yayıldığı sanılmaktadır. Bu nevi ilk haber dün akşam verilmiştir. Söylendiğine göre, bazı silâhlı şahıslar her halde oy sandıklarını alıp götürmek maksadiy-le bazı merkezlerde bulunan seçim bürolarına girmişlerdir. Fakat bütün bu teşebbüsler akim bırakılmıştır. Memlekette hüküm süren sükûneti ihlâl ve karışıklıklar çıkarmak için yapılan bütün gayretlerin rakamete uğramış, olması, hükümetin almış olduğu ihtiyat tedbirlerinin isabetliliğini göstermektedir. Bununla beraber vazifeli bulunan çok sayıda asker ve polis memuru gayet dikkatli hareket ederek daima ikinci plânda kalmışlardır. Seçim büroları açık kaldığı müddetçe ciddî şiddet hareketlerinin vuku bulması beklenmemektedir. Fakat daha sonrası için endişe izhar edilmektedir. Hükümet sahte haberlere karşı fevkalâde ihtiyat tedbirler olmaktadır. Bu haberlerin en heyecan uyandıranı, komünistlerin bugün ihtilâl çıkarmaya hazırlandıklarına dair olan «k» plânı olmuştur.
Halk cephesi seçimlerin neticeleriyle iktifa edeceğini bildirmektedir. Bununla beraber bu partinin seçimlerin muteberliğini şüpheli göstermeye çalışacağının belirtileri kaydedilmektedir. Halk cephesi üyelerinin hükümete girmiye çalışacağı muhakkaktır ve gene kat'î olduğu gibi bu işte muvaffakiyetsizliğe uğrıyayak olurlarsa seçimlerde hile yapıldığım isbat hususundaki gayretlerini arttıracaklardır. Böyle bir halde veya Moskova komünist liderlerine Marshall Plânını baltalamalarını emredecek olursa neticeler gayet kararsız olacaktır. En muhtemel hareketin endüstri sahasında vukuu ve silâhlı işçilerin karışıklıklar çıkararak fabrikaları işgal etmeleri ve umumî taşıt vasıtalarına el koymaları mümkündür. Umumî bir hükümet darbesi teşebbüsü akim kalmaya mahkûmdur. Çünkü halk cephesi artık gereken kuvvete sahip değildir. Halkt cephesinin çok miktarda hafif silâha malik olduğu bilinmektedir. Bununla beraber bunlar top ve zırhlı vasıtalara malik olmadıkça yeniden teşkilâtlanmış olan ordu ' ve polis kuvvetlerine karşı koyamazlar.
— Roma:
Temsilciler Meclisi seçimlerinde alman tam neticeler aşağıdadır:
Mantu eyaletinde halk cephesi: 133.201, Hiristiyan demokratlar: 103.482, Sosyalist birliği: 25.603, İtalyan sosyalist hareketi: 1.434, MÜ1Î blok: 1.378, kralcılar: 1.177, cumhuriyetçiler: 958 Venezya Eyaletinin 1874 seçim bölgesinden 1.096 smdan, Venedik, Padu, Vicen-se ve Rovîgo'da alınan neticeler:
Hiristiyan demokratlar: 440.746, halk cephesi 156.189, sosyalist birliği: 63.688, millî blok 12.711, İtalyan sosyalist hareketi: 8.700, cumhuriyetçiler: 3.300 kuralcılar: 3.052. Torino'nun 779 seçim, bölgesinden 660 ında alınan neticeler:
Hiristiyan demokratlar: 178.973, halk cephesi 144.096, sosyalist birliği: 52.814, cumhuriyetçiler: 2.999, millî blok: 9.439, İtalyan sosyalist hareketi: 5.704, kiralcıiar: 4.501.
—Roma:
İtalyan saylav seçimlerinin verdiği kat'î netice aşağıdadır:
Hıristiyan demokratlar:12,681,527 Halk cephesi: 7,995,601 Sosyalist birliği:L848,826 Millî blok:999,166 Cumhuriyetçiler: 650,017 Kıralcılar: 729>284
İtalyan sosyal hareketi: 542,967 oy kazanmışlardır.
— Roma :
İtalya'nın yeni ayan meclisi ve yeni saylavlar meclisi ilk defa olarak önümüzdeki ayın başında müşterek bir toplantı yapacaklardır.
Hiristiyan Demokrat Partisinin İdarecisi ve Başbakan De Gasperi beyanatta bulunarak komünistlerle işbirliği yapan eski üçlü koalisyon şeklinin tekrar kabul edilmesi imkânının düşünülmediğini söylemiş ve şunları ilâve etmiştir: «Tecrübeler bize bunun imkânsız olduğunu göstermiştir.»
Mutedil sosyalistlerin idarecisi olan .M. Saragat şunları söylemiştir:
«İtalyan sosyalist hareketini, komünist partisinin bir kopyası haline getirmek isteyenler tarafından baltalanmış olan bu partinin yeniden teşkilâtlandırılması icap etmektedir.
İtalyan Komünist Partisinin Lider Muavini M. Longo bu sabah partisinin yeni İtalyan Hükümetine dahil olmasını talep etmiş ve seçim neticelerinin gergin bir duruma sebebiyet vermiş olduğunu ilâve etmiştir.
Times gazetesinin Roma muhabiri komünistlerin işçilere fabrikaları işgal etmeleri için emir verebilecek bir duruma gelmelerinin çok az muhtemel olduğunu bildirmektedir. Filhakika komünistlerin ekseriyeti teşkil etmekte oldukları bazı bölgelerde seçmenlerin yüzde 33 ü Hiristiyan demokratlar ve yüzde 13 ü de mutedil sosyalistleriçinoyvermişlerdir.
22 Nisan 1948
— Roma:
İtalyan Komünist Partisi Şefi M. Togli-atti, yaptığı bir demeçte Hiristiyan - demokratların mutlak bir ekseriyet kazanmaları ve ayan meclisinde temsil edilen en kuvvetli psrti olarak 40 üyelik işgal etmeleriyle neticelenen seçimlerin iptali için komünistlerin kuvvete başvurmayacaklarını söylemiştir.
Komünist İtalyan gazetesi Unita'da neşredilen bir yazısında Togliatti, seçimlerin serbest yapılmadığını yeniden tekrarla-lamış ve muhtelif ithamlarda bulunmuştur.
M. Togliatti, yabancılar tarafından seçimlere müdahale edildiğini, İtalya'nın, komünistler lehine oy verildiği takdirde aç bırakılmakla hatta komünistlerin kazanacakları şehirlerin atom bombasiyle tahripedilmekletehdit edildiğinimiş, ikinci ithamı, seçimlere karışan ka-tolik kilisesine karşı yapmış, son itham olarak da hükümet ve memurların isçilerikorkuttuklarınıileri sürmüştür.
23 INîsan 1948
—Roma :
Papa, Amerikan basın muhabirlerine İtalyan seçimleri neticeleri hakkında bir demeçte bulunmuş ve ezcümle şunları söylemiştir:
Bütün halk medenî vazifesini başarı ile bitirmiş ve italya semalarında ümit güneşi belirmiştir.
27 Nisa» 1948
—Roma :
Sosyalist Partisinde yeni bir hâdise vukua gelmiştir. Bu partide bulunan bazı unsurlar komünist taraftarı halk cephesi ilealâkayıkesmekistemektedirler.
Komünistlerle ittifakı hazırlamış olan Parti Başkanı M. Nenni partinin bazı unsurlarının kendisinin parti başında kalmasına muhalif bulundukları yolundaki söylentiler hakkında herhangi bir şey söylemeyi reddetmiştir. Nenni Sosyalist Partisinin Millî Konseyi toplantısında bir beyanatta bulunacağımbildirmiştir.
29 Nisan 1948
— Roma:
iCarabiniyerîerder, ve İtalyan polis memurlarından 500 kişi dün, Milano'nun San Giuliano Milanese Mahallesinde komünist parti merkezine bir baskın yapmışlar, 60 tüfek, iki mitralyöz ve birçok el bombası ele geçirmişlerdir.
Baskın bir Mayıs şenlikleri esnasında çıkması muhtemel karışıklıkları önlemek maksadiyle yapılmıştır.
Ele geçirilen bütün silâhlar yeni vaziyette idi. Daha birçok silâh, büyük bir miktar dinamit de bulunmuştur. Yedi kişi tevkif edilmiştir.
Marshall plânında İtalya'ya ehemmiyetli bir yer verilmiştir. Bu defa Amerika'ya Fransa ve ingiltere de katılarak Trieste'yi italya'ya geri vermeyi teklif etmişlerdir. Komünistlerin de iddia ettikleri gibi Trieste'yi İtalya'ya geri vermek teklifi, demokrasilerin bir seçim tedbiridir ve komünist çevrelerinde uyandırdığı yankılara bakılacak olursa, bu ileri sürülmüş olduğu anlaşılır. Komünist taarruzları karşısında daima müdafaada kalan demokrasilerin, Trieste teklifiyle teşebbüse geçmeleri İtalya'yı komünist tahakkümü altında görmek istemi-yenleri sevindirmiştir.
İtalyan seçimlerinin neticesiyle Türkiye de yakından alâkalanmaktadır. Çünkü Roma'da komünistlerin hâkim olması Akdeniz'in muvazenesini temelinden sarsarak gerek Yunanistan ve gerek Türkiye'nin vaziyetlerini zorlaştıracaktır. İtalya'nın millî sınırlarını milletlerarası ehemmiyet taşımakta olan 18 Nisan seçiminin neticesini her memleket gibi Türkiye de heyecanla bir ilgi ile beklemek -tedir.
Seçim savaşının neticesine doğru...
Yazan: Ömer Rıza Doğrul
13 Nisan 1948 tarihli «Cumhuriyet» İstanbul'dan:
İtalyan Milleti bu ayın 18 inde rey vererek mukadderatını tayin etmek üzere olduğu için seçim savaşının neticesi hakkındaki merak günden güne artmakta ve savaşın seyri en büyük ehemmiyetle ta-kib olunmaktadır.
Bütün dünyada İtalya'daki seçim savaşına karşı gösterilen dikkat ve ihtimama bakıp da bunun bir tek memlekette değil, fakat bütün dünyada yapılan bir ara seçim gibi takib olunduğunu söyliyenler muhakkak ki mübalâğa etmiyorlar. Çünkü bir memlekette yapılan ara seçimler, nasıl genel oyun tuttuğu istikameti belirtir ve iktidar mevkiindeki partinin güvenini kaybedip etmediğini açıklarsa, İtalya'da yapılan genel seçim de bütün dünyaya komünistliğin mi, yoksa demokratlığın mı itibar ve itimad kazanmakta olduğunu açıklıyacak ve belirtecek, dünya durumu ve dünya siyaseti ona göre ta-havvüller geçirecektir.
İtalya'nın karşılaştığı dâva, bütün dünyanın davasıdır ve bu dâva komünizm ile demokrasi davasıdır. Onun için bütlm dünya İtalya'nın komünizm lehinde mî, yoksa demokrasi lehinde mi oy. vereceğini en ciddî merakla takib ediyor ve İtalya'nın iki taraftan hangisine katılarak Öteki aleyhindeki muvazeneyi kuvvetlendireceğini anlamak ve ona göre tedbir almak istiyor.
Gelen haberlere bakılırsa İtalya'da savaş günden güne şiddetlenmekte ve komünistlikle demokrasi arasında mücadele, en çetin safhaya girmiş bulunmaktadır. Komünistler, ilkönce sakin davrandıkları ve tecavüz yoliyle kazanç sağlamak yolunu tutmağa özenmedikleri halde son haftalar içinde tecavüz ve tehdid yolunu tutmuşlar, evvelki gün bir saat süren bîr grev yapmakla kuvvetlerini hissettirmek, bundan başka demokrasi cephesi kazandığı takdirde memleketin dahilî bir harbe sürükleneceğini anlatmak istemişlerdir.
Bu yüzden yapılan grev, komünistlerin dahilî bir harp açmayı dahi göze alacaklarını belirten ve İtalyan seçmenlerinin gözünü yıldırmayı hedef tutan bir nümayiş mahiyetinde idi. Fakat bu nümayiş bu mahiyeti haiz olmakla beraber İtalyan demokratlarının bundan korkarak reylerini komünistlere vereceklerini sanmak beyhudedir. En dikkatli müşahid-l<Sre göre komünistlerin alabilecekleri oyun tutarı hiç bir veçhile yüzde yirmi veya yirmi beşi geçmiyecek, bu yüzden komünstlerin iktidar mevkiine gelmeleri bahis mevzuu olmıyacak, hattâ bunların İtalya'yı bir dahilî harbe sürüklemeleri ihtimaline karşı hükümet, bu ihtimali bertaraf edecek kuvvet ve kudreti kazanacaktır.
Şimdiki halde bütün tahminler bu mahiyettedir. Fakat son sözü ayın 18 inci günü İtalyan seçmenleri söyliyecek ve ancak İtalya'nın hakikî kararı o zaman anlaşılacaktır.
Mühim bir imtihan...
Yazan:Cumhuriyet
18 Nisan 1948 tarihli «Cumhuriyet» tstanlml'dan:
Bütün Avrupa'nın hattâ bütün dünyanın merakla beklediği gün, nihayet hulul etti ve İtalyan Milleti rey vermeğe başladı. Yarın, öbürgün netice anlaşılacak ve italyan Milletinin kararma göre bu memleketin mukadderatı teayyân edecektir. İtalya'da yapılan bu genel seçime, bu derece şümullü değer ve ehemmiyet verdiren en mühim âmil, ilk defa olarak bir Batı memleketinde totaliterliğe dayanan komünistlik ile hürriyete dayanan demokrasi arasında bir seçim savaşı vuku-bulmasidır. Hâdise ilk defa olarak vuku bulduğu gibi Sovyet nüfuz bölgesinin de dışında cereyan etmektedir. Yani İtalyan Mîlleti' Kızılordunun tehdidi altında değildir ve Sovyet baskısını, tepesinde hissetmemektedir. Şayet italya, bu tehdidle tazyiki yakından hissetmek, durumunda olsaydı, neticeyi beklemek için hiç bir sebep kalmazdı, yani onun ne olacağım tayin etmek işten değildi. Netice Bulgaristan'dan başhyarak tâ Finlandiya'ya kadar bir çok milletlerin başından geçenlerin tıpkısı olurdu. Fakat italya'nın durumu bunlar gibi değildir, italya, Rus işgali altında yaşamadığı gibi Kız:lordu-nun da tehdidi altında bulunmamaktadır. Onun için İtalya'nın durumunu, Avrupa'nın doğusundaki memleketlerin hiç biriyle Ölçmek doğru değildir. Maksadımız İtalya'nın sinir harbi dışında ve beşinci kol teşkilâtının tesirinden azade olduğunu söylemek değildir. Fakat İtalya'nın yalnız bu tesirlere maruz olduğu da söz götürmez.
Bu itibarla İtaîya'daki milliyetçi vatansever ve hüiTİyetsever kuvvetler, bütün güçlerini seferber ederek savaşmak ve kazanmak imkânını haiz bulunuyorlar. Nitekim öyle olmuş, iki taraf arasında seçim savaşı bütün şiddetiyle hızlanmış ve her taraf davasını, yalnız diliyle ve bütün propaganda vasıtasiyle değil, hattâ maddî güciyle de müdafaaya uğraşmıştır. Evvelki gün de bu savaş son bulmuş söz söylemek sırası millete gelmiş, o da bugün bu vazifeyi yapmağa başlamıştır İtalyan Milleti iki şıktan birini seçmek zorundadır: Biri komünistlere rey vermek ve onları iktidar mevkiine getirmek, böylece Sovyet Rusya'nın müttefiki olarak ortaya çıkmak, Sovyet Rusya ile birlikte Batı dünyasına yükîermek ve Batı medeniyetiniyıkmak.
Diğeri İtalya'y1 hürriyet içinde yaşatacak, refaha kavuşturacak Batı dünyasiy-le işbirliği yapacak partilere rey vermek ve bu sayede İtalya'nın mukadderatını kurtarmak...
İtalya, kendisinden büyük bir devletle birleşerek maceraya çıkmanfn manasını çok yakında denemiş olduğu için onun aynı tevrübeyi tekrarlaması beklenmez, kaldı ki İtalya'nın Sovyetler Birliği yanındaki mevkii, Almanya yanındaki mevkiinden de kat kat sönüktür ve İtalya. Alman esaretinden daha ağır bir esarete uğrar, belki büsbütün yok olmak tehlikesiyle karşılaşır.
İtalyan Milletinin büyük çoğunluğu bunu iyi bildiği ve İtalyan Milletinin Batıyı müdafaa bakımından değerini takdir ettiği için Batı cephesinden ayrılmamayı tercihedeceğişüphegötürmez.
Fakat dediğimiz gibi söz İtalyan Mille -tinindir ve muhakkak olan bir nokta komünizmin, Sovyet baskısından ve Kı-züordunun tehdidinden uzak olan hiç bir yerde hiç bur zafer kazanmadığıdır. Onun için İtalya'nın bir istisna teşkil edeceğini sanmıyoruz.
Velhasıl italyan Milleti tam raanasiyle büyük bir imtihana girmiştir ve yarın, öbürgünimtihanınneticesibelirecektir.
İtalyada gördüğümüz ibretli manzara...
Yazan: Ahmet Emin Yalman
19 Nisan 1948 tarihli «Vata»» istanbul'dan :
Dün Nisanın on sekizi idî. Küremizin her köşesinde çoktanberi heyecanla beklenilen gün nihayet gelmiş, çatmış, dünyayıkasıpkavuransoğukharbinmühim meydan muharebesi dün İtalya'da cereyan etmiştir.
Netice nedir? Bunu bilmiyoruz. Tasnif işlerinin Çarşamba akşamına veya Perşembe sabahına kadar devam edeceği söyleniyor. 0 zamana kadar merakla bek-liyeceğiz.
Esasa bakılınca, seçim işi İtalyanların bir aile meselesi- O halde dünyanın her tarafındaki meraka bu heyecana acaba sebep ne? Sebep şu ki türlü türlü âmillerin neticesi olarak, İtalya'da millî hâkimiyet ve millî mânada bir istikrar bir türlü kurulamamıştır. Dün ceeryan eden seçimler; sırf bu istikrarsızlık dolayısiy-le, İtalyan'larınbiriçdâvasıhalinden
çıkmış, milletlerarası heybetli kuvvetlerin çarpışma ve boy Ölçüşme sahası olmuştur.
Bu manzara, her millet için bir ibret dersidir. Millî hâkimiyetine sahip olmayan, millî duygularını parti, ideeolojî. din ve ecnebi nüfuzu gibi ayırıcı tesirlerin üstünde tutamıyan bir mîlletin ne gibi acı akıbetlerin beklediğini; italyan Milletinin maruz kaldığı akıbet apaçık göstermektedir.
İtalyan Milleti neden bu hale düştü?İtalyan'lar mükemmel insanlardır, sevimli, munis, çalışkan, çok çile çekmiş, medenî sahada çok ilerlemiş insanlar.. Kültür bakımından millî birliklerini ve tecanüs-lerini mükemmel bir dereceye vardırmış-lardır. Bütün İtalyan'lar aynı olgunlaşmış, basitleşmiş dille konuşuyorlar, aynı zevkleri duyuyorlar, kültür bakımından aynı mazininvârisidirler.
Buna rağmen italyan'ların millî tesanütlerini perçinlemek imkânını bulamamaları; başlıca iki sebebin neticesidir. Birinci. Katolik Kilisesinin devlet nüfuzuna kıskanç bir ortak olması ve siyaset sahasında millî mânada bir hâkimiyet kurulmasına bir engel teşkil etmesidir.
İkincisi, zahirdeki meşrutiyet şekline rağmen İtalya'nın uzun yıllar bir avuç haris politikacıtarafındanbiroligarşi şeklinde idare edilmesi, hakikî demokrasinin henüz yüzünü görmemesi ve temelli bir millî varlığa kavuşamamasıdır. Birkaç büyükmerkezdedürüstbirsecim yaparak, gösteriş oîsun diye muhaliflere mahdut miktarda milletvekilliği veren, fakat ekser yerlerde idare adamları vasıtasiyle seçime fesat karıştıran bir avuç ihtiyar ve haris politikacının buyurma mevzini italyan Milleti bugün çok pahalı bir şekilde ödemektedir. Seçimlerdeki namussuzluk ve emniyetsizlik, İtalyan'ların birbirlerine inanır ve beraber çalışır îerdlerden mürekkep bîr millet haline varmalarına mâni olmuş, italyan bünyesinde yabancı ideoloji kaynaklarından gelen ve milliyet hissine düşman olan tesirlere karşı mukavemet bırakmamıştır. Bu yüzden memleket anarşi istidatlarından kurtulamamış, günün birinde Mussolini gibi haris bir diktatörün oyuncağı ve kurbanı haline düşmüştür. Mussolini'nin * keyfi idaresi ve maceraları mukabilinde ağır bir bedel ödedikten sonra da İtalya yine kendini toplayamamıştır.
Bugün de İtalyan seçimlerinde milli Sadece Katolik Kilisesinin Teşkilâtı ile kuvvetler mücadele halinde bulunmuyor. Kızıl Panslavizmin yarattığı komünizm kilisesinin teşkilâtı çarpışıyor. İtalya'da münevver ve hür fikirli vatanseverler yok mu? Var. fakat bunlar birer köşede kahırdan kendi kendilerini yemekle meşguldürler.
italyan siyaset hayatında millî mecraların eskidenberi işler bir halde olmaması; milyonlarca İtalya'nın Panslav telkinlerine kapılmalarına ve Togliatti gibi kurnaz Sovyet ajanlarının arkasına katılmalarına yol açmıştır.
Bugün Togliatti'nin emrinde döğüşen ve memleket menfaatlerini hiçe sayan milyonlarca İtalyan ve Nenni'yi kumandan tanıyan- sosyalist adını taşımalarına rağmen aynı meş'um ve karanlık yolun yolcusu olan diğer milyonlarca bedbaht, Moskova'nın emriyle idare ediîe'n bîr millet düşmanı kuvvetin, şuurlar; ve idrâkleri felce uğramış köleleridir.
Diğer taraftan italya'da nizam ve emniyete tarafdar olan ve medeniyetin yaıal-tığı kıymetleri benimseyen kütleler de. ekseriyet kazanmak ve memleketi Moskova'nın oyuncağı haline düşmekten korumakiçinKatolikKilisesine,ecnebi para yardımına, ecnebi silâhlarına, haricî âlemin gÖsterd iği alâkaya güvenmekte -dirler. Hükümet kuvvetlerinden çok iyi bîr şekilde silâhlanmış bulunan ve bol para ile çalışan kızıllara karşı italya'nın kuvvetleri ve donanmaları korumakladır. Bu hallere istediğiniz adı takabilirsiniz, fakat, millî istiklâl millî hâkimiyet diyemezsiniz. İtalyan Mületi, bu saniyede millî mukadderatına bizat hâkim bulunmuyor, italyan'lar; seçimlerin neticesine, haklarına razı insanlar sıfatîyle. emniyetle bakamıyorlar. Kendilerini bir dahili harbin, İspanyol faciasının yeni bir benzerinin eşiğinde görüyorlar. Adedi olarak seçimi hangi taraf kazanırsa kazansın, diğer taraf bunu tahammül ve tesamuh ile karşıhyaeak meyilde değildir. İtalyan'ları birbirlerine düşman eden kuvvetler; birbirlerine zarar vermek için elindengeleniyapacaklardır.
1848 de idealist İtalyan vatanseverlerinin idaresinde şevk ve heyecan dolu istiklâl mücadeleleri yapan İtalyan'ların çocukları bugün tam mânasiyıe istiklâlden, millî hâkimiyetten, İstikrardan mahrum bulunuyorlar. Yarına emniyetle bakamıyorlar, çoluk çocuklarının nafakası için huzur içinde . çalışmak imkânından mahrum bulunuyorlar.
Niçin? Çünkü dün yaşayan bir takım vicdansız politikacılar, demokrasinin yollarını kendi menfaat ve ihtirasları na-mma tıkamışlar, italyan Milletini kendi mukadderatına hâkim olmak ve kendi kendine güvenmeğe alışmak imkânından mahrum bırakmışlardır. Bunların yalnız kendi vatan ve milletlerine karşı değil. bütün insanlığa karşı da cinayet ve hainlik telâkki edilmesi lâzimgelen-ihtiraslarının bedeli olarak, İtalya dahilî harbe düşmek tehlikesine maruz bulunmakta, İtalyan millî kalesinin arka kapıları Pans-lav nüfuzuna açık durmakta, bütün insanlık kendi huzur ve istikrarı namına heyecanlıdakikalargeçirmektedir.
Biz de yakında kısmî seçimler için sandıklar başına gideceğiz. İtalya'nın feci hali, politikacılarımıza bir ibret dersi olmalı, gözlerini iş işten geçmeden açmalıdır. Dünyada yaşıyacak bir kaç yılı ka-îan birkaç fâni kişinin (Pirî)diye vasıflandırılmağa lâyık hırsı namına milletin ebedî varlığı ve doğmamış Türk nesillerinin hakkı ve huzuru tehlikeye düşüri.-lecek olursa cidden günah olur.
İtalya'nın manzarası bize şunu hatırlat-" malıdır ki Türkiye'de sandık başını emniyet ve namusun sağlam bir köprübaşı^! haline koymak lâzımdır. İç emniyet ve âhengimiz ancak bir sayede temelleşir harice karşı en mühim korunma ve mukavemet silâhımız da yine siyaset hayatına emniyetin, namusun, feragatin hâkim olabilmesinden ibarettir. Bunun başka volu voktur.
itaiyada yapılan genel seçim...
Yazan: Ömer Rıza Doğrul
20 Nisan 1948 tarihlî «Cumhuriyet» istanbul'dan?
İtaiyada yapılan genel seçimin neticeleri. henüz anlaşılmamış ise de seçimin seyrinden, İtalyanın totaliter Sovyet rejimi değil, fakat Batı medeniveti demokrasisi lehinde rey yermiş olduğu anlaşılmaktadır.
Herşeyden evvel belirtilen hakikat, İtalyan haikmm en geniş ölçüde seçime iştirak ederek reyini kullanmağa ehemmiyet verdiğidir. Bunun manası, İtalyan halkından büyük bir çoğunluğun reyini kullanmaktaki değeri takdir etmesi, mem-lekeket dâvasının bu reyler sayesinde kazanılacağını anlaması, ve ona göre hareket etmesidir. Bu hareket, italya hesabına, hem erginlik, hem olgunluk alâmetidir. Çünkü italyan seçmenleri vazifelerine karsı lâkayd kalmak toyluğunu göstermiş olsaydılar, muhakkak ki karşı taraf kazanır ve İtalyanın mukadderatı Doğu Avrupa'ya teveccühe başlar, İtalya da Sovyetlerin peykleri arasında yer alırdı, italyan seçmenleri, reylerini kullanmak için koşmakla, memleketleri hesabına bu akıbeti asla arzu etmediklerini, İtalyanın hürriyet ve istiklâlini sağlamamak' onun Batı dünyasiyîe birlikte hareket etmesini ve Batı medeniyetini kurtarmak lehinde çahsmasmı istediklerinibelirtmişlerdir.
Hakikatte italya, bugün ayakta duruyorsa ve italyan Milleti baştanbaşa komünizmle aşılanmamış bulunuyorsa, bunun en bellibaşlı sebeplerinden biri İtalyarun Batı dünyasından gördüğü yardım ve bu yardımın îtalyayı açlıktan kurtarması, sonra onu refaha kavuşturacak zemini hazırlamasıdır. Bir taraftan İtalyan Milletinin vatanseverliği ve hürriyetseverliği. diğer taraftan Batı dünyasının ona yardımı ve onun kalkınması için her fedakârlığı göze alması, İtalyanın saldırgan komünizme mukavemet etmesine imkân vermiş ve kat*î neticeleri artık beliren son genel seçimin demokratlar tarafından kazanılmasını sağlamıştır.
Bu sayede İtalyada bir demokrat hükümet kurulabilecek, bu hükümet, Marshall plânından ve daha başka yardımlardan faydalanarak îtalyayı daha fazla refaha kavuşturmak imkânını elde edecek, İtalyanın milletlerarası durumunu daha fazla yükseltecek, onun bir barış ve güven unsuru olarak gelişmesini kolaylaştıracaktır. İtalyanın bu yolda kazanacağı en büyük muvaffakiyetlerin biri, son genel seçimi kazanarmyan, fakat her şeye rağmen İtalyan meclisine 200 üye gibi kuvvetli bir kütle gönderebilen, komünistliği daha fazla küçültmek, onu italyanın sosyal ve siyasal hayatı üzerinde müessir olmaktan uzaklaştırmaktadır.
İtalyada iktisadi refahın yarattığı istikrar temelleştikçe. komünistlik ister istemez gerileyecek ve İtalyan demokratlığı daha fazla inkişaf edecektir.
Genel seçimin neticesi, her şeyden evvel, İtalyaya bunu vadetmektedîr.
Fakat seçimin neticesi bu kadarla kalmıyor, çünkü onun haricî tesirleri de çok mühimdir. İtalyanın aldığı netice, diğer Batı memleketlerinde, bilhassa Fransada komünizme karşı açılan savaşı şiddetlendirecek ve Fransanın da bu afetten iyice korunmasına ve kurtarılmasına hizmet edecektir.
Komünistlerin İtalyan seçimini kazanmayı istemelerinin hedefi, Sovyet Rusya ile elbirliği yapmak ve böylece komünizmin nüfuzunu Akdenizin göbeğine yaymaktı.
italyan demokratlığının buna engel olması, demokrasi dünyası iğin muhakkak ki büyük bir zaferdir. Çünkü böyle olmasaydı, komünistlik geniş bir yayılma sahası bulur, Akdenizin doğusunu ve batısını tehdit ettikten başka karşı yakaya da sıçrar ve orada da en geniş tahribatı yapardı, İtalyan demokratlığının bütün bu tehlikeleri önlemiş obuası, kazanılan zaferin ehemmiyetinibelirtmektedir.
Bu zaferin büyümesi ve kesinleşmesi, bir taraftan İtalyan demokratlığının, diğer taraftan Batı demokratlığının eseri olacaktır.
Bu yolda beklenen ilk iki mühim olayın birincisi İtalyarun, İngiltere, Fransa ve Benelux devletleri tarafından kurulan ittifak manzumesine iltihak etmesi ve bu manzumeyi kuvvetlendirmesidir. ikinci olay ise, İtalyanın Marshall plânından faydalanmak sayesinde çarçabuk kalkınması ve Avrupa medeniyetini koruyan faal âmiller arasında yer almasıdır.
Hulâsa imtihanın neticesi sevinç vericidir. Demokrasi, komünizme karşı muzaffer olmuştur.
1 Nisan 1948
— Londra:
Avusturya meselesini incelemekte olan , bakan muavinlerinin bu sabah yaptıkları toplantı sırasında Fransız delegesi, Fransız ve Sovyet noktai nazarlarının hissedilir derecede birbirine yakm bulunduklarına işaret etmiş ve şu hususların incelenmesini kabule hazır bulunduğunu beyan etmiştir:
— Avusturya'nın mal olarak yapacağıÖdemelerdebirazaltmayapılarakdövizolarakÖdemedebirartırmasağlanması.
— Yabancı memleketlerde bulunmaktaolan
Avusturya malları üzerinden alına
cak olan tazminatın arttırılması.
Diğer taraftan İngiliz Delegesi Avusturya mallarına ve Tuna üzerindeki seyrü efere, müteallik bazı şartlar ileri sürerek Avusturya tarafından Rusya'ya nakden ödenecek tazminat hakkındaki yeni rakamıkabuledeceğinibildirmiştir.
Amerikan Delegesi, Amerikan Heyeti tarafından evvelâ teklif edilmiş olan miktarı Avusturya'nın Ödeme imkânlarına nisbeten artırmaya hazır bulunduğunu bildirmiştir.
Delegeler toplantılarına yarın sabah devam edeceklerdir.
5 Nisan 1948
— Londra :
Dışişleri Bakan muavinlerinin bugün Londra'da yaptıkları toplantı ihtiyatlı bir iyimserlikhavasıarzetmektedir. Rus'lar ve Batıdevletleritarafındanyapılmış
olan" tavizler dikenli bir mesele olarak belirmişbulunan Avusturya'dakieski
Alman malları meselesinin bir hal çaresine bağlanması ihtimallerini çoğaltmaktadır.
Petrol meseleleri bahsinde yapılmış olan tavizler yarınki toplantıda nihaî tasvibe sunulacaktır.
Bakan muavinleri bundan başka diğer meselelerin müzakerelerinde de gelişmeler sağlamışlardır. Rus'lar Tuna üzerindeki seyrüsefer hakkında ileri sürdükleritaleplerinmiktarınıazaltmışlardır.
12 Nisan 1948
—Viyana:
ingiliz kaynaklarında öğrenildiğine göre, ingiltere'nin Avusturya Yüksek Komiser Yardımcısı General Winterton, son günlerde Ruslarca kontrol işi takviye edilen Sovyet - Ingîliz bölgeleri sınırındaki Semmering Dağ geçitinden geçmekten men edilmiştir.
—Viyana:
Ruslar,busabahViyana'danSchwechat'daki ingiliz - Fransız hava alanına giden milletlerarası yolu kontrol altına almışlardır. Diğer taraftan İngiltere'nin, Avusturya'daki Yüksek Komiseri General Galloway'm dün ve dün gece İngiliz ve Rus bölgeleri arasındaki hudutta vuku bulan hâdiseler hakkında bugün öğleden sonra Rus Yüksek Komiseri General Kurasov ile bir görüşme yapması beklenmektedir.
İngiliz Yüksek Komiserinin Muavini olan General Winterton'un dün Semmering'-de bir saat tutulmuş olduğu ve Rus'lar tarafından kararlaştırılmış bulunan yeni kontrol formalitelerinin yürürlüğe girmesidolayısiyleikiİngiliztreninin
hareketinin geciktirilmiş olduğu hatırlardadır.
—Viyana :
Yetkili bir İngiliz kaynağından öğrenildiğine göre, Avusturya'daki Sovyet Yüksek Komiseri General Kurasof, Avusturya'daki ingiliz Yüksek Komiseri General Galloway'i kabul etmeyi reddetmiştir. General Galloway, Sovyet Yüksek Komiserine Sovyet ve ingiliz bölgeleri hudutlarında dün ve geceleyin husule gelen hadiselerden bahsetmek istemekte idi. General Kurasof, Viyana'nın. Kızıl-ordu tarafından kurtarılması münasebetiyle yapılan merasimlerde hazır bulunmak mecburiyetinde olduğunu ileri sürmüştür.
Galloway hadiseler hususunda Kurasof nezdinde yazıyla protestoda bulunmuştur,
13 Nisan 1948
—Viyana:
Avusturya'daki İngiliz Komutanı General Galloway, dün akşam Sovyet'lerin Avusturya işgal kuvvetleri Başkomutanı General Kurassov'a gönderdiği mektupla, giriş - çıkış vesikalarına fotoğraf yapıştırılması hususundaki yeni Sovyet taleplerini protesto etmiştir.
ingiliz askerî trenleri bu gece yeniden mutad servislerine başlıyacak ve dün durduruldukları Semmering Dağ Geçidinde bulunan Sovyet kontrol noktasına varacaklardır.
Bu trenleri idare eden İngiliz subayları,
evvelce muteber olan vesikalardan başka vesika ibraz etmemek emrini almışlardır.
— Viyana:
Sovyet muhafızları, Viyana civarında iki İngiliz trenini durdurarak yolcuların fotoğrafları ile birlikte hüviyet varakalarını ibraz etmelerini istemişlerdir. Trende
bulunmakta olan askerî komutanlar, gerekli olan şeyin, dört büyük devlet tarafından verilmiş olup iki buçuk sene-denberi muteber bulunan izin kâğıdı olduğunu beyan ederek bu talebi kabul etmekten imtina etmişlerdir.
Sovyet muhafızlarının İsrardan vazgeçmeleri üzerine, iki buçuk dakikalık bir tevakkuftan sonra trenler yollarına devam etmiştir.
14Nisan 1948
—Viyana :
Sovyet nöbetçileri dün Viyana civarında bir ingiliz uçak alanına gitmekte olan ingiliz askerî kuryesini tevkif etmişlerdir.
Kurye, Londra'ya gönderilen askerî ve siyasî vesikaları hamil bulunmakta îdi. Rus nöbetçiler Kuryeden gönderilmesi usulden olan normal vesikalardan başka hüviyet varakasını göstermesini istemişler, Kurye de aldığı emir gereğince hüviyet varakasını göstermekten imtina etmiştir.
İngiliz makamlarının bir sözcüsü, Rus nöbetçilerinin bu talebinin 1945 de dört büyükler tarafından aktedilen andlaşma hükümlerine aykırı olduğunu söylemiştir.
İngiliz makamları Pazartesi günü yazdıkları ve Sovyet makamları nezdinde Sovyetler tarafından Avusturya'daki seyrüsefere konan yeni tahditleri protesto eden notaya henüz bir cevap alamamışlardır.
15Nisan 1948
—Viyana :
Nafen'in Özel muhabiri bildiriyor : Komünistlerin Çekoslovakya'da husule gelene müşabih bir komünist darbesini Avusturya'da da desteklemeye hazırlandıkları zannedilmektedir. Güvenilir müttefik kaynaklarından öğrenildiğine göre, bu komünist darbesi önümüzdeki haftalar içinde yapılacaktır. Batı müttefiklerinin kara ve demiryolu münakalesinin Sovyet'ler tarafından kontrolü hususunda Rus'ların ailmış oldukları tedbîrler bununla ilgili addolunabilir. İlk önce- müttefik kuvvetlerinin Viyana'ya doğru hareketlerinin önce Rus makamları tarafından tasvip olunması hakkında teklif kaydedilmektedir. Bu teklif, bilindiği gibi reddedilmiştir, ikinci olarak da,Avusturya'dahalkarasındahusule
gelecek karışıklıklara müttefiklerin müdahale etmemeleri meselesini yarın müttefik kontrolüne arzetmek hususundaki Sovyet teşebbüsü dikkati çekmektedir. Filhakika bu tekliflerin ve Viyana'y^ giren veya çıkan müttefik askerî personelinin vesikalarının tetkiki için kurulan Sovyet kontrol merkezlerinin gayesinin Viyana'yı tamamiyle tecrit etmek olduğu söylenmektedir. Şehirde bulunmakta olan müttefik kuvvetlerinin bir komünist darbelerinin vuku halinde Avusturya Hükümetinin imdadına yetişmeleri imkânsız olacaktır. Herhangi bir komünist darbesine karşı tek muhafız teşkilâtı «Sovyet silahlı muhafızları» olacaktır. Rus subayları tarafından talim ettirilen bu komünist muharipleri Avusturya polisinden, daha iyi bir şekilde silahlandırılmışlardır. Bunların sayısı şimdilik iki-bindir ve bunu artırmakiçin de bütün
gayretler sarfedilmektedir. Bu muhafızlar parasız yemek yemektedir. Bunlar, haftada sekiz ingiliz lirası aylık almaktadırlar ki, bu vasat Avusturyalının ücretinin üç mislidir.
Bütün Avusturya • sendikaları, üyelerini bu muhafızlara iltihak etmemeye iknaya çalışmaktadırlar. Avustuirya sivejsî partileri, başbakan veya diğer belli başlı bakanlar vazifelerini ifa edemiyecek bir duruma geldikleri takdirde hükümetin vazifesine devamını sağlamak maksadiy-le plânlar yapmışlardır. Müşahitlerin hepsi Rus'ların niyetlerini bu kadar meş'um bir şekilde yorumlamamaktadır. Bazılarının kanaatince, Sovyetler, Avusturya barış andlaşmasinda tavizler elde etmek için baskılarını arttırmaktadırlar. Diğer bir kısmı ise, bunu Berlin olaylarının temadisi olarak telâkki etmektedir.
Çok vahim bir mahiyet arzeden başka bir nokta da eğitimi komünist doktrininin yayılması için bir âlet haline getirmek yolunda süratli terakkiler kaydedilmekte olmasıdır. Talebelere öğretmenlerinden görecekleri «menfiliği» derhal bildirmeleri öğretilmektedir. Bundan başka siyasî eğitim hakkında ayrı bir İsrarla durulmaktadır. Yem kitaplar basılmıştır. Bütün sınıfların şeref köşesinde Stalin'in resmî asılı bulunmakta ve hocalar talebelerine memleketlerinin «kurtarılması» dolayısiyle Stalin'e ve Sovyet'lere karşı oan «minnettarlık» borçlarını anlatmak görevi ile mükellef tutulmaktadırlar. Üniversitelerde talebelere Leninizm, Stalinizm ve Komünistler tarafından icat edilmiş olan başka doktrinler öğretilmektedir.
Kısacası, müzik programları ve tiyatrolarda oynanan piyesler de dahil olmak üzere herşey komünist merkez komitelerinin kontrolundangeçmektedir.
—Prag :
Burada resmen bildirildiğine göre, Çekoslovak güvenlik teşkilâtı mensuplarından 30 kişi tevkif edilmiştir. Bu şahıslar, Çekoslovak buhranının husulünden en az bir müddet önce yapılan bir toplantıya iştirak etmekle suçludurlar. Bahis mevzuu yapılan bir toplantıya davet eden bir karar sureti kabul edilmişti.
11 Nisan 1948
—Prag:
Çek Katolik Partisi de yakında yapılacak seçimlerde tek liste fikrini kabul ettiğini bildirdiğinden 23 Mayıs seçimlerine bütün partiler tek liste ile katılmış bulunacaklardır. Her partiye bu listede ayrılacak aday sayısının yüzde nisbetini öğrenmek çok ilgi çekici olacaktır. Parlâmento komisyonlarında partilerin temsili için son günlerde kabul edilen yüzde nispeti esas olarak alındığı takdirde komünist partisi adaylarının diğer partilere kıyasen üçte iki nispetinde seçilmiş, olacakları kolaylıkla anlaşılır.
13Nisan 1948
—Washington :
Slovak Demokrat Partisi ve Slovak Millî Meclisi eski Başkanı Joseph Lettrich dün burada uçaktan indiği sırada kendisini karşılamağa gelen gazetecilere şöyle demiştir :
«Çekoslovakya bugün demir perdenin gerisinde ve nazi rejimi altında asla karşılaşmadığı en çetin ve acı bir baskı altında kalmış bulunmaktadır.»
Kendisinin Washington'da ilk hedefinin Çekoslovakya'nın eski Büyükelçisi Juras Slavik ve yine Çekoslovakya'nın Birleşmiş Milletler Kurulundaki eski Delegesi Dr. Papanek ile buluşmak olduğunu sÖy-liyen Lettrich, Slovakya'dan kaçmak is-tiyen binlerce insana yardımın bir zaruret olduğunu anlatmıştır.
Kaidesinin ve AlbayAmbrus'un refa-
kelinde buraya gelen Lettrich, kendi Çekoslovakya'dan kaçmağa muvaffak olanlar arasında parlâmentonun 24 üyesi ve Çok Sosyal Nasyonalist, Çek halk, Çek demokrat ve Demokrat Slovak partileri genel sekreterleri bulunduğunu ve bunların Birleşik Amerika'ya gelmek ümidiyle halen Londra'da olduklarını ilâve etmiştir.
Lettrichin kardeşleri 24 saat Washington'-
da kaldıktan sonra Şikago'ya hareket edecekler ve Çekoslovakya'nın Ottawa eski Ataşemiliteri olan Albay Ambrus de New-York'a gidecektir.
—Prag :
Çek Genel Kurmayına mensup 4 subayın Bavyera'ya kaçmış oldukları bildirilmektedir. Bundan başka ufak polis hudut birlikleri de Bavyera'ya iltica etmiş bulunmaktadır. Hudutlar daha sıkı bir nezaret altında bulundurulmakta ve şimdi Alman topraklarına iltica eden Çek mültecilerininsayısıdahaazalmaktadır.
14Nisan 1948
—Prag:
Çekoslovak Meclisi Teşriî Dokunulmazlık Komisyonu beş saylavın ve bu arada yabancımemleketlere kaçmışbulunan Katolik Partisinden eski Genel Sağlık Bakanı Prochazka'nm teşrîî dokunulmazlıklarının kaldırılmasına karar vermiştir.
Millî Sosyalist ve Katolik Partisine mensup başka saylavlar ds, Saylav Zverina gibi, Çekoslovakya'nın Sovyet Rusya'ya yiyecek maddeleri göndermekte olduğu söylentilerini yaydıkları ve yahud saylavlardan Horak ve Randa gibi halk demokrasisi rejiminin gülünç göstermeğe çalıştıkları suçu ile itham edilmiş bulunmaktadırlar.
Bundan başka, Çekoslovakya'nın eski Maliye Komiseri ve Demokrat Slovak Saylavı Jaouskou da, Millî Emniyet Memurlarına karşı gelmek suçundan mahkemeye verilmiştir.
15 Nisan 1948
—Prag:
Yeni Çek Anayasası dün Millî Cephe MerkezKomitesinesunulmuştur.
Prag Radyosu, bu anayasanın başbca hükümlerini yayınlamıştır. Yeni anayasa hükümleri gereğince, iktidarın tek kaynağı millettir. Bütün Çek vatandaşları, söz, şahıs serbestisinden ve öğretim, ça-
Ilşma, ve hastalara yardım haklarından istifade edeceklerdir. Her 18 yaşına basan kimsenin seçimlere katılmaya hakkı vardır. 6 sene müddetle seçilecek bir tek: millî meclis bulunacak, başkan bu meclis tarafından ve 7 sene müddetle seçilecektir. Anayasada yargıçların ancak halkçı bir demokrasinin umdeleri ile bağlı olacakları tasrih edilmektedir.
17 Nisan 1948
-Prag:
Bugün Prag'da sosyalistler ve komünistler tarafından yayınlanan bir demeçte, Önümüzdeki ay zarfında Çekoslovakya'da yapılacak seçimlere müştereken iştirak edecekleri bildirilmektedir.
Demeçte siyasî sebeplerden dolayı yeni partinin temelini komünistlerin teşkil edecekleriilâveedilmektedir.
19Nisan 1948
—Eratisîava :
Slovak Demokrat Partisi Şefi eski Saylav ve Başkan M. Janursiny'nin mahkemesi Bratislava'da bağlamıştır. Kendisiyle birlikte yargılanmakta olan diğer 15 Çekoslovak devlete karşı cinayette bulunmak ve suikast hazırlamaktan sanıktır. Ittî-hamnamede M. Ursiny, Başbakanlığı sırasında devlete ait bazı sırları şimdi mezkûr sanıklar arasında bulunan M, Obuch'a vermiş olduğu ve onun da bunları muhacirlere ve Birleşik Amerika'ya bildirmiş olduğu belirtilmektedir. M. Obuch. Çekoslovak kabinesinde cereyan etmiş olan müzakerelerin mazbatalarını Vatican'a göndermiş olmaktan da ayrıca sanıktır.
Savcı, M. Obuch'm ölüme ve M. Ursiny'-nin de 5 - 10 sene harpse mahkûm edilmelerini istemiştir. M. Obuch, suçunu kabul etmiştir.
20Nisan 1948
—Prag:
Eski Millî Sosyalist Partisi olan Çekoslovak Sosyalit Partisinin hareket komitesi, yayınlamış olduğu bir tebliğde, sosyal demokrat parti ile komünist partinin yakında vukubulacak birleşmelerini müsait bir şekilde karşılamakta ve sosyal demokrat partisinin komünist partisi ile yakın ve samimî bir işbirliği azminde olduğunu belirtmektedir. Hareket Komitesinin tebliğinde, Şubat olaylarından sonra partilerin, ezcümle sosyalist partilerin «birliğe» doğru temayül etmiş oldukları tebarüz ettirilmektedir. Tebliğden çıkarılan manaya göre. sosyalist partisinin, henüz birleşme vaktinin gelmemiş olduğu fakat böyle bir ihtimalin daima olacağı kanaatinde bulunduğu anlaşılmaktadır.
Helsinki'ye dönen iki Fin delegesini getirmiş olan Rus uçağı bugün öğleden sonra 13 e kadar bu delegeleri bekliye-eektir. Eğer bu saate kadar Finlandiyalılar Sovyet tekliflerine katı cevaplarını hazırlamıyacak olurlarsa uçak delegeleri almadan dönecektir.
Molotof tarafından verilmiş olan bu karar şunu gösteriyor ki, Başkan Pasikivi içinde bulunduğu çıkmazdan kurtulabilmek için ancak 24 saatlik bir mühlete sahip olmuştur.
Helsinki'de bulunan müşahitleri nifade ettiklerine göre, Rus'ların takındıkları bu tavır, Fin'lerin gizli Genelkurmay görüşmelerine katılmaktan çekinmeleri ve aktolunacak askerî antlaşmada âcil vaziyetin hangi vaziyet olduğu hususunda karar vermek hakkının Finlilere bırakılması hususundaki arzularıdır.
Başkan şimdi Moskova tarafından yapılan tekliflerin yapılacak ufak tefek bazı tadiller sonunda beklenebilecek en müsait teklifler olduğu hususunda siyasî partileri ikna etmek zorundadır.
Helsinki'de «Ültimatom» kelimesini kullanmaktan bir dikkatle çekinilmektedir. Bununla beraber başkanlık sarayında hummalı bil' faaliyet göze çarpmaktadır. Dün öğleden sonra başkan sarayda bir toplantı yapmıştır. Bu toplantıya Fin Di-. yet Meclisi Başkanı, Başbakan Yardımcısı, Endüstri Bakanı, Ordu Başkomutanı ve Moskova'dan gelmiş bulunan iki delege iştirak ermişlerdir. Toplantı gece çok gee vakitlere kadar devam etmiştir.
5 Nisan 1948
— Helsinki:
Finlandiya ordusunda hizmet müddeti uzatılmıştır. Son terhisten sonra silâh al-tmda bulunanların sayısı o kadar azalmıştır ki' ordu vazifesini ifa edemiyecek bir duruma düşmüştür.
6 Nisan 1948
— Helsinki:
Rus ve Fin müzakereleri inkıtaa uğramıştır. İki murahhas heyet 10 günden-beri ilk defa olarakdün akşam resmî oturumlarını yapmışlardır. Bu toplantı, Mareşal Stalin'e gönderilen ve Sovyet tekliflerini abugünkü şekli ile» kabul etmenin Fin Hükümet ve Parlâmentosuna ait bulunduğuna işaret eden ikinci mektubunun uçakla varışından sonra yapılmıştır. Başkan Paasikivfnin, Fin'lerin hayatî bir mahiyeti haiz olarak belirtmiş bulundukları tahditler, mevcut olmadan en ufak bir askerî hüküm dahi ihtiva eden bir paktı Fin Parlâmentosunun reddedeceği kanaatinde bulunduğunu açıkça bildirmişolduğuzannedilmektedir.
Malûm olduğu veçhile bu tahditler, bu paktın askerî hükümlerinin tatbik sahasına konulmasını icabettirecek şartların mevcudiyetini tesbit etmek hakkının Finlandiya'ya ait olması ve Rus'ların Finlandiya halkı tarafından açık bir davet vukubulmadan Fin topraklarına girmemeleri gerektiği yolundadır.
Helsinki Hükümeti bundan başka, Finlandiya kıtalarının sadece kendi anavatanlarını korumak için kullanılacakları yolunda teminat vermesini talebetmek-tedir. Rus'ların. Finlandiya'yı kendi savunma bölgelerinin bir kısmı haline getirmek yolundaki niyetleri gayet bariz olduğundan Finlandiya'nın ilk tahdit üzerindeki İsrarı her iki memleketin nok-tai nazarları arasrrtda mevcut ihtilâfı açık bir şekilde belirtmektedir.
Fin'lerin gidebilecekleri veya gitmek istedikleri en son noktaya kadar gelmiş oldukları açıkça görülmektedir. Rus'lar aşırı taleplerinden vazgeçmedikleri tak-nirde müzakerelerin kesilmesi kimseyi hayrete düşürmiyecektir. Burada belirtildiğine göre, Finlandiyalıların sıkı bir şekilde hareket etmelerine sebep olan âmillerden birisi de ingiliz ve Amerikalıların Berlin'de Sovyetlere karşı takınmış oldukları sert durumdur. Batı devletlerinin Finlandiya'nın istikbali hakkındaki ümitlerini kaybetmemiş oldukları hakkında yeni teminat, bu memleketin ziraî makineler satın almasını sağlamak için Amerika tarafından Finlandiya'ya 500.000 ingiliz lirasına varan bir kredinin açılmasıyle verilmiş bulunmaktadır.
27Nisan 1948
—Helsinki:
Finlandiya Diyet Meclisinin Dışişler Komisyonu, Rusya ile İmzalanan andlaşma-nın tasvibini tavsiye etmiştir. Diyet Meclisi, antlaşma hakkındaki müzakerelerine başlıyacak ve müteakiben antlaşma oyakonulacaktır.
—Helsinki:
Finlandiya İçişleri Bakanı ve Fin Komünist Partisi Üyesi M. Prjo Leiko- bu akşam radyo ile yayınlanan bir hitabesinde Finlandiya'daki bugünkü siyasî havada bir ağırlık bulunduğunu belirtmiştir. M. Leiko sözlerine devam ederek bu ağırlıktanşuşekildebahsetmiştir:
Bu gerginlik ve doğurmuş olduğu gayri tabii şartlar Temmuz ayında yapılacak olan seçimler için normal bir başlangıçtan pek fazla birşey ifade etmektedir. Bu günkü barışçı demokratik politikamızı takibe devam etmelûniyiz yoksa harpten önceki politikamızın sebebiyet varmış olduğu iaha vahim neticelere sevkedebilecek olan eski politikamıza mı dönmeliyiz? Milletlerarası siyaset sahasında artmaya devam eden gerginlik memleketimizdeki demokrasi aleyhtarı kuvvetlere yeni ümitler vermiştir. Bu. demokrasi aleyhtarı kuvvetler, şimdi, hükümet mekanizmasında mühim bir amil olan ve bugünkü siyasetimizi diğer herhangi bir siyasî gruptan daha samimî bir şekilde kontrol eden solcuların bîr hükümet darbesi plânı hazırladıklarından bahsetmektedirler.
28Nisan 1948
—Helsinki:
Finlandiya'da sıkı yönetim ilân edilmesinin sebebinin Çekoslovakya'da vukua gelene müşabih bir komünist darbesinin husule gelmesinden endişe, duyulması olduğu zannedilmektedir. Garnizon kuvvetlerinin izinleri kaldırılmış, Polise harekete hazır bulunmak emri verilmiş ve iki topçeker Helsinki Limanına getirilmiştir. Silâh, fabrika ve depolarının muhafızlarının sayılarıartırılmıştır.
Zannedildiğine göre, hükümet komünistlerin, Sovyet - Fin antlaşmasının tasdiki sırasında bir hükümet darbesi ika edecekleri hakkındamalûmat almıştır.
—Helsinki:
6 Nisan'da imzalanan Fin - Sovyet işbirliği ve karşılıklı yardım antlaşması bu sabah Finlandiya Parlâmentosu tarafından 11 muhalife karşı 157 oyla tasvip edilmiştir. 31 saylav mecliste bulunmamaktaydı.
Antlaşmanın ihtiva ettiği bazı ihtiraz kayıtlarının kaldırılması hakkındaki komünistlerin teklifi 47 ye karşı 133 oyla reddedilmiştir.
Antlaşmanın topyekûn reddedilmesine dair olan liberallerin teklifi de 16 muhalife karşı 149 oylareddedilmiştir.
29 Nisan 1948
—Helsinki:
Sovyet Rusya ile imzalanan mütekabil yardım paktı dün Finlandiya Parlâmentosuna sunulduğu zaman, komünistler hariç olmak üzere, bütün partilerin üyeleri her fırsattan istifade ederek paktın tasvibine taraftar olduklarını ve fakat bunun, Dışişleri Komitesinin raporunda belirtilen kayıtlarla yapılmasını söylemişlerdir.
Antlaşma, 11 e karşı 157 oyla tasdik edil-:;miştir.
Dışişleri Komitesinin raporunda antlaşma maddelerinin tefsiri tahdit edilmektedir.
Polis idaresi, komünist olan Dahiliye Bakanı Leino'dan alınarak - Cumhurbaşkanına verilmiştir. Cumhurbaşkanının bu kararına, bakan ile Helsinki Polis Müdürü Gabrielson arasındaki ihtilâfın sebep olduğu bildirilmektedir. Bir müddet evvel, Gabrielson, komünistler tarafından kontrol edilen polise ait otomatik silâh fazlasını emniyete almak için tedbirlere başvurmuştu. Leino ise silâhların geri verilmesi için İsrar etmiş ise de bu müracaatı Cumhurbaşkanı ve Hükümet tarafından reddetmiştir.
20 Nisan 1948
— Moskova :
Moskova Radyosunun bildirdiğine göre, Komünist Partisi Merkez Komitesi Vo-roşüovgrad eyaleti komitesini şiddetle takbih etmiştir. Buna sebep bu komitenin beş yıllık plânın tatbiki hususunda iyi bir propaganda teşkilâtı kuramamış olmasıdır.
— Paris:
Kief Radyosu bu sabah, Ukrayna Komünist Partisi Sekreteri Krugef'in bir demecini yayınlamıştır. Kuruşef bu demecinde «parti idarecilerinden büyük bir ekseriyetin smaî teşebbüslerde tatbik ettikleri fena idare tarzını «şiddetle tenkit etmektedir.
2 Nisan 1948
—Atina :
Yunan ordusu nezdindeki Amerikan irtibat subaylarının verdikleri malûmata göre, Yunan Hükümet kıt'aları Prusia Dağında asiler tarafından tutulan ehemmiyetli bir istinat noktasını ele geçirmişlerdir. Asiler, Selanik'i bombardıman ederken buradan harekete geçmişlerdi. Yine ayni subayların ifadelerine göre, asiler çevrilmekten kurtulmuşlardır. Şimdi hükümet kuvvetleri bunların ric'at etmelerine mani olmağa çalışmaktadırlar. Diğer taraftan Arnavutluk hududunun pek yakınında bir yerde de ehemmiyetli harekâtın cereyan ettiği bildirilmektedir.
—Atina:
Genelkurmaydan tebliğ edilmiştir: Makedonya'da Krusia ve Kerdilon dağları Üzerinde savaglar devam etmektedir. Ordu çetecilerin bütün mevzilerini işgal etmiş ve Önemli miktarda malzeme ele geçirmiştir. Partizanlara 25 Ölü verdirilmiş ve 21 kişide esir edilmiştir. Hükümet kuvvetlerinden bir kişi yaralanmıştır.
Epir'in kuzeyinde savaşlar devam etmektedir.
—Atina:
Kuzey Yunanistan'dan tahliye edilmiş olan binden ziyade Yunan çocuğu bugün Atina bölgesine gelmiştir. Bunların ekserisi 6 ile 13 yaşları arasındadır. Bu çocuklardan 700 kadarı . Cumartesi günü Selanik bölgesine gelmiştir. Bütün bu çocuklar, çeteciler tarafından kaçırılmala-rına mani olmak üzere hükümetin emri ile hudut bölgesinden uzaklaştırılmiglardır.
3Nisan 1948
—Atina:
Ordu birlikleri merkezi Makedonyada Krusia dağlarından güneydoğu istikame-thıde kâin Flamburi dağlarına geçmeğe muvaffak olan çetecilere hücum, etmişlerdir. Bu mevki Selaniğe 50 kilometre, mesafededir. Şimdiye kadar ordu ve hava kuvvetleri tarafından çetecilere verdirilen kayıplar 116 ölü ve 75 yaralıdan ibarettir. Kurmay Başkanı General Yant-zis çetecilerin bu bölgedeki kayıplarını mevcutlarının yüzde otuzu kadar tahmin etmektedir.
Epir'in şimalinde kâin Murgana sıra dağlarında harp 20 kilometrelik bir daire içinde Povla'dan Gusovitsa'ya kadar devam etmektedir. Bu bölgeyi müdafaa eden 1200 çetecinin ölü ve yaralı olarak kayıpları 150 kişidir.
4Nisan 1948
—Atina :
Atina Askerî Mahkemesi dünkü oturumu sonunda, çetecilere yardımdan suçlu ko.-münistlerin yargılanmasını sona erdirmiş ve bunlardan 6 sim ölüm, 9 unu müebbet kürek ve 4 ünü de 5 ilâ 20 yıl hapis cezalarma çarptırmıştir. Casusluktan suçlu başka 73 komünistin yargılanmasına dün Selanikte başlanmıştır.
—Atina:
Üçüncü Kolordudan yayınlanan resmî tebliğe göre, Makedonya'da Vertsiskon çevresinde ceryan eden., çarpışmalar çeteciler için çok hırpalayıcı olmuftur. Partizanlar savaş yerinde 80 ölü bırakmışlardır. Ordu kuvvetleri çeteleri takibedevam etmektedir.
—Belgrat :
General Markos Kurmay Başkanlığının «Hür Yunan Radyosu» ile yayınlanan bir tebliğine göre, çeteciler, Kaliça civarında, hükümet kuvvetlerinin elinde bulunan Kalifoni müstahkem mevkiini 4 Nisan gecesi zaptederek bir millî muhafız tabur karargâhını ve 57 askerî esir etmiglerdir.
Gene ayni radyonun bildirdiğine göre. çeteciler, Doğu Makedonya'da Dinetoka civarında Metaksadas'a girmişlerdir. Diğer bir çeteci grupu da Farsal Uçak Alanında bir çok hangarı tahrip etmiştir.
11 Nisan 1948
—Atina :
Yunan bahriyesinde bir suikasdin meydana çıkması üzerine açılan tahkikat neticesinde 140 subay, gedikli ve erin askerî mahkemeye sevkedilmelerine karar verilmiştir. '
Bu 140 kişi, Komünist Parti hesabına sabotaj yapmak ve gemileri batırmaya teşebbüs etmekten suçludurlar.
—Londra:
Yunanistan'dan alınan bir çok raporlara istinaden kanaatlerini izhar eden Londra resmî mahfilleri Yunanistan'daki asilerin artık hücumlarına muvaffak olamadıkları ve Yunan ordusunun yeni taktiği sayesinde yavaş yavaş duruma hâkim olmaya başladığı kanaatinde bulunmaktadırlar. Daha bundan bir kaç hafta Önce Yunan kuvvetleri hücum teşkillerinden ziyade «nöbetçi» rolünü ifa etmekteydi. Fakat bugün askerî birlikler çetecilerin tamamiyle işgal ettikleri bölgeleri sarmakta ve bunu müteakip Amerikan malzemesinin de yardımiyle buraları temizlemektedirler.
Bundan başka haber alma servisinin daha fazla iyileştirilmiş olduğu görülmektedir. Bununla beraber bu terakkiler iç harbîn yükünü henüz hafifletmiş değildir. Yunanistan'ın her tarafında yollar henüz emin değildir, köyler de yeter derecede müdafaa edilmemektedir. Bununla beraber âsiler, Grammos dağlarındaki büyük melcelerindeşimdi siper kazmak ve yuva inşa etmek ihtiyaçlarını hissettikleri gibi mayin tarlaları tesise başlamışlardır. Bütün bunlar âsilerin yeni şekilde bir harbe hazırlandıklarını göstermektedir.
Yetkili müşahitler, çetecilerin de büyük müşkülâtla karşılanmış olmaları gerektiğini, çünkü yeter derecede şefleri olmadığım ve adamlarının talimlerinin tam olmadığını söylemektedirler.
12Nisan 1948
—Atina:
500 Partizan dün, Peleponez'in kuzeyinde bulunan ve Diakofta ile Kalavrita arasındaki tırtırh demiryolunun son noktasında bulunan Kalavrita şehrine taarruz etmişlerdir. Partizanlar şehre girmeye muvaffak olmuşlardır. Son gelen haberlere nazaran hava kuvvetleri tarafından desteklenmekte olan takviye kıtaları Kalavrita'ya doğru yola çıkmış bulunmaktadırlar.
Zagoria bölgesinden gelen 250 Partizan, Yanya - Kalpaki yolu üzerinde bulunan Asfaka mevkiinde hükümet kuvvetlerine hücum etmişlerdir. Bu savaşların neticesihenüzbilinmemektedir.
Partizanlarla işbirliği yaptıklarından dolayı askerî mahkeme tarafından ölüme mahkûm edilmiş olan 8 askerin idam hükümleri bugün Lamia'da infaz edilmiştir.
13Nisan 1948
—Atina:
Atina Haberler Ajansının dün büdirdi-ğine göre, Patros civarındaki Kolavzıyta şehrine karşı 900 âsi tarafından girişilen taarruz, Kıral Paul'ün Adrias destroyerile bu bölgeye gelmesinden az önce, küçük Jandarma garnizonunun karşı taarruzu ile püskürtülmüştür.
Kalavzyta ulaştırma yollarını kesen âsilerin dalgalar halinde yaptıkları hücumlar, Patrastan takviye kuvvetleri gelinceye kadar 15 saat sürmüşse de Jandarmaların karşı koymalariyle akim kalmıştır. Peloponez bölgesinde teftiş seyyahatine çıkmış olan Kıral PaulPatras'a gelince çarpışmadan haberdar edilmiştir. Kıra! bazı bahriye subaylarını görmek, için bir ara karaya çıkmış ve şehre resmen bugün çıkmak üzere gemiye dönmüştür.
14Nisan 1948
—Atina:
Hükümet kaynaklarından haber verildiğine göre, Patras, Agyon ve Korent'ten gönderilmiş olan takviye kuvvetleri Peloponezin kuzeyinde Kalavrita kasabasını kurtardıktan sonra dağlık bölgede kaçmakta olan çetecileri takibe başlamıştır.
Kalavrita hücumundan bahseden Harbiye Bakanı Stratos «çeteciler muayyen bir bölgeyi müdafaa etmek mecburiyetinde olmadıklarından ve geniş bir haber toplama şebekesine malik bulundukları için istedikleri yerde hücuma gelebildiklerinden büyük bir hareket serbestisine malik olduklarını» bildirmiştir. Bakan , memleketin çetecilerden ancak geniş mikyasta harekâtla temizlenebileceğim, fakat bu gibi harekâtın 400.000 kişiden müteşekkil bir ordu gerektireceğini söylemiş ve Yunan ordusunun halen 200.000 kişiden ibaret olduğunu sözlerine ilâve etmiştir.
—Atina :
Bir Jandarma bölüğü Sparta Hapishanesine girerek gardiyanları hareketsiz bıraktıktan sonra hapishanede bulunan 26 komünisti öldürmüş, altısını da yaralamıştır.
15Nisan 1948
—Atina:
Mevkufbulunan26komünistinYunan
Jandarmaları tarafından öldürülmesi hadisesi hakkında alman tamamlayıcı göre jandarmalar, bölük kumandanı ile 4 Jandarmayı taşıyan otomobilin maynlara çarparak havaya uçtuğunu öğrendikten sonra intikam al-maic üzere zırhlı vasıtalara binmişler ve hapishane gardiyanlarını zarar veremi-yecek bir hale koymuşlardır. Nizamı tesise çalışan Jandarma kumandanı öldürülmüştür. Umumî Asayiş Bakanıderhal tahkikata başlanmasını emretmiştir. Başbakan Sofulis ve muavini Tsaldaris' Genelkurmay Başkanı Yan-tizia'dan isyan eden Jandarmaların misal teşkil edecek surette cezalandırılmalarını istemişlerdir.
—Atina:
Yunan ordusu, Drama'nın 24 kilometre kuzeyinde Papadhas Köyü civarında sayıları 2.000 kadar tahmin edilen çeteci kuvvetlerini temizlemek maksadiyle bir hücuma girişmiştir. Çetecilerin elinde iki sahra topu ile bir miktar havan topu bulunmaktadır. Etrafı hemen hemen tama-miyle sarılmış olan bu çeteciler, daha şimdiden büyük kayıplara uğratılmıştır. Hükümet kuvvetleri dün çeteciler etrafındaki ağı sıklaştırmağa devam etmişlerdir. Yunan hududundan gelen 500 kadar başka bir çeteci grupu arkadaşlarının yardımına gitmeye çahşmışlarsa da dağıtılmışlardır.
Yunan hava kuvvetlerine ait Spİtfire uçakları Kalavrita'ya girmiş olan çetecileri hırpalamaktadır. Bu çeteciler, şimdi Patras ve Korent'ten gelen hükümet kuvvetleri tarafından dağlara sürülmektedir. Patras'dan gelen bîr hükümet birliği Kalavrita'yı üç gün devam eden savaşlardan sonra tamamiyle temizlemiştir.
16Nisan 1948
—Atina:
Basın haberlerine göre 14/15 Nisan gecesi Partizanlar Trakya'da Iskeçe şehrini top ateşine tutmuşlardır. 50 mermi atılmıştır. 5 kişi ölmüş, biri çocuk olmak üzere 9 kişi yaralanmış, 50 kadar da ev harap olmuştur.
17Nisan 1948
—Atina:
Bu hafta Trakya'da bulunan Gümülcüne Dimetoko ve Dedeağaç şehirlerinin bombardımanı hakkında gelen yeni tafsilâttan anlaşıldığına göre çeteciler tarafından atılmış olan obüsler Bulgaristan'da imal edilmiştir.
Çeteciler, Dedeağaç'ta şehre girmeye muvaffak olmuşlar ve katliamda bulunmuşlardır.Trakya'dayaşamakta,olanhalk, çeteler tarafından hırpalanmaktadır. 7 ilâ 24 Mart tarihleri arasında kaçırılan 1600 çocuğun 1003 inden fazlası Trakya'da yaşamaktaydı. Çetecilerin Yunan Bulgar hududu boyunca girişmiş oldukları yeni faaliyetin Papades yakınlarında hükümet kuvvetleri tarafından şiddetli bir baskıya maruz kalan âsiler üzerindeki tazyiki azaltmak gayesine matuf bulunduğu zannedilmektedir. Çeteciler, kuvvetle mukavemet etmekte ve karşı taarruzlarda bulunmaktadırlar. Havadan bombardıman edilmekte olup ve Bulgar hududu istikametinde ric'at etmekte olan diğer çeteci grupları da Bulgaristan'da Kenu'dan açılan topçu ateşile desteklenmektedir.
—Atina:
İyi haber alan kaynakların bildirdiklerine göre, Liberal Parti Başkan Muavini Sofokîes Venizelos, dün, Kıra! Paul ile yaptığı görüşmede, hükümete dahil iki büyük partinin liderallerinin liberallerle halkçıların , Koalisyonu çerçevesi dahilinde yeni şahsiyetlerden müteşekkil bir hükümet kurabilmeleri için kabinenin .olduğu gibi istifa ederek hükümette değişiklik yapılmasının elzem olduğu hususunda ısrar etmiştir. Sosyal Demokrat lideri George Papandreu İle yeni partinin lideri Spiridon Markezini'nin de buna müşabih teklifler ileri sürdükleri, yalnız hükümetin parlâmentoya dahil bütün partilerin iştirakiyle genişletilmesine taraftar oldukları ileri sürülmektedir, bununla ilgili olarak ilâve edildiğine göre, Kıra! Paul bu teklifleri Başbakan So-fulis'ebildireceğinivaadetmiştir.
—Atina:
Burada muhabirlerin kanaatince, âsüere karşı şimdiye kadar girişilmiş olan taarruzun en büyüğü başlamak üzeredir. Fakat Yunan kuvvetlerinin mühim yer değiştirmeleri, harp esnasmdakine müşabih tam tedbirler vasıtasiyle, tamamiy-le gizli tutulmaktadır.
Zannedildiğine göre başlıca savaş meydanı. Atina'nın 185' kilometre kuzey batısında Lamia'mn biraz kuzeyindedir. Yeni talim görmüş olan bir tümen sessizce geçen hafta Yunanistan'ın kuzey kısımlarına nakledilmiştir. Halen bu bölge yakıninda en aşağı iki tümenin bulunduğu zannedilmektedir.
19 Nisan 1948
—Atina :
Geçen hafta içinde sıkı bir ketumiyet altmda yapılmış olan kıt'a hareketlerinin tahmin ettirdiği geniş ölçüde hücum hareketi şimdi merkezî Yunanistan'da çete kuvvetlerine karşı başlamış bulunmaktadır. Alâkalı makamlar henüz bu harekât hakkında tam bir ketumiyet muhafaza etmekteyseler de 20.000 kişilik bir hükümet kuvvetinin Rumeli'nin dağlık bölgelerinde takriben 4.000 kişilik bir çete grupunu sarmağa çalıştığı tahmin edilmektedir.
Bu iki kuvvet henüz birbirleriyle temasa geçmiş değillerdir. Ancak hükümst hücum komandoları bazı münferit gruplara taarruz ederek bunları tarnamiyle imha etmişlerdir. Karşı karşıya bulunan kuvvetlerin sayı bakımından farkları nisbetsiz olmakla beraber çetecilerin bu kabil araziden geniş ölçüde faydalanabileceklerini hesaba katmak lâzımdır. Harekât 3.000 kilometre karelik arazi üzerinde cereyan etmektedir. Bu saha mihver işgali zamanında mukavemet için fevkalâde müsait bir herekât sahnesi teşkil etmiştir. Mukavemet hareketi bakımından şartların çok daha ağır olmasına rağmen bu mukavemetçilerin kısmı azamı Almanlar ve İtalyanlardan kurtulmak imkânını bulabilmişlerdi. Şimdi de öyle görünüyor ki, bir çok âsüer kendilerini saran ağdan kurtulmak imkânım bulabileceklerdir. Hükümet kuvvetlerinin şimdiki halde faydalanabilecekleri yegâne nokta âsilerin kâfi derecedeteşkilâtlanmışbulunmamalarıdır.
22 Nisan 1948
—Selanik:
Asi Markos lehinde casusluk etmekle suçlu 73 komünist hakkında Başsavcı aşağıdaki hükümlerin verilmesini istemiştir :
40 idam, 19 müebbet kürek, 9 hapis cezası. Savcı ayrıca 5 suçlunun da beraatira talep etmiştir.
— Atina :
Basın muhabirlerinin bildirdiklerine gere Orta Yunanistan'da Vardhoussİa tepelerinde bin kadar çeteci ordu kuvvetleri tarafından kuşatılmıştır.
Oteyandan yine aynı kaynaklar Carpe-nissi kuzeyinde Tymphristos dağında yapılan çarpışmalarda çetecilerin ö!ü, yaralı ve esir olarak 120 kişi kaybettiklerini ilâve eylemektedir.
Bütün Orta Yunanistan'da ordu kuvvetleri temizleme hareketlerine devam etmekte ve tek mermi almaksızın bir çok köyleri işgal etmiş bulunmaktadır.
24 Nisan 1948
— Atina:
Söylendiğine göre Yunanistanla yeniden diplomatik münasebetlere girişmesi tavsiye edilen Bulgaristan, Yunanistan'ın Bulgar topraklarından isteklerinden vaz geçtiği takdirde bu davete cevap vermeğe hazır bulunduğunubildirmiştir.
Fakat Yunan Başbakan yardımcısı Çal-daris beyanatta bulunarak Bulgaristan barış antlaşmasının kendisine tahmil ettiği şartlan yerine getirmekten istinkâf ettiği müddetçe Yunan Hükümetinin görüşmeleregirişmeyeceğinisöylemiştir.
Bundan başka Çaldaris Birleşik Amerika ile İngilterenin yakında Sofya'da teşebbüste bulunarak Bulgar Hükümetini, barış antlaşması şartlarının yerine getirilip getirilmediğini kontrol ile mükellef komisyonun Bulgar topraklarına girmesine mani olduğundan dolayı protesto edeceklerini ilâve etmiştir. Komisyonun Bulgar topraklarına girmek istemesinden maksat Yunan - Bulgar hududunun silâhsızlanmasıişinikontroletmektir.
26 Nisan 1948
— Atina :
Yunan Genelkurmayının dun akşam neşrettiği tebliğde Artolina bölgesinde çeteciler tarafından dağa kaldırılan bin köylü Termopil'lerle Korent körfezi civarında dağlık arazide hükümetkuvvetleri tarafından girişilen hücum neticesinde kurtarılmıştır.
Çetecilerin kaçarken terk ettikleri S000 koyunluk bir sürü de hükümet kuvvetlerinin eline geçmiştir.
—Atina:
Asiler, Yunanistan'ın merkezinde sayısı gittikçe artan şaşırtma hareketleri yapmaktadırlar. Bunun en mühimmi Tesai-ya'da Agrafa dağlarından gelen 500 çetecinin Kardites yakınında bir köye yaptıkları hücum olmuştur. Yunan kara ve hava kuvvetleri bu hücumu bertaraf etmiş ve âsilere 150 den fazla kayıp ver-dirmiştir. Daha güneyde de şaşırtma hareketlerinin yapıldığı, fakat bunların muvaffakolmadığıbildirilmektedir.
27 Nisan 1948
—Atina:
Patras ve Aigion'un güneyinde, Chelmos Dağı civarında bulunan Kalavrita şehrine âsiler tarafından ayın başında yapılan hücum hakkında şu tafsilât alınmıştır:
1000 kişiden fazla bir âsi kuvveti şehre âni bir hücum yapmışlar ve kenar mahalleleri ele geçirdikten sonra civarda bulunan tepelere çekilmişlerdir. Ertesi sabah erkenden, âsilerden bir kısmı şehre yeniden girmiş ve mîllî muhafızlarla Jandarmanın karargâh ittihaz etmiş olduğu elektrik santralına hücum etmişlerdir. Öğleye doğru cephaneleri biten müdafiler sığınmış oldukları binanın ateşe verilmesi neticesinde bîr çıkış yapmak istemişlerdir. Binayı terkeden mü-dafilerden büyük bir kısmı elbombala-rile öldürülmüştür. Şehre tamamen hâkim olan çeteciler, banka ve posta merkezlerini işgal etmişler, bütün posta pa-
ketlerile bankalarda bulunan 440 milyon Drahmiyi ele geçirmişlerdir. Bundan sonra içlerinde bir yaralı doktor, orta mektebin müdürü, telgrafhanenin şefi bulunan bir takım sivillerle esir ettikleri üç subayı öldüren ve hapishaneyi tutuşturan âsiler, rehin olarak bir banka müstahdemini ve sivillerden bazılarını da beraberlerinealarakçekilmişlerdir.
Bu rehinelerdenyüzlercesiyollardaöldurulmuş ve cesetleri bir çukurda bulunmuştur.
Patras'dan gönderilen takviye kuvvetlerinin zamanında vak'a mahalline yeüşe-memelerine sebep, yoîda bulunan bir köprünün âsiler tarafından atılmış olmasıdır.
Zırhlı otomobiller, vak'a mahalline yetiştikleri zaman âsiler tepelere çekilmiş bulunmakta idiler. Gortynia üzerine çekilmekte olan âsiler ağır kayıplar vermişlerdir.
28Nisan 1948
—Atina:
Hükümete mensup bir şahsiyet komünist şeflerinin silâhlarını bırakmak ve Yıman Hükümlüyle anlaşmak çarelerini aradıklarını söylemiştir. Bu şahıs bu karan, Yunan çetecilerinin maneviyatını sarsan İtalyan seçimlerinin neticelerine atfetmektedir.
—Atina:
Hükümet ordusu genelkurmayı tarafından yayınlanan bir tebliğe nazaran 27 Nisan tarihinde Peloponez'de Parnon dağları üzerinde Vamvakos'da cereyan eden bir savaş sırasında Partizanlardan 42 kişi ölmüştür. Hükümet kuvvetlerinden 10 kişi ölmüş ve 20 kişi de yaralanmıştır.
Diğer taraftan merkezî Yunanistan'da "Vardusia ve Giona dağlarında Partizanlara ağır kayıplar verdirilmiştir.
29Nisan 1948
—Atina:
Selanik askerî mahkemesi gönüllü toplamak ve casusluk yapmak suçundan sanık 73 komünistin yargılanması işinde son kararını vermiştir. Bunlardan 36 sı ölüme, 11 i müebbet küreğe, 18 i hapse mahkûm edilmiş ve 8 i de beraat etmiştir.
—Atina:
Kuzey dağlarında Yunan ordusunun ilerlemesine mani olan sis, kar ve iirtıina âsilerinharekâtınadamaniolmaktadır.
Daimî bir şekilde hükümet kuvvetlerinin baskısı bulunan ve sığınacak bir melceleri olmayan âsiler, soğuk ve açlıktan Ölmektense teslim olmayı müreccah bulmaktadırlar. Fecî bir durumda bulunan ve teslim oldukça gerilere gönderilen âsiler, son zamanlarda çetecilerin, maneviyatının çok bozulmuş olduğunu söylemektedirler.
Âsileri yalnız Yunan ordusunun girişmiş olduğu yeni harekât değil aynı zamanda İtalyan seçimlerinden alman sonuçlar ve diğer memleketlerde elde edilen aleyhte inkişaflar ümitsizliğe sevket-miş ve güvenldrini sarsmıştır. Kuzey Yunanistan dağlarında dolaşmakta olan âsi kuvvetler artık mukavemetlerinin son safhasına girmiş bulunmaktadırlar. Nakliye kıtalarını ve almış oldukları rehinleri bırakmak mecburiyetinde kalan âsiler küçük gruplara ayrılmışlardır. Bu arada hükümet memleketin malî durumunu kalkındırmak için. tedbirler almış bulunmaktadır. Meclisin tatil devresinde vazife görmekte olan komite bu konuda dün iki karar almıştır. Bu kararlardan bir tanesi Yunanistan'ın kalkınması programına katılmak üzere ecnebi memleketlerde bulunan Yunan paralarının bir beyanname İle hükümete bildirilmesi diğeri döviz kaçakçılığına mani olmak için hususi bir tedbir mahiyetinde postanın sansüre tâbi tutulmasıdır,
30 Nisan 1948
—Atina:
Yunan Genelkurma'yı resmî tebliği: Orta Yunanistan'da Ghıona dağları bölgesinde hükümet kuvvetleri, kaçmakta bulunan çetecilerle çarpışmışlardır. Çeteciler 105 ölü ve 24 esir kayıp vermişlerdir.
Ordunun savaşa zorladığı çeteciler Ara-hova kesiminde 17 ölü bırakmışlar ve ayrıca 8 esir alınmıştır. Agrafa bölgesinde başka bir çeteden 21 kişi öldürülmüştür. Çarpışmalar devam etmektedir.
—Atina:
Atina Ajansı bildiriyor:
Başbakan Sofulis millî muhafız taburlarina hitaben yayınladığı bir günlük emirde şunlara işaret etmektedir :
Giriştiğimiz harp yalnız memleketimizin kana boğulmuş bir bölgesini âsilerin ellerinden ve komşularımızın ihtiraslarından kurtarmak için değil, fakat barbar müstevlilerin Slavlaştırmak ve kökünden yıkmak istedikleri Yunan ırkını kurtarmak ve ona yaşama imkânlarını sağlamak için girişmiş bulunuyoruz..
Bu harbin yükünün, evvelâ tabii olarak silâha sarılmış olan bütün milletin omuzlarına yüklenmiş olduğunu belirten So-fulis,millîmuhafızlarıvazifelerinin ağırlığını kavramaya ve bu vazifeyi canla başarmak için çalışmaya davet'etmektedir.
Günlük emre şu şekilde son verilmektedir:
inancımızı ve ocağımızı korumak, medeniyeti ve ırkımızı kurtarmak için harp etmekteyiz. Milletin asırlık düşmanları köylerimize hücum, şehirlerimizi yağma eU.kleri, evlerimizi yaktıkları, halkı öldürdükleri, genç kız ve çocukları Slav terbiyecilerinin ellerine teslim etmek için kaçırmalarınıönlemek için mücadele eden millî muhafızlarla ordu arasında vazifebakımındanbirfarkgözetenleyiz.
— Atina:
Birinci Kolordu KomutanıGeneral Ça-kalatos beyanatta bulunarak merkezî Yunanistan'daki harekâtın birhaydut avı mahiyetinialmışolduğunusöylemiştir. General. demiştir ki :
Biz, haydutların ellerindeki teknik vasıtalarla ve bilhassa müstahkem mevkilerden ve siperlerden istifade ederek müdafaaya geçeceklerini zannetmiştik. Halbuki biz Giona dağlarına yaklaştıkça haydutlar savaşı kabul etmemeği tercih eylediler.
General sözlerine şunları da ilâve etmiştir :
Harekât başladığındanberi, merkezî Yunanistan'daki çete kuvvetlerinin yarısı saf harici edilmiştir.
Diğer taraftan Giona'da hükümet kuvvetleri tarafından sarılan 700 kadar çetecinin savaşa mecbur edildiğibüdirilmelîtedir.
10 Nisan 1948
—Bükreş:
'Romanya Milli Meclisi, yeni anayasanın ilk metnini hazırlayan komisyonun bu mesele üzerinde yapacağı açıklamaları dinlemeküzeredüntoplanmıştır.
Komisyonun bir sözcüsü, yeni anayasanın Romanya'da demokrasinin inkişafına başlıca engellerden biri addedilen Kırs-liyet idaresinin kaldırılmasını tasrih ettiğini söylemiştir.
Yeni anayasada ayni zamanda, ikinci meclisin ilgası da teyid edilmekte, ve Millî Meclisin Romanya'da en yüksek merci olduğu belirtilmektedir.
13 Nisan 1948
—Bükreş:
Romanya yeni anayasası bugün mahalli saatle tam öğle vakti Büyük Mecliste 401 oyla vesözbirliği île kabul ve tasvip edilmiştir.
14 Nisan 1948
—Bükreş :
Romanya Millî Meclisi dünkü oturumun-ds Petro Groza Hükümetini ve dairelerdeki memurlar kadrosunu bazı hafif değişikliklerle kabul ve tasvip eylemiştir. Arma Pauker yine Dışişleri Bakanlığında kalmıştır.
25 Nisan 1948
—Bükreş:
Bükreş barosuna kayıtlı beşbin avukattan 2512 si, bütün memleket barolarında kayıtlı avukatların sayısını tahdit eden son kanun hükümleri mucibince mesleklerine devam hakkından mahrum edilmişlerdir.
Bu tedbirin tatbiki yüzünden mesleklerinden uzaklaşmak zorunda kalan avukatlar arasında Bağımsız Sosyal Demokrat Partisi Başkanı Titel Petrescu- Birat-yano Millî Liberal partisinden eski Maliye Bakanı Mihail Romniceani, Tatares-cu'nın iş arkadaşı ve son Groza kabinesinin Maliye Bakanı Alekandre Alex-andrini bulunmaktadır.
7 Nisan 1948
—Kudüs:
Arap Kuvvetleri Lideri Fevzi Kavukçu dün beyanatta bulunarak insan ve malzeme hazırlıkları nihayet bulduğu zaman Arap kurtuluş ordusunun Filistin'e yürüyeceği -tarihin tesbit edileceğini bildirmiştir. Samari dağlarındaki ordugâhında gazetecilerle görüşen Fevzi Kavukçu dün ordusu tarafından Mismar Hacnek Yahudi kolonisine karşı yapılan taarruzu sırf bir tertip hareketi olarak vasıfîan-dırmıştır. Bu harekette 7 buçukluk bir de top kullanılmıştır. Kavukçu bu münasebetle demiştir ki: Bu hareket kurtuluş ordusu ileri yürüyüşünebaşlayacağızamanYahudilerin başlarınanelergeleceğinibiraz göstermek üzere yapılmıştır.
9 Nisan 1948
—Kudüs:
Telaviv'den atılan Obüs mermileri dün sabah Yafa'da bir otelle dört evin kısmen harap olmasına sebebiyet vermiştir. Bir Arap ölmüştür. Yine Yafa'da bu yüzden biri ağır olmak üzere dört Arap yaralanmıştır. Dün Haberiye şehrinde şiddetli tüfek ateşleri teati edilmiştir. Bu arada üç Yahudi ölmüş ve on Yahudi yaralanmıştır.
Filistin kuzeyinde Dagania kolonisi taarruza uğramış ve bir Yahudi ölmüş ve dördü yaralanmıştır.
Nichamar Baemek'de sükûnet olmakla beraber Arap kuvvetlerinin etrafta top-
landıkları görülmüştür. Haganah'a göre dün gece Hayfa'da beş Arap öldürülmüştür. Top kullanan Araplar Lechavot Ha-bachan'a taarruz etmişlerdir.
— Kudüs :
Tanmmıg Arap Lider ve Komutanı Ab-dülkadir Hüseyni'nin Yahudilerle yapılan çarpışma sırasında öldüğü dün akşam Filistin Yüksek Arap Komitesince teyit edilmiştir.
Kudüs'e sekiz kilometre mesafede bulunan Montcastel kasabasını ele geçirmeleri dolayısiyle Arapların duydukları büyük sevinç bu çarpışmaların son safhasında binlerce Arabın başında savaşan Hüseyinin ölüm haberinin yayıîmasiyle derin bir matem şeklini almıştır. Abdülkadir'in, silâhlı ihtiram kıtası tarafından muhafaza olunan naaşı dün He-rode kapısı civarında bir akrabasının evinde bulunuyordu.
Ceset dün gece kuvvetli bir Avap muhafız kıtası himayesindeki hususi otomobille Kudüs'e naklolunmuştur.
Ölen Arap Lideri bugün Kudüs'te Camü Ömeravlusunadefnedilecektir.
Şimdiye kadar buraya defnedilmek şerefi, önce Ürdün Kiralı Abdullah'ın babası ve sonra da Müslüman Hintli Lideri Mevlâna Muhammet Ali olmak üzere ancak iki kişiye nasip olmuştur.
11 Nisan 1948
— Kudüs:
Arap birlikleri dün akşam Kudüs'te ki üç Yahudi mahallesine hücum etmişlerdir. Hücum Arap sahra topçusunun mahalleleribombardımanı ilebaşlamıştır.
Bütün tarih boyunca Kudüs ilk defa topçu ateşine maruz kalmıştır. Yahudilerden bir çok Ölü ve yaralı vardır.
—Kudüs :
Dün Kudüs civarında Araplar tarafından açılan top ateşi neticesinde 3 ingiliz askeri ölmüş ve 3 sı yaralanmıştır.
—Kudüs :
Dün akşam şehrin tarihinde ilk defa olarak Kudüs'e top mermileri düşmüştür. Ayn Kerim civarında bir tepeden Araplar tarafından atılmış olan bu mermiler batı tarafındaki Yahudi mahallelerine düşmüştür.
75 milimetrelik Fransız toplariyle yapılan bu ateş altında tüfeklerle mücehhez Arap Piyadeleri şehre doğru ilerlemişlerdir. Dün akşam geç vakit Yahudilerin
bombardımana uğrayan mahallelerinde -ki müesseselerle bina ve hastahaneleri boşalttıkları bildirilmekteydi.
Et, yumurta ve sebzeler lüks madde olmuştur ve yalnız karaborsa üyatını vermek iktidarma sahip olanlar bunu satın alabilmektedirler. Ekmek vesika ile dağıtılmaktadır. Su,pekazdır.
Sunday Times Kudüs muhabirinin haber aldığına göre, ingiliz kuvvetlerinin hemen hemen hepsi Kudüs'ü Mayıs'm birine kadar yani zannedildiğinden on beş gün daha önce tahliye etmiş olacaktır. Böylelikle Kudüs'ün müdafaası için bir plân hazırlamak ve bu plânın tatbiki için gereklikuvvetleritoplamak
üzere üç haftadan az vakti kalmış olmaktadır. Bu kîsa müddet içinde vesayet rejimini, muvakkat mütarekeyi ve daha başka meseleleri hâmil bir umumî plân hazırlanmadığı takdirde ingiliz mandası nihayet bulmadan Önce anarşinin ve kan dökülmesinin feci bir şekilde artacağı muhakkaktır.
12 Nisan 1948
Kudüs :
Yahudi Ajansı dün yayınladığı bir beyannamede, Derİasen'de yapılan katlf-ami nefretle karşılamaktadır.
Yahudi Ajansı bundan başka. Filistin'deki bütün partilere hitap ederek medenî milletler arasında cereyan eden harplerde cari olan kaidelere riayet etmelerini istemiştir.
—Kudüs:
Havan topları ve toplarla mücehhez olan ve kamyonlara bindirilmiş bulunan Arap muharipleri Kudüs'ün batısındaki savaşlara tekrar başlaması için mevzi almaktadır. Bu Arap savaşçıları geçen hafta Yahudiler tarafından kazanılmış olan muvaffakiyetlerin intikamını almaya azmetmiş bulunmaktadırlar. Arap savaşçılarının ilk hedefleri birçok savaşlara sahne olmuş bulunan ve bir çok defa el değiştiren El Castel kasabası ile diğerYasinköyün'ünharabeleridir.
Arap kaynaklarından verilen haberlere nazaran şimdiden sadece isminden baskı bir şeyi kalmamış olan El Castel arapların elindebulunmaktadır.Fakat
Yahudiler ise hâlâ mevzilerine hâkim olduklarınıbildirmektedirler.
Geçen Cuma günü Deir Yasin'de ve Stern çetelerine mensup Yahudilerin 254 kadın, çocuk ve ihtiyarı katletmeleri hakkındaverilenmalûmatanazaran
Yahudi tethişçiler tüfek ve el bombala-rıle mücehhez oldukları halde köye girmişler ve kadınları çocukları ve ihtiyarları öldürmüşlerdir. Sadece gençler kalabilmişlerdir. Öldürülmemiş olan kadınlar ise kamyonlara doldurularak Yahudi mahallelerinde dolaştırılmışlar ve burada oturan Yahudiler esirlerin yüzüne tükürmüsîer ve taşa tutmuşlardır.
13 Nisan 1948
—Kudüs :
Yahudilerin Nasreddinin köyüne dün yapmış oldukları hücum esnasında birisi kadın olmak üzere dokuz Arabm öldürülmüş olduğu Öğrenilmiştir. Gaza'da 5 İngiliz hava karargâhını işgal etmekte olan Araplarla kuvvetli bir Yahudi birliği arasında iki saat kadar süren dünkü savaşlarda üç Arap ölmüştür.
Arap'lar arasında Filistin'in en büyük limanına hakim olmak için, savaşa girişmelerine işaret teşkil etmiştû*. İngiltere liman mahallesiyle petrol tesislerini idareye devam edecek ve bütün ingiliz kuvvetlerinin Filistin'i tahliyesine intizaren Karmel Dağındaki genel karargâhı muhafaza edecektir. Halen İngiliz'ler tarafından kontrol olunan tek yol Genel Karargâhtan Liman Mahallesine giden yoldur. İngiliz tankları Liman Mahallesinde, bir İngiliz Polis Çavuşunu öldürmüş olan Yahudi tethişçileri üzerine ateş açmıştır.
Filistin'deki İngiliz Genel Karargâhından bildirildiğine göre, Manda idaresinin nihayete ereceği tarih olan 15 Mayıs'la tahliye ikmal edileceği Ağustos arasında tahliyeyi ve malzeme stoklarını muhafaza için olağanüstü yetkiler verilmiştir. Hiç bir müdahale müsamaha ile kar-şılanmıyacaktir. Memlekette işgalolun-muş yabancı bir arazide gibi hareket edilecektir. Emirlere aykırı hareket edenleri yargılamak için askerî mahkemeler kurulacaktır.
Haganah şimdi gizli bir silâha malik olmakla övünmektedir. Bu her halde, bundan birkaç gün önce Kudüs civarındaki köyleri tahrip etmekte kullanılmış olan 14 santimlik havantopudur. Bu havan topu tahrip kudreti pek fazla olan bir mermi atmaktadır. Havan topunun modeli gizli olarak Çekoslovakya'dan getirilmiştir ve şimdi Yahudi atölyelerinde imal edildiği ileri sürülmektedir.
23 Nisan 1948
— Kudüs :
Hükümetin çıkardığı tebliğde, Yahudilerin Hayfa Arap'larının mukavemetini kırdıkları, bu mukavemetin sadece bazı noktalarda devam ettiği bildirilmektedir. Dün öğleden sonra Vadinismas Mahallesine şiddetle hücum edilmiştir. Arap'ların ağır kayıplar verdikleri söylenmektedir. Atılan kurşunlardan dört İngiliz subayı yaralamıştır. Havan topları da bir askerin ölümüne, onikîsinin yaralanmasına sebep olmuştur. Hücum esnasında meydana gelen kayıplar hakkında tam malûmat yoktur.
25Nisan 1948
—Şam:
ArapYüksekKomutanlığıbildiriyor: Mühim Haganah kuvvetleri Yafa'da ileri karakollarımıza hücumetmiştir.Topçu
düellosuyla beraber şiddetli bir çarpışma cereyan etmiştir. Samuel ileri karakolumuza karşı yapılan bir hücum akim bırakılmıştır.
Arap kuvvetlerinin İngiliz Polisine 110 Yahudi cesedi teslim ettikleri haber verilmektedir.
26Nisan 1948
—Kudüs :
Bir taraftan telefon muhaberatının ke-isilmesi diğer taraftan seyyahat imkânsızlığı yüzünden Kudüs'den gelen haberler, resmî radyo yahud Haganah ve İr-gun cemiyetlerinin gizli radyoları tarafından verilmektedir.
Bu kanallardan gelen haberlere göre, İrgun'a mensup binlerce insan Yafa'yı çenber içine almışlardır. Şehir halkı deniz yoliyle Gaze'ye ve güneyde bulunan
diğer mahallere nakledilmektedir. Kudüs'ten Yafa'ya giden yol bu sabah mik-ve İsrael isimli mevki yakınında kesilmiştir.Hücumasaatyediyedoğrusert
bir havan topu ateşiyle başlanmış ve bu yüzden birçok kişi ölmüştür.
—Hahire:
Arap Birliği çevrelerinden bildirildiğine göre Amman toplantısında alınan kararlar tamamiyle askerî mahiyette olmuştur. Kararların aşağıdaki dört noktada toplandığı açıklanmıştır :
— Filistin'deki askerîharekâta Arapdevelilerin hepsi iştirakedecektir.
— Arap ordularının her biri kendilerine mahsus harekât sahaları almışlardır.
— Askerî hareketler tek komuta altında tanzim olunacaktır.
— Petrolün boru yoliyle Hayfa'ya getirilmesiişinesonverilecektir.
Yazan A. Şükrü Esmer
9 Nisan 1948 tarihlî «Ulus» Ankara'dan:
Filistin meselesi, Birleşik Milletlerin iki başlıca organı olan Asamble ile Konsey arasında mekik dokumakta fakat neticeye doğru ilerlemek şöyle dursun, belki de çıkmazın içine daha elerin gömülmektedir.
Geçen sonbaharda Amerika'nın çok kuvvetli yardıraiyle Asamble Filistin'in taksimine karar vermiş ve bu taksimi gerçekleştirmek için beş kişilik bir komisyon kurulmuştu. Komisyon meseleyi incelemiş ve silâhlı kuvvet sağlanmadıkça taksimin gerçekleştirilemiyeceği neticesine vararak, Konseye başvurmuştur. Taksim meselesine karşı Amerikan politikasındaki değişikliğin açığa vurulması Konsey toplantısının en büyük sürprizini teşkil etmiştir. Bu değişikliği gerekleşti-ren sebeplenin burada tekrarına lüzum yoktur. Fakat değişiklik üzerine meydana gelen vaziyet garip olmuştur: Konsey toplantısma kadar, Yahudilerin görüşünü destekliyen devlet Amerika iken, bundan sonra bu görüş, vaktiyle Sionisttiğe karşı sert vaziyet almış bulunan Rusya tarafından desteklenmiye başlamış, Ame-rika ise Yahudi'leri ndüşmanlığma hedef olmıya başlamıştır. Yâni Yahudi meselesi karşısında Rusya ile Amerika'nın rolleri değişmiştir.
Yahudi'lerin taksim meselesinde Rus yardımını sağlamaları, kendi dâvalarının muvaffakiyeti bakımından, hiç de iyi olmamıştır. Çünkü Rusya, taksim programını destekledikçe, Sovyetler Birliği'nin emelleri hakkında haklı olarak şüpheye düşen Amerika, buna karşı daha sert vaziyet almıştır. Nihayet Amerika'nın teşebbüsü üzerine, Filistin meselesi hakkında 29 Kasım'da verilen taksir kararı-
nı gözden geçirmek için Asamble'nin tekrar olağanüstü bir toplantı yapmasına karar verilmiştir.. Rusya'nın bu davet teklifini veto edeceği sanılmaktaydı ve eğer bü veto ile Asamble'nin toplanmasına mâni olabilseydi, Rusya'nın Konseyde teklifi veto edeceğine şüphe yoktu. Fakat malûm - olduğu üzere, Asamble Konsey karariyle toplantıya davet edileceği gibi, üye devletlerden ekseriyetin karariyle de çağırılabilir. Rusya tarafından veto edildiği takdirde böyle bir ekseriyetin toplanmasına hiç bir zorluğa mâruz kalmmıyaçaktı. Bunu anladığı içindir ki Rusya, Asamble'nin toplantıya çağırılması teklifini veto etmemiş, mesele reye konulduğu zaman müstenkif kalmıştır.
Şimdi mesele tekrar Asamble'ye sunulmaktadır. Nisan ortalarında toplanacak olan Asamble, 29 Kasım'da verdiği kararı yeniden gözden geçirecektir. Birleşik Amerika'nın bu Asamble toplantısına çok garip şartlar altında iştirak edeceğine şüphe yoktur. 29 Kasım kararı Asamble'de Amerika'nın şiddetli ısrarı üzerine verilmişti. O zaman Nevyork gazetelerinin yazdığına göre Birleşmiş Milletlerdeki Amerikan heyetine mensup kimseler, bazı küçük Güney Amerika Devletlerinin temsilcilerini zorlar bir vaziyet almışlar ve taksim kararının verilmesi için çok uğraşmışlardır. Kasım ayının sonuncu haftası Birleşmiş Milletlerde çok heyecanlı günler olmuştur. Taksim meselesi birkaç gün önce reye konulmuş olsaydı, kabulü için lâzımgelen üçte iki ekseriyeti sağlamak mümkün olmıyacaktı. Bunu anlıyan Amerikan heyeti, reye müracaat tarihini tehir etmiş ve dışarıdaki çalışmalarla üçte iki ekseriyet temin edildikten sonradır ki mesele reye konulmuştur.
Şimdi Amerika bu kadar uğraştıktan sonra elde ettiği taksim kararını bozdurmak içinAsamble'yebaşvurmaktadır. Durum bu mahiyette olduğu için Filistin Arap'larının, çok üstün silâhlar ve mükellef hazırlıklar kargısında Hsyfa'da uğradıkları yenilti mühim bir mesele teşkil etmez. Bilâkis bu yenilti bütün Arap âlemine işin ehemmiyet ve ciddiyetini büsbütün belirtir ve hazırlığı ona gft-e yapmasını gerekleştirir. Muhakkak ki Siyonistliği Filistin'in başına musallat edenler bugünkü durum kargısında derin bir nedamet içindedirler ve bunca kanın, vebalini yüklendikleri için ıstırab duymaktadırlar. Fakat bu nedamet de, bu ıstırab da hiç bir fayda vermez. Fayda verecek oîan biricik çare, durumu düzeltmek ve Filistin'i bir an evvel kurtarmıştır.
Tehlike gittikçebüyüyorveçarçabuk önlenemezse daha fazla büyüyecektir.
Filistinişindegafletmanzarası...
Yazan: Tahsin Demİray
24 Nisan 1948 tarihli »Türkiye» İstanbul'dan :
Filistin meselesi, İngiliz ve Amerikan siyasetinin dışında ve ona rağmen tutmuş olduğu istikamette ilerliyerek nihayet buhranlı bir devreye girdi. Önümüzdeki ayın 15 inde, bilindiği gibi İngiltere'nin Filistin üzerindeki manda idaresi sona erecek ve bu vesayet idaresi hesapça Birleşmiş Milletler Teşkilâtına intikâl etmiş olacaktır. İngiliz'ler buradaki kuvvetlerini, Filistin idaresini bir teşkilâtın veya makamın sarsıntısızca ele alabilmesi için daha bir müddet bu memlekette tutacaklar ve fakat bunu da ancak 1 Ağustos'a kadar yapacaklardır. O tarihe kadar tedricen bütün İngiliz kuvvetleri Filistin'i terketmiş olacaklardır. Bu vaziyet, yani İngiliz'leri nbelli tarihlerde bu devir ve tahliyeleri yapacakları malûm olmasına rağmen Milletler Cemiyetince, Filistin'de ingiliz manda idaresi yerine konulacak idarenin nasıl bir idare olacağı ve kime verileceği tayin ve tesbit edilmemiştir. Yıllarca evvel, bu memlekete bir Yahudilik zorla sokulmamş olsaydı, bugün idarenin kime devredileceği, şüphesiz, bir mesele teşkil etmezdi. Memleketin hakikî sahipleri çok uzun yıllardır ancak böyle bir günü beklediklerinden, onlar şevk ve meseretle, en tabiî şekilde bunu alır, başlarının üzerine kor ve bağırlarına basarlardı.
Fakat bugün vaziyet tamamen bambaşka bir şekil almış bulunmaktadır. Bu binlerce yıllık Arap memleketine, dünyanın neresinden getirilip yerleştirilen birçok Yahudi muhacirler hakikî mal sahibinden daha acar çıkmış ve memleketi kendi nam ve hesaplarına teslim almağa kalkışmış bulunmaktadırlar. Birleşik Amerika, ingiliz siyasetinin dur-. durulmaz geriieyişi neticesinde Filistin'de meydana gelecek boşluğu doldurmak yolunda ciddî çarelere başvurmak gerektiği bir anda ve bu hal kendisine ciddiyetle ihtar edilmiş olmasına reğmen, pek ciddî sayılamıyacak ve tatbikatta yeri olmıyan bir taksim projesi yapmakla iktifa etmiştir. Sonradan sıkışınca da bu projesinden vazgeçivermiştir. Bu suretle İngiltere'yi takiben Amerika da âcil kararlar istiyen Filistin meselesi karşısında oldukça garip bir kayıtsızlığa düşmüştür. Ve bu suretle Amerika'nın dünyanın bu köşesindeki meselelere bir petrol borusundan daha fazla kıymet vermediği anlaşılmıştır.
Amerika'lılarm bu zihniyetini dün gelen haberler açıkça ortaya koymaktadır. Bu haberlere göre bütün Amerikan basınını şimdi birdenbire Filistin meseleleriyle dolup taşmış ve bütün bu gazeteler, İngiltere'nin bu manda vazifesini daha bir müddet bilfiil idame edeceği ümit ve te-mermileriyle doldurulmuştur. Eski ve çok tecrübeli bir politikaya sahip olan İngiliz'ler ise realiteden ayrılmamakta ve belli tarihlerde Filistini tahliye edeceklerini ciddî bir şekilde, Birleşmiş Milletler Teşkilâtına hatırlatmakta ve bu suretle hülyaya kapılmış olan Amerika'lıları ikaz etmektedirler. İngiliz'lerin daha dört gün evvelki bir yazımızda belirttiğimiz gibi, içinde bulundukları derin zoruluklar, onların başka türlü hareket etmelerine ciddî şekilde mâni teşkil etmemektedir. Amerika, bu vaziyeti de maalesef kavramış gibi görünmemektedir.
Amerika'nınveİngiltere'nindurumu böyle oluncabaşkayerden müsbet ola-
rak ne beklenir. Filistin meselesinde, Anglo - Amerikan'ların umumî manzarası gerçekten bir gaflet manzarasıdır. Şimdi bu derin gafletten karşı taraf fayalanmakta, Rus emperyalizmi azimli, sistemli, plânlı ve programlı olarak bu işi ele almış görünmektedir. Filistin'de Rus subaylarının sevk ve idaresi haberleri henüz yalanlanmamış olduğuna göre vaziyet gerçekten vehamete doğru gitmektedir.
Bu vehametin* tahminlerden, tasavvurlardan ibaret olmayıp canlı bir hakikat olduğunu son Hayfa hâdisesi açıkça ortaya koymuş cldu. ingiliz'lerin ilk boşalttıkları yarleri Yahudi kuvvetleri harple işgal etmişlerdir. Ve kabul etmek lâzımdır ki bu iş plânlı bir şekilde başarmışlar ve Arap'ları zor bir duruma düşürmüşlerdir.
Bununla beraber, bu bir netice olmayıp uzun ve çok kanlı kargaşalıkların bir başlangıcıdır. Bu ciddi ve sert başlangıç temenni edelim ki gaflet uykularını yırtsın ve Yakın Şark'ta Avrupa'nın evvelce ihdas ettiği ters vaziyetleri düzeltebilmek için başta Amerika olmak üzere hür milletleri harekete geçirsin.
Filistindeki çarpışmalar...
Yazan:SelimSabit
25 Nisan 1948 tarihli «Tasvir» İstanbul'dan :
Birleşmiş Milletler siyasî komisyonunda konuşan İngiliz Sömürgeler Bakanı Mis-ter G. Jones şöyle demiştir: «ingiliz mandasının sona erdiği 15 Mayıstan sonra Filistin'de dahilî harbin başlamasına ne taksim plânları ne de vesayet rejimi mani olamıyacaktır.» Bay Jo-nes'in bu sözlerine yapılacak tek bir itiraz varda o da hâdisatm kendisine takaddüm etmiş olmasıdır. Filistin'de dahilî harbi önlemek artık mevzuubahis değildir. Ancak bunu durdurmak için alınacak tedbirîer üzerinde konuşulabilir. Yahudi'lerin Hayfa şehrini zapt etmeden Arap'larla Yahudi'ler arasındaki mücadelenin bir müddettenberi hakikî bir harp halini aldığının en taze delilidir.
Hâdiselerin hakkını bu şekilde verdikten sonra Britanya Sömürgeler Nazırının da haklı olduğu hususları tebarüz ettirmek lâzımdır. Birleşmiş Milletler bir mucize neticesinde taksim plânını tatbik için mutabık kalsalar bile, bu plânın hiç bir tesiri olmıyacaktır. Ve yahut öyle bir ihtilâta sebebiyet verecektir ki mahallî bir mesele dünya çapında bir hâdiseye inkılâp edecektir. Şimdilik işin bu kadar genişlemesini kimse - istememektedir. Amerika tarafından teklif edilen vesayet plânına gelince, bunun da daha fazla bir muvaffakiyet kazanacağı tahmin edilmemektedir. Bu plânda Yahudi'lerin Filistin'e serbestçe hicret etmelerini derpiş eden tek bir. hükmün bulunması bile Arap'lar tarafından kabul edilmemesine saik olacaktır.
Arap'lar pekâla biliyorlar ki Filistin'deki Yahudi ekalliyei bir gün ekseriyet haline inkilâp edecek olursa, Birleşmiş Milletler de dermeyan ettikleri haklı dilekleri bütün hukukî mesnetlerini kaybetmiş olacaktır.
Bu itibarla vesayeti de taksim plânı gibi reddetmişlerdir.
Bütün bu mülâhazalar neticesinde Filistin'in 15 Mayıs'ta kana bulanmak tehlikesiyle karşılaşacağı anlaşılır. Bir yıldanberi Arap - Yahudi meselesini münakaşa eden Birleşmiş Milletler Teşkilâtının önümüzde kalan 20 gün zarfında bu işe bir hal çaresi bulup felâketi önliyeceğine nasıl inanılabilir? Bunun için Avrupa'dan hicret etmek is-tiyen Yahudi'lere başka mahreçler temini düşünülmelidir. Bu suretle Filistin'deki harbi durdurmak mümkün olmasa bile hiç değilse bu dâvanın dünyayı felâkete sürüklemesini önlemek kabil olur.
Filistin meselesi...
26 Nisan 1948 tarihli «Ulus» Anka-ra'rîan:
Filistin'de Arap'larla Yahudi'ler arasında gün geçtikçe artan gerginliğin yarattığı nazik durum, Birleşmiş Milletler çevrelerinde haklı endişelere yol açmaktadır, ingilizler, 15 Mayıs'ta manda idaresi sonaerinceFilistin'iboşaltma kararında ısrar ediyorlar. Sömürgeler Bakanı M. Greech Jones'in. Birleşmiş Milletler siyasî komisyonunda belirttiğine göre, İngiliz Hükümeti, son kuvvetlerin tahliyesi için tespit edilmiş olan bir Temmuz"dan sonra, Filistin'de artık hiçbir kıta bulun-durmıyacaktır. Halen mevcut kuvvetler, pek yakında gemilere bindirilmek üzere muayyen bölgelerde toplanacaktır. Bu sebeple ne taksim, ne de vesayet rejimi 15 Mayıs'ta-n sonra Filistin'de iç harbin patlamasına engel olamıyacaktır.
Gerçi Güvenlik Konseyi, Filistin'de bir mütareke aktedilmesine dair Amerikan teklifini üçe karşı sekiz oyla kabul etmiş bulunuyor. Mütareke Komisyonunu Amerika, Fransa ve Belçika konsolosları teşkil edeceklerdir. Ancak bu komisyonun, Arap'larla Yahudi'ler arasında bîr mütareke yapılmasını sağlayacağı, hattâ teşebbüslere girişmek için kâfi zaman bulacağı gittikçe şüpheli bir hal almaktadır. Her iki taraf, silâhlı mücadele için ciddi hazırlıklar yapmaktadır. Yahudi'ler, daha şimdiden stratejik bir yer olmak .itibariyle Hayfa'yı eîe geçirmiş bulunuyorlar. Buna karşılıkİrak Kıra! Naibi
ile birçok tanınmış Arap liderleri, Amman'da toplanarak Filistinîe yardım tedbirlerini konuşmaktadırlar. Bütün Arap şehirlerinde Filistin'in hattâ 15 Mayıs'tan önce işgali lehine nümayişler yapılmak-tsdır. Eski Müftü, lâf yerine artık hare- . kete geçilmesi lüzumunu bir kere daha ileri sürmüştür.
Görülüyor ki Filistin'de devam etmekte olan gerginlik ve kargaşalıkların, bütün Orta Doğu'yu tehlikeye düşürecek bir iç-harbe müncer olması için ihtiyatsız bir kıvılcım kâfi gelecektir. Böyle bir harbin ise, daha geniş ihtilâtlar doğurmaya elverişli olduğu da bir gerçektir. Bu yüzden dünya barış ve güvenliği hesabına silâhlı bir mücadelenin Önlenmesi bir zarurettir. Bunun için de Filistin meselesinin bütün ilgilileri tatmin edecek şekilde halli, en kestirme yol olacaktır.
Ne çare ki Filistin meselesi, en çok Yahudi liderlerinin kısa görüşlü politikaları
yüzünden içinden çıkılmaz bir dert halini almıştır. Bilindiği üzere Filistin meselesi,2 Kasım 1947tarihli Balfour beyannamesiyle ortaya çıkmıştır. İngiliz devlet adamı bu beyanname ile, Birinci Dünya Harbinde itilâf devletlerine sadıkane hizmet etmiş olan Yahudi'lere bir ana vatan yaratmak hedefini güdüyordu. Bunun yanında Balfour, her taraftan Yahudi'lerin Filistin'e göçmesi yüzünden Amerika da dahil birçok memleketlerde daha o zaman uyanmıya baslıyan Yahudi aleyhtarlığının önleneceğini de umuyordu.
Yalnız Balfour, bu plânla İngiltere'nin tasarruf salâhiyetini haiz olmadığı topraklar hakkında karar verme hatasını işlediğinin farkında değildi. Plân iki bin yıldanberi fiilen o bölgede oturmakta ve yaşamakta olan hakiki ev sahibini hesaba katmamıştı. Başlangıçta bu mahzur pek göze batmadı. Geniş ve nüfuzu az topraklar üzerinde miktarı mahdut Yahudi muhacirlerin bütün dünyanın yardımiy-le kurdukları yeni kasabalar, memleketd iktisadî bir gelişme sağladı. Ücretler ve arazi kıymetleri yükseldi. Eu sayede ski milletin yanyana kardeşçe geçineceği ümitleri doğdu. .
Daha sonra Yahudi muhacereti arttıkça asıl ev sahipleriyle yeni geienier arasındaki uğurum derinleşmeğe başladı. Yahudi liderleri, taleplerini gün geçtikçe artırdılar. Nihayet İngiliz'ler Filistin'e muhacereti tahdit zorunda kaldılar. Buna karşı Yahudi lideri Amerika'yı ingiltere aleyhine tahrike kalktılar. İlk anlarda bazı başarılar da elde ettiler. Fakat çok geçmeden hakikat anlaşıldı. Başlangıçta Filistin'in taksimi suretiyle orada müstakil bir Yahudi Devletinin kurulması plânını destekliyen Amerikan Hükümeti' Orta Doğu'da daimî huzursuzluk yaratacağı şüphesiz olan bu karardan vazgeçti. BöyleceYahudi'ler,kısazamaniçinde
kendi müfrit dilekleri ve hataları yüzünden Arap'larla barışmaz düşman haline geldiler. İngiliz'lerin dostluğunu, Amerika'nınyardımınıkaybettiler.
Bu durum karşısında Rusya'ya ümit bağ-hyan bazı Yahudi liderleri varsa da ço-' ğımuk böyle bir politikanın Yahudi'liğin
İngiltere ve Amerika'da da itibarını kaybetmesine müncer olacağını biliyor. Nitekim Nevyork'taki Yahudi'lerin bir kısmımn Wallace'se tutar görünmesi, Amerikan halk efkârında gayri müsait tepkiler yaratmıştır. Artık Arap dünyasının isteği hilâfına ve geniş bir bölgenin ebedî huzursuzluk ve kararsızlığı pahasına Filistin meselesinin haiîedîlemiyeceği anlaşılmıştır.
Bu sebeple Türkiye.nin daha önceden aleyhte rey verdiği taksim plânından vazgeçme, siyasî bir basiret eseridir. Filistin probleminin, asıl memleketin sahibi olanlara sorulmaksızm dıştan ve kuvvet istimaliyle çözülmesi mümkün olmayınca tutulacak en iyi yol, bir intizar ve yatıştırma politikasıdır. Arap'larla Yahudi'ler arasında mütareke - eğer yapılabilirse - karşılıklı anlaşma için gerekli zamanı kazandıracaktır. Yahudi'ler, müfrit istiklâl ve taksim dileklerinden vazgeçerlerse Filistin meselesinin zamanla bütün ilgilileri tatmin edecek şekilde halli ümidi yeniden doğar. Harbin hiçbir meseleyi halletmediği iki cihan savaşîyİe sabit olmuş bir gerçektir. Buna göre Filistin probleminin hayırlı bir şekilde çözülmesi yolu da ancak barış ve anlaşma yoludur.
Orta Şarkta harp...
Yazan:AhmetEminYalman
20 Nisan 194S tarihli tanbul'dan:
Filistin'de harp var. Bir takım silâhlı kuvvetler; bizim içinde yaşadığımız Orta Şark bölgesinde çarpışıyor, çoktan beri zaten ihtilâl halinde bulunan insanların arasına kan giriyor, sönmez kinler parlıyor, binlerce kadın, erkek, çocuk yuvalarmdaki cılız geçim imkânını ter-kederek komşu memleketlere kaçıyorlar ve mutlak bîr sefaletin pençesine düşüyorlar...
Gözümüze çarpan ilk alevler; olduğu yerde sönecek bir yangının parıltılarına hîc benzemiyor. Yangın bütün Arap âlemini içine alacaktır. Uzak uzak memleketlerde bulunan Museviler de taraf tutup muhitlerinde Musevi dâvası lehine alâka uyandırmağa, Filistindekilertn imdadına koşmağaçalışacaklardır.Çarpışma halindeki ideolojiler, fırsat bu fırsattır diyerek nefret yangınına patrol dökmekhuna JsD&nyoî harbi tarzında minvn-tür bir cihan harbi manzarası vermek •çin ellerinden geleni yapacaklardır.
1945 yılında San Frsnsisko'da büyük merasimle Birleşmiş Milletler Teşkilâtı kurulmuştu. Bunun bir Emniyet Meclisi bulunacaktı. Bu da milletlerarası bir zabıta kuvvetiyaratacaktı.
Hani nerede? Canı yanan milyonlarca insan: »Polis!a diye bağırıyor. Cevap yok...
Bütün dünyanın huzuru ve barışı tehlikeye düşüyor. Birleşik Milletlerin tarafına bakıyoruz. Kuru lâftan başka alâka ve hareket yok..
Bugünkü şekliyle Birleşik Milletler Teşkilâtının ölü doğduğuna ve hakikî sulh hareketine destek olacak yerde aldatıcı bir heyülâ halinde insanlığın yolunu kestiğine yeni bir delil mî istiyorsunuz? Filistin'deki feci manzaraya bakınız,...
Yeniden harp meydanı olan Filistin toprakları bizim yabancımız değildir. Birinci Cihan Harbinde bu toprakların her zerresi Türk kaniyle yuğrulmuş, her köşesi bir Anadalu yavrusuna mezar olmuştur. Ondan evvel de asırlarca müddet Türk askeri; dünyanın üç büyük dini için müşterek surette mukaddes olan topraklarda huzurun, asayişin, tesamü-hün, vicdan ve mezhep hürriyetinin bekçiliğini etmi§tir.
Biz bugün aynı istikametlere baktığımız zaman taraf tutmak ve- kavgaya karışmak meyimi katiyen duymuyoruz. İçinde yaşadığımız bölge için, sevdiğimiz komşu milletler İçin ancak sulh istiyoruz. Bu milletlerin hepsi bizim gibi iktisadi bakımdan geri kalmışlardır. Bir avuç insanın nispetsiz refahına mukabil her bîrinde milyonlarca insan, asgari medeni seviyeden çok aşağı bir geçim derdi içinde kıvranıyor. Elim bir manzara gösteren dertleri tedavi etmek ve terakki teminine çalışmak üzere sarfediîmesi lâzım gelen enerji ve imkânların yeniden kin ve husumet sahalarında heba olması ve bölgede yaşıyan milletlerin daha zayıf ve haricî yardıma muhtaç bir hale düşmeleri yazıktır.
10 Nisan 1948
— Beyrut:
Lübnan Saylavlar Meclisi harp esnasında olduğu gibi banş zamanında da Millî Savunma Bakanına menkul ve gayrimen-kullere el koymak hakkını veren kanun tasarısını kabul etmiştir.
Maliye Bakam Filistin'e para temin etmek maksadiyle gelir vergisinde % 5 nis-betinde bir arttırma yapılması hakkında hükümete bir proje sunmuştur.
Lübnan Başbakanı, Sayiavle Meclisinde şunları söylemiştir:
Bu sırada bütün dünyada büyük bir endîşe hüküm sürmektedir, istikbal hakkınca mevcut olan kararsızlık herkesin ha-
zır bir halde bulunmasını gerektirmektedir. Her ihtimale karşı hazır olmalıyız. Başbakan, Arap Birliği Siyasî Komitesinin yalnız Filistin meselesini görüşmek maksadiyle değil, aynı zamanda dünya durumunu karşılamak için her bir Arap devletinin ne gibi tedbirler alması gerektiğini kararlaştırmak için toplandığını söylemiştir.
Başbakan, Lübnan'ın diğer Arap devletleriyle bir ittifak akdetmeği reddettiği yolundakiiddialarıyalanlıyarakşöyle demiştir:
«Lübnan, güvenliği temine matuf bütün tedbirlerin alınmasında daima komşularına iltihak edecektir. Lübnan, bütün dünyada barışın tesisi için çalışacaktır.»
7 Nisan 1948 — Aden:
İngiliz Hükümeti İmam Ahmet'in Yemen Kiralı olmasını, derhal tanıyacaktır,
Aden'deki Genel Valinin, bilhassa Prens Seyfül İslâm İbrahim ile Cezayirli El Varteİani'nin bugünkü rejime muhalefeti yolunda girişmiş oldukları faaliyete bîr son vermek üzere talimat alması beklenmektedir.
İngiltere Hükümeti Yemen ile yapmış olduğu 1934 antlaşmasının devam etmesini arzu etmektedir.
9 Nisan 1948
—Aden:
imam Yahya'nın katlinden sonra Yemen tahtım ele geçiren ve altı hafta kadar hüküm süren Abdullah El Vezir dün Hsjja'daİdamedilmiştir.Herikiside
müteveffa imam Yahya'nın katime iştirak etmiş olmaktan suçlu idiler.
Buraya gelen haberlerde bildirildiğine göre, yeni imam Nurettin Eldinillah şimdi bütün Yeinen'i kontrol etmektedir. Kabile reislerinden 30 u tevkif edilmiştir.
imamın kuvvetleri şehirlere ve köylere yerleştirilmiştir. Yeni İmam, Yemen'in Merkezi Sanaa'ya gelmeye hararetli bir şekilde davet olunmuşsa da, karargâhını Taiz'de tesis etmiştir.
Kıral İbni Suut ile Ürdün Kiralı Abdullah herhalde yakında Yemen'e delegeler göndereceklerdir.
İmam' ıslahat hususunda Arap Birliğinin tavsiyelerine riayet edeceğini bildirmiştir. Bundan başka yeni Imam'ın ingiliz makamlarına meşrutî bir hükümet kuracağını haber verdiği de söylenmektedir.
New - York Valisi Dewey üzerinde kolay bir zafer kazanmıştır. Öbür
adaylar en ufak bir muvaffakiyet dahi temin edememişlerdir.
Bu son netice General Mac Arthur'un ümitlerini daha doğmadan öldürmüş olmaktadır. General Mac Arthur, Tokyo'da genel karargâhında en ufak bîr yorumda bulunmayıdahireddetmiştir.
Stassen ile Dewey'den sonra ayan üyesi Robert Taft gelmektedir. Avrupa'nın kalkındırılması programının kongre tarafından kabulünde büyük bir rol oynamış olan ve ismi arzusuna aykırı olarak adaylar listesine ilâve edilmiş bulunan Ayan Meclisi dış münasebetler komisyonu başkanı Vandenberg, dördüncü gelmiş, Mac Arthur ise beşinci ve sonuncu olmuştur.
Temsilciler Meclisi Başkanı Joseph Martin, Stassen'e verilen oyların ancak yüzde birini alabilmiştir.
26 Nisan 1948
— Washington:
Dün verilen haberlere göre Birleşik Amerika Genelkurmay Başkanı Omar Bradley, Ayan müsellah kuvvetler komisyonunun aktettiği gizli ictimada konuşarak şimdiki halde harp İhtimallerinin bundan üç ay evvelkinden daha kuvvetli olduğunu söylemiştir. Generalin bu sözleri sıkı bir şekilde sansür edilmiştir.
General Bradley gizli ifadesinde demiştir ki: «şimdiki halde» bundan üç ay evvel ihtiyati konuştuğumuz devreye nazaran, birşeyler olabileceğiden daha fazla endişe ediyoruz. Karşımıza bir harp çıkmayacağından emin değiliz. Komisyon başkanının bir sualine cevap veren General Bradley mecburi askerlik teklifinden vaz geçmediğini bildirmiş ve demiştir ki:
«İngiltere'y ve bir müddet dayanacak olan herhangi başka bir memlekete göndereceğiniz hava kuvvetlerinden mada talim ve terbiye görmüş insan ihtiyatları bulundurmağa mecbursunuz. Meğerki bu kıtada sadece tedafüi bir harbi göze almış olasınız. Aksi takdirde bu kuvveti meydana getirip talim ve teçhiz edinceye
kadar burada kalmak mecburiyetinde olursunuz. Fakat bu aralık Rusyaya-Rusyadan bahsettiğimiz hepimizce malûmdur - hücum etmek için icabeden istinat noktası elinizden çıkmış olabilir.»
29 Nisan 1948
— Washington:
Komünist faaliyetini cezalandırmaya matuf olup Mümessiller Meclisi komisyonu tarafından kabul edilen kanuntasarısı komünistleri kanun harici addetmekte yalmz, parti idarecileri hakkında, hükümeti devirmeğe matuf komololardan ötürü icrasına yetki vermektedir.
inek için kurulmuş olan komisyona başvurabilir. Sinemacılık, piyes muharrirliği ve gazetecilik gibi. serbest meslek sahibi olan solcular da takibattan kendilerini kurta-ramamışlardır. Fakat bunlar hakkında komünist oldukları için değil, komünist olduklarının meydana çıkarılması için takibat yapılmıştır. Senaryo ve piyes yazan birçok solcu müellifler, Vaşington'a çağrılarak «Amerikalılara yakışmıyan hareketler» i tetkik eden Kongre komisyonu önünde komünist olup olmadıkları kendilerine sorulmuştur. Bunlar bu suale cevap vermek istemediklerinden haklarında ayrıca kanuni takibat yapılmaktadır.
Gazetelerin pek azı komünisttir. Resmen komünist partisine mensup Nevyok'ta yalnız bir Daily Worker çıkmaktadır. Fakat P. M. gibi, kendisine «liberal» adi veren gazetelerde komünist propagandası yapmaktadır.
Her halde Amerika'da solculuğun bu aralık pek zayıf olduğu şüphe götürmez ve komünistlikle işbirliğine doğru kaydıkça daha da zayıflıyacağı muhakkaktır. Rusya tarafından takibedilen tecavüz ve müdahale politikası solculuğun gelişmesine büyük engel teşkil etmektedir.
15Nisan 1948
KOSTARİKA — Washington:
Amerika'nın Kostarika elçisinin Hükümet Merkezi olan Sanjose'den bildirildiğine göre, kendisi ve Meksika ile Panama Büyük Elçileri ve Papanın temsilcisi hükümetle sağcı âsiler arasında tavassutta bulunmak için seçilmişler ve âsi şefinin genel karargâhınıziyaret etmişlerdir.
Büyük elçi âsilerin barış şartlarını hâmil olarak gelmiş ve bu şartları hükümete tevdi etmiştir. Bu şartları yayınlamış olmamakla beraber hükümetin bunları kabuledeceğizannedilmektedir,
16Nisan 1948
KOSTARİKA — Costa - Rica ;
Öğrenildiğine göre, hükümeti destekle -mekte olan Costa - Rica komünistleri, muhalefet üyelerinden birçok zengin şahıslanrehineolarakkaçırmışlardır.
19 Nisan 1948-
KOSTARİKA — Washington:
Kostarika'dan resmî makamlara gelen haberlerde bildirildiğine göre, Nikaragua kuvvetleri Kostarika arazisinde hudut yakınında stratejik mevkileri ele geçirmişlerdir.
Aynı resmî makamlar Nikaragua Harbiye Bakanı General Anastassio Somoza'-
nı nemrindeki kuvvetlere bu noktaları ele geçirmek emrini verdiğini ilâve etmektedirler. Bundan başka General So-moza bu bölgede âsilere karşı harekâta girişmiş olan Kostarika Hükümetinin Nikaragua'dan bu bölgeleri işgal etmesini talep ettiğini de iddia eylemiştir.
20Nisan 1948
KOSTARİKA — Washington:
Costa Rica'da San Jose Şehrinin bazı stratejik noktalarının Vanguardia Popular Partisininkontrolü altındabulunduğu
bildirilmektedir.
21Nisan 1948
KOSTARİKA — San - Jose :
CumhurbaşkanıTheedoraPicardodün akşam asi kuvvetleri ile sulh antîama-sını imza ettikten sonra istifa etmiştir. Antlaşmanın bir maddesinde 74 yaşında Santos Leon Herrera'nm başkanlığa getirilmesi derpiş olunmakta îdi, Antlag-ma gereğince hükümet kuvvetleri kayıtsız ve şartsız teslim olacaklar. Siyasî ve askerî şefler sürgüne yollanacaktır. Mi-gul Brenes Gutierrez Harbiye Bakanlığına tayin edilmiştir.
Bu antlaşma ile başkan Picardo rejimi ve Jose Figuero'nun komutasındaki âsiler arasındaki sivil harp sona ermiş bulunmaktadır. Âsilerin şefi işçi sendikalarının haklarını tanımakla işe başlamıştır. Yeni Cumhurbaşkanı 8 Mayıs'ta kongreye gelip bir ihtimalle yeni bir Başkan seçinceyekadariktidardakalacaktır.
Figuero'nun kuvvetleri kışlaları ve polis merkezini işgal edeceklerdir. Sulh. Fi-kardo Hükümeti ile Figuero'nun murahhası Papas Bankamanı Nunez arasında yapılan müzakereden sonra imzalanmıştır.
9Nisan 1948
KOLOMBİYA — Bogota:
Kolombiya Liberal Partisinin Lideri M. GaitonbugünBogotadakatledilmiştir.
KOLOMBİYA — Bogota:
Kolombiya telgraf merkezlerinin bildirdiklerine göre Kolombiyanın telsiz telgraf münakaleleri Kolombiya âsilerinin kontrolü altında bulunmaktadır.
KOLOMBİYA — Bogota:
Hükümete muhalif kalabalık bir nümayişçi grubu muhafızları bertaraf ederek Amerikahlararası Konferansın toplanmakta olduğu Capitolia Nacional Sarayının koridorlarını istilâ etmişlerdir. Nümayişçiler konferansa iştirak etmekte olan heyetlere tecavüz etmemişler fakat sadece «Perez'e ölüm» diye bağırmışlardır.
KOLOMBİYA — Paris:
Kolombiya Radyosunun bildirdiğine göre liberal Partinin askerî ihtilâl komitesi bir tebliğ yayınlıyarak partinin iktidarı ele geçirmiş olduğunu bildirmiştir.
KOLOMBİYA — Paris :
Liberal Partisinin askerî ihtilâl komitesinin elinde bulunmakta olan Bogota Radyosunun bildirdiğine göre Cumhurbaşkanlığına Dr. Dario Echandia ve Başkanlığa da Dr. Eduard Santos tayin edilmiştir.
10Nisan 1948
KOLOMBİYA — Bogota:
İhtilâlciler Panamerikan Konferansı binasının basına ayrılan salonuna girdikten sonra içeride bulunan yerli ve yabancı
basın muhabirlerini sopalarîa tehdit ederek koğmuşlardır.
KOLOMBİYA — Nevyork:
Bogota Radyosunun burada dinlenen bir haberine göre geçici Hükümet Liberal Parti mensuplarından teşkil edilmiştir. Radyo yayımı, Muhafazakâr Parti Şefi hakkında «Kahrolsun Gomez» sözleriyle sona ermiştir.
KOLOMBİYA — Washington:
İki radyo merkezinin hükümetin emri altına alınmış olması dolayısiyle Bogota ile dış dünya arasında hemen muhabere ve münasebet tesis olunacağı ümit edilmektedir.
Alınan haberlerden anlaşıldığına göre hükümet halen ihtilâlcilerin elinde bulunan mevzileri askeri kuvvetlerle geri almak üzeredir.
Bir kaç saat önce ihtilâlin katiyetle muvaffakolmasıtahminedilmişsedebu
ihtimal saat 23.30 da şüpheli bir duruma girmiştir.
KOLOMBİYA — Nevyork:
Bogota Radyosunun yayınladığı ikinci haber, Liberal Partinin geçici Cumhurbaşkanını, Başkanlık Sarayına yerleştirdiğini açıklamaktadır. Radyo sözcüsü, halen Nevyorkta bulunan Başkan yardımcısı ve Liberal Parti Lideri Santos'un Bogotaya dönerek iş basma geçmesine kadar geçici başkanın vazifeye devam edeceğini söylemiştir.
Sözcü ordunun ihtilâlcilere katılmış olduğunu da ilâve eylemiştir.
KOLOMBİYA — Washington:
Diplomatik yollarla Bogotadan alman haberlere göre İhtilâlciler Başkan Perez'i
istifaya ve liberallerden mürekkep bir hükümet kurmağa zorlamak maksadiyle Başkanlık Sarayına girmişlerdir, ihtilâlci hareketin başında saraya giren heyet Doria Echandia'nm idaresinde bulunuyordu, liberallerin kontrolü altındaki radyoların mütemadiyen halkı sükûne davet etmelerine rağmen kargaşalıklar devam eylemektedir,
KOLOMBİYA — Bogota:
Başkan Ospina Perez dün akşam mahallî saatle 21 de bir tebliğ yayınlamış ve gündüz cereyan eden kargaşalıkların komünist manevralarının mahsulü olduğunu teyit eylemiştir.
Başkan Kolombiya halkına hitap ederek totaliterlikle mücadele için birleşmesini istemiştir.
Ayni saatte, liberaller tarafından kontrol edilen radyo merkezi de yaptığı yayımda liberallerin Başkan Perez'i istifaya iknaa çalıştıklarını bildiriyor ve ihtilâlin muvaffak olması için işçilere silâhlanmalannı tavsiye ediyordu.
Saat 23 de Bogota'nın başlıca hastahane-Ierinde 26 ölü ve 202 yaralı vardı. Altısı Başkanlık Sai'ayı Önündeki meydanda ve biri de Amerika büyük elçiliği kaldırımında olmak üzere sokaklarda bir çok ölü vardı.
KOLOMBİYA — Bogota:
Dün gece geç vakit şehrin merkezinde bulunan büyük binalardan en az besi alevler içinde yanmakta ve şehirde tam manasiyle yağma ve talana tabi tutulmuş bulunmakta idî. Sokaklarda polis kuvvetleri görülmüyor ve tek tük rastlanan bazı askerler de, görünüşe göre, duruma müdahaleden aciz, hadiselere seyirci kalıyordu. Sırtlarında sekiz on kat elbise taşıyan çapulcular bir yandan koşarak cadde ve sokaklardan geçerken öte yandan, bir takım insanlar da yağma ettikleri mağazalardan aşınlan gömlekleri sokak ortasında değiştirmeğe çabalıyorlardı.
Gazete ve Radyo muhabirlerinin çoğu geceyi Amerika ve Fransa Büyük Elçilikleri binalarında geçirmişlerdir. El Tiem-po Gazetesi hadise kurbanlarının en az
100 kişi olduğunu yazmakta fakat durum itibariyle şimdilik tam bir tahmin yapmak mümkün bulunmadığını ilâve eylemektedir.
KOLOMBİYA — Nev - York :
Pan Amerikan Konferansı dün ani olarak
sekteye uğramıştır. Konferansın
toplandığı bina, yirmi bir memleketin mümessili içtima halinde iken ihtilâlciler
tarafından işgal edilmiştir.
Vaziyet sükûnet bulmadan konferansın çalışmalarına devam edemiyeceği zanno-lunmaktadır.
İhtilâl, Liberal Parti Lideri ve CumhurbaşkanlığınamzediDr.Gaîtan'ınkatli
yüzünden çıkmıştır.
Dr. Gaitan'ın katili halk tarafından tekmelerle öldürülmüştür. Halk bundan sonra mendillerini Liberal Parti şefinin kanına batırmışlar sonra da kahrolsun hükümet, kahrolsun Gomez diye bağırarak konferansın toplandığı binaya, yürümüşlerdir.
Gomez, Muhafazakâr Parti Lideri ve konferansa iştirak eden delegasyonun şefidir. Halk binayı işgal etmiştir. Binada bulunan polislerin insan dalgasını durdurmak yolundaki gayretleri boşa çıkmıştır. İhtilâlciler kapıları kırmışlar ve müteaddit salonları ateşe vermişlerdir. Vaka mahalline yetişen askerlerin karışıklığı önlemek için hemen hemen hiç bir teşebbüsde bulunmamışlardır.-Halk, bilhassa züccaciye ve içki satan dükkanlara hücum etmiştir. Tramvaylar devrilmiş ve yakılmıştır. Amerikan Sefaretinin önünde bir bomba patlamış ve sefarethanenin camları kırılmıştır, ihtilâlciler tarafından ele geçirilen hükümet radyosunun spikerleri vilâyetlerde de ihtilâlin patlak verdiğini yayınlamak suretiyle halkı mütemadiyen ihtilâl hareketine katışmaya teşvik ediyorlardı. Ellerinde silâh ve kibritler bulunan ihtilâlciler Ulaştırma Bakanlığını yağma ettikten sonra katilin parçalanan cesedini Cumhurbaşkanlığı sarayının önlerine kadar sürüklemişlerdir.
— Londra :
Bogota'danalmanson haberlerdenanlaşıldığına göre, bu şehirde durum yeniden karışmıştır.
Ajanslar haberlerini Washington vasıta -siyle göndermektedirler. Bugün geniş çapta bir yağma hareketinin tekrar başlamış olduğu bildirilmektedir. Kalabalık gruplar, dükkânlara, kiliselere ve resmî binalara hücum etmiştir.
Amerikan Büyükelçiliğini tehdit eden yangına hakim olunabilmiştir. B. B. C. muhabirinin gönderdiği bir telgrafta bildirildiğine göre, Amerikalılara arası Konferansının bu şehirde devam edebilmesine pek az ihtimal vardır.
Delegasyonların bir çok üyeleri 24 saatten fazla bir müddetten beri yiyeceksiz olarak evlerinde tecrîd edilmiş bir halde kalmışlardır.
PARAGUAY — Assomption :
Paraguay polisi bugün bir komünist hükümet darbesini meydana çıkardığını haber vermiştir.
Tebliğde bildirildiğine göre bu hükümet darbesi Bogota'daki Amerikalılararası Konferansını akamete uğratmak maksa-diyle diğer memleketlerde de yapılacak olan aynı neviden hareketlerle aynı zamanda icra edilecekti. Polis, dört komünist idarecisini tevkif etmiş ve tüfeklerle bombalar ve bir de verici radyo makinesi ele geçirmiştir. Hükümet darbesinin icra edilecek olduğutarihaçığavurulmamıştır.
Komünist partisi 1947'den beri Paraguay'da kanun dışıilân edilmiştir.
11 Nisan 1948
KOLOMBİYA — Washington:
Bogota'danalınan, son resmî haberlere göre. Kolombiya'nın baş şehri bir tank kolu himayesinde bulunan 500 muhafızın kontrolü altındadır. Bununla beraber şehirde halâ silâh sesleri duyulmaktadır. Dışişleri Bakanlığının bir sözcüsü, Perşembe akşamı Kolombiya Komünist Partisi Genel Sekreteri Vierra'nm halk tarafından tertip edilen bir toplantıda söz alarak Panamerikan Konferansında ileri sürülen komünistaleyhtarıtekliflerin
protesto edilmelerini teklif ettiğine işaret etmiş ve bunları söylemekle ihtilâlin komünistler tarafından hazırlanmış olduğuna telmih etmiştir.
Sözcü, Bogota'dan alman son haberlerde. Perez Hükümetinin elinde radyo bulunmadığını ve yalnız ihtilâlcilerin elinde bulunan radyolar vasitasiyle Kolombiya sakinlerinin cereyan eden hadiselerden haberdarolabilecekleriniilâveetmiştir.
ŞİLİ — Santiago :
Şili polisi hükümeti devirmeye matuf bir hareket hazırlamaktan sanık 7 komünisti tevkif etmiştir. Hükümet darbesi bir Mayıs'ta vuku bulacaktı. Şili Hükümeti, komünist partisinin kanun dışı edilmesini derpiş eden bir kanun tasarısınıhazırlamaktadır.
Londra:
KOLOMBİYA
Yeni Kolombiya Hükümeti bu sabah erken saatlerde ordunun Bogota'ya ve başlıca şehirlere hakim olduğunu bildirmiştir.
Hükümet ayni zamanda bütün ihtiyatları silâh altına çeğirmıştır.
Başkan Perez radyoda bir demeçte bulunarak, sulh ve sükunun iadesi talebinde bulunmuş ve karışıklığın çıkmasını tevlid eden sebeplerin tahkiki için hususi bir komisyon teşkil edildiğini söylemiştir.
Muhabirler, hükümet tarafından asayişin temin edildiği yolunda verilen teminat-İara rağmen üç radyo merkezinin halâ asilerin elinde olduğunu ve Bogota'da dün akşam münferit silâh sesleri işitildiğini bildirmektedirler.
B. B. C. muhabiri ordunun bütün gece âsi yuvalarını temizlemeklle meşgul olduğunu yazmaktadır.
Konferans çalışmalarına Panama'nın merkezinde devam edilmesi teklif olunmuş, fakathiçbirkat'îkararalınamamıştır.
12 Nisan 1948
KOLOMBİYA — New-York :
Bogota'dan alman haberlere göre bu şehirde sıkıyönetim ilân edilmiş ve askerî
kıtalara, sokaklarda rastlanacak asilere derhal ateş açılması emri verilmiştir. Öte yandan sendikaca umumî grev ilânına karar verildiği söylenmektedir.
KOLOMBİYA — Bogota :
Kolombiya'nın muhafazakâr Cumhurbaşkanı Ospina Perez dün bütün Kolombiya Milletine hitaben yayınladığı tebliğde komünist ayaklanmasının ordu tarafından basdinldığım bildirmiş ve millî gelenekleri ve müesseseleri olduğu gibi muhafaza ve milletin istikbalini sağlama yolunda herkesin vazifesini yapması gerektiğini ihtar etmiştir.
Başkan Perez, patlak veren buhranla mücadele yolunda işbirliğinde gevşeklik gösterilmesinin ihanet sayılacağını, komünistlerle huzurları istenmiyen başka unsurların dün Bogota'da tevkif olunduklarını ve komünistler tarafından tertiplenen ayaklanmaya bütün Kolombiya. Milletinin karşı koymuş bulunduğunu ilâve eylemiştir.
Öte yandan komünistler dün beyannameler dağıtarak irtica ve Amerikan emper-yalizmİyle mücadele vasıtası olarak halkı umumî grev yapmağa teşvik ve Başkan Perez'i Hitler taklidcîliği île itham etmişlerdir.
KOLOMBİYA — Bogota :
Kolombiya Millî Birlik Hükümetinin ilk Başkanı Echandia dün akşam radyo ile yayınladığı demeçte. îîberaî parti liderleriyle üyelerinin, vatanseverlik duygusunu siyasî mülahazaların üstünde tutacakları ümidinde bulunduğunu söylemiştir.
Echandia, bütün dünya liberallerinin yeni Kollombiya Hükümetini desteklemeleri lüzumunu belirtmiş ve «çılgınlık hareketi» olarak vasıflandırdığı ayaklanma hadisesinden dolayı derin esef duyduğunu ilâve etmiştir.
KOLOMBİYA — Bogota :
Kolombiyahükümetradyosununbugün bildirdiğinegöreKolombiya,Sovyetler
Birliği ile diplomatik münasebetlerini kesmiştir.
PARAGUAY — Assouption:
İktidarı ele geçirmek ve liberallerin de iştirake davet edilecekleri bir hükümet kurmak için hazırlanmış bir tertibin meydana çıkarılmış olduğunu bldiren ve hükümet tarafından yayınlanan bir tebliğden sonra Paraguay'da birçok komünistlideritevkifedilmiştir.
13 Nisan 1948
ŞİLİ — Santiago :
Komünist tahrikçilerin memlekette karışıklıklar çıkarmak niyetinde oldukları yolunda yeni vesikaların ele geçirilmesinden sonra Cumhurbaşkanı, içişleri ve Millî Savunma Bakanları ile askerî bölgelerin şeflerini, rejimin himayesi ve asayişin muhafazası île ilgili tedbirleri incelemek üzere yarın toplantıya davet etmiştir.
KOLOMBİYA — Bogota :
Birleşik Amerika Dışişleri Bakanı General Marshall dün burada, basma yaptığı demeçte, Kolombiya'daki durumun yalnız Kolombiya veya Lâtin Amerika'yı ilgilendiren bir İş olmadığını fakat bütün dünyanın dikkat nazarını çekmeğe lâyik bir hadise teşkil ettiğinisöylemiştir.
KOLOMBİYA — Bogota :
Kolombiya Hükümeti, Bogota'daki ve diğer şehirlerdeki mahallî komünist liderlerinin tevkif edildiklerini ve yargılanacaklarını bildirmiştir. Hükümet ayni zamanda asilerin mukavemetine karşı girişilen mücadelede tatminkâr sonuçlar elde edildiğini de bildirmektedir.
Bununla beraber muhabirler çektikleri son telgraflarda Bogota'daki durumun halâ müstakar olmadığını bildirmektedirler.
14 Nisan 1948
KOLOMBİYA — Bogota :
Başkent halâ felce uğramış bir durumdadır. Mağazalar ve bankalar kapalıdır. Seyrüsefer durmuş bir halde olup birçok yerlerde elektrik cereyanı kesilmiştir. Âsiler, halâ faalbir halde bulunmaktadırlar. Hastahaneler yaralı ile dolup taşmaktadır.
Şili ve Bolivya'da yapılan diğer hazırlıklardan, bugün Kolombiya'da mevcut olan karışıklıklardan sorumlu tutulan ve Lâtin Amerika'da faaliyet gösteren beşinci kol hakkında elde edilen yeni malûmata nazaran bu beşinci kol, Rusya'nın Meksika'daki. eski Büyükelçisi Ou-maıısky tarafından teşkilatlandırılmıştır. Rus Büyükelçisi 1Ö45 senesinde bu memlekette vukubulan bir uçak kazasında ölmüş bulunmaklaydı. Rus Büyükelçisi Oumansky tarafından hazırlanan bu teşkilât daha sonra Lâtin Amerika memleketlerine ve Amerika'ya Rus ajanlarının sızmasının son derece güç olacağı mülâhazasına istinat ederek hazırlanmış bulunan uzun vadeli bir plâna göre tesis edilmiş bulunmaktaydı.
10 Nisan 1948
KOLOMBİYA — Bogota :
Bogota'da dün İki defa kargaşalık çıkmıştır. Bunlardan biri öğleden evvel vukua gelmiş ve ?> askerle bir sivilin hayatınamalolmuştur.
ikincisi öğleden sonra patlak vermiş ve 6 sivil ile 2 askerin ölmesiyle neticelenmiştir.
20 Nisan 1948
BREZİLYA — Rio De Janeiro :
GeçenPerşembegünüşehrin civai'inda bulunan bir cephane deposunun infilâkı üzerine polis komünist partisinin kırk şubesine baskınlar yaparak 300 komünisti tevkif etmiştir. Bu .teklifler, bu. infilâkden mes'ul olan tevkiflerinbaşlangıcısayılmaktadır. Perşembe günkü infilâk neticesinde kırk kişi' ölmüş,120 kişi yaralanmıştır.
22 Nisan 1948
KOLOMBİYA — Bogota :
Kolombiya hâdiselerinin 1500 kişinin ölmesine ve 600 kişinin yaralanmasına sebep olduğu tahmin edilmektedir. Bu rakamlar hükümet tarafından son defa olarak verilmiştir.
28 Nisan 1948
Bogota :
KOLOMBİYA —
Beyanatta bulunan . Cumhurbaşkanı Os-pina Perez, tehlikenin henüz tamamiyle zail olmadığım, milletlerarası yardımlarla başarılan bir hükümet darbesini bertaraf etmenin pek kolay olmadığım belirtmiştir.
Memleketten dikkatli olmasını isteyen Cumhurbaşkanı sözlerinin sonunda, orduya büyük bir vekarla Kolombiya'nın barışa kavuşması için yaptığı yardımdan dolayı teşekkürlerini sunmuştur.
Liberallerin Lideri Elizer Gayton'ın kat-lindenberi ilk defa olmak'üzere Cumhurbaşkanınutuksöylemektedir
Bogoto isyanının iç yüzü...
Yazan: Asım Us
14 Nisan 1948 tarihli «Yeni Gazete» İstanbul'dan:
Kolombiya'nın Başkenti Bogotada çıkan ve Dokuzuncu Panamerikan Kongresinin faaliyetini sekteye uğratan hâdiseler iptida mahalli parti mücadelelerinin geçici bir azgınlaşma hali gibi telâkki edilmişti fakat İsyanın bastırılması üzerine yayınlanan iki resmî tebliğ Bogota isyanının milletlerarası siyasî bir hâdise mahiyetini almak istidadında olduğunu gös~ termiştir. Zira tebliğlerden biri isyan hâdisenin içinde komünist tahrikçiliği bulunduğu tesbit edildiği için Kolombiya'nın Sovyet Rusya ile siyasî münasebetlerini kesmiş olduğunu: ikinci tebliğ ^etnamerikan Kongresi için Bogota'da bulunan temsilcilerin bu şehirden ayrılmak niyetinde olmadıklarını ve konfe-, ransa yine burada devam edileceğini bildiriyor.
Bilindiği gibi Panamerikan Kongresinin Kolombiya başkentinde toplanması bütün Amerika memleketlerinin savunma plânlarını hazırlamakla ilgili idi. Amerikalılar doğrudan doğruya Sovyet Rusya'nın adini anmamakla beraber savun plânlarını bu memleketten kendilerine gelebilecek taarruz ihtimaline göre hazırlıyorlardı. Kongre daha müzakerelerinin ilk safhalarında iken Bogota içerisinde kargaşalık çıkarılmış, karışıklık arasında peyda olan bir grup ellerinde sopalar, demirler ve kılıçlar olduğu halde Amerikan delegelerinintoplandıkları
biraya hücum etmişler, delegelerin şa-•ına ilişmemekle beraber bina içerisinde işe yarar hiçbir şey bırakmamışlar, her tarafı yağma ve garet etmişlerdir. Konferansı takip eden gazetecilere karşı ise en çirkin tecavüzlerde bulunmuşlardır.
Kolombiya'da muhalefet mevkiinde bulunan siyasî bir partinin mücadele hareketi iktidarı elinde tutan hükümete karşı isyran haline geçebilir. Fakat âsilerin tah-ripkârlığı ve tecavüzleri mahallî hükümete karşı hoşnutsuzluk izhar etmekten ziyade Bogota'da toplanan bütün Amerika memleketlerinin delegelerini faaliyetten meneden bir şekil alması dikkate çarpan bir hâdise olmuştur. Anlaşılıyor ki Kolombiya Hükümeti tahkikatını bu noktadan derinleştirmiş 've işin içinde Panamerikan Kongresine karşı Sovyet Rusya tarafından hazırlanmış bir sabotaj îeşebbüsü bulunduğu kanaatine varmıştır. Kolombiya'nın Sovyet Rusya ile siyasî münasebetlerini kesmesi bu kanaati naçık ifadesi olduğu gibi Panamerikan Kongresine iştirak eden delegelerin de evvelce düşünüldüğü gibi Vaşington'a yahut Montevideo'ya gidecekleri yerde yine Bogota'da kalmak ve orada kongre müzakerelerine devam etmek kararı vermeleri de Kolombiya Hükümetinin hareket hattını tasvip ettiklerine bîr delü teşkil etmektedir. Bu sebeple bundan sonra Bogota konferansının müzakereleri ve kararları cihan halk efkârında daha ziyade dikkatle takip edilecektir.
Filhakika Panamerikan delegelerinin Bogota isyanını mahallî bir hâdise olmaktan ziyade Amerika'nın savunmasına karşı bir sabotaj hareketi telâkki etmeleri ve müzakerelerine yfrne orada devama karar vermeleri askerî savunma tedbirleri ile beraber komünizm tahrikçiliklerine karşı müşterek bir cephe tutmaları ihtimalini de hatıra getirir.
Belgrat'ta kominform adı ile yeni bir üçüncü enternasyonal kurulduğu gün-denberi Rus demir perdesi dışında kalan bütün Batı demokrasi memleketlerinde şiddetli ihtilâl tahrikçilikleri meydan almıştır. Fransa ve İtalya'daki kargaşalık hâdiselerinden sonra şimdi Bogota isyanı bufaaliyetlerinAmerika'yada geçtiğini
göstermektedir. Amerika'-lıların mukabil tedbirleralmaları beklenebilir.
Bogota hâdiseleri ve Rusya...
Yazan:CihatBaban
19 Nisan 1948 tarihli »Tasvir» İstanbul'dan :
Cenubî Amerika'da cereyan eden hâdiseler üzerine memleketimizin dikkat nazarını bilhassa celbetmek isterim. Bogota ve Kosta Ricada Sovyet Rusya, Tries-te meselesine sert bir cevap vermek istemiştir. Maksadına da muvaffak olmuştur. Cevap gerçekten sert idi. fakat o nisbette de Batı demokrasilerini ve Amerikaefkârınıuyandırıcıoldu.
Kolombiya'nın merkezi Bogota'da toplanan Panamerikan Konferansı, bundan evvelkilerle beraber dokuzuncusudur. Bundan evvel 1945 Mart'mda Mexico'da toplanmış ve Birleşmiş Milletler andlaş-masınm 52 inci maddesi gereğince mahallî anlaşmalar yapmak gayesiyle müzakerelere başlamıştı. Chapultepec Paktı ismiyle anılan bu toplantıdan sonrs 1947 de ayni Panamerikan Konferansı bu sefer de Rio de Janeiro'-da içtima etti. Burada Amerikan kıtasının milletleri bir adım daha ileri giderek karşılıklı yardım için gereken tedbirlerin alınmasını müzakere ettiler.
Bu dokuzuncu toplantı ise, Bogota'da oldu, maksat bir adım daha ileri gitmek, müşterek bir emniyet mekanizması tesis etmek, ve müşterek bir genel kurmay altında ordulsrı tensik etmek... Bu hâdise, Birleşik Amerika'nın askerî bakımdan bütün kıta üzerinde hâkimiyetini tesis etmek mânasını tazammun ediyordu. Onun için proje aleyhinde hayli mücadeleler yapıldı. Nitekim 1945 de Chapultepec yakınında, müşterek iktisadî bir kalkınma programı da bahis mevzuu olmuştu. Fakat ondan sonra iş unutulmuş ve bu mevzua Amerika bir kere daha temas etmemişti. Birleşik Amerika'nın LâtinAmerika'sındaşahıslaraaitçok
parası .olduğu söyleniyor* ve bunun dışında başka yardımlar için hiç bir mülâhaza güdülmüyordu. Halbuki, Amerikanın Marshall PJaniyle Avrupa'ya yaptığı yardım Lâtin Amerika'yı kıskandırmıştı. Gerçi siyaset icabı ağızlarını açıp bir şey söylememişlerdi amma.. Bu konferansta bu kıskançlığın eserleri gözükecekti. Nitekim konferanstan evvel Arjantin, Şiîi ve onları takiben Guatemala. Bolivia, Meksika, Venezüella da Amerika aleyhine şiddetli neşriyata başlamışlardı. «Biz iktisadî işbirliği istiyoruz. Amerika bizi kendi safında harbe sürük-liyecek imkânları hazırlıyor.>> diyorlardi. Şimdi bu izahatın ışığında Bogota ihtilâlini tetkik edersek, hareketin, Muhafazakâr Parti Lideri Mariona Ospina Perez aleyhine olmaktan ziyade Amerika'ya müteveccih olduğu daha kolay anlaşılır. Bu kanaatimizi teyid edecek ikinci deİil deCostaRica'daki harekettir.
Liberaller, Ferez'e ve onun politikasına muhaliftirler, iki düşman zümre arasına bir kundak sokmak ve ortalığı ateşe sardıktan sonra, ise, bir ekalliyet zümresiyie karışıklıktan istifade ederek iş basma gelmek komünist taktiğidir. Onun için serden geçti bir komünist liberaller lideri Gaiton'u öldürmüş, yani iki araya kundağı soktuktan sonra da komünist hücum taburları, konferansın içtima ettiği salonu tahrip etmişlerdir.
General Marshall'm her ne bahasına olursa olsun, konferansa orada devam etmek hususunda karar vermiş olmasının sebebi, sollara ve Rus'lara arzularını yerine getirmiş olmanın zevkini vermemek içindir. Bu neviden her hareket, demokrasi dünyası ile Rusya'yı birbirinden ayırmakladır.
Şu izahatı boşuna vermiş değiliz. Bogota hâdiseleri komünist tahrikçilerinin neler yapmağa muktedir olduklarını göstermek bakımından ehemmiyetlidir. Sabit olmuştur ki, 'komünizm, bugün kızıl faşizmin ve Rus emperyalizminin ideolojik bir hulul şeklidir.
27 Nisan 1948
— Tokyo :
Japon Komünist Partisi dün akşam bir tebliğ yayınlıyarak Parlâmentonun derhal feshini ve yeni genel seçimlerin yapılmasını talep etmiştir.
General Eichelberger dün Tokyo'da beyanatta bulunarak son zamanlarda Kore'deçıkmışolanayaklanmalarabenzer hadiselerin önlenmesi için icabeitiği takdirde kuvvete başvurulacağını teyid etmiş veşunlarıiîâveetmiştir: Kobe'de ve Osaka'da Japon polisi askeri makamlarının daha evvelde müsaadesi alınmak suretiyle tedbirler alabilecektir. Japon polisi ve Amerikan kıtaları 1152 asiyi tevkif etmişlerdir. Bu âsiler askerî polis mahkemesi veya divanı harp tara-tından yargılanacaklardır.
2 Nisan 1948
—Nankin:
Çin'de yayınlanan bir tebliğe göre, Şangsi eyaletinin kuzey bölgelerinde bulunmakta olan hükümet kuvvetleri, hükümet hava kuvvelerinin desteklenmesi sayesinde komünist kuvvetlerin bütün taarruzlarını püskürtmeye muvaffak olan Lu - Şuan garnizonunu muhasaradan kurtarmak için güneye hareketedeceklerdir.
6 Nisan 1948
—Nankin:
Çin Dışişleri Bakanı yayınladığı bir tebliğde. Birleşik Amerika'nın âlicenap yardımına karşı Çin Milletinin duymakta olduğu minnet hislerini beyan eylemekte ve hükümetinin takip ettiği siyasetin, memleketi birleştirmek, anayasaya uygun bir hükümet kurmak ve Çin'de ve bütün Uzak Doğu'da barışı temin etmek olduğunu bildirmektedir.
—Nankin:
Mançuri'deki Çin Hükümet kuvvetleri Genel Kurmayı, Yinkov Limanını geri almak ve kuzey istikametinde Mukden volunu kurtarmak İçin kara, deniz ve hava kuvvetlerinden faydalanmak suretiyle bir taamız hareketine geçmiştir.
Bazı haberlere göre, komünistler, Yinkov-Mukden hattı civarında bulunan An -Şang. Yao - Yang ve E-Şen şehirlerini tahliye etmişlerdir.
Daha kuzeyde Sang - Şung'u müdafaa etmekte olan hükümet kuvvetleri şehrin kuzeyindeki birçok mevzileri geri almışlardır.
Diğer taraftan Pekin'den bildirildiğine göre, hükümet kuvvetleri Pekin- Mukden demiryolunu kurtarmışlardır. Bu hattaki tahribat çok büyük olup bir müddet için münakalât yapmak imkânsız olacaktır.
Tin - Kav'dan bildirildiğine göre, bu şehrin civarında mecburî iniş yapmış olan Amerika'h tayyareci komünistler tarafından esir edilmiştir.
7 Nisan 1948
—Nankin:
Jehol'u Mançurya'dan ayıran huduttan hareket eden 30.000 komünist askeri Je-hol'un merkezi Çang - Ti'nin 53 kilometre kadar uzağında bulunan mühim Ping - Tuan Köyüne doğru ilerlemektedir.
Hükümet kuvvetleri, komünistlere karşı gelmektedir.
Söylendiğine göre, Mançurya'da hükümet kuvvetleri hava kuvvetiyle desteklenen bir karşı hücuma giriştikten sonra Çang - Çung'un kuzey batısındaki çarpışmalarda muzaffer olmuştur.
Çang - Çung'da kazanılan muvaffakiyetlerin komünistlerin hazırlamakta oldukları hücumun gecikmesine sebebiyet vereceği bildirilmektedir.
9 Nisan 1948
—Nankin:
Mareşal Çankayşek, bugün, Millî Mecliste beyanatta bulunarak hükümet kuvvetlerinin Mançurya'da uğramış olduğu kayıplar hakkında şunları söylemiştir: Hükümetin en iyi tümenlerinden yedisinin Mançurya'da mahvedilmiş olduğunu teessürlerimle size bildiririm. Bunlar savaş içinde komutan altında şan ve şeref kazanmış olan en iyi ordulanmızdı.
Mareşal, hükümetin bu tümenleri yeniden teşkile giriştiğini söylemiş ve bozgunu aklından geçirmiyeceğini, çünkü Çin'in daima kuvvetli, ordulara malik bulunduğunu ilâve etmiştir.
Nankin'deki muhabirlerin, bu beyanat hakkında bildirdiklerine göre, Mareşal Çankayşek'in uzun bir devre zarfında vukua gelmiş olan savaşlardan bahsetmiş olması aşikârdır. Çünkü son zamanlarda Mançurya'da mühim çarpışmalar olmamıştır. Mareşal Çankayşek, diğer taraftan Cin Hükümet kuvvetlerinin Merkez Çin'de üç aya kadar Sarı Nehrin güneyinde bulunan komünist kuvvetlerini dağıtmak maksadiyle umumî bir taarruza geçeceklerini haber vermiştir.
Çankayşek, hükümetin askerî stratejisinin komünistlerin hariçten bir yardım görmelerine mâni olmak olduğunu ilâve etmiştir.
Diğer taraftan komünist kuvvetlerinin Loyang'ı ele geçirdikten sonra demiryolları boyunca doğuya ilerledikleri haber verilmektedir.
Bu sabah Pekin'den Şanghay'a gelen bir haberde bildirildiğine göre, Mançurya'da bulunan dokuz komünist tümeni Pekin demiryolu boyunca güneye doğru ilerlemektedir.
11 Nisan 1948
— Nankin:
Mareşal Çankayşek dün, burada Millî Mecliste Çin'in siyasî, ekonomik ve sosyal durumu hakkında beyanatta bulunarak memleketin istikbalinden emin bu-Iuİnduğunu bildirmiştir. Mareşal, Çin'in ekonomik durumunun zannedildiği kadar kötü olmadığım, Çin Hükümetinin çeşitli kaynaklara malik bulunduğunu söylemiştir.
Çankayşek, bundan başka Çin'in Birleşik Amerika'dan büyük bir yardım görmüş olduğunu ve bu yardımın dövizin istikrar kesbetmesine büyük bir tesiri olduğunu ilâve etmiştir. Bunu müteakip Çankayşek askerî durumdan bahsederek şöyle demiştir :
Son 18 ay içinde hükümet kuvvetleri memnunluk verici neticeler elde etmişlerdir. Çin Hükümeti pek yakında Man-çurya'ya hakim olacağım ümit etmektedir.
Komünistlerin kayıpları hükümet kuvvetlerinin kayıplarından üç misli fazladır. Hükümet Sarı Nehrin güneyinde bulunan komünistleri altı aya kadar kuzeyeatmayaazmetmiş bulunmaktadır.
12Nisan 1948
—Nankin:
Mançurya'dan bildirildiğine göre, komünist kuvvetleri eski Başkent olan Çan-Çung'ukuşatmışbulunmaktadırlar.
Diğer taraftan merkezî Çin'den alman, haberlere göre, güneye doğru ilerlemejt-te olan komünist kuvvetleri hükümet kuvvetlerini merkez Çin'in münakale merkezi olan Çing - Çao'ya. kıvrılmaya icbar etmişlerdir. Ric'atin belli bir kesimde önemli miktarda hükümet kuvvetleri toplamak gayesine matuf bir plâna uygun olarak intizam içinde devam etmekte olduğu bildirilmektedir.
13Nisan 1948
—Nankin:
Çung - King'den öğrenildiğine göre, ko- . münistler, Vua - Siyen demiryol ve askeri ulaştırmamerkezini ele geçirmek için Şang - Tung'da nevmidane savaşlar vermektedirler.
14Nisan 1948
—Nankin:
Çin Dışişleri Bakanı, Çin Mîllî Meclisinde bugün . yaptığı demeçte, Rusya ile Çin arasındaki münasebetlerin memnuniyet verici olmaktan çok uzak bulunduğunu ve bunun sebebinin de, Rus'ların and-laşma hükümlerine riayetten imtina etmiş olmaları olduğunu beyan eylemiştir. Bilhassa Mançuri'deki duruma temas eti miş olan Bakan, Çin Hükümetinin buraya göndermiş olduğu esaslı takviyelerden bahsetmiştir.
—Nankin:
Dahilî harp hakkında Şanghay'dan gelen haberlere nazaran komünist kuvvetleri ilkbaharda girişecekleri taarruz için hazırlıklarını ikmal etmiş bir durumdadırlar. Savaş hatları gerisinde önemli miktarda asker ve malzemenin yığılmakta olduğu ve komünist kuvvetlerin stratejik noktalar üzerinde tazyiklerini tedricen artırmaktaolduklarıbild irilmektedir.
15Nisan 1948
—Nankin:
Cumhurbaşkanına iç harbin devamı müd-detince olağanüstü yetkiler verilmesi için anayasada değişiklik yapılması mak-sadiyle Millî Meclise 1. 200 saylavın im-zasiyle teklif olunan karar sureti bugün meslise tevdi edilmiş ve birinci müzakeresi yapılarak kabul edilmiştir. Bu karar gereğince Cumhurbaşkanı, Parlâmentodan önceden müsaade almaksızın bakanlar kurulu ile müttefikan hareket edebilmek yetkisini haiz olacaktır.
—Şanghay:
Komünist birlikleri, Honan'in kuzeyinde Çin - Çung'a karşı büyük ölçüde bir taarruza hazırlanmaktadır. Şanghay'a gelen haberlere göre, Doğuya doğru iler-liyen komünist kuvvetleri şimdi Çing -Çung'a sekiz kilometre yaklaşmış bulunmaktadır.
Gazete muhabirlerinin bildirdiklerine göre, bu komünist kuvvetlerinin, Çing -Çung savaşına katılmak üzere kuzey istikametine mi, yoksa güney Honan'da hükümetçilerin mühim bir üssüne taarruz etmek üzere güney istikametine mi çevrilecekleribilinmemektedir.
Son gelen haberlere göre, komünistler' Pekin'e seksen kilometne mesafede dış müdafaa mevkilerini teşkil eden şehirlere karşı girişmiş oldukları taarru^îan geri bırakarak Mukden bölgesinde toplanmaktadırlar.
Pekin'den gelen haberelere göre de. ağır kayıplara uğramış olan komünistler bozgun halinde kaçmaktadırlar.
16Nisan 1948
—Nankin:
Hükümet kuvvetleri, Hopei'nin kuzeyinde,Pekin'in160 kilometrekadar güneyinde bulunan ve mühim' bir komünist mühimmat deposu olan Sho - Kiyen'i ele geçirmişlerdir. Hükümet kuvvetleri genel karargâhından yayınlanan bir tebliğe göre- ağır kayıplara uğramış olan komünistler, bozgun halinde geri çekilmişlerdir.
18Nisan 1948
—Nankin
Milî Meclis dün kabul ettiği bir karar suretinde hükümetin Güneydoğu Asya memleketlerine komünist aleyhtarı bir antlaşma akdini teklif etmesi istenmektedir. Karar suretinde böyle bir antlaşmaya Çin Hindistan'ı, Hindistan, Birmanya, Siyam, Filipin'ler ve bu bölgeye komşu bulunan Avustralya ve Yeni Zelanda gibi ciğer memleketlerin de dahil olması İleri, sürülmektedir.
Bundan başka, karar suretinde hükümetin bu milletleri en az yirmi yıl müddetli bir komünist aleyhtarı askerî antlaşma aktelmek üzere Nankin'de toplanacak bir. konferansa davet etmesi istenmektedir.
19Nisan 1948
—Nankin
Çin Mülî Meclisi General Tchang Chek'i Çin Başkanlığına seçmiştir.
22 Nisan 1948
—Nankin
Çin Hükümet kuvvetleri, Çin komünistlerinin eski Başkenti Yenan'i 13 ay işgalleri altında bulundurdıktan sonra tahliye etmişlerdir.
Hükümet sözcüsü askerî ehemmiyeti haiz bütün binaların tahrip edilmiş olduğunu söylemiştir.
25 Nisan 1948
—Nankin
Dün, üç komünist ordusu ayni zamanda harekete geçerek merkezî Çin'in muhtelif bölgelerinde geniş ölçüde faaliyet göstermişlerdir. Dün akşam hükümet kaynaklarından alman haberlerde bildirildiğine göre, başlıca savaşlar Hopeyi'nin merkezinde ve batısında cereyan etmektedir.
26Nisan 1948
—Nankin
Çin'in kuzeyinde komünistler şimdi kuvvetlerini dağların tepeleri boyunca ve büyük şeddin kapılarında bulundurmaktadırlar. Dün bazı ufak çarpışmalar olmuşsa da iki ordunun hiçbiri geniş mikyastahareketegerişmemiştir.
Kuzey Çantung'da komünistlerin Çİen Esin'e hücumları pek yavaşlamıştır. İlk gece hücumunu yapan hükümet bombardıman uçakları komünistlerin topçusunu susturmuştur.
27Nisan 1948
—Nankin
Şantung'un kuzeyinde Veyi - Sien'de ve şehrin çok yakınlarında şiddetli savaşlar devam etmektedir. Hükümet kuvvetleri bütün sür'atleriyle şehrin yardımına koşmuş olup şimdi Veyi - Sien'den 65 kilometre kadar uzaktabulunmaktadır
Mançurya'da komünist kuvvetleri Çang -Çung'un etrafında yayılmakta ve Önemli bir taarruza girişmeğe hazırlanmaktadırlar. Hükümet hava kuvvetlerine mensup keşif uçakları Mançurya'da ve Geole hududunda 68 bin komünistin yığılmış olduğunu bildirmektedirler. Bu kıtaları n Pekin - Mukden demoryolunu hedef tutacak olan Önemli bir taarruz için toplanmaktaolduklarızannedilmektedir.
29 Nisan 1948
—Nankin:
Çin'deki komünist kuvvetleri bugün önemli stretejik noktalardan birisi olan Çang - Çung sanayi şehrini ele geçirmiş olduklarını bildirmişlerdir. Şenhai'den gelen son haberlere nazaran hududun öteki ucunda bulunan komünist kuvvetleri Şen Wa tarım eyaletini kuzey hududu ile birleştiren yol kavuşağim ele geçirmişlerdir.
—Nankin :
Komünistler Mançurya'd?. hükümet kıtaların iaşesinin temin edilmekte olduğu Peiping Mukden demiryoluna karşı yaptıkları taarruzları şiddetlendirmişlerdir.
2Nisan 1948
HİNDİSTAN — Bombay:
Bombay polis makamlara bu sabah Hint Komünist Partisi Şefi Dange'la Bombay Kurucu Meclisi üyelerinden birini yakalamıştır.
Hindistan İşçi Sendikası Kongre başkanı Mirajhar'la diğer dört komünist elebaşısı da tevkif edilmiştir. Sabahın erken saatlerinde bütün karakollara askerî birlikler gönderilmiştir. Bundan maksat herhangi bir kargaşalık teşebbüsüne mani olmaktır.
Kalküta, Madras ve daha başka büyük-Hint şehirlerinde de buna benzer tevkifler vuku bulmuştur.
3Nisan 1948
HİNDİSTAN —Yeni - Delhi :
Hind Polisi Dün Hindistan Dominyonunda 100 den fazla komünist idarecisi tevkif etmiştir. Bombay ve Kalküta şehirleri komünistlerin esaslı amme hizmetlerini sekteye uğratmak için grevler tertip ettikleri bellibaşlı faaliyet merkezleridir.
Daily Telegraph'ın özel muhabirinin bildirdiğine gqre, Hindistan Hükümetinin, demokratik bir hükümetin temellerini baltalamağa matuf hiç bir hareketi müsamaha ile karşıîamıyacağı yolunda Pandit Nehru tarafından bundan birkaç gün evvel yapılmış olan beyanat bütün Hint Meclisi ile bütün siyasî idareciler tarafındanmüzaheretgörmektedir.
14 Nisan 1948
HİNDİSTAN—Yeni - Delhi : Hindistan birlikleri,Keşmir'deUriböl-
ları harekâta devam etmektedirler. Âsi kuvvetler geri çekilirken yolları üzerindeki herşeyi tahrip ediyorlar.
Henüz kat'î bir askerî netice istihsali yakın görülmemekle beraber, havaların düzelmesi İle, çok geniş ölçüde harekâtın başlamasıbeklenmektedr.
20 Nisan 1948
HİNDİSTAN—Yeni-Delhi:
Gandhi'yi katledenlerin muhakemesine başlanacağı tarih henüz kesin olarak tespit edilmemiştir. Beraber Mayıs ayının ilk günlerinde başlaması kuvvetle muhtemel olan yargılama için tedbirler alınmaktadır ve Özel bir mahkeme teşkil olunmuştur. 30 Ocakta Gandhi'yi katletmiş olan Natiram Vinayak Godse, aralarında kardeşinin de bulunduğu dokuz suçortağıyla birlikteyargılanacaktır.
27 Nisan 1948
HİNDİSTAN—Yeni-Delhi:
Hindistan Başbakanı Nehru, dün yaptığı bir demeçte kendisinin Hindistan'la ingiltere ve İngiliz imparatorluğu camiası arasında en sıkı münasebetlerin idamesi arzusunda bulunduğunu söylemiş, ancak bir büyük devletler grupu aleyhinde bir başka grupa bağlanmağa taraftar olmadığını ilâve etmiştir.
***