ABD seçimleri kasım ayının altısında yapılacak, ancak ABD seçimlerini kim kazanırsa kazansın neler olabileceği aşağı yukarı belli.
Ama Çin'de kimin direksiyona geçtiği ve neler yapılabileceği tüm dünyayı çok ilgilendiriyor. Dün bu köşede yeni yönetimin işbaşına gelme sürecini ve bu seferki olası adayları tanıttık. Bugün ise yapılması gerekenleri ve eldeki sorunları aktaracağız.
Çin son yirmi otuz yılda çok değişim geçirdi. Ekonominin büyüklüğü son on yılda dolar bazında dört misline çıktı. Ama değişmeyen birçok şey de var. Sosyal konulara sempati ile bakacağı düşünülen Komünist Parti yönetimine rağmen gelir eşitsizliği, rüşvet ve yolsuzluk, çevre tahribatı ve yöneticilerin servet kavgası ve emlak kapışması gibi sorunlar bugün çok yüksek sesle konuşulmaya başlandı.
Tabii bir sürü pozitif şey de yapıldı. Çin vatandaşları gelirlerinin yüzde 50'den fazlasını tasarruf etmekte idiler, çünkü, emeklilik, sağlık ve eğitim pahalı ve genelde paralı idi. Vatandaşların sadece yüzde 15 kadarı bir sosyal güvenlik kalkanı altında idiler. Ama son dönemde vatandaşların yüzde 95 kadarını, sınırlı miktarda da olsa sosyal güvenlik kalkanı ve sağlık sigortasına tabi tutan bir düzen getirildi, eğitim desteği ve emeklilik desteği sınırlı ölçüde de olsa sağlanmaya başlandı.
Ama vatandaşlarla konuşulduğu zaman araştırmalar gösteriyor ki, en fakir kesim, yöneticilerden ve onların rüşvet ve yolsuzluklarından son derece şikayetçi. Orta sınıf ise örneğin gıdaların sağlığa zararlı olması ve tasarruflarının düşük faizler nedeniyle eridiğinden şikayetçi! Zengin tayfası ise paralarını yurtdışına taşımakta, yabancı ülkelerden pasaport almakta ve ülkenin çok artmış bulunan servet birikimini de kapıp paylaşmakta!
Batı medyasında da Çin için bu konular sık sık gündeme geliyor, örneğin New York Times'da son günlerde bugünkü Başbakan Wen Jiabao'nun ailesinin (annesi, karısı ve oğlunun ) 2.7 milyar dolarlık serveti yazılıyor ve konuşuluyordu. Çin ise bu tür haberleri sansüre tabi tutuyor ve internetten okunmasını engelliyor. Diğer taraftan Bloomberg de 2012 Haziran ayında bu seçimde Başkan olarak işbaşına gelmesi beklenen eski Başkan Yardımcısı ve yeni Başkan ve Parti Sekreteri adayı Xi Limping'in ailesinin servetini tefrika etmiş ve bu da internette engellenmişti. Diğer taraftan da gözden düşerek Komünist Parti'den atılan ve hapse alınan Bo Xilai'nin durumu ile ilgili tartışmalar da engelleniyor ama ülkede ciddi de bir bölünme oldu, çünkü Bo Xilai katı eski tip komünistlerin kahramanı idi ve onları sayıları da oldukça kalabalık.
Çin ekonomisi yavaş yavaş eski büyüme modeli olan tasarruf, yatırım, inşaat ve ihracat modelinden çıkmakta, düşük kur ve ihracat hedefli eski modelin yerine iç talep ve tüketime endeksli bir model koymakta.
Çin ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 7.4 yıllık hızla büyüdü, bir evvelki ay ise 7.6 hızla büyümüştü. Ama eylül ayında perakende satışlar da yüzde 14.2 artmıştı. Bu yılın ilk dokuz ayında tüketim büyümenin yüzde 55 kadarını sağladı. Bu yatırımın yüzde 50.5 katkı yaptığı ve net ihracatın ise yüzde eksi 5.5 katkı ile daralttığı bir dönemde gerçekleşti. Yani dünyanın geri kalanı da Çin mallarını ithal etmeye eskisi kadar hevesli değil. 2012 aslında iç tüketimin büyümeyi sağladığı ikinci yıl! Diğer taraftan da bu değişim tabii bazı sürpriz ve beklenmedik olaylara yol açabilir. Ortada Japonya örneği de var, yatırım ve ihracattan, iç tüketim ve durgunluğa mahkum olan Japonya.
Finansal piyasalar da belirsizliği sevmezler ve seçimde gelecek yeni reformcuların kimler olduğu ve ne tür reformlar yapacakları konusunda endişe de doğarsa, gelişmeler Çin yöneticilerin başına bugüne kadar görmedikleri sorunlar çıkarabilir. Tabii Çin'in, ne pahasına olursa olsun ihraç et felsefesinden uzaklaşması aslında iyi bir şey ve zaten de kaçınılmaz bir gelişme de!
Amerika'da da model değişmesi gerçekleşiyor ve uzun zaman alacağı belli. Çin modelindeki değişme de, yeni dönemde yeni yöneticilerle de devam ederse, dünya iyice entresan olur. Rusya'da değişimin neler doğurduğunu unutmayalım!