“Hasan, nerdesin?” diye sordu Emin. “Yoldayım abi, geliyorum,” dedi Hasan. “Hadi çabuk ol. Müşteri sabahtan beri üç kere aradı mal çıktı mı diye,” dedi, sesine acelesi varmış gibi stresli bir tını vererek. “Tamam abi, en geç dokuz buçukta ordayım, hazır mı paletler?” diye sordu Hasan. “Hazır hazır,” dedi Emin, “seni bekliyoruz.”
Hasan, kamyonetiyle şehir içi nakliye işi yapıyordu uzun yıllardır. Gençliğinde muhtelif sektörlerde birkaç kez ‘kendi işini yapma’ teşebbüsü olmuş ama sermayesi olmadığı, şansı da yaver gitmediği için (hikayesi uzun) dikiş tutturamamış, nihayet nakliyecilikte karar kılmıştı. (Hep iyi niyetimden kaybettim diyordu ne zaman bahsi açılsa.) Fakat bu teşebbüsler sayesinde edindiği çevre nakliyecilikte epey işine yaramıştı. Hemen her taraftan nakliye işi geliyor, asla boş kalmıyordu.
Gelgelelim, kanayan yarası olan sermaye problemini çözemediği için birkaç kamyonet daha alıp şoför tutmak suretiyle işi büyütemiyor, yoğun talebe tek başına cevap vermeye çalışıyordu.
Peki bunu nasıl yapabiliyordu derseniz, yalan söyleyerek elbette. Az önce “yoldayım, geliyorum” derken yalan söylüyordu mesela. O esnada başka bir müşterisinin yükünü almaya gidiyordu halbuki. Nitekim ona da bir önceki gün için söz vermişti ama akşama kadar muhtelif yalanlarla oyaladıktan sonra nihayet “lastik patladı, lastikçiye gidiyorum” diyerek sabaha ertelemişti.
Emin de yalan söylüyordu; paletler hazır falan değildi. Daha başlamamışlardı bile. Müşteri de sadece bir kere aramıştı malı acil beklediklerini söylemek için. Keza bekledikleri mal da acil filan değildi. Yarın da gelse, öbür gün de gelse olurdu pekâlâ.
Zaten “acil” kadar içi boşaltılmış bir kavram az bulunurdu iş hayatında. Güya her şey acildi, her şey! Bunu da herkes bildiği ve kimsenin umurunda olmadığı için gerçekten aciliyeti olan hallerde “çok acil, çok çok acil, aşırı acil” gibi ifadeyi güçlendirici ibareler kullanmak zorunda kalıyorlardı. Hatta bunlar da çokça istismar edildiği ve meramı ifade etmeye yetmediği için “şu saatte gelmezse mahvolurum” gibi abartılı cümlelerle işin önemi vurgulanmaya çalışılıyor, inandırıcılık azaldıkça yalanın dozu artırılıyor, kavramların üzerine kaçak kat çıkılıyordu mütemadiyen.
Yalan yalanı doğuruyor, yalan yalanla örtülüyordu. Satıcı alıcıya yalan söylüyordu, alıcı satıcıya. İşçi işverene yalan söylüyordu, işveren işçiye. O ona, o ona, öbürü berikine derken bir yalan girdabında dönüyordu dünya.
Sistem o derece yalana endeksliydi ki ezkaza içlerinden biri doğruyu söylese işler aksıyor, mekanizma çöküyordu. Emin, Hasan’ın söz verdiği saatte gelmeyeceğini bildiği için programını ona göre yapmıştı mesela. Hasan’a yalan payı bırakarak saat vermişti. Nitekim Hasan söz verdiği saatte gelse malın hazır olmadığı ortaya çıkacaktı. Velev ki hazır olsa ve Emin de müşterisinin “acil” lâfına uyup malı erkenden sevk etse bu sefer gittiği yerde kriz çıkacaktı. Çünkü müşterisinin deposunda malı koyacak yer yoktu. Onun da önce kendi sevkıyatını yapıp yer açması gerekiyordu ve nakliyeciyi bekliyordu. Bilin bakalım beklediği nakliyeci kimdi?
Ta kendisi fakat Hasan oraya gitmiyordu şu an. Emin’e “geliyorum” derken aslında gitmekte olduğu yere de gitmiyordu; az önce bir başkası “çok acil” bir işe çağırmıştı ve aciliyetine ikna olduğu için değil, gittiği güzergâh üzerinde, yani masrafsız ve cazip bir iş olduğu için onu aradan çıkarmaya gidiyordu. Emin tekrar ararsa “polis çevirdi, stop lambam yanmıyormuş” diyecek, öbür müşterilere de başka yalanlar uydurup oyalayacaktı. Çalışma yöntemi buydu; kimseye hayır demiyor, kuyruklarını birbirine değdirmeden kırk tilkiyi idare etmeye çalışıyordu.
İşin tuhafı, yalanlar bazen birbirine o kadar uyum sağlıyor, birbirini o kadar iyi tamamlıyordu ki gerçeğin bizatihi kendisi yalanlar kadar inandırıcı olmuyordu. Keza Hasan’ın zaman zaman doğru söylediği de oluyor ama yemin billâh ettiği halde kimseyi doğru söylediğine inandıramıyordu. Ama yalan söylerken herhangi bir inandırıcılık sorunu yaşamıyordu. Hem ağzına daha çok yakışıyor, hem de yalan söylediğini herkes bildiği ve hesabını ona göre yaptığı için idare ediliyordu. Kaldı ki çoğu zaman Hasan’ın yalanları, kendi yalanlarını ve kabahatlerini perdeleme işlevi görüyordu; “Abi Kur’an çarpsın mal dünden beri hazır ama nakliyeci gelmedi, ben ne yapayım?”
Yalanın çokluğuna bir delâlet de yeminlerin çokluğu ve çeşitliliği idi. Ağızdan çıkan sözün inandırıcılığı kalmayınca yeminlerden medet umuluyordu ister istemez. Yalan söylemekte beis görmeyenin yalanı yeminle desteklemesinde de şaşılacak bir şey yoktu. En sunturlu en tumturaklı yeminler gümrüksüz ihraç ediliyordu.
Birdenbire Hasan’ın aklına dün verdiği ve yerine getirmediği başka bir söz geldi ve hemen orayı aradı. Telefonu açan sekretere “Şeref Bey’e bağlar mısınız?” dedi. “Şeref bey yoklar şu an. Kim aradı diyelim?” diye sordu sekreter. Hasan, “Ben nakliyeciyim, dün Hadımköy’den mal getirecektim size” der demez sekreter “bi saniye, ayrılmayın” dedi ve Şeref Bey’e bağladı telefonu. Ne hikmetse az önce olmayan Şeref bey zuhur edivermişti birden.
Hasan, “Şeref Bey, dün akşam saat tam altıya beş kala antrepoya gittim ama kapatıyoruz diye vermediler malı. Sizi de arayamadım, şarjım bitmişti.” dedi. “Tamam sorun değil, bugün muhakkak al ama,” dedi Şeref bey, “yarın ihracat var, yetiştirmemiz lazım”. “Bugün de saat üçte muayenesi var arabanın,” dedi Hasan, “yarın sabah dokuzda alırım, dokuz buçukta sizde olur.” “İyi tamam, öyle yap,” dedi Şeref bey. “Gelince de muhasebeye uğra, paranı al.”
İkisinin de yalan söylediğini belirtmeye gerek yok herhalde. Ne Hasan dün akşam antrepoya gitmişti, ne de bugün arabasının muayenesi vardı; ne Şeref bey yarın ihracat yapacak, ne de Hasan’a parasını verecekti. Yarın da işini savsaklamasın diye havuç niyetine gösteriyordu nakliye ücretini o. Yoksa, şimdiye kadar altı ay süründürmeden bir Allah’ın kuluna ödeme yapmış adam değildi Şeref bey.
İsmi de Şeref değildi bu arada; asıl ismi Şerafettin’di ama onu köylü gibi gösteren bu isimden utandığı için kendini herkese “Şeref bey” olarak tanıtıyor, öyle anılmak istiyordu. (Lâf aramızda kalsın ama şerefsizin tekiydi aslında.) Etinden sütünden ve yününden azami derecede istifade ettiği halde maaşlarını asgari ücretten, üstelik birer ay gecikmeli olarak ödediği personelinin kendisini “Şero” diye andığından haberi yoktu.
Şeref bey’le telefonla konuşurken bir çağrı gelmişti. Görüşmesi biter bitmez tekrar çalmaya başladı. Kayıtlı olmayan bir numara arıyordu. Beklettiği müşterilerden biri onu denemek için farklı bir numarayla arıyor olmasın diye hepsine ayrı ayrı söylediği yalanları içinden geçirip hatırlamaya çalışarak tedirgin bir şekilde telefona cevap verdi.
Korktuğu gibi değildi. İkinci el bir binek araba almak istediği için, mesaj attığı ilân sahiplerinden biri arıyordu. Hangi ilân olduğunu hatırlayınca, “abi neyi var bu arabanın; boyanan, değişen parçası var mı?” diye sordu. “Tavan hariç komple boyalı ama kazası yok. Çiziklerden dolayı.” dedi. “Çiziklerden dolayı” diye tekrar etti Hasan, “evet” dedi galerici. Sesindeki pişkinlik, Hasan gibi yalanı yalanla soslayarak servis eden biri için bile tahayyül edilemeyecek seviyedeydi. “İlânda sahibinden yazıyor, siz kaçıncı sahibisiniz?” diye sordu. “Galericiyim ben” dedi, sadece galericilerin telaffuz edebileceği bir G sesiyle. “Bu araba 2002 model ama 59 binde, kilometresi doğru mu bunun?” diye sordu Hasan. Galerici “garaj arabası” dedi kısa ve net bir şekilde. (G yine bildiğimiz G.) “Full+full yazmışsınız, sunroof’u var mı?” “Yok” dedi galerici, sinirlenmeye başladığı anlaşılıyordu sesinden. “Sunroof’u yok ama full+full. Peki. Bi de şey soracağım; ilânda ‘muhayyer’ yazmışsınız, muhayyer ne demek abi?” diye sordu Hasan, gülmemek için zor tutuyordu kendini.
Galerici, bu soru üzerine pek de beceremediği nezaketi bir kenara bırakıp Hasan’a sin kaflı bir şekilde gitmesini söyledi ve burada çözümlemesini yapamayacağımız bir takım yakışıksız beyanlarda bulunarak telefonu suratına kapattı.
Hasan, yediği küfürlerden ötürü canı sıkılmak şöyle dursun, keyfi yerine gelmişti bilâkis.
Derken bilinmeyen bir numaradan bir telefon daha geldi. Acaba deminki galerici hırsını alamadı da tekrar mı arıyordu küfürün kalanını ikmal etmek için? Numarayı hatırlamıyordu çünkü.
Beş altı kere çalmasını bekledikten sonra telefonu açtı ama cevap vermedi. Karşıdan ses gelmeyince galerici olmadığını tahmin etti ve “efendim?” dedi. Bu seferki ses deminkinin antitezi gibiydi âdetâ; “Saat beş oldu üstat, nerde kaldı bizim yazı?” dedi.
“Geliyor abi, yolda.” dedi Hasan.