Avrupa Enerji Güvenliği ve Türkiye. BİLGESAM BEYİN FIRTINASI SUNUM 4 TARİH:29.07.2010 SİNA KISACIK. ENERJİ VE ENERJİ GÜVENLİĞİ
Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.
BİLGESAM BEYİN FIRTINASI
SUNUM 4
TARİH:29.07.2010
SİNA KISACIK
Enerji hizmetlerinin tesliminde birtakım kesintiler yaşanabilmektedir. Bunların
sebepleri;
Enerji güvenliği için göz önünde bulundurulması gereken temel hususlar
ise şunlardır,
Enerji güvenliğini kısa vadede sağlamak için aşağıdaki koşulların yerine
getirilmesi gerekmektedir;
Tehlikeli bir dünyada enerji güvenliğine bakıldığında aşağıdaki şu tespitleri yapmak mümkündür;
alakalıdır.
AB Enerji Yeşil Kitabı’ndaki öncelikler ve Javier Solana’nın hazırladığı ilgili rapor
Avrupa’nın kendi Lizbon Stratejisi’ne uygun olarak iklim değişikliğinin getirmiş olduğu zorluklarla ilgilenmeye yönelik bir strateji ortaya koyması gerekliliği,
Bu belgede yer alan “Temel Prensipler” başlığı adı altında AB’nin dış enerji kaynak güvenliğinin sağlanması amacıyla aşağıdaki hedefleri sürdüren ortak bir bakış açısının öneminden söz edilmiştir.
Enerji verimliliğini, bioyakıtların kullanılmasını da içeren yenilenebilir enerjilerin kullanılmasını, düşük karbon teknolojisi ve dünya çapında enerjinin rasyonel kullanılmasını teşvik etmek
Avrupa Birliği, kullandığı enerjinin %40.8’ini petrolden, %24,7’sini gazdan, %17’sini kömürden ve %6,1’ini ise yenilenebilir kaynaklardan sağlamaktadır. Bu verilerden anlaşılabileceği gibi AB, tükettiği enerjinin büyük bir kısmını dışarıdan karşılamaktadır. Çünkü petrol ve doğalgaz kaynakları kendi bulunduğu coğrafya içerisinde sadece Norveç’te bulunmaktadır. Bu bağımlılığın önümüzdeki yıllarda daha da artacağı öngörülmektedir.
Çeşitlendirme: AB enerji güvenliği, transit rotaların çeşitlendirilmesi kadar enerji kaynaklarının ve coğrafi orijinin de çeşitlendirilmesi yoluyla artırabilir. AB, yeni altyapıların geliştirilmesinin yanı sıra AB için hayati öneme sahip komşu ülkelerdeki var olan enerji altyapılarının da korunmasını ve geliştirilmesini kolaylaştırmalıdır. Şu anda ya kararlaştırılmış ya da planlamanın ileri bir aşamasında olan çok sayıda yeni gaz projeleri bulunmaktadır (Kuzey Afrika, Orta Doğu, Hazar Bölgesi, Rusya ve Norveç).
Türkiye, başta Orta Doğu ve Hazar Havzası olmak üzere, dünyanın ispatlanmış gaz rezervlerinin % 71,8’inin ve ispatlanmış petrol rezervlerinin %72,7’sinin bulunduğu bir bölgede yer almaktadır. Bu nedenle, Türkiye, kaynak ülkeler ile tüketici pazarları arasında doğal bir köprü işlevi görmekte ve kaynak ve güzergâh çeşitlendirilmesi yoluyla enerji güvenliğinin sağlanmasında önemli bir ülke olarak ön plana çıkmaktadır. Bu hususlar günümüzde Avrupa’da daha da önem kazanmıştır.
Türkiye’nin anılan projeler aracılığıyla Norveç, Rusya ve Cezayir’den sonra Avrupa’nın doğal gaz tedarikinde dördüncü ana arter olma hedefi, Türkiye-AB ilişkilerinde yeni bir işbirliği alanının ortaya çıkmasına neden olacak ve Avrupa’nın Asya ile bağlantılarını daha da güçlendirecektir. Kuzey-Güney ekseninde ise, Mavi Akım Doğal Gaz Boru Hattının ardından Samsun-Ceyhan Petrol Boru Hattı ile Türkiye-İsrail Enerji Koridoru projelerine yönelik çalışmalara devam edilmektedir.
Doğu-Batı Enerji Koridorunun en önemli bileşenini oluşturan Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) Ham Petrol Boru Hattı, Azeri-Çırak-Güneşli (AÇG) sahasından başlayarak, Azerbaycan Gürcistan üzerinden, çevresel açıdan hassas Karadeniz ve Türk Boğazlarını by-pass ederek, Türkiye’nin Akdeniz kıyısındaki Ceyhan’daki terminale ulaşmaktadır. Günde 1 milyon varil (yaklaşık olarak dünya petrol arzının % 1,5’i) petrol ihraç kapasitesine sahip boru hattı, 1760 km ile en uzun ikinci boru hattı olmak özelliğini taşımaktadır. BTC boru hattından ilk petrol 4 Haziran 2006 tarihinde, Ceyhan’da tankere yüklenmiştir. 5 Ocak 2009tarihi itibariyle BTC üzerinden 653 tankere yaklaşık toplam 520 milyon varil petrolyüklemesi yapılmıştır.
Bakü-Tiflis-Erzurum Doğalgaz Boru Hattı ise Doğu-Batı Enerji Koridoru’nun ikinci bileşeni olup 3 Temmuz 2007 itibariyle faaliyete geçmiştir. Hazar Denizi’nin Azerbaycan’a ait kesiminde yer alan Şahdeniz sahasında üretilecek doğal gazı Gürcistan üzerinden Gürcistan-Türkiye sınırına ulaştıracak olan boru hattından yılda 6,6 milyar m3 doğal gaz ihraç edilmesi öngörülmektedir.
Güneydoğu Avrupa Gaz Ringi Projesi çerçevesinde Türk, Yunan ve İtalyan doğal gaz boru hatları şebekelerinin enterkoneksiyonu gibi projelerle Hazar petrol ve doğal gaz kaynaklarının çoklu boru hatları ile Avrupa’ya taşınması, Avrupa’nın enerji çeşitlendirme çabalarının da temel bileşenlerinden birini teşkil edecektir. Projeye ilişkin “Türkiye Yunanistan–İtalya Doğal Gaz Ulaştırma Koridorunun Geliştirilmesine İlişkin Anlaşma” üç ülkenin Enerji Bakanları tarafından Roma’da 26 Temmuz 2007 tarihinde imzalanmıştır.
Hazar havzasındaki doğalgaz kaynaklarını Avrupa’ya ulaştırmayı amaçlayan Türkiye Yunanistan-İtalya Doğal Gaz Boru Hattı (ITGI) için mutabakat zaptı, BOTAŞ, Edison ve Depa tarafından 18.06.2010 tarihinde imzalandı.
Doğal gazın Türkiye–Bulgaristan-Romanya ve Macaristan üzerinden Avusturya’ya taşınmasını öngören Nabucco Doğal Gaz Boru Hattı Projesi’ne ilişkin çalışmalar ise devam etmektedir. Burada özellikle, Nabucco projesinden bahsetmek yerinde olacaktır. Bu proje Haziran 2006’da tüm dâhil taraflarca onaylanmıştır.
Nabucco’nun Ocak 2009’daki Bükreş Deklarasyonu’na bakıldığında, kaynak çeşitlendirilmesi temel hedef olarak belirlenmiştir. Kaynak çeşitlendirilmesinin sebepleri olarak aşağıdaki hususlar ortaya konulmuştur. Enerji piyasalarının,
AB yetkilileri, Türkmenistan’da şu andaki verilerin çok ötesinde gaz olduğunu tahmin etmekte ve çalışmalarını da buna göre sürdürmektedirler. Öte yandan Türkiye projede Azerbaycan, Türkmenistan ve Kazakistan’ın özel bir yere sahip arzu etse de sadece bu ülkelere güvenerek yola çıkmak istememekte, boruları dolduracak gaz için Katar, İran, Irak ve diğer Ortadoğu ülkelerini de devreye sokma çalışmalarında bulunmaktadır.
2008’de Azerbaycan, petrol fiyatlarındaki artış nedeniyle Türkiye’ye bin metreküpünü 120 dolara sattığı doğalgazın fiyatının yukarı revize edilmesini talep etmişti. Yetkililer, yeni tarifenin ne olduğunu açıklamazken Yıldız, “Gizlilik anlaşması olduğu için fiyatları açıklayamayacağım... Alınacak gazın fiyatı Rusya’dan dan daha makul olacak” dedi. Uzmanlar, Türkiye’nin Rusya’dan aldığı gaza bin metreküp başına yaklaşık 330 dolar ödediğini belirtiyor.
İran ile Türkiye arasında yıllık kapasitesi 10 milyar m3 olan bir doğal gaz boru hattı bulunmakta olup, İran’la mevcut işbirliğinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar da devam etmektedir. İran devlet televizyonu, Güney Pars havzasındaki doğalgazı Türkiye ve Avrupa’ya ulaştıracak 1850 kilometre uzunluğundaki doğalgaz boru hattının yapımına başlandığını duyurdu. Üç yılda tamamlanması planlanan ve 1,3 milyar Euro’ya mal olması beklenen boru hattının günlük 110 milyon metreküp doğalgaz aktarabilecek kapasitede olduğu kaydedildi.
Mavi Akım 2 Hattı’yla Rus gazını getirmekte olan Mavi Akım Hattı’nın yanına yeni bir hattın yapılması planlanmaktadır.
Son olarak da, Trans Adriyatik Boru Hattı projesi olarak adlandırılan bir projeyle İran gazının Avrupa taşınması planlanmaktadır. Arnavutluk üzerinden Adriyatik Denizi’ni alttan geçerek İtalya’dan İsviçre’ye ulaşacak olan proje, Türkiye’nin de ilgilendiği projeler arasında yer almaktadır.
Avrupa tarafında da Nabucco konusunda bir niyet eksikliği söz konusudur. Hükümetler arası anlaşmanın Temmuz ayında imzalanması ileriye dönük atılmış önemli bir adımdır. Türkiye’nin enerji merkezi olarak oynayabileceği rol göz önüne alındığında, Kıbrıs’ın katılım müzakerelerinde AB’yi Enerji başlığının açılmasını bloke etmeye zorlaması anlaşılmazdır.
Kısacık, Sina (2010) “AB Enerji Politikasının Etkin Olarak Uygulanmasında Türkiye’nin Önemi” içinde Burak Küntay (ed.), ‘Hükümet ve Liderlik Okulu Düşünce Grubu’. İstanbul: Bahçeşehir Üniversitesi Yayınları: 306-336.
Republic of Turkey Ministry of Foreign Affairs Deputy Directorate General for Energy, Water and Environment: “Turkey’s Energy Strategy January 2009” at http://www.mfa.gov.tr/data/DISPOLITIKA/EnerjiPolitikasi/Turkey's%20Energy% 0Strategy%20 (Ocak%202009).pdf, ( Erişim Tarihi: 3 Mart 2010).
of Global Geopolitical Change” at http://www.rand.org/pubs/monographs/2009/RAND_MG899.pdf (Erişim Tarihi: 2 Mayıs 2010).
energy/doc/2006_03_08_gp_document.pdf. GREEN PAPER A European
Strategy for Sustainable, Competitive and Secure Energy ( Erişim Tarihi:
23.05.2006).
bulutu-010789 19.06.2010 ( Erişim Tarihi: 27.07.2010).
“Azeri gazı 1.1 milyar dolar pahalılaştı, Nabucco’ nun önü açıldı”. içinde http://www.euractiv.com.tr/enerji/article/azeri-gaz-pahalilasti-nabucconun-onu-acildi-010582 (Erişim Tarihi: 12 Temmuz 2010).
Kısırdöngüyü Kırmak’ içinde http://www.independentcommissiononturkey.org/pdfs/2009_english.pdf (Erişim Tarihi: 17.10.2009).