Elif Şafak ’ın ‘İskender ’ adlı romanının İngiliz edip Zadie Smith ’mağara ‘İnci Gibi Dişler ’ romanından esinlendiğini tez fail romanın çevirmeni Mefkure Bayatlı, “Zadie ’nin kitabını şablon adına almış, ama buna aşırılmış denir” dedi.
Elif Şafak ’ın çıkar çıkmaz 200 bin satan yeni kitabı ‘İskender ’ ile İngiliz edip Zadie Smith ’mağara ‘İnci Kabil Dişler ’ romanına haddinden fazla benziyor. İki romanın karakterleri ve olayların tıpkısı örtüşmesi, Elif Şafak ’ın İnci Kadar Dişler romanından etkilendiğini gösteriyor. Bu iddiayı ortaya atan Fikir Mahsülleri Ofisi ünlü blog sitesi. Site, Şafak ’ın Smith ’ten “intihal tartışmalarına defa açacak büyüklüğünde esinlenmiş” olduğunu kanıt etti.
Elif Şafak, ‘İskender ’ adlı eskimemiş romanında Fırat ’tan başlayıp, Londra ’evet kadar uzanan yolculukta, toplumun ayvaz çocuğa bakışını, insanların aslında bildirme haddinden fazla sevdiklerini incittiğini ve sunu buyuk yaraların ailede açıldığını anlatıyor. Zadie Smith ’mağara İnci Gibi Dişler romanında ise analog tıpkısı göç hikayesi anlatılıyor ve tıpkısı İskender ’dahi olduğu üzere Londra ’-nın uç semtlerinden birinde geçiyor. Blog iki romanı dahi karşılaştırıp benzerlikleri ortaya çıkarmış.
Aha o benzerlikler:
Irie ’den Adlar ’ya Millat ’fecir İskender ’e
“Şafak ’ın İskender ’i ise kamu tıpkı Millat. İkisi birlikte natürel birer etkileyicilik, arkadaşlarının ortada natürel birer şef, yakışıklılıklarıyla göz dolduran, dikkat cazibedar tipler yerine betim ediliyor. Hem İskender hem dahi Millat İngiliz kızlarla takılıyor ama aileleri bu durumu pek güzel karşılamıyor. İkisi bile yerel mi, muhacir mi nereli olduğuna tıpkı türlü değişmeyen veremiyor..”
‘Aşırılmış denir ’
“İçine doğduğu siyasetten kaçmak üzere bambaşka ayrımsız düz seçip moleküler biyolojiye yönelen deneyimsiz Eşsiz, Macit ve genişlik yakın dostu Marcus ’un birleşimi kabilinden görünüyor. Cet Hiçlik Yer bile mutsuz evliliği ve kavisli iştiyak maceralarıyla hayli Samet Istek kabil neymiş.”
Zaide Smith ’mağara “İnci üzere dişler” kitabının çeviremeni Mefkure Bayatlı konuyla ilişkin VATAN ’a konuştu. Bayatlı şunları kaydetti, “Bu kadarı tesadüf olmaz. Şafak, Zadie ’nin kitabını şablon yerine yaşıt almış, aileyi Türk yaparak bire bir pusula yazmış. Konuyu basitleştirmiş. Özellikle içki hikayesindeki benzerliği aklım almıyor. On parça öyle koşut hikaye yazılabilirdi amma kadeh hikayesi paralel de kaba. Buna ihtilas denir. Uyarlarlama üzere bir madde reşit. Esinlenmeyi aşmış. Hiç şaşırmadım. Acun edebiyatını benzeri yegâne onlar izleme ediyor, kimesne bilmiyor diyerek düşünüyorlar. Ama Türkiye ’üstelik edebiyattaki eksantrik kitaplardan etkilenmeleri, yapılan intihalleri araştıran ve alim insanlar var. Söz Gelişi Virginia Woolf ’un Orlandosu ile Ermiş Nesin ’mağara Betüş ’ünün asıl fikri aynıdır.
Amma teferruatlı yerine çarpılmak okur namına akseptans edilecek benzeri husus değildir. Mahsus ki Elif Şafak, Zadie Smith ’kap çokça etkilenmiş ve esinlenmiş. Zadie Smith ’mağara başarısı çokça ongun bildiği ve içinden geldiği insanları yazması. Elif Şafak o insanları o kadar ongun tanıyor mu? Bilemiyorum. Hayatından göç etmemiş tıpkı aileden değilsen o hikayeyi sekreter zor olur. Hikaye oturmaz, yapmacıklı evet.
Elif Şafak dahi bilmediği tıpkı dünyayı yazıyor, tabii olayların zarfında değil ve böylecene üstelik daha ilk okuduğu kitaplardan, duyduğu öykülerden izlediği filmlerden etkileniyor ve anca yazıyor. Ego tıpkısı mektup yazıp alkış alacağım diye niteleyerek pusula yazılınca hakeza ahval olabiliyor. Ben çevirirken üstelik o dünyaya girmeye çalışıyorum.”
Elif Şafak ’a sorduk
Konuyu Doğan Betik Kurumsal Iletişim Müdürü Özlem Yaşarlar marifetiyle edip Elif Şafak ’a sorduk. Ancak gazetemiz baskıya girdiğinde elan Şafak ’tan cevap gelmemişti.
Az Daha bire bir cümleler
Benzerliğin böylesi, “Bowden ’ın habitat odası yolun altında kalıyordu ve pencerelerinde parmaklıklar vardı, bu yüzden hep görüntüler kısmiydi. Clara genelde ayaklar, tekerlekler, egzoz boruları ve sallanan şemsiyeler görürdü. Hakeza enstantane görüntüler haddinden fazla madde anlatırdı: Etkili tıpkısı hayal gücü, yıpranmış aynı dantelden, yamalı bire bir çoraptan, yere andıran sallanan ve daha bereketli günler görmüş bir çantadan aynı güruh hassas öykü çıkarabilirdi.” (İnci Kabilinden Dişler, s. 30, Everest Yayınları)
Tıpkısı baziçe: “Yurt odasındaki halının üzerinde bağdaş kurup oturur, tavana yakın basit pencerelere bakardı ağzı bulutsuz. Dışarıda sağa sola akıp duran baş döndürücü bire bir kıç trafiği olurdu. İşe giden, alışverişten dönen evet üstelik üslup yapan yayalar. … (İskender, s. 135, Doğan Pusula)
Burak Esmer