Sinestezi "birleşik duyu" anlamına gelmektedir. Sinestezik kişilerde herhangi bir duyunun uyarımı otomatik olarak başka bir duyu algısını tetiklemektedir.Sinir bilimsel bir alt yapıya dayanmaktadır ve belirli tanımıyla, temel anlama yeteneği veya duyulara bağlı sinirsel bir yolun, istem dışında ve gayritabii bir halde ikincil bir duyu yolunun veya algıyla ilgili sinir yolunu aktifleştirmesiyle tanımlanmaktadır.
Kısaca, birden fazla algı sistemi aynı nesnelere kendi yorumlarını aynı kuvvette verirler. Sinestezi sahibi insanlar, örneğin, insanları, insan olarak değil de görsel, işitsel, yazısal vb. bir nesne/olgu olarak hatırlar ve benimserler. Annesini ılık süt, kardeşini bir kedi vb. olarak gören/hatırlayan/düşünen biri gibi.
Demografi olarak genelde solak ve çift el kullananlarda ve kadınlarda daha sık rastlanmaktadır. Irsi olduğu düşünülmektedir ortalama her 20.000 kişide bir görülür. Bu kişilerde, hafıza fonksiyonları güçlenirken matematiksel ve mekansal algı fonksiyonları da tavan yapar.
Her ne kadar günümüzde 60'tan fazla sinestezi çeşidi tanımlanmışsa da ve bunlar, birçok farklı şekilde gruplandırılabilecek olsa da, en kısa haliyle biz bunları 2 ana başlıkta toplayabiliriz: İlki “idiyopatik" olarak isimlendirilen, sebebi bilinmeyen ve çoğunlukla geçici olan sinestezidir. Bu, her 25.000 kişiden birinde görülen, oldukça ender bir durumdur. Kafaya alınan darbeler, bir takım sinirsel kimyasalların kullanımını engelleyerek ya da beyindeki orta temporal lobun hasarına neden olarak geçici sinestezik durumlara neden olabilir. Bir süre sonra bu durum kendiliğinden geçer ve kişi normal haline döner.
İkinci türü ise “edinilmiş (sonradan kazanılan) sinestezi” olarak isimlendirilir. Sonradan kazanılan sinestezi genellikle bir başka hastalığın varlığı sebebiyle ortaya çıkmaktadır. Buna da en yaygın olarak rastlanan örnek epilepsi hastalarıdır. Epilepsi nöbetleri geçiren hastaların %4'ünde sinestezi durumu da görülür. Bu, sintestezinin ve epilepsinin tanımlarından ötürü oldukça anlaşılırdır: iki hastalıkta da beyin anormal elektrik sinyalleri üretmektedir. Örneğin epilepsi nöbetleri sırasında temporal lobdan olağandışı elektrik deşarjı oluşursa bireyde sinestezik algı oluşumları gözlenebilmektedir.
Bir bireye sinestezi teşhisi konulabilmesi için gerekli kriterler;
1. Sinestezi istemsiz ve otomatik olarak oluşmaktadır. Dolayısıyla kendinizi zorlayarak 3 sayısı ile mutluluk duygusunu eşdeğer görmeye başlamanız sinestezi değildir.
2. Sinestezik algılar uzay-zamanda bir yere sahiptirler. Yani sinestezik bir algı her mekanda oluşmayabilir.
3. Sinestezi algısı sabittir ve hep aynı şekilde oluşur.
4. Sinestezik algılar hafızada güçlü yer tutarlar ve kolay kolay unutulmazlar.
5. Sinestezik algı sonucu güçlü duyguların bir anda boşalması görülebilir.
SİNEZTEZİNİN NEDENLERİ
“Belli başlı 5 duyu organının oluşturabileceği 20 çeşit ve iki parçadan oluşan duyuların birleşmesi bazı sinestezik duyu kombinasyonları, diğer birleşimlerden (kombinasyonlardan) daha sık görülür. Örneğin, ses ile görme duyu birleşimi bunlar arasında daha fazla görülürken, dokunma ve tat alma birleşimi daha seyrek görülmektedir. Meydana gelen bu birleşimlerin muhtemel nedeni de beynin 5 duyu için özelleşmiş değişik algılama alanları arasındaki karışmadan kaynaklanır.
Sinestezinin felç ya da inme sebebiyle ve ayrıca körlük ya da sağırlık sebebiyle dahi oluşabildiği belirlenmiştir. Genetik nedenlerle meydana gelen sinestezi dışında, bütün olarak çevresel faktörlere bağlı da meydana gelen sinestezik haller de vardır.
SİNEZTEZİ VE OTİZM
İngiltere Cambridge Üniversitesi beyin görüntüleme çalışmaları yapmış ve sinestetlerin beyinlerinin diğer insanların beyinlerine kıyasla daha farklı bağlantıların olduğunu saptamıştır. Aynı saptama, otistiklerin beyin bağlantıları için de söylenmiştir. Araştırma yapanlar otistiklerin büyük olasılıkla sinestet olabileceğini ortaya çıkarmıştır.Yeni bulgular, otizmi olan kişilerin, duyuların karıştırıldığı durum olan sinestezi olma ihtimalinin ortalamanın üzerinde olduğunu göstermektedir.
Sinestezisi olan bir kişi, işitme seslerinden sonra renkleri görür. Çoğu karışık yanıt görseldir, ancak sinestezi işitirken sesleri tatmak gibi herhangi bir duyu çiftini içerebilir. Otizm, değişime karşı direnç ve alışılmadık derecede dar çıkarlar veya faaliyetlerin yanı sıra iletişim sosyal iletişim engelliliğini de içeren bir durumdur diye açıklıyor araştırmacılar.
Sinestezi – otizm arasında genetik benzerlik olması onların ilişkili olduğunu vurgular ancak birbirinden algılama ve bazı özellikler yönünden de ayırır. Otistik ve sinestet bireyler diğer bireylerin göremediği detayları duyusal yetenekler ile görebilirler, Altıncı hislerinin güçlü olması insani ilişkilerine yön verebilir, sanatsal, matematik, mühendislik becerileri algı yeteneklerinin güçlü olması ve hayal güçlerinin diğer insanlara oranlara daha güçlü olmasından dolayı yeni tarzlar ve buluşlar yapmalarına katkı sağlamaktadır.
SİNEZTEZİ TEDAVİSİ
Sinestezi henüz tam olarak aydınlatılamamış bir bilim, teşhis edilememiş bir vaka ve sırrı çözülememiş bir olağanüstü güçtür diyebiliriz. Bilim insanları, uzun yıllardır sinestezi ile ilgili çalışmalarını yapmaya devam ediyorlar ve mucize, armağan olarak tanımladıkları bu olağanüstü yeteneğe neyin etki ettiğini bulmak için sinir bilim alanına yoğunlaştılar. Bu yüzdendir ki sineztezinin henüz kabul görmüş bir tedavisi bulunmamaktadır.
Görülebileceği gibi, sinestezinin beyindeki bağlantılarda oluşan genetik ve çevresel unsurlara bağlı bir hastalık olduğu söylenebilir. Genel nüfus içinde belli bir orana sahip olması ve hayata bakışı, yaşam kalitesini, bireyin yeteneklerini ilgilendirdiği için eğitim yönünden incelenmesi gereken bir konudur. Bu özelliğe sahip bireylerin-öğrencilerin genel öğrenci ve toplum nüfusu içerisinde, kişilerdeki artılarının ve eksilerinin bilinmesi son derece önemlidir. Bu nedenle, eğitim yönünden çalışmaların yapılması gerekmektedir. Yüzyılın buluşu olan STEM – STEAM eğitimleri ile sinestet ve otistik bireyler eğitime yeni yöntemler kazandırabilirler
Sinestezi, doğru yönlendirme sayesinde toplum içerisinde avantaja çevrilebilmektedir. Şimdiye kadar var olan sinestetler arasında, bu ilginç özelliklerinden ötürü kendisini sanata ve bilime adayan çok sayıda ünlü isim mevcuttur.
Bu resim, bir sinestezi hastası olan Wassily Kandinsky tarafından çizilmiştir. Resme dikkatlice bakacak olursanız, duyuların birbiriyle karışmasından ötürü bizlere garip gelen kavram karmaşaları olduğunu fark edeceksiniz. Ancak bunlar, çoğu zaman bu şahıslar için oldukça "normal" algılardır.