Menopoz dünya sağlık örgütünün tanımlarında overial aktivitenin( yumurta oluşumu ve yumurtlama) yitirilmesi sonucunda menstrüasyonun kalıcı olarak sonlanması durumu olarak ifade edilmektedir.
Menopoz dönemimin başlarında yumurtalar azalacağı için âdet kanamaları yani menstrüasyon düzensizleşir, menopoz olarak adlandırılan bölümde ise âdet kanaması tamamen durur.
Menopoz algısı kültürlere göre farklılık göstermektedir.
Örneğin; bazı kadınlarda üreminin durması ile kadınlığın sonu, güzellik ve çekiciliğin kaybı olarak görülürken bazı kadınlarda ise âdet kanamalarının sona ermesi ile gelen temizlik hissi, yaşlılıkla birlikte kazanılan statü olarak görülebilmektedir. Menopoz bazı kadınlarda bir hastalık gibi algılanıp depresyona yol açabilmektedir.
Oysa menopozun bir hastalık değil doğal bir süreç olduğu bireylere açıklanmalıdır.
Haydi hep birlikte menopoz sürecinde karşılaşacağımız en sık belirtilere bakalım.
1. Sıcak Basması
Yumurtaların gelişimi ve atılımı, adet döngüsü, aşamasında yer alan östrojen hormonunun düşüşü ile ortaya çıkan sıcak basması menopozdaki kadınların %75 – %80’inde görülür.
Kadınlardan bu hissi ifade etmeleri istendiğinde ‘ boğulacak gibi hissediyorum, bazen o kadar sıcak oluyor ki buzdolabının içine girme istiyorum, kışın bile pencereyi açıp sürekli pencerenin önünde durmak istiyorum…’ gibi cümleler kullanmaktadırlar.
Sıcak basması durumlarında;
- kolay çıkarılabilir kıyafetlerin giymesi,
- oda ısısının ortalama 18 derecede tutulması,
- baharatlı yiyeceklerden ve çay-kahve gibi içeceklerden kaçınması (çay, kahve gibi kafein içeren içeceklerin sıcak basmasını arttırmasının yanı sıra diüretik etkisiyle çok fazla idrara çıkarması ve uyku kalitesini düşürmesi gibi olumsuz etkileri de vardır.)
- vantilatör, buz uygulaması gibi uygulamalar kullanabileceği,
- E vitamininin önerildiği (ıspanak, soya fasulyesi, yer fıstığı…) ve
- risk yoksa oral östrojen kullanabileceği açıklanmalıdır.
2. Osteoporoz (Kemik Erimesi)
Kemik yapımını uyaran, kalsiyumun böbreklerden emilimini arttıran, kemik emilimini önleyen kalsitonin aktivitesini uyaran, D vitamini emilimini arttıran östrojen hormonunun menopoz döneminde azalması ile kemiklerde yıkımın atması ve kemiklerin güçsüzleşmesi olarak tanımlanan osteoporoz menopoza giren kadınlarda sık görülen bir belirtidir.
Osteoporozun önlenmesi için;
- özellikle menopoz döneminde düşmelerden-travmalardan korunmalı,
- beslenmesinde 1500 mg/gün kalsiyum alımı (süt, peynir, yoğurt, balık, ıspanak vs.) desteklenmeli, D vitamini (karaciğer, yumurta sarısı, kırmızı et…),
- A vitamini (havuç, lahana, ıspanak, brokoli…) alımı arttırılmalı,
- düzenli fiziksel aktivite alışkanlığı kazandırılmalı ve
- en önemlisi düzenli aralıklarla kemik dansite ölçümlerinin yaptırılması gerektiği bireylere açıklanır.
3. Genital Atrofi
Östrojen hormonundaki düşüş ile üreme organlarının (rahim, vajina ve vulva adı verilen dış genital bölge) küçülmesi olarak tanımlanır.
Genital bölgede kaşıntı, sık idrara çıkma, rahim ve pelvik organ sarkmaları (vajinadan dokunulduğunda yumurta gibi sert bir kitlenin ele gelmesi, hissedilmesi), stres inkontinansı (hapşırma, öksürme, gülme gibi durumlarda altına idrar kaçırma), kabızlık gibi belirtiler görülür.
Vajina soluklaşır, incelir ve ph asidikten alkeliğe döner bu da vajinal ve genital enfeksiyonlara yatkınlığı arttırır, vajinal mukusun azalmasına sebep olur bu da ilişki sırasında kadının ağrı hissetmesine ve zorlanmasına yol açtığı için çiftlere su bazlı kayganlaştırıcılar önerilebilir.
Pubik kıllanma (genital bölgenin kıllanması ) azalır, vajen kısalıp incelir ve ıslaklık kaybolur.
Taşkın L. Doğum ve Kadın Sağlığı Hemşireliği, XI. Baskı, Sistem Ofset Matbaacılık, 2012, Ankara
Özüm Erk İ. N. Melek Ardahan & Aslı Kert (2014). Menopoz Döneminin Kadınların Yaşam Kalitesine Etkisi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 1095–1113. 13 Aralık 2022 tarihinde https://paperity.org/p/198539652 adresinden alındı.
Hemşire S. Prof. D. & Öğr G. (2008). Kadınların ve müzakerelerin menopoza ilişkin görüşleri. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi 61–72. https://doi.org/10.21560/spcd.18891