Edinburgh’un Beltane Festivali’nin kökeni, İskoçya’nın ve İrlanda’nın Hristiyanlık öncesi Galik (İskoçya, İrlanda ve Man adası’nın Galce konuşan halklarının) zamanından gelmektedir. Beltane sözcüğünün, Gal Kelt diline ait “parlak/kutsal ateş” sözcüğünden türediğine inanılmaktadır.
İlkbaharda çiçeklerin açmasına işaret etmek ve onu kutlamak için düzenleniyordu ve eski zamanlarda, çobanların, çiftlik hayvanlarını, yazın otlayacakları yere göç ettirmeleri olayına denk düşüyordu. Güneş takvimindeki belirlenmiş bir tarihte (köken olarak, gün dönümü ve ekinoks geleneği, daha sonra ortaya çıkmıştır) gerçekleşmiyordu, ancak 1 Mayıs’tan sonraki ilk dolunayda düzenlenme eğilimi gösteriyordu.
Bazı kaynaklar, ortak takvimlerin gelişmesinden önce, alıç bitkisinin çiçeklenmesinin, olayın ana işareti
Edinburgh’un Beltane Ateş Festivali
Beltane Ateş Festivali, Edinburgh’taki Calton Hill tepesinde, 30 Nisan’da düzenlenmekte olan, bir yıllık katılımcı sanatlar etkinliği ve ayinsel dramadır.
Tarihsel Geçmişi
Çağdaş Beltane Festivali, 1 Mayıs’tan önceki akşam başlayan ve yazın başlangıcını işaret eden eski Galik (İskoçya, İrlanda ve Man adası’nın Galce konuşan halklarına özgü) Beltane Festivali’nden ilham almaktadır. Edinburgh Üniversitesi’ndeki İskoç Araştırmaları Okulu’ndan akademik destek almakla birlikte, çağdaş festival, müzik topluluğu Test Dept (İlk endüstriyel müzik faaliyetlerinin en önemlilerinden ve etkililerinden biri olan, Londra’lı bir endüstriyel müzik grubudur) dahil, küçük bir meraklı grubu tarafından başlatılmıştır. O günden bu yana, festival büyümüş ve 2006 itibariyle, 11.500 mevcut bilet satılmakla birlikte, 300’ün üzerinde gönüllü işbirlikçiyi ve oyuncuyu içerisine almıştır.
Festivalin çerçevesi, çeşitli tarihsel, mitolojik ve yazınsal etkilere göre çizildiği halde, organizatörleri, onun, katılımcıları ile gelişen, çağdaş bir Beltane kutlaması dışındaki herhangi bir şey olduğunu iddiasında değildirler.
Çağdaş Festival
Günümüzdeki Beltane, Edinburgh Üniversitesi’ndeki İskoç Araştırmaları Okulu’nun yanında, Birleşik Krallık’taki müzik ve dans konservatuvarı “Laban”ın dansçıları, koreograf Lindsay John ve müzik grubu Test Dept’ten Angus Farquhar dahil, küçük bir meraklı grubu tarafından, 1988’de başlatıldı. Etkinlik ile, beynelmilel bir ruhun yerel belirmesi olarak, geleneksel ayinlerin kutlanması amaçlanıyordu. İlk Edinburgh Beltane kutlamalarının yeri olan, Arthur’s Seat‘te (Edinburgh’un en yüksek noktası ve Kral Arthur’un savaşları yönettiği nokta) yapılması planlanan yeri, uygulama ile ilgili nedenlerle, Calton Hill tepesine kaydırılmıştır. Koreografi, ikonografi ve gösteri; yaratıcılarının Beltane’nin tarihsel izahları ile ilgili araştırmaları ve kendilerinin etkileri (örneğin, Test Department Grubu’nun davul çalması, Trinidad adası karnavalı, ayin dansı ve gösterisi) ile şekillendirilmiştir.
Festivali idare eden kayıtlı bir hayır kurumu olan, The Beltane Fire Society (Beltane Ateşi Topluluğu), demokratik olarak seçilen bir gönüllü komitesi tarafından yönetilmektedir ve tüm oyuncuları, ya sözle ya da yılın ilk zamanlarında düzenlenen, ilan edilmiş açık toplantılardan birine iştirak ederek katılan gönüllülerdir. Topluluktaki kıdemli oyuncular ve sanatçılar, birbirlerine; kendilerini ilgilendiren etkinlik yapımı, sahne donatımı inşası, karakter canlandırma teknikleri, ekip oluşturma, vurmalı çalgılar becerileri ve sağlık ve güvenlik yönleri konularında, diğerlerine yardımcı olmaktadırlar. Topluluk, ayrıca, gelir artırıcı sanat ve müzik etkinlikleri; yerel Milestone House AIDS Hastahanesi’nde ise, bir küçük-Beltane düzenlemektedir.
Topluluk etkinliği olarak, her yıl, yeni insanlar, kendi etkilerini ve yönlerini getirdiklerinden, oyun gelişmektedir. Tiyatro, ayin ve uygulama ile ilgili sebeplerden dolayı; ek unsurlar, zaman içerisinde eklenmesine rağmen, çekirdek hikayesi, genel olarak aynı kalmaktadır. İlk başladığında, bir düzine oyuncu ve birkaç yüz seyircili bir çekirdeğe sahip olan etkinlik, birkaç yüz oyuncuya ve on binin üzerinde seyirciye ulaşmıştır. Oyuncuları tarafından yeniden yorumlandıkları halde, oyun içerisindeki anahtar karakterler korunmaktadır ve her yıl katılımcılarına, yenileri eklenmektedir.
Başlangıçta, festival ücretsizdi ve sadece, kolaylıkla denetlenebiliyordu; ancak, festival, rağbet görür hale geldiği için; tepenin (Calton Hill) kapasitesi, gerekli parasal desteğin sağlanması ve Edinburgh Şehir Konseyi’nin taleplerinden dolayı, festival, son yıllarda, biletli bir etkinliğe dönüştürüldü.
Günümüzdeki Beltane Ateş Festivali’nin Ayrıntıları
Edinburgh’da gerçekleşen çağdaş etkinlik, bu kökenlerin, tüm Avrupa’daki bahar festivallerinden ve mitolojiden alınmış olan çeşitli unsurlarla bir birleşimidir.
Ateşin esas konusuna dokunulmaz, ancak Mayıs Kraliçesi’nin önderliğinde yapılan olağanüstü geçit törenine dahil edilir ve böylece, Kelt üçlü tanrıçasının (bakire/ana/acuze) ana yönü simgelenir. Mayıs Kraliçesi’nin yanında, yaz aylarındaki büyümeyi ve verimliliği simgeleyen, Britanya Adaları’nda, uzun bir şecereye sahip bir figür olan, onun erkek emsali “Yeşil Adam” (Bir yüzün, yapraklarla yapılmış ya da onlarla çevrelenmiş haldeki heykeli, çizimi ya da diğer betimlenmeleridir) da yer almaktadır.
|Beltane Ateş Festivali’ndeki (Edinburgh) Mayıs Kraliçesi.|
|Beltane Ateş Festivali’ndeki (Edinburgh) Yeşil Adam ve Mayıs Kraliçesi.|
Kraliçe’ye; rolü, onu, kaostan korumak ve mevsimlerin doğru ve uygun ilerleyişlerini güvenceye almak olan, kendisinin 4 cariyeden oluşan saray mensupları ve “Beyaz Kadın Savaşçıları”; tepede, halka çizerken, geçit töreni için, gereken enerjiyi ve uyumu sağlayan “Geçit Töreni Davulcuları” eşlik etmektedir. Geçit töreni, Druid kökenli bir role sahip, festivalin ruh rehberleri olan, “Mavi Adamlar” tarafından denetlenmektedir.
|Mayıs Kraliçesi’nin yoldaşları arasındaki “Beyaz Kadınlar”dan biri, 2012 Beltane Ateş Festivali’nde (Edinburgh) meşale taşıyor. Mayıs Kraliçesi’nin 4 cariyesi bulunmaktadır.|
|Beltane Ateş Festivali’ndeki (Edinburgh) Geçit Töreni Davulcuları|
|Beltane Ateş Festivali’ndeki (Edinburgh) Druid ruh rehberleri olan “Mavi Adamlar”.|
Festival, “Ayin Ateşi”nin Calton Hill’deki Acropolis’in zirvesinde, ayin ateşinin yakılması için davet eden Yeşil Adam’ın kış yönü olan, Boynuzlu Tanrı ile başlatılır. Bu, odunun odunla sürtünmesiyle alev meydana getiren eski bir teknik olan, yay matkabı kullanılarak yakılan bir ateştir. Bu alev, Meşale Taşıyıcıları’nın pek çok meşalesinden ilkini yakmaktadır ve Beltane’de kullanılan tüm ateşlerin aslı, ayin ateşine uzanabilmektedir.
|Beltane Ateş Festivali’ndeki (Edinburgh) “Ayin Ateşi”|
|Beltane Ateş Festivali’ndeki (Edinburgh) “Ateş Noktası”nda, Mayıs Kraliçesi ve Boynuzlu Tanrı|
Meşallerin yakılması, Mayıs Kraliçesi’ni ortaya çıkarır, alay davulcuları çalmaya başlar ve gösteri, tepenin çevresinde, saat yönünün aksi istikamette hareket eder ve böylece, büyülü ölüler diyarına girişi simgeleyen ateş kemerinin altından geçilir.
|Edinburgh, Calton Hill’deki Beltane Ateş Festivali alayı.|
|Ön planda, siyah pelerinleri altından, Kızıl Adamlar ortaya çıkarken; Mavi Adamlar, Mayıs Kraliçesi, Yeşil Adam, Beyaz Kadın Savaşçılar ve Meşale Taşıyıcıları, Ateş Kemeri’nin içerisinden geçiyorlar.|
Daha sonra ise, unsurları simgeleyen ruh nitelikleri ile gösterilmekte olan, su, toprak, hava ve ateş unsurlarını yansıtan yerlerin içerisinden geçilir. Her bir yerde, Mayıs Kraliçesi, ahalisini uyandırır ve onlar da, Mayıs Kraliçesi ve Yeşil Adam’ın, kendilerinin kutsanmaları için gereken simgesel dansa ve müziğe girecekleri ve onu karşılayacakları bir alanı saflaştırırlar. Uyandırılmış olan, unsurlarla ilgili doğa ruhları, saray halkı, yoluna devam ettikten sonra, canlandırmaya devam ederler ve sonunda, hepsi, ortak temsil için Acropolis’te bir araya gelirler.
Alayın tepedeki halkası, hemen hemen tamamlandığında, saray halkı; şehvet, kaos ve kötülüğü simgeleyen Ölüler Diyarı’ndan gelen ruhlar olan, Kızıl Adamlar ve ilgi çekici küçük hayvan davulcuları tarafından pusuya düşürülürler. Kızıl adamlar, uçarı davranışlarıyla ve baştan çıkarıcı ritimleriyle, saray halkını, düzgün vazifelerinden alıkoyma girişiminde bulunduklarından, kendileri ile Beyaz Savaşçılar arasında, yenişemezlik meydana gelir.
Ancak, savaşçıların odaklanmasının, bozulamayacak derecede güçlü olduğu ispatlanır ve Beyaz Kadınlar, çatışmayı kazanırlar ve böylece, alayın, tepenin ortasındaki çukura doğru hareket etmesi sağlanır. Tüm sahne alanların yapmış olduğu halka içerisinde, Boynuzlu Tanrı, ayinsel olarak, Mayıs Kraliçesi’nin cariyeleri tarafından, Kraliçe’ye elini uzatma suçundan dolayı öldürülür.
Kışlık sarmaşık kıyafeti de çıkartılır ve kendisi, Kraliçe tarafından, gelecek verimli mevsimin hayat ve ilk tomurcuk belirtisi olan, Yeşil Adam olarak, yeniden diriltilir. Vahşi ve hareketli bir dans gösterisinden sonra da, Mayıs Kraliçesi tarafından taçlandırılıp, kendisiyle evlendirildiği zaman, yaz, resmen başlayabilir. Katledilen Boynuzlu Tanrı’nın kabuğu, sonradan, Mayıs Kraliçesi ve Yeşil Adam tarafından yakılacağı kutsal şenlik ateşine taşınır ve bu şekilde, hareket halinde, ateşin etrafında üç kez saat yönünde dönülür.
Şenlik ateşi, tıpkı, Boynuzlu Tanrı’nın yeniden doğabilmesi için, kendisini kurban etmesi gibi, yenisini getirebilmemiz için, eskinin yakılmasını simgeler.
Görevlerinin tamamlanmasından sonra, saray halkı, unsurları oluşturan ruh karakterleri tarafından ağırlanmak üzere, Kraliçe’nin özel odasına çekilir. Kalabalık; sahne alanları, Kraliçe’nin özel odasına doğru izlerken, hem Ateş Noktası hem de daha sonra, Kızıl Adamlar, çukurda, ateş gösterisi ve akrobatik insan piramitleri gösterisi biçiminde, ilkinden tutuşturulan ikinci bir ateş oluştururlar ve böylece, eski Galler’in sürülerinde olduğu gibi, aralarından geçen izleyiciler de saflaştırılır.
Gecenin son ayin etkinliği, Kızıl Adamlar, Kraliçe’nin özel odasına yaklaştığı ve başarılı bir şekilde, Beyaz Kadınları, dansa ayarttıkları zaman meydana gelir. Kaos ve düzenin yerini, uyum alır ve tüm unsurların birliği eksiksiz olur. Bundan sonra, ayin görevleri bitmiştir ve Saray Halkı ve Unsurlar, yaz mevsiminin, uygun biçimde karşılandığını bildiklerinden, artık, inzivaya çekilebilirler.
Kaynaklar:
- http://www.edinburghguide.com/news/beltanefestival/1529-beltanefirefestivaloriginsandbeltanetoday
- http://en.wikipedia.org/wiki/Beltane_Fire_Festival