1912 yılında Brezilya’nın Amazon denen dev bölgesinden kauçuk ihracatını yapabilmek için kıtanın batısındaki Peru ve Bolivya’ya doğru 367 kilometrelik bir tren yolu yapılmış ama pek kullanılmamış.
Şimdi yüz yıl sonra, bu sefer Atlantik kıyısındaki Brezilya’dan Latin Amerika’nın Pasifik tarafındaki Peru’ya kadar uzanacak bir tren yolu projesinin finansmanı yapmayı, 18 Mayıs - 26 Mayıs arasında Brezilya, Kolombiya, Peru ve Şili’yi ziyaret eden Çin Başbakanı Li Kegiang teklif etti.
Li tarafından masaya konan projeler ve kredilerin toplamı 103 milyar dolar. Yani Çin Latin Amerika ile ilişkilerini iyice geliştirmek arzusunda. Çin son dönemde Latin Amerika’dan petrol, gaz ve mineraller ithal etmiş ve Latin Amerika’ya kendi üretimi sanayi ürünlerini satmıştı. Ancak Çin son yılda yatırımı durdurup tüketime geçince ve Brezilya’nın büyümesi de yavaşlayınca Latin Amerika’nın sattığı emtiaların fiyatları düşerken, Brezilya’nın Çin’e ihracatı da daraldı. Buna rağmen Çin’in yatırımları ve kredileri artmaya devam ediyor.
Amerika'nın alternatifi mi?
Çin Başkanı Xi Jinping de 2015 Ocak ayında şirketlerinin önümüzdeki on yılda Latin Amerika’da 250 milyar dolarlık yatırım yapacaklarını deklare etmişti. Daha önceki dönemde ise toplam 99 milyar dolarlık yatırım yapmışlardı. Şimdi Çin şirketleri daha öncesinin tersine petrol ve gaz dışında, gıda, tarım, imalat sanayi ve altyapı yatırımları ile de ilgilenecekti.
Çin’in geçen yıl Latin Amerika’da verdiği kredinin toplamı 22 milyar dolardı ve geleneksel kalkınma bankalarının verdiği kredilerden daha fazla idi. Krediler sol partiler tarafından yönetilen Brezilya, Venezüella, Ekvator ve Arjantin’e verilmişti. Bugün IMF ve Dünya Bankası tarafından verilen kredilerin ağır şartlarını beğenmeyenler, Çin’i de Amerika’nın alternatifi olarak görüyorlar.
Ancak Çin’in yaklaşımının da iyice incelenmesi gerekiyor. Arjantin yabancı bono borçlarını karşılamak için Çin ile bir döviz swapı gerçekleştirmiş ama bunun karşılığında tam 15 adet altyapı yatırımını Çin şirketlerine vermeye mecbur kalmıştı.
Çin genelde Latin Amerika ülkelerinin emtia ticaretinde kalmalarını, yatırımları ise Çin şirketlerine vermelerini istiyor. Ama emtia ticareti büyümeye altyapı yatırımları kadar katkı yapmıyor, dolayısıyla büyüme hızı da pek gelişmiyor.
Diğer taraftan Çin’in Latin Amerika’da yapacağı altyapı yatırımları (mesela tren yolu ) örnek vermek gerekirse, Çin’in Brezilya’nın eyaleti Mato Grosso’dan yaptığı soya ithalatının nakliye masraflarını minimize edecek.
Tabii Çin yatırımı kısıp tüketime geçtikten sonra birçok Çin şirketi de ülke dışında iş bulmaya mecbur kalmış bulunuyor. Bu durumda, kredi veren Çin kendi şirketlerine de ülke dışında iş bulmuş oluyor.