Türkler için, sonsuz Asya bozkırlarının çocukları denir.
Bu uçsuz bucaksız bozkırda Türkler bu ismi hak edecek sayısız hatıra ve iz bırakmışlardır. Türk tarihinde çok özel bir yere sahip olan, Türk adını ilk defa resmi devlet adı olarak kullanan ve Türk milleti kavramını açıkça ilan ederek zihinlere yerleştiren Göktürklerden kalan Orhun Abideleri bu izlerin başında gelir.
Günümüzde Moğolistan Devletinin sınırları içinde Orhun Nehri’nin yakınlarında bulunan ve sırasıyla 732 yılında Kül Tigin adına ve 735 yılında kardeşi Bilge Kağan adına dikilen Orhun Abideleri, bizzat Türklerin kendi alfabeleriyle kendi tarihlerini anlattıkları şaheserlerdir.
İlk olarak Bilge Kağan kendisinden önce ölen kardeşi Kül Tigin adına bizzat nezaret ederek bir abide (mezar taşı) diktirmiş, Abide Türkçe ve Çince olarak yazılmıştır.
Daha sonra dikilen Bilge Kağan abidesi, Kül Tigin abidesinin bir kilometre uzağında, şekli ve yapısıyla tamamıyla benzer özellikte yine Türkçe ve Çince olarak yeğenleri Yollug Tigin tarafından yazılmıştır.
Bu abideleri bozkırın ortasında sadece iki taş olarak düşünmeyin. Bu alan çevresinde türbe enkazı, yüzlerce heykel parçası, şehir harabeleri, taş yollar, su kanalları ile abideye çıkan -yanında taşların ve heykellerin dizili olduğu 4 ila 5 kilometrelik- bir yoldan oluşmuş devasa bir külliyedir.
Günümüzde Türk İşbirliği Ve Koordinasyon Ajansı (TİKA) tüm dünyada muhteşem işlere imza atarken, binlerce yıl öncesinde atalarının yaşadığı bu kadim Türk topraklarını da ihya edip bir müze inşa etti. Abidelerin asılları 2001 yılında daha fazla tahrip olmaması için bu müzeye taşındı ve yerlerine birebir kopyası dikildi.
Orhun Abideleri’nin ilginç bir keşif hikâyesi vardır:
1709’da yapılan bir savaş sırasında esir düşen İsveçli bir subayı Ruslar Sibirya’ya sürgün ederler. Sürgünde tam 13 yıl kalan Strahlenberg isimli bu subay serbestçe gezip dolaştığı yerlerde incelemeler yapıp notlar alır. Vatanına döndükten sonra 1730’da yukarıda belirttiğimiz külliye alanında yaptığı araştırmanın notlarını yayınlar ve tüm dünyanın dikkatini o zaman “runik” olarak adlandırılan bir alfabe ile yazılmış bu taşların üzerine çeker.
Nihayet uzun çalışmalar sonucunda 1899’da Rus bilgin Yadrintsev tarafından abidelerin yeri bulunur, akabinde Danimarkalı Thomsen öncelikle tengri, Türk ve Kül Tigin kelimelerini çözer ve sonra bütün abideleri okur.
Avrupa’da birçok ülkenin daha yazının ne olduğunu bilmediği bir zamanda Türk tarihini taşlara kazıyarak binlerce yıl sonra gelecek nesillere ulaşmasını sağlayan ve Türk milletinin dünyada kendi yazı sistemine (Orhun Alfabesi) sahip olan ender milletlerden olduğunu ispat eden bu taşlar böylece ilim dünyasına kazandırılmış olur.
Ayrıca yine bu taşlarda, dünyanın bugün belki de en büyük meselesi olan Çin hakkında Türklerin 1250 sene evvelki ikazı ve uyarıları yazılıdır.
Orhun Abidelerini günümüz Türkçesine çeviren ve Türk tarihi hakkında bir çok eseri mevcut olan Muharrem Ergin hoca abideler için şunları söylemiştir:
“Türk adının, Türk milletinin isminin geçtiği ilk Türkçe metin. İlk Türk tarihi. Türk devlet adamlarının millete hesap vermesi, milletle hesaplaşması. Devlet ve milletin karşılıklı vazifeleri. Türk nizamının, Türk töresinin, Türk medeniyetinin, yüksek Türk kültürünün büyük vesikası. Türk yazı dilinin başlangıcını milâdın ilk asırlarına çıkartan delil. Türklüğün en büyük iftihar vesilesi olan eser. İnsanlık âleminin sosyal muhteva bakımından en manalı mezar taşları.”
At üstünde geçen binlerce yıllık hayatları destanlara konu olan bu milletin, gelecek nesillere anlatılacak birçok kahramanı daha vardır elbet. Dolayısıyla Orhun Abideleri de sadece bu iki yazıttan ibaret değildir.
Bir sonraki yazımızda aldığı kararlar ile bir milletin kaderini değiştiren ve en önemlisi Türk yayıncılık tarihini başlatan kutlu bilge Bilge Tonyukuk ve onun diktirdiği abideleri işleyeceğiz.