Amnezi Nedir?
Amnezinin en belirgin özelliği derin unutkanlık durumudur. Bunun altında beyin hasarı, nörolojik bir hastalık, kalp-damar rahatsızlıkları veya psikolojik rahatsızlıklar yatabilir. Alzheimer veya demans hastaları birkaç gün öncesini hatırlamakta zorluk çekerken gençlik anılarını veya hayatlarında iz bırakan anıları çok kolay hatırlayabilirler. Buradaki temel problem bilginin kısa dönem hafızasından uzun dönem hafızaya aktarılmasındadır. Amnezi hastaları günlük konuşmalarında sorun görülmez çünkü bilgileri kısa süre belleklerinde tutabilirler. Ancak araya bir süre gidince bunları unutacaklardır.
Geriye Dönük Amnezi Nedir?
Yakın zamanda yaşanılan olayları hatırlamak zorken uzak geçmişte yaşanmış iz bırakan anıları geri çağırmak mümkündür. Geriye dönük amnezide bilgileri bellekte tutabilme yeteneği travmatik olay, inme, kaza sonucu bozulur. Uzak anıların hatırlanması belleğin pekiştirilmesi (memory consolidation) süreciyle sağlanır. Belleğin pekiştirilmesi kısaca; Beyinde bilgiler oluşurken aktif olan nöral yapıların tekrar organize olması ve korteksin yeniden işlemden geçmesidir. Gün içinde gördüğümüz, işittiğimiz, kokladığımız tüm uyaran verileri hızla beynimize aktarılır ama bunlardan en önemlilerini kaydederiz. Veri filtresinden sonra sonra işimize yarayacak gerekli bilgileri uzun süreli belleğe alıp kaydederiz.
İleriye Dönük Amnezi Nedir?
İleriye dönük amnezi kişinin yeni bilgileri belleğinde saklayamaması durumunu ifade eder. Kaza, travmatik hasar, merkezi sinir sistemi sorunları, cerrahi işlem, hastalık gibi olaylar sonucu ortaya çıkan yeni bilgiler depolanamaz. Bu hastalar geçirdiği kazadan öncesini hatırlayabilirken kaza sonrasını hatırlayamaz veya yeni bilgi edinemezler. Buna rağmen episodik (olaysal bellek ) ve semantik bilgileri (bilinçli hatıralar) korunmuştur.
H.M. Vakası
H.M. vakasına bir kaza sonrasında ortaya çıkan epilepsi nöbetlerinin hayatını tehdit eder hale gelmesi sonucu deneysel bir ameliyat gerçekleştirilir. Ameliyat H.M.’nin hayatını kurtarmış olmasına rağmen beklenmedik kalıcı bir hastalık bırakmıştır.
Epilepsi sebebinin hipokampüs kaynaklı olduğu ve tüm beyne buradan yayıldığı ve hipokampüsler iki taraflı çıkarılırsa epilepsi nöbetlerinin duracağı düşünülür. Ameliyat sonunda epilepsi nöbetleri azalmıştır ancak zamanla ağır bir şekilde ileriye dönük amnezi ortaya çıkmış ve H. M.’nin hayatı radikal bir şekilde değişmiştir.
“H.M. ameliyat olduğu günden sonrasına ait hiçbir anı oluşturamıyordu. Aklında birkaç dakikadan fazla yeni bilgi tutamıyor, okuduğu dergileri hiç okumamış gibi hiçbir şey hatırlamadan tekrar ve tekrar okuyordu. Doktoruyla, onun kim olduğunu ve ne konuştuklarını bilerek uzun süre konuşabiliyor ama bir an dikkati dağılsa veya konuşurken doktoru odadan ayrılıp birkaç dakika sonra gelse konuşulanların hiçbirini hatırlamıyordu. H.M. yaşadığı hastane hakkında hiçbir bilgiyi kaydedemiyor, odasının yolunu bile bulamıyordu. Ailesine ait bilgileri, evlendiği günü ve geçmişini hatırlıyordu.
Ancak ameliyattan sonraki hiçbir şeyi hatırlamıyor ve artık yeni anılar oluşturamıyordu kaç yaşında olursa olsun 27 yaşında olduğunu sanıyor üstelik aynaya baktığında yaşlandığını görünce şaşırıyordu. Ameliyat olduğunu bile bilmiyordu. Çok sevdiği ve hastanede aylarca kalmış olduğu esnada kaybettiği dayısının ölümünü unutuyor, sorduğunda öldüğü söyleniyor ve H. M. her defasında ilk defa duymuş gibi tekrar üzüntü yaşıyordu. Ama bu üzüntü fazla sürmüyor birkaç dakika sonra dayısının ölümünü yine unutuyordu. Amnezi kişiliğinde veya entelektüel kapasitesinde herhangi bir değişikliğe ya da bozukluğa yol açmamıştı.”
H.M vakası şimdiye kadar gözlenen en çarpıcı amnezi vakasıdır.
KAYNAKÇA
Hassabis, D., Kumaran, D., Vann, S. D., & Maguire, E. A. (2007). Patients with hippocampal amnesia cannot imagine new experiences. Proceedings of the National Academy of Sciences, 104(5), 1726-1731.
Spiers, H. J., Maguire, E. A., & Burgess, N. (2001). Hippocampal amnesia. Neurocase, 7(5), 357-382.
VandenBos, G. R. (2007). APA dictionary of psychology. American Psychological Association.
BİZE ULAŞIN
Buraya tıklayarak Ankara Emin Terapi Merkezi psikologlarımıza ulaşabilirsiniz.
YAZILARIMIZI OKUMAK İÇİN
Buraya tıklayarak bütün yazılarımıza ulaşabilirsiniz.