AHMET DAVUTOĞLU BU BENZERLİĞE NEDEN KIZDI?
Hürriyet Gazetesi yazarı Eyüp Can, bugünkü yazısında Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu ile yaptığı bir sohbeti anlattı. Can, Davutoğlu’nun ABD’de Kissinger’a benzetildiğini söylüyor, Davutoğlu ise bu benzetmeden rahatsız oluyordu. Davutoğlu dış politikada Kissinger’ı realist bulduğunu, söylerken; kendisinin idealist olduğunu, belirtiyordu.
Davutoğlu’nun verdiği cevap Uluslararası İlişkiler fakültelerinden geçenler için oldukça klasik bir cevap. Uluslararası İlişkiler teorilerinde Macchiavel-Hobbes’dan başlayarak kendini realist köklere dayandıran anlayışla, kökeni Kant’a kadar uzatılabilecek bir evrensel ahlak arayışı içinde olan idealistlerin sık sık tartıştığı söylenebilir. Elbette bu bir akademik tartışma. Hemen hemen her idealistin de kabul ettiği gibi uluslararası ilişkiler oldukça realist yöntemlerle şekillenmiştir. Devletler dış politikada birincil önceliklerini ahlak değil, çıkarlar olarak belirlemiştir.
Neyse bu tartışmanın sınırları bu yazıyı aşar...
KISSINGER’IN İDEOLOJİK KÖKLERİ
Biz biraz Kissinger’a bakalım. Neden Davutoğlu’nun Kissinger’a benzetildiğini sorgulayalım. Elbette bunun cevabında belki de Ahmet Davutoğlu’nun bu benzetmeden rahatsızlığını da bulacağız.
ABD Dış Politikası’nda Yahudi kökenli politikacıların aktivitesi hemen herkes tarafından yazılır. Bu konuda hem teorik planda en önemli eserleri Yahudi kökenli akademisyenler verdiler, hem de uygulayıcı isimler de çoğunlukla onlar oldular. Soğuk Savaş döneminde akademik planda kuşkusuz realist tezleri savunan en önemli isim, adı eski Türkiye Büyükelçisi ile karıştırılan, Hans J. Morgenthau idi. Morgenthau Protestan ilahiyatçısı Reinhold Niebuhr ile beraber ABD realist dış politikasının iki önemli teorisyeninden biriydi. Elbette başka bir Yahudi kökenli uluslararası ilişkiler tarihçisi olan George Kennan’ı da bunların arasında saymak gerekir.
2. Dünya Savaşı sırasında Henry Kissinger gibi Avrupa’dan kaçan teorisyenler ABD realizminin bu düşünürlerinden etkilendiler. Hitler’in yükseliş hikayesi onların liberalizme olan inançlarını zedelemişti. İdealler yerine gerçekçi yaklaşımlar daha çok ilgilerini çekiyordu. İdeolojik gelenek olarak muhafazakar geleneğe dayandılar, düzen kurmayı savundular, askeri gücü savundular, uluslararası ilişkilerde devlet aktörünü önemsediler.
Sanırım Kissinger’ın ideolojik kökleri ana hatları ile anlaşıldı. Şimdi biraz yaşadıklarından söz edelim...
KISSINGER VE SOL
Kissinger’in ABD Dış Politikası’na dahil oluşu (daha önce Pentagon’da pek çok görev alsa da) Harvardlı bir akademisyen olarak 1969 yılında ABD Dış Güvenlik Danışmanlığı görevine gelişi ile başladı. 1973 yılında ise ABD Dışişleri Bakanı oldu. Bu görevi 1977’ye kadar sürdürdü. Ancak daha sonraki yıllarda da ABD Başkanları’na danışmanlık yapmaya devam etti.
Görevi boyunca realist bir dış politika izledi. Kissinger’ın duygusal dünyasını belirleyen anti-komünizm idi. Kissinger için sol tehlikesini her şekilde bertaraf etmek mubahtı. Bunun için pek çok darbenin mimarı olmaktan, iç savaşları desteklemekten çekinmedi. Kimi zaman da “soft power” bunun aracı oldu. Ancak atılması gereken her adımı realite belirledi.
Sovyet-ABD kutuplaşmasında nükleer savaş tehlikesini SALT 1 anlaşmasıyla önledi. Ardından Sovyetler Birliği’ni çevreleme stratejisini ortaya koydu. Sovyetler Birliği ile arası açılan Çin ile yakın ilişki kurdu. İki ülkeyi karşı karşıya getirdi. Vietnam, Kamboçya, Laos’a saldırıları destekledi. Vietnam’da 3 ile 5 milyon, Kamboçya’da 600 bin, Laos’da 350 bin kişi bu saldırıların sonunda öldü.
Şili’de askeri darbenin en önemli ismiydi. Darbeyi desteklemesini eleştirenlere şunu söylüyordu: “"bir ülkenin, kendi vatandaşlarının sorumsuzluğu yüzünden komünizme yönelmesini neden hiçbir şey yapmadan izlemem gerekiyor, anlamıyorum". Kıbrıs’ta Samson Darbesi’nin sorumlusuydu. Endonezya’nın Doğu Timor’u işgal ederek binlerce kişiyi öldürmesi onun eseriydi. Türkiye dahil pek çok ülkede Gladyo’nun kuruluşunu desteklemekle suçlandı.
Peki nasıl oluyor da Ahmet Davutoğlu, “darbeci” Kissinger’a benzetiliyor? Üstelik Mark Paris gibi önemli isimler bile Ahmet Davutoğlu için Kissinger benzerliğini kurabiliyor.
Şöyle açıklayalım...
Ahmet Davutoğlu, Cüneyt Ülsever gibi liberal isimler tarafından dahi fazla ABD eksenli bulunuyor. Davutoğlu’nun “ABD ile çıkarlarımız tamamen örtüşüyor” sözleri liberal kesim tarafından bile fazla iyimser bulunuyor.
ABD’li teorisyenler ise Ahmet Davutoğlu’nda Çin’i Sovyetler’den, Mısır’ı 1973’de İsrail karşıtlarından diplomasi ile koparan Kissinger’ı görüyorlar. Bu nedenle Ahmet Davutoğlu anlamamış görünse de “Kissinger” lafını bir iltifat olarak kullanıyorlar. Davutoğlu’nun 3 gün önce Oxford’da yaptığı ve salonda da ABD’liler tarafından “Kissinger” benzetmesine neden olan konuşması işte bu yüzden alkışlandı.
Barış Terkoğlu
Odatv.com