2002 YILI PARA POLİTİKASI SUNUMU • Haziran 2002 TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI
Sunuş Planı • Para Politikası Çerçevesi • Para Politikasının Hedefi • Para Politikası Stratejileri • Ekonomide Mevcut Durum ve Bekleyişler
Para Politikasının Çerçevesi 2000 yılı para politikası: • Önceden günlük değerleri belirlenendöviz kuru odaklı, • Merkez Bankasınınkısa vadeli faiz oranları üzerindeki etkisinin sınırlıolduğu bir çerçeveye oturtulmuştur. Merkez Bankası kur riskini üstlenirken, faiz riskini piyasaya bırakmıştır.
Para Politikasının Çerçevesi • Bankacılık sektörünün aşırı kırılgan yapısı, • Programda öngörülenyapısal reformlardaki gecikmeler, • Ek rezerv kolaylığının bulunmaması, ekonomik birimlerin programa olan güvenini sarsmış ve 2001 yılı Kasım ayında başlayan kriz ortamı, 22 Şubat 2001 tarihinde özelliklepara ve kur politikalarında temel değişikliğegidilmesini zorunlu hale getirmiştir.
Para Politikasının Çerçevesi • Bu gelişmeler sonucunda Türkiye, 22 Şubat 2001 tarihinde dalgalı kur rejimine geçmiştir. • Esas olarak, 2000 yılı başında uygulamaya konulan programda dadalgalı kur rejimine tedrici geçişöngörülmüş, ancak yaşanan krizler bu süreci hem öne çekmiş hem de geçiş süreci olmadanuygulamaya konulması zorunluluğunuortaya çıkarmıştır.
Para Politikasının Çerçevesi • Bu kapsamda para politikası; • Merkez Bankasınınkısa vadeli faiz oranları üzerindeki belirleyiciliğiniartıran, • döviz kurununise arz-talep koşulları altındapiyasada belirlenmesini öngören bir çerçeveyeoturtulmuştur. • Diğer bir ifadeyle,Merkez Bankası kısa vadeli faiz oranları hakkında güçlü sinyallerverirken,kurseviyesinin belirlenmesipiyasaya bırakılmıştır.
Para Politikasının Çerçevesi • Her iki döviz kuru rejiminin bazıavantaj ve dezavantajlarımevcuttur. • Sabit kurrejiminde; • Döviz kuru,tüm kamuoyunun günlük olarak takip edebileceği bir değişken olma özelliğiyle,bekleyişleri yönlendirmede etkin bir çapadır. Ayrıca, enflasyon ile kuvvetli etkileşim halindedir. • Merkez Bankasınınkısa vadeli faiz oranları üzerinde kontrolü yoktur. • Merkez Bankası uluslararasırezervlerinin yüksek olması, ek rezerv kolaylıklarının bulunmasıgerekmektedir. • Döviz kurunun öngörülebilir olması,kısa vadeli sermaye hareketlerini hızlandırmaktadır. • Dışsal şoklara karşı esnekliği yoktur.
Para Politikasının Çerçevesi • Dalgalı Kur Rejiminde; • Kamuoyunun yakından takip edebileceği bir çapa yoktur. Bu nedenleenflasyon hedeflemesi kapsamında enflasyonun kendisien etkin çapa olarak kullanılmalıdır. • Merkez Bankasının uluslararası rezervlerini kur seviyesinin savunulması için yüksek tutma zorunluluğu yoktur.Ancak, ülkenin dış borç servisi için belirli bir seviyede rezerv tutulması gerekebilir. Kur riskinin piyasada olması, kısa vadeli spekülatif sermaye hareketlerini sınırlamaktadır. • Dışsal şoklara karşı esnekliği yüksektir. • Cari işlemler açığı veya fazlası bekleyişlerikur seviyesinin belirlenmesinde önemli rol oynar. Ayrıca, iç ve dış siyasi gelişmeler nedeniyleyurtiçi yerleşiklerinTürk Lirası – Dövizportföylerindeki değişimde, kur seviyesinin belirlenmesinde bir diğer önemli faktördür.
Para Politikası Stratejisi - Varsayımlar • Para politikasının stratejisi aşağıdaki varsayımlarla belirlenmiştir. • Dalgalı kur rejimininpara politikasının nihai hedefi olan fiyat istikrarına yönelik olarak etkin işleyişinindevam ettirilmesi, • Kamu borç stokunun azaltılması amacıyla, faiz dışı fazlanın hedefler çerçevesinde sürdürülmesi, • Bankacılık sisteminin yeniden yapılandırma sürecinin sonuçlandırılması;mali sektör - reel sektör fon aktarım kanalının kalıcı olarak etkin işler duruma gelmesi, • Ekonomideözel sektörün rolünün güçlendirilmesi.
Para Politikası Stratejisi – İletişim Hesapverebilirlik • Merkez Bankası, ekonomik ajanların, para politikası kararlarının amacını ve işleyişini daha iyi değerlendirmesini sağlamak için,iletişim mekanizmalarınıgeliştirmeye devam etmektedir. • Bu durum nihai hedefimize ulaşmamızın maliyetini asgari düzeyde tutacaktır. • Bu kapsamda Merkez Bankası, her türlü uygulamasını detaylı olarak kamuoyu bilgisine sunmaktadır. • Diğer taraftan Merkez Bankası, ilki Kasım 2001’de yayımlanan Üç AylıkPara Politikası Raporuile de geçmiş üç ayın değerlendirilmesi ve geleceğe yönelik beklentilere ilişkin görüşlerini yayımlamaya devam etmektedir. • Hesapverebilirlikçerçevesinde, Merkez Bankası, para politikası uygulamaları hakkındaKamuoyunu, TBMM’yi ve Hükümetiprogramlı olarak bilgilendirmektedir.
Para Politikası Stratejisi - Şeffaflık • Şeffaflığın artması, para politikasını daha öngörülebilir duruma getirmesinin yanı sıra, nihai amaca ulaşmada daha etkin ve kredibilitesi yüksek bir para politikası uygulamasının ortaya çıkmasına ve bekleyişlerin Merkez Bankası’nın aldığı kararlara daha duyarlı hale gelmesine neden olmaktadır. • Politik şeffaflıkAmaca yönelik açıklık; enflasyon hedefleri, • Politika şeffaflığıKısa dönem faizlerde değişiklik gibi kararların kamuoyuna net ve yazılı olarak açıklanması, • Operasyonel ŞeffaflıkPiyasalara yapılan müdahalelerde ve politika uygulamalarında açıklık, • Ekonomik şeffaflıkİlki Kasım 2001’de yayımlanan Üç Aylık Para Politikası Raporu
Para Politikası Stratejisi – Faizler • Merkez Bankası, fiyat istikrarını sağlamak olan temel hedefi çerçevesinde kararlarını gelecekteki enflasyona bakarak almaktadır. • Sadece enflasyon hedefinin ve öngörülerinin esas alınması; • Sürdürülebilir bir büyüme ortamının ve istihdam artışının sağlanması, • Risk priminin ve dolayısıyla reel faizlerin düşmesi için son derece önemlidir. • Geçmişte olduğu gibi, Ödemeler dengesi, döviz kurları, büyüme, kamu maliyesi, bankalar gibi diğer konuların da hedeflenmesi; ekonomik birimlere karışık sinyaller verilmesi anlamına gelecektir. Bu durumda risk primi artar ve reel faizler yükselir. Bundan kaçınmak gerekir.
Para Politikası Stratejisi - Faizler • Türkiye’de reel faizlerin yüksek düzeylerde oluşmasının nedeni nominal faizler değil, evvelden beri yaşanan krizler ve yüksek enflasyon ortamıdır. • Böyle bir ortamdan çıkmak için; • Öncelikle enflasyonla mücadelede kararlılık, • Sıkı maliye ve para politiklarının uyumlu ve kararlılıkla uygulanması ve • Ekonomide verimliliği artıracak yapısal reformların süratle hayata geçirilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda, bankacılık kesiminin sermaye sorununun çözülmesi büyük önem taşımaktadır. Bu sorun çözülmeden, bankaların kredi mekanizmaları çalışmayacak ve faiz oranlarının düşmesi, ekonomiye ancak sınırlı bir fayda sağlayacaktır.
Para Politikası Stratejisi – Kısa Vadeli Faiz Oranları • Dalgalı kur rejimi altında Merkez Bankasının temel hedefi olan fiyat istikrarını sağlamada en etkin aracı kısa vadeli faiz oranlarıdır. • Kısa vadeli faiz oranlarıyla ilgili alınan kararlarda nelere bakılır? • Enflasyon bekleyiş anketleri ve Merkez Bankası’nın içsel enflasyon tahminleri, • Kamu ve Özel sektörün fiyatlama davranışları, • Döviz kurları ve ödemeler dengesi, • Ücretler, istihdam ve işgücü birim maliyetleri, • Toplam arz ve talep, • Maliye politikası göstergeleri, • Parasal göstergeler ve kredibüyüklükleri, • Dış ekonomik ve siyasi gelişmeler.
Para Politikası Stratejisi – Parasal Hedefler Para politikasının nominal çapası Para Tabanıdır. • Genel olarak kabul edilenbazı dezavantajlarına rağmen, para tabanı, para programını yönlendirecekkolay anlaşılırbir parasal büyüklüktür. • Para programında, para tabanı hedefi reel büyüme ve hedef enflasyon ile tutarlı olacak şekilde belirlenmiştir. • 2002 yılının sonunda para tabanının nominal olarak yüzde 40 oranında artması hedeflenmiştir. • Para talebindeki gelişmelerebağlı olarakhedefdeğerleryeniden belirlenebilir. • Bu çerçeve ve yöntem, ekonomik ajanların enflasyon bekleyişlerini, örtülü bir enflasyon hedeflemesi anlamında, hükümetin program hedeflerine doğru yönlendirmede belirleyici olacaktır. • Sıkı maliye politikasının sürdürülmesi ve programlanan yapısal reformların gerçekleştirilmesi, bir taraftan enflasyonun düşürülme maliyetini azaltırken, diğer taraftan enflasyon bekleyişleri ve hedefleri arasındaki farklılıkları azaltarak para politikasının etkinliğini destekleyecektir.
Para Politikası Stratejisi – Enflasyon Hedeflemesi • Enflasyon Hedeflemesi Nedir? • Dalgalı kur rejimi altında para politikasının etkinliğini artırmak ve bekleyişleri yönlendirmek amacıyla Enflasyon Hedeflemesine geçilecektir. “Enflasyon Hedeflemesi” yalnızca bir enflasyon öngörüsü açıklamak değil, Merkez Bankası’nın yalnızcaenflasyon hedefine yönelik olarak para politikası araçlarınıkullanacağını taahhüt ettiği birpara politikası uygulama biçimidir. • Dalgalı kur rejiminde, enflasyon hedefleri para politikası ve enflasyon bekleyişleri içinnominal bir çapasunmaktadır. • Merkez Bankası’nın herhangi bir döviz kuru hedefi yoktur ve şoklara karşıesnek tepkiverebilecektir.
Para Politikası Stratejisi – Enflasyon Hedeflemesi Stratejik Anlamı ve Özellikleri; • Enflasyona yönelik şokların kaynağına ve beklenen süresine göre Merkez Bankasıtakdir yetkisinikullanabilecektir. • Açıklanan hedeflere ulaşmada gösterilen başarı kamuoyunun hükümete ve politika uygulayıcılarına olangüvenini artıracaktır.
Para Politikası Stratejisi – Enflasyon Hedeflemesi Tanımına İlişkin Temel Konular: • Hedefleri belirleyecek kurumlar:Hükümet ve TCMB, enflasyon ortak hedeftir. • Enflasyon hedeflemesinin diğer politika amaçları ile ilişkisi:finansal istikrar destekleyici amaçtır. • Hedefleme dönemi:uzun vadeli ancak 2002 yılındaki başarı ön kredibilite için çok önemli. • Hedef endeksin seçimi:kolay anlaşılır bir endeks olan TÜFE ancak çekirdek endekslerin izlenmesi ve politika değerlendirmelerinde kullanılması. • Merkez Bankası’nın sorumluluğu:Merkez Bankası’nın hedefe ulaşmada gerekli araçları kullanabilmesi, dışsal şoklar karşısında esneklik. • Enflasyon öngörülerinin önemli rolü;para politikasının gecikmeli etkisi • Uzun vadeli hedeflerin rolü;bekleyişlerin etkilenmesi.
Para Politikası Stratejisi – Enflasyon Hedeflemesi • Enflasyon hedeflemesi geniş bir perspektif içinde incelendiğinde, ekonomideki kurumsal gelişmenin tamamlayıcı bir parçasıdır vebaşarısının bağlı olduğu unsurlar: • Dalgalı kur rejiminde döviz kurlarında istikrar (*) • Kamu maliyesinde sorumluluk, • Finansal derinleşme, • Ekonomide geçmiş enflasyonun gelecek enflasyonu belirlemesinin önüne geçilmesi;geriye endeksleme mekanizmalarının azaltılması, • Mal ve faktör piyasalarında sağlanacak esneklikle birlikte göreli fiyat yapısında oluşabilecek sorunların aşılması.
Enflasyon Hedeflemesi; Döviz Kuru-Enflasyon Etkileşimi Zamana Göre Değişen Döviz Kurunun Tüketici Fiyatlarına olan Geçişkenliği ‘1994 Krizi 2000 Stabilizasyon Programı Rusya Krizi Genel Seçimler Dalgalı Kur Rejimine Geçilmesi PolitikBelirsizlikler 1994 Stand-by Programı
Para Politikası Stratejisi – Enflasyon Hedeflemesi • Enflasyon hedeflemesi geniş bir perspektif içinde incelendiğinde, ekonomideki kurumsal gelişmenin tamamlayıcı bir parçasıdır vebaşarısının bağlı olduğu unsurlar: • Dalgalı kur rejiminde döviz kurlarında istikrar (*) • Kamu maliyesinde sorumluluk, • Finansal derinleşme, • Ekonomide geçmiş enflasyonun gelecek enflasyonu belirlemesinin önüne geçilmesi; geriye endeksleme mekanizmalarının azaltılması, • Mal ve faktör piyasalarında sağlanacak esneklikle birlikte göreli fiyat yapısında oluşabilecek sorunların aşılması.
Para Politikası Stratejisi – Enflasyon Hedeflemesi Gelişmekte Olan Ülkelerin Deneyimleri; • Uygulayan tüm gelişmekte olan ülkelerdeenflasyon düşmüştür. • Enflasyon bekleyişlerini yönlendirmede ve enflasyon şoklarıyla mücadelede yardımcı olmuştur. • Enflasyondaki katılık kademeli olarak azalmıştır. • Geçmiş enflasyonun cari enflasyona olan geçişkenliğinin azaldığı veileriye yönelik bekleyişlerin cari enflasyon üzerindeetkisinin arttığı görülmüştür. • Olumsuz şoklara karşı sınanmış ve başarıyla çıkılmıştır;Örnek: 1997 Asya Krizi ve 2000 Petrol Şokunda Avustralya, Şili, İsrail ve Yeni Zelanda. • Takdir yetkisini sınırlayan riskler (arz şokları gibi) hala mevcuttur, enflasyon-büyüme ikilemi olabilir. Ancak bunu uygulayan gelişmekte olan ülkelerdeözveri oranları,, yani enflasyon düşerken feragat edilen ekonomik büyüme, düşmüş ve büyüme oynaklığında azalma gözlenmiştir. • Dalgalı kur rejimine bağlı olarak,döviz kuru hareketlerininmerkez bankaları içinönemininkademeli olarakazaldığı görülmüştür.
Para Politikası Stratejisi – Enflasyon Hedeflemesi Önkoşullarının sağlanmasında önemli ilerlemeler kaydedilmiştir: • Merkez Bankası Kanunu araç bağımsızlığını, şeffaflığı ve hesapverebilirliği yansıtacak biçimde değiştirilmiştir;Merkez Bankasının kredileri üzerinde tam kontrolü vardır. • Borçlanma Kanunu kamu sektörüne otomatik bir disiplin ve şeffalık getirerek, maliye politikasının enflasyon hedeflemesine uyum sürecini kolaylaştıracaktır, • Enflasyon hedeflemesine yönelik olarak Merkez Bankası’nınteknik altyapısı güçlendirilmiştir: • Öngörü ve politika analiz modelleri; • Uluslararası kuruluşlar ve merkez bankalarından teknik destek alınmaktadır. • Kısa ve uzun dönem öngörü modelleri; Öncü göstergelere dayalı istatistiksel modeller, zaman serisi modelleri, dar kapsamlı yapısal dinamik modeller, yargısal modeller ve genel denge modelleri üzerine çalışmalar devam etmektedir. • İstatistiksel bilgi tabanı zenginleştirilmesi; • Sanayi ve Finansal Kesim Enflasyon Beklenti Anketi. • Örnekleme yöntemi ile günlük perakende sektörü fiyat analizi.
Para Politikası Stratejisi – Enflasyon Hedeflemesi • Gelişmekte Olan Ülkelerde Riskler: • Yapısal reformların planlandığı şekilde sürdürülmemesidurumunda bekleyişlerin kötüleşmesi ve enflasyonun düşürülme maliyetinin azaltılamaması, • Konut (kira), eğitim ve sağlık sektörlerindekienflasyon katılığı, • Geçmiş enflasyona endeksleme alışkanlığı, • Para politikası aktarım mekanizmasının etkin ve zamanlı olarak işleyebilmesi için,bankacılık sektöründeki yeniden yapılanmanın kalıcı bir biçimde sağlanması,rekabetin artması ve dışsal şoklara karşı direncin yükseltilebilmesi, • Maliye politikası-para politikası uyumu.
Döviz İşlemleri Kurlardaki Dalgalanma (TL/USD, Değişim Katsayısı) Ekonomide istikrar işaretleri artmaktadır Döviz kurlarındaki dalgalanmalar azalmıştır. * (+) Piyasaya döviz satışını gösterir. Merkez Bankası’nın satış yönlü döviz piyasası müdahaleleri azalmış, önceden açıklanan döviz ihaleleri yolu ile yapılan satışların yerini, Nisan ayından itibaren rezerv biriktirme amaçlı kurala bağlı döviz alım ihaleleri almıştır. Türk Eurobond Spreadleri (bps) Faiz Oranları Spread =Türk Eurobondları ile Amerikan Hazine Bonolarının getirileri arasındaki fark Kaynak: JP Morgan Yurtiçi dengelerde sağlanan iyileşme, Türkiye’nin yurtdışı göstergelerini de olumlu etkilemektedir. 11 Eylül ile birlikte yükselen faiz oranları, kademeli bir düşme eğilimindedir.
Ekonomide istikrar işaretleri artmaktadır DTH / Toplam Mevduat 41 milyar dolar 38 milyar dolar Euro değişim işlemlerine rağmen dolarizasyonun artış hızı durmuştur... Yatırım Fonları Portföy Değeri ( A & B Tipi, ay sonu göstergeleri, trilyon TL) ...ve Türk lirası cinsinden tasarruflar artmaktadır.
Ekonomide istikrar işaretleri artmaktadır. Büyüme • Sürdürülebilir büyüme, sürdürülemez büyüme: Bize hangisi lazım? • Enflasyonla mücadele etmek iyi “ama” ihracat, büyüme, bankalar, iç borç... sorunları, • MB Yasası: Fiyat istikrarı amacıyla çelişmediği sürece ekonomik büyüme ve istihdam desteklenir. • Fiyatlama davranışlarının önemi: Geçmiş alışkanlıklar
Büyüme Ekonomide istikrar işaretleri artmaktadır. • 2002 yılında ekonomik büyümede iyileşme beklenmektedir: Büyüme oranınyüzde 3olarak gerçekleşmesi öngörülmüştür. Büyümeyi etkileyebilecek unsurlar: • Üretim • Finans piyasalarındaki istikrara ve IMF ile yapılan yeni anlaşmanın getirdiği ivmeye bağlı olarak, 2001 yılı Ekim ayından itibaren genel gidişata yöneliksanayi kesimi güveninin hızla iyileşmesi, • Tarım üretiminde artış;2002 yılında tarım kesimi katma değer artışının yüzde 5 dolayında gerçekleşmesi öngörülmektedir. • Mamul mal stoklarında ve yenileme yatırımlarında artış beklentisi,
Ekonomide istikrar işaretleri artmaktadır. Büyüme • Talep • İhracatta artış: İhracatın talep elastikiyetinin yüksekliği, dünya ekonomisinde büyüme devresinin başlaması, • Bankacılık sistemi: Etkin aracılık sistemi kredi arzında artış; özel tüketim, özel yatırım ve dış ticareti finanse etme yeteneği, • Bekleyişler: yatırım ve tüketim kararlarını etkileyen belirsizliklerin azaltılması, • Kısa vadeli faiz oranlarında enflasyona bağlı düşürme: ikame etkisi, kredi talebinin artması, • Dalgalı kur rejiminde döviz kurlarında istikrar ters para ikamesi ve özel tüketim harcamalarında artış
Sanayi sektöründe genel gidişat konusunda bir ay öncesine göre görüşler, (iyimser-kötümser, yüzde) Ekonomide istikrar işaretleri artmaktadır. Sanayi sektöründe genel gidişata yönelik olumlu görüşler artmaktadır. Özel İmalat Sanayi Kapasite Kullanımı ( mevsimsellikten arındırılmış, yüzde) Ekonomideki iyileşme kapasite kullanım oranlarındaki artış ile desteklenmektedir.
Ekonomide istikrar işaretleri artmaktadır. Toplam Sanayi Üretimi (Yıllık yüzde değişim ve mevsimsellikten arındırılmış aylık yüzde değişim) Mart ayında sanayi üretiminde gözlenen keskin artışın Nisan ayında da sürmesi canlanma belirtilerinin başladığını göstermektedir. Ancak, orta vadeli eğilimin belirginleşmesini beklemek gerekmektedir.
Büyüme göstergeleri (*) Ekonomide istikrar işaretleri artmaktadır. İç pazara satılan mal hacmi eğilimi Üretim hacmi eğilimi Mamul mal stoku eğilimi İç piyasadan alınan sipariş eğilimi *Değerler, gelecek 3 ay trendi için yukarı diyenler ile aşağı diyenler farkının yüzdesini yansıtmaktadır.
Ekonomide istikrar işaretleri artmaktadır. Büyüme göstergeleri Toplam İstihdam Yatırım Harcaması Eğilimi Satış Hasılatları İhracat Beklentileri
Ekonomide istikrar işaretleri artmaktadır. Ödemeler Dengesi Cari İşlemler Dengesi (Milyar ABD Doları) • 2000 yılı sonunda 9.8 milyar ABDDoları olan cari işlemler açığı, ekonomideki daralmaya ve Türk lirasındaki hızlı değer kaybına bağlı olarak, 2001 yılı sonunda 3.3 milyar ABD dolarlık fazlaya dönmüştür. • Cari açığın 2002 yılında 2.2 Milyar ABD Doları dolayında gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. • 2000 yılı sonunda 12.9 milyar ABD doları tutarındaki net sermaye girişleri, Şubat 2001 krizi ile birlikte –3.9 milyar ABD doları net çıkışa dönmüştür. • 2002 yılındaki sermaye girişlerinin 7.2 milyar ABD doları olması beklenmektedir. Sermaye Hareketleri* (Milyar ABD Doları) *IMF Kredisi dahil
Para Tabanı (Trilyon TL) Net İç Varlıklar (Trilyon TL) Merkez Bankası bilanço göstergeleri hedefler çerçevesinde gerçekleşmiştir. Net Uluslararası Rezervler (Milyon ABD Doları)(1) • MB Net Uluslararası Rezervleri eksi (i) Hazine’nin IMF yükümlülüğü (ii) Hazine’nin 1 yıldan kısa vadeli döviz yükümlülüğü • Sözkonusu tarihlerdeki ve bu tarihlerin her biri ile sona eren son beş iş günündeki stokların ortalaması üzerinden hesaplanmıştır. • 28 Şubat 2002 tarihindeki performans kriteri bayram tatilinin nakit talebi üzerindeki geçici etkisini hesaba katmak amacıyla 11-12 şubat ve 11-12 Mart 2002 tarihlerinin dört işgünü ortalaması üzerinden hesaplanmıştır.
Fiyat Gelişmeleri TÜFE (yüzde) Türk lirasının artan değer kaybı nedeniyle oluşan maliyet baskısı, hızlı kamu fiyat artışları ve tarımsal üretimdeki olumsuz gelişmeler, tüketici enflasyonunun 2001 yılı Haziran-Kasım döneminde hızlanmasına neden olmuştur.
Ocak-2002 Fiyat Gelişmeleri Aylık % 5.3 Yıllık % 73.2 • Beklenenin üzerinde gerçekleşen Ocak ayı enflasyonu • Ocak ayında tüketici fiyat artış hızı • Ocak ayında beklenenin üzerinde gerçekleşen enflasyon oranına etken temel faktörler:Geçici arz yönlü şoklar ve dolaylı vergi etkisi • Kötü hava koşullarından tarım üretiminin olumsuz etkilenmesi • Gıda fiyatlarındaki hızlı artış • Dayanıklı tüketim mallarındaki KDV indiriminin kaldırılması • Gıda ve dayanıklı tüketim malları hariç tüketici fiyatlarında: • Ocak ayı artış oranı %2.5
Şubat-2002 Fiyat Gelişmeleri Aylık % 1.8 Yıllık % 73.1 • Şubat ayı enflasyonu dönüm noktasıdır: • Şubat ayında tüketici fiyat artış hızı Temel Saptamalar: • Son 14 yılda gerçekleşen Şubat ayı ortalamasının ve piyasa beklentilerinin altında, • 2001 yılı Mart ayından sonra gerçekleşen en düşük yıllık enflasyon oranı, • Şubat ayında beklenenin altında gerçekleşen enflasyon oranına etken temel faktörler: • Düşük iç talep • TL’nin değerlenmesi • Artan kredibilitenin bekleyişleri yönlendirmesi • Gıda hariç tüketici enflasyonundaki yavaşlama daha da dikkat çekicidir: Şubat ayı artış oranı Gıda Dışı TÜFE (yıllık değişim) %1.3
Mart-2002 Fiyat Gelişmeleri Aylık % 1.2 Yıllık % 65.1 • Mart ayında enflasyon düşmeye devam etmiş vebekleyişlerin altındagerçekleşmiştir. Mart ayındatüketici fiyat artış hızı Temel Saptamalar: • 1987 yılından beri ilk kez gıda enflasyonu yüzde 0.5 oranında azalmıştır. • Mal fiyatlarındaki aylık artış hizmet fiyatlarındaki artışın altında kalmıştır. • Mart ayında beklenenin altında gerçekleşen enflasyon oranına etken temel faktörler: • Düşük talep • TL’nin değerlenmesi • Artan kredibilitenin bekleyişleri yüzde 35’lik yıl sonu hedefine yaklaştırması
Nisan-2002 Fiyat Gelişmeleri Aylık % 2.1 Yıllık %52.7 • Nisan ayında enflasyonun yıllık artış hızı yavaşlamaya devam etmiş vebekleyişler çerçevesinde gerçekleşmiştir. Nisan ayındatüketici fiyat artış hızı Temel Saptamalar: • Mevsimsellikten arındırılmış TÜFE’nin aylık artış hızı yüzde 1.6 olmuştur. • Nisan ayı TÜFE artışının önemli bir kısmı mevsimsel etkilerden dolayı yüzde 13 oranında artan giyim-ayakkabı grubu fiyatlarından kaynaklanmıştır. • Mal grubu fiyat artışları, yavaşlama eğilimini belirgin bir şekilde devam ettirirken, hizmet grubu fiyatlarındaki katılık Nisan ayı ile birlikte azalmaya başlamıştır. • Nisan ayında beklentiler çerçevesinde gerçekleşen enflasyon oranına etken temel faktörler: • Talep baskısının olmaması • Döviz kurlarına duyarlı sektörlerdeki fiyat artış hızlarının dikkat çekici şekilde yavaşlaması • Enflasyon bekleyişleri ve hedef farkının daralmaya devam etmesi
Mayıs-2002 Fiyat Gelişmeleri Aylık % 0.6 Yıllık % 46.2 • Mayıs ayında enflasyonun yıllık artış hızı yavaşlamaya devam etmiş ve fiyat artış hızı aylık bazda bekleyişlerin önemli ölçüde altında gerçekleşmiştir. Mayıs ayında tüketici fiyat artış hızı Temel Saptamalar: • Mevsimsellikten arındırılmış TÜFE’nin aylık artış hızı yüzde 1.5 olmuştur. • Beklentilerin altında gerçekleşen Mayıs ayı TÜFE artışını belirleyen en önemli faktör, gıda fiyatlarındaki aylık yüzde 3.3’lük azalış olmuştur. • 2002 yılının Ocak ayından bu yana tüketici fiyatlarındaki kümülatif artış yüzde 11.3 olarak gerçekleşmiştir. • Ancak: • Kamu enflasyonu 2.7 • Özel sektör enflasyonu -0,4 Gıda fiyatlarının TÜFE enflasyonuna katkısı TÜFE (Gıda Dışı) 2.0 % -1.0 %
Gelecekte Fiyat Gelişmeleri • Fiyat istikrarı: • Hızlı, dengeli ve sürdürülebilir bir büyüme için ön koşul, • Para politikasının öncelikli amacı • Orta vadeli enflasyon hedefleri: • 2002 % 35 • 2003 % 20 • 2004 % 12 • 2005-.... Tek haneli
Gelecekte Fiyat Gelişmeleri • Riskler: • Geçmişe endeksleme ve fiyatlama davranışları • Kamu kesiminin fiyatlama davranışı:kamu hizmetlerinin fiyatları (doğalgaz, elektrik, su), ücretler, geriye yönelik yeniden değerleme katsayısı, tekel, tütün, buğday fiyatları gibi • Sağlık sektörü fiyatlama davranışları • Eğitim sektörünün fiyatlama politikası • Petrol fiyatları
Fiyat Gelişmeleri Sağlık ve eğitim sektörlerinde daha önceki yıllarda gözlenen geçmişe yönelik fiyatlama davranışlarını tekrarlama olasılıkları enflasyonu düşürme sürecini zorlaştırabilir.
Enflasyon bekleyişleri hızla hedefe yaklaşmaktadır. Yıl Sonu Enflasyon Bekleyişleri (Tüketici Fiyatları) 36,9 35,0 2002 Yılı Hedefi
Orta vadeli program, 2003 yılına yönelik enflasyon bekleyişlerini de hedefe doğru yöneltmektedir. Gelecek 12 Aylık Enflasyon Bekleyişleri (Tüketici Fiyatları) % 33,1 % 32,5
MB’nin 2002 Yılı Ocak-Mayıs Dönemi Faiz Politikası 2002 yılı Ocak-Mayıs döneminde MB kısa dönem faiz oranlarınıkontrollü bir biçimde düşürmüştür.
MB’nin Ocak-Mayıs Dönemi Faiz Politikası’nın Belirleyici Unsurları • Enflasyon bekleyişlerindeki düşmefaiz indirimlerini etkileyen önemli unsurlardan biridir. Temel nedenler; • Para ve maliye politikalarınınhedefler doğrultusunda uyumlu bir şekilde uygulanması, • Bankacılık sektörüyeniden yapılandırılmasının ve diğer yapısal reformların programlandığı şekilde sürmesi.
MB’nin Ocak-Mayıs Dönemi Faiz Politikası’nın Belirleyici Unsurları • Döviz piyasalarındaki istikrar ve TL’nin değer kazanması • Talep baskısının olmaması enflasyonist baskıyı azaltmaktadır. • Son dönemde dünyapetrolfiyatlarındaki yüzde 30 dolayındaki artış enflasyon açısından bir risk olsa da, kamu fiyatları enflasyon hedefleri ile tutarlı bir şekilde artmaktadır. • Nisan ayı ile beraber, özel sektördeki bazı kesimlerüretim vefiyatlama politikalarınıyeniden gözden geçirmeye başlamışlardır.