İyi Fikir Nasıl Bulunur? Filozof Bruce Lee’nin Zihninde İyi Fikre Yolculuk!
İyi bir fikir bulmak elbette zordur ama bir yandan o kadar da zor değildir. Asıl güç olan, istenen fikirleri istenen zamanda bulmaktır. Daha da zoru ise fikirlerinizi gerçek dünyada şık ve zarif bir şekilde hayata geçirebilmektir. Bence Edison karanlığa bakıp da ışığa ihtiyacı gören ilk dahi değildi ama çalışan bir ampülü yaratmak, işte dünyayı değiştiren başarı buydu. Edison’un ekibiyle birlikte üç binden fazla yöntemi denedikten sonra işe yarayan bir yöntem bulduğu söylenir. Bir tek başarı için üç bin başarısızlık.
Luke Sullivan-Sam Bennett, Satan Reklam Yaratmak
Bugün sosyal medya platformları, bloglar ya da farklı dijital mecralar için içerik üreten sayısız internet kullanıcısı bulunuyor. Hepsi de büyük kitlelere ulaşmanın peşinde. Hepsinin de kendilerine göre fikirleri var. Milyonlarca içerik üreticisi arasından sıyrılıp, zirveye çıkmak istiyorsanız; ya hiç kimsede olmayan muhteşem bir fikriniz olmalı ya da fikrinizi kimsenin anlatamadığı derecede ilginç ve ilgi çekici bir şekilde anlatmalısınız. Çünkü insanlar nerede olursa olsunlar, saat kaç olursa olsun hep daha hızlı, daha anlamlı, daha sorunsuz ve daha kendilerine yönelik deneyimler istiyorlar.
Dünyaca ünlü aktör ve savunma sanatı ustası Bruce Lee’ye göre fikirler, her sektörde, her meslekte tüm başarının başlangıcıdır. Çin kökenli Bruce Lee’yi daha çok aktör ve savunma sanatı yönüyle tanısak da Lee’nin bir de filozof yönü var. Bruce Lee’nin filozof yönünün anlatıldığı ‘Sıra Dışı Düşünceler Bruce Lee’den Hayat Dersleri’ isimli kitapta, Bruce Lee üç tür fikrin olduğunu belirtiyor. Bunlar;
- İçkin fikirler (yaradılıştan gelen)
- Tesadüfi fikirler (dış olaylardan gelen)
- Uydurma fikirler (kişinin kendisinin uydurduğu)
Bruce Lee’ye göre dört fikir prensibi bulunuyor;
- İnsanların ihtiyacı olan, çözülmemiş bir sorunu bul
- Bu sorunun tüm esaslarını iyice öğren
- Eski bir ilkeye yenilik kat
- Fikrine inan ve eyleme geç!
Fikrin tanımını yapan ve fikir oluştururken göz önünde bulundurulacak prensipleri ortayan koyan Lee, fikir üretirken izlenecek süreci de beş madde ile sıralıyor;
- Malzeme topla
- Verileri iyice özümse
- Konudan tamamen uzaklaşıp rahatla
- Fikir geldiğinde onu fark edip karşılamaya hazır ol
- Fikrini faydalı bir şeye dönüştür ve geliştir
İyi fikirlerin çoğu uzun gelişim süreçlerinden ve uyku dönemlerinden sonra ortaya çıkmıştır. Bir anda başarıya ulaştı sanılan fikirlerin gerisinde 2-3, bazen 10, bazen de 20 yıl ve hatta çok daha uzun yıllar olduğunu görebiliriz. Büyük fikirler aslında küçük fikirlerin birleşmesiyle ortaya çıkıyor. Tarihte fikrin sadece yarısına sahip olduğu halde büyük buluşlar yapan pek çok mucit var. Tarih boyunca teknolojik ve bilimsel buluşçuluğu geliştiren belirleyici unsur, birikmiş bağlantıların çokluğudur. Başarı, başkalarının söz, fikir ve sezgilerini ödünç alıp yeni sezgilerle bir potada eritip ortaya müthiş fikirler çıkarmakla gelir. Bilgisayarımızda bir işlem yaptığımızda, televizyonda dizi izlediğimizde, çay makinesinde güzel bir çay demlediğimizde, çalan akıllı telefonumuzu açtığımızda, spor salonunda koşu bandında koştuğumuzda veya yerden kilometrelerce yükseklikte uçakta seyahat ettiğimizde insanlığın yüzyıllardır ürettiği ve ortaya koyduğu fikirlerden ve yaratıcılıktan faydalanırız.
Ortaya çıkardığı birçok yeni (iPhone, iPad, iPod, Macbook) teknolojiyle insanların dünyaya bakış açısını değiştiren Steve Jobs, yaratıcılık sürecinin tek bir noktadan çıkmadığını ve geçmişle bağlantılı olduğunu şu sözlerle açıklıyor;
Yaratıcılık, birtakım şeyleri birbirine bağlamaktan ibarettir. Yaratıcı insanlara, belirli bir ürünü nasıl ortaya çıkardıklarını sorduğunuzda, onu aslında kendilerinin yapmamış olduğu düşüncesiyle biraz suçlu hissederler kendilerini. Onlar yalnızca bir şeyi görmüşlerdir, ve gördükleri o şey onlara daha sonraları kaçınılmaz gelecektir. Bunun nedeni, daha önceki deneyimlerini birbirine bağlayabilmiş ve onlarla yeni bir şey sentezlemiş olmalarıdır.
Müzik dünyasının gidişatını tamamen değiştiren iPod’un hayatımıza giriş sürecine bakalım isterseniz. Standford Üniversitesi’nde nörobilim alanında çalışan David Eagleman ve Rice Üniversitesi Shepherd Müzik Okulu’nda öğretim üyesi olan Anthony Brandt’ın birlikte yazdığı ‘Yaratıcı Tür’ isimli kitapta iPod’un hayatımıza giriş süreci şu şekilde anlatılıyor; 1970’lerde korsanlık, plak endüstrisinin önemli bir sorunuydu… İngiliz mucit Kane Kramer’ın aklına, iyice yaygınlaşan bu dolandırıcılığı durdurabilecek bir fikir geldi. Müziği dijital olarak telefon hatları boyunca aktarabileceği bir yöntem geliştirecekti; ilave bir makine de her albümü talep sahibi için basacaktı. Ancak Kramer sonradan hantal bir makinin gereksiz bir adım olabileceğini düşündü. Analog bir plak üretmek yerine müziği dijital olarak bırakıp onu çalabilecek, taşınabilir bir makine yapılamaz mıydı? Bunun üzerine, taşınabilir bir dijital müzikçaların tasarımını yaptı Kramer. IXI adı verilen aygıtın bir görüntü ekranı, parçaları çalmak için de düğmeleri vardı… Ancak Kramer’ın müzikçalarının ana sorunu, o zamanın donanımını da hesaba katarsak yalnızca tek bir şarkıyı saklayacak belleğe sahip olmasıydı. Kramer’ın umut vaat eden bu fikrinden yola çıkan Apple Computer mühendisleri, düzeneğe bir kaydırma tekerleği, daha gösterişli malzemeler ve elbette daha gelişkin bellek ve yazılım özellikleri eklediler. 2001’de -Kramer’ın çıkışından yirmi iki yıl sonra- iPod’un tanıtımı yapıldı… Kramer’ın fikri de yoktan var olmamış, o da taşınabilir kasetçalar Sony Walkman’in izinden gitmişti. Walkman’e yolu açan, 1963’te icat edilen kaset teyp, kaset teybe yolu açansa 1924’te icat edilen makara teyplerdi. Bu adımlar tarih içinde geriye doğru izlendiğinde, her şeyin kendinden önceki yenilikler ekosisteminden ortaya çıktığını görmek mümkündür.
(Kramer’ın orjinal icadı / 1979 ve Apple’ın iPod’u / 2001)
Yaratıcı olmak sadece yoktan bir şey icat etmek değildir, zaten var olan bir şeyin şeklini değiştirmektir. Aslında her şey algıladıklarımızla alâkalı. Algıladıklarımız ne kadar zengin ve kapsamlıysa beynin kullanabileceği içerik sayısı o kadar artıyor. İnsan beyninin yaratıcı başarısının altında, algıladıklarımızın sürekli başka bilgilerle çakışması yatıyor. Şahit olduğumuz şeyler; kokular, insanlar, arabalar, kitaplar, fikirler, şarkılar, şiirler, hikâyeler, filmler, evler, denizler, yıldızlar, kadınlar, erkekler bunların hepsi beynimizde sürekli yapılandırılıyor. Beynimiz sürekli olarak, deneyimlerimizi yığdığımız depoları dolaşıyor ve içerdiği yaygın bağlantılar aracılığıyla fikirleri birbiriyle ilişkilendiriyor. Hayatımızın her anında beynimiz etrafında algıladıklarımızla zaten bildiklerimizi bir araya getiriyor ve yeni fikirler ortaya çıkarıyoruz. Aslında tecrübe ettiğimiz her şey, fikir üretirken kullanabileceğimiz hammaddeye dönüşüyor. Burada merak duygusunun önemi de ortaya çıkıyor. Tutkulu ve meraklı insanlar, beyinlerini ilgi çekici içeriklerle beslemek için sürekli arayış içinde olurlar ve bu arayış, mükemmel fikirlerin ortaya çıkmasını sağlar. Tutku, tam olarak nereden geldiğini bilmediğimiz ama hissedebildiğimiz görünmez ve etkili bir faktördür.
Hiçbir şey orijinal değildir. İlham saçan ve hayal gücünüze güç katan her şeyden bir şeyler çalın. Eski filmleri, yeni filmleri, müziği, kitapları, tabloları, fotoğrafları, şiirleri, rüyaları, rastgele sohbetleri, mimarlığı, köprüleri, sokak tabelalarını, ağaçları, bulutları, su kaynaklarını, ışığı ve gölgeleri yalayıp yutun.
Jim Jarmusch
Kitapları büyük kitleler tarafından takdir gören Kanadalı yazar Malcolm Gladwell, ‘Outliers -Çizginin Dışındakiler’ isimli kitabında, bir insanın herhangi bir konuda uzman seviyesine ulaşması için, yaptığı işle ilgili en az 10 bin saat pratik yapması gerektiğini belirtiyor. Bir konuda uzman olabilmek ve o konuyu derinlemesine öğrenmek için sürekli çalışmak gerektiğini vurgulayan Gladwell’e göre, bir öğrenci en iyi müzik okullarından birine girebilecek kadar yetenekliyse onun performansını bir diğerinden ayıran ne kadar çok çalıştığı oluyor. Dahası, zirvedeki insanlar sadece daha fazla çalışmakla, hatta herkesten çok daha fazla çalışmakla kalmıyor. Çok çok daha fazla çalışıyor.
Pratik yapmanın başarı getireceğini savunan Malcolm Gladwell, kitabında 60’lı yılların en popüler müzik grubu Beatles’ın başarısı ile ilgili ilginç bir ayrıntı paylaşıyor;
Sekiz sat mi?
İşte Beatles’ın o dönemki davulcusu Pete Best’in söyledikleri: ‘Gösteri yaptığımız haberi yayıldıktan sonra kulüp, kalabalıkları kendine çekmeye başladı. Haftada yedi gece çalışıyorduk. Başlangıçta kulübün kapandığı saat olan yarıma kadar neredeyse aralıksız çalıyorduk; ancak biz daha iyiye gittikçe kalabalıkların çoğu gece saat ikiye kadar kalmaya başladı.’
Haftada yedi gün mü?
Beatles 1960’tan 1962 sonuna kadar Hamburg’a tam beş kez gitti. İlk yolculuklarında gecede en az beş saat olmak üzere 106 gece çaldılar. İkinci yolculuklarında 92 kez çaldılar. Üçüncü yolculuklarında ise 48 kez çaldılar ve sahnede toplam 172 saat geçirdiler. 1962 Kasım ve Aralık aylarındaki son iki Hamburg işi de toplam 90 saat performans içerdi. Hepsi bir araya geldiğinde, sadece bir buçuk yıl içinde 270 gece performans sergilediler. 1964’teki ilk başarı patlamasına kadar tahminen 1.200 kez canlı performans sergilemiş oldular. Bunun ne kadar olağanüstü olduğunu biliyor musunuz? Bütün grupların büyük bölümü tüm kariyerleri boyunca 1.200 kez performans sergilemiyor. Zorlu Hamburg sınavı Beatles’ı farklı bir yere koymuş olan etkenlerden biri.
‘Oraya gittiklerinde sahnede hiç iyi değillerdi; döndüklerinde ise çok iyilerdi’ diye devam ediyor Norman. ‘Sadece dayanma gücünü öğrenmekle kalmadılar. Pek çok parça öğrenmek zorunda kaldılar; düşünebileceğiniz her şeyin cover versiyonlarını yaptılar; sadece rock and roll’dan değil, biraz da cazdan. Daha önce hiç sahne disiplinleri yoktu. Oysa Hamburg’dan döndüklerinde, artık hiç kimseye benzemiyorlardı. Bu onların başarı nedeniydi.’
Yaratıcılık becerilerinin gelişmesi için çalışmak ne kadar önemliyse dinlenmek ve uyumak da en az o kadar önemli bir etkendir. Dinlenmek ve uyumak, zihninizde biriktirdiğiniz veri havuzundan, gerekli zamanlarda anlamlı içerikler üretilmesini sağlayan aktif dönemlerdir. Nörobilimci ve uyku uzmanı Matthew Walker, uluslararası çok satan ve uykunun insan hayatı açısından önemini anlattığı ‘Niçin Uyuruz?’ isimli kitabında, uykunun yaratıcılığa katkısını şu şekilde açıklıyor; Bedenimizde uykunun en iyi şekilde güçlendirmediği tek bir önemli organ ya da beynimizde uykudan olumlu etkilenmeyen tek bir süreç yoktur. Aynı şekilde uykumuzu yeterince alamadığımızda bütün bu organ ve beyin süreçleri yıkıcı hasar alır… Uyku beynin öğrenme, ezberleme, mantıklı kararlar alma ve seçimler yapma becerimizin de aralarında olduğu pek çok fonksiyonunu zenginleştiriyor. Ruh sağlığımıza da nazikçe hizmet eden uyku, duygusal beyin devrelerimizi yeniden ayarlayarak ertesi günün sosyal ve psikolojik zorlukları arasında sakin kafayla yol almamıza imkan tanıyor. Hatta bütün bilinçli tecrübeler arasında en mantıksız ve tartışmaya açık olanı bile anlamaya başlıyoruz: rüyalar. Rüya görmek insanların da aralarında olduğu, bu tecrübeyi yaşayacak kadar şanslı olan bütün türlere bir dizi benzersiz fayda sağlıyor. Bu armağanlar arasında acı verici anıları yumuşatan avutucu bir nörokimyasal banyo beynin geçmişteki ve şu andaki bilgiyi birbirine karıştırarak yaratıcılığa ilham kaynağı olduğu bir sanal gerçeklik alanı da var.
Öğrenme imkanınız olan her şeyi öğrenin. İster finans, ister bilim, öğretmenlik, sosyoloji, psikoloji ya da tamamen bambaşka bir alanda çalışın, elinize geçen her kitap ve dergiyi okuyun, belgeseller, filmler izleyin, konferanslara katılın, insanlarla tanışın, seyahat edin, bol bol not tutun. Çünkü fikirler genellikle aniden patlayan bir flaş gibi bir anda gelir ama ayrıntılı bir şekilde arıtılmaları, analiz edilmeleri ve iyileştirilmeleri gerekir. Not tutmak, aklınızda çakan fikir şimşeklerinin unutulmamasını sağlar. Beethoven müzikal temaları not edeceği nota defterlerini hiçbir zaman yanından ayırmazdı. Defterleri ‘kavram eskizleri’yle doluydu. Leonardo da Vinci icatları, fikirleri ve gözlemleri için defter tutardı. O defterler sayesinde Leonardo da Vinci’nin düşünme şekli hakkında bilgi sahibi olduk. Nereye giderseniz yanınızda bir defter ya da akıllı telefonlarınızda pratik bir şekilde not tutabileceğiniz uygulamalarınız olsun. Ne kadar çok fikriniz olduğunu o fikirleri kayıt altına almadan bilemezsiniz. Boşuna dememişler: Söz uçar, yazı kalır.
Üretmek istediğiniz zaman faydalanabileceğiniz bir bilgi havuzunuz olsun. Aklınızda dolaşan fikirlerin bilincinde olun. Bu bilgiler size yaratıcı fırsatların kapısını açacaktır. David Eagleman’a göre, İnsanlar sürekli bir yaratıcılık durumu içindedir. Kullanılan hammede ister sözcükler olsun, ister ses ya da görüntü, bizler dünyaya ait parçaları içine alıp yeni bir şeye dönüştüren birer mutfak robotuyuzdur. Beynimiz, ortaya yeni bir şeyler çıkarabilmek için miras aldığımız şeyler arasından en iyi olanları seçmeye çalışır. Bu, bir futbol teknik direktörünün, başarılı sonuç elde edebilmesi için yüzlerce futbolcu arasından en iyi 11 futbolcuyu seçip sahaya sürmesine benzer. Futbol sahasında alınan bol gollü galibiyet, aslında ortaya çıkarılan yaratıcı yönü yüksek içerikleri temsil eder.
Bence sanatçılar balina gibi olmalıdırlar. Ağızlar açık yüzerken doyana kadar her şeyi emmelidirler.
Romare Bearden
Yaratıcılık birçok insan insan için doğuştan gelen bir beceri değil, çalışarak geliştirilebilen bir kas gibidir. Çocukluğumuzu düşünelim, elimize geçirdiğimiz kalemlerle duvarlara, kağıtlara, koltuklara çiçekler, böcekler, okullar çizerdik. Bugünün çocukları her ne kadar kalem yerine akıllı telefonlarla vakit geçirse de onlardaki bozulmamış yaratıcılık becerileri bazen bizleri hayret ettiriyor. Çocuklardaki bu yaratıcılık becerileri zamanla ya aile içinde ya da okullardaki kötü eğitim sistemleri yüzünden köreliyor. İngiliz eğitimci ve konuşmacı Sir Ken Robinson, TED tarihinin en çok izlenen, ‘Okullar Yaratıcılığı Öldürüyor’ başlıklı konuşmasında eğitim sisteminin yaratıcılığa olan olumsuz etkisini şu şekilde açıklıyor; … Bütün bunların ortak noktası şu ki; çocuklar şanslarını denemekten korkmayacaklar. Bilmeseler de, devam edecekler. Haklı değil miyim? Yanlış yapmaktan korkmuyorlar. Yanlış yapmak yaratıcı olmakla aynı şeydir demek istemiyorum. Bildiğimiz şu ki, eğer yanlış yapmaya hazırlıklı değilseniz, hiçbir zaman orijinal birşey bulamazsınız. Eğer yanlış yapmaya hazırlıklı değilseniz zamanla yetişkin olduklarında, çoğu çocuk bu kapasitesini yitiriyor. Yanlış yapmaktan korkar hale geliyorlar. Mevcut ulusal eğitim sistemlerimizde de bir çocuğun yapabileceği en kötü şey ‘hatalar’dır. Sonuç şu ki insanları yaratıcı kapasitelerinin dışına yönelik eğitiyoruz. Picasso bir keresinde, Bütün çocukların sanatçı olarak doğduklarını söylemiş. Problem büyüdüğümüzde de sanatçı olarak kalabilmekte. Şuna yürekten inanıyorum: bizler yaratıcılık özelliğimize yönelik değil, aksi yönde büyüyoruz ya da daha doğrusu, ondan uzaklaştırılacak şekilde eğitiliyoruz.
UNESCO’ya göre gelecek 30 yılda dünya çapında tarihin başlangıcından bu yana olduğundan daha fazla insan mezun olmuş olacak. Lisans derecelerinin pek kıymeti kalmadı. Doğru değil mi? Ben öğrenciyken eğer lisans dereceniz varsa bir işiniz olurdu. Eğer işiniz olmadıysa bu istemediğiniz içindi. Ama şimdi lisans derecesine sahip çocuklar eve video oyunu oynamaya geri dönüyorlar, çünkü bir önceki işinizde lisans derecesine ihtiyacınız varken şimdi mastera ihtiyacınız var ve şimdi bir başkası içinde doktoraya ihtiyacınız var. Bu bir akademik enflasyon süreci. Bu demek oluyor ki bütün sistem ayaklarımızın altından kayıp gitmekte. Zeka algımızı köklü bir şekilde yeniden düşünmeye ihtiyacımız var.
Okullarda öğrendiğimiz en önemli şey, en önemli şeylerin okullarda öğrenilemeyeceği gerçeğidir.
Haruki Murakami, Koşmasaydım Yazamazdım
Yaratıcı olmanın gücü eşsizdir. Ama yaratıcı bir kimliğe bürünmek için çok fazla çalışmak gerekir. İnsan hayatındaki birçok şey gibi, yaratıcılık da deneme ve uygulamayla güçlenir. Çevrenizde yaratıcı gücü yüksek gücü insanlara baktığınızda, bu gücün yararlarını nasıl kullandıklarını görürsünüz, rakiplerine göre daha etkili ve farklı olduklarının farkına varırsınız. Hemen hepimiz yaratıcı olmanın yararlarının farkına varmış olsak da, gerçekten yaratıcı olmanın, doğuştan gelen bir yetenek kadar çalışmayla da alakalı olduğunu biliriz ve ne yazık ki çalışma kısmı birçoğumuza zor geldiği için de üşenip rutinimizi bozmayız. Dünyanın en önemli futbolcularından biri olan Cristiano Ronaldo’yu örnek olarak alabiliriz. Dünyanın en iyi iki (diğeri Messi) futbolcusundan biri olmasına rağmen, çalışma temposu diğer futbolcularınkinden daha fazla. İşte onu dünyanın en iyi futbolcularından biri yapan ayrıcalığı bu!
Son yıllarda teknoloji dünyasında isminden sıklıkla bahsedilen Spacex’in kurucusu, Tesla Motors ile PayPal’ın kurucu ortaklarından ayrıca Mars’ta koloni kurmak için çalışmalar yapan Elon Musk’ın çocukluk dönemlerinde tam bir okuma hastası olduğunu biliyor muydunuz? Ashlee Vance’ın kaleme aldığı ‘Elon Musk – Tesla, SpaceX ve Muhteşem Geleceğin Peşinde’ isimli biyografi kitabında Musk’ın okuma aşkı şu sözlerle aktarılıyor; Elon’un genç biri olarak karakterinin en çarpıcı yanı okuma dürtüsüydü. Çok küçük yaşlardan itibaren elinde sürekli bir kitap var gibiydi. Kimbal bununla ilgili olarak şunları söylemişti: ‘Günde on saat kitap okumak onun için alışılmadık bir şey değildi. Eğer hafta sonu ise günde iki kitabı bitirebiliyordu.’ Aile sıkça alışveriş turlarına çıkardı ve bunların ortasında Elon’un kayıp olduğunu fark ederlerdi. Maye (annesi) ya da Kimbal (kardeşi) en yakın kitapçıya fırlayarak Elon’u dükkanın arka tarafına yakın bir bölümünde yere oturmuş, trans benzeri hallerinden birinde kitap okurken bulurlardı. Elon Musk ise okumaya olan ilgisini şu sözlerle açıklıyor, ‘Bir keresinde okulun ve komşu okulun kütüphanelerindeki kitapların hepsini bitirmiştim. Bu sanırım üç ya da dördüncü sınıftaydı. Kütüphaneciyi benim için kitap sipariş etmesi konusunda ikna etmeye çalıştım. Böylece Britannica Ansiklopedisi’ni okumaya başladım. Bu oldukça faydalı olmuştu. Neyi bilmediğiniz hakkında bir fikriniz yok. Her şeyin orada olduğunun farkına varıyorsunuz.’
Bildiklerimiz bir damla, bilmediklerimiz ise bir okyanustur.
Dark dizisi, 1.Sezon 3. Bölüm
Merak duygusu, fikirlerin gelişimi için çok önemlidir. 1999 yılında ileri gelen 100 fizikçiyle gerçekleştirilen milenyum oylamasında tüm zamanların en iyi fizikçileri arasında birinci sırada yer alan ve 1921 yılında Nobel Fizik Ödülü alan Alman fizikçi Albert Einstein, Benim hiçbir özel yeteneğim yok, yalnızca tutkulu bir meraklıyım. diyor. Benim hiçbir özel yanım yok sadece tutkulu bir meraklıyım diyen Einstein, hayatı boyunca 300’den fazla makale ve 150’den fazla bilim dışı çalışma yayımlaydı. Başarıları ve eserleri nedeniyle Einstein sözcüğü ‘dahi’ ile eş anlamlı olarak kullanılmaya başlandı. Merak, insana yeni yollar, yeni fikirler, yeni hedefler vaat eder.
Bu dünyada insanların korktuğu tek şey öğrenmekti. Acıyı, susuzluğu ve üzüntüyü öğrenmek onların uykularını kaçırıyor, bu yüzden daha rahat döşeklere, daha leziz yemeklere ve daha neşeli dostlara sığınıyorlardı. Dünyaya olan kayıtsızlıkları bazen o kerteye varıyordu ki, kendilerine altın ve gümüşten, zevk ve sefadan, lezzet ve şehvetten bir alem kurup, keder ve ızdırap fikirlerinin kafalarına girmesine izin vermiyorlardı.
İhsan Oktay Anar, Puslu Kıtalar Atlası
Fikirleriniz değişebilir ve gelişebilir. Hatta fikriniz zamanla değişiyorsa doğru yoldasınız demektir. Dünya değişiyor ve gelişiyor, bu gelişimle birlikte fikirler de değişim göstermek zorunda. Bana göre, iyi bir gözlemci ve başarılı bir marka kendi fikirlerini çürütmek için her türlü çabayı göstermeli. Bu çaba, zamanla fikrin en ideal noktaya gelmesini sağlayacaktır. Fazlalıkları atılmış, eksiklikleri giderilmiş fikir, sizi başarıya taşıyacak altın anahtar görevi görecek.
Dünyanın değişebilmesi için önce insanların değişmesi gerekir.
Fyodor Dostoyevski, Karamazov Kardeşler
OĞUZHAN SARUHAN