Devlet İç Borçlanma Senedi (DİBS) Nedir?
Borsada işlem gören yatırım araçları sadece hisse senetleri ile endekslerden ibaret değil. Bonolar, poliçeler, tahviller ve buna benzer birçok çeşit yer alır. Bu yatırım araçlarının her birinin ayrı bir özelliğinin olması, borsa yatırımcısının portföyüne çeşitlilik sağlar. Böylece ortaya daha dengeli ve kazanç potansiyeli fazla portföyler çıkar. Bu yatırım araçlarından birisi de Devlet İç Borçlanma Senetlerini oluşturur. Borçlanma araçları piyasasında işlem gören Devlet İç Borçlanma Senetleri, sabit getirili menkul kıymetler arasında yer alır. DİBS’lerin iki değişik çeşidi bulunur ve tahvillerde olduğu gibi risk oranları daha azdır. Böylece uzun vadede çok iyi kazanç sağlar.
Devlet İç Borçlanma Senedi, devletin bütçe açıklarını finanse edebilmek için kullanılan bir borçlanma aracı olarak adlandırılır. DİBS kategorisine giren araçların en önemli olanları hazine bonoları ve devlet tahvilleri olmaktadır. Hazine Müsteşarlığı tarafından DİBS’ler, yurt içi piyasalara ihraç edilir. Bu şekilde devlet bütçe açığını kapatabilmek için kaynak bulur. Ayrıca yatırımcılar da sabit getirili bir menkul kıymete yatırım yaparak kazanç elde etmiş olurlar.
İhracı yapılan Devlet İç Borçlanma Senetlerinin ardından devlet, sahiplere kupon ödeme vadelerinde ve vade sonlarında ödemeyi taahhüt ettiği parayı öderler. Kısacası, devlet borçlanır ve DİBS’ler alan kişilere belirtilen vadede ödeme zorunluluğunu almış olurlar. DİBS yatırımcıları da vade süresince ikincil piyasadan alım satım işlemlerini yapabilirler.
Devlet İç Borçlanma Senetleri Çeşitleri Nelerdir?
DİBS’ler, ihraç edildikleri para birimi çeşitlerine göre farklı türlere ayrılır. Bunlar; türüne, vadeye, ihraç edilme şekline, faiz ödeme çeşitlerine, kuponlu ya da kuponsuz olarak adlandırılır. Finans piyasalarında en fazla tercih edilen çeşit vadelerine göre çeşitlendirilmiş DİBS’ler olmaktadır. Bu vadelerine göre DİBS’LER de 2’ye ayrılır; vadesi bir sene ve daha uzun olan devlet tahviller ve vadesi bir seneden az olan hazine bonoları… Bunların haricinde DİBS’ler, faiz oranlarına göre de değişiklik gösterir ve bunlar faizli ile faizsiz DİBS’ler olmak üzere iki tanedir.
Devlet Tahvili Nedir?
Devletin bir sene ve daha uzun zamanlı borçlanma ihtiyaçlarını karşılayabilmesi için Hazine Müsteşarlığı tarafından çıkarılmış olan borçlanma senetlerine denir. Devlet tahvillerinde belirtilen vadede faiz getirisi ile birlikte ödeme yapılması kesinleşmiş oluyor. Açıkçası devlet sizden borç aldığını ve vadesi geldiği zamanda bunu faizi ile beraber geri ödeyeceğini kesinleştirir. Bu yüzden devlet tahvilleri, risksiz bir yatırım aracı olarak bilinir.
Hazine Bonosu Nedir?
Borsada risk taşımayan yatırım araçları arasında bilinen hazine bonosu, vadesi bir seneden daha az olan Türk Lirası ya da döviz cinsinden çıkartılmış olan iç borçlanma senedi olarak bilinir. Devlet güvencesi hazine bonolarında da geçerlidir ve az zamanlı fon elde edebilmek için çıkartılmaktadır. Alıcıları da faiz getirisi ile beraber ödedikleri bedeli geri alabilirler. Hazine bonolarının risksiz olarak adlandırılmasının sebebi, ülkelerin her daim borçlarını ödemelerinden kaynaklanır. Bu zamana kadar çok nadir ödeyememe durumu yaşanmıştır.
Faizsiz (Kuponsuz) DİBS Nedir?
Faizsiz DİBS’ler, bir diğer adı ile kuponsuz olarak da bilinen sabit getirili ve iskontolu Devlet İç Borçlanma Senetleri olmaktadır. Bunlar da faiz getirisi, kâğıdın vade sonunda ulaşmış olacağı nominal değer ile satış fiyatı arasındaki farktan meydana gelir. Bunun haricinde herhangi bir faiz getirisi mümkün değildir. Mesela, hazine tarafından ihale ile 200 TL’lik tahvil satışa çıkarılıyor ve 195 TL’lik teklife satışı yapılıyor. Ancak alıcı vade geldiği zaman 200 TL ödeme alır ve bu şekilde kâğıdın faizi (200-195) /195 eşitliğinden %5,2 olarak belirlenir.