2021 krizlerle geçti
Diplomatik hengameler, 2021’e damgasını vurdu. Geçen yıl ABD-Çin, Rusya-Ukrayna, Belarus ile Avrupa’nın yarısı ve iki Kore ortasında süren problemler manşetlere hakim olurken, “olağan dışı” yüksek profilli uyuşmazlıklar da ortaya çıktı. İşte, 2021’in manşetlere daha az yansımış fakat büyük ehemmiyete sahip diplomatik tartışmaları…
İngiltere-Fransa balıkçılık ve göçmen krizi
Tarih boyunca pek çok sefer karşı karşıya gelen İngiltere ile Fransa, Brexit (İngiltere’nin Avrupa Birliği’nden çıkması) sonrası evvel balıkçılık konusundaki uyuşmazlık nedeniyle bir tansiyon yaşadı. Fransa’nın Calais kentinden çıkarak Manş Denizi üzerinden İngiltere’ye geçmeye çalışan botun batması sonucu 27 göçmenin hayatını kaybederken, bu, iki ülke ortasında yeni bir gerginliği ateşledi. Gerçekten iki ülke, sistemsiz göçmenleri durdurma konusunda birbirlerini başarısızlıkla suçladı. İngiltere Başbakanı Boris Johnson’ın, göç kriziyle başa çıkmak için Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’a gönderdiği 5 unsurluk planın bulunduğu mektubu toplumsal medyada yayınlaması krize akaryakıt dökerken, Fransa da, 28 Kasım’da Calais kentinde birçok Avrupa Birliği ülkesinin iştirakiyle düzenlediği toplantı hasebiyle İngiltere İçişleri Bakanı Priti Patel’e gönderdiği davetini iptal etti. Fransız basınındaki haberlerde, Macron’un Johnson’a “palyaço”, yönetimineyse “sirk” benzetmesi yaptığı sav edildi.
Fransa ile Avustralya ortasında Aukus krizi
Avustralya, Eylül ayında ABD ve İngiltere ile Aukus güvenlik mutabakatına imza attığını duyurdu. Buna karşılık, Fransa’yla olan 12 denizaltı alımına ait muahedeyi rafa kaldırdı. Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Yves Le Drian, olayı “sırtından bıçaklama” olarak nitelendirirken, Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da, Avustralyalı mevkidaşı Scott Morrison ile telefon görüşmesi yapmayı reddetti. Ayrıyeten Macron, Avustralyalı başkanın denizaltı kontratını feshetme konusunda kendisine palavra söylediğini düşünüp düşünmediği sorulduğunda “Düşünmüyorum, (yalan söylediğini) biliyorum” dedi.
Çin-Litvanya ortasında Tayvan uyuşmazlığı
Litvanya, başşehri Vilnius’ta Tayvan’ın fiili büyükelçilik niteliğinde bir ofis açmasına müsaade verdi. Tayvan’ı kendi toprakları olarak gören Çin, bunun üzerine Vilnius’taki diplomatik ofisinin notunu düşürdü. Litvanya’da üretilen kesimlerin Avrupa Birliği’nden (AB) ithalatını engelleyen Çin, ayrıyeten bu ülkenin “tarihin çöp kutusuna” gönderileceğini savundu. Litvanya da, Pekin’deki büyükelçiliğini kapatırken, Litvanyalı milletvekili Matas Maldeikis, Twitter’da Çin’in ikazının ironik olduğunu zira ülkede iktidarda olan Komünist Partisi’nin ideolojisinin aslında çöpte olduğunu söyledi.
Çekya-Rusya ‘casus’ krizi
Nisan ayında Çekler, 2014’te ülkedeki mühimmat depolarında meydana gelen iki patlamadaki rolleri nedeniyle “casus” olarak tanımladığı 18 Rus diplomatı hudut dışı etti. Buna 20 Çek diplomatı hudut dışı ederek cevap veren Rusya, ayrıyeten Çekya’yı “dost olmayan ülkeler listesine” ekledi. Prag ve Moskova, karşılıklı olarak büyükelçiliklerini 7 diplomat ve 25 dayanak işçisiyle sonlandırdı.
Solomon Adaları’nda Tayvan isyanı
Solomon Adaları’nda, ülke idaresinin dış siyaset kararı nedeniyle “isyan” çıktı. Çünkü Solomon Adaları’nda Nisan 2019’da iktidara gelen Başbakan Sogavare liderliğindeki “Demokratik Koalisyon” hükümeti, seçim kampanyasında Çin ile ekonomik bağları geliştirmek üzere diplomatik tanıma tercihini Taipei’den Pekin’e kaydırmayı vadetmişti. Solomon Adaları’nın münasebetleri kesmesi sonucu Tayvan’ı tanıyan ülke sayısı 16’ya düşmüştü. Bu karar, hükümet tersi protestoları fitillerken, yüzlerce insan sokağa döküldü. Çıkan kaosta binalar yandı ve en az 3 kişi öldü. Buna karşılık Çin, kuvvetlerini eğitmek için Solomon Adaları’na polis göndereceğini söyledi. Solomon Adaları hükümeti meseleden “Tayvan ajanlarını” sorumlu tuttu. Tayvan ise olayla ilgisi olduğunu yalanladı.
Lübnanlı bakanın açıklaması Körfez’i karıştırdı
Lübnan Enformasyon Bakanı George Kordahi’nin, Suudi Arabistan’ı Yemen’deki savaştaki rolü nedeniyle eleştirmesi Körfez ülkeleri ortasında krize neden oldu. Açıklamaya reaksiyon olarak Suudi Arabistan ile birlikte Bahreyn, Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri, büyükelçilerini Lübnan’dan çekti. Bu olay, Beyrut’taki siyasi görüntüye daha fazla istikrarsızlık eklerken, baskıya yenik düşen Kordahi, bu ayın başlarında istifa etti.
Geçen yılın mirasını taşıyacak
Evet, 2022, birçok bir evvelki yıldan miras kalan bir dolu sıkıntıyla yoluna devam edecek. Hele kimileri var ki, birini ve birkaçını manşetlerde, sayfalarda sıkça görmek şaşkınlık yaratmayacak…
Kovid-19 gündemden inmemekte ısrarcı: Geçtiğimiz Temmuz ayında Kovid-19 pandemisi bitecekmiş üzere görünürken, ortaya büsbütün farklı ve daha aktif bir varyant olan “Omicron” çıktı. Omicron, artık dünyada en aktif varyant haline gelirken, pandeminin 2022’de de gündemde kalma konusundaki ısrarına hizmet edecek üzere görünüyor.
ABD-Çin ortasındaki tansiyon: Bu iki ülke ortasındaki tansiyonun, 2022’de de gündemde kalması, hatta tansiyonun daha tehlikeli bir basamağa geçmesinin mümkün olabileceğini belirtmek gerekiyor. Çin, pek çok açıdan bu yıl da muhtemelen ABD Lideri Joe Biden’ın gündeminde birinci sırada olmayı sürdürecek.
Rusya’nın Ukrayna’ya bakışı!: Rusya ile Ukrayna ortasında 2021’in son aylarında artan tansiyonun, bu yıl da artarak sürmesini bekliyoruz. Çünkü bu ülkenin Rusya’nın kesimi olduğu ısrarını koruyan Vladimir Putin, gerekirse ABD ve Avrupa ile daha sert itişmeler yaşamaktan kaçınmayacak üzere görünüyor.
İran’ın nükleer programı ve İsrail: İran, bir yandan Nükleer Anlaşma’nın taraflarıyla müzakerelerini sürdürürken, öteki yandan da çalışmalarına devam ediyor. Müzakerelerin güzel gittiği istikametinde haberler gelse de, bilhassa İsrail, ABD’yi yanına alarak İran’ın devam eden nükleer faaliyetlerini bir formda sonlandırmak istiyor. İsrail ile İran ortasında sıcak temaslar ise korkutuyor.
Türkiye’nin gündemindekiler
Libya’daki seçimler, Türkiye’nin yakından izlediği gelişmeler ortasında. Bu yıla ertelenen seçimlerin şimdi tarihi belirli olmamakla birlikte, sonuçları oldukça değerli olacak.
Türkiye, Ermenistan ile bağlantılarını düzeltme yolunda önemli bir etaba geldi. Bunu, Mısır, Suudi Arabistan ve oburlarının izlemesi bekleniyor.
Yunanistan ile Doğu Akdeniz ve Ege konusundaki uyuşmazlıklar bu yılın da konusu olacak.
Bu yıl da gözler, vakit zaman, Ankara ile Washington ortasında bilhassa S-400 nedeniyle hırpalanan bağlantılara dönecek.
Avrupa Birliği ile Türkiye bağları de bu yıl Ankara’nın diplomasi gündeminin kıymetli mevzularından biri…
Suriye de Türkiye’nin bu yıl da yakından izleyeceği ülkeler ortasında yer alacak.