Temel Veteriner Genetik: Hayvan Yetiştiriciliğinde Genetik Bilimi
Hücre çekirdeği içinde kromozomlar halinde paketlenmiş olarak bulunan çekirdek DNA’sı, memelilerde yaklaşık 3 milyar baz çifti, kanatlılarda ise 1,2 milyar baz çiftinden oluşmakta ve 25.000 ile 38.000 geni kodlayabilmektedir. Bir hayvanda, homolog kromozomlar üzerinde her bir genin birer kopyası (eşey kromozomları hariç) bulunmakta ve bunların her birini şansa bağlı olarak ebeveynlerinin birisinden almaktadır. Bu iki kopya DNA, kimyasal değişimlere bağlı olarak dizileri ve ifade ettikleri protein bakımından birbirinden farklı olabilmektedir. Bu farklılıkların ve coğrafi yalıtımın da yardımıyla hayvan türleri içinde ırklar oluşmuş, hatta bir ırk içerisindeki bireyler arasında çeşitlilik ortaya çıkmıştır. Örneğin, Hereford ve Holştayn sığırları arasında söz konusu olan görünüş farklılıkları veya bunların sütçü ya da etçi ırklar olarak tanımlanmaları DNA’larındaki farklılıklardan ileri gelmektedir. Bir ırk içinde bulunan iki Holştayn ineği arasında süt verimi bakımından görülen farklılıklar da kısmen hayvanların genetik yapısından, kısmen de çevresel faktörlerden kaynaklanmaktadır. Süt verimi, canlı ağırlık artışı, hastalıklara direnç, yumurta verimi ve yapağı ağırlığı gibi niceleyici karakterler bakımından çiftlik hayvanlarının yetiştirme amacına uygun olarak en üstün genotipik yapıya sahip olması istenir ve bu yönde ayıklama – damızlık seçimleri planlanır yani seleksiyon yapılır. Çiftlik hayvanlarında, bir sürüde arzu edilen karakterlerin veya verimleri arttırıcı genlerin oranını yükseltmek veya arzu edilmeyen hastalıkla ilişkili genlerin oranını azaltmak için yapılan tüm çalışmalara genetik ıslah da denilebilir. Genetik ıslah çalışmalarının geçmişi ilk evciltmenin olduğu Anadolu ve Mezopotamya’da dengi dengine birleştirmeler yapılmasına dayanmaktadır ve Mendel’in çalışmaları ile de bilimsel temele oturtulmuştur. Ancak; seçilen bireylerde karaktere göre üreme şansının verilmesi ya da verilmemesine dayandığından genetik varyasyonda azalma, verim özelliklerine ait genetik alt yapının tahmininin güçlüğü, genetik etkileşimlerin varlığı, döl veriminde sınırlılıklar gibi etkenlerle çiftlik hayvanlarında yapılan çalışmalar her zaman arzu edilen düzeye gelememektedir. Bunun sebebi klasik hayvan ıslahı uygulamaları ile bir nesilden diğerine arzu edilenlerin yanısıra arzu edilmeyenlerin de aktarılmasıdır. Ayrıca genetik ilerleme de yavaş olabilmektedir. Bu tür kısıtlayıcı faktörlerin ortadan kaldırılması amacıyla hayvan ıslahında Genetik Mühendisliği yöntemlerine başvurulmaktadır. Genetik araştırmalar hayvancılığın birçok alanına önemli katkılarda bulunmuşlardır. Hayvanlarla ilgili genetik çalışmalar araştırma, biyoteknoloji ve ilaç geliştirme gibi birçok alanda sürdürülmektedir. Ancak biyoteknolojide dönüm noktası sayılan en meşhur olay ise 1996 yılında İskoçya’da kopya koyun Dolly’nin doğmasıdır (Resim 1.8). Sonraki yıllarda da sığır, kedi, köpek, manda, at gibi birçok hayvan türü başarıyla klonlanmıştır. Artık birçok laboratuarda uygulanmaya başlayan rekombinant DNA teknolojisi sayesinde sütünde antitrombin adlı pıhtılaşma önleyici protein gibi proteinler bulunduran keçiler gibi biyoreaktif hayvanlar veya bazı genler açısından inaktif fareler elde edilebilmektedir. Klonlanıp dondurulmuş embriyolar aynı anda birçok dişi hayvana aktarılıp, embriyoda cinsiyet kontrolü de yapılabilmektedir. Bununla beraber, gelişmiş teknolojilerin kullanılırlığının Veteriner Genetik alanında da artması ile kalıtsal hastalıklarla ilgili genlerin belirlenmesi, hatta gen aktarımıyla tedavileri de mümkün olmuştur. Ayrıca tür içi evrimsel tarihin aydınlatılması ve gen kaynakları kabul edilen hayvan türleri ve ırkları ile ilgili koruma programları oluşturulması gibi konular da Veteriner Genetiğin başlıca çalışma alanlarındandır.