E171 koduyla bilinen besin katkı unsuru titanyum dioksit, bugün dünyanın dört bir yanında besin eserlerini beyazlatmak için kullanılıyor. Renk ve parlaklığı artıran bu katkı hususu, diş macunundan kabartma tozuna kadar her gün kullandığımız birçok eserde yer alıyor.
Soframızda, ferdî bakım dolabımızda ve en değerlisi de günün sonunda bedenimizde bulunan E171’in ne kadar ziyanlı olduğu yavaş yavaş anlaşılmaya başlandı. Bugüne kadar kimse bu besin katkı hususuna sesini çıkarmasa da Avrupa Birliği, geçtiğimiz aylarda “gizli tehlike” olarak nitelendirdiği bu hususun kullanımını yakın vakitte yasaklayacaklarını lisana getirmişti. Pekala hepimizin her gün tükettiği bu katkı unsuru nitekim ziyanlı mı ve uzun vadede nelere sebep oluyor?
Titanyum dioksit besinlerde ne işe yarıyor?
E171 isimli bu bileşiğe tabiatta saf bir biçimde rastlanmıyor. Titanyumun oksitlenmiş hali olan bu katkı hususu, demir titanyum dioksit cevherleri aracılığıyla üretiliyor.
Titanyum dioksidin genel gayesi, besin eserlerini beyazlatmak ve parlaklığını artırmaktır, lakin bu katkı unsuru birebir vakitte nem çekme özelliğine de sahip olduğu için eserlerin raf ömrünü uzatmak için kullanılır. Tıpkı vakitte bu katkı hususunun rengi, ne kadar UV ışığına maruz kalırsa kalsın asla solmaz.
Titanyum dioksit, günlük hayatta kullandığımız birçok eserde yer alıyor
Titanyum dioksit ya da E171 tabirleri size uzak gelebilir, fakat bu katkı hususunun günlük hayatta ne kadar sık tüketildiğini duyduğunuz vakit sizin de çok şaşıracağınıza eminiz.
Diş macunu, sakız, beyaz çikolata, beyaz un, şekerlemeler, tıraş kremi, şampuan, güneş kremi, leblebi, boya, sos ve pastacılık eserleri üzere onlarca eserin içerisinde yer alıyor. Yani anlayacağınız üzere biz her ne kadar farkında olmasak da E171, günün her anında yanımızda ve istemeden de olsa bedenimize aldığımız bir kimyasal.
E171 hakkında kaygı verici tezler neler?
Bilim dünyasının E171 hakkında endişelenmesinin en büyük sebebi, hayvanlar üzerinde yapılan testler. Bugüne kadar bilhassa fareler üzerinde yapılan araştırmalar gösteriyor ki E171’in bedenden atılımı mümkün olmuyor ve bu katkı unsuru, uzun vadede DNA yapısını bozuyor. Ayrıyeten E171, nem tutma özelliği sayesinde bedenin su istikrarını bozarak vakit içerisinde bedende tahribata yol açıyor.
Pekala E171, neden bu kadar ziyanlı?
Gelelim olayın en kıymetli kısmına. Avrupa Besin İnançlı Otoritesi’nin (EFSA) E171 üzerinde yaptığı araştırmalar, bu katkı unsurunun besin bölümünde kullanıldığı takdirde rastgele bir sorun teşkil etmediğini gösteriyor. Yani bu araştırmalara nazaran E171, oral yolla yahut cilt temasıyla insan bedenine rastgele bir ziyan vermiyor. Beşerler için asıl sorun, sanayi tipi eserler için kullanılan E171’i soluyarak başlıyor.
Anlayacağınız üzere sakız, beyaz un yahut şekerleme üzere besin eserlerinde E171 tüketmenin pek bir ziyanı yok üzere görünüyor. Daha doğrusu bugüne kadar E171 tüketmenin kansere yol açtığına dair sağlam bir bilimsel bir sağlam delil yok. Zira bu vakte kadar yapılan tüm araştırmalar yalnızca hayvanlar üzerinde yapılanlarla hudutlu kalmış durumda. Yani besin bölümünde kullanılan E171’in ziyanlı olduğunun kanıtlanması için beşerler üzerinde daha fazla bilimsel araştırma yapılması gerekiyor.
Milletlerarası Kanser Araştırmaları Ajansı, titanyum dioksiti 2B’de, yani beşerler için kanserojen olabilir kategorisinde kıymetlendirmiş durumda. Fakat E171’in bu kategoride olmasının sebebi sanayi tipinde kullanılan çeşidinden kaynaklanıyor.
Hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalardan biri, E171’in anne karnında fetüsa ulaşabildiğini gösteriyor
Fransız Kamu Araştırma Enstitüsü’nde (INRAE) misyonlu bilim insanı Eric Houdeau, geçtiğimiz yıllarda hayvanlar üzerinde yaptığı bir araştırmada E171’in anne karnından fetüse ulaşabildiğini kanıtladı. Fareler üzerinde yapılan bu araştırma, E171’in fetüs gelişimini olumsuz istikamette etkilediğini gösteriyordu lakin tıpkı testin beşerler üzerinde yapılmamış olması, E171’in beşerler için de ziyanlı olabileceğini göstermekten biraz uzak kaldı.
Hatta Hodeau, katıldığı bir radyo programında E171’in beşerler üzerindeki olumsuz tesiri hakkında yorum yaparken dikkatli olunması gerektiğini belirterek şu tabirleri kullandı; “Hayvanlar üzerinde yapılan çalışmaların insanlarda da birebir sonuçları vereceğini söylemek mümkün değil.”
Fransa, E171 kullanımını yasaklayan birinci ülke oldu
E171 hakkında yapılan araştırmaların sonuçlarına daha fazla sessiz kalmak istemeyen Fransa, 2020 yılı prestijiyle E171 kullanımını yasaklayan birinci ülke oldu. Yeni yasaya nazaran 2020 yılından beri Fransa’da besin bölümünde E171 kodlu besin hususunu kullanmak büsbütün yasak.
Avrupa Birliği de yeniden birebir biçimde E171’i besin kesiminde yasaklamaya hazırlanıyor. AB Komisyonu’nun sıhhat ve besin güvenliğinden sorumlu Stella Kyriakides, Avrupa Parlamentosu (AP) ve AB Kurulu tarafından itiraz gelmediği takdirde 2022 yılından itibaren besin bölümünde E171 kullanılmasının yasaklanacağını lisana getirmişti.
Kaynak 1, Kaynak 2, Kaynak 3, Kaynak 4