2. Dünya Savaşı’nda TürkiyeDevrim Tarihi Mehmet Selçuk 16 Mayıs 2021
1.Dünya Savaşı sona erdikten sonra Milletler Cemiyeti adıyla barışı sağlamak vesilesiyle bir cemiyet kuruldu. Fakat bu cemiyet barışı sağlayamadığı için 1939 tarihinde 2. Dünya Savaşı çıktı. Tüm dünyayı etkileyen bu savaşın çıkmasında çeşitli nedenler etkili olmuştur. 2. Dünya Savaşı’nda Türkiye‘de oldukça etkilendi.
2. Dünya Savaşı’nın Nedenleri
- 1. Dünya Savaşı’ndan sonra (Versay Antlaşması gibi) imzalanan ağır antlaşmalar.
- Çizilen sınırların Milliyetçilik esasına göre çizilmemiş olması.
- İtalya’nın 1. Dünya Savaşı’nı kazandığı halde ağır koşullara tabii tutularak isteklerine ulaşamaması.
- İmparatorluk kurmayı planlayan Japonya’nın kendine bağlı devletleri Asya ve Avrupa’dan çıkarmak amacıyla saldırgan tutumlar sergilemesi.
- Milletler Cemiyeti’nin İngiltere’nin güdümüne girerek amacına uygun hareket etmemesi ve barışı sağlayamaması.
2. Dünya Savaşı’nı Başlatan Olay
Almanya’nın Polonya’yı işgal etmesi ile savaş resmen başlamış oldu. Almanya’nın yayılmacı politikası olan Nazizim ile İtalya’nın Faşizm politikasının yanına Japonya’ nın yayılmacı politikası da eklenince Mihver bloğu resmen oluşmuş oldu.
Savaşın Sonuçları
Savaş, Mihver ve Müttefik devletler şeklinde blokların oluşmasıyla devam etti. Mihver devletlerin başını çeken; Almanya, İtalya ve Japonya olurken, Müttefik devletlerin başını çeken ise İngiltere, Fransa, ABD ve SSCB olmuştur. Savaşın ilerleyen seyrinde Almanya bir çok balkan devletini işgal ederek yayılmacı politikasını uyguladı. Ancak Rusya’yı işgal edeceği sırada olumsuz hava koşullarından etkilenen Almanya, savaşta hüsrana uğradı. Tarih 1945’i gösterdiğinde Türkiye kağıt üzerinde savaşa dahil oldu. Mihver devletlerin yenilmesiyle birlikte savaş sona ererek soğuk savaş döneminin başlayacağı yıllara yakınlaşılmış oldu.
Maddelerle Savaşın Sonuçları
- Sömürgecilik sona erdi.
- Almanya Doğu ve Batı olmak üzere ikiye ayrıldı. Hitler, yenilgiyi kabul ederek intihar etti.
- Milletler Cemiyeti’nin faaliyetlerine son verildi ve bu cemiyete göre daha barış yanlısı olacak olan Birleşmiş Milletler kuruldu.
- Türkiye Birleşmiş Milletlerin kurucu üyesi oldu.
- NATO ve Varşova Paktı kuruldu. Böylece Rusya ve ABD arasında soğuk savaşın ilk sinyalleri doğdu.
2. Dünya Savaşı’na Türkiye’nin Girmesi
Türkiye Cumhuriyeti henüz kurtuluş savaşının etkilerini yeni atlattığu için savaşa girmekte çekimser davrandı. Ancak savaşta tarafsız durmanın tehlikesinin de farkında olduğu için her an savaşa girecekmişcesine gerek askeri gerekse ekonomik anlamda bir takım önlemler aldı. Bu da devletin siyasi olarak savaşa girmemesine rağmen halkın savaşın etkilerini hissetmesine neden oldu. Bütün bunlar yaşanırken , Türkiye kendisini yalnızlığın zararını en aza indirmek adına 1945 yılında kağıt üzerinde Müttefik bloğunda savaşa girerek tarafını belli etti.
2. Dünya Savaşı Sırasında Türkiye ‘ de Başbakan
Savaş başladığı esnada Türkiye Cumhuriyeti’nde CHP hükümeti vardı. Bu hükümetin başbakanı Refik SAYDAM, Cumhurbaşkanı ise İsmet İNÖNÜ’dür.
Savaş Sırasında Türkiye’nin Uyguladığı Politika
Türkiye, 2. Dünya Savaşı başladığı sıralarda tarafsız durmuş fakat her an savaşın içerisine dahil olma ihtimaline karşı da çeşitli önlemler almıştır. Aldığı bu önlemler Türk halkını zor durumlara düşürmüştür.
Savaş Sırasında Türkiye’nin Uyguladığı Askeri Politika
2. Dünya Savaşı ‘nda Türkiye dış politikası her iki bloğa da dengeli yaklaşmak olmuştur. Savaşın ilk dönemlerinde savaşa girmeme politikasından dolayı askeri ve siyasi girişimleri de değişkenlik göstermiştir. İlk yıllarda İngiltere ve Fransa ile saldırmazlık antlaşması imalamış ve Müttefik devletlerin yanında yer almıştır. Çünkü savunma sanayisi konusunda yardım almak istedi.
Türk Heyeti İngiltere’de
Hatta 1943’te Askeri Fabrikalar Umum Müdürü Mehmet Sırrı Seyrek’in başkanlığında bir heyet İngiltere ve Mısır’a seyahatler düzenledi. Fakat Almanya’nın savaşı kazanmış gibi görünmesi Türkiye’yi Mihver devletlerin tarafına itti ve Almanya ile saldırmazlık antlaşması imzalandı. Fakat Müttefik devletlerin baskısına dayanamayan Türkiye, antlaşmayı bozarak 23 Şubat 1945’te Almanya ve Japonya’ya savaş ilan etti. Fakat Türkiye uyguladığı başarılı siyaset sayesinde fiilen savaşa girmekten kurtuldu.
Savaş Sırasında Türkiye’nin Uyguladığı Ekonomik Politika
Savaş başlamadan önce Türkiye’de Devletçilik politikası etkin oldu. Bununla birlikte İzmir İktisat Kongresi toplandı ve ardından Sümerbank ve Etibank gibi girişimler bizzat devlet tarafından oluşturuldu.Böylece savaştan yeni çıkmış ve ekonomisi kötü durumda olan halk için rahatlama dönemi başlamıştı. Fakat 2. Dünya Savaşı’nın başlaması ile birlikte Devletçilik politikası duraklamaya başladı. Çünkü Savaş, tüm dünyayı etkilediği gibi Türkiye’yi de etkiledi ve ülke oldukça sıkıntılı bir sürecin içerisine girdi.
CHP’nin Tartışılan Kanunları
Bu süreçten kurtulmak adına günümüzde dahi tartışılan olağanüstü yasalar çıkartıldı. Çıkartılan bu kanunlardan en önemlisi 1940 yılında çıkartılan Milli Korunma Kanunu’dur. CHP’nin çıkardığı bu kanun; zorla çalıştırma, üretilen ürünlere el koyma gibi oldukça sert maddeler içeriyordu. Fakat Bu durum savaşta olmayan bir ülkeyi sanki savaşa girmişçesine sert bir sürece sürükledi. Çünkü Halk mallarını devlete hibe etmek zorunda kaldı ve ekonomik anlamda ciddi sorunlar yaşamaya başladı.
CHP Neden Bu Yasaları Çıkardı?
CHP bu yasaları çıkarmadan önce oldukça zorlu bir süreçten geçti. Çünkü Atatürk döneminde planlı sanayileşme ile sanayi alanın bir takım atılımlar yapıldı. Hatta ülke ekonomisi düzene binmeye başlamıştır. Fakat Atatürk’ün 1938 yılında gerçekleşen ölümü ve hemen bir yıl sonrasında 2.Dünya Savaşı’nın başlaması ekonomiyi içinden çıkılmaz bir hale getirdi.
2. Dünya Savaşı ‘nın Türkiye ve CHP’ye Etkisi
Türkiye Cumhuriyeti, savaştan yeni çıkmış ve kendisini toparlamaya çalışan bir ülke olması nedeniyle bu süreci başarılı bir şekilde yürüttü. Fakat siyasette başarılı yürüten bu süreç, çıkartılan kanunlar ile özellikle köylüyü ve bütün halkı olumsuz etkilemiş, vatandaş savaşın ağır koşullarını ekonomik anlamda hissetmiştir.