*Prof. Toner: Bu kanser işinde Hollywood’dan bile fon aldık, ‘Dream Team’ dedikleri hayal ekip bizdik
Prof. Dr. Mehmet Toner, bilim adamının kendi fonunun bulunması gerektiğini belirterek “Hayalinizi anlatıp, insanları ikna edip, bu kaynakları bulmak zorundasınız. Devletten fon alıyoruz, Gates Vakfı’ndan fon alıyoruz, Savunma Bakanlığı’ndan fon alıyoruz. Hatta, bu kanser işinde Hollywood’dan bile fon aldık, düşünün” dedi.
Kanser üzerindeki çalışmalarıyla Vehbi Koç Ödülü’nü alan Prof. Dr. Mehmet Toner, Sözcü’den Özlem Gürses’e konuştu.
Halen Harvard’a bağlı Massachusetts General Hastanesi Biyomikro Elektro Mekanik Sistemleri Merkezi’ni yöneten Toner, “Bilim adamı da her iş gibi, kendi fonunu bulması lazım. Hayalinizi anlatıp, insanları ikna edip, bu kaynakları bulmak zorundasınız. Devletten fon alıyoruz, Gates Vakfı’ndan fon alıyoruz, Savunma Bakanlığı’ndan fon alıyoruz. Hatta, bu kanser işinde Hollywood’dan bile fon aldık, düşünün. Hollywood’da 7 çok önemli kadının yarattığı o vakfın ilk fonlama alan ‘Dream Team’ dedikleri hayal ekibi bizdik, tam 15 milyon dolarlık bir kaynak bu” ifadesini kullandı.
Türkiye’de Bilim Akademisi, ABD’de Ulusal Mühendislik ve Ulusal Mucitlik Akademileri üyesi olan Profesör Mehmet Toner, sözlerine şöyle devam etti:
— Hatırlıyorum bir gece Hollywood’da bir toplantıdayım, çok da güzel genç bir hanım, çok da bilgili konuşuyoruz. Hissediyorum, meşhur, ama kim, bilmiyorum. Ben bir ara dayanamadım, dedim ‘bir selfie’, onu da çok beceremiyorum ama, neyse çektik fotoğrafı. Hemen oğlum Ali’yle Emre’ye yolladım; ‘Bu kim?’ diye. Ali aradı, ‘Ya baba sen inanılmazsın.’ Katy Perry’miş. Katy Perry ile yarım saattir konuşuyormuşum, haberim yok.
Gürses’in soruları ve Toner’in yanıtları şöyle:
– Kutluyorum… Koç Vakfı’nın 50. Yılında Vehbi Koç ödülü sizin oldu…
Düşünün, yıl 1926, 25 yaşında bir genç, azimli, donanımlı, büyük hayalleri olan bir genç… Ankara Ticaret Odasına gidiyor ve Koçzade Ahmet Vehbi Şirketini kuruyor. Bir işten öbürüne geçiyor, olmayanı bırakıyor, yenisini yapıyor, devamlı iş üretiyor ve çok kısa sürede başarıya ulaşıyor. 1946 senesinde ilk defa Amerika’ya gidiyor, Columbia ve Johns Hopkins Üniversitesini geziyor. Orada, yurtların üzerinde zengin olan insanların isimlerini görüyor… O zaman anlıyor ki bir insan ülkesinden varlık kazandığı zaman onu bir şekilde geriye vermeli… Dönüyor ülkeye, bir kaç Başbakan’la sürekli müzakere ederek ve pes etmeyerek Vakıf Kanununu değiştirtiyor, böylece 1969’da Vehbi Koç Vakfını kuruluyor. Bu açıdan bu ödül benim için çok değerli…
– Vehbi bey o genç yaşta nasıl yapabilmiş bunca işi değil mi? düşünecek olursak hiçbir şeyi yok…
Atamızın verdiği umut ışığı var. Atamız o zaman ne demiş? “Arkadaşlar” diyor, “Biz daha büyük zaferler kazanacağız… fakat bu zaferleri süngü ile iktisat ve ilim ile kazanacağız” diyor. Bugün bütün dünyanın uğraştığı bilim ekonomisinin haritasını o zaman çiziyor. Bugün de Türkiye kendi geleceğini yaratmak zorunda.
’37 TRİLYON HÜCRE VAR’
– Hep anlatıyorsunuz, aslında kötü bir öğrenci olduğunuzu ve üniversitede düşük puan aldığınız için o yıl yeni kurulan İTÜ Maçka Makina’ya girdiğinizi…
Doğru! Başıma gelen en güzel başarısızlık budur. Oraya gittiğimde olağanüstü iki insan beni sardı sarmaladı; biri Profesör Aksel Öztürk, kürsü başkanı, mesleğini size sevdiren biri, bu çok önemli, bir gence mesleği sevdirmek… Onun kürsüsünde yine Profesör Abdurrahman Kılıç hocam, o da araştırmayı seviyor, bu iki isim beni kanatlarının altına aldılar ve beni yeni bir yola çıkardılar.
Onların da yönlendirmesiyle önce MIT’de mühendislik sonra Harvard’da tıp… bugün de ikisinin kesişimi olan, 60 kişilik bir araştırma merkezinin başındasınız.
‘GELECEĞİ DÜŞÜNÜRÜZ’
– Bilim adamı kimdir?
Hakikaten el üstünde tutuluruz, saygı görürüz… Ama 36 senedir daha bana bir kişi, benim çocuğum bilim adamı olmak istiyor demedi! Bilim adamı nedir diye Sir Ken Robinson’un çok güzel bir tarifi var, diyor ki “bilim adamı kafasının içinde yaşar, bütün vücudu o kafayı toplantıdan toplantıya götürmek için kullanır, başka da hiçbir fonksiyonu yoktur vücudunun, meraklı bir insandır…”
Bizim yaptığımız iş şu; bundan 30 sene sonraki geleceği düşünürüz ve geleceği yaratmaya çalışırız. Ben hem mühendislik okudum, hem tıp, hem biyoloji… çok disiplinli konularda çalışmayı, bilmediğim konulara girip merakla öğrenmeyi, hatta yenilikler yaratmayı seviyorum. Bazen bilmediğiniz zaman daha da cesur oluyorsunuz aslında…
‘KANSER TEDAVİLERİ İÇİN HÜCRE BİLİMİ ÇALIŞMAYA DEVAM EDİYORUZ’
– 100 milyon dolar değerinde bir buluşunuz var, kan içinde kanserli hücreleri bulan bir mikroçip… Biraz anlatır mısınız?
Mikroçip dediğiniz aslında, bilgisayarlarda kullandığımız, enformasyonu hızlı bir şekilde taşıyan çipler… Biz bu çipleri alıyoruz, içinde kan sıvılarını dolaştırıyoruz. İnsan vücudunda 37 trilyon hücre var, bunun 32 trilyonu kan hücresi. Bunlar sürekli olarak deli gibi dolanıyor vücudumuzda. Peki biz kan testini nasıl yapıyoruz bu trilyonlarca hücreye? Hiç hassas olmayan bir şekilde, hala Romalılar zamanından kalan testler bunlar. Biz 2000 yılında dedik ki neden biz bunu kanı doğru dürüst okuyamıyoruz?
– Ve çalışmaya başladınız…
O tarihte MIT’de benim odamda bu işe başladık ve bugün Amerikan Hastanelerindeki en büyük mikro teknoloji laboratuvarını kurduk. Bu çip şimdi şirketleştirildi ve klinik çalışmaları başladı, umarım yakın zamanda da kullanıma geçecek.
‘CESARETİ OLMAYAN BAŞARILI OLMAZ’
– Çalışmalarınıza nasıl kaynak yaratıyorsunuz?
Bilim adamı da her iş gibi, kendi fonunu bulması lazım. Hayalinizi anlatıp, insanları ikna edip, bu kaynakları bulmak zorundasınız. Devletten fon alıyoruz, Gates Vakfı’ndan fon alıyoruz, Savunma Bakanlığından fon alıyoruz… hatta, bu kanser işinde Hollywood’dan bile fon aldık, düşünün! Hollywood’da 7 çok önemli kadının yarattığı o vakfın ilk fonlama alan “Dream Team” dedikleri hayal ekibi bizdik, tam 15 milyon dolarlık bir kaynak bu…
– Müthişmiş gerçekten.
Hatırlıyorum bir gece Hollywood’da bir toplantıdayım, çok da güzel genç bir hanım, çok da bilgili konuşuyoruz. Hissediyorum, meşhur, ama kim, bilmiyorum! Ben bir ara dayanamadım, dedim “bir selfie”, onu da çok beceremiyorum ama, neyse çektik fotoğrafı. Hemen oğlum Ali’yle Emre’ye yolladım: “Bu kim??”
Ali aradı, “Ya baba sen inanılmazsın.” Katy Perry’miş! Katy Perry ile yarım saattir konuşuyormuşum, haberim yok!
‘DAHA FAZLA ZAMAN KAYBEDEMEYİZ’
– Hep yapıcı ve iyimser olmanın önemini anlatıyorsunuz…
Saint Exupery’in bir lafı var “sizin işiniz geleceği tahmin etmek değil, onu yaratmak… ” Yani diyor ki “koltuğunuzda oturmayın, çıkın çalışın, onu yaratın…!” Geleceği yaratmayan ülkeler başkasının yarattığı geleceği satın almak zorunda kalırlar. Türkiye kendi geleceğini yaratmak zorunda.
Bakın 2013’te bir arkadaşım fikir fabrikası gibi çalışan bir bilim laboratuvarı kurdu, 2019’da sadece fikirlerden ve araştırmadan başlayan bu şirket 8 milyar dolara satıldı. Türkiye’de daha hiçbir şirket bu rakama değer bulmadı. Geleceği yarattığınız zaman değeri çok büyük.