A ridiculous amount of coffee was consumed in the process of building this project. Add some fuel if you'd like to keep me going!
Arjantinli kadınların güvenli, ücretsiz ve yasal kürtaj mücadelesi – Orlando James Jenkinson
Yasal kürtaja dönük mücadelenin sonuçları halen daha belirsiz ve Ni Una Menos’un başarılarına karşın Arjantin’deki kadın cinayetleri, şok edici bir istatistik olarak her 31 saatte bir kadının katledilmesine yol açmaya devam ediyor. Fakat Buenos Aires kent merkezinde yüz binlerce kişinin dillendirdiği bu sloganla birlikte üç yılda görülen ilerleme ise somut bir ilerleme. Yine bu hareketin başarısı, dünya üzerinde kadın mücadelesi verenler açısından iyi bir haber. Bu dinamik toplumsal hareketin eyleyiş tarzının kitabından bir yaprak koparmak, her geçen gün daha da önemli hale geliyor gibi görünüyor
Ni Una Menos [Birimiz Daha Eksilmeyeceğiz] hareketi tarih yazıyor. Bu kadın hareketi, 13 Haziran’da gerçekleştirilecek kürtaj oylamasından başarıyla çıkacak mı?
2015 kışının yağmurdan sırılsıklam bir gününde, Arjantin’in Meclisini ile Başkanlık Sarayını Buenos Aires’in kent merkezine bağlayan üç şeritli geniş Mayo Caddesi’nden yüz binlerce şemsiye akıp geçiyordu ve cadde şemsiyelerin gelgit görüntüsüyle çalkalanıyordu. Fotoğraflar gün boyunca ulusal haber kanallarının ekranlarında döndü durdu ve bir gün sonra da neredeyse bütün gazetelerin manşetlerinde eylemden sahneler yer alıyordu.
Zaman içinde şok dalgaları dışarıya doğru yayıldı ve kıtadaki bütün ülkelerde benzer gösteriler gerçekleşti.
Şemsiyeler ve pankartları tutan eller büyük çoğunlukla kadınlara aitti ve Latin Amerika’da Ni Una Menos [Birimiz Daha Eksilmeyeceğiz] adı altında kadın hareketinin radikal yeni bir yüzünün doğuşunu ilan ediyordu.
Bu slogan kısa zaman içinde, dünyanın en yüksek kadın cinayeti oranlarına sahip bölgesi olan Latin Amerika’daki toplumsal cinsiyetçi şiddet salgınına karşı bir şiar haline gelecekti. Dahası, bu basit ifadenin altında doğan hareket, Latin Amerika boyunca kadınların hakları için mücadeleyi fazlasıyla değiştirdi ve Arjantinli aktivistleri doğrudan cephenin en önüne taşıdı – 13 Haziran’daki (bugün) ulusal meclis tarafından kürtajın yasallaşması üzerine gerçekleştirilecek olan önemli oylama, aktivistlerin meclisin açılış töreninden bu yana topladıkları gücü ve yarattıkları etkiyi gösteriyor.
Ni Una Menos [Birimiz Daha Eksilmeyeceğiz] ismi, gözleri kederli ve tek yumruğu havada bir genç kızın resmedildiği dokunaklı bir karikatürün üzerinde yer alan bir sosyal medya etiketinden ortaya çıktı. Bu karikatür, o yıl Arjantin’deki zaten yüksek olan kadın cinayeti oranının bir uç noktası olarak ulusal basının manşetlerinde yer alan bir hikayeye, 14 yaşındaki Chiara Paez’in 2015 yılında erkek arkadaşı tarafından katledilmesine bir yanıt olarak çizilmişti. Cinayete karşılık olarak, 3 Haziran’daki muazzam kitlesel gösteriye yol açacak biçimde küçük küçük protestoların gerçekleştirildiği bir dalga ortaya çıktı.
Üç yılın geçmesinin ardından, Ni Una Menos yürüyüşü, Arjantin kadın hareketinin takviminde kritik önemdeki bir tarih haline gelmişti. Bu yılın 3 Haziran’ındaki en son eylem, sadece yarattığı kitlesel katılım ve ilgi açısından değil, aynı zamanda yürüyüşçüler tarafından sergilenen çarpıcı dayanışma açısından da kayda değer olacaktı.
İlk Ni Una Menos yürüyüşündeki mor ve pembe renklerin yanı sıra, bu yıl pek çok katılımcı, kız kardeşlik davaları altındaki, kurulduğundan bu yana yeşil bandana simgesiyle kampanya yürüten Ulusal Kürtaj Hakları Kampanyası altındaki birliklerini ve desteklerini sergilemek üzere yeşil bandanalar takmış ve yeşil işaret fişekleri yakmıştı. Katılımcılar, “Yasal Kürtaj Yoksa Ni Una Menos da Yok” diyorlardı.
13 Haziran’daki kürtajın yasallaşması oylamasından hemen önce, her iki kampanyanın destekçileri arasında elle tutulur ve görünür bir birliktelik duygusu hakim. Reformun lehindeki her bir güç ve birlik gösterisi sadece istenen bir şey değil, aynı zamanda yasal, ücretsiz ve güvenli kürtaj hedefine, daha birkaç yıl önce oldukça uzaktaymış gibi görünen bir hedefe ulaşmak için bir zorunluluk.
Günümüzün Arjantin’inde, başkanlık sarayında milyoner iş adamlığından neoliberal devlet başkanına dönüşmüş olan Mauricio Macri oturuyorsa da, Macri aynı zamanda ülkede değişen kültürel havayı da teneffüs etmek zorunda kalıyor. Önceden tabu addedilen toplumsal cinsiyetçi şiddet ve üreme hakları gibi konular hakkında diyalog kurulması, kafelerde kulağa çalınan sohbetlerden başkentin sokak köşesindeki seyyar tezgahlarda konuşulanlara, geç saatlere kadar televizyon tartışmalarından ulusal meclisin oturumlarına kadar kamusal söylemde yer etmiş durumda. Ni Una Menos’un yarattığı etki, bu anlamda, 3 Haziran’da gerçekleştirilen yıldönümü yürüyüşündeki yeşil bandanalar kadar açık ve çarpıcı.
Bir söylem inşa etmek
Hareketin başarısının ve hızla artan popülaritesinin köşe taşlarından biri, Arjantin’deki kadın hareketinden aktivistlerin on yıllardır iğneyle kuyu kazarak yerleştirdikleri bir demokratik yapıdır.
Önde gelen feminist activist ve yazar Ximena Schinca, Ni Una Menos tarafından benimsenen yaklaşımın, bu yılın ilk zamanlarında gerçekleştirilen ve kitlesel katılımın gösterildiği uluslararası kadın greviyle bağlantılı olduğunu söylüyor.
“Bizler uluslararası kadın grevini örgütlemek için her hafta demokratik toplantılar gerçekleştirdik… Bu toplantı ise kitleseldi. Her örgütten, LGBT kadınlardan ve diğer gruplardan kadınlar vardı.
Uluslararası kadın grevi, bütün bu grupların gerçekleştirdiği bir grevdi. Toplantılarda her bir gruptan temsilci sırayla birkaç dakika konuştu ve bu greve ve genel olarak daha geniş bir harekete odaklanmanın önemli olduğu hakkında tartışıldı.”
Bunlar sadece Arjantin’de gerçekleşiyor da değildi. Jeopolitik sınırları aşan ortak bir dili ve kültürel bağları paylaşan Latin Amerika ülkelerindeki aktivistlerin hepsi, Ni Una Menos tarafından popülerleştirilen yöntemi ve slogan benimsediler. Bu slogan bugün Santiago’da, Lima’da, Bogotá’da, Oaxaca’da pankartların, tişörtlerin ve afişlerin üzerinde yer alıyor.
Kampanya, bir 21. yüzyıl toplumsal hareketi olarak tuzaklardan kurtularak Latin Amerika’da hareketler arasındaki uzak mesafeleri aşmış durumda. Ni Una Menos’un sosyal medyaya nüfus etmesi ve eylemlerinde bir devamlılığı yakalaması, onun mesajının, aksi takdirde büyümesini engelleyecek olan Arjantin içinde kalma durumundan çıkmasını sağladı.
Aktivistler, destekçiler ve Buenos Aires’te yaşamayan toplumsal cinsiyetçi şiddetten etkilenen kadınların hepsi de bir iletişim kanalına ihtiyaç duyuyorlardı ve haftalık toplantılar da bu kişilere doğrudan erişim sağlayamayabiliyordu. Sosyal medya, özgürce konuşmak ve kolay erişim açısından bir platform sağladı. Toplumsal cinsiyetçi şiddet ve istismar deneyimlerini Arjantin’de ve diğer yerlerde paylaşmak, #NiUnaMenos ve #Cuéntarlo (“Anlat”) etiketleri üzerinden mümkün oldu.
İkincil etki
Ni Una Menos’un yarattığı ilgi, kritik bir biçimde, hem Arjantin’deki kadın hareketine büyük bir enerji sağladı hem de bu hareketin gelişmesinin temellerini attı.
Askeri diktatörlük dönem boyunca (1976-1983) ve sonrasında küçük ölçekli, yerelde faaliyet gösteren yorulmak bilmeyen çalışmalar meyvesini verdi – örneğin, yukarıda bahsi geçen demokratik yapılar benzeri kilit önemdeki süreçleri besleyerek yolu aydınlattı.
Bugün, değişen söylem, Arjantin ülkesinin 200 yıllık varlığı boyunca erkekler tarafından hakim olunan kültürel hegemonyaya karşı yenilenmiş bir mücadeleye işaret ediyor. Bugün kürtajın yasallaştırılması etrafındaki tartışmaya dönük artan ilgi, bunun en açık örneğidir.
Ana akım Arjantin siyaseti açısından uzun zamandır tabu addedilen bir konu olarak kürtaj, son on yıldır kadın hareketinin Ulusal Kürtaj Hakları Kampanyası üzerinden odaklandığı birincil mesele olageldi. Ayırt edici yeşil bandanalar takan protestocular, geçtiğimiz yaz mevsiminde, Buenos Aires’deki Arjantin Meclisi binasının önünde yüzlerce kişiydiler. Bu yılın 19 Şubat’ında ise, Ni Una Menos’un yol açtığı artan ilgi ve dayanışma, kürtajın yasallaşması için meclis binası önünde toplanan kalabalığı binlerce kişiye çıkardı.
Kısa bir zaman sonra ise daha da büyük bir adım atılıyordu. Arjantin tarihinde ilk defa, kürtajın yasallaşması, ulusal yasama meclisinde tartışılmak üzere milletvekillerinden yeterli desteği aldı.
Bugün bu tartışmanın sonuna gelmek üzereyiz ve Alt Meclis’teki oylama 13 Haziran’da (bugün) yapılıyor.
Her ne kadar Peroncu eski başkan Cristina Fernández de Kirchner’in görevden ayrılmasından bu yana Arjantin siyasetine kutuplaşma hakim olmuşsa da, kürtajın yasallaştırılmasına dönük destek, parti çizgilerini aşan bir karaktere sahip ve başarı umudu da burada yatıyor. Kürtajın yasallaştırılması, Peroncu muhalefet, iktidardaki Merkez sağcı Cambiemos [Haydi Değiştirelim] koalisyonu ve mesele bugünkü gibi ana akım medyada ve siyasette yer bulmadan çok önce bile mecliste kürtajın yasallaştırılmasını sabır ve azimle savunan küçük sol partiler tarafından destekleniyor.
Bu tarihi uğrağı, kürtajların çok büyük çoğunluğunun (bir bütün olarak Latin Amerika’da yüzde 95’inin) yeraltında, yasadışı biçimde ve fiziksel zarar görme a da yargılanma riski altında gerçekleştirildiği bir bölgede küçümsememek gerekiyor.
Özellikle geçtiğimiz ay İrlanda Cumhuriyeti’nde “Birlikte Evet Hareketi”nin kürtajın yasallaştırılması referandumundaki uzak ara zaferini takiben, elle tutulur bir değişim atmosferi söz konusu. “Estamos haciendo historia” (Bizler tarih yapıyoruz); Buenos Aires’te meydanda toplanarak bugünkü oylamayla ilgili destek sunan kürtajın yasallaştırılması yanlısı aktivistler işte bu sözü söylüyorlardı.
Yasal kürtaja dönük mücadelenin sonuçları halen daha belirsiz ve Ni Una Menos’un başarılarına karşın Arjantin’deki kadın cinayetleri, şok edici bir istatistik olarak her 31 saatte bir kadının katledilmesine yol açmaya devam ediyor. Fakat Buenos Aires kent merkezinde yüz binlerce kişinin dillendirdiği bu sloganla birlikte üç yılda görülen ilerleme ise somut bir ilerleme. Yine bu hareketin başarısı, dünya üzerinde kadın mücadelesi verenler açısından iyi bir haber. Bu dinamik toplumsal hareketin eyleyiş tarzının kitabından bir yaprak koparmak, her geçen gün daha da önemli hale geliyor gibi görünüyor.
[New Internationalist’teki İngilizce orijinalinden Süreyya Özgör tarafından Sendika.Org için çevrilmiştir]
Apsny News