Merhabalar,
Flip-floplar(FF) girişlerine uygulanan sinyal ile çıkışları iki kararlı olan (Q ve Q’) olan elektronik elemanlardır. Bir bitlik bilgiyi saklarlar ve giriş sinyalleri değişmediği sürece çıkışları da değişmez. Giriş sinyali değiştiğinde ise çıkışları Lojik 0 veya Lojik 1 olarak ifade edilir. 4 adet çeşidi olmakla birlikte en çok kullanılanı JK tipi FF’dir. Bu nedenle bu tip FF’nin üzerinde daha fazla durmakla beraber diğer türlerden de bahsetmemek olmaz. Kısa kısa anlatımlarla ilk FF türümüze geçelim.
a) RS Tipi Flip-Flop
RS adı Reset ve Set komutlarından gelmektedir. Çıkışları için yukarıda iki kararlı demiştik doğal olarak Q ve Q’
olmak üzere iki çıkışı vardır.
Q’ = Q’nun değili (Q=1 ise Q’=0, Q=0 ise Q’=1)
RS tipi FF’nin lojik devresi sembolü ve doğruluk tablosunu yukarda görüyorsunuz. Her FF’nin kendine ait doğruluk tablosu vardır ve bu doğruluk tablosu RS tipi FF için sabittir. Değişmez. Tüm FF’ler yapıları gereği bir tetikleme sinyaline ihtiyaç duyarlar. Yukarıdaki resimde CK ile gösterilen uç tetikleme ucudur ve kare dalga bu uç ile FF’ye verilir. FF’nin girişlerindeki(R,S) sinyal değişse bile tetikleme sinyali gelmezse çıkışları değişmez.
Yukarıdaki resimde dikkat çeken bir diğer husus ise doğruluk tablosunda bulunan çıkışın (Q+) değerlerinde bulunan X işaretidir. Bu işaret FF’nin kararsız olduğu durumları sembolize eder. Yani RS tipi FF’de R=1 ve S=1 olduğunda FF kararsız davranır saçmalar. Bu istenmeyen bir durumdur.
b) D Tipi Flip-Flop
D tipi FF’ de diğer 3 FF’nin aksine tek giriş vardır. Data(D) adını almasının sebebi veri kaydetmede kullanılmasıdır. Bu nedenle kaydedici devrelerinde kullanılır. Yapı itibariyle JK tipi FF’ ye benzeyip “K” ucuna değil kapısı bağlanıp girişler birleştirerek tek uç haline gelir. Tabii ki tetikleme sinyalini mutlaka olmalıdır.
Yukarıda Lojik devresini ve doğruluk tablosunu görüyorsunuz. RS’ye göre oldukça sade bir doğruluk tablosu vardır ve anlaşılacağa üzere D ucuna verilen sinyal ne ise Q ucunda o sinyali görürüz. Girişi aynen çıkışa yansıtır.
c) T Tipi Flip-Flop
T tipi FF piyasada bulamazsınız. Üreten firma var mıdır bilmiyorum. Nedeni T tipi FF’yi JK tipi FF’den elde edebiliyor olmamızdır. D tipinde “K” ucuna değil kapısı bağlayıp kısa devre etmiştik. T tipinde ise J ve K uçları direk kısa devre edilip tek uç elde edilir ve T tipi FF elde edilmiş olunur. Bu nedenle T tipi FF kullanacaksanız JK tipi FF almanız gerekir.
Yukarda Lojik devresini görüyorsunuz. Doğruluk tablosuna baktığımızda Giriş 0 ise Q, 1 ise Q’ çıkış veriyor.
d) JK Tipi Flip-Flop
Ve en çok kullanılan FF tipi olan JK Flip-Flop. Bulunuş amacı RS tipi FF’lerde bulunan kararsızlık durumudur. R=1 ve S=1 olduğunda çıkışı Q= X olan RS’ler geliştirilmiş ve hiçbir kararsızlık vermeyen JK tipi FF’ler bulunmuştur. D ve T tipleri ise JK’nın versiyonudur.
Doğruluk tablosu sembolü ve Lojik devresi yukarıdadır.
Flip-Floplar için hayati öneme sahip bir diğer tablo ise geçiş tablosudur ve devre tasarımı yapılırken bu tablodan yararlanılır. Aşağıda görebilirsiniz.
e)Preset ve Clear Uçları
Flip-Floplarda en yetkili uçlardır. Şartlar ne olursa olsun bu uçlar devreye girdiyse onların dediği olur.
Preset kurma ucudur. Girişler ne olursa olsun sinyal olsun olmasın çıkışlar (Q ve Q’) daima lojik 1 olur. Clear ucu ise temizleme ucudur. Her koşulda çıkışlar lojik 0 olur
Yukarıdaki şekilde uçların önünde bulunan ufak yuvarlaklar bu girişlerin Lojik 0 da aktif olduğunu göstermektedir.
İlker GÜVEN