21 Oca 2016
Mustafa Solmaz
Eğitimde Anne-Baba, Öğretmen Ve Devletin Rolü
İnsanın ilkokulu doğduğu yuvası, ilk öğretmeni de anne-babasıdır. Daha sonra devlet, devlet okulları ve öğretmenleri gelir.
Bunun için insanın ilk yaratıcısı olan Allah, ebeveynden başlamak üzere etkili ve yetkili herkese büyük sorumluluklar yüklemiş ve şöyle buyurmuştur: Mealen: ‘Ey iman edenler! Kendinizi ve çoluk çocuğunuzu yakıtı insanlar ve taşlar olan cehennem ateşinden koruyun.‘ (Tahrim 6) Bu ayetten, Allah’ın emirlerini şahsen yapmak ve yasaklarından kaçmak suretiyle kişinin kendi nefsini kurtarması ve keza kendisine emredilenleri aile fertlerine aynen yaptırmak suretiyle de onları kurtarması gerektiğini anlamakta alimler ittifak ederler.
Hz. Peygamber (s. a. v.):’Yedi yaşına ulaşınca çocuklarınıza namazı emredin, on yaşına basınca kılmadıkları takdirde onlara karşı affedici olmadığınızı hissettirin ve tavizsiz tutum sergileyin. ‘ (Ebu Davut,Salat,25 )buyurmuşlardır. Zemahşeri’nin kaydına göre, İslam alimleri aile reisini, aile fertlerinin terbiyesinden tamamen sorumlu tutmakta ve bu mükellefiyetini yerine getirmeyen sorumsuzların kıyamet günü en şiddetli azaba maruz kalacağı hükmünde birleşmişlerdir. Hatta gerçek hüsran sahibi sadece kendisinin değil, ailesinin de kıyamet günü hüsranına sebep olan kimse olduğu vurgulanmış mealen şöyle buyrulmuştur:
‘Dedi ki: Gerçek hüsran sahipleri, kıyamet günü kendilerini de, mensuplarını da hüsrana (zarara, felakete) uğratanlardır. Dikkat et ki bu, apaçık hüsranın ta kendisidir. Onların üstlerinde ateşten tabakalar, altlarında ateşten tabakalar vardır. İşte Allah kullarını bununla korkutuyor. Ey kullarım! Benden korkun! (Zümer/15-Şuara 45)
‘Bir muallim olarak gönderildiğini’ (İbn Mace , Mukaddime,17) ifade eden Hz. Peygamber (s. a. v) çocukların eğitiminden anne ve babayı sorumlu tutmuştur. Çeşitli hadislerinde bu hususu dile getiren Hz. Peygamber‘Çocuğa güzel bir isim verilmesini ve onun edebinin güzelleştirilmesini çocuğun anne-babası üzerindeki haklarından biri (İbn Mace, Edeb,3) olarak kabul etmiştir. İslam alimleri de baba olmadığı takdirde dede, anne, vs. kim çocuğa bakmayı üzerine almışsa, ona; hiçbirinin bulunmadığı hallerde ise, devlet başkanına devrederek çocuğu eğitimsiz bırakmamanın ve çocuk eğitime elverişli bir çağa ulaşınca Allah, Peygamber ve diğer dini konularda bilmesi gerekenleri ona öğretmenin vacib olduğuna hükmetmişlerdir.(Gazali,İhya,2/72)
Bu izahlardan anlaşılan o ki çocuğun eğitiminden öncelikle babası ve ailesi sorumludur. Bu sorumluluğu ona başta Kur’an, sonra da Hz. Peygamber (s.a.v) yüklemiştir. Klasik terbiye kitaplarımız anne-babayı, bu hayat veren, başarı ve terakkinin de zembereği olan sorumluluklarından uzaklaştırmamak, devamlı hoca-veli münasebetini zinde tutabilmek için Hz. Peygamber’den (s.a.v) gelen rivayetlere dayanarak şu hükmü koymuştur: Hoca te’dib maksadıyla çocuğa üçten fazla vuramaz. Ancak, başarısına tesir edecek yaramazlığı sebebiyle daha fazla dövülmeyi hak ederse, bu fazlılık için çocuğun velisinden izin ister. İzinsiz fazla vurması haramdır. (İbrahim Canan, Kur’an’da Çocuk, s.139)
Gerçek bu iken, -nasıl çıktı, kim çıkardı bilemiyoruz-, çoğunlukla Müslüman veli, bu müsaadeyi asırlardan beri, peşinen vermiş; daha çocuğu hocaya teslim ederken, ‘Benden izin talebine hacet kalmaksızın istediğin kadar döv’ manasında : ‘Eti senin kemiği benim’ diyerek bir bakıma sorumluluktan kaçmak istemiştir. Halbuki Kur’an: ‘Ey iman edenler! Kendinizi ve çoluk çocuğunuzu, yakıtı insanlar ve taşlar olan cehennem ateşinden koruyun’ derken okul ve hocadan önce sorumluluğun ana-babanın omuzunda olduğuna dikkat çekmiştir.
Şu halde zorunlu eğitim,ana-babanın çocuklarına istedikleri gibi eğitim verme hakkını ve çocuklarını yönlendirme hakkını onların ellerinden almamalıdır.
Demek ki Server Tanilli’nin dediği gibi: ‘Eğitim başta devletin görevi’ (Tanilli,Server,Nasıl Bir Eğitim İstiyoruz? s.11, İst.1996) değil, ebeveynin görevidir. Devletin görevi de ebeveynin inançları istikametinde planlı ve programlı bir şekilde çocukların eğitilmesine yardımcı olmaktır.
İlahiyat öğrencisi
Mustafa Solmaz