OKULA UYUM PROGRAMI ORTAOKUL BESINCI SINIF
PROGRAMIN YAPISI VE TEMELLERİ
GİRİŞ VE GENEL ÇERÇEVE • Okula uyumu bireysel boyutta ele aldığımızda, çocuğun gelişim ve öğrenmesini destekleme, okula devamını ve okul başarısını artırma ve yetişkinlikte başarılı bir kariyere sahip olma şansını elde etme gibi katkıları olduğu görülmektedir.
• Okula uyum sürecinin nitelikli bir biçimde planlanıp uygulanması, özellikle dezavantajlı guruplar için eğitimde fırsat eşitliği ve kaliteli öğrenme çıktıları elde etme bakımından önemlidir. • Hazırlanan bu program, eğitim kurumuna yeni başlayan ve daha sonraki kademelere geçiş yapan çocukların yaşaması olası uyum sorunlarını en aza indirmeyi ve okula uyumu desteklemeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda; Okula Uyum programının yanı sıra çocuk aile-okul üçgenini içine alan materyallerle de geliştirilmiş ve üç paydaşın birlikte bu süreci kaliteli bir biçimde nasıl yürütmeleri gerektiğine dair teorik ve uygulamaya yönelik bilgiler ve örnekler sunulmuştur.
KURAMSAL ÇERÇEVE • Okula Uyum Programı çocuğu bir bütün olarak ele almakta ve ‘’Tüm Çocuk Yaklaşımı’nı benimsemektedir. • Tüm Çocuk Yaklaşımı: Okula uyumu, çocukların sadece akademik performansını ön plana alan ve bilişsel becerilerin edinimini değil onların duyguları tutumları ve çevreleriyle olan ilişkilerini de içeren bir süreç olarak tanımlamaktadır. • Okula uyum Programı, aynı zaman da çocukların gelişimsel özelliklerine ve bireysel-kültürel gereksinimlerine uygun hazırlandığı için farklı yer ve durumlarda kullanılabilir olması nedeniyle esnek, gerektiğinde uyumun farklı öğelerini tekrar desteklemeyi teşvik ettiği içinde sarmal bir programdır.
PROGRAMIN GENEL İLKELERİ Ø Çocuğu ve Aileyi Tanıma Öğretmenlerin çocuğun gelişimsel özelliklerini ve kendine özgü özelliklerini tanımaları gerekmektedir. Bu nedenle, çocuğa ve ailesine özgü hangi özelliklerin uyumu kolaylaştırıcı veya sınırlandırıcı olabileceğinin tespit edilmesi gerekmektedir. Uyum sürecinde uygulanacak etkinliklerin ailenin ve çocuğun kendine özgü gereksinimlerini karşılayacak şekilde hazırlanması ve uygulanması önemlidir.
Ø Çocuğu Merkeze Alma • Uyum sürecin ve yapılacak etkinliklerin merkezinde çocuklar olmalıdır. • Öğretmenler etkinlikleri hazırlayıp uygularken ‘’Bu etkinlik, çocukların hangi gereksinimini karşılamaktadır? ’’ ‘Bu etkinlikten sınıfımdaki hangi çocuklar yarar sağlar? ’, ‘Bu etkinlik uygulanırken hangi çocukların yarar sağlaması için özel çaba göstermem gerekir? ’ gibi soruları kendine sürekli sormalı ve yanıtlar doğrultusunda gereken önlemleri almalıdır. Öğretmenler, etkinlikleri çocuğun tüm gelişim alanlarını destekleyecek şekilde planlamalı ve çocukların aktif katılımını güdüleyen öğretim yaklaşım ve teknikleriyle yürütülmelidir.
Ø Paydaşlarla İş Birliği Yapma • Öğretmenler okula uyum programının uygulanması sırasında çocuğun velisiyle, okul yönetimiyle diğer öğretmenlerle ve rehberlik öğretmeniyle iş birliği halinde olmalıdır. Veliler karar alma süreçlerine dahil edilmeli ve gerektiğinde çocuğunun uyum etkinliklerine aktif katılımları teşvik edilmelidir. Ayrıca veli uyum sürecini destekleyici kaynaklar, olası sorunlar ve çözüm yolları konusunda da okul yönetimiyle iletişim halinde olmalıdır
Ø Okula Uyum Programını Özümseme Uygulama ve Sürdürme • Öğretmenler, Okula Uyum programını ve programda yer alan etkinlikleri dikkatlice incelemeli ve özümsemelidir. Okula uyumun sürekliliğini dikkate alarak çocukların uyumunu destekleyici uygulamaları dönem boyunca sürdürmelidir
Ø Okula Uyum Programını Değerlendirme Ve Geliştirme • Öğretmenler okula uyum programının uygulanmasına ve etkisine ilişkin sürekli gözlem ve değerlendirme yapmalı, bunları kaydetmeli ve diğer paydaşlarla paylaşmalıdır. Gözlem ve değerlendirme sonuçları kaydedilmeli ve bunlar programın uyarlanması ve geliştirilmesi çalışmalarında kullanılmalıdır.
OKULA UYUM PROGRAMININ GENEL AMAÇLARI Okula uyumda çocuğun hazır olması, ailenin ve okulun hazır oluşuyla doğrudan etkileşim hâlindedir. Bu nedenle, okula uyum tanımlanırken üç boyutta ele alınmıştır.
Ø k u c o Ç r ı z a H • Hazır ailenin ve hazır okulun işlevsel işbirliği ile çocuk okula hazır hale gelir. • Geçiş yaptığı eğitim kademesinde yabancılık çekmeyen, yeni ortama kolayca uyum sağlayan, akranlarıyla iyi ilişkiler geliştiren ve kendisine verilen sorumlulukları yerine getiren çocuk, hazır çocuk olarak ifade edilmektedir.
e l i ır A z a H Ø • Hazır aile; çocuklarının yeni eğitim basamağına geçişlerinde çocuklarının kaygılarını anlayan, bunlara yönelik çözüm bulmaya çalışan, bu süreçte çocuğuna destek olan ve bütün paydaşlarla verimli bir ortaklık kuran ailelerdir. • Okula hazır ailenin özellikleri: • Çocukların gelişim özellikleri hakkında bilgi sahibi olan, • Çocukların toplumsal uyumu ve akademik başarısı için eğitim kurumlarının öneminin farkında olan, • Çocukların gelişim alanlarını desteklemeye yönelik zengin uyarıcı çevre sunan, • Çocukların eğitim sürecinde eğitim kurumlarıyla iş birliği hâlinde ve bu kurumlara destek olan, • Çocuğa öz güveninin artacağı ve özerklik duygusunun gelişeceği demokratik ortamlar sunan ve çocuğun her yönden gelişimini sağlayan ailedir.
Ø l u k r. O ı z a H • Hazır okul, çocukların bir önceki eğitim ortamından yeni eğitim ortamına geçişini kolaylaştıran ve çocuğun gelişim özelliklerine göre ihtiyaçlarına cevap verebilen okuldur. • Hazır okuldan söz edilirken; • Öğretmenin, • Eğitim ve öğretim ortamının, Eğitim ve öğretim programının hazır olması ifade edilmektedir • Okulun hazır olması; fiziksel ortam ve insan kaynakları (öğretmen, yönetici, temizlik personeli vb. ) yönünden çocuğun eğitimi için hazır olması demektir.
OKULA UYUMUN AŞAMALARI
Ø HAZIRLIK • Çocuklar gelişimleri ile öğrenmeleri açısından bireysel farklılıklara sahiptir. Aynı yaşta olan çocuklar arasında bu tarz farklılıkların olması normal bir durumdur. • Bu farklılıkların azaltılmasında aileler süreçte en etkin paydaştır. Ailelerin değerleri, sosyo-ekonomik durumu, kendi eğitim tecrübeleri, ailelerin yaşayışlarını etkilediği gibi çocuklarının okula uyumlarının derecesini de etkilemektedir. • Aileler bu süreçte çocuklarını okul ortamına veya değişen kademelere hazırlarken, çocuklarıyla okul hakkında konuşmalı, sosyal becerilerini ve temel sorumluluk duygularını geliştirmeye çalışmalıdır.
• Araştırmalar; büyük grubun parçası olabilen, konsantrasyon becerisi yüksek, kendine yeterli, sorumluluk alan çocukların okula uyum için daha hazır olduklarını göstermektedir. • Okula hazırlık; okul yıllarındaki akademik başarının yanı sıra uzun vadede akademik ve mesleki başarının öncüsü olarak görülmektedir. • Çocukların herhangi bir eğitim kademesine başlarken veya bir üst eğitim kademesine geçerken yaşayabileceği uyum sorunları ve aidiyet hissi geliştirmedeki zorlukları, verilen eğitimin faydalarından etkin bir biçimde yararlanmalarına engel olabilir. • Bu süreçte çocukların yeni rutinlere alışmaları önem taşımaktadır.
• Okula başlama veya yeni bir kademeye geçiş, çocuklar için olduğu kadar aileler içinde önemli bir aşamadır ve aileler bu süreçte bir takım kaygılar yaşayabilirler. • Her eğitim kademesine hazırlık aşamasında, aileler çocuğun gideceği okulla ilgili bilgileri çocuklarıyla paylaşmalıdır. • Hazırlık aşamasında temel sorumluluk ailededir. • Bu aşama aile aracılığıyla gerçekleştirileceği için hazırlık aile kavramıyla ilgilidir. Bir diğer ifadeyle; okul uyumu konusunda ailenin hazır oluşu beraberinde hazırlık aşamasının aile aracılığıyla sağlıklı gerçekleştirilmesini mümkün kılar. • Okula hazırlık okul, aile ve çocuk etkileşimlerinin bir ürünüdür. Başarılı bir geçiş sağlamak için birbirini destekleyen bu üç boyutun birlikte çalışması önem taşır.
Ø YERLEŞME • Yerleşme aşamasında sorumluluk, ağırlıklı olarak okulun üzerine düşmektedir. • Okul ortamının ve öğretmenlerin bu konuda hazırlıklı olmaları bu süreci kolaylaştıracaktır. • Okul ortamlarının ve personelin, çocukların duygusal güvenlerini artırmaya yönelik olarak yürütecekleri etkinlikler, (örneğin; sınıf kurallarını bilme, sınıfı ve okulu tanıma vb) çocukların okula uyumunu kolaylaştıracaktır. • Bu etkinlikler kapsamında çocukların okulu ve sınıflarını tanımaları, sınıfta beraber olacağı arkadaşları ile tanışıp zaman geçirmeleri sağlanmalıdır.
• Ayrıca çocukların öğretmenleri ile tanışıp kaynaşmasını sağlayıcı, okulun programının tanıtımının yapıldığı ve program dışı etkinliklerin tanıtıldığı organizasyonlar yapılmalıdır. Bu süreçte ailelerin; okul yönetimiyle, öğretmenlerle ve ailelerin birbirleriyle kaynaşmasını sağlayacak etkinlikler düzenlenerek ortak bir kültür oluşturulmaya çalışılmalıdır. • Çocukların ve ailelerin okula aidiyet duygularının geliştirilmesi okula uyum için önemli bir araçtır.
Ø BÜTÜNLEŞME • Hazırlık ve yerleşme sürecinden sonra bütünleşme süreci başlar. • Bu süreçte temel sorumluluk okul ve aileler üzerindedir. • Bu aşamada aileler ve okul personeli birlikte çalışarak ilk uyum aşamasını geçen çocukların ve ailelerin okulla bütünleşmesini sağlayacak çocukların ve ailelerin birbirini tanımaya yönelik, sosyal içerikli, okul içi ve okul dışı etkinlikler gerçekleştirilmelidir.
• Okula başlama ve yeni bir kademeye geçişten sonraki süreçte; aile desteği, okul başarısı ile yakından ilişkilidir. Bazı durumlarda aileler çocuklara göre daha fazla kaygı gösterebilirler. Bu tür kaygılar, okul ziyaretleri ve görüşmeler gibi aile iletişim teknikleri ile azaltılabilir. • Çocukların okula uyum sürecinde; motivasyonlarını desteklemek ve birbirleri arasındaki sosyal etkileşimler ile akademik başarı arasındaki ilişkiyi güçlendirmek dikkat edilmesi gereken önemli konulardandır.
• Bütünleşme; yeni bir fiziksel sosyal ortama giren çocuğun ilk uyum aşamasını atlattıktan sonra kurum ve arkadaşlarıyla bütünleşmesini sağlayacak sürekliliği olan aşamadır.
YÖNETICI KILAVUZU
Ø YÖNETİCİLERİN DİKKAT EDECEĞİ NOKTALAR 1 - Okula uyum Programı’nın tümünü dikkatle okuyunuz 2 - Genel ilkelerin önemi ve gerekliliği konusunda bilgi sahibi olunuz 3 -Okulunuzda neler yapabileceğinizi planlayarak çalışma takvimi hazırlayınız. 4 -Okula Uyum Programı Doğrultusunda hazırlanan etkinlikler örnek alınarak hazırlanmıştır. Öğretmenlerin programda örnek olarak hazırlanan etkinlikleri çeşitlendirmesinde, uyarlanmasında ve uygulanmasında destek olunuz ve bu faaliyetlerin yerine getirilmesini izleyiniz. 5 -Okula uyum sürecinde ‘Yöneticilerin Sorumlulukları listesini’ gözden geçiriniz.
Ø Etkinlikler Oluşturulurken Kazanımların Seçilmesi • Beşinci sınıfa başlayan çocuklara yönelik geliştirilen Okula Uyum Programı okula hazırlanma, okula yerleşme ve okulla bütünleşme süreçleri kapsamında pek çok kazanımı içermektedir. • Uygulanmakta olan öğretim programlarında yer alan mevcut kazanımlardan Uyum Programı’na uygun kazanımlar seçilerek örnek etkinlikler hazırlanabilir. • Çocukların okula uyumunu etkili bir şekilde desteklemede kazanımların seçimi oldukça önemlidir. Her grup çocuk için her kazanım aynı öneme sahip olmayabilir. • Bazı kazanımlar okulunuzdaki çocuklar için diğerlerinden daha öncelikli olabilir. Kazanımların etkinlikler yoluyla çocukların okula uyumunu kolaylaştıracak bilgi, beceri ve tutumların bir ifadesi olduğu unutulmamalıdır.
Ø Etkinlikler Oluşturulurken Kazanımların Seçilmesi • Her çocuğun okula uyum sağlamak için gereksinim duyduğu bilgi, beceri ve tutumlar farklılık arz edebilir. Bu nedenle kazanımlar çocukları merkeze alarak seçilmelidir. • Etkinliklere temel olacak kazanımlar seçilirken kazanımlar arasındaki ilişkiler, kazanımların birbiri üstüne inşa edilebilirliği ve sırası mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır. • Etkinliklerin seçiminde ve uygulanmasında esnekliğin olduğunu göz önünde bulundurunuz. Bu nedenle Bireysel Eğitim Programları (BEP) kapsamındaki öğrencilere yönelik etkinliklerin düzenlenmesi göz önünde bulundurulmalıdır.
Ø Etkinliklerin Seçilmesi ve Uygulanması • Okul yöneticisi; öğretmenlere etkinlik seçiminde, uygulanmasında uyarlanmasında veya yeni bir etkinlik oluşturulmasında kendilerine şu soruları sormaları gerektiğini hatırlatmalıdır. 1 - Bu etkinlik çocukların hangi gereksinimlerini karşılamaktadır? 2 - Bu etkinlik çocukların okula hazırlanmasına, okula yerleşmesine ve uzun vadede okulla bütünleşmesine katkıda bulunmakta mıdır? 3 - Bu etkinlikten sınıfımdaki hangi çocuklar yarar sağlar? 4 - Bu etkinlik uygulanırken sınıfımdaki hangi çocukların yarar sağlaması için özel çaba göstermem gerekir? 5 - Bu etkinliği özel gereksinimli çocukların katılımını sağlamak için nasıl uyarlayabilirim?
• Okula Uyum programı kapsamında çocukların okula uyumunu desteklemek için Veli El Kitabı tasarlanmıştır. Bunların yanı sıra Veli El Kitabında velilerin çocukların okula uyumunu desteklemeye yönelik etkinlik örnekleri de yer almaktadır. Pek çok veli bu tür etkinlikleri evde çocuklarıyla yapmaya yönelik sınırlı deneyime sahip olabilir. • Etkinliklerin nasıl seçileceği, uyarlanabileceği ve uygulanabileceği konusunda velilere açıklamalarda bulunmaları velileri bilgilendirmeleri gerektiği öğretmenlere yöneticiler tarafından hatırlatılmalıdır. • Veli El kitabını etkili bir araç olarak kullanmaları konusunda velileri teşvik etmek uyum sürecinin başarısına büyük katkı sağlayacaktır. Bu nedenle okul yöneticisi velilere yönelik materyallerin dağıtımı ve bu materyallerin kullanımı konusundaki bilgi ve becerilerin kazandırılması kapsamında yapılacak çalışmaları koordine etmeli ve denetlemelidir.
Ø Sürecin Değerlendirilmesi • Yöneticiler değerlendirme sonuçlarını sınıf öğretmenleri, aileler ve rehberlik öğretmenleri ile paylaşmalıdır. • Yöneticiler, Uyum Programı’nın uygulanmasına ve Program’ın çocukların davranış ve tutumları üzerindeki etkisine ilişkin sürekli gözlem yapmalıdır. • Bu gözlemler Program’ın değerlendirilmesinde kullanılmak üzere kaydedilmeli ve Program güçlü ve sınırlı yönleri açısından değerlendirilmelidir. • Gözlem ve değerlendirme sonuçları Program’ın uyarlanması ve geliştirilmesi çalışmalarında kullanılmalıdır. • Yöneticiler etkinlik değerlendirmelerini inceleyerek oluşturduğu yıl sonu raporunu bir sonraki eğitim öğretim yılına aktarmak amacıyla dosyalayıp, mesleki çalışmalar kapsamına almalıdır.
Yöneticiler, öğretmenlerden gelen etkinlik değerlendirmelerini incelerken kendilerine şu soruları sormalıdır: • Okula uyum programı kapsamında uygulanan etkinlikler; 1. Öğrencilerin hangi gereksinimlerini karşılamada başarılı oldu? 2. Öğrencilerin okula hazırlanmasına, okula yerleşmesine ve uzun vadede okulla bütünleşmesine katkıda bulundu mu? 3. Hangi öğrencilerin en fazla yararlanmasını sağladı? 4. Hangi öğrencilerin sınırlı düzeyde yararlanmasını sağladı? 5. Uyarlamayla okuldaki özel gereksinimli öğrenciler için uygun hale getirilebilir mi?
Uyum Sürecinde Yöneticinin Sorumlulukları
ÖGRETMEN KILAVUZU
GİRİŞ • Çocuklar farklı bir eğitim kademesine başladıklarında genellikle kaygı duyarlar. • Çocukların bu kaygıları onların gelişimleri ve akademik başarıları üzerinde olumsuz etkiler yaratabilmekte ve var olan potansiyellerini gerçekleştirmelerini engelleyebilmektedir. • Okula uyum problemleri sadece çocukların okulla ilk tanıştığı okul öncesi eğitim kurumlarında değil, çocukların okul öncesi eğitim kurumlarından okul öncesi eğitime, okul öncesi eğitimden ilkokula ve ilkokuldan ortaokula geçişlerinde de yaşanabilmektedir. • Bu amaçla ihtiyaç duyulan çocuklar için Uyum Programı yıl boyunca devam edecektir. Bu kılavuz, Okula Uyum Programı’nın öğretmenler tarafından daha iyi anlaşılması ve uygulanmasında destek olacak bir biçimde tasarlanmıştır.
Ø ÖĞRETMENLERİN DİKKAT EDECEĞİ NOKTALAR 1 - Okula uyum Programı’nın tümünü dikkatle okuyunuz 2 - Genel ilkelerin önemi ve gerekliliği konusunda bilgi sahibi olunuz 3 -Bu ilkeleri uygulamak için sınıfınızda neler yapabileceğinizi planlayınız 4 -Okula Uyum Programı Doğrultusunda hazırlanan etkinlikler örnek alınarak hazırlanmıştır. Sizlerin bunları çeşitlendirmeniz ve uyarlamanız beklenmektedir. 5 - Uyumun zaman alan bir süreç olduğunu ve bu zaman içinde paydaşlarla (Veliler, ilkokul öğretmenleri, okul rehber öğretmeni ve yönetim) iş birliği yapılması gerektiğini göz önüne alınız. 6 - Uyum çalışmalarını dönem içinde sınıfa yeni gelen öğrenciler için de uygulayınız.
Ø İLK HAFTA: OKULA UYUM PROGRAMINA BAŞLARKEN 1 -Okula uyum programı için geliştirilen materyalleri gözden geçiriniz. 2 - Velilerin gerekli broşürleri edindiğinden emin olunuz. 3 - Okula Uyum Programı’nın amacı, bu kapsamda yapılacak uygulamalar ve bu uygulamaların çocuklara faydaları hakkında velileri bilgilendiriniz. 4 -Veli El Kitabının nasıl kullanılması gerektiğine ilişkin açıklamalar yapınız.
5 - Beşinci sınıf gelişim özelliklerine ilişkin “Çocuk İhtiyacını Belirleme Anketi’ni dağıtınız, doldurulan anketi toplayınız. Gerek duyduğunuzda velilerden görüşme yoluyla da bilgi toplayınız ve okul yöneticisine veya ilgili personele anketleri ve görüşme sonuçlarını teslim ediniz. 6 - Kazanımlar ve kazanımların edinilmesine hizmet edecek etkinlikleri belirleyiniz, gerekli uyarlamaları yapıp uygulayınız. 7 - Sürecin nasıl ilerlediğine ilişkin gözlemler yapınız, notlar alınız ve etkinlikleri değerlendiriniz; raporunuzu okul müdürüne iletiniz. 8 - Olası sorunları okul yöneticisiyle, meslektaşlarınızla, okul rehberlik öğretmeni (psikolojik danışman) ve komisyonla paylaşınız. Çözümlere ilişkin fikir alışverişinde bulununuz.
Ø Etkinlikler Oluşturulurken Kazanımların Seçilmesi • Okula Uyum Programı, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Beden Eğitimi ve Spor, Görsel Sanatlar, Duygusal ve Sosyal Beceriler Eğitimi ve Rehberlik alanlarındaki kazanımları içermektedir. • Bu kazanımlar okula hazırlanma, okula yerleşme ve okulla bütünleşme süreçleri kapsamında düzenlenmiştir. • Her grup çocuk için her kazanım aynı öneme sahip olmayabilir. Bazı kazanımlar sınıfınızdaki çocuklar için diğerlerinden daha öncelikli olabilir. • Kazanımların etkinlikler yoluyla çocukların okula uyumunu kolaylaştıracak bilgi, beceri ve tutumların bir ifadesi olduğu unutulmamalıdır.
• Her çocuğun okula uyum sağlamak için gereksinim duyduğu bilgi, beceri ve tutumlar farklılık arz edebilir. Bu nedenle kazanımlar çocukları merkeze alarak seçilmelidir. • Etkinliklere temel olacak kazanımlar seçilirken kazanımlar arasındaki ilişkiler, kazanımların birbiri üstüne inşa edilebilirliği ve sırası mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır
Ø Etkinliklerin Seçilmesi ve Uygulanması Ortaokul beşinci sınıfa başlayan çocuklar için şu üç süreci desteklemeye yönelik etkinlikler bulunmaktadır: • Okula hazırlanma: Velilerin çocukların okula uyumunu evde desteklemeye yönelik etkinliklerdir. • Okula yerleşme: Uyum haftasında çocukların okulun ve sınıfın fiziki ve sosyal yapısını tanımasına ve bu yapı içerisindeki roller anlamasına, sonraki öğrenmelerine temel oluşturacak bazı bilgi, beceri ve tutumlar kazanmalarına yönelik olarak hazırlanmış etkinliklerdir. • Okulla bütünleşme: Ders yılı boyunca eğitim ve öğretim programı doğrultusunda yürütülen ve çocukların kendilerini okulun sosyal yapısının bir parçası olarak benimsemesi ve okulla akademik ve sosyal gelişimini destekleyecek bağlar kurmasını sağlayacak etkinlikleri kapsamaktadır.
Bu etkinlik çocukların hangi gereksinimlerini karşılamaktadır? Bu etkinlik uygulanırken, sınıfımda hangi çocukların yarar sağlaması için özel çaba göstermem gerekir? BU ETKİNLİKLER OLUŞTURULURKEN VE UYGULANIRKEN ÖĞRETMENLER KENDİLERİNE ŞU SORULAR SORULMALIDIR Bu etkinliği özel gereksinimli bireyler için nasıl uygun hale getirebilirim? Bu etki n katk likler ç oc ıs mıd ağlama uklara haz ır? (oku kta yerl ırlanm la eşm as bütü esi, o ı, ku nleş mes lla i) n ikte gi l n i etk ki han lar? u B a ğ md rar sa ı f ı sın ar ya ukl c o ç
• Öğretmenlerin yanı sıra veliler de Okula Uyum Programı’nın bir parçası olmalıdır. • Bu amaçla hazırlanan Veli El Kitapları ortaokula geçiş sürecinde karşılaşılması muhtemel problemler, bu problemlere yönelik etkili ve pratik çözüm önerileri ve okula uyum sürecinde velilerin verebileceği destekler konusunda örnekler içermektedir. • Bunların yanı sıra, Veli El Kitabı’nda velilerin çocukların okula uyumunu desteklemesine yönelik üç etkinlik örneği de yer almaktadır. • Pek çok veli bu tür etkinlikleri evde çocuklarıyla yapmaya yönelik sınırlı deneyime sahip olabilir. Etkinliklerin nasıl seçileceği, uyarlanabileceği ve uygulanabileceği konusunda öğretmenlerin velilere model olması Okula Uyum Programı’nın başarısı için gereklidir.
Ø Etkinliklerin Değerlendirilmesi • Öğretmenler, Okula Uyum Programı’nın uygulanmasına ve Program’ın çocukların davranış ve tutumları üzerindeki etkisine ilişkin gözlemler yapmalıdır. • Bu gözlemler Program’ın değerlendirilmesinde kullanılmak üzere gözlem formları, informal öğretmen notları gibi benzeri yöntemlerle kayıt altına alınarak okul yönetimine sunulmalıdır. Gözlem ve değerlendirme sonuçları Program’ın uyarlanması ve geliştirilmesi çalışmalarında kullanılmalıdır. Program, güçlü ve sınırlı yönleri açısından değerlendirilmelidir. Yapılan bu değerlendirmeler; yönetici, veli, rehber öğretmen ve diğer ortaokul öğretmenleriyle paylaşılmalıdır.
Uyum Sürecinde Öğretmenlerin Sorumlulukları
ÖGRETMEN ETKINLIK KITABI
Ø ORTAOKUL BEŞİNCİ SINIF OKULA UYUM PROGRAMI ÖĞRETMEN ETKİNLİK KİTABI Ortaokul beşinci sınıf okula uyum programı öğretmen etkinlik kitabı; • Okula uyum haftası için okula yerleşme ve okulla bütünleşme etkinliklerini içeren 2 kısımdan oluşmaktadır • • Kitapta 14 okula yerleşme ve 8 okulla bütünleşme etkinliği içermektedir • Her etkinliğin numarası, etkinliğin adı, etkinlik türü, kazanım ve göstergeleri, materyalleri, öğrenme süreci, uyarlama ve değerlendirme bölümleri bulunmaktadır. Okula hazırlık aşaması ile ilgili veli etkinlik kitabındaki 10 etkinliği tamamlayıcı nitelikte hazırlanmıştır.
ÖRNEK ETKİNLİK
ETKİNLİK DEVAMI
ÖRNEK ETKİNLİK
ETKİNLİK DEVAMI
ÖRNEK ETKİNLİK
ETKİNLİK DEVAMI
OKUL PSIKOLOJİK DANISMANI KILAVUZU
Ø DİKKAT EDECİLECEK NOKTALAR 1 - Okula uyum Programı’nın tümünü dikkatle okuyunuz 2 - Genel ilkelerin önemi ve gerekliliği konusunda bilgi sahibi olunuz 3 -Bu ilkeleri uygulamak için okulunuzda neler yapabileceğinizi planlayınız 4 -Okula Uyum Programı Doğrultusunda hazırlanan etkinlikler örnek alınarak hazırlanmıştır. Öğretmenlere etkinlikleri çeşitlendirmede ve uyarlamada rehberlik etmeniz beklenmektedir. 5 - Uyumun zaman alan bir süreç olduğunu ve bu zaman içinde paydaşlarla (Veliler, ilkokul öğretmenleri, okul öncesi öğretmenleri ve yönetim) iş birliği yapılması gerektiğini göz önüne alınız.
Ø OKULA UYUM PROGRAMINA BAŞLARKEN 1 -Okula uyum programı için geliştirilen materyalleri gözden geçiriniz. 2 - Velilerin Veli El Kitabını ve gerekli broşürleri edindiğinden emin olunuz. 3 - Okula Uyum Programı’nın amacı, bu kapsamda yapılacak uygulamalar ve bu uygulamaların çocuklara faydaları hakkında velileri bilgilendiriniz. 4 -Veli El Kitabının kullanılması konusunda desteğe gerek duyan velilere destek olunuz ve ayrıntılı açıklamalarda bulununuz.
5 - Beşinci sınıf gelişim özelliklerine ilişkin “Çocuk İhtiyacını Belirleme Anketi’ni dağıtıldığından ve uygulandığından emin olunuz. Doldurulan formları çözümleyiniz. 6 - Özel gereksinimli ve risk altındaki çocukların uyumlarını kolaylaştıracak müdahale stratejileri geliştiriniz. 7 - Kazanımların ve kazanımların edinilmesine hizmet edecek etkinliklerin belirlenmesinde, gerekli uyarlamaların yapılmasında ve uygulamada öğretmenlere destek sununuz. 8 -Sürecin nasıl ilerlediğine ilişkin gözlemler yapınız, notlar alınız ve çocukların psiko-sosyal becerilerine ve uyumlarına ilişkin uygun ölçme araçlarını kullanarak değerlendirmelerde bulununuz. 9 -Olası sorunları okul yöneticisiyle, öğretmenlerle ve meslektaşlarınızla paylaşınız. Çözümlere ilişkin fikir alışverişinde bulununuz.
Ø Etkinlikler Oluşturulurken Kazanımların Seçilmesi Öğretmen kılavuzunda belirtildiği gibi rehber öğretmenler de kazanımların öğrencileri merkeze alarak seçilmesine ehemmiyet göstermelidir. Etkinliklere temel olacak kazanımlar seçilirken kazanımlar arasındaki ilişkiler, kazanımların birbiri üstüne inşa edilebilirliği ve sırası mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır.
Ø Etkinliklerin Seçilmesi ve Uygulanması Beşinci sınıfa başlayan çocuklar için şu üç süreci desteklemeye yönelik etkinlikler bulunmaktadır: • Okula hazırlanma: Velilerin çocukların okula uyumunu evde desteklemeye yönelik etkinliklerdir. • Okula yerleşme: Uyum haftasında çocukların okulun ve sınıfın fiziki ve sosyal yapısını tanımalarına ve bu yapı içerisindeki rolleri anlamalarına, sonraki öğrenmelerine temel oluşturacak bazı bilgi, beceri ve tutumlar kazanmalarına yönelik olarak hazırlanmış etkinliklerdir. • Okulla bütünleşme: Ders yılı boyunca eğitim ve öğretim programı doğrultusunda yürütülen ve çocukların kendilerini okulun sosyal yapısının bir parçası olarak benimsemesini ve okulla sosyal ve akademik gelişimini destekleyecek bağlar kurmasını sağlayacak etkinlikleri kapsamaktadır.
Bu etkinlik çocukların hangi gereksinimlerini karşılamaktadır? Bu etkinlik uygulanırken, sınıfımda hangi çocukların yarar sağlaması için özel çaba göstermem gerekir? OKUL PSİKOLOJİK DANIŞMANI SINIF ÖĞRETMENİNE ETKİNLİKLERİN SEÇİMİNE VE UYARLANMASINA İLİŞKİN DESTEK VERİRKEN KENDİSİNE ŞU SORULAR SORULMALIDIR Bu etkinliği özel gereksinimli bireyler için nasıl uygun hale getirebilirim? Bu etki n katk likler ç oc ıs mıd ağlama uklara haz ır? (oku kta yerl ırlanm la eşm as bütü esi, o ı, ku nleş mes lla i) n ikte gi l n i etk ki han lar? u B a ğ md rar sa ı f ı sın ar ya ukl c o ç
Ø Etkinliklerin Değerlendirilmesi • • • Okul Rehberlik Öğretmenleri, Okula Uyum Programı’nın uygulanması sürecinde programın çocukların davranış ve tutumları üzerindeki etkisine ilişkin gözlemler yapmalıdır. Bu gözlemler, programın değerlendirilmesinde kullanılmak üzere kaydedilmelidir. Gözlem ve değerlendirme sonuçları programın uyarlanması ve geliştirilmesi çalışmalarında kullanılmalıdır. Okul Rehberlik Öğretmeni (Psikolojik Danışman) etkinlikleri değerlendirirken kendisine şu soruları sormalıdır: Program, güçlü ve sınırlı yönleri açısından değerlendirilmelidir. Yapılan bu değerlendirmeler; yönetici, aile, rehber öğretmen ve diğer sınıf ve branş öğretmenleriyle paylaşılmalıdır.
Uyum Sürecinde Okul Psikolojik Danışmanının Sorumlulukları
VELI EL KITABI
Ø KAPSAM • Program kapsamında hazırlanan “Veli El Kitabında, okula uyumun tanımı ve bu süreçte velilerin katkılarının neler olabileceği açıklanmıştır. • Bu çerçevede velilerin okul başlamadan önce çocuklarını bu sürece nasıl hazırlayacakları ve hazırlarken dikkat edecekleri noktalar ele alınmıştır.
• Bununla birlikte okul sistemi hakkında bilgi verilmiş ve okulda öğretmen ve diğer velilerle iletişimin önemine dikkat çekilerek bazı önerilerde bulunulmuştur. • Ayrıca her kademe için çocuğun gelişimsel özellikleri hakkında bir bilgilendirme yapılmış, olası problem alanlarına ilişkin kısa bilgi ve önerilere yer verilmiştir. • Bu kitapçıkta hazırlanan etkinlikler velilerin evde çocuklarıyla yapabilecekleri etkinlikleri kapsamaktadır.
Ø İÇERİK 1 - ÇOCUĞUN OKULA UYUMU / AİLELERE ÖNERİLER 2 - OKUL VE SINIF KURALLARI 3 - ÇOCUĞUN OKULU SEVMESİ İÇİN VELİLERE ÖNERİLER 5 - ÇOCUĞUN ARKADAŞLARINI VE AİLELERİNİ TANIMA 4 - ÇOCUĞUN ÖĞRETMENİNE ULAŞMA YOLLARI
6 -OKULA HAZIRLIK SÜRECİNDE VELİLERE ÖNERİLER 7 - ÇOCUĞUNUZU TANIYOR MUSUNUZ? 8 - ÇOCUK İLE OKUL YAŞAMI HAKKINDA SOHBET 10 - AKRAN ZORBALIĞI / BAŞA ÇIKMA ÖNERİLERİ 9 - OKULA UYUMU İÇİN PRATİK ÖNERİLER
VELI ETKINLIK KITABI
UY GUL A M A ÖR NE Ğİ
DEGERLENDIRME KILAVUZU
GİRİŞ • Kurum yöneticileri (müdürler veya müdür yardımcıları) Ortaokul Beşinci Sınıf Uyum Programı’nı değerlendirmede çok kaynaktan veri toplamayı esas almalı ve değerlendirme süreçlerini iyi planlamalıdır. • Bu bakımdan yöneticiler öncelik sırasına göre verilen işlemleri yerine getirmelidir. • Yöneticiler gerekli olduğu durumlarda bu işlemlere sırasına uygun olarak yeni işlemler eklemeli, kurumu için uygun olmadığını düşündükleri veya uygulanma olanağı görmedikleri işlemleri göz ardı etmelidirler.
Ø PLANLAMA Programın başlangıç ve bitiş tarihlerini belirleyiniz. Gerekli görülüyorsa öğrencilerin ihtiyaç analizlerinin yapılacağı tarihi belirleyiniz. İhtiyaç analizi uygulama sürecinde kimlerin görevli olduğunu (OKULA UYUM SÜRECİ KOMİSYONU) belirleyiniz.
Okul çalışanlarına Programın değerlendirme sürecinde kendilerinden neler beklendiği bilgisini veriniz. Okul çalışanlarına Program’a yönelik çalışma sürecini değerlendirmede hangi araçları kullanacaklarını açıklayınız. Programı değerlendirme sürecine ilişkin işleri kolaylaştıracak önlemleri alınız.
Ø UYGULAMA SÜRECİ • Sürecin planlandığı şekilde sürdürülüp sürdürülmediği kontrol edilmeli, aksaklıklar varsa ertelenmeden müdahale edilmelidir. • Uyum Programı’nın kalitesini kontrol etmek için çok sayıda ölçek bulunmaktadır. Bunlar kitapların ekler kısmında yer almaktadır. • Bu ölçeklerden ne kadar çoğu kullanılırsa elde edilen bilgiler o derece doğru olacaktır.
Uygulama Süreci • Yönetici Öz Değerlendirme formunu kullanarak, Program’ın planlamaya uygun işleyip işlemediğini kontrol ediniz. • Görevlendirilen çalışanların sorumluluklarını yerine getirip getirmediğini kontrol ediniz. • Öğretmen, Rehber Öğretmen ve velilerden öz değerlendirme formlarını (Ek-4, 5, 6) doldurmalarını isteyiniz.
Uygulama Süreci • Öz değerlendirme formlarını kontrol edip eksik noktaları belirleyiniz ve tamamlanmasını isteyiniz. • Uygulama süreci sonunda öğretmenlerden öncelikle Öğrenci Uyumunu Değerlendirme Ölçeğini(Ek-1) doldurmalarını isteyiniz. • Bu test ihtiyaç analizi olarak uygulama başında da uygulandı ise sonuçları karşılaştırınız.
Uygulama Süreci • Gerekli görüldüğünde ve mümkün olan durumlarda Öğrenci Gözlem Formu Derecelendirme Ölçeğini (Ek-2) süreçteki gözlemlerine dayanarak doldurmalarını isteyiniz. • Yönetici Memnuniyeti Anketini (Ek-7) kendiniz doldurunuz. • Öğretmenlerden Öğretmen Memnuniyet Anketi’ni(EK-8) doldurmalarını isteyiniz.
Uygulama Süreci • Öğretmenlerden Öğrenci Memnuniyeti Anketini (Ek-11) öğrencilerine uygulamalarını isteyiniz. • Rehber Öğretmenlerden Rehber Öğretmen Memnuniyeti Anketini (Ek-9) doldurmalarını isteyiniz. • Yönetici yardımcılarından ve öğretmenlerden Veli Memnuniyeti Anketini (Ek-10) ailelere uygulamalarını isteyiniz. • Programın planlandığı şekilde uygulanıp uygulanmadığını kontrol etmek için Yönetici Öz Değerlendirme Formunun (Ek-3) eksik kalan kısımlarını tamamlayınız.
Ø VERİLERİN ANALİZİ • Toplanan verilerin analizi, yöneticinin kendisi, yönetici yardımcıları veya yönetici tarafından görevlendirilen öğretmenler tarafından gerçekleştirilebilir. • Veri analizleri; planlanan sırayla yapılan değerlendirme ölçekleri ve memnuniyet anketlerinin yönergelerinde verilen açıklamalara göre yapılır.
Ø SÜRECİN RAPORLAŞTIRILMASI • Yöneticiler, Program’a yönelik paydaşlardan gelen verilere ilişkin sonuçları öncelikle ayrı yorumlayacak ardından tüm bilgiler birleştirerek Program’ın genel değerlendirilmesini yapacaklardır. • Değerlendirme sonuçları Uyum Programı’nın farklı yönlerine (içerik, uygulama, ölçme ve değerlendirme araçları vb. gibi) ilişkin bilgiler verecek şekilde ve paydaşların görüş ve algılarını ayrı yansıtacak şekilde rapor edilecektir.
Yönetici, öğretmen ve velilerin öz değerlendirme sürecinde görevlerinin % 60 veya daha fazlasını yapıp yapmadığını kontrol ederek raporlayınız. Var ise eksik bırakılan veya yerine getirilemeyen görevleri ve gerekçelerini belirtiniz. Öğrencilerin kazanımlara erişim düzeylerinin her alt alanda ve genelde, % 60’tan yüksek olup olmadığını kontrol ederek raporlayınız. Düşük performansları ve gerekçelerini belirtiniz. Yönetici, öğretmen ve velilerin memnuniyet düzeylerinin % 60 veya daha yüksek olup olmadığını kontrol ederek raporlayınız. Düşük memnuniyet düzeylerini ve gerekçelerini belirtiniz. Her bir ihtiyacında ve genel olarak öğrencilerin ihtiyaçlarının Uyum Programı sonunda veya dönem başındaki duruma göre önemli düzeyde karşılanıp karşılanmadığını kontrol ederek raporlayınız. Program’ın ihtiyaçları karşılama düzeyi düşük bulunmuşsa bu durumun olası nedenlerini belirtiniz Her bir ölçekten elde edilen bulguları dikkate alarak Program’ın kalitesini değerlendiren sonuç bölümünü yazınız.
Ø DEĞERLENDİRME SONUÇLARININ PAYLAŞIMI • Söz konusu rapor MEB, öğretmenler, veliler, öğrenciler ve uygun görülen diğer paydaşlarla paylaşılabilir. • Kurum yöneticileri, Uyum Programı’na ilişkin değerlendirme sonuçlarını yapılan işlemler, ulaşılan sonuçlar ve alınan kararları kapsayan bir rapor hâline getirerek uygun görülen paydaşlarla web ortamında paylaşabilirler.
DEĞERLENDİRMEDE KULLANABİLECEKLERİ ÖLÇME ARAÇLARI Form Adı Uygulayıcı Form Türü Öğrenci Uyumunu Değerlendirme Ölçeği Öğretmen Dereceleme Ölçeği Öğrenci Kazanımları İçin Gözlem Formu Öğretmen Dereceleme Ölçeği Yönetici Öz Değerlendirme Formu Yönetici Kontrol Listesi Öğretmen Öz Değerlendirme Formu Öğretmen Kontrol Listesi Rehberlik Öğretmeni Öz Değerlendirme Formu Rehberlik Öğretmeni Kontrol Listesi Veli/Ebeveyn Öz Değerlendirme Formu Veli/Ebeveyn Kontrol Listesi Yönetici Memnuniyet Anketi Yönetici Dereceleme Ölçeği Öğretmen Memnuniyet Anketi Öğretmen Dereceleme Ölçeği Rehberlik Öğretmeni Memnuniyet Anketi Rehberlik Öğretmeni Dereceleme Ölçeği Veli/Ebeveyn Memnuniyet Anketi Veli/Ebeveyn Dereceleme Ölçeği Öğrenci Memnuniyet Anketi Öğrenci Dereceleme Ölçeği Değerlendirme Örneği Öğretmen Dereceleme Ölçeği
TEŞEKKÜR EDERİZ