Bu günkü yazımda nisan ayının cari denge gelişmelerini aktaracağım. Ancak diğer yandan da öğretmenliğim, gazete yazarlığı özelliğimi yendi. Dolayısı ile biraz teknik bilgi aktarması da yapacağım. Neden bilgi aktarma gerekti? Ödemeler dengesi tablosunun muhasebe yaklaşımı klasik şirket muhasebesi yaklaşımından tamamen farklıdır da!
Bir akım tablosu olan ödemeler dengesi tablosu (bilanço değil) İngilizler tarafından bu işe özel ve farklı bir muhasebe yaklaşımı ile üretilmiştir. Halbuki öğrencilere öğretilen şirket muhasebesi kara Avrupa’sında gelişmiştir, İtalyan kökenlidir. Bu nedenle de 2014 yılından 2015 yılına geçilirken TCMB tarafından yapılan muhasebe kaydı yaklaşımı değişiklikleri öğrencilerin ve eminim birçok ödemeler dengesini izleyen iş insanı kişinin de kafasını biraz karıştırmaya başlamıştır. Tabii TCMB bunu durup dururken yapmadı. Uluslar arası bir değişiklik analaşması çerçevesinde yaptı. Ödemeler dengesi tablosunun tepesinde 2015 yılı başından beri “Altıncı el kitabı analitik sunum” yazmakta. Kafa karıştırabilecek konular da beşinci el kitabından altıncı el kitabına geçiş nedeni ile oluyor. Özet bir ödemeler dengesi tablosu verelim ve onun üzerinden giderek değişikliklerin sonucunu aktaralım. Aşağıda Nisan 2015 ödemeler dengesi tablosunun kilit satırları gösteriliyor.
A yani cari işlemler hesabı eksi ise cari denge açığı , artı ise cari denge fazlası demek. (genelde açık verir ) Nisan ayında 3.408 dolar dış ticaret zararı vermişiz.
C yani Finans Hesabı ülkemize gelen veya çıkan toplam finansal temelli (ticaret nedenli olmayan) net döviz hareketini gösterir. Bu veri eksi ise ülkeye finansal nedenlerle döviz girişi var demektir, artı ise ülkeden finansal döviz çıkışı olduğunu gösterir. Nisan ayında eksi 2.422 milyar dolar eksi olduğuna göre bu kadar ticaretle alakasız finansal döviz girişi olmuştur. Artı olsa idi çıkış olmuş diyecektik.
A ile C arasındaki fark 3.408 milyar dolar ticari açık ve 2.422 finansal döviz girişi olduğuna göre kaydedilen toplamda net 986 milyar dolar döviz çıkışı olduğunu gösteriyor. Döviz çıkışı da eksi 986 olarak yazılıyor, net giriş olsa idi artı işaretle yazılacaktı.
Devlet burada hile yapmıyor
Fakat bir de vatandaşlarımızın bir türlü anlayamadığı D kalemi olarak yazılan Net Hata ve Noksan kalemi var. D kalemi Nisan ayında Net hata ve Noksan olarak artı 2.983 milyar dolar gösteriyor (devlet hile yapmıyor, gerçekten kaynağı takip edilemeyen döviz girişi bu). Net hata ve noksan artı ise döviz girişi var, eksi ise de döviz çıkış var demek.
Şimdi A ile C’nin farkı olan (eksi) 986 milyon dolar çıkış ile net hata ve noksandan gelen (artı) 2.983 milyar dolar birleştirildiğinde ülkeye net 1.907 milyar dolar döviz girmiş bulunuyor.
Bu 1.907 milyar dolar, aslında farklı bir tablo olan döviz rezervi tablosuna artı 1.907 milyar dolar ilave yapılacağını gösteriyor. Bu ilave ödemeler dengesi tablosunda artı işaretle gösteriliyor, çünkü rezerv tablosuna net giriş demek. Eğer eksi olsa idi, net rezerv azalması anlamına gelecekti.Yani tekrar edersek dış ticaret 3.408 milyar dolar açık vermiş, finansal hareketler ise 2.422 milyar dolar döviz getirmiş, sonuçta buna 2.422 milyar dolar net hata ve noksan kökenli net döviz girişi de eklenince, döviz rezervi net 1.907 milyar dolar artmış oluyor.
İnşallah profesyonel iktisatçı olmayan okurlar bu açıklamalardan sonra dört sayıya bakarak ödemeler dengesi ve döviz rezervi durumunu (değişikliklerden sonraki yeni şekline göre) anlayabilecek hale gelmişlerdir.
Not:Bu yazıyı yazmamın nedeni üniversitedeki öğrencilerimin kafalarının karışmış olduğunu görmemdir.