Suat Tosun
ÇERNOBİLİ ANIMSADIK ..!
4 Mart 2022 gecesi Ukrayna – Zaporizhzhia nükleer santralı yangını haberi uykuları kaçırttı.
Hem ülkemize yakınlığı, hem de Çernobil’in 6 misli güçte olduğunu öğrendiğimiz santralin 6 reaktörden sadece biri faalmiş. O da %60 güçte imiş. Diğer üniteler ya bakımda , ya da düşük güçte beklemede imiş.
Bu günlerde işgal ve bombardıman altında Ukrayna’ya bundan 35 yıl öncesi 26 nisan günü 20 yüzyılın en kötü nükleer kazası oluşturmuş Çernobil’i anımsamazlık edemedim.
Peki ya Çernobil’in insan sağlığına etkileri ne olmuştu ?
Uluslarası Kanser Araş. Ajansı’ndan epidemiyolog ve doktor olan Ausrele Kesminiene’nin bildirdiğine göre(2021);
-Atom bombası nedeniyle Hiroşima ve Nagazaki nüfusunun radyoaktif sızıntısına maruz kalmasının aksine, Çernobil kazası farklı tipte radyonüklidlerin yutulması yoluyla dahili ışınlama ile uzun bir karaktere sahiptir.
-Sezyum -137 ; tarihte ilk kez büyük bir nüfus ve özellikle de çocuklar,diyetleri,kondamine gıdaları ,özellikle süt ve sebzelerin yenmesi yoluyla yüksek dozlarda iyot 131 ‘e maruz kalmıştır.
-Ajansın tesbitlerine göre ; kazayla bağlantılı aşırı kanser vakalarına ilişkin tahminlerde,(tiroid kanseri dışında) 25 bin ek kanser vakası olabileceğini ve bu hastalıktan 2065 yılına kadar 16 bin ölüm vakası olabileceği bildirildi.
-Çernobil’le alakalı Belarus, Rusya ve Ukrayna’ da yürütülen araştırmalarda , 2016 yılında afet anından itibaren çocuk ve ergenlerde 11 bin tiroid kanseri teşhisi konmuştur.
Pek çok araştırmaya rağmen bu gün hala bir çok gri alan olduğu vurgulanmaktadır.
NÜKLEER ENERJİ ŞAMPİYONLARI
Dünyada üretilen nükleer kaynaklı elektriğin 3/4’ ü altı ülkede tüketilmektedir.ÇİN,RUSYA, ABD, BİR.ARAP EMİR.,GÜNEY KORE, HİNDİSTAN.
Yapım aşamasında olan 22 reaktörle Çin açık arayla nükleer enerjinin patlama yaptığı ana ülke . Bu arada 2016 yılına kadar 1000 adet kömürle çalışan elektrik santralını kapattı. Fransa ise nükleer enerjinin Avrupa’da en önemli oyuncularından biridir. Fransa’da üretilen elektriğin % 76 ‘sı bu enerji kaynağından gelmektedir. Ayrıca Almanya, İtalya ve İsviçre’ye ihracat yapmaktadır.
RUSYA’NIN NÜKLEER ENERJİ İHRACATI
Rusya’da yapılmış anketlerde, Çernobil, Fukushima, kazalarından sonra nükleer enerjinin oluşturduğu travmayı atlattıkları ve nükleer enerjiyi yeniden sevmeyi öğrendikleri hissediliyor. Bu destek, 2013 yılında %72 ‘ ye yükselmiş ve 2018’ de hala %74’de olduğu için şüphecilik hayli azalmıştır.
Rusya, aynı zamanda dünyanın en büyük yedinci sırada uranyum üreticisidir.
Sovyet Nükleer Enerji Bakanlığının varisi ROSATOM (Ulusal Atom Enerji Kurumu)şirketi 2007 yılında kurulmuştu .Bu gün Rosatom 4000 ‘den fazla şirketi kontrol etmektedir ve 275 bin kişiyi istihdam ediyor. Rosatom bir nevi Kremlin’n “Nükleer Düğmesi”ni kontrol ediyor ve sektörel düzenlemelerde etkin rol oynuyor.
Rosatom ; 2021 yılında Rusya’da 2 nükleer reaktör ve yurt dışında da;3’ü Türkiye ‘de ‘,Belarus’ta ,Macaristan’da 2 adet, Bengaldeş’te 2 adet reaktörü hizmete sokmaya çalışmaktadır.Ayrıca Finlandiya ve Mısırda,Çin,Hindistan ,İran’da da çeşitli gelişim aşamalarında 35 yeni nükleer santral projesi üzerinde çalışıyor.
Reaktörlerin tasarımı ,mühendisliği ,inşaat,işletme, bakımı,nükleer yakıt tedariki,yerel uzmanların eğitimi v.b. konularında hizmet sunuyor.Bu hususta Türkiye,Mısır ve Bengaldeş gibi nükleer santrallerini kendileri işletmek ,ilk kez katılan ülkeler için anlaşmalar yapmıştır.
Şu anda dünyada 400 den fazla nükleer reaktör faaliyettedir. 65 adedi yapım aşamasındadır.165 adedi planlanıyor.
Ancak çevre biyologlarının dikkati çektiği bir önemli özellik ise; her reaktörün binlerce yıl boyunca depolanması gereken büyük miktarlardaki nükleer atık üretmesi konusudur. Tüm bunlar için gelecekteki kaza ve terör saldırıları olasılığının göz önünde bulundurulması gerekir. Öncelikle hükümetlerin ,bilim insanlarının nükleer kirliliğin çevre üzerindeki etkileri hakkında mümkün olduğunca çok şey bilmeleri çok önemlidir.
KAYNAKÇA: Anastasia SHAPOCHKİNA.2021. The Conversation.SCİENCES PO.
Ausrele KESMİNİENE. the Conversation 2021
Marie DEGREMONT. the ConversationFrance.2016