İsteyen herkese ikinci bir emeklilik geliri sağlamayı amaçlayan Bireysel Emeklilik Sistemi, 7 Ekim 2001’den itibaren uygulanmaktadır.
Kısaca Bireysel Emeklilik Sistemi olarak adlandırılan “Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Yasası”, 2001 yılında Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Tamamlayıcı ek bir sigorta olarak devreye sokulması planlanan bireysel emeklilik uygulamasına katılanlar, 10 yıl prim ödedikleri takdirde 56 yaşında emekli olacaklar ve ek bir emeklilik gelirine kavuşacaklar.
Bireysel Emeklilik Yasası Ne Öngörüyor?
Bireysel Emeklilik Sistemi, SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı’nın oluşturduğu kamu sosyal güvenlik sistemine ek olarak, katılımcılara emeklilik dönemlerinde ikinci bir gelir sağlamak amacıyla oluşturulmuş bir sigorta türü. Sisteme katılım gönüllülük esasına dayanıyor, yani katılımcı isterse kamudaki emekliliğini de sürdürebilecek. Bu sistemde, katılımcılar emekliliğe yönelik tasarruflarını, yasanın öngördüğü şartlara göre kurulacak emeklilik şirketlerinin hesaplarında değerlendirerek yatırıma yönlendirecekler. Katılımcılar, bir işverene tabi olarak çalışıyorlarsa, işverenler de isteğe bağlı olarak, çalışanları adına sisteme katkı sağlayabilecek. Katılımcılar ve varsa işverenleri tarafından verilen katkı payları, emeklilik şirketleri tarafından kurulacak olan emeklilik yatırım fonlarında değerlendirilecek. Bu şirketler bünyelerinde farklı portföy yapılarına sahip, en az üç yatırım fonu kuracaklar. Katılımcılar, birikimlerini aynı emeklilik şirketinin farklı risk dağılımına sahip yatırım fonları arasında paylaştırabilecekler, ayrıca belli süreler sonunda bu fonları tekrar paylaştırabilme hakkına da sahip olacaklar. Katılımcılar, hesaplarındaki birikimleri ya da kazanmış oldukları hakları, mevcut şirkette en az bir yıl kalmak üzere başka bir emeklilik şirketine de aktarabilecekler.
Katılımcı, sisteme giriş tarihinden itibaren en az 10 yıl süreyle sistemde kalmak ve 56 yaşını doldurmak koşulu ile emekli olmaya hak kazanacak. Emekli olunduktan sonra, isteğe bağlı olarak, hesaplardaki birikimlerin bir kısmı veya tamamı toplu olarak alınabilecek ya da ömür boyu maaş talep edilebilecek.
Bireysel Emeklilik Sistemine Kimler, Nasıl Katılabilir?
Bireysel emeklilik sistemine medeni haklarını kullanma ehliyetine sahip olan ve 18 yaşını doldurmuş herkes katılabilir. Katılımcılar emeklilik şirketiyle, sisteme ilişkin olarak tarafların bütün hak ve yükümlülüklerinin düzenlendiği bir sözleşme imzalayacaklar. Bu sözleşme, katkı tutarı, ödeme dönemleri ve süreleri, sistemden erken ayrılma, katkıların hangi tür emeklilik yatırım fonunda kullanılacağı gibi konuları içerecek.
Nasıl Emekli Olunuyor ve Emeklilik Seçenekleri Neler?
Katılımcılar, sisteme giriş tarihlerinden itibaren en az 10 yıl süreyle sitemde kalmak ve 56 yaşını doldurmak koşuluyla emeklilik hakkı kazanabilecekler ama bu yaş haddi, 1 Ocak 2025 tarihinden itibaren 60 yaş olarak uygulanacak.
Emekliliğe hak kazanan katılımcı, birikimlerinin tamamını ya da bir kısmını toplu olarak alabilecek. Birikimleri kısmi olarak alınması durumda, şirkette kalan kısım, katılımcının isteğine bağlı olarak fonlarda değerlendirilmeye devam edilebilecek. Bu seçeneklerin dışında, yapılacak bir “yıllık gelir sigortası sözleşmesi” ile birikimin ömür boyu maaş şeklinde alınması da mümkün olabilecek. Maaş ödemeleri, isteğe bağlı olarak, aylık, üç aylık ya da yıllık olarak yapılabilecek.
Sakatlık Veya Ölüm Halinde Ne Olacak?
Emeklilik sözleşmesi süresi içinde katılımcı vefat ederse, bireysel emeklilik hesabındaki birikim, toplu olarak ya da ömür boyu maaş şeklinde katılımcının lehdarına aktarılacak. Katılımcı sistem içindeyken, sürekli iş göremez duruma gelirse, birikimleri kendisine toplu olarak ya da ömür boyu maaş şeklinde ödenecek.
Sistemden Nasıl Ayrılınabilecek?
Katılımcı, emekliliğe hak kazanmadan sistemden ayrılmayı talep ederse, bireysel emeklilik hesabındaki birikimler emeklilik sözleşmesi hükümleri çerçevesinde kendisine ödenecek. Ancak işveren tarafından sağlanan bir katkı var ise, bu katkı, emekliliğe hak kazanılana kadar şirketten talep edilemeyecek.
Emeklilik Şirketlerini Kim Denetleyecek ve Bu Şirketlerde Hangi Şartlar Aranıyor?
Emeklilik şirketlerinin kuruluş, tasviye, birleşme ve devir işlemlerine yönelik kararları Hazine, Çalışma Bakanlığı, Maliye müsteşarları ile SPK ve Rekabet Kurulu başkanlarından oluşacak Bireysel Emeklilik Koordinasyon Kurulu alacak. Bu kurulun sekretarya hizmetlerini SPK yürütecek. Emeklilik şirketlerine Hazine’nin teklifi ve SPK’nın onayıyla kurul karar verecek.
Anonim şirket şeklinde kurulacak olan şirketlerin sermayesi 20 trilyon liradan az olamayacak. Bu şirketlerin ödenmiş sermayeleri asgari 10 trilyon olacak ve kalan miktar üç yıl içinde ödenecek.
Kuruluş izni alan şirketin faaliyete geçebilmesi için emeklilik branşında faaliyet ruhsatı alması zorunlu tutuluyor. Faaliyet ruhsatı almak için yapılacak başvurularda iki yıl içinde en az 100 bin katılımcıya hizmet verecek biçimde gerekli planlamanın yapılmış olması koşulu aranacak.
Tasarı kanunlaşmadan önce hayat branşında faaliyet gösteren şirketlerin emeklilik branşında ruhsat almaları halinde, hayat sigortası yaptıkları sigortalıları iki yıl içinde emeklilik sistemine dahil edebilecekler. Bu durumda söz konusu sigortalıların birikimleri, bireysel emeklilik hesaplarına aktarılacak, ayrıca hayat sigortalarında geçen sigortalılık süreleri bireysel emeklilik sistemine geçmiş sayılacak.