İbn Haldun tartışmasında Prof. Dr. Yalçın Küçük ve Prof. Dr. İlber Ortaylı'nın ardından Davutoğlu'na yakın Karar gazetesi Genel Yayın Yönetmeni İbrahim Kiras da katıldı.
İbn Haldun Üniversitesi’nin açılışına katılan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, yaptığı konuşmasında "Auguste Comte gibi sorunlu şahısların fikirleri kabul görürken, İbn-i Haldun mahkûm edilmiştir" demişti.
Erdoğan’ın bu sözlerinin ardından Türkiye’de İbn Haldun tartışması başladı.
“MUKADDİME’NİN İLK ÇEVİRİSİNİ BİR YAHUDİ BİLİM ADAMI YAPMIŞTIR”
Konuya eleştirel olarak yaklaşan Prof. Dr. Yalçın Küçük Odatv’de yazdığı yazıda, Prof. Dr. İlber Ortaylı’nın konuya sessiz kalışını da eleştirdi ve İbn Haldun hakkında şu ifadeleri kullandı:
“Bu soruların bir nedeni var, İbn Haldun, modern zamanlara, 1952 yılında başlayan 1957 yılında tamamlanan üç ciltlik “Mukaddime” çevirisiyle çıkmıştır; şöyle de söyleyebilirim, bir tekrardır, daha önce insanlığın nerede ise tümü, İbn Haldun’dan hiç haberdar değildiler. Daha da açıklayabilir miyim, İnsanlığın İbn Haldun bilgisi bu çevirilerle başlamaktadır ve çeviriler, bir anlamda, İbn Haldun kadar önemlidir. Sanki İbn Haldun’durlar.
Ve “İsyan”, birinci ciltten aldığım şu bilgiyi vermek istiyorum; Mukaddime’yi, İngilizce’ye çeviren ve adının duyulmasını sağlayan, o zamanlar bir İbrani Üniversitesi’nde öğretim üyesi olan F. Rosenthal idi. Şöyle anlayabiliriz, Mukaddime’nin ilk çevirisini bir Yahudi bilim adamı olan Rosenthal yapmıştır; büyük teşekkürler borçluyuz. Güzel, bilgi verirken düzeltmeler yapmak durumundayız; Taha Akyol, “İbn Haldun’un baş eseri Mukaddime” diyor ki, asla doğru değildir ve “Mukaddime” de belirtiyor, bu bir eser değil, sadece giriş’tir. Devam etmek durumundayım, Arap tarihçiliğinde “Giriş” şarttır ve usüldür. Bütün Arap tarihlerinde bir “mukaddime” vardır ve bizde de, Osmani’de, usül aynı idi, devam ediyordu.”
“SADECE BATI’DAKİ LAİKLER BAYILDIĞI İÇİN…”
Küçük’ün yazısının ardından Prof. Dr. Ortaylı Hürriyet gazetesindeki köşesinde Küçük’ün yazısına da referans vererek konuya değindi ve “İsteseniz de istemeseniz de, bilseniz de bilmeseniz de Prof. Yalçın Küçük, ısırgan zekâsıyla soruna değiniyor. İbn-i Haldun, miladi 14-15’inci asır dönemecinin Endülüs zihniyetli adamı, Arap beşerî coğrafyasına ve Ortadoğu’nun tarihine neredeyse Rönesans döneminin Vico’su gibi bakıyor. Kaynakları da bugünkü sosyologlarda olduğu gibi fakir ve yarım yamalak toplanmış değil. Belki Batılı laiklerin hoşuna gitmesinde bir anlam var. Peki günümüzün Doğulu Müslümanları neden bu kadar bayılıyor ona? Sadece Batı’daki laikler bayıldığı için bana kalırsa.” dedi.
“YALÇIN KÜÇÜK HER ZAMAN ORİJİNALLİK PEŞİNDEYDİ”
Ortaylı ve Küçük’e yanıt ise eski Başbakan Ahmet Davutoğlu’na yakın Karar gazetesi Genel Yayın Yönetmeni İbrahim Kiras’tan geldi. Kiras köşesinde “Ahmet Cevdet Paşa da çoğunlukla “Osmanlı Haldunistleri” listesinde adı anılan bir tarihçimizdir ama bugünün en ünlü tarihçisi İlber Ortaylı, entelektüel portresinin mütemmim cüzünü Haldunizm oluşturur diye bildiğimiz Cevdet Paşa’nın aslında İbn Haldun’un fikirlerine uzak olduğunu yazdı geçen hafta Hürriyet’te. Herhalde okuyanların kafası karışmıştır” ifadelerini kullandı.
Köşesinde “Yetmezmiş gibi, “ısırgan zekâsıyla soruna değiniyor” diyerek Prof. Yalçın Küçük’ün İbn Haldun’a ilişkin görüşlerine referans veriyordu Ortaylı. Oysa Yalçın Küçük’ün geçenlerde odavtv sitesinde çıkan yazısı aynı konuda daha önce yazdıkları gibi, İbn Haldun’a yönelik ilgiyi Yahudi komplosuna bağlayan tipik bir “son dönem Yalçın Küçük” absürtlüğüydü.” diyen Kiras şöyle devam etti:
“Yahudilikten bahsetmediği satırlarında İbn Haldun’un aslında önemli bir düşünür veya bilgin olmadığını kanıtlamak için birbirinden renkli kanıtlar ileri sürdüğü o yazıda Yalçın Küçük, “Hürriyet’te bir Pazar sayfası aldılar, kaç’a; şimdi kimin için ve ne yazıyorlar, pek bilemiyorum” diye İlber Hoca’dan da söz ediyordu... Ortaylı’nın yazısı bu siteme cevap herhalde…
Yeri gelmişken söyleyeyim: Yalçın Küçük sadece bugün değil belki her zaman orijinallik peşindeydi ve bu yüzden geçmiş yıllarda kaleme aldığı tuğla kitaplarda da -mesela Aydın Üzerine Tezler’de- yaptığı atışların ancak küçük bir kısmı isabet kaydederdi ama artık işi iyice deliliğe vurduğu için olsa gerek, şimdi attıklarının tamamı karavana!
Sevimli profesörümüzün “ısırgan zekasını” takdir etmemek elde değil tabii. İsabet oranı belki yüzde birden fazla olmasa bile geçmişte yazdıklarının da bu “yüzde bir”in hürmetine dikkate alınması icap eder. Bunları daha önce de söylemiştim. Ergenekon yargılamaları sırasında tutuklanmasına da itiraz eden bir yazı yazmıştım.”
“OSMANLI AYDINLARININ İBN HALDUN’A GÖSTERDİKLERİ İLGİYİ BELKİ ANCAK…”
İbn Haldun’un eseri Mukaddime’nin çevrilmesi konusuna değinen Kiras köşesinde şu ifadeleri kullandı:
“Ortaylı’nın referans verdiği yazıda Prof. Küçük, ayrıca, İbn Haldun’un İslam dünyasında ve Batıda 1952’ye kadar bilinmediğini iddia ediyor! Bu tarihte Mukaddime’yi İngilizceye çeviren ve İbn Haldun’un Batı kamuoyunda bilinmesini sağlayan Rosenthal, diyor Yalçın Küçük, Yahudidir ve Mukaddime müellifinin dünyada tanınması için Yahudiler gayret göstermişlerdir. Bu gayretin sebebini açıklamıyor ama Tunuslu bilginin adının Türkiye’de bir üniversiteye verilişinin de İsrail’i sevindirdiğini söylüyor!
Konuyu Yahudiliğe bağlama kısmı tamamen deli saçması, bunu konuşmak gereksiz. Mukaddime müellifini Arapların bilmediği ve reddettiği, Türklerin 1950’lere kadar tanımadığı iddiası ise ancak paralel bir evrende ciddiye alınabilir. İbn Haldun kendi çağından itibaren her dönemde Arap dünyasının entelektüelleri tarafından iyi kötü ele alınıp tartışılmıştır. Türklere gelince... Osmanlı aydınlarının İbn Haldun’a gösterdikleri ilgiyi belki ancak Marksistler Marx’a göstermişlerdir!
Kâtip Çelebi ile Naima örneklerini yazının başında zikrettik. Tunuslu bilginin İstanbul’daki şakirtlerinin sayısı sınırsızdır. Mukaddime’nin ilk Türkçe tercümesi 18. yüzyılda Şeyhülislam Pirizade Mehmed Sahib Efendi tarafından yapılmıştı. Altıncı faslı, yani üçte birlik kısmı eksik olan bu tercüme 19. yüzyılda Ahmet Cevdet Paşa tarafından tamamlanmıştı. İlber Ortaylı’nın “İbn Haldun’la alakası yok” dediği Cevdet Paşa…
Peki, madem Osmanlı aydınları İbn Haldun’la bu kadar ilgiliydiler neden bu kadar geç çevrildi Türkçeye Mukaddime? Bu sorunun cevabı basit: Osmanlı aydınları Arapça okuyabildikleri için tercümeye ihtiyaç yoktu. Zaten eserin elyazması nüshalarının en fazla İstanbul kütüphanelerinde bulunması Osmanlı aydın zümresinin Mukaddime’ye ilgisinin ispatı. Nitekim Rosenthal de çevirisini İstanbul kütüphanelerinde bulunan muhtelif yazmalar üzerinde çalışarak tamamlamıştı.
Cumhuriyet devrinde Z. Kadiri Ugan’dan başlayarak birçok yeni çevirileri yapıldı Mukaddime’nin. Süleyman Uludağ çevirisi akademik olarak en yetkini. Uludağ’dan önce Turan Dursun’un eksik kalmış çevirisi, sonra Sevim Belli’nin Fransızcadan yaptığı çeviri var. Halil Kendir çevirisini görmedim, bir şey diyemiyorum.”
Odatv.com
CHP'li vekil Erdoğan'ın o sözlerine böyle yanıt verdi
Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı eski Müdürü Odatv'ye konuştu