2 Tek bir firmanın yakın ikamesi bulunmayan bir mal ürettiği-sattığı piyasa türüne saf monopolveya kısaca monopol denir. Bu tanıma göre iki özelliği ön plana çıkar: 1-tek firmanın varlığı 2-yakın ikamesi olmayan bir mal üretilmesi Bundan dolayı, monopol, tek bir firmanın yakın ikameis olmayan bir mal ürettiği ve diğer firmaların piyasaya girişlerinin mümkün olmadığı bir piyasa organizasyonu biçiminde tanımlanır
3 İki uç durum TRP gerçek hayatta pek rastlanılmaz. Fiyat rekabeti vardır Monopol: Gerçek hayatta sözkonusudur. Fiyat rekabeti yoktur
4 Monopolun Kaynakları (Nedenleri) Giriş engelleri: diğer firmaların piyasaya girişlerini engelleme suretiyle monopolün varlığına yol açan unsurlara denir. Dört çeşit giriş engeli vardır.
5 Giriş engelleri 1. Doğal Monopoller: Üretim hacmi arttıkça, ortalama maliyet sürekli düşüyorsa ortaya çıkar. Örnek: Elektrik, su, telefon servisi gibi. 2. Yasal Monopoller: Devlet eliyle kurulan monopollerdir. Kamu yararı, monopolcu karının hepsinin devlete kalması gibi nedenlerle kurulan monopollerdir. (telefon, EÜAŞ, gaz, su) 3. Bir malın üretiminde kullanılan ana inputun bir firmanın kontrolünde olması durumunda bu firma, başka firmalara bu inputu vermeyerek piyasaya girmelerine engel olabilir. (ABD de boksit rezervlerinin tümüne sahip olan ALCAO, II. Dünya savaşı öncesi dönemde alümimyum hammaddesi olan boksiti diğer firmalara satmayı reddetmiştir) 4. Monopol, patentlerle yaratılmış olabilir.
6 ayrıca 1. Firmalar arası anlaşmalar: monopole yol açar.
7 Dört Temel Piyasa Modelinin Karakteristik Özellikleri PİYASALAR 1-Tam rekabet, 2-Monopol, 3-Monopolcu rekabet, 4-oligopol FARKLILIKLAR 1-firma sayısı, 2-ürün tipi 3-fiyat kontrolü 4-piyasaya giriş engeli 5-fiyat dışı rekabet
8 MONOPOL PİYASASI Çok sayıda alıcı karşısında bir tek satıcının olduğu piyasa türüdür. Piyasa talep eğrisi, aynı zamanda firmanın karşı karşıya olduğu talep eğrisidir. Yani, monopolcunun talep eğrisi negatif eğimlidir. (Negatif talep eğrisi ve bundan elde edilen MR, AR ve TR Bu yüzden, tam rekabetin tersine, firma artık fiyatı veri almak zorunda değildir. Farklı fiyatlar ve bunlara karşılık gelen farklı satış miktarları söz konusudur.
9 Monopol arz ve talebi Firma talebi, piyasa talebine eşittir. Bundan dolayı, TRP de olduğu gibi yatay eksene paralel değildir. Firma arzı ise, piyasa arzını temsil etmektedir.
10 Monopol arz ve talebi Firma piyasa fiyatını belirleyebilir. Ancak, aynı anda hem P hem de Q yü belirleyemez. Ya P yi, yada Q yü belirlemelidir.
11 Monopol arz ve talebi Kar max yönelen firma, kendisine en fazla kar sağlayan miktarı saptar, ve bunu satabileceği en yüksek fiyattan satar
12 Monopolcünün hasılatı firma talebi, TRP piyasa talebi gibidir. TR=Pxq dür. TR önce artar, sonra azalır. TR nin gelişimini üst şekildeki Pxq den bulalım. P2xQ2<P3Q3<P4Q4 P4Q4>P5xQ5>P6Q6
13 AR;=TR/q=(Pxq)/q=P AR=P, Her bir satış miktarında, P=AR ise, AR=TT dir. (Talep eğrisine özdeştir) Ortalama hasılatı
14 MR= TR/ Q, MR, TR nin türevidir. MR, TR nin eğimidir. q2, q3, q4 e doğru, TR nin eğimi azalmaktadır. q5 ve q6 nin eğimi negatif değerlidir. Burda da, MR küçülmektedir. Marjinal hasılatı
15 TEKEL (MONOPOL) PİYASASI Dikkat: Her bir satış düzeyinde, P>MR olduğuna bakınız. TRP koşullarında ise P=MR idi. 15
16 Daha fazla mal satmak isteyen monopol, fiyatı düşürmelidir. Fiyatı her düşürdüğünde, MR, fiyattan daha küçük bir değer almaktadır Bundan dolayı, MR, P ye özdeş olan TT nin altındadır. MR ve AR (veya TT=P)
17 MR ve AR (veya TT=P) 3 birim satış olunca, MR nedir? TR2-TR1 yani [(70x3)-(80x2) ] =50 dir. 3 birim satış durumunda P nedir? P=70 Yani P>MR 70>50
18 Monopolde Firma Dengesi: Kısa Dönem 1.yol: TC&TR A noktası, başa baş noktasıdır. q1q3-kar ediliyor, Q3 sonrası, zarar var Tc ve TR nin paralel olduğu noktalar Z ve Y dir. П
19 Monopolde Firma Dengesi: Kısa Dönem 2.yol: MC=MR Kar max koşulu MC=MR dir. Bu q2 de sağlanır. П
20 Monopolde Firma Dengesi: Kısa Dönem MC=MR olunca sağlanır. P, AC nin üstündedir. Aynı zamanda P>MR dir. Aşırı kar durumu var. Buna monopolcü karı denir. Ortalama hasıla(ar=p)=sq2 Ortalama maliyet=lq2=ac. Ortalama kar=sl, (Sq2-Lq2) yani= ortl. hasıla-ortl. maliyet) satış hasılatı=posxsq2 satış karı=slxoq2, veya Satış karı=zy veya Xq2
21 Sıfır karla üretim (normal kar) 1-Maliyet yüksekse veya 2-talep yeterli değilse (yani fiyat düşmüş ise), monopolün karı aşırı olmayacaktır. MR=MC de denge sağlanır. P=AR=AC olduğu zaman sıfır kar vardır. Buna normal kar denir.
22 Yüksek maliyet ve talep düşüklüğünden dolayı, monopol zarar eder. İlk başta fiyat N olsun. Burada AVC, AR nin altındadır. Denge MC=MR de olur. TFC=LT KLTN kadar zarar var. Üretime devam edilirse, fiyat P1 iken P1 satış fiyatından P1STN kadar zarar kurtarılmış olur. Zarara rağmen üretim
23 Aşağıdaki durumda ne olur? MC AC AVC P 1 MR D = AR Q 1 çıktı
24 MC AC AVC P 1 Q 1 MR D = AR çıktı Firma zarar eder. P=AVC de sadece değişir maliyetlerini karşılayabilmektedir. Üretime devam eder.
25 P<AVC olduğunda firmanın durumu nedir? MC AC AVC P 1 MR D = AR Q 1 çıktı
26 P<AVC olduğunda firmanın durumu nedir? MC AC AVC P 1 Q 1 MR D = AR çıktı Firma yine zarar eder. Ancak P<AVC olduğundan hiçbir maliyetini karşılayamaz. Bu aşamada firma, üretimi durdurur.
27 sonuç Monopolcu firma, MR=MC koşulunun sağlandığı üretim düzeyinde dengede olabilmesi için (karını max edebilmesi), fiyatın ortalama değişken maliyetten küçük olmaması gerekir (P>AVC olması gerekir).
28 Monopolcünün Uzun Dönem Dengesi Uzun dönemde monopolcu, SMC=LMC=MR olunca dengede olur. LMC=MR durumunda Talep, AC den daha büyüktür. LAC=Lqd AR=Kqd Ort kar=kl Satış karı=klx0qd
29 Monopolcünün Uzun Dönem Dengesi NOT: TRP de uzun dönemde sıfır kar var iken, Monopol piyasada aşırı kar devam edebilir.
30 TRP nin monopole dönüşmesi Sonuç: monopolde, TRP ye göre daha az mal, daha pahalıya satılır.
31 Piyasa, TRP iken monopol olsun. Tüketici rantı: P1PrDr iken, P1PmA olur (küçülür). Bunun PmABPr si monopole gider, ABDr ise zayi olur. Üretici rantı PrDrP2 iken SDmP2 olur (küçülür). PrBDmS üreticinin eline kar olarak geçer. Ancak DmDrB zayi olur. ADmDr-sosyal kayıp, (bir kısmı üreticinin kaybı-bir kısmı tüketicinin kaybıdır). Üretimdeki azalma nedeniyle toplum bir gelir kaybına uğrar.(bu refah kaybıdır). Monopol sosyal maliyet
32 MONOPOLÜN SAKINCALARI 1. Monopol Piyasasındaki tüketiciler, tam rekabettekilere kıyasla daha az mal için daha fazla fiyat ödemektedirler. 2. Tam rekabet piyasasının tersine monopol piyasasında uzun dönemde aşırı kar söz konusu olabilmektedir. 3. Aşırı karın varlığına göre gelir dağılımı monopolcü lehine bozulabilmektedir.
33 Monopolde Fiyat Farklılaştırması Monopolcü firma, tüketici rantının tamamını, olmazsa bir kısmını elde etmek için aynı malı farklı fiyatlardan satarak fiyat farklılaştırmasına gidebilir. Bu anlamda, monopolcü, açgözlü bir kişilik sergilemektedir. Fiyat farklılaştırması birtakım şartlar gereklidir: 1. Piyasalar birbirinden ayrılmış; ve piyasalar arası geçiş engellenmiş olmalıdır: Aksi takdirde tüketiciler malı ucuz olduğu piyasadan satın alırlar. 2. Piyasada tek firma veya aynı fiyat politikasını güden firma grubunun olması, yani muhakkak bir tekelci güç söz konusu olmalı. 3. Farklı talep esnekliğine sahip tüketicilerin bilinmesi ve birbirinden ayrılabilmesi gerekir.
34 Monopolde Fiyat Farklılaştırması 3 şekilde fiyat farklılaştırılmasına gidilir.
35 Birinci dereceden Herkese ödeme gücüne göre fiyat biçer. monopolcu kişiye göre fiyatı değiştirmektedir. Ağanın fiyatı ağaya göre; marabanın fiyatı marabaya göre
36 İkinci dereceden Satış fiyatı aşağıdaki şartlara göre değişebilir: Tüketim miktarı, (0-100 metreküp fiyatı ) Tüketim zamanı, (22:30-08:00 elektrik tüketimi fiyatı) Kullanım mekanına (konut-sanayi) göre farklı fiyatlar uygulanır.
37 Üçüncü dereceden Her alt piyasadaki tüketici grubuna farklı fiyat uygulamasıdır; Yurtiçi-yurtdışı Şehir-kırsal Zengin semt-orta direk,
38 Üçüncü dereceden İki koşulu vardır: 1-Malın piyasalar arasında geçişinin, yani bir piyasadan alınıp başka piyasada satılmaması, ya da satılmasının oldukça pahalı olması, (arbitraj imkanı olmaması) 2-Her alt piyasada talebin fiyat esnekliğinin farklı olması, Ör: A ve B olmak üzere iki piyasamız var. Monopolcu, talep esnekliği nispeten düşük olan piyasada fiyatı yüksek tutarak üretimin küçük bir kısmını bu piyasada satarken, üretimin büyük kısmını (DAHA UCUZ FİYATA BUNA BAKINIZ) esnekliğin daha büyük olduğu piyasaya kaydıracaktır.
39 Üçüncü dereceden Ekonomi sınıfı-business class, Açık kapalı tribün, Zengin semt ile orta sınıfın olduğu yerlerde aynı özellikteki ürünler farklı fiyatlardan satılır: Ör: Sebze fiyatları ve hamsi fiyatları vb. Bazen monopolcü, malını faaliyette bulunduğu ülkedeki tüketicilere sattığı fiyatın çok altında ihraç edebilir. Bu şekilde fiyat ayrımı politikasına damping denmektedir. Sonuç: Talebin daha esnek olduğu piyasada malı daha düşük fiyattan satar; esnekliğin daha küçük olduğu piyasada malı daha pahalıya satar.
40 Bölüm 13 MONOPOLCÜ REKABET PİYASASI
41 MONOPOLCÜ REKABET PİYASASI Piyasanın Özellikleri: 1. Ürünün homojen olmadığı imajı tüketiciye benimsetilmiştir (çünkü aşırı reklam vardır) 2. Mal farklılaştırılarak, tüketiciler üzerinde bir monopol havası oluşturulur. 3. Önemli olan, tüketicinin algısının değiştirilmesidir. 4. Homojenlik kuralı hariç TRP ile aynıdır (farklılaştırılmış mallar) 5. Çok sayıda firma vardır. 6. Talep eğrisi, monopole benzer. Ama, monopol piyasa kadar katı (dik) değildir (daha esnektir, tüketici daha fazla tepki verebilmektedir)
42 MRP de geçerli mal ve hizmetlere bazı örnekler -çay, -bebek bezi, -diş macunu, kolalı içecekler, margarine, ketçap, çamaşır suyu, meyve suyu, makarna, -sakız, - vb.
43 MONOPOLCÜ REKABET PİYASASI Piyasanın Özellikleri: 1. Reklam başarılı ise, talep eğrisi daha dikleşir. (esneklik azalır, firma monopolleşir, tüketiciler daha az tepki vermektedir) 2. Piyasaya firma giriş ve çıkışları serbesttir. 3. İlk tesis kurulumu kolaydır. (çiklet, kağıt mendil, meyve suyu imalatı vb.) 4. Mallar, birbirini ikame edebilmektedir
44 Algıyı değiştirmek için yoğun reklam harcaması yapılır. AC yukarı kayar. Reklam masrafı, üretimden bağımsızdır. Üretim arttıkça, ortalama reklam gideri azalır Reklam harcaması
45 Bu ürünlerle ilgili inceleyebileceğiniz konu başlıkları: -Ürünler nasıl farklılaştırılıyor? -Müşterinin beğenisini sağlamak için müracaat edilen yöntemler? -reklamların tüketiciler üzerindeki etkisi? -belli tüketici segmetlerine odaklı yayınlanan Reklamlar, -Reklam mecra türleri? -Reklam maliyetleri? -reklam zamanlamaları? -Reklamın ürün fiyatına etkisi. -satıcı sayısı,
46 Örnek olay: Algıyı şekillendirme mal türü: çay En güzel çay DOĞUŞ ÇAY Her çay OF ÇAY çay değildir. (KADİR İnanır, erkekler de (veya babalar da) çay yapar. KARALİ, budur çayın KRALI (her gün yeniden doğan çay:slogan)
47 Ürün farklılaştırma Çay kur: yeşil çay, organik çay, siyah çay
48 Diş macunu Signal Sensitive Expert 30 saniyede rahatlama. HAP mineralleri ve potasyum sitrat ile anında rahatlama ve uzun süreli koruma sağlar. Çinko sitrat ile plak oluşumunda azalma görülürken, dişetleri korunur.
49 Bebek bezi (ürün farklılaştırma örneği)
50 OMO (farkındalık oluşturmaslogan)
51 Damacana Su sektörü
52
53
54 Sinek ilaçlarındaki gelişim nasıl olmuştur? Oda spreyleri, Tabletler, Ve vücut losyonları
55
56 Jenerik markalar (ürün adı yerine geçen markalar) Selpak verir misiniz? Talebi karşısında müşteriye markası junior olan bir adet kağıt mendil verelim. Müşterinin tepkisi ne olur? Diğer örnekler: Uhu, camsil, pimapen, kalebodur
57 ÜRÜN FARKLILAŞTIRMA
58 Yapışmayan sakızın mucidi İngiliz profesör Terry Cosgrove, yapışmayan sakız yapma fikrinin, İngiltere ve ABD'de sokaklarda, her yerde yapışmış sakızları görünce ortaya çıktığını söyledi. Yapışmayan sakızı 3 yıl önce bulan Cosgrove'nin ekibi, o zamandan bu yana sakızın tadı ve yapısı üzerinde çalışıyordu. Ekip, 200'den fazla formülle binden fazla sakız örneği üreterek, en iyi yapışmayan sakızı bulmaya çalıştı. Normal sakızlar hava koşullarına dirençli lateksten yapılıyor ve hayli yapışkan oluyor. Dünya çapında bu tür sorunlar teşkil eden sakız, bazı ülkelerde yasaklandı.
59 Reklam harcaması ve firma talep eğrisinin gelişimi s
60 t1t1 TRP firma talep eğrisi, t2t2-monopolcu rekabet firması talep eğrisi t3t3-reklam sayesinde tüketiciyi kendine bağlayan mon. Rekabet firmasının talep eğrisi (esneklik azalıyor) yani monopelleşiyor
61 Monopolcü Rekabet de TT ve MR eğrileri T Tıpkı monopolde olduğu gibi MR her zaman TT nin altındadır T MR
62 MC=MR durumunda denge olur. PKLS kadar firma kar eder. P1 fiyatından, q1 mal satar. Aşırı kar vardır. Monopole benzer. Ancak Monopolden 2 farkı var: 1. monopolün talep eğrisi daha dik (daha az esnek, daha katı); 2. burada reklam giderleri mevcut. Maliyet yüksek. Kısa dönem firma dengesi
63 Uzun dönem denge-yeni giriş Yeni girişler olunca, firmamızın talep eğrisi sola kayar. t t olur. Kar azalır. Firma, MC=MR, (D noktası) Piyasa LAC=SAC=AR (E noktası) de dengeye gelir. varsa
64 Uzun dönem denge-yeni giriş Denge miktarı qu olur. Fiyat ise Pu olur. Normal kar oluşur. varsa Sonuç: Mon. Rek.piyasası kısa dönemde monopole; uzun dönemde ise TRP ye benzer.
65 Mon. Rek. Piyasasına eleştiri Kaynak israfı vardır (aşırı reklam). Firmalar, atıl kapasitede çalışır. Örnek: Bir sokakta, 5 ticari banka bulunması gibi.
66 TRP olsa idi, üretim qt, fiyat ise Pt olurdu. Burada ise üretim qm, fiyat ise Pm dir. qm-qt kadar daha az imalat vardır. Atıl kapasite üretim vardır. (LAC nin min olduğu noktanın solunda) SD MRP de Kaynak israfı Firma, E noktasında üretim yapar. AC nin min. Olduğu noktanın solunda (yani atıl kapasite)
67 MRP de reklam masrafı MRP de gerçekleşen reklam harcaması aşağıdakileri nasıl etkiler? Firma ürününe olan talep talep, Bu ürünün fiyatı, Marjinal hasıla, Firma maliyeti, Karlılık,
68
69
70 OLİGOPOL PİYASASI Piyasanın Özellikleri: 1. Birbirini etkileyebilecek kadar az sayıda firma vardır. 2. Giriş engeli: üretim, büyük ölçek gerektirir 3. Firmalar arası bağımlılık: firmalar, bağımsız hareket edemez, diğer firmaları da dikkate almalıdır Tam oligopol: mal homojendir Noksan oligolopol: mal heterojendir
71 OLİGOPOL PİYASASI Oligopolcu, kendi talebini tahmin etmekte zorlanır. Çünkü, fiyat değişikliği karşısında, diğer firmaların ne yapabileceğini tahmin edemez. Diğer firmaların Olası tepkileri: Onlar da fiyat düşürür Fiyat düşürmez, mal farklılaştırmasına gider Taksitli satış uygular Promosyon uygular Reklama ağırlık verir
72 Oligopol dengesi 1. Alternatif: Anlaşmanın olmadığı durumlar Fiyat-üretim rekabeti noktasında işbirliği yok. 2. Alternatif: Anlaşmanın olduğu durumlar Fiyat-üretim rekabetini önlemek için yapılan işbirliği
73 Oligopol dengesi 1. alternatif: ANLAŞMASIZ OLİGOPOL Burada, bir firma fiyat düşürünce, diğeri de düşürür. Aralarında anlaşma yoktur. Fiyat SAVAŞI geçerlidir. Karşılıklı fiyat indirimleri olur. Fiyat indirimi konusunda İNATLAŞMA olursa, daha güçsüz olan firma piyasadan çekilmek zorunda kalır. Ancak, genelde anlaşma yoluna gidilir.
74 Oligopol dengesi 1. alternatif: ANLAŞMALI OLİGOPOL Burada, firmalar kendi aralarında gizli veya açık, yazılı veya sözlü şekilde anlaşma yaparak, rekabetten dolayı zarar görmek istemezler. Bu sayede, ortak hareket ederler. Buna fiyat liderliği ve kartel olmak üzere 2 örnek verilebilir.
75 Kartel (tröst) Kartel, kendi aralarında açık yada zımni olarak anlaşan firmaların dışarıya karşı monopol gibi davranmasıdır. Fiyat-üretim konusunda açık bir anlaşma Amaç: 1. Ortak kar 2. veya Pazarın paylaşılmasıdır.
76 Oligopol bir firma, Kartele dahil olursa neler değişir? a
77 Kartel anlaşması yapmadan önce: piyasa, Dr de dengededir. Firma ise, d noktasında dengededir. (MC=MR durumu). Burada, firma normal (sıfır) kar elde etmektedir.
78 Kartel anlaşması yapılınca: artık tüm firmalar, tek bir firma gibi davranır. Yani monopol (veya kartel) olur. Kartel, Dk de dengeye gelir. Piyasa fiyatı Pk olur. Bu tüm firmalar için veridir. Fiyat, PkPr kadar yükselmiştir. Firma için, PkSLY kadar aşırı kar vardır. Firma üretimi düşmüş, fiyatı yükselmiştir.
79 OLİGOPOLDE POTANSİYEL REKABET Oligopol piyasada bazen firmalar bir araya gelip kartel oluşturarak, yeni firmaların piyasaya girişlerini engellemek için fiyatları düşürebilirler Bu uygulamaya Girişi engelleyen fiyatlandırma denir.
80 OLİGOPOLDE POTANSİYEL REKABET Yeni firma, üreteceği malı P1 den satabilir. Fakat kartel bu malı P2 den satmaktadır (MC=MR). (Yeni firma, malın fiyatını daha düşük planladı) yeni firma kartel Bu şartlarda yeni firmanın sektöre girmesi durumunda, Pazar kaybı söz konusu olacaktır. Bunun olmaması için yeni firmanın veremeyeceği, kendisinin verebileceği bir fiyat belirler. Örneğin: P4, bu sayede karını azaltmış olur ama yeni firmanın oluşturacağı tehlikeyi de elimine eder. İlk karı P2BCP3 iken Karı P2BDP4 kadar azalır.
Bölüm 12 MONOPOLDE ÜRETİM VE FİYATLANDIRMA Tek bir firmanın yakın ikamesi bulunmayan bir mal ürettiği-sattığı piyasa türüne saf monopolveya kısaca monopol denir. Bu tanıma göre iki özelliği ön plana çıkar:
MAL PİYASASI (Eksik Rekabet Piyasaları) Eksik Rekabet Piyasaları Doç.Dr. Erdal Gümüş Eksik Rekabet Piyasaları Tam rekabet piyasası arzu edilen bir piyasa olmakla birlikte, pratikte uygulama alanı başarıyla
Bölüm 7 Monopol ve Monopson Tartışılacak Konular Tekel Tekel Gücü (Monopoly Power) Tekel Gücünün Kaynakları Tekel Gücünün Sosyal Maliyeti Tartışılacak Konular Monopson (Monopsony) Monopson Gücü Tekel Gücünün
Ekonomi I 9.Bölüm: Monopol Piyasası Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 9.1.Monopol Piyasasının Özellikleri Monopol
10. HAFTA DERS NOTLARI İKTİSADİ MATEMATİK MİKRO EKONOMİK YAKLAŞIM Yazan SAYIN SAN SAN / İKTİSADİ MATEMATİK / 2 A.9. TEKEL (MONOPOL) Piyasada bir satıcı ve çok sayıda alıcının bulunmasıdır. Piyasaya başka
Ekonomi I 10.Bölüm: Monopolcü Rekabet Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 10.1.Monopolcü Rekabet Piyasasının Özellikleri
EKO 205 Mikroiktisat Kar Maksimizasyonu Profit Maximization Tartışılacak Konular Tam Rekabet Piyasaları Kar Maksimizasyonu Marjinal Hasıla, Marjinal Maliyet ve Kar Kısa Dönemde Çıktı Düzeyinin Belirlenmesi
Ekonomi I 11.Bölüm: Oligopol Piyasası Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 11.1.Oligopol Piyasasının Özellikleri
Üretim Girdilerinin Fiyatlandırılmas lması 2 Tam Rekabet Piyasasında Girdi Talebi Tek Değişken Girdi Durumu İlk olarak firmanın tek girdisinin işgücü () olduğu durumu inceleyelim. Değişken üretim girdisi
TAM REKABET PİYASASI 2 Bu bölümde, tam rekabet piyasasında çalışan firmaların fiyatlarını nasıl oluşturduklarını, ne kadar üreteceklerine nasıl karar verdiklerini ve piyasadaki fiyat ile miktarın nasıl
Ekonomi 3.Bölüm: Fiyat Mekanizması: Talep, Arz ve Fiyat Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 Fiyat Mekanizması:Talep,
Ünite 10: TAM REKABET PİYASASINDA DENGE FİYATININ OLUŞUMU (KISMÎ DENGE) Tam rekabetçi bir piyasada halen çalışmakta olan firmalar kısa dönemde normal kârın üzerinde kâr elde ediyorlarsa piyasaya yeni firmalar
İÇSEL ÖLÇEK EKONOMİLERİ, FARKLI PİYASA YAPILARI VE DIŞ TİCARET Bu sunum, büyük ölçüde Krugman, Paul, MauriceObstfeldve MarcMelitz, (2012), International Economics: Theoryand Policy, 9/E, Pearsonkitabının
ÇOKTAN SEÇMELİ SORULAR: Cümleyi en iyi tamamlayan ya da sorunun cevabı olan seçeneği işaretleyiniz. Not: FC: Sabit maliyet (Fixed cost) VC: Değişken maliyet (Variable cost) TC: Toplam maliyet (Total cost)
ARZ, TALEP VE TAM REKABET PİYASASINDA DENGE BÖLÜM 7 TALEP Herhangi bir maldan belirli bir sürede ve farklı fiyatlar karşısında satın alınmak istenen miktardır. Talepten söz edebilmek için tüketici isteklerinin
2001 KPSS 1. Aşağıdakilerden hangisi A malının talep eğrisinin sola doğru kaymasına neden olur? A) A malını tüketen insanların sayısının artmasına yol açan bir nüfus artışı B) A normal bir mal ise, tüketici
BÖLÜM 11 TAM REKABETTE ÜRETİM VE FİYATLANDIRMA BÖLÜM -6: FİRMA TEORİSİ TAM REKABET PİYASASI Tam Rekabet Piyasasının Özellikleri: 1. Tek başlarına fiyatı etkileyemeyen çok sayıda alıcı ve satıcı vardır:
BÖLÜM 9 Ekonomik Dalgalanmalara Giriş Çıktı ve istihdamdaki kısa dönemli dalgalanmalara iş çevrimleri diyoruz Bu bölümde ekonomik dalgalanmaları açıklamaya çalışıyoruz ve nasıl kontrol edilebileceklerini
ÇALIŞMA SORULARI TOPLAM TALEP I: MAL-HİZMET (IS) VE PARA (LM) PİYASALARI 1. John Maynard Keynes e göre, konjonktürün daralma dönemlerinde görülen düşük gelir ve yüksek işsizliğin nedeni aşağıdakilerden
BİRİNCİ SEVİYE ÖRNEK SORULARI EKONOMİ SORU 1: Tam rekabet ortamında faaliyet gösteren bir firmanın kısa dönem toplam maliyet fonksiyonu; STC = 5Q 2 + 5Q + 10 dur. Bu firma tarafından piyasaya sürülen ürünün
Sloan Yönetim Okulu 15.010/ 15.011 Massachusetts Teknoloji Enstitüsü Đş Kararları için Đktisadi Analiz Profesör McAdams, Montero, Stoker ve van den Steen 1.a) Doğru. Ölçek ekonomisi ortalama maliyet azalıyor
İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR... 1 1.1. EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER... 3 1.1.1. Romalıların Ekonomik Düşünceleri... 3 1.1.2. Orta Çağ da Ekonomik Düşünceler...
HEDEFLER İÇİNDEKİLER MAL VE HİZMET PİYASALARI Tam Rekabet Kısa dönemde firma dengesi Uzun dönemde firma dengesi Monopol Piyasalar Monopollü Rekabet Piyasaları Oligopol Piyasa Yapısı ve Özellikleri Oligopol
Faktör Donatımı Teorisi (Heckscher hlin) Karşılaştırmalı Üstünlüklere Eleştiri Karşılaştırmalı üstünlükler teorisi uluslararası emek verimliliğindeki farklılıkların nedeni üzerinde durmamaktadır. Bu açığı
Chapter 9 Ticaret Politikasının Araçları Slides prepared by Thomas Bishop Copyright 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. Önizleme Gümrük tarifesinin tek bir sektördeki kısmi denge analizi:
Fiyat nedir? Dar anlamda, mal ya da servis için ödenen para miktarı. FİYATLANDIRMA Geniş anlamda, tüketicilerin mal ya da hizmeti kullanmak ya da sahip olmak için takas ettikleri değerlerin toplamı Copyright
BÖLÜM 8 / TAM REKABET PİYASASI VE KA R MAKSİMİZASYONU Tam Rekabet Piyasaları (Perfectly competitive markets) Tam rekabet piyasası şu varsayımlara dayanır: o Sonsuz sayıda alıcı ve satıcı vardır. Her bir
ÜNİTE-1 İKTİSADIN TEMEL KAVRAMLARINA GİRİŞ Doğru-Yanlış Soruları 1- İktisadın günümüzdeki kullanılan tanımını Lionel ROBBINS geliştirmiştir. 2- Fırsat maliyeti, bir şeyi elde etmek için veya bir isteği
ISL 201 Pazarlama İlkeleri Doç. Dr. Hayrettin ZENGİN FİYAT VE FİYATLANDIRMA Pazarlama karması bileşenlernden üçü (ürün, tutundurma ve dağıtım) tüketiciye değer ifade eden bir şeyler sunmaya çalışırken,
İKTİSADA GİRİŞ Fayda sağladığında yok olup, biten mallara dayanıksız mallar denir. Bir kararı uygularken vazgeçilen bir başka kararafırsat maliyeti denir. p0=10, p1=15, q0=1, q1=0.5kg ise talebin fiyat
Yeni Dış Ticaret Teorileri Dr.Dilek Seymen Dr. Dilek Seymen Nitelikli İşgücü Teorisi (Skilled Labor-Keesing&Kenen) Sanayi ülkeleri arasındaki ticaretin büyük bir bölümü nitelikli işgücü farklılıkları ile
15.010/15.011 Örnek Ara sınav Cevap Kâğıdı - 1999 1) Doğru, Yanlış, Belirsiz a) DOĞRU. İki mağaza tarafından arz edilen videolar birbirlerine ikame. Somerville deki Hollywood mağazasındaki videoların fiyatı
4. PİYASA DENGESİ 89 Bu Bölümde Neler Öğreneceğiz? 4.1. Walrasgil Fiyat İntibakı 4.2. Marshallgil Miktar İntibakı 4.3. Arz ve Talep Değişmelerinin Denge Üzerindeki Etkisi 4.4. Tüketici ve Üretici Rantı
SAY 203 MİKRO İKTİSAT Piyasa Dengesi YRD. DOÇ. DR. EMRE ATILGAN SAY 203 MİKRO İKTİSAT - YRD. DOÇ. DR. EMRE ATILGAN 1 PİYASA DENGESİ Bu bölümde piyasa kavramı, piyasa türleri ve piyasa mekanizmasının işleyişi
TAM REKABET... 2 1. TAM REKABET... 2 1.1. ENDÜSTRİ VE FİRMANIN TALEP ESNEKLİĞİ... 2 2. TAM REKABETTE FİRMANIN SEÇİMLERİ... 3 2.1. HASILAT VE KAR... 3 2.2. KARI MAKSİMİZE EDEN ÇIKTI... 4 2.3. KISA DÖNEMDE
GENEL EKONOMİ DERS NOTLARI 2. BÖLÜM Öğr. Gör. Hakan ERYÜZLÜ Piyasa kısaca alıcı (talep eden) ve satıcının (arz eden) buluştuğu yerdir Piyasa Çeşitleri Satıcı Tüketici FAZLA AZ İKİ BİR FAZLA Tam rekabet
Küresel Pazarlamada Ürün Politikaları Doç.Dr. Engin ÖZGÜL Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi ULUSLARARASI PAZARLAMADA FİYATLANDIRMA KARARLARI Etkileyen Faktörler 1. Rekabet Yapısı
.. Konu 9 Temel Oligopol Piyasalar Hadi Yektaş Uluslararası Antalya Universitesi İşletme Tezsiz Yüksek Lisans Programı 1 / 150 Hadi Yektaş Temel Oligopol Piyasalar . İçerik Giriş.1 Giriş.126.96.36.199.6 Anahtar
İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2. Ekonominin Tanımı... 3 1.3. Ekonomi Biliminde Yöntem... 4 1.4.
İktisada Giriş I. Vize Çalışma Soruları Ders Kitabı: Ekonominin İlkeleri, Case-Fair-Oster, Palme Yayıncılık Sınav Esneklik başlıklı 5. Bölüme kadardır. Kitabımızın bölüm sonu sorularından da sorumluyuz.
FİYATLANDIRMA İLKELERİ Fiyat, bir mala ya da hizmete belli bir zaman aralığında, alıcının ödemeyi, satıcının da almayı kabul ettiği bedeldir. O halde fiyatı belirleyen unsurlar: dır. Ürün, Alıcı, Satıcı,
DERS NOTU 08 YATIRIMIN FAİZ ESNEKLİĞİ, PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ ETKİNLİKLERİ, TOPLAM TALEP (AD) EĞRİSİNİN ELDE EDİLİŞİ Bugünki dersin içeriği: 1. YATIRIMIN FAİZ ESNEKLİĞİ... 1 2. PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ
Monopol 223 X. BÖLÜM MONOPOL (TEKEL PİYASASI) Adem Karakaş Ekonomi daima belirli bir istikrarda seyretmeyen genelde inişli çıkışlı dalgalanmalarla devam eden bir işleyişe sahiptir. Bu işleyiş mekanizmasını
Elektrik sektöründe serbestleşme süreci üzerine gözlemler: Bir kısa dönem analizi İzak Atiyas, Sabancı Üniversitesi Elektrik Enerjisi Stratejisi Değerlendirmeleri Konferansı 22 Mayıs 2008, İstanbul Temel
İktisata Giriş Test - 1 1. Doğada insan ihtiyaçlarına oranla kıt olan elde etmek için çaba sarf edilen ve fiyatı olan mallara ne ad verilir? A) Serbest mallar B) İktisadi mallar C) Nihai mallar D) Üretici
Editörler Yrd.Doç.Dr. Bülent Altay & Yrd.Doç.Dr. Temur Kurtaslan GENEL EKONOMİ Yazarlar Yrd.Doç.Dr. Bülent Altay Yrd.Doç.Dr. Gülay Hız Yrd.Doç.Dr. Musa Türkoğlu Yrd.Doç.Dr. Oktay Aktürk Yrd.Doç.Dr. Temur
7. MALİYETLER 193 Bu Bölümde Neler Öğreneceğiz? 7.1. Kısa Dönem Firma Maliyetleri 7.1.1. Toplam Sabit Maliyetler 7.1.2. Değişken Maliyetler 7.1.3. Toplam Maliyetler (TC) 7.1.4. Marjinal Maliyet (MC) 7.1.5.
Sloan Yönetim Okulu 15.010/ 15.011 Massachusetts Teknoloji Enstitüsü Đş Kararları için Đktisadi Analiz Profesör McAdams, Montero, Stoker ve van den Steen 2002 Final Sınavı Cevapları: Asistanların Notlandırması
MİKRO İKTİSAT ÇALIŞMA SORULARI-6 ESNEKLİK: ARZ TALEP ESNEKLİĞİ 1. Mavi Jeans, jean fiyatlarını 90TL den 75 TL ye indirdiğinde, satışlar 1000 birimden 1200 birime çıkmaktadır. Bu durumda Mavi Jeans talebinin
SAY 203 MİKRO İKTİSAT Esneklikler YRD. DOÇ. DR. EMRE ATILGAN SAY 203 MİKRO İKTİSAT - YRD. DOÇ. DR. EMRE ATILGAN 1 ESNEKLİKLER Talep Esneklikleri Talep esneklikleri: Bir malın talebinin talebi etkileyen
1 PARA POLİTİKASI AMAÇLARI VE ARAÇLARI TÜRKİYE UYGULAMASI Para Politikasının Amaçları 2 1. Fiyat İstikrarı: Enflasyonu yıllık yüzde 1-2 seviyelerinde devam ettirmek. TCMB nin şu an izlediği politika enflasyon
Dersin adı: MİKRO EKONOMİ Dersin veriliş şekli: Yüz yüze Dersin genel içeriği: Mikro Ekonomi dersi temel olarak tüketici ve üretici davranışlarını incelemektedir. Tüketim ve üretim fonksiyonlarının yardımı
4. HAFTA DERS NOTLARI İKTİSADİ MATEMATİK MİKRO EKONOMİK YAKLAŞIM Yazan SAYIN SAN SAN / İKTİSADİ MATEMATİK / 2 B.3.2. Taban Fiyat Uygulaması Devletin bir malın piyasasında oluşan denge fiyatına müdahalesi,
Monopol (Tekel) Piyasası Sonsuz sayıda alıcı karşısında tek satıcının olduğu piyasa yapısına tekel diyoruz. Tekelci firmanın sattığı malın ikamesi yoktur ya da tanım gereği piyasaya giriş engellenmiştir.
DAĞITIM KAVRAMLARI ve STRATEJİLERİ Dağıtım Kanalı: Fikir, ürün ve hizmetler gibi, değeri olan şeylerin üretim noktalarından kullanım noktalarına kadar götürülmesiyle uğraşan, birbiriyle bağımlı bir dizi
Tarife ışı Politika Araçları İthal otaları İthal edilecek mal hacmi üzerine fiziki miktar veya değer olarak konulan sınırlamalardır. Amaç Yurtiçi tarım veya sanayi kesimini korumak Ödemeler bilançosu açıklarını
CHATER MONOOL VE MONOSON MONOOL Tek sat c ve sonsuz say da al c n n oldu¼gu piyasalard r.. Tekelde Toplam Has lat, Ortalama Has lat ve Marjinal Has lat Önce talep fonksiyonunu elde edelim. Daha sonra toplam
BÖLÜM 10 TOPLAM TALEP I: IS-LM MODELİNİN OLUŞTURULMASI IS-LM Modelinin Oluşturulması Klasik teori 1929 ekonomik krizine çare üretemedi Teoriye göre çıktı, faktör arzına ve teknolojiye bağlıydı Bunlar ise
Sloan Yönetim Okulu 15.010/15.011 Massachusetts teknoloji Enstitüsüsü- Profesörler Berndt, Chapman, Doyle ve Stoker NOTLARI #1 Piyasa Tanımı, Esneklik ve Rantlar Cuma- Eylül 10, 2004 BUGÜNÜN PROBLEM ÇÖZME
Ekonomi I 5.Bölüm: Devletin Fiyat Kontrolü Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 5.1.Tavan Fiyat Devlet bazen piyasalara
PAZARLAMA İLKELERİ 9. HAFTA STRATEJİLERİ MÜŞTERİ DEĞERİNİN ANLAŞILMASI VE ELDE EDİLMESİ Taylan DÖRTYOL Akdeniz Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fakültesi Pazarlama Bölümü DERS ÖN İZLEME Fiyatın önemi..
Monopolcü Rekabet ve Oligopol 205 IX. BÖLÜM MONOPOLLÜ REKABET PİYASASI VE OLİGOPOL Adem Karakaş Gerçek hayatta karşı karşıya olduğumuz ekonomik aktivitelerin açıklanması belirli genellemeler, varsayımlar,
Sloan Yönetim Okulu 15.010/15.011 Massachusetts Teknoloji Enstitüsü PROBLEM ÇÖZME NOTLARI #2 Devlet Müdahalesiyle Rant Analizi Cuma Eylül 17, 2004 BUGÜNKÜ PROBLEM ÇÖZMEIN ÖZETİ 1. Tüketici ve Üretici Rantının
GENEL EKONOMİ DERS NOTLARI 3. BÖLÜM Öğr. Gör. Hakan ERYÜZLÜ Kıtlık, Tercih ve Fırsat Maliyeti Fırsat maliyeti, bir tercihi uygularken vazgeçilen başka bir tercihtir. Örneğin, bir lokantada mevcut iki menüden
SORU SETİ 7 IS-LM MODELİ Problem 1 (KMS-2001) Marjinal tüketim eğiliminin düşük olması aşağıdakilerden hangisini gösterir? A) LM eğrisinin göreli olarak yatık olduğunu B) LM eğrisinin göreli olarak dik
1. Büyüme Kutupları nın, altyapı yatırımları ve dışsal ekonomiler yoluyla yaratacağı etkiler nedeniyle kalkınmanın önünde bir engel olduğunu belirten iktisatçı aşağıdakilerden hangisidir? A) F. Perroux
İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER iii v BİRİNCİ BÖLÜM 1. TARIM EKONOMİSİNE GİRİŞ 1 1.1. Ekonomik Faaliyetler 2 1.1.1. Üretim 2 1.1.2. Mübadele 3 1.1.3. Tüketim 4 1.2. Tarım Ekonomisi ve Kapsamı 4 1.2.1. Tanımı