5 OYUN TERAPİSİ NEDİR?“Terapistin oyunun teröpatik gücünü kullanarak çocuğun yaşadığı psikososyal zorlukları çözmesi ve büyüme ve gelişmesini en üst düzeyde sağlayabilmesi için güven üzerine kurulu sistematik bir süreç “(Association for Play Therapy, 2014).“Çocuğun dili olan oyunu anlayarak gelişim düzeyini kabul ederek çocukla olmak”
6 NE ZAMAN KULLANILIR?Davranış problemleri: Öfke kontrolü, kayıp ve yas, boşanma, travma vb.Kaygı, depresyon, DEHB, otizm/yaygın gelişimsel bozukluk, akademik ve sosyal gelişim, fiziksel engel, öğrenme güçlüğü
7 Oyun Terapisinin Çocuklara Katkısı Kendilerine saygı duymayı,Duygularını tanımayı ve bunların kabul edilebilir olduğunu,Kendi sorumluluklarını almayı,Problemleri çözme becerileri ve yaratıcı düşünmeyi,Kendini kontrol etmeyi,Seçim yapmayı ve yaptıkları seçimin sorumluluğunu almayı öğrenirler.
8 Oyun Terapisinin Çocuklara Katkısı Çocuk oyun odasında gerçek hayat tecrübelerini ifade edebildiğinde,Terapist bu durumu anlayıp kabullenebildiğinde;Gerçek hayat anlamlandırılabilir.Çocuk, gerçek hayatta yaşadığı güçlükler ile baş etme becerileri geliştirir.
9 Oyun Terapisinin Çocuklara Katkısı Benlik saygısının gelişimi:“Burada kendim için bir şeyler yapabilirim.”Kendini anlama:Hislerin dışavurumu ve terapistle etkileşimÖzkontrolün gelişimi için fırsat:Kabul edilemez davranışların kontrollü biçimde olumlu davranışa dönüştürülmesi
10 Oyun Terapisinin Türleri Çocuk Odaklı Oyun TerapisiYetişkin Odaklı Oyun TerapisiGestalt Oyun TerapisiPsikodinamik Oyun TerapisiKısa Oyun TerapisiÇözüm Odaklı Oyun TerapisiBilişsel Davranışçı Oyun Terapisi
11 Oyun Terapisinin Türleri Yönlendiren (directive):Yönlendirmeyen (non-directive):Terapistin kuralları koyduğu ve seansta oynanacak oyunları önceden belirlemiş olduğu oyun terapisidir.Kısa süreli (3-4 aylık)Belirli bir sorunu çözmeye yönelikÇocuğun istekleri doğrultusunda, onun belirlediği oyunlar ile gelişen oyun terapisidir.Axline: “Çocuk Odaklı Oyun Terapisi”
13 Yönlendirmeyen Oyun Terapisinde 8 Kural: Çocukla olumlu ilişki kurabilmekÇocuğu olduğu gibi kabul etmekÇocuğun istediği gibi davranmasına izin vermekÇocuğun duygularını yansıtabilmekÇocuğa saygı duymakÇocuğun seansları yönlendirmesine izin vermekÇocuğu hızlandırmamakTerapisinin sınırlarını oluşturmak ve gerektiğinde uygulamak
14 1. Çocukla olumlu ilişki kurabilmek Arkadaşça bir ilişki kurabilmekİlk karşılaşma çok önemlidir.Samimiyet ve güven duygusu
15 2. Çocuğu olduğu gibi kabul etmek Terapist çocukla arkadaşça ilişki kurarsa, sabırsızlık göstermezse, yargılamazsa çocuğu tam olarak kabul etmiş olur.Çocuk terapiye geliyorsa kısmen ya da tamamen ebeveyn tarafından değiştirilmek isteniyordur.Çocuğun duygularını ifade edebilmesi için cesaret verilmelidir.Kabul edildiğini tam olarak hissettiğinde suçluluk duygusundan kurtulur.
16 3. Çocuğun istediği gibi davranmasına izin vermek Terapi saati çocuk için istediği gibi kullanabileceği bir saattir.“Bugün dışarıya bakmak/çevreyi incelemek istiyorsun. Sessizliğe ihtiyacın var/Susmayı tercih ediyorsun. Oynamak ve konuşmak istediğinde ben buradayım.”
17 4. Çocuğun duygularını yansıtabilmek Başlangıçta terapist-çocuk arasında yüzeysel bir ilişki vardır.Çocuk, “Bu ne?” şeklinde sorular sorarak iletişim kurmaya çalışabilir.Yüzeysel cevaplar verilmelidir.Duyguları fark edip, sözel olarak ifade etmek
18 5. Çocuğa saygı duymakÇocuk ne ile oyun oynayacağına kendi karar verir.Terapist tarafından olumlu karşılanacağını bilir.Yönlendirilmez.Dikkat etmek: Oyunlarının sırası, jest ve mimikler vb.
19 6. Çocuğun seansları yönlendirmesine izin vermek Terapist herhangi bir araştırıcı soru sormaz.Çocuğun yaptıklarını eleştirmez.Çocuk terapistten yardım isterse terapist yardım eder.Çocuk herhangi bir şeyle nasıl oynanacağını sorarsa terapist gereken bilgiyi verir.Çocuk çağırmadan yanına gitmemek ve oyuna dahil olmamak.
20 7. Çocuğu hızlandırmamak Çocuk zaten devamlı karışılan, acele etmesi istenen bir dünyada yaşamaktadır. Ama yapısı itibariyle henüz acele edemez. Acele ettirildiğinde çocuk gerginleşir.Çocuk oyun odasında aceleciliğe gerek olmadığını hissetmelidir.Çocuk etrafı seyretmek isterse seyrettirilmelidir.Duygularını anlatması için zorlanmamalıdır.
21 8. Terapinin sınırları İlk seans: Saat ve kurallar Terapist ihtiyaç duyduğunda sınırlamalar koyabilir.“Oyuncağa bu şekilde yaklaşmaya devam edersen oyuncakla oynamamayı seçmiş olacaksın.”“Arkadaşına o kadar kızdın ki oyuncağa zarar vermeye çalışıyorsun.”
22 NE YAPMALI? Çocuğun liderliğine izin vermek Davranışlarını izlemek Çocuğun duygularını yansıtmakSınırları belirlemekÇocuğun yeteneği ve çabasını onaylamakGözlemci olarak oyuna katılmakSözlü olarak aktif olmak
23 NE YAPMAMALI? Davranışlarını eleştirmek Çocuğu övmek Gereksiz sorular sormakOturumda kesintilere izin vermekBilgi vermek,öğretmekÖğüt vermekPasif ve sessiz kalmakÇağrışımlarını etkilemek, yeni bir davranış başlatmaya eğilmek
24 OYUN ODASI Ortam çocuğu ilk etkileyen şeydir. “Burada olanları kullanma hakkına sahipsin. Kendin ol. Keşfet.”“Güvendesin!”
25 OYUN ODASININ ÖZELLİKLERİ Sessiz,Güvenli (pencere, eşyalar vs.),Kolay temizlenebilir,Düzenli,Duvarlar boş olmalı,Oyuncakların hepsi görülebilir olmalı,Oyuncakların ve eşyaların yerleri değişmemeli,
28 OYUNCAKLAR Günlük yaşamı yansıtan oyuncaklar Bebek (biberon, yatak, örtü, giysiler)Anne-baba, kız-erkek çocuğu, büyükanne,büyükbaba figürleriOtorite figürleri; polis, asker vb.Oyun evi ve ev eşyaları (mutfak, masa, sandalye, yiyecekler)Mutfak malzemeleri (çatal, kaşık, bıçak, bardak vb.)İki telefonKuklalar (hayvanlar; vahşi-evcil, insan figürleri)Hayvanlar
29 OYUNCAKLAR Trenler ve uçaklar Arabalar Doktor malzemeleri Yumuşak top Tamir aletleriKostümlerLegolar, yap-bozKule yapmak için küplerKalem, boya, kağıtOyun hamuru ve parmak boyalarıMasa oyunlarıKum ve suOyuncak paraKum torbasıResimli kitaplarMüzik aletleriHacıyatmaz
30 OYUNCAKLAR Odada çabuk kırılacak oyuncaklar olmamalı, Kırık oyuncaklar odada tutulmamalı,Oyuncaklar pahalı olmamalı,Oyuncaklar, oyun odasından dışarı, eve gitmemeli,Her çocuğa özel etkinliklerini koyması amacıyla kutu/dolap bulundurulabilir.
31 OYUNLARDAKİ TEMALAR Agresyon ve güç Aile ve beslenme Kontrol ve güvenlikKeşif ve uzmanlıkCinsellik
32 1)Agresyon ve güç Kurban oyunu: Silah, kelepçe, polis, askerler İyi adam/kötü adam figürleri: Polis, kahramanlarSilah, kelepçe, polis, askerlerZorbaca davranışlara maruz kalıyor olabilir.Özgüven eksikliği, yetersizlik hissiOnaylanma ihtiyacıHayvanlar, vurma, ısırma, arabaları çarpma, fırlatmaAçık bir saldırganlıkKurban hissediyor olabilir.Güçsüzlük, baskı, zorbalık.Kontrol sahibi olma hissi
33 1)Agresyon ve güç Ölüm oyunu: Arama oyunu: Bir ya da birden fazla karakterin ölmesi.Dondurmak, hareketsiz hale getirmek yani kontrol etmek amacıAilede bir kayıpMistik bir güç aramaBüyücü, periler, avukat, öğretmen, destek, onarıcı kişiOtorite ihtiyacıUmut
34 2) Aile ve beslenme Besleme ve büyütme oyunu: Bağlılık oyunu: Çocuk odada saklanır ve terapistin onu bulmasını ister.Güven ihtiyacıBağlanma sorunuBebeği giydirip beslemeİhtiyaçlarının karşılanmadığı düşünülebilir.TaklitAile beklentileri yüksek olabilir.Terapisti besleme: OnaylanmaKendini besleme: RegresyonSağlıksız beslenme, istismar: bebeği beslerken sürekli yere düşürmesi
35 2)Aile ve beslenme Mağaza ve alışveriş: Yetişkin aktiviteleri: İstek, arzu ve ihtiyaçlarının karşılanması isteğiBirisi için bir şey alma: Kabul görme isteğiMakyaj yapma vb.Model alma, özdeşleştirmeAile beklentileri
36 3) Kontrol ve güvenlik Yangın oyunu: Kırılma ve bozulma: Büyük bir öfkenin yıkıcı gücüEvin içindeki durumlarla ilgili ne yapacağını bilemeyip onu tamamen yok etmeye çalışıyor olabilir.Gömmek/boğmak: Öfke, çaresizlik, sırlar; figüre karşı güvenli hissetme ihtiyacıHasta, kırık, zarar görmüş figürler:Eksiklik, yetersizlik hissiÖrnek: Hayvana yara bandı yapıştırmak
37 3) Kontrol ve güvenlik Onarma oyunu: Köprü inşa etme: İyileştirme, tamir etme çabasıİyi hissetme ihtiyacıKendini tamir etme ihtiyacıBağ kurma, yol bulma arayışıİçinde tutma oyunu:Çit yapmak, hapishane, kafesİyi-kötü ayrımıGüç sahibi olma isteğiKabuğuna çekilme
38 4) Keşif ve uzmanlık Uzmanlık oyunu: Başarısızlık oyunu: En iyi yapabildiği şeyleri yapar.Terapinin başlarında ilişki kurma amacıDuyguları arka plana atma isteğiKorku ve kaygıyı giderme isteğiBir şey inşa etmek ister ve sürekli “Yapamıyorum” der.Yetersizlik hissiOnaylanma isteğiArabayla odayı gezmesi“Bu ne?”
39 5) Cinsel içerikli oyunlar Cinsel içerikli konuşma oyunu:Cinsel ilişki içerikli oyunlar:Bebeğin özel bölgelerini incelemeTerapistin sınırlarını denemeAilesinin dikkatini çekebilecek bir şey bulmuş olmasıİstismar, tacizTerapistin tepkisini merak ediyor olabilir.Travmasını canlandırarak onaylanma ihtiyacını karşılamaya çalışıyor olabilir.
40 “…Oyunla tedavi odasında Dibs’i izlerken, kişi gelişme sürecinin ne denli karmaşık bir olay olduğunu da görür. Dibs, bu odada, zaman zaman kederi tüm yoğunluğuyla yaşar…Kendini güvenli hissedebilmek için gereksindiği tutarlılığın, kendi dışındaki güçlerce sağlanamayacağını bu odada algılar. Tutarlılığın merkezini kendi benliğinin derinliklerinden bulup çıkarmayı başarır.”“Benliğini Arayan Çocuk”, Virginia AXLINE