Transkript
1 GSM 175-ARJANTİN TANGO TARİHİ Dr. Hilal Türkoğlu Şaşmazel
2 Mustafa Kemal dansa sevdalıydı. Dans aşkının kökleri çocukluğuna uzanıyordu. Selanik te mahalle ve okul arkadaşı olan Savaş İlbay anılarında şöyle anlatıyor: Artık büyümüştük. Rüştiye öğrenimi yapıyorduk. Tatil zamanlarımızı biz daima oyunlarla geçirirken, O azınlıkların serbest hayatından yararlanarak edindiği birkaç dostunun evine gider, Fransızca öğrenir, o zamanın modasına göre polka, mazurka, kadril ve vals gibi bizlerin adını bile çok sonradan duyduğumuz salon oyunlarını öğrenir, dans ederdi.
3 Bir başka arkadaşı Fuat (Bulca) ise Halil Efendi den Fransızca dersi alıyordu. Mustafa Kemal de okuldaki Fransızcasını geliştirmek daha doğrusu konuşmasını geliştirmek istedi. Fuat ile birlikte Halil Efendi nin yanına gittiler. Halil Efendi nin bir de birkaç küçük dükkânın üstünde açtığı bir salon vardı. Burada o zaman çok yaygın hem de gözde olan vals ve polka başta olmak üzere çeşitli dans dersleri veriliyordu.
4 Salona gelenler Fransızca konuşuyordu. Mustafa Kemal ve Fuat Bulca Fransızcalarını ve konuşmalarını geliştirmek için bu salona gelmeye başladı. Mustafa Kemal bu fırsattan yararlanarak Batı danslarını öğrenmeye başladı. Kısa zamanda çok güzel dans etmeyi öğrendi.
5 İstanbul da okumaya başladıktan sonra tatil için annesinin yanına gittiğinde boş durmayan Mustafa Kemal, valsi iyice öğrendi. Okulda boğucu ve kasvetli havayı değiştirmek ve çağdaş bir subay olmak için Mustafa Kemal kendince bir şeyler yapmaya çabalıyordu. İleride kurmay subay olduğunuzda dans bilinmesi gereken şeyler arasındadır diyerek arkadaşlarına vals öğretmeye başladı. Teneffüslerde öğrenmek isteyenlere dans dersleri verdi.
6 Savaşlar içinde geçen yılların ardından, cumhuriyetin doğuşu gündemin dışında kalan konuları ele almaya olanak sağladı. Ekonomi, eğitim, öğretim, bilim, kültür, sanat, dil, tarih, gündelik yaşam... Bunlardan biri de danstı.
7 İzmir Kız Öğretmen Okulu nu görmeye gelen Mustafa Kemal e Selim Sırrı (Tarcan) ile Mualla (Anıl) bir zeybek dansı sundu. Alkışlarla tekrar tekrar oynandı.
8 Mustafa Kemal onları kutladı: Atatürk ve Dans Selim Sırrı Bey, zeybek dansını yeniden hayata geçirirken ona bir medeni şekil vermiştir dedi. Bu sanatkâr üstadın, eseri hepimiz tarafından seve seve kabul edilerek millet ve toplum hayatımızda yer tutacak kadar gelişmiş, güzel bir şekil almıştır. Artık Avrupalılara Bizim de mükemmel bir dansımız var diyebiliriz ve bu oyunu salonlarımızda, gösterilerimizde oynayabiliriz. Bu zeybek dansı her toplu gösteride kadınla birlikte oynanabilir ve oynanmalıdır.
9 Gazeteciler bu konuda görüş istediğinde Mustafa Kemal şöyle dedi: Selim Sırrı Bey ile şimdi dansı hakkında ufak bir görüşmede bulunduk. Hiç kuşkusuz Selim Sırrı Bey ülkede yüksek bir sanatkârdır. Ülkemizin her tarafında yüksek ve milli danslarımız vardır. Benim gördüğüme göre en görülmeye değer olan zeybek dansıdır. Çok arzu ederim ki bu iyi oynanan milli dansı halk kabul etsin ve herkes oynasın.
10 Dostluğu, kardeşliği ve barışı çoğaltmanın bir yolu da müzik ve danstı. 70 yıl önce Eylül 1936 yılında Avrupa da kimi ülkeler İkinci Dünya Savaşı na yol açacak hazırlıklar içindeyken Atatürk ülkeleri kaynaştıracak bir çabanın içindeydi. İstanbul da Türkiye, Bulgaristan, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya nın katılımıyla Balkan Festivali başladı. Festivale Atatürk bizzat katıldı.
11 Kazım Dirik e yazdırıp okuttuğu notta, İnsanlıkta mutluluk işte böyle insanoğullarının birbirine yaklaşması, insanların birbirini sevmesi, hepsinin temiz duygu ve düşüncelerini birleştirmesiyle olacaktır. Bu geceki birleşik durumumuz bu insancıl idealin yüksek işaretidir. İşte bunun için ev sahibi olarak bütün değerli misafirlerimize derin sevinçlerimi ifade ederim yazılıydı.
12 Bir Türk çocuğa da şu notu yazdırıp okuttu: Bir ulus çok şeyde devrim yapabilir ve bunların hepsinde de başarı kazanabilir. Fakat müzik devrimidir ki ulusun yüksek gelişiminin belgesidir.
13 Hava kuvvetlerinde genç bir pilot subay olan Burhan Göksel ağır bir kaza geçirmişti. Ayakları birkaç yerden kırılmıştı. Tedavi için İngiltere ye gönderildi. Sedye ile gittiği Londra dan koltuk değnekleriyle anne, babası ve nişanlısı ile geri döndü. Taksim de bir gece kulübünde ailece oturdukları masada dans edenleri izliyorlardı.
14 Birden içerideki eğlence durdu. İçeri Atatürk girdi. Herkes ayağı kalkıp saygı gösterdi. Atatürk, Göksel Ailesi ni görünce onların masasına oturdu. Caz başladığında Atatürk, Burhan Göksel in nişanlısını dansa davet etti. Bir süre sonra masaya döndüler. Atatürk oturdu; ancak genç kız ayakta duruyordu. Atatürk Burhan Göksel e döndü sihirli ve güçlü gözleriyle baktı: Haydi bakalım havacı, nişanlınla dans et! Burhan Göksel şaşırdı. Yanındaki koltuk değneklerine baktı. Daha sonra da durumunu aktardı: Henüz yürüyemiyorum, emirlerinizi yerine getiremeyeceğim için çok üzgünüm.
15 Atatürk, bu sözleri sanki duymamış gibi Nişanlını dansa kaldırmanı istiyorum diye tekrarladı. Bu sözler karşısında ağzından tek söz çıkmayan Burhan Göksel aylardır yanında taşıdığı ve kim bilir daha yıllarca taşıyacağı koltuk değneklerine el sürmeden yerinden kalktı. Nişanlısını yanına alıp salonun ortasına gidip dans etti.
16 Burhan Göksel in bu anısını dinleyenlerden biri, Ne kuvvetli emir değil mi? diye sordu. Çok eski anılara dönen ve adeta onu tekrar yaşayan Burhan Göksel ona şu yanıtı verdi: Hayır efendim, o bir emir değildi dedi. O, Atatürk ün büyüleme kuvvetiydi.
17 Türkiye de arjantin Tango etkinlikleri tarihsel sıralaması Tarih, Orkestra, Şehir, Yer * 1937 Eduardo Bianco İzmir, İstanbul İzmir Enternasyonal Fuarı * 1951 Eduardo Bianco İstanbul Sinema Saray * Astor Piazzolla Y Su Quinteto İstanbul AKM & Otel Marmara * 1990 Quinteto HAMMAN İstanbul Fransa konsolosluğu * Viva El Tango Raul Garello Ankara Hilton, ve Selim Sırrı Tarcan İstanbul Sinema Fitaş
18 Türkiye de arjantin Tango etkinlikleri tarihsel sıralaması Tarih, Orkestra, Şehir, Yer * 1992 Tangomania "Sexteto Mayor" İstanbul Açıkhava Tiyatrosu * 1992 veya 1993 Teatro Tango İstanbul Cemal Reşit Rey * 4-8.Eylül.1994 Tango Pasion İstanbul Açıkhava Tiyatrosu * 10.Kasım.1994 Roberto Aussel-Mosalini İstanbul Cemal Reşit Rey * 8.Haziran.1995 Juan Jose Mossalini Y Su Gran Orquesta De Tango İstanbul Cemal Reşit Rey
19 Türkiye de arjantin Tango etkinlikleri tarihsel sıralaması Tarih, Orkestra, Şehir, Yer * Eylül.1997 Tango Pasion İstanbul Cemal Reşit Rey * 27.Eylül.1997 Tango Pasion İzmir * Buenos Aires Tango Trio İstanbul Çubuklu * Buenos Aires Tango Trio İstanbul Cemal Reşit Rey * Juan Carlos Caseras İstanbul Tepebaşı Casa D'Itialia
20 Türkiye de arjantin Tango etkinlikleri tarihsel sıralaması Tarih, Orkestra, Şehir, Yer * 24.Haz.1997 Gidon Kramer Le Gran Tango İstanbul Aya İrini * 4.Haz.1998 Garry Burton - Piazzolla Quinteto İstanbul Açıkhava Tiyatrosu * 7.Haz.1999 Quarteto CEDRON İstanbul AKM * 28.Şubat.1999 Amalita Baltar İstanbul Taksim Ministry Club * 6.Haz.1999 Buenos Aires Tango Anibal Panunzio Dance Company İstanbul Açıkhava Tiyatrosu
21 Türkiye de arjantin Tango etkinlikleri tarihsel sıralaması Tarih, Orkestra, Şehir, Yer * BANDONEON İstanbul AKM * Mar.1999 BANDONEON İstanbul AKM, Pera Palas * Nis.2000 BANDONEON İstanbul Boğaziçi Üniversitesi, ve Cemal Reşit Rey * 18.Kas.1999 Tango Real Quartet İstanbul Pera Palas * 22.Haziran.2000 Quejas De Bandoneon İstanbul Pera Palas
22 Türkiye de arjantin Tango etkinlikleri tarihsel sıralaması Tarih, Orkestra, Şehir, Yer * 5.Mart.2000 Tango Flores İstanbul Muammer Karaca Tiyatrosu * 18.Mart.2000 Sexteto Canyengue İstanbul Pera Palas * 18.Nisan.2000 BANDONEON İzmir * 2000 Yaz Sexteto Canyengue Marmaris Festivali * 8.Aralık.2000 Tango Pasion İstanbul Mydonose Showland