Balık yağı dışında ki doğal yiyeceklerde D vitamini çok az bulunur. Kemik ve kaslarımızın güçlü ve sağlıklı kalabilmesi için kalsiyuma ihtiyacımız vardır. Kalsiyumu depolayabilmek içinde D vitaminine ihtiyaç duyarız.
Güneşlenme sırasında D vitamini oluşumu, ışınların dik veya eğik gelmesine, bireyin ten rengine ve yaşına göre değişir. Kışın ışınlar eğik geldiğinden D vitamini oluşumu da yetersizdir. Yine esmer tenlilerde ışının etkisi daha azdır. Yaşlıların derisi ince olduğundan D vitamini oluşumu daha az olmaktadır.
ABD’deki ‘Food and Nutrition Board’ 1997 yılında yaptığı bir yayında çocuklara 400IU/gün, erişkinlere 200IU/gün ve yaşlılara 400IU/gün D vitamini verilmesini önermektedir
Gebelik ve Emzikli Dönemde D Vitaminine Dikkat Edin!
Gebe ve emzikli kadınlardan giyimlerinin özelliği olarak kapalı gezenlerin D vitamini almaları gerekebilir. Gebe ve emzikli kadınların günlük D vitamini gereksinimi 10.0 mikrogram, 400 IU olarak kabul görülmüştür.
Çocuklarda D Vitamini Gereksinimi Ne Kadar?
Bebeklerde günlük verilen 2.5-5.0 mikrogram (100-200IU) vitamin D’nin raşitizmi önlediği ve kireçlenmeyi sağladığı bulunmuştur. D vitaminin alınış şekli ve emilme durumu düşünülerek Birleşmiş Milletler Besin ve Tarım ile Sağlık Örgütlerince uzmanlar komitesi tarafından standartlaştırılan değerler; 0-6 yaş için 10.0 mikrogram, 400IU. 7 yaş ve daha yukarısı olanlar için 2.5 mikrogram, 100 IU olarak kabul görülmüştür.
Çocuklar için günlük verilen bir çay kaşığı balık yağı ile günlük gereksinimi karışlanabilir.
Uzun süre yüksek doz D vitamini içeren mamalarla beslenen bebeklerde kanda kalsiyum arttığı için, kalp ve böbreklerin kireçlendiği ve mental gerilik oluştuğu ortaya çıkmıştır. Aşırı D vitamini alımı çocuklarda kemik bozukluğu yapmaktadır.
D Vitamini Eksikliğine Bağlı Gelişen Hastalıklar Neler?
D vitamini yetersizliği il ilgili belirtiler iskelet sisteminde görülür. İskelet sisteminde ki belirtilerle ortaya çıkan hastalıklar raşitizm (rikets) ve osteomalasiadır.
Raşitizm: Özellikle süt çocuklarında ve ilk yaşlarda çok görülür. Bununla birlikte daha büyük yaştaki çocuklarda daha seyrek olarak görülmektedir. Raşitizmde kemikler yumuşar ve kolay bükülebilir bir hal alır. Bacaklarda X ve O biçimi çarpıklıklar meydana gelir. Dişler daha geç çıkar. Bıngıldak geç kapanabilir.
Osteomalasia: Bu hastalık daha çok yetişkin insanlarda görülür. Raşitizme kıyasla kemikler daha yumuşaktır. Fosfora göre kalsiyum çok azalmıştır. Sık doğum yapan, yetersiz ve dengesiz beslenen, kapalı gezerek güneşten yararlanamayan kadınlarda daha sık görülür.
D vitamini yetersizliğinin Tıp 1 Diyabet, romatizmal artirit, hipertansiyon ve bazı kanser türlerinin riskini artırdığı araştırmalar sonucunda kanıtlanmıştır.
Ülkemizde D vitamini eksikliği önemli sağlık sorunlarından bir tanesidir. Özellikle çocuklarda raşitizmin sık görülme sıklıklarının nedenleri arasında; yeni doğan bebeklerin çok sıkı giydirilip güneş ışınlarından mahrum bırakılması, çocukların (0-3 yaş arası) yiyeceklerinde D vitamininden yoksun besinlerin bulunması sorunları yer almaktadır. Özellikle kapalı giyinen annelerin sütlerinin, bebeklerinin kanlarında D vitamini düzeyi düşük bulunmuştur.
D Vitamininden Yararlanabilmek İçin Neler Yapmalıyız?
D vitaminin en iyi kaynağı üzerine düşerek belirttiğim gibi ‘’balık yağıdır’’. Bir önce ki yazımda da balık tüketiminin hayatımız için ne kadar önemli olduğunu vurgulamıştım. Mutlaka haftada en az ‘2 gün balık tüketin’’ D vitamini diğer hayvansal kaynaklarda çok az bulunur. D vitamininin en iyi kaynağından en önemlisi de elbette ‘güneş ışığıdır’ Bunun için günde en az 15-20 dakika güneşlenmenizi tavsiye ederim, bilhassa gebe anne adaylarının güneşlenmesi gerekir. Günlük D vitamini takviyesine başlamadan önce kan değerinizde D vitaminine baktırmanızı tavsiye ederim. D vitamininden yaralanmak ve mutlu bir ömür geçirmek için ‘güneşe doğru yürüyün’. Sağlıklı yarınlara…
Diyetisyen Ayşe DURAN
Özel Selçuklu Hastanesi