

Tektanrıcılık (Monoteizm) Nedir?
Tanrının dünyadan ayrı ve tek olduğuna inanma. Tek anlamına gelen monos
ve tanrı anlamına gelen theos deyimlerinden yapılmıştır. Bu inancı
taşıyan din ve öğretiler tektanrıcı 'dır. Köleci üretim düzenine özgü
köle-efendi ilişkisinin, tanrılık hiyerarşide fantastik yansımasıdır.
Çalışan Ve ezilen halk yığınları kullar (köleler), efendilerin efendisi
despot kral da tanrı'dır.
Köleci ideoloji eski Babil, Mısır, Hint, Urartu, İran'dan antikçağ
köleci devletlerine kadar efendilerin güçlerini tanrıdan aldıkları
inancını yaymıştır. Çalışanlar itaat etmeli ve boyun eğmelidirler, yoksa
tanrı kendilerini hem bu dünyada hem de ölümden sonra cezalandırır.
Boyun eğmeyenlerin tanrısal cezası olarak cehennem ve boyun eğip acı
çekenlerin tanrısal ödünü olarak cennet kavranılan da böylelikle
doğmuştur. Köleci üretim düzeni, çalışan yığınları baskıda tutmak için
bir devlet örgütünü ve bu örgütün başına da köle sahiplerinin temsilcisi
olarak bir despot-kralın getirilmesini gerektirmiştir.
Çoktanrıcılığın tanrıları da böylelikle tektanrı olmuştur. Bu aşamaya
ulaşmak için başka tanrıların da varlığını kabul ederek tek tanrıya
tapma evresinden geçilmiştir. Tektanrıcı üç büyük dinin kaynağı olan
Yahudilik, bu evrenin en belli örneklerinden biridir. Yahudiliğin
tektanrısı Yahova (İbr. odur anlamındadır), sayısız elohim (Ruhlar)
arasında bir eloah (Ruh, Allah)'tır.
Bizzat parmaklarıyla yazıp Musa'ya verdiği onbuyruk'un birincisinde de
bunu açıkça söyler: "Başka ruhlara tapmayıp sadece bana tapacaksın".
Yahudilikten doğmuş olan Hıristiyanlık da ünlü üçleme'siyle (Babaoğulkutsal
ruh) monolatrinin izlerini taşır. Bu anlamda tektanrıcılık, sadece
Müslümanlıkta gerçekleşmiştir denilebilir. Din tarihçilerinden Lods "monolatri,
çoktanrıcılığın özel bir biçimidir", Bouche-Leclerck "öteden beri
tektanrıcılık diye adlandırılan, hiyerarşiye bağlanmış çoktanrıcılıktan
başka bir şey değildir" der.
Köleci üretim düzeninin ilk evrelerinde, komşu ulusların tanrılarını da
kabul etmek zorunluluğu vardı; monolatrinin kaynağı bu zorunluluktur.
Onlarla ilişkiyi kesip kendi tanrısını tek bırakma olanağı zamanla
gerçekleşmiştir. Özellikle İsrailoğullarının kendilerini Mısır
köleliğinden kurtarıp uluslaştırabilecek tümüyle kendilerine özgü bir
tanrıya büyük gereksinimleri vardı, sayısız elohim'ler arasından bir
eloah seçmeleri gerekiyordu, Yahova (Bu sözcük şuradan geliyor: Musa,
Horeb dağında karşılaştığı çalılık ruhuna adını soruyor, o da "ben,
ben'imdir" karşılığını veriyor, böylelikle tanrının adı odur oluyor)
böylelikle meydana gelmiştir.
Derleyen: Sosyolog Ömer YILDIRIM
Kaynak: Atatürk Üniversitesi Sosyoloji Bölümü 1. Sınıf
"Felsefeye Giriş" ve 3. Sınıf "Çağdaş
Felsefe Tarihi" Dersi Ders Notları (Ömer YILDIRIM); "Felsefe Sözlüğü"
Orhan Hançerlioğlu