Hüseyin Rahmi Gürpınar Kimdir?
1864-1844 tarihleri arasında yaşamıştır. HALK romancısı. İstanbul’da doğdu, yine burada öldü. Doğru dürüst bir okul eğitimi görmedi. Ama kendi kendini yetiştirdi. Memurluğa da girmedi. Kalemiyle hayatını kazandı. Yazarlığa 1887’de Ahmet Mithat’ın Terciiman-ı Hakikat gazetesinde başladı. Ölünceye kadar da roman, hikâye, oyun ve makale yazdı. Hüseyin Rahmi, birçok bakımdan Ahmet Mithat ve Ahmet Rasim’le bir üçlü meydana getirir, 80 yaşında öldü. Kabri Heybeliada’dadır.
HÜSEYİN Rahmi Gürpınar, bu soyadını bilerek almıştır. Çünkü, bir romanının önsözünde söylediği gibi kendisi için yazı yazmak, roman tasarlamak belki su içmekten bile kolaydı. Herhangi bir günlük polis olayı hemen kafasında şekillenir ve romancı bunu birkaç gün, bazan da birkaç saat içinde koskoca bir eser haline getirirdi.
Bu çalışma tarzının gayet tabii sonucu, eserlerinin birlik ve bütünlükten yoksun olmasıdır. Tıpkı Ahmet Mithat gibi o da, bir yerde anlattığı olayı bırakır, o sıralarda okuduğu felsefeyle ilgili bir bahis üzerinde oldukça derinlemesine açıklamalara girişir, okuyucunun ne duyacağını, ne düşüneceğini hiç hesaba katmazdı. Bu yüzden, romanlarını derli toplu hâle getirebilmek için hemen yarısını çıkarıp atmak gerekir. Ama Atlas Kitabevi tarafından başlatılmış ve 1965’ten bu yana hemen tamamiyle bitmiş olan «Sadeleştirilmiş» eserlerinde bu yola gidilmemiş, yazarın yalnız bazı kelimeleri bugünün diline çevrilmekle yetinilmiştir.
Hüseyin Rahmi Gürpınar bir karakter romancısı değildir. Pek çevre romancısı da sayılmaz. Onun eserlerine hâkim olan Özellik olay’dır. Olayları en tuhaf ve en garip olanlardan seçer. Mizah ve karikatür, insanları gülünçleştirme, onun eserlerinde belki en canlı noktayı meydana getirir. İkinci büyük özelliği de diyaloglarının hârikulâde tabiî oluşudur. Hemen her eserde işaret edildiği gibi, Hüseyin Rahmi, İstanbul’un kenar mahalle halkını, bilhassa kadınlarını, onlara mahsus konuşma tarzıyle mükemmel şekilde tespit etmiştir. Devrin züppelerini, şıpsevdilerini, alafranga heveslilerini, bilgisizlerini, ahlâksız ve yobazlarını eşsiz bir başarı içinde çizmiştir. Ancak bunlar, gerçek kişilerden, yani karakterlerden ziyade herkeste bulunan niteliklerin suni olarak derlenip toparlanmasından doğma, uydurma kişiler olmuştur.
Çevresine iyimser bir gözle bakan romancı, insanları mutlaka düzeltmeğe kararlıdır ve edebiyatın da görevinin bu olduğuna inanır. Bu sebeple de, okuyucuyu elinden geldiği kadar aydınlatmaya gayret eder. Roman, onun elinde, halkı oyalamak ve eğitmek için bir vasıtadır.
Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın defalarca basılmış, filme çekilmiş, radyoya adapte olunmuş, hattâ piyes haline getirilmiş romanı çoktur. Bunlar içinde en tanınmışları şunlardır: Şık (1889), Mürebbiye (1899), Metres (1899), Nimetşinas (1901), Şıpsevdi (1911), Kuyrukluyıldız Altında Bir İzdivaç (1912), Gulyabani (1912), Hakka Sığındık (1919), Son Arzu (1922), Cehennemlik (1924), Kokotlar Mektebi (1928) v.s. Hikâye kitapları arasında en popüler olanı İki Hödüğün Seyahati (1933) dir.
Kendisi hakkında açılan bir dâvayı bile roman konusu yapacak kadar eseriyle günlük hayatım biraraya getiren Hüseyin Rahmi Gürpınar, insan içine fazla karışmayan, kırk yıla yakın oturduğu Heybeliada’daki köşkünde yaşayan, ama konularını bu yüzden İstanbul ve çevresinden seçen güleç yüzlü, zayıf, ortaya yakın boylu bir insandı. Yakınlarının verdiği bilgiye göre çocukluğu hep köşk ve konak kadınları arasında geçtiği için onlara ait cümle kuruluşlarını bütün özellikleriyle öğrenmişti.
1942’de ilk yazıları çıkalı elli yıl olmuş yazarlar için 1943 yılında yapılan jübile dolayısıyle Hakkı Tarık Us’un hazırladığı albüme o da el yazısını göndermişti. Hüseyin Rahmi’nin bu vesileyle gönderdiği yazı, dünyaya ne gözle baktığını güzel ifade eder: «Moda tarihinde kadın şapkaları hiç bir zaman bugünkü kadar maskara şekiller almamıştır. Hokkabaz Salamon’un baratası, soyları külâhı, maymun takkesi onlardan daha az gülünçtür. Her yumurta tavuk olaydı dünya geniş bir kümese dönerdi.»
Hüseyin Rahmi Gürpınar, 1936 – 1943 yılları arasında milletvekili olarak TBMM’ne girdi. Fakat, milletvekilliği ve politika ile uğraşmak, ona, yazarlıktaki hazzı vermemişti. Bunu, sırası geldikçe dostlarına söylerdi.
Seksen yaşında hayata gözlerini yuman ünlü romancı, hiç evlenmemişti. Bunun nedenini soranlara, «Evlilik çağında bulunduğu sıralarda, kendini durup dinlenmeden kalemine verdiğini» söyler ve «tam evlenmeyi düşünecek sırada da, bu çağın çoktan geçtiğini farkettiğini» ilâve ederdi.
Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın kabri İstanbul’da Heybeliada’dadır. Ayrıca, Heybeliada iskelesinde, bir de büstü vardır.
Kaynak: 100 Ünlü Türk,