OKUMA GÜÇLÜĞÜ İÇİN SU OKUMA YAZMA
Okumanın nasıl öğrenildiği ve nasıl öğretilmesi gerektiği üzerine yıllardır süregelen tartış- malar, son yılların bilimsel araştırmaları ile netlik kazanmaya başlamıştır. İngiliz dili gibi yazım dilinin düzensiz olduğu ülkelerde çocukların okuma yazmayı öğrenmeleri büyük uğraşlar gerektirmektedir. Yazım dilinin karmaşık olduğu kültürlerde Okuma Bozukluğunun (Disleksi) görülme sıklığı da artmaktadır. Okuma Bozukluğunun yo- ğun olduğu Fransa, İngiltere ve Amerika Birleşik Devletlerinde okuma öğretimi üzerine yapılan bilimsel araştırmaların bulguları, çocuklara okumayı öğretmenin en pratik ve işlevsel yolunun sesbirimsel okuma öğretim yöntemi olduğu üzerinde yoğunlaşmaktadır. Ayrıca bu nörobiliş- sel araştırmalar okumayı öğrenmenin konuşma edinimi gibi doğal bir sürecin ürünü olmadığı- nı, okumanın dolaysız ve doğrudan öğretilmesi gereken bir beceri olduğu görüşünü de doğrulamaktadır. Sesbirimsel yöntem Kanada, İngiltere, A. B.D ve Avustralya gibi İngilizcenin konuşulduğu ülkelerde yaygın olarak kullanılmaktadır. Fransız çocukları da okumayı sesbirimsel yöntemle öğrenmektedir. Söz konusu ülkelerde çocukların okumayı öğrenmeleri uzun yıllar almaktadır. Onun için bu ülkelerin çocukları, erken okuma eğitimine tabi tutulmaktadır. Fransa’da çocuklar okumayı öğrenmeye 5 yaşında başlarken, şeffaf bir yazım diline sahip olan Finlandiya’da okuma öğretimine 7 yaşında başlanmaktadır. Sesbirimsel yöntemde ana dilin konuşma seslerinin temsilleri (harfler) sözcükler oluşturulabilecek bir düzen içerisinde ya ses grupları ya da belirli bir ses sıralamasıyla öğretilir. Konuşma seslerinin öğretim sırası belirlenirken, ana dilin ses yapısını kavramaya olanak sağlayacak sık kullanılan sesler tercih edilir. Harf isimleri kesinlikle öğretilmez. Okumayı henüz öğrenmemiş çocukların harf isimlerini (alfabetik sıralamadaki harf isimleri) öğrenmeleri okumayı kolaylaştırmaz. Tam aksine okuma öğrenimini zorlaştırır. Harfler konuşma seslerinin temsilleri olarak öğretilir. . Örneğin s harfinin karşılığı ‘’se’’ değildir. Sözcük sonlarında söyleyip, duyduğumuz haliyle; ‘’sss’’ şeklinde seslendirilir.
Materyale Dair Açıklamalar Bu materyal okuma öğrenimi sırasında ortaya çıkan özel öğrenme sorunlarının incelenmesinin yanı sıra, sınıf ortamındaki deneysel öğretim çalışmalarının ürünü olarak doğmuştur. 2009 yılından bu yana Özel Eğitim Sınıflarındaki öğrenciler ve çeşitli nedenlerle okumayı öğrenememiş onlarca çocukla bireysel okuma öğretim çalışmaları yapılmıştır. Sesbirimsel öğretim yönteminin dilimize uygun okuma öğretim basamakları, eğitim ortamlarındaki (sınıf ve bireysel) deneysel çalış- maların sonuçları değerlendirilerek tasarlanmış- tır. “Çocuklar okuma yazmayı daha kolay nasıl öğ- renebilirler?” sorusuna cevap vermek için yapılan bu çalışmalar, sonuçta bir öğretim materyaline dönüştürülmüştür.
1. Materyalin 1. Aşamasında a, e, ı, i, o, ö, u, ü, sıralaması ile ünlü konuşma sesleri öğretilerek, okuma yazmaya başlangıç yapılmaktadır. Ünlü konuşma sesleri, harf ses bağdaşımının en kolay öğretilebileceği nitelikteki seslerdir. Net bir şekilde telaffuz edildikleri için işitsel yolla da kolay hissedilirler.
2. Öğretimin 2. Aşaması okuma öğretiminin en kritik ve özgün aşamasıdır. Öğretim ,hece ve sözcük okuyabilme mekanizması kavratmaya odaklanmıştır. Bu aşamada s, m, n, z, r sırasıyla ünsüz konuşma seslerinin öğretimine geçiş yapılmaktadır. Çünkü bu seslerin hava yolundaki ‘’yayılımları’’ yüksektir. Ünlüyle birleştirildiklerinde, oluşan heceler tek solukta kesintisiz telaffuz edilebilmektedir.
3. İkinci aşamamın ses sıralaması, günlük konuşma diline uygun anlamlı sözcük ve söz dizelerinin üretilmesine imkan veren sesler seçilerek oluşturulmuştur. Harf ses bağdaşımının sistematik öğretimi, mutlak biçimde, anlamlı sözcüklerin okunup yazılmasıyla paralel öğretilmektedir. Çocuklar okuma yazmanın konuşmayla olan bağını okudukları sözcüklerin sunduğu anlamlar sayesinde kavrayabilirler. Okumanın, çocukların günlük konuşma dilinde sıklıkla kullandıkları sözcüklerle öğretilmesi, okumayı öğrenme merakını ve heyecanını da diri tutmaktadır.
4. Materyalde okuma öğretimi küçük adımlara bölünerek basamaklandırılmıştır. Okuma öğretimi heceden sözcüğe, sözcükten sözcük grubuna, sözcük grubundan cümleye ulaşan hiyerarşik bir düzen içinde yapılmaktadır.
5. Öğretimin bütün aşamalarında, sözcükler mümkün olduğunca gerçek fotoğraflarla resmedilmiştir. Bu fotoğraflar okunan sözcüklerin doğru anlamlara bağlanabilmesi içindir. Anlamı bilinmeyen sözcüğün işaret ettiği varlığın fotoğrafı yeni sözcüklerin öğrenilmesine olanak tanımaktadır.
6. Görsel destekli sözcük ve cümlelerle yapılan okuma çalışmaları, okuma içeriğini zenginleştirirken öğrenilenlerin tekrar edilmesine de yardımcı olmaktadır.
7. İşitsel yolla işlenmesi ve ayırt edilmesi zor olabilecek sesler için ek öğretimler yapılmaktadır. Öğretimler harf ses dönüşümü ve ses anlam ilişkisinin pekiştirilmesine dayanmaktadır. Her yeni ses öğretim aşamasında, daha önceden öğrenilmiş seslerin tekrar edilerek pekiştirilmesine dikkat edilmiştir.
8. Okuma ve yazma öğretimi birlikte yürü- tülmektedir. Ancak okumayı öğretmek öncelikli hedefimizdir. Okumayı öğrenmek, yazmanın öncülüdür. Çocuklar okuyabildikleri sözcükleri yazmalıdırlar. Yazma kolaylığı açısından dik temel harflerle öğretim yapılmaktadır. El parmak kasları yeterince gelişmemiş, el göz motor fonksiyonlarını gerektiği gibi kullanamayan ancak okumayı öğrenebilen çocuklar için farklı yazma biçimleri önerilmektedir. Böylesi güçlükleri olan çocuklar okuma öğreniminden yazamadıkları için alıkonulmamalıdır. Yazma becerilerinin geliştirilmesi,uzun soluklu çalışmaları gerektirecektir. Yazma güçlüğü olan çocukların yazma yetenekleri desteklenirken, farklı yazma yöntemleri kullanılarak yazım çalışmaları farklılaştırılıp, kolaylaştırılabilir. Klavye kullanarak, plastik harfler vb. gibi harf şablonları kullanılarak sözcükleri yazma egzersizleri önerilmektedir.
Çocuklarımıza faydalı olması dileğiyle...
Su Okuma Yazma Öğretim Serisi, okuma yazma öğreniminin başlangıç ve ilerleme aşaması için geliştirilmiştir. Okuma yazmaya hazırlık çalışmalarını içermemektedir. Kullanıcılar ihtiyaçları olduğunda, okuma yazmaya hazırlık çalışmalarına www.suokumayazma.com web sitesi adresinden ulaşabilirler.
TAYLAN ÖZGÜR KEŞOĞLU