Toz Şeytanları, Satürn’ün Uydusu Titan’da Hidrokarbon Tepeleri Gezebilir
AGU’nun Geophysical Research Letters dergisindeki yeni araştırmaya göre, Güneş sistemindeki en Dünya benzeri olabilecek garip, uzak dünya olan Satürn’ün büyük ay Titan’ındaki meteorolojik koşullar, toz şeytanlarının oluşumuna elverişli görünüyor.
Eğer doğruysa, bu kuru kasırgalar, Mars’ta olduğu gibi Titan yüzeyinde birincil toz taşıyıcıları olabilir.
Satürn’ün sistemini 2004’ten 2017’ye kadar gezen Cassini uzay aracı, ayın ekvator bölgesindeki yüzeyin% 30’unu kaplayan kum tepelerini ve büyük bir toz fırtınasını gözlemledi.
Idaho’daki Boise State Üniversitesi’nde gezegensel bir bilim insanı ve yeni çalışmanın baş yazarı olan Brian Jackson’a göre, Titan’ın kumulları üzerindeki tozun ayın atmosferinden yağan hidrokarbon aerosolleri olduğuna inanılıyor. Dünya veya Mars’ta bulunan daha tanıdık kumun aksine muhtemelen plasiğimsi bir dokuya sahiptir.
Nadir, büyük toz fırtınaları etkileyici görünür ancak toz şeytanları, rüzgarın Mars veya Titan’a göre daha etkili olduğu Dünya’da bile atmosfere daha fazla toz ekler.
“Titan’ın yüzeyindeki rüzgarlar genellikle çok zayıftır. Büyük bir fırtına olmadıkça, muhtemelen o kadar rüzgar yoktur ve bu nedenle, eğer varsa, toz şeytanları Titan’daki ana toz taşıma mekanizmalarından biri olabilir.”dedi Jackson.
Titan’da toz şeytanları gözlenmedi. Yeni çalışmanın yazarları, 2005’te Cassini’nin Huygens probunun kısa ziyareti sırasında ,ayın yüzeyinden elde edilen verilere meteorolojik modeller uygulayarak toz şeytanlarının olası varlığını tahmin ettiler.
Tozlu gizem
Güneş ışığı zemini ve yüzeye yakın havayı ısıttığında toz şeytanları kuru, sakin koşullarda oluşur. Artan sıcak hava, çevrinti içinde sıkışan kum ve toz tarafından , belirgin kılınan girdaplar yaratır. Toz şeytanları, kasırgalarla bazı fiziksel özellikleri paylaşır ancak her zaman kurudurlar ve büyük ve yıkıcı şekilde büyümezler. Ancak bilim insanları, toz şeytanlarının işleyişini tam olarak anlamıyorlar.
“Gördüğümüz rüzgar hızlarına bağlı olarak toz şeytanının ne kadar toz kaldırması gerektiğine dair rakamları eklediğimizde, beklediğimizden daha fazla toz kaldırabilecek gibi görünüyorlar. Bu tozu çekmelerine yardımcı olan başka bir mekanizma olabilir ya da denklemler yanlış.” dedi Jackson.
Jackson ve öğrencileri, Güneydoğu Oregon’daki Alvord Çölü’nde, meteorolojik enstrümanlar taşıyan küçük hava uçağıyla, içine bakmak için sürekli bir çaba içinde toz şeytanlarını kovaladılar.
Kızıl Gezegendeki son derece kuru koşullar, Mars yazları boyunca, çok büyüyebilen ve 8 kilometre (5 mil) yüksekliğe ulaşan birçok toz şeytanı yaratır. Mars’ın atmosferi o kadar incedir ki, saatte 200 mil rüzgar bile hafifçe parlar. Bu, toz şeytanlarının toz kaldırma gücünü Mars’taki küresel toz hareketi için önemli hale getirir.
“Mars’ın yüzeyindeki toz şeytanlarını izleyebilir ve iç yapılarının neye benzediğini görebiliriz ancak bu bize ne kadar toz kaldırdıklarını söylemez. Mars’ın atmosferi gerçekten, gerçekten tozlu ve toz, iklimde önemli bir rol oynuyor. Toz şeytanları, baskın mekanizma olmasa da, muhtemelen tozu kaldırmak için en önemli mekanizmalardan biridir. ”dedi, Jackson.
Titan’da mevcutlarsa, Titan yüzeyindeki rüzgarlar zıt bir sebeple yumuşak olduğu halde ,toz şeytanları da benzer şekilde önemli olabilir.Titan’ın atmosferi Dünya’nın yoğunluğunun bir buçuk katıdır ancak ay Dünya’nın yerçekiminin sadece yedide birine sahiptir. Jackson’a göre bu, Titan’ın atmosferinin hareket etmesini zorlaştırıyor.
“Sadece bu; muazzam, kabarık bir atmosfer. Çok fazla havaya sahip olduğunuzda çalkalanmasını sağlamak zor. Bu yüzden Titan’ın yüzeyinde bildiğimiz kadarıyla genellikle büyük rüzgarlar görmüyorsunuz. ”dedi, Jackson.
Dünya’da olduğu gibi Titan’ın atmosferi de çoğunlukla azottur ancak ayrıca doğal gazın ana bileşenleri olan etkili miktarda etan ve metan içerir. Titan, bilim insanlarının akan nehirlere ve sıvı yüzey göllerine dair kanıtlar gözlemledikleri Dünya’dan başka tek dünyadır ancak bilim insanları soğuk, uzak aydaki bu Dünya benzeri özelliklerin su değil, sıvı hidrokarbon olduğuna inanmaktadır.
Yeni çalışmanın toz şeytan tahmininin onaylanması, NASA’nın Dragonfly görevinin 2034’te gelmesini beklemek zorunda kalabilir. Ayın yüzeyini araştırırken, toz şeytan karşılaşmalarından zorlanma olasılığının , büyük octocopterle uğraşmaya göre düşük olacağını söyledi, Jackson.
Çeviri:Simge Kara
Kaynak:More information: Brian Jackson et al. Dust Devils on Titan, Journal of Geophysical Research: Planets (2020). DOI: 10.1029/2019JE006238