Dünyamız ısınıyor, buzullar eriyor, sular yükseliyor ve ekilebilir alanlar gün geçtikçe azalıyor. Temiz su kaynaklarımız kritik seviyelerde; nesli tükenen bitki ve hayvan türlerine ise her geçen gün bir yenisi ekleniyor. Dünyamız, dolayısıyla da geleceğimiz için bir şeyler yapmamız şart. İşte bu aşamada imdadımıza geri kazanım fikirleri yetişiyor. Neredeyse herkesin aşina olduğu geri dönüşüm kavramının kapsamını genişleten, çağımızın ihtiyaçlarına daha iyi cevap veren bir kavram, geri kazanım. Zira doğa için alarm çanlarının çaldığı, içinde bulunduğumuz bu dönem; elimizdeki tüm kaynakları, çöpleri dahi verimli bir şekilde doğaya yeniden kazandırmamız gerektiğini söylüyor.
Geri Kazanım Neleri İçeriyor?
Geri kazanım; geri dönüşüm (recycle), ileri dönüşüm (upcycle) ve aşağı dönüşüm (downcycle) tekniklerini içeriyor. Bu teknikleri bilmek ve doğru tanımlamak ambalaj atıklarından elektronik atıklara, doğaya zarar verebilecek her çeşit maddeyi doğru ayrıştırmamızı ve yeniden kazanmamızı sağlamak adına önemli. Çünkü atıkların yeniden kullanılabilir hale gelmesi için kullanılan yöntemler arasında belirgin farklılıklar var. Yani her atık farklı bir yöntemle doğaya kazandırılıyor. Dönüşüm projelerinin doğru kurgulanması içinse bu farklılıkların iyi bilinmesi gerekiyor. Atık malzemenin kendisiyle aynı maddeye dönüştürülmesi (kağıt gibi) geri dönüşüm, kendisinden daha yüksek faydaya ve değere sahip bir maddeye (kağıt bardak gibi) dönüştürülmesi ileri dönüşüm, daha düşük değere sahip bir materyale dönüştürülmesi (kumaşın 2. kalite ipliğe dönüştürülmesi gibi) ise aşağı dönüşüm oluyor.
Çöp Kurgulama Dönemi
Biz son kullanıcılar yani tüketiciler olarak hangi malzemelerin bu süreçlerde kapsamlı bir şekilde yer aldığını bilirsek satın alma alışkanlıklarımızı da buna göre şekillendirilebilir, tabiri caizse “çöpümüzü kurgulayabiliriz”. Böylece çevre zararını en aza indirgeyebilir, geri dönüşüm projelerine destek olabiliriz. Hedef ise her daim ileri dönüşüm. Neden mi? İleri dönüşüm teknikleri ile çöpe atılan eşyaları, atık malzemeleri daha iyi kalitede, çevreye daha duyarlı malzeme ve ürünlere dönüştürmek mümkün. Bu yöntemle malzemelerin faydalı ömrü uzatılarak hem insanlar hem de doğa için maksimum fayda sağlanıyor. Aşağı dönüşüm ise ürün ve malzemeleri kendilerinden daha düşük bir değere çeviriyor. Örneğin yüksek kaliteli kağıt geri dönüştürüldüğünde ancak düşük kaliteli karton ve ambalaj kağıdı elde ediliyor. Ayrıca aşağı dönüşümün bir sınırı var. Mesela kağıt yaklaşık yedi kez dönüştürülebiliyor; sonrasında kullanılamaz hale geliyor. Yani çöp oluyor. Aslında burada bir diğer amaç da çöpü en aza indirgemek. Özellikle kağıt ve plastik aşağı dönüşüme en çok maruz kalan hammaddeler yani dönüştürülseler dahi bir süre sonra çöp oluyorlar. Bu nedenle çevreyi ve dünyamızı korumak için en çevre dostu yaklaşım bu ürünleri satın almayı ve tüketmeyi bırakmak gibi gözüküyor.
Geri kazanım yeni ve akılcı tekniklerle dünyanın umut ışığı olabilir; elbette insanoğlunun bilinçli ve duyarlı yaklaşımıyla…