Kitlesel fonlama (crowdfunding) ya da kitle fonlaması; arkadaşlar, aile ve bireysel yatırımcıların ortak çabasıyla internet üzerinden önerilen bir girişime veya projeye sermaye toplanmasını sağlayan bir fonlama yöntemidir.Sermayenin toplanmasında finansal katkısı bulunan destekçiler, sadece bağış yapabildiği gibi aynı zamanda yatırım yaptığı projeden hisse veya ilk üretim ya da hizmet kazancı karşılığında da destek olabiliyor.Kitlesel fonlama hacminin Dünya Bankası araştırmalarına göre 2025 yılına kadar 90 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Mart ayında Ekonomiden Sorumlu Başbakan Yardımcısı Mehmet Şimşek, ülkemizde de Hazine Müsteşarlığının kitle fonlaması ile ilgili kanun çalışmalarının devam ettiğini belirtmişti.
Kitle fonlaması nasıl ortaya çıktı? 2012 yılının ortalarından itibaren popüler olmaya başlayan “kitle fonlaması” teriminin ilk kez 2006 yılında video projesine sermaye desteği arayan Michael Sullivan tarafından kullanıldığı biliniyor.
Kitle fonlaması, Michael Sullivan gibi sermayesi olmayan girişimcilerin internet üzerinden projelerini anlatarak; arkadaşlar, aile ve bireysel yatırımcılardan finansal destek toplanmasını sağlıyor.
Kitlesel fonlama desteği nasıl toplanıyor?
İyi bir projesi olan fakat sermayesi olmayan bir girişimci, projesinin tüm detaylarını kitlesel fonlama siteleri aracılığıyla paylaşıyor. Projeye ilgi gösteren birey ya da kurumlar proje için finansal destek sağlıyor. Verilen bu destek karşılıksız bağış olabileceği gibi aynı zamanda hisse, faiz ile borçlanma veya gelecekteki kazançlardan belirli bir miktar pay alma seçeneğiyle de olabiliyor. Bu tamamen girişimcinin projesine nasıl destek almak istediğiyle alakalı bir durum. Her şeyin internet üzerinden gerçekleşiyor olması da kitle fonlamasının en güzel yanı.
Kitle fonlamasında “bağış” tercihini göz ardı edecek olursak, hem girişimci hem de yatırımcı için kazançtan söz edebiliriz. Girişimci, projesini hayata geçirirken, yatırımcı da yatırımı karşılığında bedel alıyor. Her iki taraf için de kazançlı.
Kitlesel fonlamanın internet üzerinden yapılıyor olması herkesi yatırımcı veya projesine sermaye arayan bir girişimci konumuna getirebiliyor. Projeniz varsa bugün hemen projenize ait detayları hazırlayıp, sermaye toplamaya başlayabiliyorsunuz. Yatırım yapmak ve karşılığında yüksek kar sağlamak istiyorsanız, ilginizi çeken ve gelecek vaat eden projelere bedel karşılığında destek olabiliyorsunuz.
Geçen gün yazmıştım, yüksek kar getiren alternatif yatırım araçları arasında artık kitlesel fonlama da ön plana çıkmaya başladı. Her yatırımcının istediği miktarlarda yatırım yapabilmesi ve projeleri kendi araştırma ve değerlendirmeleri sonucu tercih edebilmesi kitle fonlamasının bambaşka ve kazanç potansiyeli yüksek bir alternatif yatırım aracına dönüşmesini sağlıyor.
Yüksek kazanç potansiyeliyle bir yatırım aracı olarak kitlesel fonlama
Kitlesel fonlama yöntemiyle proje sahibinin nasıl destek almak istediğine bağlı olarak çeşitli seçeneklerle destek talebinde bulunabileceğini belirtmiştim. Bu seçenekler; bağış, ödül, hisse ve borçlanma karşılığında olabiliyor.
Bağış ve ödül karşılığında toplanan sermaye, bağış miktarı kadar destekçilere taahhüt edilen ödüllerden oluşabiliyor. Örneğin, geçen yıl bir İngiliz vatandaşı Yunanistan için kitlesel fonlama sitesi Indiegogo üzerinden bağış toplamaya başlamış; 3 euro bağış yapana kartpostal, 6 euro bağış yapana beyazpeynir gibi küçük ödüller vereceğini taahhüt etmişti. Mesela bu kişi organik gıda ürünleri satan projesi için bağış topluyor ve karşılığında bağışçılara ödül olarak beyazpeynir veriyor da olabilirdi. Söz gelimi, bu gibi benzeri örnekler bağış veya ödül karşılığında kitlesel fonlamaya örnek gösterilebilir.
ABD, İngiltere, Japonya ve Yeni Zelanda’da bağış veya ödül karşılığında yasal düzenlemelerle destek toplanabilmektedir.
Benim asıl ilgimi çeken ve değinmek istediğim yöntem ise hisse veya borçlanma karşılığında kitlesel fonlama. Hisse karşılığı kitlesel fonlama ABD, İngiltere gibi ülkelerde yasal olarak mümkün olmasa da Kanada, İsveç ve Fransa gibi ülkelerde yatırımcılara destekleri karşılığında hisse vermek mümkündür. Aynı şekilde ülkemizde de henüz hisse karşılığı kitlesel fonlamanın Türk Ticaret Kanunu ve Sermaye Piyasası Kanunu çerçevesinde mümkün olmadığı belirtiliyor. Fakat, Ekonomiden Sorumlu Başbakan Yardımcısı Mehmet Şimşek, kitlesel fonlama ile ilgili konuşmasında yatırımcılara yönelik “girişimlerden de yüksek miktarda kar elde etme imkanı” ifadesini kullanmıştı. Bu ifaden çıkarımla kitle fonlaması ile ilgili kanun çalışmalarının yalnızca ödül veya bağış seçeneklerinden ibaret olmayacağını öngörmek yanlış bir tahmin olmayacaktır.
Kitlesel Fonlama, sen, ben gibi insanların, yani kitlelerin, bir araya gelerek bir projeye kendi paraları ile destek olmalarıdır. Yani kısaca, az sayıda insandan büyük miktarlarda sermaye bulunması yerine, internet üzerinden açılan bir tanıtım sayfasının paylaşımı ile çok sayıda insandan küçük miktarlarda destek istenmesidir. Destekçiler karşılık olarak Proje ile ilgili ödüller elde ederler.Kitlesel fonlama(crowdfunding) dijital devrimin ardından ortaya çıkan, en kısa tanımıyla projeniz için ihtiyaç duyduğunuz parayı destekçilerinizden ufak veya büyük miktarlarla topladığınız bir kaynak yaratma sistemi.
Proje sahipleri kitlesel fonlama sitelerine projelerini ekliyorlar. Ardından platformu ziyaret eden herkes inandığı projeyi dilediği miktarda destekleyebiliyor. Bu desteklerin karşılığında proje sahipleri irili ufaklı fark etmeden her desteğe özel sunduğu ödülleri destekçisine iletiyor.Öncelikle kitlesel fonlama siteleri üzerinden projeler yayınlanır. Bu sitelerin ‘thinking’ aşamaları vardır. Bu aşama da proje fonlamaya açılmadan site ziyaretçilerinden bu proje ile ilgili yorumları alınır ve başarıya ulaşabilecek projeler fonlamaya açılır. Proje fonlamaya açıldıktan sonra, bireysel destekçiler ödül,kredi veya hisse vaadi karşılığında projeye destek olmak amacıyla belli bir bedel ödeyerek finansman desteğinde bulunurlar.
Fon temininde her platform farklı yol izleyebilir. Ancak genelde ödemeler aracı konumdaki crowdfunding platformuna gerçekleşir ve bu hesapta proje için verilen finansman destekleri toplanır. Eğer proje öngürülen sürede hedef rakama ulaşırsa, platform sahibi komisyonunu alarak fonu proje sahibine aktarır.
Bazı platformlar öngörülen sürede projenin hedefine ulaşamaması halinde, o zamana kadar toplanan fonları kesinti yapılmadan destekçilere iade eder. Bazıları ise hedeflenen rakama ulaşılamamış olsada, o ana kadar toplanan fonu proje sahibine öder.
Toplanan fonların gelir vergisine tabi tutulması ise ancak gelir vergisi açısından vergiyi doğuran olayın gerçekleştiği dönemde beyan edilmesi ile olur.