Maliye Teorisinde en çok üzerinde durulan ve çözümünde net yöntemler bulunmayan iki konudan biri ‘Piyasa Başarısızlığı’ diğeri ise ‘Devlet Başarısızlığı’ konusudur. Seçimlerin yaklaştığı bu dönemde hem size oy verme konusunda siyasileri şöyle bir kafanızda tartma konusunda hemde genel bu başarısızlıklara göre devletimizin durumunu değerlendirmeniz açısından faydası olacağını düşünüyorum.
Peki maliye teorisi olarak ‘devlet başarısızlığı‘ nedir?
Devlet başarısızlığı teorik olarak: devletin ekonomiye yaptığı müdahalelerin olumsuz sonuçlarını ifade eder. Yani kamu kesiminin aşırı büyümesi, hantallaşması, yönetim kademelerindekilerin sınırsız yetkiye sahip olması ve kendilerine yüklenen görevi yerine getirememesi ya da getirirken adil davranmaması olarak değerlendirilebilir.
Bu başarısızlıklardan biri Politik Miyopluk olarak nitelendirilen kamu maliyesinde alınan kararların kısa vadeli değerlendirilmemesi ve uzun vadeli programlar yapılmamasıdır. Bunu daha çok bir seçim dönemi boyunca etki gösterebilecek projeler olarak düşünebiliriz. Yeniden seçilebilmek için ülkemizde geçmiş tarihten beri sık sık gördüğümüz seçim dönemlerinde memur alınması, yol-kaldırım yapılması örnek gösterilebilir.
Bununla beraber bir piyasa elemanı olan devlet ve devleti yöneten politikacıların dahil olduğu Politikada Tam Rekabetin Geçerli Olmaması sorunu bir diğer başarısızlıktır. Bu tıpkı piyasa ekonomisi gibi siyasi karar alma sürecinde de tam rekabetin olmamasıdır. Bir diğer ifade ile çoğulcu demokrasinin geçerli olmamasıdır. Bildiğiniz üzere şuan yürürlükte olan 82 Anayasası çoğunlukçu bir anayasa. Yani çoğunluğa sahip olanın sözünün geçtiği bir sistem. Bu nedenle çoğulcu demokrasilerde geçerli olan toplumsal tercihlere dayalı olmayan kamusal mal ve hizmetler üretmek, demokratik olmayan yasaklar, seçmenlerin bilgisizliği, ilgisizliği, şeffaflığın bulunmaması, propaganda ve yanlış yönlendirmelerin olması politikada tam rekabeti engelleyen durumlardır.
Ekonomideki dışsallıklar gibi Politikada da dışsallıklar mevcuttur. Bu politik dışsallıklardan bazıları: siyasi iktidarın kendi yandaşlarını koruması, kollaması, ekonomik kaynakların adil tahsisi yerine belli gruplar arasında yayılması olarak nitelendirilebilir. Rant kollama, dağıtma da bir başka politik dışsallıktır. Politikaya etki eden bazı çıkar gruplarına yönelik veya onların istekleri doğrultusunda kararlar almak rant sorununu ortaya çıkaracaktır.
Ülkemizde zaman zaman görebildiğimiz bir diğer devlet başarısızlığı ise milli kaynakların belli bölgelere aktarılmasıdır. Örneğin bir siyasilerin kazanamadıkları bir seçim bölgesine gereğinden fazla yatırım yapması, ihtiyaç fazlası hizmet sunması ya da ülke kaynaklarının belli bölgelere dağıtılması örnek olarak verilebilir. Türkiye açısından örnek verirsek, İzmir CHP’nin kalesi, Antalya, Baykal’ın evi, Konya Erbakan’ın memleketi (bu arada geçenlerde öğrendim N.Erbakan Sinoplu’ymuş.) gibi örnekler ve bu şehirler üzerindeki siyasiler yoğunlaşmalar örnek olarak gösterilebilir.
Belkide sadece kamu maliyesi açısından değil demokratik sistemlerde ya da anayasal düzende en çok tartışılan konulardan biri olan yönetim şeklinde kuvvetler ayrılığının bulunmaması, yasama, yürütme ve yargının tek elde toplanması ve erklerin dağılmamasına bağlı olarak alınan iktisadi kararların denetiminin ve mali araştırılmasının sayıştay gibi denetçi kurumlar tarafından şeffaf olarak incelenmemesi teoride devletin başarızlığı nedenleri arasındadır.
Tüm bunlara bağlı olarak politikada gereksiz ve aşırı harcamalar sorunu karşımıza çıkmaktadır. Siyasiler harcadıkları paraların kendi paraları olmadıklarının farkındalar. Bu nedenle rasyonaliteye uymayan kararlar alınması ve harcama yapılması çoğu zaman karşımıza çıkmaktadır. Kamusal malları tüketen bizlerde aynı bilinçte hareket ederek ortak kamusal malları kullanırken özen göstermiyor ve devletin başarızlığına ortak olarak kaynak israfına neden oluyoruz.
Ne aradılar:
- devlet başarısızlıkları nelerdir
- Devlet basarisizliklari
- devletin başarısızlık nedenleri
- devletin başarısızlığı
- politik miyopluk