Dalga dalga yayılıyor… İran'daki eylemlerin asıl nedeni ne?
İran’da yüz binler sokakta, Perşembe günü Meşhed kentinde başlayan protestolar ülkenin farklı kentlerine de geneline yayıldı.
İran aslında doğalgaz zengini bir ülke. Ama yıllardır süren ambargo, yönetimsel hatalar ve yolsuzluklar nedeniyle ülkenin zenginliği halkın cebine yansımıyor. İranlılar işte buna isyan ediyor. 40 yıldır devam eden Molla rejimi ve baskılar da bu eylemlerde etkili elbette.
Şiilerin kutsal kentlerinden biri sayılan, ülkenin ikinci büyük kenti Meşhed’de kalabalık gruplar, önceki gün ekonomik durumu ve artan işsizliğe karşı gerekli mücadelenin gösterilmediği gerekçesiyle sokaklara çıktı. “Ruhani’ye ölüm”, “Diktatöre ölüm” ve “Suriye’den çıkın, bizi düşünün”, “Gazze değil, Lübnan değil, hayatım İran için” sloganları atan göstericilere güvenlik güçleri müdahale etti. Eylemciler gaz ve tazyikli su ile dağıtıldı.
İran’da önceki gün, başörtüsü takmayan kadınların artık gözaltına alınmayacağı duyurulmuştu. Bundan sonra İslami kurallara göre giyinmeyen kadınlar gözaltına alınmayacak sadece eğitim programına katılacak. Bu hareketin tepkileri bastırmak için yeterli olmadığı ortaya çıktı. Meşhed Valisi Muhammed Rahim Norouzian gösterilerin “İran İslam Cumhuriyeti’nin düşmanları ve karşı devrimciler tarafından örgütlendiğini” savundu.
Şahrud, Kaşmer, Nişabur, Kirmanşah eylemlerin yayıldığı kentler. Ancak eylemler ilerledikçe ekonomik taleplerle sınırlı olmaktan çıkıyor ve siyasi taleplerin de dile getirildiği bir hale bürünüyor. “Siyasi tutuklulara özgürlük” sloganı dün en çok duyulan slogan oldu mesela.
Gösteriler sırasında bir kadın başörtüsünü çıkardı. Muhalifler, o kadının gözaltına alındığını savunuyor. Sosyal medyada söz konusu göstericinin birçok resmi çizildi ve protestoların sembolü haline gelmiş gibi görünüyor.
Ülkenin dini liderini seçen, azledebilen Uzmanlar Meclisi’nin üyesi Ayetullah Ahmed Alamolhoda polisin göstericilere karşı daha sert olması gerektiğini söylüyor.
Cumhurbaşkanı Birinci Yardımcısı İshak Cihangiri, "hayat pahalılığı" bahanesiyle yapılan sokak gösterilerinin ardında başka nedenlerin olduğunu belirtti. Cihangiri, "Sokak gösterilerini başlatanlar, onu durduranlar olmayacaktır. Çıkan duman kendi gözlerini de yakacaktır." dedi.
İran'da son günlerde gerçekleştirilen rejim karşıtı gösterilerin, muhalif lider Mir Hüseyin Musevi'yi desteklemek amacıyla düzenlendiği iddia edilen 2009 yılındaki gösterilerin yıl dönümünde yapılması dikkati çekti.
Söz konusu protestolar, İran Lideri Ali Hamaney'e bağlı Tebliğat Kurumu tarafından muhafazakarların sokağa çağrılmasıyla 30 Aralık 2009'da düzenlenen "karşı eylem"in ardından bitmişti. Öte yandan yarın ülke genelinde rejim yanlısı gösterilerin düzenlenmesi bekleniyor.
İran Cumhurbaşkanı Ruhani’nin Batılı ülkelerle 2015 yılında yaptığı nükleer anlaşma yaptırımların kaldırılması nedeniyle başarı olarak görülüyor. Ancak yaptırımların kaldırılmasının ekonomik getirilerinden kendilerinin faydalanamadığını düşünen kesimler, yolsuzluk ve yanlış yönetimden şikâyetçi. Ülkede işsizlik geçen yıldan bu yana yüzde 1.4 oranında artarak yüzde 12.4’e yükseldi.
80 milyonluk nüfusun yaklaşık 3.2 milyonu işsiz. Geçen mayıs ayında gerçekleştirilen cumhurbaşkanlığı seçimlerinde ikinci dönem için aday olan “ılımlı” kanattan Ruhani, koltuğunu korumuştu. Ancak ülke ekonomisinin durgunluğu hem seçim kampanyası döneminde hem de sonrası için Ruhani’nin önündeki en büyük sorunlardan biri olarak görülüyordu. Hükümetin ekonomi politikalarını sık sık eleştiren İran’ın ruhani lider Ayetullah Ali Hamaney de çarşamba günü ulusun yüksek fiyatlar, enflasyonla mücadele ettiğini söylemiş, sorunların çözülmesi çağrısında bulunmuştu. Öte yandan, ABD ile Sünni Körfez bloğu ve İsrail, son dönemde Tahran ittifaklığını güçlendirmiş durumda.
BUNLAR DA İLGİNİ ÇEKEBİLİR:
29.12.2017