İşletmelerin ya da şirketlerin gruplaşması ve grup haline hareket etmesine kartel oluşturmak denir. Kartel, aynı sektör ya da pazarda faaliyet gösteren farklı işletmelerin serbest piyasa rekabet koşullarını bırakarak bir araya gelip tek bir işletme gibi davranarak, tekelleşmeleridir.
Tekelci bir birlik şeklinde bir araya gelen şirketler, aralarındaki rekabeti ortadan kaldırmak suretiyle piyasada üstünlük kurmuş ve dolayısıyla kârlarını artırmış olurlar. Diğer bir deyişle, yasalar önünde bağımsız birer teşebbüs olarak görünen işletmeler aslında, kapalı kapılar ardında belirli bir amaç için sermaye güçlerinin birlikte kullanılarak piyasayı domine etmektedirler.
Bir sektörde kartel oluşması durumunda her firma ya da işletme bu kartelin içinde yer alır diye birşey yoktur. Kartel dışında kalan işletmeler de olabilmektedir. Ancak genelde bunlar bir süre sonra piyasadan çekilmek zorunda kalabilirler. Keza bir kartelin oluşabilmesi için kartele katılan işletmelerin söz konusu pazar/sektör ya da üretim dalında veya bir malın üretiminde en büyük paya sahip olmaları, pazarda güçlü ve etkin olmaları gerekir. Böylece kartel, kartel dışında kalan işletmeler üzerinde üstünlük kurar. Rekabet de etmediği için büyük kar marjları ile haksız kazanç sağlayarak büyür. Kartel dışı işletmeler, zamanla ya kartelin aldığı kararlara uymak ya da piyasadan çekilmek durumunda kalırlar veya kartel içindeki büyük şirketler tarafından satın alınırlar.
Kartel Tipleri Nelerdir?
Karteller, “fiyat karteli”, “satış karteli” ve “kota karteli” biçimlerinde oluşabilirler. Fiyat kartelinde fiyatların birlikte saptanması: satış kartelinde, satış bölgelerinin paylaşılması: kota kartelinde ise. her bir işletmenin önceden saptanan kontenjanları dahilinde üretimde bulunması veya piyasaya mal sürmesi söz konusudur.
Karteller Ne Yapar? Neden İstenmez
Kartel oluşumu istenmeyen bir durumdur. Keza yukarıda anlattıklarımızdan da anlaşılacağı üzeri karteller
- Fiyatları yükseltebilir
- Düşük kaliteli malları yüksek fiyatlarla piyasaya sürebilir
- Küçük işletmeleri ortadan kaldırarak piyasayı daha da domine edebilir
- Enflasyon yaratabilir
- Karaborsa yaratabilirler
Dolayısı ile de devletler tarafından istenmezler. Ülkemizde de kartel anlaşmaları yasaktır. Bu tür anlaşmalar gizli yapılmaktadır.
Eğer bir sektörde kartel oluşumu şüphesi var ise Rekabet Kurumu bu duruma el koyarak söz konusu şirketler ile ilgli soruşturma açabilir ve inceleme başlatır.