This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
Genel Yayın: 621
TÜRK EDEBİYATI
ATTİLÂ İLHAN HANGİ ATATÜRK?
© TÜRKİYE İŞ BANKASI KÜLTÜR YAYINLARI, 20 0 3
GÖRSEL YÖNETMEN
BİROL BAYRAM
GRAFİK TASARIM U YGULAM A
T ü r k iy e iş b a n k a s I k ü l t ü r yayIn l a r I
I. BASKI, 1 9 8 1 TÜRKİYE İŞ BANKASI KÜLTÜR YAYIN LA R IN D A V. BASKI, NİSAN 2008
ISBN 978-975-458-386-1
BASKI
ŞEFİK MATBAASI (0212) 4 7 2 15 00
M ARM ARA SANAYİ SİTESİ M BL O K 2 91 İKİTELLİ 3 4 3 0 6 İSTANBUL
TÜ R K İY E İŞ BANKASI KÜ LTÜ R YAYINLARI
İSTİKLAL CA D D E Sİ, NO: 14 4 /4 BEYOĞLU 3 4 4 3 0 İSTANBUL
Tel. (0212) 252 39 91 Fax. (0212) 252 39 95 www.iskultur.com.tr
Deneme
hangi atatürk?
Attilâ İlhan
Kültür Yayınları
İÇİNDEKİLER
Ö nsöz yerine .......................................................................................
15
Mustafa Kemal’e eğilmek
1. Cumhuriyet’in hakkını, Cumhuriyet’e! ................... .
Z3. İki ö l ç ü t .......................................................................................... T arih tan ık tır ...........................................................................
29
33 36
4. Başlayış, o başlayış ........................................................... 5. Yanılgının kökeni ................................................................
39 42
İnönü Atatürkçülüğü
1. 2. 3. 4. A tatürkçü değil, İnönücü! ............ .................................... 51 ‘Atatürkçülük’ diye y u ttu rd u k ları.................. ................. . . 53 A tatürkçülük, ‘putperestlik’ olam az ................ .............. 56 Özetlersek ............................... .............................................. 60
‘Siyaset esnafı’ ve Atatürk
1. 2. 3. 4. 5. Kırk yıl uyum uşuz ............................................................... Biraz ciddi konuşalım ........................................................ ‘M illi istiklâl bence hayat meselesidir’ .......................... ‘Cumhuriyet, fikir serbestliği taraftarıdır’ .................. ‘T ürk inkılâbı, ihtilâlden de vâsi bir tahavvüldür’ 67 70 73 76 79
Atatürk milliyetçiliği
1. M illiyetçiliğin ‘m ’si .............................................................. 2. ‘Atatürk milliyetçiliği’ diyorlar y a .................................... 3. ‘Ulusal Egemenlik’ ve ‘tam bağım sızlık’ ........................ 4. ‘Milliyetçilik’ bir ‘ırk’ sorunu değil, bir ‘yurt’ sorunudur ............................................................................... 85 88 91 94
Devrim, iktidarın yapısal dönüşümü ise...
1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Ulusal kültür tartışm ası .................................................... İki tutum da yanlış! ............................................................ ................ Yozlaşmayı b a şla ta n ‘halifeler’ değil mi? Devrim, iktidarın yapısal dönüşüm ü ise......................... Adına devrim y a p ıla n ‘sınıf’ , oluşm am ış ise................ Özgün bileşimi yapabilm ek ......................................... Durum u yeni koşullara göre değerlendirmek .............. 101 104 107 110 113 116 119
‘Geçiş dönemi' kavramı
1. 2. 3. 4. 5. M ustafa K em al’e tuzak ..................................................... Ü lk e ,‘az gelişm iş...’ ............................................................ Devrimin ‘d’si ........................................................................ ‘Anadolu ihtilâli’ ................................................................. Kimler geldi kimler geçti..................................................... 129 131 134 137 140
‘Çağdaş uygarlık düzeyi’ diyalektik bir kavramdır
1. 2. 3. 4. 5. 6. En büyük belâ ....................................................................... Kim ki soruna başka türlü yaklaşır.................................. B ir ‘teslimiyet’ p r o g ra m ı.................................................... ‘Ç ağdaş uygarlık düzeyi’ kavram ı ................................... M ali bağımsızlık gerçekleşmedikçe.................................. M ustafa K em al’i kim tahrif etmiştir? ............................ 147 150 153 156 159 162
Yanlış ‘ekonomik’ tercih
1. ‘Sahibinin sesi’ ..................................................................... 169 2. H angisi haklı çıktı? ............................................................. 172 3. ‘Yanlış ekonom ik tercih’i kim yapıyor? ........................ 175
‘Bu devlet ekonomik egemenliğini sağlarsa...’
1. 2. 3. 4. ‘ Bu devlet ekonom ik egemenliğini sa ğ la rsa ...’ ............ ‘Batı bizi yıkm ak için ne lâzımsa yapm ıştır’ ................ ‘Sistem’ in KİT’lere düşmanlığının kanıtı ........................ Hey Kem al Paşa, hey... ..................................................... 185 188 191 195
İflasa giden yol
1. Türk’ün aklı geç mi gelir? ................................................. 201 2. Tekerleği yeniden keşfetmek ............................................ 204
3. ‘İflastan başka çıkışı olm ayan y o l...’ ............................... 2 0 7 4. Elini verirsin, kolun g i d e r ................................................... 2 1 0
‘Müdafaa-i hukuk’
1. 2. 3. 4. O rdu Kemal P aşa’nın ordusu ise......... ............................ Komitacı değil, kongreci .................................................... M ustafa K em al’ in ‘ ulusal savun m a’ anlayışı ................ Ulusal savunm a kavramı: ‘M üdafaa-i hukuk’ .............. 217 220 223 226
Durum muhakemesi
1. 2. 3. 4. ‘Üs vermek’ Atatürkçülükle b ağdaşır mı? ...................... Sovyetler’in ‘ortak savunm a’ isteğini reddetmiştik ...... M ustafa K em al’in ‘durum m uhakem esi’ ........................ ‘Türkiye’yi içinden çökertm ek’ planı .............................. 233 236 239 242
‘Yükseklerde gezen mağrur b a ş...’
1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. ‘ O güneş yüzü asla solm asın !’ .......................................... ‘Ajan devlet’ kavram ı ....... ................................................... Belgeler ne diyor? ................................................................. ‘ Yükseklerde gezen m ağrur b aş’ eğilince ....................... Emperyalizmin ‘ördekleri’ .................................................. ‘ Emperyalizme karşı müştereken m ücahedat’ .............. Rusların istediği, Kemal Paşa anlaşmalarına dönmek Türk-Sovyet ilişkilerinin temelleri .................................... 249 252 255 258 261 264 267 27 0
Kulağımıza küpe
1. 2. 3. 4. Önce duygusal......................................................................... ... Sonra belgesel ................................................................... Taşın altındaki çapanoğlu .................................................. Kulağım ıza küpe olsun ... ................................................... 279 282 285 288
‘Şarktan doğan güneş’
1. 2. 3. 4. 5. 6. ‘Şarktan doğan güneş’ ......................................................... Sultan G aliyev’i takdim ....................................................... Galiyev’ in bazı tezleri .......................................................... Sultan Galiyev ve M ustafa Kemal .................................... ‘Mazlum, milletler’in önderleri ne diyor? ....................... M ustafa Kemal ne diyor!.. ................................................. 295 299 302 305 308 311
........................... 321 324 327 330 333 336 339 ‘Batı’ ya Enver Arar.......... 355 Kemal Paşa ‘batı’cıları ya sürdü ya da astı........... H anidir ısrar ediyorum ................................................................ 4....Emperyalizme karşı Türk / Arap dayanışması 1........... 7... M u stafa K em al’in A rap politikası emperyalizme k a r şıd ır ............. M ustafa Kem al’in dış politikasını onlar izliyor ................................. G âzi’nin Solculuğu ........................................................................... ‘H atay ’a çete reisi olacağım !’ ............. 2................ ......... 352 Anti-emperyalist ideoloji olarak İslâm dayanışm ası ..... İntibah Başladı .. ..................................... 3............. 2 .. 5.................................... 3................ 5...Irak federasyonu’ düşüncesi ............................. 361 Meraklısı için ekler Az I II III şey mi? ................................... Kemalizm M üdafaa-i H ukuk Doktrini . ‘M isak-ı M illi’mizde muayyen ve müsbet hat yoktur’ ......... 367 368 392 415 .............. 6.............................Suriye ...... T ü rk ’le A rap’ı İngiliz düşm an etti ........................... Emperyalizme karşı Türk / Arap dayanışm ası ..... ................ ................. ya D am at Ferit.......... 358 ‘Batı’ ya Enver Arar.......................................... ya Damat Ferit 1..... ‘Türkiye .... 4. 349 Osm anlı A rap’ı söm ürdü mü? ... .....................
. yabancıların planlarıyla yükselebilsin?” Mu s t a f a K em a l 6 Mart 1922 . Hangi istiklâl vardır ki yabancıların nasihatlarıyla."..
Türkiye’nin hayatına ve varlığına aralıksız uy 1 1 .. o şeylerden zarar görmüş olanı alçal tır. aynı kaynaktan esin lenerek hayat ve siyasetlerini geliştirmişler ve güçlendir mişlerdir. Türkiye’nin ortadan kaldırılmasında çıkar ve hayat gö renler." . Viyana’dan sonra. Türkiye’nin zararıyla. bir şeyin yok olmasıyla yük selen şeyler. Avusturya/Macaristan siyasetinin sözü edilmeye cekti. Eğer güçlü bir Türkiye varlığını sürdürseydi. Hepiniz bilirsiniz ki. Türki ye’nin yok edilmesi noktasında yoğunlaştırılmıştır. Ve bu geleneğin. Almanya’da. mil letimizin hayatını ve ülkemizi tehdit altında bulunduran en güçlü gelişmeler. dene bilir ki İngiltere’nin bugünkü siyaseti var olmayacaktı. aralarında çıkarları paylaşarak birleşmiş. elbette.B ir şeyin zararıyla. Türkiye’nin zararıyla gerçekleşmiş tir. Fransa. “ . İtalya.. yüzyıllar geçtikçe oluşan kuşaklarda. Peşte ve Belgrad’ta yenilmeseydi. zararlı olmaktan çıkmışlar. birçok zekâlar. Ve bu yoğunlaşma.. Bugün bütün dünyayı etkileyen. fikirler. Avrupa’nın en önemli devlet leri. Türkiye’nin gerilemesiyle or taya çıkmışlardır. Gerçekten de Avrupa’nın bütün ilerlemesine. Türkiye gerilemiş. âde ta tahrip edici bir gelenek biçimine dönüşmüştür. Ve bunun so nucu olarak. Türkiye.. duygular. düştükçe düşmüştür. ittifak etmişlerdir. Türkiye’yi yok etmeye girişenler. yüksel mesine ve uygarlaşmasına karşılık.
Batı’ya yaklaştığımızı zannettiği miz takdirde. her saat. " . asıl mayamız olan Doğu ‘maneviyatından tamamiyle soyutlanıyoruz. Durum incelenirse görülür ki... Türk halkının nasılsa başına geçmiş olan birtakım insanlar. daha çok düşmüştür. Türkiye’nin iç hayatına. yabancıların planlarıyla yükselebilsin? Tarih böyle bir olay kaydetmemiştir. bu büyük memleketi. İşte Türkiye de. zehirli ve yakıcı bir sı vı katmıştır. Oysa bu güç ve kuvvet. Böyle elverişli bir zemin hazırlamak güç ve kuv vetini elde etmişlerdir. Hiç şüphesizdir ki. çöküntü ve yok olma çıkmazına itmekten başka bir sonuç beklenemez (bundan). aczle başla mıştır. bu yanlış zihniyetle sakat olan bazı yöneti ciler yüzünden. her gün. her yüzyıl. bütün işleri Avru p a’nın emellerine uygun yürütmek... ahlâk bakımından da düşüyor. nihayet Türkiye’yi ıslah etmek. bu milleti. Türkiye’nin. mutlaka Avrupa’dan nasihat almak. " .. biraz daha çok gerilemiş.gulanması sonucunda. iç yönetimine işlemiş ve sızmış lardır. Bu düşüşün çıkış noktası korkuyla. Türkiye’yi uygarlaştırmak gibi birtakım bahanelerle. Bunun etkisi altında kalarak.. en çok da yöneticilerin zihinleri tamamen bozulmuştur. milletin. bu alçalış. Doğu’yla Batı’nın birleştiği yerde bulunduğumuz. hiçbir önemi yoktu. “ . bütün dersleri Av rupa’dan almak gibi birtakım zihniyetler ortaya çıktı. insan olmak için. yalnız maddi şeylerde olsay dı. hayat bulmak. Ar tık durumu düzeltmek. galip düşmanlar karşısında. Türkiye Doğu ‘maneviyatı’yla sona eren bir yol üzerinde bulunuyordu. sus 12 . Bu düşüş. Ne yazık ki Türkiye ve Türk hal kı. Türkiye’de ve Türkiye halkında olan gelişme cevherine. Oysa hangi istiklâl vardır ki yabancıların nasihatlarıyla. zehirli sonuçlarla karşılaşmışlardır. tarihte böyle bir olay yaratma ya kalkışanlar.
” M ustafa Kemal 6 M art 1922 13 . Türkiye’yi âtıl ve çekingen bir halde tutuyorlardı. âdeta kendi kendilerine ha karet ediyorlardı. düşman olduğundan hiç şüphe edilmeyen Avrupalılara. Memleketin ve milletin çıkarlarının gerektirdiğini yapmakta korkak ve mütereddit idiler.’ Bizim canımızı. Türkiye’de fikir adamları. tarihimizi. Kendi kendimize adam olmamıza ihtimal yok tur. varlığımızı.maya mahkûmmuş gibi. bize düşman olan. Diyorlardı ki ‘Biz adam değiliz ve ola mayız. kayıtsız şartsız bırakmak istiyorlardı. ‘Onlar bizi idare etsin’ diyorlardı.
Devrim.. devraldığı toplumu dönüştürmeye koyulunca. yüzyılın gördüğü ilk ‘Halk Kurtuluş Ordusu’dur. iç içe üç büyük eylemi var: Emperya lizme karşı kurtuluş savaşı. padişaha karşı demokratik devrim. Talat ya da Enver Paşa’nın yerini alacaktı. nasıl ki ‘Müdafaa-i Hu kuk’. M ustafa Kemal. O kadar. ‘Milli Mücadele’ kadrosunun çoğunluğu. ‘mazlum milletler’in hepsi için ilk kurtuluş öğre tisi. ‘devrimciliğinin’ gerçek boyutla rı gözden kaçırılmıştır. Oysa.. irade-i milliye’nin hâkim’ olacağını söylemenin. ‘Kuva-yı Milliye’nin amil. ‘inkılâpçı’dır. aslında X X ..ÖNSÖZ YERİNE. hareketin ‘demokratlaşmasını’ sağla mıştır. Padişah ve Halife’nin emper yalizmle işbirliği. ‘müs tevliyi defettikten sonra’ işlerinin biteceğine inanıyordu. Mustafa Kemal Paşa. Savaşın emperyalizme karşı verilişi. tarihsel düzeyde. toplumun ümmet aşamasından ‘millet’ aşama sına dönüşümü. ‘Kuva-yı Milliye’. Bandung Konferansının (ya da Sultan Galiyev’in tasarladığı ‘Mazlum Milletler Beynelmileli’nin) ilk bil dirgesidir. ‘kur tarıcılığı’ ağır basmış. anti-emperyalist kurtuluş savaşıyla eşzamanlı yürüdüğünden. ‘ulusal lık’ bilincini pekiştirmiş. bireysel ve teokratik bir iktidara karşı. Pek pek. ulusal 15 . Mustafa Kemal’in. Düzen değişmeyecekti. İstanbul’daki hükümete baş kaldırdığı zaman ‘ihtilâlci’. Da ha 1919 yılının Aralık ayında.
Oysa bizim devrimimiz. İkincisin de halkın doğrudan doğruya Padişah’ın yerini almasıdır. Bütün büyük devrimciler de öyle yapmışlardı. asla! Devlet ve hükümet. tarif olunamayacak kadar büyüktür zannederim.ve demokratik bir devrimi içerdiğini. hürriyet ve istiklâl için. İdamına fetva çık ması. 16 . egemenliği kayıtsız şartsız milletin elinde tutan. fi ilen değil. gençlere nasıl anlatacağız? Acaba şöyle mi: Hangimiz. Fakat İkincisi mille tin hürriyet ve egemenliğini fiilen ve maddeten tespit ve ilân eden mutlu bir devrimdir. yolda dökülmüşlerdir. il kinde Padişah’ın halka bazı haklar ‘lütfetmesi’. üstelik teokra tik otoriteye başkaldıran bir ‘asi’. Hele ‘hukuken’. ‘meşruluğunu’ var olan iktidarın yasa ve fermanlarından almıyordu. Bunu gizlememiştir de: “ 10 Temmuz devrimi. Mustafa Kemal’se. Bu iki devrin arasındaki fark. İs tanbul’dur. acaba kaç kişi kestirebilmişti? Kestiremeyenler.” Gerçekte 10 Temmuz’la 23 Nisan arasındaki fark. en nihayet kayıt ve koşullar la denge arayan bir zihniyeti elde etmeyi amaçlıyordu. sağlam bir ilkeye dayanır. Bunun ne müthiş bir dönüşüm olduğunu. müstebit bir hü kümdarla millet arasında. Tarihen böyleydi ama. merkezî. hiç! Çünkü o. hiçbir vakit eski şekiller le karşılaştırılamaz. meşru tiyet yöntemini dahi yeterli saymaz. ‘hain’ diye asılacağını doğru dürüst düşünmüştür? İnkı lâp tarihimiz. Bu ilkenin bağlı olduğu şekil. Mustafa Kemal’in sırtında beyaz gömlek. Mustafa Kemal ‘meşrutiyeti’ yetersiz bulur. Hele Vahdettin’e. bize tatsız bir şaka gibi mi gö rünüyor? Dürrizade’ye öyle görünmüyordu. yarım yüzyıl sonra. milletin doğal olarak aradığı hürriyet havasını teneffüs ettirdiğini zanneden bir harekettir. tarihten ve halktan alıyordu. başarısızlığa uğrasaydı. Birincisi. İstanbul Hükümeti’ni daha başından An kara’ya mahkûm gibi anlatır.
Mustafa Kemal'in gözünde.. Oysa. her şey olup bittikten sonra. ‘meşruluğu’ bunda aramak ne demektir bilir misiniz? Padişahı ve Halifeyi silmek. eylemin ‘meşruluğu’ de mek. Ben de öyle yaptım. başarıya ulaştıkça. Büyük Millet Meclisi’ni anlamak ve açıklamak mümkün olamazdı.. (. bütünüyle açığa ‘vur madık ve söylemedik. hiçe saymak demektir! Mustafa Kemal. ge lenekten gelen alışkanlığı ile hemen sezinleyen padişah soyu. ulus iradesine dayanan yö netiminin bütün ilkelerini ve şekillerini. O da farkında bunun. devrimin gelişme sürecini ba kın ne güzel anlatıyor: " . ‘ihtilâl’in ta kendisidir. Ulusun gelişmesi ve yükselmesi için esenlik yolu bu idi. Bir devreye ye tiştik ki. bu savaşın. Yoksa Kong releri.. olağan ve kaçınıl maz bir tarih akışı idi. evre evre. Şu sözlerini de: " . ‘Dünyada hükümet için 17 . Bu kaçınılmaz tarih akışını. onda her iş meşru olmalıdır.” Siz Osmanlı ülke sinde. yurdu dış saldırıdan korumak olduğu halde. milletin genel duygu larına tercüman olmakla gerçekleşir. ilk andan başlayarak ulusal savaşın amansız düş manı oldu. Osmanlı meşruluğunu reddet miş.” Bunları Söylev’de söylemiş. Ama baştan sona bütün evrele ri kapsayan sezgilerimizi. Millet işleri de an cak milli kararlara dayanmakla.. ‘milli kararlara dayanmak’. Beliren ulusal savaşın tam amacı. bugün kü döneme değgin gerçekleştirmesi. daha işin başında. ilk anda ben de gördüm ve sezinledim. tarihsel meşruluğu önemsemiştir. Amas ya Tamimi’nden itibaren. Bu kaçınılmaz tarih akışını. Buysa. ilk anda. giriştiğimiz gerçek ve maddesel savaşa boş kuruntular niteliği verebilirdi. halkça onaylanmış olması demektir..) Başarı için pratik ve güvenilir yol. her evreyi vakti geldikçe uygulamaktı.. İlerde olabilecekler üzerinde çok konuşmak.
efendiler.” Böyle bir düşüncenin.. Kartaca’da var olmuş genel meclisler. bir türlü açıklığa kavuşturula mamıştır? Kitabı okudukça. Roma’da.J. Isparta’da. Ve her şey yaparlardı. halkın temsilcileriyle etkili olması. hâkimiyet-i milliye kavramlarının.. tarihte ‘fiilen’ mevcut olmuş şeylerdendir. Yay gın bir devlette. Hükümet için şart-ı esasi. Rousseau’ya uzandığı. Atina’da. Ve söylediğimiz şey. gazetesi I ’Ami de Peuple'de (Halkın Dostu) verdiği şu demokrasi reçetesini.. Mustafa Kemal’in Anado lu İhtilâli’nin Fransız ‘ihtilâl-i kebiri’nden esinlendiği ni söylediğini göreceksiniz. herkesin her şeye katılması olası sayıla mayacağından. Fransız Devrimi’nin ‘babaları na. yasa yaparlardı. 'irade-i şâhâne’nin karşısına koyduğu besbellidir de.meşru yalnız ve tek bir esas vardır. öncelik diye ne varsa. Robespierre. yalnız ve yalnız meşverettir’ diyen odur. Ege menlik gerçekte yalnız bir şekilde belirir. klâsik çağın do laysız demokrasisini bakın nasıl bir tutuyor: " . Marat. mahke me ederlerdi.. yürütme ve yargılama görevlerini ‘bizzat’ yerine getirmesiyle olasıdır. Tutarlı bir hükümette iktidarın mutlak hâkimi. güç. gerçekte bizim yaptığımız şeyleri yapıyorlar dı. Efendiler. Mustafa Kemal’in ver diğiyle karşılaştırmamız fena mı olur? “ . acaba neden Mustafa Kemal’in kullandığı irade-i milliye. ‘irade-i milliye’yi. ‘biz 18 . Ta bii tarihi incelemiş arkadaşlarımız bileceklerdir ki. memur atarlardı. gerçek egemen. o da meşveretten iba rettir. Roma tarihinden çevresindekilere demokrasi dersi veren de o. şart-ı evvel. ceza verirlerdi. ondadır. halkın kendisidir. daha 1921 M artı’nda.. Türkiye Büyük Millet Meclisi’yle. en yüce otorite onun dur. O da bu ege menliğin sahibi olan insanların doğrudan doğruya bir araya gelerek yasama. ayrıcalık. ama M arat’nın 15 Eylül 1789’da. Saint-Juste üzerinden tâ J..
Mustafa Kemal’in ‘egemenlik kayıtsız şartsız ulu sundur’ formülü arasında bir fark olduğunu savunabi lecek? Mustafa Kemal. yalnız ve yalnız halkın kendisindedir’ formü lüyle. temsilcilerini seçmek amacıyla. aynı sertlik. onun kuşağının ilericileri Fransız Devrimi’nden esinlenirlerdi.) Ne var ki mutlak ve sınırsız egemenlik er ki yalnız ve yalnız halkın kendisindedir. kullandığı yöntemlerde Robespierre’le Saint Juste’ün rüzgârını bulmuşumdur hep. devirdiği iktidarın güçlerine yasallık tanıyamayacağı gibi. ta rihsel meşruluk kavramının içindedir. Söz burada. bakanları. ayrıca halkın toplu halde kendini satması. ister sosyalist. aynı radikallik.. (Yaraya Tuz Basm ak'ta belirtmiştim). büyük yasaklar koyduğu ileri sürülmüş tür. kendine ihaneti. onun devrimci ki şiliğinde. Halk egemenliği adına halka acıma sız davrandığı. bal gibi Jacobin’di.zat’ çözümleyemediği işleri önderleri. kamu işlerini düzene koymak. yine tarihten şiddet kul lanma yetkisini aldığını söylemez. Bu yüzden vatandaş kısmı nın.. onu devirmek isteyenlere de hoşgörüyle 19 . Ne hikmetse hiç kimse.. Ondan ayrılamaz ki! Devrim. Devrimci şiddet. ya da kö tülük etmesi düşünülemez. ister demok ratik olsun. çıkarlarını gözetmek. H âlâ suçlanır. ege menlik hakkını bizzat kullanamazsa. vekilleriyle kullan malıdır.. M arat’nın ‘mutlak ve sınırsız egemenlik. zira genel ira denin (irade-i milliye) bir sonucudur bu.” Peki şimdi hanginiz. Eğer gerçek egemen halkın kendisi ise her şey ondan sorulmalı. H âlâ sürülür. (. ‘devrimci şiddet’ sorununa do laşıyor. Mustafa Kemal sık sık ‘diktatörlükle’ suçlanmış tır. gerektikçe toplanabil mesi devletin ilk ve temel yasası olmalıdır. her devrimin tarihten edindi ği meşruluğu sürdürmek için. sanırım. subay larıyla düzenlemesi gerekir. aynı kararlılık.
eşitlik ve kardeşlik’ öyle mi? İyi ama. akıl almaz bir tutkuyla engel gördüğü her şeyi ezip geçer. İlginçtir. Egemenlik ve 20 . daha farklı olamadı: Kızıl ve be yaz terörler hem birbirlerini.. hem kendi kendilerini yi yip bitirmişlerdir. dönemleri arasında önemli yer tutan Terör/Tedhiş Dönemi’ni hatırlayacak lardır. eşitlik. " . Giyotin sepetlerine düşen kafalardan piramitler kurabilirsiniz. Albay (Ayıcı) Arif Bey ve Rüş tü Paşa (Zorlu) bunlardandı. Rus Devrimi. baskı altında tuttuğu gruplar. Mustafa Kemal. ben son derece il ginç buldum: " . Ancak asılan ya da ağır ce zaya uğratılan sol eğilimli tek bir kişi yoktur.bakamaz. Ne saçmalık! Bu mahkemelerin Fransız ve Sovyet devrimlerinin ‘halk mahkemelerinden’ çok mu farkı var? Anadolu İhtilâli’nin tarihsel meşruluğu elbette tarihsel şiddetle pekiştirilmiştir. kardeşlik dev rimi bu. Nakşibendiler asıldı.. saraya bağlı işbirlikçi ihanet! Rasih Nuri’nin şu yazdıklarını okumuş muydunuz? Hele bir göz atın. temel hak ve özgürlükleri doğu ran ana. Yalnız Stalin’in ‘kestiği’ komünist sa yısı on binlerin üstündedir deniyor. Devrim.. Şapka ‘devrimine’ ve reformlara karşı gelenlerden ası lanlar oldu. gazetesinde çatır çatır savunduğunu bilir miydiniz? Fran sız Devrimi’ni kurcalamış olanlar. Sarıklı yobazlar asıldı. Bu sert tutum Atatürk devriminin gerçeklerindendi. şu yukarda andığımız M arat’nın ‘dev rimin selâmeti için’ yüz bin kafa kesilmesi gerektiğini. Özgürlük.” ‘İstiklâl Mahkemelerinin hukukiliği hâlâ tartışılır. gizler mi bunu? Yooo! Hadi bir göz atalım. Hiçbir devrim de bakamamıştır. isterseniz. Atatürk döneminde eski ittihatçı li derlerden asılanlar oldu. Fransız Devrimi’nin ilkeleri neydi? ‘Özgürlük. Mustafa Kemal. Fransız Devrimi’nin bas kı görmüş gruplarının aynıdır: Dinci gericilik. devrimini ciddiye alıyordu.. Demokrasiyi.
tartışılarak verilmez. Aksi takdirde. Derim ki ben şahsen onların düşmanıyım. Bu ‘behemahal' olacaktır. kendi eline bilfiil almış bulunuyor. ‘kökü dışardaki’ sağ ve sol tehlikeye karşı. Şimdi de Türk ulusu bu saldırganların hadlerini bildirerek. yalnız benim amacıma değil.” Başka bir vesileyle. bırakmayacak mıyız sorunu değildir. öyle olum suz adımlar atanlar karşısında herkes çekilse. bakın ne kadar ağır konuşuyor: “ . Söz ko nusu olan. 1793’te ‘ge çici bir süre için’ diktatörlük gereğini savunduğunu. mutlaka ve mutlaka o adımı atanı tepelemektir. o adım benim ulusumun hayatıyla ilgili. Egemen lik. yine tepeler ve yine öldürü rüm. egemenliğini bırakacak mı yız. Burada toplananlar. Onların olumsuz yönde atacakları bir adım.. usulü dairesinde açıklanacaktır. o adım ulusumun kalbine yönel tilmiş zehirli bir hançerdir. görüşülerek. Fakat ihtimal bazı kafalar kesilecektir. Bu tasallutlarını altı yüzyıldır sürdürmüş lerdir. bu ülkede kimse okumamış mıdır? Dahası. o adım ulusumun ha yatına karşı bir kasıt. Sorun zaten olupbitti olmuş bir gerçeği açıklamaktan ibarettir. saltanat. yine gerçek. Bu bir olupbittidir. ben ken di başıma yalnız kalsam. ‘devrimin çocuklarından 21 . Eğer bunu sağlayacak ya salar olmasa.saltanat. kudretle ve zorla alınır. meclis ve herkes sorunu tabii görürse fikrimce uygun olur. bunu sağlayacak meclis olmasa. bunun da üstünde bir söz söyleyeyim. Benim ve benimle aynı bi çimde düşünen arkadaşlarımın yapacağı şey. yalnız benim kişi sel inancıma değil. Sizlere. ulusa saltanatını. hiç kimse tarafından hiç kimseye..” Çok mu acımasız? İyi ya. bilim gere ğidir diye. Osmanoğulları zorla Türk ulusunun egemenliğine ve saltanatına el koymuşlardı. güçle. Robespierre’in iç ayak lanmalar ve yabancı işgallerle karşılaşınca. egemenlik ve saltanatını isyan ederek.
tutucular kadar devrimciler de dışa bağımlıdır.. George’un Çankaya’dan af istediğini bir hatırlayın. İhtilâl. Bunu yapmasaydı. gündelik gazeteler de övülüyordu. Kont Von Metternich’in. o kadar üzerine titredi ği bağımsızlık da. aynen şu notu düşmüştür: “ . halk egemenliği de. ” Oysa Kaiser Wilhelm. dizi dizi kurşuna dizilenler? Mustafa Ke mal de. İngiltere. Danton’u ve Danton’cuları da. Osmanlı masonlu ğunun ‘büyük üstadı’ idi. yüzeysel olmuyor mu biraz? Osmanlı’nın batış çağında. İngiltere Kralı V. halk hükümeti ve ülkesi olarak. eski İttihatçı Cavit Bey’i kurtarmak için.. İdamına karar çıkan.. ‘sivil’ ittihatçıların önderi. daha o zamandan gümbürdeyecekti. Sultan Hamit rejiminin coşkulu bir destekleyicisi oldu ğuna inanıyorlardı. Halife’yi ve Şeriat’ı kullanan emperyalizme (Kürt İsyanları ‘şeriat ve halife’ istiyordu) son derece azimli davranmış. Bu yüzden Alman nüfuzunu yeni li beralizm dönemi için bir tehlike olarak görüyorlardı.Hebert’çileri de. 14 Ağustos 1908’de. Rohrback’tan aktar dığı şu saptamayı okur musunuz? " . Hürriyet. O Cavit Bey ki. bütün i’lerin noktaları kendiliğinden yerini bulur. Mustafa Kemal’in itti hatçılara tepkisini. sadece Enver Paşa’yla rekabetine bağ lamak. Jöntürkler’in liberalizmi.. Önce Edward Mead Earle’in. Her tonda liberal olan Jöntürkler. Hem. Dr. işin başından beri Angloma nia belirtileri gösteriyordu. ucunun yine emperyalizme uzandığı gittik çe daha iyi anlaşılan ittihatçı muhalefetiniyse acımasız ca ezmiştir. gözünü kırpmadan idam ettirdiği unutuldu mu? Ya Sovyet dev rimi sırasında. Paris ya da Londralı Jöntürkler tarafın 22 . Selanik komprador burjuvazisinin ‘evladı’. olaya ilişkin raporunun altına. Almanya’nın. parlamento.
Sivil ittihatçılar bu savı benimse mişlerdir. olayların gelişme si Kaiser Wilhelm’i haklı çıkarmıştır. gerçekleştirdiği ‘tarihsel blo23 . ittihatçılardan ve itilafçılardan tam bağımsız oluşuyla ayrılıyor. Gerçekte bu sav. ister istemez. Selanik komprador burjuvazisi. kısmen halkla doldurmayı bilmiş. ‘Genç Kalemler’in orada çıkması tesadüf olabilir mi? Milliyetçilik. Bazı ay dınlarda da. Her şeyi denetimleri altına almış olan subaylar. Türk milliyetçiliğinin sınıfsal düzeyde boş lukta kalmasına neden oluyor. artık herkes biliyor. ‘Türkçülük’ hareketinin Selanik’te belirme si. M a kedonya’da Bulgar. ordu tarafından. Selanik Yahudi ve ‘dönmelerinin’ savıydı. onu izleyen subaylarda Türk milliyetçiliğinin filizlenmesine yol açıyor. Almanya’da eğitim görmüş Türk askerleri tarafından yapılmıştır. ardı arkası kesilmeyen silâhlı Bal kan komitacılığı. M ustafa Kemal boşlu ğu asker/sivil bürokrasi. ve de ‘Alman subaylar’ ola rak bilinen. Tümüyle askeri bir ihtilâldir.” Bu iki saptamanın ikisi de. hem komp rador: Bu da. Zaten İttihatçı İtilafçı uyuşmazlığı. ülke tek bir pazar olacak da.dan değil. 31 M art’tan sonra duruma ve İttihat ve Terakki’ye askerler egemen olmuş. İngilizcilik ya da Al mancılığa indirgenemez mi? Mustafa Kemal’in devrim ciliği -ki emperyalizme karşı net bir milliyetçiliği içerir-. İmparatorluk çoku luslu değil mi ya. ‘meş rutiyeti’ Osmanlılık bileşkesine oturtmuştur. Yalnız bununla mı? Kozmopolit Osmanlıcılı ğa karşı uluslaşmak bilinciyle de. kesinlikle Al man dostudurlar. Sırp ve Rum chauvin’liği güdenle re karşı geliştirilmişti. Ne var ki. aydınlar. kısmen eşraf. Osmanlı burjuvazisi hem gayr-i müslim. bir burjuva ideolo jisidir. ‘son tahlilde’. derebeylerin yöre sel kısıtlama ve sınırlamalarından kurtulacak! Gel gele lim. tarihsel gerçeğin bir par çasını içeriyordu.
Mustafa Kemal ulusal demokratik bir devrim yaptı. bu devrimin sınıfsal tabanı ulusal burju vazidir. ‘merkeziyetçi bürokrasi diktasına’ dö nüşüyor. sınıfsal tabanlarını ‘yaratmak’. yeni toplumun tutarlılığı elde edilecektir. bu devrimin ikinci aşa masıdır. devrimci iktidarlar. onun içindir ki. devrimin başlan 24 . bir yandan ‘Ata türk Devrimleriyle’ kültürel ortamı feodal ümmet üst yapısından arındırmaya çabalamıştır. bunun o zamanki adı. Sözgelişi Çin. ‘kültür devrimi’yle de. bir yandan altyapıdaki üretimsel dönüşümü gerçekleştirirken. Müdafaa-i Hukuk. Daha da ilginci Mustafa Kemal’in. bu diktalar. yarattığı burjuvaziyi de denetim altında tutmak istemesinden kaynaklanıyor ki. bir yandan da. üstyapıda kültürel devrim atılımları yapmak zorundadırlar: Böylece. sınıfsal tabanını bu lamadığından. Kültür devrimi mi? O da ne? Altyapıdaki dönüşümler. ülkenin kültürel ortamı nı derebeylik (mandarin) üstyapısından arındırmaya uğraşmaktadır. Anadolu İhtilâli bir yandan ulu sal burjuvazi yaratmak peşine düşmüş. ulus laşma sürecine girildikten sonra. bu sınıfsal tabana denk düşen kültürel/üstyapısal dönü şümü sağlamak zorundadırlar.ku’ ustalıkla bir ‘ulusal kurtuluş cephesi’ne dönüştür müştür. tarihsel anlamda ‘kültür devriminden’ başka bir şey de değil. ‘Az gelişmiş’ toplumda devrim. iktidardan hoşlanan merkeziyetçi bürok rasinin. ‘resmi’ ideolojinin ‘Ata türk Devrimleri’ adını verdiği üstyapısal iyileştirme ça baları. İnönü dönemi. tarihsel misyonlarına ihanet et mek istemiyorlarsa. buna gü zel bir örnek: Harıl harıl endüstrileşmek isterken. Sonraları ‘kültür devrimine’ (başka deyişle ‘Atatürk Devrimlerine’) ağır lık verilmesi. toplumlann üstyapısına ‘şipşak’ yansımaz. ger çekte rejimin tabanını oluşturacak proletaryayı yarat maya.
hukuksal düzeyde kalır. Padişah ‘veletlerinin’ daha on ya şında I. şüpheli. kökeni doğal hu kuktadır. sonraları bazı ‘hızlı’ toplumcuların dal ga geçtiği ‘imtiyazsızlık sınıfsızlık’ Marksist değil. zira o özgürlük. anti-emperyalizmin 1920’ler aşamasında Mustafa Kemal. Mustafa Kemal’in anladığı ‘imtiyazsız sı nıfsız’ Türk toplumu. li beral burjuva toplumları içinde. Türkiye’deki sınıfsal durumun irdelenmesinde Şefik Hüsnü ile bera berse.gıcında. gerçekte. dediklerini yapma dı diyebilir miyiz? Demediklerini niye yapmadığını sor mak. (yine jacobin’ler gibi) ‘imtiyazsız sınıfsız’ bir toplum idealini benimsemesi ve savunması. gayr-i müslim ve komp rador burjuvazi tasfiye edilir. bunun içindir ki. nasıl ki. Ermeni tüccar ve ağalarının Anadolu’da bıraktığı mal ve mülk. Ferik olamayacağı. eşitlik ve kardeşlik ideallerine bağlıdır. sosyalizm serpilip bü yüye bilmiştir. hukuk düzeyinde eşit olmayan. Sultan Galiyev’le beraberdir. sınıf sal çıkarları ‘temsilen’ kurulduklarını belirtmiş. klâsik anlamda bir sınıfsal karşıtlık tan söz edilebilir mi. Mustafa Ke mal öğretisinde. ‘vüzerayla’ ortak Galata ban kerlerinin Beyoğlu’nda cirit atamayacağı. bilmem doğru olur mu? Kaldı ki. ‘mazlum milletler’de sınıfsal çelişkinin ikinci plana itilebileceği kanısın da. M ustafa Kemal Balıke sir’deki bir söylevinde siyasal partilerin. ansik lopedist anlamda kullanılmıştır: Teokratik feodal top lum. 1920’ler Türkiyesi’nde. Anado lu’da bu bağlamda çıkarları çatışan toplumsal sınıfların 25 . okudukça göreceksiniz. de mokratik burjuva toplumu bunu siler. ahali ye paylaştırılırsa. ne var ki eşitlik anlayışı ekonomi düzeyine ulaşamaz. ‘hakiki müs tahsil olan köylünün’ nihayet insan onuruna kavuşaca ğı bir toplumdur. Hukuk düzeyinde. yasalar karşısında bir sürü ayrıcalıklının yaşadığı bir toplumdur ya. hele Rum.
yeni Türkiye’de buna muvafakat edemez. ecnebi sermayesi memlekette ayrıcalık lı bir yere sahip oldu. ‘alelade bir parti niteliğinde’ düşünmüyor. Bu tavır ve bu tutum. emper yalizmle savaş halinde bir ülkede. karşıt lıkları aşırı keskinleşmemiş toplumsal sınıfların.. devlet ve hükümet ecnebi sermayesinin jandarmalığın dan başka bir şey yapmamıştır.” Peki buna nasıl karşı konula bilecektir. Bize övünmek düşer. nasıl bir programla? Cevap hazır: " ... Yanlış hatırlamıyorsam. ‘ulusal emek cephesiyle’ (Sây Misak-ı Mil lisi) ekonomik bağımsızlık savaşına yönelmek istemiştir. Ve böyle bir Sây Misak-ı Millisi etrafında toplanmaktan hasıl olacak siya sal şekil ise. Attilâ İlhan Kavaklıdere (Ankara) Kasım. zar zor ulaşabilecekleri bir bilinç aşamasıdır. birleşecekleri ortak laşa bir cephe olarak düşünüyor. Prog ramdan söz edildiği zaman. 1980 26 . Ulusal Emek Cephesi şundan belli ki. her türlü halkın toplanacağı ör gütü. yeryüzündeki bir sürü ‘ilerici’ liderin. alelade bir parti niteliğinde düşünülmemek lâzım gelir. Başka deyişle. kırk yıl kadar son ra. emperyalizme karşı ‘ulusal kurtuluş cephesiyle’ kazanılan siyasal bağımsızlık sava şından sonra. Ve bilimsel anlamda denilebilir ki.. her uygar ülke gi bi. bu yüzden de hepsinin ‘halk’ kavramının kapsamı içinde düşünülebileceğini varsaymıştır. İzmir iktisat Kongresi’nde şunları söyler: " . bütün halk için bir sây misak-ı millisidir. Geçmişte.” Son cümleye dikkat isterim. Artık. âdeta denilebilir ki. özellikle Tanzimat döne minden sonra. Burası tut saklar ülkesi yapılamaz.tam anlamıyla oluşmadıklarını.
Mustafa Kemal’e eğilmek
“Yolunda yürüyen bir yolcunun, yalnız ufku görm esi kâfi değildir. Muhakkak ufkun ötesini de görm esi ve bilmesi lâzımdır.”
M u s ta f a Kem al
1930
1 CUMHURİYET' N HAKKINI, CUMHURİYET' İ E O tarihte Akdeniz Postası’nı Denizyolları’nın en köhne gemileri yapardı. O tarih dediğim, 40 yıllarının sonu mu oluyor? Sirkeci’den kalkıp, yukarı Marmara liman larını dolaşarak, Edremit’e bilmem kaç günde varıyo ruz ki, yalnız Çanakkale Boğazı’ndan geçişimiz bile baş lı başına bir “ serencam” . Ben bu yolculuğun hikâyesi ni, Abbas Yolcu adındaki yolculuk notları kitabımda anlatmışımdır, aklımda yanlış kalmadıysa, bir yerinde derim ki: “— ... Bütün yol boyunca kıyılarımız, bir zindan karanlığı içindeydi. Geceleyin küpeşteden baktın mı, de niz nerede bitiyor, kara nerede başlıyor ayıramazdın; yurt kıyılarında, uzak uzak deniz fenerlerinden başka, hiçbir şey canlı kalmamıştı.” O zamanki bu saptama ne kadar doğruysa, bugün aynı yolu yapanların hiç de o eski karanlık ve ıssızlık gö rüntüsüyle karşılaşmayacağı, o kadar doğrudur; bıra kın, yirmi beş yılda Türkiye’nin elektrikle daha barışık bir yaşantıya girdiğini, çoğu sahil kasabalarının uzak tan küçük samanyollarına döndüğünü, yalnız başına tu rizm çılgınlığı bile kıyılar boyunca öylesine sık, öylesine
29
bol ‘"tesis” oturtturmuştur ki, Anadolu kıyıları ışıktan kolyelerle süslenmiştir. Cumhuriyet’in katkılarından biri daha! Romanlarımdan birindeyse, (Kurtlar Sofrası'nda mı?) Kuva-yı Milliye kuşağından bir yaşlı kahraman der ki: “— ... Cumhuriyetçi olmanın ne büyük bir inkı lâpçılık demek olduğunu anlatamadık! Herkese padi şahın kovulması, halk hâkimiyeti rejiminin getirilme si oyuncak geliyor. Cumhuriyet’in, ne büyük bir yeni lik hamlesi olduğunu, genç nesle anlatabilseydik, Cum huriyetçi kuşaklar başlangıçtaki atılımı sürdürebilecek lerdi.” Doğru, anlatamamışlardır: Bizim kuşak ki, düpedüz Cumhuriyet kuşağıdır, o bile Cumhuriyetçiliği inkılâp çılık saymamış, Cumhuriyet'i ilân eden, ondan sonraki gelişme adımlarını atan adamları, bir bürokrat oligar şinin kalantorları olarak görmüştür. Öyledir ama, bu Cumhuriyet’in varlığını da, tek dereceli serbest seçimle somutlaşmasını da gölgelemez. Nasıl ki, Cumhuriyet yö netiminin Anadolu toprağını, karınca kararınca şenlen dirdiğini gölgelememelidir. Bugünkü Türkiye, Cumhuriyet rejiminin devraldığı Türkiye midir? Buna evet diyebilecek Türk vatandaşının çıkabilece ğini sanmıyorum. En gözü kanlı padişahçı da, en insaf sız Kemal Paşa ya da İsmet Paşa düşmanı da olsa, hiç kimse, geçmiş yılların bu ülkeye kattıklarını gözü kapa lı yadsıyamaz. Bırakın temel bazı sağlık sorunlarıyla eği tim sorunlarının kökünden çözümlenmiş olmasını, ger çekleşmiş kadarıyla sanayileşme, ulaşım, iletişim, gü venlik vs. altyapı olanakları hep onun eseridir. Bugün her ilde en az bir fabrika bacası... (Fakat, hayrola? Bana ne oluyor, güneş mi çarptı da
30
böyle durup dururken, açık bir Cumhuriyet savunma sına giriştim?) İki şeyi çok yanlış buluyorum, onları belirteceğim de ondan: Birincisi, bazı delikanlılarımızda fark ettiğim, Cum huriyeti küçümseme eğilimi. Bunlara bakarsanız, Mus tafa Kemal hiçbir şey yapmamış, Cumhuriyet Anadolu halkının kaderine hiçbir değişiklik getirmemiş, hep ye rimizde saymışız, o kadar ki bugün herhangi bir üçün cü dünya ülkesi bile bizden ilerde bulunuyormuş! Bu id dialar ipe sapa gelmez iddialardır: Hangi istatistiğe başvursanız, çürütülürler... Bırakın istatistikleri, yaşı Cum huriyetle bir olanlar ülkenin nasıl geliştiğini, toparlan dığını gözleriyle görmüş, elleriyle tutmuşlardır. Salaklı ğın âlemi yok, Türk halkına sana hiçbir şey yapmadılar demek, hem yalan söylemektir, hem onun gözünde ya lancı durumuna düşmektir, o neler yapıldığını bilmez mi sanırsınız? (Hele bu iddiaları Osmanlıcı tezlere bağlayanları hiç ciddiye almayın, zira Osmanlı’nın 1919’da Cumhuriyet’i yapacak olanlara nasıl bir ülke bıraktığı büyük Söylev’in başında saptanmıştır. Bütün Anadolu’da atölye sayısı düzineyi bulmuyordu, motorlu araç on, on beş kadar dı, her tarafın “ fiili düşman işgali” altında olmasından başka! Bir de bugün gidin bakın, kalbinize elinizi ko yun, kararı öyle verin. İnsan diye bir şey vardır!) Bir de kendilerini daha akıllı sayanlar var, diyorlar ki evet, Cumhuriyet rejiminde bazı gelişmeler olmuştur, ül ke daha derlenmiş toparlanmış, eğitim öğretim ilerlemiş, sanayileşme ucundan ucundan başlamıştır, fakat... İşte bu fakat müthiş, zira arkasından şu geliyor: Ca nım böyle bir ilerleme, her ülkenin doğal ilerlemesidir,
31
bu kadar uzun bir zaman parçası içinde nasıl olsa buna benzer şeyler gerçekleştirilecekti. Bu bakımdan, yapılan ları Cumhuriyet’in başarı hanesine kaydedemeyiz! Böylelerine cevap yerine başka bir sorum var: İyi ama, Osmanlı rejimi, son iki yüz yılı içersinde acaba neden zaman içinde doğal ilerlemeyi gösterememiş de, batmıştır? Bizi de batırmıştır? Buna karşılık Cumhuri yet rejimi elli yıl içersinde o batmış ülkeden pekâlâ eli ayağı düzgünce yepyeni bir devlet çıkarabilmiştir? Ha, işte bu soruya karşılık veremezler, zira eleştirileri sağ duyunun gereklerini taşımamaktadır. Olumsuzluğu devrimcilik, disiplinsiz isyancılığı ilericilik sanmakta dırlar. Söz uzadı ama, bir iki şey daha ekleyeceğim. Cumhuriyetçilik önemli bir inkılâpçılıktır, Cumhu riyetçiler basbayağı inkılâpçılardır. Bir kere bu kabulle nilecek. Peki ya sosyalist eleştiri? Ha, ona gelince, onun da temeli var: Cumhuriyetçilik, kısmen liberal, kısmen dikta altında gerçekleştirilmiş bir kalkınmayı; halk yı ğınlarının sırtından bir endüstri burjuvazisi yaratmak ta, yarattığı bu burjuvaziyi semirtip mutlu kılmakta kul lanmıştır. Eğer düzen toplumcu tutulsaydı, hem bu ya pılandan çok daha fazlası yapılabilirdi, hem de bu hal ka çok daha ucuza mal olabilirdi. Üstelik, son yirmi beş yıllık yönetimlerin, Cumhuriyet ilkelerine de ters düşen uygulamaları sonucu, içine yuvarlandığımız bağımlılık çukuruna yuvarlanılmazdı. Eleştirmek yadsımak değildir, yeni bir ölçüyle değer lendirmektir. Toplumcunun elinde pırıl pırıl diyalektik ölçütü varken, toplumcu geçinenlerin dangalakça inkâr ları devrimcilik sanması insanı üzüyor basbayağı. (29 Temmuz 1975)
32
2 İKİ ÖLÇÜT Hepimiz toplumcu geçiniyoruz, toplumsal olayları sos yalizmin bilimsel yöntemiyle değerlendirdiğimizi sanı yoruz ya, gerçekten öyle mi? Gerçekten bütün olaylara uyguladığımız değerlendirme yöntemi ve ölçütü bir ve aynı mı? Hemen karşılık vereyim: — Hayır! Aramızdan çoğu, Türk halkı ve Türkiye ile ilgili sorunlara başka, Türkiye dışındaki ülkeler ve onların halklarıyla ilgili so runlara başka gözle bakmakta, başka ölçütlerle değer lendirmeler yapmaktadır. Gerçekte bu, elbette, sosyalizmin bilimselliğinin de, gerçek yönteminin de farkında olmadığımızın bir işare ti sayılabilir. Fakat biliyorsunuz, öyle havaya konuşma yı sevmem; iddiayı hemen somut bir kanıta oturtmak tan hoşlanırım. Bu ölçüt ikiliği, değerlendirme çarpık lığı üzerinde iki örnek seçtim; onların üzerinde konuşa rak, durumu daha açık göreceğiz. Nâzım’ın Kuva-yı Milliye Destanı nasıl başlar hatır lıyor musunuz? Pek ünlü bir giriştir. Türk halkını över; işçisinden köylüsüne, üretim dallarını birer birer saya rak, herkesi sıralar; “Destanımızda yalnız onların mace raları vardır” diye bağlar. Şimdi diyeceksiniz ki, Nâzım’ın destanının konuşa caklarımızla ilgisi ne? Çok! Kuva-yı Milliye Destanı, te mel olarak, Türkiye’nin anti-emperyalist bir savaş ver diği fikri üzerine kurulmuştur. Nâzım Hikmet o eşsiz şiirinde bu anti-emperyalist savaşı Türk halkının bütün kademeleriyle verdiğini, hemen her toplumsal kattan belirli tipler alıp işleyerek gösterir. Nâzım, gerek sosya list olarak, gerekse Kuva-yı Milliye’ye bizzat katılmış, ka33
tılanları görmüş, aralarında yaşamış biri olarak, yaptı ğını bilinçle yapmıştır. Kaldı ki, Kurtuluş Savaşı’nda süngüsüyle düşmanın üzerine gidenlerin, eşraf ya da bürokratlar olmadığı, bil diğimiz Mehmet’ler yâni köylüler, işçiler, yoksul halk ol duğu besbellidir. Yalnız on bin dolayında şehidimiz var dır ki, hepsini eşraftan sayamazsınız herhalde. Künye lerini kurcaladığımız zaman, her birinin Anadolu’nun bir bucağından kopup gelmiş halktan erler olduğunu he men görürsünüz... Bilinen şeyleri mi yineliyorum? Hayır! Belirli bir sü reden beri, Türk toplumcuları arasında, Türk Kurtuluş Savaşı’nın “ halka rağmen” yapıldığı iddiası yayılmak ta, hâttâ “ İstiklâl Mahkemeleri” nde asılıp kesilenlerin cephedeki şehitlerden fazla olduğu gibi, bazı hayali ka nıtlar da ileri sürülerek, mücadelenin çapı da, Önemi de küçültülmek istenmektedir. Bunları diyenler akıllı, ‘bilimsel’ solcular oluyorlar da, tam tersini söyleyen Nâzım Hikmet yanılgıya düş müş solcu oluyor, öyle mi? Gülerim. Şimdi gelelim öteki ölçüte! Şu bizim Kurtuluş Savaşı’mızı halkımıza rağmen yap tığımızı sanan şaşkınlar, beride Rus devriminin bütün Rus halkının gönüllü katılmasıyla olduğunu rahatça sa vunurlar. Lenin çıkmış, “zaman tamam bugün” demiş, bütün Ruslar sosyalizm için ayağa kalkmışlar, sanki! Oysa biraz tarihle ilgilenen herkes de bilir ki, Türkiye’de Mustafa Kemal Paşa’ya ve kurtuluş mücadelesine karşı, padişahı yâni halifeyi de arkasına alarak, halk arasında kışkırtma yapan emperyalistler ufak tefek isyan ocakla rı kurabilmiş, ama bir iç savaş “tahrik” edememişlerdir; Rusya’da ise, iç savaşın daniskasını örgütleyecek kadar
34
zaferden s o n r a on yıl gi bi kısa bir süre yaşar ve ölür. iktidar olduktan k ıs a bir süre sonra n e p uygula masına geçer (yâni ufak çapta kapitalizme döner). bal gibi takdir edildiği halde. bizzat Lenin tarafından kişiliği. Burada da iki ölçüt yok mu? Eğer devrim liderlerini. nedense mazur görülür. yaptığı iş gerçek bilimsel gözle ele alınıp. Mustafa Kemal. ileri atılışları yerindeyse. Gerçekte bu iki ölçütlü kafa. ni hai amaçlarını gerçekleştirme oranlarıyla değerlendiriyorsak. diktatörün önde gideni. geri dönüşleri. Kurtuluş Savaşı’mız halka rağmendir. solundan şiddetle eleştirildiği halde. Hem de. Lenin’in yaptıkları yeter li. kim se gık demez. Ama bizim “ bilimsel” lere sordunuz mu. bu arada demokrasiyi bü tün sonuçlarıyla gerçekleştiremez. komünizme doğru gideceğim diyen Lenin. Az gelişmiş sosyalistler arasındaki beliriş biçimi de bu! (18 Ekim 1975) 35 . onların devrimi halkla beraber! Dahası var. sos yalizmi kuracağım. savaş da yapabilmişlerdir. eğri ve haksız sayılır. Fakat. o da kısa süren iktidarında vaat ettikleri nin çoğunu gerçekleştiremez. hayır! Lenin n e p uygulamasına geçer. hem de güzeli: Mustafa Kemal Paşa de mokratik bir devrimin lideridir. ayrı devrim düzeylerinde) aynı ger çekleştirme oranı içindedirler. emperyalist batının sö mürdüğü ülkelere zorla benimsettiği bir aşağılık komp leksinin en tehlikeli ürünüdür. bizim ‘bilimsel’lerin gözünde doğru ve haklı hareket etmiş olur. Şimdi sıkı durun. Mustafa Kemal’inkiler de öyledir. Lenin’le Mustafa Kemal Paşa üç aşağı beş yu karı (ayrı amaçlar. bilmem neyle suçlanir. dev rimi tehlikede görünce takrir-i sükûn kanununu çıkartın. bu yüzden bizdeki sözde “bilimsel toplumcu” takımı tarafından yerilip dik tatörlükle.taraftar da bulabilmişlerdir.
içlerinde Kemal Paşa’yı faşistlikten İngiliz ajanlığına ka dar türlü boyaya boyayanı çıkıyor. Elimizde kalan bir parça toprakla bir dilim ekmeği. Düşündüm ki. fetihler pe36 .3 TARİH TANIKTIR 40 yıllarında.. böy le bir günde sosyalist hareketin en büyüklerince M us tafa Kemal nasıl değerlendirilmiş. gazeteleri. bu zalim ve yağmacı Av rupa ve Amerikan emperyalistlerine kaptırmamak.. Açın o yıllarda yayımlanmış dergileri. İstilacılara kuy ruk olup memleket ve halkımızı kulluğa düşürmeye ça lışan İstanbul hükümetine karşı başkaldıran ve Rusya İş çi ve Köylü Şûralar Cumhuriyeti ile kol kola giden Ana dolu devrimcilerine her türlü yardımı yapmak birinci işimizdir. Mustafa Kemal hareketi nin anti-emperyalist niteliğini unutturmaya çalışırken. Şu sözler Mustafa Suphi’nin: " . Dudak büküyorlar deyişim kibarlığımdan. sürgünden sürgüne gönderilen solcular. Anadolu.. bu gözü doymaz emperyalist ve arlanmaz Yunan istilacıla rına karşı direnmek. Gençlerimizin dik katine arz ederim. onu göstermek en iyi sidir. Nâzım Hikmet Kurtuluş Savaşı Destanı'm tam da o yıllarda yazmamış mıdır? Talihin şu garip cilvesine bakın ki.” Şu sözler Şefik Hüsnü’nün: “ . bunun altını çizen kimlerdi bilir misiniz? Cezaevinde sü ründürülen. kutsal görevimizdir. açık ça görürsünüz.. Buna ne hacet. Aşağıdaki satırların her biri sosyalist hareketin en bü yük adları tarafından imzalanmıştır. İnönü diktası. 70 yıllarının solcu ları Kurtuluş Savaşı’nm anti-emperyalistliğine dudak büküyorlar.
. emperyalizme karşı savaş yürütürken... Kongresi gibi. Komünist Enternasyonal’in 2. Kurultay. Türkiye’nin işçileri ve köylü leri. Emper yalizmin düzenlerini yendi ve sultanların tahtını devir 37 . Şark Milletleri 1. tarihte eşi az görü len bir kahramanlık ve yiğitlikle savaştı. Türkiye’de Ankara. çağdaş ulusların yağmaya karşı direnişlerinin hesa ba katdması gereken bir şey olduğunu kanıtlamışlardır. hayran lık verici bir cesaret ve fedakârlık ruhu ile meşum Sevr Anlaşması’nı yırttı ve bağımsızlığını geri aldı.şinde koşturulan Yunan ordularından temizlendi.” Şu sözler Ho-Şi-Minh’in: " . içlerinden en kabadayı olanı bi le ondan elini çekmek zorunda kaldı. Doğu halklarım ezen ve sömü ren ve dünya emekçilerini kölelik altında tutan dünya emperyalizmine. onu zayıflattı ve soyutladı... Çünkü Kanton ve Ankara’nın mücadele si emperyalizmin güçlerini parçaladı. Türk köylüsü ve yoksul halkı..” Şu sözler Stalin’in: " . onlara yardım etmemiz doğru değil miydi? Elbette doğruydu.. ” Şu sözler. Kurultayı da Doğu’nun ezilen halklarını yabancı emperyalizmlerin boyunduruğundan kurtarmaya çalışan ulusal devrimci hareketleri desteklediğini bildirir. ” Şimdi geçelim ötekilerine: Şu sözler Lenin’in: " . Türkiye emperyalist devletlerce yağma edilmeye öyle bir şiddetle karşı koydu ki. en başta da İngiliz ve Fransız emper yalizmine karşı mücadele eden bütün Türk savaşçıları na duyduğu yakınlığı ifade eder. Bakû Şark Milletleri Kurultayı Nihai Bildirisi’nden: ". dünya kapitalist soyguncuları na bilmeyerek alet olan Yunan emekçilerinin oluşturdu ğu saldırgan orduları kovmak için. Çin’de Kanton. Türk halkı.. Böyle hareket etmekle doğru yaptık ve Lenin’in adım larını izledik.
di. emperyalizme karşı sava şımında. (10 Kasım 1978) 38 . Nedeni belli: Değil mi ki Türkiye’nin kuruluş felse fesi böyle anti-emperyalist bir felsefedir. Dünya sosyalist hareketi. anti-emperyalist ve demokratik yeni iktidarın yıpratılması için kullanılma mış mıdır? Dün olduğu gibi bugün de kullanılmamak ta mıdır? Kemal Paşa’nm anti-emperyalist düşünce platformu na ve eylemine sahip çıkmalıyız.” Meraklısı eski söylevleri. yalnız nitelendirmekle de kalmamış. Daha Kurtuluş Savaşı sırasında başlayan. birleş miş ve güçlü bir Cumhuriyet haline getirdi. onu her bakımdan desteklemiştir. ken di ulusunun gözünde küçük düşürmek isteyecektir.” Şu sözler Dimitrov’un: “ . bunlara benzer daha nice sözler. ne unutturmalıyız. Müdafaa-i Hukuk öğretisinin bu temel özelliğini ne unutmalı. parçalanmış ve çiğnenmiş bir ulusu. Elde silâh. arşivleri karıştırsın. Bitkin.. Devrimini yaptı. emperyalizm elbette zamanla bu felsefenin yaratıcısı ve eyleme çe viricisi olan Mustafa Kemal Paşa’yı aşındırmak. İs temiştir de. yazılar bu lacaktır.. dinselliğe ve bölücülüğe dayanılarak. uzun süre yakamızı bırakmayan şeriat isyanları. nice kan paha sına yurtlarından emperyalist istilacıları kovmayı başa ran ve ulusal bağımsızlığını elde eden Türk ulusu büyük gurur duymakta haklıdır. gazete yazılarını. Anadolu ihtilâlini anti-emperyalist bir devrim olarak nitelendirmiş.
varsa yoksa sosyalizmin babaları. Ke mal Paşa’nın ne dedikleri. ne var ki duygusal bir şeydi bu. memle keti düşmanlardan kurtardı falan filân. Beni bu işe sardıran. iktidarda olan ‘Milli Şef’e oranla basbayağı saygı duyarlardı ona. ülkemin devrimci lideri konu39 . Sunyatsen’e göre nereye koyabilirsin. hiçbirinin adı dilimden düşmüyor! O tarihte dil bilmediğim. ülkede yoğun bir yasak olduğu için. ya da ‘Tarih te Şiddetin Rolü’ üzerinde takır takır tartışabildiğimi. sizin diyor. nedir tutumu. ara tara. yine de sosyalist liğimden yanıma varılmıyor. oysa onun bana ülkem. tek kelime anlayamamıştım) olsun varsın. Bir akşam. 40 yıllarında sosyalistler Kemal Paşa’yı küçümsemezlerdi. bilir misiniz ki. O BAŞLAYIŞ O itirafımı yapmış mıydım? Ben. bir tek ‘Ludwig Fe uerbach ve Klâsik Alman Felsefesi’nin Sonu?nu bulmuş tum Türkçe olarak. M ustafa Kemal’i önemsemezdim pek! Sosyalist geçindiğimden mi nedir. günahlarını almaya lım. ne de doğru dürüst bir değerlendirme yapılmıştı. devrimci bir lideriniz ola cak. Söyleyebileceğim son derece genel. tek kitaplarını okumuş olmam olanak dışı. lise öğrenciliğim sırasında. adı neydi onun. f k p üyesi bir Fransız arkadaşımdır. sağa mı sola mı? Ana ilkeleri nelerdir? vs. handiyse anlamsız şeyler. Mustafa Kemal mi. ne yaptıkları üzerine eğilinnıiş. o kadar kötü çevrilmişti ki. Bir anda. (çok iyi hatırlıyorum. Yooo. 19 Mayıs 1919’da Samsun’a ayak bastı. Donakaldığımı hatırlıyorum. (akşam mıydı?) St-Michel Bulvarı’nda otobüslerin fren larribaları kırmızı kır mızı parıldarken. bu de likanlıyla ‘Gotha Programı’nın Eleştirisi’. o da.4 BAŞLAYIŞ.
sunda sorduklarını cevaplamakta aciz ve çaresiz kaldı ğımı görüp utanıyorum. Siz olsanız ne yapardınız? Bu işler burada ayaküstü olmaz deyip, savuşturdum, ote le gider gitmez de Türkiye’de arkadaşlarıma yazıp, Mus tafa Kemal’in Söylev'i ile Söylev ve Demeçler’inin üç ki tabını (ya da o zaman henüz iki miydi?) istedim. Başlayış, işte o başlayış. Şimdi sık sık, içine düştüğümüz çetrefil bir durum ya da bir çıkmaz karşısında Mustafa Kemal düşüncesine başvuruyor, onun devrimciliğini İsmet Paşa’nın körlettiğini ileri sürüyorum ya, bu türden çıkışlar yapan her kese olduğu gibi, bazı genç bilim adamları, ya da ‘dev rimciler,’ hemen damgayı basıyor: ‘İnönü düşmanı.’ Biz, ünlü deyimiyle 40 kuşağının toplumcuları, o tarihlerde İnönü diktasının belâsını çektiğimiz, işimizden olduğu muz, tabutluklarda yattığımız için ‘İnönü düşmanı’ sa yılıyoruz, bu da ‘Demokrasi Kahramanı’ İsmet Paşa’yı doğru değerlendirmemizi engelliyor, daha da kötüsü, Kemal Paşa’nın diktatörlüğünü, zalimliğini, asıp kesiciliğini görmezden gelmemize neden oluyor. Oysa Kemal Paşa, kurtarıcı murtarıcı ama, gerçekte demokrasi düş manı bir adam, onun döneminde ‘Türkiye nefes alama m ış buna karşılık İnönü şahıs tahakkümüne karşı unu tulmaz bir demokrasi mücadelesi vermiş, vs. vs.’ Önce şunu mu demeliyim, bilmem. Genç bilim adam ları ve devrimciler, büyük çoğunluğuyla, İnönü’nün Menderes/Bayar İkilisine karşı giriştiği ‘biçimsel özgürlükler’ savaşımı döneminde yetişmiş kişiler, o zamanki havaya uygun olarak koşullanmışlar, sanıyorlar ki, Menderes/ Bayar İkilisinin tahakkümü sahiden bir faşizan diktadır, da İsmet Paşa ve onun artık ne mal olduğu gittikçe da ha iyi anlaşılan CHP’si, Batılı anlamda liberal ve demok rat bir özgürlük partisidir. Önce bu yanılgı düzeltilme
40
li d p iktidarı, tahakküm babında Milli Şef döneminde ki c h p diktasının eline su dökemezdi, hepsini bırakın, sa dece muhalefet olarak siyasal partilerin ve basının var lığı, bütün karşılaştırmaları geçersiz kılar. İyi kötü de mokratik bir ortam içinde eski diktatör İsmet Paşa’mn özgürlük mücadelesi vermesi, o dönemde çocuk ya da li seli genç olanları belki Paşa’mn özgürlükçülüğüne inan dırmıştır ama, Mustafa Kemal dönemindeki bazı özgür lükleri aynı İsmet Paşa’nın nasıl silip yok ettiğini gör müş olanları kandıramazdı. Kandıramıyor. Diyeceğim, gençler eski kuşağın toplumcularını Mus tafa Kemal’i abartmak, İnönü’ye düşmanlık etmekle suç larken, farkında olmadan yanlış bir İnönü hayranlığına düşüyor, bu yüzden ölçüleri karıştırıyorlar. Nasıl mı, ba sit: Menderes/Bayar İkilisi de, çevrelerindeki baskı yan lısı, soğuk savaşçı yönetici ekip de ‘Atatürkçü’ geçinmi yorlar mıydı, işte tamam, Atatürk de bunlar gibi ceberrut ve mütehakkim bir adam, oysa İnönü onun tam kar şıtı, gücü tartışılmaz bir diktatörken kendi arzusuyla de mokrasiye inanan, bunu uygulamaya kalkıp kaybetti ği ilk seçimlerde iktidarı bırakan büyük lider. Türkiye demokrasiye geçmeseydi, San Fransisco Kon feransına katılamayacak, savaş sonrasında müttefikle rin hazırladığı bazı olanaklardan yararlanamayacaktı, bu bir; Kırım’da Nazilerin kurdurduğu Tatar Cumhu riyeti dolabında Saraçoğlu’nun ve Von Papen’ın fırıl dakları vardı, bu yüzden Rusları kızdıracağını biliyordu, Batıhlara hoş görünmek zorundaydı, bu iki. Bunlar da olmasa, Enver Sedat ‘sistem’e dahil olur olmaz, neden demokratlaşmaya başladıysa, İnönü de ondan başlamış tı, bu üç. Yoksa Türkiye’yi Franco İspanyası ile bir tu tacaklar, Birleşmiş Milletler’in dışında bırakacaklardı. Kaldı ki, Milli Mücadele’ye muhalefetli Meclisle başla
41
yıp, sonraları her fırsatta partilerin kurulmasını özen diren İsmet Paşa değildi, Kemal Paşa idi. Ya! (19 Şubat 1979)
5
YANILGININ KÖKENİ Kızlı erkekli delikanlılar geliyor, tartışıyoruz: Birisini küçümsemek istediler mi, dudaklarından aynı kelime dökülüyor: Atatürkçü. Aslında küçümsediklerinin Mus tafa Kemal’le de, onun savunduklarıyla da ilgisi yok, 1950’den bu yana ülkemizde görmeye alıştığımız o bi çimsel Atatürkçüler yok mu hani, Amerikan Soğuk Savaşı’nı Mustafa Kemal’in Müdafaa-i Hukuk doktrini ye rine koyan, aşırı uçlar edebiyatını icat eden, jeep’lerde Kemal Paşa’mn büstünü gezdirip halkı selâm vermek zo runda bırakan, işte onlar. Gel gör ki, Mustafa Kemal’i de, anti-emperyalist Kurtuluş Savaşı’nı da, teokratik bir iktidarı halk egemenliği rejimine dönüştürerek, toplum sal iktidarın yapısını değiştirişini de es geçip, doğruyla yanlışı birbirine karıştırıyorlar. Sözgelişi Mustafa, bıçak gibi keskin toplumcu oldu ğunu söyler. M ustafa Kemal’i tanımaz, bunu yapmak la ülkenin geçirdiği bir demokratik devrimi hiçe saydı ğını, böyle toplumsal bir olayı hiçe sayarak sosyalist bir dönüşümü hiçbir toplumsal kökene oturtamayacağını unutur. Sözgelişi Ahmet açıkça söylemez ama, biliyo rum gizliden gizliye şeriatçıdır, en azından tutucu, Tür kiye’nin keferenin tasallutundan kurtarılmasını diler de, bu işi savaşarak yapan Mustafa Kemal’i hesaba katmaz,
42
buna karşı Alman emperyalizmini memleketin harim-i ismetine sokan Abdülhamid’i ve önemini abartır. Neden hep aynı neden, sağcısı da solcusu da, gerçekte şu son otuz yıllık iktidarların muhalifidirler, oysa şu son otuz yıllık iktidarlar, Mustafa Kemal’in devrimini yozlaştıra yozlaştıra ‘sistem’in denetiminde bir Filipin demokrasi si kılığına sokmuş, ama bunu Atatürkçülük etiketi altın da yapmışlardır, bu da giderek Atatürk’e karşı olunma sını olağanlaştırır. Onların düşüncesine katılmadığımı tekrarlamam ge rekir mi? Türkiye ulusal bileşimini yapacaktır. Bu bileşimin toplumsal kökeni ulusal burjuvazi, (karşıtların birliği ilkesine göre, aynı zamanda) ulusal proletaryadır. Her iki toplumsal sınıf, ancak Kemal Paşa’nın demokratik devrimi ve onun uygulanışı sayesinde tarihsel birer ger çek olarak ülkemizde ortaya çıkabilmişler, bürokrat ik tidarların karşısında ağırlıklarını duyurmuşlardır. Tür kiye’nin uluslaşması, sanayileşmesi ve kentleşmesi, ger çekte Mustafa Kemal devriminin kendine saptadığı ilk aşamaya ulaşmaya yönelmesidir. Bu yöneliş, bir taraf tan anti-emperyalist ulusallık bilincinin doğmasını, bir taraftan uluslararası sınıfsal dayanışma bilincinin be lirlenmesini sağlıyor. Türk burjuvazisi daha doğarken, kendilerine bol keseden Atatürkçü sıfatı veren sağcı ik tidarlar ülkeyi ‘sistem’e tutsak etmiş, bu da gelişmek te olan burjuvazinin komprador özelliklerle yozlaş masına neden olmuştur. Bunda kültür emperyalizminin getirdiği yabancılaşmaların da etkili olduğu kesin. O halde, uluslaşmasını sanayileşme ve kentleşme ile bütünleyecek olan Türkiye, hem geçmiş kültür ve uygar lığından yararlanacak (bu elbette Ahmet’in istediği de mektir), hem de ulusal özgürlüğü, daha ileri toplumsal
43
aşamalara doğru atılımiar yapmak için dayandığı, bi rikimlerden çıkaracaktır (bu da herhalde M ustafa’nın dilediği). Günümüzde Atatürkçü olmak, Mustafa Kemal’in ger çekleştirdiği ulusal demokratik devrimi, toplumsal sü rekli değişme içerisinde, bir sonrakine ulaşmak için ge çerli bir birikim, bir aşama saymakla başlar. Hem üm met olarak kalmak, hem de çağdaşlaşmak hiçbir yerde gerçekleşmemiştir ki, Türkiye’de gerçekleşsin. Elbette uluslaşacaktık, uluslaştık, uluslaşıyoruz. Bu Mustafa Ke mal demektir. Ama hepsi değil. Türk ulusu, ulusluğunu saldırgan emperyalist sisteme karşı savaşarak elde etmiş tir, bu da Müdafaa-i Hukuk doktrinini, ülkenin sonra ki yaşantısı için geçerli ve sürekli kılar. Ulusallığın bir başka belirgin karakteristiği kültürse, özgürlük ve ba ğımsızlık alanında, ‘sistem’e karşı gösterilecek direnişin, kültür alanında da gösterilmesi gerekiyor. Ulusal kültü rü, ulusal geçmişten yararlanmadan yaratamayız. Bu da, İnönü döneminde olduğu gibi Yunan/Latin klâsik lerini başucu kitabı yapmakla olmaz, tam tersine, Mus tafa Kemal döneminde olduğu gibi, Türk Tarih Kurumu’nun, Türk Dil Kurumu’nun, işi ciddiye alıp, ulusal tarihi ve dili, üzerinde çalışacak zemin olarak belirleme si ile olur. Buysa, içinden geldiğimiz Doğu/İslâm/Türk/ Bizans kültürlerinin, çağdaş yöntemlerle kaynaştırılma sı, bileşkesinin alınması anlamına gelir. Bilmem farkında mısınız, sıraladığım bu şeyleri yap mak, yaratıcılığı zorunlu kılıyor. Zaten İnönücülükle Atatürkçülük arasındaki gerçek fark da buradadır. Mus tafa Kemal yeni bir ülke yapmayı istiyordu, İnönü ise bu ülkeyi Batılı emperyalist sistemin ülkelerine benzetmeyi. O zaman, özellikle gençlerin şu sorun üzerinde dü şünmelerini istemek, acaba çok mu olur? Ümmet anla44
mmda aynen aktarılmak istenen ve uygulanması düşü nülen bir İslâmcılıkla, bundan hemen hiç farksız bir ak tarmacılığı deyimleyen dogmacı Stalincilik, İsmet Paşa’mn liberal kapitalist aktarma batıcılığından farklı mı dır? Fikir, prensip, köken olarak elbette farklı, ama baş ka ortamlardan alınıp Türkiye’ye aynen aktarılmaları yö nünden, aynı: İsmet Paşa Yunan/Latin klâsiklerini, üm metçi dinsel dogmaları, Stalinci ise Stalinciliğin dogma larını tartışmasız aktarıyor. Oysa bağımsız ve özgür olmak demek, özgün bile şim yaratmak demektir. (20 Şubat 1979)
M ERAKLISI İÇİN NOTLAR
İnönü diktası dönem inde, Tü rkiye’nin faşizmle ilişkisi üzerin de yeterince durulmamıştır. Konuyla ilgilenenler için, yararlı tek kitap, sanırım johannes Glasneck’in Türkiye’de Faşist Alman Propagandası adlı kitabıdır. Bu kitaptan aktaracağım birkaç sa tır bile, ‘demokrasi kahramanı’ İnönü’nün aslında neyi temsil ettiğini pek güzel gösterir: "... Tü rk iye’de Kemalist devrim de Turancılıktan vazgeçm e anlam ına geliyordu. Birinci Dünya Savaşı’nm em peryalist ga lip d evletlerine karşı savaşım ında, siyasal bağım sızlığın pekiştirıTmesinde ve ekonom ik bağım sızlığın kurulması çabala rında, uzun süre için, Tü rk m illiyetçiliğinin ilerici eğilim i üs tü n lük kazandı. Kemal Atatürk, tüm şoven örgütleri ve basın organlarını baskı altına aldı. Volga bölgesinden, Kırım ’dan, Kafkasya ve Orta A sya ’dan gelen, daha çok İstanbul ve Anka ra’da yerleşm iş olan ‘beyaz orducu’ mültecilere, her türlü S ov yet aleyhtarı siyasal etkinliği yasakladı. Bunların önderle rinden bir kısmı Tü rk iye ’den çıkarıldı. "... ama H alk Partisi’nin gerici çevrelerinde, E nver Pa
45
şa’nm ailesinde ve bunların taraftarları arasında Turancılığın şoven düşünce mirası, faşist ırk öğretisinin yen i dürtüsü ile canlı kaldı. Tü rk ulusal burjuvazisinin iç ve dış politikada ge rici bir yola girm esi ölçüsünde, Turancı akım lar yeniden üst düzeye çıktı. Bayar hüküm eti ve İnönü’nün başkanlığı zam a nında çıkarılan genel aña, örneğin Enver’in ailesi, 1932 ve 1938 yılla rı arasında Alm anya’da yaşayan, en tanınm ış Tu rancılardan biri, Zeki Velidi Togan sürgünden döndüler. Bun lar aydınlar, özellikle öğrenci gençlik, devlet memurları ve su baylar arasında, yeniden Turancı görüşlerin propagandasını yapm aya başladılar.” Ya şu satırlara ne buyrulur: "... Alman askeri gizli se rvisi nin aracıları ve ajanları yolu ile, Alman Dışişleri Bakanlığı, ku lislerin ardında birTurancı komitesinin bulunduğunu öğrendi. Komitede birçok m illetvekili, ayrıca Dışişleri Bakam Saraçoğ lu ve Tü rk iye’nin Kabil Büyükelçisi Memduh Şevket de vardı. Ankara Hükümét çevrelerinin hedefi, Kafkasya’da ve Ortaasy a ’da ‘tam pon d e vle tle r’in kurulm asıydı. Saraçoğlu, E ylü l 1941'de Kırım Tatarları ve Azerbaycan mültecilerinin önderle riyle görüşm eler yaptı, Papen’e Tü rk hükümetinin, Tü rk genç liğinin m illiyetçi baskısını tam am iyle dikkate alacağını s ö y ledi...” Aynı dönem dedir ki, Mustafa Kemal Paşa döneminde göre ce bir özgürlükten yararlanan toplumcular, benim bir şiirimde ‘40 karanlığı’ dediğim karanlığa giriyorlardı. Glasneck’in kita bını okuyun, çok şeyleri daha iyi değerlendirmek fırsatını bu lacaksınız, Atatürk’ü ve İnönü’yü de! Öyle sanıyorum ki, ‘Cumhuriyetçi olmanın ne türlü bir d e v rimcilik oldu ğu n u ’ iyice anlayabilm ek için N iyazi Berkes’in ‘Türkiye’de Çağdaşlaşma’sini —özellikle son bölüm lerini- dik katle okumak gerekir: Mustafa Kemal’in devrimciliği, egem en liğin kayıtsız şartsız halkın olacağı ‘yeni bir devlet’ kurmak ta sarısında yatıyordu, oysa onu desteklemiş olanların çoğunda
46
çatışması. ya da düşm anla uzlaşm a yoluna giderek. S o v yet sisteminin alınışına karşı oldukları yolunda Halide Edip’in belirsiz tanım layışı. bu tür muhaliflerinin. Savaş süresi içinde gerekli siyasal rejim ko nusunda. örneğin mandat isteme. kom ü nist bir rejim kurup kurm am ak üzerine değil. bunların. m üttefiklerin kabul edeceği sanılan bir dış siyasa.” 47 . Batı devletlerinin daha Bi rinci Cihan Savaşı sona erm eden. Am erikan him ayesini çağırma. hât tâ ondan bira 2 sonraya kadar süren siyasal çabalarında.kurtuluşu başarıp ‘eski düzen’e dönmek eğilimi vardı. Saltanat ve Hilafet rejim inin tutulmasından öteye giden bir görüşleri yoktur ve Mustafa Ke m al’e karşı oluşlarının as»! nedeni. Batıcıların. çokluk ‘Batı yandaşları’ arasından çıkması. mevcut rejime. sadece savaşı yürütecek geçici bir hüküm et kurulm asından öteye g i dilm em esi tezi üzerinedir. y e ni Osm anlIların görüşünden daha öteye giden bir rejim iste diklerini gösteren hiçbir kanıt yoktur. yâni anayasa sorunu üzerindedir.. karşıtlaşm ası.. onun bu rejim i bırakmaya giden tutumu olmuştur. batı tem ellerine dayanan bir rejim yanlısı oldukları için. En güze li de. Görüşlerin ayrılm ası. Şu halde asıl çatışma konusu kapita list ya da sosyalist bir rejim kurulm ası üzerine değil. Batı ile uzlaşıldıktan sonra. Batı ya n lılığ ıyla kaste dilen şey. daha sonraki olayların ışığı altında inan dırıcı değildir. hüküm etin ve meclisin niteliği. M eşrutiyet. çiinkU bunların Cumhuriyet'in kuruluşuna. Saltanat-Hilafet rejim ine dönülecekti. blitün diplom atik e yle m le rinin asıl hedefi haline gelen S ovyet devrim ine karşı dönm e tutumu olabilir. Niyazi Berkes’in şu satırlarına bir göz atar mısınız: ".
mutlaka yüzüm ü görm ek demek değildir. Benim fikirlerimi» benim duygularım ı anlıyorsanız ve hissediyorsanız.” M u s t a f a Ke m a l 11 Ağustos 1929 .İnönü Atatürkçülüğü “Beni görm ek demek. bu kâfidir.
M ustafa Kemal Paşa ile İsmet Paşa arasında. Atatürk bizim anladığımız anlamda Doğulu bir diktatör değildi.” Bu sözleri söyleyen adamın. son dere ce önemli farklar vardır. işin kötüsü son yirmi beş yıl içe risinde.. Atatürk’ü inkâr etmek affedilmez büyük bir gü nah olur..1 ATATÜRKÇÜ DEĞİL. İsmet Paşa diktasının özellikleri Kemal Paşa dö neminin özellikleri sanılmak gibi berbat bir yanılgıya dü51 . Hanidir dikkati çekmeye uğraşıyorum: Türk toplumunun demokrasiye geçiş süreci içinde. Atatürk hiçbir şey yapmamışsa yeni bir Türk devleti kurmuştur. hiç akıldan çıkarma yınız.” Arkasından şu sözler: İlk önce şunu belirtelim. Türk tarihinin en önemli olayla rından biridir. Mustafa Kemal Paşa ile çatışmış bir Türk aydını olduğunu. İnönü dev rinde olduğundan çok daha serbest konuşur ve yazar dık. ayağının tozuyla yaptığı konuşmalardan birinde. şu noktaya dikkati çekmiş: " . Bu. İNÖNÜCÜ! Zekeriya Sertel. O tarihten sonra Türkiye kendi sınırla rı içinde bağımsız bir devlet olabilmiştir. Biz onun devrinde. Bir Şah değildi.
özlenilen demok ratik rejimin sağı solu kesilmiş bir yasaklar rejimi olma 52 . isyanlar görülmüş. İstiklâl Mahkeme leri işlemiştir. Demokrasi yi korumak bahanesi altında gerçekleştirmek istedikle ri yasaklar. c) Yasak olan sol örgütlenmeye karşı verilen cezalar şa şılacak kadar hafiftir. Sperniyev. demokratik bir rejimi özlediği ne kadar gerçekse. savaş vurguncularıyla el altından iş birliği yapan merkeziyetçi bir dikta olarak oluşmuştur. Kemal Paşa’nın sosyalist ya da Bolşevik olmadığı. buna rağmen çok ağır hüküm giyen tek solcuya rastlanmaz.) Ya şu saptaması na ne buyrulur: Kemal Paşa döneminde nice sıkıyöne timler yaşanmış. Bunları neden hatırlıyoruz peki? İkide bir. birtakım siyaset esna fı ortaya çıkmakta. İnönü dönemi CHP’sini etkilediği. (1925’te Şefik Hüsnü iki davadan toplam bir buçuk yıl hüküm giymiş. Hepimiz. Neden mi. özgürlükçü ve ba ğımsız bir demokratik devrim olduğunda birleşmekte dirler. bakın Rasih Nuri ne diyor: a) Atatürk zamanında sıkı bir Sovyet dostluğu vardır. oysa sağcılardan asılanlar vardır.şülmüştür. Bu da unutulmaması gereken önemli bir nokta. aslında demokrasiyi değil İnönü diktası tü ründen bir diktayı öngörmekte. yasakçılık etmektedir. seçkin aydınlarla eşraf ve bürokrasi üçgenine dayanan. İnönü diktası. b) Kısa dönemler haricinde klâsik sol neşriyat serbesttir. Atatürkçülük adına. Glasneck. ama özellikle Türk solu. Saraçoğlu’ndan başlayarak da yüzeysel batıcı faşizan bir dikta uygula masına geçildiği meydandadır. Avrupa’da etkisini şiddetle artıran Naziliğin ve faşist liğin. Kemal Paşa’nın ölümünden itibaren tutum değiş miş. özlemektedir. Petrosyan gibi tarihçiler Ana dolu ihtilâlinin emperyalizme karşı. kendimi zi bu yanılgıdan kurtarmak zorundayız.
duruma egemen olan Stalin’in ‘Leninizmi’. rakiplerini birer ikişer alt edip. Leninizmin do ğuşundan söz ederken. her birisi kendi ‘Lenimzmlerini’ piyasaya sürmüşlerdir. o kadar gerçektir. Oysa Mustafa Kemal devrimi nin asıl amacı. resmi ideoloji haline gelmiş 53 . bal gibi İnönücülük ol duğu hemen görülür. 12 Mart’m aslında Atatürkçülük filân değil. ‘askeri de mokrasi’ diyebileceğimiz ‘geçiş dönemi’ uygulaması. İsmet Paşa. aşama aşama bütün özgürlükleri. sürekli olarak özgürlükleri denetim altında tutan bir rejimden yana olmuştur. 27 Mayıs’ın. örgütün başında kalanlar. İnönü diktası uygulamasını Atatürkçülük diye piyasaya sürmüştür. nasıl ki hareketin daha başlangıç konağında bile olmuş tu. Hele Kemal Paşa’nın ta İttihât ve Terakki’den b6ri ordunun politikaya karışmasına mu halif olduğu. Bu perspektiften bakıldı mı. sonunda. bürokratlığından mı dır. Sonraları bir sürü İnönücü türemiş. KemaJ Paşa devriminin özü ve cevheri diye savunulamaz. yaradılışından mıdır. ülkemizde bürokrasinin etkinliğinden midir. ilginç şeyler söylüyor: Leniıı öl müştür. bütün karşıtlıkları içeren bir hoşgörü ve serbestlik toplumuna ulaşmaktı. Erzurum kongresinden beri de devrimini halk temsilcileri ve meclisleriyle kademe kademe gerçek leştirdiği düşünülürse! (25 M a rt 1977) 2 ‘ATATÜRKÇÜLÜK’ DİYE YUTTURDUKLARI İtalyan Marksisti Valentino Gerratana. Bu toplumda sosyalistlerin de yeri olacaktı. neden se. 1925 sonrasının.dığı da. etkili olabilmek için.
Sırtlan Payı. ülkemiz de. bu doğrultuda genç bir bilim adamının ileriye sürdüğü görüşleri aktarmak için. Yeni kurulan Cumhuriyet’e biçün vermek için or taya atılan “Atatürkçülük” genç kuşaklara. bizde de bunlardan birisi. Mustafa Kemal’in başardığı demokratik devrimde başına gelmiştir. Stalin’in oha verdiği anlamdan ayıklanıp araştırı lıyor. biliyorsunuz. İnönücülüğün ona eklediği uyduruk yorum ve kurumlardan ayıklanıp. tartışılıyorsa. Adnan Adıvar’a. Rusya’da olduğu gibi. roman larımı okuyanlar (Kurtlar Sofrası. ülke sinde başardığı sosyalist devrimde başına gelen. Aslın da başlayışım eskidir. İs met İnönü’nün Atatürkçülük anlayışı egemen olmuş. ya da Fethi Bey’e göre başka bir Atatürkçülük vardır. öy le araştırılmalı ve tartışılmalıdır. Aklın yolun bir. Kâzım Karabekir’e göre başka. Bu uyduruk Leninizmin. Mustafa Kemal’in ölümünden son ra. Atatürk’ün yaşamöyküsü ve yaptığı işler biçiminde aktarılmıştır. Nasıl şimdi bütün dünyada Leninizmin gerçek nite liği. Ko nuya dönüşüm. Atatürkçülükten söyleşe lim istiyorum. Açın devrim arkadaşlarının anılarını. ülkemizde de Mustafa Kemal dü şüncesinin ve eyleminin asıl anlamı. Lenin’in gerçek düşüncesiyle ilgisi ilişkisi araştırılıyor ve tartışılıyor. Aslında sosyalizmden değil. Ben. Yaraya Tuz Basmak) kanıtlarını oralarda bulmuş lardır. Böylece. ne türden bir kasapiığı ve istibdadı içerdiğini bilmeyen kalmadı gibi bir şey.tir. Bıçağın Ucu. bu işi karınca kararınca yapmaya çalışıp duruyorum. ta 1950 yıllarına uzanır. Rauf Orbay’a göre baş ka. Hanidir yazar dururum: Lenin’in. Siyasal yazılarımda sık sık üzerine düşerim. sonradan oluşmuş bir ‘ideoloji’ yâni ‘Atatürk 54 . bu yüzden demokratik devrimi o kurumlaştırmıştır.
Atatürk yalnızca siyasal iktidarın dine dayalı olmasına karşıdır. kendisinden önce oluşmuş eylem ve olayların yorumunda kullanılmış. Osmanlıya tepki olarak kurulan ye ni Cumhuriyet’in simgesel nitelikleridir. Devamı şöyle: ". 55 . Atatürk’ün İslâm dinine ve din adamlanna tümüyle karşı olduğu..” Bunları kim mi söylüyor? Türk Dili dergisinin Ocak sayısında bir konuşması yayımlanan genç bilim adamı Dr. eşraf. Atatürkçülük” Halk Partisi’nin ünlü altı okuna ve Osmanlı’nm yadsınmasına dayanır. altı ok. sivil ve asker ‘bürokratlar’ sürekli ittifaklar yaptığı top lumsal katmanlardır. Oysa M ustafa Kemal Paşa. İşte gerek olay lar ve olgular. Emre Kongar. olariaklı olduğu ölçüde bunları en geniş çizgide gerçek leştirmiştir. âyan. gerekse Bağımsızlık Sa vaşı gibi olayların ve Türk milliyetçiliği gibi olguların nitelikleri değiştirilmiş. Bağımsızlık Savaşı sı rasında içte ve dışta her türlü ittifakın peşinde koşmuş.. Atatürk’ün din düşmanlığı ko nusundaki yanılgıdır.. resmi ideolojinin de onun karşıtlarının da (Türkiye’nin kurtuluşunu dinsel ilkeler çerçevesinde görenlerin de) özenle savunduklan bir noktadır.çülük’. Önce Atatürk’ün kendi yaşamına ilişkin bir örnek vereyim: Mustafa Kemal’in uzlaşmaz bir siyasi adam olduğu kanısı özenle işlenen ilkelerden bi ridir. Bir başka örnek. şeyhler. tüccar. Ben bu nedenle hem Atatürk’ün hem de Atatürkçülüğün günün koşullarına göre gözden geçirilmesi kanısındayım. “ . gerekse Atatürk’ün kendi yaptıkları bu iki genel çizgi (Osmanh’nın yadsınması ve altı ok) çerçeve sinde saptırılmıştır.. Bir başka biçim de söylersek. Bunun sonunda da gerek Ata türk’ün gerçekten yapıp ettikleri. Toprak ağalan. Aslında Osman lI’nın yadsınması altı oktan önce gelir. Oysa her iki grup da yanılmaktadır.
Din adanılan açısından da. Atatürk de öyle yapmıştır. Siyasal iktidara el koymuş bir dev rimci için bundan doğal bir davranış olamaz. isterseniz Emre Kongar’ın bu soruyu nasıl cevaplandırdığına bir bakalım. Bir devrim ciden ‘meşru’ olmasını beklemek safdillikten başka bir şey değildir. televizyonda ne za man görsem. o da faşizan bir dikta. Devrimci kendi ‘meşruiyetini’ kendi gücünden alır. üstyapısal kültür aktarmalarıyla ki şilik kaybım ilerleme sayan tatlısu alafrangalığıdır. ne Müdafaa-i Hukuk yıllarının anti-emperyalist tutumuna sahiptir. yararlanırız. Onun başkaldırdığı Osmanlı düzenine göre ‘meşru’ sayılması olanaklı değildir. başkalarınca doğrulanıyor mu? Resmi ideoloji kı lığına sokulan Atatürkçülük. daha önce altını çizmeye çalıştığım bazı nok talar. Peki M ustafa Kemal’i ve Atatürkçülüğü günümüz de nasıl değerlendirmeli? Bu tartışma açıktır. çağdaş-uygarlık düze yini bilimsel yöntemlerle ulusal bileşime kavuşarak ya kalamayı öneren.” Nasıl. 56 . kurcalandıkça görülür. ne de çağdaşlaşmak için. Tanzimat tü ründen bir Batıcılık. tam bağımsızlıkçı kişilik taşıyan tutu ma! Benim kestirmeden ‘İnönücülük’ dediğim o ‘resmi’ Atatürkçülük en mükemmel ifade ve uygulamasını 40 yıllarında bulur ki. aklıma hep onun sözleri geliyor. Moda şu. ‘PUTPERESTLİK’ OLAMAZ (Hanidir yeni bir moda çıkardılar. (7 Şubat 1978) 3 ATATÜRKÇÜLÜK. bunlar ancak din adamı ol dukları için siyasal iktidara ortak olmak isterlerse olum suz bir tutum takınır.
alfabe ve benzerleri.‘Bir yerin kurtuluş günü mü. İsiânun yok edil mesi ya da Batı’nm benimsenmesi değil. Yurttaşlık Yasası. Türk kültürünün ulusallaşarak. Emre Kongar. birincileri garga raya getirip. Üstelik üretim güçleri. Mustafa Kemal Paşa’nm bir büstü jeep’in birine bindiriliyor. bir ortaçağ imparatorluğundan. önce ‘fikirleri ve duyguları’ yüzünden önde geliyordu.” Evet. Anayasa. çağdaş bir ulusal dev let yaratma çabasını simgeler. yüzü yerine büstlerini ortada dolaştırdığı mızı duysa. Benim fikirlerimi. Kültürel açıdan Ata türkçülük. acaba ne yapardı? Biz gelelim ‘fikirlerine ve duygularına. saat. evrensel bo yutlara ulaşmasının savaşım vermektir. çağdaş ulusal 57 . Tarih ve dil tezleri de bütünüy le bu açıdan değerlendirilmelidir. o şehre ‘temsili’ gi riş yapıyor. Milliyet Sanat dergisinde yazdığı başka bir yazıda kültürel açıdan Atatürkçülüğü şöyle tanımlıyor: Aslında kültürel alanda Atatürkçülük. öte yandan da Batı’da gelişmiş olan ‘ulusal kapitalist devlet’in üstyapı ku ramlarını topluma aşılar. ka pitalizm öncesi aşamadadır Cumhuriyet’in kuruluşun da. Bu nedenle Atatürk. bu kâfidir. Amaç. takım takım büstü karşıladıklarını unutma mak lâzım.’) Dr. Çünkü Atatürk. Şimdi bu Atatürkçülük mü? Ne münasebet! Her seferinde hatırladığım sözü şudur: “ Beni gör mek demek. benim duygularımı anlıyorsanız ve hissediyorsanız. takvim. gi yim kuşam biçimleri. hep kozmopolit imparatorluktan ulusal devlete geçiş için harcanan çabalardır. ne İslâm düşmanlığı ne de Batı hayranlığıdır. Kasaba ya da şehir halkının başlarında yö neticileri. mutlaka yüzümü görmek demek değildir. bir yandan üretim güçlerinin ge lişmesini sağlayıcı önlemler alırken.
.. altyapı ilişki lerinin yetersizliği. hem de Atatürkçüler aynı yanlışı yapmaktadırlar. on beş yıl gibi bir zaman süresi için de damgasını vurabilmiş bir devrimcidir.. ‘Atatürkçülük’ ise bu damganın vurulmasında ‘işlevsel’ olarak kullanı 58 . İslâm kültür mirasım yadsı mak. başka bir yanlışa yol açmaktadır: İslâm kültürünün güzelliğini ve zenginliğini savunmak ile. hem gerçekçi olurlar. büyük ölçüde üstyapısal güdümlemelerle des teklenmektedir. Kongar’m Atatürk’ü ve Atatürkçülü ğü günümüzdeki değerlendirişine! Bu satırları Türk Dili’nin Şubat sayısından alıyorum: " . “Türkiye’de yapılan en büyük yanlışlardan biri Cumhuriyet’i kuran kadroların siyasal savaşım. tek dişi kalmış canavar. yeni Cumhuriyet’in kurucusu ve altı yüz yıllık bir impa ratorluğun üzerine. Batı uygarlığına.bir devlet yaratılmasıdır. İslâmcı olduklarını ileri sürenler de şeriata dayalı devleti geri getirme arzu larından vazgeçerlerse.. Öte yandan İslâm yadsınamaz. Atatürk. Cumhuriyet ye rine şeriata dayalı devleti geri getirmek arzulan birbiri ne karıştırılır. hem İslâmcılar. hem de Tür kiye’nin yeni kültürel bileşimine daha olumlu ve etkili kat kıda bulunurlar.” Ya şu cümlenin akla yakınlığı: “ .. Atatürkçü geçinen ler.. İslâm kültürünü yadsımaktan... üretim güçlerinin az gelişmişliği yü zünden. insanın bedeninin yarışım kesmesi kadar acildi bir sonuç verir. Bu ulusal devlet. Batı kültürüne tes lim olduğu söylenen genç Cumhuriyet. diye haykıran bir şiiri ulusal sim ge yapm ıştı. kültürel alan da yorumlamaya çalışmaktır. Üzülerek belirtmeliyim ki. Pek doğal olarak bu yan lış.” Sıra geldi Dr... Oy sa siyasal düzenin artık geriye dönmesi olanaksızdır. Türk bağımsızlık savaşının komutam. Türkiye için. Sanırım.
Şimdi bulundu ğumuz noktadan da ileri gitmek zorundayız.lan araçtı. Emre’nin dediklerine ne kadar yakındı? En başta çağdaş uygarlık düzeyi değiş miştir. Yoksa ‘tek parti döneminin’. Günümüzün değişen ve gelişen koşullan içinde Atatürk ve Atatürkçülük ne yazık ki. (8 Şubat 1978) 59 . Bu tehlikeyi engel lemenin birinci koşulu. toplumun daha ileriye gitmesine karşı çıkanlann. layık olduğu tarihsel yere oturtmaktır. böyle bir davranış en başta Atatürk’ün kendisinin benimsemeyeceği bir yaklaşım olurdu. Atatürkçülüğü dogmatik bir putperestlik biçimi ne döndürmüş İnönücülerin hakkından elbet gelecektir. yeni erekler vardır.” Hatırlayacaksınız elbet. top lum bilimsel olarak ‘tutucu’ diye nitelenenlerin elinde bir silâh olarak kullanılmak tehlikesi ile karşı karşıya dır... Yoksa Atatürk’ün altmış yıl önceki dünyaya ve Türk toplumuna verdiği buyruklara kayıtsız koşulsuz uymak değil. gericiliğin simgesi olur çıkar Atatürk ve Atatürkçülük! Ben de bunu söylemiyor muyum? Tartışma açılmış tır.) Artık elimizde yeni bir toplum. ‘çağdaş uygarlık kavramı’ başlığı altında söylediklerimi. Yoksa? Yoksa ne olurmuş. Atatürkçü olmak bu yeni düzeyin ardına düşme yi zorunlu kılar.. Bu araç. onu da Emre’den dinleyelim: “ . Atatürk’ü ve Atatürkçülüğü gü nümüz toplumunda doğru yere. Müdafaa-i Hukuk Atatürkçülerinin sürekli devrim ciliği. Büyük bir devrimcinin bundan daha büyük bir iha nete uğraması söz konusu olamaz. Sanırım. Yeni atılımlar için yeni çözümler oluşturmaktır Atatürkçülük kanım ca. toplumumuzu günümüze getirmiş ve böylece işlevini başarı ile tamamlamıştır. ‘otoriter rejim’ özlemlerinin yâni bugünkü özgürlükçü demokra siden geriye gidişin.. (.
Bence Kemal Paşa. Anadolu İhtilâli’nin özü ve gerçek içeriği gözden kaybe dildiğinden. tatsız tuzsuz formaliteler halinde sürdürü lüp duruyor. olmayı da düşünmedi. kendisine bulduğu kalıp.4 ÖZETLERSEK Cumhuriyet’in İnönü diktası döneminde yozlaşarak. ‘mazlum milletler’e karşı azgın saldırganlığını sür düren emperyalizmle boğuştuğu için de yaman bir Üçüncü Dünya lideridir. Mustafa Kemal Hareketi. Jöntürkier’in (ne yazık ki biraz da Batılı emperyalizm adına) başlatıp da gerçekleştireme dikleri ulusal demokratik devrimin anti-emperyalist bir platformda gerçekleştirilmesinden ibaretti. iktidarın yapısal niteliğini değiştirdiği için önemli bir devrimci dir. üze rinde doğru dürüst düşünen yoktur: Yarım yüzyıl ön ce geçmiş olayları. ulusal iradenin (irade-i milli ye) buyruğuna vererek! Bir önceki iktidarın hâlâ dinsel nitelikler taşıdığı. 10 Kasım’dan 10 Kasım’a tekrarlanan Atatürk’ü anma törenleri de. ama bir türlü ger çek doğrultusunu bulamayan uluslaşma sürecine gerçek dinamiğini verebilmiş. Önemsememde haklı olduğuma inanırım. artık iyice eskimiştir ama. Osmanlı’mn ümmet toplumundah Türk ulusunu çekip çıkarmıştır. hem de ulusal kuv vetleri (Kuva-yı Milliye). Sosyalist bir devrim değildi elbette bu. Tan zimat’la Mütareke arasında oluşan. 60 . “ Egemenlik kayıtsız şartsız ulu sundur” ilkesinin ne büyük bir devrim sloganı olduğu şıp diye anlaşılır. bellekte taze tutmak için tekrarla nıp duran ‘kurtuluş günleri’ törenleri de. hâlâ teokratik bir düzenin üzerinde oturduğu hatırlanırsa. Ben M ustafa Kemal’i önemserim.
Gariptir ama. Bilindi ği gibi yabancı sermayesi Osmanlı mülküne girdikten sonra Müslüman olmayan azınlıklardan bir kompra dor burjuvazisi oluşmuş. Ne var ki bu. 27 Mayıs ya da 12 Mart türünden bir cuntacılık sanmaktır bunun. Türkiye’de de ulusal burjuvazi oluş muştur. her iki devrimin devrim olmak niteliği ne gölge düşürmez. ordu ulusal iradeye tâbi kılınmış tır. bu dü zeyde. her ikisi de az gelişmiş ülkelerde gerçekleştiklerinden ister istemez merkeziyetçi bürokrasi diktalarına doğru yozlaşırlar. o ayrı hikâye! Nasıl ki Rusya’da oluşan proletaryanın iktidara el ko yup koyamadığı. sonra Millet Meclisi yönetmiştir. ayrı bir hikâyedir.M ustafa Kem al’in talihsizliği. 1960 sonrası. tam tersine başından başlayarak devrimi önce halk kongreleri. Atatürkçülük diye iki yanlışa inanmış tır: Birincisi. yâni ulusal burjuvazinin henüz Türkiye’de o tarihte oluşmamış bulunmasıdır. Kurtuluş Savaşı tam bağım sızlık ilkesini öne alınca. Kemal Paşa. her ikisi de adına devrim yaptıkları toplumsal sınıflara tam anlamıyla sahip değildirler. M ustafa Kemal hareketini. Mustafa Kemal’in Ulusal Demokratik Devrimi ile Lenin’in Sosyalist Devrimi arasında bir kader ben zerliği vardır: Her ikisi de yukardan aşağıya devrimlerdir. Anadolu İhtilâlinde hiç kuşkusuz ordunun rolü bü yüktür ama. bunların çoğu selâmeti Tür kiye dışına kaçmakta bulmuştu. asla dönüştürmemiş. hele Karabekir ve Ali Fuat Paşalar onunla birlik olduktan sonra. adına devrim yaptı ğı toplumsal sınıfın. başrol onda değildir. Ama ulusallığını koruyabiliyor mu. tam tersine sırası geldiğinde 61 . istediği anda Anadolu hareketini bir askeri cunta hareketine dönüştürebilir di. çünkü nasıl Sovyetler’de proletar ya oluşmuşsa.
Atatürk devrimciliğinin biçimleşti rilmesi. diktaya eğilimli bazı yönetici kadroların Atatürkçü geçinmelerinden. Lenin zamanında da yönetime katılmış tı. İnönü için çağdaşlaşmak hemen Batılılaşmak hali ne gelmiş. emperyalist yardakçısı. aradaki fark uçurumdur. Fikrim ce bu yanılgı dönemini aşmaya başladık bile! Bunda el 62 . üste lik çok daha radikal bir girişimci olduğunu saptaya caklardır. klâsiklerin çevirisi. gençler M ustafa Kemal gerçeğini ta rihsel bağlamı içinde yeniden ele alırlarsa. tam bağımsızlıkçı Anadolu devrimi il keleri ile yakınlığı tartışma götürür. bir uçu rum!) 1960 sonrası kuşaklarının ikinci yanılgısı. Bu temellerin anti-emperyalist.askerin sivile dönüşmesini şart koşmuştur. genç kuşakların dâ inceleyip araştır madan buna inanmalarından doğuyor besbelli. İnönü ile Atatürk’ü karıştırmak oluyor. İnönü dönemi. (Yaraya Tuz Basmak adındaki romanımda bu sorun tartışılır. büyük sana yileşmeden yana. bir Fran sız Devrimi devrimcisidir. 27 Mayısçılar 12 Martçılar ise Bonapartiste’tirler. Yanılgılar. ödüncü. Gerçi İnönü Kurtuluş Savaşı boyunca ve savaştan sonra da Mustafa Kemal’in yanında bulunmuştur hep. Bana kalırsa. en azından onun sunyatsen konumunda olduğunu görecek. bütün toplumsal ve ekonomik özünden soyut lanarak bir üstyapı devrimi haline getirilmesi demek olu yor. bunun için de ağırlık üstyapısal dönüşümle re verilmiştir. ora da da belirttiğim gibi Atatürk bir Jacobin’dir. ama Lenin dönemi ile Stalin dönemi farklı dönemler dir. Batı musikisi. köy enstitüleri. sonraki İnönü döneminden farklıdırlar: Nasıl ki Stalin. ilköğretim se ferberliği gibi öğeler bu İnönü Atatürkçülüğümün te melleridir. halkevlerinin önem kazanması. ama o dönemler Kemal Pa şa dönemleridir.
' im zalamıştır. yeniden Müdafaa-i Hukuk koşullarının doğması et kili oluyor. İnönü dönem inde İngiltere ve Fransa île ittifak anlaşmalar. Ve filhakika A vrupa’nın bütün terakkisine. A rtıkısla h -ı hal etmek için. b ir şeyin za ra rıyla .” (6 Mart 1922) b/ “Ş im d iye kadar takip olunan tahsil ve terbi y e usullerinin m illetim izin tarihi tedenniyatında en mühim am il otduğu kanaatındayım . Kültür düzeyinde yozlaşm ayı bir iki alıntıyla gözden geçir mek otasıdır. Mustafa Kemal’in ölüm üne ka dar Batılı em peryalist ülkelerle ittifaklara girm eyen Türkiye. o şeylerden m utazarrır olanı alçaltır. p la nla rıyla yükselebilsin? Tarih b öyle bir hadise kaydetm em iştir. m utlaka Avrupa’dan nasihat alm ak. tealisine ve te m eddününe m ukabil. Önce Mustafa Kemal’in iki küçük metnini okuya lım: a/ “ Efendiler. gayet ustalıkla ‘Batılılaşmak’ biçimine dönüştürül müştür. Onun için m illi bir terbiye prog ramından bahsederken. şarktan ve garbten gelen bilcüm le tesirlerden uzak. bittabi. eski devrin hurafatından ve evsaf. bütün dersleri A v rupa’dan alm ak gibi birtakım zih n iyetler küşayiş buldu. seciye-i 63 .1 fıtriye m izle hiç de m ünasebeti olm ayan yabancı fikirlerden. ecnebilerin nesayihiyle. in san olm ak için. Nasıl ki dtş politikada. Tü rk iye bilakis tedenni etmiş ve sükût vadisinde yuvartanadurmuştur. Daha 1937’de Mustafa Kemal Paşa’nın Hatay dola yısıyla savaşmaya kalkıştığı Fransa ile. Mustafa Kemal Paşa’nın ‘çağdaşlaşmak’ ilkesi (‘m uassır m edeniyet seviyesine ulaşm ak’). bütün iş leri Avrupa’nın amatine göre tedvir etmek.bet. İnönü’nün faşizan c h p diktası dönem inde. Ne dersiniz? (9 Kasım 1978) M ERAKLISI İÇİN NOTLAR . b ir şeyin im h a sıyla yükselen şeyler. Hal buki hangi istiklâl va rd ır ki.
Aristophanes’i. İnönü’nün gözde bir adamıydı (Cumhurbaşkan lığı çevirmeni mi neydi. Yalnız birini değil hepsini okusunlar. Ataç’ın sözlerinin. kendilerine hür edebi yatı öğreterek kurtarabiliriz. Bu eğilim. o zem in m illetin seciyesidir. Laalettayin bir ecnebi kültürü. ancak böyle bir küttür ile te min olunabilir." (Temmuz. onun için ne denli uğraşsak AvrupalIlar gibi olam ı yoruz. Ve rgilliu s’u okusunlar. devrim ci si ile gelenekçisi ile. Yunanca öğrenm edik. eski Roma’nın edebiyatı. Ataç. ‘O zaman alaturka m usiki den de belki kurtulur’muşuz. partinin kültür işlerin de önemli söz sahibiydi). Horatius’u. Ataç d iyor ki: a/ “ Bizim devrim dediğim iz hare ketin amacı bu ülkeyi Batı ülkelerine benzetm ektir. yüreğim iz kanayaraktan kapata cağız divan şiirini’ dem em iş midir? 64 . Eski Yunaneli’nin. o dönemin eğilimini yansıt tığı hemen fark edilir. O nların etkisi ile yetişen Avrupa edebiyatlarının eserlerini okusunlar. Platon’u. 1921) Şimdi isterseniz. Buna üzülüyoruz. Divan şiirini okum amak gerekir miş. aydınları bu ‘laubâlilikten vazgeçir m ek’ gerektiğini ileri sürmektedir.” b/ “ Biz görüyoruz eksiğim izi.m illiye ve ta rih lye m izle m ütenasip bir kültür kasdediyorum . Çünkü deha-yı m illim izin inkişafı. Ataç. İnönü dönem inin kültür önderlerinden Nurullah Ataç’ın Türkiye için çıkar yolu nerede gördüğüne ge çebiliriz. onun için de ‘severekten. İnönü dönemi ulusal eğitim politika sı hatırlanırsa. Mustafa Kemal düşüncesinin tam karşıtıdır. AvrupalIların eğitim inden geçmedik. şim diye kadar takib olunan yabancı kültürlerin tahrib edici neticelerini tek rar ettirebilir. Latince öğrenm edik.” Buna karşılık.” c/ "Gençleri. ‘halk musikisini sevenleri’ u y garlığa düşman saymakta. Kültür (haraset-i fikriye) zem inle mütenasiptir. Ulus’ta yazardı. Euripides’i.
Bugüne kadar başarı da kazanmışlardır. ulusu tutsak ettiren iç cephenin düşmesidir. dışından zorlamaktan kolaydır.. Bu gerçeği bizden iyi biten düşm anlar bu cephem izi yıkm ak için yüzyıllarca çalışmışlar ve çalışmaktadırlar.‘Siyaset esnafı3ve Atatürk "... memleketi temelinden yıkan.” M u s t a f a Ke m a l 1927 . Gerçekten kaleyi içinden almak. Önemli olan..
Teşkilât ve ferdi kıymet nokta-yı nazarlarından ik tisat sahasmda bizden çok kuvvetli olanlar.” Uyarmam gerekiyor mu? Mustafa Kemal için. hakikaten çok kahir idi. ‘rakip 67 . İstedikleri zaman istedikleri eşya yı. Tanzimat’ın açtığı serbest ticaret devri. bakın Mustafa Kemal Paşa 1922 Martı’nda bunu ne güzel anlatıvermiş: “ . Gümrüklerimizi el lerinde tutuyorlardı. Bütün iktisat şubelerimize bu sayede mutlak hâkim olmuşlardı. bir de fazla olarak. Rakiplerimiz bu surette inkişafa müsait sanayiimizi de mahvettiler. 30 yıl dır kuyruğuna takıldığımız Avrupa ve Amerika. Zi raatımızı da rahnedar eylediler. Temettü vergisi vermiyorlardı. Avrupa rekabetine karşı kendisini müdafaa edemeyen iktisadi yatımızı bir de iktisadi kapitülasyon zincirleri ile bağ ladı.1 KIRK YIL UYUM UŞUZ Emperyalizmin Tanzimat’la birlikte ekonomimizi nasıl duman ettiğini söyleyip duruyoruz ya. imtiyazlı mevkide bulunuyor lardı. inkişaf ve tekâmül-ü ik tisadi ve mâliyemizin önüne geçtiler. memleketi mizde... istedikleri şerait tahtında memleketimize sokuyorlar dı. “ Efendiler! Bize karşı yapdan rekabet hakikaten çok gayr-ı meşru.
bu bir zarurettir. nerede 1937 nerede 1980? Ben lâf dinlemem ar kadaş. Kemal Paşa. tam da ha va kuvvetlerinden söz ederek işaret etmiş imiş.. beş yıllık ilk sanayi planının geri kalan ve bütün hazırlıktan bitirilmiş olan birkaç fabrikasını da sürat le başarmak ve yeni plan için hazırlanmak icabeder. kırk yıl boyunca gelmiş geçmiş bütün iktidarlar hem kendileri uyumuş. Gelelim sanayiye. bugün ye ni keşfetmiş gibi dört elle sarılmak istediğimiz ulusal sa vunma sanayii zorunluluğuna. En başta vatan müdafaası olmak üzere. işleteceğiz. bütün tayyarelerimizin ve motörlerinin memleketimizde yapılması ve harb hava sanayiimizin de bu esasa göre inkişaf ettirilmesi iktiza eder. “ . en ileri ve refahlı Tür kiye idealine ulaşabilmek için.” Evet.lerimiz’dir.. kırk yıl önce. Bundan sonrası için. ‘inkişafa müsait sanayiimizi mahvedenler. hâlâ da üzerimize ölü toprağı serperek. sanayileşmeye! 1 Kasım 1937’de şunları diyor: Endüstrileşmek en büyük milli davalarımız ara sında yer almaktadır. Tanzimat’ta olduğu gibi ‘yabancı sermayesi ni’ memleketimizde imtiyazlı kılmamızdır. yine 30 yıldır. hem milleti uyutmuşlar. kırk yıldır uyumuşuz biz. Bu bir. Çalışması ve yaşaması için ekono mik elemanları memleketimizde mevcut olan büyük küçük her çeşit sanayü kuracağız. Bu ka naatle. zi raatımızı rahnedar edenler’dir. Uyuyacak mıyız? Yoksa daha Cumhuriyet’in ilk yılla rında işaret edilmiş bu zorunlu hedeflere ulaşıp bağım sızlığı ve özgürlüğü bize bırakabilmek için canlarım ver miş olanlara nihayet layık olacak mıyız? . uyutmaya kalkışmaktaiar. mahsullerimizi kıymetlendirebilmek ve en kısa yoldan. Bunun nedeni de.
Gözleri önünde her gün biraz daha fazla tekasüf etti rilmek istenen bulutlan katiyyen dağıtmıştır. neden olduğunu da 1925’te söylemiş: " .” Neden mi. 4 Aralık 1923’te demiştir ki: " . Fakat o tarihten beri beşeriyet terakki etmiştir. sanayileşeceğiz de bunu yaparken demokrasi den.. Hâkimiyet-i milliye esasma müstenit ve bilhassa Cumhuriyet-i idareye malik bulunan memleketlerde si yasi fırkaların mevcudiyeti tabiidir. ikisi bir ara da. hakikate yürümekten men etmek imkân ve ihtima 69 . sonra şu çok anlamlı sözleri söylemiş: Fransa ihtilâli bütün cihana hürriyet fikrini nefheylemiştir ve bu fikrin hâlen esas ve menbaı bulunmak tadır. aynı önemde olacaktır.” 1924 yılı Aralık ayında.... Artık bü tün manası ve çıplaklığıyla hakikati görüyor ve anlıyor. Bu milleti bütün mevcudiyetiyle temas ettiği hakikat ten. Her ka naat bizce muhteremdir. Çünkü bir kere nasıl demiş. Samimi ve meşru olmak şartıyla her fikre hürmet ederiz. Türk demokrasisi Fransa ihtilâlinin açtığı yolu takip et miş.Peki.. Türk milleti. “Hürriyet ve istiklâl benim karakterimdir” . Zira her millet inkılâbım içtimai muhitinin tazyikat ve ihtiyacına tabi olan ve hal ve vaziyetine ve bu ih tilâl ve inkılâbın zaman-ı vukuuna göre yapar. artık mazinin bin türlü seyyiatı ese ri olarak dimağında yer tutan pası tamamen silmiştir.. lâkin kendisine has vasf-ı mümeyyizle inkişaf et miştir. daha da açıyor: “ . hayır.” Kökeni itibariyle Türk devriminin demokratik bir devrim olduğunu söylemekle bırakmış mıdır. Türkiye Cumhuriyeti’nde de yekdiğerini mürakip fırkalar tekevvün ede ceğine şüphe yoktur. Cumhuriyet serbesti-i efkâr taraftarıdır. özgürlükten vaz mı geçeceğiz? Hayır.
Türkiye Cumhuriyeti devletinin içinde bulunduğu gelişme aşamasında temel çıkarı ve ana tutumu ne? Kurtuluş Savaşı’m bir demokratik dev rim izlediğine göre.li kalm am ıştır. Cumhuriyet özgürlük ister.” (24 Şubat 1977) 2 BİRAZ CİDDİ KONUŞALIM İşiniz yoksa. demokrasi özgür lük ister. O kadar ilginçtir ki bu. M sp’ n in görüşü o. yıkılm ıştır. (değil mi ki şimdi kapitalizme geçiş sürecini yaşıyoruz) devletin ana tutumu bir yandan sa nayileşmek bir yandan demokratikleşmek olacaktır. bir yandan demokrasiyi en geniş anlamıyla gerçekleştirip özgürlükçülük niteliğini somut laştıracağız. Ve m ütem adiyen im ha edilecektir. gelin biraz ciddi konuşalım. yıkılacaktır. iyi güzel ama. Olmalıdır. Başka türlü söylersek. Ecevit böyle diyor. T ip ’in gö rüşü bu. Meşrutiyet özgür lük ister. bir yandan ulusal en düstrimizi kurup ele gürie muhtaç olmadan çağdaş bir yaşamaya ulaşırken. Osmanh sosyalistleri de. Demirel öyle diyor. Şimdi dikkat isterim. o da sonsuz bir hürriyet aşkından. özgürlük isteğin den ibarettir. Jöntürkler’den bu tarafa Osmaniı devrimcilerinin ‘taleplerine' dikkat ettiniz mi? Sanırım en güzel biçimiy le Namık Kemal’in ve Fikret’in mısralarıyla özetlenmiş tir. uzun süre işçi sınıfının 70 . Cumhuriyet sosyalistleri de. Tanzimat özgürlük ister. T ü r k m illetini kendi nefsini bile anla m aktan men eden setler im ha edilmiştir.
bir ülkenin özgürlüğü. Tanzimat. tam bağımsızlığı sadece demokratik düzeyde serbestlikler sağlamakla olmaz. on yıl içinde. özgür lük getiriyor ama. O zaman. demokrasi döneminin getirdiği ‘hürriyet’le birlikte yabancı sermayeyi teşvik kanununa. imparator luktan elimizde kalanı cömertçe dağıttığı. Kemal Paşa’nm kan ve ter pahasına ele geçirir gibi olduğu ‘milli iktisat* devri gümbürdemiş gitmiş. yeniden yar» sömürge statü süne dönmüşüz.iktidarı sloganını akıl edememişler. günün birin de savaşı kazanıp ülkede iktidar oldular mı. kıssadan hisse. Yâlnız. > Kurtuluş Savaşı ve sonrasında Müdafaa-i Hukuk ru huna uygun olarak. sanayileşmeden yana tutumları. Demokrasi kendine göre bazı özgürlük ler getiriyor ama. istibdada karşı özgürlük istemek. kötü şey mi? Ne münasebet. bırakın toprak olarak uğrattığı ka yıpları. yurt içinde ya da dışında “ hürriyet” için savaşanlar. Peki. bir de ne görüyoruz. tam bağımsız bir ekonomiden. Bu işi sağlama bağlamak. elbette iyi şey. Amerika ile ikili anlaşma lara dönüşüyor. ülkenin ekonomisini duman edip gümrükleri kaldırarak sanayi diye elde ne kalmışsa Avrupa sana yi ürünleri karşısında dağılmasına yol açıyor. Kemal Paşa ve arkadaşlarının. ekonomik düzeyde bu bağımsızlık ve serbestliğin üzerine oturaca 71 . petrol kanununa. aynı şey: İlânı ile birlikte Trablusgarp ve Bosna el den çıkar da. bir de ba kıyorsunuz kaşla göz arasında mülkün yarısı gitmiş. Meşruti yet. ‘hürriyet’i getiren îttihât ve Terakki gık diyemez. ya bancı sermayesine karşı. özgürlük savaşımı vermişlerdir. O gelen ‘hürriyet’le. bizim özgürlük savaşlarının şöyle garip bir sonucu oluyor. herkesin bil diği şey. Osmanlı uyruklarına eşitlik getiriyor.
72 . besbelli en düstrileşmeyle atılacaktır. yaparsa ya uyduluğa tökezlenir. Köy lü nüfusu erozyona uğrayan bir ülke de bunun anlamı ne? Öbür partiler de bu iki partiye göre. Mustafa Kemal’in ekonomik bağımsızlık. aman ne iyi.ğı temelleri atmak lâzımdır. birincisi tarihi determiniz min gereğidir de ondan. ne kadar iyi. oysa Türkiye Cumhuriyeti devletinin yakın ve uzak çıkarları için bu iki amacın ikisine birden önem vermek. yalnız iş demokratikleşmeye geldi mi. sanayileşme. iktidar olursa 141/142’yi. ya öbür yanma. onun ağzından demokratikleşme lâfı düşmü yor. köylü kalkınmazsa sanayileşme olmaz bile demeye getirir. uyumlu ve düzenli bir biçimde yapabilme soru nudur. bili yoruz. c h p diye ceksiniz. direkt olarak. O halde. tam bağımsızlığım korumak is teyen. buna karşı partilerimizin tavrı ne? a p . iyi ama. güvenlik mahkemelerinden. sıkı yönetimlerden söz etmeye. O temeller ise. aklı başında çağdaş bir ülke başka türlüsünü ya pamaz. şu içinde yaşadığımız devleti kuranların bu so runu böyle koymuş olmalarından ileri geliyor. sanayileşme diye tutturmuş. 163’ü kaldırması bile olası. İki sebepten böyledir bu. Türkiye Cumhuriyeti devletinin ölüm kalım sorunu. ikisini birden gerçekleştirmenin çarelerini arayıp bulmak gereklidir. siz hiç Ecevit’in iktidarı dö neminde doğru dürüst bir sanayileşme çabası gördü nüz mü. demokratikleşmeyi ve sanayileşmeyi aynı za manda. Ortalık ta Atatürkçülük dendi mi. parti ya saklarından. başlıyor komünizm öcü sünü ortalara salıp. İkinci neden. ya yarı sömür geliğe ki ikisi de aynı kapıya çıkar. Peki. muhalefet döneminde sanayileşmenin üstüne kalın kalın bastığı bir konuşması kulağınıza çalındı mı? Durur durur köylünün kalkınmasından söz eder. herkes aslan kesiliyor ama. işin ya bir ya nına ağırlık veriyorlar.
son ra bakacaksınız. sorunları koymak ta en akıllıca yol..bağımsızlık ve özgürlük konularında söylemiş oldukla rı kimsenin kafasını kurcalamıyor. Şöyle bir numaralan da var. ‘Ata türkçü’ geçiniyorlar öyle mi? Ağızlarından Atatürk’ün adı eksik olmuyor. onun bağımsızlığıdır (istiklâli). Türk gençliği neden yabancı düşünürlere başvuruyormuş. sanayileşmenin. ne diyor: “ Türk’ün haysiyet ve izzetinefis ve kabiliyeti çok yüksek ve büyük tür. oyunuzu ona göre vereceksiniz. Atatürk varken? Onun için. 1919 Mayısı’nda. Türk gençliğine hitabesinde ‘Muhafaza ve müdafaa’ mecburiyetinden söz ettiği iki şeyden birisi (ve birincisi) Türk İstiklâli’dir. Böyle bir millet esir yaşamaktansa mahvolsun ev ladır. Olur mu?. kime oy verelim so rusuna cevap aranırken. devletin kurucusu Mustafa Kemal Paşa’nın ilkelerine başvurmak: İlkelere göz atacağız. Binaenaleyh. İsterseniz bir göz atalım da. ya istiklâl ya ölüm!” 73 . şu karşımıza geçmiş oy isteyenler. düşündüm. politikacı makûlesi ne dereceye ka dar onun dediklerine bağlı. (28 Şubat 1977) 3 ‘MİLLİ İSTİKLÂL BENCE HAYAT MESELESİDİR’ Şimdi bunlar. ekono mik bağımsızlığın bu devletin kuruluş amaçları arasın da ne kadar önemli bir yer tuttuğunu üstünkörü de ol sa bir görelim. Oldu mu? Mustafa Kemal Paşa’mn Türkiye konusunda üzerin de en çok durduğu şey. efen dim. gereklerini yerine getirmiş.
” Yaşa Paşam! 74 .” Dahası. her hususta tam istiklâl. amansız düşmanıyım. uluslararası ilişkilerde bağımsız lık dendi mi ne derece titiz olduğuna şöyle bir göz ata lım: “ Millet ve memleketimin menfaatleri icab ettirirse. benim milletimi esir etmek isteyen herhangi bir milletm. Ancak. istiklâline unvanı ne olursa olsun hiç kimseyi müdahale ettirmeyiz! Milletin kendisi. tabii. adli. Mustafa Kemal Paşa’nm ‘istiklâl’den neyi anladığını da hatırlamalıyız. askeri.” Ya şu: “ Ne kadar zengin ve müreffeh olursa olsun. millet ve mem leketin hakiki manasıyla bütün istiklâlinden mahrumi yeti demektir. yaşayabil mek için mutlaka müstakil bir milletin evladı kalmalı yım. kurdu ğu devleti ve onun istiklâlini muhafaza ediyor ve ilelebet muhafaza edecektir.Nutuk'ta. buyurun birkaçını okuyun: “ Ben.” Anlamlı görünüyor. is tiklâlden mahrum bir millet. şu hâlâ ne kadar güncel görünen. bu arzusundan vazgeçinceye kadar. ‘Atatürkçü ge çine geçine bazı politika esnafının bizi nerelere sürükle diğini daha iyi'canlandırmak için. insanlığı teşkil eden milletlerden her biriyle medeniyet icabı olan dostluk ve siyaset münasebetlerini büyük bir hassasiyetle takdir ederim. ‘istiklâl’ üzerine unutulmayacak sözler söy lenmiştir. muamelatına. medeni insanlık karşısın da uşak olmak mevkiinden yüksek bir muameleye liya kat kazanamaz. iktisadi. ha tırlamalısınız: “Tam istiklâl denildiği zaman. tam serbestlik denilmektedir.” İyi mi? Hadi bir de. ilginç söz leri: “ Milletimizin kurduğu yeni devletin mukadderatı na. kültürel vs. evet! Otuz yıldır. Bu saydıklarımın herhangi birinde istiklâlden mahrumiyet. siya si. mali. Bu sebeple milli istiklâl bence hayat meselesidir.
çoğunun Ata türkçü filân olmadıklarım hemen fark edeceksiniz ya. gerçek anlamda ele alınır. bağımsızlığını yi tiren bir ülkeye ancak uşak muamelesinin yakışacağını söylemekte. donanmamızın. Hangisi “Atatürkçüyüm” diye bangır bangır bağıra rak. bir ‘Atatürkçü’ geçinen politika esnafının yaptıklarını düşününüz. ne kadar zengin olursa olsun. tam bağımsızlığın bö lünmez bir bütün olduğuna inanmaktadır. muamelatına. bütün alanlarda yitirmek anla mını taşıdığını söylediğini okuyunca. böyle bir işe kalkışan yaban cı ülkeye ‘amansız’ düşman olmamızı öngörmektedir.Bir Mustafa Kemal Paşa’mn istiklâl (bağımsızlık) ko nusunda dediklerini okuyunuz. Hele Mustafa Kemal’in. parçalara bölüp zedeledi? Hangisi milli or dumuzu yabancıların iradesine bağlı kıldı? Hangisi ekonomimizi» yabancı ekonomilerin ve güçlerin arzu ve iradesine uygun bir gelişmeye sürükledi? Hangisi hâlâ bu ödünleri “ Atatürkçülük adına utanmadan savunu 75 . istiklâline’ hiç kimseyi karıştırmayacağını açıklamaktadır. dehşetiniz öfkeye dönüşecektir: Ordumuzun. ekonomimiz için şundan bundan borç para dilendirenler? Çok sahip çıkar göründükleri Atatürkçülük. bu arada bağımsızlığımızın çok alanlarda güme gitmiş ol duğunu dehşetle göreceksiniz. topraklarımızda yabancılara üs verdi? Hangisi iki li anlaşmalar yaparak. hiç şaka kaldırmı yor. ayrıca. iktisadi vs. askeri. yabancı ül kelerle ilişkilerimizde istiklâlimizin tehlikeye düşmesi ne şiddede karşı çıkmakta. Tam bağımsızlıktan yanadır. alanların herhangi birinde dahi tam bağımsızlığı yitirmenin. hava kuv vetlerimizin donatılması için bizi yabancıların eline baktıranlar kimlerdir. bölünmez bir bütün olan bağım sızlığımızı. bunun için de Türk milletinin yeni kurdu ğu devletin ‘mukadderatına. yozlaştırılmazsa.
(19 Mayıs 1977) ‘C U M H U R İY E T. devletin kurucusu için ‘Cum huriyetten bile önde gelen. sürdüreceğini ilân ediyor? Hangisi son vereceğini. önemli bir nokta da. “ bağımsızlık” ilkesini garga raya getirip. demokrasi nedir. gündelik işlere çevirmeyi kurnazlık sayıyor? Bunlara bakıp. kendiliğinden yaptığı bir devlet teşkilâtı ve hükümettir ki. hangisini neye göre yeğleyece ğiz. Türk ve dün ya kamuoyu karşısında. isterseniz. Artık hükümet ile millet arasında mazideki 76 . lâfı ikinci derece konulara. gerçek anlamda bir Kuva-yı Milliye ve Müdafaa-i Hu kuk Mustafa Kemalciliğine döneceğim söyleyebiliyor? Hangisi bu derece önemli. nasıl anlaşılması gere kirdi? Bunların çoğu “ Atatürkçü” ya. doğrudan doğruya milletin kendi kendine. Araştırırken.yor. devlet teşkilâtımız. yine dev letin kurucusu bu konuda ne demiş. oyunuzu vereceksiniz. FİKİR SERBESTLİĞİ TARAFTARIDIR’ Siyasal partiler arasında. bir kurcalayalım: “ Bugünkü hükümetimiz. hikâye. Kemal Paşa bunların alayını bir pu la harcardı. Ama size bir şey diyeyim mi. bu partilerin ve yöneticilerinin demokrasiyle ilişkileridir: Demokrasiyi nasıl anlıyorlar. onun ismi Cumhuriyet’tir. bağımsızlığımızın şu yukardan beri sıraladığım anlamda savunucusu olduklarım açıklayamayanlara kulak asmayın! “ Atatürkçüyüm” filân da derler ya. elinizi vicdanınıza koyup.
Samimi ve meşru olmak şartiyle her fikre hürmet ederiz.” (1923) Ne görülüyör? Devletin kurucusuna göre. ulusal egemenlik ve özgürlük değil mi. bu da ayrı ay rı hepsi saygın olan fikirlerin serbestliğini gerektirir. Artık hükümet ve hükümetin mensuplan. Kı sacası. Alınmış olan hâkimiyet hiçbir suretle terk ve iade edi lemez. haysiyetin. kimseye vermez. “ Hürriyet ve istiklâl benim karakterimdir. hâkimiyetini almıştır ve isyan ede rek almıştır.” (1924) Özgürlük fikrine gelince.” (1921) Ayrıca. Milletlerin esirliği üzerine ku rulmuş müesseseler her tarafta yıkılmaya mahkûmdur lar. Mustafa Kemal Paşa gelişmiş Batılı burjuva ülke 77 . M ustafa Kemal Paşa bu fikri hiçbir vakit bağımsızlık fikrinden ayırmıyor.ayrılık kalmamıştır. terk etmez (hâttâ tevdi et mez. Tevdi edilemez. bunu özgürlük içersinde “ ifade” eder. millet hükümet tir. kayıtsız şartsız millet egemenliğiyle öz gürlüğü içerir. 27 Mayıs ve 12 Mart aslanlarının kulakları çınla sın). aynı heyecanla savunuyor. “ Cumhuriyet fikir serbestliği taraftandır. Her kanaat bizce muhterem dir. millet.” (1922) Ayrıca “ Milli hâkimiyet öyle bir nurdur ki. taç ve tahtlar batar. ikisi ni de birlikte. kendile rinin milletten gayri olmadıklarını ve milletin efendi olduğunu tamamen anlamışlardır.” (1925) Cumhuriyetin (demokrasinin) iki temel direği nedir. onun karşısında zincirler erir. Cumhu riyet fikri (demokrasi) bağımsızlıktan (istiklâl) ayrılır bir fikir değildir. namusun ve insanlığın vücut ve beka bula bilmesi mutlaka o milletin hürriyet ve istiklâline sahip olmasıyla kaimdir. bir de M ustafa Kemal Paşa’nın bu konudaki sözlerine uzanalım isterse niz: “ Millet hâkimiyetini almıştır ve isyan ederek almış tır. mahvolur. hükümet millettir. Bence bir millette şerefin.
hâlâ da Ata türkçülük budur diye yutturmaya uğraşıyorlar ama bo şuna. bir “ demokrasiye ge çiş” dönemi içindedir. dediği gibi: “ Şuur daima ileriye ve yeniliğe götürür dönüşsüz bir haslet olduğuna göre. Türkiye’de uy durma bir Atatürkçülük icat edilmiş. ama Mustafa Kemal Paşa’mn kısa iktidarı boyunca (on yıl mı nedir).” Çok şükür. eğer sosyalist bir parti halkın çoğunluğunu kazanırsa su içinde iktidar olur demektir. “ askeri demokrasi” dönemini atlatalı yıl lar oldu. koyduğu ilkelere inancını da. Türkiye Cumhuriyeti halkı ileriye ve yeniHğe uzun adım larla yürümeye devam edecektir. Şimdi birisi çıkar der ki. Türkiye 1919’dan başlayarak sürekli bir devrim. bunu şiddetle savunmaktadır. uygulama azmi ni de göstermeye yeter. ne zaman rahat laşa hemen çoğulcu demokrasiye geçiş deneylerine kal kışması. tam olarak uygulayamadı. bu diktanın (ya da önceki askeri demokrasi döneminin) geçici özellikleri Türkiye Cumhuriyeti’nin temel ilkeleriymiş gibi savu nulmaya başlanmıştır. 1925 Eylülü’nde. iç ve dış müdahalelerle uğraşmayı gerektirmiş. Oysa. ne demek tir düşündünüz mü hiç. ama nasıl. orada kalmayı çıkarlarına uygun görenlerdir. İnönü diktasından başlayarak. bu da sıkı/düzenli bir “askeri demokrasi” döneminin yaşan masına neden olmuştur. sağlığında bunu tam olarak uyguladı mı? Hayır. iyi ama.lerinde uygulanmakta olan bir demokratik düzenden yanadır. 1946’dan bu yana çoğulcu demokrasiyi uygu lamaya uğraşıyoruz. ister is temez. Bunu yapanlar. eğer Cumhuriyet’in ana ilkelerine karşı çıkmıyorsa mu 78 . gerçekte devrimin 1930 konağından 40 konağına zar zor geçip de. ama daha önce de söyleştiğimiz gibi. bunun başlangıç safhası. bütün koşullarıyla mı? Egemenlik kayıtsız şartsız ulusundur demek.
ağzından kazara devrimci sözü çıktı mı. Bu bizde Mustafa Kemalciliği diktacı bir İnönücülüğe çevirmiş siyaset esnafının büyük palavra sıdır ki.sayıyorlar. buna göre kara rınızı verin! (20 M a yıs 1977) t 5 ‘TÜRK İNKILÂBI.hafazakâr bir parti. fikir serbestliğinden de. Türk halkını Kemal Paşa’mn ideal edindiği demokrasiden de. bunları yıkmayı amaçlayan karanlık ve hain şeyler. Engels’i. yıllar yılı. Lenin’i sıralamıyorum. halkın çoğunluğunu elde ederse bal gibi iktidar olur demektir. Devrimi ve devrimciliği. ölçün biçin. demokrasi dediğimiz ülkelerde de. yabancı kokan mü dahaleleri tezgâhlamışlar? Her şey ortada: M arks’ı. M ustafa Kemal Paşa’nm düşüncesini aktarıyorum. İHTİLALDEN DE VÂSİ BİR TAHAVVÜLDÜR’ Devrim dedin mi. Cumhuriyet’in ve demok rasi. Türkiye’nin geleceğine ilişkin öne79 . an dışında. demokraside böyle bir şey yoktur. “ aşırı sağ aşırı sol” palavrasını yemez. görüyorsu nuz. Hâkimiyet kayıtsız şartsız milletindir ilkesi. bir Kemal Paşa’nın açık sözlerini ve ülkülerini! Kim onun dediği doğrultu yu savunuyor? Kim dediklerini gerçekten uygulamış? Nerede sağlam bir demokrasinin ilkeleri? Kimler “ Ata türkçü” geçinerek faşizan diktaları. ulu sal egemenliğin kayıtsız şartsız uygulanmasından da yok sun bırakmıştı^ zira ulusal egemenliğe kendi çıkarları nı koruyan “ kayıtlar ve şartlar” getirmişlerdir. Şimdi bir bunları hatırlayacağız. çoklarının tüyleri diken diken oluyor.
ayrıca ondan daha geniş bir değişikliği deyimliyormuş. Atatürk devrimciliği sürekli devrimciliktir. yeni yaşama biçimleri. devrimcilik le de ilişkisini kesmiş idare-i maslahatçı. atılan adımlar bundan 80 . Mustafa Ke mal ihtilâlcidir. ihtilâlden de geniş bir değişiklik tasarlayan adam devrimci değildir de nedir? Kaldı ki.” Beğendiniz mi? Türk inkılâbı bir kere ihtilâl demekmiş ya. ondan daha vasi bir tahavvülü ifade etmektedir. atılımcı olmaktan çok. oyalayıcı. devrimciliği umdukları ya da sandıkları gibi Maozedun’a ya da Che Guevera’ya bağlamayaca ğım. yeni yasalar getireceğini anlamak istemiyorlar. iktisadi hayatta. “ Henüz kurtulmuş değiliz. Yeni koşulların. İçtimai hayat ta. eylemcilikte maşallah hiç de onlardan geri kalma yan Mustafa Kemal Paşa’ya bağlayacağım. ülke için de. hem bilimlerin ona ulaşmak için verdiği araçlar ve yöntemler. yeni töre ler. çağdaş uygarlık düzeyine. amacı değiş kendir de ondan. Değişmeleri göz önünde tutmayı. yenileyici. onlara göre hareket etmeyi Musta fa Kemal söylememiş midir sanırsınız: “ Medeniyet yo lunda muvaffakiyet teceddüde vabestedir. Cum huriyetin ellinci yıllında rejimin "ayrılmaz parçaları sa yılan” siyasal partilerin çoğu devrimle de. bir başka münasebetle iliştiğim gibi. kelimenin veh leten ima ettiği ihtilâl manasından başka. ilim ve fen sahasında muvaffak ol mak için yegâne tekâmül ve terakki yolu budur. bunu Türk devrimini anlatırken açıkça söyler: “Türk inkılâbı nedir? Bu inkılâp. amacı iktidar olan örgütler haline düşmüştür. “hakiki mür şit olan” bilimle ulaşılacaktır ne demek? Hem çağdaş uygarlık düzeyi sürekli değişiyor. Oysa bize devrimci partiler lâzım! Yoo hayır. ülkenin halkı için de.riieri değiştirici.” Z a ten. “ idare edici” . tutu cu. neden.
demokrasiyi kurmak istiyordu. bütün geniş liği ve açıklığıyla tamı tamına kurulması şarttır. Daha önce işaret ettiğim gibi. Hayata ve geçime hâkim olan hükümlerin za man ile değişmesi. Çağımızda demokrasinin özgürlükçülüğü inanılmaz bir genişliğe ulaşmış. çağdaş uygarlık düzeyine ulaştırılma sı gerekir. yâni demokrasinin. sürekli yenileşme ve ilerlemeden yana Mus tafa Kemal’e bakacağız.” Kal dı ki " .sonra atılması lâzım gelen adımların başlangıcıdır. Fakat o ta rihten beri beşeriyet ilerlemiştir. O zaman. gelişmiş demokrasi toplumlarında çağdaş uygarlığın ilkesi yerine geçmiştir. Bu nu elbet. gelişmesi ve yenileşmesi zaruridir.. Ve bu fikrin halen kaynağı bulunmaktadır. göreceğiz ki karşımızda ülke yi yönetmek için bizden oy isteyenlerin çoğunu. söylemiştir de: “Fransa ihtilâli bütün cihana hürriyet fikrini yaymış tır. kurulacak demokrasinin de geliştirilme si. Türk demokrasisi Fran sa ihtilâlinin açtığı yolu izlemiş. fikrini gizlememiş. Türkiye’nin koşullan içinde yapacaktı.. sürek 81 . b) Çağ larla koşullar değiştikçe gelişmenin tek yolu yenileşmek olduğuna göre. lâkin kendisine has özel likleri ile gelişmiştir!” Bütün bunlardan hemen iki sonuca varılmaz mı? a) M ustafa Kemal devrimciliği en azından Fransız devrimi türünden bir devrimi kesin sonuçlarına kadar geliştirmeyi gerektirir. o devrimin getirdiği özgürlük fikri ni gerçekleştirmek. bir de yaptığı işi ‘ihtilâlden de geniş değişiklikler içeren’ bir eylem diye tanımlayan. değiştirilmesi. tutuculuğu “ Atatürkçülük” diye yutturmaya uğraşan türlü boy ve boyadan siyaset esnafına bakacağız. ayrıca sosyalist demokrasi kura mı. gözlerini Fransız devrimine dikmişti. bir bizdeki “ devrimci” sözcüğünden ürken ödlek siyasal partileri.” Mustafa Kemal ihtilâlini yaparken.
Ülkemizde siyasal bir iktidar oluşturmak mı gereki yor. leğen örtüsü kabilinden ay rıntıları gözümüze sokuyor. Varın ötesini düşünün! (21 Mayıs 1977) 82 . tek siyasal partiye rastlamadım dersem. silâhlı kuvvetlerin donatımı için zorunlu ambargo konusunu bile tartışmaktan yan çiziyorlar. etmektedir. acaba yanlış mı söy lemiş olurum? Buna karşı. bence devletin kuruluşundaki üç temel ilkeyle. istiklâl (bağımsız lık).li devrimci M ustafa Kemal düşüncesi çoktan mahkûm etmiştir. nihayet devrimcilik! Seçim kampanyasında bu üç temel ilkeye şu satırları yazdığım âna kadar hakkı olan ilgiyi gösteren tek politikacıya. özgürlük ve demokrasi. bura da bazılarına şöyle ucundan iliştik. bu iktidara heveslenenlerin tutumu karşılaştırılmalı.
'Atatürk milliyetçiliği’ “ Ne mutlu Tü rk’üm diyene!” M u s ta f a Ke m a l 1933 .
Mustafa Kemal Paşa’nın dediği. “ milliyetçiliğin” paten tini almış bunlar. Yeni Ulus’ta şunları söylüyorum. “ . ağır endüstrisini geliştirmiş olacak. Bir kere ekonomisini güçlen direcek.. onla rın türküsünü çığırırsanız ‘milliyetçi’ olabiliyorsunuz. başka havadan çalıp olamazsınız. bağımsızlaştıracak. solculuk ve “mil liyetçilik” üzerine eğilen bir tanesini yeniden ele almak istiyorum. çağdaşlaşmış bir Türkiye! Böyle biraz soyut oluyor ga liba. sağcılık. bazılarına bakarsanız hapı yuttu. öyle mi? Nedir bu iyilik: En azından.1 MİLLİYETÇİLİĞİN M’Sİ Bir numara da bu. nedenmiş o derseniz. Türk dediğin ülkesinin iyiliğini ister.. sosyalist mi. kaim bir cahilliktir arkadaş! Hanidir konu üzerinde dururum. adamın biri solcu mu. hele solcuysanız! Bu eğer milleti enayi yerine koymak değilse. kendine yetip de artar hale getirecek. öldüm Allah “ milliyet çi” olamaz. ha 85 . çe şitli yazılar yazmışımdır. bu da. si lâhlı kuvvetlerini kendi olanaklarıyla donatmasını. ancak onların kafasından olur. İzninizle! 22 Aralık 1974’te. herkesin birbirini olmadık suç lamalara boyayacağı şu sırada. hele somutlaştıralım.
Eh bu arada nüfusu filân da artar elbet. üs telik çevresinde kendi çapında başka Müslüman güç de yok. bu ülkeyi gerçekleştirmek zorun dasınız. ordusu donanması kendi olanaklarıyla donatılmış. milliyetçi likten iskat edilmeme nasıl yol açarmış. yönetim sorunları toplumsal bir hakseverlikle çözümlenmiş koskoca bir ülke! “Nerede bulunuyor.. güçlü. Türkiye gibi yüz milyonluk. ağır endüstrisi ve bütün öteki endüstrileri tıkır tıkır işleyen. amacınız bu olun ca da siz bir Türk milliyetçisisiniz. yazının arkasını da gözden geçirmeliyiz: ". sağcıysanız liberal yoldan. hem Ortadoğu’ya yâni petrol bölgesine egemen bir yerde. bu ülke? Doğu Akdeniz’de stra tejik bakımdan.deyince yaman ve zorlu bir güç olarak.” Sorun açıkça konmuş. hele bir anlat sınlar da anlayabilelim! Fakat. o Tür kiye’ye ulaşmak için sosyalist yolu önermem. gelmez mi? Gelmez arkadaş! “ Doğu Akdeniz’de bu çıkarların ardında olup den geyi sağlamaya çalışanlar Amerikalılar ve Ruslardır. açıkça cevaplandırılmış değil mi? Amacım şu tablosunu verdiğim Türkiye ise.. acaba daha önceden o bölgeye ve yollara egemen olmuş ve olmak ta olanların işine gelir mi. özgür lüklerin canına okuyorlar. hem Süveyş’e yâni petrol yoluna. “ Ben diyorum ki. aralarında pazarlıklarla bölgede savaşı ve barışı pişirip kotarıyorlar. tarımı çağdaşlaştırılmış. Türkiye’nin coğrafyadaki ye 86 . bu arada bağımsızlıkları çiğniyor. yüz milyonu bulur. solcuy sanız sosyalist yoldan. “Görebiliyor musunuz tabloyu: Yüz milyon nüfuslu. amacınız ister istemez budur. pet rol bölgesine ve yollarına egemen olması. ülkesinin ve çı karlarının savunmasını başarabilmesini sağlayacak. ekonomisi kadar silâhlı kuvvetleri de kendi buyruğunda bir ülkenin.
kafanı duvar lara vursan kimseyi içtenliğine inandıramazsın. zira gerçek Türk milliyetçiliğinin yolunda değilsin. Bu önlemenin formüllerini sana 'büyük politika’ diye. sonuç değişmez. Hoşlanmazlar çünkü bölge Müslüman ülkeleri hemen onun çevresine yollar. Rusya’sı da. onu uygulaya cak duruma gelmesinden katiyyen hoşlanmaz bunlar. el altından senin ülke ni hayalini kurduğun yere çıkarmanı önlemeye çalışa caktır. deriz. bin yıllık politikasına uzanacak. Türkiye’nin güçlenmesi halin de neler olacağını buradan kestirmek olağandır. (8 Nisan 1977) 87 . Türklerle Arapları birbirine düşüre bilmek için yüzyıldır dünyanın altınını harcamıştır. ‘muhip’tirler. oy sa bir Kıbrıs çıkarması derhal gerekli yakınlaşma için bü yük olanaklar getirmiştir. biz toplumcu olarak varacağız. İyisi mi? İyisi mi ne? “ Amerika’sı da. ‘muhip’. aralarındaki fark yöntem far kıdır ancak. So nucu başka düşündüler de. Bu palavralara inandığın gün milliyetçiyim diye göğsünü dövsen. sağcı libetal olarak oraya varacağım der. Anadolu’da hükümet kurmuş bütün dev letlerin. Intelligence Service. ‘üstün vatanseverlik’ diye. İkincisi kültürel geçmiş yakınlıkları dolayısıyla Türklerin petrol pazarın da bir güç olarak kendilerini hissettirmelerini sağlar. tıpkı ‘İngiliz M u hipleri’ gibi. zira milliyetçi filân de ğildirler onlar. iki elimiz yakalarındadır. bu da bir kere ekonomik güç olan Türkiye için yeni pazar kapıları açar. sağcısı için de. sağcılık solculuk hikâye. hele bölgede nüfuz alanı pe şinde koşanların ‘formüllerini’ bize kaktırmaya kalkış tılar mı. solcusu için de birdir ve yukarda söylediğimdir. asıl Türk milliyetçiliği.” Bakın ben ne diyorum.rinin gereği.. ‘yaman milliyetçilik’ di ye yutturmaya çalışacaktır..
hiçbir zaman yapmamışlardır. ülke geliştikçe. ‘so ğuk savaş’ esprisinden kurtulamamış olanlar ‘milliyet çiliği’ komünizme karşı olmak sanıyorlardı. ya da M ü dafaa-i Hukuk öğretisiyle ilişkili değildi de. devletin kuruluş felsefesiyle.. bu fırsattan yararlanıp. oysa sorunu ele alıp doğru dürüst işlemiş olsalardı. iyi ama nedir bu ‘milli siyaset’. bu Müdafaa-i Hukuk öğretisinin kaçınıl maz sonucudur. böylece Müdafaa-i Hukuk öğretisinin ‘milli88 .2 ‘A TA TÜ R K M İL L İYE TÇ İLİĞ İ’ D İYO R LA R YA. Başlan sıkıştığı zaman akıllarına geliyor. Sözün özü. memleke ti sanki ele geçirmek üzere olan komünizmle ilgiliydi. iyi-kötü sol cu geçinen bazı zevat ise ‘milliyetçiliğe’ karşı çıkmayı ile ricilik. nasıl ele alınmalı. onun için ‘Atatürk milliyetçiliğini’ hatır lar gibi oldular. diyelim ki Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin kökeninde ‘milli siyaset’ vardır. arayın bakalım son kırk yılı. Mustafa Ke mal’in ‘milli siyaset’ anlayışı üzerinde eyleşmek yarar lı olabilir... yönetim sorumlu luğunu yüklenmiş iktidarlarca bu doğrultuda en küçük bir çalışma yapılmış mıdır. ortaya ilk atan tarafından nasıl özetlenmiş tir. ne yolda geliştiril melidir. şu ara Kürtçülük davası yüzünden baş ları sıkıştı da. üze rinde düşünülmüş değü. daha ziyade. böyle ikircikli anlarda kamuoyu kendiliğinden çözümlere ulaşabilirdi. boşuna uğraşırsınız. yine de söyledikleri pek genel lâflar. günlük kaygıları ge çiştirmek için başvurulmuş bir formül olarak görünü yor. Düşündüm ki. bu yönde ciddi çalışmaların so nucu olmadığı belli. nasıl ta nımlanmış. 1961 Anayasası düzenlenirken parlayıveren ‘milliyetçilik’ tar tışmaları bile. ama yapmazlar.
Müdafaa-i Hu kuk ‘milliyetçiliği’ gerçekte bir mazlum milletler milli yetçiliğidir. ama biz öyle milliyetçileriz ki. ‘ulusal siyaset’in ‘ırkçı’ niteliklerinin olmadığını şöyle belirlemiş: " . anti-kolonyalisttir.. kendi mil letinin mutluluğuna ne kadar değer verirse. daha 1920’de. açıkça belirtir: “ . Müdafaa-i Hukuk milliyet çiliğinin ‘hümanist’ bir milliyetçilik olduğunu 1937’de ki bir konuşmasında.. Söylev’de şöyle demiş: Bizim açık ve uygulama niteliği gördüğümüz öğreti (siyasi meslek) ‘milli siyaset’tir. kastettiğim mana şudur: Ulusal şuurlarımız içinde. bizim le işbirliği yapan bütün milletlere hürmet ve riayet ede riz.” Böyle derniş ya. her şeyden ön ce kendi gücümüze dayanarak varlığımızı koruyup memleketin gerçek mutluluk ve imarına çalışm ak.) ‘Milli siyaset’ dediğimiz zaman.. biraz da Amerikan ‘soğuk savaş’ propaganda edebiyatından müdevver ‘milliyetçiliğin’ bir ve aynı şeyler olmadığı mey dana çıkar.. Bütün dünya milletleri aşağı yukarı akraba olmuşlardır ve olmakla meşguldürler. Bizim milliyetçiliğimiz herhalde bencilce ve mağrurca bir milliyetçilik değildir. Bu itibarla insan mensup olduğu milletin varlığını ve mutluluğunu düşündüğü kadar. bütün dün ya milletlerinin huzur ve refahım düşünmeli. bütün dün ya milletlerinin mutluluğuna hizmet etmeye elinden geldiği kadar çalışmalıdır.. Türkiye önemli ve büyük bir çaba harcı 89 .yetçıliği’ ile.. Gerçi bi ze milliyetçi derler... dolayısıyla anti-emperyalist. Onların milliyetçiliklerinin bütün icaplarım tanırız.” Dahası var. bunu da tartışmaya yer bırakmayacak bir açıklık la saptar: “ . (. sonradan biraz ırkçı Turancılardan.” Bu kadarla da yetinmez. Söze Mustafa Kemal’in kendi sözleriyle başlamakta son derece yarar görüyorum.
fakat hepsinden oluşmuş Müslüman öğelerdir. bü tün ‘Şark’ın davasıdır ve bunu nihayete getirinceye ka dar Türkiye. Hadi konuyu biraz daha açalım. Kurtuluş Savaşı’nın gerçekleşme sini koyuşunda da. insancılığı temel alan. milli izzeti-nefs gerçek itici güç olmuş tur.. ünlü özdeyişinde ‘Ne mutlu Türk olana’ değil de.. gerçekte insancı olan. din farklarını reddeden bir milliyetçiliktir. Şu halde. Esa sen. yalnız Lâz değildir. hukukunu. içtenlik li bir toplamdır. basbayağı geleceğe dönük bir inancın işaretlerini taşıyan şu sözleri: “ Müstemleke cilik ve emperyalizm yeryüzünden yok olacak ve yer lerine milletler arasında hiçbir renk ve ırk farkı gözet meyen yeni bir âhenk ve işbirliği çağı egemen olacaktır. milleti Meclis’in temsil ettiği ne inanmış.. Ben milletimin efkâr ve hissiyatına yalandan vakıf olmaktan. yalnız Çerkez değildir. bu düşünce nin veciz bir ifadesi sayılmalıdır. ‘Ne mutlu Türküm diyene’ demiş olması.. Çünkü savunduğu bütün ‘mazlum milletlerin’. dil. Milletin evlatlarıdır.. Doğu milletlerinin beraber yürüyeceğinden emindir..yor. Burada maksut olan ve yüksek mec lisimizi oluşturan kişiler yalnız Türk değildir. 1925’te şunları diyor: MüH mücadeleyi yapan doğrudan doğruya milletin kendisidir. Mustafa Kemal’in ‘milliyetçilik’ anlayışı. şeref ve şanını kurtarmak için 90 . açıkça belirir.) Milli mücadelede şahsi hırs değil.” (1933) Bilmem tereddüde mahal var mıdır? Politikacıların ‘Atatürk milliyetçiliği’ dedikleri milliyetçilik. yalnız Kürt değildir. (. aziz milletim de gördüğüm kabiliyet ve ihtiyacı ifade eden başka bir şey yapmadım.” 1923’te dedikleri şunlar: " . bu yüzden de bütün ırk. hayatım.” (1922) Nihayet. Meclis’in niteliğini de daha 1920’de şöyle tanımlamıştır: “ .” Kaldı ki. bu yüksek heyetin temsil et tiği.
Sırf şâhâne bir armağan olarak ecnebilere bağış lanmış olan ve özel bir lütuf diye ülke dahilindeki Müs lüman olmayan azınlıklara verilmiş olan her şey kaza91 .. Nasıl mı. Bizi istedikleri gibi idare ediyorlardı. İtirafa mecburuz ki. M ustafa Kemal. ‘üm met’ aşamasını. yaptığı de mokratik devrimin gerçekte. bir yerini düşü rüp şöyle der: " . . ..” Demek ki neymiş. ekonomik gelişmemize neden ge rekli ilgiyi göstermediğimizi açıklarken. nasıl bir yabancı egemenliği altına düş me süreci içerisinde tamamlamakta olduğunu da gör müştür. Türkiye toplumunu ümmet aşamasından millet aşamasına yükselttiğinin adam akıl lı bilincindedir. biz üç buçuk sene evveline ka dar ‘cemaat’ halinde yaşıyorduk. Cihan bizi temsil edenlere göre tanı yordu. Üç buçuk senedir tamamen ‘millet’ olarak yaşı yoruz. Onun için de ‘milli’ bir tarihe sahip olamadık. 1923’te yaptığı önem li bir konuşm asında.. itiraf edelim ki..azmettiğimiz emeller. yalnız bir İslâm unsuruna ait değil dir. Hanımlar beyler. şunu: “ .” N e demek mi istiyor.” Daha nasıl anlatsın? (25 Nisan 1979) '3 ‘ULUSAL EGEMENLİK’ VE ‘TAM BAĞIMSIZLIK’ Bir şeyin adamakıllı farkındadır. Yalnız onun mu? Gittikçe yozlaşan Osmanlı’mn. bilimsel ve olumlu anlamıyla ‘milli’ bir devir yaşamadık. gerçek. 1923’teki konuşmasında onu da pek güzel anlatır: “ . çeşitli İslâm öğelerinden oluşmuş bir kütleye aittir. biz henüz şimdi ye kadar.
1923’teki konuşmasında. memleketin gereksinmeleri ne göre düzenlemekten uzaktır. kış kırtmasına ve yardımına sığınıp. dış güçlerin sürekli olarak özendirmesine... Devletin ve mil letin hayatına yapılan müdahaleler yalnız bu kadar de 92 . resimlerini. vatan için. Böyle bir devlete elbette bağımsız denilemez. Belki her gün onlan biraz da ha çoğaltmak için çareler aradılar ve buldular. ekseriya ko laylıkla sağlanmıştır. sultanlarla halifelerle yö netilmiş ve yönetilmekte olan ülkelerde. Bunu 1927’de yapmış. Böyle yönetilen ve egemenlikten vazgeçen bir milletin akıbeti elbette felakettir. devletin ve asli unsu runun ortadan kaldırılmasıyla siyasal bir varlığa kavuş mak için. Güm rük işlemlerini. (. yaban cılar üzerinde yargılama hakkım uygulayamaz. Pek güzel bilirsiniz İd.” Ve bir yer gelir. Dahilde ki azınlıklar. Fakat yabancılar yalnız bu haklan korumakla yetinmediler. Öyle ya. bir devlet ki ken di uyruklarına saldığı vergiyi yabancılara satamaz. çalışmaktan geri durmadılar. haklar alıyorlardı. Bu.. diğer taraf tan da kendileri müdahale ediyorlar ve her müdahale de yine devlet ve milletin aleyhine olmak üzere. emperya lizmin Osmanlı mülkünü nasıl çökertip teslim aldığını ne güzel anlatır: " . mil let için en büyük tehlike. Elbette musibettir.” Fakat daha ilginci. yeni ye ni birtakım ayrıcalıklar. sultanların ve halifelerin düş manlar tarafından satın ahnmalandır. gerçekte ve fiilen bağımsızlıktan yok sun bir duruma getirilmişti.mlmış hak sayıldı. diyor ki: “ . korumayı becerdikleri için örgütlerine da yanarak... kişisel saltanatla yönetilen ülke leri nasıl bir tehlikenin beklediğini saptamasıdır.. Yabancılar bir taraftan içerdeki azınlıktan kışkırtıyorlardı. Ve bir devlet ki.) Osmanlı Devleti.
biz milli bir devir yaşamıyorduk ve mil li bir tarihe sahip değildik. kesinlikle emperyalizme ve emperyaliz min yurtiçindeki işbirlikçilerine karşı. Mutlaka müdahale vardı. her şey yapmak için devlet serbest değildi. bu mil liyetçiliğin eylem düzeyinde somutlaşması yurt halkın dan “ Türküm” diyen herkesin ulusal egemenliği ve tam bağımsızlığı gerçekleştirmek amacıyla birleşmesini içeri yor. kendi söz lerinden bu milliyetçiliği nasıl emperyalizme karşı ve in sancı bir içerikle tanımladığım okuyunca.” ‘Atatürk milliyetçiliği’ni. ya da ‘soğuk sa vaşçı’ bir çerçeve içine sokmaya çalışanların. ya ırksal. Birisi şu: Onun için milli yetçilik ilkesi. daha fazlaydı. arz ettiğim gibi. sözgelişi demiryolu yapmak için. milletin kendi ege menliğine ve kendi yönetimine sahip bulunmamasından ve bu irade ve egemenliğin şunun bunun tarafından kullamlagelmiş olmasından doğuyordu. iki ana fikir çerçevesinde dönmüştür: Hâkimiyet-i Milliye (ulusal egemenlik) ve İstiklâl -i Tam (tam bağımsızlık). İkincisi. acaba ne di yecekler? Şunları yazmak için Kemal Paşa’nın çeşitli dönemler de söylediklerini (kim bilir kaçıncı defa) yeniden gözden geçirirken. Kurtuluş Savaşı yıllarında da. Bu bakımdan. Kemal Paşa. O halde kesinlik le diyebiliriz ki. Doğrudan doğruya milletin hayati gereksinmelerinden olan. Bu sonuç. onu izleyen yıllarda da. bugün onun milliyet çiliğini savunur görünenlerin içtenliklerine bizi inandı93 . Şu halde ha yatım sağlamaktan yasaklanmış bir devlet bağımsız ola bilir mi? Arz ettiğim gibi gerçekte devlet istiklâlini çok tan kaybetmişti ve Osmanlı ülkesi ecnebilerin bir sö mürgesinden başka bir şey değildi ve Osmanlı halkı için deki Türk milleti de tamamiyle tutsak bir duruma geti rilmişti. iki şeyi saptadım. fabrika yapmak için.ğildi.
Bu egemenliği tek rar geri alabilmek için.. Bunu yalnız Yahudiler yapmaz. Şimdi ona sorsam ne diyecek.. eğer kendisi söylemeseydi. Bırakılamaz. B İ R ‘Y U R T ’ S O R U N U D U R Siz hiç Fransız Yahudisi gördünüz mü? Ben gördüm. O nokta.rabilmeleri. geri verilemez. ‘Ulusal Egemenlik’ ilkesinin işleyi şini kusursuz sürdürmeleri ile mümkün olacaktır. oysa dinleri Hı 94 . Musevi asıllıyım. kısacası Fransızlaşmalar. Çünkü ne demiş: “ . çocukla rı. sonra ilâve ediyor. her şeyden önce. davranışıyla tam bir Fransız. almak için kullanılmış olan araç ları kullanmak gerekir. bugün yalnız bir nokta çevresinde top lanmış ve sonuna kadar kanım akıtmaya karar vermiş tir. önce Franstzım diyor.” Ya her okuyuşumda ürperdiğim şu söz ler: “ Mület egemenliğini almıştır ve isyan ederek almış tır. tam bağımsızlığımızın sağlanması ve sür dürülmesidir. hiçbir neden ve biçimde terk edi lemez. kültürüy le. torunları elbet o ülkede doğmuş. Alınmış egemenlik. Allah bilir sittin sene Yahu di olduğunu anlayamazdım: Konuşmasıyla.” (26 Nisan 1979) 4 ‘M İL L İY E TÇ İL İK ’ BİR ‘ İR K ’ S O R U N U D EĞ İL. istisnasız bütün milletin bireyleri. Yahudi miyim. yeniden üikemizde ‘ayrıca lıklar’ arayan yabancılara ‘karşı’ tam ‘bağımsızlığı’ ger çekten savunmaları. cahil. yoksa Fransız mı? Denediğim için biliyorum. belki taşıdığı zorlukların tam farkın da olmaksızın. o ülkenin uyruğu na geçmişler. ora da Anadolu’dan gitme hayli Ermeni de vardır. Âlim.
dışardan gel me olmayıp. o toprağın halkından olup. ilâve ediyorlar. ana dili bal gibi İtalyanca olduğu halde. yaralanmış. Sorduğunuz zaman hepsi Britanyalıyım der. tarihsel yazgı beraberliklerine. ekonomik ortaklıklarına. Hotel le Tango’nun yöneticisi Bröton’du. Fransa için dövüşmüş. onları unuttuk). dahası Gregoryen. Galler. Evet. Gerçekte bu saptama. kül türü farklı. Peki bunlar ne. Bröton asıl lıyım.ristiyan ama mezhepleri Ortodoks. Basklar. Üç aşağı beş yukarı hepsiyle temasım olmuştur. ama İskoç asıllıyım. Ermenice konuşuyor. ana dilleri de farklı. tutsak düş müştü. kimisinin dili farklı. ama değişik dilleri. Alzaslılar vb. Heybeliada’dan Paris’e düşmüş Ermeni dostum Barkef Şemikyaıı’a sormuş. kimisinin dini başkadır. hayli ‘etnik grup’ vardır: Brötonlar. Korsikalılar. Ermeni mi Fransız mı? Daha 1950’de. çağdaş uluslarda bizdeki birtakım salakların tartıştık ları ‘halklar’ sorununun hangi düzeyde çözüldüğünü pek güzel göstermektedir. kendilerine özgü kültürleriyle belirli azınlıkları oluşturan kümelerin davranışları. Benzeri sözleri size İngiltere’de yaşamış bir Türk de tekrarlayabilir. dili başka. ya da İrlanda asıllıyım. kendi arala rında hâttâ okuyup yazıyorlar. Mari-France Normand’dır (sahi. onun da sorunuza vereceği cevap öbürlerinden farklı mı olacaktır sanırsınız? Paris Polis Müdüriyeti’nde ikamet izni alabilmem için bana ‘torpil yapan’ Baba Sanguinetri Korsikalıydı ama. boyumuzun ölçüsünü almıştık: Fransızım diyor. göreneği kendine göre. üstüne varırsanız Fransızım derdi. İrlandalılar vardır. İnsan gruplarını ırksal köken lerine göre ayırmaz da. sık sık yazarım. Ermeni asıllıyım. kültür birikimlerine göre bir 95 . Fransa toprağında yaşayan. Orada da İskoçlar. Fransızcasını zor an lardım. Daha ilginci. Fransa’da.
‘Türk’tür’ diye tanıtmıştı. sofrasında tahin helvası. yurttaşın kendini içinde yaşadığı ulusun his setmesidir. (toprağı bol olsun) da ha ilk sözünde bana kahveyi orta mı şekerli mi içeceği mi sorduğuna göre. Emperya lizm. ama şu ya da bu asıldandır. ben bunu gözümle gördüm. bin beter kötü bir talihe mahkûm etmiştir. Ya hudi’yi doğduğu toprağa düşman edip. kimisi Bursa-’dan. Bes belli yüzyıllarca Türk kaderini paylaştıkları için. Osmanlı’yı dağıtmak için Ermeni’yi. kökeninden ko pararak. çağdaş ulus anlayışı ortaya çıkar.likte düşünürsen. fark etmez. elbette Türk’tü. gramofonunda De niz Kızı Eftalya’nın plakları olan bir Türk. Paris’te İstanbul’dan gitme Madam Victoire’i bana tanıtan. Salonunda Boğaz resimleri. Mustafa Kemal Meclis’teki milletvekillerine seslenirken. Hiç unutmam. benim Türk ol duğumu öğrenir öğrenmez de kimisi Yozgat’tan haber sordu. Türk yönetimleri. bitti. Maison de la Pensee Française’deki bir Türkiye belgeselinin gösterisinde. Amerika’ya dağılmış Musevi ya da Ermenilerin kendi soydaşlan arasındaki adları Türk’tür. En azılı Türk düşmanı Ermeni komitecisi bile. Türklüğü kişinin benimsemesine bıraka caktır. Lâz değildir’ diyor. söz Anado lu’dan. böyle hissetti mi. M adam Victoire da. Rum’u. gözleri ağlamaklı olur. onun için ‘Bu radaki öğeler yalnız Türk değildir. Fransız Musevisi dostum. oradaki yaşantısından açıldı mı. onun için yıllar sonra Türk milliyetçiliğini tanımlarken ‘Ne mutlu Türk’üm diye ne’ diyecektir. Kürt değildir. Anadolu’dan şu ya da bu neden le Avrupa’ya. Acaba bilir misiniz. bun da da esas. kalabalığın büyük kısmını gözü yaşlı Türk Ermenileri ve Rumları oluştu ruyorlardı. o ulusun çocuğudur. milliyetçiliği soğuk savaş miliiyet96 . Çerkez değildir. içlenir.
böyle koymaksa. ırksal bir ayrıcalık değildir. üs tünde uygarlıkların ve devletlerin doğup öldüğü eski bir topraktır. Türk olma yı böyle almak. he pimizin de bildiği gibi Doğu Anadolu’daki Kürt beyle ri olmuştur. Sultan Orhan’ın annesi Ermeni değil miydi? Bütün Osmanlı padişahla rı bölgedeki çeşitli halklardan çeşitli kadınlara anne demediler mi? Bunda şaşıracak ya da üzülecek ne var? Türk olmak. Ama bunun tersi de doğru: Kürt olmak. Milliyetçilik bir ırk sorunu değildir. Rum olmak da ırksal bir ayrıcalık değildir. Ermeni olmak. Bunu böy le almak ve koymak. düpedüz faşistliktir. her devletten bir sü rü zenginlik taşıyor.) Mustafa Kemal Paşa. İstiklâl Savaşı’nda Intelligence Service’ten Mim Mim Grubu’na gizlice ha ber aktaranlardan birisi Ermeni Pandikyan Efendi de ğil miydi? (Toprağı bol olsun. elbette her uygarlıktan. ilk başvurduğu kişiler. Yezidi de bulur. hepsi hepimizindir. Şimdi Kürtçülük taslayanlar acaba o zaman dedelerinin ya da babalarının neden Kemal Paşa’ya ha yır demediklerini hiç düşünmüşler midir? Türkiye.çiliği diye almca ya da soruna ırksal bir açıdan yakla şınca en büyük yanlışı yapmışlardır. mutfağımız dan müziğimize. bir yurt sorunudur. kurcalayan Urartu’dan kalma insanla ra da rastlar. Asurlulardan kalma olanlarına da. cam isteyen bu toprakta Süryani de bulur. Anlaştık mı? (27 Nisan 1979) 97 . düpedüz faşistliktir. Kuva-yı Milliye’yi örgütlerken. Mecusi de bulur. Erme ni Krallığı döneminin insanlarına da. göreneklerimizden oyunlarımıza değgin ne çok şeyimizde ne kadar çok halkın katkısı var.
iktidarın yapısal dönüşümü ise. Ancak bu isteklerine ulaşm ak için Doğu’yu ve Batı’yı taklitten kurtulamadıklarından... sonuç. ulusun cahillikten kurtulamaması olmuştur. kültürü yaygınlaştırm ak istediğini gösteregelmişlerdir.” Mu s ta f a Ke m a l 1 Mart 1922 .Yüzyılla rd ıru lu su m uzu yöneten hükümetler. “.Devrim...
ulusallık kavramı tartışılıyor. Paris’e ilk adım attığım 1949 yılına uzanıyor. Sonra sonra. o gü ne kadar sadece kitapta okuyup filmde seyrettiğim ‘Batı’yı. Nasıl sevinmem? Ulusal kültür bileşimi üzerine ilk defa 1960’ta mı 1961’de mi ne.. Varlık dergisinde bir yazı yazmıştım. Özel top lantılardaki söyleşilen çekişmeler açıklama çabaları ayrı. Bakıyorsun dergin in biri ‘ulusal demokratik kültür politikası’ konusunda seim ner düzenlemiş. hem ulusallık konusu nun ne derece önem kazandığını belirtmeye kanıt sayı101 .. O kitabın gördüğü büyük ilgi Türk aydınları arasın da hem Batılılaşmak konusunun. Bakıyorsun bir kültür merkezi ulusal kültür konusunu haftalarca tartışmaya açmış. Sorunu düşünmeye başlayışım daha eski. Bildiğiniz gibi.1 ULUSAL KÜLTÜR TARTIŞMASI Duyup gördükçe nasıl seviniyorum bilemezsiniz. S a ğ d a solda. fırsat bulduk ça yazdım. Hangi Batı bu ya zıların bazılarının derlenmesiyle oluşmuştur.. en çok da ülkemizin ‘ilerici’ sayılan aydın ları arasında yaygınlaştırılmış bazı Batı taraflısı önyar gıların üzerine gittim. yaşanabilen somut bir gerçek halinde algılayışım beni fena halde çarpmıştı.
O kitabın gördüğü büyük ilgi Türk aydınları arasın da hem Batılılaşmak konusunun. Nasıl sevinmem? Ulusal kültür bileşimi üzerine ilk defa 1960’ta mı 1961’de mi ne. hem ulusallık konusu nun ne derece önem kazandığını belirtmeye kanıt sayı101 . Bakıyorsun derginin biri ‘ulusal demokratik kültür politikası’ konusunda semi ner düzenlemiş.. Hangi Batı bu ya zıların bazılarının derlenmesiyle oluşmuştur. Paris’e ilk adım attığım 1949 yılına uzanıyor. en çok da ülkemizin ‘ilerici’ sayılan aydın ları arasında yaygınlaştırılmış bazı Batı taraflısı önyar gıların üzerine gittim. fırsat bulduk ça yazdım. Bildiğiniz gibi. ulusallık kavramı tartışılıyor. Varlık dergisinde bir yazı yazmıştım.1 ULUSAL KÜLTÜR TARTIŞMASI Duyup gördükçe nasıl seviniyorum bilemezsiniz. yaşanabilen somut bir gerçek halinde algılayışım beni fena halde çarpmıştı. Sorunu düşünmeye başlayışım daha eski.. Bakıyorsun bir kültür merkezi ulusal kültür konusunu haftalarca tartışmaya açmış. o gü ne kadar sadece kitapta okuyup filmde seyrettiğim ‘Batı’yı.. Sonra sonra. Sağda solda. Özel top lantılardaki söyleşilen çekişmeler açıklama çabaları ayrı.
yanılgı ların üzerine yaslandığı geleneksel diyebileceğimiz ha reket noktaları yanlış ilkeler var. onlara. Ayrıca. olmuş bitmiş. doğru dürüst lâflar ederken. son zamanlarda çoğalan seminer. bazı siyasal saplantılarımızın. Öyleyse şimdi neyin üzerinde duracağım? Her şeyi mizde olduğumuz gibi. ondan. kültürde de. bir kerede olmuş bitmiş. terk edilemez ulusallık diye alıp dışardan (doğu dan.. arındırmalara gerek var. İkisi de. kendi kendine yeter. bir kere yöntem olarak yan lış. kültürün.labilirdi ya. Bir de. dogmatik ya da metafizik diyebileceğimiz bir 102 . özellikle Arap ve Acem’den) gelen her şeye karşı sa vunmak biçimidir. ya da ideolojik önyar gılarımızın etkisinden kurtulamıyoruz.. ulusallık konusunu tartışırken de. kültürde ulusallığın hâlâ şuna ya da buna kar şı olmak diye konması. aklımın erdiğince ucundan kıyısından bunlara ilişeceğim. bu saçmalıkların yaygınlaşmasını önlemek için bazı arınmalara. arzulanan kişiliğin bir türlü el de edilemediğinin kanıtıdır da. bunlar dan birisi geleneksel kültür birikimini tek başına. her şeyde olduğu gibi ulusallıkta da. onlardan başlayalım. bu arada ulusal kültürün diyalek tik değil. tartışma ve açık oturumlar tam da ‘ilerici’ aydınların işin içine adamakıllı girdiğini gösterdiğinden benim için daha önemli. Hadi isterseniz. antitezler ve sentezler vardır. sürekli olarak değişen koşulla rın getirdiği tezler. İkincisiyse yurtta sadece halkın yarattığını (folklor) ulu sun malı kültür sayıp onu olmuş bitmiş. daha da sevindirici. paldır küldür saçmalamaya başlıyoruz. İkincisi. Türk kültür çevresinde ulusallık iki biçimde ele alınır durur. terk edilemez ulusallık diye alıp dışardan (Ba tıdan) gelecek her şeye karşı onu savunmak biçimidir. değişmez ve terk edilemez aşama lar söz konusu olamaz. ondan.
Her şeyin olduğu gi bi. Toplumbilimsel ulus aşaması. onun aleyhine bir karşıt lık ilişkisi içinde bulunur. b/ Kendinden sonraki prole ter kültürle. en az ümmet kültürünü ulusal kül tür diye hâlâ günümüzün geçerli kültürü saymak kadar yanlış ve dogmatik bir tutum olduğu muhakkak! Ulusal kültür demek. Ekonomi nasıl artık kapalı değil de. üretim güçlerinin geliş mesi. kendince ilerici geçinenlerde de önemli yanılgılara yol açabiliyor. ulusal sınır içinde ki açık bir pazara (sonraları sömürgelere de) üretim ya pıyorsa. klâsik mutfak herkesin mutfağı sayılıyor. a/ Ken dinden önceki feodal kültürle. bilimsel anlamda toplumların burjuva egemenliğine ulaştıkları yer oluyor. bir ulus ünitesi içinde! Böyle bir tutumun ileri cilik filân olmayıp. kendinden önceki her şeyi demokratikleş tirmesiyle ünlü. üretim ilişkilerinin değişmesi sonucunda burjuva toplumu çıkmış gelmiş. Nasıl padişah ya da kral artık ‘tanrısal’ olmaktan çıkıp. ikili bir karşıtlık ilişkisi içindedir. kendi aleyhine bir karşıtlık ilişkisi içinde bu 103 .I düzeyde ele alınması. kültürün de karşıtların zıtlığı ve birliği yasasına uy gun geliştiği düşüncesini bir yana bırakıp. üstyapısal kurumları da. hem de nerede. Bu anlamda ulusal kültür. eski aris tokrasinin kültür değerleri de demokratikleştirilip top lumun yaygın kültür değerleri arasına giriyorlar: Klâsik müzik herkesin müziği. gelmesiyle. Burjuva demok ratik devrimi. tek başına ‘sı nıfsal’ bir proleter kültüründen söz edebiliyorlar. bu arada kültürü de değiştirip kendine uyduruyor. toplumların toplumbilimsel ola rak ‘ulus’ aşamasında ulaştıkları kültür bileşimi demek. kültür de böyle ulusallaşıyor. klâsik edebiyat herkesin edebi yatı. feodal toplumun içinden bakıyorsun. Ama her tez antitezini beraberinde taşır. yöneticiler öteki vatandaşlar karşısın da yasal yönden eşit vatandaşlar oluyorlarsa.
lunur. nasıl komprador bir burjuvazi oluşursa. nasıl komprador bir ekonomi. (bir sanayi aşaması. ne demek! Anlatayım: Türk toplumu gibi. ‘komprador’ ilerici. Daha önce değinmiştik sanıyorum. geçmiş kültür mirasımızı ‘komp rador’ ilericilere karşı savunmaktayım. kolay kolay düşünülemeyeceğine göre) köylülüktür. ne kadar sömürüîürse sömürülsün. Bunu önlemenin çaresi ise. çıkar larıyla sisteme bağlıdır. (Han gi Sağ) Bu kültürün oluşması emperyalist sistemin istek leri ve planlan içindedir. giderek bağlandığı üikeninkiyle özdeş leşir. Sistem ne derse onu yapar. halkla aydın 104 . Şimdi geldi sıra bizim kültürümüze! (16 Nisan 1978) 2 İKİ T U T U M D A YA N LIŞ ! Handiyse yirmi yıldır. tek tek ne birisi ne ötekisidir. kendi başına ayağa kalkamayacağı top lumsal olarak kanıtlanmış: Ancak aydınlarla güçbirliği yaparsa. demokratik devrim hareketlerine kalkışabi liyor. Ulusal kültür bu karşıtlıkların bütünüdür. aydınları iğdiş etmek tir: Sızdığı ülkede. Aydının ‘kompradorlaştırılması’ başka işe yarıyor: Sömürülen ülkede. sömürücü komprador burjuvazi olunca. Bu toplumsal yığının. tıpkı onun gibi komprador bir kül tür de oiuşur. tamam. Komprador burjuvazisi. emperyalizm kendi kültürünü o ül kenin aydınlarına benimsetti mi. emperyalizmin etkisine girmiş toplumlarda. Al bakalım bir lâf daha. sömürüye direnecek olan genellikle halktır. ya şama biçimi de.
nitekim Haçlılar döneminde böyle bir kültür çatışması olmuş. Türk aydınının ilericisi. bu anlamda yurttaki çoğu Hıristiyan ya da Musevi olan azınlıklardan seçilmiş komprador bur juvazisiyle uyumlu. ya folklorla karşılaşıyor. doğulu kültür hiç de tutsak düşmemiş bundan. yâni Hıristiyan ya da Musevi bir dinsel feodal kültür olsa. eşdeğerli karşıtlar halinde çatı şacaklar. o olunca ne görüyoruz. halkıyla çelişkili. ya da dinsel kültürle karşı koyabilmek olmayası bir şey. Jöntürkler’den bu yana. ülke ulusal bir üre tim süreci yaşayamıyor ki. artık uluslaşmış ülkelerin ulusal kültür leri emperyalist sınıfsal yabancı kültürü olarak geliyor. Daha da iyisi. burjuva kültü rüne karşıt. Bunun ilacı elbet te. kül türel düzeyde başka bir kültürün (Batılı emperyalist kül türün) adamı. bunun adma ilericilik adı verilir. ya feodal dinsel kültürle. sorun yok. toprak düzenini bozan aslın da emperyalizmin yurda girişi: Ticaret düzenini. her ikisi de ümmet kültürünün öğeleri bunlar. batılı kültür de egemen olamamış. yurtiçinde karşısında eşdeğerli rakip bulamıyor. böylece sömürü düzeni bütünleşir.ların arası açılır. komprador burjuvazisiyle aynı yaşa ma biçimini paylaştıklarından. kendi aralarında çelişik. buna folklorla. üç yüz yıldır bütün kültür kalelerimizi birer birer ‘Batılı’ emperyalist kültüre teslim eder miy 105 . aydınlar. dışardan yabancı ulusların sömürü örgütü halinde gelen emperyalist kültür. Olmuyor da. Üç yüz yıldır Batı Türkleri’nin yaşadıkları dram iş te budur. ulusal burjuvazinin doğuşu ama. tehlikeli önderlik önlenmiş olur. güm rük düzenini. Hiç olabilse. fakat bu de fa durum farklı. ama ümmet kültürü sistemi içinde tutarlı. eğer dışardan gelen yabancı kültür aynı nitelikte bir kül tür olsa. üretim düzenini bozan hep o.
Varsa Osmanlı. duygusal diyebileceğim bir tepkiyle bu defa geçmişe sı ğmıyorlar. sonra kaybolur.dik? Ümmet kültürü feodal dönemin kültürüdür. Sömürgeleşmiş Asya ve Afrika halkları. Türkiye. Folklorun zaten o kadar da şansı yok. yoksa Osmanlı. ondan hayır umuyorlar. ekonomik olarak tutsak yaşadıkça. burju va (ulus) dönemi kültürü içinde gerileyen öğe olarak el bet karşıtlığını sürdürecek. sorunu çağdaş bir çözüme ulaştıracak yerde. İki düzeyde çuvallıyor: a/ Üç yüz yıldır ilericiliği komprador kültürünü be nimsemek sanmış. öbür yandan ilericilik diye komprador kültürünü savunmu yorlar mı? Bunların gözünde ulusallaşmak Türkiye’yi geçmişinden ayrı. folk lorlarım ya hiç bulamıyorlar. Hâlâ daha nice sosyalist bildiklerimiz bir yandan komprador ekonomisine karşı çıkıyor. Osmanlı’nın bizzat kendisinin bu kültürel yozlaşmayı başımıza belâ ettiğini unutmuş görünüyor. Bu tür ay dınlar ilericiler arasında da var. İşte ‘ilerici’ Türk aydınının çuvalladığı yer burası. b/ İlericilik diye sunulan komprador kültürün ne tür lü bir tuzak olduğunu anlamış olanların büyük çoğun luğu ise. ulusal burjuvazisini doğuramıyor^ doğuramadıkça da kültürde ulusallık çağını yaşayamıyor. ulusal kültürün yaratılması. içindeki çelişkiler demetiyle. Çare. 106 . katkısını yapacaktır. emperyalizmin üretim düzeni. Yunan/Latin kökeni üzerinde koz mopolit bir kültür uydusu haline getirmekten farksız. gericiler arasında da. giderek toplum düzenini altüst etmesine değgin sürer bu. ama tek başına yabancı ulusal kültürü durduramaz. baş ede mez. Her iki tutum dâ yanlış. ya çok zor bulabiliyorlar. İç ve kapa lı halk topluluklarının özünü bozmaması için dayanak olabilir belki ama.
Komprador burjuvazisinin kültürü. komprador kültü rüdür. bütün halk yığınlarının yaratacağı ulusal kültürle kar şı çıkılır ki. (17 Nisan 1978) 3 Y O Z L A Ş M A Y I B A Ş LA TA N ‘H A LİF E LE R ’ D EĞ İL Mİ? Ulusallık tartışması. dönüp dolaşıp Kemal Paşa’ya da yanıyor. ulusal burjuvazinin eko nomik olarak güçlenemediği yerlerde ve hallerde. Mustafa Kemal’in ‘Ba tı’ emperyalizmiyle ilişkilerini aramaları yok mu. İşin tuhafı. yabancıdır. sağcısı da karşı. ezilen ve sömürülen yığınlarla bütünleşmiş aydınlarca yaratılır. emper yalizmin yaratacağı çelişkilerden yararlanarak. 107 . Devlet-i Aliyye’yi kurtarmak için. bayı lıyorum. bu kültür. ‘yüksek’ uzmanlıklarını bilinmez han gi kaynaklı Amerikan burslarıyla Amerikan üniversite lerinde yapmış bu yiğitler. Kuva-yı Milliye Ankarası’na. iktidarlarla çalışmış o aslanların. feodal kültürden hız alıp proleter kültüre yönelen bir sentezdir. bü tün ümitlerini ‘İngiltere devlet-i fehimelerine’ bağla mış Damat Ferid’le Halife Vahdettin’in yerine onu koy maya kalkışırlar. M ustafa Sagir diye özel suikastçı bir ajan yolladıkları nı unuturlar da. şimdi ona karşı olmak basbaya ğı moda. yutan da bulunur bu dol mayı. İngiiizlerin M ustafa Kemal’i ortadan kaldırmak için. solcusu da! Hele şu son otuz yılın işbirlikçi yönetimlerinde açıkça ya da el altından. Buna ulusal burjuvaziyle birlikte. Çoğu. Biliyorsunuz. Aslında halk tarafından yaratılır demektir bu.
Her çeşit süs eş yası dışardan oluk gibi akmaya başladı ve hele 1272 ve 1273 (1856-1857) tarihlerinde yapılan saray düğünle ri için lüzumlu görülen ipekli kumaşlar ve dış ülkeler de yapılan eşyalar. onu savunmaya kalkı şanların yanlış adamlar olmasıdır. evlerinin düzeninde büyük değişiklikler doğurmuştu.. çocuklannınkine varıncaya kadar Paris Büyükelçisi Tahsin Paşa vasıtasıyla Avrupa’dan getirtirdi. tam tersine Osmanlı’nın başlattığını kim bil miyor? Hadi bir örnekle keyiflenelim! Balıkhane Nazır-ı esbakı Ali Rıza Bey.) Sultan Hamit bütün giyim eşyasını. (. yüz de beş yüz zarara uğradı. Tophane Müşiri Fethi Paşa’nın aracılığıyla Fransız tebaasından meşhur Krenpler eliy le Avrupa fabrikalarına ısmarlanırdı.. Zamanın padişahından milletin fertlerine kadar herkes ziynete ve gösterişe düştü. sağdan da sol dan da karşı çıkılan Batıcı yabancılaşmayı. Binlerce liralık sermayedara sahip memleketimiz genellikle sefalet için de kaldı. 13 Asr-ı Hicride İstanbul Hayatı ad lı eserinde bakın ne yazıyor: Kınm muharebesinden sonra ve muharebenin getirdiği yenilik. Halife-yi 108 .” Sultan Hamit dediği.. Yoksa. Avrupalılarla daha yakın temasımız so nucu Türk usulü yaşamış olan halkımızın yiyecek. gi yeceklerinde. onun başlat madığını. doğrudan doğruya Avrupa fabrika larına ısmarlanmaya başlandı. Bundan sonra da yerli kumaşlar günden güne itibardan düştü.” Bir de Niyazi Ahmet’in verdiği bilgiyi görelim: “ Sa raya lâzım olan eşya. Zavallı halkımız bundan son ra emile emile bir iskelet haline geldi. Bu ısmarlanan eşya dolayısıyla da Fethi Paşa’ya ‘Bezirgan Paşa’ adı ve rilmişti..Mustafa Kemal’in talihsizliği. Bunun milletçe çok zararlarını çektik. Zanaat ve ticaret hususunda İslâm ahali.
Osrnanhnm son iki yüz yılına damgasını basmıştır be! Hadi bir örnek daha! Meraklısı bilir. gelenler Hıristiyan diye gel miyor da ondan. Jöntürk iktidarının ilk zamanları. Acaba o güçlü ve köklü ümmet toplumunun Müslüman kültürü bu çok yönlü etkilere neden direnememiş? Nedeni açık. O tarihten sonra Osmanh’nın dış politikası tamamıyla Alman rayına girmiştir artık. fazlaca Alman yanlısı göründü ğünden yaparlar. ‘İn giliz’ Kamil Paşa’nın sadaretidir. herifler kan ağlıyor. O yüzden Kutsal Cihad ilân eden Osmanlı batar. İngiliz İm paratorluğunu güç duruma düşürmek. biraz da Fransa. Jöntürkler’i Abdülhamid’in başına musallat eden İngiltere ile İtalya’dır. pe 109 . açıverin Alman belgelerini. sen Türk diye karşı çıkmazsan hapı yuttuğunun resmi dir. gitti Osmanlı mülkü elden diye! Ama o kadar da gitmemiş canım. Müslümanlığa düşkünlüğünden miydi dersiniz. herif Alaman diye. Şimdiki çiçeği burnunda Osmanlıcıların Mustafa Kemal’in sırtına yüklemeye kalkıştıkları Batı taklitçili ğinin kökeni. Almanların intikamını almış olur. hiç sanmıyorum. Osmanlı mülkünü Alaman İmparatoru Wilhelm’e peşkeş çeken o değil midir? Halifeliğini kendisinden ön ceki padişahlardan farklı olarak fazlaca ön plana çıkar ması. O sıralarda İstan bul’daki Alman sefaretinin yazdığı raporları okumalı. imparatorluk batıncaya kadar. bildiğiniz gibi Enver Paşa Babıali baskını adı verilen uyduruk bir hükümet darbesi ile iktidarı ele geçirir. sömürgelerinde ki Müslüman halkları kışkırtmak için bunun Wilhelmstrasse tarafından (Alman Dışişleri Bakanlığı) Abdülhamid’e telkin edilmiş bir oyun olduğunu öğrenirsi niz. İngiliz diye geldi mi.Rü-yi Zemin Abdülhamit değil mi? Ta kendisi! Sorarım size. ama bunu ‘mumaileyh’ fazla Müslüman olduğundan yapmazlar.
alfabe kanunu.rişan olur da. (18 N isa n 1978) 4 DEVRİM. sorun 110 . bir ‘resmi’ Alaman raporu na göre bu Nâzım Paşa meğerse Türkiye’deki Alaman askeri misyonlarına hiç iyi davranmaz. onlardan hoş lanmadıklarını belli edermiş. bunların kıyafet ka nunu. 12 Mart Muhtırası’nda sözü edilen ‘devrim yasaları’m diline dolamış. Türk diye direnen ve karşı çıkan M usta fa Kemal davayı kazanır. onu vurmakla Allah bilir memlekete hizmet ettiğini de san mıştır. Zavallı Yakup Cemil. bu ‘Atatürk devrimleri’ lâfına takı lıyorum. nihayet merakımı giderdim.. Bu arada o Babıali baskınında Yakup Cemil’ce vurul duğu söylenen Harbiye Nazırı Nâzım Paşa’mn niye öl dürüldüğünü hep merak ederdim. Atatürk devrimlerinin günümüzdeki durumunu sor muş! Bir kere ben. Geçenlerde -kendine özgü köylü alaycılığıylaSüleyman Demirel.. Peki bunlar mı Atatürk Devrimleri? Ben hiç sanmıyorum. Jehuda L. Waliach’ın Bir Askeri Yardımın Anatomisi adlı kitabmı okurken. Şule’nin mektubuna ne tarafından baksan geç cevap ver miş olacağım. İKTİDARIN YAPISAL DÖNÜŞÜMÜ İSE. bunu böyle görmek ve böyle savunmak. bir tarihten sonra bu devrimciliğin indir gendiği komikliği savunmaktır. şapka kanunu gibi birtakım ya salar olduğuna işaret etmişti. Başka arkadaşlarla da bunları konuşuyoruz. gerçekte Mustafa Kemal’in devrim ciliğini değil.
giderek iâik ve liberal olması yok mudur. çağdaş bir demokrasiye ulaşılmak gerekiyordu ki. ne Latin harfleriyle yazmamızda. nasıl has devrim ci diye savunabilir? Sanıyorum sorunun püf noktası buradadır. Bunun sonucunda.hep aynı: Mustafa Kemal. liberal kapitalist. Siyasal düzeyde bir açıkla ma denemek isterseniz. daha önce padişahın halifelik sıfatı dola yısıyla da Tanrı’dan aldığım söylediği iktidarı. şimdilerde var dığımız aşamaya soğukkanlılıkla bakarsanız. yapısal olarak değiştirip hukuk düzeyinde halka aktarmıştır. egemenliği önce kong relerde. Tanzimat’tan beri içine yuvarlandığımız yozlaşmanın evc-i bâlâsını oluşturmaz mı? O zaman. böyle üstyapısal kül tür öykünmelerini savunan bir lideri. Türki ye’nin feodal ümmet toplumundan burjuva millet toplumuna geçişidir denilebilir. hani o Büyük Millet Meclisi’nin duvarında koskocaman yazılı olan söz var dır ya. bir biçim Batıcılığının gerçek leştiricisiyse. M ustafa Kemal Paşa’mn öncülük ettiği devrim budur.” İşte bu. devletin dinden ayrıldığı. Atatürk devrimleri yoktur. ne şapka giymiş olmamızdadır. Ta rihsel. daha sonra ise Meclis’te yoğunlaştırmakla bu ııı . eh pek gerçekleşmemiş de sayamazsınız. devrimi dönüşüm anlayan bir kafa. yönetimin teokratik olmaktan çıkıp demokratik. galiba şöyle diyeceksiniz: Ana dolu ihtilâli. ondadır işte: “ Egemenlik Kayıtsız Şartsız Ulu sundur. vatandaşları yasa lar karşısında eşit. Asıl Atatürk devrimi. Bu devrimin toplumbilimsel açıklaması. toplumsal ve ekonomik açıdan baktınız mı. Atatürk’ün öncülüğünde yapılmış ulusal demokratik bir halk devrimi vardır. bu böyle. Mustafa Kemal Paşa Türk toplumunu ümmet toplu mu olmaktan çıkarıp ulusal bir toplum aşamasına getir meyi amaçladığı için devrimciydi.
Amacın. önce onu devrimler sıralamasındaki sınıfsal yerine koyacak. ümmet gerçeğinden çağımızda çok da ha baskın olduğuna bundan iyi kanıt mı istersiniz? Kim ki M ustafa Kemal öncülüğünde Anadolu’da gerçekleştirilmiş devrimi değerlendirmek istiyor. Arap ülkelerinin bu Türkiye ile bir organik bütünleşmeye gireceklerini sanır mısınız? Olmayacak şey! Bizim Şam vilayeti Suriye. tarihsel bir blok aracılığıyla somutlaştırmaya ça lışıyordu. ya da adam asıp kesmekle suçlayanlar hele Fransız Devrimi’ne bir göz atıversinler. hem de -benzer bütün devrimlerde olageldiği gibi. Terör Dönemi diye bir döne mi olan devrim o demokratik devrim değil midir? Sorunu böyle gerçek yerine oturttunuz mu. Uluslaşmış bir toplumun ümmet ölçütlerine (kriter) dönmesi olasılığı yoktur ki! Sözgelişi siz bugün Türki ye’yi halifesi başında bir şeriat toplumu haline getirseniz. tam tersine komprador niteliklerle dışa bağlı olarak oluştuğu bir toplumsal or tamda. ona üm met toplumu açısından saldıranların kanatları düşer. birbirlerine diş gıcırdatmaktadır. aynı dine inanmış. Şu farkla ki. ikisi de Baasçı olduğu halde. ikisi de Müslüman. Mustafa Kemal’i zalimlikle. bırakın halifesi başındaki yeni bir Osmanlı toplumuyla organik bütünleşmesini. şu içinde yaşadığımız toplumu kurmak olduğu 112 .liberalleşme ve demokratik leşme konağına ulaşmadan önce işi hayli sıkı tutması anlaşılmayacak bir iş değil. Ulus gerçeğinin. kendi arasında bile uyuşamamakta. Bağdat vilayeti Irak ol muştur.devrimciliğinde Fransız Devrimi çizgisini izlediğini gös termiş oluyordu. üstelik ikisi de Arap. İlk hedefinin hem sınıfsal dayanağı olacak burjuvaziyi yaratmak olması. bizden de fazla Müslüman geçindik leri halde. o bu devrimi burjuvazi nin organik olarak oluşamadığı. o kadar iki ayrı ulus olmuştur ki bu iki vilayet.
kapitalist ve burjuva libe ral bir cumhuriyeti amaçladığına hiç kuşku yoktur ve bu amaç. Efendim. Belki daha radika lini arzu ederdi o. feodal.. 113 . ekonomik düzeyde. (19 N isan 1978) 5 ADINA DEVRİM YAPILAN ‘SINIF’. hâttâ yığınsal katkıyla gerçekleştirilecek devrimler. uzunca geçiş dönemleri yaşar. te peden inme. ama çok partili. soldaki hızlılarımız ne kadar burun kıvırırlarsa kı vırsınlar. Bilmem biraz fazlaca kuramsal mı kaçacak.. teokratik. yine biz bize söyleşeceğiz ya. yoooo merak etmeyin o bazı yazarlarımızın ustası olduk ları önü ilikli bilimsel yazılardan birini döşenmeyece ğim. birçok hallerde bu geçiş dönemlerinin merkeziyetçi bürokrasi diktalarına dönüştüğünü gö rürler. diyeceğim şu: Bir toplumun ulaştığı gelişme aşaması. konu biraz soyut konuşmayı gerektiriyor. ama soru na böyle yaklaşmaktan başka çare göremiyorum. çoğulcu. hiç kuşkusuz bağımsız olmasını ister di.. siyasal düzeyde gerçekleş tirmek istediği tasarıların temelini oluşturmamışsa.. yarı sömürge bir ümmet toplumunun hüküm sürdüğü bir aşamada zehir gibi dev rimciliktir.Mustafa Kemal’in sözleriyle sabittir. Ya ondan proleter bir devrimin liderliğini bekleyip bulamayanlar? İsterseniz onu konuşalım. gerçek amaçlarına ulaşamazlar. OLUŞMAMIŞ İSE.
Hep yazıp söylüyorum. olağan gelişmesi liberal burjuva bir kapitalist toplum aşaması na ulaşmasıdır. yâni dayanacağı toplumsal sınıfı yaratmak yü kümlülüğü ve zorunluluğu ile karşı karşıya kalıyor. anhası minhası bu aşamaya ulaşır ama. ama feodal bir ümmet toplumu henüz. Hıristiyanlık ağır basıyor. hâlâ Sovyet toplumunun bir endüstri toplumu olduğunu söyleye bilmek son derece güçtür. sosyalizm bir endüstri toplumunda (yâni proletaryası oluşmuş ve gelişmiş bir toplumda). ticaret bur juvazisi ufak ufak oluşmaya başlamış. belli başlı birkaç şehrinde de biraz sanayi. proletaryanın henüz Rusya gibi son derece geniş bir ülkede ulaşması gereken büyük orana ulaşamamış olmasına rağmen. Bunun Rusya’yı Stalinciliğe ve çağımızın en ağır diktaların dan birisine getirdiğini bilmeyen kalmadı. toplum o aşamada olmayınca bu defa sos yalist iktidar.Gördünüz mü yine de cafcaflı bir tanımlama oldu bu. bu arada Batılı emperyalizmin bu ülkeye sızmış olduğunu da unutmayalım. dolayısıyla biraz da işçi var. o zamana kadar da iktidara bu sınıf adına onun partisi olduğunu iddia eden bürokratlar sahip oluyor. böylelikle ne olur. diyelim ki Çarlık Rusyası. bir işçiler şûrası devleti kurulur. İşte bu Rus ya on dokuzuncu yüzyılın son çeyreğinden başlayarak demokratik bir devrimin sancılarını çeker durur. Sovyetler Birliği’nin bir en114 . Elimizde bir toplum. hadi şimdi biraz daha söyleşi havamıza çevirelim. arazisinin ucu bucağı görünmez. yabancı sermayenin. Sosyal Demokrat Partisi’nin Bolşevik kanadı Lenin’in ustaca yönetimi ve fırsatları iyi değerlendirmesi sayesin de iktidarı ele' geçirir. Ha. çarın kudreti handiyse tartışılmaz. endüstri sonrası için tasarlanmış bir öğre tidir diye. yarı feodal bir toplumu önce sanayileş tirmek. bü yük devletten sayılıyor.
demokratik devrimlerini aydınlara. hemen de devrimlerine da yanak olacak proletaryayı yaratmaya kalkıştılar. Türkiye’de bürokrasi ile yavaş yavaş geliş mekte olan burjuvazinin iktidar çekişmesi son otuz yı lın en ilginç olayıdır. bunların bü tününden oluşan bir tarihsel bloka dayanarak gerçek leştirdiler. sivil ve asker bürokrasiye. sosyalizmi tarihsel olarak ve sapasağlam gündeme getirecekti. Nasıl Rusya bu işe kalkışırken gerçek anlam da bir proletaryaya dayanmıyorduysa. Belki Türk ekonomisi yeniden em peryalist sistemin denetimine verilmemiş olsaydı. Türkiye de bu işe kalkıştığı sırada gerçek anlamda bir burjuvaziye da yanmıyordu. dayanak oluşturacak toplumsal sınıf güç lü olmadığından. kıs men liberal aydınlar. ulusal burjuvazi sanayileşme atılımını çoktan gerçekleştirecek. Ruslar devrimlerini kısmen köylüler. İki si de. askerli polisli bir bürokrasinin dikta sı duruma el koymuştur. tıpkı Rusların Lenin’in önderliğinde sosyalist devrimini yapmaya özen mesi gibi. epeyce de saldırgan savaşların ve işgallerin iti şiyle gerçekleştirilmiş devrimlerdir bunlar.. eşrafa ve tabii olarak halka. Türkiye. Mustafa Kemal önderliğinde demokratik devrimini yapmaya heveslenmiştir. hemen de demokratik bir devrimin olağan mesnedi olacak burjuvaziyi yaratmaya kalkıştılar. Rusya’da işçi sınıfı adına rejimi hâlâ parti bürokra sisi yönetir. ikisinde de geçiş dönemi derhal özgürlükçü demokratik özellikle rini yitirmiş. 115 . kısmen işçiler.. kısmen de onlara katılan sivil ve asker bürokratlardan oluşmuş bir tarih sel blokla gerçekleştirdiler. Türkler ise.diistri gücü olduğunu söyleyebilmek çok kolay olduğu halde. bu arada sağlıklı yoldan oluşmuş proletarya. nesnel devrim koşullarının tam anlamında oluş madan.
memleketi kurtardıktan sonra. Azerbaycan ya da Gürcistan kadar! Burası ile orasının farkını merak ediyorsanız. daha o zaman yozlaşmış gitmiş arkadaş! . Diyeceksiniz ki iyi kötü daha bir sanayileşirdik. kılık kı yafeti Avrupa’dan. Uygurlar da zaten Site uygarlığı aşamasına ermiş. doğru. belki adı sos yalist olacaktı bunun. Demek ki Türk’ün Arap alfabelerini benimsemesi İslâmlıkla bera ber olmuş bir şey. neden orada kalmamış da buraya gelmiş acaba? (20 N isan 1978) 6 ÖZGÜN BİLEŞİMİ YAPABİLMEK Gelelim o itiraza! İyi ama canım. eğer Türk alfabe değiştirmekle yozla şıyorsa. onu bana değil Zekeriya SertePe soracak sınız. yüz yıllarca sürdüregelmiş olduğumuz uygarlığımız ortada durur iken. alfabelerini de yaratmışlardır. ister misiniz biraz eskileri karıştıralım? Arap alfa besi bildiğiniz üzere Türklerin ilk alfabesi değildir. demokrasi değil. baş ka deyimle göçebelikten kurtulabilmiş ilginç Türk boy larından biridir. yan lış bilmiyorsam Orhun yazıtlarım Uygurca yazmışızdır. kalkıp Medeni Kanunu İsviçre’den.Kıssadan ne hisse mi çıkacak? Şu: Bazı solcuların he ves ettiği gibi Mustafa Kemal devrimini sosyalist bir devrime dönüştürmeye kalkışsaydı yine de merkeziyet çi bir bürokrasi diktası yaşayacaktık ama. alfabeyi Latinlerden almanın âlemi var mıydı? Bu itiraza dört başı bayındır karşılık verebilmek için.
Müslümanlığı Araplardan. Osmanlı. önemli olan alınanlardan Osmanlı damgasının basıldı ğı özgün bir bileşimin çıkarılıp çıkarılmadığıdır. bazılarının kandırmak ve inandırmak iste dikleri gibi sadece Türk/İslâm öğelerini içermez. tanımlamada etkileyici olamaz. özgür bir bi leşim çıkartılmasıdır. gaz diye de ğil sıvı diye tanımlanırsa. ne gocunacak yanı. onu oluşturan toplumun adıyla anılır. composant’lar ne olursa ol sun. minyatürü İran lılardan. kökeni Mezopotamya uygarlığına kadar uzanan bir uygarlık birikiminin. Bu bir. Öyle bir bileşim dir ki hem.Bırak alfabeyi! Şu cafcaflı cafcaflı Türk Sanat Mu sikisi dediğimiz musiki Orta Asya’dan alıp geldiğimiz bir musiki midir? Rivayet muhtelif: Küçük Asya ve çev resinde bu musikinin Ermeni/Bizans kökenli olduğu id diası yaygın! Göçebe bir halk halinde Türkiye’ye aktı ğımıza göre. Türk/Arap/İran/ Bizans potasında eritilip kaynaştırılması. o ki bu özgün bileşime varılmıştır. herhalde Türk Mimarisi dediğimiz nesne yi de Orta Asya’dan beygir terkisinde getirmedik. kaybediyoruz diye yerindiğimiz şey. Ta mam mı? Daha size bin şey sayabilirim. bunu 117 . ya nedir. Cumhuriyet’ten sonra. su nasıl oksijen ve hidrojen diye iki gazdan oluşmuştur da. şu ya da bu uygarlık composant’larında oluşmuş özgün bir uygarlık. bunun ne ayıbı vardır. hem de övünülecek kadar değerli dir). şunu şuradan. Çoğumuzun muktesebatımız diye övündüğümüz (doğrudur. hem muktesebatımızdır. bazıla rının savundukları gibi İran/Arap öğelerinden de ibaret değildir. gerçekte onun cu yüzyıldan bu yana bu topraklar üzerinde yaşayan halkların çeşitli kültür öğelerini kaynaştırarak ve çatış tırarak gerçekleştirdiği bir bileşimdir. mimari ve toprak düzenini Bizanslılardan al mış olabilir.
saçlarını kestirmeseydi. siz bakın bileşim yapa bilmiş miyiz yapamamış mıyız? Yapabilmiş isek. Batılı insanlar oldum ola sı saçı kesik.buradan almışız. ne gam. üstelik son derece 118 . yaygınlaşışı. aynı etkiyi kadın lar üzerinde göstermedi mi? Kadınların serbestleşmesi nin. görene ği geleneği altyapısal ilişkiler belirler diye. Mustafa Kemal anam ba bam töresi gitseydi. istese de artık eski yaşa ma biçimini sürdüremez. Demek ki. eski görenek ve gelenek sürüp gidecekti. Sanayileşmenin doğu şu. düdük gibi pantolonlar içinde. Bir kere. giyim kuşamının gittikçe hafifletilmesinin de geliş mesi sanayi toplumunun gelişmesine paraleldir. bu bir. Evvelden de almış idik. o ki bir ülke endüstri aşamasına ulaşmıştır. onun benimsettiği gelenek göreneği korumak isteyenler. mille te zorla şapka giydirmeseydi. saba hın köründe fabrika ya da yazıhane yollarına düşüren. (Sen sus. evvelden nasıl bileşim yapmış isek. öyle mi? Yahu kaç kere söyleyeceğiz. sanayileşmeden bile bal gibi olduk. ne sanıyor? Mustafa Kemal. dönüp dolaşıp geleceğimiz yer yine bugün bulunduğu muz yer olacaktı. sadece sanayileşmeye heves etseydi. kılığını basitleştiren. yine yapıyoruz demektir. Siz. kadınların sanayiye girmesi. sakallı tıraş lı mı yaşarlardı sanıyorsunuz? Çok değil üç yüzyıl ön ce Batılı toplumda erkek değme kadın kadar süslü püs lü. Hıristiyanlara ben zemeyiz. milli mücadeleden sonra. Dahası. hiç önemi yok. İkincisi Hıristiyan toplumu ol mayan ama sanayileşmeyi başarmış. öyle olmazdık deme. kadınların başını açmasa. üstyapısal dediğimiz deği şikliklere kalkışmasaydı da. kokulu bir yaratıktı. dantelli. sakın biz Müslümanız. bunun getirdiği hayat biçimidir onu bu hale koyan. İkincisi biraz daha alengirli bir nokta! Eski uygarlığı. saçını kestirip.
soldan Atatürk aleyhtarıdır. (Bu. tahmin edeceğiniz üzere. Mustafa Kemal Osmanlı mülkünün olanca muktesebatını çarçur eden.tutucu Japon toplumuna hele bir göz atıver.) Ötekisi gelmiş asıp kesiyor: — Birader senin bu Mus tafa Kemal merakını anlayamadık gitti. ne iktidar olabilirdi. bu birikimin önde gidenlerini önce böl müş. Bolşevik Rusya meydana çıkınca İngiltere Mustafa Kerçal’i destekledi. biz neyin tartışmasını yapıyoruz Allah aş kına! (21 N isan 1978) 7 DURUMU YENİ KOŞULLARA GÖRE DEĞERLENDİRMEK Biri gelmiş şöyle atıp tutuyor: — Mustafa Kemal deyip duruyorsun. fakat M ustafa Kemal ne yapıp etmiş. köyü de.. sonra etkisizleştirmiştir. zira Enver Paşa’yı Rusların destek leyeceği anlaşılmıştı. onun nasıl Hıristiyan ve Bolşevik temayüller taşıdığının kat’i 119 . şehri de. bu adam 1919/20 yıllarında Türkiye’deki solcu hareketin başını yiyen adamdır. acaba Batılı endüstri ülkelerininkinden farklı mı? Hiç de değil. ne de Yunanı yenebilir di..) O halde. teknolojinin gündelik hayata girmesi ne hale getirmiş acaba onları? Japonun kadını da erkeği de. ülkenin ahlâk ve maneviyatını ortadan kaldıran bir zın dıktır. Hem zaten İngilizler ol masaydı. o tarihte pekâlâ sosyalist bir birikim oluşuyordu. zaten Milli Mücadele esnasında Bolşevik Ruslar la teşrik-i mesai etmesi bir tesadüf müdür sanırsınız? Lâikliği ilân ve halifeyi yurtdışına sürgün etmesi.
tarihsel verilere dayanmıyor. Bu derece büyük ve çalkan tılı bir olayın.delilleridir. (Bu da. Hıristi yan ve Musevi baskısına karşı Müslüman Arapları Sovyetler’in desteklediklerini nasıl unutur? Yeni durumlara eski kuyruk acılarıyla değer biçme dönemini artık aşma120 . hayli sıkı bir baskı düzeni içinde geçmesi. ‘kuyruk acılarına’ dayanıyor. solun da Mustafa Kemal’e ba kış açısı..) İkisi birbirine karşıt şeyler söylüyor gibi görünü yorlar ama. o kargaşalıkta her birisi kendisine göre bir devrime ya da bir iktidara oynayan çeşitli kişi ve kuruluşları birer bi rer haklayarak. çok önemli bir ortaklıkları vardır. arkasında ‘gayr-ı memnunlar’ bırakma ması olası mı? Cumhuriyet sonrası yıllarının. kendi anladığı iktidarı. Mustafa Kemal şu ya da bu şekilde 1919’dan itibaren Anadolu’da kademe kademe vaziyete hâkim olmuş. Memleketin bütün mazisine hakaret etmesi. Açıkça görülen bir şey var.. bu ‘gayr-ı memnunların’ yakınmalarım açığa vurmalarını engellemiş. dini handiyse yasaklaması. biraz İngiliz kışkırtması Kürt isyanları nedeniyle. rejim Mustafa Kemal’in ölümünden epeyce sonra onun özlediği ideale yaklaşınca (başka deyişle liberal burjuva demokrasisinin asgari koşulları gerçek leşince). nesnel gerçeklere. asıl onu söylemek istiyorum: Türkiye’de sağın da. tahmin edeceğiniz üzere. sağdan Atatürk aleyhtarıdır. biraz ge rici isyanları. mürteci diyerek ehl-i îslâmı sehpalarda sallandırması ne türlü bir adam olduğunu yeterince gösterir. Mustafa Kemal aleyhtarlığı sağda da solda da kendisini göstermiştir. Le~ nin’e Almanların destek olduğunu nasıl unutur? Musta fa Kemal’e Bolşevikler destek oldu diyen sağcı. Mustafa Kemal’e İngiliz destek oldu diyen solcu. kendi tasarladı ğı Cumhuriyet’i kurmuştur.
en büyük Atatürk düşmanları bu sözde ‘hızlı’ Atatürkçülerdir. dediğini dogma yapmaları. ormanlarını işletmek. bunlar ne Mustafa Kemal’in ba şını çektiği demokratik devrimin farkındadırlar. buna karşılık. sağdan soldan Mustafa 121 . Bunların özelliği. o sözüm ona hızlı Ata türkçü takımı yok mu o. bunlar sadece. tam tersine. yüceliğini ve geleceğini savunmaktadırlar. yine de Türkiye Cumhuriyeti’nin bağım sızlığını. şu: Gerek soldan. birtakım giz li iktidar isteklerini Atatürkçülük diye ortaya atıp sağdan soldan beliren bütün demokratik muhalefetleri buna kar şı olmak suçlamasıyla sindirmeye kalkışmaları! Bana sorarsanız. Nedeni basit ve açık. ne çağ daş uygarlık düzeyi kavramındaki sürekli devrimcilik diyalektiğinin. öbürleri gibi onu şu ya da bu kuyruk acısıyla yermeleri değil. üstelik yöneticileri nin dirayetsizliği yüzünden yeni tehlikelere düşmüştür. onu kusur suz saymaları. toprak bütünlüğünü. İnönü’lü Bayar’lı takım. sindirilmişlerdir. İşin tuhafı. Sanırım işte burada Mustafa Kemal’e en büyük kötülü ğü yapan Mustafa Kemal aleyhtarlarından söz etmek ge rekiyor. Ata türkçülük diye bunu handiyse dikta zoruyla ulusa be nimsetmeyi iş edinmişlerdir. Yeni bir devlet ortaya çıkmış. şöyle bir kurca ladınız mı ne çıkıyor. Buna rağmen. asıl onlardır ki Türkiye’yi şimdi pençesinde kıvrandığı em peryalist sistemin tutsağı etmişler. bu Atatürkçü ge çinenlerin baskısı altında bunaltılmış. Ben size bir şey diyeyim mi. kıyılarında otel açmak için elin keferesinden izin dilen mek gibi utanç verici hallere düşürmüşlerdir. gerek sağdan Atatürk muhalifi geçinenler elli yıldır.hyız. Cumhuriyet’in ilk yılla rında o zamanki çağdaş uygarlık düzeyidir diye Batıdan esinlenmiş üstyapısal uygulamalardan kendilerine göre Tanzimatçı bir kozmopolit Batıcılığı çıkarmışlar.
ne solcularımız bilir. hiçbir şeyi hiçbir yere götürmez. ne sağcılarımız. bir yandan o dönem e ilişkin düşüncelerini yazarken. Bakın. ne demiş: 122 . ilginç bir ‘tahlil’ denemesini gözden geçirsek mi? Rasih Huri. em peryalist ülkelerle ‘mazlum milletler’ arasındaki çatış mada. ‘Marksist gözle’ Anadolu’da durumun ne olduğuna ilişkin. Şefik Hüsnü’nün ‘Türkiye’nin sınıfsal yapısı’ üzerindeki değerlendirmelerinin ne kadar birbirine yakın olduğunu. bundan sonrası için ne yapmamız gerektiğini doğru dü rüst araştırmanın zamanıdır. daha ziyade. Atatürk ve Komünizm adlı kitabında. Suitan Galiyev'in ‘m azlum milletler’ öğretisine uygundur. bu sonuncuların iç toplum sal çelişkilerinin ikinci dere cede b irönem taşıdığını ileri sürüyor. aslında ise Reşit Paşa Tanzimatçısı takımından kurtaramayacağız. bu öğ reti. hâttâ sınıfların varlığını hiçe saymakla suçlar.) Şimdi. Şefik Hüsnü’nün bir irdelemesini aktarıyor. ne şeriat ge ri gelir. Yoksa daha sittm sene yakamızı bu sözüm ona Ata türkçü. 1920lerde.Kemal’e eski kuyruk acılarıyla karşı çıkmak hiçbir şe yi çözmez. b/ Mustafa Ke mal’in anti-em peryalist tavrı. halkın bütününü ‘prole ter’ saym aya meylediyordu. ne şûralar hükümeti kurulur. (Bilindiği gibi. Dr. Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Reisi Mustafa Kemal Pa şa ile İstanbul’daki Türkiye işçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkası lide ri Dr. Solcular. Mustafa Kemal’i ulusal demokrat devrim aşamasındaki yerine koymanın. Mustafa Kemal’i haklı çıkaracak durumdadır. Atatürk’ü Anado lu’da sınıf mücadelesini reddetmekle. (22 N isa n 1978) M iR A K LISİ İÇİN NOTLAR 1920’lerde. bir yandan da. ama bunu yaparken iki önem li noktayı gözden kaçırırlar: a / 0 tarihte Anadolu’nun toplum sal yapısı.
Mustafa Kemal Paşa isteseydi de (20. hareketin öncülüğünü yapan Müdafaa-i Hukuk derneklerinin kurucuları eşraftan ve asker/sivil aydın kadrodan gelmektedirler. an cak proletaryanın ağır basmadığı dönemlerde bu olumsuz/ne gatif bir ölçektir. zaten elinden geldiği kadar istiklâl savaşımı zı destekliyor. Şefik Hüsnü. toprak a ta la rın ın ve beylerinin çoğunluğu Anado lu ihtilâline karşıydılar. (Dr. herhangi bir dö nüşüme karşı fazla bir tepki gösterm eyecek durumdadır. bunların bir ara so la yönelir gibi olmaları milli mücadelenin diyalektiği sonucu olmuştur. ulaşım alanında yaptığı grevlerle ve mücadelesiyle. işgal altındaki bölgelerde. 1919 Türkİyesi’nin sınıfsal yönden ilk tahlil denemesini sosyalist lider Dr. Şefik Hüsnü aynı yıl Kurtuluş dergisinde yapmıştır. Türkiye ve içtimai inkılâp. yâ ni bu dönüşümün dayanacağı güçler yönünden inçlersek. devrimci potansiyel bu bölgededir.". bir sosyal ya pı dönüşmesi yapacak sınıfsal nitelikleri yoktur. istiklâl savaşım ız dönem indeki büyük burjuvazi ya ya bancıydı veya o dönem de m em leketi bölmek isteyen gayrim üslüm azınlıklardan İbaretti.000 kadar tahmin ettiği) bu sınai proletaryasından sos yal bir devrim yapmak yönünde yararlanamazdı. Ancak ko nuyu olumlu yönden. Ancak bu bölge büyük ço ğunluğu ile işgal altındadır. Bu yönden köklü sos yal bir dönüşüm milli cepheyi peksarsmayabilirdi. 1338). durum o derece açık değildir.. Proletarya bu bölgede bulunmaktadır.. işbirlikçiydiler. yâ n i zaten bu mücadelenin sıncf olarak dışındaydı. Anadolu’da ise ilkel küçük atölyelerde çalışa rak savaş gücümüzün devamını sağlıyordu. örneğin Âdana’da. 123 . ancak üstya pı reformları yapmayı düşünmektedirler. bu proletar ya düşman gerilerinde. Bu jncelemeye göre. Evet Ana dolu halkı o dönemde ‘plastik’ bir durumdadır. Türkiye'deki büyük ziraat ve çiftçilik ile sanayi tesisleri (Ergani hariç) batı bölgesinde ve sahiller bo yunca kümelenmiştir. sosyal anlamda. Kaldı ki.
ulaşım yok gibidir. yâni batı bölgesi ile sahille rin güçlü bir sosyal mücadelesi sırasında o mücadeleyi yürü ten devrimci örgütün bu zümrenin isteklerini dile getirmesi ile onları sosyal mücadeleye katması mümkündür. Bu durum incelemesi bize göstermektedir ki. çoğunluğu ile ‘sosyal devrim’e karşı de ğilse de.göçebe ve de feodal karakteri olan -kısmen yerleşmiş.Dr. tefeci. Ancak sınai proletaryasının. ziraat dönemine bile ulaşmamış -feodal öncesi. Bolşevik başarılarını sağlamaya yöneltilmiş hareketlere reis lerinin katılmayacakları ve hâttâ mani olacakları’. bütün memleketi sarsacak 124 . Batı’da gelişebile cek sosyalist yönlii bir hareketi destekleyebilecek sosyal bir zümre bulunmamaktadır. halkları çoğunlukla Kürt olan bu aşiretler. Şefik Hüsnü’ye göre. küçük köylüler çoğunluktadır. Geride Orta Anadolu bölgesi. bu ise dış tehlikeyi artıracak. Şefik Hüsnü*ye göre bu bölgede nüfus gayet sey rek ve halk fakirdir. Kolordu Kumandanı Ahmet Cevdet (Pa şa) 18 Şubat 1920 tarihinde Mustafa Kemal Paşa’ya verdiği cevapta aynı konuyu değerlendirmektedir: ‘Derebeylik haya tı süren bu bölgede bir Bolşevik teorisi uygulanmayacaksa. feodal devlet. Yâni hem etnik ve hem de sosyal rejim bakı mından değişik karakterli olan o bölgede.aşiretler bulunmaktadır. Sömürücü güçler. Bu fakir köylü. yâni asıl savaş alanımız kal maktadır. bezirgân üçliisüdjir. Üretim pazar üretimi değildir. karşı uçta. veya ‘devrimci teoriyi bilen çekirdekten’ bir partiden gelebilir di. Diyarbakır’daki 13. Dr. şeyhlerine körü körüne bağlıdır. Çok ilkel hayat ve üretim şartlan vardır. yâni ya Enver’in yapmak istediği gibi Rusya’dan gelen bir ordu aracılığıyla. böyle bir devrim için yönetici bir güç teşkil etmemek tedir. beylerine. 1919 Türkiyesi’nde sosyalist bir devrim ancak dıştan. Bu yüzden de kesin bir toprak sorunu bulunmamaktadır. ‘barış ant laşmasına KOrtçOlerin emellerine uygun maddeler* koydura rak onların bizden kopartılabileceği tezini savunmaktadır.
bu öneri dönem in ‘mazlum milletler' öğretisine uygun olduğu kadar -D r. Dr. Türk sosyaliz minin önemli ‘simalarından’ Reşat Fuat Baraner de. Şefik Hüsnü’nün de saptadığı-Anadolu gerçeğine de u y gundur.bir girişim olurdu. Türk So/u’ndaçıkan bir yazısında (Sayı: 15). anti-em peryalist mücadeleye oranla ge ri plana düşm üş olduğunu göstermiş oluyor mu? Atatürk’ün. Türkleri ve Kürt beylerini etnik ve dinsel yönden alabil diğine kışkırtmaya uğraştığı bir dönemde bu çok tehlikeli bir oyun olabilirdi. Mustafa Ke mal'in. Bazılarının sandığı gibi. Paşa ‘em peryalizm e karşı halk cephesi’ form ülü öneriyor. etraflı düşünm eyen çoğu solcularca aleyhine kullanılan şu sözleri.. tam da Mustafa Kemal Paşa’nın değerlendirdiği gibi.. Şefik Hüsnü’nün savlarına katılmakta. ‘faşizm özlem leri’ değil. Ve unutulmamalıdır ki Mustafa Kemal Paşa’nın Kürt beylerini kendi safına çekmek için tek silâhı bu Er meni iddialarına karşı ortak cephe kurmak teklifiydi. bütün halk için bir ‘sây misak-ı miüisi’dir. açıkça görülüyor ki. gerçekte 1920’lerde Tü rk iye ’de toplumsal sınıf mücadelesinin. Ve böyle bir sây (emek) misak-ı millisi mahiyetinde olan program etrafında toplanmaktan hasıl olacak olan şekl-i siyasi ise. 1339/1923.) Bina enaleyh programdan bahsolunduğu zaman.. o tarihte Anado 125 . Şefik H üsnü’nün Kurtuluş 'ta 1338’de yayım ladığı irdelemenin başka türlü söylenişinden ibarettir: Bizim halkımız menfaatleri yekdiğerinden ayrılır sınıf halinde değil. önünde sonunda. Adana’dan Bitlis’e kadar Ermeni iddiaları. A y rı ca. (. bilakis mevcudiyetleri ve mesailerinin muhassalası yekdiğerine lâzım olan sınıflardan ibarettir. Şefik H üsnü’nün irdelemesi. Ingilizlerin Arap ları.” Bu sözlerin tarihi." Gerek Dr. Kele etnik farkların bulunduğu. gerekse Rasih Nu ri’nin gözlem ve saptamaları.. âdeta denilebilir ki. Trabzon’dan Karaman’a kadar Yunan hayallerinin bulunduğu bir dönemde. alelade bir fırka (parti) mahiyetinde tasavvur edilmek lâzım gelir.
126 . potansiyeli azattan ek bir faktör daha vardır.” Demokrat İzmir’deki. yeni bir kanıt da ha getirm ektedir: “Anadolu’da sosyal gerilim i. ben de benzer bir saptama yapmıştım.lu’da sm ıf mücadelesinin keskin olmayışına. O da Yunan ve Erm eni m al larının paylaşılması faktörüdür. Ege’deki emval-i metruke gerçeğine da yanarak. Yeni Ortam'daki yazılarım da. Bu durum sınıf m ücadelesini yumuşatıcı bir rol oynamıştır.
Bugüne kadar elde ettiğimiz başarılar bize ancak gelişm eye ve uygarlığa doğru bir yo l açmıştır.‘Geçiş dönemi5kavramı ". Bize ve bizden sonra geleceklere düşen görev... 1923 .” M u s ta fa Kem a l Ağustos. bu yol üzerinde tereddütsüz ilerlemektir. Yoksa gelişm eye ve uygarlığa henüz ulaştırmış değildir.
sava şın örgütlülüğüne. Yazı Yakup Kadri’nin Mil liyef te çıkan Büyük İnkılâp. ya da ‘putlaştırıp’ törenlerde büstünü dolaş tıranlara yerinde bir öfke duymaktadır. şöy le dikkatli bakınca Yakup Kadri’nin. yok mu başka yazacak? Çağrınız üzerine si ze bir yazımı gönderiyorum. örgütsüz ve kadrosuz kalınca. öteden beri eleştirdiğiniz asker ve bürokrasi kökenli devrimciliğin. hem Kurtuluş Savaşı üzerinde. Neden Kemalist Devrim başarısız kal dı? Yoksa başarısız olduğunu biz mi uyduruyoruz? Bu konulara dokunan bir yazı yazdım . Yakup Kadri’nin eserini bu ilgiyle okumuş. Yakup Kadri bu so runu kurcalıyor.1 MUSTAFA KEMAL’E TUZAK Hadi. hem de onun lideri üzerinde kafa yor makta.. başarısızlığı. Cumhuriyet’in ilk on yılında nasıl apışıp kaldığı ile ilgili. Mustafa Kemal Paşa’yı ‘resmileştirip’ rafa kal dıranlara.. ne 129 . Küçük Politika isimli ese ri üzerinedir. O da birçok Türk aydım gibi. Sorun.” İzmir Halkevi Başkam Yaşar Aksoy’un mektubu böy le başlıyor. yazısında önce onun saptama larını sıralıyor^ yedi sekiz madde toparlamış ama. Devrimin önderi. buna karşılık devrimin örgütsüzlüğüne bağladığı görülüyor...
fikir ayrılıklarının ve kadro çekişmelerinin başlaması kaçınılmazdır. yeni devletin kuru luş ve devrimler aşamasına geçerken.. giriştiği an130 . TBMM içinde İkinci Grup diye adlan dırılan tutucular.. saltanata bağlı olanlar. Ve sonunda mutlak surette. Ama savaş bitince. savaş yapar. devrimi ya saptırır veya ona sımsıkı yapışarak devrimi tutuculaştınr. tutucular tasfiye edilecektir. devrimi hem saptırmış hem de belli kalıplar içine sı kıştırarak tutucu yapm ıştır. eski İttihatçılar. Kemalistler. Türk devrimimin en can alıcı açma zını teşkil eder.” Yâni ne. bürokrasiye uymuş olmasıyla ya da yal nızlığı yüzünden.” İşte burada neyle karşılaşıyoruz? Ya devrim liderinin. Nedir o. Dış düşmanın varlığı birleştirici bir unsurdur ve mücadele edenler arasındaki fikir ayrılıklarım ertele yici niteliktedir. Bu. emperyalizme kar şı. din adına dö vüşenler ve çeteciler. Buraya kadar tamam. “ İşte bu nokta. Kurtuluş Savaşı’nda ne kadar hizmetleri olursa olsun. ta rihsel bir olgudur. bürokrasiyi alt edemeyişiyle! Tam ora da.. daha sola açılmamış olmasıdır.. Mustafa Kemal Paşa’ya soldan yöneltilen önemli eleştiri kendisini gösteriyor. Çünkü ordu ve bürokrasi. hatırlayalım baka lım: “Kemalizmin başarısızlığına asıl neden.olmuş peki? Onu Yaşar Aksoy’un yazısından öğrene lim: * Türk ulusal Kurtuluş Savaşı. devrim kadrosuna sahip olma yışı yüzünden.. devlet kurar ve devleti korur. yurtsever ilericiler ile yurtsever tutucuların bir hassas koalisyonu sonucunda başarıya ulaştırılmıştır. düşmana karşı omuz omuza çarpış mışlardır. ama devrim yapamaz. Ve eğer fırsatım yakalarsa. Türk bürokra sisi. Ama bundan sonra devrimin bürokrasiye teslim olması neden?. Mustafa Kemal Paşa bir ulusal demokratik devrim ile yetinmeyecek.
Çoğu sosyalistlerin çokluk ortaya sür düğü. Yaşar Aksoy ne güzel söylemiş? Bizim Kurtuluş Savaşı. hele öldükten sonra tutuculaşması gibi bir sonuçla karşılaşmıştır? b/ Mustafa Kemal Paşa.. onları ele alacağız. acaba devrimin yozlaşmasını ve bürokrasinin. Öyleyse Yaşar Aksoy’un getirdiği sorunu. Yaşar Aksoy’un da. uygulama da neden bürokrasinin tutsağı olmuş. devrimcinin de tutucunun da katıldığı bir ‘hassas koalisyon’u sonucunda kazanılmıştır. bu ‘hassas koalisyon’un sınıfsal yapısı! 131 . Mustafa Kemal’in “yalnız dev rimci” imgesini yeterli bulmadığımı. ilerleme sürecini engellemesini önlemiş olur muydu? Her iki soru da son derece ilginç.. günümüzde de çok sosyalist tarafından paylaşılan bu eleştiri ne dereceye kadar geçerlidir? Bu da başlı ba şına bir sorun.ti-emperyalist Kurtuluş Savaşı’nı sosyalist bir devrimle tamamlayacaktı. (7 O c a k 1977) 2 ÜLKE ‘AZ GELİŞMİŞ'. yalnız şimdiden Yakup Kadri Bey’in de. başarısızlığın (var sa eğer) başka toplumsal ve ekonomik nedenleri oldu ğunu söyleyebilirim. acaba şu iki ana soru çevresinde toparlayabilir miyiz? a/ İktidarın yapısal niteliğini değiştirip tek kişinin sul tasından ulusun egemenliğine aktaran adam. cevaplandıracağız. eğer ulusal demokratik dev rim aşamasında kalmayıp sosyalist bir atılıma girseydi. bizim hatırlatacağımız. neden devriminin gittikçe yozlaşması. Yaşar’ın söylemediği.
Bu. sosyalist ol sa. bürokrasiyi alt edebilir. aydınlarla. bürokrasi egemenliğidir. ancak komprador ve gayr-i müslim nitelikler le belirdiğinden. son zamanlarına doğru kişisel diktaya yatışı. işçi sınıfını ve köylülüğünü ardına alarak başkaldıracak ve ulusal demokratik dev rimi yapacak. henüz sahip olamayışından doğuyordu.. sultana karşı burjuvazi. bütün az gelişmiş ül kelerde örgüt diye ne varsa. hele dinleyin ne diyecek: 132 . ülkemizde. ona cevap vermek daha kolay: Mustafa Kemal daha sola açılsa. öyle! Şimdi. devriminin kadroları ve örgütü de oluş muş olacak. o zaman da feodal Osmanlı toplumu için de.” Mustafa Kemal Paşa’nın bürokrasiye teslim olması. onların işbirlikçisi ‘sultana ve komprador burjuvazisine’ karşı yürütülüyor. kısa zamanda devrimle öz deşleşiyor.. Bazı toplumcuların ileriye sürüp de. ‘halkın ve eşrafın oluşturdu ğu bir ‘tarihsel blok’ tarafından gerçekleştiriliyor. sözü Fransız Ko münist Partisi Danışma Bürosu ikinci başkanı Jean Elleinstein’e bırakacağım. devrimini yaptığı sınıfa. Osmanlı toplumu klâsik gelişme şemasını izlemiş ol sa. olmayınca. anlamlı anlamlı kafa salladıkları öteki soruya gelince. Az ge lişmiş bütün ülkelerin siyasal sistemlerinin özelliği. bu kadar basit ve açık işte. bu da bilindiği üzere askeri ve sivil bürokra siden ibaret! Mitterand bir kitabında az gelişmiş ülke devrimlerinden söz ederken aynen şunları demektedir: " . gerçekte Türk toplumunun. Ama yok. tek partidir. burjuvazi. nihayet kişisel dikta törlüktür.. işin güzeli emperyalistlerle. burjuvazi de. devrimini kurtarabilir miydi? Bizim allâmelere bakarsan. yükselen burjuvazinin ön derliğinde değil.. Kurtuluş Savaşı ve onu izleyen ulusal de mokratik devrim.Az gelişmiş ve yarı sömürge Osmanlı toplumunda.
kurtarıp kurtaramayaca ğına! Sınıfsal olarak. az gelişmiş bir toplumda. ve nihayet. kim içtenlikle bir ‘Maoculuk olayı’nın olmadığını ileri sürebilir? “ Çekoslovakya bir yana bırakılırsa.. teknik araçları ilkel.“ . sosyalist bir devrim de yapsan.. ulusal burjuvazisi olmadığından. demokratik devriminin kadrolarını bulamayan Kemal Paşa’nın. sivil toplumun cılızlığına muka bil devletin üstünlüğü. ayrıca hayat düzeyi çok düşük. devrimini bürokrasiden. devletinkinin dışın da örgütsel olarak siyasal yapıların noksanlığıyla. o toplu mun yapısal özellikleri gereği.. siya sal demokrasinin ve kamu özgürlüklerinin yokluğu. sosyalist devriminin az gelişmiş bir ülkede bürokrasinin elinde yozlaşması diye tanımlanmaktadır.. yaptığın devrim. çağımızın ünlü Marksist kuramcılarınca. bütün bu ülke lerin ortaklaşa özellikleri şunlardır: Endüstriyel gelişme leri ya çok az ya çok yeni ve yabancı sermayesinin ege menliği altında gerçekleştirilmiş. sosyalizme ya da sosya list üretim biçimine bağlı (ondan ileri gelen) bir şey de ğildir. Rusya’da ve öteki ülkelerde görülen ba zı tarihsel karakteristiklere bağlı bir şeydir. Jean Elleinstein. dikkati çekecek önem li oranlarda kırsal toplum (halkın yüzde 95’i kırsal ke simde). kültürel gelişme çok zayıf (halkın yüzde 75-80’i okuma yazma bilmez). Bana kalırsa Stalincilik. daha çok. Bu o kadar gerçekten böyledir ki. aktardığım bölümde bunu bütün sosyalist uygula malara yaygınlaştırıyor. daha ileri bir aşamayı temsil eden proletarya nın öncü devrimci kadrolarını nereden bulacağı cevap lanması gereken önemli bir soru! Türkiye o tarihte (bir 133 . eninde sonunda bir Stalincilik haline dönüşür. Çin’i ele alırsak. Bu arada Çin ve Maoculuk örneğini vermiş olması çok ilginç! Şimdi gelelim M ustafa Kemal’in daha sola açılma sıyla.” Stalincilik. Demek istiyoruz ki.
siyasal iktidarı ele geçirmekle devrim yapma yı birbirine karıştırır dururduk. İzmir’de.. kahrım dan çatlardım.'Gençler malum tez canlı olurlar. Ortodoks sosyalistlik buna inanırdı. komünistsen komünistliğini gerçekleştirirsin! Kazın ayağı öyle mi ya? Biraz anılara bulaşalım mı? Yıl kaç. O tarihte.anlamda bugün bile). 1947 nere? Otuz yıl içinde diyor lar. emek üzerine ku rulu düzen vs. nasıl ki kamulaştırmanın özel mülkiyeti yok ettiğine. ay nı konu. nasıl bir türlü işin aslını öğrenemez. 1949. gerçekleşmedik sosyalistlik mi kalır bre? Arkasından da sıralanıyor. sovkhozlar. 1917 nere. Rus Komünist Partisi’nin 1936’dan bu yana söyleyip durduğu gibi. İstanbul’da. gerçekleştiği ne yatkın. iktidar oldun mu tamam. faşistsen faşistliğini. Paris’te. Elleinstein’in tanımladığı az geliş miş ülke görünümünde değil mi? Böyle bir ülkedeki te peden inme sosyalizmin nereye ulaşacağını Elleinstein pek güzel göstermiş: Bürokrasi diktasına! Bilmem durum aydınlandı mı? (8 O c a k 1977) 3 DEVRİMİN ‘D’Sİ Benim gençliğim devrim konusunu tartışmakla geçti de sem abartmış olmam. Hâlâ karıştıran karıştı rana! Sanıyorlar ki. Rusya’da sosyalistliğin gerçekleşip ger çekleşmediği! Çoğunun fikri. Paris’te Quartier Latin’de solcu öğrencilerle tartışıyoruz. kolhozlar.. o tez can lılıkla biz. Tartış manın tabanı. O zaman da nasıl her kafadan bir ses çıkardı hey Allahım. kamu mül 134 .
üretim araçlarına ka mu adına el koymuş olan bürokrasiye gitmesine yol açar. dahası merkez komitesinin. önce oluşmuş. yeryüzünde sosya listlik iddiasındaki bütün ülkelere. koymasıyla bitiyor mu iş. bir ‘geçiş döneminin’ olduğu. geçiş dönemini yaşa yan toplumlar gözüyle bakılıyor. araştırma ların yapılması çok sonraları olmuştur. dahası politbüronun. Fransız devrimi gibi öteki devrimler için geçerli değil mi? Öyle ya. dönemi’ ilkelerine uygun olarak yapılıyor. toplumsal devrimi gerçekleştirmek arasında.kiyetinin sömürünün kalkmasına yettiğine inanılırdı. kay betmiş eski toplumsal güç arasında sınıf mücadelesinin sürdüğü! Artık Rusya ve Çin dahil. daha sonra Çin devrimlerine uygulanıp. ücretlilik kalkmadıkça. Yaşadıkları olayların (sözgelişi Çin’deki kültür devriminin) çözümlemesi de ‘geçiş. artı değerin bu defa kapitalistlere değil. diktası olur bu da bal gibi kişiye tapmaya götürür bir toplumu. Artık toplumcu luğa heves etmiş çocuklar bile biliyor ki. siyasal iktida rı ele geçirmekle. koyuyor ama. partiden çok aygıtsa iktidar giderek partililerin. bu geçiş döne minde de. dahası genel sekreterin. iktidarı ele geçirmiş yeni toplumsal güçle. işte bu ilginç! Sonuç. Şimdi burada bir soru: İyi ama. eğer partin. ne iktidara el koymak devrimi gerçekleştirmektir. Peki sonuç? Ha. şu bildiğimiz demokrasi pat diye krallığın yerini ala biliyor derebeyliğe ilişkin ekonomi ve toplum düzeni bü tün üstyapı kurumlarıyla pat diye devrilip kapitalizm 135 . ‘geçiş dönemi’ gerçe ği. ‘Ge çiş dönemi’ kavramının ortaya çıkması. ne de üretim araçla rını sadece kamulaştırmak sosyalistliğin bütün sonuçlarıy la oluşması! İktidarı ele geçirirsin. orada da burjuvazi derebeyliğe ve krallığa sepet havası çalıp ikti dara el koyuyor. acaba yalnız sosyalist devrimler için mi geçerli? Sos yalist devrimlerden. bu kavramın Rus. kamulaştırma ise.
üstyapı düzeyinde de yıllarca sürüyor. Fransız Devrimi’ni ve sonrasını bi raz incelemiş olan herkes bilir. neden sonra Fransa’ya yerleşebiliyor. in san hakları geçerli sayılır.). Kolay olmadığım. toplum sal ve ekonomik düzeyde de ele geçirdiği bir sürü şey var ama klâsik kapitalist liberal toplumun gerçekleşebilme si için yıllar ve yıllar geçiyor aradan. Sonra şu: Akıllı adamların Mustafa Kemal Paşa’nın gerçekleştirdiği Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet devrimine bu perspektiften bakmazı lâzımdır. sınıf mücadelesi alt yapı düzeyinde de. onlar.gerçekleşiyor mu? Her ne kadar burjuvaziyi. Bu saptama sosyalist devrimler için olduğu kadar. o kadar ki 1789 devrimi. eski ayrıcalıklar işlemeye. devrimi gerçekleştirmek değildir. altyapı olarak da. üstyapı olarak da kapitalizmin gerçekleşmesi o kadar kolay olmamıştır. toplumuna göre değişen ‘uzunlu kısalı geçiş dönemlerini’ içerir. Tam tersine. nedir pe ki bunlar. Burju vazi 1789’da iktidarı siyasal olarak ele geçiriyor. apaçık feodal toplumdan kapitalist topluma ‘geçiş dönemi’ sorunları değil mi? Elbette. bildiğimiz burjuvazi egemenliği ve klâsik kapitalist dü zen. eski üstyapı geçerli sayıl maya başlamış. demokrasi ilân edilir. derebeylik toplumu kendi için den çıkarmışsa da. kapitaliz min egemenlik öğelerini. iktidara siyasal olarak el koymak. soyluluk lağvedilir falan filân derken. Bu kadar lâftan çıkacak ilk sonuç ne olmalı? Önce şu: Toplumsal devrimlerde. 1892 vs. ulusal demokratik devrimler için de geçerlidir. bir bakarsın toplum yeniden imparatorluğa dön müş. devrimin ekonomik ve toplumsal düzeyde gerçekleşti rilmesi süreci bu elkoyma olayından sonra başlar. Onu da konuşalım mı? (31 Ocak 1977) 136 . ardısıra bir sü rü başka devrimler yumurtlar (1848.
devrim nasıl bir doğrultuyla başladı onu hatırlayacağız. önce Anadolu devriminde koşullar nelerdi. nedir Anadolu ihtilâli? Yapısı teokratik ve feodal. b) Liberal seçim demokrasinin gelmesi. halkın ‘kayıtsız şartsız’ egemenliği ni kurmak. eşraf. yooo. toplumsal ve eko nomik alanda altyapı değiştiği halde. burjuva zinin önderliğinde halk yapıyor. konuşmuştuk 137 . in san haklarının güvence altına alınması. giderek sanayiye kay ması. Klâsik şemada. soylulardan soylular dışında kalanlara geçecek demektir. c) Ayrıcalık lı feodallerin elindeki toprağın köylüye dağıtılması (toprak reformu) ve sanayileşmenin gerçekleşmesi de mektir. bu da proletaryanın da içinde olduğu burju vazi.4 ‘ANADOLU İHTİLÂLİ’ Önce tanımını yapalım. olmamış mıdır. onlara ayrıcalık tanıyan üstya pı geçerli sayılıyor. değerler düzenini değiştiriyor. saray aristokrasisi ve işbirlikçi komprador bur juvazisi bir ülkede. tartışma bu değil. Osrııanlı toplumunda durum böyle mi. Feodal toplum içersin de ticaret burjuvazisinin gelişmesi. aradaki karşıtlık da devrimi oluştu ruyor. durumu yarı sömürge. hâlâ mülk ve top rak sahipliğine dayanan. egemenliği sultan. Bunlar olmuş mudur. yâni iktidarın yapısal niteliğini halk lehine değiştirmek! Bu tanımdan dakikasında şunlar çıkar mı çıkmaz mı: a) İktidar. ulusal demokratik devrimi. sultan ve çevresindekilerden halka geçecek demek. köylülük ve inteligentzia gibi sınıf ve züm releri içerir. vatandaşların ‘kanun karşısında eşit sayılması’nı sağlar.
devrimi ülkemizde bürokrasi. neden oluşma mış. kim el koyacaktır peki? “ Egemen lik kayıtsız şartsız milletindir” diyen. yerli burjuvazi de olmadığına göre. ülkenin ekonomisi o kadar geri. ceberrut bir yabancı işga line karşı kurtuluş savaşı kimliğinde başladığı için taş ra eşrafından. şu halde devrimin birinci görevi bunu. yâni ulusal burju vaziyi yaratmaktır. yabancı sermayesi komprador burjuvazisi yarat mış. fakat bu devrimin eko nomik düzeydeki savunucusu henüz ortada yoktur. hatırladınız mı? Aym zamanda sö mürgeciliğe ve emperyalizme karşı bir kurtuluş savaşı veriyor. kavga. bir kere burjuvazi oluşmamış. Tarih sel bir blok demiştik. Bizim kuşak. bu da ‘da marlarımızdaki asil kanda mevcut olan kuvvetle’ başa 138 . 1933’te filân devlet kapitalizmine heveslenmele ri bundandır. emperyalizmle birlik. çünkü ülke Tanzimat’tan başlayarak sömürgeleş miş. fakat milletin bü tünü olmayan bir zümre. Türk devriminin (hâlâ adına Atatürk devrimleri diyen çoktur) bir kere de olup bittiğine inandırılmıştı. İzmir İktisat Kongresi’nde başlaya rak. bu burjuvazi göbeği dışa bağlı işbirlikçi burjuvazi. zaten sultam da. Ulusal de mokratik bir devrim yapılmıştır. onlar da buna uğraşırlar ya. Siyasal iktidara. devrimi kim sürükleyecek? Cevabı biliyorsunuz. saray çevresini de kendine bağlamış. böylece teokratik feodal iktidar la emperyalizmin çıkarları çakışmış. toprak ağasından destek görüyor. aydınlar sürüklüyor. . bu arada sömürgeci ve emperyalistlerle birlik olmuş teokratik iktidarı da deviriyorlar.ya. yaban cı bankalar egemenliğine son verecektir. komprador burjuvazisi. Kurtuluş Savaşı’mn kazanılması saray. geriye onu korumak kalıyordü ki. hayır. koşullar o kadar elverişsizdir ki kolay olmaz bu iş. yâni bürokratlar.
kapitalizmi!. Mus tafa Kemal Paşa’nm.rılacaktı. bu üç dönemin eklemlerini oluşturduğunu elbette fark eder siniz. o kadar. İkincisi bü rokrasinin mutlak egemenliğine dayanan İnönü dikta sı. Olayları biraz derinlemesine görüyor da. gerek onun ölümünden sonra yapılanlar. hayli uzun bir geçiş sürecine gir mek. ‘geçiş dö nemi’ kavramı. gerek M ustafa Kemal’in sağlığında yaptıkları. Bana sorarsanız. yalnız bu demokrasi içinde par tisine solda bir yer ayırdığı ileriye sürülebilir. anlamla rını tarihsel olarak verebiliyorsamz. İnönü’nün demokrasiye geçiş kararına. Şeyh Sait isyanına. çalkantılı evrelerden geçerek. ciddi olarak ortaya konulmalı. bunlar dan ilki emperyalizme karşı savaşın birtakım. Oysa şu konuştuklarımızın ışığında. adına uygun bir demokratik dev rim olabilmek için bile. nasılmış? (1 Şubat 1977) 139 . burjuva demokrasisini düşündüğü ne pek şüphe yoktur. O halde. görünen nedir? Türk devrimi.. Evet. Hatay sorunu na. Nasıl mı? Bakalım. sonunda kapitaliz mi gerçekleştirmek zorundadır. ‘çağdaş uygarlık düzeyi’ dediği zaman kapitalizmi. gerçekte. Halife’nin çıkarıl masından tutun da. Türk Devrim Tarihi ele alınırken. 27 Mayıs’a ve 12 M art’a kadar birçok aşamanın. geçiş dö nemi ana çizgileriyle üç büyük evreye ayrılıyor. üçüncüsüyse sistemin yetiştirmeyi başardığı burjuva ziyle iktidar mücadelesi sürecidir. son amaç gözönünde tu tularak değerlendirilmelidir. iç uzan tılarla sürdüğü askeri demokrasi dönemi.
dış gailelerle Cumhuriyet’in te melini sarsmaya gayret etmişler. söyler. Bana sorarsanız bu dönem. Doğru mudur yanlış mıdır. darda kalınca askeri rejimi ilân eder.5 KİM LER G E LD İ KİM LER GEÇTİ. ya ne. taaa Dersim îsyanı’nm bastırılmasına kadar sürüyor. Türk dev rimi ile Rus devrimi arasında. iç savaşlarla geçen dönemde. isyanla rı bastırmak için yöresel ağalara ve eşrafa muhtaç oldu ğundan toprak reformunu söyler. Bu yüzden Mustafa Ke mal özgürlükçülüğünü uygulayamaz. iktidarı ele geçirdikten sonra. Çünkü Mustafa Kemal Paşa iktidarı Lozan’dan sonra kendi ha line bırakılmış sayılmaz. öteki sosyalist devrim ama. en düstrileşme ise Sovyet yardımıyla gerçekleştirilen bir iki fabrikadan. ikisinin de az gelişmiş bir ülkede gerçekleşmiş olmak gibi bir benzerliği vardır. bizi burada ilgilendiren o değil. iyi kötü yapılan demiryollarından ibarettir. 1919’dan başlıyor. iç savaş sonrasında da belirle yici etken olmuş. 140 . Beyazlarla savaş boyunca gelişti rilen savaş komünizmi düzeni. şimdiki düşünürlere göreyse. savaş komünizmi yöntemlerinin geçerliliğini görüyoruz. aşırı disip lini. Rus devrimine bakınca.. başarısını engellemeye çalışmışlarsa. daha Kurtuluş Savaşı sırasında devrimi hırpalamaya. nasıl emperyalizm ve kullandı ğı çeşitli isyanlar. bütün sertliği. bu çok önemli bir etkile yici öğe. kurulmuş partile ri kapatır. lâfta kalır. Stalin dönemindeki merkeziyetçi bü rokrat sultasının kurulmasına yol açmıştır. acımasız diktasıyla. Son ortaya atılan iddialara bakarsanız. Birisi demokratik.. son ra da birtakım iç isyanlar. Türk devriminde ben zer bir “ savaş demokrasisi” döneminin yaşanmış olma sı. meraklısı kurcalasın.
Yunan/Latin temeline dayanan bir kültür seferberliğinin kaleleri sa yılırlar. savaş darlığı da savaş sonrası nın yatırım birikimini karaborsadan sağlayıp ceplerine ve kasalarına koyar. hem rejim kaskatı bir bürokrasi diktasına dönüştürül müş. Yabancı güçler birbirleriyle uğraştıklarından. BürokrasiN1919’dan beri rejimi savunmaktan yorgun düşmüştür. 141 . bürokrasi ye karşı iktidar mücadelesini başlatacak nüveye kavuş muştur. Savaş bittiği sırada ulusal burjuva zi (daha çok ticaret burjuvazisi niteliğinde). içer de “esen rüzgârdan hile sezmeye” götürmekle kalmamış. hem de Atatürk döneminin ulusalcılığı birer iki şer verilen ödünlerle Tanzimat batıcılığının ellerine tes lim edilmiştir: Köy enstitüleri. (ya da tutmakta olan eşrafla işbirliği halindeki) bü rokrasidir. karaborsayı başlarına yı kar. Egemen sınıf. biraz da mücadelesinin meyvelerini tatmak ni yetindedir. üretim araçlarının çoğunu elinde tu tan. Dış savaş. ölçüp biçip değerlendirmek mi istiyorsunuz. onun sağlığındaki haliy le. varlık vergisi çıkarıp sürgünlere gönderir. İnönü dönemi. bü rokrasi onları ihtikârla suçlar. Bu arada. aslında faşizan bir diktanın kültürel temsilcile ridir. birinci dönemin fideliğinde iyi kö tü yetişmiş tüccarlar da ezilirler. Bu niyet Türk toplumuna son derece paha lıya oturmuştur. dikta dönemidir. kapita lizme geçiş döneminde bir “ askeri demokrasi” olduğu nu göz önünde tutacaksınız. Bu ulu sal burjuvazi çekirdeğimizin bürokrasi diktasına kini ni oluşturduğu kadar. Hemen dünya savaşı başlamıştır. hem fena ezilirler. artık yer leşmek.Mustafa Kemal’in rejimini. aşırı ihtiyatlı İnönü’yü. halkevleri. içişlerimize burunlarını so kabilecek durumda değildirler.
aması mey danda. İlk bakışta başarıya ulaşmış gibi görünür ama. bu sonun cusunun yeni Anayasa’dan yararlanarak sesini fazlaca çıkarmasından doğmuş. se çimle olamayacağını hissedince. bundan yararlanan bürokrasi bir kere daha iktidara el koymuştur ama. Şu halde. Fikrimce kapitalizme geçiş süreci hâlâ bitmedi... toplumsal ve ekonomik yasaların etkisi göster mekte gecikmez kendini. iktidarı zorla ele geçir me girişimi. liberal kapitalist bir toplum olabilmenin sancıları. kapitalizme geçiş döneminde (önce ti caret. İnönü’yü ve diktasını da. Burjuvazinin kanatları arasında çekişmeler çıktı ortaya. Menderes’i ve Demirel’i de değerlendirirken. 27 Mayıs dediğimiz. Bun lar hep gerçek anlamda bir demokrasi. çok geçmeden bu kere a p ik tidara gelir. Bu arada Türkiye uluslararası emperyalist sisteme katıldı ğından. Türk Ulusal Demokratik Dev 142 . sonra sanayi burjuvazisi) devrimin sahipliğinden. gerçekte bürokrasinin. Demokrat Parti hareketinin pat lama halinde belirmesi. ayrıca sanayi burjuvazisi sahneye çıktığı için beraberinde proletaryayı da. iktidarı ara yan burjuvazinin (tarımsal kapitalizme yönelen eşraf ve ağalar da vardı aralarında) ardına takılması sayesinde oluyor. 12 Mart. Mustafa Ke mal’i de. İşçi sınıfı ve köylülük siyasal mücadele için de bilinçlendikçe ağırlığını sermaye partilerinin kefesin den alıyor. 1950 sonrası. emek partilerinin kefesine kaydırıyor. dolayısıyla iktidardan vazgeçmek istemeyen bürokrasi arasındaki çekişmedir. kitle olarak. yirmi beş yıllık bürokrasi dik tasından bunalmış halkın. (yâni bundan sonraki mücadelenin ana öğesini de) getirir. ulusal burjuvazisi yeniden komprador özellik lere bulaştı.Köylü ve işçiyse diktanın baskısından zaten bunal mışlardır.
rimi’nin geçiş sürecine göz kulak olmak, değer ölçüleri mizi ona ayarlamak zorundayız. Aksi halde kafadan atmış oluruz. (2 Şubat 1977)
143
fÇağdaş uygarlık düzeyi’ diyalektik bir kavramdır
“... Ulus, saydığım değişim ve dönüşüm lerin doğal ve zorunlu gerçeği olarak, genel yönetim in ve bütün yasaların ancak-dünya gereksinm elerinden esinlenmesini; ve gereksinmelerin gelişm e ve değişm eleriyle aralıksız gelişip değişmesini benim seyen, ‘d ün yevi’ bir yönetim anlayışını ‘hayati’ saymıştır.
M u s t a f a Ke m a l
Kasım, 1925
1 EN BÜYÜK BELÂ Ben, “teslimiyetçilik” ten dehşetli ürkerim! Bir ülkenin başına gelebilecek en büyük belâ budur, çünkü yönetici kadro, devleti ayakta tutanlar, bunun kan dolaşımı demek olan kültürel fikir alışverişi, gele ceğine olan güvenini yitirmiş, savaşmadan, savaşmayı düşünmeden kaleyi teslimi çare sanmaya başlamıştır. Allah muhafaza! İngiltere Dışişleri Bakanlığı arşivlerinde 3 Nisan 1919 tarih ve 453 numara ile kayıtlı nasıl bir belge vardır, bi lir misiniz? Özetleyeyim; Sadrazam Damat Ferid Paşa 30 Mart 1919 günü İstanbul’daki İngiliz Yüksek Komi seri Amiral Caltrophe’a gitmiş, adama bizzat padişah tarafından hazırlanmış olan gizli bir anlaşma taslağının Fransızca çevrimini sunmuştur. Adı geçen belge budur işte, içeriğiyse nedir tahmin edebilir misiniz, hayır mı, öyleyse sıkı durun; bu belge, yâni sözleşme ile son Osmanlı Padişahı Mehmet Vahdeddin’in “ yabancılara karşı bağımsızlığını koruması, iç güvenliğini sağlaması” için Türkiye’yi on beş yıl süre ile İngiltere’ye sömürge olarak teklif etmiştir. İngiltere İmparatorlukta uygun gördüğü her yeri işgal edebilecek, istediği her şeyi yap147
tıracak, Vahdeddin’in kafasına göre böylelikle “ ülkenin bağımsızlığı ve iç güvenliği” korunmuş olacaktır, ne “ dehşetengiz” bir tasarı değil mi? Teslimiyetçiliğin sanırım bu kadarı az görülmüştür. Ama yakın tarihimizde başka ve çok hazin teslimiyet çilik örnekleri vardır. Bakın 1 Eylül 1919’da Alemdar gazetesinde Refii Cevad (Ulunay) ne yazıyordu; İstiklâl bizim gibi idare bilmeyen ellerde milleti harp ve ihtilâl ile zulm ile mahvetmek için veba gibi tahrip edici bir felaket oldu. Güzel memleketimizin bundan sonra elimizde kalan kısmım korumak için tecrübe görmüş bir hocaya ihti yacımız vardır. Bu hoca bizim istiklâlimizi muhafaza et mekle beraber bizi yaşamaya ve yaşatmaya layık bir halde bulundurmalı. (...) İstiklâlimizi temin edebilmek için kuvvetli bir devletin müzaharetine muhtacız, o devlet ki İngiltere’dir ve İngiltere olması lâzımdır, bizi elimizden tutmalı ve para sarf edilmesi lâzım gelen yer leri bize göstererek yaşamaya layık bir kuvvet halinde bizi muhafaza eylemelidir.” Aynı 1919 Eylülü’nün ortalarına doğru İngiliz Mu hipleri Cemiyeti’nin kurucusu Sait Molla Türkçe İstan bul gazetesinde şunları yazıyordu: " ... Artık mukadderatımız üzerinde ne himaye ne manda kelimeleri bahis mevzu olabilir. Şimdi İngiliz ta raftan, İngiliz dostlarınca bahis mevzuu olacak şey, o is tiklâlcilerin, takip ettiği gibi beynelmilel bir vaziyeti in taç edecek olan istiklâl değil, İngilizlerin yardımı ve hi mayesiyle teeyyüd edecek olan bir istiklâldir.” ‘Teslimiyetçi’, iç ve dış çok ağır sorunlar karşısında kaldığı zaman, bu sorunları olanaklarına ve gücüne da yanarak karşılamayı, üstesinden gelmeyi havsalasına sığdıramayıp; sorunların sahibi görünen güçlü ülkelere
148
sığınmayı, akıllı ve işbilir çözüm sanan kişidir. Küçük devlet büyük devlet ilişkilerinde çok rastlanır bu olaya. Ülkemizde en ağır biçimiyle Mütareke’de rastlanmıştı. 1950’den bu yana yine sık sık rastlanıyor, empc.j ’ Üst sistem, Türkiye’de istemediği şeylerin geliştiğini görüp de ortalığı karıştırmaya, ambargo üstüne ambargo koyma ya başladı mı, bazı politikacılarda, gazetelerde, sözcüler de bakıyorsunuz, garip bir yumuşama; ülkenin çıkarla rı üzerinde direnme yerine, gündelik çıkmazlan abartıp, kademe kademe teslimiyetçilerle, ‘durumu kurtarmak’ usta politikacılık sanılıyor, ortaya öyle sürülüyor. Aman dikkat! Ne çektiysek, teslimiyetçilikten çektik. Dün ülkeyi yönetemediğimizi kabul edip bağımsız lığımızı ve iç güvenliğimizi koruması için ülkeyi İngilte re’ye peşkeş çekmekle, bugün iç ve dış kaynaklarımızın tıkandığım, dışarda Kıbrıs yüzünden çok ciddi sorunlar la karşı karşıya kaldığımızı, askeri ve iktisadi ambargo yüzünden bunaldığımızı ileri sürüp Dünya Bankası’nm, Para Fonu’nun, tek kelimeyle emperyalist sistemin is teklerine baş eğmek, o kadar da farklı şeyler değillerdir. Zira son hesaplaşmada, her iki halde dizginleri ele ala cak olan emperyalizmdir, boynunu sanrın altına uzata cak olan da Türkiye... Ama bakın, 2 Ekim 1919 tarihli îrade-i Milliye'ât imzasız çıkan (ama Mustafa Kemal’in yazdığı bilinen) yazıda Türk’e yakışan çıkış yolu nasıl işaret edilmiştir; " ... Hasis menfaatlerini kutsal duygulara tercih edip gücünü halktan almayan resmi bir kuvvetle, bunların gücünden yararlanan çıkarcı ve duyguları bakımından yozlaşmış bir azınlığın dışında bütün millet ve memle ket, Anadolu’nun sinesinde verilen bir işaret üzerine yı ğın halinde kıyam etmiş birleşmiştir. İşte hareketi mil liye bugünün en büyük sorunu olan ulusal bütünlüğü ve
14 ?
ulusal istiklâli (bağımsızlığı) korumak için bütün mille tin azim ve imanından doğdu... Bu ayaklanma yalnız hamiyetsiz bir iktidarı bulun duğu yerden düşürmek değil, memleketin mukaddera tını beürlemede ulusal iradeyi egemen ve ‘milleti amil’ kılmak ve şu anda dışarıdan da varlığımıza yöneltilecek saldırıları red iptal ve sonsuz olarak halk egemenliği sağlamak gibi üç cepheli bir sahnede mücadeleyi göze alm ıştır...” Bir yanda mülkün istiklâlini korusun diye İngiltere’ye onu teslim eden teslimiyetçi kafa, öte yanda milletin is tiklâl ve hâkimiyetini dışarıdan yöneltilecek saldırılara karşı, yine milletin savunacağını belirten Müdafaa-i Hu kukçu kafa: Neredeyse 60 yıl sonra, Türkler için seçe neklerin hâlâ aynı, ya da çok benzer olması hazin değil midir? (20 Temmuz 1977)
2 KİM Ki SORUNA BAŞKA TÜRLÜ YAKLAŞIR... Ömür çocuk, yazıyı kesmiş saklamış, lâf arasında çıka rıp gösterdi: — Ağbiy bak, sen bunu iki yıl önce yaz mışsın, 26 Haziran 1975’te, yazının başlığıysa şu: ‘Am bargo kalksa ne yazar?’ O yazımı unutmuşum, hatırlat ması hoşuma gitti, gitti ya, hâlâ aynı yerde otlamış ol mamıza üzüldüm doğrusu. Pek paldır küldür girdik galiba, kusura bakmayın, aslında kafam tartıştığımız konuda, konuysa güncel ne lâf, hayati; ikili bir ambargo, ikili bir abluka altındayız, hem askeri, hem iktisadi, üstelik bunu bizim müttefiki
150
miz olduğunu iddia eden ülkeler yapıyor, ambargoların etkisini hissettikçe tadımız kaçmakta, kaçtıkça tartışma ların öfke dozu yükselmektedir. Şöyle bir bakarsanız, çözüm, durumun ‘normale’ döndürülmesidir, iyi ama nedir o normal, üstelik sahiden ‘normal’ midir? Bu oyunu severim, isterseniz beraber oynayalım: Ga yet basit, olmayanı olmuş gibi düşüneceğiz, sözgelişi; as keri donatım yüzünden sıkıntı mı çekiyoruz, Para Fonu, Dünya Bankası vs. bizi ekonomik ablukaya mı almış, bundan kurtulmanın yolu nedir, dediklerini yerine ge tiren bir ‘teslimiyetçilik’ mi, razı olalım, bakalım çıkış yolu mudur? Ne istiyorlar? Bir kere, Kıbrıs sorunu onların arzu larına göre çözülecek. Ne demek bu? İkili federasyon olacak belki ama, Magosa’dan, Omorfo’dan çekileceğiz, Türk askerini Kıbrıs’tan çekeceğiz, tek kelimeyle, Kıb rıs sorununda Yunanistan’ın eğilimlerine uygun bir çö zümü kabul edeceğiz. Ettik diyelim. Sonra? Şu sanayi leşme, Amerikalı bankacının deyimiyle ‘şu kahrolası kal kınma tutkusuna’ bir son vermemiz gerekecek, ağır sa nayileşme, elektrik, elektronik endüstrisi, savunma sa nayii filân, geç bir kalem! Ya ne yapılacak, göllere ba lık ekilecek, köylerde arıcılık ve tavukçuluk, kıyılarda turizm, ormanlık bölgelerde orman ürünleri sanayii ge liştirilecek vs. Kısacası, Ecevit’in hani televizyonda şe malarla yutturmaya çalıştığı hap! Ona da eyvallah. Pe ki, mukabilinde kârımız nedir? Sanayileşmemiş olacağız, bu ‘tam bağımsızlığımızı’ etkileyecek. İktisadi ve askeri ambargonun kalkmış gö rünmesi, Türkiye Cumhuriyeti hükümetlerine, serbest hareket olanaklarını verecek mi? Diyelim ki hava kuv vetlerinin donatım noksanı tamamlandı, uçaklarımızı
151
istediğimiz yere göndermek serbest liğimiz olacak mı? Atina’nın Ege ve adalarındaki den gesiz davranışları malum. ambargoları kaldırmak için emperyalist sisteme hangi ödünleri vere biliriz. bizim bugün üzerimize aldığımız görevin temelidir. savunulması gerek li bir koyuş biçimidir. yardımları gerçekleştirsinler.’ Bu görevi üzerimize alırken uygu lanıp uygulanamayacağı üzerinde kuşkusuz çok düşün dük. Bu yanlış yolda yürümenin sonucu mutlaka. Bana sorarsanız. Kemâl Paşa’nm soru nu koyuşu. 152 .istediğimiz zaman. sayfasını. Bu görev. hep bu yanılgıdan ve hep bu yanlış yolda yürümekten (kayıth bağımsızlık altında) ileri gel miştir. Fakat sonunda edindiğimiz kanı ve inanç. Onun için. Peki nasıl koymalıyız? Elinizin altında Mustafa Kemal’in Nutuk’u var mı. Kıbrıs’ta dediklerini yaptık diye hadi ambargo yu kaldırsınlar da. nasıl koyacağımızı açık seçik göstermiş. Şimdiye ka dar Türkiye’yi uygarlık dünyasında kusurlu gösteren neler alda gelirse. hava sahası uyuşmazlığımız mevcut. “ Bizden öncekilerin düştükleri yanılgılar yüzünden (buraya çok dikkat edin) ulusumuzun sözde var sayılan bağımsızlığı kayıtlar altında bulunuyordu. hoşlanacağı hangi hükümeti kurabiliriz diye koy mak. sorunu. kıpkızıl komünistinden yemyeşil gericisine kadar bütün Türk halkı için geçerli. Biz böyle işe başlamış adam larız. âlâ. açın öyleyse 386. Dikkatle okuyalım: “ Tam bağımsızlık. yarın iş ler kızışırsa sınırlarımızı ve çıkarlarımızı rahatça savu nabilecek miyiz? Hiç sanmıyorum. bütün ulusa ve tarihe kar şı ‘deruhte edilmiştir. bunda başarı kazanacağımız oldu. daha başından kendimizi teslimiyetçiliğe mahkûm edip bulunduğumuz bataklıkta daha da derinlere itmek tir.
gerçek anlamıyla bütün bağımsızlıktan yoksun ol-. O nokta tam bağımsızlığımızın sağlan ması ve sürdürülmesidir. elbette. Yeni devalüasyon dahil. mak demektir. Türk halkına iktidar değişikliği manevrasından sonra ‘yutturu lacak dolmaları’ açık açık bakın nasıl yazıvermiştir. başka türlü yaklaşır soruna. kültürel vs.. askeri.’ O kadar! (26 Temmuz 1977) 3 B İR ‘TESLİM İYET’ PROGRAM! Daha çok felaket dönemlerinde (12 Mart gibi) ortaya çı kan ‘şeamet tellalı’ bir Amerikan ‘muhibbi’ gazeteci. iMF’nin üzerin de kesin ısrar ettiği ekonomik önlemleri kabul edecektir. Bu say dıklarımın herhangi birinde bağımsızlıktan yoksun ol mak. Yanlış bir yolda yürümek yüzünden bu niteliklerden yoksun kalmaya katlanamayız. siyasal. ‘teslimiyetçidir. elindeki iki spektaküler manevra imkânına güvenmektedir. her hususta tam bağımsızlık ve serbestlik kasdolunmaktadır. fakat sonuna kadar kanını akıtmaya karar vermiştir. ekonomik. haysiyet ve şerefiyle yaşamak isteyen bir ulusuz. cahil. mali.memleket ve ulusun bütün haysiyetinden ve bütün ya şama gücünden uzak kalmasına neden olabilir. Bilgin. “Tam bağımsızlık denildiği zaman. belki güçlükleri tamamiyle algılamakstzın bugün yalnız bir nokta çevre sinde toplanmış. “ Biz yaşamak isteyen. İbretle okuyun! “ Ecevit. ‘istisnasız’ bütün ulusumuz. 153 .. adli.” Tek cümle ekleyeceğim: Kim ki.
” Ne demektir bu. Amerikan Kongresi’nin Türkiye’ye askeri yardım sağlayan bir anlaşmayı tasdik etmesini beklemeden Kıbrıs sorununa bir çözüm araya cağını söylemiştir. Türkiye’ye kredilerin derhal açılmasını sağlayacak tır. vereceği toprak ödün leriyle. Demirel’in tab’ı b u n a elverişli değildir. Ama ‘dolm a lardan’ birisi. Ecevit’inki elve rişlidir. Türkiye için ileri sürdükleri koşul lara ‘cesaretle’ baş eğeceği için Ecevit’e kredi açacaklar dır. Vance’ın özel temsilcisinin T ürki ye’ye getireceği yeni Amerikan çözüm planını -ki Yunan çözüm planıdır. bir anlam da. o ayrı sorun. Gazete ekliyor: “ Demire! beklemeyi tercih etmişti. Bir bankalar konsor siyumu bunun ayrmtdannı bile hazırlamıştır. Ambargo gökten zembille inmiş değildir. İş. göreceğiz. iMF’nin yeşil ışığım yaktırabilecek cesarette hükümet olmaktır.” 154 . Kıbrıs işinin çözü mü.Bu.” Yâni ne diyor. baksanıza ünlü yazar na sıl devam ediyor: “Doğru tutumun Ecevit’in tutumu olduğu muhak kaktır. en önemlisi bu. ülkeyi adamakıllı ‘sistem’in denetimine vermiş olacağız. Döviz darboğazı dönülecektir. Ambar go Kıbrıs işi dolayısıyla konmuştur. Böylelikle. bunu yapa cak mıdır. İkinci spektaküler imkânı Türk Yunan ilişkile rindedir Ecevit’in geçenlerde New-York Times gazete sine verdiği demeç dikkati çekicidir. Ama asıl önemlisi başka. ama yaparsa. kendi iktidarı sırasında belki de kendi emriyle uygulanmış ikinci barış harekâtının ‘gereksizliğini’ tes cil etmiş olmayacak mıdır. bunun sebeb-i hikmetini ortadan kaldıracaktır. CHP Genel Başka nı iktidarı tekrar ele geçirirse.yeni iktidarın uzun etme den kabullenmesi demek değil mi? Ecevit. Uluslararası Para Fonu ve yabancı ban kalar konsorsiyumu.
Hazindir bunlar. hazin. Ne var ki. başarıya ulaşamazmış: Biri Demirel’le koalisyon yapm azsa. İkincisi ‘daha derinde olan hastalığını’ iyileştirmek için gerekli önlemleri al mazsa! Neymiş onlar dediğimiz anda. Kıbrıs’ı feda et. Kurtuluş Savaşı sırasında M us tafa Kemal’in Yunan Kralı Konstantin’in ayağına gidip (İngilizlerin baskısıyla) barış dilenmesidir. ben Ecevıt olsam kahrımdan yerin dibine girerdim: “ Ecevit başbakan olur olmaz. Üs telik bunun kolay olmayacağım teslim ediyor ama. Ecevit’ie Enver Sedat arasında pa ralel çiziyor. ‘hariçten gazel okuyan’ yazara göre.Sözün kısası. Geçen gün Ilhan (Selçuk) güzel bir benzet me yapmıştı. CHP Genel Başka nı bunun senaryosunu yazm akta ve mizansenini yap makta Enver Sedat’tan daha az mahir değildir. Tür kiye imkânlarının üzerinde yaşam aktan vazgeçmelidir. acaba neye benzeyecek? Maharette Sedat’tan geri kalmadığı ileri sürüldüğüne göre.bir barış taarruzuna geçmesi. Yunanistan’la 155 . rahatla diyor adam. Ece vit iki yola başvurmazsa. Türkiye nüfus artışım hızla düşürmelidir. Allah aşkına şu değerlendirmeye bir ba kın. Yunanistan’a karşı. böyle diyor. O zaman.. Bunları şöy le sıralayabiliriz: Önce Kıbrıs’ta ödün. Sedat’ın jestini somutlaştırmak için dedi ki.” Evet. aa bir de bakıyo ruz karşımıza o ‘sevimli şeyler’ çıkmıyor mu yine. bu adamın yaptığı. Ecevit’in Yunanistan’a -Amerika’yı çok etkileyecek. yeni devalü asyonla birlikte ücretler dondurulrnasa bile denetim altına alınmalıdır vb. Ecevit’e güveni var. Türkiye’ye kabul ettirilmek istenilen ‘tes limiyet programı’nm anahatları belirmiştir.. Bu perspektif ten bakılınca. bil hassa Amerika’yı çok etkileyecek bir barış taarruzuna geçecektir ve ambargoyu sökecektir.
“ sevimsizleşmesine” yetti. Peki. Benimsemezse. hemen sıvanıp çemrenip sosyalist bir program döktüreceğimi! Oysa dedim. sonra IMF önerilerini ka bul. teslimiyet programına bir karşı program çıka rılamaz mı? (9 Ocak 1978) 4 ‘ÇAĞDAŞ UYGARLIK DÜZEYİ’ KAVRAMI Teslimiyetçiliğin karşıtı bir program dendi mi. çoğu ne sanıyor. propagandaya faydalı olur. istenilmeyen iktidarları devirmek konusunda gerekince işe yaramaktadırlar. nüfus artmasını engelleme. elbette dışa bağımlı. dı şardan denetlenen “ tüketim” sanayilerine yer vardır. tarımsal kalkınma yoluyla hiç de ğilse durağanlaştırılacak bir topluma kalkınıyoruz izle nimini verme. ama sonra “ derindeki hastalığı nı tedavi için” Türk ekonomisini sımsıkı bir korse içi ne almayı planlama: Kalkınma hızı düşük. Bir iktidar dönemi. ortalıkta dolaşanları mat etmek için sosyalizmin büyük adlarına başvurmaya hiç 156 . Demirel iktidara paraşütle indirildiği zaman her şeyi kabullenmiş görünü yordu.uyuşma. zi ra bunlar kredi ve hammaddelerinin dıştan kısılması suretiyle. Ayrıca sanayileşmenin sürdüğü havasını vermeleri de. “ sistem” elbette onun defte rini de dürecektir. bu sayede kredileri sağlayıp hiç değilse bir süre için genişçe bir nefes alma. Yeni iktidar bu teslimiyet programım benimser mi? Göreceğiz. Unutmayalım ki. sanayileşme ye paydos (baksana kardeşim kirlenme yapıyor). N A To’ y u kurtarma. Bu programda.
götürdükçe de Mustafa Kemal’in Tür kiye’ye tespit ettiği amaç yenileşiyor. Ne gi bi mi. Örnek mi? Alın şu her karşı programın temelini oluş turması gereken ünlü sözünü. Bir tarihte. istediğin kadar Atatürkçüyüm diye yırtm. gelişiyor. Bunlar hanidir ‘Atatürkçü’ geçiniyorlar ya. ama içerdiği nedir. Amerika’nın denetimindeki Batılı emperyalist sistemi yutturmaya ça lışıyorlardı. Allah sizi inandırsın. başkala şıyor. gerekleri nedir. bir kere sürekli devrimciliğe mecbursun. Mustafa Kemal Paşa’nın şaşılacak bir ileri görüşlülükle öne sürdüğü ilkeleri ciddiye almak yeter. Oysa biraz kurcalasan al sana programların en ha lisi.gerek yok. aynı şey mi. boyutları nedir. tutturmuşuz en büyü ğümüzden en küçüğümüze. olamaz elbet. ötekisi bunun içinden çıkan bir düşünüş biçimidir. aynı şey olabilir mi. Dünün uygarlık düzeyiyle bugünün uygarlık düzeyi bir mi. hiç dü şündünüz mü. araştıran yok. pek sanmıyorum. “ Türkiye’yi çağdaş uy garlık düzeyine çıkarmalıyız” ne demek oluyor. kendi karşıtlarıyla çarpışa birleşe gelişiyor. Atatürkçülük adına 157 . bir tek ilke si üzerinde bile doğru dürüst düşünmemiş.” Önce bunları kavramayı öğrenelim. Önce biraz bunu yapalım diyorum. çünkü çağdaş uygarlık düzeyi dogmatik değil diyalektik bir kavram. birtakım dogmatik ‘Ata türkçüler’ bana çağdaş uygarlık düzeyi diye. neyi nasıl ele alıp uygulayacaklarına kafa yormamışlardır. Kemal Paşa’nın iki büyük hüneri vardır ki. Her geçen gün insanlık yeni buluşlarla uygarlık düzeyini da ha ileri götürüyor. tartışıyorduk. ha bre tekrarlıyoruz. Bunu anlamaz. en sağlamı. kızmışım. birisi bu ‘çağdaş uy garlık’ deyimi. şöyle: Çağdaş uygarlık düzeyini hedef diye aldın mı. Mustafa Kemal’in bir tek sözü. dedim ki “Arkadaş. bir kenara yazmazsan.
onlar da çağdaş uygarlık düzeyi gibi aralık sız değişiyor. nükleer ve elektronik teknolojisi düzeyidir. bazen de yazmışımdır: Mustafa Kemal kuşağı için. Batılı bilim ve teknolojidir. iç içe iki şeyi amaçlar. Batılı toplumlardır. “ hayatta en hakiki mür şit ilimdir” ne demek. Türkiye bu devrimi şimdiye kadar çoktan gerçekleştirmeliydi. üçüncüsü zaman içinde verilmiş hedefleri sık sık yeniden de ğerlendirmek. Peki bilimler sabit. yapan var mı bunu? Sık sık düşünmüş. birincisi çağdaş ekonomik altyapıya sahip olmak. ne münasebet. çağdaş uygarlık düzeyinin hâlâ yerde mi. Mustafa Kemal. o sıralar da dünyaya hükmeden sanayi devrimini yapmış. metodu da vermiştir. Demirel’den Ecevit’ine. bilimlere dayanarak. Kemal Paşa’nın tutumundan çok uzaklardasın. emper yalizm çağma ulaşmış “ Batı’dır” . dogmatik mi. İkinci si dogmatik değil diyalektik olmak zorundadırlar. İkincisi bu altyapının içerdiği topluma ulaş mak! Birincisine varıldı mı. İkincisinin olamayacağını kestirmiş. O halde. ilerliyor. bu bakımdan çağdaş uygarlık düzeyine ulaş mak için. endüstri sonrasının sorunlarını içeren. Çünkü bir süredir çağdaş uygarlık düzeyi.olmadık zulümler yapıp ileri fikirli aydınları ezaya çek. bu. Allah aşkına söyleyin. bir kere bilimsel olmak zorundadırlar. yenileşiyor. Şimdi hal böyle iken Atatürk bize o düzeyi demiyor. çağdaş uygar lık düzeyi diyor. Hadi somut konuşalım: Kemal Paşa sağ iken “çağdaş uygarlık düzeyi” ne idi? Onun kuşağı için. fikrim odur ki siyasal ve toplumsal 158 . yoksa başka yerde mi olduğunu saptamak zorundadırlar. ülkemizi çağdaş uygarlık düzeyine çıkaracağız dediği sırada. uygarlık düzeyi endüst ri devrimi idiyse. bu düzeye ulaşacağız demek. Türk aydın ları kendilerini sahiden Mustafa KemaPin-savaşçıları sa yıyorlarsa.
toplumsal anlamda demokratik olma aşamasına ulaşmışlardır. Bana kalır sa. liberal toplum başka. kendisinden öncekilerin yaptıkları gibi bir aşamada don durmaktan kurtarmayı içermektedir. toplumların bugünkü çağdaş uygarlık düzeyleri üzerinde bir fırt olsun düşünmüşler midir? Mustafa Kemal’in atılımcılığı. onu hak kıyla değerlendirmesi bunda baş koşuldur. sürekli devrimciliği. Ara da önemli fark var. Vatan kur taran aslan rollerine hevesleneceğimize! (10 Ocak 1978) 5 M ALİ B A Ğ IM S IZ LIK G ER Ç E K LEŞ M E D İK Ç E . Acaba Atatürkçülüğü kimsele re vermeyenler. günümüzün koşullarında bu kavramın en ilerici yorumuna varıp onu nasıl uygulayacağımızı tartışmamız gerekiyor. yaşadığı çağda “ uygarlık düzeyini” Batı ülke leri oluşturduğu için Mustafa Kemal o uygarlığı (asıl 159 . Dedik ki. onun düşüncesindeki diyalektiği öldürüp atıhmctlığı mahvediyorlar. kapsamı ve sınırları üzerinde düşünmemiz. Türktoplumunu aşamadan aşamaya sıçratmayı öngörmekte. Oysa Mustafa Ke~ makiliği donuk bir milliyetçilik gibi kabul ettirmek iste yenler. içeriği. İşte teslimiyetçi olmak istemeyen bir programın ön ce Mustafa Kemalciliği yerli yerine koyması. Kemai Paşa’nın sağlığında liberal anlamda demokratik olan bu toplumlar..-hepimizin çağdaş uygarlık düzeyi kavramı. sonra da ‘Atatürkçü’ geçiniyorlar. sosyal ya da sosyalist toplum başka.oiarak da.. bu düzeyin içeriği günümüzde değişmiştir. bugün o aşamayı geçmiş.
bizim hayatımızı bize çok görmüyorlar. o devletin bütün hayat kollarında ba ğımsızlık felce uğramıştır. Bunun için çağdaş uygar lık düzeyi kavramının ilk basamağı Mustafa Kemal’de hep tam bağımsızlıktır (istildâl-i tam). mali bağımsızlık..” Gördüğünüz gibi asıl halkla egemen yönetici çevre leri bir güzel ayırmış. Çünkü her devlet organı an cak mali kuvvetle yaşar. hepimiz için bir görev! 1 Mart 1922’de Mustafa Kemal şunları söylemiş: “ . hâttâ İngiliz milleti ile düşmanlık halinde bulunuyorsak. Bugünkü savaşımlarımızın gayesi tam bağımsız lıktır. gerçekte hangi Müdafaa-i Hukukçu tezlere dayanmamız gerektiğini araştırmak. karşı bir program için. Bağımsızlığın tamlığı ise ancak mali bağımsızlık la mümkündür. yabancı banka konsorsiyumlarının.. Doğru.anlamıyla endüstri toplumunu) Türkiye’ye amaç olarak göstermiştir. Yeni kurulacak bir cumhuriyet hükümetinin önüne. doğru ama. milli mücadelenin egemen yaban cı burjuvaziye ve onun saldırgan sömürücü emellerine karşı yapıldığını işaretlemiştir. Avru pa’nın yöneticilerden ve sermayedarlardan ayrı olan asıİ milletleri. Mali bağımsızlığın korunma 160 . emperyalist deneti mindeki Para Fonu ve Dünya Bankası’nın bazı “tavsiye lerle” çıkacağını bildiğimizden. bu milletlerin seslerini işittirememelerinden ve kendi yöne ticilerinin istila ve sermaye emelleri için bizi yok etme lerine ses çıkaramamalarmdandır. bunu yaparken Avru pa halklarıyla. çok aldanırsınız: 2 Temmuz 1920’de şu sözleri o söylemiştir: Yaşamak isteyen milletimizin isteği tek kelime de özetlenebilir ve gayet meşrudur: Bağımsızlık. Avrupa emperyalizmini ayırt etmediğini mi sanırsınız. İtalyan milleti ile. Eğer bugün Fransız milleti ile. Bir memleketin mâliyesi bağımsızlıktan mahrum olunca.
. Çünkü görünüşte büyük bir bağımsızlık sağlamışlardı.” 16 M art 1923’te söyledikleri ise şunlar: “ .. Fakat hakikati halde mil leti manen miskinlik çukuruna atmışlardır... hem de ‘mali bağımsızlığımızı’ teh likeye atan ilişkilere girerler miydi? M ustafa Kemal. İktisadi hayatımızda tam bağımsızlık.) Devletler şimdiye kadar bize şu ve bu meselelerde gös terişli müsaadelerde bulunuyorlar gibi görünüyorlar. o yabancı sermayedar larla onların maşası yöneticiler olduğunun farkındadır. buna karşı tam bağımsızlığımızı. memleketi yıkıntıya sürükleyen çeşitli sebepler içinde en kuvvetli ve en önemlisi.sı için ilk şart. (. Bu esarete katlanan mevki sahibi kimseler. lâkin iktisadi esaretle bizi felce uğratıyorlardı. bütçenin iktisadi yapı ile uygun ve denk olmasıdır. bunun yolu ne olacak? Ne yapacağız da. Güzel va tanımızı yoksulluğa.” M illet belki anlamıştır. ‘iktisatta elimizi kolumuzu bağlayan’ 161 . iktisa di hayatımızda bağımsızlıktan yoksunluğumuzdur. bizi yutmak isteyenin de. bizim bazı haklarımı zı tanımış gibi vaziyet alırlar. Fakat artık bugün milletimiz hayat noktasının nerede olduğunu pek güzel anlamıştır. Bunlar ik tisadi mahkûmiyeti anlamayan bedbaht hayvanlardı.. Peki.. özellikle mali bağım sızlığımızı savunmaktadır.. ülkeyi yönettiğini zanneden ler anlamış mıdır? Anlasalardı hem ‘Atatürkçüyüz’ di ye bas bas bağırıp. memnundu. hakikatte iktisatta elimi zi kolumuzu bağlarlardı. o zamanki ‘uygarlık düzeyi’nin yö netici ve sermayedarlarla halk karşıtlığını taşıdığını bi liyor.. Binaenaleyh devlet bünyesini yaşatmak için dışarıya müracaat etmeksizin memleketin geri kaynak larıyla idare edilmesi çare ve tedbirlerini bulmak lâzım ve mümkündür. Öteden beri bize bazı şeyleri vermiş gibi.
Sosyalistler arası tartışmalarda. evet ne yazık. (11 Ocak 1978) 6 M. üstelik bu tatlısu frengi alafrangalı ğını yeni kuşaklara Atatürkçülük diye yutturdular. görüşleri Tanzimat paşalarının görüş lerini aşamıyordu. en ileri ve refahlı Türkiye ide aline ulaşabilmek için. çünkü ölmeden bir yıl önce 1 Kasım 1937’de söy lemiş! Bir de sonrakilerin yaptıklarını hatırlayınız. 1930’lardaki görüş ufkuna bile sahip değildiler. Endüstrileşmek en büyük milli davalarımız ara sında yer almaktadır. Filosu var diye donanmayı ihmal edenleri. onu Lenin’le 162 . Basbayağı tahrif ederek. bu bir zarurettir. En başta vatan müdafaası olmak üzere ürünlerimizi değerlendir mek ve en kısa yoldan.” Bu sözleri onun ekonomik vasiyeti saymak bile müm kün. ne vakit sözün ucu Mustafa Kemal’e dokunsa.. henüz size söylemedim. Amerikalılar uçak verecek diye Kayseri Uçak Fabrikası’m kapatanları! İkili anlaşmalar imzalayıp “ bizim bazı haklarımızı tanırmış gibi vaziyet alan” ya bancı ülkelerle inanılmaz uzlaşmalara girenleri! Hepsi “Atatürkçü” geçiniyorlardı. demişimdir ki.yabancılara boyun eğmeyeceğiz? Cevabı açık ve seçik tir: Sanayileşerek! ". Ak deniz’de Amerikan 6.. Çalışması ve yaşaması için ekono mik elemanları memleketimizde mevcut olan büyük kü çük her çeşit sanayii kuracağız ve işleteceğiz.ki Kemal Paşa’nın 1920’lerdeki. KEMAL’İ KİM TAHRİF ETMİŞTİR? Ha sahi.
İş. ona yakıştırılmasından ibarettir. toplumumuzdaki Kuva-yı Milliye atılımını kemik leştirdi. bilerek kullan dım. Mustafa Kemal sosyalist değil demokra tik bir devrim denemişti: İktidarın yapısal niteliğini. bu demokratik devrimcilik. olağan sonucu da endüstri devrimini başarması. yapılmakta olanların. o tarihten sonra Ata türk'ün yaptıkları. dediklerini tahrif etmeye kadar varıyor. Atatürkçülük. Örneğin.karşılaştırmak yanlıştır. gözleriniz le görüyorsunuz. dondurdu. yaygın görüntüsünden ne kadar farklı bir adam olarak belirdiğini. hayli yoğun toplumculuk. Az önce tahrif lâfı ağzımdan kaçmadı. toprak reformunu yapması. Kemal Paşa’nın ölümünden sonra. ister istemez bir ‘maz lum milletler’ anti-emperyalistliğiyle kaynaşıyor. ya da yapmayı tasarladıkları değil. onun. bin yıllık arkadaşım Fethi Naci. halkçılık eğilimleriyse. Nedeni belli. eşrafın ve halkın elbirliğiyle tarihsel bir blok oluşturup gerçekleştirdiği demok ratik bir devrimdir. Olaylar denk düşürdükçe Mustafa Kemal’in sözle rinden örnekler veriyorum. lâik bir bur juva cumhuriyeti aşamasına ulaşmasıdır. özellikle başlangıç yıllarında hissedilen. Şimdi bir de sözlerinin nasıl tahrif edil diğine. biraz da dünya savaşını bahane ede rek. Robespierre’le karşılaştırmalı. İnönü. Bunların çoğunu yapamadık. Müdafaa-i Hukuk dönemindeki top lumsal atılganlığı ise bürokrat birtakım kurumlara dö nüştürerek frenledi. Anadolu devrimi. (yerli burjuvaziden çok) aydınların. o ufak fa kat yararlı Atatürk’ün Temel Görüşleri adındaki kita 163 . pa dişahın iradesi yerine halkın iradesini koyup da değiş tirerek! Emperyalizmin azgın dönemine rastlandığın dan. değiştirildiğine değgin bir örnek vereyim. Ama bütünüyle ele aldınız mı. yukarıdaki kom şumuzda kopan sosyalizm kıyametinden gelmektedir. Devri min.
Buna Atatürk’ün sözlerini bugünkü dile aktarma değil. 79) olmuş. nedense Atatürk’ün sözlerine ‘özenmiş’ kelime sini eklemek ve ‘müşterek düşmanı’ düşman yapmak gereğini duymuştur. Son derece meraklı bir konu. Kitap. Behçet Kemal Çağlar tarafından bugünkü dile aktarılmıştır. evet. bizim varlığımı za da göz dikmiş olan düşmana karşı bugün kazanmış olduğu zafer bizim için de sevilmeye sevinilmeye değer bir sonuçtur.. s. bugün ihraz etmiş bulunduğu zafer bi zim için de şayan-ı teşekkür bir neticedir. Atatürk’ün ‘Bu iti barla da bu noktai nazardan bizim istikametimizde Bol 164 . 95) Behçet Ke mal Çağlar’da ‘işçiler’ (s. 1968 yılında yayımlanan bu kitabın 80. ‘İslâmiyetin en yüksek kural ve kanunlarını içi ne alan Bolşevizmin. Behçet Kemal Çağlar. bugün elde etmiş ol duğu zafer.bında açıklıyor. bizim de varlığımıza kasdetmiş olan müşterek düşman aleyhinde. Mustafa Kemal’in düşüncesini tahrif eden ki şi yıllarca ülkemizde Atatürkçülüğün bayraktarı geçinen ünlü Behçet Kemal Çağlar. Atatürk’ün sözlerini tahrif etme denir.. Cilt 1..” (Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri. bizim için de teşekküre layık bir neticedir’ diye sadeleştirdiğim cümlenin aslı şöyledir: ‘İslâmiyetin en âli kaide ve kanunlarım ihtiva eden Bolşevizmin. Kolaylıkla fark edilebileceği gibi. ta kendisi. “ Ayrıca Atatürk’ün ‘amele sınıfı’ (s. Hadi bera berce okuyalım: " . Baskı 1961. 95) “Türk Dil Kurumu’nun yayımladığı bir kitap vardır: Bugünün Diliyle Atatürk'ün Söylevleri. sayfasında. Atatürk’ün yukarıya aldığım cümlesi bugünkü dile şöy le aktarılmış: ‘İslâmlığın en yüce kurallarıyla yasaları nı içine almaya özenmiş Bolşevikliğin..’ " . nasıl ol masın ki. bi zim dahi mevcudiyetimize kasdetmiş olan müşterek düş man aleyhinde.
101) cümlesi. Behçet Ke mal’de ‘Bu bakımdan bizim davramşımızdı Bolşevikli ğe dayanan bir yön görenler bulunabilir’ (s. düşüncesi de. 82). mal meydanda: Mustafa Kemal’in eyle mi de. ‘tearuz etmez’i (çatışmaz. zıtlaşmaz) ‘zıtlaşmayabilir’ yapmış. Bolşeviklerinkiyle ilk bakışta zıtlaşmayabilir’ (s. 101) cümlesi. Bugünkü Türkiye’de ‘teslimiyetçi’ programlara baş eğenlere ‘karşıt bir program’. Atatürk’ün dü şüncelerini işte böyle tahrif etmiştir. Türk Dil Kurumu da en az Behçet Kemal Çağlar kadar sorumludur. Atatürk’ü bunların anlattı ğı. (12 Ocak 1978) 165 .şevik istikameti görülebilir’ (s. Beh çet Kemal’de şu şekle sokulmuş. Atatürk’ün cümlesindeki ‘elbette’ ke limesini atmış. Ve Atatürk’ün pa rasıyla yaşayan Türk Dil Kurumu da. işte görün. 81. Çün kü Atatürk’le ilgili bir kitabın Kurum tarafından denet lenmeden yayımlanması düşünülemez. diyalektik bir görüşle değerlendirilmelidir.” Nasıl. 82) olmuş. orada kanla ve ateşle ya zılmıştır. ‘Böyle bir ilke. Bunlar pek önemli sayılmayabilir ama.. işte akıl almaz bir tahrif daha: Atatürk’ün ‘Elbette böyle bir prensip Bol şevik prensipleriyle tearuz etmez’ (s. şaştınız öyle mi? Ben burada bunlar Atatürk çü filân değillerdir dedikçe. bunları da Atatürk’ü sürdürenler sanıyordunuz bel ki. Yâ ni Behçet Kemal. ‘Atatürkçü’ Behçet Kemal Çağlar. Kuva-yt Milliye ve Müdafaa-i Hu kuk çerçevesi içinde yeniden ele alınıp. buna karşılık Atatürk’ün söylemediği ‘ilk bakışta’ kelimelerini eklemiş.. göz göre göre tah rif edilmiş bu düşünceleri Bugünün Diliyle Atatürk’ün Söylevleri adı akında yayımlamıştır.
en güçlü ve parlak zaferimizin bile sağlayabileceği bayındırlık yararlarını (semerat-ı nafıa) saptayabilmek için. ekonom ik zaferlerle taçlandırılmazlarsa.. askeri zaferler ne kadar büyük olursa otsunlar. Siyasal. güçlendirilmesi ve yaygınlaştırılm ası gereklidir." M u s t a f a Ke m a l Şubat. ekonom im izin.. ekonom ik egemenliğimizin (hâkimiyet-i iktisadiye) sağlanması.Yanlış ‘ekonomik9tercih ". yaratılan zaferler sürekli olmaz. az zamanda söner. 1923 . Bu bakımdan.
1 ‘S A H İB İN İN S E S İ’ Ülkemizde iki çeşit gazete olduğunu bilir miydiniz. bu ‘dehşetengiz bilinçlendirmeyi’ galiba şöyle özetleyeceğiz: “ Önlem 169 . zira halkımızı asıl bilinçlendi ren o büyük gazetelermiş. kısacıkmış yâni. İkincilerin tirajı ‘eşeğin kuyruğu gibi’ ne uzuyor. ikinci çeşidindeyse ‘krip tolar’ uygulamalara ‘aklın ve bilimin yönünü’ vermeye çalışacak yerde. bir çeşidini halkı gerçekten bilinçlendiren ‘ger çek ilerici’ aydınlar çıkarıyor. öbürleri kendi kendilerine ge lin güvey oluyorlarmış.. ne kısalıyormuş. ülkemizde iyi kötü herkes tanıdığı için. Muhte remi. yaygın ve büyük tirajdan yararlanarak ‘hal kı gerçekten nasıl bilinçlendirdiğini’ gösterince ilişmeden duramadım. ay nı sütunda. ‘sahibinin sesi’ yazıyordu. gülüp geç mek mümkündü ya. öyleymiş. Bu saçmaları. biraz vaktinizi alacağım. Mümkün mertebe sadık kalarak.. aynı gazetede. evet. buna aslında şükretme miz gerekirmiş efendim. özür dilerim. ne var ki enayi değilmiş halkımız. birkaç gün sonra. Türkiye’nin en büyük gazetelerinden birisinde.-‘ideolojilerine göre’ ahkâm kesiyormuş. birincilerine itibar et tiği için onların tirajı gün günden artmakta olduğu hal de. geçen gün.
şıpın işi böl genin bakkalı. Fransız bankaları 7 milyar do lar yatırım öngörmüşler. Tür kiye. uçuyoruz. bunu yaparak batıya da doğuya da. Türkiye bunu ya pacaktır. bak kallığını mı. Ama nereye? 170 . bu yüzden de Ecevit gibi ‘beceriksizler’in eline düşü yoruz. onun kendisine öner diğini yapsın. (onlara sonra gelece ğiz) oysa Türkiye’nin paçayı kurtarması ancak kendi öz kaynaklarının yerli ve yabancı sermaye katkısıyla değer lendirilmesi sayesinde mümkün olabilir. buğday. bir de bakacağız. canlı hayvan. daki kasında yoluna koyacak. evet. oysa şu işi hayrına Metin Toker’e verseler. Japon bankaları 9. uçuşunun kanatlarını sağlaya caktır. kuzeye de güneye de. bunlar hikâyedir. bunu engellemiştir. kanatlanmışız. sebzeciliğini mi. ‘uçuşunun kanatları’ hazır.paketi filân. Türkiye’de bunu yap mak zorundadır. kasaplığını mı. kumunu. Bize kestirmeden yerli ve yabancı sermaye yatırımı gerekiyor.” İşte ‘ideolojinin kalıplarına bağlı kalmayan’. güneşini. Alman bankala rı 11. baksanıza Çin’e. ikide bir ilişkilerimize posta koyuyor lar. Her ikisi de vardır. Maden lerini aynı sermayeye açarak. gıda maddesi. uygula maları ‘aklın ve bilimin’ ışığıyla değerlendiren ‘sahibinin sesi’ne göre Türk halkını bilinçlendirmenin yolu. İngiliz bankaları 14. sütçülüğünü mü yapacaktır diye itiraz ederler. Amerika’nın yapacağı yatırım ise 25 milyar dolar olabilecekmiş. buna karşı Türkiye Batı’nın unculuğunu mu. ah şu ‘Menderes tipi’ iyi niyetli fakat ekonomi tercihi yanlış siyaset adam ları ile. kasabı. ‘sistem’e ne diye bozuluyor. otelciliğini mi. ne zaman yapmaya niyetlense iki tür adam çıkmış. manavı olmuşuz. deni zini onlara kiralayarak. meyve sebze satarak kendi dövizini kendi bulacaktır. tamam. Aslın da ‘sistem’ bunu hanidir hazırlamış ya. ‘kriptolar’.
. önce ‘sistem’den kredi bulunur. Türkiye. ka sap. IMF üyeleriyle karşılıklı oturup ticaret anlaşması imzala mayacaktır demek. sonra bu para ile o ülkelerden gerek sindiğimiz mal alınır. (karşılıklı ticaretimizin ‘sistem’in ül keleri lehine sürekli açık vermesi gerçeği karşısında) bu ülkelere. yooo. Türkiye’ye sattığı nın üçte biri kadar mı ne mal alırmış bizden. i m f anlaşması süresince. Cem Alpar. Sözgelişi Federal Almanya. Dr.Uzatmayacağım. i m f niyet mektubuna göre olmaz. yabancı sermayeli firmalarm yüzde 56 oranmda ithal malı kullandıklarını belirtti. diyeceğiz ki. buyurun okuyun: Doç. Türkiye’de ki yerli firmaların toplam ara malı ve girdi kullanımının yüzde 14’ü kadar ithal malı kullanmalarına karşılık. IMF üyesi ülkelerle.. yahu biz sizden dünyanın malını alıyoruz. böylece Türkiye hem borçlu kal makta devam eder.’ İşin inceliğini bilmeyenler için bir anlamı yoktur bu lâfların ama. iki basit ama somut örnek üzerinde durmak istiyorum. hem de bakkal. siz de bizden buna eşit bir şeyler almalısınız diyemeyeceğiz de mektir. Hiç merak edip de Türkiye’nin IM F ile imzaladığı ni yet mektubunu kurcaladınız mı? Türkiye’yi bakkal. Türkiye’den şöyle bir garanti almıştır: ‘İki yd süreyle Türkiye. manav yapmakta çok hevesli görünen bu örgüt. arka daş seninle takas yapalım. Gelelim ‘sahibinin sesi’ tarafından her şeyi çözümle yecek sihirli değnek olarak sunulan ‘yabancı sermaye’ konusuna. ‘taze para’ bulunur. diyelim ki jeopolitik durumumuz. Sadece bir haberi aktarmakla yetineceğim. gerçekte Türkiye’nin kendisinden mal almayandan mal satın almaya zorlan ması anlamına gelir. ya ne olur. bu ne denlerinden dayatmaya karar verdik. Yabancı sermayeli firmala171 . şu. sütçü ve manav. dünya konjonktürü. ikili ödeme anlaşmaları yapmamayı taahhüt eder.
rm. ama tarihsel perspektif içinde et kisi de az mıdır. yaygınlığı az olur.. çamuru atan ‘sa hibinin sesi’dir. (28 Mart 1979) 2 HANGİSİ HAKLİ ÇIKTI? . Doğrudur. kusur bizim değil. üretim için gerekli ara mal ların ve hammaddelerin bu ana firmalardan getirildiği ni belirterek. İkinci siyse ulusal çıkarları savunmaya çabalar. Yapılan hesap lara göre. Türkiye aley hinde 440 milyon dolarlık bir fark olduğu saptanmıştır.. orasını bilen bilir. hele ‘sistem’in sömürüsüne açık ülkelerde. bunların birincisi komp rador basınıdır ki. (Kimse üzerine alın masın. Bu uygulamanın sonucunda. genellikle iki tür gazete vardır. karlan düşük görünür. böylece peşinen kâr transfer etmiş olurlar. bu sayede hem yerli ortakların paylan azalır. o iki tür gazeteye. dedi ki: Bu ana firmalar.) 172 . tartışmayı başlatan biz değiliz.” Şimdi gelelim.. vergileri düşer. memleketi denetlemeye uğraşan ya bancı sermayesi ile gizli açık işbirliği halindedir. hak ettiği cevabı alırken başkalarının da ayağına basılırsa. arkasında güç lü sermaye olmadığından sesini duyuramaz gibi görü nür. az gelişmiş ülke lerde kendilerine bağlı olarak çalışan şirketlere ham madde ve ara malı gönderirken bunun fiyatım dünya fi yatlarının üzerinde tutarlar. hem de öteki yabancı firmalar kâr koku sunu alıp o ülkeye yatırana heveslenmez.. Avrupa ya da Amerika’da bir ana firmaya bağlı ol duklarını hatırlatan Alpar. yabancı sermayeli firmalann ana firmaların dan yaptıkları ithalâtla ihracat arasında.
” 173 . böyle bir devlet vardır ve Amerika’dır. öteki taraf memleketin dertlerine pratik çözümler arıyormuş. yahu bunlar nasıl sözler. Refii Cevad İngiltere diyor. bizimle insanlık amacıyla ilgilenecek.. aradan altmış yıl geçmiş olmasına rağmen. bizim elimizden tutmalı. Peki neymiş o çözüm.” Nasıl.. Bir taraf ‘ideolojilerin’ üzerine uzanıp yatıyormuş da. demek ki yol gösterici aydınlarımızın ‘aklın ve bilimin ışığında buldukları çareler’ pek değişme miş. yok yok.. itirazınızı duyar gibiyim. oysa şimdi.Şimdi gelelim. diyorsunuz ki.” Aman yarabbi. 1919 Eylülü’nde. memleketin istiklâlinin na sıl kurtulacağım şöyle anlatıyor. pa ra sarfedilmesi lâzım gelen yerleri bize göstererek yaşa maya layık bir kuvvet halinde bizi muhafaza eylemeli. iyi ama kardeşim. O halde. onu da Metin Toker’den altmış yıl önce pek güzel gösteriyor: Birçokları. sonra kendi kendine çekilecek bir devlet bulunamaz. bir tarafın teo riler üstüne uzanıp yatmasından ve diğer tarafın büyük maddi ve manevi mesuliyetten korkmayarak ve kaçma yarak pratik bir yol aramasından ibarettir. Ahmed Emin. ‘halkı bilinçlendiriyor du’: " . o devlet ki İngiltere’dir ve İngiltere olması lâzım gelir. insan 1979 yılında Metin Toker’in kaleminden çıktı sanır. memleketin sayısız dertleri ne pratik çare arayanlar arasındaki fark. eksik olmasın. bu bir hayaldir diyorlar. İstanbul’da yayımlanan Alemdar gazetesinde Refii Cevad Bey. İstiklâlimizi temin edebilmek için kuvvetli bir devletin yardımına muhtacız. aynı 1919 Eylül ayında Ahmed Emin’in Vakit’te yazdığı şu unutulmaz satırları okuyunuz: Yararlı ve pratik bir siyaset yolu aramayarak sa dece beklemeyi ve bu sırada bağımsızlık isteriz diye ba ğırmayı meslek edinenlerle. ilginç bulmuyor musunuz. şu tarihsel perspektife.. Biz iddia ediyoruz ki.
herkes aynı duygu ve isteğin itişine kapılarak birleşmiştir. en muazzam hareket-i medeniye dir” başlığını taşıyan bir yazı yayımlamıştı. günümüzün en büyük sorunu olan ulu sal bütünlüğü ve ulusal bağımsızlığı korumak için bütün milletin azim ve imanından doğdu. aynı zamanda bilim ve doğa ya karşı işlenmiş bir cinayet de olur.. kitle kitle kıyam etmiş..İşte size birinci türden gazete örnekleri. Bu ayaklanma yal nız hamiyetsiz bir hükümeti inatla tutunduğu iktidar dan düşürmek değil. yalnız insanlık ve uygarlık bakımından bir kıyıcılık ve vahşilik olmakla kalmaz. Mütareke sonunda uğradığımız üzüntü ve umut suzluk içinde. şunları di yordu: “ Hasis çıkarlarım kutsal duygulara yeğleyip halkın dışında resmi bir güçle. “ . bir de ikinci türden gazete örneği vermek isterim. dalga dalga.. 2 Ekim 1919 tarihli sayısın da. bütün millet. Bağımsızlığını korumak için dört yılda nüfusu nun dörtte birini feda eden Türk milletinin artanını da manda namı altında İngilizlerin tutsaklığına vermek. bugün 174 . bütün memleket. milletin yazgısını belirlemede ulu sal iradeyi egemen ve ulusu etkin kılmak ve şu anda dı şarıdan varlığımıza yöneltilecek saldırılan red ve iptal et mek ve ebediyen halk egemenliğini sağlamak gibi üç cepheli bir sahnede savaşımı göze almış olmakla cihan tarihinin bir mislini daha kaydetmediği en azametli bir harekettir. “ . İşte harekât-ı milliye. Sivas Kongresi tarafından çıkarılmasına karar veri len İrade-i Milliye gazetesi. bunun etkisinden yararlanan aç gözlü ve yozlaşmış bir azınlığın dışında. “ harekât-ı milliye. Şimdi izniniz olursa. Anadolu’nun sinesinden verilen bir işa ret üzerine.. toptan bir parçalanma ve çökme korku su ile kıvranırken meydana çıkan manda sorunu...
ikinci türden gazetede bunlar yazılıydı. gittikçe re jimi sertleştirerek önce bir Meclis tahakkümüne. Acaba uygarlık dünyası anlıyor mu ki.. gerçekte bütün 175 . Şu kestirmeden yazıverdiğim cümle.bilincini ve birliğini kazanan Türk’ün ve bu durumu gö ren uygar âlemin gözünde önemini yitirmiştir. bu yazıyı yazan bir paşadır. halkı bilinçlendiren oydu. Alemdar ve Vakit gazeteleri o zaman pa yitaht gazeteleriydiler ve ‘kötü’ İrade-i Milliye’den çok. ülkenin ‘zinde kuv vetleri5 de buna katlanamayarak isyan hakkını kullan dı. Sakin ve metin duran milletimiz. Şimdi geldik sorunun can alıcı noktasına. adı da M ustafa Kemal’dir. yıllardır hedef olduğu iftiralardan bir anda kurtuldu. sonra bir şahıs tahakkümüne dönüştürdü. Ayıptır sorması. bu bir. Türk milleti yükselmek ve iler lemek için mandaya değil.. adam en büyük oyçoğunluğuyla demokrasinin ilk Başbakanı oldu. Kemal Pa şa İrade-i Milliye’deki yazısında ‘aklın ve bilimin’ gerek lerine pek uyar görünmüyordu ama. son hareketi ile. hangisi haklı çıktı? (29 M art 1979) 3 ‘YANLIŞ EKONOMİK TERCİH’I KİM YAPIYOR? Rahmetli Menderes’in büyük günahı neydi? Şimdi diyeceksiniz ki. pek çok fazla satıyorlardı.” Evet. yazı im zasızdı ama çok sonraları denildi ki. bir parça barışa ve bir par ça sakinliğe muhtaçtır. bu da soru mu. ken disine ‘Sabık Başbakan’ dedirtmemek için.
Demirel gibi adamların asıl suçu ansızın gün ışığına çıkıveriyor: Kardeşim bunlar ‘ekonomi ter cihleri yanlış’ politikacılar. memleketi sanayileştirmeye kalkışıyorlar. birbirleriyle hiç ilgisi bulunmayan iki grup buna şiddetle karşı koymuşlardır. son yazısında soruna başka bir yanından yak laşıyor. Yâni yıllardır liberal ol madıkları. olur mu hiç? Daha kötüsü. Oysa. Yassıada davaları filân gerekebiliyor. iktidarlarım ciddiye alıyor. Bu yüzden işler karışıyor. Bunların ti pik örneği Menderes’tir.27 Mayıs edebiyatının özetidir. araltksız bu adamlara iktidar vermesi. Lütfen bir göz atar mısınız: Türkiye ekonomisinin böyle yönlendirilebilmesinin (yabancı sermayeye iyice açılması) ne zaman bir fırsatı çıktıysa.” Siz bu sözlerden ne anladınız? Benim anladığım şu: Menderes (ve elbette Demirel) türünden siyaset adanı lan memleketin sanayileşmesini istiyorlarmış ve bu ‘ekonomi tercihleri’ yanlışmış. O tarihlerde. dolaylı olarak da o hiç beğenmediği solcuların çok eskiden yapmış olduğu bir saptamayı doğruluyor. cezaevini boylaması gerekin ce efendi gibi gidip cezasını çeken Metin Toker. Mende res’le adamakıllı uğraşan. onlarca yıl. İkinci grup bir proleter ihtilâ liyle rejimi değiştirmeyi amaçlayanlar ve bu proletarya nın ancak sanayiyi suni şekilde itekleyerek. iyi niyetli. demokrasiyi kötü uyguladıkları iddia edilen Menderes gibi. Türk halkının bunu o tarih sel önsezisiyle bilerek. Sebep hep şu yanlış ekono 176 . Mende res’in günahının bu olduğunu sık sık tekrarlamıştır. müdahaleler. Grupların birin cisini sanayileşmiş bir Türkiye isteyen. gönüllerinde onu besleyen. şehir gece kondularında işçi kümelendirmesi yaparak yaratacak larım bilenlerdir. fakat ekonomi tercihini yanlış yapmış siyaset adamları oluşturmuşlardır.
Sanayileşmediğimiz takdir de ne olacağımızı. Peşin parayı gördünüz mü nasıl da gülersiniz! Bre Metin Toker. Türkiye için tek çıkış yolu nu sanayileşmede gördükleri için bunu yapıyor. bununla da devrim yapıla cak.mik tercihte. hem Müdafaa-i Hukuk’un. Menderes. Demirel. buna karşı aynı yanlış politikayı savunanlar. şu içinde yaşadı ğımız dönemi de mi bilmiyoruz a canım.. O dönemi bilmiyorsak. Mustafa Kemal’i ne karıştırıyorsun işe. Erbakan ‘yanlış ekonomi tercihi’ yaptıkları için sanayileşmeyi savunmuyor. Oysa Metin Toker’e göre vahim bir hatadır bu. kazancıyla et kombina177 . o dediğin devrimi hâlâ yapamadıklarını nasıl gör mezsin de^ Türkiye’nin az buçuk sanayileşmesinden he men bir komünist ihtilâli tehlikesi çıkartırsın? Adama bunu sormazlar mı? Türkiye’de solcular elbette sanayi leşmeden yanadırlaç çünkü ancak sanayileşmedir ki. Osmanlı’nm son iki yüz yılına bakıp anlayabiliriz. proletarya birikecek.. neyine gerek senin sanayileşmek be birader. Mustafa Kemal çağdaş uygarlık düzeyini aşacağız mı demiş. çünkü ‘Tür kiye bugün canlı hayvan satar. komünist lik olsun diye sanayileşmeyi savunmuyor. bir de sol cular oluyor. biraz işbilir olsana! Yabancı sermayeyi bağrımıza basmak fırsatı çıkınca. ül keyi tam bağımsızlığına kavuşturacak. sanayileşmenin evci balâsına ulaşmış Ba tılı toplumlarda. acaba ‘sistem’ Tür kiye’yi bu kadar gafil avlayabilir miydi? Hayır. hem de Kuva-yı Milliye’nin gerçek amacına ulaşmasını sağlayabilecektir. eğer Cumhuriyet’in ilk yıllarında başlatılmış olan sanayileşme atılı mı. sanayileşme ola cak. amaçlan belli hınzırların. Allah Allah. biraz pratik. onca örgütlenmiş komünist partile rin. İsmet Paşa’yla beraber acayip bir üstyapısal alafran galık akımına dönüştürülmeseydi. Türkiye’nin aklı başında adamları.
heves edile cek tarafı vardır. besin sa nayisi ile yetineceklerine. süt ihraç eder. gı da ihraç eder.lan kurar. Türkiye yok suldu. ne de komünist liklerinden. et. üstelik bunu en kısa zamanda yapmak istiyor lar. klâsik anlamda yeterince tüccarı bite yoktu. ağır sa nayiye de (eğer bırakılırsa) bu yoldan gidilir. görülüyor ki bu kadar kesin ve yüksek bir askeri zaferden sonra bile bizi barışa kavuşmaktan engelleyen nedenler. Şimdi gör dünüz mü rahmetli Menderes’in zavallı Demirel’le Erbakan’ın. Gıda sanayisi kurar. süt ürünleri ihraç eder. bırakın teknik kadroları.Bunu ne saflıklarından yapıyorlar. en çok da yabancı sermayeden. elektronik sa nayisi istiyorlar. ne var ki bu yokluklar. elektromekanik. bunu Mustafa Kemal şöyle dediği için. Müdafaa-i 178 . ‘bilumum’ sosyalistlerin bağışlanmaz kabaha tini. evet böyle diyor ve ilâve ediyor. yılda yüz milyon ton çelik üretmek is tiyorlar. doğrudan doğruya ekonomik ne denlerdir. Çünkü bu devlet ekonomik egemenliğini sağlarsa. Bunun küçümsenecek değil. ambalaj sanayisini geliştirir. ak lın yolu da bu olduğu için yapıyorlar: Efendiler. mümkün mertebe uzak durmaya. ekonomik düşüncelerdir. başlarım önlerine eğip kuzu gibi süt. İşte gerçek düşmanlarımızın istemedikleri. sermayesi kıttı. ülkenin kendi olanaklarına güvenm eye dayalıydı. o kadar güçlü bir temel üzerinde yerleşmiş ve gelişmeye başlamış olacaktır ki artık onu yerinden kımıldatmak mümkün olmayacak tır. et ihraç eder.” (18 M art 1923) (30 Mart 1979) M ERAKLISI İÇİN NOTLAR Mustafa Kemal Paşa’mn ‘kalkınma m odeli’ yabancılardan. bir türlü onaylayamadıkları da budur.
Ancak her şeyden önce Cum huriyet yönetim inin. Tü rk iye ile iş yapan yabancı tüccar. özellikle. büyük bir dış borç altına girilm esi. ülkenin zengin doğal kaynaklarını bir an önce geliştirm esi zorunludur. bakın nasıl da yakınıyor: ‘'Yüz y ıllık ka p itü la syonlar rejim inin tarihe karışm asıyla birlikte. iyi niyetli. o yıllarda ünlü The Economist?in Tü rk iye’yi eleştirilerinde görm ek olasıdır. ya da yabancılara geniş ayrıcalıklar tanıyan bir politika uygulanm ası. Başından itibaren ekonom i yi Türkleştirm ek sürecine girmişlerdi. gönüllerinde onu besleyen. Bağım sızlığını ve Türklerin d eyim iyle ‘ulusal bütünlüğünü’ koruması için. Bunda direndiler. fakat ‘ekonom ik tercihini yanlış yapm ış siyaset adamlarından’ saym ak gerekiyor. geçm işte ticaret alanında etkisiz g ö rünen yerli halkın b ir kesim inin. Mustafa Kemal’i de Metin Toker’in sanayileş miş bir Türkiye isteyen.Hukuk iktidarlarını yıldırm ıyordu. hızlı bir üretim artışı sağla yabilir. Hele 7 Ağustos 1929 tarihti sayısında. giderek yabancı tüccarla re kabet edecek durum a gelm esidir. Bu yeni koşulların en önem lilerinden biri de. Bu yen i koşullar altında geçen iki yıla bakmak ve mali iktisadi politikasını uygulam ak ta ısrarlı bir çaba gösteren Hükümet'in başarı ya da başarısız lığını ve sürekli artmakta olan yerli rekabet karşısında durum larını korumak için enerjik bir mücadele vermekte olan yaban cıların çabalarını değerlendirm ek ilginç olacaktır. Hemen be 179 . kendilerini bir kısır döngü için de bulan Tü rk liderlerini düşündürm eye devam etmektedir. baksanıza The Economist onun tavrından hiç de hoşnut değil. Bakın 11 Nisan 1925 tarihli sa yısında ne diyor: “Yabancı serm aye sorunu. kendisini ye p ye ni koşullarla karşı karşıya bulmuştur. Bu ise ancak yabancıların yön etse l katkısı ve mali desteğiyle gerçekleşebilir.” Bu hesapça. m ut lu ya ln ızlık ve m utlak bağım sızlık tutkularından vazgeçm esi gerekm ektedir. Bu di renişin kanıtlarını.
. A rk a 180 . Tü rk m eslekdaşlarına uygulanm ayan ciddi engellem elerle karşı laşmaktadırlar. harice çıkarılacak m ahsulat m ercilerini temin etmektir. Bu olm azsa ticaret y o k tur. “ Ekonom ik hayatın her dalında ve hâttâ tıp ve hukuk gibi serbest m eslek dallarında faaliyet gösteren yabancılar. belki de abartm ak olacaktır. Maatteessüf bu ticaret elim izde değildi. S öz konusu kararname ve düzenlem elerin. bütün kuvvetim izle.) Yabancı firmaların artan sayıda eğitim siz ve hünersiz yerli eleman kullanm aya. Musta fa Kemal Paşa'nm sadece şu sözlerine bir göz atmak bunu ka nıtlar. m uhasebe ve resm i ya zışm alarını Türkçe sürdürm eye ve cuma günleri tatil yapm a ya zorlanm aları. kurnazca önlem lerle ticaret ve iş olanak larını yabancılardan M üslümanlara doğru kaydırm akta o ld u ğu bir gerçektir. ticaretin hariç ellerde bulunm a sına m ani tedabiri ittihaz etm ek m ecburiyetindeyiz. B unlan harice sevk edebilm ek için seri ve emin va sıta la ra muhtacız. girişim cilik ve işadamlığı yönlerinden. M illi ticaret m üesseseleri birer birer elim izden çıkmıştı. Sani yen ticarette düşüneceğim iz ikinci iş ihracat ve ithalâtım ıza tavassut vazifesini gören ticareti ağyar elinden kurtarmaktır. bir an evve l otom obiller. Artık halkımızın tüccar sı nıfını zengin edebilm ek için. son d e rece iyi düşünülmüş.. ya bancıların çok gerisinde kalan ye rli tüccar. şoseler ve şim endifer yapm aya m ecburuz. 'Türkiye Türklerindir’ ilkesi uyarınca çıkartılan yasa ve düzenlem eler sayesinde yabancılarla rekabet eder durum a geçmektedir. (. yabancıları piya sadan ve ülkeden kovm ak am acıyla uygulandıklarını s ö yle mek. Ancak hüküm etin. ayrıca ‘yanlış ekonom ik tercihi’ kimin yaptığını da kanıt lamaz mı? Ticaret için iki ş e y lâzım dır: Biri. Binaenaleyh. arm atör ya da banker.” The Economist’m gözlem ve saptamaları doğrudur.lirtelim ki tecrübe. ticaret ve iş hayatını çığnndan çıkarmaktadır.
m em alik-i ecnebiyeye sevk edilirken ağyar eline geçiyor. ithalâttan ziyade ihracattır ki.daşlar. sütçüsü olma yı’ benim seyebileceğini iddia edebilm ek olanak dışıdır. 181 .” Ben bu sözlerde. ‘bölgenin kasabı. şimendifer yapmaktan’ söz eden bir liderinse. Halbuki ihracatım ız ancak sahillere kadar g id iyo r ve oradan bu ihracat. Kazancımızın kısm-ı m ühimmi bu suretle sizden çıkıyor. Daha o za mandan (yıl 1923) ‘otomobiller. m enbaalarım ız bizden olg. şoseler.n tüc carlarım ızın elinde bulunm alıdır. manavı. gerçekte ‘em peryalizm in’ tavrıydı. ayrıca yakınmalarının o dönem deki Ingiliz y ö netimi sorumlularınca da paylaşıldığını göreceğiz: Gazetenin tavrı. The Economist'm tutumuna. ilerde başka bir m ünasebetle tekrar dokunacağız. Kemal Paşa’nın ‘komprador kapitalizmine’ açık karşıtlığını görm üşüm dür. Onun için ihracat. memleketi zengin yapa caktır. Elbette ‘ekonom ik tercihinin’ ulusallaşmak olduğunun kanıtı diye de alınabilir.
bütün bu nedenler toplumsal olayları etkiler. ulusların yükselm e ve alçalma nedenlerini ararken. askeri. 3 “Tarih. Kuşkusuz.(Bu devlet ekonomik egemenliğini sağlarsa. M u s ta fa Kem a l 18 Şubat 1923 . Fakat bir ulusun doğrudan doğruya hayatıyla. . Türk tarihi incelenirse. bizim ulusal hayatımızda ve ulusal tarihimizde de tamamen belirir. birçok siyasal. toplum sal nedenler bulmakta ve saymaktadır. ulusun ekonomisidir. bütün yükseliş ve açılış nedenlerinin bir ekonomi sorunundan başka bir şey olmadığı anlaşılır. alçalışıyla ilişkili olan. yükselişiyle. Gerçekten. . Tarihin ve deneylerin saptadığı bu gerçek.
az gelişmiş ül keye el koyar. ucuz emek itha lini yeğlemeye yöneldiler. Sonraları.. hammadde ithali yerine. bildiğimiz yabancı işçi kullan mak usulü aldı yürüdü. Yalnız. bilgiçlik taslamak desek de olur mu? Emperyalistin eskisi. eskimiş teknolojiyle bazı battal 185 . ötesi yasaktır. Mamul madde ihracı yerine sermaye ihracı yeğ lenir oldu. bildiğiniz üzere.. bu tür emperyalistlik eskidi.1 ‘BU DEVLET EKONOMİK EGEMENLİĞİNİ SAĞLARSA. bunlardan ürettiği mamul maddeleri aynı ül keye pahalıya satardı. böylelikle moda sı geçmiş teknolojilerine de pazar bulmuş oluyorlardı. gözden kaçırılmaması gereken önemli bir nokta var.’ Eskiler şu yapacağıma ‘malumatfuruşluk taslamak’ der lerdi. o da şu: Eski zamanlarda olsun. dene timi altına aldığı ülkeye izin verdiği kadar gelişme ola nağı tanır. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra. eski ve battal endüstrilerin çevre ülkelerinde ku rulmasını özendirmeye bile başladılar. oradaki hammaddeleri ucuz tarafından kapatıp. hele elektronik devriminden sonra gelişmiş ülkeler. yeni zamanlarda olsun. bu işler nasıl mı oluyor? Şöyle: Sistem. emperyalist sistem. Öte yandan.
ortadan kaldırmak ister. akıllı bir kamu sektörü. işte bu olay. ne dış pazarlarda onlarla boy ölçüşebilmek. Zaman za man. b) Kalkın mak zorunda olan bir ülke. iki son derece önemli sonuç çıkar mamız olasıdır: a) Sistemin denetimi altına almak. ya da durdurmak zorunda kalmamız da.endüstrileri (sözgelişi tekstil). ne var ki elin oğlu ya senin tekstil endüstrini yabancı sermaye or taklıklarıyla denetim altına almış. eğer ulusal ekono minin temel direği kamu sektörü ise. ya da tekstil üretebil men dışardan (özellikle de emperyalist sistem ülkelerin den) getirteceğin bazı ithal girdilerine bağlı. Yıl lardır Türk solunun ‘dışa bağımlı’ gelişme dediği. handiyse dış pazarda borusunu öttürebilecek. ‘döviz darboğazlarına’ girip üretimi ağırlaştırma mız. ülkeni denetle mek isteyen yabancı sermayenin ya da emperyalizmin. dağıtmak. bu işi emperyalizmin dene 186 . kaşla göz arasında bir fırıldak çeviriyor. kamu sanayileşmesine öncülük vereceksin. hemen. Bu saptamadan. Başka de yişle. ille onu zayıflatmak. o ülkeler de kamu sektörünün varlığına. bir ül kenin ekonomik bağımsızlığının güvencesidir. Peki bu işin bağımsızı nasıl olacak? Kolay. egemenliğine. ama bu işin içine yabancıları karıştırmadan yapacaksın. O zaman ekonominin altyapısı. ne tekstil üretimi kalıyor ortada. de netimi altında tutmak istediği ülkeler varsa. Bilir ki. aa. seni o girdilerden yoksun bırakıyor. buna dayanarak ileri sürüyoruz. Sanayileşmemizin doğru dürüst sanayileşme ol madığım. bir terslik olur da sistemin denetiminden kaçayım dersen. bu dedi ğimizi doğruluyor. şunun bunun dışardan denetleyebileceği nitelikler taşımaz. bir de bakıyorsun Türkiye almış yürümüş. ithalâtına koyacağı kısıtlama umurunda bile olmaz. güçlülüğü ne katlanamaz. çevre ülkelerde gelişmeye bırakıyor.
hiç kimseden fazla bir şey istemiyoruz. görülüyor İd bu kadar kesin ve yüksek bir zaferden sonra bile. Efendiler. ister misiniz o liberalliğe açık kapı bıraktığımızı söyledikleri ünlü İzmir İktisat Kongresi’ni. kamu sektörünün güç lü ve bağımsız olması. bu yüzden de Türkiye Cumhuriyeti’nin kalkınmasını kamu sektörü öncülüğünde bağımsız bir sanayileşme ye bağlamıştır. sanayileşmesi ni altyapısından başlayarak kamu egemenliğinde ger çekleştirmeye yönelir. anlamışlar mı. eko nomik düşüncelerdir. bu hakkımızı savunma ve koruma için de memleketimizin. Cumhuriyet’in elli küsur yaşında bu gerçeklerin yi nelenmesi üzüntü verici. ulusumuzun yeteneği o kadar dır. okuyun da görün. Biliyorum. bu elbette karma ekonomiye yer vermeyecek demek değildir ama. Biz bu haktan vazgeçmeyeceğiz ve ne kadar haklı isek. bu ulus.timi altına düşmeden yapmak istiyorsa. artık bunu yerinden oynatmak müm kün olamayacaktır. ulusallığını sağlar. Çünkü hakkımız doğaldır. ekonomik egemenliğini sağlarsa. Dünyanın her uygar ulusunun doğal olarak sahip oldu ğu şeylerden bizi yoksun etmemelidirler ve haklarımı zı teslim etmelidirler. an lamamışlar mı Vehbi’nin kerrâkesini: Efendiler. yasal dır vç bize gereklidir. bazılarının kafası bu dedik lerimi bir türlü almıyor. gerçek düş187 . bizi barışa kavuşmaktan engelleyen nedenler. özel sektörün de yabancı serma ye karşısında direnişini. Gâzi Mustafa Kemal’in açış söylevinden birkaç satır aktarayım. İşte düşmanlarımızın. çünkü bu devlet daha kurulur ken zamanın yöneticileri emperyalizmin her şeyden ön ce ekonomik bağımsızlığa musallat olduğunu saptamış. doğrudan doğruya ekonomik nedenlerdir. o ka dar güçlü bir temel üzerinde yerleşmiş ve gelişmeye baş lamış olacaktır ki. (Şimdi şuraya dikkat!) Çünkü bu devlet.
demokratik bir devrimden doğmuştur. burası muhakkak. bakın Mustafa Kemal 1 Kasım 1933’te ne demişti: " . bu teşebbüsler bir yerde devletin egemenliğinin ve özgürlüğünün ‘teminatı’ olu yorlardı.inanlarımızın bir türlü rıza gösteremedikleri. yeni devleti demiryollarından başlayıp denizyolları na. arkası şöyle gelir: “ Bu nedenle. Ama bağımsız ve özgür bir demok rasiydi amaçladığı.” (17 Mart 1923) Türkiye Cumhuriyeti. Fransız. Mem leketin temel sanayisinin kurulması bitmedikçe. Başka türlüsünü nasıl düşünebiliriz. her ba kımdan yürek istirahati duymamıza imkân yoktur” di rektif niteliğinde bir söz.. her ba kımdan. Bu bağımsızlık ve özgürlük idealidir ki. hem de taa 1923’te. ‘ecnebi düşmanlığı’ konusunu açmış. her alanda bir kamu iktisadi teşeb büsleri şebekesine yöneltmişti. Gâzi’nin anti-emperyalist düzeyde bir milliyetçi olduğunu biliyor ya.” Tehlikenin nereden geleceğini de biliyordu. Meclis’i açış konuşmasından bir cümleyle bağlamıştım değil mi? Ne diyordu. Kemal Paşa’da 188 .. yürek istirahati duymamıza imkân yoktur. işaret et miştir. madenlerinin işletilmesinden başlayıp ilk sanayi gi rişimlerine kadar.. “ Mem leketin temel sanayisinin kurulması bitmedikçe. memleketin sınai donatımını tamamlamak için bütün çaba ve dikkatinizi çekmeyi yerinde buluyorum. sosyalizm değil demokrasi amaçlıyordu. onaylayamadıklan budur..” 2 ‘BATI BİZİ Y IK M A K İÇİN N E LÂ Z IM S A Y A P M IŞ T IR ’ Sözü Kemal Pâşa’nm 1933. Üstelik Fransız gazetecisi Maurice Pernot’ya verdiği demeçte.
o demecinde de neden dolayı Türk’ün ‘ecnebi’den kuşkulandığını şöyle açık lıyor: " . Bu çok büyük bir yanılgı dır. Size açıkça söyledim. Batılı zihinlerine yerleşmiş olan bu fikirler özel bir zihniyet vücuda getirmişlerdir. bize çok pahalıya mal olan özgürlüğümüzü kaybet mek korkumuzdandır.. Eğer ecnebi düşmanlığından. Avrupa’da bu gün de Türk’ün her türlü ilerlemeye düşman bir adam olduğu. evet.” Hemen hemen aynı günlerde. bu araç gereç yoksunluğundan başka. diğeri ise yok sul ve elinde hiçbir araç yok. Henüz güvenimiz ye rinde değildir.. İşte Avrupa ile Türkiye birbirine karşı bu durumdadır. bizim ecnebi düşmanı olduğumuz söylenebilir. İkincinin.. moral ve fikir yönünden gelişmeye elverişsiz bir adam olduğu sanılmaktadır. bunlardan biri zengin ve emrine her türlü araç verilmiş. birinciden hiçbir eksikliği (madunluk) yoktur.susacak göz var mı.. o kadar pahalı el de edilen bir bağımsızlığa gölge düşürebilecek her şey den nefret etmek anlamı çıkarılırsa. Cevabımı basitleştirmek için size şu örneği vereceğim: Farz ediniz ki karşınızda iki adam var.. sonuna kadar açık sözlü olacağım. Bu zihniyet hâlâ ve bütün olaylara rağmen mevcuttur. ecnebi amaçlarının içimizde uyandırdığı kaygdar. evvelce Türkiye’deki ecnebi teşebbüsleri nin. Bizi aşağı olmaya mahkûm bir halk olarak 189 . bütünüyle ortadan kalkmış değildir. Eğer bazen ihtiyat lı hareket ediyorsak.. Yüzyıllardır düşmanlanmız Avrupa uluslan ara sında Türklere karşı kin ve düşmanlık fikirleri telkin et mişlerdir. bakın neler söylüyor herjfin sura tına: " . aşın derecede kuşkulu davranıyor sak. bu defa bir Alman ga zetecisine ‘uygar ve Hıristiyan Batı’mn Türkler karşı sındaki durumunu eleştirmiş.
Avrupa'ya bak malı. hem tarihten. yıkılmamızı çabuklaş tırmak için ne yapmak lâzımsa yapmıştır. Batılının önümüze açacağı tuzaklardan uzak durmamı zı öğütlüyor. Çünkü O. Batı ve Doğu zihinlerinde birbirine karşıt iki ilke söz konusu ise. Türk gelişme stratejisinin esası. çünkü tarih boyunca yıkılmamızı çabuklaştırmak için elinden geleni yapmıştır. 1977 seçimlerinden epeyce önce. ” Adamlar ağızlarıyla söylüyor. yıllardır devletin kal kınma felsefesi olan kamu öncülüğünde sanayileşme il 190 . ya da hiç olmazsa. öncekiler gibi neyi gösterir? Devletin Kurucusu. sanayi leşmeyi emek-yoğun alanlara kaydırıp (geri teknoloji. bu nun en önemli kaynağım bulmak için. emperyalizm ‘bu devletin. geleneksel ta rım ürünlerine dayanan bir gelişme stratejisini benimse mesi için çaba sarf ettikleri. kamu öncülüğünde bir ağır sanayiye yö nelmek ve bu şekilde yoksulluk ve geri kalmışlıktan kur tulmak için ısrar etmiştir. ba ğımsızlığı ve özgürlüğü gerçekten korumak istiyorsak. İşte Avrupa’da aralıksız mücadele ettiğimiz zihni yet budur. Şimdi isterseniz madalyonun öteki yüzünü çevirelim.. çabuk bir kamu sanayileşmesine dayanmaktadır.tanımakla yetinmemiş olan Batı.. (Bu Kemal Paşa’nın çizdiği yol. bu ulusun ekonomik egemenliğini sağlaması nı’ istememektedir. Türkiye ise.” Neue Freie Presse muhabirine verilmiş bu demeç de. Atlantikçi güçlerin (em peryalist sistem demek ister) Türkiye’nin. hem de baş dön dürücü hayat serüveninden biliyor ki.) 1950’den bu yana. Amerikan iş çev relerinin özel dergisi Türkiye ile ilgili olarak yayımla dığı gizli raporda ne diyordu hatırlar mısınız? Aynen şunları: “ . batta! sanayii) yozlaştırmayı gözettikleri anlaşılmakta dır.
b ir türlü içlerine sindiremedikleri bu.. ne var ki özei sektör ne kadar ‘sistem’in tu zağına düşüp girdileri dışa bağımlı bir montaj sanayi leşmesine kayarsa kaysın.” Gördünüz ya.. ekonomiyi bağımsız tutan kamu sektörüne önem ver mekte devam edişimiz.1 ’i sanayi sektörün de yapılmıştı. Executive Intelligen ce Review’nun gizli raporu bakın ne diyor: “ . Dünya Banka sı olsun.. Kamu İktisadi Teşebbüsleri Türk ekonomisinin temel direkleri olmakta direnmişler. hiç oimazsa yozlaştırmak için çalışmışlar. bu düşmanlıktan kuş kusuz beş yıllık planlan kamu öncülüğünde ciddi bir sa nayileşmeye yönelten planlama örgütleri de nasibini alı yor. Biz istediğimiz kadar Planlama Teşkilâtını yeterin ce radikal olmamakla suçlayalım. ekonomik bağımsızlığı onlar temsil ediyor da ondan. Ama bu Kemal Paşa’nın vasiye tiymiş. üçüncü ve yalanda açıklanacak olan Dördüncü Beş Yıllık Plan’da yatırım ağırlığının büyük ölçüde kamu sektörüne yönel diği görülmektedir. herif anlar mı. (7 Ocak 1979) 191 . yıllardır IMF olsun. Birinci ve İkinci Beş Yıllık Plan dönemlerinde tüm yatırımların yüzde 31. bu yüzden de bütün yabancı uzmanların düşmanlığını üstlerine çekmişler. KIT’ler kadar. İlk iki planda yatırımların daha fazla özel sektöre ağırlık tanıdığı ileri sürülebilirken.. KİT’le re neden karşı çıkıp duruyor.kesini bize bıraktırmak.1 ve 3 7.4’ü sanayi sektörü için ön görülmüştü. Bu oranlar planda öngörülmüş hedeflerin çok üstüne çıkmıştır. Üçüncü Beş Yrilık Plan dönemin de de yatırımların yüzde 45.
kömür. ulaştır mayı tekel halinde elinde bulundurmakta.” Şimdi isterseniz bir de. bunun yanı sıra da tekstil. hava ve denizyollarını. Aralık ayından b eri IMF ile sürdürülen müzakereleri ele almış bir yazıdan. Executive Intelligence Review"nun ‘hizmete özel’ gizli raporunda şöyle okuyoruz: " . Sana yi kesiminde çalışanların yüzde 6 ’sı KIT’lerde çalışmak tadır.... çimento. Tüm fabrikalarında üretilen mallardan yarısı bu kuruluşlardan gelir ve mevcut ağır sanayinin en önem li kısmım bu sektör oluşturmaktadır.3 ‘SİS TEM İN KİT’LERE DÜŞMANLIĞININ KANITI Seçimlerden çok önce. 3950’lerden beri Para Fonu. . Devlet sektörü tam anlamıyla çeliği. he men ardından şu cümleleri eklemekte gecikmiyor: " . şeker. Türk ekonomisi nin temeli kamu sektörünün elindedir. Amerikan özel sektörünün (gide rek. a b d Hükümetinin) Türk ekonomisinin temel di rekleri sayabileceğimiz sektörler hakkında ne düşün düklerini. gübreyi. ” ■Şu kısacık özet bile gösteriyor ki. Uluç Gür192 . ekonomiye katkıları yaklaşık yüzde ondur.. petrol rafinerilerini. KIT’lerin özel sek töre satılması için çeşitli hükümetler nezdiııde sürekli baskılarda bulunmuştur. demiryollarını. Ne var ki aynı rapor. bağımsızlığını el de tutabilecek olan da odur. . Neden olarak da Dünya Ban kası KIT’lerin ekonomik olmadıklarım ve ‘sosyal hedef ler’in galebe çaldığını ileri sürmüştür. Sayıları yüzün üzerin dedir. elektriği. kimya Ve makine imalat sanayisinin de büyük kısmına egemen durumda bulunm aktadır. Kamu İktisadi Teşebbüsleri genel anlamda sana yileşmeyi yönlendirmektedirler. kâğıdı.
. İtalya ve Almanya’nın 60. Pa ra Fonu damgalı kişi kredi kısıtlamaları sonucu işlerlik lerini yitirdikleri gözlenmektedir. ihracat ya da iş çi dövizi öngörülerinin gerisinde kalınması. Türklerin çelik üretim kapasitelerini artırmak arzusunda oldukları çok kesin bir biçimde belli olmak tadır.kan’m Cumburiyefteki yazısından şu satırları gözden geçiriniz: Bununla birlikte Türkiye ile Para Fonu arasında bu yükümlülüklerin yerine getirilmesi konu sunda ciddi bir sorun yoktur. mektedir. kamu kesiminin fi nansmanında yoğunlaşmaktadır. Enerji Bakanı. Örneğin. SSCB bu sanayinin kurula bilmesi için Türklere yardımcı olmaktadır. ABD’nin 120 193 . (Şuraya dikkat!) ABD. Her biri ayakta durabilmek için milyarlarca liralık finans man gereksinimi içinde olan kamu kuruluşlarının.. bizi çocuğunu boğan bir anaya benzetmez mi? Dönelim ‘gizli rapor’un çelik bölümüne. Bunların dışın da iki çelik tesisi daha etüd halindedir. Para Fonu’nun sorunu. Kamu kuruluşlarına açılan her kuruşluk kredinin hesabı sorulmaktadır. Yakın zamanlara değ gin döviz darboğazının yatırımları aksattığından yakı nan kamu kuruluşları. Çünkü plan hedefleri bu sektörde şimdikinden üç kat daha fazla yatırımı öngörmektedir. Nitekim 6 milyon ton kapasiteye çıkacak olan İskenderun Tevsi Tesisleri’nde gene Sovyetler çalışmaktadır. böyle bir tutum. Japonya’nın 110. yaptığı konuşmada önümüzdeki beş yıl içinde Türk çe lik üretiminin 20 milyon tona varacağını söylemiştir. bakalım ne demiş: * . bugün Türk lirası bulamamak tan yakınmaktadırlar. Türkiye’nin çelik sanayisini genişletmesinden hoş nut olmadığını belirtmişken.” Ne demek bu. ‘sağlık ol sun5 ‘iyi olur inşallah’ benzeri yaklaşımlarla geçiştiril .
. (. okudukları şu satırlardan sonra herhalde ayılmışlardır: Türkiye çelik üretmeyecek. şimdiye kadar bin kere sap tadığımız bir şeyi. gübre ve kim ya sal maddeler alanlarında da T ü rk iy e b ü yü k yatıranlar da bulunmaktadır. bir kere daha saptıyoruz: ‘Sistem’ Türkiye’nin ‘pazar’ olarak alıkonmasmı istiyor. T ü rk iy e ’y i petro-kim ya ürünleri bakım ın dan kendi kendine yeterli olacak b ir hale getirmeye ça lışmaktadır.” ‘Sistem’in Türkiye’den ne istediğinde kuşkusu kalan lar varsa. Raporda. bin türlü baskı yapmışlardır.. bu konuda şunlar ya zılı: Bunların yanı sıra petro-kim ya. yapılm alarına karşı çıkm aktadır. aynı raporda ne yazılmaktadır: 194 . kimseyi de iplemeyecektir. petro-kimya sanayi dalındaki hedefleri mize de bozuluyorlar. Bunun için değil midir ki. Hele bu işin kamu sektörünce yapılma sı tüylerini diken diken etmeye yetmektedir. Çünkü bakın. T ü rk iy e için. Çünkü bu takdirde Türkiye kendi kendine yetebilen büyük bir devlet olacaktır. Türkiye’nin yılda 20 milyon ton çelik üretimini amaçlaması Amerika’yı hoşmit etmiyor. fazla sermaye gerektirdiği gerekçesiyle tav siye etmemekte. Bunların arasında askeri yönetimlere başvurmak yolu da vardır.. T ü r k iy e ’nin ya k ın b ir gelecekte İtal ya ve Alm anya ile bu sanayi dalında b o y ölçüşmeye kal kışacağı anlaşdm aktadır.. ekono mi alanında onu bağımsızlaştıracak hele büyütecek gi rişimlere kesinlikle karşıdır.ve Sovyetler’in 135 m ilyon ton yıllık çelik ürettikleri göz önünde tutulursa. Amerika’nın kendisi de Türkiye’yi bu türlü girişimlerden geri bırakmak için bin türlü yol de nemiş. B ü yü k devlet kuruluşlarından birisi olan Petkim. Yıllardan beri IMF de. Dün ya Bankası da.) D ü n y a Bankası ise bu tü r tesisleri.” Uzatmaya gerek var mı.
Demirel Para Fonu’nun ‘emirlerini’ yerine getirmiyormuş. 1967 yılında Yunanistan’da başarıyla ger çekleştirilmiş ve NATO tarafından planlanmış askeri dar be hareketine çok benzemektedir... Türk Hükümeti’nin (Demirel Hükümeti) Para Fo nu’nun önerilerini kabul etmektense borçlan için bir moratorium ilân etmeyi tercih ettiği ileri sürülmüştür. Para Fonu’nun önerilerini kabul etmesini istemekte ve ancak bu takdirde borçlann yeniden düzenlenip öden mesinin ertelenebileceğini ileri sürmektedir. böyle diyor... Para Fo nu’nun önerileri arasında vergilerin büyük ölçüde yük195 . Türkiye’nin.” Gerçekte. Para Fonu tarafından arzulanmaktadır. Evet. bize.) Amerikan bankalannın büyük kısmı.. HEY.“ Yunanlı bir diplom at. onları ancak yönetimi eline alan ordu getirebilirmiş... Bu kadar la kalsa iyi. Yunanlı diplomat Amerikan iş çevreleri için çı kan Executive Intelligence Review'nun Türkiye hakkındaki ‘hizmete özel’ gizli raporunda. Türk bası nında çıkan bazı haberlerde Londra’nın iş çevrelerinde. DemirePin IMF’nin emirlerini yerine getirmediğini. arkasını şöyle getirmiş o diplomat: " . . Oy nanan oyun.. Executive Intelligence Review’nun rapo runda vardığı sonuç da aynı doğrultudadır: " . ancak ordunun yöne timi ele alm asıyla bu önlemlerin alınabileceğini söyle miştir. (.. Nitekim. ” (8 O cak 1979) 4 HEY KEMAL PAŞA. Türki ye’nin bir an önce askeri bir yönetime kayması..
üstelik “bizi aşağı olmaya mahkûm bir halk olarak tanımakla yetinmemiş olan Batı. yüzde 75 oranında bir devalüasyon (yüzde 60 kada rını yaptık. uçak da” demiyor mu? Neyle yapacak. “Türkler çok gururludur. Daha geçen gün konuşmadık mı? Genelkur may Başkanı ne diyor: “ Bize gerekli parayı verin. yöne timi eline almasını istediği Silâhlı Kuvvetler’in de.. bu bir anlamda o seçeneğin gündemden çıkarıl masını gerektirir belki ama. ” İşin en güzel yanı. Ne var ki. daha düne kadar ‘sistem’in Türk ekonomisini batıracak önlemleri yutturmak için. Çünkü..seltiimesi (ne tesadüf.) Görünüşe göre Para Fonu. ufak ufak dışa bağımlı olmaktan çıka cak bir savunma sanayisi oluşturmak yoluna girmiş bu lunması. KİT’lerin temsil ettiği. Kemal Paşa’nm (Cumhuriyet Or dusunun Başkomutanının) daha o zaman dediği gibi.” (Eh. yıkıl 196 . hem de özel sektö rün tamamen felce uğraması vardır.. Mustafa Kemal Paşa’dan kalma o “ kamu öncülüğünde çabuk sanayileş me” ilkesi Türk planlamacılarına hâlâ egemen olmasa. daha bir yüzde otuz istiyorlar) ve ithalatın tamamen durdurularak hem kamu.. devamlı ithalâtta bulunuyorlar ve bir türlü o kahrolası gelişme programlarından vazgeçmiyorlar. vergi tasarıları Meclis’te). denizaltı da. gelişme hızının yüzde 8’den yüzde 5’e düşürülmesi (o iş oldu bi le). elbette Türkiye’de kamu öncülüğündeki Türk sanayisiyle.. Kamu İktisadi Teşebbüsle ri olm asa. “Türkiye’deki ecnebi teşebbüslerinin.. istediklerinden önemli bir bölümüne Türkiye’de askeri yönetim olmadan kavuş muştur. tank da yaparız. aynı raporda zikredilen bir New-Yorklu ban kacının dediği gibi. bütünüyle ortadan kalkmış değildir” . ecnebi amaçları nın içimizde uyandırdığı kaygılar. ambaıgodan beri. ithalatın kı sılmasıyla Maliye Vekili övünüyor bile.
‘siste m ’le ilişk ile rin d e KİT’ lere u y g u n g ö re c e ğ i işle m . onaylayamadıkları da budur.. ‘ b a ğ ım s ız lık ’ ve ‘ ö z g ü r lü ğ ü ’ k o n u s u n d a e lim iz e ö n e m li ip u ç la rı v e re cektir. Executive Intelligence Review'n u n ‘h izm e te ö z e l’ r a p o ru n d a n o k u y a lım : “ . h a d i o n u d a b en sö y le y e y im .mamızı çabuklaştırmak için ne yapmak lâzımsa yapmış tır” . memleke tin temel sanayisinin kurulması bitmedikçe..” O h ald e chp ik tid arın ın e k o n o m i p o litik a sı. o kadar güçlü bir temel üzerinde yerleşmiş ve gelişmeye başlamış olacaktır ki. büyümesi ve gelişmesinden geçmektedir. yıllardır gelmiş geçmiş bütün iktidar lar KIT’leri arpalık gibi kullanmışlar. birçoğu ‘sistem ’in tekelleri ve çokuluslu şirketleriyle içli dışlı olm uş bazı özel sektör kuruluşlarından değil. her bakım dan. Türkiye’nin ekonomik egemenliği. Şu halde. Verimli ve kârlı ça lışmalarım önlemişler. daha önce de Para Fonu buna engel olmak iste 197 . KİT’lerden. teknolojilerini yenilemele rine fırsat tanımamışlar. Türk Silâhlı Kuvvetleri’nin de. Zaten. adam kayırmak için en elverişli yer olarak ofrları görmüşler. tek kelimeyle. “ gerçek düşmanlarımı zın bir türlü rıza gösteremedikleri. bu ülus ekonomik egemenliğini sağlarsa. Daha önce de dış borçlar için moratorium ilân edilmiş. b a ş b a k a n la r ın u ğ ra d ığ ı â k ıb e t h ay li ilg in ç . Artık aklını başına toplamalıdır politikacılarımız. iMF’nin gri adam larının gelip de bu kuruluşları ‘ekonom ik’ bulm am ala rı için ellerinden geleni ardlarına koymamışlardır. KİT’lerin hesaplı ça lışması. çünkü “ bu devlet. Peki ya sivil yönetim? İtiraf edelim ki. iM F’nin ö n erilerin i k a b u l e tm e k te n se m o ra to riu m ilâ n etm eyi yeğley en e sk i ik tid a rla rın . ‘yürek istirahati duymasına’ olanak yoktur. artık onu yerinden kımıldatmak mümkün olmayacaktır.
” R a por bundan sonrasını ya zm ıyo r ama.. H e y Kemal-Paşa. Ancak Demirel Uzun süreden beri gelişme ta raftan işadamlarının ve sanayicilerin baskısı altında bu lunmaktadır. 12 M a rt’ı hepim iz hatırlıyoru z. hey. hem de SSCB ile ekonomik bağların gelişmesini arzuladığını belirtmişti. 1958 yılında Başbakan Menderes ekonomik du rumun çökmek üzere olduğunu ve döviz yedeklerinin sı fıra indiğini görünce.miştir. 1965 ydında ise Başbakan İnönü borçlar konusunda OECD nezdinde moratorium ilân etmeyi düşündüğünü belirttikten sonra üç hafta içinde düşürülmüş ve iki yıl sonra Para Fonu’nun seçtiği adam olarak ve onun istek lerini yerine getirmek üzere Demire! başbakanlığa geti rilmiştir... (9 Ocak 1979) 198 ... hem bir moratorium ilânına gitmek istemiş.. 1960 yılında Menderes bir as keri darbe ile devrilmiş ve yargılanarak idam edilmiştir.
Ve bilimsel anlamda denilebilir kî.” M u s ta f a Ke m a l Şubat 1923 . Burası esir ülkesi yapılam az. ecnebi serm ayesi memlekette ‘m üstesna’ bir yere sahip oldu.İflasa giden yol Geçmişte. devlet ve hükümet ecnebi serm ayesinin jandarmalığından başka bir şey yapmamıştır. Artık her uygar devlet gibi. yeni Türkiye de bunu kabul edem ez. özettikle Tanzimat dönem inden sonra.
kışları kapalı. ortadan silinmeleri 50 yıllarına denk geliyor. İstanbul. İstanbul çocuklarına oranla bir aşağılık duygusuna düşmeleri olasızdı. atlı idi. İşin tuhafı. Nede ni belli. İzmir çocuklarının bu alanda da. İzmir’de. Yanlış hatırlamıyorsam. son derece sevimli taşıt araçları.1 TÜRK’ÜN AKLI GEÇ Mİ GELİR? Yaşıtlarımın. Ne o. İskele’nin önünden.-. yazla rı açık. 40 yılları boyunca gö revlerini sürdürdüler. şaştınız mı? Hiç şaşmayın. vatmanlarla. çocukluğumun Karşıya ka’sında. Bostanlı’ya ve Soğukkuyu’ya gidip gelen. çoğundan farklı olarak. Üstelik bindiğim tramvay elektrikli değil. biletçiler le ahbap olduklarını hatırlarım. Tramvay yolunda oturanların. Atlı tramvay ne demek!. Öteki Türk şehirlerindeki çocukları bilmem ama. her vapur gelişinde Naldöken’e. Güzelyalı’ya (o zamanlar adı Kokaryalı idi) 201 . sanırım çok yıl lar önce atlı tramvaylarını elektriklileriyle değiştirmiş ti. İzmir’de binmişimdir. ben ilk defa tram vaya İstanbul’da değil. öyle çabu cak kalkmadı da bu tramvaylar. şehrin Alsancak yöresinde atlı tramvaylar işle ye dursun. atlı tramvaylar hâlâ saltanatlarını sürdürüyor lardı.
bavulumuzu koyacak taksi aramış bu lamamıştık. kesin ya. yalnız küçümsemedik. önce tramvaylarımı zı otobüslerle. ül ke ekonomisini savurganlıktan kurtarmak için tek yol. sonra otobüslerimizi özel otomobillerle değiştirme yolunu tuttuk. ilerde şe hirlerimizi trafik sıkışıklığından geçilmez hale getirecek bir ‘tarihsel yanlışlığa’ düşüyormuşuz. Meğerse böyle yapmakla dı şa bağımlı bir taşımacılık anlayışına yatıyor. diyor ki. sabahın köründen beri görev başındaydılar. şehir içi trafiğini keşmekeşten. mizah dergilerindeki karikatürlerin çoğu tramvay üzerine idi. yaşı elli dolayında olanların belleğinde. benzin piyasadan çekilince. arabanın gittik çe önemini yitiren kıt bir taşıma aracı olduğu dönem de. tramvaya dönmektir. büyük şehirlerimizde insan taşımacılığı kimlerin omzuna kalmıştı hiç mi dü şünmediler? Elbette tramvayların! 40 yıllarında İstanbul’da tram vay olmasaydı. tramvayın önemini nasıl küçümsersiniz? Küçümsedik. şehir dururdu be! M açka’dan Taksim’e kadar. 30’larda. Maçka-Beyazıt tramvayları ise. Avrupa ve Ame rika’dan yedek parça gelmeyince. Tramvay. zira. Maçka-Tünel. bunu anlamak için acaba şu son otuz senelik savurganlığı yaşamak mı gerekirdi? Savaş yıllarında. otomobillerin de hurdaya çı kacağı kesin. sonunun nereye varacağını hiç düşünmeden.Konak’tan gıcır gıcır elektrikli tramvaylar kalkıyordu. Otomobilin pahalı bir lüks. bir kere tramvay petrolsüz 202 . Şimdi öyle söy lüyorlar. Şimdi büyük şehirlerimizden birinin belediye başka nı çıkıyor. bir sabah. hâlâ raylar üzerinde giden bir taşıma aracına bağlı kalmayı ilkellik saydık. otobüslerin vı zır vızır işlediği bir dönemde. şehir hayatının ayrılmaz bir parçası olarak yerleşmiştir. Türkiye petrol ithâl ede mediği gün otobüslerin de. Elbette doğru bir söz.
en lüks. arkasından sokak larımız en iddialı. Çünkü. en işe yaramaz. her türlü kal kınma ilânlarından evvel. üçüncüsü vagonla rı çoğaltılarak bir kerede yüzlerce kişiyi bir yerden bir yere götürebilir. çağdaşlaşmak sanıyordu bizim yöneticilerimiz. size satacağımız motorlu araçlar için yol yapın. tramvaylarda ısrar etmenin şehir içi trafiğini altüst ede ceğini. yol ve liman lâzım olduğuna inanmak icab eder. zaten yer yüzünden gittikçe kalktıklarını ileri sürenler de. ihraç edeceğimiz mallan indirmek için liman in şa edin anlamına geldiğini sosyalistlerden başka kimse anlamamıştı. en çok benzin yakan Amerikan otomobilleriyle doldu. Türkiye’nin tramvaylara veda etmek kararını verdiği tarihlerle. aynı partinin belediye başkanları idi. siz kalkın maya boş verin. zira bu araçların az süratli olduklarını.işler. eğer bu yanlışlığa düşülmeseydi bugün ne şehirlerimizin iç trafiği böylesine berbat olacaktı. motor lu ve benzinli araçlar için elverişli hale getirmekle baş ladılar. ne de onca dövizi miz çarçur! Memleketi yönetmek gibi bir iddiası olmayan orta lama vatandaş. bu sözleri duyunca ne hisseder dersiniz? Adamakıllı koyu bir hüzün! Bundan otuz yıl önce. 1947 Haziranı’nda Türkiye’ye gelen bir ikisat heyetinin başkanı. sonradan devralan d p de (eski Demokrat Parti) işe şehir içi yollan asfaltlamak. yakından ince lerseniz göreceksiniz ki. göğsünü gere gere di yordu ki: “ Türkiye’ye her şeyden evvel.” O tarihlerde bu sözlerin. Türkiye’nin tramva yı terk etmesi gerçekten tarihsel bir yanılgı olmuştur. İkincisi yurt içinde yapılabilir. Galiba yazmıştım. Bu başkana göre. 1950’lerin ilk yıllarında. sonra tramvayları kaldırdılar. Türkiye’nin Amerika ile sıkı ilişkilere girdiği tarihler üç aşağı beş yukarı ay nıdır. CH P’d e . Avrupa’ya yolum düşüp de oralarda 203 . Bunu ilerlemek.
27 Temmuz 1948’de İzmir’de yaptığı bir konuşmada Adnan Menderes DP adına kelimesi kelimesine şunları söylüyordu: “ . Mustafa Kemal büyük ‘Nutku’nun 276. devletin tamamiyle milli bir siyaset takip et mesi ve bu siyasetin iç teşkilâtımıza tamamiyle uygun olması ve ona dayanması lâzımdır.” Oysa. Milletimizin kuvvetli. en iyisi yollarınızı yapın” demişti de ğil mi? Bundan tam bir yıl sonra. ilmin. say fasında daha o zaman bakın ne demişti: Bizim vu zuh ve tatbik kabiliyeti gördüğümüz siyasi meslek..tramvayların tıkır tıkır işlediklerini görünce ne kadar şaşmışımdır! Türk’ün aklı geç gelir diye bir atasözümüz vardır. Milli siyaset dediğim zaman kastettiğim mana şudur: Milli sınırlarımız için de her şeyden önce kendi kuvvetimize dayanarak var 204 . mantığın ifadesi böyledir. mesut ve müstakar yaşaya bilmesi için. ‘mil li sıyaset’tir. Tarihin ifadesi budur. Dünyanın bugünkü umumi şartları ve asır ların dimağlarda ve karakterlerde topladığı hakikatler karşısında hayale kapılmak kadar büyük hata olmaz. Mil li veya bağımsız diye adlandırılan dış siyaset gerçekte Birleşmiş Milletler’deki demokrasi anlayışından uzak laşmak demektir.. ne kadar doğru! (18 Ağustos 1978) 2 TEKERLEĞİ YENİDEN KEŞFETMEK 1947 Haziranı’nda İstanbul’a gelmiş olan Amerikan İktisadi Heyeti’nin Başkam ne demişti “ Siz kalkınma yı filân boş verin. aklın.
Sorumlu bakan şimdi çıkmış diyor ki. bizzat İnönü uzun başvekil lik yıllarında. Sonra. Abdülhamit. İlk Cumhuriyet hükümetlerinin ulusal siyasetlerinin başlıca odaklarından birisi demiryolu siyaseti idi. pahalıya gelmektedir. Amerikalılar geldiler. demiryolu demek bir yerde uygarlık. Öyle ki. nedir bu? Doğrusu istenirse Türkler demiryoluna öncelikle sa vunma yüzünden ilgi duymuşlardır. bir yerde mutluluk. Oysa. onu da biliyorsunuz. Mustafa Kemal’in özetlediği bu ulusal siyaseti uygulamak için uğraşmış. memleketin gerçek mut luluk ve imarına’ çalışmıştır. Bizim çocukluğumuz ‘demir ağlarla ördük anayurdu dört baştan’ efsanesi içinde geçmiştir. Türkiye’yi sömür geleştirmek amacını güdüyordu). savunmamız için de! Tekerleği yeniden keşfetmek değil de. o yıl boyunca hangi şehirlere ulaştığımızı halka müjde lerdi. Bu ekonomimiz için de gereklidir. Mustafa Kemal her Meclis’i açış konuşmasında sorun üzerinde ayrıca durur. karayolları ta şımacılığı ülkemizi geniş ölçüde dışa bağımlı kılmakta. Ana dolu Demiryolu Kumpanyası’na da Bağdat Demiryolu Şirketi’ne de (her ikisi de yabancı idi. doğudan batıya yeni demiryollartyla katedeceğiz. ‘milli siyaset’in Birleşmiş Milletler ilkelerine uy madığını ilân etti ve demiryollarımız talihine terk edildi. emperyalizmin kışkırt 205 . harıl harıl. İnönü/Bayar takımı nın 1947’de başlayarak. ‘ulusal sı nırlarımız içinde he'r şeyden önce kendi gücümüze da yanarak varlığımızı koruyup. Türkiye Menderes’in ağ zından. demiryollarımızın yenilenmesi ve yenilerinin yapılması zorunludur: Ülkeyi kuzeyden güne ye. bir yerde bağımsızlık demek oluyordu.lığımızı koruyup memleketin iç saadet ve imarına çalış mak! ” Devletin kuruluş felsefesi budur. ülkeyi getirdikleri yer neresidir.
(. Doğu ve gü neyde Sivas. askeri za ruretlere dayanmış ve seferlerin canlı hatıralan bizde hiç gevşemeyen bir etken olmuştur.. Diyarbakır gibi büyük menzillere varan hat lar. Demiryollan bir ülkeyi medeniyet ve refah nurlanyla aydınlatan kutsal bir meşaledir. Cumhuriyet’in ilk senelerinden beri dikkatle. ilk menzili Divriğ’e varmıştır.. ısrarla üzerinde durduğumuz demiryollan inşaat siyaseti. Güneyde Nusaybin’e giden hattan başka yurt içinde bü 206 . iktisadi ve içtimai sebepler yanmda. Ben Kafkas muharebelerinde esaslı bir kanaat edinmiştim: Yeni harblerin modern ordularının. geçen yd içinde Sivas/Malatya iltisakıyla birbirine bağlanmıştır. Zonguldak’a varmış olan hat dahi bu zen gin kömür havzasını iç vatana bağlamış bulunuyor.. İsmet Paşa ise.. İstiklâl Harbi’nden sonra taldb ettiğimiz şimendifer po litikası..tığı isyan bölgelerine çabuk asker sevk etmek için izin vermişti.. hedeflerine ulaşmak için. demiryolsuz menzil hatları ile idaresi mümkün değildir. temel prensiplerden biri olarak geçmiş ti. Bu kol önümüzdeki yd Er zincan’a ulaşmış olacaktır.” Mustafa Kemal ise 1 Kasım 1937’de (ölümünden bir yıl önce) hâlâ demiryolu başarılarımızla şöyle övünü yordu: “ .) Gene bunun gibi İstiklâl Harbi’nde Kafkas Cephesi’nden Eskişehir’e getirdiğimiz toplan kaç ay bekle diğimi hiç silinmeyecek bir derinlikle hafızamda taşırım. anılarında demiryolunun öne mi konusunda şunları yazıyor: " . Diyarbakır’dan doğuya uza nacak hattın da inşaatına başlanmıştır. Si vas’tan sonra doğuya doğru uzayıp gitmekte olan hat da. dur madan ve başan ile tatbik olunmaktadır. Şark Demiryollan’nı (yabancdardan) satın almış olduğumuzu bilirsiniz. D a ha 1870’den beri bu hakikat meydana çıkmış ve strate ji nazariyatına.
’ Krediyle iş görmek. borç da verir. bunun hesabı onlardan sorulmayacak mı? (19 Ağustos 1978) 3 ‘İFLASTAN BAŞKA ÇIKIŞI OLMAYAN YOL.tün demiryollarının idare ve işletmeleri Cumhuriyet Hükümeti’nin elindedir. sonra bağımsızlığım teslim almaları anlamına gelir.. sonunda borçlanan alacaklısının tutsağıdır. Sorun bu il kede değil.. Bir ülke kapitalist uluslararası ticaret dü zeni içindeyse. batırabilirsin de. diğer bazı firmaları ele ge çirmek için. bu siyasetin Bir leşmiş Milletler’in ilkelerine uymadığım ilân edip. kapitalizmin ma yasında var.. Ame rikan siyasetini benimsemişlerdi. Şimdilerde. Bunlar genel lâflar. Kredi verip bir ticaret kurumunu kurta rabildiğin gibi. sonra dan kendilerine ‘milliyetçi’ diyenler ise. Kapitalizmin emperyalist aşamasında. yâni borçlanmak. yaptıkla rı yanlışın vehametini anlar gibiler ama. borç verirler ki.” (Alkışlar. ama doğru lâflar. Türkiye’nin İkinci Dünya Savaşı ortalarına kadar ödediği Osmanlı borçlan. bu. borç da alır..) Cumhuriyet’i kuranların ‘milli siyaset’i bu idi. onlara aşırı derecede kredi açtıkları görül memiş şey midir allahaşkına? İşte ülkeler arası ilişkiler de de böyle oluyor: Bir ülke öteki ülkeyi kalkındıraca ğım diye öylesine borçlandırıyor ki. gerçekte o ülkelerin ön ce ekonomisini. herkesin bildiği bir şey değil mi bu? Bazı firmaların. Batılı emperyalist sistemin Osmanlı’yı teslim 207 . geliş miş devletler daha az gelişmiş olanlara. öyle koşullarla kredi açar.
Osmanlı’mn kapitalist ekonomi düzeninden bir şey anlamayışı.” Boz dur bozdur. hesapsızca ve ihti yatsızca borçlanmak suretiyle yine göstermiştir. Heidborn. padişahlar yabancılardan aldık ları borç paraları sefahatla yediler diye.000. önceleri borçlanmamakta gösterdiği aşırılığı.almak için kullandığı en etkili ve geçerli ekonomik araç lardı.884..676.500 Frank. Hesabı yapan A. Böyle bir mali politi kanın iflas etmesi zorunluydu.012. buna karşılık ele geçen miktar: 3.297. İlkokullar da bile okutulmaz mı. şu müthiş sonucu bulu yor: Borçlanılan miktar: 5.000’dur.714 Frank.000. Durum. 1854/1874 arasında Osmanlı DevIeti’nin borçlarını hesaplamış. dev 208 . Olmayan bir rakamdır bu. başka türlü çar çur edeni de. bir kere borçlanmaya başlayınca. Parvus Efendi’nin yorumu da şu: “ . Türkiye Mâliyesi adında ki eserinde şunları yazıyor: “ 1874/75 yılı bütçesinde 25..000. harca.) Türkiye’nin Avrupa Bankalan’na ödediği faiz ora nı yüzde 15-20’den aşağı değildi. Bundan devletin dış borçları için de 13. Dolayısıyla hükümete. Gerçek gelir 17. doğru tarafı çok: İçlerinde saray yaptıranı da vardı. yönetim ve başka devlet har camaları için gerçekte ancak 4.000 lira kalır.000 ayırmak gere kir. bu konuda ne diyor: Türk Hükümeti. Ele geçen paramn.000 Osmanlı lirası gelir gösterilmiştir. her para verenin ileri süreceği her koşulu kabul etmeye kadar varmıştır.. Bakın Parvus Efendi. (. borç faizlerinin ancak yeni borç sözleşmeleri yapmak suretiyle Ödenebildiği kesinlikle dikkate alınmamıştır. bu yüzden de borçlanma politikasına ba lıklama dalışı ötekilerin işini kolaylaştırıyor.000.. Parvus Efendi.” Etmiştir de. Borçların bütçe üzerindeki ağırlığı.
ödersin. komisyon ücretleri ve başka birtakım giderlerin düşülmesiyle.lete borç olarak yükletilen paradan.. geçi rilen bu tecrübeyi daima dikkate almak gerekir.. Yâni devlet beş santimini bile alamadığı parayı ödemek yükümlülüğüne sokulmuştur. böyle keseriz diye.000. alacak lı olan elbette alacağını isteyecek. Haklılar mı. yâni 2.700. Ancak yukarki rakamlar göz önüne alınırsa bu gürültü ve öfkenin. Hem de 209 . sanki nice yıllar sonra yeniden aynı yollardan geçeceğimizi sezmiş gibi sözün burasında bir de nasihat veriyor ki. ‘çamura yatıl maz’ mı. Osmanlılann güç durumlanndan.000 Frank’m kullanılabilecek durum da olduğu anlaşılır.. dışardan bakarsan öyle gibi.500..000 Frank havadan borç yüklenmiş olmak tadır. Borsa işlemleri ve banka politikası. Sonralan Türkiye ödemeleri durdurduğu zaman bütün Avrupa gürültü ve öfkeye boğulmuştu. Osmanlı memurlarının düşüncesizlik. Türkiye’yi iflastan başka çıkışı olmayan bit yola sürükleyecek güçtedir. acemilik ve ihanetlerinden yararlanan Av rupa maliyecilerinin her türlü açgözlülük sınırım aşma sı demek olduğu sonucuna kolayca varılacaktır. Zamanın Düvel-i Muazzama’sı Osmanlı’nın tepesine üşüşüyor. ödemeye mecbursun.000. borcunu ödemeyen de O. elde sözleşmeler var. borçlanan Osmanlı. Avrupa lI Osmanh’yı dolandırmış.” Böyle bir çıkmaza girilince ne yapılır.297.676. Finans dünyasıyla ilişki kurulacağı zaman. çerçeveletip Maliye Bakanı’nın başucuna asmak gerekir sanırım. Gerçekte ise.. Dolayısıyla Osmanlı Devleti’ne 2. Parvus Efendi bunu da açıkça yazıyor: “ . Gürültü kıyamet. şöyle asarız.500 Frank’tan ancak yansının.. iyice altmış altıya bağlamış. banka. borç alman 5.” Parvus Efendi. “ . Osmanlılar da öyle yapmışlar: Borçlan ödemi yorlar.
Anka’nın verdiği bir habere bakılırsa. olayın ayrıntılarından Başbakan’ın haberi bile yokmuş. İngiltere ile yapılan 1838 Ticaret Anlaşması’nm bulunduğunu. boşuna mıdır sanırsınız? Osmanh’nm yıkılışını kolaylaştıran ekonomik çözü lüşün kökeninde.. yeni Türkiye devletinde neyi nasıl yapmamak gerektiğini saptamak için kullandığı yön tem. Anlaşmanın sakıncaları giderilecekmiş. Cumhuriyet’in. ülkeyi iflasa götürecek bir yola girersiniz’ deme miş mi? Osmanlı. işin uzmanlan sık sık söyle miştir. Şimdi gel de Parvus Efendi’ye hak verme.” Bunları niye anlatıyorum. yakın tarihîmizde yaşa dığımız dramlara ne kadar benziyor. Mustafa Kemal döneminde. Osmanlı ekonomisini yabancılara teslim ediyordu. yeniden gözden geçirilmesine çalışılıyormuş. Tarım ürün lerinin rehin edilmesi sorunu. sorumlu kişilerin ruhu bile duy madan. basit fakat etkileyiciydi: Ösmanh’nm yakın tarihi ne bakardı. yabancı sermayesinden ve yabancı borçlarından. ‘paldır küldür. Bu anlaşma. biliyorsunuz. KOLUN GİDER Mustafa Kemal’in. Şimdi de benim söylememin hiçbir an210 . iflasım Muharrem Kararnamesi ile ilân et mişti. yılan dan kaçar gibi kaçması. Üstelik. vs. Alacaklı Wells Fargo’ya ta nınmış ayrıcalıkların. (1881) (31 O c a k 1979) A ELİNİ VERİRSİN. vs.. ne demiş adam.paldır küldür ve sorum lu kişilerin ruhu bile duym adan girilen bir y o la .
Şam’ın çelik bıçaklan. Bunlar arasında pamuklu endüstri gelir ki bugün tamamıyle İngiliz endüstrisi tarafından sağlanmaktadır. şunları saptamış: " .. Türk. Türkiye hammadde lerini yabancı ülkelere sattığı halde. bu devletin içinde bir sürü devlet yaratan ya bancıların elinde olması bundan. Lütfi Tarihi’nden şu ilginç bölümü aktarır: “ . Para kuru nun durumu. İznik’in çini en düstrisi. on okka. ama 1835’te. (. anlaşmadan yirmi yıl kadar sonra. Diğer taraftan. Türkiye’nin bütün ticaretinin. yaban cı malların yerli hammaddelerle değiştirilmesinden iba ret. gördünüz mü Batıya açılmayı Batıhlar nasıl anla tıyor? Peki ya bizimkiler? Niyazi Berkes.. sular olduğu gibi duruyor. yâni daha anlaşmanın imzalan masından üç yıl önce Türkiye’ye askeri uzman olarak ge len Von Moltke şunları yazıyordu: Ticaret.lamı yok. kendi yasalarının himayesi altında ya şayarak. Teselya’mn Türk kızılı iplik boya endüstrisi hep yok olmuştur.. o zamanki Türk/İngiliz anlaşmasının etkilerini incelerken.ham iplik veriyor. hükümet Odesa’dan buğday alır. hammaddesini kendi yurdunun yetiştirdiği bir okka işlenmiş kumaşa karşılık...” Bunlar 1853’te yazılmış.. ormanlar. elde ettiği para ile yabancı endüstri ürünlerini ödeyip alamıyor.” Edward Michelsen adındaki bir İngiliz yazarı da. Kıbns’m şeker endüstrisi. eskiden Türkiye’ de yetişen ve yabancı memleketlerde büyük ünü olan Türk endüstrisinin birçok kollan şimdi mahvolmuştur. Bütün bu endüstri kollannm bugün bu topraklarda artık izi bile kalmamıştır. O muahede ile tekel usulü kalktı ise de ye 211 .) Başkentin yakınında uçsuz bucaksız yerler bomboş durur. Top raklar. paranın değerini düşürmek gibi hazin ön lemlere bundan ötürü başvuruluyor.
Parvus’a göre. hal-i pürmelâlımız.rine yabancı tekeli geldi. ‘Sanat ve Ticaretimiz’ başlıklı bir yazıda ise. Osmanlıları çeyrek yüzyılda getirdiği yer. yabancı sermayesini içeriye buyur etmişiz. durumu toparlayalım: Bir yandan. hem ne geliş. Avrupa emti ası revaç bularak. Mil yonlarca kapitale birkaç torba bakır beşlikle nasd kar şı durulabilirdi? Yeni eğitimin uygulanışının özü diyebi leceğimiz Avrupa fabrikalarına. Muharrem Kararnamesi işte bunun üstüne geliyor. böylece iyi kötü var olan endüstrimizi yıkıp. dengemizi altüst etmiş.. İç endüstri bütün mahvoldu. daha önce devletin Galata bankerleri ve Osmanlı Bankası’yla olan ilişkilerinde ge çerli olan bazı usuller. böylece devlet gelirleri alacak lıların ya yönetimine bırakılıyor. Bundan Düyun-u Umumiye adıyla bildiğimiz korkunç örgütün ortaya çıktığını söylemiştim sanırım.” İbret gazetesinde. Osmanlı Hükümeti. tüccarımızı pe rişan etmiş. En sonunda esnafımiz. yabancılar adım adım elleri ne aldılar.. yabancılara borçlarını tahsil ede212 . kalan paramız da Avrupa’ya çekilip gitti. o gelişmiş teknoloji si ve hızlı yayılma gücüyle iç pazarımıza yerleşmiş. iflasın tam ken disidir. Yüksek devletin tebaası nın esnaflığı ve ticaretini. kırık çürük birkaç edavatla nasıl karşı konulabilirdi?” Şimdi. kolculuğa dökülmekten başka çare bulamadılar. ya da onlara kiralanı yordu. bu kararname ile Avrupa finans kapitaline de tanınıyor. uşaklığa. ekonomimiz ve mâliyemiz git tikçe bozulduğundan. tüccarımız. birkaç satırla şöyle çizil miş: " . dış borçlanmalar yüksek faizler le birbiri üzerine binerek. Bir yandan. Osmanlı ülkesinde yabancılar hırdavatçılığa kadar girdiler. Yaban cı sermayenin ve yabancılardan alınan borçların.
biimeleri için, tütün ve tuz tekel gelirlerini, bunların ya nı sıra damga pulu resmini, alkollü içkiler resmini, İstan bul ve daha bazı bölgelerin balık resmini, birçok yerin ipek öşrünü, tömbeki resmini rehin ediyordu. Pratikte Düyun-u Umumiye idaresi geniş kapsamlı bir örgüt olarak ortaya çıkmış, devlet mâliyesinin ya nında, ona paralel, ondan güçlü bir örgüt olarak çalış mıştır. Hem de, ‘Avrupa diplomasisinin, özel bir şirket değil de, sanki kendi temsilcisiymiş gibi davrandığı’ bir örgüt olarak. Şimdi sözü yine Parvus Efendi’ye bırakıyorum: " ... Ül kenin her yanında şubeler açarak, binlerce memuruyla koskoca bir örgüt oluşturan Düyun-u Umumiye’nin, bu örgüte dayanarak devlet gelirinin büyük bir bölümünü kendi pençesine düşürmemesi olanaksızdı. (...) Bu yolda yürümenin ne tür sonuçlar verdiğini iyice kavrayabilmek için, aşağıdaki sayılara bir göz atalım: 1882/83 yılında devlet gelirleri Düyun-u Umumiye yönetimine girdiği zaman, örgütün yönetimi altındaki geliri; 2.522.498 Osmanlı lirasından ibaret iken, bu sayı 1911/12 yılında 8.258.292 liraya ulaşmıştır. (Artış oranı yüzde 288.)” Gel de Kemal Paşa’nın dediklerini hatırlama: “Evvel ce Türkiye’deki ecnebi teşebbüslerinin, ecnebi amaçla rının içimizde uyandırdığı kaygılar bütünüyle ortadan kalkmış değildir. Bazen aşırı derecede kuşkulu davranı yorsak, bize çok pahalıya mal olan özgürlüğümüzü kay betmek konusundaki korkumuzdandır. (29.10.1923) (1 Şubat 1979)
9
213
c Müdafaa-i hukuk’
"... Biz Batı em peryalistlerine karşı yalnız kurtuluş ve bağım sızlığımızı korumakla yetinm iyoruz. A ynı zamanda, Batı emperyalistlerinin, güçleri ve bilinen araçlarıyla, Türk milletini em peryalizm e araç olarak kullanmak istemelerine engel oluyoruz. Bununla bütün insanlığa hizm et ettiğimize inanıyoruz."
M u s t a f a Ke m a l
20 Haziran 1920
1 ORDU KEM ALPAŞA’NIN ORDUSU İSE... Geçen gün yeri düştü, Genelkurmay Başkanı, Ordu’nun asıl göTevi vatanın savunmasıdır gibi bir söz etti, helâl olsun! Diyeceksiniz ki bundan daha tabii ne olabilir? Şu son yirmi beş yılın olaylarını bir hatırlarsanız, kazın aya ğının pek de öyle olmadığını hemen fark edeceksiniz! Türk Silâhlı Kuvvetleri, isteyerek istemeyerek birkaç kere politikaya bulaştırılmıştır; bu bir dram, üstelik bu iş Atatürk ve Atatürkçülük adına yapılmıştır, bu da İkin cisi.. Yıllardır yazarım, Gâzi Mustafa Kemal’in ordu an layışı, politika anlayışı ile hükümet darbelerini, askeri müdahaleleri bağdaştırmak olanak dışı bir şey! Biraz ta rih bilen birisi, yakın tarihimizde bu türden darbelere, müdahalelere hevesli olanların, ittihatçılar olduğunu, Mustafa Kemal Paşa’mnsa başından itibaren bu eğilime karşı çıktığım bilir. Ben bazı kitaplarımda (Faşizmin Ayak Sesleri, Hangi Sol) konuya epeyce daldım, kendi me göre açıklamalara giriştim, sorunun tam anlamıyla aydınlığa çıktığını sanmıyorum, fikrim odur ki İnönü toplumu hayranlan, askeri demokrasi tutkunları, işler istediği gibi gitmedi mi konuyu sık sık gündeme getir217
mekte, işin garibi, bunu yine Atatürkçülük adına yap maktadır. O halde daha bir zaman tartışacağız. Ali Fuat Paşa (Cebesoy), Şevket Süreyya’ya yazdığı bir mektupta İttihat ve Terakki Cemiyeti içindeki faali yetlerini anlatırken, M ustafa Kemal’le onun, ülkenin önemli sorunlarına dikkati çektiklerinden dolayı ‘cemi yet rüesası’ tarafından sevilmediklerini söyler, arkasını şöyle getirir: " ... Bu meseleleri ortaya koyduğumuz zaman ara mızda ihtilâf çıktı. Bunun üzerine bizi Selanik dışında rehberlik vazifesine verdiler. Ben Selanik’le Manastır, Mustafa Kemal de Selanik’le Üsküp arasında, rehberlik işlerimizi yapıyorduk. Fakat Hürriyet’in ilânından son ra, aramızdaki ihtilâf da arttı. Mustafa Kemal, cemiyet le meşgul olan subayların ya orduyu bırakmalarını, ya cemiyetten büsbütün ayrılmalarını istiyordu...” İttihât ve Terakki Cemiyeti, esasında bir zabitler komitesiydi, Mustafa Kemal ise görüldüğü gibi daha 1900’lerde ordunun politikaya bulaştırılmasına karşı çıkmıştı. Sene 1909, Selanik’te İttihât ve Terakki’nin ikin ci büyük kongresi toplanıyor. Mustafa Kemal Trablusgarp delegesi olarak kongreye katılmaktadır. Tevfik Rüş tü Aras’ın hatıralarına göre, Mustafa Kemal’in ortaya attığı ve genel kurulun epeyce tartıştığı tez ise şu: " ... Ordu mensuplan cemiyet içinde kaldıkça hem parti kuramayacağız, hem de ordumuz olmayacaktır. Mensuplarının pek çoğu cemiyet azası olan III. Ordu tam manasıyla modern bir ordu sayılmaz. Orduya da yanan cemiyet de millet bünyesinde kök salamamaktadır. Bunun için bir an evvel, cemiyetin muhtaç olduğu zabitleri veyahut cemiyette kalmak isteyen ordu mensup larım, istifa suretiyle ordudan çıkaralım. Bundan son
218
ra zabitlerin ve ordu mensuplarının, herhangi bir siyasi cemiyete girmelerine mâni olmak için kanuni hükümler koyalım.” Kemal Paşa’mn askerin siyasete bulaşmasına karşı olduğu bundan d a h a a ç ık bir şekilde söylenebilir mi? Ama iş büyür, tartışmalar genişler, Şevket Süreyya’ya göre “ bu hususta Edirne’de II. Ordu’daki cemiyet men suplarının da fikirlerini almak için heyet gönderilmesi kararı bu tartışmalar sırasında alınmıştır” ve M ustafa Kemal Bey’in fikirleri şu biçimde özetlenebilir: “ a/ Cemiyetin bir siyasal parti haline getirilmesi, b/ Ordunun politikaya karışmaması, c/ Cemiyetle mason luk arasında bir ilgi kalmaması, d/ Cemiyetin içinde eşit lik olması, d Hükümet işleriyle din işlerinin birbirinden ayrılması.” İttihât ve Terakki ileri gelenleri, Mustafa Kemal’in fi kirlerine itibar etmezler, etmezler de ne olur, ordu boğa zına kadar politikaya dalar, Balkan Savaşı patlayınca re zil olur. Osmanlı, İttihât ve Terakki’nin bu hatasını ne kadar ağır ödemiştir bilir misiniz? Alın size bilanço: " ... Görüşleri ne yazık ki doğru çıkmıştı. Siyaset ku manda kadrosunu parçalamıştı. Moral noksanı birlik leri başıboş kümeler haline getirmişti. Stratejik hatalar ve tedbirsizlikler de harbi kaybettirmişti. Vatanın en gü zel parçalan elden gitmişti. Hem uğrunda o kadar çalışdan 23 Temmuz ihtilâli başansmdan sonra ve hepsi hepsi ancak 4-5 yıl içinde karşılaşdan kayıplar düşünü lürse, bilanço ne kadar feci idil Zaten ve fiilen elden çık mış olmakla beraber Bulgaristan Doğu Rumelisi’nin, Bosna Hersek’in Girit’in kaybı, Trablusgarp-Bingazi’nin İtalyanlara geçişi, şimdi de Doğu Trakya’dan gayri bü tün Avrupa Türkiyesi’nin ebediyyen kaybı... Bu ne baş döndürücü bir tablo idi.”
219
Peki siz, askerin politikaya girmemesi gereğini sa vunmuş, girince öngördüğü belâlara uğradığımızı gör müş Mustafa Kemal gibi bir adamın, kendi kurduğu devlette bunun aksini isteyip savunabileceğine nasıl ina nırsınız? (24 Temmuz 1977)
2 KOMİTACI DEĞİL, KONGRECİ Mustafa Kemal’in ordu anlayışı, politikayla ilişkisi ko nusundaki düşünceleri, Silâhlı Kuvvetleri politikaya çek mek, partiler arasındaki çekişmelere karıştırmak ama cına elvermez de; devrim anlayışı, tepeden inmece aske ri darbe devrimciliğine elverir mi? Asla ve kat’a! Hiç unutmayınız, 19 M ayış’ta Anadolu’ya geçen Paşa, 9. Ordu Müfettişi sıfatım taşımaktadır, daha ön ceden Karabekir Kâzım Paşa’yla, Cebesoy Ali Fuat Paşa’yla ülkeyi düşmandan temizlemek, gerekirse Ana dolu’da bir harekâta başlamak için ‘mutabık’ kalmış tır. Hadi başka türlü söyleyeyim, Mustafa Kemal, iste se, Anadolu harekâtını paşalar arası bir cunta, subay lar arası bir devrim komitası olarak kurup geliştiremez miydi? Pekâlâ yapar geliştirirdi. Üstelik, o zamanki orduda bulunan İttihâtçılık geleneği elverişliydi buna. Yapmamıştır. Komita fikri yerine kongre (şûra) fik rini benimsemiş, askeri bir hareket yerine halk hareke ti fikrini uygulamıştır. İttihatçılar ne yapmışsa, o tersi ni yapar. Halktan delege çağırır, bunları toplar, Müdafaa-i Hukuk için kararlar alınmasını sağlar, milli müca
220
delenin başlarında; üstelik bu örgütlerin silâhlı eylem ka nadı da düzenli ordu değil, Kuva-yı Milliye Milisleridir, yâni silâhlanmış halktır. Kongreler, olağan gelişmeleriy le Büyük Millet Meclisi’ne, Kuva-yı Milliye de Büyük Millet Meclisi Ordusu’na dönüşür. O ki komutandır, o ki hareketin ruhudur, beynidir, her şeyidir, kurduğu or duların başkomutanı olmak için Meclis karşısına çıkar, yetki ister, nefes tüketerek zar zor alır. Ne mecburiyeti vardır birader, paşalar nasıl olsa ondan yanaydılar, cart diye başkomutanım dese kim hayır diyebilecekti, demez ama, neden demez, çünkü egemenliğin kayıtsız şartsız halkta olacağı bir devleti kurarken, önce kendisi herke sin uygulamasını isteyeceği bir ana kurala uymazlık ede mezdi. Uymuştur. Onu Türkiye Büyük millet Meclisi ordu larının başkomutanı yapan Türkiye Büyük Millet Mec lisi olmuştur. Hadi bir anımı anlatayım: 12 Mart ertesinde, Demok rat İzmir’de bir âdet çıkardım; Kemal Paşa’nın bir resmi ni her gün yayımlıyor, altına da demokrasi, özgürlük, cumhuriyet, ordu, askerlik konularından seçilmiş sözle rini koyuyordum. Sıkıyönetim komutanını en çok bu ra hatsız etti. Neden? Kemal Paşa’nın sözleri, Cumhuriyet’in Silâhlı Kuvvetleri’ni kesinlikle Cumhuriyet’in sınır larını ve güvenliğini savunmakla görevlendiren sözlerdir, emperyalist sistemin telkinlerine uyarak ülkenin içinde bir işgal ordusu görevini üstlenmesini öngörmez. Söz temsili, şu dedikleri: “Türkiye Büyük Millet Mec lisi Hükümeti’nin ordusu istilalar yapmak veya saltanat lar yıkmak ve saltanatlar kurmak içiri şunun bunun elin de alet-i ihtiras olmaktan münezzehtir. İnsanca ve müs takil yaşamaktan başka gayesi olmayan milletin aynı mefkûre ile mütehassis ve yalnız onun emrine tabi ve sadık
221
Kemal Paşa’nm sonucu verdiği satırlar. Karabekir Paşa gi bi.” Burada acı acı eleştirdiği kişiler. İşte bahsettiği miz zevat bu müşkül anda. tered düt edenler de milletvekilliğini seçmiş sayıldılar.” (Nisan 1922) Ya davranışı? 1924 Ekimi’nde başımız derttedir. Meclis olağanüstü toplantıya çağrılmıştır. İngil tere Ankara’ya ültimatom veriyor. orduda siyasetle alâkadar unsur bulunmasındaki mahsuru takdir ederek. Muharebeye hazır ve âmâde bu lundurmak zorunda oldukları ordularını başsız bırakıp vaktiyle hazzetmediklerini ifade eyledikleri politika sa hasına şitap ettiler. Ali Fuat Paşa gibi Milli Mücadele arkadaşlarıdır.öz evlatlarından mürekkep muhterem ve kıymetli bir he yettir. Harb ihtimalini göze aldık. bu baptaki 222 . Meclis’te ona ve Cumhuriyet’e karşı. politikacıların çe virdiği bir entrikaya araç olacak bir görüntü verirler. bir ecnebi devletin bize hü cum edebileceği zamanda. ya milletvekilliğini. mebus olan Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Reisi ve kumandanlar. ikisinin bir arada bulunamayaca ğından emindir. Onun daha 1909’da bu düşüncede ol duğunu bilmiyor muyuz? Sonuç istediği gibi olmuş. kendilerinin de bize taarruz ve hücum ederek hedeflerine sühuletle vasıl olabilecek lerini tahayyül ettiler. Cumhuriyet ordusunun siyaset kulisinden uzak durması konusunda açık direktiflerdir: “Efendiler. komutanların çoğu milletvekilliğinden ayrılmıştır. Kemal Paşa Nutuk'ta diyor ki: “İngiltere’nin ültimatomuna malum olduğu veçhile ce vap verdik. ya komutan lığı tercihlerini ister. Hak kari bölgesinde ordu Nesturi ‘tedibatı ile meşgul’. Kemal Paşa derhal Genelkurmay Başkanı Fevzi Paşa’ya ve aynı zamanda milletvekili sayılan öteki ordu komu tanlarına başvurarak.
Biz kefeni yırtıp Türkiye Cumhuriyeti’ni kurduğumuz için pek aldırmayız. emperyalizmin (hepsi de Hıristiyan ülkele ridir) boyunduruğuna düşmesiyle koşut olduğundan. öteki İslâm ülkelerinin. Ne de öyle istermiş ya! {25 Te m m u z 1977) 3 M. adım adım. KEMAL’İN ‘ULUSAL SAVUNM A’ ANLAYIŞI Osmanlı. ne Kurtuluş Savaşı sıra sında Hind Müslümanlarının Anadolu hareketine gös 223 . ‘demokratik devrim’ özellikleri olan bir savaştır. yüzyılın sonundan. Müttefiklerin Damat Ferid Hükümetine imzalattırdık ları Sevres Antlaşması. Bu nokta önemli. padişahlığa ve halifeliğe karşı da sürdürül müş. bu gerilemeyi Anadolu’da sür dürüyor. Bir de Atatürk böyle isterdi diye. kavramak lâzım. bir anlamda Kur tuluş Savaşı. yüzyılın başından itibaren (Karlofça Barışı. 1699) aralıksız gerilemiştir. devleti birkaç ilden ibaret ufacık bir beyliğe dönüştürüyordu. Os manlI’nın Avrupa içlerinden adım adım Anadolu içleri ne gerilemesi. 18. 17. iyice. aynı zamanda. Bu nokta kavranmazsa. bunda İslâm’ın Hıristiyanlık karşısında genel bir geri lemesi olarak görür.teklifim i hüsnü telakki ve bana fiilen itim atlarım izha r ettikten sonra Cevat ve Cafer T a y ya r Paşaların müfettiş lik ve kumandanlıkta kalmaları caiz görülemezdi. yıl lardır masal dinliyoruz. Bina enaleyh derhal askeri vazifelerine hitam ve rild i.” İyi okudunuz değil mi? ‘Derhal askeri vazifelerine hi tam verildi’ diyor. gel gör ki Müslüman dünyası olayı böyle görmez.
Çünkü Mustafa Kemal Paşa bir şeyi iyi anlamıştı: Bağımsızlık la bir ulusun kendine güveni arasındaki ilişkiyi. ona geleceğim. gü ven’ vs. Yeniler bil mez. Mustafa Kemal için ya bancı komutanların işin içine karışacağı ‘ulusal’ bir sa 224 . ‘Bir Türk dünyaya bedeldir’. Yoksa bizi hiçbir uygar ulus onların kendi arasında ve çizgisinde görm ek istemez. gibi sloganlar. ‘Türk öğün. Bu uğurda her türlü özveriye razı olm alıdırlar. ‘kendimize’nin üzerine özellikle bastım ya. yüzyıllardır birbirini izleyen sürekli yenilgilerin bunalttığı Türk insanının ba şını dik tutmasını öğrenmesi amaçlanıyordu. söz dönüp dolaşıp Türkiye’nin ‘kendi’ atom bombasına.” Belki hiç beklemiyordunuz ama. öteki Müslüman ülkeler. Cumhuriyet ilk nesillerini ısrarlı bir ‘güven aşılama’ kampanyasıyla yetiştirmiştir. Her iki harekette de. Hani şu Atatürkçülükten dem vu ran politikacılar var ya. Açıklaması çok kolay. Sonraları çoğumuzun alay ettiği. insan olm ak niteliklerini ve güçlerini kendilerinde görm elidirler. ‘kendi’ savunma sistemine gelecek. Hıristiyanlık karşısında yüzyıllardır gerileyen İslâm’ın tekrar kükremesini. son otuz yıl içinde Mustafa Ke mal’in savunma anlayışını terk etmiş. tam karşıtını yap mışlardır. çalış. Kendi lerine güvenemeyen uluslar. Şu sözler onundur: “ Benim kanaatim o idi ve o oldu ki. Bunları niye anlatıyorum? “ Her şeyden önce kendi mize güvenmeliyiz” diye bir lâf ettim. Mustafa Kemal tarafından bilinç li olarak ortaya atılıyor. bununla.terdikleri yakınlık ve yardım gerçek yerine konabilir. dünyada insan diye yaşamak isteyenler. ayağa kalkması nı görmektedirler. öteki ulusların oyuncağı olu yorlardı. ne de Kıbrıs çıkartmasının çevremizdeki Müslüman ülke lerde uyandırdığı heyecan.
asıl tenkide lâyık olan lar. Bu uygunsuz durum ordunun yabancı komutanlann eline bırakıl ması. ülkenin ve or dunun ne kadar ‘kendisine’ güvenmesinden yana oldu ğunu görürsünüz. zamanın Dışişle ri Bakanı’na demiştir ki: “ . verilmesidir. kayıtsız şartsız. Ben ordunun. Enver Paşa’yı ve arkadaşlarım bakın nasıl eleştirmiş.. Başkomutanlığım vekâletine ve onun genelkurmayına başvurmak ve tereddüderimi gi dermek. beceriksizliğin den açık biçimde söz edilmiş. bir Alman genelkurmayı vardır.vunma olamaz. mazur görülebilir. elbette bizim devlet reisimiz ve özellikle devlet adamlanmızdır. Beni o heyete mi gönderiyor sunuz?” Fâlih Rıfkı’ya yazdırdığı anıları okuduysanız. benim gibi dik başlı bir askeri ordu dan çıkarmak karan verdi. bütün sırlan 225 . güçsüz. o heyeti. Bana bir şey önerdiniz ki ben onu yapamam. Bütün harb-i umumi boyunca Alman genelkurmayı ile Alman generalleri ile dalaşmış durmuş tur.. hâttâ haysiyetsiz telakki ederse. Bu he yete Türk milletinin kabiliyetsizliğinden. o Alman genelkurma yı ki..O (Enver) ve arkadaştan zaten daha önce Türk ulusunu uygunsuz duruma sokmuşlardı. Böyle bir başvuru üzerine gelen bu heyet.. ayaklarına kadar giderek ve ri ca ederek memleketimize davet edenler onlardı. içlerine girdikleri insanlan ve çevreyi. ilk iş olarak. Bu açıdan Almanlan ve Alman aske ri heyetini tenkit etmek istemem. Beyefendi. artık bu memlekette ulusal bir genelkurmay heyeti yoktur. Konuyla ilgili olarak. farkında değil misiniz ki. Türk ordusunun güçsüz ve kabiliyetsiz oldu ğu inancıyla. görüşlerini na sıl belirtmiştir: “ . kendilerine âdeta gelip bi zi ‘adam etmeleri’ teklif olunmuştu. Savaşın en tumturaklı bir ânında. ya bancı denetiminden ne kadar irkildiğini...
ne yapın biliyor musunuz. Çünkü. Yeni yeni bazılarının uyanır olduğunu gör mekteyiz. Geç kalmadan. ‘ulusal bir savunma’ kavramına sahip değil miydi? Elbette sa hipti. (20 Temmuz 1979) 4 ULUSAL SAVUNM A KAVRAMI: ‘MÜDAFAA-İ HUKUK' Türk ordusu N A To’y a tutsak edilmeden evvel.’ İs tiyorum ki. Tanrı da biliyor ki. İtirazlarıma kimse cevap vermedi. Türk’ün kendine güvenini yitirmesine neden ol muşlardır. konuyu lâfa boğmadan görüşelim. bu takdir de Kemal Paşa’nın son otuz yıllık savunma anlayışımız hakkında ne düşündüğünü elde edeceksiniz. şu yukarıda verdiğim metin de Alman askeri heyeti sözlerini n a t o . Daha karar vermezden önce. Almanlar sözle rini de Amerikalılar kelimeleriyle değiştirin. bunun da en iyi biçimi o ‘ulusal savunma kavramını’ Kemal Pâşa’nın sözleriyle aktarmaktır: 226 . Atatürkçülük adına son otuz yılm yöneticileri Türk savunma anlayışım kökünden saptır mışlar. bir rastlan tı ile durumu öğrendiğim zaman. sesimin erişebileceği m akam lara kadar itirazlarda bulunmayı görev saym ış tım. nükleer silâhlar konusunda da kendimize güvenmemiz gerektiğini anlasalar bari. hem de en iyisine: Başkomutanı Gâzi Mustafa Ke mal Paşa’nm saptadığı ‘ulusal savunma kavramına.ile Alman askeri heyetine verilmesi ve bırakılmasından çok üzgünüm.” Zalim ve dehşet verici bir oyun oynamak isterseniz.
vatam savunma ve korumadan ibaret olan asıl görev..” (Mayıs 1920) Bilmem yorum ge 227 . ekonomik.. doğrudan doğruya ulusun kendisine yönelmiş olu yordu. bugün yalnız bir nokta çevresinde topla-umş ve so nuna kadar kanmı akıtmaya karar vermiştir. tam bağımsızlığımızın sağlanması ve sürdürülmesidir. İstanbul’da hükü met merkezi vardı ve bütün kuvvetler oraya bağlanmış tı. (Buraya dikkat!) İşte bunun içindir ki.herhangi birinde bağımsızlıktan yoksun luk. gerçek anlamda bütün ba ğımsızlığından yoksun olması demektir. Bu sa vunma araçlarının başmda gelen ordu kuşkusuz asıl gö revini yerine getiremiyordu. ‘ulusal savunma kavramı’nda örgüt sorununa şöyle yaklaşıyor: “ . yasal. vatanı savunacak. bizim bugün. Gâzi Mustafa Kemal. kendi içinden teslim ettiği bireyle rini. Ulus orduya. askeri.. Bu saydıklarımın. düşman saldırısına uğrayan bölgelerin savunması na. Ve bütün evren de böyle diyor. belki içindeki zorlukları tamamiyle anlamaksızın. düşmanların kuvvetli çemberi içinde. (... bütün hal kımız. her yönde tam bağımsızlık ve serbestlik demektir. parasal.“ İstiklâl-i tam. Hükümet merkezi. deruhte ettiğimiz vazi fenin ruh-u aslisidir. Tam bağımsızlık (istiklâl-i tam) denildiği zaman elbetit siyasal. düşman saldırısına uğrayan kardeşlerinin hayatının savunmasına memur etmeye mecbur olmuştur. ulusun ve devletin bağımsız lığını koruyacak toplam güçlere (kuvve-i umumiye). asıl görevini yerine getiremiyordu. kültürel vb. (5 Ekim 1919) Ulusal savunma kavramının temel ilke ve hareket noktası. O nokta. Böyle verilen emirlerle milletin araç ları ye devlet. bütün millete ve tarihe karşı deruhte edilmiştir. işte budur.) Bilgin. bilgisiz. İşte bu na Kuva-yı Milliye (ulusal kuvvetler) diyoruz. Şimdi gelelim örgüt (teşkilât) soru nuna.. ulu sa emrediyorlardı. ulusun ve memleketin. Bu vazife.
Onda silâh söz konusu değildir. Belki uygar. aslında onu da ha da açık bir biçimde. bütün memlekette.. top lumsal ve genel bakımdan siyasal bir demek (cemiyet) demektir. silâhlı eylem tarafı işin. yöneylendirilmek (sevk ve idare) gereğini duyuyordu ve böylece Müdafaa-i Hukuk Örgütü. bir de sivil savunma örgütü konusu var ki.. Gâzi Mustafa Kemal. (. handiyse bir özdeyişe indirgeye rek 1919 Aralıkı’nda şöyle ifade etmişti: “ Kuva-yı milli ye amil. Silâhlı Kuvvetleri de içine al mış bulunuyordu. bu iradenin emrettiği biçimde ulusal çıkarları korumak ve savunmaktır. Bunların ba şında tam bağımsızlık ve özgürlük geliyor. Kemal Paşa’nın ulusal savunma kavramı ulusun tam bağımsızlığını ‘kendi kuvvetleriyle’ savun ması ilkesine dayanmaktadır. memleketin en uzak köşele rinde bile meydana gelmiş doğrudan doğruya yasal ve uygar bir örgüttür ki ona Müdafaa-i Hukuk Örgütü di yoruz.) İşte merkezde merci bulamayan ordu da elbette bir taraftan korunmak. Türk Silâhlı Kuvvetleri. Ve bu teşkilâtın ruhu budur. ulusun iradesinin bir savunma aracıdır. ona yakla şımı da şöyle: Ulusun birliğini yaratan ve İstanbul’un içinde bulunduğu koşullara rağmen bu birliği dahilde ve ha riçte göstermeye yönelik bir amaçla yapılan örgütlenme ise. irade-i milliye hâkim olacaktır. çünkü Gâzi’nin 1922 Nisam ’nda işaret ettiği gibi “ Türkiye Bü yük Millet Meclisi Hükümeti’nin ordusu istilalar yap 228 . yalnız Kuva-yı Milliye eratından ibaret değildir. Tam tersine. Türkiye Cumhuriyeti’nin Silâhlı Kuvvetleri’nin ‘ulusal savunma kavra mı’ aslında Müdafaa-i Hukuk (hakların savunulması) öğ retisidir.rekiyor mu.” O zaman şöyle mi toparlayacağız. Bu.” (Mayıs 1920) Ne kadar açık. görevi. yönetilmek.
o da böyle yap mıştı. Efendiler.’ Benim için böyle bir mesele yoktur. aym ülküye bağlı ve yalnız onun emrine baş eğen ve sadık öz evlatlarından oluşmuş saygıdeğer ve değerli bir topluluktur. a b d ile iyi geçinmek zorundayız. Mus tafa Kemal Paşa verecektir: “Ben. Bu itiraza da cevabı ben vermeyeceğim. Şimdi eğer Türkiye Batı’dan aynı biçimde tehdit ediliyorsa.979) 229 . İnsan ca ve bağım sız yaşam aktan başka gayesi olmayan ulu sun. buna karşılık vurucu gü cümüzü bizi tehdit ettiği kuşkulu kuzeye yönelik tut mak değildir. Gâzi Mustafa Kemal Paşa o zaman tehdidin Batı’dan (Yunanistan) geldiğini hemen saptamış. ordu vardır ve olacaktır. vurucu gücü Batı’ya toplamak ancak kuzeyi güvenceye almakla mümkündü.mak. Stratejik ola rak doğrudur bu. O itirazı biliyorum. pa ramız bitti.” (Mayıs. ulusal savunma kavramının gereği elbette ödün verip Yunanistan’la uyuşmak. ordu dağılsın. şimdi biri çıkar der ki.’ (18 Ocak 1. saltanatlar kurmak için şunun bunun elinde ihtiras aleti olmaktan münezzehtir. para vardır ya da yoktur. ulusal çıkarla rın kuzeyde bir anlaşma gerektirdiğini görerek ‘Bolşeviklerle anlaşmak’ fikrini ortaya atmıştır. ordumuzun varlığını ve gücünü. ordu yaparız. 1922) Kurtuluş Savaşı’nı kazanan işte bu ‘ulusal savunma kavramıdır. paramızla orantılı bulundurmak görüşünü kabul edenlerden değilim: Tara vardır. ister olsun ister olmasın. saltanatlar yıkmak. yoksa ambargo gelir fi lân fıstık. iyi ama Si lâhlı Kuvvetler’imizin donatımı için N A T o’d a kalmak.” Cumhuriyet’in ulusal ve savunma kavramı böyle oluş turulurken ülkenin işgal altında olduğunu unutmama lı.
Bu gerçekçi görüştür. Osmanlı İmparatorluğu’nu m ahveden ideolojiye tepkidir. her şeyi Türk cephesinden değerlendirmek. tam bağımsızlığımızı korumak. Asya için ve Avrupa için bizim kanunum uz aynıdır.” M u s t a f a Ke m a l 1921 . tam manasıyla Tü rk’üz.Durum muhakemesi "Biz Tü rk’üz. İşte o kadar. bulunmak. Dostlara sahip. Bize İyi Müslüman olmak yeter.
Lozan Konferansı ve Barışı ile ilgili o noksanlığı.1 ‘ ÜS V E R M E K ’ A TA TÜ R K Ç Ü LÜ K LE B A Ğ D A Ş IR MI? Hayırdır inşallah. ‘Düvel-i Muazzama’nın Osmanlı ülkesini parçalaması yetmezmiş gibi. Lozan Barışı’nı çok büyük bir ba şarı saymaya alışmışlardır. hani kalpaklı. Kuva-yı Milliye Destanı’nda bu halini ‘sarışın bir kurda’ benzetmiştir. ya da hiç bilmiyorsunuz. bıyıklı bir hali vardır ya. bu barış sa yesinde kavuşmuş oluyoruz. sözde Lozan Konfe ransı günleriymiş. Rüya bu. Nasıl saymasınlar ki. Hadi öyleyse. yeniden bağımsız ve özgür bir ülke olmak onuruna. Paşa “Türkiye Cumhuriyeti’ni ve is tiklâlini’ sağlamak telâşında. Korutürk’ten aktarayım: 233 . Ne o şaştınız mı? Öyleyse siz de çoğumuz gibi yakın tarihimizi ya dedikodulardan biliyorsunuz. bunlar ‘behemehal’ kaldırılmalıydı. yetki li bir kişinin ağzından. o haliyle! Nâzım. yeni ku rulan Türk devletini de denetimi altında tutmak girişim lerine ateş püskürüyor! Uyanınca düşündüm: Benim gibi ‘Cumhuriyet’in ilk kuşaklarından olanlar. rüyamda Mustafa Kemal Paşa’yi gör düm. Lozan Barışı’nda Ke mal Paşa’nın hiç hazmedemediği. bağımsız ve özgür bir Türk ülkesine hiç yakıştıramadığı kayıtlar vardı. Oysa.
konu üze rinde şunları da söylemektedir: “Lozan’ı Atatürk. Boğazla* çevresini askerlik ten arındırmak. Deniz Harp Akademisi’nde öğrenci olduğum sı ralarda.” Kemal Paşa'nın haritasında ‘bağımsız’ bir ülkenin topraklarında yabancıların denetimi diye bir şey yoktu. Lozan’ın Türk Boğazlan dediğimiz Karadeniz Boğazı . Lozan’ın Anadolu yarımadasının deva mı olan Ege adalarım Türk hâkimiyeti dışında bırak makla Cumhuriyet Türkiyesi’ne kâfi derecede bir güven lik getirilmiş olmadığı da muhakkaktı. ‘Boğazlar Komisyonu’ adı altmda Türklerin yanında yabancılann da katıldığı ortak bir uzmanlar heyetinin kontroluna bı rakılmış olması.. Bu gerçek yanında.. tahkim edilemez bulunması. 24 Temmuz 1923’te imzalan mış ‘Boğazlar Rejimini İlişkin Sözleşme’nin 4. boğazların yabancıların da katıldığı bir uluslararası komisyonun denetimi altında tutulmasını benimsemek zorunda bırakılmıştı. 1930’lara düşen o öğrenim yıllannda.” Gerçekten de böyledir. Korutürk. uzun Osmanh dönemine ait tarih te emsali geçmemiş siyasi bir zafer olarak nitelemiştir.Marmara Denizi ve Çanakkale Bo ğazı kompleksinde teşekkül edeiı coğrafi sınırlar içinde Türk egemenliğini tamamiyle sağlamış olmadığı da bir gerçekti. durup dururken Boğazlar statüsüne 234 . ' Diyeceksiniz ki. Boğazların askerlikten arındınlmış olması. onun için de Lozan’ın bu eksikliğini içine sindiremiyordu. özellikle Türk Boğazlan sta tüsü ile. Montreux Boğazlar Konferansı işte bunun sonucun da gerçekleşmiştir. getirdiği mutlu sonuç yanında. ve 5. Aynca. maddelerine göre Türkiye. biz genç subaylara ıstırap veriyordu. bazı hükümleri ile." . 1923 Lozan Andlaşması. aramızda sık sık tartışmalara neden oluyordu.
Kemal Paşa’nın rüyama girmesi de. 1936’ da. Boğazlar üzerindeki yabancı denetimine son ver miş. Bir tarafta. uluslararası anlaş malarda Türk Boğazlarının silâhtan arındırılmasını (sa dece bunu. sağlıklı ve sağ lam bir direnişle bütün bu çabaları boşa çıkartmış. değiştirmeyi başaran Müdafaa-i Hukukçu Türkiye var. egemenlik haklarına ve bağım sızlığına uygun bulmayıp. Türkiye’nin Kuva-yı Milliye döneminden itibaren uluslararası politikası. bu yüzden. ilk fırsatta bunu değiştirme ye kalkışan.20 Temmuz tarihleri arasında toplanmış olan uluslararası konferans. Montreux şehrinde 22 Haziran . ka 235 . Tür kiye Cumhuriyeti’nin kuruluş felsefesi ile ‘yabancılara topraklarımızda üs vermek’ davranışının uyuşup uyuş madığını araştırıyorum. gözleme. ulusal egemenliği ulusal toprakların bütününe yay mıştır. bir haklarını savunma politikası olmuştur. Lozan ve Montreux Konferanslarını hatırla mam da. ulusal toprakları üzerinde mil yonlarca metrekare toprağı. bir tarafta. Şimdi şu bizim ‘Atatürkçü’ geçinen politikacılarımız kulaklarını dört açıp dinlesinler. çeşitli iç isyanlarla sersemletip güçten düşürmeye ça lışmışlardır. yâni yeni bir dünya savaşının patlamasından üç yıl önce. alenen ve resmen yabancı ülkelerin dinleme. oysa Ankara hükümetleri. Boğazlar sorununu o sıralarda sür dürülen silâhların azaltılması ve sınırlandırılması kon feransından yararlanarak yeniden gündeme getirmiştir. ka pitalist emperyalizme karşı bir Müdafaa-i Hukuk. Mustafa Kemal. donatım ve ikmal üslerine açan ‘yeni tanzimatçı’ Türkiye. Boğazlarda sözgelişi İngiliz ya da Fransız üs lerinin kurulmasını değil). Onlar ısrarla yeni Türkiye’yi de Osmanlı gibi önlerinde diz çöktürme ye.parmak basmak nereden icab etti? Nereden olacak.
askerden arındırılmasını ulusal egemenliğe aykırı bularak ilk fırsatta bu yanlışın düzel tilmesi için harekete geçmiştir. yaban cıların üs isteklerine boyun eğmek değil. Ne var ki. böyle bir sorun geç mişti değil mi? İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Mosko va Boğazlarda üs istemiştir denir. ona da bir bakalım is terseniz. bizimle Ruslar arasında da. İngilizlerdir. toprağında üs iste nirse nasıl davranır? Dedim ki. (11 E k im 1978) 2 S O V Y E T L E R ’İN ‘O R TA K S A V U N M A ’ İS TE Ğ İN İ R E D D E T M İŞ TİK Şöyle bakarsan tarihin karanlıklarına dalmış gibiyiz ama. Müdafaa-i Hukukçu bir Türkiye. İkinci Dün ya Savaşı boyunca da Montreux anlaşması hükümleri ne göre işlem yapılır. Türk Boğazlan 1936’dan itibaren Türklerin olur. niçin takılmış. bilinen o ki. Atatürkçülük bunu sürdürmektir. Kemal Paşa Lozan Andlaşması’nda Boğazların uluslararası denetime verilme sini. B u 236 . uluslararası su yolları sorunu Amerika’nın kafasına takılmış bir kere. Sahi. Başarmıştır da.rış karış ulusal topraklar üzerinde ulusal egemenliği ge çerli kılmıştır. meçhul.içine. Truman şöyle diyor du: “ Ulusal su yollan sorunu çok ilgilendiriyor beni. gerçekte çok güncel bir sorunu. yurdumuzda yeni den faaliyete geçirilen Amerikan üsleri konusunu tartı şıyoruz. sindirememiş. neden takılmış. dünyanın paylaşıldığı Yalta Konferansı’nda sorunu gündeme ge tiren Amerikalılardır.
Ka radeniz Boğazlan sorununu İngilİzler gündeme koydur dular.” Başka bir oturum da ise. Anhası minhası. bu ko nudaki Amerikan önerileriyle aynı fikirdeyim. Ulaşım yollarının kullanılması konusunda ke sin bir karara varılmasını çok istiyorum.” İyi mi? Nereden..” Sonradan Türkiye Boğazlarında ortak savunma iste yecek Sovyetler’i Yalta’da temsil eden Stalin’in sözleri ni aktarmazsak. çünkü bu yol larda geliş-gidiş özgürlüğü çok büyük önem taşıyor. ama beklenmedik bir anda önümüze sürüldü..) Bence de önem li bir sorundur. Bu konuda Türkiye hükümeti ile her üç hükümet arasında görüşmeler yapılmasına karar verilmiştir. 17 Temmuz 1945’te “ Üç Büyükler” Potsdam’da toplanıp Üçlü Berlin Bildirisi denilen metin de.” İngiltere’nin Baş bakanı Atlee’nin dedikleri şunlar: “ Genel olarak.. Sovyetler Birliği’nin bu amaçla Türkiye’ye verdiği ünlü nota (8 Ağus 237 . maddesinde şu esası kabul edecek lerdir: “ Üç hükümet bugünkü koşullan karşılamama sı nedeniyle Montreux’de yapılan (Boğazlar) sözleşme nin değiştirilmesi gereğini tammış bulunmaktadır.. Ulu sal su yollarının kullanılışı için ortak bir siyasetin önem li bir katkısı olacağına inanıyorum. Yalta’da ve Berlin’de. protokolün 10. Stalin bu soruna neden öncelik tanımak gerek tiğini anlamadığını söyleyecektir. Yeni bir sorun bu. Stalin tek başına hareket ermemiş.. neler çıkıyor?: Bir kere Rusların Boğazlar dan üs istemesinin kökeninde. onun için elimizde bu sorun la ilgili malzeme yok.sorunu görüşerek bazı ilkeler üzerinde anlaşmak iyi ola cak. Çözmek için bu konuyu iyi bilen kimseler gerekli. sonra da ertelendi bu sorun (. üç büyüklerin birlikte aldıkları karar varmış meğer. Adam bakın ne demiş: “ .. incelenmesi gerekir. ayıp olur. İkincisi.
İnanmayan çıkabilir diye. bu toprak lar üzerindeki üsler de. o kısmı aynen aktarıyorum: Boğazlardan terimsel geliş-gidişin serbestliği ve Boğazların güvenliğini sağlamak konusunda en fazla il gili. tersaneler de.” Hikâyeyi uzun uzun tekrarlamaya hacet yok. Montreux’da Boğazların yabancı denetiminden kurtarılması için savaş veren. bunu gerçekleştirmeye en yetkili olmaları bakımın^ dan. Türkiye ve SSCB bu Boğazların Karadeniz’de sahi li bulunan devletler aleyhine öteki devlet tarafından kul lanılmasının önüne geçmek için bunların savunmasını or taklaşa araçlarıyla sağlarlar. Türk topraklan üzerinde yabancı egemenliği. kaleler de. Osmanlı tanzimatçılığı ve ödüncüiüğüne düşerek. dakikasında reddedilmiştir. Boğazların Türkiye ile Rusya tarafından ‘ortak savunmasından’ söz etmiş. Türk toprakları Türklerindir. ya da denetimi demek olan böyle bir şeye karşı bildiğimiz Müdafaa-i Hukuk esprisi ile red ceva bı vermesidir. ancak Türklerin denetimi altında bulunabilir. konu Sovyetler’in Boğazlardan üs istediği biçimde kamuoyuna ge tirilmiş. Anka ra’nın bu öneriye tepkisini biliyorsunuz. Türkiye tek ba şına komşularının aleyhine davranışları önleyebilecek güçte ve durumdadır. Peki. İşte. An kara’nın. 1945/46’da üç büyükle rin ortaklaşa aldıkları bir karara dayanarak Rusların ileri sürdüğü bir ortak savunma önerisini aynı egemen lik haklarına sığmazlık gerekçesiyle reddeden Anka ra’ya ne olmuştur da. Üs istiyorlar mıydı. 1947’den başlayarak birden dü men kırmış. istemiyorlar mıydı. o ayrı. gittikçe artan bir biçimde.tos 1946) açıkça üs istemeyip. 1946’da. haklarımızı savunmamızın özeti bu. topraklan üzerinde hem de komşularını tedirgin edecek yabancı üslerinin 238 . Beni burada ilgilendiren.
Müthiş bir şey. Bir de şu tabii: Nasıl oluyor da. 1946’da toprakların da ortak savunma tesislerini Sovyetler’e ulusal egemen lik gerekçeleriyle reddeden Türkiye. Bir kete hareket noktası sağlam. Harp Tarihi Dairesi açıkla mış. tutumun ne olduğu başından beri belli olduğuna göre bu davranışını nasıl ‘Atatürkçü’ sayabiliyor? (12 Ekim 1978) 3 M U S TA FA K E M A L’İN ‘ D U R U M M U H A K E M E S İ’ Okumadıysanız. Üzerinde biraz oyalanmak istiyorum. Kiirşad. ah ne kadar yazık ettiniz! 10 Kasım günü. otuz yıl sonra Ame rika’nın tekrar açılmasını istediği üslere. Ben ilk defa görüyorum. Dr. direnemeyip faaliyet izni veriyor? Şu da var: Müdafaa-i Hukukçu. C. hazin sorulardan başlıcası bu. bu Anadolu’nun denetimini elinde tutmak anlamına gelir. Dünya’da Mustafa Kemal’in 1920 Ocak ayında Ali Fuat Paşa’ya yazdığı ‘siyasal durum muhakemesini’ yayımladı. uluslarara sı ilişkilçri ve bu ilişkilerin Türkiye’nin çıkarları açısın dan değerlendirilmesi ancak bu kadar ustaca yapılabi lir. Değerlendirmenin önemli yanı da şu: Kemal Paşa’nın o zamanki düşünceleri günümüz için de geçerli. bu bakımdan bunlar mütareke sonrasın da yarattıkları ‘fiili’ durumu barış andlaşmasıyla gerçe 239 .açılmasına izin vermiştir? Gelecek kuşakların cevaplan dıracakları. O yıllar da ülkenin içinde bulunduğu ortam kadar. diyor ki emperya lizm (İngiltere) Boğazlar üzerindeki denetimi elinde tut mak istiyor.
. Kemal Paşa’da onun cevabı da şöyle: " . Bu açık kapıları kapamak için sonuç alıcı. İran ve Afganistan ve Hindistan kapılarını müthiş bir surette açmış olacaktır. Mustafa Kemal’e göre. çünkü Mustafa Kemal’e göre: Türkiye Kaf kasya’dan Bolşevik istilasmı kolaylaştırmak ve onunla haceket birliğini sağlamakla. elbette bağım sız bir Türkiye’nin sonu. Batı’dan Doğu’ya doğru Anadolu. Türkiye ile bağlantı kurduğu tak dirde Anadolu ve Boğazlar üzerindeki egemenlik hayal lerinin süpürüleceğim görecek kadar da akıllıdır. Suriye. Kemal Paşa buna katlanabilir mi? Elbette hayır. Türkiye ile Sovyetler arasındaki bağlantıdan korku yorlar. Azerbaycan. güçlü Türk iktidarları kişiliklerini ortaya koyabi lir. stratejik taarruz ha reketlerini yapacak kuvvetleri süratle sağlayamazlar. İki şans görüyor.. Gürcistan. Ermenistan. Batılı emperyalizm bu fırtınadan ürkmüştür. bir de Türkiye’de kurulacak hükümetlerin ‘zayıf’ olmalarına çaba göstermektir. İkincisi Rusya’da kopan Bolşevik fırtınası. İtalya ve Ameri ka’nın işe müdahalesi ve Türkiye’nin bu çelişkilerden yararlanmayı bilmesi. Bunun nedeni de belli. Bu ise.ğe dönüştürmek isteyeceklerdir. belki Kuzey Kafkas hükümetlerinin bağım sızlıklarını tasdik ederek. onun için yapmaya kalkışacağı şey ne pahasına olursa olsun Türkiye ile Sovyetler arasında bir bağlantı kurulması nı önlemek. ayrıca ‘müttefikler arası’ çelişkilerden yararlanabi lirler. onları kendi yönlerine çevir 240 . Bu durum karşısında itilaf devletleri Bolşeviklerle Türklerin arasını Kafkas milletleri aracılığı ile kesmek planını bulmuşlardır. Şimdi gelelim. Irak.” O zaman ne yapmışlardır. emperyalistlerin ‘Türkiye’yi kahret mek için’ bu düzenlerini nasıl uygulamaya koydukları na. birincisi İngilizlerin aşırı iştahından rahatsız olan Fransa.
O tarihte itilaf devletlerinin silâhla karşı koyma yolunu seçtiklerini biliyoruz. hem Bolşevik istilasımn durdu rulmasını sağlamak için kan dökeceklerdir. Sovyetler’e bağlantısını kesmelidir... Ondan sonra si yasal varlıklarını temelinden kaybedecek olan Anado lu Türkleri itilaf devletlerinin subayları komutası altın da. 1947 sonrası düşünülürse. itilaf devletleri subaylarının emri altında ‘bir müstemleke ordusu gibi’ Ruslara karşı savaşa sürüle ceklerdir. güvenlik anlayışından kalkın masına kadar her şeyi ile ‘itilaf devletlerinin’ komuta sı altına girmiştir..” Mustafa Kemal daha o zamandan saptamış: Türki ye’yi avucunda tutmak istiyorsa. müstemleke askeri şeklinde ordular meydana geti rerek. Kemal Paşa’nm seçtiği yol nedir? Bakın neymiş: “ . Bolşeviklerle temas eden millet ya sosyal ya siyasal bir hare kât birliğine veya onun gelişine silâhla karşı koymaya mecbur olmuştur” . Kemal Paşa’mn bu sözlerinin ne yaman bir ‘kehaneti’ gizlediği ileri sürüle mez mi? Türkiye Kuva-yı Milliye döneminde emperya lizmin yaratmaya çalıştığı ‘Kafkas Seddi’ni bu kere ken disi yaratmış. Türkiye için karşı koy ma vasıtaları temelinden yıkılmış olur.) Eğer bu plan başanya ulaşır ve Kafkas millet lerinin bize karşı kesin şekilde engel olma durumları ile memleketimiz kuşatılmış kalırsa... Bu sebep241 . o 1920’de müttefik planına karşı bir Türk planı geliştirmişti. Bunun lam’ı cim’i yok! Buna karşılık. hem Kafkasya milletlerinin (emperyalizmin) em ri altında tutulmasını. Peki. (. Ondan dinleyelim: “ . emperyalizm. bunu yaptıktan sonra da savunma anla yışından ekonomisine.. Bu halde itilaf devletlerine kesin teslimiyet halinde dahi Türklerin canlarını vermekten kurtulmaları güven altında de ğildir.diler. Ne olacağını da söylüyor: Türkler.
özellikle Azerbaycan ve Dağıstan gi bi İslâm hükümetleriyle acele ternasa geçerek itilâf plan larına karşı. Yeni Kaf kas hükümetleriyle.. ka rada ve denizde büyük komşumuz Sovyet Rusya ile aramızdaki. on beş seneden beri her türlü tecrübeden geçmiş olan dostluğun. Bu münasebetle. Türkiye’nin kesin likle yok edilmesi projesi kabul edip. Bu 10 Kasım’da duyur dular. kararlarını ve durumlarım anlamak. niye yüz lerinizi saklıyorsunuz? (20 Kasım 1978} 4 ‘TÜ R K İY E ’Yİ İÇ İN D EN Ç Ö K E R TM E K ’ PLA N I Meğerse arşivde Mustafa Kemal’in 1 Kasım 1936 Meclis’i açış söylevi varmış da. yıllardır biz bunu Paşa’nın kendi sesinden duyamazmışız. Bundan böyle muharip herhangi bir devletin harb sefinelerinin Boğazlardan geçmesi memnûdur. adamın düşünesi geliyor: “ . tabii inkişafatında devam ettiğini beyan etmekle de. ilk gündeki kuvvet ve samimi yetini tamamiyle muhafaza ederek.. Bize sed olmaya karar verdikleri takdirde taarruz harekâtı mızı birleştirmek için Bolşeviklerle anlaşm ak. ayrıca memnuniyet 242 .” Ne o. Kafkas Şed dini arkadan yıkacak yığmaklara başlamak. bu Şeddi itilaf dev letlerine yaptırmamak için en son güç ve vasıtalara baş vurmak ve bu uğurda her türlü tehlikeyi göze almak.Ierle Kafkasya Seddi’nin yapılmasını.” Bunun için de önerileri şunlar: “ Doğu cephesinde res mi ya da gayri resmi seferberlik yaparak. ‘Atatürkçü’ geçinen politika esnafı.. Şu cümlesini işitmeyelim diye mi bunca yıldır saklamışlardı..
emperya lizmin bizi ‘kahretmek için’ başvuracağı ikinci yolun ne olduğunu Kemal Paşa şöyle açıklıyordu: Karşı koy ma gücümüzü yok edecek tedbirlerin İkincisi. kararsız hükümetler sayesinde elde edebileceklerdir. Türkiye’yi içinden oyarak çökertmektir. 1936’daki de ğerlendirmesinde aynı rolü oynamaktadır. İtilâfçılar bu araçtan ve bazı makamların kesin teslimiyet ta raftarlıklarından istifade ederek çalışmaktadırlar. Çünkü Ata türk. aradan geçmiş yarım yüzyıldan fazla bir za man. Kemal Paşa onu da o tarihte şöyle söylemiş. yine mevcut siyasal kar gaşalık çok iyi bir araç olarak kullanılıyor. Aynı 1920 tarihli durum muhakemesinde. resmi veya resmi olmayan kararların 243 .duyarım. fülen var olan ortak idareden istifade ederek. yine emper yalizm bu araçtan ve bazı ‘makamların kesin teslimiyet taraftarlıklarından istifade ederek’ çalışıyor. Bu hususta memlekette mevcut si yasal karışıklık İtilâf’ın elinde çok iyi bir araçtır. ” Şim di bakin. zayıf. fakat Kemal Paşa’nm o zaman ülkenin çökertil mesi için emperyalizmin başvuracağı çarelere ilişkin söyledikleri. Lütfen her kelimenin hakkım vere vere okuyunuz: “ Birinci derecede Kafkas planını ve ikinci derecede içerdiği çöküntüyü sağlamaya gerekli zamanı itilâf dev letleri ancak. Çünkü bu gibi hükümeder itilâfın bas kılarına baş eğerek iç kuvvetlerin gelişmesini kısıtladık ları gibi. Nasıl mı. Türkiye’nin kuzey komşusuyla dostluk bağlantı sını kopardığı anda kapitalist emperyalist sistemin (o zamanki deyimiyle itilâfçılarm) kucağına düşeceğini bi liyor. kamuoyunu da devamlı surette korku ve endi şe içinde tutarak.” Kemal Paşa’ntn 1920’deki değerlendirmesin de Sovyeder Birliği ne rol oynamış idiyse. bugün için de geçerli: Yine Türkiye içinden oyularak çökertilmek isteniyor.
Bu telkinler zayıf hükümetin sağladığı zamanı ar tırmakta ve faaliyetleri kolaylaştırmaktadır. millete. Sorunun iktidar ve muhalefetin kabahati birbiri üzerine atmasıyla çözümlenecek bir 244 . önemli şahsiyetleriyle içte ve dışta ilişki kurarak. bugünkü anarşiyi. kaç yıldır resmi ya da resmi olmayan kararların alınmasına engel olunuyor? Ya emperyalizmin iktidar ların. Bundan başka itilâf devletleri İstanbul’un önemli şahsiyetleriyle içte ve dışta akla gelebilecek bütün toplu bulunulan yerlerde doğrudan doğruya ilişki kurarak. devamlı. Bu şekilde kazanılan zamandan istifade ederek itilâf devletleri so nuçta Türkiye’nin kuşatılmasını ve içinden çökertil mesini tamamlayacaklar. doğru bulunmayan ümitler telkin etmektedir ler.” Hele bir düşünün.alınmasına kesin şekilde engel olurlar. siyasal kargaşalıkları. tıpkı o zamanki gibi Türkiye’nin ku şatılmasını ve içerden çökertilmesini amaçlamıyor mu dersiniz? Ben size bir şey söyleyeyim mi. millete telkin edip durduğu açık ve doğru olmayan ümit ler? Bütün bunlar. sonra maskelerini birdenbire atarak İstanbul’da geniş ölçüde tutuklamalara. kaç yıldır bu zayıf ve kararsız hükümetler emperyalizmin baskılarına boyun eğerek iç kuvvetlerin gelişmesini kısıtlıyorlar. tır manan terörizmi ve yaygınlaşan bölücülük faaliyetleri ni de açıklamaktadır. yönetimi za yıf düşüren silâhlı eylemleri değil. kaç yıldır ‘zayıf ve kararsız’ hükü metlerin yönetiminde yaşıyoruz. yalnız o dö nemdeki iç isyanları. açık olmayan. kaç yıldır kamuoyu devamlı surette korku ve endişe içinde tutu luyor. Kemal Paşa’nın saptamaları o kadar doğru ve yerindedir ki. sarılmış Türkiye’nin çeşitli cephelerinde yığmaklara ve kuşatma tedbirlerine başlayacaklar ve aynı zamanda idam hük mü özelliğini taşıyan barış şartlarını tebliğ edecekler dir.
Kafkas milletlerine müra caat etmek. Aynen demiş ki: Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti için acele bir görev. siyasal durumu muzun gereklerine uygun tedbirleri.5 . yabancı güçlerin ülkemizdeki ‘be şinci kol’ faaliyetleri olduğunu öteden beri söyleyip durduğumuz için.sorun olmadığını. -Nasıl ki. yukarda bildirdiğim tedbirlere gayr-ı resmi fakat fiilen başvurmaktır. hükümede tam bir görüş ve fikir birliği içinde olmaya imkân olup olmadı ğını. Eğer böyle bir hükümet kurulmasına imkân yoksa -üzülerek belirteyim ki ümit li olmamıza sebeb görülemiyor. Fakat.” Şey. içte ve dışta ilişkilerin kesilmesini ne zaman ve ne surette mey dana çıkaracağını kestirmek mümkün değildir. o durum karşısında öne sürdüğü çareler de tam gönlümüze göredir. işler bir kere bu yola girdikten sonra. Bunun üzerine alacağımız tedbirler Heyet-i Temsiliye arkadaşlarımızı derhal İstanbul’dan çekmek. Bu hareket tarzımızın. Kemal Paşa’mn yarım yüzyıl geriden yolumuza tuttuğu bu ışık doğrusu bizi ayrıca y ü re k le n diriyor.aldanmayarak. bu du rumu şimdiden görüp kabul etmeliyiz. C H P ’n in eski adı Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti idi değil mi? Durup dururken aklıma gelişine ne dersiniz? (21 Kasım 1978) 24. bir an evvel kestirmektir. ilişkilerin kesilme si herhalde uzak görülmemektedir.
. varlığım ızı ve hayatımızı korumak için. dışardan bir kaynak. yine daima kendi görüşlerimiz (nokta-i nazarlarımız) ‘baki kalmak’ koşuluyla.fYükseklerde gezen mağrur baş. bir güç kaynağı aramak lâzım gelirse.” M u s t a f a Ke m a l Nisan 1920 . her kaynaktan yararlanm ayı da uygun gördük.J Her ihtimale karşı..
topairlanmamıştır. .” O yıl. İster misiniz bazı örneklerle dediklerimi pekiştire yim? 249 .1 ‘O GÜNEŞ YÜZÜ ASLA SOLMASIN!’ 1927’de şöyle bir söz etmiş: “ Vaziyeti muhakeme eder ken ve tedbir düşünürken. derlenip. hâlâ bun lardan bir fikir bileşimi çıkarılmamıştır. İnönü faşizan diktası döneminden kalma kurumlar ve kurallardır ki. Kendimizi ve birbirimizi al datmak için lüzum ve mecburiyet yoktur. bu kâfidir.sorunu daha açık koyar: “ Hakikati ko nuşmaktan korkmayınız. ölümünden şu kadar yıl sonra. hâlâ sistemli bir biçimde ele alınıp. mutlaka yüzümü gör mek değildir. acı da olsa. hakikati görmek ten bir an geri kalmayınız.” İki yıl sonra. İktidarların Atatürkçülük diye gagamıza dayadıkla rı.” Şimdi. şu ünlü sözü de söyle diği yıldır: “ Beni görmek demek. ‘hakikati ko nuşmaktan korkmayalım’: Hepinizin bildiği gibi. Mus tafa Kemal’in ‘fikirleri ve duyguları’. Müdafaa-i Hukuk düşüncesi ve Kuva-yı Milliye eylemiyle yakın uzak bir ilişkileri bulunduğunu sanmıyorum. benim duygulanım an lıyorsanız ve hissediyorsanız. Benim fikirlerimi.
et kinliğini ölçmek için. bilakis yüceltir durur. İngilizler bu işi -kuşkusuz Intelligence Service’le irtibatlı— Rawlinson adında bir yarbayla yapmışlar. Hem dost olmak is tiyor. fakat Mütareke’den sonra İngilizler öyle şeyler yapmışlardır ki fikri değişmiştir. bir kısmı yararlanmak için.” 250 .Kuva-yı Milliye’nin ilk yılları Bolşeviklerden Araplara. Gerisini. milletimiz İngilizlere aleyhtar değildir. onun Türklerin İngiliz düşmanlığı iddialarına karşı. Ingilizlerden İtalyanlara. Ve diğer taraflarda bazı kontroller yapılırsa bundan size bir zarar gelir mi?’ “ Efendiler! Bu sözleri bana sarf eden ve bütün Kaf kasya’da mümessil olan ve Londra’da haiz-i selahiyet olan Rawlinson adında bir kaymakamdır. Yoksa bizim menfaatımıza ait hiçbir teşebbüsleri ol mamıştır. Boğazlardan vazgeçemez misiniz! Adalar denizi sahilin de Yunanlılara bazı imtiyazat ve Fransızlara bazı imtiyazat vermek sizi sarsmaz zannederim. Bittabi biz kendisine bu tasavvuratın gayr-ı kaabil-i icra.. Kemal Paşa’nın 24 Nisan 1924 tarihli Mec lis Gizli Oturumu’nda yaptığı konuşmadan. herkes el altından Anka ra ile temas arıyor. hem de bu dostluğunu istihsale aykırı isteklerde bulunuyorlar. herife. Bir kısmı yeni hareketi tartmak. “Yani görülüyor ki İngilizler bize karşı dostluk te mini talep ettikleri zaman bu dostluğu yalnız ve yalnız kendi menfaatleri ve ihtiraslarmı temin için istemişler dir. ‘Size mevcudiyet verebiliriz. Kemal Paşa. yine de İngiltere dürüst davranırsa milletimizin tavrı değişir.. İstanbul’un vaziyeti çok tuhaf tesadüf etmiştir. diyor ki. Yalnız. Ve kendisiy le münasebatımız teakup etmiştir. onun ağ zından dinleyelim: “ O zaman denildi ki. milletimizce gayr-ı kaabil-i kabul ol duğunu söyledik.
bu politikanın ‘yardım gelmeyince’ memle keti uğrattığı ‘hayal kırıklığım’ düşünün. Amerikalılara karşı..” ‘Bir bu sözleri ele alın. şuradan buradan gelecek kuvvetlere dayanarak emel takip edersek ve o kuvvetten ve o imdattan yardım gelmezse hayal kırıklı ğına uğrarız. İstanbul düşmanm resmen ve fiilen işgali altın dadır.. kendi vicdanımızda bulmak prensibini İcra He yeti (hükümet) kabul etmiştir. ileri sürebilir misiniz? Bir başka gizli konuşması. Çünkü. ‘ulu sal savunma’yı nasıl anladığını açıklıyor. bir de Türkiye’nin savunma sını otuz yıldır ‘hariçten. tabii an layana: " . üç aşağı beş yukarı otuz yıllık Türk/ Amerikan ilişkilerinin haritası ortaya çıkar.. M usta fa Kemal’in İngilizlere karşt davrandığı gibi davrandı ğını. başlı başına bir ders. şuradan buradan gelecek kuv vetlere’ dayamayı öngören sağcı iktidarların savunma politikasını. 29 Mayıs 1920’de.. Bugün İstanbul demekle Londra demek arasında hiçbir fark yoktur!” O güneş yüzü asla solmasın! 25 i . “ Bunun için önce kendi kuvvetimize ehemmiyet ve riyoruz. Türki ye’nin kaderine otuz yıldır biçim verenlerin gerçekten ‘Atatürkçü’ olup olmadıklarına siz karar verin! Şöyle bir sözü var ki. Bu takdir de otuz yıllık iktidarların.(Buradaki İngilizler sözlerini de Amerikalılar sözle riyle değiştiriniz. Bir defa mevcudiyetimizi muhafaza ve milli emellerimizin temini için hakiki dayanağı hariçte değil dahilde. Aynen aktarı yorum: " . sonra da Ata türk ilkeleri diye cart cart ötmelerine mukabil. kendi kuvvetimi zi dikkat nazarına almaksızın hariçten.
düzen iyi. Osmanlı ise ‘dirlik’ düzenini bozup Avru pa’nın bıraktığı derebeyliğe yatıyor.2 ‘AJA N D E V L E T ’ K A V R A M I Derler ya. o ka dar ki Lehistan’dan Padişah’a heyet gönderiyor köylü ler. Osmanlı’da derebeylik yoktu ya. Osmanh’nm Batı’yı fethedişi ‘iman kuvvetinden’ değil. Yahu. ‘dirlik düzeninin Avrupa ortaçağı nın serflik düzenine’ üstünlüğünden ileri gelmiştir. Osmanlılık. siz bulup çıkaracaksınız. Ara mızda konuşmuştuk. bir de bakarsın iş çığrından çıkmış. çokuluslu bir imparatorluktu. yüzyıla kadar beraber ya252 . malûm. ne den. ‘bizim oraları da fethetseniz n’olur?’ ricasıyla. güzel! Gel gelelim. çıt çıkmamıştır. biz sizinle 19. özellikle köylüyü borca batırıp soyan toprak mültezimlerinin. yüzyıldan itibaren tersi ne dönmüştür bu iş. yöresel paşaların himmetiyle. lâf lâfı açar diye! Gerçekten öyle oluyor. derebeylik ilişkilerden sıyrılıp kapitalist ilişki lere giriyor. onları susturmak için baş kanıtım şuydu. bilir misiniz? Fakat önce. hem Katolikliklerinde özgür olacaklar. kendi dinsel ve ırksal özelliklerini koruyarak var olurdu bu devletin sınırları içinde. 17. ‘ayanlık’ diye bir belâ başlar. haberi başka yerden verelim. Bunun ne müthiş bir sonucu olmuştur. biz gideriz tersine! Nasıl ol duğunu ben söylemesem de. Paris’te buradan gitme Er menilerle tartışırdık. işler yo lunda iken. Ne ilginç değil mi? Herkes gider Mersin’e. eskiden emir-ül-mümine ait sayılan topraklar sonradan kendi lerine ‘ağa’ diyeceğimiz derebeylerinin olmuş. hem serflikten kurtulacaklar da ondan! İyi. her ulus. Avmpa.
Canım öteye gitmeye ne gerek var. yüzyılda Osmanlı’nın Doğu ve Orta Avrupa derebeyliklerine göre sahip oldu ğu üstünlüğü kazanmışlardı. Susar kalırlardı. Osmanlı mülkündeki çeşitli halkları. öyleyse 19. Bit yeniği gerçekten vardı. hiçbir sızıltınız duyulmuş mu. sonunda işi Ermenilere ve Kürtlere kadar öylesine bulaştırmıştır ki. Batılı emperyalizmler Osmanh’yı yemeye karar verdikleri zaman. Fransız devrimi nin özgürlük. Rumluk. onlara alımlı geliyordu. Bit yeniği burada işte. yüzyıldaki başkaldırmada bir bit yeniği var. Osmanlı’dan kopardığı her yeni halkı Ortadoğu bölgesinde kendisine bağlı bir ajan devlet haline sokuyordu: Bulgaristan Rusya’nın. Batı (emperyalizm) aslın da Fransız devriminin özgürlükçü demokratik ilkeleriy le yayıldığı için. Tersine çalışıyordu şimdi mekanizma: Osmanlı derebeyliğe doğru gittiği için. İçişlerinde bile özgürlükleri lâftan ibarettir.şamadık mı. Jöntürkier de aynı devrimin kutsal özgürlük. Batı emperyalizm aşama sına ulaşmış olduğundan. sözde bu halkların özgürlüğe ka vuşması savunuluyordu ama. eşitlik. evet. Osmanlı’yı dağıtmak için Fransız devrimini ve ilkelerini o kadar iyi kullanmış. ona oranla üretim ilişkilerini daha ile ri bir aşamaya ulaştırmış. Yuna nistan ise İngiltere ve Fransa’nın ajanıydılar. sonradan başımıza bin türlü belâ olan isyanlara salmış lardır. hayır. emperyalizmin gizli servisleri. sınırları içindeki ulus lar kendilerini tutsak sayıyor. 15. Gerçekte Sırplık. üretim ilişkileri geri kaldığı için. Araplık da vaları ortaya atılıyor. Yalnız. 253 . hayran olmamak elde değildir. adı da emperyalizmdir. Hâlâ da öyle değil midir? Emperyalizm. kardeşlik sloganlarıyla avlamışlar: Emperyalizmin para babaları da onları silâhlandırarak. Bulgarlık.
ilerici bir hareketti anlamına lâflar ediyor. dokunup geçtiğim bir fikre ilişiyor. yirmi beş yıl ka dar önce. Musul üzerindeki hak iddialarımıza karşı. beliren devlet ler de bildiğimiz bağımsız devletler olmamış. de miştim ya canım. örnek olarak da. Paris’te Ermeni arkadaşlarla yaptığımız tar tışmalara benzer bir tartışma kapısını zorlamış: Son za manlarda moda oldu ya.eşitlik ve kardeşlik ilkeleri adına harekete geçmezler mi? Öyle olur. bilmem devlet yıkma rekorunu ittihatçıla rın elinden kim alabilir? Bu lâfları niye konuşuyorum? M araş’tan mektup yazan heyecanlı bir okur (Ali Salman). o ki İngilizcilik suçuyla yüz ellilik sür günü olarak Paris’te bulunuyordu. doğrusu ya Ortado ğu’daki Kürtçülük hareketinde İngiliz parmağının ol madığını iddia eden böyle bir delikanlıyı görse şaşakalırdı. 19. Kürtlükle ilgili birtakım sav lar ileri sürüp. olur ya. (15 Şubat 1977) 254 . oysa ben konuyu Paris’te Kâmuran Bedirhan’la da konuşmuşumdur. 20. Türkiye ne zaman O rtadoğu’da hak kım arasa mutlaka bu Kürtçülük dalgası yayılır diye. o hareket ken di başına. İngilte re’nin çıkarlarını savunan ajan devletler olmuşlardır. ittihatçıların ülkenin kaderine el koyduğu 1908 ile devletin battığı 1918 arasında sadece on yıl vardır. sonunda isyanları devlete dönüştürürse. yüzyıl içindeki. Ali Salman bozulmuş buna. İngilizlerin Şeyh Sait İsyam’nı kışkırttıklarını vermiştim. yüzyıl başındaki bütün Or tadoğu kargaşalıklarında İngiltere’nin parmağı vardır.
.3 BELGELER NE DİYOR? Kardeşim Ali Salman.. Ma jestelerinin Hükümeti. Böylece. Majestelerinin Hükümeti’nin. Güney Kürdistan’da milliyetçili ği geliştirmek yolunda geri dönülmez bir biçimde bağ lantıda bulunmuş olabilir.. Bugünkü lâik düşünceli hükümetle (Mustafa Kemal Hükümeti) Doğu arasında uzlaşmaz bir düşman lıktan başka hiçbir şey olamaz. baka lım 16 Ekim 1925’te Ankara’daki İngiltere Büyükelçi si Lindsay Londra’daki Dışişleri Bakanı Chamberlain’e ne demiş: Türkler.. ancak sorunun yalnızca bir sınır düzeltmesin den öte bir önem taşıdığı gözden uzak tutulmamalı. Türkiye’nin gü ney sınırı yakınında Kürtlere bir çeşit anayurt kurma girişimi Türk hükümeti tarafından doğrudan doğruya kendi politikasına yönelmiş bir tehdit olarak görülü yor... başladığımız noktaya yâni Musul soru nunun Türk-İngiliz ilişkilerinin gelişmesi önünde duran bir engel olması konusuna dönmüş oluyoruz. Musul sorununun. Türk-İngiliz dostlu ğu önündeki tek engel olduğunu sık sık söylüyorlar ve bu sözde önemli bir gerçek payı bulunuyor.. Son bir kaç ay içinde ortaya çıkan ajitasyonlardan sonra (Şeyh Sait İsyam’nı kastediyor) Majestelerinin Hükümeti bü•tün kozları ele geçirmiş ve istediği kartı oynayabilecek duruçıda. 20 Ekim 1925’te yazılmış şu satırları da gözden geçirsen fena olmayaeak: “ .... " . hele şu satırlara bir göz at.” Yine aynı adamdan aynı bakana. Eğer her şeyi kökünden değiştirecek bir olay çıkmaz ve cumhuriyet rejimi sürer 255 . “ .
Ankara’daki Büyükelçisi Lindsay’e yaz dığı bir mektupta bu koşulu ileri sürerek diyor ki: “ . . O zamanki Milletler Cemiyeti ki doğru dan doğruya emperyalist devletlerin denetimi altında ki bir örgüttü. Amery. Kurtuluş Savaşı’nın hemen sonrasında İngiliz Dışişlerinin şu yazış malarından. mektubunda toplumcu oldu ğunu yazmışsın.. ister sen bir de İngiltere Dışişleri Bakanı’nın Elçisine yazdık larına bir göz atalım.” Kardeşim Ali Salman. Yine de kafan tam bir aydınlığa ulaşmadıysa. hükümet bastırma hareketlerini de beraberinde ge tiren bir dizi ayaklanma ile karşı karşıya kalacaktır... Güneydoğu Anadolu’da baş gösteren Şeyh Sait isyanının doğrudan doğruya Musul’a (petrole) el koymak isteyen İngiliz emperyalizminin kışkırtmalarıy la ilgili olduğunu anlamışsmdır elbet. o zamanki İngiltere Dışişleri Bakanı Austen Chamberlain. Mr. eğer gerçekten böyle isen. Musul bölgesinde işlerin Kürtiere bırakılması gereğini ileri sür müştü. bölge şeyhlerin ve beylerin mahalli yönetimine terk edilecektir. Yalnız Musul sorununu biliyor musun? Musul askıda bırakılmıştır..se.. İşte. konseyinden bir karar çıkartmış. yukarıda sözü edilen ko şul yerine getirilmediği takdirde bölgenin Türk egemen liğine bırakılmasını daha yararlı görmektedir. İngiliz-Irak anlaşmasının ve Milletler Cemiyeti denetimi nin sona erdiği 1928 yılında.. Komisyon (Milletler Cemiyeti Komisyonu). kime ait olacağı 1928’de anlaşılacaktı. 256 . lâik bir Cumhuriyet’e karşı ‘şeriat’ temeline dayanan ‘gerici’ bir isyan olduğunu da çıkarmışsmdır. Daha da berbatı. Ya da hükümetin gücü ayaklanmaları bastırmaya yet meyecek ve eski günlerde Arnavutluk’ta uygulandığı gi bi.
. gel gör ki umduklarını bulamıyorlar. Daha çok yakın za manlarda yine Musul petrolleriyle ilgili olarak Irak’m başına Kürtçülük gailesini kimler çıkartmışlardı sanır sınız? Biçâre Barzani mi? Şeyh Sait ne idiyse Barzani de o. umutları da besbelli Ankara’nın gücünün ayaklanmala rı bastırmaya yetmemesi imiş. daha uzatmaya gerek var mı? îngilizin oyunu açıkça ortada görünmüyor mu? Musul’un (petrolün) Türkiye’ye kalmaması için. Doğu’da ne türlü fırıldakların çevrildiğini anlamak için ze hir hafiye olmaya hiç gerek yoktur. işe şeriatı karıştırarak Şeyh Sait ve tayfasını kışkırtmışlar. Ankara’nın gücü İngiliz oyununu bozu yor.Konseye bölge halkının halen geniş bir özerklik içinde bulunduğunu ve bunu daha da genişletmeye hazır oldu ğumuzu bildirmiştir. bölgede bir Kürt milliyetçiliği hareketi geliştirmeyi zorunlu görmüş. Ama Elçinin yazdığı gibi İngilizler ‘bir dizi isyan fik rini’ fark etmez kolay kolay! Hatay sorunu ortaya atıl dığında. ona uyanlar da gümbür deyip gidiyor. bu açık teminatından ge ri dönemez.” Ne dersin arkadaş. yoksa gider de Şah’a sığınır mıydı? İkisi de emperyaliz min kuklaları! (16 Şubat 1977) 257 . ama bu arada Şeyh Sait de. Eğer bunu yaptığı ya da konuyu Cenevre'de ele almaya yanaşmadığı takdirde. Dersim isyanı tezgâhlanmıştır: Kıbrıs’ta Türki ye’nin ödün vermeye niyetli görünmediği sürece. “Majestelerinin Hükümeti. Komisyon’un yuka rıda sözü edilen karan uyannca tartışmak bölgeyi Tür kiye’ye bırakmış olacaktır..
Hükümet en düstri hayatını geliştirmek istiyorsa yabancı firmalara bazı kolaylıklar göstermek zorundadır. Sonradan.. Bağımsızlığım ve Türklerin deyimiyle ‘ulu sal bütünlüğünü’ koruması için. Yetmezse. Ne var 258 . “ . . .4 ‘YÜKSEKLERDE GEZEN MAĞRUR BAŞ’ EĞİLİNCE Ucundan ilişmiştik değil mi? 1925 yılının 11 Nisan gü nü çıkan sayısında.. Bu ise ancak yabancıların yönetsel katkısı ve mali desteğiyle gerçekleşebilir. Türkiye ile ilgili makalesinde şunları yazmıştır. dünyayı ve özgürlüğü kurtaracaklar diye kıçına takıldığımız. b ir de şu n a göz atınız: “ .. Özellikle büyük bir dış borç altına giril mesi. Ancak her şeyden önce Cumhuriyet yönetiminin mut lu yalnızlık ve mutlak bağımsızlık tutkularından vazgeç mesi gerekmektedir.” Evet küstahlığın bu kadarı görülmüş müdür? Herif açıkça Türkiye’ye nice kan ve ter pahasına zar zor eline geçirdiği ‘mutlak bağımsızlığından’ vazgeçmesini öne riyor. Batılı ‘hür dünya’nm bize ba kışı daha o zamandan budur. TBMM tutanakların dan da görüleceği gibi savaş sonrası Türkiye’sinin lider leri yoğun ve sürekli bir kalkınma hamlesinin ‘anavata na’ sağlayacağı yararları çok iyi bilmektedirler. Yabancı sermaye sorunu kendilerini kısır bir dön gü içinde bulan Türk liderlerini düşündürmeye devam etmektedir. ya da yabancılara geniş ayrıcalıklar tanıyan bir politika uygulanması hızlı bir üretim artışı sağlayabilir.” (26 Haziran 1926) Ya şu n a ne b u y u r u lu r : “ . Ayrıca yabancı sermayeye ayrıcalıklar da tanıma lıymışız.. İngilizlerin ünlü The Economist der gisi. ülkenin zengin doğal kaynaklarını bir an önce geliştirmesi zorunludur.
güvenilir bankalardan iyi koşullarda sağla yabilir. Ve ülkenin şimdiki dış itibarı. Demek ki bu paranın yabancı para piyasalarından gelmesi gereklidir.. iyi ama bu yaz dıkların nihayet bir gazetenin görüşüdür. Türki ye’nin doğu illerinde gezmiş bir İngiliz’in izlenimlerini aktarırken. Türkiye’nin doğu sundaki ekonomik. Eğer Türkiye yükseklerde gezen mağrur başını biraz eğer ve gerçekleri görürse. şu hepimiz için ibret olması gereken sözler ediliyor: " . Türk bakanlarının yabancı kapitalistlere karşı takındıkları olumsuz tavrı bir kez daha gözden geçirmelerini ve yabancı sermayeye güven verecek önlemlere yönelmelerini gerektiriyor.. şunları yazıyor: “ .” 29 Haziran 1929 tarihinde ise Anadolu içinde yapıl mış bir gezinin genel gözlemleri verilirken. halen az sayıdaki nüfusun ürettiği verimsiz ürünün da ha da düşmesi kaçınılmaz olacak. Helm’in görüşüne göre. ona ne cevap verebilirim? İşte cevap! 11 Temmuz 1929’da İngiltere’nin Türkiye Büyükel çisi Clerk. çok ihtiyacını duyduğu sermayeyi.. Devletin yüksek çıkarları. ” Demek ki neymiş. bu yardımlar sayesinde gelişebilir ve uygar ve zen gin bir ülke haline gelebilir. Mr... devam ettirilebi lirse.ki bu hedefe ulaşmak için büyük paralar harcamak zo runludur ve Türkiye’de bu para yoktur. İngiliz Dışişleri Bakam Henderson’a. An kara rejiminin geleceğini tehlikeye sokacak ölçüye var mış durumda ve Türk hükümeti bu konuda danışman lık ve yardım için yabancılara başvurmadığı takdirde.” (7 Hazi ran 1930) Şimdi içinizden biri çıkar da derse ki.. daha doğrusu tarımsal gerileme. Ankara’dakiler başlarını dik tutu259 .
yabancı çokuluslu şirketlere memleketin kapılarını açışımızı! a e t serüvenini bile açmak istemiyorum. yabancılara yüz vermiyorlarraış. bugün Kıbrıs çözümü. ‘görülmemiş kalkınma hamleleri için’ olduğu kadar ‘Türkiye’nin savunması’ için de. ordusunun donatı mı ya da Sovyetlerle saldırmazlık paktı sorunlarında ya 260 . yabancı sermayeye kapılarını açması. kendi sınırları çevresinde kendi çıkarlarını ‘müttefiklerinin’ izni olmaksızın savunamaz hale düş müştür. ‘Batılı hür devletler camiasına’ girmemize ka rar verdiler. burada ne Atlantik ittifakı na girişimizi söz konusu edeceğim.yor. Batılıların başın dan beri istedikleri yolda ödünler verir vermez. ayağı kaymış. Gerçekte bu. oysa Batıkların fikri yeni Türkiye’nin ya bancılara. ‘mağrur başını yüksek lerde gezdiriyor’. Sonrasını hem herkes hatır layacak yaşta olduğundan. ‘kalkınmasını’ böylece sağlamasını öngörüyormuş. Sonuç ortada. 1947’den baş layarak sağcı iktidarlarımız. The Econom isf in daha Fet hi Bey’in ‘Serbest Fırka’sı kurulduğu zaman umutlan dığı bir sonucun alınışıydı. ya onların dediklerini yaparsa? Mustafa Kemal dönemi boyunca yapmadık. O tarihte ‘üzerinde güneş batmayan İngiliz impara torluğunun’ Türkiye’deki temsilcisine ‘mağrur başını yükseklerde gezdirdiğini’ söyletebilen ‘mutlak bağımsız Türkiye’ ile. Peki. dünya savaşı boyunca istesek de yapamazdık. bu yüzden batma ları olasıymış. ne de ‘yabancı ser mayeyi teşvik yasalarım’ ardı ardına çıkarıp. kolay lıklar göstermesi. Türkiye ‘mutlak bağımsızlığından. Batılı ‘hür dünya’ için geçerli bir baş kent değildir. Bu da elbet ‘mutlak bağımsızlık’ hülya larından vazgeçerek gerçekleşebilecek bir çözüm. O ki Ankara bağımsızlıkta diretiyor.
” Buraya kadarı bellekleri tazelemek için! Hangi koşullar altında Rusya’yla bozuştuğumuz.” Yine Glasneck’e göre. Alman tarihçisi J. Truman Doktrini denilen dolaba düştüğümüz.. Türkiye’nin kaderine egemen olun 261 . Geriye bakddığı zaman: Türk hükümet çevre lerinde ilerici eğilimlerin Atatürk’le birlikte ölüp gitti ği söylenebilir. “ . Bayar/Menderes İkilisi. Türkiye’yi Ortadoğu’da nasıl kullanmış olduğuna işaret ettik. 1936’dan bu yana özellik le Bayar’m hükümetin başına gelmesinden sonra iki dev let arasındaki ilişkiler soğumaya başladı. Soğuk savaş dönemi boyunca. Glasneck şöyle diyor: “ Atatürk. Atatürk’e göre Türkiye ile Rusya arasındaki ilişkilerin dostça ol ması Türkiye’nin yararınadır. Bu arada Tür kiye büyük emperyalist devletlere daha çok yaklaşma ya çalışıyordu. Sovyetler Birliği ile olan ve Türkiye’nin itilâf’a (Batılılara) karşı savaşında değer biçilemeyecek bir arka destek sayılan dostluğu Türk bağımsızlığının direği olarak ni teliyordu. O ’nun ölümü Türk tarihi için de bir dö nüştür.bancı yönetimlerden neredeyse ‘icazet ve izin bekleyen’ Türkiye aym ülke midir? (18 Şubat 1977) 5 EMPERYALİZMİN ‘ÖRDEKLERİ’ Fâlih Rıfkı.. ‘Çankaya’ anılarında yazmıştır. herkes çe biliniyor. emperyalist sistemin ve bu sistemin başı Amerika’nın.
her emperyalizme karşı kımıldanışı Bolşevikliktir diye damgalayıp Türkiye’ye düşman gösteriyor. acı acı gülümseyeceğiz. CIA için Türkiye. Bütün bunların Ortadoğu’daki durumla ilgi si var tabii. Ortadoğu Arap devrimcilikle rinin topunu ‘Bolşevik oyunu’ görmek eğilimi hâlâ var dır. Yalnız şimdi durum de ğişti: Artık Ruslarla daha az ilgileniyoruz. 193 6’da. Arap ülkelerinde beliren her ilerici hareketi. Varıyor ha! c ia üzerine yaman bir kitap yayınlamış olan eski ajan Victor Marchetti. Şimdi. Mustafa Kemal Paşa’nm ‘Özgür ve bağımsız Türkiyesi. bir onları uyandırmak için. kendisini duyumsatan eğilim. kimilerinin iyice su koyverdikleri. ve politikacıları Batı’nın nasıl gördüğünü göstermek için iki alıntı yapacağım. Oysa bu türden devrimlerin hiçbirisi o gün bugün Bolşevik olma dıktan başka. emperyalist yabancı sermayenin kucağına düş müştür. Yunanistan. Rusların Akdeniz’e inmesini engellediler. bir de Türki ye’deki Batı eğilimli. Rusların ba ğışlanmaz yanılgılarının da itişiyle kesin bir politika ol muş. Dışişleri yetkililerimizin bir kısmında. bazı yüksek kademe subaylarımızda. Ana ördek yavrularını hizaya dizmez mi. Kıbrıs olaylarından sonra (Darbe) şu açıklamayı yapmıştı: “— .. Sovyetler’e karşı sa vunmanın kuzey kanadmı oluşturmaktadırlar. sonra c e n t o aracılığıyla Doğu Akdeniz’i ve Ortadoğu’yu (petrol bölgesini) güven altına almak is tiyor ya. İran. serbestçi sosyalizme karşı politika ları. işte öyle. Bütün ördeklerimizi hizaya sokmak istiyor duk. Bu arada. çoğununsa az gelişmiş ülkelerde görülen merkeziyetçi bürok rasi diktalarına dönüştükleri çoktan saptandı. bir de yanlış yapıyoruz: Amerika önce Bağdat Paktı.. Güney kana262 .ca.
bu sayede de Türkiye’yi Kemal Paşa’nın dış politikasından saptırıp Ortadoğu’daki em peryalist çıkarlarının bekçisi haline düşürdükleri mey danda değil mi? Ruslar. Ama olmadı. Marchetti’nin bu “itirafını” ben 27 Mayıs 1975’te Yeni Ortam’da yayımlamış. şu yorumu da ekle mişim: Fikrimce Türkiye’nin dış politikası kesinlik le Araplarla iyi ilişkiler. sonraları İsmet Paşa ile Celal Bayar’ın uygulamakta birbirleriyle yarıştıkları. Yunanistan ve Kıbrıs’ı da hizaya sokmaya çalışıyorduk.” Öbür alıntı 16 Ağustos 1936 tarihli The Economist’ ten..di oluşturan Ortadoğu bizi daha çok meşgul ediyor. askeri alanda da yakınlaşabiliriz diyorlar ya.. bu dedikleri. İngiliz emperyalizminin ünlü organı Türkiye’de ku rulacak Serbest Fırka ve Fethi Bey’den söz ederken ba kın ne diyor: “ . Türkiye savunmasının sorumluluğunu yük lenmiş olanlar tarafından! (23 Mart 1977) 263 .. N A T o’y a ve Varşova Paktı’na rağmen. Özellikle. Fethi Bey ölüleri diriltmez. Bunun gibi Türkiye.. dostluk ve yakınlık üzerine ge liştirilmelidir. elverişli durumda bulunabilmek için kuvvetlerimizi ayarlamaya çalışıyoruz. Şu günlerde İran’a yaptığmuz onca yardımın sebebi ne? İşte bu. O yüzden eğer genel duruma müdahale gerekirse. şu yukardan beri söylediklerimin ışığında bir düşünülme lidir.” The Economist’in 1930’da Fethi Bey’e önerdikleri ni. fakat sürgündeki Türkleri geri çağırarak yanma aldığı ve ‘yabancı serma yenin ülke kalkınmasına katılması için gerekli koşulla rı yaratabildiği’ takdirde partisi için başarı yolları açı lacaktır.” Efendim.
akıl lı bir devlet adamı.” Bu işin Rusya cephesi. hadi isterseniz şimdi de Tür kiye cephesine bir göz atalım: Kemal Paşa. (.. Mustafa Kemal Paşa elbette sosyalist değildir. İlerici. Sizi ciddi işler bekliyor.. yırtma 264 . O. İngiliz’in ‘Türkiye’ye mevcudiyet verebilmek için’ anasının nikâ hı bir fatura ödetmek niyetinde olduğunu biliyor. Eski Çarlık Rusyası ile Sovyet Rus ya arasındaki ayrımı sözle değil. dikkatli. Kuva-yı Milliye Ankarası’na gön derdiği Sovyet Büyükelçisi S.. Bunun için de sabırlı. Ama görülüyor ki iyi bir teşkilâtçı. bu.) Bilirsiniz ki güvensizlik ağır geçer. tabii Rusya’nın Türkiye’nin amansız düşmanı oldu ğuna dair yapılan propagandalarla halkın belleğinde derin izler bırakmıştır. Milli burjuva ihtilâlini idare ediyor.6 ‘EMPERYALİZME KARŞI MÜŞTEREKEN MÜCAHEDAT’ Söz açıldı bir kere. Vladimir İliç Lenin. Aralov’a şu iki önemli ta limatı vermiştir: " .) İngiltere onların üzerine Yunanistan’ı saldırttı. Sovyet Rusya’ya karşı olumlu davra nıyor.. İngilte re’yle Amerika bizim üzerimize de sürüyle memleket saldırttı. istilacılara karşı bir kurtuluş savaşı yapıyor.. işle göstermek ve anlat mak gerekmektedir.” İkincisi şu: “ . biz de Paşa’mn.. sakınarak çalış mak gerekmektedir. bu türden faturaları ödemeye değil. Emperyalistlerin gururunu kıracağına.. Çarlık yüzyıl boyunca Türkiye ile savaşmıştır.. (.İ.. kabiliyetli bir üder.. elbet sürdüreceğiz. Bizim sosyalist inkılâbımızın önemi ni anlamış olup. padişahı da yar dakçılarıyla birlikte silip süpüreceğine inanıyorum.
. Fakat kendi kuvvetimize. söz Bolşevikliğe ve Bolşeviklerin yardımına ‘in tikal eder.. Bolşevik Rusya ile ittifak etmekten bahsediyoruz. bu nok tada iki ciheti birbirinden tefrik etmek lâzımdır. Ulusal savunma anlayışı nın ‘önce kendi kuvvetimize ehemmiyet vermek’ oldu ğunu da! Peki bu yetmezse? 29 M ayıs 1920 günü yapılan ‘gizli’ Meclis toplantı sında. Bolşevik olmak büsbütün başka bir meseledir. Evet. Bu suretle bittabi. kemal-i emniyet ve itimatla arz ederim ki Bolşeviklerle ittifak ve itilâf için.. Önce kendi kuvvetimize ehemmiyet veriyoruz.ya yatkın olduğunu biliyoruz. Ancak.. Şark’tan gelmesi muhtemel olan müsbet kuvvetlere iltifat edeceğiz. Lenin Kemal Paşa’nın Bolşevik ol265 . Biz. bir kere Lenin’le Kemal Paşa’nın karşılıklı durum değerlendirmelerinde mutaba kat içinde oldukları.’ Kürsüde Kemal Paşa vardır. Yalnız heyet-i icrâiye bu bap taki teşebbüsünde gayet müdebbir olmak lüzumunu ka bul etmiştir. düşmanlarımızın adedinin çok luğunu nazar-ı dikkate alarak. ” Buraya kadar görülen ne.... Böyle bir mesele ile bizim iştigale ihtiyacımız yoktur.. Ve muvaffak olacağımıza ümidimiz berkemaldir. Binaenaleyh. heyet-i icrâiye.. Bolşevikliğe ve hare kâtına ve Bolşeviklerden edebileceğimiz istifadeye bi gâne değiliz. kuvvet ilâve etmek bir fa rizadır. Biri Bolşevik olmak.. Fa kat ittifak meselesi kemal i ciddiyet ve ehemmiyetle takib edilmektedir. Yoksa Bolşevik olmaktan bahsetmiyo ruz. Dediklerini din leyelim: " . temin ve teşrik-i harekât için maddeten heyet-i icrâiye (hükümet) esbabına tevessül etmiştir. demek oluyor ki biz. . diğeri Bolşevik Rusya ile ittifak etmek.
yok efendim Bolşeviklerle işbirliği olur muymuş. Filhakika Bolşevikler ortaya çıktıkları sıralarda yalnız kendi prensiplerine riayet eden ve bütün mana sıyla Bolşevikliği kabul edenlerle anlaşmışlar ve fakat bütün milletleri birden bu içtimai (toplumsal) esaslara uydurmaya imkân olmadığından ve emperyalizme ga lebe çalmak için İslâm âlemi ile ittifak lâzım geldiğine kani olmuşlar ve bir milletin dini ve milli esaslanna ri ayet etmeye karar vermişlerdir. estek köstek. ‘emperyalizmle savaşta emper yalizmin Garp’te..madiğim biliyor. bizi tutsak ederlermiş.’ Aslında bu. Mustafa Ke mal Paşa onların ağzının payım vermiş. (. iki az gelişmiş ülkenin emperyalizme kar şı işbirliği değil midir? Bugün Türkiye aynı emperyalizmin avcuna düş müştür. birisi sosyalist. yâni Batı’da olduğundan’ söz ediyor 2 66 . bize hiçbir pratik yararı olmayan NATo’n u n askeri kanadından çekilmesi. İslâm âlemini oldukları gibi. olmasını da beklemiyor.... kendilerine müttefik yapa bilirlerse o zaman Garp’te emperyalizme karşı galebe ça lacaklarına kanidirler.) Binaenaleyh. ‘Bolşeviklerle ittifak akdetmeyi kemal-i ciddiyet ve ehemmiyetle takib ediyor. Kemal Paşa ise Batılı emperyalizmlere. bundan 57 yıl önce. kendi gücümüz yetmezse ‘müsbet/olumlu’ kuvvetlerin Şark’tan yâni Rusya’dan gele ceğini biliyor. gerçekte Kemal Paşa’nın Müdafaa-i Hukuk dış politikasını uygulama sı demektir. öteki demokratik devrim peşinde olan.” Dikkat buyruldu mu. canımıza okurlarmış.. Aynı konuşmasında.. Bolşevik olmayı düşünmemekle beraber. Ama bazıları hemen seslerini yükseltiyorlar. Sovyetlerle bir siyasal belge imzalayıp saldırmaz lık paktına gitmesi. onların üzerimize saldırttığı Yu nanistan’a karşı savaşta. evet. Bakın ne diyor: " .
hâlâ yapmaktasın. o zaman.Paşa. siyasal belge üzerindeki müzakerelerde. Ecevit’in Ame rika yolculuğu öncesi “Sovyetler’den. İyiniyet gös terisini. konuşmasının daha ilerisinde ‘emperyalizme kar şı müştereken mücahedat. Ankara’yla Mustafa Kemal döneminin “ sı cak ilişkilerini” kurabilmek çabasındadır. bizim Dışişleri’nin “ şaşm az” n a To’cularını müşkül durumda bırakacak derecelere çıka rıyor. 267 . Siyasal belge konusunda da. Türkiye’nin önerdiği taslak üzerinde konuşmayı kabul etmekle beraber (as lında bu da bir ödündü). yıllarca propaganda yapmışsın. sana saldırmazlık paktı öneriyor. müştereken mücadele’de de miş. Duymuş olmalısınız. K E M A L P AŞA A N L A Ş M A L A R IN A D Ö N M E K Moskova. böyle olmadı mı? Rusların isteği. son ra bu Rusya gelmiş. Rusya’yı baş düşman belletip. Bizim Dışişleri’ndeki ‘Amerikancı’ takımının uğradı ğı zorluğu düşünebiliyor musunuz? Türkiye’yi Ameri ka’nın kıçına takmışsın. o sözlerini hatırlar mı? Bir de Atatürkçüyüz diye böbürlenir dururlar. Türkiye’ye tehdit mehdit yoktur” yollu söyledikleri onları daha bir ümit lendirdi. bir tanesi olsun. anlaşmayı sal dırmazlık paktına dönüştürmenin yollarını arıyorlardı. (11 K a s ım 1977) 7 R U S LA R IN İS TE D İĞ İ. Ruslar. şu huzurunda eğilen yönetici başlar arasında. ne yapıp yapıp. daha çok saldırmazlık pak tı esprisine uygun bir belge imzalamak. dostluğu. oldum olası.
hep de biz olduk. Türkiye’nin içişlerine karışmadan o eski iyi günlere dönmeyi arzuluyor. diyor. savaş sonrasında Stalin-Molotov-Beria kliğinin düştüğü büyük yanılgıyı hanidir fark etmişlerdir. birbirleri aley hine olan ittifaklara da girmeyeceklerdir. Ba tıklardan aldığımızdan çok olduğuna işaret etmesine ne buyrulur) ya da üçüncü dünyanın ‘mazlum’ uluslarını desteklemek artık bizim politikamız değil tnı? (Daha n a t o zirvesinde Başbakan. gerekçe bulmak da ko lay değil doğrusu.” Rusların önerdiği ne. (peki. Daha ö n ce. Yorgunu yokuşa süren biziz. Sovyetler’den aldtğımız ekonomik desteğin. Bunun üzerine Ruslar 16 M art 1921 tarihli Türk-Sovyet andlaşmasına donelim diyorlar. lâzım ama. nedeni emperyalist sistemin çarkına kapılmamış olmamızdır. Batılı müttefiklerimizin ne karar 268 . Ya o neymiş: “ Rusya’nın Türkiye’nin kurtuluşu için karşılaştığı birtakım güçlüklerde belirli yardımlar ya pıp destekler sağlaması. “ iki taraf birbirine saldırmayacaklarını beyan ettikleri gibi. önce 1925 dostluk ve saldırmaz lık paktına dönülmesi! Neymiş o. NATo’n u n g ü n e y d o ğ u k a n a d ın ı Rusya’ya karşı pekiştirmek için. Türkiye’nin Sovyet desteğine ihtiyacı yok mu.” Türkiye bunu reddediyor.“sistern’in mantığı ve çıkan gereği. dünyanın n a t o ve Varşova Paktı ülkelerinden ibaret sayılamayacağını söyleme miş miydi?) Gerçekte. Helsinki çerçevesinde kalalım. niye. Sovyetler. buna karşılık Türkiye’nin dün ya proletaryasının kurtuluşu ile mazlum ulusların kur tuluşunun bir ve aynı kavga olduğunu benimsemesi. Başbakan’m kendi ağ zıyla.” Buna da yandaş olmuyoruz. bu öneriyi Türkiye’ye reddettirmek lâzım. gerekli iyiniyeti de yardım yaparak saldırmazlık paktları önererek gösteriyorlar.
Mustafa Kemal Paşa’nm anti-emperyalist. alınmak isteniyor. hele nötron bombasıyla görece bir güç üstünlüğü nü elde ettikten sonra. böyle bir süreci başlatmışlar dır bile. Sovyetler’e ve uydularına karşı “ sertleşmeyi” gerektiriyor. Yunan gazetesi Elefteretipia’ya dayanarak bunu bildirmiş. Bu durumda. Carter’in çektiği söylevler. o zaman da bunun çare si düşünülür. beğendiniz mi? Gel de bu durumda Rus’la anlaş! Türkiye bu kafes içine alınmıştır. 269 . yiğit Türkiye’si. o eski Türkiye. n a t o çerçevesi içinde Türkiye ile Yu nanistan’ı “ barıştırmak” için bir plan geliştirmişler. Verdiği habere bakılırsa. Oysa Sovyetler’in Ankara’ya hatırlatmak istedikleri. Birleşik Ame rika ile Almanya. Bu na göre Türkiye’ye uygulanan silâh ambargosu kaldırı lacakmış. işin aslı olduğu şuradan belli ki. üzerinde konuşmuş tuk. ayrıca Yunanistan’a Ege Adaları’na karşı bir Türk saldırısı olasılığı için NATO garantisi ve rilecek. tam bağımsızlıktan yana.lar almış olduğunu tartışmamış mıydık? Sistemin çıkar ları. bu kere ünlü Al man gazetesi Süddeutsche Zeitung bir başka ucundan kapak kaldırıyor. NATo’nun güneydoğu kanadın da Türkiye ile Yunanistan’ın ulusal çıkarları için birbirIeriyle dalaşmalarına fırsat verilir mi hiç. Afrika’daki ayaklan malara karşı bir ara takınılan müdahaleci tavır bunu yansıtıyor. Ekonomisi iflasın eşiğine getirilen Türkiye’nin duru munu düzeltmesi için Batılı devletler para muslukları nı açacaklarmış. Nasıl. ‘sistem’in çı karları elbette sisteme dahil böyle ufak tefek ülkelerin ulusal çıkarlarından önce gelir. Düşünülmüş kardeşim. Buna karşılık Yunanistan’ın Ortak Pa zar’a 1980’de tam üye olması için sürdürülen görüşme ler hızlandırılacak. Baksanıza.
Kuzey’den destek ve güvence aramış. bağımlı politika mı izlemiş. onun dış politikasına uygun bir uy gulama olarak yapılmış olması! Malûm ya. Mustafa Kemal Paşa’nın Kuva-yı Milliye’nin ilk günlerinden başlayarak. 23 Mayıs 1920’de Fransa’nın Danimarka’daki Bü yükelçisi Paris’teki Dışişleri Bakanlığı’na bir telgraf yol lar. bu anlaşmaların günümüz için geçer siz sayılması gerektiğini ileri sürerken. Bunun askeri amaçlı bir gezi olduğuna şüp he var mı? Danimarka’daki Fransa Elçisi’ne göre de yok. üç hafta boyunca Sovyet Sanayi Merkezleri’ni.tutmuşlar müzakereler boyunca 1925 anlaşmasından. saptkdığı ve geliş tirdiği Sovyetler Birliği politikasına bir göz atabiliriz. M usta fa Kemal’in Moskova’ya Azerbaycan üzerinden Musta fa Efendi adında bir mülâzım gönderdiğini bildiriyor. hayır. M ustafa Kemal ‘Destur. politikasını Tür kiye’nin çıkarlarına göre bağımsız tutmuş. Hayli ilginç bir telgraf doğrusu. kaytardıkları nok ta neresi biliyor musunuz. bismillah’ deyip. bunlara bağlı. Demek ki. (9 Temmuz 1978) 8 TÜ R K-S O VYET İLİŞKİLERİNİN TEMELLERİ Söz açılmışken. her ikisinin de Mustafa Ke mal Paşa tarafından. Bu Mustafa Efendi. Aramış dâ. ama Batı’dan 270 . 1921 anlaşmasından dem vurmuşlar. hanidir Amerikan kaşığıyla Alaman şe yini yemekteyiz. özellikle savunma sanayi merkezlerini gezecektir. Bizim sağcı ve Amerikancıların. Kurtuluş Savaşı’na başladığı ilk anlardan itibaren. Şundan ki.
Mustafa Kemal Paşa tarafından Sovyet Dışişleri Komiseri’ne gönderilmiş. Kemal Paşa’nın o tarihi mektuplarım da hatırlayıverdim. geçemez. İngiliz Harbiye Nezareti’nin İstanbul’dan aldığı bir haberi Paris’e geçer. hay li altınla birlikte Erzurum’a düşer. o tem silciyi de tutuklatır. Tiflis/Erzurum bağlantısını sağ lamak için harekete geçtiğini bildirmektedir. çünkü 30.” Kemal Paşa bu mektubunda sö mürgecilik politikasını cinayetten sayıyor.gelen belâyı defetmek için Kuzey’den güvence gerektiği ni o şaşmaz gerçekçiliğiyle saptamış! Uygulamadan bir örnek mi istediniz. Kemal Paşa şunları söylüyor: Bir yandan Avrupa emekçi çevrelerinde Sovyet Cumhuriyetleri’nin yarattığı üstün ahlâk otoritesinin. hayır: 1920 Ağustosu’nda. topunu Annamite adındaki Fransız torpidosuna bindirip İstanbul’a göndertir. Oldu olacak. Beyaz Ruslar Bolşeviklere karşı iç savaş ör gütlüyor. oradan Rusya içleri ne doğru harekete geçecek. o kadarla da kal maz. Fransız işgal komiserliğinin Trabzon’daki temsilci si valiye çıkıp. Haber de haberdir hani. ayrıca burju 271 .000 kişilik bir Bolşevik kuvvetinin. O böyle yapar da Ruslar bundan geri mi kalır. hay hay! 1920 Temmuzu. Evet. öte yandan İslâm dünyasının Türk ulusuna karşı duyduğu sevginin. Ermenilere karşı Türkleri desteklemek için! Bunu da sinek pislemedik bir yere yazıverin bakalım. Albay Annoyef diye bir Wrangel heyeti. Londra’daki Fransız Askeri Ataşe si. bunu protesto etmeye kalkışınca. Birincisinin tarihi 20 Kasım 1920. bugüne kadar Batı emperyalizmini sabır y ad a cahillik sebebiyle destekleyenlerin uyanıp birleşmesine elverece ğine inanmaktayız. Tıflis/Alekssandropal demiryolunu tutarak. Ermenistan’a karşı Kuva-yı Milliye’yi desteklemek. çünkü Mustafa Ke mal bunları Erzurum’da tutuklatır.
O Batı’ya ki. M ustafa Ke mal tarafından ‘gizli’ olarak yazılmış.va iktidarlarının er ya da geç yıkılacaklarına kesin inan cını belirtiyor. Kuva-yı Milliye’yi zayıf düşürmek. (. bir kader ortaklığı yaşamışlardır. Dışişleri’nde ‘gele neksel Batı’ dostluğundan. yaprak II.. ayrıca teknik gereçlerle sağlık gereçlerinin ve aynı zamanda Sovyetler’in isteği üzeri ne Doğu’da harekâta girişecek Türk birliklerinin bakı mının sağlanmasını rica ederim. bunun Ankara için anlamı Mustafa Kemal’in anti-emperyalist Müdafaa-i Hukuk doktrinine dönmek olmalıdır. emperyalizme karşı yalnız ortak bir cephe tut makla kalmamışlar.” Sovyet Dışişleri Bakanlığı.. M oskova’ya ile tilmiş.. Türk kuvvetleri emperyalist Ermenistan’a karşı askeri hare kâta girişecek ve Azerbaycan’ın Sovyetler’e katılmasını zor kullanarak sağlayacaktır. Sovyetler bugün o günlere dönelim diyorsa. uygulamada da eylemsel bir bera berlik. 1920’de kayıtlı bu belge de gösteriyor ki. Dahası var.. o günlerde İngiliz servisleri Doğu ve Güneydoğu’daki Kürt aşiretleri arasında cirit atıyorlardı. Oysa. Türkiye’nin kaderini Batı’ya bağladığından söz ediliyor. Türkiye Dosyası 1. Türkiye ile Sovyetler. Sovyet kuvvet leri Gürcistan’a karşı askeri harekâta girişirse. yukarki mek tubunda Atatürk “ Kafkasya’dan püskürtülmelerini” sağlamak için Sovyetler’le işbirliği yapmıştır. Mustafa Kemal Paşa ile Lenin dö neminde. raf 2. isyan 272 . Hadi ona da bir göz atalım: " . Amaçları belli.) Halkımızın öteden beri yaşamakta olduğu topraklan işgal eden emperya listlerin kovulması ve öte yandan ortak mücadelemizin sürdürülmesi için beş milyon altının verilmesini ve mik tarı yapılacak görüşmelerle saptanacak silâh ve cepha neyle güçlendirilmemizi. İkinci mektubun tarihi 26 Nisan 1920.
top raklarımızda bir sürü yer vermişsek?. şim dilik ilk taksit olarak. Kendisine nezaketle ve askerce. 3 . beş milyon altının ve ka rarlaştırılacak sayıda cephane ve d iğe r savaş m akine teknik 273 .” Peki ya. Bolşevik güçleri Gürcistan üzerine askeri harekât yapar. ya da izleyeceği politika ve göstereceği etki ve nüfuz ile Gür cistan'ın da B olşevik birliğine girm esini ve içlerindeki İngiliz güçlerini çıkarm ak için bunlara karşı harekâta başlam asını sağlarsa. bir İngiliz subayının Osmanh topraklan üzerinde işi yoktur.larda oyalamak. Tü rk iye Hükümeti de em peryalist Erm eni Hüküme ti üzerine bir askeri harekâtı yöneltm eyi ve Azerbaycan Hüküm eti’ni Bolşevik d evle tle r grubuna sokm ayı yüküm lenir. İngilizlerin yerini alan Amerikalılara. (10 Temmuz 1978) M ERAKLISI İÇİN NOTLAR Ankara Hükümeti ite Sovyetler Birliği arasındaki ilişkilerin ku rulması ve geliştirilmesi. 26 Nisan 1920’de Büyük Millet Mec lisi Reisi Mustafa Kemal imzasıyla ‘Moskova Hükümeti’ne gön derilen bir öneriyle başlar.. durumu kesin olarak bildiriniz. Alay Komutanı’na Mustafa Kemal’in emri hepimiz için açık bir ders sayı labilir: “ Kim olursa olsun. Em peryalist hüküm etlere karşı harekâtı ve bunların egem enliği ve sömürüsU altında bulunan ezilen insanların kurtuluşu amacım güden Bolşevik Ruslarla çalışm a ve hare ket birliğini kabul ediyoruz. 2 . Bu ajanlardan birisinin bölgesine gel diğini haber veren Malatya’daki 15. Öneri aynen şöytedir: “ı. Önce m illi topraklarım ızı işgal altında bulunduran em peryalist güçleri kovm ak ve ilerde em peryalizm e karşı m eyda na gelecek ortak m ücadelelerim iz için iç güçlerim izi kurtar m ak üzere.
araçlar ve sağlık araçlarının ve ya ln ız Doğu’da harekât yapa cak güçler için yiyeceklerin Rus S o vye t Cum huriyeti’nce sağ* lanm ası rica olunur. mültecilerin ve istekleri dışındaki se beplerden dolayı göç etm ek zorunda kalan tüm göçmenlerin de bu bölgelerde serbestçe yapılacak bir referanduma katıla bilm eleri. 6) Boğazlar sorununun çözüm lenm e sinin Karadeniz'de kıyısı olan devletlerce toplanacak konfe ransa sunularak görüşülmesi. bunların yerlerine geri getirilm esini doğal sa yıyo ruz. Başında Ankara Büyük M il let M eclisi bulunan yeni Tü rk Hüküm eti’nin dış politikasının tem ellerinin ilkelerini Rus S o vye t Hükümeti büyük bir m em nunluk duyarak öğrenm iş bulunmaktadır. Kürdistan’ın. 8) Her türlü ec nebi nüfuz alanlarının ortadan kaldırılm ası. Lazistan’m. S ovyet Hükümeti olarak. Bu ilkeler şunlardır: ı) Türkiye'nin b ağım sızlığının ilânı. 274 .” Bu mektuba. O da şöyledir: “S o vyet Hükümeti. 4) B üyük M illet M eclisİ’nce alı nan karara göre. 3) Arabistan ve Su riye’nin birer b ağım sız devlet gibi ilânı. kendi kaderlerini kendi eliyle tayin etme hakkının tanınması. 2) itira z edilm eyecek kadar Tü rk toprağı olan toprakların. 7) Ecnebi devletlerin mali kont rolüne ve kapitülasyon rejimine son verilm esi. s s c b adına Dışişleri Halk Komiseri Çiçerin im zasıyla 3 Haziran 1920’de ‘resmi’ bir cevap verilmiştir. 5) B üyük M illet Meclisi yönetim indeki yen i Tü rk devleti ne ait topraklarda yaşamakta olan milli azınlıklara. T ü rk devletine bağlanm ası. Doğu Trakya’nın ve bütün Tü rk Arap halklarının karma olarak ya şa d ıkları devlet topraklarının. Avrupa’nın en serbest hüküm etlerinde yaşayan m illi azınlıklara tanınan tüm hakların tanınması. Batum bölgesinin. Türkiye Ermenistanı’nm. her iki m illeti tehdit eden ecnebi em peryalizm e karşı ortak m ücadeleye katılma isteğinizi açık layan ve kendisi ile düzenli ilişki kurm ak isteyen yazınızı al dığını doğrulam akla şeref duyar.
diplom atik görüşm elerin. Büyük Millet Meclisi’ne yardım edeceğini umar. Pazarlık uzun sürmüş. buna karşılık Çiçerin'in Sovyet propagandasının ilke leriyle. Tü rk m illetinin bağım sızlığı ve egem enliği uğruna sürdürdüğü kahramanca m ücadelesini tüm dikkatiy le izliyor ve Türkiye için zor olan bu günlerde.” İki belge karşılaştırılınca. diplom atikyazışm a dilinin özelliklerinden yararlandığı açıkça görülüyor. ilgili tarafların çağrısı üzerine her an. d iğer taraftan Ermenistan ve İran arasında.Bolşevikler alttan alta türlü fı rıldak çevirdikleri halde. Tü rk ve Rus hal kını birleştirecek bir dostluğun sağlam tem elini kurabilm ek ten büyük bir m utluluk d uyu yor. kesin sınırların çizilm esine. Her halka kendi kaderini tayin et me hakkının tanınm ası ilkesine sonuna kadar bağlı olan Rus Sovyet HükUmeti. kendi kaderlerini tayin etme olanağına sahip halkların hakları ve adil bir biçimde. Biri şu: Mus 275 . sonunda Türk/Sovyet anlaşması gerçekleşmiştir.Rus S ovyet Hükümeti. ezilen halkların kurtuluşu gibi şan lı bir davaya dayanan askeri harekâtlarınızı em peryalist hükü m etlere karşı sürdürürken. bir ta raftan Tü rkiye. O sı rada Kafkasya’da ingilizler'in örgütlediği Kafkas devletlerini ele geçirmek için -başta Stalin. Mustafa Kemal için önem li olan Ermenistan konusudur. ‘halkların kendi kaderlerini kendileri nin tayin etme’ ilkesinden dem vuruyor. Çiçerin Ermeni konusundan ancak dolaylı olarak söz ediyor. Burada hatırlatılması yararlı iki nokta vardır. neye karşılık neyi istediğini açıkça belirtmiştir. bu işte arabulucu g ö revini üstlenm eye hazırdır. Büyük M illet M eclisi’nin çalış m alarını ve bu ideallere göre davranma kararınızı dikkate alıyor. doğrudan doğruya diplom atik ve konsolosluk iliş kilerinin kurulmasını önerir. Rus S ovyet Hüküme ti. Rus S o vye t Hüküm eti. Rus S o vye t Hüküm eti. Tü rk iye He Rusya arasındaki iyi kom şuluk ilişk ile rin in ve sürekli bir dostluğun kurulm ası amacı ile. Kemal Paşa’nın kartlarını açık oynadığı.
İngilte re Kralı VIII. Fransızlarla Hatay. Yine de. Türkiye Cumhuriyeti.sorunu vardı. Sovyetler’le yaptığı ilk anlaşma ya sadık öldü. ku zeyini güvene almak. Batılı em peryalist ülkelerle uyuşm adı. Boğazların savunmasında ortaklık istemek. 276 . Sovyetler’le ittifak bile yapılsa. güneyine açılmak zorundadır. Mustafa Kemal. (Anado lu’da kurulmuş bütün devletler. yeter. Mustafa Kemal’in taa o zaman işaret ettiği gibi. Türkiye. Nasıl düşünebilirdi ki. Oysa. dış politikada. gerçek ten ‘her halkın kendi kaderini kendisinin tayin etmesi’ ilkesine uygun davrandığı epeyce su götürür. Rusla rın gerekçeleri vardı. ama bunun tepkisi dostluk ve saldırm az lık anlaşmasını feshetmek. H ititler’den B izans’a kadar. sadece Tatarların başına gelenleri şöyle bir düşünmek. Kaldı ki. bunların bir kısmı haklı da sayılabilirdi (savaş içinde bazı Türk iktidarlarının Nazilerle birlikte Rus ya ’daki Türk toprakları üzerinde pazarlıklar yapm ası kantarına dokunm uş olabilir). Türkiye üzerindeki ‘emellerini’ hiç de giztemiyordu. doğu illerimizde hak iddia etmek olmamalıydı. Türki ye ’yi NATo’nun kucağına aslında bu itmiştir.tafa Kemal öiünceye kadar. Sovyet ik tidarının. Kurtuluş Savaşı’nda karşısında olduğu emperyalist Batılı ülkelerle bir ittifak sistemine girm eyi asla düşünmemiştir. Hatırlanacak ikinci nokta. 1936/37’de bile. Edward İstanbul’a Mustafa Kemal’in ayağına kadar geldiği halde. bu ‘Bolşevik olm ak’ değildir. Sovyetler’in Türkiye’ye karşı takındıkları olum suz tavır. s s c b sınırları içindeki Türk ve Müstümanlara.) Bu da S o vyetle r’le iyi ilişkiler. dostluk ve saldırmazlık paktı gereğini içerir. jeopolitik yeri gereği. ikinci Dünya Sayaşı’ndan sonra. Bu pekâlâ Batı’yla bir yakınlaşma konusu yapılabilirdi. Mustafa Kemal Paşa’mn en doğru tercihi yaptığını sanıyorum . M usso lini îtalyası. aynı durum da bulunmuşlardır.
şey değildir. öteden beri devletim iz ve ulusumuzca riayet edilmişti.” Mu s ta fa Kem a l Ocak 1920 .. Bu kayıt da bizim için yeni bir.. “. Gerçekten de gayrimüslim lerin Osmanlı Devleti ve ulusu bağrında yararlandıkları ayrıcalıklar üç yü z yılı aşkın bir süredir fazlasıyla mevcuttur..Kulağımıza küpe. Gayrim üslimlerin can ve mal güvenliği. her türlü hakları ve gelişmeleri için gereken her şeye.
Evde Türkçe konuşurlarmış.. Takuhi Hanım sürekli ağlıyor. görenekleri de Anadolu görenekleri. Takuhi Hanım. İzmirli olduğumu öğrenince. Bir öğle sonu. çocukluğunun. gözyaşlarını bu tülbentin ucuyla sili yordu. Öğrendim ki anasıgil İç Anadolu’dan tehcir sı rasında (büyük bir olasılıkla daha önce) Fransa’ya hic ret etmişler. belki de ilk gençliğinin uzak yıllarından sisli bir mutluluk manzarası halinde belleğinde pırıldıyordu. Bütün bunlar olurken. İnanılmayacak kadar güzel. başına bütün Anadolu kadınları gibi bir tülbent örtmüştü. Olay. ben kah vemi içerken o eski bir gramofonda Türkçe şarkılar çal dı. metroya atlayıp 279 . 1950 yıllarının başında geçiyor.. Arkasından kahvemi az şeker li mi. Bana açık bir İç Anadolu Türkçesiyle önce ne reli olduğumu sordu. sık sık da iki elini havaya kaldırıp “ Sebep olanlar kah rolsun!” diyordu. çok şekerli mi içtiğimi öğrenmek istedi. Bu iki şehir. Ben Takuhi Hanım’a Paris’te rastladım.1 ÖNCE DUYGUSAL. ay ışığı tenli bir Erme ni kızı. ina nılmayacak kadar iri siyah gözlü. aca ba Yozgat’ı ve Bursa’yı görmüş müyüm. onu merak et ti. Hayatıma Maria Misakyan diye bir kız girmişti.
sevdi ği Türk müziğini çaldtrabilmek için bir saz heyeti ara yınca. bir türlü bulamadık. Taşn. Zaten sonradan hayli ün kazanan Maria Misakyan şiirini yazışım da bunun üs tünedir. yandan’ı çalmışlardı. Danfert Rochereau dolaylarında birtakım güleç Ermeniier bulmuştuk.aksutyun örgütünde çalışırdı: Oldum olası Türklere düşman bir örgüt. pasaportları Nansen pasaportu denilen bir pasa porttu. Var 280 . Türki ye’den gitme Ermenilerin oralarda kendilerini ne kadar “ gurbette” hissettiklerini bana en iyi anlatan. bu yaş lı Anadolu kadınının Kasabamın Koyunları türküsü eski gramofonda çalarken döktüğü tertemiz gözyaşlarıdır. Bu pasaportu taşıyanları galiba o tarihlerde Tür kiye’ye almıyorduk. bin bir zorluk çıktı. kemençeleri ve bütün o Anadolu çalgılarıyla gelip !mapusane çeşmesi yandan akıyor. o tarihte Fransız gizli servisleri nin bunlara yardım ettiğini de öğrenmiştim. Nâzım Hikmet’i kurtarmak için Paris’te yaptığımız toplantılarda. Takuhi Hamm’ia tanışmamız böyle oldu. Türklerin “ zalimliğini. Savarş adın daki bu delikanlı. udları. bu kız ille benimle birlikte Türkiye’ye gelmek. ama Ermenilerle olan ilişkilerimizi duygusallıktan ayırmamız mümkün müdür? Maria’nin uzak bir hışmı aklımda yanlış kalmadıysa. Birlikte M aria’yı Türkiye’ye getirmenin çareleri ni aradık. insan yiyicili ğini” anlata anlata bitiremezmiş! Oysa. Duygusal şeyler bü anlattıklarım. Gittim. aziz dostum Agop Arad’ı buldum (bu dediğim epeyce sonra İstanbul’da oluyor tabii). aile büyük lerinden o kadar dinlediği bu efsane ülkesini gözleriy le görmek istiyordu. toplantı günü kanunları. Doğrusu Maria Misakyan da etkilemiştir beni. Getirmeye kalkıştık.gittik.
heyecanlarını katmışlardır. Hepimiz. Kim ne der se desin.tan’ı. duyarlılıklarını. — “ Sebep olan lar kahrolsun!” diyordu ya. açık ça bir gizli Ermeni terörist örgütünün üstlendiğini bil diriyor. bin yıl lık arkadaşız. Anadolu halkı arasındaki uyumun mükemmelliği su gö türmez. ben bu kanlı ve karanlık işlere girişenlerin o ya kından tanıdığım Ermenilerden olduklarına. niye durup dururken birbirimize kı 281 . ellerini göğe kaldırarak. Barkef. İnönü Stadı’nda kapalı tribünlerde birlikte sey redilmiş Galatasaray maçlarına kadar. Ermeniler dost olarak yalnız benim kişisel hayatıma mı girmişlerdir sanırsınız? Yanlış. Barkef’i. Büyük şehirlerimizdeki bazı terörist eylemleri. Türk yaşama biçiminden Türk işleme sanatlarına. Yurtdışındaki görevli Türk diplomatlarına bir kaç yıldır üstüste yaptıklarım biliyorsunuz. inceliklerini. Keğam’ı nasıl unuturum? Vartan o upu zun boyun atkısını Paris gecelerinde kuyruklu yıldız gi bi sürükleyerek dolaşır. Bütün bunları neden yazdığımı haberleri biraz olsun yakından izleyenlerimiz çoktan fark etmiş olsalar ge rektir. onlar bin yıllık Osmanlı sentezi içerisinde çok büyük katkıları olan Anadolu ve İstanbul efendileridir ki. daha sonra da Batılı emper yalizmin onları kışkırtmakta yarar görmesiyle başlar. olabilecek lerine ihtimal veremiyorum. Osmanbey’deki eski Suna Pastanesi’nden tutun. Strasbourg-St. acılardan ve sevinçlerden geçmiş ço cukları olalım da. Takuhi Hanım. Lüb nan’da yayımlandığı bilinen bir Ermeni gazetesi. yoksa nasıl 900 yıl sızıltısız yaşardık? Hırgürün çıkması Çarlık Rusyası’mn. yerden göğe haklıydı. Türk musikisinden Türk mima risine. Keğam’la derseniz. bin yıllık ortak laşa bir kültürün. Deniş metrosunun yanı başındaki kahvede gece yarıları bir tek bira atmak için beni beklerdi.
. Rumları. Fransa bölgesi..) Barışsever Ermeni un surların maksat ve gayesi. Ermenistan bölgesini alır.. Sykes. bu nun için de buldukları en iyi çare.yalım. Bulgarları. (17 Ekim 1978) 2 . bu suretle Ermeni duygu larının beşiği ve merkezi olur.. (. Birinci Dünya Savaşı öncesinde Osmanlı İmpara torluğumu paylaşmayı öngören gizli anlaşmaların en ünlüsü. (. Eski Roma veya küçük Ermenistan kısmının Fransa’ya ilhakı ve ekli haritada (san) ile gösterilen kıs mın da Rusya’ya katılması.) 2/ Fransa. Ermeni halkı en az olan Er zurum. Gerçekten de. Ermenistan’la ilgi li olarak şunları demiştir: " . bildiğiniz gibi Sykes-Picot anlaşması denilen an laşmadır.. bu anlaşmada. Hepinizi ilgilendireceğini sanıyorum. Sırpları nasıl kışkırttılarsa Ermenileri de öyle kışkırt maktan ibaretti.. onun için konu da biraz yayılacağım..) Bu çözüm tarzının ya rarları şunlardır: 1/ Rusya. SONRA BELGESEL Takuhi Hamm’m kahrolmasını istediği sebep olanların başında kim gelir? Az buçuk tarihe bulaşmış herkesin bu soruya vereceği cevap belli: Çarlık Rusyası. Van ve Bitlis’i alır. Mr.. İngilte re. Bıı işin içinde bir bit yeniği var. (.. Amerika ve Fransa. kendi sınırlan içinde gelişip 282 . çeşitli dil ve din den halkları Osmanlılık kavramı içinde eritmeye çalışan imparatorluğu dağıtmayı kararlaştıran bunlardı..
Rusya Ermenistam’ndaki 1. Ame rika. bağımsız bir Ermenistan yaratılıyor..” Burası böyledir ya. Trabzon’dan Adana’ya kadar uzanan büyük Erme nistan rüyasına karşıdır.” 283 . Kafkasya ve Azerbaycan’daki anarşistsosyalist Ermenilerle karışmak istemiyorlar. sınırlarının tesbiti ise kime bırakılıyordu.. onlarla hiçbir zaman beraber yürümemişlerdir.. Peki Batıklar Ermenistan’ı bölmek fikrinden vazgeçmişler miydi ? Hayır. En büyük zorluk.5 milyon Ermeniyle birleşip Ermeni Krallığı nı meydana getireceklerdir. Kendilerini aptalca hareketlerinden dola yı azarladım.. hem de Anadolu hareke ti ile işbirliği yaptılar. ” Sykes-Picot anlaşması. Hakiki bir seçim yapılırsa çokluk daima Ermenilere düşman grupların eline geçecektir. Aharonyan beni ziya rete geldiler. çünkü Ruslar hem bu gizli anlaşmayı açıkladılar. İngiltere yine de Ermeni komite cilerine 25 bin tüfek vermekten kendini alamaz. öyledir ya. bunu Sevres andlaşmasındarı biliriz. Ermenis tan’da hiçbir yerde Ermenilerin çoğunlukta olmaması dır. Hakikat ve man tık. İngiliz Dışişleri Bakanlığı gizli arşivinde Vansittart’dan Lord Curzon’a yazılmış 11 Ocak 1920 tarihli gizli rapor müthiş gerçeği açıklamaktadır. Sovyet devriminin gerçekleş mesi yüzünden gerçekleştirilemedi. hadi söyleye yim: a b d Başkanı Wilson’a! O dönem kanlı bir dönem di. Anadolu’ya dağılmış 500 bin Ermeniyle. Şayet böyle düzensizlik edip komşularına ta arruz ederlerse. İran ve İstanbul’daki Ermeniler.. Hâttâ Lord Curzon şöyle yazar: Bogos Nubar Paşa ve Mr.ileriemek olup. Türkleri öldürmeleri için verdiğimiz silâh ların AzerbaycanlIlara karşı kullanılmasının aptallığını anlattım.. kendilerini Milletler Cemiyeti’nde tut mayacağımı söyledim. " .
Hem de ne kesmek!. Takuhi Hanım. büyük acılar çekmiş insanların o her şeyi anlamış bilgeliğiyle ellerini havaya kaldırıp “ Sebep olanlar kahrolsun” demiyor muydu? Doğrusu budur. Geçmişin acılarını deşmekte yarar yok. bir eve doldurduğu sek sen kadar zavallının kapıdan çıkarken birer birer kafa larını parçalam ış. Ermeniler. Ermeniler Türkleri kesmişlerdir de. Türk Ermenileri kesmemişler midir? Bir kere iş şirazesinden çıkınca ölenin haddi he sabı olmaz. raporunda şu korkunç olayı anlatıyor: Türk kırımı. Se bep olanlarsa. hiç değilse Ruslar olayın gerçek yüzünü biliyorlar.Lord Curzon’un kaygısı boşuna. Her türlü savunmadan yoksun ve silâhsız 800’den fazla Türk öldürülmüştür. Biz zat müteahhit. ‘emper yalist çıkarları için bu halkları birbirine karşı kışkırtan düvel-i muazzama’ idi. Ellerinde o bölgede bu lunan görevli subaylarının raporları bulunuyor çünkü.. Sykes-Picot anlaşması. Büyük çukurlar açılmış ve zavallı Türkler bu çukurların başı na götürülüp hayvan gibi boğazlanmış ve bu çukurla ra doldurulmuş. iç li dışlı yaşamış Ermeni ve Türk halkları değil. Batılılar Türklerin yaptığı kırımı abarta dursun. yâni herhalde eşkıya tarafmdan düzenlen memiştir.. Anadolu’da yüzyıllarca kardeş kardeş. Ermenilerden birisi sayarmış: “ Yetmiş mi oldu? On kişi daha alır. o dönem kanlı bir dönemdir. eğlenmek için. ikiye bölünüp yarısının Çar 284 . kes” deyince on kişi daha keserler ve çukura atıp üzerine toprak örterlermiş.” Dedim ya. Bu Ermenilerin adlarım iyice bilemediğim için burada anamayacağım. bir doktor ve müteahhit tarafından düzenlenmiş.. Sözgelişi Rus ordusunun komutanı General Odişelitze. Ermenistan’ın tek ve büyük olarak yaratılamayacağım. Türkleri elhak kesiyorlardı.
İngiliz Savaş Bakanlığı’nın İstanbul’dan aldığı bir haberi Paris’e şöy le bildirir: “ 30 bin kişilik bir Bolşevik kuvveti...” Çok açık ve seçik olarak görülen şudur. Türkiye’de Hâkimiyet-i Milli ye rejimleri. Rusya’da Bolşevik. yarısının Fransa’nın denetime verilece ğini belirtmiyor mu? Ermenileri onlar yiyeceklerdi. Kafkas topraklarından İngilizlerin piiskürtülmesini sağlarsa. daha işin başlan gıcında işbirliği yapıyor. Türkler yönünden görünüşüne bakalım. Lenin ve Mustafa Kemal. Sovyet kuvvetleri Gür cistan’a karşı askeri harekâta girişir veya onu diploma tik yoldan Sovyetler’e katar. (18 Ekim 1978) 3 T A Ş IN A L TIN D A K İ Ç A P A N O Ğ LU Batılı emperyalizmin kullandığı sözde Ermeni milliyet çiliğine karşı. Londra’daki Fransız askeri ataşesi. Demiştim ya. Türk kuvvetleri..” Bu. iki yeni re jim. olayın Ruslar yönünden görünüşü! Şimdi bir de. 1920 Ağustosu’nda. emperyalist Ermenistan’a karşı askeri harekâta girişme yi taahhüt eder ve Azerbaycan’ın Sovyetler’e katılması nı zor kullanarak sağlar.lık Rusyası’nın. Tiflis/ Aleksandrapol demiryolunu tutarak. Kafkasya’dan ve Anadolu’dan emperyalist leri ve emperyalistlerin denetlediği sözde milliyetçi ha 285 . olur mu? M. Ermenistan’a kar şı Türkleri desteklemek ve Tiflis/Erzurum bağlantısını sağlamak üzere harekete geçmiştir.. Ke mal Paşa 26 Nisan 1920’de Moskova’ya ilettiği gizli bir yazıda şunları yazmaktadır: " .
. Basında çıkan haberlere bakarsanız köklerini eski Ermenistan olaylarına dayandıran bu ör güt Sovyetler’den ayrı bir Ermenistan davası güdüyor. An kara ve İstanbul’daki bazı resmi dairelere bomba atıl ması gibi. ayrıca Azerbaycan’a ait Nahcivan ve Karabağ bölgesiyle. Sirkeci vapur iskelesinde bir kişinin ölümü 286 .. Robert Nazaryan ve Stepan Zatikyan’ı tutuklamış. otuz kadar kişinin ölümüne neden olmuştu. M oskova’nın İstanbul hükümetlerine karşı ör gütlenen Anadolu devrimini desteklemesinden daha do ğal ne olabilirdi ki? Peki yakın tarihin bu olaylarım günümüze nasıl bağ larız? Şöyle mi? 8 Ocak 1977’de Moskova metrosunda bir bomba patlamış. Aralarından Helsinki grubu adı altında bir hücre oluşturmuşlar. İşin güzeli nedir derseniz. Ruslar bu işin peşini bırakmadılar. vaktiyle Bogos Nubar Paşa’yla Şe rif Paşa’nın Kürt Ermeni ittifakına sayfalarında yer ve ren İngiliz basını bu olayı da şıp diye yakalamış. bizim yaşadığımız bazı terörist hareket ler var: Galata Köprüsü’ne konan bomba olayı gibi. Türkiye’deki Ermeni (!) toprak larını istiyor.reketleri süpürmekte güçbirliği yapmaya karar vermiş lerdir. Ruslar bunlardan Şahin Arturya. gittikçe anlaşılıyor ki olayı ulusal birlik örgütü diye Ermeni milliyetçisi bir grup düzenlemiş. itibar ederler. Öte yandan. Mütarekede bu beyaz Ruslara İstanbul hükümetleri ve padişah şehri işgal eden müttefiklerden birisiymiş gözüyle bakar. İstanbul hükü metleri ‘beyazlardan’ yana olduklarını bu kerte belli edince. Bunun nedenini anlamak zor değil Bolşevik devriminin Rusya’dan kaçırdığı beyaz Ruslar (50 bin do laylarında oldukları söylenir) paldır küldür İstanbul’a dökülmüşlerdi. Finan cial Times'de hem açıklıyor hem yorumluyor. gütmekle kalmıyor.
Doğ rusu ya. emperyalist odaklar yok mudur acaba? Sovyetler’deki bölücülük hareketi Ermenilere özgü bir hareket sayılamaz. Ermeniler için de aynı yoldan bir çıkış aran dığı söylenebilir. on iki kişinin yaralanmasına neden oian bomba ola yı gibi. ya da Stalincilikten bir türlü tam anlamıyla sıyrılmadığı için değil. bu ülkeyi küçük düşürmek için bütün dünyada geniş çaplı bir propagan da etkinliğine girişmişlerdir. Bunu yapanlar da Ermeni örgütleri. elli yıldır sesi soluğu çıkmayan bu örgütlerin. işte bura 287 . ya da açıkça yazarak üstleniyorlar.ne. Nazilere eş ¿ir Yahudi düşmanlığının merkezi olarak gösteril mektedir. Bu olayları. ay nı Ermeni örgütlerini kırk yıl süren kış uykuları boyun ca el altından besleyen. aynı zamanda Türkiye’de ve Rusya’da yeniden bir ta kım şiddet eylemleriyle ortaya çıkmaları insanı düşün dürüyor. yıllarca Sovyetler Birliği’nden ya na görünmüş olan Siyonizm ve uluslararası Yahudi ör gütleri elbirliğiyle harekete geçmişler. 1920’lerde olduğu gibi 1970 sonlarında da bu yeni terörizm ve bölücülük hareketinin kökeninde. Türkiye için durum daha ilginç: Nasıl Türkiye’nin doğusundaki Kürtçülük hareketleri. gel de benim bir süre önce verdiğim bir bilgiyi hatırlama: Stokhoim’da toplanan bir Ermeni Kürt ittifak komitesi toplantısını Yunanlılar finanse etmişlerdi. şimdi bazı Batılı solcu gazetelerde sosyalizmin uygulanmasında teklediği. Sanıyorum ki. Ermenilerin kurtu luş eylemleri de bu hareketle birlikte belirmiş. Kıbrıs olayıyla bir denbire yoğunlaşmaya başlamışsa. Söz buraya geldi mi. hem Beyrut’ta ba zı kişiler gazetelere telefon ederek. gelişme yoluna girmiştir. sadece ırksal nedenlerden yerilmekte. Daha düne kadar sosyalist devrimin kalesi sayılan Rusya. hem İstanbul’da.
Ne ilgisi mi var.. ne hikmetse. Ben size bir şey söyleyeyim mi. 1965 yılının Ocak ayında Etiyopya’nın merkezi Adisababa’da kiliselerara288 .da yine Takuhi Hamm’ın gözleri yaşlı olarak kahretti ği o sebep olanların üzerine parmak basmış oluyoruz... Türkiye’deki anarşi ve terörü sadece ülkücülere ya da solcu geçinen küçük terörist gruplarına bağlamak. genel yerlere bomba atılması vs. kilise ayini.. Gel de aradaki bağlantıları arama. resmi dairelere. komitacılık. Türkiye’nin Kıbrıs’ta işlenen cinayetlere kayıtsız kalamayacağım kanıtlamasından sonradır. Bilmem haberiniz olmuş muydu.. üstesinden gelinebileceğini hiç sanmıyorum. postayla gönderilen bombalı paketler. Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin. bağımsızlı ğını ve tarafsızlığını kıskançlıkla koruduğu zamanlar da da. ciddi bir yanılgıyı içeri yor. tam tersine. ufak tefek gazete broşür yayım. (19 E k im 1978) 4 K U L A Ğ IM IZ A KÜ PE O LS U N . Galiba ağzımdan şöyle bir lâf çıktı: Yıllardır saman al tından su yürüten Ermeni komitacılığının birden su yü züne vurması. Kıbrıs olayından sonra ansızın çok eskilerde olduğu gibi silâhlı eyleme dönüşüyor: Bü yükelçilerin öldürülmesi. onun için de Megalo İdea’nın Ermenilerle ilgisini araştıracağım. N A To’y a ve CENTO’y a tam teslim ol duğu zamanlarda da.. bakalım göreceğiz. Sorunu kapsamlı olarak ele almadıkça.
Yunan işgali sırasında Ermenilerin. Atina’da. Bunun tarihsel anlamda ne demek olduğunu kav ramak isteyenler. Başpiskopos Makarios ile Türk düşmanlığında anlaşmasına da şaşmayacağız. hele Türk düş manlığı dediniz mi. Bu kadarla kalsa iyi. düşündükleri arasında milim fark yok.sı bir toplantı yapılır. kolkola: Sadece yedikleriyle içtikleri ayrı gidiyor. Düvel-i Muazzama’nın dürtüsüyle. aa. Venizelos’tan yana çıktiğmı bilmiyorsunuz. M anisa’da Yunan işga lini hazırlayanlar. Ermeni cemaatı bir büyük şölen düzenler ve Baş kan Nikoşyan efendi işgali göklere çıkaran bir konuş ma yapar. neler canım. Onun için Kilikya Kotogikosu I. Venizelos’un düşürülmesinden sonra ise.. örgütlenerek Rumlarla işbirliği ya panlar arasında. içinde Bogos Nubar Paşa’mn. yurtiçinde ve dışında bir takım komitacıların yeniden terörist eyleme geçmesinin 289 . Ermenilerin aynı zamanda Rum emelleri için savaşacağını ilân ediyor.. Londra’da İn gilizce ve Fransızca olarak Armenia And New East di ye bir dergi çıkarıyor. Arşak Cosanyan’m ve Eleterios Venizelos’un söylevle ri bir arada. avukat Agop Papazyan vs.” Şaştınız mı? Öyleyse. İzmir’in işgali sırasında. açık açık bu dergide. Kemal’in büyük Nutuk’undaki şu cümleden yararlanacaklardır: “ Ermeni patriği Zaven efendi Mavrimira heyeti ile hemfikir olarak çalışıyor. neler? Sözgelişi. M. Torkom adındaki bir komitacı Erm eni. bir de ne görelim: Ermeniler adına toplantıya katılan Kilikya Kotogikosu 1. Horen ile Kıbrıs Kilisesi’nin Başpiskoposu Makarios. Ermeni ve Yunan kardeşliği di ye bir kitap yayımlanmış. Ermeni hazırlığı da tıpkı Rum hazırlığı gibi ilerliyor. Horen’in Adisababa’da. birçok Ermeni ileri gelenleri bulunu yordu: Despot Tiryat. Ermeniler büyük gösteriler yapmakla kal maz.
İslâm düşmanı. binnetice Fransızlar orasını da tahliye etmeye mecbur edilmiştir. ‘Doğu sorununu’ yeniden canlandır mak. Müsademe oldu. Bu hadiseyi bütün Avrupa’da. onları tevkif ettiler. Hâttâ. aynı söylevinde. ne kadar acı.” Kemal Paşa. Yine Fransızlar tarafından. Ermenileri çıkarlarına 290 . Yunan Stratejik Araştırmalar Dairesi Başkanı Ge neral Tagaris’in. Bilhassa Kilikya dahilinde bulunan bir Miralay vardı ki o da Raymond. Ve bunun neticesi olarak M araş’ta ahali-i İslâmiyeye tecavüzatta bulundular. Ermenilerin sebebiyet ver mesi yüzünden yine muharebe ve müsademe olmuş. Mustafa Kemal Paşa’nın Meclis gizli oturumlarından birisinde (24 Nisan 1920) söylediklerini aktarmak doğ ru olacak: " .Kıbrıs olayından sonra başlamasına da şaşmayacağız: Hele. Anadolu’da kurulacak beş ayrı devlet-arasında bir de Ermenistan bulundurmak gerektiğini ünlü raporun da yazmasından sonra! Oyunun ne kadar eski.. Ermeni hamisi bir adamdır. Ve oradan Fransızlar çekildi. Netice itibariyle vaka büyüdü. Ve ahali-i İslâmiye kendilerini muhafaza etti. Bittabi müsademe esnasında Fransız kisvesi altında aha li-i İslâmiyeye tecavüz eden Ermeniler. Vuku bulan tecavüze mukabele edilmiştir. Halbuki milletimiz tarafından tecavüz vuku bulmuş değildir. Bu. ne kadar hem Türk hem Ermeni düşmanı olduğunu anlatabilmek için. bütün Amerika’da dalgalandırddar. kendi nefsi haya tını muhafaza eden ahali-i İslâmiye de. ahali-i İslâmiyeye tecavüz etmiş. Urfa’da da aynı vaziyet olmuştur. daha doğ rusu Fransızların teşvik ve himayesiyle Ermeniler. Tazyikten bir an bile tevakki etme di. Fransızlar çekildikten sonra daha ile riye gitmekten de sarf-ı nazar eyledik.. ateş esnasında öl düler.
.. yine bizi birbirimize çarpıştırmaktan ibaret olmuştur. varlığımızı korumak.” İşte böyle Keğam. Aksine. Fakat düşmanlarımız ih ti rıh larını bizim yok olmamızla sağlamak için ellerindeki kuvvetlerden hiçbirini kullanmıyorlar. mevcut düşmanlan görüyoruz /e bu düş manlarımızın emellerini yakından biliyoruz. amaçla rına ulaşmak için keşfettikleri en güçlü araç..alet eden emperyalistlerin asıl amaçlarını da şu sözlerle bir güzel saptamış: " . Ve düşman larımızın bu emellerini elde etmek için kullanacakları kuvvetleri de bilmekteyiz. Efendiler. istiklâlimizi sağ lamak için. bu söz hepimizin kulağına küpe olsun!. (20 Ekim 1978) 291 .
.” M u s t a f a Ke m a l 25 Eylüt 1920 .. Batı’da kara ve müthiş bir pençe sürüp gitmektedir.‘Şarktan doğan güneş3 ". Kısacası. Doğu’da ittifak vardır.
biraz da Maozedung üzerinden eski sö mürge ve yarı sömürge ülkelerin kurtuluş savaşı platfor mu olan bu kuram neyi içerirdi. bir şiir gibi okurum: “ Şarktan şimdi doğacak olan güneşe bakınız! “Bugün. şaşar mısınız? Şu sözleri -ki 1933’te çoğumuzun artık devrimciliği bitmiştir sandığımız bir tarihte söylemiştirne zaman elime geçse. bütün Şark milletlerinin de uyanışlarını öyle görüyo rum. Onların yeniden doğuşu. şüphesiz ki terak kiye ve refaha müteveccih olacaktır. Sultan Galiyev’i andım. İstiklâl ve hürriyetine kavuşacak olan çok kardeş millet vardır.1 ‘ŞARKTAN DOĞAN GÜNEŞ’ Geçen gün yeri düştü. Bu milletler bütün güçlüklere ve bütün manilere rağmen muzaffer olacak lar ve kendilerini bekleyen istikbale ulaşacaklardır. bu arada onun “ mazlum milletler” kuramını: İkinci Dünya Sava şımdan sonra. “ Müstemlekecilik ve emperyalizm yeryüzünden yok olacak ve yerlerinde milletler arasında hiçbir renk. uzaktan. günün ağardığını nasıl görüyorsam. din 295 . tam anlamıyla sömü rülen ülkelerin sömüren ülkelere oranla “ proleter mil letler” oldukları fikri mi? Bu fikrin M ustafa Kemal’de olduğunu söylersem.
daha az kan lı olur ve daha çabuk bitebilirdi. hep Bandung Konferansı’nda. yâni “ mazlum milletlere” aktaracaktı: Türkiye’nin bugünkü mücadelesinin yalnız Tür kiye’ye ait olmadığını. zamanın Türkiye Dı şişleri Bakanı söyleseydi diye düşünürüm. zulüm altında tutulan Asya ve Afri ka halkları ile Batı’daki işçiler. bü tün mazlum milletlerin. başarmışlardır da: Bir kere olsun ulusal şenlik günlerinde TRT’den işittiniz mi? Bense bunlara rastladıkça.” İnönü Atatürkçüleri. Türkiye’nin bugünkü mücadelesi yalnız ken di nam ve hesabına olsaydı belki daha kısa.ve ırk farkı gözetmeyen yeni bir âhenk ve işbirliği çağı hâkim olacaktır.. ne Batı’dan söz ediyor. Bütün vatandaşlarım tarafından da paylaşılan kanaatim şudur ki. “milli mücadele”nin en civcivli gün lerinde. bütün arkadaşlarımız ifade etmiş iseler de bunu bir defa daha teyit etmek lüzumunu his sediyorum. milletlerarası kapitaliz 296 . Türkiye azim ve mü him bir gayret sarf ediyor. bütün şarkm davasıdır ve bu nu nihayete getirinceye kadar Türkiye. acaba dünya daki yerimiz bugünkü yalnızlık olur muydu? Olmazdı sanırım. bu sözleri unutturmak için çok uğraşmışlardır. Mustafa Ke mal’in yeni Türkiye’nin dış politikasını üzerine yerleştir meye çalıştığı bu önemli sözlerini. çünkü o Dışişleri Bakanı M usta fa Kemal’in elbette 1922 Temmuzu’nda söylediği şu söz leri de gelişmekte olan üçüncü dünya ülkelerine.” Farkında mısınız.. Enternasyonal toplantısı dolayısıyla Sovyet Dışişleri Ko miseri Çiçerin’e gönderdiği bir telgrafta şöyle yazar: “ . 29 Kasım 1920’de III. ne de Batı cılıktan! Daha da müthişi vardır.. Çünkü müdafaa ettiği. kendisiyle bera ber olan Şark millederinin beraber yürüyeceğinden emin dir.. Kemal Paşa.
ne zaman kendi aramızda tartışsak. buraya gel di mi. Elbette böyle bir prensip Bolşevik prensip leriyle tearuz etmez (ters düşmez).kuvvetin. Bizim nokta-i nazarlarımız bizim prensiplerimiz cümlece malûmdur ki Bolşevik prensipleri değildir. Bi zim itikadımıza göre.min kendilerini. Fakat esas itibariyle tetkik olunursa bi zim noktai nazarlarımız -ki halkçılıktır. zaten Mustafa Kemal Paşa bunu kendisi söy lemiştir. itaatları sayesinde müstemlekeci kuvvetini desteklemiş olan her kesi Batılı emperyalistlere karşı birleştirmeye samimi dostluğumuzun kâfi geleceğini bize açık şekilde göster mektedir. Bahusus Bolşevizm millet içinde mağdur olan bir sınıf halkı nazar-ı müta 297 . sscB’nin Avrupa işçi leri üzerindeki yüksek manevi otoritesi ve Müslüman dünyasının Türk milletine olan bağlılığı. Lâf. idarenin doğrudan doğruya halka verilmesidir.. şimdiye kadar cehalet ve uyuşukluklarının neticesi olarak. Kurtuluş savaşı ve sonrasını kim namusluca incelese bu gerçeği çırılçıplak görecektir. sağdan ve soldan iki itiraz belirir. bir yandan da “yeni bir tarzı içtimai tesisine ma tuf mücadele” veren ülkelerle Batı emperyalizmine kar şı iş ve güçbirliği politikasını içerir. ne yâni Mustafa Kemal Paşa Bolşevik miydi? El bette hayır. efendilerinin çıkarları için istismar et mek gayesiyle sabırlarını suistimal ettiklerini anladıkla rı ve çalışan kitleler tarafından müstemlekeci siyasetin meşum tesirinin şuuruna varıldığı zaman burjuva sını fının kuvveti ortadan kalkacaktır. milletimizin temin-i hayat ve te alisi kendi kâbiliyet-i hazmiyesiyle mütenasip olan nok ta-i nazarlardır. kud retin. Sağdakiler der ler ki. bir yandan mazlum mil letlerle.” Müdafaa-i Hukuk doktrini. hâkimiyetin.. demiştir ki: " .
diyor ki: “ Mustafa Kemal hükümetinin Türkiye’de yürüttüğü siyaset.” Bu konuşmasının tarihi. Bizim milletimiz ise heyet-i umumiyesi ile mağdur ve mazlumdur. anti-emperyalist mücadelesinin de. San ki hesabında varmış da. değilmiş elbet.” Neymiş. yâni bizim siyaseti miz değildir. Fakat İngiliz hükümetinin aleyhinde yürü tülen her inkılâp mücadelesine yardım etmeye hazırız. bir. komünist Enternasyonalin. padişahı da yardakçılarıyla silip 298 . tabii ki sosyalist değildir. istilacı lara karşı bir kurtuluş savaşı yapıyor. iki. Peki. Bu itibarla dahi bizim milletimiz beşeriyeti tahlise müteşebbis olarr kuvvetler tarafından himayeye şayestedir. idare dahil ülkede her şeyi halkın egemenliğine vermeyi tasarlıyormuş. politikasını da çok geniş tutuyormuş. Enternas y o n a li Genel Sekreterlik etmiş bir adam. sonradan vazgeçmiş! Bu bir de ğerlendirme yanlışıdır. Bizim sosyalist inkılâbımızın önemini anlamış olup. mil li burjuva ihtilâlini idare ediyor. yeri Bakû. soldan ne derler? Onlarsa Kemal Paşa’yı devrimini neden sosyalizme kadar götürmediğinden sorumlu tutmaya eğilimlidirler. 1 Eylül 1920. O. Mustafa Kemal Paşa ulusal bir demokratik devrim lideridir (Sunyatsen gibi). Bolşevik miymiş. İlerici. hadi bunun için de size iki geçerli tanık dinleteyim. III. akıllı bir devlet adamı. Bir de.laaya alır. Lenin’in Aralof’a dediklerini tekrar hatırlamakta ya rar olsa gerek: “ Mustafa Kemal Paşa. ama bu devriminin de. kabiliyetli bir lider. Emperyalistlerin gururunu kıracağına. amacı böy le bir devrimin amaçları çerçevesinde kalır. bu mü cadelenin getirdiği dış politikasının da geçerliliğini azalt maz. Lâf biraz uzadı ama. olmayı da düşünmüyormuş ama. Birisi Zinovyef. Ama görülüyor ki iyi bir teşkilâtçı. Sovyet Rusya’ya olumlu davranıyor.
Bütün bunlara ne gerek mi vardı? Ne bileyim. belki dış politikamızı gerçekten Müdafaa-i Hukukçu bir ek sene oturtmaya heveslenenler çıkar da. şu: Sovyetler. bu çelişkiyi nasıl da usturupla “ buz dolabına kaldırdılar” görmüyor muyuz? Görmüyor musunuz? Diyelim ki Ortadoğu karışıyor. merak eder diye düşündüm. o zaman bir Alman Başbakanı çıkıp. günümüzde en büyük toplumsal çeliş ki sosyalist blokla kapitalist blok arasındaki çelişki miy miş? Gülerim buna! Dehşet dengesi. yumuşama falan filân diye birtakım ge rekçeler uydurup. çıkar çıkar. barış içinde bir arada yaşama. (18 Haziran 1975) 2 SULTAN GALİYEV’İ TAKDİM Neymiş neymiş. Koşullar öyle ki.” Bundan ne çıkar. yâni Türk halkına yar dım etmemiz gerekiyor. onu böyle benimsemişlerdir. Tür kiye ile mazlum milletler arasındaki ilişkilerin de kurul masında ve geliştirilmesinde. bu sayededir ki Türk dış politikası Cumhuriyet’in ilk yıllarında inanılmayacak kadar büyük başarılar kazanmıştır. Rusya ile Amerika’nın “ barışı koru mak için” bu bölgeye ortaklaşa bir müdahale yapabile ceklerinden söz ediliyor. Kemal Paşa’dan antiemperyalist bir milli burjuva devrimi lideri olarak söz et mişler. İyi ama Ortadoğu’da müdaha 299 . Ona. iki yanın birbirini gerçek çi değerlendirişi yararlı olmuş.süpüreceğine inanıyorum. İki ülkenin de.
Sonrası meçhul! Bir rivayet Stalin’in onu da diğer birçok devrimci arkadaşları gibi kestirdiğidir. proleterdirler ama. Molla Nur Vahıdof ile birlik te önemli sorumluluklar yüklenmiştir. topu birden. 1922’de şöyle demiş: “ Avrupa toplumunda bir sını fın. kim okur kim dinler Sultan Galiyev’i? Kazanlı bir Türktür Galiyev. 1928’dey se açıkça suçlayarak on yıl Sibirya sürgününe mahkûm ettirmiştir. Peki o zaman daha yüzyılın başlarında Sultan Galiyev’in dedikleri doğrulanmış olmuyor mu? Diyeceksiniz ki. kapitalist sınıflaşma he nüz belirginleşmediği için. uzun yıllar birlikte çalıştığı Galiyev’i 1923’ten itibaren kuşkuyla izlemeye başlamış. Rusya’da devrim patladığı zaman Tiirkler arasında sos yalistlik için uğraşmış.leye uğrayacak olan kim? Petrol üreticisi bir sıra devlet ler. Ona göre endüstrileşmiş ül keler. mazlum milletlerdir onlar. gerçek adı da sanırım Mir Said Sultan Alioğlu’dur: Sosyalist bir devrimcidir. proleterlik bütün olarak ulu su içerir. sömürgeler karşısında aynı tutumu korumakta dırlar. gelişmiş ülkeler sözde sosyalist olsalar dahi pek de değişmeyeceğini söylüyor. 300 . Stalin. ne var ki kafa koçanında “ az gelişmiş ülke” yazıyor hepsinin. yâni burjuvazinin yerine konacak bir proletarya yö netimi mazlum ulusların durumunda hiçbir değişiklik yapmayacaktır. Milliyet ler Komiseri iken. Sömürgelere gelince. Böyle bir değişiklik olduğu takdirde. Sultan Galiyev’in bir özelliği var: Daha o zamandan gelişmiş ülkelerle geri kalmış ülkeler arasındaki ilişkile rin. bu arada edebiyatla uğraşmak için izin istediği biliniyor. Galiyev’in 1939’da sürgünden dönüp Kazan’da oturması yasaklandığı için Kuybişev’e yerleştiği.
Bu sos yalizmler elbette öğretisel ve bilimsel sayılmazlar ama. İşin garibi. O kadar ki. hâttâ yanlış karşılanan bir savı da bu arada handiy se gerçekleşmiş. endüstrinin çalışma ve yaşama çarkı giderek her iki toplumu da aynı kalıptan dökül müşe çeviriyor. birbirinin davranışını inanılmayacak bir anlayışla karşılıyor. eskiden sömürge olan şimdi ise geri bırakılmış sayılan ülkelere karşı sosyalisti ve kapitalistiyle gelişmiş ülkelerin beraberce hareket ettiğini mi? Günümüzde yeryüzünün büyük çelişkisi endüstri leşmiş ülkelerle geri kalmışlar arasındaki çelişki olarak beliriyor. tıpkı onun öngördüğü gibi ilerlemiş devletler sultasına karşı girişilen birçok bağımsızlık ha reketi sonunda sosyalist bir renge bürünmüştür. parti yönetici kadroları içinde gittik çe güçlenen teknotratlar olarak görülüyor. sözgelişi. üstelik bu kuralların sosyalisti kapitalisti pek yok. (Stalin niye yalnızdı da Brejnev’in yanında hep bir Kossigin oldu sa nıyorsunuz?) Ayrıca. 301 . Galiyev’in o tarihte son derece ga rip. Amerika’nın Ai lende Şilisi’ne davranışıyla. merkeziyetçi bürokrasi diktası sosya list toplumlarda.” X X . yüzyılın son çeyreğine girerken ne görüyoruz? Dünyanın önemli başkentlerinde yapılan hemen bü tün uluslararası toplantılarda (sözgelişi dünya besin top lantısı). Galbraith’in teknostrüktür dediği teknik kadrolar. monopolcü kapitalist toplumda. her iki taraf. Rusya’nın Dubçek Çekoslovakyası’na davranışı birbirinden çok farklı değil! Üs telik.bu mazlum uluslar halkı için iktidara yeni bir efendinin geçmesinden başka bir anlam deyimlemeyecektir. “ bilimsel sosyalizm” iddiasında bulunanların öğretiye uygunluk dereceleri sanki onlardan daha mı ileridir? Bir kere şu gerçeği hiç gözden kaçırmayacağız: Endüstri uygarlığı kendi kurallarıyla geliyor.
Bolşevik partisine üye oluşu.O zaman çağdaş sorunumuzun konumu ne olmalı dır? Endüstrileşmenin. sağda da solda da. libe ral demokrat Müslümanlarla (Sadri Maksudi vs. yeryüzü ça pında ana çelişkiyi. endüstrileşmiş toplumlarda ise bu toplumların ezilmişlerini ezenlerin sultasından kurtar mak gerek! Şu halde toplumsal diyalektik. sosyalist etiketli ve kapitalist gelişmelere karşı gelişmemişlerin tavrı ne olacak? Sultan Galiyev’in tavrı mı? (19 H a z ir a n 1975) 3 G A L İY E V ’İN BAZI TE ZLE R İ (Yok ama. az gelişmişlere kar şı yumuşama.). önce proleter ulusları artık proleter olma yanların sultasından. gelişmiş ülkeler çapındaysa. uzun süre Milliyetler Komiserliğinde Stalin’le birlikte çalışışı onu Bolşeviğin önde gideni saymaya yeter. cedit hareketinin ileri gelenleriyle bu sıfatla mücadele edip. Türki ye ile onca ilgili Sultan Galiyev üzerinde yeterince bilgi nin olmayışı: Galiba. sağcılar onu solcu diye bir köşe de bırakmışlar. beni asıl şaşırtan. Rus ya Türkleri arasında. geri bıraktırılmış toplumlarla içten özgürlük ilişkilerine girmek mi? Ba na sorarsanız. Bu arada cevap aranması ge reken en önemli soru da galiba şu. solcular ise sağcı diye! Malûm ya. öte 302 . zalim ve duygusuz bir ik tidar haline getirmesinden kurtarmak. akılcılığı. barışı koruma ayaklarıyla basbayağı iş birliği yapan. proletarya ile burjuvazi arasında saptamış oluyor. gelişmişlerle gelişmemişler arasında.
nihayet Türkiye Türklerinin kaderine karışan bazı ey lemleri ve çabalarıyla ilginç! O yüzden biraz daha üzerinde oyalanacağız. hâttâ Rusların elindeki Türk tutsaklarından iki bin kadarını örgütleyip devrimci bir parti kurmaya iteleyen de. daha sonra Mus tafa Suphi’yi oralarda sorumlu kılan da. Oysa. yâni sömürge ya da yan-sömürge durumuna indirgenmiş Doğu ülkelerin den gelecektir.yandan. Sultan Galiyev’di elbet! 1919 Ağustosu’nda Rusya’daki “Jöntürklerle” “ İslâmın Kurtulu şu Birliği” diye bir örgüt kurduran da. s s c b Dışişleri Komiserliği gözlemcisi olarak Mahmudov adında Rusyalı bir Türk de bulunuyordu. Gönderten de. ilginç bir adam bu Sultan Galiyev! O dönem için ileri sürdüğü fikirle rin değişikliğiyle ilginç. Bunun için de asıl bu ülkelere el uzatıl ması gereklidir. Rusya Türklerinin haklan için savaşmış. kimdi derseniz. hep o! Nedeni de belli bunların: Sultan Galiyev. mücadele gücünün yüksekliğiyle ilginç.) Haberiniz var mıydı? Bizim Sivas Kongresi’nde. Lenin’le hem mutabık. Rusya Türkleri arasındaki büyük etkisiyle ilginç. devrim mutlaka mazlum ülkelerden. hem değil: Mu tabık. bu yüzden Stalin’le uyuşmazlığa düşüp bu uyuşmazlığı ha yatıyla ödemiş olması da sağcılığına kanıt sayılabilir.” Bu konuda. dünya devriminin Batı proletaryasından kopacağını bekleyen Rus Bolşeviklerine karşı kesinlikle bunun bir yanılgı olduğu nu savunuyor: “ Batı proletaryasından hayır yoktur. Galiyev de bu fikirde. ne yanından bakılırsa bakılsın. yalnız o ulusal kurtuluş hareketlerinde ve ulusal demokratik 303 . zira Lenin o tarihlerde Komintern’in ikinci'kongresine sunduğu bir programda (Temmuz 1920) ulusal demokratik devrim ve kurtuluş hareketlerinin destek lenmesini öneriyordu.
proletar ya ise gelişmemiş olunca. onun bir de daha önce sözünü ettiğim endüst rileşmiş ülkelere duyduğu güvensizlik konusu var. oluşan burjuvaziyi kendi çıkarlarına bağlı yabancı. O sözgelişi bir Sömürü len Halklar Enternasyonali kurulmasını öneriyordu ki. İkinci neden de şu: Burjuvazi yabancılaşmış. birincisi şu: Galiyev’e göre. o ülkelerin mazlumluğu mil letin bütününe yayılmakta. bu güç birliğinin “ geçici” olacağı konusunda da herhangi bir kesinlik getirmiyor. sömürülen mazlum ülkelerde sömüren zalim ülke ler zaten ekonominin belini kırıp onun olağan gelişme sini önlemekte. dediği biçimde gerçekleşti. bu devrim ler üstelik tam da Sultan Galiyev’in dediği koşullar altın da. küçük burjuvalar olacağını.devrim girişimlerinde başı çekenlerin bu ülkelerde ister istemez aydınlar. proletar ya ve köylülüğün de onları izleyeceğini ileri sürüyor. bu örgüt Bandung Konferansı’ndan itibaren üçüncü dün ya halklarının işbirliği olarak somutlaştı sayılır. İki nedeni var galiba bunun. Ayrıca. kapitalist olsun. en düstrileşmiş ülkelerin bugünkü dünyada henüz geliş mekte olanları kendi kanatları altında denetimde tuta 304 . Şu dediklerim üzerinde biraz derinleşelim: Rusların Batı proletaryalarından sosyalist devrim beklemelerinin ne kadar yanlış olduğu sonradan mey dana çıkmadı mı? Bütün dünya hâlâ Batı proletaryala rından “devrim” bekleye dursun. Doğu’da o tarihten bu tarihe bir sürü “ devrim” gerçekleştiği gibi. şu halde kurtuluş savaşıyla ulusal demokratik devrimi sürekli bir güçbirliği halin de geliştirmeleri şart olmaktadır. bu da gerçekleşmedi mi. Hıristiyan ve komprador bir niteliğe ulaş tırmaktadırlar. Bu da. o ülkelerde Batılı anlamda burju va sınıfının ve proletaryanın gelişemediğinin kanıtıdır. sosyalist olsun.
kafamı bir de ne kurcalıyor bilin baka lım. yâni Doktor Kissinger’in Ottova gezmesinde bazı söyledik lerini aktaracağım. onların âhenk içinde uyuşmasını öngören” bir düşünceymiş. Var. Bakın ne diyor “ Sevgili Henry” !: " . bu konuda kuşkularınız olduysa bir güzel dağılacak. elbette çıkarmazlar. Kendilerini hiçbir bloka bağlı olmayan lar diye tanımlayanların yeni bir blok oluşturmalarını hoş karşılayamayız. Haklı özlemlerini anlayışla karşılamakla birlik te üçüncü dünya adı altında yeni bir kuvvet bioku kurul masına karşıyız. Mustafa KemaPinkiler arasındaki müthiş ya kınlık! (20 Haziran 1975) 4 SULTAN GALİYEV VE M.bilmek için bir yumuşama (detente) politikası icat ettik lerini kim bilmiyor. ‘yumuşama’yı gerçek bir barış niyetine yo ranlar var. 305 .” Rusların da buna pek ses çıkarmadıkları görülüyor. daha Sultan Galiyev böyle bir blok demek olan Sömürgeler Enternasyonali’ni ortaya attı ğında iyice bozulmamışlar mıydı? Fakat benim. KEMAL Canım siz olsanız kafanız bozulmaz mı? Bunu ikide bir yapıyor. za ten bu yüzden “ sosyalizmlerden ayrılır” mış. herkesi yarı budala yerine koyuyorlar: Neymiş. var.. Sultan Galiyev’in yarı sömürge toplumlarm ulusal demokratik devrim ve kurtuluş savaşlarını yorumlayan savlarıyla.. M ustafa Kemal düşüncesi “ sınıfları reddeden. onun için ben size ‘sevgili Henry’nin.
Mustafa Kemal Paşa’nın sınıflara ilişkin görüşleri. “ ulusal birliğe” inandığı ve savunduğu söylenir olmuştur. Ana dolu’daki Ermeni ve Rum burjuvazisinin hemen hepsi ni de. asıl CHP’nin ilk kurulacağı sıralarda İz mit toplantısında belirtilmiştir. Bazıları. yarı sömürge olan im paratorlukta ya komprador liman burjuvazisi oluşmuş. sonradan sınıflararası iş birliği ve âhenk propagandasının şampiyonluğunu ya panların ileriye sürdükleri gibi de değildir. çokluk fırın işletecek bir Türk bul 306 . ya da ticaret ve endüstri burjuvazisi niyetine. “ amele sını fına” dayanmasını ileri sürüyor. Acaba ne de receye kadar gerçektir bu? Daha önce yazdığımı sanıyorum. Başka türlü söylersek. Ya nasıldır? İşte burada Sultan Galiyev’i hatırlayacaksınız! Mustafa Kemal. Orada. yurttan sürüp çıkardığı bir gerçektir. ne var ki onun yaklaşımı. buna yandaş çıkmamış! Bütün yoksullan içeren “ halk” deyi mini partisinin adı olarak yeğlemiş. bir kere. Mustafa Kemal. Atatürk’ün sosyal sınıflara inanmadığı. O kadar ki Yakup Kadri ve Fâlih Rıfkı sık sık emperyalizmin bizi ulusça mahkûm ettiği yoksulluğu. halk yığınlarının ya şadığı kasabalarda. büyük bir demokrattı. yeni kurulacak “ fırka” nın herhangi bir “ içtimai” sınıfa dayanıp dayan mayacağı sorununu tartışıyorlar. o tarihte Türkiye’de çağdaş toplumsal sınıfların “teşekkül etmemiş” olduğu kanı sındadır. Kurtuluş mücadelesinin komp rador burjuvazisinin önemi ve etkili bölümünü de. Buradan tutturarak. Mustafa Kemal Paşa sosyalist değildi. sınıf soru nuna bir sosyalist gibi yanaşmamış olması gayet olağan dır.Alın size bir “ İnönü Atatürkçülüğü” daha! Yanılmıyorsam. Müslü man olmayan azınlıkların yabancı şirketlerle kurdukla rı işbirlikleri gelişmiştir.
zabit. Rusya’da onun yürüttüğü eylemden ve savunduğu fikirlerden ha beri olmuş mudur olmamış mıdır? Olmaması bana ga rip geliyor ya.) Burada bir başka şeyi daha hatırlatacağız! Mustafa Kemal Paşa’nm “ Sây/Emek Misak-ı Milli” si programım. Böylece mazlum uluslarla emperyalizmler arasındaki çelişkiyi ön plana alıyordu. işçi. eşraf. omuz omuza verip nasıl Misak-ı Milli ile yenip kovduysak. o da şu: Mustafa Kemal Paşa’nın Sultan Galiyev’den. ana çelişkiyi Türkiye’nin “ mazlum” halkı ile emperyalizm arasında görüyordu. o ta rihlerde Sultan Galiyev’in de işleyip geliştirdiği. böyle olunca da 307 . ilerici aydınlarla halk arasında ge lişmiş bir tarihsel blokun sürdürdüğü ve kazandığı sa vaşın diyalektiğine dayanarak. Türkiye içindeki yabancı şirketlere. artık biliyoruz ki.manın bile zorlaştığını yazıyorlar. tartış mak gerekir. Ne diyordu Mustafa Kemal. Mustafa Kemal’in çağdaş anlamda karşıt çıkarlı sınıfların yokluğundan söz etmesini işte bu perspektif içinde ele almak. asker. daha sonraları üçüncü dünyanın emperyalizmle mücadele ku ramına temel sayacağı görüştür. henüz bu alanda ciddi bir araştırma yok sanırım. Bu. hatırlayalım: Saldırgan emperyalizmi köylü. Yalnız yeri gelmişken Mustafa Suphi’nin Galiyev’le yakın ilişkileri olduğunun kesin sayılması gerek tiğine işaret edelim. memur. nasıl di yordu. Mustafa Kemal. aynı emperyalizmi eko nomik alanda bir Sây/Emek Misak-ı Millisi içinde omuz omuza verip yenelim ve kovalım. (Burada beni meraktan çatlatan bir şey var. “ Nasıl olsa bize muhtaç olacaksınız” diyen Lord Gurzon’a ve ülkesinin Türkiye içinde kışkırttığı karşıdevrimci isyanlara karşı veriliyordu. her türden ayrıca lıklara. Mücadele hâlâ daha.
Emperyalizme karşı Halk Cephesi! Bu mu sımfsızlık politikası? Buysa. bütün “ hızlı tüfekçiler” nasıl kabul etmiş lerdi de. sanayileşme ufukta görünmediği için de proleter varlığım hissettiremiyordu. (21 Haziran 1975) 308 . Stalin dahil. (Bilmem ama. Bakû Doğu Halkları Kurultayı’nda da. ya toprak sa hibi ayan da yok muydu da mı denilemez? Elbette denilebilir. destek lerini açıklamışlardı. tek sınıfız yâni halkız diyebiliyordu. hepimiz yoksuluz. ikin ci İngilizlerce kışkırtılan Kürt ve irtica isyanlarında ye ni rejime dayanak olması zorunluluğu. sonraları uygulaması çok görülecek bir ulusal cephe girişimi. nihayet toprak sızlardan önemlice bir bölüğüne kaçmış Ermeni ve Rum arazilerinin dağıtılabilmesi (Ege’de mübadillere kırkar dönümlük toprak verilerek handiyse fiili bir toprak re formu gerçekleştirilmiştir) sonradan sivrileşecek toprak lı topraksız çelişkisini hayli törpüleyip ikinci plana iti yor. bir parti girişiminden çok. yalnız eşrafın bir kere kurtuluş sa vaşında ulusal harekete destek olmuş bulunması.) Hiç mi itiraz edilemez? Peki ya eşraf. Mus tafa Kemal’in saptadığı da bu olsa gerekir.sömürücü burjuvazisi azınlıklardan oluştuğu için çoğu yurdu terk etmiş ve dağılmış olan Türkiye’de sınıfsal bir iç çelişki keskin ve vahim olarak görülmüyordu. o tarihlerde. Sultan Galiyev’inkini. bir halk cephesi girişimi gibi görünmektedir. bana Halk Fırkası girişimi. Mustafa Kemal de bunlara dayanarak. bizde henüz çatışan sınıflar yok.
" . bir yazısında aynı şeyden yakınmakta. Bunların pek büyük çoğunluğu için.. şu Hindis tan’daki İndira Gandi var ya.. Bir süper devlet ile daha küçük bir devlet arasında.5 ‘M A ZLU M M ÎL L E T L E R İN Ö N D E R LE R İ N E DİYOR? Hadi hadi. Bunlardan biri. bloklar dışında kal ma yolunu seçmek suretiyle içgüdülerine uyarak bu du ruma şerefleriyle mukabelede bulunmuşlardır. acaba patron ile müşteri ilişkisinden başka mümkün olabilecek diğer ilişki biçimleri yok mu dur? “Asya ve Afrika ülkelerinin çoğu ve özellikle bağım sızlıklarına yeni kavuşan devletler. Gerçekte birçok ülkenin içişlerine önemli ölçüde kanşma söz konusudur. Birleşmiş Milletler’de. sadece kâğıt üstünde kabul edilmiştir. Gücü olanlar etkilerini bin farklı şekilde duyurmakta dırlar.” Aşağı yukarı aynı nedenlerden Gandi’nin kaderini paylaşan Pakistan eski Başbakanı Zülfikâr Ali Butto ise.. kimliklerini koruyabilecek irili ufaklı öteki bü tün devletlerle ilişkilerinde hareket esnekliğini sürdüre bilecek. ötekinden pek çok avantajlar sağlayabilecektir. Bir evrensel devlet ile daha küçük bir devlet arasındaki gibi olamaz.. şimdi kimse hatırlamak istemez. milliyetçiliklerini ifade ede bilecek. kelimesi kelimesine şunları söylemişti: Bir halkın kendi hükümet türünü seçme hakkı. çare olarak blok suzluğu görmektedir. bir süper devletin çıkarlarına karşıt başka bir süper devletin bütün stratejik çıkarlarım benimsemek309 . özellikle ev rensel bir yarışa katıldığı zaman karşılığında yeter Öl çüde bir şey vermeden. bir tarihte.
Böyle istiyoruz ve tarafsız bir ülke olarak bu nu istiyoruz. yiğitçe uğraşarak onurunu kurtarmış bir ülkenin (Irak’m) Devrim Konseyi Başkam Saddam Hüseyin’in bir konuşmasından bazı şeyler duyurmak istiyorum. karşı te mel ilkeleri.” Bitti mi. Uluslararası düzeyde. hak kuvvetlerinin haksızlık kuvvetle rine karşı benimsediği bir taraflılıktır. Emperyaliz min bu ülkedeki tüm varlığı yüksek dağlarda devrildi.. Ama işin halkımızın iradesi ile ilgili olan yanının.975’te diyor ki Saddam Hüseyin: " . emperyalizmin sillesine uğra mış. politikası ve yöntemlerine. Doğru olanın yanında doğru olmayana karşı bir taraflılıktır. " .. hayır: Bir de. (Barzani isyanını kasdediyor... Bu yalnız yüksek dağlarda ve yalmz emperyalizmin uşak larının isyanı değildi.) Dolayısıyla işbirlikçi ge rici isyancılar sıfatı tam olarak uymaktadır ona. Böyle is tiyoruz ama Irak’ı böyle isterken emperyalizmin ters yönde başka bir şey isteyeceğinden emin olmalıyız. genel olarak de ğişik birlikleriyle devrim kuvvetlerine karşı girişilen gerici bir isyandı. Bu tarafsızlık onu sömürenler arasında bir tarafsızlık değil. şu günlerde Allende’yi anıp duruyorum. halkların iradesinin nerede zafe re ulaşacağını ve emperyalizmin ne zaman devrileceği ni önceden tahmin etmek olması lâzımdır.ten kaçabilecek. emperyalizme karşı güdü len politikanm pekiştirilmesinde öncü rol oynamak is tiyoruz.” Eylüle girdiğimizden midir nedir. hadi emperyalizm ve Üçüncü Dünya konusunda ondan da yeni birkaç söz aktarayım: 310 . Aynı zamanda devrime. Halkların iradesinin zaferinden ve emperyaliz min yıkılmasından söz etmek ve bunun sentezine var mak yeni bir şey değildir. 7 Haziran 1. bu suretle dengesi bozulmuş dünyaya biraz denge sağlayabilecek tek yol budur.
di ğer taraftan eski sorunlarımız için yeni çözümler sağla yabilecek şekilde yaratıcı olmalıyız. zenginleşen uluslarla hâlâ yoksul olan uluslara bölündüğüdür. mali ve ticari düzen. Topraklarının tümü ya da bir kısmı yabancıların elindedir.. bolluk içindeki ülkele rin çoğu tarafından inatla savunulmaktadır. kültürel etkiler ve bazı durum larda ve bazı ülkelerce her türlü baskı BM Anayasa sın da benimsenen koşullan bozarak silâhlı müdahale dahi kullanılmaktadır.” ‘Mazlum’ ulusların ‘mazlum’ liderlerinden birkaçı nın dünyanın düzeni üzerindeki düşüncelerini öğren dik. Bu uluslar hâlâ sö mürge boyunduruğuna katlanmak zorundadırlar. “ . dayanılmayacak koşullar altında yaşayan güçlerin egemenliği altındadır.. Üçüncü dünyanın bu kadar aleyhine olan bu ekonomik. Bunlardan da kötü olarak. (14 Eylül 1977) 311 . Bu savun mada ekonomik güçler. karşılaştırmada çok işinize yaraya caktır. şimdi M ustafa Kemal’in aynı konudaki düşünce lerini ele alacağız..Dünyayı olduğu gibi görebilmeli. topluluğumuzun türdeş olmadığı. derin toplum sal eşitsizlik kitleleri baskı altmda tutar ve sadece ayrı calıklı bir azınlığa yarar. Nü fuslarının çoğunluğu ırksal önyargı ve ırk ayrımının bas kısı altındadır. kendimizi bir taraftan hayallere ve esrarlı tavırlara karşı korurken. Fakir ulusların içlerinden daha fakir olanlar.. Hatırlanması gereken ilk nokta. " .
Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri’nde. devleti uluslararası kuruluşlarda. Bu zihniyet hâlâ. emperya lizmin yararına işleyen statükodan yana görünüyorlar: “ Hem Batıklar arasında kalabilir. Türkiye Cumhuriyeti dış politikasının hangi eksene oturtulmuş olduğu daha gü zel meydana çıkacak. Batılı zihinlere yerleşmiş bu fikirler. ‘dünyalara be del’ Mustafa Kemal’imiz: “ Yüzyıllardan beri düşmanlarımız Avrupa ülkeleri arasında Türklere karşı kin ve düşmanlık fikirleri yay mışlardır. (. ” (Eylül 1923) 312 . Ne demiş bakalım. şimdi bu devletin kurucusu nasıl ele alıyor muş.6 M U S TA FA K E M A L N E D İYOR!. hem üçüncü dünya yı idare edebilirmişiz. onu göreceğiz. bu arada Birleşmiş Milletler’de temsille görevli diplomat larımız.. manen ve düşünsel düzeyde gelişmeye elverişsiz bir adam olduğu zannedilmektedir.” Üçüncü dünya liderlerinin durumu nasıl ele aldığım konuştuk. çöküntümüzü çabuklaştırmak için elinden geleni yapmıştır.. Ve Avrupa’da hâlâ Türk’ün her türlü gelişmeye karşı bir adam oldu ğu.. O zaman. Bu çok büyük bir ya nılgıdır.) Bizi aşağılanmaya mahkûm bir toplum olarak tanımakla yetinmemiş olan Batı. Batı ve Doğu zihinlerinde birbirine karşı iki ilke söz konusu ol duğu vakit.. üçüncü dünya ülkelerinin ağırlığını duyumsat tığı ‘yeni ekonomik’ düzenden yana değil de. özel bir zihniyet vücuda getirmişlerdir. dış politika üzerine tartışma açılıyor. İşte Avrupa’da aralıksız mücadele ettiğimiz bu zihniyet mevcuttur. bunun en büyük kaynağını bulmak için Avrupa’ya bakmalı.. her şeye ve bütün olaylara rağmen mevcuttur.
söylediklerine göz atalım: “ Efendiler. bu hücumlar elbette kırılacaktır.. belki bütün Doğu’ya yöneltilmiş saldırılara bir sed çekiyor." . dünyadaki son olaylardan. daha az kanlı olur ve daha çabuk bitebilirdi. Anadolu bu savunmasıyla yalnız kendi hayatı na ilişkin bir görevi yerine getirmiyor. bütün dünyada gerçek sükûn. Bütün insanlığın zihniyetinde önemli izlenimler doğmuştur. Türkiye’nin bugünkü mücadelesi yalnız kendi nam ve hesabına olsaydı belki daha kısa. Türkiye büyük bir. üstelik bu nu yapanlar bu kötülüğü senin adına yaptılar.. Efendiler. Türkiye’nin bugünkü mücadelesinin yalnız Türki ye’ye ait olmadığını bütün arkadaşlarımız ifade etmiş ise ler de bunu bir defa daha doğrulamak gereğini duyuyo rum.. İşte o zaman milletlerin bütün amacım insanlık ve karşılıklı sevgi oluş turacaktır. Fakat az zaman içinde bütün dünya hak kın ne tarafta olduğunu teslim edecek ve toplumlar bi rer yüksek insanlık kitlesine dönüşecektir. kendisiyle beraber olan Doğu millet lerinin beraber yürüyeceğinden emindir. bütün mazlum milletle rin. Çünkü savunduğu. Bütün bu tasallutlar mutlaka nihayet bulacaktır.” (Temmuz 1922) (Hey Paşam hey.” (Ekim 1921) “ . harb-i umu miden yalnız Rusya ve Türkiye’de ders alınmadı..) Hadi bir de ‘Ukrayna Cumhuriyeti Fevkalâde Mu rahhası’ General Frunse’ye. sen Doğu milletlerinin Türkiye ile birlikte yürüyeceğinden söz ediyorsun. önemli bir ça ba harcıyor. Gerçi bu izlenimleri duyan ulusların başında hâlâ mev cut müstebit dimağlar istibdadlannı kuvvetleriyle yaşat maya çalışıyor. onlar bizim aç tığımız yolda yürüyorlar. biz onları terk ettik. gerçek refah ve insanlık hüküm sürebilecektir. bütün Doğu’nun davasıdır ve bunu nihayete getirin ceye kadar Türkiye. İşte ancak o zaman Batı’da. 313 .
Afrika’da da olduğunu görürüz. Ben bir yıl süren bir savaş sırasında Afrika’da o savaşı mı yapan insanlar içinde bulundum.. (. Onlarla yakından temasın. İnsanlığa yönelen fikir ha reketi er geç başarıya ulaşacaktır. hem de üçüncü dünya ile iyi ilişkiler sürdürülürmüş.” (Ocak 1922) Nasıl. Bağım sızlık ve özgürlüğüne kavuşacak olan çok kardeş millet vardır. uzaktan. fikirlerine derin vukufum vardır. Afrika insan ları belki kişisel özgürlüklerini daha önce algılamışlardı. Bugün günün ağardığım nasıl görüyorsam. din ve ırk farkı gözetmeyen yeni bir uyum ve işbirliği çağı egemen olacaktır. fırsat bulamadılar.. Onların yeniden doğuşu. Bütün mazlum millet ler zalimleri bir gün mahv ve nabut edecektir. Kemal Paşa’mn sözleri üçüncü dünyanın lider lerinin söylediklerine mi benziyor.“ Bu fikir hareketinin güçlü eserlerine Doğu’da. Saldırganlar ve onların saldırgan or duları baskılarını üstlerinden eksik etmedi. As ya’da rastladığımız gibi. bu büyük fikir hare ketine karşı duramayacaktır. Kemal Paşa ki.” Hem Batılılar arasında bulunulur. bütün Do ğu milletlerinin de uyanışlarını öyle görüyorum. yoksa Türkiye Dı şişlerinin ‘sayın’ yetkililerinin söylediklerine mi? Onun 1933 Martı’nda söylediği şu sözlerin altına imzasını ata bilecek bir Dışişleri sorumlusu düşünebiliyor musunuz bugün: “ Şark’tan şimdi doğacak olan güneşe bakınız. şu sıraladığım sözlerle Bandung Konferansı’nın ve üçüncü dünyanın temel ilkelerini daha 1920’lerde atmıştır. kuşkusuz ki ilerlemeye ve refaha yönelik olacaktır.) Sömürgecilik ve emper yalizm yeryüzünden yok olacak ve yerlerine milletler ara sında hiçbir renk. ken di Cumhuriyeti’nde böyle emperyalist göbek atanları 314 . Fakat bu baskı ne kadar güçlü olursa olsun.
. Kapsamı na ilişkin bilgi azdır. Sovyet Devrimi’nin en civcivli zamanında. Bilmediğimiz. İlişkinin varlığı uzun süredir biliniyorsa da. 3. bu konuda dikkatli notlar göze çarpıyor. sınıf savaşımını geri plana ittiğini biliyoruz. Kafkas Fırkası Komutanı Miralay Rüştü Bey’in. Rusya’daki Türk Bolşeviklerinin. Süleyman Sami Türkiye’ye gelmiş. Mustafa Suphi’den Mustafa Kemal’e bir mektup getirmiştir. ne yapardı bilir misiniz. Süleym an Sami’nin bundan sonra da arada kuryelik ettiği. doğ duğuna pişman ederdi. Mustafa Suphi ile Mustafa Kemal’in ilişkileri ak la gel iyor.) 315 . em peryalizme karşı savaşırken. Galiyev’in tezlerinden çok uzak oldukları söylenemez. m üstemleke halkının bütün sınıf ları arasında bir birleşme gereklidir” dediği. Sultan Galiyev’in de. İşin derinliğine inil dikçe. Galiyev’le Mustafa Kemal arasında fikir paralelliklerine daha çok rastlanır. (Mete Tu n çay’ın. Baku’da örgütlenmiş olan Türkiye Komünist Fırka sı adına. ‘Mazlum milletler’ kuramının. Kemal Paşa’ya.kulağından tuttuğu gibi. “sınıf mü cadelesinin m üstemlekelerde tatbiki tam gerçekleşem ez” ya da “ istiklâl mücadelesi için. sayfa ı 192 ve sonrası. Türkiye’de Sol Akım lar'nda. Mustafa Suphi ve Türk Bolşevikleri üzerinden yansımış olması büyük bir olasılıktır. özel olarak Rusya’daki Türk Bolşevikleri arasında sıkı ilişkiler vardı. Bi lindiği gibi. türlü tanıklıklarla saptanm ıştır. Mustafa Kemal ile Mus tafa Suphi arasında bir mektuplaşmanın cereyan ettiği.. ‘kurtuluşun şarktan geleceği’ fikrinin. Ankara Hükümeti ile ge nel olarak Bolşevikler. 1920’li yılların başlarında. Bu arada. 1 9 Tem m uz 1336 (I920)’da y azdığı şifre ye bakılırsa. Trabzon’dan. şundan ki bunları bir araya toplayan ve örgütleyen Galiyev'in ta kendisidir. doğduğuna! (15 Eylül 1977) M ERAKLISI İÇİN NOTLAR Mustafa Kemal Paşa’nın.
G aliyev’in ‘resm i’ tutumu (ki Mustafa Suphi’nin de bu nu uygulam aya çalıştığı görülmektedir) Sovyet iktidarı zayıf iken Bolşevik Partisi’nce onaylanm ış.. He sapça. bütün faaliyetim izin Rusya’daki M üslüman işle riy le beraber ilerlem esine sebep olarak. sonra Türkistan’ı nihayet Azerbaycan’ı saymıştır. o tarihte Sultan Galiyev’in başında bu lunduğu örgüt ve hareketin kapsamı içindedir. Stalin’in bu anlaşmayı geçerli saymadığı yazılmaktadır. Mustafa Sup hi’nin Yeni Dünya’da yayım ladığı yazılar. Şamara. Müslüman iş leri Kom iserliği’nden alıyor. Saratov) sonra Kırım bölgesini. gerekse çatıştığı yerler. M üslüm anlar arasında küflenm iş fikirlerin yık ıla ra k inkılâp ruhunun yükselm esine sarf ediyor. nihayet bütün Rus ya M üslüm anlarını içine alacak boyutta bir Turan Sosyalist Cum huriyeti için Lenin ve Troçkiy’le anlaştığı...Peki Mustafa Suphi’nin o zamanki tavrı nedir? Bunu.. Müslüman İşleri Komiserliği’nde. ilk teş kilât devrinde bütün maddi ve manevi vesaitini. kuvvetinin m ühim bir kısmını. m erkezi heyet.Teşkilâtım ız Rusya Komünist (Bolşevik) Fırkası’yla daha yakın m ünasebete girişm ekle beraber. fakat G aliyev ve ya n daşları zayıflayınca eleştirilm eye başlanmıştır.” Aynı layihada ‘faaliyeti nin dört cephesini’ sıralarken önce Idil ve Ural bölgesini (Ka zan. Stalin’le bunun anlaşmasını imzaladığı. benim bütün Rusya Müslüman İşleri M erkezi Heyet İdaresinde âzâ ve B eynelm ilel Şark Tebligat ve Neşriyat Şubesinde reis o l m aklığım . fakat beyazlara karşı Kazan’ı savu nurken kırılan Müslüman Kızılordusu gücünü yitirdikten son ra. G a liye v’in ve arkadaşı N u rV a h idof'un. ‘Tü r kiye Komünist Teşkilâtı Merkezi Heyetinin faaliyeti hakkında* Bakû Kongresinde verdiği ‘layihayı’ incelersek görüyoruz. Belçika’daki Mouton Yayınevi’nin Le Souttangaliyevisme adlı ilginç incelem esinde. önce Kazan ve çevre sinde. Ba kın ne demiş: “. Müslüman ‘zahm etkeşleri’ne yayım ladığı bildiriler. Gerek bağlı bulunduğu örgüt. daha sonra idil ve Ural çevresinde. Galiyev tezlerinden izler taşı 316 .
m azlum milletlerin kurtarılması... Şark’ı onun etinden kurtarm ak gerektiği' önkoşuluyla. Mustafa Suphi’nin Anadolu’ya geçmek istediği sıralarda.. Galiyevciliğin gittikçe bir suçlanma konusu haline gelmesidir. Mustafa Suphi’nin kendisine şunları söylediğini Ati Fuat Paşa naklediyor: “. Fakat G aliyev’le Mustafa Kemal arasındaki asıl önemli ben zerlik. anti-em peryalist (yâni dışardaki sınıf savaşımı) savaşın kazanılması sapta masına dayanmaktadır. Aynı fikri. dünyanın bütün 317 .. Anadolu Hareketi’nin güçlendiği sı rada. Mustafa Suphi’nin Kemal Paşa’nın koşulları nı kabul etmekteki aşırı uysallığını açıklar. sonra M oskova’da kötü kişi olması.’ demesi düşü nülemezdi. Kars’ta. Mustafa Suphi’nin Mustafa Kemal’e yazdığı mektuplarda da görm ek olasıdır. Ayrıca.” Daha sonra Mustafa Kemal Paşa’nın ilkelerini anlam aya çalıştıklarını ilâve eden Mustafa Suphi “. Türkiye'nin sosyal kaderi kendisine bırakılmıştır. genel siyaset bakım ından u y gun g ö rü yo ru z” diyor. Mustafa Kemal’in ‘Anadolu yalnız kendisi için de ğil. Rus Bolşeviklerine karşı da aynı tutumda bulunmasıdır. bütün m azlum m illetler için savaşıyor’ ilkesi. Sultan Galiyev’in fikrine göre. Aksi halde Mustafa Kemal’in ona ‘amaç ve ilke yönünden bizim le tam a men birlik olan Tü rk iye İştirakiyyun Teşkilâtı.maktadır. bağım sızlığına kavuşturulm ası konusunda. Belki bu durum. aynı temel saptamaya içerdeki sınıf savaşımından önce. anlayabildiklerim izi. Anadolu hareketinin sosyal bir ihtilâl olmaktan çok Tü rk m illetinin em peryalist düşm anlara karşı bağım sızlık ve hürriyetini kurtarmasından başka bir şey olma dığına kani b u lu n u yo ru z. Sultan Galiyev’in önce el üstünde tutu lurken. Rusya’da Gaiiyev hareketinin eleştirilm eye başlamış ol ması. ‘em peryalizm e öldürücü dar beyi indirm ek için. 2 Ocak 1921’de. Daha da ilginci. Üçün cü Enternasyonal kom ünizm in Tü rk iye dahilinde uygulanm a sını m utlaka kabul etm iş değildir.. ikisinin de em peryalizm e karşı mücadeleye öncelik ver mesi kadar..
Mustafa Suphi. daha pek çok bi linm eyeni aydınlatacaktır. ‘yabancı eli’ kavramına. Moskova’ya delege giden Tevfik Rüştü’nün. ‘Rus Bolşevikleri’ de gi riyordu: Hem Galiyev için. asla ya ba n a eli ka rıştırm ayız. hem Mustafa Kemal için. Tevfik Rüştü yola çıkarken. bu bir oyun değildir. Dünyada ki ilerici hareketlerin bu aşamaya ulaşabilmesi. Sovyetler Birliği sınırları içinde Müslümanların ve Türklerin de yararlanm asını istemesi olmuştur. Rusya’daki Türk halkının. sosyalizm yapacaksa. Bunun en ilginç belirtilişi. Mustafa Kemal’in tutumu da bundan farksızdır. ancak ikinci Dünya Savaşı'ndan sonraki yıllarda olabilmiştir. Kars’ta rastladığı Mustafa Suphi’ye. fakat kendi kafasına göre yapm asını arzuluyordu. 318 . Görüşüm üzde sam im iyiz. Am a ne olursak biz oluruz. ilginç bulm u yor musunuz? Herhalde Galiyev. kom ünistlerle birlik olur. “ Biz Ankara kom ünistiyiz” demesidir. kurulan yeni dünyada yerim izi alırız. kendi kaderini kendisinin tayin etme sini istiyor. Mustafa Kemal ona şunları demiştir: “ Bizi dünya tanımazsa.mazlum milletlerine tanınan bağımsızlık ve özgürlük hakkın dan. kuşkusuz bunu Ruslarla iş birliği halinde. Fakat m em le kete yabancı eli sokm ayız. Mustafa Ke mal ilişkilerinin ayrıntılı olarak incelenmesi.” Demek ki. Başka bir deyişle. Zira.
çeşitli yerlerde m eydana getirmiş oldukları toplumların bağımsız yaşam asını isteriz. Ve bütün onların da bizim m utluluğum uzla ilgili olduklarına tanığız. Ve bu her gün apaçık ortadadır.Emperyalizme karşı Türk!Arap dayanışması “ Panislâm izm ’i ben şöyle anlıyorum : Bizim ulusum uz ve onu temsil eden hükümetimiz. fene aykırı bir şeydir. doğal olarak yeryüzündeki dindaşlarımızın mutlu ve refah içinde olmasını isteriz: Dindaşlarımızın. Fakat efendiler. Bütün İslâm toplumlarmın. mantığa. Onunla büyük bir coşku ve mutluluk duyarız. bu bir hayaldir. İslâm dünyasının refah ve m utluluğu kendi refah ve m utluluğum uz gibi değerlidir. Bilime. bütün bu toplum ların bir imparatorluk halinde bir noktadan sevk ve yönetim ini düşünmek istiyorsak.” M u s ta f a Ke m a l Aralık 1921 .
321 . Lawrence İngiliz altınlarını çöle dökmüş. Çocuktuk bilemezdik. İki si birleşti mi. pek pek on beş yıl önce.1 ‘MİSAK-I MİLLİ’MİZDE MUAYYEN VE MÜSBET HAT YO K TU R ’ Coğrafyayı. Mısır ise (Sü veyş anlayın) İngiltere dominyonu sayılırdı. Türkleri Araplara Arapları Türklere karşı kışkırtıyorlar. o da bana ‘Türklerin Araplara ve Müslümanlığa ihanet ettiklerinden’ dem vuruyor. bu ülkelerin ülke mizle dolaysız ilişkileri olduğunu! Ortaklaşa tarihimizin yüzyıllarla ölçüldüğünü! Ortalıkta bir ‘Araplar bize iha net ettiler’ lâfı dolaşıyordu. İngilizlerin emperyalist “ parçala ve egemen ol” ilkesinin bölgemize bir uygulanışı olduğunu anlıyoruz bunun. Mekke Şerifi başta olmak üzere. güneydeki komşularım sevmiyorlar. Yıllar sonra Paris’te Mısırlı El Barudi’yi tanıyorum. böylelikle bölgeyi denetimleri altında tutabiliyorlar. felaket! Önceden yaşanmış dört yüzyıl. Şu işe bak! Sonra sonra. Avrupa için o kadar parlak sayılmaz. Arapla rı aleyhimize ayaklandırmış! Sonuç: Cumhuriyet’in son raki kuşakları. yeni kuşaklar okumuyor! Biz ilkokuldayken Türkiye’nin güneyinde İngiliz mandası altındaki Irak ile Fransız mandası altındaki Suriye vardı.
Mustafa Kemal Paşa İskenderun Sancağı’nın Türk olduğunu. sömürge imparatorluklarında adam akıllı bol Müslüman olması. ‘Türkiye’nin güney sınırlarının ötesiyle ilgilen memesi gereğini koyduğu’ karıştırılarak. Birikim'1 1976 Ey in lül sayısında ‘Misak-ı Milli’nin Birinci Maddesi Üzeri ne’ başlıklı bir yazı yazmış. Çoğu ‘Atatürkçülükleri’ gibi bu da hikâye! İş. belki duymadınız. tarihçi Mete Tunçay. bu düzeni ‘bizzat’ bozmuştur. bu sınırlar Lozan’da tescil edilmiştir fa lan filân. İyi güzel ama kardeşim. iyisi mi bun ları birbirine düşüreceksin! Düşürmüşlerdir. emperyalist sömürgecilere karşı bir dayanışma ve di reniş doğrultusunda gelişirse. bundan kim zarar görür? Herhalde Türkiye ile Arap komşuları değil. başından yanlış tutulmuş. yeni Türkiye Misak-ı Milli sı nırları içindedir. Fransa’nın 15 milyon Müslüman uyruğu vardı. O kadar ki. bu ayrılık gayrılığı geleneksel bir politika biçimine dönüştürmüşlerdir. Edward Mead Earle’m o zamanlar için verdiği rakamlar şöyle: İngiltere’nin 85 milyon. işin içine bol mik tarda ‘irtica edebiyatı’. eğer Hatay öncesi sınırları Misak-ı Milli’nin şaş maz sınır düzeni ise. sonunda Hatay’ı ulusal sınırlar içerisine katmıştır.Bir korkulan da. İsrail’i övmekte oybirliği halindeydi. yok muydu bu Lozan anlaşması? Hep bili yoruz ki. Fransızlara çatır çatır kabul ettirmiş. bu deyimin Türkiye için ke sin sayılabilecek bir smır düzeni getirmediğini ileri sür müştür. Belki duydunuz. İsrail’in kuruluşu sıra sında Türk basını Arapları yermekte. Oysa ne duyarız. Başka deyim le. 322 . Mustafa Kemal H a tay sorununu ortaya attığı zaman yok muydu bu Misak-ı Milli.” Eh Müslümanlararası ilişki ler. Türk sınırları içinde bulunması gerek tiğini. O bir şey değil. Rusya’nm 17 milyon. Atatürkçülüğün ve Misak-ı Milli’nin de.
hatırlarına getiremeyecekleri kadar kuvvet li bir Türkiye vardır. şimdi Fransa’da bulu nan Franklin Bouillon’a soruyorum.” Bu bir.. yok öy le bir kısıtlama. o zaruretlerdir ki bi ze bu fena hududu kabul ettirdi. Yıl 1921.” 323 . Hatay soru nunu tartışırken söz ister istemez Ankara İtilâfnamesi’ne geliyor: Yusuf Kemal o günleri anlatırken diyor ki: O zaman zaruretler vardı. Meclis. birazdan göreceğiz. yok öyle bir düzen! Mustafa Kemal bu nu ağzıyla söylemiş. bölgedeki durumun yeni den düzenlenişi sırasında başka düzeyde bir Türk/Arap işbirliğinin olanaklarını yoklamış! Evet öyle. behemahal alınacaktır’ sözünü tekrarlamış değil midir? (. Biraz daha sonra dediği de şu: Misak-ı Milli’mizde muayyen ve müsbet hat yoktur. Sevres Sözleşmesi’nin kabul edilmemesi.Ama aslına bakarsanız. yoktur. maddesi ‘bir Hatt-ı Mütareke tasavvur ediyor.” Bu da iki. Hatt-ı Mütarekeyi hudud-u milli tasavvur ediyor. günlerden 27 Kasım. Meclis’in gizli oturu munda Türk-Fransız İtilâfnamesi tartışılıyor. O zamanki müza kerelerde Türk Murahhası baştan sona kadar ‘Antak ya İskenderun Türk’tür. Şimdi s î rasıyla bir göz atalım. Hatt-ı Mütareke nedir? Var mıdır böyle bir hat.) Yalnız Fransa değil. Kuvvet ve kudreti mizle tesbit edeceğimiz hat hatt-ı hudud olacaktır. Milli Mücadele’nin başından itibaren güne yimizdeki ‘eski vilayetlerimiz’le ilgilenmiş. Onun üst tarafındaki yer inkısam tefrik etmez. Mete (Tunçay) haklt. bizim bu meselemizle meşgul olacak bütün milleder bilirler ki bugün karşılarında İtilâfname’nin akdi sırasındaki Tür kiye yoktur. dedikleri şunlar: “ .. Yıl 1936. üstelik Musta fa Kemal.. günlerden 16 Ekim. Tartışma sı rasında Kemal Paşa söz almış. Misak-ı Milli’nin 1..
Böylece Misak-ı Mitli’nin güneyimizle ilgilenmemize ‘Atatürkçülük’ bakımından engel olup olmadığına göz atmış olduk. (7 Aralık 1977) 2 ‘HATAY’A ÇETE REİSİ OLACAĞIM!’ 1936 kışında. O Misak-ı Milli sını rıdır. Sırası geldi. Fransızca La Tribüne des Nations gaze tesinde çıkan bir yazıdan şu satırları tüyleriniz ürperme den okuyabilecek misiniz bakalım: Kemalistler kendi işlerine yabancıların müdahalesini katiyyen kabul etmiyorlar. Günü müzde. devlet ve iktidar nimetlerini tepip dava hizmetine koşuşunu yücelten delikanlılar çok ya. size de anlatayım. Ben bunu okurken ne kadar heyecanlandığımı anlatamam. ölümü yakın Mustafa Kemal’in Hatay sorununu “ ken di usullerince çözmek için’ bulduğu çaredir. karaciğerinden ağır hasta. Mustafa Kemal 1937 kışında sorunu ‘si lâhlı eylem’ yoluyla çözmek zorunluluğu başgösterirse ne yapacağını Haşan Rıza Soyak’a şöyle anlatmıştır: İşi silâhlı bir hareketle halletmek zorunda kahr324 ... fakat Türkiye arazisinin bir sömürge değil. Fransız Hükümeti’yle sürüp giden gö rüşmeler tıkanır gibi olunca. daha neler var söy lenecek. ama bu konu bir derya. sık sık onlara anlatmışımdır. kelimenin gerçek manası ile içinde yeni bir ulusun ye tişmeye başladığı bir yurt olduğunu anlayabilenlere el lerini uzatmaktan geri durmuyorlar.” Daha müthişi. Ernesto Che Guevera’mn gerillacılığım. ötesi bizim ilgi ve ilişki alanımız olamaz dedikle ri Hatay için.
” Bu gerçekte. biliyor musun ki ben Cumhurbaşkanlığını bı rakıp Hatay’a çete reisi olacağım. az bulunur bir örnek sayabileceğimiz bu davra nış yalnız Haşan Rıza Soyak’ın anılarında olsaydı.sak. Saçlan rüzgârdan uçuşuyor ve o dalgm dalgın Marmara’yı seyrediyordu. Ama değil.. elbette bir kulp takarlardı. mutlaka kafasını kurcalayan bir şey vardı. doğ ruluğundan kuşkulanır. biraz da terli idi. sözde Misak-ı Miili’nin Türkiye’ye yasakladığı güney bölgelerde! Kemal Paşa’mn ‘silâhlı eylem’ ilkesini güzelce aydın latan.. ölümünden bir yıl önce) onun 1919’a yeniden başlamaya hazır olduğu nun kanıtı değil midir? Üstelik nerede. Oradaki mücahitler le ve Anavatan’dan kaçıp bize katılacağına şüphe etme diğim kuvvetlerle meseleyi yerinde ve içten halletmeye çalışacağım. böyle bir durumda derhal Devlet Reisliği’nden. sert rüzgânn karşısına göğsünü vermişti. bildiğin gibi bunun her zaman imkânı ve çok emin yollan vardır. soğuk alırsınız. isterse Türkiye Hükümeti beni ve arkadaş larımı asi ilân eder ve hakkımızda takibat da yapar. gene o dalgın hali ile döndü ve bir masaya oturdu. tutacağım yolu da çoktan kararlaştırmış bulunuyo rum. ‘Hava çok sert. İç salona geçtik ten sonra balkona çıktı. serbest bir Türk vatan daşı olarak bu işte çalışan arkadaşlarla beraber Hatay topraklarına geçeceğim. Fahrettin Paşa da (Altay) anılarında aynı konuya dokunuyor. hât tâ mebusluktan istifa edeceğim. içeri buyurun’ dediğim vakit. gittiğimde kendisini sıkın tılı bir halde buldum. 1937 yılında Ocak ayında İstanbul’a gelen Ata türk beni Park Otel’e çağırttı. Hadi onu da bir okuyun: “ .’” 325 . 1937’de (hey Allahım. Üşütmesinden korktuğum için. Bir şeyler söyleyeceğini bekliyordum ki dudaklarından şu cümle ler döküldü: ‘Paşa.
Ata türkçülüğe aykırı sayılır? O Atatürk ki. Bina enaleyh (buraya çok dikkat buyurun. kısa yoldan gerek Suriye ve gerek Lüb nan’ın özledikleri gerçek istiklâllerini temin edebiliriz. niyetinin bu olma dığım aslında taa 1919’da açıklamış zaten.Davranışın doğruluğu iyice belirdi. Amerikan emperyalizmine karşı Boliv ya halkını örgütleyip. onların bağımsızlık ları için Fransız emperyalizmi ve sömürgeciliğiyle sava şacakmış! Peki.) " . ey yıllardır Ata türkçü geçinen politikacı esnafı) biz hareketimizi onlara da teşmil ederek. onun bağımsızlığı için çarpışma yı planlayan çağdaş devrimci önderlerden. M ustafa Kemal Paşa sadece Türk olduğunda ısrarlı olduğu Hatay’ı kurtarmakla kalma yacak. Arap topraklarını işgale gitmiyor. Bir şey daha söyleyelim: Ben bugünkü (1937) Fransız idarecilerinin. daha 1919’da Türkiye’nin kurtuluşu nu örgütlerken. destek ve dayanak olması. öyle mi? Şimdi şu noktanın altım çizmek zorunlu: Kemal Paşa’nın tasar ladığı ‘gerilla eylemi’. şu gerçekliğini olaylar ‘teyit etmiş’ sözleriyle belirtiyor. güneyindeki emperyalizme kar şı direniş hareketlerine. hem Irak. Lüb nanlı ve Suriyeli Araplarla birlikte. şaşmaz bir anti-emperyalist eylem dir. an326 . (Bunları Haşan Rıza Soyak’a söylemiştir. bu eylem planının neyi eksik? Neden benim gençliğim Kemal Paşa’sınm bu yanım görmez de onu neredeyse bir put ha line indirgemiş olanların kendisine gösterdiklerine ina nır? Neden Türkiye’nin.. hem Suriyeli Araplarla. yaygın bir kırsal gerilla savaşı örgütleyip. Zaten tatbi katı. Suriye ve Lübnan’a öyle kolay kolay istiklâl vereceklerinden emin değilim.. birtakım yersiz bahanelerle üç sene sonraya talik et meleri (ertelemeleri) de buna delil telakki edilebilir.” Efendim neymiş. (ona da ge leceğiz) bir kere de.
gerçek olabilir. Hadi birazını okuyalım: 327 . görmek lâzım. bel geler arasında bir belge ki. o da Dışişleri Bakanı’na iletiyor. Belge de belge ha! Her ne kadar gerçekliğinden kuşkulanıyorlarsa da. Ben uydurmuyorum. ellerin deki. Balfour diyor ki. ne işitmişim: Paris Konferansı’nda İngiliz Başdelegesi olan Mr. Balfour’a ulaşmış. Neye mi ilişkin. İngiliz gizli servislerine eline geçirdiği bir belgeyi vermiş. sahte de olabilir. o zamana değgin ne görmü şüm. kendisi söylüyor. merak bu ya. oturmuş ‘İngiliz belgelerinde Atatürk’ün birinci cildini karıştırıyorum. içeriği ise. efendim bakın neye: Bogos Nubar Paşa. Mustafa Kemal Paşa ile Emir Faysal arasında im zalanmış bir anlaşmanın ‘sureti’. Tamam mı? (8 A ra lık 1977) 3 EMPERYALİZME KARŞI TÜRK-ARAP DAYANIŞMASI Epey oluyor. en iyisi siz bunu İstan bul’daki ve Kahire’deki ‘adamlarınıza’ incelettirin! Belgenin Fransızca kopyası kitaba alınmış.ti-emperyalist mücadele için harekete geçmiş. Tarih 20 Ağustos 1919. daha o tarihte Mustafa Kemal’in güneyde olup bitenle re o kadar da ‘bigâne olmadığını ayan beyan’ gösteriyor. Mr. Onu da görüşelim. aa o ne. Emir Faysal’la Halep’te imzaladığı bil dirilen anlaşmanın tarihi 16 Haziran 1919. temaslar yapmıştır. Kemal Paşa Samsun’a 19 Mayıs’ta mı çıkıyor. bir kere şundan. Balfour’un İngiltere Dışişleri Bakanı Lord Curzon’a yazısı. bu belge dönüp dolaşıp Mr.
. Madde: 1) Sözleşmenin tarafları. Türklerin bir lik ve özgürlüğünün tehlikede olduğu şu günlerde. Türk ulusu ve soy lu Arap ulusu. Arap Hükümeti’nin ku rulmasını resmen tanıyacağını kabul ediyor. yine de öteki maddeleri özetlemekte yarar gö rüyorum: Osmanlı Hükümeti. Küçük Asya'nın önemli bölümlerini aralarında paylaş mak isterlerken. Madde: 3) Sözleşmenin tarafları. çün 328 . anlaşmayı bü tün Araplar’a duyuracak vs. şu girişi bile. Türk İmparatorluğu’nun ve Arabistan’ın yabancı güçlerce paylaşılmasını ve işgalini kabul edemezler. Her iki ulus da. başlangıçta nelerin düşü nülmüş olduğunu göstermeye yetmiyor mu? Yetmesine yetiyor.“ 16 Haziran 1919’da Halep’te. Şerif Hüseyin Araplarâ bir bildiri yayımlaya cak. Anadolu’daki gibi ulusal ordular kuracak. birbirlerine karşılıklı olarak yardım etmeli. Anado lu’daki Kuva-yı Milliye’ye yardım edecek. İslâm âleminde şu anda mevcut ayrılığı üzülerek saptamakta. aralarında mad di. bunu kaldırmayı. Türk ve Arap hükü metleri arasında imzalanmış ve Kerek’te Mutasarrıf Esat Bey aracılığıyla teati edilmiş gizli anlaşmadır. dini ve vatani güçlerini birleştirerek savunmalı dırlar. Suriye’yi ve dolaylarım.. vatam ve dini savun mak için kutsal savaş (cihad) ilân etmeye karar vermiş bulunuyoruz. Kutsal savaşı başlat mak için.. Paris Barış Konferansı’nm bize ilişkin kararını verdiği günün ertesinde. Filistin’i. İngiliz servisleri haberi alınca etekleri tutuşmuş. manevi ve dini çıkarlarla bağlanmış iki ulusun işbir liğini sağlamayı kutsal bir görev bilmektedirler. Araplar da hutbelerde onun admı okutmayı. ya bancı devletler Irak’ı.. Madde: 2) Arapların bağımsızlığının. ” Hepsi uzunca.
. Milli Müdacele’nin ta başında Türki ye’nin. ilahi. Söylendiğine göre. bu arada Suriye ve Lübnan’ın da ‘istik lâlleri için beraberce mücadele etmek’ doğrultusunda ki arzusu birbirleriyle pekâlâ tutarlıdır. sahte olsa ne yazar? Mustafa Kemal Paşa bu türden temaslar yaptı ğını. onun dayanağı ise İstanbul’daki bir Intelligence Service Subayı Hoyland’ın raporu. Bu kopyanın bir ajan aracılığıyla Osmaniı Dahiliye Nezare ti arşivinden alındığı. İstanbul’daki İngiliz Yüksek Komiser Ve kili Amiral Webb’in de Dışişleri’ne yazdığı belgelerde gö rülüyor. Bakalım Paşa’nın güney komşularımızla ilgili düşünceleri neymiş? (9 Aralık 1977) 329 . M ustafa Kemal’in Hatay so runundaki tavrı. o raporun özeti de şöyle: “ M. Anlaşmanın sahte olması ihtimali v s. anlaşma ya sahte idiyse mi.. ashmn Küçük Cemal Paşa tarafın dan İstanbul'a getirilip Padişah’a sunulduğu söylentisi. Kemal Paşa ile Emir Faysal arasmda imzalandı ğı söylenen anlaşma örneğinin ilişikte sunulduğu. hem de hayli ayrıntılı olarak Millet Meclisi’nin 24 Nisan 1920 tarihli gizli oturumunda önemli bir ko nuşma ile açıklamış ve kanıtlamıştır. Hadi onu da göz den geçirelim. Bundan ‘Cum huriyet Hükümetleri ’nin alacakları bazı dersler olmama lı mı? Nasıl. yabancı işgaline karşı direnmek konusunda Araplarla anlaşmaya varması için Mustafa Kemal’e Harbiye Nazın ve Hükümet tarafından yetki verildiği. bağımsızlığını elde edecek Araplarla. Anlaşmanın bir başka kopyasının da Fransızlar hesabı na Topçuyan adındaki bir Ermeni tarafından satın alın dığı. emperyalist saldırgana karşı bir güçbirliği ve dayanışma tavrında ol duğu değil mi? Bu tavırla.” Ne görülüyor.kü aynı haber.
açıkça söylememekle beraber. Mustafa Kemal Paşa iç ve dış olaylarla ilgili bilgi vermiş tir. 2. Elbette. Ecnebilerin en çok korktukları. ‘se lâmet ve necat için’ tek kaynak. önce Arap ve İslâm âlemi karşısın daki genel yaklaşımım şöyle ortaya koyuyor: " .” Açıkça görülen nedir.) M ustafa Kemal. “İşte. em peryalistler İslâmeılık politikasından dehşetle ürktükle ri için (hâlâ ürkmüyorlar mı?) bunu ‘alenen ifade etme330 . devletimizin geleceğiyle yakından olağanüstü ilgilidir. Oturum gizli olarak geçmiş. gerçekte bu da yanak noktasını aramaktan geri durmadık. dışar dan dayanak noktası aramak gereğini düşünmüş. 4. (Bize) Dinsel bağlantıları olmakla ve ‘bu cihet le’ bütün İslâm âleminin bize yardımcı ve destekçi oldu ğunu zaten kabul ediyoruz. Birleşim.. İslâmlık âleminin kuv vetleri olmuştur. İslâmlık âlemi birçok noktalardan ulu sumuzla. Mustafa Kemal Türkiye’ye kar şı bir ‘Haçlılar seferi’ düzenlendiği kanısındadır. srnır dışından bize yarduncı olacak. Fakat maddî ve manevi kuvvetler kar şısında. bütün cihan ve Hıristiyan politikasının en şid detli hırslarla Haçlılar Savaşı (Ehl-i Salip Muharebesi) yapmasma karşı.4 ‘T Ü R K İY E -S U R İY E -IR A K FEDERASYONU’ DÜŞÜNCESİ (Tarih: 24 Nisan 1920. Oturum. dehşetle ürktük leri İslâmeılık politikasmın da açıkça (alenen) ifadesin den mümkün olduğu kadar uzak durmaya kendimizi mecbur gördük. bi rer dayanak noktası oluşturacak kuvvetleri düşünmek zorunluluğu da olağandı. Yer: Türkiye Büyük Millet Mec lisi..
1914 tarihinden evvel (bunlarla) aynı smır içinde bulunduğu muz zamanlarda hepimizce bilinir.. Osmanlı Devleti’nin bir organı. Intelligence Service yazışmalarına neden olan. Fakat sonucu alabilmek için kendi kuvvetlerine dayan manın yetersiz olduğunu gördüler. açık ve resmi bir yetki taşımadığımız için. Emir Faysalla bağlantının nasıl doğduğunu an latıyor: “ .. ne yazık ki (o sıra da) hepimizi birden yok etmeyi kafasına koymuş düş manlarla işbirliği ettiler. Bunun aksini iddia edecek olanın alnını karışlarım. Ana dolu’nun güneyindeki ülkelere.” M ustafa Kemal. bir parçası olmaktan bunlar çok yakınır. Kemal Paşa bakın bu ko nuda neler söylüyor: " . o aşağılayıcı yönetim biçimine hedef olduktan son ra. Biz.. Suriye halkı ve Irak halkı. an cak bu akımların gerçek doğrucusu olan uluslar aracı 331 . içlerinden bazılarının ‘bağımsızlık da istemeyip’ Osmanlı’ya bağlı kalmak isteklerini ile ri sürdüklerini söyledikten sonra. Suriye’de İngiliz ve Fransız yönetim biçimi ne.. bu bölgedeki Müslümanlar (ehl-i İslâm) pek büyük bir yanılgıya düştüklerini anladılar ve bundan sonra bir kısmı kendi içlerinde bağımsız olmak. İslâm âleminden özel bir kesime. Buna göre çalıştılar.mekle beraber’ İslâm âleminden dayanak noktası ara maktan geri durmamıştır. “ Fakat (Birinci) Dünya Savaşı’mn sonucunu gördük ten sonra. fakat yine ‘bir su ret ve şekilde’ Osmanlı topluluğu içinde bulunmak ci hetini düşündüler. İngilizler. Şimdi gelelim. yâni Arabistan. onlarla temas soru nuna geçiyor. Fransızlar kendileri nin hayali olan amaçlarını gerçekleştirecek diye onların eteklerine sarıldılar. ba ğımsız olmak amacını güderlerdi.
kuşkusuz memnunlukla karşılarız. Fakat bizim Suriye’de İslâm lık amacı ile bağlantı ve ilişkilerimiz. Çoğunun işine gelmeyecek ama.lığıyla temas etmiş oluruz. tarih böyle söylüyor. hât. Fransızlar la veyahut herhangi bir ecnebi devlet ile ilişkinin ken dileri bakımından sonunda tutsaklık (esaret) olacağına inandılar ve bundan bize başvurdular. Bizimle uyuşma ya da bağlaşmanın üstünde bir biçim de. bizim karşılık olarak gösterdiğimiz şekil şundan ibaretti. Peki ya Irak? (10 Aralık 1977) 332 .’” Demek neymiş. ki federatif ya da konfederatif denilen biçimlerden birisiyle bağlantı kurabiliriz. Resmi kanallarla bu başvurmanın bizce kabul edilen noktala rım açıklamak isterim. Mustafa Kemal iddia edildiği gibi gü neyimizdeki halk ve ülkelerle bağlantısını kesmek şöy le dursun. İslâm âleminin manen olduğu gibi maddeten de bağlaşık ve birleşik olmasını. sonunda Emir Faysal özel delegelerini bizimle temasa geçirdi. örgütlenmeye (taazzuv) orada bir saltanat tesisiyle uğraşan Emir Faysal’ı idare eden Fransızların dikkatini çekti. onların da kendi kurtuluşlarım sağlamasını. Ve bunun içindir ki bizim kendi sınırlarımız içinde bağımsız olduğumuz gi bi Suriyeliler de sınırlan içinde ve bağımsız olabilirler. Herhalde Suriyeliler.tâ onlarla Türkiye arasında federatif ya da konfede ratif ilişkiler bulunmasını ileri sürmüş. Dedik ki: kuvvet oluşturacağından.
Bu hattın 333 . tamamlanmamış Bağdat hattının M ezopotam ya’da ulaşmış olduğu son noktası Samara’yı ele geçirince şüp heler daha da arttı. Birin ci Dünya Savaşı’nın sonu. geçen yüzyılın sonlarına ilişkin hangi tarih kitabına el atsanız.5 M. planlarını tam anlamıyla gerçekleştirmelerine en elverişli ortamı hazırlamış olu yor. zaferi pekiştir mek ve sürekli bir işgalin temelini atabilmek için yüzler ce Ingiliz memuru Bağdat’a akın etti. 24 Nisan 1917’de General Sir Stanley Maude. Zaten Iraklı Arapları da ‘Osmanh’dan kurtarmak’ için kışkırtmış.. İngilizler bölgeye yerleşir yerleşmez.. savaşın son yıllarında Türkler aleyhine çevirmiş değiller midir? Gel gör ki. Bağdat ile Bas ra arasında hemen bir demiryolu döşendi. Almanlar. İlk önce su bas kınları. Sırası geldikçe ben de söylüyorum. bunun çeşitli kanıtları nı bulursunuz. Zira at Dairesi sulanan toprakların ekilmesi ve özellikle İn giliz emperyalizmi için çok şey ifade eden pamuğu yetiş tirmek amacıyla araştırmalara başladı. şüphelerin yerini tam bir panik alabilirdi. Edward Mead Earle’ın ilginç kitabında şöyle belirtilmiş: “ . KEMAL’İN ARAP POLİTİKASI EMPERYALİZME KARŞIDIR Irak’ı Türkiye’den koparmak için İngilizlerin yapmadı ğı kalmamış! Hanginiz. Çünkü Gene ral M aude’un ordusunun arkasından. hiç de gidici olmadıklarını belli edi yorlar. kuraklık. İngilizlerin Mezopotam ya’daki ilerlemesinin anlamını kavrayabilmiş olsalardı. bataklıkları kurutmak ve sulama te sisleri yapmak için bir Su İşleri Dairesi kuruldu. Aslında bunun daha 1917 Şubatı’nda bazı belir tileri var.
bu iki bölgedeki dindaş larımızın kalpleri bizimle beraberdir. “ Bugün dahi. Mustafa Kemal Paşa’dan dinleyelim.. aynı gizli oturumda di yor ki: “ .. Biz de. Irak’ta İngilizlerin yaptıkları işlem ler. Bağdat’ta vesair birçok yer lerde (. bize karşı kullandıkları kuvvet leri azaltmaya mecbur olmuşlardır. Irak konusunda da. kendi var lığınızla bağımsızlığınızı sağlamaya çalışınız. “ Ve Musul dolaylarında. Suriye ve Irak’taki milli faali yetlerle onlar yüzünden. bizi yok et meye çalışan düşmanlar. Aynı Meclis toplantısında. daha dün karŞı çıktıkları Osmanlılarla temasa geçmek şeklinde oluyor. Fakat bunu. her şeyden önce bağımsızlığımızın sağlanmasına çalışı yoruz. genel olarak Osmânlı memleketinin bir parçası ol mayı kabul ettiler. (Onlara dedik ki): Kendi dahilinizde..” Suriye konusunda olduğu gibi. Fakat biz onlara karşı Suriyelilere söy lediğimiz görüşü söylemekten başka bir şey yapmadık. kendi güçlerinizle. dış görünüşü ne olursa olsun. Kemal Paşa kesinlikle emperyalizme karşı bir tutum i. Eğer bundan son ra gereği yapılırsa bunlardan fazlasıyla yararlanmak mümkündür. Bütün belirtiler İngilizlerin Mezopotamya’da kal maya azmetmiş olduklarım gösteriyordu.1919’da tamamlanması ile İstanbul Basra’ya bağlanmış oldu.çin334 . Bugün bile. gerek İraklıların ve gerek Suriyelilerin.. Biz kendileriyle temas aramadan evvel onlar bizimle temas aradı. Müslüman halkın gönlünü fena halde kırmıştı. Irak’a gelince..” Buna İraklıların tepkisi. dış görünüşü ne olursa olsun. Ondan sonra birleşmemiz için hiçbir engel kal maz.) vaka olarak birçok hadiseler meydana çıktı..
ar lanmadan. ‘ecnebi işgaline karşı’ savaşlarının. hepimizin gözünün içine baka baka da. Suriye ve Irak Fransız ve İngi liz mandası altında kalıyorlar. emperyalizme karşı verecekleri savaşta nasıl bir sorumluluk yüklenmeye ha zır olduğunu da biliyoruz. Bu iktidarlar.. Türkiye bağım sızlığını elde ediyor ama. Che Guevera’nın Bolivya’nın bağımsızlığı için Amerikan emperyalizmine karşı ver meye hazırlandığı savaşın bir benzerini. bağımsızlıklar elde edildikten sonra ise. Hatay dolayısıyla Fransız emperyalizmine kar şı pekâlâ verebileceğini belli etmiştir. o zaman da Mustafa Ke mal Paşa’nm Hatay sorunu dolayısıyla. Türkiye’nin yürüttüğü savaşla özdeşleştiğini kabul ediyor. Cezayir’in aleyhinde oy vererek de. ulusal kurtuluşlar sağ landıktan. Türkiye Cumhuriyeti’nin ve Onun ‘Atatürkçü’ ol duğunu iddia eden hükümetlerinin. bu ülkelerin tam bağımsızlıklarına kavuşması için. onun bölgedeki zuhurat ajanı İsrail’i ya da Ürdün gibi. Utanmadan. ‘fe derasyon ya da konfederasyon biçiminde’. “resmen ve alenen” emperyalizmi. Daha başında bu ülkelerin ulusal varlıklarını ta nıyor.. İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana sürdürdükleri Arap politikasını anla maya ve benimsemeye olanak yoktur. ..dedir. yardım laşma ve dayanışma fikrindedir.. birleşme miz için hiçbir engel kalmaz. bu na Atatürkçülük derler.’ Sonraları. “ Hain” Sedat’a ‘yağcılık etmeyi’ de öyle sanmıyor lar ir»? (11 Aralık 1977) 335 . Mustafa Kemal 1937’de. bu marifetlerine tüy dikmişlerdir. Suudi Arabistan gibi oldum olası ajan devlet sayılabilecek ül keleri desteklemişlerdir. Hal böyleyken. Ortadoğu’da emperyalizme karşı ulusal kurtuluş hare ketlerini değil.
güncelliğini hiç kaybetmemiş bir yazı. çıktığı gazete Yeni Ulus. ayrı ve değişik doğrultuda gelişen yo rumlarım onu özellikle ilgilendiriyor sanıyordum. Başlığı “ Sıra Suriye ve Cezayir’de” . güçlü olabilmemiz için^cıddi ve yakın ilişkilere girmemiz ge rektiğini. dış politikadan da! Benim. pek de basında çı kanlara uymayan. 1965’ten bıı yana yazıyorum. bölgede ekonomik yöriden de siyasal yönden de. Niyetim size bu ısrarın kanıtını gösteren bir belge vermek. mutlaka bana da uğrardı. hiç unutmuyorum. “ Mister Hyde ne zaman İzmir’e gelse. 12 Mart’m en ‘dehşetengiz’ günlerinde bu işin yürümeyece ğini yazmam ve söylemem. dilimizi çoğumuzdan iyi konuşan bu yaman İngiliz’le iç politikadan da konu şurduk. gerçekleştiğini biraz da şaşırarak gördü ğü Şeylerdi. iki yıl önce yazılmış. c h p içinde Ecevit’in duru ma egemen olacağında diretmem. Şu de diklerimi düşünerek.6 HANİDİR ISRAR E D İYO R U M Ben size bir şey diyeyim mi. benim Arap çorap diye tut turuşum yeni değil. yayımlandığı tarih 13 Şu bat 1975. dedi ki bana: ‘— Arap politikası üzerinde niye ısrar ediyorsunuz? Türkiye ile Arap ülkeleri arasında ne gibi bir yakınlaş ma olabilir? (O günlerde ısrarla bunu yazıyordum ben. onlara dayanarak. önceleri onun kuşkuy la karşıladığı. “ Bir keresinde. imza fakirin. üstelik bu ilişkiler sayesinde petrole muhtaç Batı’yla Ortadoğu arasında çok önemli bir rol oynaya bileceğimizi!) “ Gerçi o gün nasıl bir yakınlaşma olabileceğini Mis336 . “Yıllardır Türkiye’de bulunan.
yalnız yazdıklarım doğrultusunda bazı şeyler söylediği mi. bugün Müslüman Arap dün yasından iki petrolcü Arap ülkesiyle ilişkileri son dere ce iyidir. Hiç değilse bunun yakın bir gelecekte gerçekleşebilece ğinden umutlu değildi. Bu durumun Ame rikalıları irkiltme derecesi o kadar yüksektir ki solu muzdaki düşmanla yetinmemişler. Hâttâ Afganistan’la olanlar da. 337 .ter Hyde’a nasıl açıkladığımı bugün hatırlamıyorum. zira bu ülkeler le yakınlığımız bizim üçüncü dünyadaki yerimizi çok daha sağlamlaştıracak. Buna Pakistan’la olan iyi ilişkileri de katılma lıdır. o düzeye getirmeli. CEN To’ d a n müttefikimiz İran Doğu’dan bizi teh dit ediyor. bunun da. gerçekte duygu ve izlenimlerini hiç bel li etmeyen dostum Mister Hyde’m pek hoşuna gitmedi ğini sanıyorum. “ Ortadoğu’da o son derece ilginç jeopolitik ve stra tejik yerindeki Türkiye’nin.) Bunlar beyhude çabalar! “Türkiye Müslüman ve Arap ülkeleriyle dostluğunu geliştirmelidir. henüz ilişkilerimiz Irak ve Libya düzeyinde değildir. (Emperyalizm itti faklarının nasıl aleyhimize çalıştığına daha sağlam ka nıt mı istersiniz: NATo’ d a n müttefikimiz Yunanistan Batı’dan. Suriye ile de Cezayir ile de belirli bir Uyuşmazlığımız yoktur ama. “ Şu günlerde Mister Hyde da beni hatırlasa gerektir. şimdi özellikle Suriye ve Cezayir ile ilişkilerimizi daha mükemmel bir düzeye getirmek zorundayız. Besbelli içinden Türkiye’nin Güney’de etki ve nüfuz sahibi olabileceğine olasılık tanımıyordu. Irak ve Libya’dan sonra. emperyalizme karşı ilk kurtuluş savaşını vermiş ülke olmak saygınlığımızın nihayet ye rini bulmasına yol açacaktır. Geliştirecektir. ötesine de geçilmelidir. sağımızdan bizi teh dit edecek bir başka ülke yaratabilmek için c e n t o müt tefikimiz İran’ı usturuplamışlardır.
çevirdikleri ve çevirmeye kalkışacakları entrikalara ku lak asmayıp. şu ara. Bir bakıyorsunuz. Dışişleri Bakam ol madık bir zamanda Kahire’ye damlamış. sevsinler! (12 Aralık 1977) 338 . vs. yeni bir savunma ve dış politika düzenle mesine geçmeliyiz.“ Bunun için de Amerika ile ilişkilerimizin yeniden gözden geçirilmesi. Gerçek Müdafaa-i Hukuk çizgisinin Türkiye’nin Araplarla yakınlaşmasını. nasıl diyorlar. gücünü bizi ‘emper yalist sistemin’ uşağı Arap ülkelerine. aramızda hiçbir sorun ol mayan Ruslarla tatsızlık çıkaramayız. Araplar arası uyuşmazlıklarda yokuz. “ Buna ne buyrulur Mister Hyde?” O günden bugüne epeyce zaman geçti. Fakat ‘Amerikan Mühipleri’nin gerekçesi. önceden iki başbakan yar dımcısını Irak ile Libya’ya uğurlamışız. Libya. fikrim değiş medi. Filistin. Amerikan üslerinin ve dinleme sis temlerinin yurtdışına sepetlenmesi hem gereklidir hem yararlıdır. üstelik aralarından emperya lizme karşı olanlarını seçmesini gerektirdiği kanısında yım: Cezayir. bir dereceye kadar Su riye. Yurtiçinde telâ şa düşmüş ‘Amerikan Mühipleri’nin lâf kalabalığına. İsrail’e doğru it mekte kullanıyor. Araplarla birliğiz ama. ‘Sistem’ bunun farkındadır. minarenin kı lıfım hazırlamak için de. Irak. ne formül değil mi. biz onun casusluk araçlarım top rağımızda barındırıp. Elin oğlu bize peşin paraya bile silâh satma mak için karar alırken. Bunun birinci aşamasında Suriye ve Cezayir’le yakınlaşmamız başlıca koşuldur. asıl o tar tışmaya değer.
neden. yalnız yanlış değil. emperyalizmlerin cirit attıkları bir bölge olduğunu. Bizimki ler Dışişleri Bakam’mn Kahire’ye gidişinden sonra. ya da çekememezlik yüzünden birbiriyle atışır ‘geri ülkeler’ görüntüsüne itiyor. sı radan Amerikalı belleme arkadaş. tam bu sırada Mister Vance’ın gezisi imdada yetişmez mi. ama yine de. somut bir olay. elde edemediklerine karşı oy nayıp. bugüne bugün adam. ya pılan işin sevimsizliğini gizlemek amacıyla bir gerekçe uydurdular. Mısır’la öteki Arap ülkeleri arasındaki çatışma bizi ırgalamaz. . Ortadoğu'nun taa Osmanlı’dan bu yana.. bölgedeki stratejik ve ekonomik çıkarlarım ko ruduklarım? Biliyor elbet. ona dua ediyorum? Anlatayım. “ efendim. bu gerekçenin geçersizliğini anlatayım di yordum. biz ona da selâm çakarız.. al sana elle tutulur. Ayıp ayıp! Yahu dünya âlem bilmiyor mu. ‘barışı gerçek339 . Mister Vance cenapları. Sedat’ın gezisinden son ra Ortadoğu’da ‘bir cevelana’ karar verip. Bizimkilerin gerekçesi ne. biz Araplardan yanaymışız da. buna d a!” Bu düşünce yanlış. zira bölgeye emperyalist sızmayı örtbas ediyor: Arapları geçimsizlik. üstelik teh likeli. ‘Batılı ülkelerin’ çıkarlarına göre elde ettikleri Arap liderlerini. Araplar arası uyuşmazlıklarda taraf de ğilmişiz! Bu gerekçenin altında ne yatıyor? Sedat’ın İs rail gösterisinden sonra. çünkü Arap lar arası uyuşmazlıktır. ucundan tuttun mu her şeyi şıp diye çözeceksin. Birleşik Amerika’nın Dışişleri Bakanı! Peki bana ettiği iyilik nedir ki.7 M U S TA FA K E M A L’İN DIŞ P O L İTİK A S IN I O N L A R İZLİYO R Allah razı olsun Mister Vance’den! Vance dediysem...
TRT’nin yalancı sıyım. Mister Vance. Peki kardeşim. bir konfederas yon örgütlenmesi derecesinde ileri bir yakınlık olarak düşünüyor. uyuşmazlık Araplar arası olsa. Lübnan gibi ülkeleri. emperyalist sistemle onun denetimine girmemekte direten radikal Arap ülkeleri arasındadır. bu arada nereleri ziyaret ediyor. ama em peryalizme karşılığı. Bu dediklerimin itiraz kaldırır tarafı yoktur. d Arap ülkelerinin emperyalizme karşı kurtuluş savaş larını kazanıp bağımsız olmalarından sonra. 340 . Arap ların İngiliz ve Fransız emperyalistlerine karşı müca delesini destekliyor. El Bekr’in. Arapları desteklediği kesin! ja/ H a tay sorunu döneminde. yoksa başka taraflar arasında mı oldu ğunu bu derece somut gösteremezdim. herhalde Türkiye’nin gücünü de hesaba kattığından.leştirmek’ girişimine yönelmeseydi. Suudi Arabistan. Fransa’nın Lübnan ve Suriye’ye ‘istiklâllerini kolay kolay vermeyeceğini’ söyleyip. em peryalizmin oldum olası denetim altında tuttuğu yerle ri. bu ülkelerde Araplarla birlikte anti-emperyalist kurtuluş savaşı örgütlemeyi tasarlıyor. 1920’lerde takınmış oluyor. Türki ye’nin onlarla işbirliğini bir federasyon. uyuşmazlığın Araplar arasında mı. Başka bir deyişle. Şimdi gelelim Kemal Paşa’nın Arap politikasına! Üç noktada özetleyebiliriz sanıyorum: a/ M ustafa Kemal. ama besbelli Türkiye’nin içinde bulunduğu koşullardan kendi kurtuluşlarını kendileri nin sağlamasını istiyor (zaten olağanı budur). Milli Mücadele’nin başladığı sıralarda. Başka bir deyişle. Khaddafi’nin Bumedyen’in bugün takındıkla rı tavrı o daha 1930’larda. Sedat’ı desteklemek için yapıyor bu geziyi. M is ter Vance cenaplarının zahmetine ne gerek var? Uyuşmazlık Araplar arası filân değildir. Ürdün.
Kuva-yı Milliye’de ise. Türkiye’ye her sıkış tığı anda en büyük ilgiyi gösteren Libya gibi. Anzavur’u ve adamlarım gönderenler kimlerdi. O zaman denilecek şudur: Eğer iktidar dakiler gerçekten dedikleri kadar Atatürkçü idiyseler.Burada Kemai Paşa’nın ağzından. Çünkü Kemal Paşa’nın dış politikasını onlar izliyor. Kuva-yı Milliye’ye karşı ‘Halifenin ordusu’ diye Kuva-yı Inzibatiye’yi. şöyle bir bakarsan. Fransızlara karşı savaşan Cezayirli şehitlerin cep lerinden çıkan M ustafa Kemal resimlerinden beri bili yoruz. Bir düşünseler ya. Türkler arasında gibi görünen uyuş mazlığın ardında kimler bulunuyordu? Nasıl o tarihte Türkleri birbirine düşüren emperyalizm idiyse. emperyalizmin kışkırttığı bir uyuşmazlıktır. Şimdi en azından. yıllardan beri Nuri Esseyit’i değil Albay N âsır’ı tutma lıydılar (hadi onu yapmadılar ağızlarına yüzlerine bulaş tırdılar diyelim). Irak’ın. Sedat’ın ve Mısır’ın bulunduğu taraf ta değil. Acaba Dışişleri Bakam da biliyor muydu? Çok merak ediyorum. bunu. Dışişleri Bakam’mn gidip'Sedat’ın Mısır’ı ile bilmem ne anlaşması imzala masını. Nasıl o tarihte gerçek ve hak. bugün Arapları birbirine düşüren de emperyalizmdir. (13 A ra lık 1977) 341 . bugün de gerçek ve hak. tartıştık. Cezayir’in bulunduğu taraf tadır. Irak gibi Arap ülkelerinin çizgisini korumalı. Libya’nın. kendi sözleriyle ele aldık. emperyalistlerden yana olan Kuva-yı İnzibatiye’de değil. bize has ‘Atatürkçü dış politika’ diye yutturma ya kalkmamalıydılar! Yutturamazlar ki! Açık açık ortada: Ortadoğu’da Araplar arası gibi görünen uyuşmazlık.
aramıza sokulan ve bizi ayırmış olan fitneye. Ha di bunlardan bir örnek aktaralım: Kahire’de bulunan İngiltere Siyasi temsilcisi Miralay Meinertzhagen.N. ‘milliyetçi Arap grupla 342 . Mustafa Kemal Paşa’nın ‘em perya lizme karşı’ Araplarla işbirliği araması. İngiltere Dışişleri Bakanlığı’na verdiği bir raporda. Bu raporda. nifaka kulak vermemenizi rica etmekteyim. ‘Türk milliyetçilerinin Suriye’de faali yet halinde olduğuna’ işaret edilmekte. 9 Ekim 1919’da Halep’te Tü rk lerle Arapları ingilizlere karşı birleşmeye çağıran bildiriler da ğıtıldığını haber veriyor.M ERAKLISI İÇİN NOTLAR Milli Mücadele sırasında. Ve silâhlarımızı memleketimizi böl mek isteyen düzenbazlara çevirmeliyiz. Bu rapora göre. şu sözleri içer mektedir: ". Clayton’dan gelen ilginç bir rapor var... bildiri 'Mustafa Ke mal’in Suriyelilere hitabı’ başlığını taşımakta. şöyle denil mektedir: ". Bütün anlaşmazlıkları ortadan kaldırmalıyız. Hakka inanan mücahitler yakında Arap dindaşlarının misafiri olacak ve düşmanı dört bir yana dağıtacaklardır. Dinimizin imansız düşmanlarının vaadlerine güvenmeyiniz!” Bildiride ayrıca Konya’nın ve Bursa’nın düşmandan tem iz lendiği ileri sürülmekte.. İngiliz gizli servisleri nin Arap ülkelerinden verdikleri raporlarda da gözüküyor. Bir dindaşınız olarak. Din daş gibi yaşayalım. Konya’nın ele geçirilmesiyle de düş man ulaştırma hatlarının kesilmiş olduğu belirtilip. İngiliz Ortadoğu İstihbaratının başı olan Miralay Meinertzhagen’e. Bu çağrıyı dinlemez seniz pişman olacaksınız.. Düşmanlarımız kahrolsun!” Bu kadarla kalmıyor. İstibdadın ve düşmanlarının kötü niyetleri eline düş müş kederli bir milletin sesine kulak verin. daha önce dağıtılmış olan bildiri söz konusu edildikten sonra. 1919 Kasımı’nın sonlarına doğfu Suriye’de bulunan ajanı Binbaşı J.
silâ hım ız ada lettir. bütün orta ve altsınıfların Tü rk taraftan olduklarını beyan etmişlerdir. Erzurum ’dan İzm ir’e kadar bu dava uğ runda silâha sarılmıştır. Clayton’ın raporun da zikrettiği ikinci bildiri şöyledir: “ı) Yabancılarla bir harbe tutuşm ak istem iyoruz. Hayata kıym et verm eden haklarım ızı savunacağız.. (.N. on altı milyon T ü rk ’e hak tanım am ışlardır..) Son zam anlarda dönmekte olan savaş tutsaklarının büyük bir kıs mı da Tü rk taraftarıdır. 5) W ilson prensiplerine rağm en Tü rk iye ’ye ait bölgeleri birleştirm ek istiyoruz. 8) Padi şahım ızı seven M üslüm anlar. halifelik hakkım ızdır. Ne diyordu hatırlasam za:". Arap çevrelerinin duygularını da ş ö y le aktarıyor: “.N. istenm eyen bir Avrupa devletinin maridat’sı altında kalmaktansa.” Mustafa Kemal. Tü rk iye ile birleşm eyi tercih etm ektedirler. İngiliz İstihbarat Subayı Binbaşı J.. 3) Din ayrım ı gö ze t m eksizin halka gü ve n lik vaadediyoruz. m erhametsizce öldürülecektir. 9) M ille tim iz doğudan batıya. 2) Ü lke m izde yabancı bir hüküm et istem iyoruz. fikrimce. Ecne- 343 . ölünceye kadar m illetim izin haklarını (Müdafaa-i Hukuk) müdafaa edeceğiz... (. her zaman gereken önem i verm iş.. Tü rk em elle rine ya kın lık duym aktadırlar ve sevilm eyen.” Binbaşı J. 7) G ayelerim ize karşı cephe alan M üslüman ve H ıristi yan kim olursa olsun. 6) Herkes işi gücü ile m eşgul olsun.) Halep’teki M üslüm an çoğunluk ve Şam Vitayeti'nde çok sayıda M üslüman Arap. yalnız t b m m gizli oturum undaki konuşmasında değindiği gibi. 10) Üç yü z bin Erm eniVe hak tanıyan lar. kartlarını açık değil gizli oynamıştır.rının da. Mustafa Kemal’e sempati duyduklarına’ değinilm ek tedir.. em peryalizm e karşı İslâm daya nışması faktörüne. Clayton. 4) M illetim izin ya bancıların eline düşm em esi için. Tü rk faktörünün hâkim olduğu Halep’te de durum aynıdır.. Görüştüğüm çeşitli eşraf ve ileri gelenler. Batı’nın sorun karşısındaki ‘hassasiyetini’ bildiğinden.
‘fırıldaklar1olduğunu saptamıştı. Mustafa Kemal’in Türk ve İslâm dayanışm asını red dettiği iddiası başka! Mustafa Kemal’in reddettiği. Türkistan. dehşetle ürktükleri İslamcılık po litikasının da. Burada birisi onun ‘Panislâmizm ve Panturanizm cereyanlarına’ karşı söylediği ünlü cümleyi hatırlatabilir. İslâm memleketlerinde. ‘âlem-i İslâmî’ ayağa kaldı racağını bildiren Enver Paşa’ya. çünkü em peryalist AvrupalIlarla ve İstanbul hükü m etiyle savaş halindeyiz" talimatını verm ezdi. Doğ rudur. Ruslara da karşı: Onların da Türklük. M oskova’dan bir m ektup yazarak. Rusları şüphe ve endişeye sevketmemesi için.. nereden gelirse gelsin ‘yabancı nüfuzu’. henüz rüşeym (tohum) halinde bulunan mesai ve icrââtın ve bu hususta ittihaz edilecek emellerin ve maksatların. Türklük ve İslâmlık davalarım ‘alenen’ or taya koyduktan sonra uğradıkları âkıbet ne kadar haklı olduğu nu gösterir.. ‘yabancı ideolo jisi* değil. demek sadece Batılılara karşı değil. Enver Paşa’nın -k i kom ünizm i benim semiş görünüyordu-. Acemistan gibi. aksi halde Bakû Kongresi’ne gönderdiği murahhaslara “. der ki: Üzerinde durul ması gereken. aynı şeyi tavsiye eder. Dikkat isterim. zannımca her ikisinin de Alman istihbarat servislerince O s manlI Teşkilât-ı Mahsusası’na. İdari devrim i yaptık. Afganistan. açıkça (alenen) ifadesinden mümkün olduğu kadar uzak durmaya kendimizi mecbur gördük. y u karda değindiğim üzere. Peki haksız mı çıkmıştır? Sultan Galiyev’in -k i kom ünistti-. Kaldı ki. Mustafa Kemal Paşa. ancak daha vak ti değildir. İslâmlık davalarını hoş görm eyeceğini kestiriyor. yaptığı devrimin ‘Fransız devrimin- 344 . Bu başka." Nitekim. sosyal dev rim de töre ve dinim iz itibariyle elverişlidir. ‘yabancının’ kendisi.” Mustafa Kemal’in tavrı. öbürü Rusya’yı sarsmak için telkin edilmiş. ikisine de yandaş sayılam azdı.bilerin en çok korktukları. biri İngiltere’yi. Panislâmizmin meydana vurulmasından çekinmek icabedeceği hususudur. A Ekim 1920 tarihinde ya zd ı ğı mektupta.
345 .den’ esinlendiğini ağzıyla söylemiş. Fransız devrim i burjuva ideolojisinin kaynağıdır. dem okra si dediğim iz düzen de ona dayanır. Malûm ya. böylelikle ‘yabancı bir ide olojiyi Türkiye koşullarına uyguladığını’ belirtmiştir.
vatan için." M u s t a f a Ke m a l Ekim 1927 .. Millet Meclisleri’ne kadar girm ek yolunu bulabilen vatansızların varlığı tarihin bu yoldaki örnekleriyle bellidir. halifelerle yönetilm iş ve yönetilen memleketlerde. ulus için en büyük tehlike..‘Batı3ya Enver Arar. Meclislerle yönetilen memleketlerde de. ya Damat Ferit ". çoktuk. sultanların ve halifelerin düşm anlar tarafından satın alınmalarıdır. bazı m illetvekillerimizin ecnebi nam ve hesabına çalınmış ve satın alınmış olmalarıdır. Sultanlarla. kolaylıkla sağlanabilmiştir. en yıkıcı yan. Bu.
Abdülhamid olduğunu hay li geç anlayabilmişimdir. çünkü egemenliği altına alacağı ulusların çoğu İslâm uluslarıdır. Batılıların da. emperyalizme bulaştıktan sonra ‘halifelik’ onu ilgilendirecektir.1 TÜRK’LE ARAP’I İNGİLİZ DÜŞMAN ETTİ Cumhuriyet eğitim ve öğretimi. Kendi hesabıma. ‘halifeliğe’ biraz da siyasal bir içerik katarak. Hayrola. bu dinsel kurumu enine bo yuna kullanan padişahın 2. tarih dersi mi yapıyoruz? Yooo. buysa her zaman o ülkelerden alınacak hammadde ve o ülkelere satılacak mamuller için bir tehlike dernektir. Ondan önce. sadece za man zaman toplanıp konuşan bir Türk/Arap/İslâm iliş kileri konferansının çağrıştırdıkları bunlar. nedense genç kuşakla ra Osmanlı padişahlarının ‘halifeliğini’ Yavuz Sultan Selim’den itibaren.. hele Tanzimat pa dişahları. 349 . aynı etki ve görkemle sürdürülmüş bir olay gibi anlatırlar. Hal böyle olunca.. dene timleri altında olmayan bir halifeliğin. met ropole karşı kışkırtabilmesi olasılığı her zaman vardır. gözlerini ‘zaten Batı’ya’ çevirdikleri için ‘hali feliği’ o kadar önemsememişlerdi ki. bu ulusları. Demek ki emperyalizm (o zamanki koşullar içinde bu İngiliz. Batı. aşırı derecede önemsediğini gösteren pek kayıt kuyut yok.
dolayısıyla di ni ve şeriatı ön plana çıkarmakla. kendi uyruğu Müslümanlara karşı. öbür yandan belki de Efgani aracılığıyla bir Arap halifeliği davasını tutturmaya uğraşır. Rus’un kış kırttığı Müslüman uyruklarına karşı. Bu işi yapan. Halifelik Arapla rın hakkı iken. bir çeşit Panislâmizm yapıyor adamcağız. eğer Araplar İngiltere ile anlaşırsa halifelik onla ra geri döner. halifelik Osmanlı padişahı için önem kazanıyor. hâttâ Tanzimat padişahlarına tepki olarak geldiğinden. Payitahtta. zira onun ege menliği altında da Türk olmayan bir sürü Müslüman bulunuyor. Nasıl. Şerif Hüseyin. İngiliz’in Fransız’ın. Araplık dava sı adına halifeye karşı çıkıp da. özellikle İngiliz emperyalizminin bu alandaki çalışmaları hayli yoğundur: Bir taraftan Lawrance aracılığıyla bir Arap milliyetçiliği doğsun diye uğ raşır. ilginç bir sav değil mi? Efgani’nin bu savına ortak olan adam. halifeliğini. Türkler tarafından ellerinden zorla alın mıştır. bu tepkiyi kültürel düzeyde şeriatçılığa ve Arap hayranlığı na döken 2. Hele İstanbul’da bütün Müslümanlara sahip çıkan bir halife bulunursa. Fay sal. İstanbul’daki halife Batıhlar için. Arap kültürünü göklere çıkarıp benimsemekle. Abdülhamid. Müslüman ülkele re el atınca. İngilizler planlarında başarıya ulaş mışlardır. Doğrusu istenirse. Nuri Sait gibi eski Osmanlı uyrukları. Aksi hal de. İngiliz emperyalizminin sömürdüğü Müslüman ülke lerinde tam bir denetim sağlanamaz.Fransız ve Çarlık Rusyası demekti). o da halifeliğine sarılıyor. Hangisini tutturabilirse tuttursun. Emperyalizmin. halifeliği önemsemeyen. bunlar birbirine düşman edilmelidir. Birinci Dünya Savaşı’nda. Suriye ve Arabistan’da ki Türk ordularım İngiliz ordularıyla beraber ‘arkadan 350 . amaç değişmez: Türklerle Arapların arasındaki bağlılık koparılmalı. Ne yapsın. Wilfrid Scawen Blunt adında bir İngiliz’dir.
iki ana temayı işlediler: 1. hilafet makamının yararsızlığını ortaya dökmüş. bu karşılıklı nefret elbette Ortadoğu’da kesin bir Müslüman egemenliğini ortadan kaldıracak. Doğmuştur da. 1920’lerden başlaya rak İslâmlıktan uzaklaşmış. o tarihlerde. Arapların Hıristiyanlarla değil. emperya lizmin. Fransızlar ve İtalyanlar. Araplar Türklerden. hem de 351 .vurunca’ Türkler arasında Araplara karşı bir tepkinin doğmaması şaşırtıcı olurdu. kutsal cihad ilân edilmesine rağmen. Gerçekten de. İkinci Dünya Savaşı’nın sonuna ka dar bu böylece sürdü gitti. Osmanlı döneminde Müslüman Arap ülkelerini sömürge yapmış. en azından. Müslüman ülkelerin uyanışı hem geç oldu. Araplarla ilişki lerimize gelince.) Böylelikle emperyalizm amacına ulaşmış oluyordu: Türkler Araplardan nefret ediyorlardı. Sonrasında bile. Savaşın için de halifelik kurumunun siyasal düzeyde kullanılması. 2. bu iki iddiayı da bana kar şı rahatça ileri sürüp savundular. Müslümanlar arasındaki bu ikilikten yararlanarak. Osmanlı döneminde bölgede tutunamamış siyonizmi Filis tin’de egemen kıldılar. bu girişim neredeyse Türki ye’ye örnek olarak gösteriliyordu. Düşünmelisiniz ki. yıllarca on ları sömürmüştü. soğuktu. Aynı Türkler. Paris’te tanıştığım ‘ilerici’ Mısırlı delikanlılar. Şu hal de Araplarla Türkler arasında herhangi bir yakınlık ne deni kalmıyordu. ‘gâvur’ olmuşlardı. Batılılar. Müslüman Türklerle savaşmaları. petrol bölgesinde keyfince cirit atmasını sağlaya caktı. İngilizler. İstanbul’da çıkan önemli gazetelerin birçoğunda İsrail devleti göklere çıkarılıyor. Osmanlı’yı çıkar dıktan sonra ele geçirdikleri Arap topraklarında. zaten ümmet ten millete dönüşen Türk toplumunda yeri olmadığına da belki bu nedenden hükmedilmiştir. Türkler. (1950 yıllarında.
30 dolayın da bildiri sunulmuş.güç. Kurtuluş Savaşı’nın başında önce Suriye ve Irak’m ulusal güçleriyle kurtul maları gerektiğini söylüyor. Başlangıç için hiç de fena sayılmaz. yirmi yıl önceki durum da değildir. M ustafa Ke mal Paşa’nın ‘gizli’ demeçlerine aldı götürdü. Zaten bunu belirtebilmek için şu özeti yapmak gereğini duydum. nasıl gün demde olduğunu göstermeye yetiyor. Ben. daha önce size aktardığım. Sadece şu sayılar bile. Hele yayımlanan bildiride aşağıdaki satırları okumak. Türklerle Araplar arasındaki ilişkinin ne kadar güncel. toplantıda sunulan bildiriler: İç lerinde öyleleri var ki. Ne var ki durum. Fakat asıl güzel olan. So nunda bu türden toplantıların ilerde de yapılmasının kararlaştırıldığım. sorunun hem Arapları. sonra da gerekirse Türki ye’nin bu ülkelerle bir federasyona gidebileceğini açık 352 . Bugün dahi Batılı emperyalist sisteme karşı gerek li bilinç aydınlığı içinde oldukları söylenemez. Hatırla dınız değil mi? Hani Kemal Paşa. hem Türkleri ne kadar derinden meşgul ettiğini gösteriyor. (1 Temmuz 1979) 2 O S M A N L I A R A P ’I S Ö M Ü R D Ü MÜ? Türk/Arap ilişkileri üzerindeki son konferansa. konferansla ilgilendim. hanidir sorun üzerinde durduğumdan. beş ül keden seksene yakın bilim adamı katılmış. beni İster istemez. hâttâ bunların örgütlenmesi için An kara’da sürekli çalışan bir komitenin kurulmasının uy gun görüldüğünü biliyorum.
Mısır’ın.” Daha büyük. Libya’da ciddi bir kültür devrimine giriştiğini tartışmıştık. Ana dolu’da öyle semirmiş bir hal var mıydı? Yoktu elbet. Fransız emperyalizmine karşı kurtuluş savaşı ör gütlerim. Emperyalizm. şömüri düğü yerleri tamtakır bırakır. birbirlerinin dava larına destek ve dayanak olmalıdır. imparatorluğu yitirdikten sonra. Bunu Suriye için de yaparım. yıllarca emperyalizmin Türkler ve Araplar ara sına ektiği ayrılık tohumlarını ayıklamak doğrultusun da olacaktır. elbette. konferansta konuşan Cezayir’in eski Ankara Bü yükelçisi Ahmet Tevfik El Medeni de. Bundan sonraki adımlar. Hatay sorunu sırasında söylediklerini de dü şünmedim değil: Ne demişti Kemal Paşa. da ha geniş ve ayrıntılı bir iş ve güçbirliği için. Bu nun yaman bir kanıtı var: Her sömürgeci ülke. Bu de fa. kültürel ve ekonomik işbirliği yapmakla kalmama lı.lıyordu.. düşmanlıklarını Türklere tevcih ettirdi. biz de. bakın ne demiş: 353 . okullarda Türkleri sömürgeci gösteren öğretime bir son vermeye çalışıyordu. Fransızlar bağımsızlık konusundaki sözlerim tutmamaktadır lar. Suriye’nin ya da Lib ya’nın durumu arasında benzerlik açıktı: Onlar da çıp lak ve açtılar. Şimdi bir de toplantı sonundaki bildiriden şu satırla rı okur musunuz: “Türk ve Arap ulusları. Anadolu’nun durumuyla. bu ara da tutabildiği kadar yükünü tuttu. Türkler aralarında söyler durur: Yahu kardeşim biz Arap topraklarında sömürgecilik filân etmedik. bu hiç kuş kusuz önemli bir adım sayılır. Çünkü. Şimdi Arap ülkele ri birer ikişer bu gerçeğin farkına varıyorlar: Bir süre önce Khaddafi’nin. yalnızca tek nik..” Bunlar Atatürk’ün kendi sözleri. kendisi semirir. bölge ve dünya barışı için birlik. Arapları sömürebil mek için. “ Ben Hatay’a geçer. Eh dini ni seven söylesin.
(onlar da çulsuz. vurgunculuk ve istismarcıhk olarak göstermişlerdir. Salih Özbaran ise.” Bir kere. Türkiye çeşitli paktlara üye dir. o dönemler için zenginleşmeye başlayan Türk arşiv kaynaklarına daya narak ortaya koymaya başlamak mümkündür. sosyo-ekonomik yapıyı. Osmanlı’nın Cezayir toprağında bulunmasını sömürgeci lik. Emeviler. elbette Batılı emperyalizmin iddi asında bir doğruluk payı arayabilirdik. soruna başka bir yanından yaklaşıyor: " .. Ne var ki. Türkiye’nin Arap dün yasına politikasını açıklaması gerekir. Osmanh İmparatorluğu’nun. biz de) gerçek budur: Türkler. Kefere elbette Türkler Arapları sömürdü diyecekti. Yalnız.. Ama Khaddafi’nin de altını çizdiği üzere. uluslararası ulaşım köprüsü olması bakımın dan önemlidir. Şu halde." . coğrafi konum dan da öte. işte koskoca bir in celeme ve araştırma alanı. pe kâlâ. Osmanlılann Arabistan’a getirdikleri yöne timin niteliğini. gerek Arap gerek Türk tarafının değindiği üzere. Türk/Arap yakınlaşmasında. Düşmanlarımız... Arapları rahat sız edebilecek bir nokta olduğunu hiç gözden uzak tut mamalıyız.” Doç.. bu sorunun üzerine gitmek şart.” 354 .. Osmanh İmparatorluğu’nun Arabistan Yarımadasındaki görüntüsü şimdiye kadar birkaç kü çük araştırmaya konu olmuşsa da aydmhğa kavuşturu lamamıştır. Sonuca bakarsanız. Bunu da sanırım. Abbasiler gibi bir İslâm İmparatorluğu sayılması da gerçeği deyimleyebilir. Müslüman Türkler tarihte Arap ülkelerinde sö mürgeci olarak bulunmamışlardır. Amman Üniversitesi Tarih Profesörü Ahmet Bakhit şöylece özetlemiş: “ . Bunun açıkhğa kavuşması. Bu iddialar asla doğru değildir. Araplar la Türkleri bir araya getiren komşuluk. genç bilim adamlarına. Arapla rın aleyhine gelişseydi.
A ra p la r ile T ü rk iy e arasında yeni b ir ya kınlaşma nedeni olmuştur. daha Bolşevik Dev rimi sırasında ve sonrasında. İslâm dininin anti-emperyalist b ir ideoloji olarak kullanılm ası. çoğunuzun yabancısı sayılmaz.. önce siz şu satırlara bir göz atm bakalım: ". Emre Kongar’ın söyledikle ri.. Türk dış politikasına düşen görev. Volga Müslümanlarından olan Sultan Galiyev. İslâmlığı anti-emperyalist bir ideo loji olarak ele alanları hatırlamamak elde mi. elbette Sultan Galiyev.” Bu satırları okuyup da. üzerinde ayrıca durulmasını gerektiriyor. Arapları (giderek bütün Müslüman ülkeleri) Müs lümanlığı anti-emperyalist bir yorumla ele aldığına inan dırmak olmuyor mu? (2 T e m m u z 1979) 3 A N T İ-E M P E R Y A L İS T İD EO LO Jİ O L A R A K İS LÂ M D A YA N IŞ M A S I Türkiye’nin Arap ve İslâm ülkeleriyle olan ilişkilerinin tartışıldığı konferansta Dr.Sizi bilmem ama ben Ahmet Bakhit’in yanlış söyle diğini ileri süremem. Tü rk iye . Asya’daki Müslüman ve 355 . en başta. İslâm dünyası için de en gelişmiş ülke olarak Batı söm ürüsüne karşı oluş turulan İslâm /Arap işbirliği çerçevesinde bu birliğe en çok katkıda bulunabilecek bir ülkedir. daha 1910’Iarın sonu ve 1920’lerin başında. Zaman zaman Galiyev’den söz et tiğimiz için. Neden mi? Nedenini sonra görüşürüz. Çok yakın bir tarihe kadar Türki ye’nin bölgede İran ve İsrail’le iş ve güçbirliği yaptığı herkesin belleğinde duruyor.
bu bakımdan bu ulusların Hıristiyan Batılı uluslarla sava şımı gerçekte anti-emperyalist bir savaşımı deyimlemektedir.” Peki bunun Türkiye’yle ilgisi ne? Çok.Türk halkların ezilmişliğine dikkati çekmiş. Ö zellikle biz İslâm olduğum uz için.. aşağı yu k a rı diyordu ki: “Panislâm izm i sadece geri b ir ideoloji diye alm ak yanıltıcı olabilir. Bir kere Kemal Paşa’nın Müdafaa-i Hukuk öğ retişi. milliyetçiliğin çizdiği kısıtlı daireyi sonsuz b ir alana aktarır ve bu ba356 . Galiyev’in düşünceleri zamanın Rusya’sında Bolşevikler arasında da itibar görmüştür. Sultan Galiyev’in. Asya ve Afrika uluslarının çoğu böyledir. ‘sömürü ve baskı altındaki uluslarda burjuvazi yoktur. bütünüyle Türkiye’nin ‘mazlum millet’ olduğu esası üzerine kurulmuştur. Sonraları Maozedung’un ele alıp daha da ge liştireceği ‘mazlum milletler’ teorisi. size o tarihlerde komintern genel sekreteri olan Zinovyef’in bir sözünü aktarmıştım. Galiyev’e göre. egemen sı nıf sayılabilecek eşrafın da ezdiği köylüden pek farkı ola maz’ değil mi? Bir de Mustafa Kemal Paşa’nın yeni Tür kiye’nin neden Bolşevik olmayacağını açıklamak için 1920’de şu söylediklerine bakınız: ". Panislam izm bu b u yru k ve baskı dan kurtulm a cehdlerini içeriyor. sonradan Stalin’in ‘sapma’ saydığı tezleri ne diyordu. uluslararasmda da zalim ve mazlum ulus lar vardır. bu hareket noktasından ‘mazlum milletler’ kuramım geliştirmiştir.. bir bakıma. çoğun luğu şu ya da bu Batılı Hıristiyan ve emperyalist ülke nin tutsaklığında bulunan Müslüman ve Arap ülkeleri ni kapsıyor ve kurtuluşa çağırıyordu. İslâm lık ba kım ından bizim ümmetçiliğimiz va rd ır ki. zi ra İslâm ülkelerinin hepsi em peryalizm in buyruğunda ve baskısı altındadır. nasıl bir toplumda zalim ve mazlum sı nıflar varsa.
O kadar böyledir ki bu. Time dergisinde.. hem de bu alanda ‘bütün insanlığı kurtarmaya girişmiş olan kuvvetlerin korumasını’ isteyecekti.kundan da bizim doğrultumuzda Bolşevik doğrultusu görülebilir. Bizim memleketimiz ise heyet-i umumiyesiyle mağdur ve mazlumdur.Beyaz Saray Güvenlik Danışmanı Brzezinski’nin ne dediğini okudunuz mu? Önce okuyalım: “ Sorun çok önemlidir. uluslar içinde mağdur olan bir halk sınıfını göz önüne alır. bir de Brzezinski’nin koyuşuna bakın. yâni Batılılaşmaya devam mı edecek. Bu takdirde. şu yukardaki tavrı hiç hesaba katmıyor. Öyle de yaptı. Türkiye’nin Ortadoğu’ya komşusu ve ya 357 . Atatürk’ün çizgisinden gidecek. İşte burada. Batılı laşma diye alırken Kurtuluş Savaşı sırasındaki ve sonra sındaki. Mustafa Kemal Paşa’nın gözünde Türk ulusu bütünüyle ‘mağdur ve mazlum’ olduğu için Müdafaa-i Hukuka (haklarının savunulmasına) muhtaçtı. Amerikan gü venlik sisteminin Güneydoğu’daki kalesidir. Onun Atatürkçülük’ten anladığı son otuz yıl içinde İnönü/Bayar iktidarlarının türküsünü çağırdıkları yeni-Tanzimatçılık gibi bir şeydir. başka ve önemli bir noktaya geliyoruz.” Demek ki. insanlığı kurtarmaya giriş miş olan kuvvetler tarafından korunmaya yaraşır. Time’a ba karsanız a b d Dışişleri Bakanı Vance’m olayı somutlaş tırması şu biçimde olmuştur: “ Türkiye. Beyaz Sa ray’ın Savunma Danışmanı. Mustafa Ke mal’in ölümünden itibaren yitirilmiş olan bir dış poli tika doğrultusunu yeniden gündeme getirmektedir. Dr.” Oysa. hiç benzer yeri var mı? Tam tersine. Türkiye. Kongar’ın söyledikleri. Özellikle Bolşeviklik. bir M ustafa Kemal’in olayı ele alışma. bu nu da hem Kuva-vı Milliye (ulusal güçleriyle) yapacak. Bu iti barla dahi bizim ulusumuz. Atatürk’ün yolunu. yoksa Or tadoğu’ya geri mi dönecek?” Görüldüğü gibi.
Başlangıçta Batıcılar. Batı taklitçisi Jöntürk aydınları olduğu nu biliyorlar mı sanki? Bunu da nereden mi çıkardım? Hiçbir yerden. gericiliğe dönmüş olur demeye geliyor... Atatürkçülüğe dönme si sayılmalıdır.kını Arap ülkelerine.. Atatürkçülüğü. Kur tuluş Savaşı sırasında. Zaten. İkincisi. Tanzimat türünden bir Batı taklitçiliği diye anlayan bir sürü Türk aydını yok mudur. doğru dürüst okumuş yazmış olanlar.” Bu. hem zorun 358 . Brzezinski’nin dediklerine çok mu içerlemişim dersi niz? Dönüp dolaşıyorum. Müdafaa-i Hukuk öğretisinin. Öfkem niye? İki sebepten: Birisi. bı rakın halkı. Mustafa Kemal Paşa’nm en çok uğraşmak zorunda kaldığı zümrenin. yoksa Or tadoğu’ya dönmüş olur. İyi ama. padişahçı şeriat çı takımı kadar. bu gerçeğin bir türlü Türk halkına aktarılamaması. bir anlamda. Hadi belki bana inanmazsınız. aklımda o lâf: “ Atatürk çizgi sini izlerse. Niyazi Berkes’in dediklerinden bölümler vereyim: ". gerçekte.. Ne halkı canım. Türkiye Batılılaşmaya devam eder. tarih böyle söylüyor. Cezayir’den Libya’ya kadar birçok Arap ülkesinin Mustafa Kemal’i Üçüncü Dünya’nm ilk lideri saymaları bundan ileri gelmiyor mu? (3 Temmuz 1979) 4 K E M A L PAŞA ‘BATI'CILAR! Y A S Ü R D Ü Y A D A A S TI. hiç de bu türden bir Batıcılığı içermemesi. size ko nunun uzmanı birisinin. öteki İslâm ülkelerine tek kelimey le ‘mazlum milletler’e dönmesi.
bu na karşıt tutum almaları bunu gösterir.. hem de devrimci saydıkları yeni re jimin kurulmasından kaçınmak için. onlardan bağımsız ulu sal egemenliği ortaya atması aşamasma getirdiğinde. mübarekler hiç değişmemiş. Batı devletleriyle uzlaşma yanlısı olanlardır. yeni Osmanlılann görüşünden daha öte ye giden bir rejim istediklerini gösteren hiçbir kanıt yok tur.. kurtuluş mücadelesi sırasında batı yandaşı geçinen ta kımın ne istediğini daha da açıklığa kavuşturuyor: ". saltanat ve hila fet rejiminin tutulmasından öteye giden bir görüşleri yoktur ve Mustafa Kemal’e karşı oluşlarının asıl nede ni. hâttâ ondan biraz sonraya kadar süren siya sal çabalarında. çağdaş uygarlığa uyan bir rejim kurulması yanlıları değil. Sovyet devrimine karşı dönme tutumu olabilir. işleri güçleri Batı’ya el uzatmak. Batı yanlılığıyla kastedilen şey. Batı’mn himayesinde yaşamayı iste mek. Mustafa Kemal. onun bu rejimi bırakmaya doğru giden bir tutumu ol muştur. Fakat Niyazi Berkes. bütün diplomatik eylem lerinin asıl hedefi haline gelen. İlk zamanlarda bu istek. meş rutiyet rejimini saltanat ve hilafetiyle birlikte tutmak üzere Batıya el uzatma yanlısı olanlardır. tuttuğunu kolay bırakmıyor. Man da ve Wilson ilkeleri.lu gördüklerinden. Amerikan himayesini çağırma. sadece savaşı 359 . ya da düşman la uzlaşma yoluna giderek. Savaş süresi için gerekli siyasal rejim konusunda bunların meşrutiyet. sorunu saltanat ve hilafetin kaldırılması. Batı devletlerinin daha Birin ci Cihan Savaşı sona ermeden. gör dünüz mü. Bunların (Batı yandaşlarının) Cumhuriyet’in ku ruluşuna. Amerikan himayesi gibi sorunlar la ilişkili görülmekle birlikte. Batıcdar. örneğin Manda sistemi ni istçme.” Nasıl. Şu halde asd çatışma konusu kapitalist ya da sos yalist bir rejim kurulması üzerinde değil. müttefiklerin kabul edeceği sanılan bir dış siyasa.
padişahı ve halifeyi koruyan ‘meşruti’ eski rejimi savunuyorlardı. buna karşı çıkıyor lar. toplumsal eğilimlerine ve hal kın ihtiyaçlarına tamamiyle uygun bir hükümet şekli dir. bir yandan emperyalizmin ezdiği ‘mazlum milletlerin’ -ki çoğu Müslümandır. Mustafa Kemal. Lenin’in Türkiye’ye gön derilen ilk elçi Aralof’a söyledikleri bunu tamamiyle te yit eder. öte yandan ülkesinde emperyalizmle fiili işbirliği halinde bulunan halife’yi devre dışı bırakacak yapısal bir iktidar değişikliğine yöneliyordu. Kemal Paşa’ya en çok direnenler Osmanlı’nın ‘Batıctla360 . 28 Ocak 1921’de bunu şöyle tanımlamıştır: “ Kurduğumuz hükümet şek li ülkemizin koşullarına. Acaba? Cumhuriyet rejimi kurulunca.yürütecek geçici bir hükümet kurulmasından öteye gi dilmemesi tezi üzerindedir. anti-emperyalist bir lider olması ha sebiyle yardıma gidiyorlardı.davasına sahip çıkıp İslâmlığa anti-emperyalist bir içerik verir ken. Bu bir. Başka bir deyişle.” İşte o zamanki batı yandaşlan. Bolşevik lik yapmayacağım biliyorlardı. Batı ile uzlaşıldıktan sonra. şu mu: Kurtuluş Savaşı sırasın da. Rusların Kuva-yı Miüiye’ye yardıma başlarken ilişkiye girdikleri hükümet de bu hükümetti. Kemal Paşa’nın Bolşevik olmayacağını. İkincisi. mevcut meşru rejime. saltanat hilafet rejimine dönüle cekti. Kuracağı hükümet egemenliğin kayıtsız şartsız halkın elinde olacağı. ” Buradan ne çıkıyor. ülkesine ‘çağdaş uygarlık düzeyini’ hedef gösteren Mustafa Kemal Paşa bir ‘Batıcı idi” . Batı’yla uzlaşacak. Beyaz Saray’ın Güvenlik Danışmam Brzezinski sanı yor ki. Ama konumuz o değil. antiemperyalist bir Cumhuriyet olacaktı. Yalnız ulusal demokra tik devrimini yapan. çağdaşlaşmadan yana olan. Ruslar.
Bu politikacı sözde ‘hür dün ya’dan yana olacak.. Y A D A M A T FERİT... çıkarı için denetleyeceği ülkede ‘Ba tı yandaşı’ politikacı arar.. görülmedi. Gazetelerin ve ülke aydınlarının toplandığı merkez olan İstanbul. 361 . Batılı emperyalist.. öylesine vahşi bir baskı uygularlar ki. bir de ne görür. Ör-. (4 Temmuz 1979) 5 ‘B A Tİ’ Y A E N V E R A R A R . hemen hemen tüm sınıflarıyla Ankara’ya ısmamamıştı. gerçekte ise ülkesini emperyalizmin sömürüsüne açacaktır. Mustafa Kemal Paşa ne yaptı biliyorsunuz. Anadolu’nun ortasında tek başımıza devlet kurup yaşamamız olanak dışıdır.) 1923’te İstanbul’un mustaripleri. Büyük Avrupa devletlerinin yar dımı olmaksızın ve bu yardımı sağlayacak ödünleri ver meksizin. Ankara’ya karşı hoşnutsuzlar seferberliğinin gönüllüleri olmuşlardır.... kimse umursamıyor. bir gü zel astı.. bu görüşü savunan adamıy sa. Adamın ülkesini öylesine sömürür. Fâlih Rıfkı ne yazıyor: “ . bu patırtı içinde Batı yandaşı iktidarın po litikacısı ‘himayesinde bulunduğu’ ülkenin yardımını is teyince.” İşte Brzezinski’nin bayıldığı “ Batıcı görüş” bu.” Yine Fâlih Rıfkı. Batı kların çıkarları için daldıkları ülkelerin hiçbirinde. Batı yandaşlığı Mustafa Kemal’in yoluymuş. aaa..rı’ olmuşlardır. halk ayağa kalkar.. on ları kayıtsız şartsız destekleyen politikacıların ‘mutlu bir sona’ ulaştıkları. Talihsizliği de budur ya. (. ittihatçı Cavit Bey’in Batı yanlısı görü şünü şöyle yansıtır: “ .. Halt etmişler.
bir süre bakıyorlar ki. ‘Batı yan daşı’ deyimlerinin hangi içeriği taşıdığını belirtmek için 362 . ne Cemal’i.'ni hayet Muhammed Rıza Pehlevi. Enver Paşa Türkiye’de Almanya’nın ‘el ulağı’ idi. Shygman Rhee. Anadolu hareketinin başarıya ulaştığı gün yüz üstü bırakmadı mı? ‘Yüzellilikler’ diye devrim tarihi mizde geçen yüzelli kişi. yandı. ya da ‘sistem’in adamısın diye tutup seni paraşütle iktidara in diriyorlar. gitti Türkistan’da İngilizlerin kışkırttığı Basmacıların başında. Yerlerine elbette ‘sistem’in kendisine daha sadık saydığı başkaları getiriliyor.. kimisi öldürülüyor. bu adam ‘sistem’in çı karını kolluyor ama. hâttâ Somoza.nek mi. emper yalizm. askeri ambargo. Van Thieu. siyasal düzeyde ‘Batılı’. ne Enver’i. az kalsın unutuyordum. Ya Damat Ferit Paşa? Ya Padişah Vahdeddin? ‘Hürriyet ve İtilâf’ın ileri gelenleri? Mütareke’den son ra. yakın döne min ‘Batıcı’ devlet adamları. çok. Bütün bu lâfları. Menderes’i sayabiliriz. Bunun en geçerli örneği. yabancı ülkelerden örnek gösterip duruyorum. kimisi yargılanıyor. iç ka rışıklık. Oysa Türkiye’yi onların adına savaşa sokan bun lardı. terörizm derken. bakıyorsun gümbürde miş. İngiliz emperyalizmini savunan. gerçekte. Anadolu hareketine karşı İngiltere’yi. ne de Talat’ı kurtarabilmiş lerdir. kısa cası ‘Batı yandaşlığı’ yapan ‘zevat’ değil miydi? Sonlan ne oldu ha? Bir de. sa nırım Zülfikâr Ali Butto. Tabii.. kimisi ası lıyor. Çankayşek. ekonomik ambargo. Alman lar. ülkesinin çıkarım da ihmal etmi yor. anarşi. Nasıl mı? Şöyle: Emperyalist bir ülkenin. Ben de tutmuş. ülkenin geleceğini ‘İngiltere devlet-i fehimesinin’ el lerine bırakan emperyalist kuklası politikacıları. yahu buna gerek ne? Hep biliyoruz. bir süre önce kendilerinden oldu ğunu söylediği Bolşeviklerle dövüşürken öldü. uğradıkları ‘hazin’ âkıbetler var.
çağdaşlaşma yanlısıydı. Mustafa Kemal konusunda da. zinhar çağdaşlaşma taraftarıdır diye anlamaya caksınız. Mustafa Kemal’den Batı hiç hoşlanmamıştır. oysa Batı’nın istediği 1950’den itibaren yaşadığımız İnönü/Bayar türünden iktidarlar. Batı’nın gözünde ulusalcıdır. bu çıkarları savunduğunu deyimlemez. alın si ze İstanbul’da bir başka toplantı. anti-emperyalisttir. kendi çağında çağın uygarlık düzeyini Batı’da gördüğü için. Brzezinski adındaki herif-i na-şerif kalkıp. İtalyan. çünkü ülkenin sorununun tartışılma sına gereksinimi büyük. konuyu uzattığımı söyleyebilir. size 1919-23 tarihleri arasında The Econom isf in Mustafa Kemal’e ‘yabancı sermayeye’ direndiği için na sıl yüklendiğini örnekleriyle aktarmıştım. Söze Türk/Arap/İslâm ilişkile rine değgin bir konferansla başlamıştık değil mi. Orada konuşulanlara ku lak kabartıyorsunuz. Batı’nın çıkarlarını ulusunun çıkarlarından fazla korur demektir. “Türkiye’nin dış eko nomik ve politik ilişkilerindeki seçenekler” çevresinde dönüyor. Uzatırım zahir. şimdi bu iktidarlar ‘Atatürkçü’ geçindikleri için de. ‘Ortadoğu’da Amerikan savunmasının Güneydoğu kalesi’ olmamızı Atatürk’ün yolunda gitmek diye tanımlayabiliyor. ‘Ba tılı’ ülkelerden gelen konuşmacılar. ‘sistem’in basını ve yayın organları. -ilk önce Niyazi Berkes’in işaret ettiğini sandığım. Alman. Fransız bir sürü uzmanın katıldığı bir seminer. İçinizden birisi çıkıp.böyle bir yanılmadan söz edilebilir: Mustafa Kemal. uygarlık doğrultusundaki atılımlarında o taraftan esinlendiği olmuştur. bunları (Batıcı) sayıyor. bu düpedüz ‘işbirlikçi’dir. falan ülkedeki ‘Batı yandaşı’dır de di mi. ‘Sistem’. Tam tersine. ama bu siyasal düzeyde Batı’nın çıkarlarından yana olduğunu. döndürüp dolaştırıp 363 . karşımıza çıkan aynı sorun. a b d . Mustafa Ke mal.söylediğimi elbette anladınız. Türk.
ne zaman Amerikalı çıkıp da ‘Bats’nın görüşünü söylediyse. 364 . arkasından kalkıp onu onaylamış. daha sonraki tarihlerdeki ‘tespit’ ve ‘de ğerlendirmelerin’ hemen tamamı.. genellikle Amerika lı ve Almanlara karşı çıkmışlar. yalnız eski bir diploma tımız. Şimdilik bir noktaya ilişmekle yetineyim diyorum.. ulusal çıkarlarımızı ve bağımsızlığımızı savunmuşlar.. Bu kafayla acaba Mustafa Kemal’in ‘M üda faa-i Hukuk’ öğretisine mi hizmet ediyordu. yoksa “ sis tendin çıkarlarına mı? Batıkların istediği Batı yandaşlığı bu değil mi? (5 Temmuz 1979) M ERAKLISI İÇİN NOT Gazi Mustafa Kemai Paşa’nın ideolojisi’ ve Müdafea-i Hukuk Doktrini hakkında.. Bu zatı Türkiye yıllarca en önemli diplomatik görevlerde kul lanmıştır. Oradan izlenebilir. Sovyetier Birliği ile ilişkilerini geliştirmekten zararlı çıkacakmış. “ Batı ülkelerinde Türkiye’nin Arap ülkeleriyle işbirliğini artırması kuş kuyla karşılanmakta imiş” . vs. Seminerde konuşan Türk uzmanlar. Cumhuriyet Söyleşileri dizi sinden çıkan Bir Sap Kırmızı Karanfil ve Ufkun Arkasını Görebil mek başlıklı kitaplarda yer almıştır.sözü Türkiye’nin Sovyetlere ve Arapiara yakınlaşması nın hiç de iyi olmadığına getiriyorlar. “Türkiye. tehlike li boyutlarda gelişen bu işbirliği giderek ülkenin Batı’dan kopmasına yol açabilecekmiş” vs.
Meraklısı için ekler .
2002 Maçka/İst. ‘Kemalist Sol’ ve ‘Sosyalist SoFun. bir ‘dip dalgası’ içindeyiz. ‘soyut’ fikir ve kav ram düzeyinde. Sonuçta. Oku nunca görülecektir ki. her defasında olduğu gibi.‘tek kutuplu dünya’nm. ‘Soğuk Savaş’ boyunca özgürlük savaşçısı ro lünü oynamış ‘Sistem’in (emperyalizm) birden maske sini atıp gerçek yüzünü göstermesine yol açtı: ‘Küreselleşme’nin . Az şey mi?.‘ulusal devlet’e düş man..) Attilâ İlhan Kasım. ‘Doğu Bloku’nun dağılıp ‘Sovyet Parantezi’nin ka panması. ‘somut’ bir ‘toplumsal’ ve ‘ulusal’ düze ye yükselmesi bu sayede yaşanıyor. ‘taban’dan geldiği tartışılamaz.....AZ ŞEY Mİ? (. 367 . tarih perspektifi içinde fena halde gündeme gelme si. bu defa da ülkemizde başı ‘inkılâpçı gençlik’ çekmektedir: Son dö nemde Kemalizm’in ve onun Batı’yla gerçek ilişkileri nin.. İşte o güne kadar geçmişi irdeleyip güncel sonuçlar çıkarmaya çalışan ‘Demokratik Sol’. ‘klâsik emperyalizm’ olduğu. artık elle tutulur top lumsal davranışlara dönüşmektedir. 60’lı yılların başından itibaren savunduğumuz ilke ve tutumlar.. . kitaba ek olarak verdiğimiz bu mülâkatlarm yapıl masına ve sorunun tartışılmasına imkân hazırladı. açıkça meydana çık tı: Çıplak ve ahlâksız bir ‘hegemonya kurmak’ için te şebbüse geçtiler.
Fırıldaklar çeviriyor. Osmanlılık iddiasındaydık.I İN TİB A H B AŞLAD I (Dış politikada bize birtakım şeyler zorlanıyor. H âlâ Kıbrıs sorunu önüm üzde. ilk inti bah Silâhlı K u vve tle r’de başladı. daha evvel ne zaman kimlik krizi yaşa mışlardı. Biz Devlet-i Aliye’nin parlak zamanını yaşarken Türk lük iddiasında değildik. hâlâ Ege adaları önüm üzde. kalleşlik ediyor. zannediyorum ki. yâni Macaristan’ı fethettikten sonra Macaristan’ın başına bir Macar’ı getirip koydu. şöyle söyleyebi lirim: Türkler. Çünkü Türkler yeniden kendi kimliklerini tartışmaya başladılar. ya lan söylüyor. “G aliba biz yanlış bir taraf seçmişiz” düşüncesine doğru gelmeleriyle b ir uya nış başladı. “Acaba bun lar ne der?” diye sorular konunca. buna bir bakmak lâzım. 368 . Bu neden ve na sıl ortaya çıktı diye soracak olursanız. Ve Osmanlı camiası içerisinde yaşayan toplulukların hiçbi ri etnik tavırla bir kimlik iddiasına girmiyorlardı. O kadar kendinden ve Osmanlılığından emin.) Türkiye bir kimlik krizi yaşıyor. Osmanlı Budin’i zaptettikten son ra. hâlâ A vru p a Birliği hep kaytarıyor. O ka dar girmiyorlardı ki.
Parçalamaya karar verdiği ülkelerin başında da Osmanlı İmparatorluğu gelmektedir. 20. asrın başlarında Batılı kapitalizm. Ermenilerin isyan hareketleri tıpkı Sırpların. onları serbest bıraktıktan sonra. Bunun nedeni çok basittir. Osmanlı İmparatorluğu içindeki çeşitli etnik gruplan tahrik ederek. asrın son larından itibaren.T ü rk iy e ’ nin k im lik krizi Peki bizde bu sorun ne zaman başladı? Bunu ben Erme ni arkadaşlarla konuşurken sık sık dile getiririm. Buna mukabil. hâttâ bundan daha evvel. Ondan evvel hiç kimse böyle bir teşebbüste bulunmuyordu. Rumların isyan hareketleri gibi 19. emperyalizm aşamasına gelmiştir. Anadolu Selçuklu ları ve diğerleri beraber yaşadılar. Biz böyle bir 36 9 . Kültürlerini kaybetmişlerdi. Rusya’da da yapıyor lardı. Hep onlara sorduğum bir soru vardır. dilleri. kül türleri ile olduğu gibi çıkamazlardı. Bulgarla rın. yüzyılda başla mıştır. dinleri. Ermenilerin isyanı. bu beraber yaşama lar boyu siz Ermeni isyanı hatırlıyor musunuz? Yoktur. İngiltere veya Fransa imparatorluğunun topraklarından çıkanlar hâlâ İngilizce ve Fransızca ko nuşuyorlardı. Eğer biz onlara baskı yapsaydık. Kendi ha yatlarını yaşıyorlardı. Çin’de de. emperyalizmin bu ülkeyi dağıtmak istemesinden doğmuştur. Yâni bizim bu topraklarda yaşayan insanların kimlik sorunlarının tartışılmaya başlanması. Ermenilere yapılan zulüm lâfları edilir. Bunu yalnız bizde yapmıyorlardı. biz çekildikten son ra. Ermenilerle Osmanlılar. gerek dini açıdan gerek milli açıdan on lara bir kimlik yakıştırıp o imparatorluğu dağıtmaktır. İran’da da yapıyorlardı. Bunu parçalamak için buldukları çare de. Zaten dinlerine de müdahale edil miyordu. dillerine de. çünkü 19. Halbuki çıktılar.
Şeyh Sait isyanına kadar. Türk kimliğini açığa çıkarıp. resmi tarih yeteri ka dar incelemiyor. Bu çok açık ve tarihi olarak ispatlanmış bir olaydır. Bunların hepsinin dibini kurcala dığımız zaman şaşılacak bir şekilde etnik bir tahrik bu luyoruz. Türklerin de kendi kavimleri için araştırmalara gir melerine yol açtığım görüyoruz. Şimdi bu hava içerisinde Anadolu hareketine girili yor ve Anadolu hareketi içerisinde Ankara’ya karşı is yan eden gruplan.. ona bu konuda bir . Batılının ona olan baskısına kar şı koyan adam demektir. Yâni bir Bulgar. e m p e rya lizm e karşı çıkan d e m e k tir Emperyalizm bu diğer kavimleri etnik olarak tahrik edin ce. Cezayir yazarları hâlâ Fransızca yazıyor lar. ki pek çoktur. Türkiye’de de bunu yap mak istiyordu. tam bağımsız ve öz gür bir ülke olarak devam etmesini sağlayan adam de mektir. Türkçü.. Osmanlı oradan çekildik ten sonra Bulgar kültürüyle çıktı oradan. Demek ki o kadar yüzyıl boyunca.şey yapmadık.baskı yapıl mamıştır. Yâni Düzce isyanından tutun da. Daha evvel Rusya’da başlamış olan Türkçülük hareketi Türkiye’ye sirayet etti. Bunu dürüstçe yazan Fâlih Rıfkı Bey vardır. Onlar daha önce Türkçü hareketin içindedirler. Tü rk ç ü . Kuva-yı Milliye’yi ve Müdafaa-i Hukuk’u örgütleyenler Türkçülerdir. Türkçü. Türkçü olduğunu söyler. Osmanlı’da da. Türkçü ne demektir? Türkçü. Meclis etrafındaki 370 . Şimdi pek çok insanın unuttuğu veya hatırlamak is temediği bir şey var. Batılı emperyalizme karşı ayağa kal kan ve ona karşı çıkan adam demektir. Emperyalizm işte budur. Halbuki bir Senegalli çıkamıyor. bir Cezayir li çıkamıyor. Meclis kurulduğu zaman.
İngilizler tarafından örgütlen miştir. Bir defa onun ne kadafr ulusalcı bir adam olduğunu anlamak için bir tek şeye bakmak kâfidir. sana ne tarihten! Biliyor o. Türkiye Cumhuriyeti ilân edildikten sonra. orta ya çıkarmak lâzım. Peki o zaman Türkler neydiler? Türkler bir kişilik elde etmeye çalıştılar. M ustafa K e m a l’ in ve rm e y e ça lıştığı kişilik Bunun dışında Türkiye’de bir kişilik hareketi olmamış tır. o bir petrol ve şeriat isyanıdır.bütün bölgeler isyan ederler. Mustafa Ke mal Paşa’nın Türklere vermeye çalıştığı kişilik. Bir ümmet kültüründen 371 . Kararlar alınacak. İsyanın dibini kurcaladığı nız zaman. O zaman tabii Mustafa Kemal Paşa sağ olduğu için kısa sü rede halledilmiştir. farkında. cumhurbaşkanı olmuşsun. Türkiye istiklâlini kazandıktan son ra Kemal Paşa. Dersim isyanı çok iyi biliyorsunuz ki Hatay’la ilgilidir. toplanacaklar. başka çaren yok. Türkiye Hatay üze rinde Misak-ı Millî sınırları içersindedir diye bir iddiada bulununca. kendisi nin kafasında doğmuş bir şey değildir. Mustafa Kemal Paşa ölene kadar. Bunun için de tarihi çok ciddi bir şe kilde inceleyeceksin. Diyeceksiniz ki isyanlar var. İkincisi. Tarih Kurumu kuruyor. Bununla yetinildi mi? Hayır. Dersim isyanı vardır. Yahu sen asker sin. en başta Şeyh Sait isyanı var. tarih âlimlerini çağıracaksın. Fransızlar böyle bir işe kalkışmışlardır. Batı daima bu oyunu oynamıştır. ya Kürtler çıkar. doğru. Bunların da etnik olmadıkları aslında konjonktürden bellidir. ya Çerkezler çıkar. ku rultay yapacaklar. Türklerin kimliğini oluşturmak lâzım. II. yâni et nik bir şey çıkar. Bu nasıl incele necek. Dünya Savaşı çıkana kadar hiçbir etnik sorunla karşılaşılmamıştır.
hem Farsçayla hem Arapçayla ilişkili. Çerkezier. ulusa] roman. ki milli devlet ken di dilini oluşturmak zorundadır. OsmanlI ca. Bu o günle rin edebiyatına. bunun teşebbüsü için Dil Kurumu’nu kuruyor. Osmanhcada bunların olması çok doğal dır. Kürtler. daha çok kültüre ve yurda dayanan bir 372 . Ve bu böyle karma bir harekettir. âlimlerle paylaşarak bunlardan ortaya bir Türk Milliyetçiliği çıkarmıştır. Bunlar tartışıla maz. Çünkü açıkça söyler. Bu milliyetçilik kesinlik le şoven değildir. ırkçı değildir. kültür hayatına. fikri hayatına baktığı mızda çok net görünüyor. dünya milletleri kardeş olmuşlardır. çünkü dilinde bir üm met kültürünün getirdiği bütün özellikler var. Peki Türk kimliği nedir? Türk kimliği ırka dayanan bir kimlik değil. aslında Yusuf Akçura ve Ziya Gökalp’in bir sentezidir. hepsinin bir araya gelerek yaptıklarını söyler.geldiğimizin son derece farkında. Farsça-Arapça İslâm’ın dini dilleridir. Bu nun için de ulusal şiir. Ve Türkiye’deki Cumhuriyet hareketlerini ve İstik lâl Savaşı’nı yapanların da Türkler. Lazlar. Nasıl Hıristiyanlıkta Latince ve Yunanca böyle bir özellik taşıyorsa. Yu rt m illiyetç iliğ i Zaten Mustafa Kemal Paşa’nın Kemalizmi’nin oturdu ğu fikrî zemin. Mustafa Kemal Paşa kendi düşüncesi içinde yoğurmuş. Öbür taraftan sanatta da “Türkleri nasıl olur da üm met kültüründen çıkarabilirim” diye uğraşıyorlar. Ama sen milli bir devlet olursan. Tarih Kurumu’nu kuruyor ve bunlarla ulusal devletin platformunu hazırlamaya çalışı yor. Bunların ortaya atmış olduğu bütün dü şünceleri. İslâmiyet’te de bunlar taşıyor. ulusal edebiyat gi bi temaları ciddi şekilde izlemeye çalışıyor.
Bunu sağlamak için çok önemli bir şeyleri gördük. Ama bunlara sen nesin dediğin zaman Fransızım derler. Bask var dır. Fransız Cumhuriyeti’nde Korsikalı vardır. İşte Fransız Devrimi’nin yaptığı budur. Türk devleti. Bu inkılâbın içerisinde de hâkimiyetin bir kişiden çıkıp. yâni misyoner okullarını tasfiye etmiştir. İstiklâl Savaşı bir çeşit Fransız Devrimi’nin tekrarıdır. sonra da eklerler. Bu. medreseleri vb. Türk kimliğidir. dini okulları. yabancı okul ları. Tevhid-i Tedrisat Kanunu. Yâni bu topraklar üzerinde yaşayan insanlar Türk sıfatını taşırlar. ulusal bir kültürle nasıl yetiştirebiliriz fikri karara bağlandı. yalnız o değil. bir.kimliktir. diğer dini miies373 . İki. Yeni yetişecek olan nesil lerin. M illi Eğitim Ama bu kimliğin bir yurt milliyetçiliği getirdiğini. kesin likle bir ırkçı milliyetçiliği olmadığım bilmek lâzımdır. bağım sızlığımızı kazandık. neresinden bakarsanız bakın. O ka rarı hepiniz biliyorsunuz. Üniter devlet fikrini Fransa’dan almış tır. Biz ulusal. Böyle bir hava içersindeydik biz. kendilerine göre kül türleri vardır bunların. demokratik ve lâik bir devrim yapıp bir devlet kurduk ve bunun kimliği de çok netti. millete intikalini sağ ladık. ben Bask kö kenliyim derler. Başka başka dillerde kanunları. Biz İstiklâl Savaşı’nı yaptık. ulusal bir kültür al malarıyla olabilirdi. Büyük tartışmalardan sonra. Tevhid-i Tedrisat Kanunu Türkiye’de. yâni tekkeleri. Ama bunun içersinde çeşitli etnik kökenler olabilir. İşte o zamanlar çeşitli Maarif Kong releri yapıldı. Şimdi Türkiye tamamıyla modernist bir devlet ola rak düşünülmüştür. biz İstiklâl Savaşı’yla birlikte bir inkılâp yaptık.
Ama dün yada. mantık ve estetik derslerinin hepsini derinlemesine okurduk. ■ Yâni evvela ulusallık kuruluyor. demok ratik eğitimi sağlayabilmek için eğitimi birleştirerek bir tek eğitim sistemi getirmiştir. Bir emek Misak-ı Millisi koyuyor. ulusal bir eğitim için liseler kurulmuştur. demokratik ve ulusal bir eğitim sis temi kurmuşsa ve bu eğitim sisteminin kaleleri liselerse. Bizi yıkamamaları da on dan. Ama şunu söyler: “Nasıl elbirliğiyle bir Misak-ı Milli gerçekleştirdiysek. özellikle sömürülmüş olan ülkelerde sınıfların tam oluşamadığını. Nasıl Fransa ihtilâlden sonra mis yoner mekteplerine karşı inkılâbı ve ulusallığı yerleştir mek için yeni. demokratik. G â zi’nin m illi iktisat p rog ra m ı Mustafa Kemal Paşa.seseleri tasfiye etmiştir. sosyo loji..” ‘Say’. yoksa kendi liğinden mi söylüyordu? Burası henüz meçhul. emek demektir. Ama bununla yetinmiyor Cumhuriyet. Bunların yerine bu lâik. Biz o eğitimden geçtik. Bunun için de örnek. birleştirile rek yapılıyor.. Liselerde o zamanki eğitim yurttaşlık üzerine kuru ludur. Bizde de lâik. çünkü hâkim sınıfların yabancıyla işbir374 . Bunu önce İzmir İktisat Kongresi’nde çok açık bir şekilde tüccarlara bırakmıştır. Yetişen yurttaş lar da Cumhuriyet’e sahiptiler. aynı zamanda da bir ulusal ekono mi gerçekleştirmeye çalışıyor. Bu. Bu liselerde ve bu eği timle Türkiye’de yurttaş yetiştiriliyordu. Biliyor muydu. Çünkü Mustafa Kemal Paşa Galiyev’in fikirlerine sahiptir. yi ne Fransa alınmıştır. astronomi. Biz lisede felsefe. bizde de aynı şey yapılmış. Çok sağlam bir eğitimdi. psikoloji. Onun gelişebilmesi için ulusal eğitim ve öğretim kuruluyor. aynı şekilde bir say Misak-ı Milli’si gerçekleştireceğiz. lâik.
yakını. müttefiki Sovyetler Birliği’dir. 2. sonra da Soğuk Savaş döneminde zırt der. Dünya Savaşı’nda. Kendine göre ithalatımız ihracatımızı dengelemiştir. Şimdi bu tablo çok açık. O dönemlerde Türkiye Cumhuriyeti’nin kalkınma hızı yüzde sekiz. Sümerbank’ından Etibank’ına biz. Niye 375 . Antiemperyalist bir savaştan çıkmıştır. Dengeli. ilk önce 2.ligi yapan komprador kapitalist olduğunu. Tür kiye’nin Kemalist geçmişidir. geri kalan larının hepsinin üç aşağı beş yukarı ‘halk’ diye adlandı rılabileceğini ve bunların hepsinin antiemperyalist bir cephede buluşması gerektiğini savunuyordu. Bu zurna nerede zırt der? Bu zurna. Çünkü Mustafa Kemal Paşa ölünceye kadar Türkiye’nin emperyalizmle hiçbir ilişkisi yoktur. Ortadoğu’yu Sadabat Pak tı ile kontrol eder. bir Kemalist tablodur. Bunu uygulamaya girdik. yüzde dokuzlarda sey reder. bunun ekonomisi kamu öncülü ğünde bir kalkınma olacaktı. güçlü. Halk Partisi’ni de böyle kurmuştu. Türkiye’de enflasyon çok düşük. 2. önemsiz bir derecededir. Osmanlı borçlarını öde riz. Şimdi bu çerçeve içersinde bunun ekonomisi ne ola caktı? Gâzi’ye göre. D ü n ya S a va ş ı’ ndan son ra A m e rik a ’nın kucağına o tu rd u k Türkiye Cm huriyeti’nin teklemeye başlaması 2. Beş kuruş borç almayız. Bu ittifak aksar. yeni bir devlettir. Kamu öncülüğünde bir kalkınmanın da nasıl örgütlendiğini hepimiz biliyoruz. Dün ya Savaşı’yla olur. bitiririz. En büyük dostu. bütün alanlarda dev letçi ama halkçı-devletçi bir programa başladık. Balkanları Balkan Paktı ile. ulusal bir ülke halindedir. Bağımsız. Dünya Savaşı’ndan itibaren Fransızlar ve İngilizlerle ittifak dener.
bunların bü tün aydınları dinsiz” diye rapor vermişlerdir. Türkiye’nin sanayileşmesinin güçlen mesini sağlar. Bir yere girdiğinde oradan çıkmayı hiç dü şünmüyordu. Almanlar yenilince biz çok müşkül duruma düşeriz. Daha 47’de buraya gelmiş olan Amerikalı uz manlar. Çünkü Sovyetler Birliği gelip Almanların Hariciye Ba kanlığından bizim bütün bu gizli hikâyelerimizi öğrenir. Almanlarla kırıştı rırken. O telâşta ne yaparız? Gider. Mareşal Fevzi Çakmak’la Şükrü Saraç oğlu Almanlarla gizli temaslara girer. “ Bunların memleketinde din yok. dünyanın önde gelen emperya list ülkesiydi. Oralara biz bura dan adam göndeririz. Türkiye için de aynı hesaplan yaptı.. güçlü ama bir o kadar da saçma bir hayaldir. İşte ondan sonra başlar bugünkü krizin ucu. Biz. ‘Oradaki Türkleri acaba apartabilir miyiz?’ diye bir hayal kurarlar. Ruslar bizden toprak ve Boğazlar’dan geçiş isterler. Ameri ka çok hayırhah bir ülkedir. Öğrenince Rusların kafası kızar. Biz Amerika ile işbirliğine başladığımız Ve Marshall Planfnı kabul ettiğimiz zaman. Türkiye hayal kuruyor. Böyle bir şey ola maz.. sanıyordu ki bizimkiler. İngilizler buna kızar. Amerika’nın kucağına otururuz. Ama biz Almanlarla işbir liğini sürdürürüz. savaşa girecek durumda olmadığımızı söy leriz. Biz. Yâ ni Tataristan’a. Tür kiye’ye para gelir. Almanlar bizden krom satın alırlar ve silâh ya parlar. Biz telâşa düşeriz. büyük. Çünkü Amerika. Çünkü Almanlarla kırıştırırız. Tür kiye’yi nasıl kendi istedikleri biçime sokabiliriz diye dü şündüler. birin376 .aksar? Fransızlar yenilir. Hayal güzel. Türkiye’ye kredi açar. Böyle birtakım teşebbüslerimiz vardır. Çünkü Almanlar Rusya’ya saldırın ca. Rusların karşısına dikilmesini böylelikle temin etmiş olur. îngilızler bizi savaşa girmeye zorlar. O ülkeleri yönetsinler diye.
İki yatak vardır. A m e rik a d in d a r ve lib e ra ld ir Bu. Neden olmuştur? Çünkü Amerika. Bir de bunu alıp önce okul. li beralizmin zirvesidir. öldürür. Aynen tabiatta olduğu gibi. Gidin.. Hollywood filmlerinde karı-koca aynı yatakta yatamazdı. sadece ‘hidemât-ı diniye’. Bizde de o sıralarda Demokrat Parti iktidar olabilme ihtiyacındaydı. Niye? Çünkü o. seyredin o eski filmleri. Kendine en kötü liberalizmi uygu lar. Amerika devletçiliğe de karşıydı. Bir çeşit sosyal Darwinizm vardır orada. Amerika dindardır. yer. Çünkü tabiat faşisttir. bu işlere girdiği ülke lerde dindarlığı öne alır.. Amerika’nın isteğiyle olmuştur. Karı-koca ayrı yatakta yatarlar. hatip yetiştirip camilere yollayacaklardı. Bunlarla işbirliğine girdi. Amerika’da 1930-40’h yıllarda dini cemiyetler Hollyvvood’u kont rol ederlerdi. Dindar olduğu için de. yâni imam. S a n a yile ş m e m izi A m e rik a ö n le d i Şimdi bu çerçeve içersinde siz ne yapıyorsunuz? Burada inanılmaz bir kamu sektörü var. Kim güçlüyse ötekini ezer. lâik değildir. yâni vahşi liberalizm kurar. Amerika’da lâiklik yoktur. Kamu sektörü vaziye 377 . Öne aldığı için de Türkiye’de böyle şeyler oluyor. sonra lise. Oradaki dördüncü madde olan imam-hatip okulları.cıl olarak her şeyin tabanı ve kökü olan Tevhid-i Tedri sat yasasını delmişizdir. Bunun için tarikatlardan yararlanmayı düşünüyordu. bizimkiler bunu sık sık unutuyorlar. Zaten illegal birtakım tarikatlar vardı. sonra da ilahiyat fakül teleri haline getirmişlerdir.
Yâni daha o zamanda bi zimkiler kazığı yediklerini anladılar ama nasıl çıkacak larım bilmiyorlar. Res men ve alenen silâh vermez. O zaman ~çok meşhurdur. biz sanayi kuracağız. Aralarında hır çıktı. Ameri ka’nın müttefiki. Rusya’ya karşı N A To’ d a onu savuna cak olan ülkeyiz ama bize silâh ambargosu koyar. 378 . Onlar. benzin sarf et” diyorlar. Kıbrıs kazığı en büyük kazık tır. 60’h yıllarda yediğimiz kazıktır. Hiç öyle bir şey düşünmü yordu Amerikalılar. Bunlar farkında değillerdi. sen yolları yap. biz. Amerika bize para verecek. Bizde Cumhuriyet neslinin nasıl yetişmiş olduğunun güzel örneğidir. İlk o zaman başladı. önümüzdeki sonbahar Kruşçef’le görüşmek üze re Rusya’ya gideceğini söylediğini herkes bilir. biri Demirel. Fakat bunlar iktidar oldukları andan itibaren yırtınırlar: “ Sa nayileşeceğiz! Büyük Türkiye! Görülmemiş kalkınma!” Amerika. Neden oldu bu? Çünkü Menderes onları dinlemedi. görülmemiş kalkınma yapacağım diyor. Dünya Bankası’mn başındaydı. Nasıl gider? En büyüğü. Ondan birkaç ay sonra devrilmiştir.te hâkim. Çünkü onlar başladı lar finans numaralarına. Bu kazık süregitmiştir. îkisi de liberal sanıyorlar kendilerini. Sonunda döviz kıtlığı başladı.McNamara. Bir de üstelik bizimkiler hâlâ Amerika ile işbir liği yapıyorlar. deli oluyordu bunları duyduğu zaman. Menderes’in devrilmeden önce Havza’daki konuşma sında. Menderes onla rı dinlemiyor. Tartışmalar böyle bir çerçeve içinde geçi yor. Sanıyorlardı ki. Kıbrıs’tan dolayı öyle bir hale gelir ki. Başından itibaren önce Menderes ihtilafa düşmüştür. Kendilerini liberal ve demokrat sanıyor lar ama iki örnek vereceğim. beş para yoktu. Sanayi filân da düşünmüyorlardı. “ Boş ver kalkınmayı. Berbat bir haldeydik. Biri Erbakan.
yabancı dille göndermeler yapmaya ve yabancı dil çağrışımları içinde büyütmeye başlarlar. Nurcular da daha liberal. Bu kadarla yetinil mez. Kolejler vasıtasıyla yabancı dille öğretim tekrar edilir. bi rinci uç. Tarikatlardan tercih edilenlere bakın. Şimdi. Türkiye’de imam-hatip okullarının yanı sıra yabancı dille ama -dikkat isterim. vakıf üniversiteleri diye birtakım gecekondu üniversiteler açılır. Bunun tabii neticesi. Cumhuri yetin kimliğini bozmaya başlamanın ucudur. Biri Nakşiler. Bu. Yabancı dille öğretim Ösmanlı’n'ın batmasının sebeplerinden biridir. Bu üniversitelerde Türk çocuklarına Amerikan tipi öğretim aşılanır.E ğitim s is te m im iz b o zu ld u Tevhid-i Tedrisat bozulduktan sonra bu kadarla yetin mezler. oradan yetişen çocukların geleceklerini o ülkelerde arama heyecanıdır. Arapça eğitim girer. Yunan Latin kökeni ile İsmet Paşa zama379 . din düzeni bozuldu. Nakşiler. Öte ki Nurcular. Zaten Maarif düzeni. İkincisi. bakın nasıl oluyor: Bir taraftan dinî bir giriş oluyor. Bunlar yeniden. Ama bu nunla yetinmediler. Çünkü yalnız Si vas’ta altmış tane misyoner okulu vardır. kolejler. Onların kafalarına uymaktadır. Bu ikisi tercih edilirler. hem de Türkler ta rafından açılır. Türkler çok güzel bir şekilde vatandaşla rını yabancı dille düşünmeye. Bu. Çünkü bunların tarzları Birleşik Amerika’ya uymaktadır. M aarif düzenini de bozdular. Çünkü bununla beraber Arapça tekrar Türkçe’ye girer. Dinî girişte birtakım tarikatlar tercih ediliyorlar. Lâiklik gidiyor. Bu kadarla da ye tinilmez. Gâzi. Suudi Arabistan kolunda. Şimdi.İngilizce olmak üze re birçok kolej kurulmaya başlanır. yabancı okullar buraya getirilir. ılımlı İslâm kolunda. bunların hepsini kapatmıştı. Hâttâ El Ezher’e öğrenci gönderilir.
kendini bu malların sahibi gibi görüyor du. Şimdi. Ara larında bir sürtüşme çıktı. Onun üzerine bu geldi oturdu. Bunu da iyi bilmek lâzım. Geriye ne kaldı? Ulusal iktisat kaldı. Bizdeki kamu sek törü halkla birlikte olmuştur. Özel sektör gelirse. 380 . Onun için. Özel sektörü kullanıyordu. Bürokrasi. Türkiye’de bürokrasi kesinleşmiş ve katılaşmıştır.nmda bozulmuştu.. bu işte iki tane özellik var.. Buraya kadar getir diler işi. Bir tanesi: Üstteki ka mu sektörü. Ülkemizdeki darbelerin bir kısmının sebebi budur. Bunu da hayli baskı ile hükümetlere zar zor uygulatıyorlar. özel sektör onu kullanmaya başladığı zaman sinirlendi. Biz de de ‘nomenklatura’ olmuştur. Biz Karabük Demir Çelik fabrikasını açtığımız zaman Türkiye’de bayramdı. s e k a öyle. Özellikle İsmet Paşa döneminden sonra. Baş ka ülkelerde üç senede yaptıkları işi Türkiye’de otuz se nede yapamadılar.. Böyle bir durum bir türlü özel leştirmeyi istedikleri yere götürmeyi sağlayamıyordu. bu iş daha iyi olur. Yâni ben çocukken Dev let Demir Yolları Sivas’a vardığında bütün Türkiye bay ram etti. Buldukları numarayı biliyorsunuz. Bu de fa ulusal iktisadı tahrif etmeye başladılar. Tabii. Herkes ona sahipti. Bunu da bozdular. devlet tarafından yukarıdan aşağıya indirilmemiştir. bunların üzeri ne gelindiği zaman halk da direniyor Türkiye’de. B izd e kam u se k tö rü halkla b irlikte k u ru ld u Şimdi.. Bunların hepsi Türkiye kalkınmasının. özel sektörle birlik te iş yapıyordu. Müdafaa-i Hukuk’un aşağı yukarı birisi M aarif’te birisi ikti satta somut hale gelmesiydi. Aynen Rusya’dakine benzer bir durumdur bu. buna başka bir şey de sebep oldu. Bu. Özelleştirme numarasıdır.
. Bu demektir ki. Bunü. Büyük holdinglerin büyük bir kısmında %25 ile %75 arası ya bancı ortaklık var.întibah başlar’ ne demek? Yâni bir uya nış başlarsa. zannediyorum ki. Sovyetler Birliği dağılınca. Hâlâ Kıbrıs so runu önümüzde. kalleşlik ediyor. Dön dük mü biz Meşrutiyet yıllarına. O zaman soru işaretleri başladı: “ Acaba neden oluyor?” Dış po litikada bize birtakım şeyler zorlanıyor. ilk in tib a h S ilâ h lı K u vve tle r’d e başladı Bugün tabii. Şimdi buraya geldikten sonra eğer bir intibah başlar sa işler zorlaşır.Buna çok sinirleniyorlar. hâlâ Ege adaları önümüzde. . Nasıl oldu? Eğer Sovyetler Birliği dağılmasaydı belki de olmazdı. çünkü Türkiye böyle bir tavır içinde. artık ulusal holding ler de yok. 3S1 ... “ Acaba bunlar ne der?” di ye sorular konunca.. yalan söy lüyor. Türkiye’de uyanış geç başladı ama baş ladı... Bunu halka yuttu ruyorlar. ilk intibah Silâh lı Kuvvetler’de başladı. Çok az kaldı. Kendileri de yutuyorlar. Bu holdingler de yabancı ser mayenin Türkiye’deki bir çeşit acentaları halinde. Çünkü Sovyetler yok. Fırıldaklar çeviriyor. milli ekonomi dememiz çok zor. hâlâ Av rupa Birliği hep kaytarıyor. bundan on beş sene öncesine göre artık ekonomimize. “ bunların gerisinde galiba biz yanlış bir ta raf seçmişiz” düşüncesine doğru gelmeleriyle bir uyanış başladı. kendisini Cumhuriyet hükümeti ve Atatürk çü zanneden hükümetler yapıyorlar. Tanzimat dönemi ne. Yavaş yavaş içlerine attıkları meseleleri. belâlar devam ediyor. o zamana kadar başımıza Sovyetlerin açtığını zannettiğimiz belâ ların hiç de onlar tarafından açılmadığı meydana çıktı.
Askeri işbirliği konuşuluyor ve bu olduğu sırada Tür kiye’nin Genelkurmay Başkanı bir NATO toplantısına ilk defa iştirak etmiyor. Nükleer olmadın mı sen kendini savunma imkânına sahip değilsin. Yâni biliyorsunuz. Halbuki. 382 . Bu nu Amerikalılar söylüyor. Bunu ben söylemiyorum. İşte o zaman sen krize ge be bir ülke olursun. O yazıda çok açık bir şekilde. Endişelenen kendileri. Bu. Hem de milli roket. Nükleer yapmamaya uğraşıyorlar. Amerikan Hava Kuvvetleri Türkiye M asası uzmanı bir yazı yazdı. Kuzey Kore. inanmadığımız için de Genelkurmay Başka nı Pakistan’da. Sana diyor ki. Çin’de. Türki ye’de de yayınlandı. biz de roket yapıyoruz şimdi. Halbuki onlar roket yapanlara ‘serseri millet’ di yorlar. Kıbrıs’ta bana ambargo koyan. Bu yazı. onların teknolojisi değil. Türkiye Çin’le işbirliğinin zemini üzerindedir. “ Sana nükleer silâhı ben veririm. Niye? Çünkü Türkiye uyanık. Irak roket ya pıyor. Çünkü Türkiye roket yapı yor. Bizim buna inanmamı zı istiyor. Etrafındakilerden korkan yok. ‘Toros’ roketini 160 km’ye kadar attık ve vurduk. “ TSK güçleniyor.Bu son zamanlarda son derece net bir duruma gel di. Pakistan Çin ile işbirliği ya parak nükleer teknolojiye geçmiştir.” Bunu söyleyen. Gitmiyor. savunmasını Brüksel’e g ö re ayarlamak istemiyor. Sen böyle bir harekete başladın mı. Şimdi ulusal olarak t s k . kendine göre savunma planlan yapıyor ve planları niçin yaptığını biz anlamıyoruz. Tür kiye’nin bütün etrafı nükleer. Türkiye’ye çok ciddi bir nük leer ambargo var. Bunu ben söylemiyorum. Etrafındaki ler de korkuyorlar” deniyor. Genelkurmay Başkanı kendisi söy lüyor. Çünkü Türkiye biliyor ki. kendile rini solcu zanneden birtakım şaşkınları da saflarına al dılar. Bomba bile yaptı. O kadar başarılı oldular ki.
Birincisi. Niye girelim ki biz böyle bir oyu na? Üstelik oradaki Türkler birçoklarının sandıkları gi bi saf insanlar da değil. dünya çapında politikacılardır. Çün kü Birleşik Amerika Türkiye’yi iki yerde Truva Atı ola rak kullanma kararındadır. çoğu Bolşevik Parti’nin önemli yerlerine gelmiş. Çok önemli bir şey onun için. bunu açıkça Helmut Schmith söyledi. Türkiye’yi mutlaka Orta Asya’ya karşı kullanmak zorundalar. O zaman şöyle bir mantık işliyor oralarda: “ Eğer ben Amerika hesabına Türklerle iş yapacaksam. şimdi bu iki toprakta kullanmak istiyorlar. 383 . Türkiye’de sermaye hareketle riyle senin ekonomini darmadağınık etmek için gerekli numaraları yapmaya hazırlanırlar. Avrupa’nın içinde Avrupa’ya kar şı Türkiye’yi kullanmak istiyor. Yâni bizi daha evvel Ruslara karşı nasıl kullandılarsa. A m e rik a T ü rk iy e ’yi Tru va A tı o la ra k k u lla n m a k is tiyo r Türkiye şimdi Batı ittifakı ile olan ilişkilerini gözden ge çirme eğilimindedir. Bizim de hafsalamız almıyor. İkincisi. Niye Türkleri de araya soka yım ki?” O zaman sen hiçbir tarafa yaranamayan. Olayı hemen görüyorlar ve hemen değerlendirebiliyorlar. Orta Asya. Amerika hesabına girip oralarda bir de casus durumu na düşsün? Bunu Amerika’nın hafsalası almıyor. onların hiç işine gelmez. gider Amerikalılarla yaparım. Bu. Orta Asya’da niçin istiyor? Orta Asya petrol gölü ve dünyadaki petrol kırk yıl içinde bitecek. Peki Türkiye Orta Asya’daki soy daşlarıyla niye kendi hesabına anlaşmaya girmesin de. Onlar. kö tü bir devlet durumuna düşersin.çeşitli malî fırıldaklarla. Türkiye’nin içine düş tüğü kriz ortamının sebebi budur.
Hindistan ve Çin Avrasya politikala rını oluşturuyor. Şimdi. Irak’ın parçalanması nı istemediğimizi söyledik. aynı şekilde. Ruslar çok açık ve seçik bir şekilde ge çen yıl Putin’le söylediler: “ Küreselleşmeye inanmıyo ruz. Amerika ile ilişkilerini as kıya aldığı andan itibaren Suriye. Hindistan. Çünkü M usta fa Kemal Paşa Kuvva-yı Milliye’de bu ortaklığı kendisi Ruslara teklif etti. satan bir topluluk halindedir. Faal olarak gösteriyorlar da bunu. Savunma Bakanı’m müsteşar yardımcısı karşıla dı burada. Meselâ Irak mese lesinde Birleşik Amerika’nın Savunma Bakanı buraya geldi. Kâzım Karabekir Paşaya 384 . Asya’da inanılmaz pazar ilişkileri açıyor.ne diyorsa not alınırdı. tek kutuplu dünyaya inanmıyoruz” dediler. Cumhurbaşka nı tarafından kabul edilirdi ve. Çünkü bir Irak meselesi yü zünden. Çin’le ilişkilerimiz Doğu Asya’da inanıl maz pazar ilişkileri açıyor. Şimdi böyle bir ortaklık kabul edilme si neyin gereği? Atatürkçülüğün gereği. İran. Türkiye bugün. Ermenistan bile Türk sanayisinin birçok mallarını kullanıp. Özal’ın Amerikancılığı yüzünden çok açık bir kazık yedik. Bunlar. Halbuki şimdi adama çok açık bir şekilde Irak’m bü tünlüğünden yana olduğumuzu. Irak’la yapaca ğımız ticarette inanılmaz döviz kazanacak durumdayız. Bizim Rusya ile. Türkiye eskiden böyle bir şey yapar mıydı? Eskiden bizzat Savunma Bakanı giderdi. Türki ye. Rusya.T ü rk iy e D o ğ u ’ya d ö n ü y o r Bu durumlara düşmemek için Türkiye Cumhuriyeti de birtakım tedbirler almaya başlıyor. Bize gelip stratejik ortak lık teklif ettiler. olan ilişkilerimiz. bu gerçekleri görmek zorundadır ve görüyor. Meclis açıldıktan üç gün sonra M us tafa Kemal Paşa bir yazı yazar. bizim ekonomik gücümüzden çok yararlanmak isteyen ülkeler.
Hem Avrupa’yı. Eskiden Düyun-u Umu 385 . Bu ittifakı yaparız. Şimdi bir ihtilaf çık tığı zaman bize yedek parça göndermezler. E sk id en D ü y u n -u U m u m iye ’yd i. Almıyorlardı komünist diye. O da Sovyetler Birliği’ne. Ondan son ra öyle bir dostluk kurarız. Böyle bir durumumuz var. gönderir. Onu kim temsil ederdi bilir misiniz? Türkiye Cumhuriyeti temsil ederdi. Bunlardan kurtulaca ğız. Çünkü Cumhuriyet’in geleneği budur. Rusya’nın çıkar larını savunurdu orada. hem kamu sektörünü çok geliştirebilecek imkânlar sağlayacağız. Bunu önleme nin çaresi. Çünkü o durumdayız.k Rüştü Bey çıkar. şim d i t ü s İa d Bir kere. Biz bunu kabul ettiğimiz anda. öyle karşılıklı ilişkilere gi reriz ki. hem Birleşik Amerika’yı rahatsız ediyor. o zamanki Milletler Meclisi’nde Ruslar yoktu. Onun içinde Türkiye’nin Rusya ile stratejik ittifak yapmak is tediği açıkça yazılmıştır. Burada İnönü bizi saptırmıştır. yâni biz Avrasya po litikasına ağırlık verdiğimiz taktirde hem çok geniş pa zar bulacağız.. O zaman bunu yapmışız. İktisadi bakımdan olduğu kadar askerî bakımdan da bir tek kaynağa bağlı donanımdan kurtulacağız.. Bütün bunlar önümüzde. Belki ulusal savunma sanayisini kurma yolunda çok önemli adımlar atacağız. Bu nasıl engellenir? Çok kolay! Öyle birtakım fırıl daklarla ekonomimizin içine girmişler ki. t ü s İa d onların Türkiye’deki acentası halinde. Şim di Rusya aynı şeyi teklif ediyorsa bunu kabul etmemiz lâzım. büyük sermayeyi kullanıyorlar.. bu iki tarafın da lehine çalışır. Tanklar iş lemez. Bu durum Batı’yı rahatsız ediyor. Genç nesiller bilmiyorlar. Türkiye’nin belini doğrultmasını engellemek tir. Tevfi. Lenin’e ulaştırır.
gençlerin. bir ‘Karadeniz İşbirliği’ diye bir an laşma yaptık. O zaman. Çünkü. Tür kiye’nin Rusya ile çok güzel ticari ilişkileri var. İkincisi ne oluyor? Türk bası nı ve medyası onların buradaki sözcüsü haline gelmiş oluyor. Türkiye nükleer olmak is tiyor. TÜSİAD ne zaman konuşsa. K a ra d e n iz İşb irliğ i A n tla ş m a s ı’nı ya p tık . Fevka lâde güzel ekonomik ilişkileri var. dikkat edin. Burada eğer TÜSİAD. Türk basım ve medyası tamamen holding basını ve medyası haline gelmişse. sivil toplum kuruluşlarının. Türkiye’de akıllı insanların. Irak ve İran’la fevkalâde güzel ilişkileri olabilir. Aman iM F’nin dediğini yapalım. Türkiye’nin Suriye. Bunun içinde Rusya var. k riz patladı! Dikkatinizi çekerim. Orta Asya Türk Cumhuriyetleri’yle ilişkileri yepyeni bir şek le girebilir. Halbuki Türkiye’nin asıl gündemi bu değil. Şimdi T üsiA D o görevi yapıyor.” her dakika söyledik leri lâf. gündemin değişmesi lâzım. önce onların gün deminden çıkması lâzım. siyasi partilerin. Türkiye’nin değil. Bu sözcüler sürekli Türk halkına bunu telkin et meye çalışıyorlar. bir holding birleşimi örgüt se. Karadeniz dev 386 . Türki ye şimdi roketlerini yapıyor. Türkiye’ye Rusya tarafından stratejik ortaklık teklif edilmiş. “ Avrupa’ya mutlaka girmeli yiz.miye’ydi. onların lehine konu şuyor. O zaman. Onların gündemi ne? Onların gündemi: “ Eğer şunu da yaparsak a b bizi alacak” gibi bir palavrayı yıllar bo yu sürdürmek.” Gündem bu Türkiye’de. Aman Dünya Bankası kızmasın. Nükleer olmak için de temasları var. Onların gündemi ne? “ Aman Amerika’yı küstürmeyelim. Amerika’yı küstürmemeliyiz.
isim . Kriz pat larken. Yunanlılarla dostluk tazelesek” dedi. Türkiye ve Rusya’nın muhalefetiy le Amerika oraya alınmadı. Bir hafta filân var. tü s İad bu tavır içinde olunca. Şu Ege meselesini çözsek. Han gisinin % 75’e kadar yabancı sermayeyle çalıştığını. Gazetelerde araştırın. Türkiye’de gündem bu olu yor. Basın hâlâ öbür meseleleri bizim önümüze pişirip pişirip getiriyor. TüsİAD’daki holdingleri inceleyin.vermeyelim. şu Kıbrıs da çok uzadı. Önce gözlemci olarak katılıyorlar. Halbuki Türkiye’nin gündemi bu değil. Rusya da. Niye? Bunun izahı zor değil. sonra onlar da katılacaklar.letlerinin hepsi var. kriz patlıyor. İşte krizin bir sebebi de bu. 387 . Türkiye de bunu istemedi ve giremediler. Çinlilerle birlikte Şangav Beş lisi ile beraber bir anlaşma yaptılar. Onlar ille de Karadeniz’e de burunlarını sokmak istedi ler ve Yunanistan’ı da sokmak istiyorlardı. Türkiye’de krizin başlamasıyla. Türkiye’de ki krizin gerisinde işte bu sebepler yatıyor. Hele içlerinden bir tanesi. en öndeki büyük patronlardan bir tanesi. Karadeniz an laşmasının imzası arasındaki tarihlere bakın. Yâni Avrasya politikası oluşuyor. Bu defa Türk Cumhuriyetleri de katılıyorlar. “ Yabancı bakan getire lim” bile dedi. bu gündem konusu iken bizim basınımızda tık yok. Onların gazete ve televiz yonları o tavır içinde olunca. Şangay Beşlisi anlaş ması bu Avrasya politikasının Doğu ucu. anlaşma imzalanıyor. onların gaze teleri de o tavır içinde oluyor. han gisinin % 50’ye kadar çalıştığını görürsünüz. Anlaşma imzalanıyor. “ Canım. En ileri ge lenlerinden. Şimdi bu politika oluşurken. Geçenlerde ye ni bir toplantısı yapıldı. Öbür taraftan Ruslar. Şimdi.
onlar bizden önce diklenmişlerdi. 1919 şartlan içinde emperyaliz mi bu topraklardan süpürdük.T ü rk iye a rtık o n la rın e m ir kulu o lm a k is te m iyo r Türkiye. bizden önce olmuştu. Dün ya nedir. bizim Osmanh’nm yıkılış tarihi kadar dır. emir kulu olmak iste miyor. Bize gelince. o kadarla kalıyor. Böyle daha çok kriz çıkar. sarsması söz konusu değildir. Biz. Batı’nın ka zığına herkes kafa tutmaya başlıyor. Kendilerini çok güçlü gördükleri için her yeri de hallederiz sanıyorlar. bilmiyorlar. Dört dörtlük istik 388 . Bu diklenmeyi önlemenin tek ve en kolay çaresi. Rusya o kadar diklendi ki. Bunların 21. attık. Benim Amerikalılara söylediğim bir lâf vardır. bu çeşit spekülasyon krizlerini yansıtmaktır. Onla rın bütün tarihi. Çünkü. Çünkü onlar tam bir ‘Pax-Amerikana’ düşünüyorlardı dünyada. Vietnam’ı halledebildiler mi? Kaddafi’yi düşürebildiler mi? Saddam’ı düşürebildi ler mi ? Bu olmuyor. Moratoryum istedi. artık onların emir uşağı. Bu diklenmeye tahammül edemiyorlar. Bunlar. “ Borçlarımı ödemiyorum. Hayal kuruyorlar.. yüzyıl için kurdukları güvenlik strate jisi daha ilk on yılda çuvallıyor. Amerikan hâkimiyetinde dünyayı barış içine sokmak demek. Hayır! Bu olmayacak. Yalan yanlış düşlerine dayanarak iş ler yapıyorlar. Onlar.. Yavaş yavaş dikleniyor. Kore’de yaratıldığım hatırlayacaksınız. Hayal. her kesi köleleştirecek ve istediği gibi yönetecek demektir. Bu krizlerin Rusya’da da yaratıldığını hatırlayacaksınız. daha çok genç ve dünyadan habersizler. onu da bilmiyorlar. ödemeyeceğim” dedi. Bu işlerle de bunu başaracaklarım sanı yorlar. Dünya politikası nasıl yönetilir. Ama bunların Türkiye Cumhuriyeti’ni yıkması.
ki. On-on beş günlük ma ceradan sonra hemen anladı ki. milleti kandırıp. herkes de onu yapacak. ne y a p a c a ğ ı z ? ” d iy e so ru y o rla r. İsm i lâ z ım d e ğ il. A ynı şe k ild e mhp z a te n k a y n ıy o r. Bu olmaz. Derviş de bunun farkına vardı. “ Siz yanlış yapıyorsu nuz” demiştir McNamara. MHP’n in iç in d e n b ir ta k ım a d a m la r b a n a g e liy o r lar: “ A ğbiy. O sanıyordu . Yâni Der viş’in bir önemi olduğunu zannetmek çok yanlış bir şey. İki kere iki dünyanın her yerinde dört eder” . hemen valizini toplar geri yollardı. “ Sen kimsin?” diye. Dünyanın ilk altı silâhlı gücü için deyiz. Şimdiki şartlar altında mı yapmayacağız! Dünyanın ilk yirmi ekonomisi içindeyiz. o perişanlıkla biz bunu yapan ülkeyiz. Bu mümkün değil. B en .” Bu doğrudur.lâl-i tam sahibi ve özgür bir devlet kurduk. b u k a d a r se n e d ir s o ld a y ım . M e n d e re s M cN a m ara ’y ı kovm u ştu ! Derviş’in getirilmesinin de hiçbir önemi yok. Eğer Türkiye’de kişilik sahibi bir iktidar olsaydı zaten o geldiği gün. “ Bizim hesaplarımız doğru dur. emir verecek. B en im 389 . bir sömürgeye geldi. o kadar kolay değil bu iş. sonra oradan aksar. “ Yanlış hesap Bağdat’tan döner” diye bir lâf vardır. Götüre mezler! Bir yere kadar getirirler. O şartlar içinde. O n la r d a ü lk ü c ü k ö k e n li kişiler. holding basınının bütün palavraları ortalığa toz bulutu kaldırıp. Men deres’in cevabı çok meşhurdur: “Türkiye’de bazen beş eder. Çünkü M cNam ara’yı kovmuştur Men deres. Konuşma da meşhurdur. MHP’d e y u k a r d a y a p ıla n la r la a ş a ğ ıd a k ile r b irb irin i tu tm u y o r. Onun için hiç endişeye mahal bir şey yok. davayı istedikleri istikamete götürmek içindir. Onun için bütün bunlar. s o s y a lis t o ld u ğ u n u a ç ık a ç ık s ö y leyen b iriy im .
yirmi beş senedir Moskova’da çalışıyormuş. Sen sömürge va lisi misin. Yukarısı da bunun rahatsız lığım hissediyor. Çünkü. T ü rk iy e ’nin s o k a ğ ın d a n g e ç e m e zsin Olay bu. Orada ki bilmem ne bankasında ve çok da başarılıymış. burası sö mürge mi? Tabii bütün bunlar bizim yakın tarihimizi il gilendirir. neredeyse Türk televizyon390 . işte anlayın” dedim. Kültürsüzleştirme politikası. ona gö re bir karar verin. Tevhid-i Tedrisat’m de linmesiyle başladı ve sürüyor. ben size bir benzetme yapayım. Ta banda böyle bir durum var. Bunu yok ettiler. Biz buna mecbur muyuz? Onların büyüttükle ri adamı buraya gönder. “ O zaman bu da ne. Yâni. Ne derdiniz?” dedim. sen umumi vali misin. Türkiye’ye bunu gönderselerdi ve biz de onu birden bi re devlet bakanı yapsaydık. Zaten soyu da biraz karışık.yazdıklarım onların akıllarına daha çok yatıyor. “ Rus ajanı derdik” dediler. nesin? Milli haysiyet diye bir şey var. Çünkü bizi kültürsüzleştiriyorlar. Türkçülere ben şunu söyledim: “Nasıl düşünüyorsu nuz bu adam hakkında?” “ Vallahi biz tereddütteyiz” dediler. Halbuki şimdikiler İngilizce konuşmayı marifet sayıyorlar. Bir Rus kadınla evlenmiş. Hele Kemal Paşa’nın neler yapmak istediğini bilen insanlar için çok rahatsız edicidir. Ama Fransızca konu şan insanlara Türkçe cevap verirdi. Bundan yirmi sene evvel biri gelsey di. kendi hükümetlerinin yaptıklarını beğenmiyorlar. dikkat edin. Türkiye’nin sokağından geçemezsin! Mustafa Kemal Paşa bu konularda çok hassastı. Kemal Paşa Fransızca bilirdi. “ Bakın. Gittikçe daha öte götürü yorlar. Öyle değilsin! Ne demek gelmek.
Amerika’nın bil mem neresindeki topluluğun çaldığı en son küp buralar da seyrediliyor. milli ekonomi. hepsi Yüce Divan’lıktır. Yeşil kart al mak için millet ayakta. Türkiye sefaletten kırılırken kimsenin aklında yoktu. Bunların yerine. Bu milli kimlik sorununu nasıl halletmiş? Milli eğitim.iarında Türk Sanat Müziği çalınmaz oldu. Amerika’ya gitmeye uğraşıyor lar. S o ru n u m u z m illi k im lik so ru n u Türkiye Cumhuriyeti’nin bütün sorunu milli kimlik so runu. Sen zannediyorsun ki. Sen bunu yok sayıyorsun. Cumhuriyet Kanunla rı onların hepsini Yüce Divan’a sevk edip bunların he sabını soracak kanunlardır. ki aşağı yukarı bin senelik bir müziktir ve çok kaliteli bir müziktir. emperyalistlerin kompra dor eğitimini getiriyor. 391 . aynı Osmanlı’da olduğu gibi. Komprador kültürünü yerleştir meye çalışıyor. Çok ucuz ma aşlarla çalışıyorlardı. yurtdışındaki Türkler Türkiye’ye ge liyorlardı. Her şeyi milli olarak götürüyor. Bu ruhu bize kaybettirdiler. ilerliyorsun. memlekete hizmet etmek için. Halk müziği duyulmaz oldu. Tam tersine. Bana so rarsanız. Böyle bir-iki nesil yetiştiriyor. Bu 1947’den itibaren ik tidara gelmiş tüm iktidarların sorumluluğudur. Ama düşüyorsun. Böyle bir şey Kuva-yı Milliye’nin veya Müdafaa-i Hukuk’un hemen akabinde. Hiç kimse böyle bir şey düşün medi. Sen kendi memleketinin müziğini bıra kıp gidiyorsun. Ama buna mukabil. Bütün bunları teker teker bozuyorlar.
Devrim. ‘Millet’ aşamasına dönüşümü! ‘Kuva-yı Milliye’ aslında 20.Il KE M A LİZM M Ü D AFA A-I H U K U K D O K TR İN İ evvelâ ‘socialiste’ olmalı. devraldığı toplumu dönüştürmeye koyu lunca ‘inkılâpçı’dır. 392 . yüzyılın ilk ‘Halk Kur tuluş Ordusu’dur. padişah ve halifenin emperyalizmle işbir liği.” 30 Kanunuevvel (12 Ocak) 1904 Kemal G iriş Mustafa Kemal’in iç içe üç büyük eylemi var: Emperya lizme karşı Kurtuluş Savaşı. nasıl ki ‘Müdafaa-i Hukuk’. Bandunş Konferansının (ya da Sultan Galiyev’in tasarladı ğı. hareketin ‘demokratikleşmesini’ sağlamıştır. toplumun ‘Ümmet’ aşamasından. ‘Mazlum Milletler Beynelmileli’nin) ilk bildirgesidir. ‘Maz lum Milletler’in hepsi için ilk kurtuluş öğretisi. ‘devrimciliğinin’ gerçek boyutları gözden kaçı rılmıştır. padişaha karşı Demokra tik Devrim. ‘madde’yi anlamalı!. ‘Ulusallık’ bilinci ni pekiştirmiş. anti-emperyalist Kurtuluş Savaşı’yla eşzamanla yürüdüğünden. Savaşın emperyalizme karşı verilişi. ‘kurtarıcılığı’ ağır basmış.. Mus tafa Kemal İstanbul’daki hükümete başkaldırdığı za man ‘ihtilâlci’.
” olacağını söylemenin. Kuva-yı Milliye’nin âmil. Meşrutiyet yönetimini dahi yeterli saymaz. tarihsel düzeyde. Düzen değişmeyecekti.. ‘Meşrutiyet’i yetersiz bulur.. Bunun ne müthiş bir dönüşüm olduğunu. hürriyet ve istiklâl için. Mustafa Kemal’in sırtında beyaz göm lek. müstebit bir hükümdarla millet arasında. Birincisi mil letin doğal olarak aradığı. egemenliği kayıtsız şartsız milletin elinde tutan bir ilkeye dayanır.. doğrudan doğruya. irade-i milliye’nin hâkim . Talât ya da Enver Paşa’nm yerini alacaktı. ulusal ve demokratik bir devrimi içerdi ğini acaba kaç kişi kestirebilmişti? Kestiremeyenler. Oysa bizim ‘Devrimimiz’. 393 . Fakat İkincisi. Mustafa Kemal Paşa.. Tarihen böyleydi ama. Daha 1919 yılının aralık aymda. “ . yolda dökülmüşlerdir. işlerin biteceğine inanı yordu. bireysel ve teokratik bir iktidara karşı. en nihayet. İstanbul Hükümeti’ni. Bu ilkenin bağlı olduğu şekil. ‘Millî M ücadele’ kadrosunun çoğunluğu. padişahın yerini alma sıdır. Bunu giziememiştir de: 10 Temmuz devrimi. kayıt ve koşul larla denge arayan bir zihniyeti elde etmeyi amaçlıyor du. İkinci sinde halkın. Mustafa Kemal. Pek pek.. hiçbir vakit eski şekiller le karşılaştırılamaz. ‘hain’ diye asılacağını doğru dürüst düşünmüştür? İnkılâp tarihimiz. tarif olunamayacak kadar büyük zannederim. Bu iki devrin arasındaki fark..” Gerçekte 10 Tenımuz’la 23 Nisan arasındaki fark. ‘müstevliyi defettikten sonra’. hürriyet havasını teneffüs et tirdiğini zanneden bir harekettir. daha başından Ankara’ya mahkûm gibi anlatır. gençle re nasıl anlatacağız? Acaba şöyle mi? Hangimiz başarı sızlığa uğrasaydı. milletin hürriyet ve egemenliğini fiilen ve maddeten tespit ve ilân eden mutlu bir devrimdir. il kinde padişahın halka bazı hakları ‘lütfetmesi’. O ka dar.Oysa.
asla! Devlet ve hükümet. ‘ihtilâl’in ta ken disidir. bugünkü döneme değgin gerçekleştirmesi. yurdu dış saldı rıdan korumak olduğu halde. Yoksa kongreleri. 394 . üstelik teok ratik otoriteye başkaldıran bir ‘asi’.’ Mustafa Kemal’in gözünde eylemin ‘meşruluğu’ demek. başarıya ulaş tıkça. O da farkında bunun. ‘mil lî kararlara dayanmak’. Osmanlı meşruluğunu reddetmiş. ‘meşruluğu’ bunda aramak ne demektir bilir misiniz? Padişah ve halifeyi silmek. milletin genel duygularına tercü man olmakla gerçekleşir.. halkça onaylanması demektir. yarım yüzyıl sonra bize tatsız bir şaka gibi mi gö rünüyor? Dürrizâae’ye öyle görünmüyordu. İstanbul’dur. hiçe saymak demektir. ulus iradesine dayanan yönetiminin bütün ilke lerini ve şekillerini evre evre. M ustafa Kemal. ta rihsel meşruluğu önemsemiştir. ba kın ne güzel anlatıyor: “ . M eşru te k esas: ‘M eşve re t!. beliren ulusal savaşın tam amacı.olmalıdır. hiç! Çünkü o. yasa ve fermanlarından almıyordu. Buysa. devrimin gelişme sürecini. bir devre yetiştik ki. ‘meşruluğunu’ var olan iktida rın. Bütün büyük devrimciler de öyle yapmış lardı.” Siz Osmanlı ülkesinde.. Millet işleri de ancak millî ka rarlara dayanmakla. tarihten ve halk tan alıyordu. Amasya Tamimi’nden itibaren.fiilen değil. on da her iş meşru.. Hele Vahdettin’e. Mustafa Kemal ise merkezî. Şu sözlerini de: “ . bu savaşın.. Bü yük Millet Meclisi’ni anlamak ve açıklamak mümkün olamazdı.. İdamına fetva çık ması.. Hele ‘hukuken’. olağan ve kaçınılmaz bir tarih akışı idi..
. gelenekten gelen alışkanlı ğı ile hemen sezinleyen padişah soyu.. baştan sona bütün evreleri kapsayan sezgilerimizi. gerçekte bizim yaptığımız şeyle ri yapıyorlardı. ilk anda ben de gör düm ve sezinledim. Tabii. şart-ı evvel. ilk anda bütünüyle açığa vurma dık ve söylemedik..” Bunları Söylev’de söylemiş: Her şey olup bittikten son ra.. Türkiye Büyük Millet Meclisi’yle.. Ulu sun gelişmesi ve yükselmesi için esenlik yolu bu idi. Roma tarihinden çevresindekilere demokrasi dersi ve ren de o. Ve her şeyi ya parlardı. (. ceza verirlerdi. klâsik çağın dolaysız demokrasisini. Oysa daha işin başında.” 395 . dünyada hükümet için meşru yalnız ve tek bir esas vardır. “ ..) Başarı için pratik ve gü venilir yol. her evreyi vakti geldikçe uygulamaktı. yürütme ve yargılama görev lerini ‘bizzat’ yerine getirmesiyle olasıdır. bu kaçınılmaz tarih akışını. Atina’da. yasama. doğrudan doğruya... bir araya gelerek. Ve söylediği miz şey. İlerde olabilecekler üzerinde çok ko nuşmak. Efendiler yasa yaparlardı. giriştiğimiz gerçek ve maddesel savaşa boş ku runtular niteliği verebilirdi. yalnız ve yalnız meşverettir” diyen odur.. Ama. tarihte ‘fiilen’ mevcut olmuş şeyler dendir. bakın nasıl bir tutuyor: “ .” “ . tarihi incelemiş arkadaşlarımız bilecekler dir ki. o da meşveretten ibarettir. ilk andan başlaya rak. İsparta’da.. Hükümet için şart-ı esâsi. Kartaca’da var olmuş genel meclisler. memur atar lardı. mahkeme ederlerdi.. ulusal savaşın amansız düşmanı oldu.Bu kaçınılmaz tarih akışını. O da bu egemenliğin sahibi olan insanların. Roma’da.. Ben de öyle yaptım :.„egemenlik gerçekte yalnız bir şekilde belirir. efendiler. daha 1920 M artı’nda.
kamu işlerini düzene koymak. zira genel ira denin (irade-i milliye) bir sonucudur bu. önderleri.” Peki. ‘irade-i milliye’yi. çıkarlarını gözetmek. herkesin her şeye katılması. ta J. Fransız Devrimi’nin ‘baba larına’. ger çek egemen halkın kendisidir. ‘irade-i şâhâne’nin karşısına koyduğu besbellidir de. kendine ihaneti.j. ‘hâkimiyet-i mLİliye’ kavramlarının. ege menlik hakkını bizzat kullanamazsa. her şey ondan sorulmalı.. acaba neden Mustafa Kemal’in kullandığı ‘irade-i milliye’. en yüce otorite onundur... yalnız ve yalnız halkın kendisindedir’ formülüy le. Rousseau’ya uzandığı bir türlü açıklığa kavuşturu lamamıştır? M arat’nın 15 Eylül 1789’da gazetesi l’Ami du Peuple’da (Halkın Dostu) verdiği şu demokrasi re çetesini. Saint-Juste üzerinden. ‘bizzat’ çö zümleyemediği işleri. ayrıcalık..Böyle bir düşüncenin. Marat. temsilcilerini seçmek amacıyla. Yaygın bir devlette. öncelik diye ne varsa. Bu yüzden vatandaş kısmının. vekilleriyle kullan malıdır.. Robespierre. bakanlan. ayrıca halkın toplu halde kendisini satması. güç.) Ne var ki mutlak ve sınırsız egemenlik er ki. subaylarıy la düzenlemesi gerekir. olası sayılamaya cağından. tutarlı bir hükümette iktidarın mutlak hâkimi. Eğer gerçek egemen halkın kendisi ise. halkın temsilcileriyle etkili olması. gerektikçe toplanabil mesi devletin ilk ve temel yasası olmalıdır. ondadır. Mustafa Kemal’in verdiğiyle karşılaştırmamız fena mı olur? " .. yalnız ve yalnız halkın kendisindedir. Mustafa Kemal’in ‘egemenlik kayıtsız şartsız ulusun dur’ formülü arasında bir fark olduğunu savunabilecek? 396 . şimdi hangimiz Marat’nın ‘mutlak ve sınırsız ege menlik. (. ya da kötülük etmesi düşünülemez.
yeni töre ler. amacı ikti dar olan örgütler haline düşmüştü. ağzından kazara ‘devrimci’ sözü çık tı mı. değiştirici. devrimci likle de ilişkisini kesmiş. bir değişikliği deyimliyormuş.. ‘çağdaş uygarlık düzeyine’.. ‘devrimci’ değildir de nedir? Kaldı ki Atatürk devrimciliği. ‘idare edici’. bunları yıkmayı amaçlayan. eylemcilikte onlardan hiç de geri kalmayan. Mus tafa Kemal Paşa’ya bağlayacağım. Cumhuriyet’in ve demok rasinin dışında. hem bilimlerin. hayır ‘devrimciliği’ umdukları ya da sandıkla rı gibi Maozedung’a ya da ‘Che’ Guevara’ya bağlamaya cağım. ‘sürekli devrimcilik’tir. ih t ilâ ld e n d e v â s i bir t a h a v v ü l d ü r . ” ‘Devrim’ dedin mi. yeni yasalar getireceğini anlamak istemiyorlar^ Cum huriyet’in ellinci yılında bile. amacı değişkendir de ondan. ülke için de ülkenin halkı için de. Yeni koşulların. ondan daha vâsi bir tahavvülü ifâde etmektedir!. idare-i maslahatçı. bir kere ‘ihtilâl’ demekmiş ya. ‘hakiki mürşit olan bilimle ulaşılacaktır’ ne demek?: Hem çağdaş uygarlık düzeyi sürekli değişiyor. karanlık ve hain şeyler sayıyorlar. Değişmeleri göz önünde tutmayı. Mustafa Kemal ihti lâlcidir. atılımcı olmaktan çok tutu cu. rejimin ‘ayrılmaz parçala rı sayılan* siyasal partilerin çoğu devrimle de. oyalayıcı. çoklarının tüyleri diken diken oluyor. Oysa bize ‘devrim ci’ partiler lâzım! Yoo. kelimenin ilk anda imâ etti ği ihtilâl manasından başka. bunu devrimini anlatırken açıkça söyler: “Türk inkılâbı nedir? Bu inkılâp. görüyorsu nuz. ayrıca ondan daha geniş. yeni yaşama biçimleri. onlara göre 397 . devrimi ve devrimciliği. yenileyici. Türkiye’nin geleceğine ilişkin öne rileri.“ T ü r k İ n k ı lâ b ı. neden. ona ulaşmak için verdiği araçlar ve yön temler!.” Beğendiniz mi? Türk inkılâbı. ihtilâlden de geniş bir dö nüşüm tasarlayan adam.
hemen iki sonuca varılmaz mı? a) Mus tafa Kemal ‘devrimciliği’. b) Çağlarla koşul lar değiştikçe. ilim ve fen saha sında muvaffak olmak için.. Zaten.... Ve bu fikrin hâlen kaynağı bulunmaktadır. kurulacak demokrasinin de geliştirilmesi. Türk demokrasisi Fransa İhtilâli’nin açtığı yolu izlemiş. henüz kurtulmuş değiliz.hareket etmeyi. yâni demokrasinin bütün genişliği ve açık lığıyla tam tamına kurulması şarttır. bu nu elbet Türkiye’nin koşulları içinde yapacaktı. zaman ile değişmesi ve yenilenmesi zo runludur. ‘ihtilâlini’ yaparken. " . söylemiştir de: “ . gelişmenin tek yolu yenileşmek olduğu na göre. lâkin kendisine has özellikleri ile gelişmiştir. hayata ve geçime hâkim olan hükümlerin.” Mustafa Kemal. o devrimin getirdiği özgürlük fik rini gerçekleştirmek. Fransa İhtilâli bütün cihana hürriyet fikrini yaymış tır.. 398 . Fakat o tarihten beri beşeriyet ilerlemiştir..” Bütün bunlardan. ‘çağdaş uygarlık düzeyi’ne ulaştırılması ge rekir. fikrini gizlememiş. İçtimai hayatta. iktisadi hayatta.. atı lan adımlar. demokrasiyi kurmak istiyordu.. Kaldı ki. gözlerini Fransız Devrimi’ne dikmişti. en azından Fransa Devrimi tü ründen bir devrimin kesin sonuçlarına kadar geliştirme yi gerektirir.. yegâne tekâmül ve terakki yolu budur” . “ . de ğiştirilmesi.. Mustafa Kemal söylememiş midir sanır sınız? medeniyet yolunda muvaffakiyet teceddüde vabes tedir. bundan sonra atılması lâzım gelen adımla rın başlangıcıdır” .
çarpışa birleşe geli şiyor. aynı şey olabilir mi? Olamaz el bet! Her geçen gün. somut konuşalım: Kemal Paşa sağ iken. bilimlere da yanarak. bu bakımdan. İkincisi. diyalek tik bir kavram. bir kere ‘Sürekli Devrim’e mecbursun. Dünün uygarlık düzeyiyle bugünün uygarlık dü zeyi bir mi. Kemal Paşa’nın iki büyük hüneri vardır ki. o sıralaeda dünyaya hükmeden sanayi devrimini yapmış. çün kü ‘Çağdaş Uygarlık Düzeyi’ dogmatik değil. birisi bu ‘Çağdaş Uy garlık’ deyimi. ‘Çağdaş Uygar lık Düzeyi’ne ulaşmak için metodu da vermiştir: “ H a yatta en hakiki mürşit ilimdir” ne demek. birtakım dogmatik ‘Atatürk çüler’.Ç ağ da ş u yg a rlık d ü ze yi. çağdaş ekonomik altyapıya sahip olmak. “Ül kemizi çağdaş uygarlık düzeyine çıkaracağız” dediği sı rada. bu düzeye ulaşacağız demek. kendi karşıtlarıyla. kızmışım. Batılı bilim ve teknolojidir. iç içe iki şeyi amaçlar: Birincisi. insanlık. Amerika’nın ‘denetimindeki’ Batı emperyalist ‘sistemi’ yutturmaya çalışıyorlardı. Batılı toplumlardır. dedim ki “ Arkadaş. Önce bunları kavramayı öğrenelim!” Ne gibi mi? Şöyle: Çağdaş uygarlık düzeyini hedef di ye aldın mı. gelişiyor^ başkalaşıyor. bunun içinden çıkan düşünüş bi çimi (metot)dir. ‘d iy a le k tik ’ b ir k a vra m d ır Bir tarihte tartışıyorduk. buluşlarla. Peki bilimler sa 399 . Mustafa Kemal. aynı şey mi. bana ‘Çağdaş Uygarlık Düzeyi’ diye. bu. uygarlık düze yini daha ileri götürüyor. emperyalizm aşamasına ulaşmış ‘Batı’dır. bu altyapının içerdiği topluma ulaşmak! Birincisine varılmadı mı. götürdükçe de M ustafa Ke mal’in Türkiye’ye tespit ettiği amaç yenileşiyor. Hadi. ötekisi. İkincisinin olamayacağını kestirmiş. ‘Çağ daş Uygarlık Düzeyi’ ne idi? Onun kuşağı için.
toplumsal anlamda demokratik olma aşamasına ulaşmışlardır. Üç Misak-ı Millî Tuhaftır. biraz olsun düşünmüşler midir? Mustafa Kemal’in atılımcılığı. kendisinden öncekilerin yaptıkları gibi. Türkiye bu devrimi şimdiye kadar çoktan gerçek leştirmeli idi. ama öyledir: Hangi öğrenciye ‘Misak-ı Millî’yi sorsan. Ara da önemli fark var. ‘Çağdaş Uygarlık Düzeyi’nin hâlâ aynı yerde mi. siyasal ve toplumsal olarak da günümüzde değişmiş tir: Kemal Paşa’nın sağlığında liberal anlamda demokra tik olan toplumlar. kendilerini sahiden Mus tafa Kemal’in savaşçıları sayıyorlarsa. iler liyor. kan ve barut yıllarında kesinleştirilmiş. bazen de yazmışımdır: Mustafa Kemal kuşağı için. O halde Türk aydınları. Sık sık düşünmüş. ‘sürekli devrimciliği’. bir kere bilimsel olmak zorundadırlar. uygarlık düzeyi ‘endüstri devrimi’ idiyse. bir aşa mada ‘dondurmaktan’ kurtarmayı içermektedir. 400 . Kaldı ki bu düzeyin içe riği. Anadolu dikdörtgenindeki Türkiye Cumhuriyeti’nin. Acaba ‘Atatürkçülüğü’ kimse lere vermeyenler. çünkü bir süredir ‘Çağdaş Uygarlık Düze yi’ endüstri sonrasının sorunlarım içeren.bit. yenileşiyor. diyalek tik olmak zorundadırlar. İkincisi dogmatik değil. toplumların bugünkü çağdaş uygarlık düzeyleri üzerinde. ‘sosyal’ ya da ‘sosyalist toplum* başka. oniar da ‘Çağdaş Uy garlık Düzeyi’ gibi aralıksız değişiyor. dogmatik mi? Ne münasebet. nükleer ve elektronik teknolojisi düzeyidir. ‘liberal toplum’ başka. aşamadan aşamaya sıçratmayı öngör mekte. yoksa başka yerde mi olduğunu saptamak zorundadırlar. bugün o aşamayı geçmiş. o ateş. üçüncüsü zaman içinde veril miş hedefleri sık sık yeniden değerlendirmek. Türk toplumunu.
adlı adınca söz etmiştir. kalemimin ucuna. toplumsal sınıfların tam anlamıyla olma dıklarını. Ermeni. Rum. Anadolu-’da bu bağlamda çıkar ları çatışan.. Oysa Gâzi Mustafa Kemal’in inkılâp idrakinde. tüccar ve ağalarının Anadolu’da bı raktığı mal mülk ahaliye paylaştirılırsa. Hangi Atatürk't bir önsöz yazıyorum. emperyalizme karşı ‘Ulusal Kurtuluş Cephesi’yle 401 .. şüpheli. adetâ kendiliğinden geliyor: “ . Başka de yimle. İkincisi ‘M aarif Misak-ı Millî’si! Mustafa Kemal. şu satırlar. diğer iki -ve nedense es geçilen. anti-emperyaiizmin 1920’ler aşamasında. (ki öyle olmuş) sınıfsal bir karşıtlıkları söz edilebilir mi. vazge çilmez bir şarttır. Ankara.. böylece. İkincisi. ikinci plana itilebileceği kanısında. nasıl ki Türkiye’deki sınıfsal durumun incelenme sinde. gerçekte sınıfsal çıkarları temsilen ku rulduklarını belirtmiş. bu şartın gerçekleşmesi ise. 1) Sâ’y Misak-ı Millîsi: 1980 sonbaharı. Mustafa Kemal.‘toprak bütünlüğünü’ anlar... Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile gerçekleşiyor.. ‘Üç Misak-ı Millî’ birbirini tamam lıyor. Dr. Sultan Galiyev’le beraber dir. bu yetmez. gergin son bahar. ciddi bir ‘uluslaşma’ sürecini başlatıyor: İlk Misak-ı Millî Anadolu’nun toprak bütünlüğü.Misak-ı Millî’ye bağlıdır: İlki ‘Sâ’y (Emek) Misak-ı Millî’si. O yurtta yaşayan halkın ‘millete’ dönüşmesi. Şefik Hüsnü ile beraberse! 1920’ler Türkiyesi’nde gayrimüslim ve ‘komprador’ burjuvazi tasfiye edilir. Osmanlı ‘mülkünün’ nihayet üzerinde yaşayanlara bir ‘yurt’ ya da ‘vatan’ olmasıdır ama. si yasal partilerin. ‘Mazlum Milletler’de sınıfsal çelişkinin. Balıkesir’deki bir söylevinde. Mustafa Kemal. ilkinden İzmir İktisat Kongresi’nde.” “ . bu yüzden de hepsinin ‘halk’ kavramının kap samı içinde düşünülebileceğini varsaymıştır.
bu iki aydın türünün çatışmasıyla geçmiş. geç mişi ‘külliyen’ reddedip. ciddi.” (Şu bat 1923) Son cümle. harıl harıl. çağdaş ve ulusal kültür sentezini başaramamış. Bunların ilki.. Osmanlı’mn son iki yüzyılı. Ulusal Emek (Sâ’y) Cephesi (Sâ’y Misak-ı Millîsi) ile ekonomik bağımsızlık savaşma yönelmek istemiştir. ulusal. harıl harıl ‘ümmet aydını’ yetiştiriyorlar.” Yanılmıyorsam. ‘Sistem’ bu çatışma yı. bir yanda ecnebi dille öğretim yapan. ve böyle bir Sâ’y Misak-ı Millîsi etra fında. hâttâ ‘enayi’ bir parti haline düşürenler için. aynı ‘ulu sal cephe’ Tevhid-i Tedrisat (öğretimde birlik) Kanunu ile oluşturuluyor. İzmir İktisat Kongresi’nde koymuştu: programdan söz edildiği zaman. hem de hınzırca kullanıyordu. Devlet-i Aliyye batmıştır. Neden öğretimde birlik? Tanzimat sonrası Osmanlısı. ‘komprador’ aydın üretiyorlar. 2) Maarif Misak-ı Millîsi: Tam bağımsız. tekke. medrese ve zaviyeler. üstelik birbirine karşıt. geçmişine çekmek meraklısıdır. alelâde bir parti niteliğinde düşünülmemek lâzım gelir. Batılı ‘metropol’ ülkelere benze meyi marifet sanıyor. hiç kuşkusuz.kazandan siyasal bağımsızlık savaşından sonra. Tan zimat ve Meşrutiyet.. bu zararlı ‘ikiliği’ tasfiye edecekti. Osmanlı’yı geleceğine değil. bu 402 . demokratik ve lâik Cumhuriyet’in. lâik ve de mokratik Cumhuriyet’in kültür politikasında.. çeşitli Hıristiyan ta rikatlarının ‘misyoner’ okulları. toplanmaktan hâsıl olacak siyasi şekil ise. Tevhid-i Tedrisat Kanunu. İkincisi ise. CHP’yi ‘alelâde’. hem tahrik ediyor. neticede.. bir kültür ‘ikiliği’ ya şıyor: Bir yandan mahalle mektepleri. yaman bir ‘fırça’dır. bu programın adım Gâzi. âdeta denilebilir ki bütün halk için bir Sâ’y Misak-ı Millîsi’dir.
tedrisatta şu mak satları güdecektir: “ .. çalışma ve üreti 403 . Jakoben cum huriyetçilik rüzgârlarının olanca hızıyla estiği. devlet liselerin de ecnebi dille öğretime geçerek. değişik görüş lere. tekke ve zaviyeler kapatılıyor. onun dışında. bu yetmezmiş gibi. sürü sepet ortalığa salıverilmiştir. Müdafaa-i Hukuk’un inkılâpçı heyecanı. Cumhuriyet’in ‘kültür kaleleri’ li seler. eskiden olduğu gibi. O m e lû n ‘ik ilik ’!. 1920’li yıllar. eğitim tarihimizdeki şerefli yerini alıyordu. bu tamime göre ‘Cumhuriyet M aarifi’. bilahare Misak-ı M aarif di ye vasıflandırılacak bir ‘tamim’ (genelge) yayınlıyor. çağdaş Türk toplumunun aydın fidelikleri ola rak. M a arif Vekili İsmail Safa Bey. İzmir’deki İktisat Kongresi’nin son erişimden -yâ ni Sâ’y Misak-ı Millîsi’den. ancak ulusal varlığa zarar vermemeleri koşuluyla. meslek okulu se viyesindeki imam-hatip okullarını ‘liseleştirmekle’ Cum huriyet öğretiminin ‘birliğini’ bozmuş.. saygılı davranılmak. 1) Ulusal duygular güçlendirilmeli.. bunların yerine ‘münhasıran’ din adamı yetiştirecek imam-hatip meslek okullarının kurulmasını öngörü yordu. Türkiye’ye ‘Sistem’e alındıktan sonra (1-950 sonra sı) merkez sağ/merkez sol yönetimleri. o liseleri bir zamanların ‘misyoner okullarına’ çevirmiş. yeniden formas yonu şeriat olan ‘ümmet aydınları’ üretmeye başlamış tır. ül kesine ve kültürüne ‘yabancılaşmış’ kozmopolit aydın lar. 2) Yeni kuşaklar. Osmanlı’yı batıran kültür ‘ikili ğini’ (karşıtlığını) özellikle istermişçesine.vasıfları taşıyan çağdaş aydınlarını yetiştirmek için ta sarlanmıştı: Medrese.sadece dört gün sonra.
Bölüm. Ben halkım!” (Türk Devrim tarihi. aralarında şu imza ların da bulunduğu 57 mebus. öğretimin birleştirilmesine başlamak istemişse de... Refik Koraltan. terbi ye ve Tedrisatın tevhidi umdesinin.ci olma düşünceleriyle yetiştirilmeli. 67.. Celâl Nuri.. hassas noktanın üstüne dikkatle basmıştır: “ . Yunus Nadi. Kitap. ünlü Tevhid-i Tedrisat (öğretimin birliği) Kanunu’nun lâyihasını vereceklerdir: Vasıf Çınar. bunda muvaffak olamamış ve aksine bu hususta ‘ikilik’ 404 . Ağaoğlu Ahmet. ya rının gelişmelerinde aramalıdır” . şu satırlar yer al mıştır: “ .” İsmail Safa Bey. Kanunun gerekçesinde. Meclis’i açış konuşmasında. İkincisiyse Condorcet’den bir alıntı: bana hakkımı verin! Fakat ondan nasıl yararlanacağımı bilmiyorum. Şerafettin Turan.. uygar ve insancd (hümanist) ülküler taşımak gereklidir. s. bi risi aynen şudur: " . Bilgi Yayınevi. bugün bile hepimizin. tamiminde iki müthiş söz etmiştir ki. milletin ârâ-yı umûmiyesinde tespit olunan. Şük rü Kaya.. geleceği uzak geçmişte değil. 1995) Gâzi Mustafa Kemal. Kılıç Ali. 1.... Ülkenin kalkınma sı ancak böyle sağlanabilir. Yahya Galip. 3. bilâ-ifate-i an tatbi ki lüzumunu müşâhâde ediyoruz.” (1 M art 1924) Ertesi gün Halk Fırkası grubunda. Cevat Abbas. Recep Peker ve Hâcim Mu hittin Beyler!. 1839 Gülhâne Hatt-ı Hümâyûnu’ndan sonra baş layan Tanzimat Döneminde sona eren Osmanlı Salta natı. en çok da siyaset esnafının okuması gereken... 3) Uygar dünyada. Ruşen Eşrçf.
yâni lâik. bu ise duygu ve düşünce bir liği ve dayanışma amaçlarına tamamiyle aykırıdır. Basının o tarihte -henüz radyo bile yok. ‘inkılâp’ eğirim ve öğretimiydi. M aarif Vekâleti. maddesi. Türk basınının ‘gündemi’ neydi? İnkı lâp!.” Halen yürürlükte olması gereken bu kanunun bu mad desi ortada dururken. 40’lı yıllara değgin. ilahiyat fakültesi ve imamlık/hatiplik konusunu çok açık bir şekilde çözmüştü.. nasıl ve neden karar verdiği araştırılmamah mıdır? İn ö n ü .. imam-hatip okullarının ‘tiseleştirilmesine’ kimlerin. 50’li yılların gün demidir. 4. ‘demokrasi’. Dârülfünûn’da bir ilâhiyat fakültesi te sis ve imamet ve hitabet gibi hidemât-ı diniye ifâsı vazi fesiyle mükellef. yüksek diniyât mütehassısları ye tiştirmek üzere. 69) TBM M ’ n in 3 Mart 1340 (1924)’ta kabul ettiği Tevhıd-ı Tedrisat Kanunu.. demokratik ve sapına kadar ‘ulusal’: ‘Çağdaş’ Türk aydınları böyle yetiştirili yor.” (Ay nı eser.. Bu ‘ikilik’ eğitim ve öğretim bir liği bakımından zararlı sonuçlar doğurdu. ayrı mek tepler küşat edecektir.inkılâp theme’ierini işlemesi. 40Tı yıllarda ‘savaş.memurların yetişmesi için de. G â zi’nin d e va m ı mı? 40’lara değgin. Bir milletin fertleri bir eğitim görebilir.. s. böyiece öğretim ve eğitimini bütünüy le Cumhuriyet Maarifi’ne emânet ediyordu. Eğitim ve öğretim. okurun zamanla ‘yurttaşlık’ bilin 405 .bile meydana gelmiştir. iki türlü eğitim bir memleket te iki türlü insan yetiştirir. Madde aynen şöyledir: “ .
kulis dedikoduları. Ne iktisatlarını. İttihât ve Terakki rejiminden başka türlüsünü yapamazlar. bakınız. Dünya Yayınları. siyasettir: Ulusal fabrikalar. s. hanende çapkınlıkları ya da futbol cu kaprisleriyle ilgilenmesini nasıl beklerdiniz? Türkiye’de gündemi değiştiren. ne de milliyetçi dir. Mütareke’deki Peyâm-ı Sabah (sermuharriri) Ali Kemal Bey’i. s s c b ve Doğu Bloku karşısında Ankara’yı dımdızlak yalnız yakalaması! İşte Tanzimat aydınına dönüşümüzün ko şullan ve başangıcı budur. o günkü cemiyetin yetiştirdiği ‘normal’ bir insan tipi idi. 52. okurların. İt tihât ve Terakki yahut ona benzer ‘milliyetçiler’ iktida ra geldi mi. meşruti bir hayat tekâmülü ge çirmelidir. ancak Düvel-i Muazzama’ntn himayesi altında yaşayabilir. ne mâliyelerini düzeltebilirler...cini pekiştirir. Ona göre Osmanlı Devleti. vb. imtiyaz lı yabancılar kadar ‘arkalı* ve ‘teminatlı’ olmalı idi. ‘sıcağının’ ardından gelen ‘Soğuk Savaş’ın. fark etmez! Tespitin ‘niteliklerini’ Fâlih Rıfkı Bey pek güzel veriyor.. ‘manşet’ olursa. inkılâp. Ne istiklâlci. ahlâkı. daha son ra da. Şimdi buna bir şey daha ilâve etmek lâzımdır: Ali Kemal. Ali Kemal için ömrünü gurbette veya hapis te geçirmekten başka çare kalm azdı.” (Çankaya. cilt 1. Türkler kendi başlarına kaldılar mı. inkılâbın ‘ulusal yönünü ve o yönde gelişmesini’ tartışıyorsa. ‘ec nebi’ şirketlerin kamulaştırılması. demiryolu organizas yonu. nasıl ta nımlamış: “ . Buna Mütareke aydını da di yebiliriz. Fakat huyu suyu.. başyazarlar. yeni bir dünya sava şı tehdidinin ülkemize yönelmesi olmuştur. üslûbu ile zamanının tam bir ‘millî’si. dediği gibi yazarak yaşayabilmek için. hâttâ aynı devletlerin teminâtı ile. 5) 406 . bu mem lekette. o bir Tanzimatçı’dır.
Kimi anlattığını söylemeseydim. her ikisine de kavuşmuş bir ülkenin çocukları. sahte ve mürâi bir ‘Demokrasi aydını’ üretmiştir ki. Ali Kemal Bey ‘tanımını’ önce bir kere daha okuyunuz. ‘Hürriyet ve îstiklâl-i tam’ için vuruşmuş. benzerlerinden yalnız tabii olarak ayrı değil. oysa Soğuk Savaş. ‘kendici’ idi. Bütün parlaklığı üstünde. hele Atatürk’ün çok uzağında iken. ‘erken’ Cumhu riyet dönemindeki ‘ulusal’ eğitim ve öğretim ‘müfreda tı’ ile taş gibi ‘Cumhuriyet aydınları’ üretmişti ki. ne İngiliz’ci veya Fransız’cı idi. varım yüzyıl son ra Tanzimat kafasına ve Mütâreke gündemine dönme li miydi? Bu soruya doğru cevap arıyorsanız. sonra da bugünkü gazetelere bakınız ya da televizyon ekranlarında ‘haberleri’ izleyiniz: Sizce arala rında ciddi bir fark var mı? Kemalizm. Çankaya’da Mustafa Kemal Paşa’yı. İttihâtçılar’a bakarsanız. İstan bul’da biraz daha bilgi edinmiştim. lü zumundan fazla. Mustafa Kemal’den aldığı izlenimleri. He nüz Gâzi bile değil. ‘D il’ v e ‘ta rih ’ k u ru m la rım n iye açm ıştı? Fâlih Rıfkı Atay acımasızdır: İkisi de ‘velinimeti’ oldu ğu halde. Ne Alman’cı. basbayağı ‘eleştirel’ anlatır. Gururlu ve tenkitçi ola 407 . Fâlih Rıfkı Bey’in. bakar mısınız. made in u s a ‘müfredatı’ ile. is teyerek ve özenerek ayrılmak istediği belli idi. günümüzden ne çok kişiyi o sanabilirdiniz. na sıl dile getiriyor: kendisini şık bir asker makfarlanı ile Lebon Şekerlemecisi’nden çıkarken görmüştüm. ‘Zeytindağı’nda Cemal Paşa’yı. gündemi dü pedüz Tanzimat’tır. gün demleri şaşmaz bir şekilde ‘inkılâp’tı ve ‘inkılâp’ kaldı.
Ruşen Eşrefe ithaf ettiği fotoğra fı anlatışı da şöyledir: " . yoksa zaferi müteakip. s.. Batı’yla savaş mıştır. fakat bir türlü kayıtsız kalınamayan. çünkü onun aradığı ‘özgür ve tam bağımsız bir. Müdafaa-i Hu kuk ‘fikriyatı’nda Yusuf Akçura ile Ziya Gökalp’in ne işi vardı? Üzerindeki ‘alafranga’ Batılı şatafatı. medeniyet’ti: ‘Türk Medeniyeti’. (. Di! Kurumu’nu örgütlesindi? Yurttaşlığın. nemi ve dumanı üs tünde ütüsü ile. Batı’dan ‘himaye’ arıyordu.rak tanınmıştı. niye Tarih Kurumu’nu. gergin yaya oku takmak gibi. Tanzimat ‘ıslahatçılığının gizli etkisi olabilirdi..” (Çankaya. ‘Genç Osmanlılar’ ya da ‘Jöntürkler’ gibi Batı’ya (Avrupa’ya) değil.. Türk’ün bin yıllık tarihine bırakıyordu. Tanzimat da ima. Enli bir nişan kurdelâsı ile. Doğu’ya (Anadolu’ya) geçince meydana çıkacaktı.. Mustafa Kemal de ‘Türkçü’dür.) Fotoğrafın altındaki ithaf yazısı. iş vatanı kurtarmaya düşünce. bir Tanzimat ‘münevveri’ olmadı ğı. Sevilen veya sakınılan.. olmasa. 58-59) Gâzi’nin ‘zevahirdeki’ alafrangalığı. Gâzi’nin Maarif Vekili Mustafa Necati ya da Saffet Arıkan beylerin adını bilmez? Oysa ‘Cumhuriyet’ aydınları.” Paşa’nın o zamanlar. onun hırsını da iktidara yaklaştırmak tehlikeli olan bir adam dı. Selanik ‘kompradorluğu’nun bir yansıması. cilt 1. Paşa esbabı pek süslü ve res mî idi. bu esvabı Mercan Yokuşu’ndaki aske rî terzi camekânlarından birine daha çok yakıştırıyor dum. gön lünde yerini... bu İkincilerin hazırladığı liselerden yetişecek 408 . beyanname gibi bir şeydi. dil ve tarih bilinci ni içerdiğini biliyor.. Gâzi. Söylemeyi unuttum sanırım: Fâlih Bey ‘Türkçü’dür. Niye kime sorarsanız ‘Millî Şef’ İnönü’nün Millî Eğitim Bakanı Haşan Âii Yücel’iıı adı nı bilir de.
‘Batıcılığa’ -yâni Tanzimat’adönüş anlamına gelir. ister istemez -Fâlih Rıfkı’nın tespit ettiği— Tanzimat virüslerinden etkilenmiş olsa da. M û cib -i m erak. benim için. yâni doğru olan mantık! Ne kadar öğretim ve eğitimini. köşkün Fâsıl Hey’eti’ni ge ri çağırmıştı. Sov yet Dostluğu. Türk şairinin metni ni. aralarına bizzat oturup. Kayzer Erkân-ı Harbiyesi’nin yönlendirdiği Osmanlı askerî mekteplerin de görmüş. “ Millî Şef’ İnönü neden. Özsoy Operası! Bu bir ‘birleşim/syhnthese’ mantığıdır. işe kalkıştığı zaman. iki ‘v a h im ’ nokta İki önemli nokta. Mustafa Kemal. Yücel ve sonrası. aslında yine ‘kendici’ idi. oldum olası ‘mûcib-i me rak’ oldu: a) Gâzi’nin Başvekili İsmet Paşa. Türk bestekârına besteletip. onun ölümünün hemen ertesinde. bu doğru ama. Osmanlı’nın en kompra dor/kozmopolit yöresi Makedonya’da. piyano) Batılı hafif yemek müziğinden çabuk bıkmış. yâni Türk’tü ve de Türkçü! . Türk sanatçılarına çal dırıp söyletmeyi yeğler. Balkan Antantı. İngi liz/Fransız İttifakı’na girmekte acele etmiştir? b) Gâzi’nin Başvekili İsmet Paşa’nııı Maarif politika 409 . Sadabat Paktı üzerine kurulu. Çünkü ‘çağdaşlığın’ belki opera gerektirdiğini fark etmişti ama. Lâtife Hanım’ın zaferden sonraki Çankaya’ya yerleştir mek istediği (keman. Başkalarına güvenemiyor. çağdaş aileyi. ‘komprador’ zengini ve kibar bir ailenin kızıyla evlenip. Cumhuriyet dış politikasına o kadar sadık görünürdü de. viyola. Burhanettin Ökte. onlarla meşk ettiğini Hatıralar’mda yazmıştır. Fikrîye’yi harcaya rak kurabileceği yanılgısına düşmüştü.lerdir.
sı. bizdeki tam ifadesi Yeni/Tanzimatçılık olabilir. öncekinin ke sintisiz devamı gibi sunuyor. bilerek isteyerek. Cumhuriyet’in kültür politikasını. yeni kültür ve eğitim politikası (Yunan/Lâtin temeli). Hem de. Batı klâsiği taş plakları al mış olmasından mı? Gâzi’nin âdeta insiyâki olarak sa hip olduğu. maalesef ‘Millî Şef’ sahip görünmez: Aksi halde Kültür Danışmanı Nurullah Ataç’ın. Yunanca öğrenemedik. yöntem ve bileşim (syhthese) yeteneğine.” Farkındasınız elbet. Acaba? Öyle idiyse. ele geçirilen bir İngiliz karargâ hında tesadüfen buldukları. Saffet Bey’le yürüttükleri ‘ulusal politika’ iken. operasız baş kent olmaz mantığım Cari Ebert’le Smetana’nın Satıl mış Nişanlı operasına bağlamaya çalışır? Yemen Harbi’ride ‘mumaileyhin’. kendi elimiz le boğazımıza geçirdiğimiz anlamına gelir. burada Gâzi’nin Cumhuriyet aydın larına önerilen. hât tâ ‘hanedanın kalmasına taraftar’ Terakkiperver’cilerin.. şu vahim yan lışla özetlemesine göz yumabilir miydi? biz görüyoruz eksiğimizi. en yüksek makamlara dönüşü neden dir? Neden ‘Millî Şef’in çağdaşlık anlayışı. 410 . onun için ne denli uğraşsak. Lâtince öğrenemedik. İnönü’yle beraber. ‘Mil lî Şef’ İnönü’nün Haşan Âli Yücel’e uygulattırdığı. klâsik kolonyal kültürsüzleştirme politikasıdır ki.. buna üzülüyoruz. asılacağımız ipin ilmiğini. Hindistan sömürgesindeki tutsak Hindulara uyguladı ğı. acaba Batı İttifakı’mn (Fransız/İngiliz) bir ‘uzantısı’ mıdır? 'Resmî Tarih’. Avrupahların eğitiminden geçme dik. Avrupahlar gibi olamı yoruz. Gâ~ zi’nin Cumhuriyeti’nde ‘menkûp’ eski Batı yandaşı. o da bir ‘erkân-ı harp’ olduğu halde. İnönü Cumhuriyeti’ni. meselâ İngiltere devlet-i fehimesi’nin.
‘Kemalist’ diyor. Temyiz (Yargıtay) azasından Servet ismin de bir zatmış. sosyal ve siyasal tavrına ve tutumuna ya kıştırdığı. s. çünkü o. bir ‘etiket’ bu: Anti-emperyaiizm es geçilmiştir. ‘Bolşevikler’le de dosttur. İnsel Yayınları. Aslında hiç unutulmaması gereken.. kara gün dostluğu sona eriyor.. Çanka ya Hatıraları’’nda (1925). ‘İnönü Cumhuriyeti’nin. ‘Atatürkçü’den farklıdır: Adını 20’li yılların (ateş. sözleri de ‘Masonluk hikâyeleri’. şaşı gözlü bir doktor gelerek Atatürk’ün elini öptü ve işaret edilen yere oturdu. 408.a z sonra isminin Râsim Ferit olduğunu öğrendiğim. Gâzi’nin Cumhuri yetinde yasadışına çıkarılmıştı. istifa ettirmiş. ‘Kemal’in Adamları’ anlamı na! ‘Atatürkçü’ deyimi. fakat kabul etmediğini söyledi.. onlara ecnebi ajanslar. o Müdafaa-i Hu kuk ‘mücâhidi’dir ki. fakat ısrarla unut turulmak istenen ‘önemli nokta’ acaba şu ‘ayrıntı’da gizli olabilir mi? ‘Mason Locaları’. bir kere Gâzi Mustafa Kemal Paşa. Kendisi ‘Mason’ imiş. Fahrettin Paşa (Altay) Büyük Taarruz’un o ‘baba’ Süvari Kolordusu Kumandanı. Atatürk. 1970) 411 . ‘Atatürk’ olduktan.‘K e m a list’ başka ‘A ta tü rk ç ü ’ başka! Onlar ‘Kemalist’e özellikle içerliyorlar. şaşırtıcı bir misafirden söz eder: » “ . Bolşevik Rusya ile. ebediyete intikal ettikten sonra ortaya atılmıştır: Daha çok. Türkçülüğün yerini Yunan/Lâtin ‘söylemi’ alır.. İstanbul’da Mason Üstad-ı Azami. bir zamanlar kendisini de Mason yapmak istediklerini. konuşmaya başladı. aynı zamanda ‘Türkçü’ ve ‘antiemperyalist’.” {On Yıl Savaş. daha ilginci. İnönü Cumhuriyetinde serbest bırakılmıştır. barut ve kan) emperyalist öfkesinden almıştı.
.. Selânik’in. basım. ‘İttihatçı’ sı fatıyla aynı zamanda Mason Locaları Maşrık-ı Azami bulunuyordu.. acaba Mason Lo caları Maşrık-ı Azamlığı’nı. Gâzi’yi iknaya yetmeyecektir. Çankaya’da Fahrettin Paşa’nm tanık olduğu sözlerin doğruluğunu. ba zı şeyleri unutamıyordu.. (. o sıra henüz. sırlarını ele vermeyeceğine. onun Selanik yıllarına tekabül ediyor. hayli rivayet üretilmiş tir. Cemiyet’in emirleri ni tutacağına.. 57. öteden beri. o da Rıza Tevfik Bey gibi.4. Ne gibi mi? Sevres Muahedesi’ni.¿Mustafa Kemal’in sözünü ettiği o ‘bir zamanlar’. bunu herkes bilir. farmasonların binalarından ve tekniklerinden bol bol yararlanıyordu. Lord Kinross da. tuhaftır ama. orada geçirdiği. 1972) Gâzi’nin masonluğu hakkında. ünlü eserinde doğruluyor: “ . şiddetli İngiliz/Fransız (Batı) ta ra fta n idi. s.” (Ata türk/Bir Milletin Doğuşu.günler.) İttihat ve Terakki Cemiye ti de. bilir de. Râsim Ferit Bey’in ‘Masonluğun faydalan’m anlatmak için Çankaya’ya yaptığı ziyaret. Şimdi iyice 412 . gizli cemiyetleri doğurmaya uygun bir havası vardı. ‘Hürriyet ve İtilâfçı ‘Feylesof’ Rıza Tevfik Bey im zalamıştı. oysa Fahrettin Paşa açıkça söylüyor: Bir Yargıtay üyesinin ‘masonluğuna’ katlanamayacak kadar buna karşıdır. besbelli. hem Kur’an hem de kılıç üzerine yemin ediyordu. Mustafa Kemal’in yaradılışına aykırıydı. Bu çeşit maskara lıklar. gözleri bağlanarak pelerin ve maskeli üç kişinin huzuruna alı nıyor ve memleketi kurtaracağına. suçlu bulunarak ‘asilmiş’ olan Câvit Bey. Sander Yayınları. cilt 1.. Giriş töreninde aday üye. meşhur ‘M a liyeci’ Mehmet Câvit Bey’den ‘devralmış olduğunu’ da bilir mi? Atatürk’e suikast davasında yargılanıp.
ama G âzinin Cumhuri yetinde ‘Kemalist’ sayılmaları.” (Enver Ziya Karal. ‘anti-emperyalist’ ve ‘solcu’dur. o kolay. aynen Mustafa Kemal Paşa gibi. herkesten çok refah. yâ ni Gâzimn söylemini de. Örnek mi? İstediğiniz örnek olsun. hakiki müstahsil olan köylüdür.. komprador/kapitalist ve liberaldir. ‘memleketin sahibi ve efendisi köylüdür’ diyen. 1956. elbette M ustafa Kemal Paşa idi ama. 102. uğradığım şaşkınlığı bugün bile hatırlıyorum: Çünkü Gâzi M ustafa Kemal. (Yoksa kestirmeden Tanzimatçı mı demeliydim?) Anadolu İhtilâli’ni yaşamış olanlar. ‘Kemalizm’ ve ‘Kemalist’ kavramları üzerinde.) 413 .. İş Bankası Yayınlan. ikisi de ‘Atatürkçü’ sayılabilirlerdi. Binaenaleyh Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükü metinin. saadet ve servete müstahak ve elyak olan köy lüdür. Türkiye’nin sahibi ve efendisi kimdir? Bunun ceva bım derhal birlikte verelim: Türkiye’nin sahib-i hakiki si. bu gaye-i asliyi istihsale matuftur. her bakımdan imkân haricidir: Birisi ‘suikast’tan asıldı.ölçüp tartınız! İnönü Cumhuriyeti yıllarında. Baticı. unutturan ve yozlaştıranlar. öteki ‘ihanet’ten sü rüldü. spe külasyona kalkışan acemi takımı kimseyi kandıramaz: ‘Kemalist’. ‘Kemalistler’ idi. Atatürk’ten Düşünceler.. eylemini de sürekli tahrif eden. Köylü ler için.. tam tamına ne demiş olduğuna bir bakar mıydınız? ". 1922 M artinda. o önemli tespitini tama mıyla ‘soldan’ yapmıştı. tek yönlü bir irti ca düşmanı lâikliğe indirgeyenler. siyaset-i iktisadiyesi. ‘Atatürkçüler’dir. onu ilkel. O halde. acaba bu sözü. ana metni ilk de fa 1957 kışında Erzincan’da askerliğimi yaparken oku muştum. s. ‘Türkçü’. ‘Atatürkçü’ ise. o böyle mi söylemişti? Yanılmıyorsam.
‘hakiki müstahsil’ deyimi. yâni emeğiyle üre tim yapan. ‘sahici üretici’ anlamına kullanılmış. 414 . -belki de hiçbir za man. o kadar ısrarlı olmasının sebebi de budur.kabul edemeyeceği bir ‘radikallik’!. Mustafa Kemal Paşa.. ‘emekçi’ anlamına. şu halde Gâ2i daha o za man ‘ağa’yı (mütegallibe’yi) gerçek çiftçiden ayırmış. ‘hakiki müstahsil olan ‘köylüden söz ediyor. Toprak Reformu’nda işin başından beri. sonraki ‘Atatürkçü’ kesiminin. Toprak Reformu’nu asla gerçekleştiremeyen.Dikkat isterim. onu ülkenin ‘sahib-i hakikisi’ saymamıştır. kolay kolay. ‘Kemalist’ tavrı işte bu! Bir bakıma.
öyle kalın bir sis perdesiyle örtülmüştür ki. öyle kalın b ir sis perdesiyle örtülm üştür ki. ilk yönetici ‘kadro’ tarafından na sıl anlaşıldığı ve nasıl va’zedildiği unutulmuştur. ‘İhtilâl’ ve ‘İnkılab’ın. yeni to p lum cu kuşakların. ister ‘Solcu Kem alist’. yeni top lumcu kuşakların. ister ‘Solcu Kemalist’. daima Ruslardan yardım sağlamak için kalkışıl mış. Gâzi’ye riyakârlık (ikiyüzlülük) yakıştırdık larının farkında bile değiller.III G ÂZİ'N İN S O LC U LU Ğ U (İster ‘Sosyalist’ olsun.. Ata415 . daha sonra. gözlerini o kadar hırs bü rümüş!. İddiada kullanılan ‘kanıt’ tektir ve şudur: “ . Yoksa unutturulmuş mudur? Mustafa Kemal’in anti/emperyalist ve Üçüncü Dünyacı ‘tavrının’ kanıtları olan.) G â zi’d en ö ğ re n e c e k çok ş e y va r İster ‘Sosyalist’ olsun.. ‘ısrar lı’ Sovyet dostluğu ve Meclis’te kurduğu Türkiye (Anka ra) Komünist Fırkası. çoğu ‘hatıralar’da ve araştırma larda. daha sonra.. ilk yönetici ‘kadro’ tarafından na sıl anlaşıldığı ve nasıl v a ’zedildiği unutulm uştur. Gâzi’den ve Gâzi hakkında öğrene cekleri ne çok şey var! ‘Erken’ Cumhuriyet dönemimiz. ‘İhtilâl’ ve İn k ıla b ’m. bir ‘şark kurnazlığı’ gibi sunulmuştur: Aslında po litika diye. G â zi’den ve G â zi hakkında öğrene cekleri ne çok şey var! ‘Erken’ C u m h uriyet dönem im iz.
Ankara Komünist Fırkası’nın kapatılması acaba öyle midir? Sorunun... Bilmem ama. bu bana doğru görünmüyor. Doğrudur Parti’nin bazı sorumlu üyeleri. ‘O y u n ’ m u ‘m üd a fa a -i n efs’ refleksi mi? “ . Yavuz As lan’ın eserinde aktardığı önemli dipnotu. konuyla ilgili olarak. 24 Ocak 1921 tarihinde. hem de Çerkeş. sohbet esnasında Mustafa Kemal Paşa t k p hakkında şunları söylemiştir: “ . Ethem Bey’in de. yâni onlar da. öteki Ko münist ‘fırkalarını’ da kapatıyordu: Çünkü karşı idi!” . Kuva-yı Seyyare mensuplarının aralarında Çerkesçe konuştuklarını. Meclis’te kurulan Tür kiye (Ankara) Komünist Fırkası’nın lideri Hakkı Behiç Bey de ‘Çerkes’di. ki siz haklı olarak onu hükümetçi olarak vasıflandırdınız. bir süre sonra. İstanbul’la anlaşma ve çeteler meseie416 . hem Bolşevik hem Çerkeş görünmeye özel önem verdikleridir. ‘. Yeşilordu Cemiyeti’nin de. Hatıralar’ında Et hem Bey yazmıştır.. Üstü örtülmüş birçok Müdafaa-i Hukuk ger çeğini pek güzel anlatıyor. Ankara’nın ‘dışa ba ğımlılığa’ alerjisiyle açıklanabilir. Ankara’da ki Sovyet Heyeti Sekreteri ile Mustafa Kemal Paşa’nm ‘Komünist Parti’ hakkında yaptıkları sohbetin tutana ğı bulunmaktadır.türk. İştirakiyun’un (‘Baytar’ Salih Bey) kapatılması.Şimdiki zamanda iki Komünist Parti vardır. Bu belgeye göre. bir kere daha okumak. Birincisi t k f . Azerbaycan Cumhuriyeti Merkezi Devlet En Yeni Tarih Arşivi’nde. hem Komünisttiler. Fakat en iyisi galiba. zira ben ona yardım ettim ve (buraya dikkat) bu partinin üyesiyim. ve işin ilginç yanı. zaten. o ‘fırkayı’ kapattı.. ‘Çer keş’ Ethem Bey vak’asıyla bir ilişkisi olmasın? Hiç unu tulmaması gereken nokta.
. açıkça görülmektedir ki.) Kurtuluş Savaşı sırasında.” . 1998. yaşım gereği o zaman layıkıyla değerlendire 417 . Çerkeslerin faaliyeti özellikle es geçilmiştir. yalnız Türkmenler cephesinde görülen bir eylem ve örgütlen me biçimi değildir. şöyle bir cümle dikkati çekiyor: Mütareke dönemi kongre hareketleri. 1997. bu dernek de 24 Ekim 1921’de İzmir’de büyük bir kong re toplamıştır. Dil ve Tarih Kurumu Yayını. oysa dikkatli olunur sa. Örneğin birtakım Çerkeş gruplan.) G â zi’nin s o lc u lu ğ u son ra da sürdü İzmir çocukluğumda. s. 17. 295’teki dipnot. direnişe katılanlar arasında. çevredeki Çer keş faaliyeti. şu ya da bu etnik grubun çıkarlarım güdenler vardır ve bu. Partide gerçekten şeref li insanlar vardır.” ... (TKP’nin Kuruluşu ve Mustafa Supht. s. (Türkiye’de Yerel Kongre İktidarları. Çerkeş’lerdir. Anadolu’daki bazı ‘etnik faaliyetleri’ göz önünde tutmadıkça. Ethem Bey ve Yeşilordu’yla temasları hakkında bazı şeyler işitmişimdir.. bunun yanında bazı egoist şahsiyet ler de vardır ki. Ama bu durum Parti’nin bü tün öğelerini gözden düşürmez. aile büyüklerinden.si hakkında özünü lekeledi. Müdafaa-i Hukuk Hareketi’nin ve Ankara Hükümeti’nin aldığı bazı ön lemleri gerçek anlamıyla değerlendirmek yanlış olabilir. Ethem’in kardeşi Reşit. bunların çoğu Hakkı Behiç. *Şark-ı Karip Çerkesleri Temin-i Hukuk Cemiyeti’ni kuracaklar. Hacı Şükrü vs. Bülent Tanör’ün küçük fakat çok yararlı eserinde. (buraya dikkat) Yunanistan güdümünde bir Özerk Çer keş Kölemen Yönetimi kurma amacıyla. hâttâ bazı aile dostu Çerkeslerin. hareketin ulusal niteliğine zarar vermektedir.
zorunluluğu var: O kadar ‘Bolşevik’ti... devletçi.. ‘İşgalci’ ve ‘Emperyalizm’in kuklası’ Yunanlılara sığınmıştı? Şimdi bazı ‘hızlı’ solcu ve ‘devrimcilerimizin’ başla rı sıkışınca. bazı ‘egoist şahsiyetlerin’ Yeşilordu. on ların tavrı ve mücadelesi. ‘Erken’ cumhuriyet dönemin de de sürüp gitmiştir. ‘Baytar’ • Salih Bey gibi. aca ba ‘Çerkeş’ Ethem Bey. s s c b ile işbirliği. Bir de şu irkiltici soruya cevap bulmak. Gâzi’nin ‘solculuğu’. kelimesi kelimesine şunla rı yazmıştı: “ .” M ustafa Kemal ise. lâik ve demokratik tavrı.. çok değil. Karskiy’e demiştir ki: “ . yâni anti-emperyalist. kayboluşunu. 1933’te. TKF’ nin sonradan ikinci plana çekilip. liberalizm ve demokrasi direğine sarılacaktır. Bolşevikler’e değil de..memiştim ama.. ne türlü bir faaliyet yürüttük lerini anlamış olacağı kesindir. Türk 418 . Kuva-yi Seyya re ve t k f perdesi altında. halkçı. Rusları kandırmak için bir oyun olmasından çok. o takımın en hızlı kalemi Fâlih Rıfkı Bey. ‘emperyalist’ ülkelere sığınmaları gibi! B ir ‘te s p it’ v e b i r ‘ta h m in ’. her dema gog.. benzer ‘istihbaratı’ Mim Mim vasıta sıyla şüphesiz toplamış olan Gâzi’nin ve yakın çevresi nin. vefatından bir yıl önce (1 Haziran 1937) zamanın Sovyetler Birliği Büyükelçi si M. niye sonunda meselâ. Zi ra.. Biliyoruz ki. Bu bakımdan. Müdafaa-i Hukuk Doktrini’nin ‘inkılâpçı’ çekirdeği. hiç kuşkusuz Gâzi ile etrafındaki ‘Solcu Kemalist’lerdi. yeni kurula cak devletin ulusal birliğini korumak amacıyla günde me alındığını düşünmek daha mantıklı görünüyor. Bu dava daha uzun müddet sürecek. sonradan da sürüp gitmiştir. ‘devrim’ düşünüyordu da.
son elli yı lın ‘gayr-ı milli’ iktidarlarından sorumlu.. oldum olası ‘Ortanın Solu’nda olduğunu. bazı ‘zevat’tır ki. 60’lı yıllardaki ‘Demokrasi Harekâtı’nda uyguladığı. bu dâhiyane buluşun üzerine atlamış tı.hal-i faaliyette olduğu halde. O gün bu gündür. ‘Sosyalist Sol’. neden derseniz. M edia’mızm gör mediği. münhasıran ‘tevkifatlar’da ‘manşete çıkma’ hakkım haiz. zamanın ‘ilerici’ basını da. bu ‘numarayı’ uygulamaktan kendi ni alamadı. sermaye ile içli dışlı ‘oligarşimizin (Bürokrasi+Burjuvazi) ‘sağ kolu’ bazı ‘siyasetçilerimize’. İnönü. hiçbir bedel uğruna. belirmekle kalma mış. ya da lo komotif!.ne gaze telerimizin ilgisine mazhar olmaktadır. bir ‘üvey evlat’tır. zaten bukalemuna dönüştürdüğü CH P’sin in . ‘numara’dır: Sahnede yeni bir güç belirmişti. Son bir kaç yıldır. hiçbir şekilde bu işbirliğinden vazgeçmeyecektir. ansızın keşif ve ilân edivermiş. dergileriyle. ‘sosyalistlik’ iddiasında.dış politikasının temelidir. ‘Num ara’ Milli Şef’in. ABD ve a b li beralliğine fena halde bulaşık. cevabı hayli basit: CHP’ yi 419 . ‘solcu’ deyip durur. bunların ‘kısm-ı azam i. dört beş parti -gaze teleri. Türkiye İşçi Partisi.” Gâzi’nin attığı ‘temel’ terk edilince. ‘Demokrasi Kahramaninı oy nuyordu. ecnebi’ye yakınlığı ‘rri. İsmet Paşa o tarihte. mal bul muş mağribi gibi. Fâlih Rıfkı Bey’in tahmini gerçekleşmedi mi? G â zi’d en ‘s o s ya lis t sot’a g e rçe kçilik d ersi Holding M edia’sı.üsellem’ birisi hariç. Türkiye. görmek istemediği. yine de. eğer on lar ‘solcu’ysa. -içlerin den. Meclis’e girmişti. ne televizyonla rımızın. ‘yerli’ bir ‘sosyalizm’ vaat ediyor du. hiç kuşkusuz ben de ya şilebim.
‘Milli Şeften başlayarak. ülkeyi ‘sistem ’e teslim edecekti: Bu film h â lâ gösteriliyor. Cumhuriyet’in de. ‘Hürriyet.gün deme gelebiliyor am a. yâni ‘y asad ışın a’ itilmiş oluyordu. Kardeşlik’ adına. daha Selânik yıllarından başlayarak. örgütlenmiş ‘sosyalist’ parti lerin hepsi. ister açık. nihayet değiştirm eye kalkışm ası. hak lı davasını kaybedecek.bir kere ‘O rtanın So lu ’na oturttunuz mu. ister gizli olsun. TİP haliyle ‘Aşırı S o l’. bu onları istemeseler de. b) Batı Avrupa ülkelerinden gelen. kökeni Rus Narodnik eğilimi. ‘Solculuk’ tahtına oturan c h p . Enternasyonalin çizgisinde olmuşlar dır.çıkmazıdır: Tanzimatçılıkü ‘Sosyalist Sol’. ‘inhi tat’ Osmanlısı’nın . -M ason alafran gası. ‘ikili’ bir ‘taklit’ eğilimindedir: a) Romanya ve Bulgaristan üzerinden gelen. anayasa yandaşı Tanzimat ve Meşrutiyet ‘aydınları’nın safına katıyordu ki. tek fark O ligarşi’nin. ya 2. uy gulamada. g ö zle g ö rü le n le te rb iye ’ ‘Sosyalist Sol’daki ‘çıkmaz’. biraz da içindeki çelişkilerden. galiba yarısını geçtik. daha sonra Spartakistler! Osmanlı’dan bu yana. Müsavat. ya da 3. solcu ik tidar ‘ayaklarıyla’ iMF’ye ve D ünya B an k ası’na hizmet arz ederek. işi ‘D em okratik Sol’a kadar uzatıp. sonucun ne olacağı belli: TİP. ken 420 . anti-dem okratik kanunları (m evzuatı). Nehama. solcu parti. bu sayede ‘Sosyalist S o l’ -G â zi’nin ta 2 0 ’ li yıllarda tanıdığı mevcudiyet h ak k ı. beri kiler an cak im kânları nispetinde görünebiliyorlar. Enternasyonal’in. neresinden baksanız. am ası var. ‘A k la u yg u n u . m edia’mızm sol deyin ce anladığı CHP ya da DSP’den ibaret kaldığı için.Sosyal Demokrat eğilimi: Jaures.
Guevara’cı ya da Moskova’cı fraksiyonlar da.dilerini bir ‘tercüme ilericiliği’ içinde buluyorlardı. bilimsel metodu ulusala uygulayıp. Ulusal Demokra tik Devrim uygulamasında. neticede. onu savunur. -maalesef. gösterdiği ‘ihtiyati gösterebilmekti: Modernizm’den (Avrupa’dan) metodu alıp. ‘komprador alafrangası’ aydın davranışları içinde. Şefik Hüsnü)’dur. Oysa yapılması gereken. taklit yandaş ları ise. ‘aklidirler. gözle görülenle ter biye esası: Evvelâ sosyalist olmalı. ulusalcı bi leşim peşinde olduğundan. te ori ya da pratiğini öne çıkarıp. bilimselliği tercih etmişlerdir. ülkelerinin değil. mahiyet itibarıyla aynıydı lar. fakat bir türlü ulusal bileşime ulaşamadığından. Enver Hoca’cı. metot yandaşları. te mel bölünmenin metot ve taklit bölünmesi olduğu söy lenebilir. akla uygunluğun. oysa hiç kimsenin aklına. Ayrıntılar bir kenara bırakılırsa. bir kısmı.. yâni metafizik (formalist)! Başka türlü sanırım şöyle de söylenebilir.. anlamsız ve zararlı bir re kabete düşüyoruz. TKP’nin Galiyev fraksiyonu (Mustafa Suphi) ile Moskova fraksiyonu (Dr. yâni rasyonalist (diyalektik). madde’yi anlamalı” . halkımıza kesinlikle yabancı kalı yor. gözle görülene üstün olması. Demokrasi’ye yaklaşımında olduğu kadar. sentezi içinde yaşadığımız ulusal koşullardan üretmek! Bunu yapmasını becere mediğimiz takdirde... Gâzi’nin. filân ya da falan Batılı düşünürün.. aralarında belki sadece derece farkı!. akla uygunluğu. o ecnebinin çıkarına hizmet eder. 68 Kuşağindaki M ao’cu. üstelik fraksiyonlar arası. yerli olmak ister. ya da devlet adamının.‘kültür ilericiliği’ tuzağına düşmüş olanlar. 421 . Mustafa Kemal’in o müthiş gerçekçi tespiti gelmemiştir: “ . bununla beraber. halkına yaban cı kalır: Örnek. Bolşevikliğe sokuluşunda da. diğer kısmı ise. genel olarak. ‘naklidirler.
Memleketi kurtarmak için bü iki zihniyet arasındaki ayrılığı durdurmak. sosyalist aydınlarla işçi sınıfını bir araya geti remiyor. havanda su dövüyorlar..ulusallaştır mamak. Acaba bilir miydiniz. İşin tuhafı. onlar da. yâni işçiler olacağına. Türkiyeli sosya listler. hâlâ ve hâlâ aydınlarımızın gençleri arasında.” (20 Mart 1923. kültürel yabancı lık. ‘havada’ konuşuyor.. bu iki zihniyet arasındaki mu tabakatı sağlamak lâzımdır. halk la mutabakat kesin-değildir. doğrusu merak ediyorum? TBMM’de kurulan ilk siyasi parti. ilerici likle Batıcılığı karıştırıp durduklarından. Milletimizin tarihini. Bunun için de biraz halk kitlesinin yürümesini hızlandırması. sağlam.‘diyalektik uygulamayı’. O yüzden.) ‘ İlk m e c lis ’in solculuğu!. Gâzi’nin şu sözleri. diyalektik metot ve işçi sınıfı bir bileşimdir. biraz da aydınları mızın çok hızlı gitmesi gerekmektedir. bizde aydınlar oluyor. özellikle sosyalistler için. ruhunu. yâni metodu . daha çok ve daha ziyade aydınlara düşen bir görevdir. itiraf edelim ki. Sosyalizmle halk arasındaki uçuruma dönüşüyor. an’anelerini doğ ru. komünist bir partidir: Evet! 422 . işçilerin güve nine sahip değil! Sonuç: Halkla aydın arasındaki uçurum. (Buraya dikkat!) Lâkin halka yaklaşmak ve halkla kaynaşmak. hareket noktası ‘üretim gücü’. aralarında ne türlü çekişirse çekişsin. yürü meye başlamadan evvel. Neden? Çok basit: Sosyalizm.. paha biçilmez bir ders mahiyetindedir: ".A s ıl ta rtışılm a sı g e rek en nedir? Asıl tartışılması gereken bu! Yüzyıldır. dürüst bir bakışla görmeliyiz. bileşenin biri olmadı mı. olmaz: Oysa.
. her zaman o kadar da ‘uysal’ olmadığı nı. fakat asıl onların. ‘Yeşil Ordu’ ona tekaddüm etmiştir ama. Siyasi milliyet esasına muarız olan Enternasyonalin. öyle hatırlıyorum. hâlâ ‘cemiyet’! Düşünebiliyor musunuz ‘Kuru cu Meclis’ de sayılabilecek TBMM. ancak yetmiş yıl sonra akla gelebile cek bazı önemli ‘tespitleri’ yapıyor. Müdafaa-i H u kuk ise. Lenin yoldaş. Yeni Gün başyazarı Yunus Nadi Bey. Marksizm uygulama sının yorumunda. ‘Türkiye Komünist Fırkası’nı kuruyorlar.. Bu komünizm bütün milletleri. TKF’nin kurucu üyelerinden. önceki ‘par ti’ değildi. yerden göğe kadar haklıdır. Mete (Tunçay). ünlü kitabında yazmıştı.O muğlak ve mütereddit 1336 (1920) sonbaharında. bir bakıma öyledir. dünyada. hem de şaşırtıcı. ama ‘farklı’ ve son derece ‘özel’ ! Bunu sinek pislemedik bir yere yazmalısınız. yâni tıpatıp ve harfi harfine uygula nır formüller değildir. memleketten memle kete ve harfiyyen. Mustafa Kemal’in yakın arkadaşları. Hakkı Behiç Bey’in liderliğindeki bu ‘fırka’. bir nev’i milliyetin tecelli ve temayüzünü zaruri görmekte hata olmaz kanaatin deyiz. milletlere özellik tanımakta. lisanların ayrılığı bedahatine daya narak. okudunuz mu siz? Hem ilginç görünüyor lar. Taarruz etmiş olmaksızın. bir kere alelade bir komünizm vardır. muhtemel bir Türk sosyalizmi bahsinde neler yazdıklarını. Kari M arks’m prensipleri. bu uluslararası ruhuna taarruz etmiş olmayalım. o zaman ‘soldan’ bir doğum müjdeliyor. Komünizm’in her memlekette tatbik veçhinde. demek oluyor ki.. me selâ emperyalizm ve kapitalizm afetlerine muaraza gi 423 . ‘resmi tarih’te ‘muvazaa partisi’ diye geçer. ‘soldan’. sol eğilimli ‘Halk Zümresi’yle. sonraki ‘gizli’ sayılıyordu. Bakar mısınız neler yazmış? “ ..
) 424 . ölümle eş anlamlıdır. en vurucu isim lerinden. ‘Ana dolu İhtilâli’nin en renkli. 20 Teşrini evvel 1336 [1920]. o memleketteki icaplara göre in celenmesiyle. o kadar hayali kurulan ‘Dünya Devrimi’ne engel olduğuna. bir komünizmin memleketten memlekete ve çok farklı bir veçhi tatbiki. korkunç bir kasırganın. (Buraya lütfen dikkat!) Milli kollektivizm.” (A. Sosyalizm konusundaki sonraki geliş meler. bir uygulama biçimi vardır ki. Enternaşyonal’in ‘mızıkçılığı’ (daha doğrusu. Bolşevizm Rusya’nın koşullarına uygun olarak geliştirilmiştir.bi. ondan hiç de aşa ğı kalmıyor. 433.. İzmir meb’usu Mahmut Esat Bey’in (Bozkurt) aynı Yeni Gün gazetesinde yazdıkları.” (Yeni Gün. Rus değildir. Türkler. uzlaştırılıp toplanmasından meydana ge lir. adına Bolşeviklik denilen bir Rus Komünizmi olduğu gibi. bir araçtır. umumi fikirler altında toplayabilir. İstediğimiz Türklerin siyasi değil. Milliyetçiliği inkâr etmek. İkinci safha ola rak. s. ‘tespit’in ‘özgün’. bakar mısınız neler diyor: “ . top lumsal ve kültürel birliğidir... Yunus Nadi Bey’i haklı çıkardığına göre. May Yayınları.. ‘farklı’ ve son derece ‘özel’ olduğundan şüphe edebilir miyiz? ‘Tu ra n s o s y a liz m ’ine ne b u yru lu r? Bu kadarla kalsa iyi! TKF’nin başka bir kurucusu. Komünizm Türkler için bir ideal değil.. Türk milletini birleştirecek yoldur. en heyecanlı. Türkiye’de Sosyalizmin Tarihine Katkı. Bu itibarla nev’ama müstakil bir Türk Komünizm’i vardır ve olacaktır. Bolşevizm’in tehdidi altındayız. Cerrahoğlu. aç gözlülüğü). İdeal ‘Altun Elma’dır. Ta rihsiz. bu da ilmi esasların..) 2.
kültürde. Yunus Nadi Bey’in işaret ettiği gibi. Stalin’in mantığı! Diyalektiğin esnekliğini bilen başka sosyalistlerce. gelecekteki muhte mel solcu örgütlenmelerde aydınlatıcı olamaz mı? 425 .Hadi bakalım. ‘Baku’ TKF’nı. Küba yaşıyorlar. üçü de ‘solcu’. O Turan ki. -ta o zaman.‘milli bir uygulama’ sayılması icabettiği ileri sürülecektir. Vladimir İliç Lenin’e ve Lev Davidoviç Trotsky’e. üçü de ‘ulusal’. dilde birlik!’ ‘Altun elma’ derseniz. Sovyetler’in dağılışı. Ziya Gökalp çağrışımlarıyla gelir. Yu goslavya’da. bir bütün olarak temsil edilmelerini kabul ettirmişti. başka bir zemine taşıdı: Çin. Doğ rudur da bu! Sovyetler Birliği’nin dağılışına kadar. ye ni oluşacak aynı yoğunlukta anti-emperyalist ve antikapitalist bir Sosyalizm Platformu’nu sunuyordu. Rusya’daki ‘Cedit’ aydınlarının öncüsü sayılan İsmail Bey Gaspirinskiy’in (Gaspıralı). Tatar Sovyet liderlerinden Mollanur Vahidof ve Sultan Galiyev. Enternasyonal tarafından asla kabul edilmeyip. bilindiği gibi. Çin’de. inatla ve ısrarla. şaşmamak elde mi? Gösterilen ‘ideal’. çünkü ‘Tek Ülkede Sosyalizm’ uygulamasının da. bir bakıma. tutumu çok tartışılmış ve eleştirilmiştir. Bunu yapan. sorunu ortadan kaldırmadı. 3. Türklerin Sovyetler Birliği’nde ‘Turan Sosyalist Cumhuriyeti’ adıyla. Mustafa Sup hi Bey bağlıyor. ‘Turan’ın ta kendisidir. (Ankara) TKF’na. va’z et tiği ‘ideal’dir: ‘İşde. hele Zinovyef. Kamenef ve Radek’in tasfiyesinden sonra. üçü de anti-emperyalist ve anti-kapitalist! Acaba yaşanmış bunca deneyim. ‘milliyetçi’ hâttâ ‘cha uvin’ bir ‘sapma’ olarak ilân edilecektir. Polonya’da ve Macaristan’da kar şılaştığı problem ve zorluklar aynı sebepten doğuyordu. hem de Galiyev’in sicimiyle! Zaten kaderleri de aynı olmayacak mıdır? Bu platform. Kuzey Kore. dolayısıyla t k f .
tüzüğü ve programı -Yunus Nadi Bey’in kullandığı tabirle. Bu partinin tutumu di yalektik... Meraklısının kolayca tahmin edebi leceği gibi.Bu ‘girizgâh’ın amacı nedir? Gerçekte bu ‘girizgâh’. na sıl ‘ilk Meclis’te atılmış temel. ilmi esasla rın o memleketteki icaplara göre incelenmesiyle uzlaştı rılıp toplanmıştı. felsefesi Marksist ise de. Türkiye’de kurulmuş ve -her şeye rağmen. bu temelin oluşturduğu ilk mayadan beslenip serpildiğini göstermek amacıyla.başarılı olmuş ‘Sosyalist’ bir partinin.. on iki işçi-sendikacı tarafından kurul muş olan Türkiye İşçi Partisi idi.” O 426 .. ka leme alınmış oldu.“ . o parti.
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
We've moved you to where you read on your other device.
Get the full title to continue reading from where you left off, or restart the preview.