Bu yazıyı "algı" üzerine yazıyorum. Asıl mevzumuz bu. Algı nasıl oluşuyor, filan festek.. Bizde birikenlerden oluşuyor elbet değil mi. Biz topluyoruz topluyoruz, sonra o topladıklarımıza dayanarak gelen uyarılara tepki veriyoruz. Diyelim bir yazı okuduk, yazılanlarla ilgili hiçbir fikrimiz yok. O vakit duyarsız kalıyoruz, tepki vermiyoruz. Diyelim, okuduklarımızı anladık, üzerine düşündük filan. Eyleme gerek yok, üzerinde düşünüyor olmamız bile doğru bir tepkidir. Yani pasif bir eylemdir ki, işlem kısmen başarılı. Ve son seçenek: Okuduklarımızda kendimizi bulduk veya merak ediyorduk veya zaten üzerine düşünmüştük bu konunun. Faydalı/geliştirici/zevk alınabilir bir okuma oldu bu. Evet, en güzeli. "Dı mişın iz compleyyt" Kongraçıleyşins! Aynı yazıya verilen üç ayrı tepki. Yazı aynı olduğuna göre, algılama biçimlerimiz değişik. Bizler aynı değiliz çünkü. Şu kapak fotosundaki gibi tipleriz, dünyaya hangi pozisyonda, kaç gözle baktığımız muallak.
Bu algı meselesi engebelerle, çukurlarla dolu. Örneğin; bir çukur var, çoğunlukla o çukura düşüyoruz. Bu paragraf, kendi değeryargılarımızın, genel doğrular üzerine, nasıl yanlış yansıdığına dair. Diyelim şuraya galiz bir küfür yazıyorum. Yazmıyorum da yazıyormuş gibi yapıyorum tabii şimdi. Bu yazının içinde olması abes olur. "........... .............. .........." Bu yazılanı, uygun bir yazıya eklemlersem ve yerinde kullanırsam size küfür gibi gelmeyecektir. Yani eğer düzgün bir okuma algınız varsa, yazılanı gökten düşmüş bir küfür olarak algılamayacaksınız. Dolayısıyla iritasyona da uğramayacaksınız. Bu yazdıklarım, her türlü sanat eseri için geçerlidir. İster edebiyata dair bir eser, ister bir film repliği, isterse de bir şarkı sözü vs.... Bunların hoşumuza gidip gitmemesi ayrı meseledir tabii. Fakat algımız, bizim hoşumuza giden ve gitmeyenler üzerinden gerçekleşirse, yanlış bir yola saplanıp kalırız. Şahsi fikirler, her zaman genel doğrulara işaret etmezler çünkü.
Sonra başka bir çukur daha: Topladıklarımızı, doğru noktalarla bir araya getirememek ve içinde kaybolmak. Bu da büyük bir çukur. Analiz-sentez yeteneği geliştirmek şart. Parçaları yanlış birleştirirsek, parçalar doğru olsalar bile, ortaya çıkan genel görüntü yanlış olur. İşte tam da bu yüzden; dünyanın berbat haline bakıp, örneğin dinleri tu-kaka ilan ediyoruz; insanın varoluşunun koşul şartı olan "düşünme/fikir-karşı fikir üretme" gibi, zaman zaman birbirine aykırılık gerektiren -örneğin ideoloji gibi- kavramların yokluğunda, dünyadaki her şeyin güllük gülistanlık olabileceği gibi yanlış sonuçlara ulaşıyoruz.
Çarpık bir algımız olursa, bırakın yukarıda anlattıklarımı; kepekli ekmeğin, kepeğinden bile o ekmeği sorumlu tutarız. Halbuki o ekmeği yapan, içine o kepeği katan bir "el" vardır. Eldir önemli olan yani. O el; isterse o ekmeği kepekli yapar, isterse de kepeksiz... Kimse, ekmek yemekten vazgeçemez. Sadece, idrak henüz oluşmadığından, vazgeçebileceğini sanabilir. 'Var'lık, var olduğunu, yani kendini, reddemez.
Ha işin felsefesini mi yapacağız, e olur. Felsefe, siyahı ve beyazı aynı anda savunabilir, bir yerde düşünce jimnastiğidir ve her zaman mutlak bir doğruya bağlanması gerekmez. Fakat felsefe için durulaşmış, berrak düşünceler gerekir. Duru bir kafa, felsefenin doğasında olan düşünce harmanıyla bulanırsa, gelişir; duru olmayan bir kafa, ikinci bir bulanıklığa -düşünce harmanına- maruz kalacağından biter, perişan olur. Hezeyan, işte tam da bu noktada oluşur.
Sudan algı
'Su'dan algı
Algımızdan ibaretiz. Ve ikisinden biriyiz. Ya; yüzeysel, boş, bulanık. Ya da; derin, engin ve berrak.