Ülkemiz iklim koşulları nedeniyle yabani mantarlar yönünden çok çeşitli cins ve tür zenginliğine sahiptir. Birçok yöremizde mantarlar toplanarak gıda olarak tüketilmekte, yerel pazarlarda satılarak ekonomik kazanç sağlanmaktadır. Ülkemizde her yıl özellikle ilkbahar ve sonbahar aylarında çok sayıda mantar zehirlenmeleri meydana gelmekte ve bunların bir kısmı ölümle sonuçlanmaktadır. Ulusal Zehir Danışma Merkezi'nin (UZEM) kayıtları incelendiğinde 2012 yılında gelişen mevsimsel özellikler nedeniyle mantardan kaynaklanan zehirlenme olayları diğer yıllara kıyasla çok daha fazla artış göstermiştir.
Tanı ve tedavisi oldukça zor, ekonomik olarak pahalı ve tedavi sonuçları olarak her zaman başarılı olunamayan mantar zehirlenmelerinde önemli olan halkın bu konuda bilgilendirilmesidir. Halkın bilinçsizce doğadan yabani mantar toplaması ve gıda olarak tüketmesinin önlenmesi koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında önem arz etmektedir.
Doğal alanlarda yetişen ve yapısında zehirli madde bulunan şapkalı mantarların taze, kurutulmuş veya konserve olarak çiğ veya pişirilerek yenmesi sonucunda gelişen ve ölümle de sonuçlanabilen ciddi bir zehirlenmedir.
Mantar zehirlenmeleri, özellikle ilkbahar ve sonbahar aylarında yağışların bol olduğu mevsimlerde görülür.
Ülkemizde doğal alanlarda yetişen zehirli mantarların da bulunduğu unutulmamalıdır.
Mantar Zehirlenmesinin Belirtileri Nelerdir?
Zehirlenme belirtileri mantarda bulunan zehrin niteliğine göre değişir. Belirtiler, bazı mantar türlerinin yenmesini takiben 2 saat sonra, bazı mantar türlerinin yenmesini müteakiben de 6 saat sonra ortaya çıkabilir.
Mantarın yenmesini takiben 2 saat gibi kısa bir sürede zehirlenme belirtilerine sebep olan mantarların yenmesi durumunda:
· Sersemlik
· Uykuya meyil
· Tansiyon düşüklüğü
· Bulanık görme
· Yüz ve boyunda kızarma
· Nabızda artış
· Ağızda metal tadı
· Bulantı ve kusma
· Terleme görülebilir.
Mantarda bulunan zehirli maddenin özelliğine göre, yendikten 6 saat sonra gelişebilen zehirlenme belirtileri ise:
· Bulantı
· Kusma
· İshal
· Ateş
· Nabız artışı
· Karın ağrısı
· Daha sonra karaciğer ve böbrek bozuklukları ile bu organların bozukluklarına bağlı belirtiler şeklindedir.
Sonuçta koma ve ölüm de söz konusu olabilmektedir.
Mantar Zehirlenmesi Nasıl Teşhis Edilir?
Hastanın mantar yeme hikâyesi ile zehirlenme bulguları birlikte değerlendirilerek mantar zehirlenmesi olup olmadığına karar verilmeye çalışılır.
Yenen mantarın uzman kişilerce incelenmesi de zehirlenmenin teşhisinde yardımcı olmaktadır.
Ancak, bu konuda yapılacak en doğru hareket, mantar yiyen bir kişide yukarıda verilen belirtilerin görülmesi hâlinde en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmasıdır.
Mantar Zehirlenmesinin Tedavisi Var mıdır?
Zehirlenmeler konusunda 114 numaralı Ulusal Zehir Danışma Merkezinden bilgi alınabilir.
Mantar zehirlenmelerinin tedavisi genel olarak meydana gelen zehirlenme bulgularına yöneliktir.
Ancak, mantar zehirlenmelerinin tedavisine yardımcı olması bakımından, Acil Sağlık Hİzmetleri Genel Müdürlüğünden (UZEM - Ulusal Zehir Danışma Merkezi) temin edilecek bir antidot (panzehir) bulunmaktadır.
Mantar Zehirlenmelerinden Nasıl Korunulmalıdır
Zehirlenmelerin önemli bir kısmı esasında çok basit önlemlerle engellenebilecek niteliktedir.
Bu çerçevede mantar zehirlenmeleri de çok basit bir şekilde önlenebilecek bir zehirlenme tipi olup zehirlenmenin engellenmesindeki tek çare de doğal alanlarda yetişen mantarların kesinlikle yenmemesi bunun yerine kültür mantarının tercih edilmesidir.
Kültür Mantarları Zehirler mi?
Kültür mantarları bünyelerinde zehirli maddeleri bulundurmadığından bir zehirlenme görülmesi mümkün değildir.
Ancak bu mantarların yetiştiği ortam itibarıyla bazı mikroorganizmalar mantarların üzerinde bulunabilir. Bu mikroorganizmayla bulaşık mantarların çiğ olarak yenmesi sonucunda çok hafif mide ve bağırsak şikayetlerinin gelişebileceği de unutulmamalıdır.
Bunlara ilaveten mantar alırken ambalajlı olanlar tercih edilmeli ayrıca ambalajda tüketiciyi bilgilendirmeye yönelik bazı bilgilerin yer aldığı etiketlerin olup olmadığına da dikkat edilmelidir.