O rengarenk, cildimizi pürüzsüzce saran, özellikle bayanların yüksek fiyatlarına rağmen satın almaktan vazgeçemediği, kumaş türlerinin en nadide, en naif olanıdır ipek…
Peki ya bu kadar özel ve vazgeçilmez olmasını neye borçlu bu kumaşlar? Önce kelebeğe dönüşmekten bir süre vazgeçip, sonra kendine ipekten bir duvar örüp, oraya hapsolan o tırtıllara hiç kuşkusuz…
İpek üretiminden kısaca bahsedersek; yıllar yıllar önce Çin’de başlayan ve Anadolu’da da üretiminin gerçekleştiği ipek böcekçiliği, bir çok aşamadan sonra tırtılların koza örmesiyle son bulur. Bu aşamada tırtıllar, yaş ve uyku evrelerini %85 neme sahip ve 20-20 °C sıcaklıkta tamamlar. Bolca dut yaprağı yedikten sonra 14-18 günlük bir zaman diliminde, özenle dokumaya başlar kozasını. İpek lifleri, tırtılların gelişim evrelerini tamamlayıp içinde bol miktarda proteinlerin bulunduğu bir sıvı salgılamaya başladıklarında oluşur.
Ham ipek lifinin büyük bir çoğunluğu fibroin ve serisin proteinlerinden oluşur. Fibroin, içerisinde on altı aminoasiti barındırır ve lif özelliği bu aminoasitlerin uzunluğundan kaynaklanmaktadır. Ayrıca, fibroin aminoasit bağları arasında kükürtün bulunmaması ve asidik bazik uçların çapraz tuz bağları oluşturması sebebiyle, liflerin sağlamlığı artmaktadır. Bu sayede fibroin kristal bir yapıya sahip olur.
Serisin de fibroin proteini gibi aynı elementlerden oluşsa da element oranlarının farklılığı, serisine jelatinimsi, amorf bir yapı kazandırmaktadır. Bu yapı, ipek liflerini bir arada tutmaya yarar ve ipeğe sertlik kazandırır. Ham ipek lifinde bulunan yağ, anorganik maddeler, serisin tabanında yer alır. Hafif sarı rengi ile ipeğin kendine has rengini oluşturur.
İpek, diğer hayvansal liflere göre gerilme dayanımı yüksek bir maddedir. İçerisindeki kristalin yapısı, harekete %10-25 oranında izin verir. %30 oranında ıslaklık hissi vermeden nem çekme özelliğine sahiptir. Özkütlesi 1,30-1,37 g/cm3 değerindedir. İpek, protein kaynaklı bir malzeme olduğu için 100 0C sıcaklıktan sonra yapısı bozulmaya başlar. Bu yüzden, ipek kumaşlar düşük sıcaklıkta ve devirde yıkanması gerekmektedir. Aksi durumda lifler arası H-bağları koparak, pürüzlü bir görüntüye bürünür. Ayrıca gün ışığına karşı hassas olan lifler, 6 saat boyunca ultraviyole ışınlara maruz kaldığında %50 oranında mukavemeti düşmektedir.
İpek lifleri, iletkenliği sayesinde bir dönem elektrik kablolarının sarılmasında kullanılsa da günümüzde hak ettiği yeri almış durumda. Tırtıl çeşidine göre liflerin kalınlığının, renginin ve uzunluğunun değişmesi, günümüzde farklı tipte ipek kumaşların ortaya çıkmasına neden olmaktadır.
Kaynaklar: