3 Yamaç ve şev stabilitesi için neler bilinmeli? Projenin amacı ve nitelikleriProje AşamasıTopografya-MorfolojiJeolojik durumSismik etkiler-DepremsellikKayaçların Mühendislik Jeolojisi ParametreleriKayaçların Jeomekanik ParametreleriYeraltısuyu Durumu ve drenaj koşulları
4 KAZI VE YAPIM ÖNLEMLERİ, İŞLEMLERİ, YÖNTEMLERİ YOL GEOMETRİSİYARMA-ŞEV GEOMETRİSİ31JEOLOJİ2KAZI VE YAPIM ÖNLEMLERİ, İŞLEMLERİ, YÖNTEMLERİDEPREMSELLİKHESAPLAMA YÖNTEMLERİ45
18 Zamanla gelişen psödoplastikleşme sonucu direnç azalması
19 Harekete geçen süreksizlik yüzeylerindeki dayanım azalması
20 y ETKİLEŞİMLER JEOTEKNİK ÖGELER, ÖNLEMLER, İŞLEMLER,YÖNTEMLER Jeosistem ile teknik girişim arasındakiETKİLEŞİMLERÖGELER, ÖNLEMLER,İŞLEMLER,YÖNTEMLERTEMEL – BARAJ – YOL - LİMANYARMA - DOLGUHEYELANLARTÜNEL – METRO - YERALTI SANTRALLARI -KUYULARYERALTI MADEN OCAKLARIAÇIK OCAKLAR
21 Kaya Şevlerinde yenilme mekanizmalarının gelişimi ile denetim ve destekleme çalışmalarının zamanlanması
32 Eğrisel yüzeyli kayma (heyelan) türleri şev kaymasıtopuk heyelanıtaban kayması
33 Davranış belirleyici özelikler Katı haldeki kayaçların davranışına doğrudan etki eden faktörlerin hepsine birden davranış belirleyici özelikler adı verilir.Bunlar; ayrık kayaç (zemin) niteliğindeki ortamlarda danelerin mineralojisi, boyutu, biçimi, dizilimi ve dağılımıdır.Benzer şekilde, kayalarda maddesel özellikler, süreksizlikler arasında kalan parçaların (birim kaya elemanlarının) boyutu, biçimi, dizilimi ve dağılımı da ortamın davranışını doğrudan yönlendirir.Maddesel (substanz) özellikler dışında kalan etmenler, doku adı altında toplanır.
34 Ayrık kayaçlarda davranış belirleyici etmenler Dane boyutuDane dizilimi ve biçimiKimyasal bileşimJeolojik YapıYeraltı suyuA- Suyun teğetsel kuvvete etkisiB- Suyun normal kuvvete etkisiC- Boşluk suyu basıncının gerilme durumunu değiştirici etkisi
35 t = ((h-a)0 + a(0 + H2O n) )/ h V = h . b . 1G = h . b . oN = h . b . o . cosT = h . b . o . sinYeraltı suyu Etkisit = ((h-a)0 + a(0 + H2O n) )/ h
36 YAMAÇ VE ŞEVLERDE DURAYLIK (STABİLİTE) ANALİZİ YÖNTEMLERİ GENELLEŞTİRİLMİŞ YÖNTEMİSVEÇ DİLİM YÖNTEMİ (PETTERSON-FELLENİUS YÖNTEMİ)ETKİN GERİLME ANALİZLİ DİLİM YÖNTEMİ (BİSHOP YÖNTEMİ)DAİRESEL OLMAYAN KAYMA YÜZEYLERİ İÇİN GELİŞTİRİLMİŞ DİLİM YÖNTEMİ(JANBU YÖNTEMİ)Fi - DAİRESİ YÖNTEMİ ( TAYLOR YÖNTEMİ )LOGARİTMİK SARMAL YÖNTEMİ ( RENDULİC YÖNTEMİ )KAYMA DAİRESİNİN VE GERİLME ÇATLAĞININ KONUMLARINI BELİRLEYİCİ YÖNTEMLERFellenius YöntemiÇatlak Derinliği YöntemiJumikis YöntemiHoek ve Bray Yöntemi
38 Teknik Kohezyon için:C = (G.d - N tan f ) / LStabilite Oranı (Ns)
39 İSVEÇ DİLİM YÖNTEMİ (PETTERSON-FELLENİUS YÖNTEMİ) Gs 1.0: güvensiz1.0 Gs 1.2: kuşkulu1.2 Gs 1.4: baraj için kuşkuluyarma ve dolgulariçin güvenli,Gs 1.5: güvenli
40 ETKİN GERİLME ANALİZLİ DİLİM YÖNTEMİ (BİSHOP YÖNTEMİ) Bishop Yöntemi, çalışma biçimi açısından İsveç Dilim Yöntemi ile büyük benzerlik gösterir.Burada da dairesel kayma yüzeyi üzerinde dilimler oluşturulmakta, önce her dilim ve daha sonra da tüm kütle için tutucu ve kaydırıcı etmenler biribirleriyle oranlanarak güvenlik sayısı hesaplanmaktadır.Yöntemin farklı ve ilgi çeken yanı ise, geçirgenliği düşük ve dolayısıyla çok uzun zamanda ve güçlükle drene olabilen zeminlerdeki boşluk suyu basıncını (pu) dikkate alması ve etkin (effektif) gerilme analizlerinden yararlanmasıdır.
42 Fi - DAİRESİ YÖNTEMİ (TAYLOR YÖNTEMİ) Yöntemin uygulanması sırasında şev veya yamaç ölçekli olarak çizildikten sonra, tahmini kayma dairesi geçirilir.Kayan kütlenin ağırlığı planimetre ile ağırlık merkezi de ipe asılarak saptanır.a uzunluğu formülden elde edilir.Analitik olarak momentin eşitliğindenC b a = C L r yazılır ve buradan da moment kolu uzunluğua = L r / b olurDenge koşulunu sağlayan birim kohezyonun bulunabilmesi için kuvvet üçgenin çizilmesi ve bunun için de önce A noktasının belirlenmesi gereklidir.
43 LOGARİTMİK SARMAL YÖNTEMİ ( RENDULİC YÖNTEMİ ) Toplam Moment:M = C r1 2 e 2a tanf da olduğu içinM = C ( r22 - r12 )/ 2 tanfKayma yüzeyinin denklemir = r0 e a tan fGüvenlik Sayısı:Gs = (C ( r22 - r12 )/ 2 tanf) / Gd
44 KAYMA DAİRESİNİN KONUMUNU BELİRLEYİCİ YÖNTEM Fellenius Yöntemi Yöntemde; yalnızca kohezyonu olan (sürtünmesiz) homojen zeminlerde en güvensiz kayma dairesinin konumunun, oluşturulan şevin veya mevcut yamacın eğimine bağlı olduğu varsayılmaktadır. Fellenius’a göre bu dairenin merkezi, şevin topuk ve tepe noktalarından a ve b açılarına göre çizilen doğruların kesişme noktasıdır. Değişik şev eğimleri veya şev açıları için kullanılması gereken a ve b değerleri bir çizelgede toplanmıştır. Eğimi ve yüksekliği bilinen bir şevin a ve b açılarının değerleri çizelgede bulunduktan sonra, grafik veya analitik yoldan M ve C noktalarının yerleri saptanır.
46 GERİLME ÇATLAĞININ KONUMLARINI BELİRLEYİCİ YÖNTEMLER Jumikis Yöntemi Kayma dairesi merkezinin bulunması için burada da, şevin eğimine göre çizelgeden alınan a ve b açılarından yararlanılarak önce bir M’ noktası saptanır.Jumikis yönteminde, M noktasının kesin yeri verilememekte, olası konumu hakkında yaklaşımda bulunulabilmektedir. Düzensiz şev geometrilerinin, yeraltısuyu etkisinin ve inhomojenliğin dikkate alınamaması da yöntemin başka bir zayıf yönüdür.
47 GERİLME ÇATLAĞININ KONUMLARINI BELİRLEYİCİ YÖNTEMLER Hoek ve Bray Yöntemi Hoek ve Bray; kuru veya suya doygun, kohezyonsuz, fakat sürtünmeli ve homojen yapılı zeminlerde kritik kayma dairesi merkezini ve olası gerilme çatlağının yerini belirlemeye yarayan abaklar geliştirmişlerdir.İçsel sürtünme açısı ve şev eğiminin bilinmesi durumunda bu abaklardan yararlanılabilmektedir.