Halbuki, o sarayda, o şehirde, o memlekette, o âlemdeYazar : Risale Forum
o derece hayret-engiz bir muvazene,
bir mizan,
bir tevzin hükmediyor;
bilbedâhe ispat eder ki,
bu hadsiz mevcudatta olan hadsiz tahavvülât ve vâridat ve masarif,
herbir anda umum kâinatı görür,
nazar-ı teftişinden geçirir birtek Zâtın mizanıyla ölçülür, tartılır.
Yoksa, balıklardan bir balık, bin yumurtacıkla
ve nebâtattan haşhaş gibi bir çiçek, yirmi bin tohumla
ve sel gibi akan unsurların, inkılâpların hücumuyla,
şiddetle muvazeneyi bozmaya çalışan ve istilâ etmek isteyen esbab başıboş olsalardı
veyahut maksatsız, serseri tesadüf
ve mizansız, kör kuvvete
ve şuursuz, zulmetli tabiata havale edilseydi,
o muvazene-i eşya
ve muvazene-i kâinat öyle bozulacaktı ki,
bir senede,
belki bir günde herc ü merc olurdu.
Yani, deniz karma karışık şeylerle dolacaktı, taaffün edecekti.
Hava gazât-ı muzırra ile zehirlenecekti.
Zemin ise bir mezbele, bir mezbaha, bir bataklığa dönecekti.
Dünya boğulacaktı.
Otuzuncu Lem'a