PROJE NO: 2005 TTUM 002
PROJE YÖNETİCİSİ
Prof. Dr. Dursun EŞİYOK
ARAŞTIRMACILAR
Prof. Dr. Hülya İLBİ
Dr. M. Kadri ÖZKALFA
Yrd. Doç. Dr. Süleyman KAVAK
Arş. Gör. Tansel Kaygısız AŞCIOĞUL
Bu araştırma Dünyanın farklı bölgelerinden -özellikle Eruca ve Diplotaxis türlerinin doğal yayılma gösterdiği- toplanmış Eruca ve Diplotaxis türlerine ait genotiplerin morfolojik ve moleküler yöntemler ile tanımlanması amacıyla 2005-2007 yılları arasında yürütülmüştür. Çalışmada toplam 36 genotip, tohum çimlenmesinden vejetasyon süresi sonuna kadar bitki, yaprak ve çiçeklenme özellikleri gibi morfolojik karakterler ile moleküler yöntemler kullanılarak karakterize edilmiştir.
Genotiplere ait morfolojik veriler "Cluster" ve "Principal Component" analizine tabi tutulmuş ve genotipler Öklid uzaklıklarına göre gruplanmıştır. Morfolojik özelliklere göre yapılan gruplamada toplam varyasyonun %87.29'u 9 faktör grubunda yer almıştır. Varyasyonu oluşturan özelliklerin başında yaprağın şekli, uzunluk, genişlik, tüylülük durumu ve siliqua özellikleri arasında görülmüştür.
Dendogramdanda 48 adet Srap markörü ile oluşturulan moleküler sınıflandırmada; genotiplerin iki ana grup altında toplandığını ve PI 20927 nolu genotipin bu gruplara dahil olmayarak tek başına kalmıştır. Oluşan 2 ana grup, Diplotaxis ve Eruca genotiplerini içermektedir ve her iki grup genotipleri arasındaki genetik benzerlik 0,40 seviyesinde gerçekleşmiştir.
Morfolojik özelliklere dayalı oluşturulan dendogramda Türkiye'den toplanmış Diplotaxis genotipleri ile İtalya'dan sağlanmış Diplotaxis genotipleri aynı grupta yer almış diğer Eruca genotipleri 3 ayrı grup oluşturmuştur. Türkiye’nin farklı bölgelerinden toplanmış Eruca genotipleri ise morfolojik özellikler ile oluşturulan dendogramda farklı gruplarda yer almıştır.
Bu çalışma Dünya'nın farklı bölgelerinden toplanmış Eruca ve Diplotaxis genotipleri arasında morfolojik ve genotipik yönden büyük varyasyon bulunduğunu ortaya koyarken bu varyabilite ıslah için büyük avantaj sağlamaktadır. Ayrıca bu çalışma ülkemizden toplanmış Eruca genotipleri arasında gerek morfolojik gerekse moleküler düzeyde büyük farklılık belirlenmesi bu türün ülkemizde büyük çeşitliliğe sahip olduğunu göstermektedir.
Anahtar Sözcükler: Eruca sativa, Diplotaxis, morfolojik-moleküler tanımlama, agronomik özellikler, genetik çeşitlilik