Son yıllarda yüksek enflasyonun gerekçesi olarak gösterilen gıda fiyatlarındaki artış ile et ve sütteki fiyat artışlarını anlayabilmek için rakamlara bakmak gerekiyor. Özellikle et ve süt fiyatları konusunda TÜİK’in açıkladığı hayvansal üretim değerleri ve hayvansal ürün fiyatlarındaki gelişim, iyi bir gösterge…
İlknur Menlik
Tüketici fiyatları ve tarım ürünleri fiyat değişimi
Küresel piyasalarda gıda fiyatlarında düşüşlerin yaşandığı bir dönemde, Türkiye’de bazı aylar dışında gıda fiyatlarında gözlenen yukarı yönlü artışlar, sıklıkla tartışma konusu oluyor. Enflasyonda bir türlü tutturulamayan hedeflere gerekçe olarak ilk dile getirilen gıda ve alkolsüz içecekler fiyatları, Merkez Bankası raporlarına da son yıllarda enflasyonu yukarı yönlü hareket ettiren ana harcama grubu olarak yansıyor.
Gıda fiyatları artışının enflasyon etkisi konuşulmaya devam ederken, son aylarda yükselen et fiyatları ve pazar sorunu yaşayan süt konusu da gündemi oldukça meşgul etmektedir.
Konuyu daha iyi anlamak adına Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan enflasyon verileri ile başlayalım.
TÜİK’in oluşturduğu enflasyon sepetindeki mal ve hizmetlerde fiyat artışlarını yansıtan Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) yıllık değişim oranı, 2015 yılı için yüzde 8,81 iken, gıda ve alkolsüz içecekler grubunda endeks değişimi yüzde 10,87 oldu. Son beş yıl Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) değişim oranlarına baktığımızda; 2012 yılı dışındaki diğer dört yılda gıda ve alkolsüz içecekler ana harcama grubu endeks değerindeki artışın, genel endeks değerinin üzerinde olduğunu görüyoruz.
Peki, gıda ve alkolsüz içeceklerde tüketici fiyatları artıyor da, bu gruptaki ürünlerin hammaddesi olan tarım ürünlerinde üretici fiyatları ne durumda?
Yine TÜİK’in belirlemelerine göre, 2015 yılında Tarım Ürünleri Üretici Fiyat Endeksi (TARIM ÜFE) 2014 yılına göre yüzde 14,02 artış gösterdi. TARIM ÜFE, 2015 yılı sonu itibariyle son 24 ayda aylara göre alt sınırı yüzde 5,7, üst sınırı yüzde 17,65 olmak üzere yüksek dalgalı bir seyir izlemiştir. Buna karşın aynı dönemde TÜFE gıda ve alkolsüz içecekler endeksi yüzde 8,69 ile yüzde 14,37 arasında değişim göstermiştir.
Türkiye’de gıda fiyatları sürekli artış gösterirken, beş temel emtia (tahıl, şeker, et, süt ve bitkisel yağ) üzerinden küresel piyasalarda gıda fiyatlarındaki değişimleri yansıtan BM Gıda ve Tarım Örgütü FAO Gıda Fiyat Endeksi, 2015 yılında, bir önceki yıla göre yüzde 18,4 azalış göstermiştir. Endekste yer alan beş temel ürün grubunda da fiyatlar 2015 yılında bir önceki yıla göre azalış göstermişken, 2015 yılı sonu itibariyle son 60 ayda tahıllar grubu, bitkisel yağ grubu ve şeker grubunda fiyatlar sürekli azalış göstermiş, et ve süt ürünleri fiyatları ise dalgalı bir seyir izlemiştir.
Et, süt fiyatları ve Türkiye’nin hayvansal üretimi
Son dönemde gıda fiyatları tartışması, neredeyse tamamıyla et ve süt fiyatları üzerinden yürüyor.
Gelişmeler hepinizin malumu… Yüksek et fiyatları için sektör temsilcileriyle bir araya gelen Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanı Faruk Çelik, ette tavan fiyat açıkladı. Tavan fiyat uygulaması ile amaç, et ithalatının önüne geçmek olarak açıklandı ancak uygulama, piyasada pek de karşılık bulmadı ve Et ve Süt Kurumu (ESK), bir kez daha Bosna-Hersek menşeli et ithalatı için ihaleye çıktı.
Çiğ süt üretiminde mevsimselliğin sonucu olarak beklenen arzdaki artış ise USK’nın belirlediği 1,15 TL fiyatın altında alımların görülmesi ise yine ESK’nın devreye girmesi ile sonuçlandı. ESK, İzmir, Balıkesir ve Konya gibi süt üretiminde önde gelen illerde üreticiden süt alımlarına başladı. Sayın Çelik’in açıklamasına göre, uygulamanın başladığı tarihten itibaren 6 günde alınan süt miktarı 900 ton oldu.
Et ve süt fiyatlarında ESK odaklı olarak alınan önlemlerin sonucunu hep beraber göreceğiz ama gelin, Türkiye’nin hayvansal üretimine bir bakalım.
Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK) verilerine göre, Türkiye’nin 2015 yılı toplam hayvansal üretim değeri, 55 milyar 670 milyon 771 bin 120 TL’si hayvansal ürünler, 73 milyar 102 milyon 252 bin 959 TL’si canlı hayvan değeri olmak üzere 128 milyar 773 milyon 24 bin 79 TL’ye ulaştı.
Hayvansal ürünlerde üretim değerinin 20 milyar 301 milyon 320 bin 239 TL’si inek sütü üretiminden, 21 milyar 459 milyon 605 bin 50 TL’si de sığır eti üretiminden elde edildi. Rakamlar, Türkiye’de hayvansal üretim değerinin en büyük kısmını inek sütü ve sığır etinin oluşturduğunu ortaya koyuyor.
2007-2015 yılları inek sütü ve sığır eti üretim değeri miktarları değişimleri ile inek sütü ve sığır eti fiyatları değişimi incelendiğinde; sığır eti üretim değerinin son iki yılda süt üretim değerine göre daha yüksek artış gösterdiği görülmektedir. Bu artışın sebebi de sığır eti fiyatlarının, inek sütü fiyatlarına görece daha yüksek artış göstermesidir.
Gelişmeler böyle… İçinde bulunduğumuz mevsim gereği işlenmemiş tarım ürünlerinde yaşanacak fiyat düşüşlerinin de etkisiyle belki birkaç ay gıda fiyatlarında bir gevşeme görebiliriz. Zaten Merkez Bankası da böyle söylüyor.
Sonrası mı? Şunu rahatlıkla söyleyebilirim, eğer sektör bazında kalıcı çözümler için adım atılmazsa bizi yine zor aylar bekliyor.