Bio-güvenlik, etlik broiler ve benzeri tesislerde hastalıklara neden olan organizmalardan koruma kurlarıdır.
Günümüzde ticari boyut kazanmış olan etlik broiler yetiştiriciliği boyut değiştirmiş, yerleşkeleri itibari ile hastalık risklerine açık duruma gelmiştir.
Her işletmenin kendi özelinde uygulayacağı detaylı bio-güvenlik ana kuralların içinde farklılık gösterebilir. Ancak temel esaslar risklerden korunmanın olmazsa olmazıdır. Uygulanacak bio-güvenlik prensiplerinin pratikleri ve bunların geliştirilmesi, doğru yönetim modeli, etlik broiler çiftlikleri ve benzeri tesisleri enfeksiyonlardan (kuş gribi, yalancı veba, bronşit v.b) koruyacaktır.
Mikroorganizmaların Yayılması
Mikroorganizmalar – mikrop, virüs, bakteriler yayılması için;
- Kirletilmiş alan,
- Kirlenmiş araç, gereç, ve ekipman,
- Taşıyıcılar ve aracılar – insan, hayvan gibi konakçılar
gereklidir.
Kirletilmiş alan; çiftlikteki tesis, buradaki yollar ve çiftliğin kendi sahasıdır. Kirlenmiş araç, gereç ve ekipman; kümes içindeki ve çiftlik arazisinde bulunan kullanılan/kullanılmayan tüm malzemelerdir. Taşıyıcılar ve aracılar ise; yem kamyonları ve bunların sürücüleri, tavuk taşıma araçları ve bunların sürücüleri, veteriner araçları, veteriner ve beraberindekiler, çiftliklerimize arızalar halinde hizmet veren firma araçları ve personeli, konakçı evcil hayvanlar(kedi, köpek, tavşan, muhabbet kuşu, ördek, kaz vs) ve konakçı yaban hayvanları ile kemirgenler/sürüngenler.
Enfekte olmuş hayvanlar evcil hayvanlar ve yabani kanatlılar, kuşlar, fare, kirpi, ve diğer kemirgenler ile sürüngenler ana konakçılardır.
Enfekte olmuş hayvandaki hastalık virüs ve bakterilere neden olur, uygun şartları ve ortamı bulduğunda ise bu mikroorganizmalar çiftlik sahasında ve tesislerinde hızla ürer. Bir tesisten diğerine yayılmaya başlar. Yayılma taşıyıcılar ve araçlar tarafından gerçekleştirilir.
İnanmak zor gibi ama bu yayılma işlemine yumurta kabukları ve kasaları-viyolları da yardımcı olmaktadır.
İnsanlar ve evcil hayvanlar bu virüs ve bakterilerden etkilenmedikleri halde konakçı ve taşıyıcı rolü oynamakta, mikro organizmaların yayılmasına en büyük katkıyı yapmaktadırlar.
İnsanların elbiseleri, ayakkabıları, deri ve saçları mikroorganizmalar için en iyi konaklama yerleridir. Evcil hayvanların tüyleri, kılları, dışkıları da mikroorganizmaların en ideal konaklama yerleridir. Bir dönemden diğer döneme hastalık aktarımının en önemli sebebidir.
Sanılanın tersine hava aracılığı ile hastalık yayılımı öncekiler kadar etkili değildir.
Ziyaretçilerin ve Ziyaret Sıklığının Azaltılması
Biogüvenliği tehdit eden çok ciddi etkenlerden biri mikroorganizmaların insanlar tarafından taşınmasıdır. Çiftlik yerleşkesine gelecek olan ziyaretçi trafiğinin ve sıklığının azaltılması, hatta önlenmesi, yada gelecek olanların ziyaretleri zorunlu-yem, tamir gibi olmalıdır. Zorunlu ziyaretlerde ziyaretçiler üzerlerine tulum, başlarına bone, ve ayaklarına ayakkabı kılıfı giymeleri mecburi olmalıdır.
Bunlara ek olarak girişlere yerleştirilmiş olan ilaçlı havuzlara basmalılar, hatta sprey şeklinde ilaçlamadan geçerek kümes sahasına girilmelidir.
Onay ve izin verilmemiş hiçbir araç, kişi içeriye alınmamalıdır.
Yem araçları, veteriner araçları, diğer denetim ve hizmet araçları bir seri ziyaret yapacaksa önce en genç civciv barındıran çiftliklerden başlamalıdır.
Civcivler sahadaki yaşlara göre gruplandırmalı ve yem araçlarının trafiği buna göre düzenlenmeli. 0-15 günlük civcivlerin yem kamyonları aynı olmalı, diğerleri de ona göre düzenlenmeli. Bu araçlarda, çiftlik girişinde dezenfektanlı su ile yıkanmalı, sürücüsü de tulum ve ayakkabı kılıfını mutlaka giymelidir.
Kümes sahiplerinin bir araya gelmeleri gerekiyorsa önce duş alıp, elbise değiştirdikten sonra toplantı yapılmalı.
Diğer Çiftliklere Yapılacak Ziyaretlerin Sınırlanması
Çiftlik sahipleri, diğer kümesleri civciv varken kesinlikle, dönem arasında zorunlu haller dışında ziyaret etmemelidirler. Eğer ziyaret zorunlu ise evde duş alınıp elbise değişimi gereklidir. Diğer çiftliğe girişte tüm uygulamalara uyulmalı, kendi çiftliğine dönüşte yeniden duş alınıp elbise değiştirilmeli. Kendi çiftliğine girişte yüz ve baş hariç her tarafın dezenfekte edilerek çiftlik sahasına girilmeli.
Tüm Hayvanların Çiftlik Alanlarından Uzaklaştırılması
Üreticiler tesislerinde evcil hayvan barındırmamaya özen göstermeliler. Eğer barındırılacak ise köpeklerin bağlı ve yaşam alanlarının temiz olması gerekir. Ölü ve çiğ tavuk ile beslemeden kaçınmak gerekir. Bunların sahası pompa ile belirli aralıklar ile dezenfekte edilmelidir. Özellikle köpekler diğer hayvanlar ile temas halinde ciddi bir konakçı olurlar.
Tüm Girişlerde İlaçla Dolu Sıvı Ayak Basma Kapları (Havuzları) Olmalı
Mümkünse kümeslerin diğer kapılarına da bu kaplardan konulmalı.
Haşere ve Kemirgen Kontrol Programları
Fareler, diğer kemirgenler ve böcekler-sinekler virüs ve bakteri gibi mikroorganizmaların yayılmasının nedenidir. Bu türler ile mücadele programı ara verilmeksizin sıkı bir şekilde devam ettirilmelidir.
Kümes Aralarının ve Etrafının Temiz Tutulması
Kümes etrafındaki ot ve yeşilliklerin sürekli temizlenmesi gerekir. Çünkü buralar her türlü haşere, böcek ve sürüngen ile kemirgenin yuvası olmaya devam edecektir. Bu canlılar taşıdıkları mikro organizmaları bu otlara taşıyacaktır. Otların diplerindeki-etrafındaki serin, rutubetli ve gölgelik alanlar ideal çoğalma alanlarıdır. Buradan tekrar alınan mikroorganizmalar temizlenen alanlara bulaştırılacak, temiz olduğu zannedilen alanlar yeniden kirlenmiş olacaktır.
Etraftaki otların temizlenmesi, hatta en azından kümesin/kümeslerin çevresine tretuar betonunun dökülmesi gereklidir.
Şu veya bu sebepten sahada görülecek olan tüm tüy ve diğer atıklar pürmüz ile yakılmalı ve imha edilmelidir.
Yabani ve Diğer Evcil Kanatlılarının Olduğu Alanlardan Uzak Durulmalı
Üreticilerin tavuk ve kanatlı pazarlarına gitmemeleri, bu gibi yerlerden uzak durmaları gereklidir. Buradaki kanatlılar aşı ile bağışıklı olmadıkları için potansiyel konakçı durumundadırlar.
Avcılar yaban hayatının içinde bulundukları ve potansiyel konakçı oldukları için mümkün olduğunca onlar ile bir araya gelinmemelidir. Çiftlik alanına alınmamalıdırlar.
Kümes Altlık Disiplini
Dışkılı altlığın nem oranı %25-%30 seviyelerinin üzerine çıkarılmamalı. Islanan bölümleri kümesten hızla çıkarıp, yerine yeni ve temiz altlık malzemesi serilmeli.
Islanmış bir altlık, sıcak hava ile birleştiğinde altlıkta bulunan mikro organizmaların hızla üremesine ve yayılmasına neden olur. Taze hava mikropların çoğalmasına engeldir.
Zayıf havalandırma, civcivlerin gözlerindeki ve burnundaki yumuşak dokularının enfekte olmasına neden olur. Enfekte olan bölgelerde virüs ve bakteriler hızla çoğalır ve tüm hayvanlara bulaşır.
Tüm bunların uygulamaya geçirilmesi için entegre firmaların, üreticilerine baskı yapmak yerine yada eğer bunları yapmazsan şöyle bir yaptırım ile karşılaşırsın gibi şartlı yaklaşımları yerine özendirici, teşvik edici girişimlerde bulunması, bunun üreticiye getireceği kazançları göstermesi bu uygulamanın başarısı için şarttır. Yaptırımcı yaklaşımlar yerine, çözümleyici ve kazandırıcı yaklaşımlar gereklidir.