Tüm alanlarda olduğu gibi eczacılık alanında da Cumhuriyet döneminde önemli ve köklü değişimler olmuş ve Türk eczacılığının çağdaşlaşması için büyük çabalar gösterilmiştir. Cumhuriyet döneminin ilk yıllarında ülkemizde eczacılık, ecza ticareti ve preparatlarının yapımı çoğunlukla azınlıkların ve yabancı uyruklu kişilerin elinde bulunuyordu.1900 yıllarında İstanbul’daki özel eczane sayısı 217 civarında olup, yalnızca 10 eczanenin sahibi Türk’tür. Bu duruma en bilinen örneklerden biri olarak Beyoğlu’nda Jean Cesar Reboul tarafından kurulan Büyük Paris Eczanesi’ni verebiliriz. Ancak süreç içerisinde Hüsnü Arsan, Kemal Atabay, Mustafa Nevzat Pursak ve Ferit Eczacıbaşı gibi meslektaşlarımızın emeğiyle çeşitli kurumlar kurularak ülke sağlığına katkıda bulunulmuştur. Bunun yanısıra çeşitli meslek örgütleri ve kooperatif yapılar kurulmuştur. Bunlardan ilki Türkiye Eczacıları Cemiyeti olup Ecz. Ertem Pertev tarafından kurulmuştur. Sonraki yıllarda kurulan Türk Eczacılar Birliği ise günümüzde de faaliyet göstermektedir.
Cumhuriyet döneminin başında ilaçlar hekim reçetesiyle her hastaya özel olarak hazırlanıyordu. Tıbbi müstahzarların miktarı yok denecek kadar azdı. Bunların çoğu da dışarıdan geliyordu. Tıbbi müstahzarların kazandığı önem eczacıları laboratuvar açmaya yönlendirmiştir. 1931 yılında Türkiye eczacıları laboratuvarı kurulmuştur. Böylece dışarı bağımlı olmadan galenik müstahzarları yapmak ve satmak aynı zamanda ülkemizde var olan hammaddeleri kullanarak üretime katkı sağlanmıştır.
İlaç sanayiine gelecek olursak Cumhuriyet dönemine kadar ilaç ihtiyacı çoğunlukla eczanelerdeki üretimden karşılanmıştır. Cumhuriyet’i ilanından sonra yürürlüğe giren yasalarla ülkemizde üretilen ve ithal edilen ilaçlara ruhsatlandırma, kalite, fiyat ve satış şartları yönünden standartlar gelmiştir.2.Dünya Savaşı sırasında diğer tüm sektörlerde olduğu gibi ilaçta da sıkıntılı bir dönem yaşanmıştır.1953-1958 yılları arasında yabancı sermayenin ülkemize gelmeye başlamasıyla ilaç sanayiinin gelişimi hızlanmıştır. İlaç sanayiinin pek çok ilaç üretebilecek düzeye ulaşmasına karşı özellikle tüketim düzeyi kendileri için ekonomik olmayan ama hayati nitelikleri olan ilaçları üretmekten kaçındıkları görülmüştür. 1984 yılında yapılan düzenleme ile fiyat denetimleri yapılmaya başlanmıştır. Bu yeni uygulama ile fiyat artışları dengelenmeye çalışılmıştır.
Ekonomik şartların zorlaştığı dönemlerde ilaç dağıtım kanalları da önem taşımaktadır. Ecza depolarının eczanelere ilaç temini konusunda sorun yaşadığı dönemde meslektaşlarımız sağlıklı bir model olan kooperatifleşmeye yönelmişlerdir. Bireysel değil toplumsal bir şeyler yapabilmek adına yıllardır süregelen sorunları çözüme kavuşturmak amacıyla 1978’de Manisa Ecza Kooperatifi kurulmuştur. İlerleyen yıllarda kooperatifler giderek yaygınlaşmaya başlamıştır. Böylece ilaç dağıtım sektörünün kontrolü sağlanmış ve özel ilaç depolarının da koşullarını iyileştirmeye teşvik edilmiştir.
Eczacılık öğretimi 9 Kasım 1908 tarihinde Tıp Fakültesi’ne bağlı olarak kurulmuştur. 1933 üniversite reformu ile Tıp Fakültesi’nden ayrılarak Fen Fakültesi’ne bağlanmıştır. Eczacılık öğretiminin daha iyi seviyede yapılabilmesi ve mesleğin başarılı olabilmesi için öğretimin bağımsız bir hale getirilmesine inanan Eczacı Mektebi öğretim üyeleri ve öğrencilerinin Eczacılık Fakültesi kurulması için 1923 yılında başlatmış oldukları girişimler ancak 1961 yılında sonuçlanabilmiştir. Bunun akabinde 15 Ocak 1962’de ise İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesi resmi olarak kurulmuştur. Ardından Ankara’da eczacılık fakültesi kurulmuş olup günümüze kadar fakülte sayısı giderek artmış ve 50’yi geçmiştir.
Geçmişten günümüze gerek eğitim sistemi gerekse çalışma koşulları değişmişse de bazı sorunlar benzer şekillerde çözümsüz kalmıştır. Eczacılık eğitimi ile ilgili olanlar, deontolojik ilişkilerden kaynaklanan sorunlar ve ekonomik sorunlar şeklinde sıralayabiliriz. İlerleyen dönemlerde çözüm odaklı yapılarla bu sorunların iyileştirilmesi yönünde adımların atılacağına inanıyorum.
Ecz. Yelda Çelik