Stres Neden Olur?
Stres neden olur sorusunun tek bir cevabı yoktur. Stres oluşumuna birçok faktör neden olabilmektedir. Alanyazında genellikle stres kaynaklan; kişisel, çevresel ve örgütsel kaynaklanan faktörler olmak üzere üç başlık altında incelenmektedir:
Kişisel Stres Sebepleri
Kişinin kendisi ile ilgili stres kaynakları, onun fizyolojik ve biyolojik özellikleri ile yakından ilişkilidir. Sarı’ya göre, kişisel stres faktörleri, bireyin, biyolojik- bedensel, maddi, kişisel duygusal, yaşam tarzı ve yaşı açısından farklılıklar gösterebilmektedir. Biyolojik ve bedensel faktörler arasında, bireyin yaradılıştan gelen sistem bozuklukları ve hormonal denge düzensizlikleri sayılabilir. Maddi faktörler ise bireyin sıkıntı içinde olması ile birlikte kişinin ailesini geçindirmek, ekonomik sorumlulukları yerine getirmek için daha fazla çalışmasını gerektiren faktörlerdir. Daha fazla maddi kazanç, daha çok bedensel ve fiziksel uğraş vermeyi zorunlu kılar. Bu durumda birey daha çok gerilim altında kalarak stres yaşamaktadır.
Kişisel ve duyuşsal yapı faktörleri, kişilik özelliklerinin strese duyarlı olma durumları ile ilişkilidir. Bazı kişilik özellikleri insanları strese daha duyarlı kılarken bazı kişilik özellikleri ise strese karşı duyarlılığı azaltmaktadır. Kişilik özellikleri A tipi kişilik. B tipi kişilik ve karma tip olmak üzere 3 kişilik altında toplanmaktadır. Davranış özellikleri, genellikle acele konuşmak, hızlı yemek, sırada beklemekten nefret etmek, zamanın elverdiğinden daha yoğun bir programa sahip olmak, zamanı boşa harcamaktan nefret etmek, dinlenme ve dostlara az zaman ayırmak olarak sıralanabilir. B tipi davranış özelliği gösteren bireyler A tipi davranış özelliği gösteren bireylerin tam tersi bir takım davranış sergilemektedir. Bir diğer davranış özelliği gösteren kişiler genellikle, kuralcı değildirler. Sabırlı, rahat ve sosyal çevrelerine önem gösterirler. Örgütlerde bireyler A tipi ve B tipi türü özellikleri bir arada da taşıyabilmektedir. Bu tip bireylere karma tip denmektedir. Ancak burada önemli olan bireyin hangi tipin özelliklerine daha yakın davranışlar sergilediğidir.
Kişinin yaşam tarzı ve yaşı da kişisel stres faktörü olarak ele alınabilmektedir. Doğal yaşamdan uzaklaşan birey bir takım saplantılara yöneldiğinde stres ortamı yaratmış olur. İçki, sigara, uyuşturucu ya da kumar gibi bağımlılık yaratan etkiler bireyin stres yükünü arttıran, direncini kıran olumsuz etkiler bırakan durumlar olarak ele alınmaktadır
Stresin oluşması için bireyin içinde bulunduğu veya yaşamını sürdürdüğü çevrede meydana gelen değişimlerden belirli düzeyde etkilenmesi gerekmektedir. Toplumdaki ekonomik ve sosyal teknolojik değişmeler insanların yaşamları üzerinde oldukça büyük bir etkiye sahiptir. İnsanların üretim alanlarındaki yeni teknolojilere karşı uyum sorunları yaşamaları, yaşanan krizler ve ekonomik istikrarsızlıkların kronik hale gelmesi, mesleki eğitim düzeyinin yetersiz olması, işsizlik problemi gibi önemli bir sorunu da beraberinde getirmiştir. Bu faktörlerin etkisiyle stres yoğunluğu içine giren bir birey işini istediği verimlilikte sürdüremez. Çevresel stres kaynakları, aile sorunları, tek düzelik, ekonomik sorunlar, sosyal ve kültürel değişmeler, işin bulunduğu kentte yaşanan ulaşım sorunlar ve teknolojik gelişmeler ve hava koşulları olarak sıralanabilir. Stres neden olur umarım biraz daha iyi anlayabilmişsinizdir.
Örgütsel Stres Sebepleri
Örgüt içerisinde yaşantısını sürdüren birey örgüttün çeşitli özelliklerinden kaynaklanan bir takım olay ya da davranışlara maruz kalır. Örgüt içi yapısal faktörler, politikalar, örgütsel süreçler ya da çalışma koşulları strese neden olabileceği gibi, bu tür etkenlerin zamanla değişmesi de strese kaynaklık edebilir. Örgütte farklılaşma ve uzmanlaşma derecesi, kuralların ve içeriğin yoğunluğu, örgüt politikasının net ve anlaşılır olmaması ve katılma düzeyinin azlığı iş stresinin kaynaklarını oluşturmaktadır.
Örgüt içinde bireylerin karşılaşabileceği stres faktörleri;
- görev yapısına ilişkin stres faktörleri,
- ücret yetersizliği,
- yükselme olanağı,
- çalışma saatlerinin uzun olması,
- çalışma koşulları,
- gürültü, yetke yapısına ilişkin stres kaynakları,
- karara katılmama,
- yetkilerin yetersizliği,
- değerlendirmedeki adaletsizlikler,
- yöneticilerin teşvik etmemesi,
- zaman baskısı,
- araç gereç yetersizliği,
- çalışmaların karşılığını alamamak,
- iş ortamında huzursuzluk,
- ast-üst arasındaki anlaşmazlık,
- dedikodu,
- rol çatışması,
- rol belirsizliği,
- görüş farklılıkları,
- mobbing ve doyum düşüklüğü olarak sıralanabilir.