Yavuz Sultan Selim'e ait olduğu zannedilen ve yıllardır kullanılan resim, Türk Tarih Kurumu'nun web sitesinde "Yavuz Sultan Selim Han" diye yayınlanarak 'tarihi' bir hataya kaynak oluşturdu. Bir başka büyük hata ise minyatür olmayan asılsız resmin 'Osmanlı Dönemi Minyatürler' başlığı altında yayınlanması.
BEYAZ TARİH / ÖZEL HABER
Türk tarih ve medeniyetini ilmî surette tedkik etmek amacıyla kurulan ve bu alanda ülkemizdeki en yetkili kurumların başında gelen Türk Tarih Kurumu'nun asılsız bir resimi 'Yavuz Sultan Selim' olarak yayınlaması, yıllardır süre gelen bu hataya 'yanlış kaynak' olmaya devam ediyor.
"Milletlere bir tarih kitabında anlatılan yalan, yanlış ve çarpıklığın tesirini, o milletin hâfızasından ancak üç nesil sonra silebilirsiniz." diyen Jules Michelet'i haklı çıkartacak derecede tekrarlanan bu hatayı Türk Tarih Kurumu'nun en kısa sürede düzeltmesini umuyoruz.
(TTK'nın web sitesinde yayınlamış olduğu yanlış Yavuz Sultan Selim resimini http://www.ttk.gov.tr/index.php?Page=Sayfa&No=234 adresinden görebilirsiniz. Ayrıca aşağıdaki resimde de yanlış resimi görmek mümkün)
Sultan Selim'in Tasviri
Osmanlı Devleti'nin dokuzuncu padişahı olan I.Selim, Osmanlı kaynaklarında orta boylu, sert mizaçlı, sakalsız ancak bıyıklı ve yuvarlak yüz hatlarına sahip, Osmanlı hanedanında var olan kemerli burun yapısı, harem düşkünü olmayan, ava meraklı, halkla iç içe bir hükümdar olarak tasvir edilir. Kendisinin resmedildiği minyatürler bu tasviri doğrulamaktadır. Avrupa kaynaklarında da bu tasvire yakın bir Yavuz görülüyor.
Resimdeki Neden Yavuz Sultan Selim Değil?
Resimdeki kişinin başında on iki dilimli tac olması, onun on iki imam inancına sahip şii bir hükümdar olabileceği iddiasını kuvvetlendiriyor. Şah İsmail üzerine müstakil bir eser veren Prof. Dr. Tufan Gündüz ve yine bu dönemleri çalışan Ahmet Şimşirgil bu resimin Yavuz Sultan Selim'e ait olmadığı gibi Şah İsmail'e de ait olmadığını belirtiyor. Gazeteci Murat Bardakçı ile tarihçi Prof. Dr. Erhan Afyoncu da eserlerinde bu yanlışlıktan bahsetmektedir. Afyoncu, ‘Yavuz’un Küpesi’ isimli kitabında Sultan Selim’in küpe takmadığını, o resimin Babür hükümdarı Cihangir’e ait olabileceğini belirtti. Osmanlı klasik dönemi üzerine sayısız eser veren ve Sultan Selim üzerine 416 sayfalık biyografi kitabının yazarı olan tarihçi Prof. Dr. Feridun M. Emecen ise bu resimin kesinlikle Yavuz Sultan Selim olmadığını, Batılı ressamların hayal güçlerini kullanarak yaptıkları tarihi yanlışın devam ettiğini belirtir. Topkapı Sarayı portreler dairesinde bulunan resim yıllarca okullarda Yavuz Sultan Selim iddiasıyla okutularak zihinlere yerleşmesine sebep oldu. Alanında otorite olan tarihçiler kaynaklardan edindiği bilgilerle bu iddiaları çürüttü fakat genel kabulü ne yazık ki yıkamadı. Yavuz Sultan Selim adına yapılan minyatür resimlerinin hiç birisinde padişahın kulağında küpe yoktur ve yazılı kaynaklarda küpe taktığından bahsedilmiyor. Resimin kime ait olduğuna dair belge yoktur ve kaynaklarda çizilen Selim portresine uymamaktadır. Başında tac ve on iki dilimli olması Yavuz Sultan Selim olmasını kuvvetle çürüten bu resimin kime ait olduğu tam bilinmeden Sultan Selim’e isnat edilmesi tarihçilik mesleği ile uğraşanların bunun aksini ispat etmesi halinde bile yanlışlığın tekrarlanması tarihçinin kıymetine ve zahmetine saygısızlık olmaktadır.
Padişah Miyatürleri
Fatih Sultan Mehmed'ten önce hiçbir padişah portresini yaptırmadı. Portresi yapılmayan sultanların dış görünüşleri kaynaklarda anlatıldığı veya tamamen hayal edilerek betimlenmiştir. Fatih'ten sonra tahta çıkan padişahların çoğunluğu kendi portresini yaptırdı fakat Yavuz Sultan Selim bunun dışındadır. Yandaki minyatür, kendisinden sonraki nakkaşların betimlemelere göre ortaya koyduğu bir eserdir. Ehl-i Hiref denilen saray sanatçılarının bağlı olduğu nakkaşhanede çalışan sanatçıların minyatür geleneğinde yaptığı portrelerin padişahların fiziksel özelliklerini oldukça gerçekçi bir biçimde yansıttığı görülür. Genellikle padişah isteği üzerine yapılan portrelerin gerçekçi olmasındaki en önemli etken, nakkaşların padişahı yakından görme olanağına erişmiş olmalarıdır.
Yavuz Sultan Selim'in Minyatürü (Şemailname)
Kaynakça