Bebeğinizin bedensel gelişimini nasıl takip edebilirsiniz? (0-12 ay)
Gaz sancısı olabilir (0-3 ay)
Gaz sancıları bebeğinizi huzursuz eder. Gazını çıkarmak için sırtını sıvazlamanız gerekir. Bu durumda birkaç dakika içerisinde rahatladığını göreceksiniz. Bebeğin bağırsakları gelişmekte olduğu için bu dönemde katı yiyeceklere geçmemelisiniz.
Emerken kendini güvende hisseder (0-3 ay)
Bebeğinizi beslediğinizde ona güven ve rahatlık duygusu verirsiniz. Bu aylarda bebeğiniz emer, yutar, kolayca kilo alır ve mutlu gözükür. Beslenirken annesine döner ve sarılır.
İlk 3 ayda 14-18 saat uyur (0-3 ay)
Bazı anneler bebekleri çok uyuduğu için endişe eder. Ancak ilk 3 ayda bebeklerin 18 saate kadar uyuduklarını unutmayın. Zamanlarının çoğunu uykuda geçirirler. Önce hafif uyurlar. 20 dakika sonra uykuları derinleşir. Bebeklerin derin ve hafif uyku döngüleri 50-60 dakikadır. Eğer acıktıysa bu geçişlerde uyanabilir. Bebeğinizin uyku düzenini öğrenmeye çalışın. Bir yerden bir yere taşımadan önce derin uyuduğundan emin olun. Uyanmadan hafif uyku sürecini atlatması için sırtını okşayın, ninni söyleyin. Bu dönemde her saat başı uyanma ihtimali olduğunu da unutmayın.
Emme ve başı çevirme refleksini gösterir (0-4 ay)
Bu dönemde bebeğin çenesi uyarana doğru döner, ağzını açar ve emmeye başlar. 3-4 aydan sonra kaybolur. Ancak uyurken devam edebilir.
Göz kırpma ve korku refleksi gösterir (0-4 ay)
Işık verildiğinde iki gözünü birden kırpar. Bu sürekli devam eder. Ani, yüksek sese veya yere düşme hissine karşı bebek kollarını ve bacaklarını korkuyla açar. Bu refleks 3 veya 4 aydan sonra yok olur.
Annenin düzenli karşılaması gereken ihtiyaçları vardır (0-6 ay)
Beslenme, uyku, bakım, ilgi gibi ihtiyaçları anne tarafından düzenli ve sevecenlikle karşılandığında kendilerini güvende, mutlu ve rahatlamış hisseder. Açlık, ıslaklık, yorgunluk, yalnızlık, rahatsızlık gibi ihtiyaç ve ve duygularını ağlayarak belirtirler.
Anne sütü yetmezse mama ile beslenebilir (0-6 ay)
Bebeğiniz emebildiği sürece anne sütünü en az 6 ay vermelisiniz. Anne sütü bebeği hastalıklardan korur, bebeğe özel bir süttür ve vitamin doludur. Üstelik hazmı da kolaydır. Bu süre içinde su dahil ilave hiçbir şey vermeye gerek yok. Katı yiyeceklere ihtiyaç olmaz.
Tutma refleksi güçlüdür (0-12 ay)
Ellerini açarlar ve çoğu zaman kaparlar. Baş parmaklarını diğer parmaklarının arasına kıvırırlar. Refleks olarak avucuna dokunulduğunda parmağı tutarlar, kavrarlar. Bu refleks 3 aydan sonra zayıflar ve 1 yaştan sonra kaybolur.
Ayak kıvrılması refleksi gösterir (0-12 ay)
Ayak tabanı topuktan buruna doğru yavaşça dokunulduğunda, burun yukarı kalkar ve içeri döner. 9 ayla 1 yaş arasında yok olur.
Emme sesleri çıkarır (1-2 ay)
Dil yukarı-aşağı, içeri-dışarı hareket eder.
El ve gözü uyumlu bir şekilde kullanır (1-3 ay)
Bu aylarda çıngırağını elleriyle tutar ve sallar. Bu yüzden küçük ellerine uygun şekilde rahatlıkla tutabileceği büyüklükte ve bir elden diğer eline geçirebileceği şekilde tutma özelliği olan çıngıraklar alabilirsiniz.
Yüzüstü uzandığında başını ve göğsünü kaldırabilir (1-4 ay)
Bebeklerin vücutları bir yerde sabit durmasına karşın sürekli hareket halindedir. Örneğin yüzüstü, sırtüstü yatar, kollarını bacaklarını sallar.
Destekle oturabilir (1-4 ay)
Bebekler yatma pozisyonundan oturma pozisyonuna yardımla geçmeye başlarlar. Boynu ve sırtı desteğine ihtiyaç duyuyorsa oturması için girişimde bulunmayın. 3-4 aylıkken başını dik tutabiliyorsa ve vücudu kıvrılmıyorsa oturmaya hazır demektir. Oturma bebeğin bakış açısını genişletecektir. Etrafında olup biteni görme şansı olacak.
Ellerini ağızlarına götürür ve tutar (1-4 ay)
İlk doğduğunda hatta anne karnında bile bebekler sürekli olarak ellerini ağızlarına götürürler. Ancak henüz ellerini ağızlarında tutabilme gücü ve becerisini geliştirmemişlerdir. 3 aylıkken ellerinin vücutlarının bir parçası olduğunu fark ederler. 4 aya kadar eğer isterlerse ellerini ağızlarına götürebilir ve orada tutabilirler. Parmaklarını ağızlarına götürdüklerinde haz almaya da başlarlar. İlerde şiddeti artarsa bu parmak emmeye dönüşebilir
Nesneleri tanımak için hareket eder (1-5 ay)
Bebekler etraflarındaki nesneleri diğer nesnelerden ayırt edebilme becerisini kazanmaya çalışırlar. Deneyler 2. ayda bebeklerin uzanarak, tekmeleyerek etkileşime girerek nesneleri tanımaya çalıştıklarını gösterir. Hareket, bilgi edinmenin ve anlamanın yoludur. Hareket ederek aynı zamanda koordinasyon becerilerini de geliştirirler.
Elleriyle sallanan nesnelere hızlıca vurarak onlara ulaşır (1-5 ay)
İlk veya 2.aylarında sallanan nesnelere veya diğer cazip nesnelere ulaşmaya çalışır. Bunlar ilk teşebbüslerdir. İlk aylarda çoğu bebek doğru şekilde veya kontrollü şekilde nesnelere ulaşamayabilir. Sıklıkla teşebbüsleri başarısızlıkla sonuçlanır. Hareketlerinin bilinçli ve kontrollü olması için ellerini serbest hareket ettirebilmesine olanak tanımalısınız. Elleriyle tutabilecekleri küçük nesneleri doğrudan önüne değil, yandan verin.
Süt veya mama için ağzını açar (3-5 ay)
Memeyi ya da biberonu tanır, dokunur.
Günde 14 saat uyur (3-6 ay)
Uyku ve uyanıklık düzenine alışırlar. Derin uyku süresi artar. Uyku düzeninde olgunluk dönemine girerler. Bebekler ihtiyaçlarını sözel olarak belirtmedikleri için uyanarak kendi ihtiyaçlarının karşılanmasını isterler. Bebekler birçok sebepten dolayı gece iki üç kez uyanırlar.
İsteyerek nesne veya eşyalara ulaşabilir ( 3-6 ay)
İlk aylarda bebekler nesnelere ulaşabilir, fakat bunlar ilk teşebbüslerdir ve genelde görünürdeki nesnelere dokunuşları uyumlu değildir. 3 aylıkken artık nesnelere istemli ulaşmaya başlar. Bu dönemde bebekler henüz bazı nesneleri ağızlarına götürmemeleri gerektiğini bilmediklerinden evde çocuğa zarar verebilecek bazı nesne ve eşyaları kaldırmak gerekir.
Yuvarlanmaya başlar (4-6 ay)
Sırttan karına veya karından sırta doğru yuvarlanabilir.
Parmaklarını veya başparmağını emerek kendini rahatlatır ( 4-7 ay)
Bu daha önceki aylara kıyasla daha bilinçli bir harekettir
İlk diş çıkar ( 4-7 ay)
Nadir de olsa bazen doğumda da dişler çıkabilir. Diş çıkarmada yaşanabilecek sıkıntılar bebekten bebeğe değişir. Bazı bebekler sorun yaşayabilir, bazıları ise çok rahat atlatır.
Ellerinin yardımıyla kısa süre desteksiz oturabilir (4-7 ay)
Dirseklerinin ve kollarının üzerinde kendini yukarı kaldırabilir ve emekleme pozisyonu alır. Ayaklarını tutabilir.
Bir elden diğerine nesneleri geçirebilir (4-8 ay)
Eline aldığı nesneleri, oyuncaklarını artık bir elinden diğerine geçirmeye başlar.
Hareket eden nesnelere ulaşır ve tutar (5-8 ay)
5 aylıkken çoğu bebek nesnelere ulaşma ve tutma girişimlerinde beceri kazanır. Deneyler, 5 aylık bebeklerin karanlıkta hareket eden parlak nesnelere ulaşabildiğini gösterir. Bebeklerin gün geçtikçe artan merak ve yetenekleri yeni şeyler denemelerine yol açar. Bu nedenle beklenmedik hareketler sonucu oluşan düşmeleri vurmaları, morarmaları en aza indirmek için ortam onlara göre düzenlenmeli. Tehlikeli olabilecek düşmeleri engellemek için yalnız başına yatakta, koltukta veya alt değiştirme masasında bırakılmamalı.
Desteksiz, kendi başına kolayca oturabilir (5-10 ay)
Daha önce arabada ya da bebek sandalyesinde oturma gibi kendi başına oturmayı kolaylaştırıcı egzersizler yaptırırsanız bu dönemde kendi başlarına oturabilir. Aksi halde sadece yatar pozisyonda kalmışsa daha geç oturur. Bu dönemde erken yürümeyi engelleyen şeylerden biri de aşırı kilodur. Bebeklerin her geçen gün artan merak ve yetenekleri yeni şeyler denemelerine yol açar. Bu nedenle beklenmedik hareketler sonucu oluşan düşme, vurma, çürükleri en aza indirmek için bulunduğu ortamı düzenlemelisiniz. Kendi başına oturabilse de yalnız başına yatakta koltukta veya alt değiştirme masasında bırakılmamalı. Her an düşme tehlikesiyle karşı karşıya kalabilir.
Çenesini aşağı yukarı hareket ettirebilir (6-9 ay)
Gerçek emmeyi yapabilir, çene sabittir. Üst dudakla kaşığı sıkıca tutabilir. Isırdıktan sonra diliyle yiyeceği ağzında tutabilir.
Parmaklarıyla kendini beslemeye başlar (6-9 ay)
Yiyeceklerini kendi yemeğe çalışır ve yemeklerini keşfetmek ister. Kendini beslemek kendine güveni arttırır. Boğazına takılmaması için ağızda erimeyen yiyecekleri yanınızda oturmayacaksanız vermeyin. İlk dişler bu dönem çıksa bile dişleri yetersiz olacağından çiğneyemeyecekir. Çiğneyebileceği yiyecekleri daha sonraki aylarda verin.
Sebze ve meyveyi, püre veya yarı katı şekilde yiyebilir (6-9 ay)
Bu dönemde anne sütünün yanı sıra ek gıdalara geçebilirsiniz. Bebeğe kaptan içmeyi erkenden öğretmenin avantajları var. Meme veya biberondan başka şeylerin de olduğunu görür. Sıvıların verilebileceği bir başka seçenek olduğunu da böylece bilir. Bu beceriyi edinmesi zaman alır.
Beslenirken kaşık kullanmaya başlar (7-12 ay)
Kaşığı vermenin zamanı geldi. Ancak kaşığı sallayacak, ters döndürecektir. İlk başlarda yemek zamanı uzun ve düzensiz geçebilir. Ancak daha sonra tecrübe kazanacaktır. Beslenme zamanını savaş alanına çevirmeyin.
Ailenin uyku düzenine uyar (6-12 ay)
Rahat bir uyku düzeni olduğunda kendini güvende hisseder. Uykuya dalabilmek için parmağını emerek veya yumuşak bir oyuncağa ya da battaniyeye sarılarak kendini rahatlatmaya başlar. Bu tip rahatlatıcı eşyalar uyandığında tekrar kendi kendine uyumasını kolaylaştırır. Aynı zamanda da bağımlılık yaratabilir, dikkatli olmak gerekir.
Göbeğinin üzerinde öne doğru emekler ( 8-11 ay)
Bebekler sürekli hareket halindedirler. Daha önceki aylarda karın üstü uzandıklarında etrafı keşfetmek için boyunlarını yükseğe kaldırırlar ve arka üstü uzandıklarında ise ayaklarını tutarlar. Bütün bu hareketler kaslarını güçlendirir ve onları emeklemeye hazırlar. Emekleme 7 ile 10 aya arasında gelişir. Emeklemeyi öğrendiklerinde bazı bebekler ellerinin ve dizlerinin üzerinde sallanır. Bazıları kendilerini ileri yerine geriye çeker çünkü kol kasları bacak kaslarından daha fazla gelişmiştir. Bazı çocuklar hiç emeklemez. Popo üzerinde giderler veya karın üzerinde kayarlar. Çevreyi keşfetmek için ister emeklesinler ister kaysınlar bebekler beceri kazanırlar ve yürümeye vücutlarını hazırlarlar. Emeklemeden önce iyi şekilde oturabilmeleri gerekir. Genelde iyi emekleyenler geç, hiç emeklemeyenler ise erken yürür.
Eşyalara tutunarak yürür (8-11 ay)
Emekleme etraflarındaki dünyayı tanıma fırsatı vermesine rağmen başkalarının yürümesini de gözlemler ve aynısını yapmayı dener. Bu önemli beceriye hazırlanırken kendini ayakta durur pozisyonuna getirir. Ayakta dururken kendilerini güvende hissettiğinde eşyalara tutunarak bazı adımlar atmaya başlar. Yürümeyi öğrenmek düşüşleri de içerdiğinden ortamı tehlikelerden arındırmak gerekir. Örneğin keskin masa kenarları, ateş olan yerler gibi. İşaret parmağı ile de nesneleri itebilir.
İstemli olarak nesnelerin hareket etmesini sağlar (8-11 ay)
Parmaklarını açma ve kapama becerisini elde ettikçe küçük nesneleri düşürmekten ve fırlatmaktan hoşlanır. Oyuncakları oyun parkından dışarı veya sandalyelerinden aşağı fırlatır.
Nesneleri kutu içine koyar veya çıkarır (8-11 ay)
Gelişen el ve parmak becerisini nesneleri kutulara yerleştirerek veya kutularından çıkararak gösterir.
Kıskaç şeklinde iki parmağı ile tutar (8-12 ay)
8 aylıkken kıskaç şekilde tutmayı gerçekleştirmek için el ve parmak becerileri henüz gelişmemiştir, nesneleri yan yatırarak kendine çeker. 12 aya geldiklerinde farklı boylardaki nesneleri baş parmak ve işaret parmağıyla tutma becerisini elde eder. Kıskaç hareketini oyuncaktan meyveye kadar tüm küçük nesnelerde dener.
Kapıları açar ve kapar (8-12 ay)
Çocuklar bu yaşta açma ve kapamadan hoşlanır. İki küpü birbirine vurabilir.
Yemeklerde seçici olabilir ve kendi başına yemek isteyebilir (9-12 ay)
Her şeyi kendi yapmak ister. Bu anneden bağımsızlaşma yolunda attığı adımlardır. Bu dönemde kutuların kapaklarını açabilir.
Katı yiyecekleri yemeye başlar (10-12 ay)
Kraker veya kurabiyeyi ısırıp, çiğner. Bu aylarda ezilmiş yiyecekleri yiyebilirler. Kendilerini ekmek parçası, kraker gibi şeylerle beslemelerinin yanı sıra, bu tür yiyecekleri ellerinde tutmaları ve ağızlarına götürmeleri de beklenir. Bu yetişkinlerden bazı görevleri alma ve bağımsızlaşma isteklerini gösterir. Bu dönemde ağızdan akan salyasını kontrol edebilir.
Kendi başına kolayca ayağa kalkabilir (10-12 ay)
Teşvik etmek için sevdiği bir oyuncağı ayağa kalkacağı yere koyabilirsiniz. Almak için ayağa kalkmak durumunda kalabilir. Kucağınızda kaldırabilirsiniz. Böylece hem kendine güveni gelir hem de bacak kasları güçlenir. Ortalama 9. ayda bu beceriyi gerçekleştirir.
Kendi başına yürümeye başlar (10-13 ay)
Ne zaman başlayacağı genetik özelliklerine, emeklemeyi nasıl öğrendiğine ve ağırlığına bağlı olarak değişir. Beslenme yetersizliği de yürümeyi geciktirir. Bacak kaslarının gelişimi daha önceki aylarda desteklenmemişse yürümesi gecikebilir. Bu dönemde giyinip soyunurken yardımcı olmak amacıyla kollarını ve bacaklarını uzatır. Bu giyinmede aktif bir işbirliği gösterir. Ne olacağını bilir ve katılmak ister.
Baş ve işaret parmağını kullanır (10-20 ay)
1. yaşın sonuna nesneleri keşfederken baş parmağını ve işaret parmağını kullanmada daha beceriklidir. Küçük nesneleri tutmak, döndürmek, ters çevirmek için kullanılan kıskaç şeklindeki tutma becerisi; tuşlarla, düğmelerle ve top ve böcek gibi hareket eden nesnelerle daha kolay baş etmelerini sağlar.
Parmaklarını kullanarak fakat dökerek yemek yer (12-15 ay)
Dökmeden düzgün şekilde yemek yiyemez. Ancak nasıl yenmesi gerektiğinin farkındadır. Bir miktar yiyeceği kaşığına alır, sonra ağzına götürür kaşık veya elle kendini besler.
* Anne Çocuk Eğitim Vakfı (AÇEV) kaynakları kullanılarak hazırlanmıştır.
Fotoğraf: flappyimages.com
19-02-2015