1 Ocak 1948
—Keçiborlu:
Keçiborlu'da bugün ilce kurulmuştur. Bu münasebetle yapılan törene iştirâk-etmek üzere İsparta'dan Vali Asım Türeli, Garnizon Komutanı, Cumhuriyet Savcısı, her iki parti başkanları ile kalabalık bir grup Keçiborlu'ya, gelmişler ve bucak dışından karşılanmışlardır.
Misafirlerin ve kalabalık bir halk kitlesinin de iştirakiyle hükümet konağı ö-nünde yapılan törende ilce namına söz alan hatipler Cumhuriyet idaresinin yurda yaptığı iyilikleri belirtmişler ve şükranlarını tekrarlamışlardır.
Bunu müteakip vali, bu teşkilâtın yurda hayırlı, bir adalet yuvası olmasını temenni ederek kurdelâyı kesmiştir.
Hükümet binasından halkla birlikte ayrılan misafirler, halkevine gelmişler ve burada, belediye tarafından hazırlanan büfede ağırlanmalardır. Halkevi salonunda millî oyunlar oynanmıştır.
Baştanbaşa bayraklarla donanmış olan İlçede halk, bu mesut günü bir bayram neşesiyle kutlamıştır.
Afşin:
Kar fırtınası yüzünden Marabuz, Oğlak kaya ve Ali kaya köylerinde dokuz erkek, iki kadın, dört hayvan ölmüş, üç kişinin de bacakları donmuştur.
— Ceyhan:
Yurtta komünizme karşı uyanan büyük nefret hislerininbir tezahürüolarak şimdiye kadar görülmedikheyecanlarlaCeyhangençliği saat14 te bir miting yapmıştır.
Asrı sinemanın salonunu ve önündeki caddeyi dolduran çok kalabalık bir topluluğun İştirakiyle törene başlanmış ve İstiklâl Marşı söylenmiştir. Birçok gençler söz alarak komünizmi ve komünistleri terin eden ve çok coşkun tezahürata sebep olan söylevler vermişler, sonra şehrin büyük caddelerini gezerek tezahürata devam etmişlerdir. Caddeler boyunca biriken halk, gençlerişiddetle alkışlamışlardır.
—- Erzincan:
Bugün Cumhurbaşkanı ismet in önü için şehrimizin şeref meydanına dikilen anıt açılış töreni yapılmıştır.12 Ocak 1948
— Ankara:
Büyük Millet Meclisi bugün saat 15 te Kâzım Karabekir'in başkanlığı altında toplanmıştır.
Oturum açılınca, İstanbul'da Kabateş.'ta yaptırılan Tekel Genel Müdürlüğü binası inşaatı işleri dolayisiyle Tekel Eski Genel Müdürü Hürrem Seren ile arkadaşları hakkında soruşturma açılrvasına dair Danıştay ikinci (Dairesince verilen karar aleyhine ilgililerin itirazı üzerine Danıştay Genel Kurulunca yapılan incelemede, isnat edilen suçlarda eski Bakan Suat Hayri Ürgüplü'nün de ilgisi bulunduğu fezlekede ileri sürüldüğünden bahisle görevi dışında verilmiş olan İkinci Daire kararının bozulmasına ve dosyanın merciine tevdii kararı üzerine Başbakanlıktan, Büyük Millet Meclisi Başkanlığına yazılan tezkere o-kunmuş ve bu hususu incelemek üzere beş kişiük 'bir komisyonun seçilmesi teklif edümiş ve bu konuda usul etrafında geçen görüşmelerden sonra beş kişilik komisyon İçin seçim yapılmıştır.
Bundan sonra Çanakkale Milletvekili Nureddîn Ünen'in devlet işlerinin teftişi ve kontroluna dair Başbakanlıktan sözlü sorusuna Başbakan Yardımcısı ve Devlet Bakanı Faik Ahmet Barutçu açıklamada bulunmuş ve müteakiben söz alan soru sahibi Nureddin Ünen, kanunların komisyonlar ve Millet Meclisi süzgecinden geçtiği halde, tatbiklerinin esaslı bir kontrola tâbi tutulmadığa kanun hâkimiyetinin vatandaş hak ve hürriyetinin teftiş ve murakabe ile idame edilebileceğini söyliyerek murakabenin Büyük Millet Meclisine bağlı olarak illerde tam yetkili 63 müfettişle yapılması uygun olacağı mütalâasında bulunmuştur.
Bingöl Milletvekili Feridun Fikri Dü-şünsel'İrt at yarışları hakkındaki müşterek bahislere dair sözlü sorusuna karşılık olarak İçişleriBakanıMünir Hüsrev Göle, İstanbul bağımsız Milletvekili Cihad Baban'm devlet tarafından, satın alınan Şirketi Hayriyenin emeklileri hakkındaki sözlü sorusunda da U-laştırma Bakanı Şükrü Koçak, Avruparim muhtelif memleketlerinde kamplarda bulunan Türk soyundan mustarip insanların, durumunu tetkik etmek ve icaibedenleri memlekete getirmek mak-sadiyle mahallerinde tetkikat yapıp dönen heyetin bu tetkikatı neticeleri ve bunlar hakkında ne düşünüldüğüne dair milletvekillerinden Sait Köksel (İsparta) , Şerif Korkut (Burdur), Cemal öncel '(Denizli), Eşref Dizdar '(Giresun), Cihad Baban (İstanbul) tarafından müştereken verilen sözlü soru Ö-nergesine karşı Dışişleri Bakanı 'karşılık vermiştir, önergeyi verenlerden İsparta Milletvekili Sait Koksal kürsüye gelerek, memleketimize gelmek istiyen bu mültecilerin acıklı durumlarından bahsile tahsisat meselesinin derhal halledilmesi ve bunların bir an evvel mustarip hallerine son verilmesi temennisinde bulunmuştur.
Bundan sonra gündemin diğer maddelerine geçilerek Afyon Milletvekillerinden'.Ahmet Veziroğlu ile Sadık Aîde-ğan, Amasya Milletvekili Ahmet Eymir, Bursa Milletvekili Abdurrahman Konuk, Çanakkale Milletvekili Niyazi Çıtak, Edirne Milletvekili Fethi Erinçağ;, Eskişehir Milletvekili Emin Sazak, İstanbul Milletvekili Fuat Köprülü, İsparta Milletvekili Kemal Turan, İzmir Milletvekili Hasan ÂH Yücel, Konya Milletvekili Dr. Muhsin Faik, Urfa Milletvekili1 Suut Kemal Yetkin haklarında milletvekilliği dokunulmazlığının kaldırılmasına dair Başbakanlık tezkereleriyle bunun hakkında yapılmak istenilen kovuşturma ve yargılamaların dönem sonuna bırakılmasına dair Anayasa ve Adalet Komisyonları raporları okunmuş ve bu raporlar kabul edilmiştir.
Amerika Birleşik Devletlerince Türkiye'ye yapılacak yardımdan münhasıran millî savunma ihtiyaçları için sağlanacak maddelerin, vergi muaflıkları hakkında kanun tasarısı müzakerelerek kabul edilmiştir. Bu vesile ile İngiliz Dışişleri Bakanı Mister Ernest Bevin'den aldığım telgrafın metnini sizlere bildirmekle büyük bir sevinç duyuyorum. Mesajın, metni şudur:
Türkiye'de İngiliz Arkeoloji Enstitüsünün kurulmasına müsaade eden Türk Hükümetinin kararını büyük memnuniyetle karşılarım. Belli maksatlarla teessüs eden bu müessesenin, arkeoloji ve benzeri konular üzerindeki etüdleri teşvik edeceğini ümit ederken, iki temennide bulunurum: biri, "bu enstitünün arama ve tetkik işlerinde Türk ve İngiliz makamları arasında sıkı işbirliği için sayısız fırsatlar doğurması, diğeri de, Türk ve İngiliz milletleri arasında uzun zamandır mevcut dostluğu daha da sıkıştırmağa âmil olmasıdır.
Dışişleri Bakanı Necmettin Sadak İngiliz Büyükelçisinin nutkuna karşılık olarak demiştir ki:
Arkeoloji Enstitüsünün açılışı münasebetiyle Majeste Büyük Britanya Kiralının mümtaz Dışişleri Bakanı tarafından gönderilen dostane mesajını büyük birsevinçledinledik.
Bu enstitünün mesaisi iki memleket arasında ilmî işbirliğinin gelişmesine büyük ölçüde yardım edeceğine ben de kaniim. Şuna eminim ki İngiltere ile Türkiye arasında kültür münasebetlerinin g-elişmesi, iki millet arasındaki dostluk münasebetlerini sıkişîaştirmak-ta başkaca âmil olacaktır. O dostluk münasebetleri ki yalnız hükümetlerin bir siyaseti eseri değil, fakat Türk Milletnin ananevi duygularının derin bir ifadesidir.
Bu enstitünün mesaisinde muvaffak olması için samimî temennilerde bulunurum.
Enstitü Müdürü ve Komite Başkanı Profesör Garstang da şu hitabede bulunmuştur:
Ekselanslar,bayanlar,baylar.
Bundan 45 yıl önce memleketinizde, araştırmalarda bulunmak maksadiy' e yapmış olduğum ilk seyahatlerden beri beslemekte olduğum tasavvurun nihayet tahakkuk ettiğiniheyecanla .görüyorum. Bu tasavvurum, Türk ve İngiliz arkeologları için bir merkezin kurulması, müşterek ilmimizin ilerlemesi için meselelerinin 'birlikte tetkik edilmesi, meselelerin birlikte tetkik edilmesi, yapılması idi. İşte bugün bunun başlangıcıdır.
Genç Türk meslektaşlarım sizlere, «bugün ve her zaman için buraya hoş geldiniz» derim.
Arkeolojinin tarihin temeli, tarihin de iyi bir hükümetin temeli olduğunu unutmayalım. Bu kadar az zamanda kaydettiğiniz terakkiler bütün dünyanın hayranlığını celbetmiştir ve bu terakki, benden daiha iyi bilirsiniz ki, tarih ve arkeoloji ile alâkalı olan her şeyle o kadar çok ilgilenen büyük Atatürk'ünüz say&sinde olmuştur.
Bay Bakan, lütufkârlığınız bize büyük bir destek ve cesaret temin etmiştir. Size minnettarlığımı ifade etmeme müsaadenizi ric?,ederim.
Daha sonra Millî Eğitim Bakanı Reşat Şemsettin Sİrer de aşağıdaki nutku söylemiştir:
Ekselans Büyükelçi, sayın davetliler, Arkeoloji alanında İngiliz ve Türk ve uzmanlarının birlikte çalışmalarını sağlıyacak olan İngiliz Arkeoloji Enstitüsünün kuruluşunu ilân etmek üzere buraya toplanmış bulunuyoruz.
Münasebetlerinin sıkılaşmakta ve dostluklarının artmakta olduğunu gördü-.", (.;-muz İngiliz ve Türk Milletlerinin politika alanında olduğu gibi kültür al ima -da da işbirliği yapmalarım sağlamak ve bunun için. tedbirlere tevessül etmek memleketlerimize olduğu kadar insanlığa ve medeniyete de yapılmış iyi hizmetlerden sayılır. İngiliz Arkeoloji Enstitünün kurulmasını bu alanda gelişecek çalışmaların bir habercisi ve başlangıcı sayıyoruz.
Bu enstitünün kurulmasını ömrünün gayelerinden biri haline getirmiş olan Profesör Garstang"m bu emelini gerçekleştirmekle büyük bir bahtiyarlık duyduğumu tahmin etmek güç değildir. 45 yıldan beri memleketimizin aşinası ve dostu olan profesör, İngiliz ArkeolojiEnstitüsünü kurmayolundaki emelini gerçekleştirmekle güzel bir ideale gönül vermiş genç insanlara niyet ve azmin nasıl mükâfatlandığının da şahsında bir misalini vermiş oluyor, ingiliz Arkeoloji Enstitüsünün milletlerimiz arasındaki kültür münasebetlerinin artması ve dostluğun kuvvetlenmesi yolunda yeni bir bağ teşkil etmesini ve başarılı olmasını dilerim.
16 Ocak 1948
— Ankara:
Memleketin muhtelif yerlerinde vazife almış hükümet ve .belediye tabiplerimizin bilgilerini artırmak, tıp ilminin yeni buluş ve ilerlemelerini kendilerine Öğretmek amaciyle, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı tarafından Ankara îjyen Okulunda açılarak geçen yıldan beri öğretimine arasız devam etmekte olan tekâmül kursunun, yedinci dönemi de bu defa başarı ile sona ermiştir. An-karadaki çeşitli sağlık tesislerinde ve ijyen okulunda üç aylık kurs dönemi esnasında, nazari, ve ameli birtakım dersler gören aydın ve istidatlı hekimlerimiz, kendi alanlarındaki meslekî bilgilerini yeni malûmat ve görüşlerle artırmış ve cih-azlandırmış olarak, görevleri başınadöneceklerdir.
Son dersin bitimi münasebetiyle, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı Doktor Behçet Uz, kurstan ayrılan hükümet ve belediye tabipleri ile genel sağlığı ilgilendiren meselelerimiz üzerinde bir konuşma yapmıştır. Sakan bu konuşmasında: tekâmül kurslarının takip edegeldikleri öğretim metotları ile çalışma arkadaşlarının bilgi alanında elde ettikleri kazanç ve faydalara işaret etmiş, bu değerli ve verimli çalışmaların geniş ve müsbet toplamı içinde, Sağlık Bakanlığının ve teşkilâtının gerçekleştirmek zorunda olduğu önemli sağlık dâva ve ihtiyaçları ve en kısa yollardan varılmak istenen hedef ve gayeleri açıklamıştır.
Sağlık Bakanının sözlerini ilgi ve istifade ile dinliyen doktorlar, kursta gördükleri derslerden ve edindikleri yeni bilgilerden faydalandıklarını, uğradıkları toazı zorlukların giderilmesinde gösterilenteşebbüs ve yardımlardan duy-
gulandıklarını söyliyerek, Bakana teşekkür etmişlerdir.
Kursu başarı ile bitiren çalışma arkadaşlarına iSağlık Bakanı tarafından, mesai ve gayretlerinin bir hâtırası olmak üzere kitaplar hediye edilmiştir. Yeniden 20 hükümet ve belediye doktoru ile 6 sağlık müdürünün katılacağı sekizinci dönem tekâmül kursu, 2 Şubatta derslerine ibaşlıyacaktir.
17 Ocak 1948
—Kayseri:
Bugün saat 15 te Kayseri gençliği ta-. rafından komünizm aleyhinde büyük bir miting yapılmıştır. Miting, Cumhuriyet Meydanında binlerce halkın iştirakiyle olmuştur. Mitinge İstiklâl Marşı ile başlanmış, muhtelif hatipler söz söylemiş ve komünizm tel'in edilmiştir. Anıda çelenk konulmuş, miting sükûn ve vekar içinde tam bir intizam dahilinde iki saat sürmüştür. Hiç bir hadîse olmamıştır.
19 Ocak 1948
—Eskişehir:
Şehrimizin en büyük ihtiyaçlarından olan hükümet konağının inşaatı tamamlanmış ve bu sabah saat 10,30 da binlerce halkın tezahüratı arasında açılış töreni yapılmıştır.
Törene, refakatlerinde alâkalı 'memurlar .da bulunan Bayamdırlık 'Bakanı Kasım Oülek'te iştirak etmiş ve kordelayı bizzat kendileri kesmiştir.
Kasım Gülek bu münasebetle Anadolu Ajansına aşağıdaki demeci vermiştir; Eskişehir'de yapılan hükümet konağının açılışında bulunmak ve Porsuk barajını görmek üzere geldim. Eskişehir gibi süratle inkişaf eden 'bir ziraat ve sanayi merkezimizi bu vesile ile tekrar görmek benim için bahtiyarlıktır.
Size gütmekte olduğumuz hükümet konaklan politikasından bahsetmek isterim. Hükümet konakları halkın devletle temas noktasıdır. Halk 'hizmetlerinin görüldüğü yerdir. îlk fırsatta yurdun her tarafında devletin muhtelif dairelerini "bir arada toplayan konaklar yapmak
yolundayız. Pek yakında bunu başaracağız. 'Hükümet 'konaklarında olduğu gibi bütün devlet yapılarında da tasarrufa riayet edilecektir. Maksada ve iklim şartlarına uygun güzel binalar yapacağız. Baraj İnşaatı çok ilerlemiş vaziyettedir. Bu yaz tamamlı-yabileeeğimizi umuyorum. Bu havali için servet ve refah kaynağı olaaı baraj umumi su politikamızın da yeni bir eseri olacaktır.
Bakan bundan sonra sulama cetvelleri ve projelerinin hazır olduğu ve Çağlayık Barajının etüdlerinin tamamlandığını, bunun haricî kredilerle yapılması muhtemel bulunduğunu söylemiş ve vilâyetteki' bayındırlık işlerini tetkike başlamıştır.
— Ankara:
Sıtma savaş başkanları sağlık müfettişleri ve bakanlık ileri gelenlerinin iştirakiyle toplanan 'Sıtma Komisyonunu Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı Dr. Behçet TJz etraflı bir konuşma yaparak açmış ve çalışmalara başlanmıştır.
20 Ocak 1948
— Ankara:
Bir sıra konferanslar 'vermek üzere Ankara'ya uğramış bulunan Toulouse Hukuk Fakültesi Profesörlerinden ve Fransız Cumhuriyet İstişare Meclisi üyelerinden M. Andre Hauriou, bu sabah yaptığı bir (basın toplantısında kendisine sorulan müteaddit sualleri cevaplandırmış ve azcümle demiştir ki:
Burada gördüğüm hüsnü kabulden çok mütehassis oldum. Gerek İstanbul'da ve gerekse Ankara'da Türk öğrencilerin kendilerine izah ettiğim meseleler karşısında .gösterdikleri alâka üzerimde büyük bir tesir bıraktı. Bu öğrenciler bana, Fransız öğrencilerini hatırlattı. Gerçekten bizler birbirimize pek yakınız. Zira hepimiz Akdenizliyiz. Hftç şüphesiz Ankara büyük bir düşüncenin fevkalâde bir neticesi ve güzel bir başarısıdır.
Bundan sonra sözü siyaset sahasına nakleden Profesör Hauriou, Dünya'nın en öüyük ikidevletindenbirinin komşusu
olan Türkiye'nin durumunun nezaketine işaret etmiş ve demiştir ki:
Halen miletlerarası siyaset bu iki üstün devlet arasındaki zıddiyetin ağırlığı altındadır. 'Bununla beraber şu kanaatteyim ki, dünya siyasi birliğe doğru gitmektedir. Bu birliği harbe başvurmadan tahakkuk ettirebilmek için bu iki üstün devlet arasında bir köprü kurmak lâzımdır.. ıBuna «üçüncü kuvvet» adını verebiliriz. Bu üçüncü kuvvet, Fransa ve İngiltere ile bu iki üstün devletin ve hükmü altında bulunmayan diğer memleketlerden teşekkül edebilir.
Marshall plânından bahseden Fransız siyaset ve ilim adamı bu plânı çok ehemmiyetli ve çok alâka çekici <bir teşebbüs olarak vasıflandırmış ve ancak bunun (her memleketin ayrı, ayrı göstereceği gayretlerin neticesine bağlı bulunduğunu ve bu gayretlerin muvaffakiyetle sonuçlanabilin es i için çok değerli bir yardım teşkil ettiğini belirtmiştir.
21 Ocak 1948
— Ankara:
Büyük Millet Meclisi bugün saat 15 de Kâzım Karabekir'in (başkanlığında toplanmıştır.
Oturum açılınca tkürsüye gelen Millî Eğitim Bakanı Reşat Şemsettin 'Sirer, ge-len evraktaki^ kanun tasarıları arasında ilk okul Öğretmenlerini yakından ilgilendiren bir kanun tasarısı bulunduğuna işaretle demiştir ki:
Bu kanun tasarısı özel idarelerden aylık alan ilk okul öğretmenlerinin kadrolarının devlet bütçesine alınması hak-. kındadır. (Çok güzel sesleri, alkışlar) Yalnız malûmunuz olduğu üzere zaman kaydı altındayız, biliyorum Yüksek Kamutay geçici komisyonlardan pek haz etmez amma bütün arzularımıza rağmen bugün bu tasarı için bunu istemek zarureti hasıl olmuştur. Bu itibarla alâkalı encümenler olan içişleri, Maliye, Bütçe, Millî Eğitim Komisyonlarından münasip sayıda üye seçerek gegiıci bir komisyon teşkiline yüksek müsaadenizi rica ediyorum. Milli İEğitimBakanınınteklifi veçhile özel idarelerden maaş alan ilk okul öğretmenleri kadrolarım tetkik için İçişleri, Millî Eğitim, Maliye ve Bütçe Komisyonlarından beşer üye olmak üzere bir geçici komisyon kurulması kabul edilmiştir.
Müteaki'ben gündemin müzakeresine geçilerek, bazı milletvekillerine izin verilmesi hakkındaki Büyük Millet Meclisi Başkanlığının tezkeresi okunarak kabul edilmiştir.
Bundan sonra birbiri ardınca dört birleşimden fazla komisyonda hazır bulunmayan beş üyenin yerine yenilerinin seçilmesine dair Dilekçe Komisyonunun tezkeresi okunmuş bu konu ile ilgili olarak Başkan Kâzım Karabekir şu teklifte bulunmuştur:
Dilekçe Komisyonunun işi takatinin üstünde bir hale gelmiştir. Ortalama günde 10 dilekçe gelmektedir. Elde ise pek çok iş vardır. Bunun için iç tüzüğümüzün 25 inci maddesine uygun olarak şu ricalarda bulunuyorum: Birincisi. Dilekçe Komisyonu Başkanının tezkeresi', veçhile İç tüzüğümüzün 45 inci maddesine de uygun olan beş üyeyi değiştirmek ve yeniden 10 üye seçerek komisyonu kuvvetlendirmek. İkincisi de, geçici bir komisyon daha ku-radak toplanan işleri bir an önce sonuç-lamak.
Bu suretle, 1 Kasım'dan beri gelmiş ve gelecek olan kâğıtlarla esas dilekçe Komisyonu, eski; işlerle de geçici Komisyon uğraşacaktır.
Geçici Komisyona, Dilekçe.. Meclis Hesaplarım inceleme, Meclis kitaplığı ve Bütçe Komisyonları hariç olmak üzere geri kalan 16 Komisyondan ikişer üye verilecektir.
Başkanın bu teklifleri kabul edilerek .seçici komisyona on üye seçimi yapılmıştır.
Bingöl Milletvekili Feridun. Fikri düşün-sel'in yargıç adaylarına ve rauhtalif illerde ne kadar Yargıç ve Savcılık yerlerinin açık bulunduğuna dair .sözlü sorusuna Adalet Bakanının verdiği cevaptan sonra kürsüye gelen soru sahibi açıklamanın idarî bakımdan yapılmış olduğunu, ıbu konunun daha esaslı tetkiklerle ele alınması icap ettiği, kendilerini adalet mesleğine vakfetmek isteyenierin uzunmüddetbekletilmelerinindoğru
olmadığımütelaasında bulunarak sözlerini şöyle bitirmiştir.
;Bu, memleket gençliğinin hayatında bir yaradırarkadaşlar,30 yaşma kadar bekledikten sonra insanda ne enerji kalır? Onun iiçin bendenizee işi yalnız Adalet Bakanının ele alması da kâfi değildir!..Millî Savunma Bakanının da askerlik muamelesini'biran evvel İkmal ettirmesi, bekletmemesi ve bu gençliğin derdinebîr çare bulunmasılâzımdır. Kaybedilmekte olangençlik ömrünün israf edilmemesi davasıdır. Gündemde görüşülecek başka îbir madde olmadığı için önümüzdeki Cuma günü toplanmak üzere oturuma son verilmiştir
23 Ocak 1948
— Ankara:
Cumhur Başkanı îsmet İnönü bugün Gaziantep Belediye Başkanı Bay Nail Bilen, Ticaret Odası Başkanı Mahmut Ersoy, Güney Postası Gazetesi sahibi Bay Ali İlkin, Demokrat Partiden Bay Kâini! Uçak ve Kooperatif idare Heyeti Başkanı Mehmet Ali özkirişçi ve Yüksek Mühendis Akif Bozoğlu'ndan mürekkep Gaziantep heyetini kabul buyurmuşlardır.
Bu kabulde Gaziantep milletvekilleri de hazii1bulunmuşlardır.
- Ankara:
Sıtma savaşı bölge başkanlarının iştirakiyle, beş günden beri Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığında, devam eden Sıtma Komisyonu çalışmaları dün sona ermiştir.
Bu toplantıda, 1947 .yılının çalışmaları ve alınan müsbet neticeleri incelenmiş ve 1945 yılı çalışma programının ana hatları görüşülerek tesbit edilmiştir. Program gereğince, 'bu sene içinde bütün dünyada olduğu gibi yurdumuzda da D. D. T. tatbikatı daha geniş Ölçüde uygulanacak ve bu çalışmalara mahallî idare ve belediye makamları da katılacaklardır.
Öte taraftan, sıtma savaş kurulu başkanlarının genel halk sağlığının korunması için, koruyucu hekimimin usulleriyle ele daha yakından ilgilenmeleri ve bu maksatla bilûmum bulaşıcı hastalıklarla savaşmaları kararlaşmıştır. Komisyon çalışmaları sırasında, toplantının konusu ile ilgili çok faydalı konferanslar verilmiştir. Bu arada memleketimize gelmiş bulunan Hollandalı Dr. Knoppers de «sıtmanın kimyevî tedavisi ve diğer buluşlar» hakkında bir konferans vermiştir.
Topantmm. sona ermesi münasebetiyim, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı Dr. Behçet Uz bir konuşma yaparak, 1947 yılı çalışmaları hakkındaki verilen bilgilerden memnun olduğunu belirtmiş ve sıtma savaş kurullarının bugün çalınmakta oldukları 13 bin köyde yalnız sıtma savaşı sahası içerisinde kalmıya-rak, halk sağlığını muhtelif yönlerden tehdit eden her türlü bulaşıcı hastalıklara karşı uğraşmak için de en önem-.İİ rolü almış olduklarını belirtmiş ve sağİLk plânı tam mânasiyle uygulanma alanma girinceye kadar bu günden sıtma savaş kurumlarının yurdda bütün bulaşıcı hastalıklar işlerinde Bakanlığın diğer teşkilleriyle daha geniş işbirliği halinde çalışmalarına devam edeceğini ve 1947 de bu alanda yapılan tecrübelerin memleketimize sağlanan çok faydalı neticelerini biran evvel almak zarureti üzerinde durmuştur. Yurt ve milletsever doktorlarımızın hiç vakit kaybetmeden elde bulunan bütün imkânlardan ve teşkilâttan faydalanarak millî sağlık plânının tatbikma başlıya-bilecek durumda olduklarını görmekle pek çok sevindiğini, 1948 senesinin ıgüzel neticelerini 'beklediğini ve mesut neticeyi kalp huzuru ile şimdiden gördüğünü ifade etmiş ve gelecek sene yurdumuzda sağlik bakımından daha memnun edici sonuçlarla karşılanacağını beyan ederek, tek 'bir Türk'ün hayatmı korumak ve bunu sağlamanın huzuru ve sevinci içinde, arkadaşlarından koruyucu hekimlik tatbikatının güzel neticelerini beklemekte olduğunu söylemiştir.
25 Ocak 1948
— Urfa:
Türk kadınının sosyal haklarından mahrum bırakıldığı ve baskı altında tutulduğu yolundaki Rus propagandası şehrimizde büyük bir asabiyetle karşılanmış ve bu sabah saat 9 da bütün halkın
ve siyasi partilerin iştirakiyle büyük bir mitingyapılmıştır.
Bu miniigde söz alan kadın ve erkek birçok hatipler hâdiseden payımıza düşenin birleşmek ve sıklaşmaktan ibaret olduğunu ve Türk iradesinin sinir harbinden asla zedelenmiyeceğini belirtmişlerdir. Şanlı Bayrağımızı ve Cumhurbaşkanı İnönü'nün resimlerini taşıyan halk kitlesi, «dağ başını duman almış» marşını bir ağızdan söylemiş ve Atatürk'ün büstü önünde, 'bu vatana göz dikecekler ve dil uzatacaklar için kahraman Urf a-lıların ikinci bir 11 Nisan zaferi daha yaratacaklarına and içmiştir. Miting, tam üç saat sürmüş ve şehir bir heyecan havası içindeçalkanmıştır.
26 Ocak 1948
— Ankara:
Anadolu Ajansı, Türkiye Büyük Millet Meclisi Yüksek Başkam General Kâzım Karabekir'in vefat ettiğini bildirmekle fevkalâde müteellimdir. General Kâzım Karabekir bugün saat 10 da kalp rahatsızlığından vefat etmiştir.
Bütün ömrünü vatan hizmetlerine vakfetmiş olan Sayın Karabekir'in ölümü dolayısiyle Büyük Türk Milletini ve Türkiye Büyük Millet Meclisini taziyet eyleriz.
Cenaze merasimi Ankara'da 28/1/1948 Çarşamba günü öğle vakti yapılacaktır.
Sıhhi heyet raporu aynen aşağıdadır: Türkiye Büyük Millet Meclisi Yüksek Başkanı General Kâzım Karabekir'in 25/1/1948 Pazar günü saat 17 de baslıyan ve kısa fasılalarla tekrarlıyan angina pektoris nöbetleri sonucunda yapılan tedavilere rağmen hâd kalp zaafile 26/1/1948 Pazartesi saat 10 da vefat etmiş olduğunu bildirir müşterek raporumuzdur. Cumhurbaşkanlığı Baştabibi Prof. Dr.Zeki Hakkı Pamir T. B. M. M. Başkanlığı Baştabibi Dr. Raif Barbaros
— Ankara:
Bugün Amerikan Büyükelçisi M. Wil-son Dışişleri Bakanı Necmettin Sadak'ı makamında ziyaret ederek, Türkiye Büyük Millet Meclisi" Başkanı General Kâzım Karabekir'in vefatı dolayısiyle gerek hükümeti ve gerek kendi namına taziyetlerinin hükümetimize iblâğını rica etmiştir.
— Ankara:
Büyük Millet Meclisinin saat 15 te yaptığı toplantıda Başkan Vekili Raif Karadeniz;, Büyük Millet Meclisi Başkanı, İstanbul Milletvekili General Kâzım Karabekir'in vefatı haberini aşağıdaki cümlelerle beyan etmiştir:
Arkadaşlar, bugün size çok acı 'bir haber vermekle müteellimim.
Hayatı boyunca kendisini vatan hizmetine vakfetmiş ve bu uğurda büyük başarılar ve feragatlar göstermiş olan değerli Meclis Başkanımız Sayın General Kâzım Karabekir, dün öğleden sonra baş gösteren bir kalp krizi neticesi bu sabah saat 10 da vefat etmiştir.
Hükümetten tezkeresi gelmiştir. (Allah rahmet eylesin sesleri). Herbirerleri-nize Başkanlık makamının taziyetlerini sunarım.
Hâtırası İçin hepinizden beş dakika ayakta saygı duruşu rica ediyorum.
Beş dakika ayakta saygı sükûtu yapıldıktan sonra yine Raif Karadeniz: «aramızdan ebediyen ayrılan aziz ölünün hâtıralarına hürmeten müsaade 'buyurursanız bugünkü birleşimi Cuma gününe bırakmak istiyoruz» demiştir. «Doğru,doğru» sesleri üzerine, önümüzdeki Cuma günü toplanılmak üzere oturuma son verilmiştir.
1948
— Ankara:
Büyük Millet Meclisi Başkam, Istan-tanbul Milletvekili General Kâzım Karabekir'in cenaze töreni bugün yapılmıştır.
Sabahın erken saatlerinden itibaren bayraklar yarıya indirilmiş, şehrin sokakları cenazeyi ve merasimi takip edecek halkla dolmuştu.
Kars'ın istirdat edildiği gün Kars Kalesine dikilmiş olan Türk Bayrağına sarih taout saat 12 de cenazeotomobili ile
Numune Hastanesinden alınarak hususi bir şekilde Hacıbayram Camii musallasına getirilmiştir. Mernumun cenaze namazını Diyanet işleri Başkanı A. Hamcü Akseki kıldırmış ve namazdan sonra tezkiyede bulunmuştur.
Bundan sonra cenaze Anafartalar Caddesinden dörtyoi ağzına kadar halkın elleri üzerinde taşınmış ve orada askerî kıtaya tevdi edilmiştir. Askerî kıta, tabutu eller üzerinde taşıyarak Büyük Millet Meclisi önüne kadar getirilmiş, orada bekliyen- top arabasına konmuştur.
Saat 14 de top arabasının iki yanında cenazeye refakat edecek 6 general mevkilerini almışlar ve mütaakiben cenaze merasimi Büyük Millet Meclisi Başkan Vekillerinden Feridun Fikri Düşünsel'in Meclis balkonundan merhum General Kâzım Karabekir'in hayatını ve memlekete hizmetlerini belirten hitabesiyie başlamıştır.
önde bando olmak üzere, alay sancağı, Harp Okulu piyade taburu, Yedek Subay Okulu piyade taburu, Cumhurbaşkanlığı muhafız taburu, Cumhurbaşkanlığı bandosu, çelenkler cenazeyi taşıyan top arabasının önünde yer almışlardı. Top arabasını programa göre sıra ile, mtrhumun istiklâl madalyasını taşıyan Büyük Millet Meclisi Genel Kâtibi, merhumun ailesi efradı, Protokol Umum Müdürü, Cumhurbaşkanı ismet inönü, sağda Başbakan, solda Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkan Vekilleri, arkada Cumhurbaşkanlığı Genel Kâtibi ve onu takiben Cumhurbaşkanlığı Başyaveri, Cumhurbaşkanlığı Hususi Kalem Müdürü, Cumhurbaşkanlığı yaverleri, Protokol Umum Müdürü Kordiplomatik, Protokol Umum Müdür Muavinleri takip etmişlerdir. Bunlardan sonra 'Bakanlar Kurulu, Genelkurmay Başkanı, Büyük Millet Meclisi üyeleri, Yargıtay, Danıştay, Sayıştay Başkanları. Cumhuriyet Başsavcısı, Diyanet İşleri Başkanı, Ankara Üniversitesi Rektörü, Başbakanlık Müsteşarı, Dışişleri Bakanlığı Umumi Kâtibi, generaler, bakanlıklar müste şartları ve umum müdürleri, fakülte dekanları, Ankara Valisi, Belediye ve Umumi Meclis temsilcileri, siyasi bankalar ve müesseseler temsilcileri, Büyük Millet Meclisi memurları, ve daha arkada bir piyade taburu, bir süvari taburu ve halk gelmekte idi. Cenaao alayı İstiklâl Caddesini, Atatürk Bulvarım takiben Opera Binası önündeki dörtyol ağzına geldiği zaman cenaze, top arabasından cenaze arabasına alınmış ve merasim burada resmen nihayet bulmuştur.
Şehitlikte Jandarma Subay Okullu bölüğü tarafından askerî merasim yapılmıştır.
Defin esnasında Başbakan Kasan Saka, Başbakan Yardımcısı ve Devlet Baka-m Faik Afhmet Barutçu, bakanlar, Meclis ve Grup Başkan Vekilleri., milletvekilleri Genelkurmay Birinci ve İkinci Başkanları, generaller, Cumhurbaşkanlığı Umumi Kâtibi, Başyaveri ve Hususi Kalem Müdürü, merhumun eski silâh arkadaşları, dostları ve kalabalık bir h^lkkütlesi hazırbulunmuştur.
30 Ocak 1948
— Ankara:
Büyük Millet Meclisi bugün Başkan Vekili Feridun Fikri Düşünseî'in başkanlığında toplanmıştır.
Generel Kâzım Karabekir'in ölümü ile açılmış olan 'başkanlık için seçim yapılmış ve oya iştirak eden 290 Milletvekilinden 285 inin oyu ile Konya Milletvekili Ali Fuat Cebesoy Büyük Millet Meclisi Başkanlığına seçilmiştir. Başkan Vekili Feridun Fikri Düşünsel, General Ali Fuat Cebesoy'u tebrik: ettikten ve kendilerine başarılar dilekten sonra, kürsüye gelen yeni Başkan aşağıdaki demeçte bulunmuştur: Muhterem arkadaşlarım, Gösterdiğiniz güven ve sevgiye teşekkürler ederim, yüksek Meclisinizin değerli Başkanı General Kâzım Karabekir'in ani ölümü hepimizi içden keder-lendirmiştir. 40 yıllık silâh ve politika arkadaşım rahmetli Karabekir'den açılan yere muhterem arkadaşlarımın güven ve seygileri neticesi olarak seçildiğim şu anda yüreğimi kaphyan hüzünle karışık iftihar duygularımı ifade etmek isterim. Millî rejimimizin temeli olan millî hükümranlığı prensipini daha mütekâmil formüller içersinde tatbik eylemek gayretlerini başarı ile devam ettirmekte bulunan Büyük Meclisin çok partili parlâmento hayatını, milletimizin refah ve saadeti yolunda en müessir tedbir oiarak benimsediği bir zamanda başkanlık ödevinin uhdeme tevdi buyu-ıulmasım, şahsım için büyük bir bahtiyarlık saymaktayım.
Türkiye Büyük Millet Meclisi son 25 yıl zarfında gerçekleştirdiği inkılâpların siyasi istikbalimiz bakımından en manalısını 1945 yılından bu yana aldığı tedbirlerle başarmaktadır.
İkinci Cihan Harbi sonunda rahat ve huzura susamış olan milletler, gerçek barışa kavuşmuş olmaktan henüz uzaktır. Batı demokrasilerinin inandığı umdelerin, milletlerarası münasebetlere hâkim, kılınması, Türkiye Cumhuriyetinin de uğrunda öteden beri çalıştığı ülküdür. Dünyanın bu karışık ve nazik durumunda Büyük Meclisin üzerine aldığı sorumun ehemmiyeti bir kat daha artmış bulunmaktadır.
p, Türk Milletinin arzu ve temayüllerine tercüman olmayı, değişmez şiar edinmiş bulunan Büyük Meclisin Başkanlığını, böyle bir zamanda başarı ile yapabilmek, güven ve sevgilerinizin eksiksiz devamına bağlıdır. Ben ve arkadaşlarım bu güven ve sevgiyi aramak-tajı birsn geri kalmıyacağız. Ve başkanlık ödevini tarafsız bir şekilde yapmayıesas sayacağız.«Alkışlar».
— Ankara:
Büyük Millet Meclisinin bugünkü oturumunda Seyhan Milletvekili Ahmet Remzi Yüreğirin, bugünkü kâğıt fiyatlarımız karşısında mevcudiyetlerini korumakta büyük müşkülâta uğramakta bulunan gazete ve mecmuaların işlemekte oldukları kâğıt fiyatlarına hükümetçe yüzde 60 nispetinde bir zam yapılması tasavvur edildiğinin doğru olup olmadığı, yine bugünkü kâğıt fiyatlarımızdan çok düşük bir durumda olan dış piyasadan kâğıt getirmek teşebbüsü karşısında hükümetin ne düşündüğü, buna müsaade etmek imkânının mevcut bulunup bulunmadığı hakkındaki sözlü sorusuna Ekonomi Bakam Cavit Ekin şu cevabı vermiştir:
Muhterek arkadaşlar, gazete kâğıtlarının fiyatını tesbit hususunda henüz kesin bir karara, varmış değiliz. Bu meseleyi bir taraftan kâğıdın maddei ipti-daiyesini teşkil eden sellüloz ki, bugün hariçten getirilmektedir. Sellüloz fiyatlarının artışı karşısında müessesenin zararı zaviyesinden, diğer taraftan gazete ve mecmuaları ehemmiyetli nispette ve büyük bir külfete mâruz bırakmamak imkânını sağlama bakımından tetkik etmekteyiz. Teknik elemanlar muhtelif yönlerden yapmakta oldukları temas ve incelemeleri bitirmek üzeredirler. Pek yakında kesin bir sonuca varacağımız', umuyoruz.
Soru sahibi Ahmet Remzi Yüreğir'in «yani neticeyi aldıktan sonra cevap verecekler mi?» sualine karşılık olarak Ekonomi Bakam Cavit Ekin demiştir ki:
Biî iş muhtelif yönlerden tetkik edilmektedir. Müessese zaviyesinden, gazete ve mecmuaların durumları ve külfetleri bakımından, teknik komisyonumuz bu işi incelemektedir. Raporunu hazırladığı ve hükümete verdiği zaman bu konu üzerinde karara varacağımızı ar-zettim. Fiyat meselesini, hariçten ithai imkânlarını, hep birden göz önünde bulunduracağız. Başka bir soruları varsa arzedeykn.
— İstanbul:
Harbiye arkasında açık hava tiyatrosu civarında yapılmasına karar verilen Sergi ve kapalı Spor Sarayının temel atma töreni bugün yapılmıştır.
Törende Vali ve Belediye Başkanı Ordu Müfettişi, İstanbul Komutanı, Merkez ve Deniz Komutanları, Şehir Meclisi Üyeleri. Vali Muavinleri, Belediye Muavinler;1, Emniyet Müdürü, Partiler Başkan ve Temsilcileri, Bölge Spor Başkanı ile sporcu gençler ve diğer bir çok davetliler bulunmuşlardır.
Doktor Lütf.l Kırdar memleketimizin medeni bir ihtiyacı olan spora karşı duyduğu ilgiyibelirttikten sonra bir sergi binasından mahrumiyetinden dolayı bir yerli mallar sergisinin bile açılamadığını söylemiş ve demiştir ki:
İstanbul Beiedoyesi, güzel Istanbulumu-zun bir spor ve sergi sarayından mahrum olduğunu daha 1939 başında görmüş, bu ihtiyacı karşılamak istemiştir. Fakat İstanbul bu mahrumiyetin yanında diğer bir noksanını da daha şiddetle hissediyordu.
Bugünkü spor dünyasının anladığı tarzda bir stadyum da yoktu. Bütün bu ihtiyaçları mütevazı bütçemiz içinde karşılamak zaruretiyledir ki hepsine birden başlanamamıştır.
înönü Stadına başlandıktan sonra harp çıktı. Her hususta sonsuz engellerle karşılaştık ve çok gecikmeler kaydettik.
Bugün artık İnönü Stadyumu henüz ta-mamiyle .ikmal edilmemiş olmakla beraber gençliğin faydalanabileceği bir hale gelmiş ve onlara ilâveten müteaddit semt stadiarı yapılmış bulunduğundan ikinci merhaleye geçiyoruz. Çift maksatlı bu spor-sergi sarayının inşasına başlıyoruz.
Gelecek yılın bugünlerinde bitireceğimizi umduğumuz yeni saray da 1949 Avrupa güreş şampiyonasını yapacak aynı sene ilk büyük sergiyi burada açacağız.
îki buçuk milyon liraya çıkacak olan bu bina. Türk sporunun terakkis'ne ve Türk iktisadiyatının inkişafına hizmet edeceği gibi İstanbul Belediyesi İçin de bir gelir kaynağı olacaktır.
Sporcu geçliğimize ve Türk ekonomisine faydalı olacağı şüphesiz bulunan Cumhuriyet devrinin bu uğurlu yeni eserinin huzurunuzda temelini atmakla büyük şeref ve bahtiyarlık duyuyorum.
Vali ve Belediye Başkanından sonra İstanbul Eğitim Enstitüsü Spor Eğitim şubesi öğretmenlerinden biri de yapılacak olan binanın memleket öîçüsündek: önemini belirtmiş ve bu eseri, meydana getirecek olanlara gençliğin teşekkürlerini sunmuştur.
Bundan sonra Vali ve Belediye Bakam i!k kazmayı vurmuş ve törene son verilmiştir.
Kâzım Karabekir'in. Millî Mücadeledeki bu şerefli hizmetine, milletimizin 1918 senesinde uğradığı büyük feîâket karşısında onu tekrar şanlı mevkiine yükseltmek için yurtdaşlarımızm giriştiği çetin mücadelede aldığı yüksek vazifeleri başarmağa, bütün hayatı hazırlamıştı. Tâ mektep sıralarından itibaren Karabekir pek, ciddî ve millet dâvalarına candan ilgi gösteren bîr ruhla hayata atılmıştır. Askerlik hayatında Osmanlı İmparatorluğunun sarsıntı devrinin milletin genç ve münevver evlâtlarına yüklediği ağır külfetleri omuzuna alan şanlı neslin en ilerisinde yürümüş, Rumeli'de çete mücadelelerinde ateşli vazifeler almış, Edirne Muhasarasında yüksek kabiliyetini göstermiş ve sonra Umumî Harpte Çanakkale'de Kerevizdere gibi Cenup grupunuîi en tehlikeli noktasında o grupun ruhu mesabesinde olan bir fırkaya kumanda etmiştir. Ondan sonra, İrak'ta Mareşal Fon Der Golcün ölümünde cephe kumandanlığım uhdesine almıştır. Buradaki hizmetleri, onu daha büyük bir işle görevlendirmeğe sevketmiş, Erzurum ve Erzincan'ın düşmandan istirdadı gibi Birinci Dünya Harbinin en güzel mazhariyetlerinden birine ermiş ve işte o zaman general olmuştur. Bu, General Karabekir'in bir gün anlattığına göre. kendisine bir muzafferİik pisikozu vermiştir. İşte bu haleti ruhiye ile yaşıyan ve derinliğinde milletimizin zafere olan imarımı ve istihkakını duyan Karabekir. Birinci Umumî Harbin memlekete getirdiği çöküntü karşısında çok büyük bir elem duyuyor. Vaziyeti en derin bir hassaslıkla tetkik ediyor ve şu kanaate varıyor ki, İstanbul hükümetlerinin o sırada daldığı hayaller ve teslimiyetlerden sıyrılarak bir zamanlar yüksek zaferler neşe ve imkânlarını tattığı Şarka giderek oradan hakikati görmiyen Garp dünyasına karşı mücadeleye girişmek lâzımdır, kendisi kolordusunun bulunduğu Tekirdağ'dan kalkarak İstanbul'a geliyor, İstanbul'da, o sırada bütün milletin ümitlerine penah olan kudretli bir ruh vardır: Mustafa Kemal. Onunla Şişli'deki evde görüşüyor, Kâzım Karabekir, Mustafa Kemal'e bütün düşüncelerini anlatıyor, Anadoluya geçip millete itimat ederek kat'î bir mücadeleye girişmek hakkındaki bütün imanını, müstakbel Atatürk'e anlatıyor ve iki imanlı Türk bu asil fikirde birleşerek Kâzım Karabekir ne yapıp yapıp kendisini Şarka tâyin ettiriyor ve gidiyor. Mustafa Kemal, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkıp sonra Havza'ya ve oradsn Amasya'ya gittikten sonra -İstanbul Hükümetiyle çetin ve sert bir telgraf muhaberesi yapıyor ve sonunda bağlar kopuyor. Müstakbel Atatürk, ordudan istifa ediyor ve üçüncü ordu müfettişliğinin verdiği bütün salâhiyetler Mustafa Kemal Paşadan Kolordu Kumandanı Kâzım Karabekir Paşaya intikal ediyor. O anda Mustafa Kemal Paşanın yanında bulunan Esbak Başvekil Sayın Rauf Orbay'm anlattığına göre, Mustafa Kemal Paşa bir tefekküre dalmıştır: Bundan sonra askerî otoritesi kalmamıştır, işler ne olacak ve nasıl gidecektir? Aynen Rauf Beyden: Bu sırada kapı açılıyor, Kâzım Karabekir, sivilliğe intikal etmiş olan Mustafa Kemal Paşa'nın karşısına hazır ol vaziyette dikiliyor:
Paşam diyor, bütün kuvvetlerimleemrinizdeyim. Daima emirlerinize harfiyen riayet olunacaktır. İşte müstakbel büyük Önderin karşısında Kâzım Karabekir'in imanlı ruhununnecip durumu.Karabekir, bundan sonraordunun başında millî dâva için hazırlıklar yapıyor ve Mustafa Kemal Paşa Erzurum Kongresini millî Ölçüde bir hüviyet haline korken daima onunla buluşup her şeyi beraber mütalâa ediyorlar. Kazım Karabekir, Sivas Kongresinde vücut bulan temsil heyeti üyesi olarak millî mücadelenin siyasi cephesinde de faal vazifeler alırken Türkiye Büyük Millet Meclisinin teşekkülünü müteakip yüksek bir millî Ödevle vazifelendiriliyor ve tarih, ona ikinci defa Şark ufuklarımızda bu sefer daha şanlı ve daha büyük bir zafer kazanmak imkânını veriyor. Kâzım Karabekir Paşa kumandasındaki Türk kuvvetleri, Türk vatanına göz diken Taşnak ordularını mavh ve perişan ederek Kars ve Ardahan'ı istirdat ediyor. Mükâfaten Türkiye Büyük Millet Meclisi, kendisini (ferik) yapıyor. Bu hal, iki büyük başın' kumandaları altında Garpte milletimizin makûs talihini yenmeğe uğraşan ordularımıza bir çok imkânlar temin ediyor, işte merhum Kâzım Karabekir'in enerji ve imanla dolu mevcudiyetinin millî mücadelemizdeki millî ve askerî gayretlerinin bir hülâsası.
Merhumun bu askerî ve millî hamle ve hareketlerinden başka bir de inkılâpçı ve milliyetçi hüviyeti vardır, Kâzım Karabekir, Sayın General Ali Fuat Cebesoy'un dediği gibi meşrutiyetten bir hayli evvel, hürriyet mücadelesine katılıyor. İ908 meşrutiyetinin ilânından bir sene kadar önce İstanbul'a gelerek İstanbul'da Konya Milletvekili Muhterem üstat Fatin Gökmen ve diğer arkadasiariyle birlikte Sultan Hamid'In hafiyeleri karşısında ve en korkunç ihtimalleri gözönüne alarak inkılâp ve hürriyet için çalışıyor. Meşrutiyet ilânından sonra 31 Martın kanlı günleri geliyor, Meşrutiyet cani pençeler altında boğulmak üzeredir. İstanbul'a yürüyen hareket ordusunda ikinci fırkanın kurmay başkanı olarak mühim bir' rol oynuyor, sonra uzun müddet yalnız askerliği ile meşgul oluyor, evinde çalışıyor ve demin tasvir ettiğimiz gibi bütün fikri ve amelî imkânları kullanarak Türk ordusunun Balkan Harbi fecaatlerinden sonra derlenmiş toparlanmış, gençleştiril-miş ordumuzun muzaffer simalarından biri oluyor, seneler geçiyor, millî mücadele bittikten sonra Kâzını Karsbekir, hür ve inkılâpçı ruhiyle memlekette bir kaç partili demokrasi hayatının memleketin inkılâp ve hürriyet ihtiyacına uygun olduğu kanaatiyle bazı arkadasiariyle siyasî bir parti kuruyor ve bunda da imanla çalışıyor. Fakat hâdiseler, bu tecrübenin inkişafına müsaade etmiyor, bundan sonra Kâzım Karabekir uzun bir. müddet siyasî hayattan çekiliyor, fakat dün bütün askerlik arkadaşlarının da dediği gibi o, kanaatlerinin adamı, iman ve içtihadının tam bir merbutu olduğu halde hiç bir zaman acılaşan, menfileşe.n bir insan olmuyor. Daima yurdun âli menfaatleri üzerinde titreyen, daima hürriyet ve milletin ikbali dâvalarına bağlı ve onun üzerinde titiz olmakta devam ediyor, her vakit millî mücadelenin hatıralarına, kardeşlik ve rabıtalarına, vicdanının derinliklerinde ssdık ve bağlı kalıyor. Zaten onda hiç bir şahsi gaye yoktur. Fikirlerinde, iddialarında hiç bir vakit kendisine bir meziyet atfetmemiş, bir öyünme hissi yer almamış, daima kendi kanaatince hak ve hakikat gördüğü emel ve mefkûrelere hizmet için uğraşmıştır. En sıkıntılı günlerinde onda her vakit demokrasinin mes'ut bir inkişafı en samimî bir ideal olarak yasıyor. Aziz başkanım, müsterih ol, bütün Türk Milleti de seninle beraber aynı imanı tekrar ediyor ve bu şanlı, şerefli milletin her ferdi şunu tekrarlıyor: Kars ve Ardahan Türkiye'nin beli, boğazlar boğazadır. Aziz Türk büyüğü Kâzım Karabekir,
Müsterih ol, bu yüce millet senin hakikî hizmetlerini bütün asîl kalbiyle takdir ediyor, senin ölümünden dolayı göz yaşları döküyor.
Atatürk'e mülâki ol Kâzım Karabekir.
Devlet işletmesi kene!: işçisin , hususi işletmeden daîıa çok masraf y psuı, diyemeyiz. Kep bir ağızdan tekrarladığımız, hususi teşebbüslerle devlet işletmelerin2 müsavi muamele yapmak esası, devlet işletmelerine daha fazla, hak veinritiyâz tanımamaktan ibaret cieğiıldir; bir devlet işletmesinin benzer bir hususi teşebbüsten daha fazla, külfet ve masraf altında olmaması da gerektir. Kaldı iki işçisine, devlet işletmesi gibi bakmak, ayni şartları ve imkânları sağlamak bizzat hususi teşebV: ilerimizin kendi menfat-lerâ icabıdır.
Bugünkü realitelerimiz önünde şunu kabulde birleşebiliriz: husus; işietmeîer-de çalışanlara verilecek ücretin doğrudan doğruya devlet eliyle tesbit edilmesine ' ekonomik ve sosyal bünyemiz ne müsait, ne de müteharnmidir. Şu halde işçi ücretinin ilgililer arasında serbesçe tesbit edilmesi usulünü devam ettirmek zorundayız. Yapılacak şey, bu serbestinin mahzurlu taraflarını gidermek, makul ve memleket bünyesine uygun cahşma şartlarının ve ücret sisteminin yerleşmesini sağlamaktır.
îşçi ve işveren sendikaları bu bakımdan üzerinde durulacak müesseselerdir. Gerçekten ilgililer bilhassa işverenlere nispetle daha zayıf durumda olan işçilerimiz (her türlü siyasi tesirler dışında, ehliyeti ellerle idare olunur kurumlar halinde hirîeşerek millî ve karşılıklı menfaat anlayışı içinde, temkinli çalışmalar sayesinde toplu iş anlaşmaları usulünü kurarlarsa, zanıania ve devletin uzlaştırıcı yardımlariyle ve en büyük işveren olarak devlet işletmelerinin temin edecekleri uygun ücret ve çalışma şartlariyle millî ekonomimizin bu büyük dâvasını hal yoluna girmiş olacağız
Sosyal ve ekenon-ük hayatın diğer sahalarında olduğu gibi burada da müşterek işlerde teşkilâtlanamamamn. işbirliği yapamamanın sıkıntısını çekiyoruz, îşbirligi zihniyetini yerleştirmek, ekonomik gelişmemizin temel şartlarından biridir.
iktisadı kalkınma dâvamsz...
3 Ocak 1948 tarihli«Ulus»Ankara'dan :
1948 bütçesinin Büyük. Millet Meclisince kabulünden sonra Hasan Saka Kabinesi, artık yeni yıl çalışmalarına başlama imkânına kavuşmuş bulunuyor. C. H. P. Meclis Grupu 364 oy gibi üstün bir çoğunlukla hükümeti bu çalışmalarında destekleme ikararıni belirtmiştir. Bu güvenin, idare yükünü omuzlarında taşıyanlar için bir kudret kaynağı olması tabiidir. Ancak şurası da var ki, C. H. P. "Meclis Grupunun bu kararını, hükümetin bir yıl içinde yapacağı bütün işleri önceden tasvibeden açık bir bono saymak hatalı bir görüştür. G. H. P., kendi hükümeti üzerindeki murakabesini her zamandan daha sıkı ve tesirli tutma kesin karariyle yeni yıla giriyor. Hükümet ancak, parti programiyle millete karşı girişilen vaitlerin ciddiyetle ele alınması ve gerçekleştirilmesi nispetinde Meclis Grupunun daimî güven ve yardı- -mim sağlıyabâlir.
Hükümetin bugün karşısında bulunduğu en mühim mesele, iktisadi kalkınma davasıdır. İktisadi kalkınmanın temel şartı da her alanda istihsalin artırılmasıdır. Türkiye için en geniş ve bereketli İstihsal faaliyeti sahasının, tarım işlerinde toplandığı herkesin malûmudur. Bu sebeple C. H. P. programında açıkça belir -tiliği gibi tarım istihsalinin verim, -miktar ve keyfiyetçe yükseltilip değerlendirilmesi ekonomik çalışmaların başlıca hedefi olmak gerekir. Milletimizin temel unsuru olan büyük çoğunlukta köylü kütlesinin, sosyal, kültürel ve ekonomik kalkınması da bu dâvanın başarı ile çözülmesine bağlıdır.
istihsalin artırılması, milletin maddi gücünü artıracak, yurdun korunmasını kolaylaştıracak, yaşayış seviyesini yükseltecek, Türk halkının hür ve medeni bir cemiyet olaralk bütün dünyada lâyık olduğu saygı ve itibara kavuşmasını sağ-hya-caktır, Kararlılaşmış fiyatlarla sağlam bir malî politikanın dayanacağı temeller de, ancak böl ve ucuz istihsal üzerine kurulabilir. Bundan başka geniş halk kütlelerini sıkmtıva düşüren darlık:
Az çok herkesin bildiği bu gerçekleri mümkün olduğu kadar çok tekrarlamaktan çekinmemeliyiz. Gerçi bugünün dünya şartları, kuvvetli bîr kitisadi potansiyele malik olan bazı devleri de etkonomik güçlüklerle karşılaştırmaktadır. Meselâ Birleşik Amerika'da bile, istihsalin istihlâki karşılayamamasmdan doğan bazı aksaklıklar, mübadele tıkanıklıkları göze çarpıyor. Ancak başka milletlerin karşılaştıkları güçlükler, bizim eksik veya hatalı işlerimiz için bir teselli kaynağı olmaktan uzaktır. Devrin t.arihî Misyonunu kavramış ve çetin şartlarla boğuşarak İstiklâlini korumaya alışmış millet olarak daha müreffeh ve mesut bir hayata kavuşmak için bütün bilgimizi, enerjimizi, maddi ve mânevi kudret kaynaklarımızı seferber etmek zorundayız.
Diinya yüzünde dev kuvvetlerin iktisadi ve siyasi hâkimiyet mücadelesine .giriştikleri bir zamanda ekonomik kalkınma ve teşkilâtlanma dâvamızı, tesadüflerin plânsız seyrine bırakamayız. Nitekim millî kudretimizle sıkı sıkıya ilgili olan iktisadi kalkınma ve istihsali artırma dâvasının ilmî ve ci-ddi bir şeküde ele alınması gerektiğini takdir eden C. H. P. Kurultayı, kabul ettiği yeni programın 14 üncü maddesiyle, bir «Ekonomi Genel Meclisi» nin kurulması kararına varmıştır.
iktisadi hayatımızda faaliyet ve tecrübeleriyle temayüz etmiş uzman ve ilgililerden kurulacak olan bu .meclis iktisadi kalkınmamızda iki eeıpheli bir vazife görecektir. Bir kere millî ekonomiyi bünyesi içinde devamlı surette gözönün-de tutup inceliyeoek, milletlerarası şartları da hesaba katarak iktisadi teşebbüs ve faaliyetlerimizi plânlara bağlama ve gerekli tedbirleri alma hususunda hükümete tekliflerde bulunacaktır. Diğer yandan gene bu meclis, hükümetçe ha-. zırlanacak ve millî ekonomiyi ilgilendirecek olan kanun ve tüzük tasarılarını önceden İnceletmek, görüş ve düşüncelerini bildirmekle de görevli olacaktır.
Millî ekonomi teşebbüs ve faaliyetlerimi-z-t: plânlı bir şekilde -cereyanını, temin
bakımından böyle bir ihtisas ve bilgi meclisinin ne İtadar geniş faydalar sağ-lıyaeağmı uzun boylu izaha hacet yoktur. Bütün dâva, iktisadi hayatımızda nâzım rolünü oynıyacak olan bu meclisi, mümkün olduğu kadar çabuk hayat ve faaliyete geçirmektedir, iktisadi meclislerimizin, biır plansızlık sürüncemesine artık tahammülü kalmamıştır. Bu alanda kaybedilecek her dakikanın, düşülecek her tereddüdün telâfisi imkânsız olduğunu bir an hatırımızdan, çıkarmamalıyız. Bu -sebeple yeni yıl içinde hükümetten ilk istediğimiz şey, Ekonomi Genel Meclisinin kurulup işlemesi için gerekli kanuni ve fiilî tedbirlerin bir an önce alınmasıdır. C. H. P. nin yetkili mahfilleri, Büyük Kurultay direktifinin vakit geçirilmeden yerine getirilmesini sabırsızlıkla beklemektedirler. Bu işte gecikmenin iktisadi kalkınma dâvamızın zararına olacağını hiç bir zaman, dikkatten uzak tutmamalıdır.
Bugünün günahım çekecek yarının masum nesli...
Yasan: Cihad Baban
3 Ocsk 194S tarihli «Tasvir» İstanbul'dan :
Her yıl bütçe müzakerelerinde eski emeklilerin feryatlarım duyardık, nasılsa yapılmış bir müsavatsızlığın telâfisi için sağa sola başvururlardı. Bu sene bu neviden pek şikâyet duymadık.
Yine her yıl bütçe müzakerelerinden evvel bir avuç Şirketi Hayriye emeklisi, dertlerini yanarlar, hükümetin, çektikleri ıstırabıdîndirmesiniisterlerdi.Bu
vatndaşlar söylediler, şikâyet ettiler ve nihayet nevmit olarak sustular.
Şikâyet ve ıstıraplar, bu (efendilerimizi;) .rahatsız eden, müracaatlar, gelecek sene daha azalacak, öbür sene daha azalacak ve belki bir kaç yıl sonra, büsbütün kalmiyacaktır.
O zaman (hikmeti hükümet) denilen ucube dişlerini göstererek meserretini izhar edecek, (atlattık) diyecek ve bayram yapacaktır.
Gafletten gaflete.,.
Yazan: Prof. Dr. Fuad Köprülü
4 Ocak 1948 tarihli «Kudret» Ankara'dan :
Şu son geçen yıl İçinde, bütün diktatörlük sistemlerinin ana düstura olan meşhur «tek şef, tek parti, tek millet» tekerlemesinin ortadan kalktığını ve hükümet partisi tarafından, çıkarılan gazetelerde dahi «şeflik sistemi» aleyhinde yazılar yazıldığını görmüş, ve bunu «demokrasiye doğru hayırlı (bir adım;* olarak telâkki etmiştik.
Hakikaten, millî bayram günlerinde sokaklarda «tek şef, tek parti, tek millet» levhalarının dalgalandığı,devlet dairelerineparti bayrağıçekildiği, her ne mahiyette olursa olsun bütün toplantıların sonunda «büyüklere tazim ve bağlılık telgrafları» yazıldığı zamanları ha-tırhyacak olursak, -bu totaliter manzaradan kurtulmanınbile herhalde ileri bir adımsayılması icap ettiğikendiliğindenanlaşılır.Memlekettetotaliter gidişe artık foir son vermek zamanı geldiğinehükmeden umumiefkârın kuvvetli tazyiki karşısında, Türkiyeyi«henüzortaçagmistibdatananelerinden kurtulamamış geri bir Şark memleketi» gibi göstermekte elbette ısrar edilemezdi. Mesuliyet mevkiinde bulunanlar, bu hakikati ister istemezanlamak ve Kabul etmekzorunda idiler.Totaliteriz-min, vasilik sisteminin, zümretahakkümünün enmüfritve mutaassıp taraftarlarıbile,millîiradedendoğan hürriyet ve demokrasihavasınakarşı açıktan açığamukavemet kaıbil olmadığım anlıyarak, hakikîniyetlerini hiç olmazsa maskelemek mecburiyetini hissettiler. C. H. P.ninson kurultayı ve MilletMeclisindeki bütçemüzakereleri, bize bu husustaçok ibret verici misaller göstermiştir. Bunlar arasında, az çok bir zihniyet değişikliğini ifade eden bazı ümit verici tezahürler olmakla beraber bunların münferit ve mahdut kaldığım, ve parti idarecileriyle hükümetin henüz eski zihniyetten kurtulmakistemiyor gibigöründüğünüesefleitiraf etmek lâzımdır. Ka'.buki umumi efkârm istediği ve beklediğideğişiklerin yalnız şekilden ve sözden ibaret kalmıyarak, ruhta, zihniyette, fiiliyatta da k-endini göstermesidir.Eski gidişi, demokratik bir dekor içinde devam ettirmek kabi! o!maclığmı halâ anlayarmyanlar bu korkunç gafîetleriyle memlekete ne (büyük fenalık ettiklerini ve milli bütyeyi nasıl zaafa düşürdüklerini halâ idrâk et-miyenler, her halde çok yanlış hesaplara dayanıyorlar.
iktidar partisinin ve hükümetin demokrasi yolunda fiilî ve kati adımlar atmaktaki bu zararlı tereddüdünü memleket hesaibma büyük bir teessürle karşıladığımız sırada, iki gün evvelki «Ulus» Gazetesinin baş sütununda gözümüze çarpan bir tebrik mektubu bizi hayretten hayrete düşürdü; ve kendimizi birdenbire «tek şef, tek parti, tek .millet» düsturunun sokaklarda dalgalandığı günlerde zannettik. Çünkü Genelkurmay Başkam tarafından yeni yıl dolayısıyla Devlet Reisine gönderilmiş olan bu dört beş satırlık reısmî tebrik mektubu, dünyanın hiç bir demokrasisinde eşine tesadüf ediiemiyecek garip 'bir eda taşımakta ve Hasan Saka Hükümetini hakikaten müşkül bir duruma düşürmektedir. Hukuki bakımdan bu işin asıl mesuliyeti doğrudan doğruya Başvekile aittir; çünkü onun muvafakati olmadan ıböyle bir mektup gönderilmesine asla imkân yoktur.
Yeni yıl münasebetiyle. Genelkurmay Başkanının Devlet Reisine resmî bir tebrik mektubu göndermesi, tabii görülebilir. rBu, sadece bir nezaket ve hürmet eseridir. Ancak bu mektubun ifadesi, devletin hukukî bünyesine uygun olmak ve ona aykırı bir eda taşımamak mecburiyetindedir. Böyle bir mektup, «şef sistemi» ile idare olunan memleketlerde başka türlü yazılır; mutlâkiyetçi veya meşrutiyetçi monarşilerde başka türlü yazılır; demokrasi esaslarının hâkim olduğu cumhuriyet rejimlerinde ise büsbütün başka tarzda yazılmak icap eder. îşte bu bakımdan, biz bu .mektubun Anayasamızın ruhuna uygun olmadığını hayretle ve teesüfîe belirtmek zorundayız. Siyasi hiç ;bir hüviyeti olmıyan ve olmasına kanunen imkân bulunnııyan Genelkurmay Başknı. bu siyasi ve hukuki icaoları bilmemekte mazur olabilir:
Batı Avrupa'nın mânevi mirasını red deyi emiştir. Bir tarafta komünist memleketler diğer uçta da ferdî hürriyet ve insanlık haklarının şampiyonu Birleşik Amerika vardır. Bu durum karşısında İngiltere gibi Türkiye de kendinin gideceği yolu çoktan, seçmiştir.
Bu yol, kendi millî dehamıza, dünya görüşümüze uygun olarak Türk demokrasisini geliştirmek, vatandaş hak ve hürriyetleriyle sosyal adaleti birleştiren bir devlet ve idare sistemi kurmaktır. Bunu, millet olarak kalkınmamızın, devlet oiarak istiklâlimizin esas şartı saymaktayız. Böyle bir sistemin ise, ancak şahsiyetlerini ve insanlıklarını hakkiyle idrak eden hür vatandaşlar topluğuna dayanacağına inanıyoruz. B. H. P. bu esaslarda birleşen bütün parti ve kurullarla, Türk demokrasisinin sağlam temeller üzerine kurulması için işbirliği etmiye daima hazırdır.
Veremlesavaş ikicepheliolmalıdır...
Yasan: Cumhuriyet
îOıımhurîvet»
5 Ocak 1948 tarihli İstanbul'dan:
Evvelki gün açılan Verem Savaş Dernekleri Konferansında, başta Sağlık ve Sosyal Yardım Bakam Doktor Behçet Uz olmak üzere, sayın doktorlarımızın söylediklerini okumuş ve elbette çok üzülmüşsünüzdür. Çünkü bu nutuklar-ki onlara acı itiraflar da diyebiliriz - memleketimizin verem denilen müthiş afetle savaş hususunda ne kadar geri kalmış olduğunu bir kere daha göstermiş bulunuyor. Hakikaten, konferansta ortaya atılan rakamlar - utandırıcı demiyelirn de - ıstırap vericidir, demekle iktifa edelim.
Yurdumuzda her yıl, resmî rakamlara göre veremden 40 bin vatandaş ölmektedir. Bu resmî bir rakamdır ve şüphesiz hakikati tam ifade edememektedir. Çünkü yurdun hekimsiz' hücra köşelerinde ölenlerdenkaçınınveremekur-
ban gittiğini kim tesbît etmiştir ki bu 40 bin rakamı tamam ve doğru olabilsin. Memleketimizde her yıl veremden ölenlerin bu kadar olduğunu kabul etsek dahi, vaziyet gene fecidir. Çünkü veremden 40 bin kişi ölmesine mukabil, bizzat Sağlık Bakanının söylediğine göre veremlilere mahsus yatakların sayılı şöyledir:
da:1041 yatak
de:1441»
de: 1827»
1958 de: 5570 » olacaktır. Böylece 1948 de yurdumuzda 10 bin nüfusa düşen verem yatağı 0.96 ya, 1958 de ise 2.78 e çıkmış bulunacaktır. Halbuki Yunanistanda bugünkü yatak sayısı 3.89 dur.
Sayın Bakan bu acı rakamları verdikten sonra:
« - Bu. bizde verem yataklarımızı artırmak için dahane kadar çok çalışmak zorunda olduğumuzu göstermektedir.» Diyor.Bu cümleyi şu şeklede sokabi--liriz:
«Bu. bizde verem yataklarımızı artırmak için ne kadar az çalıştığımızı da göstermektedir.»
Filvaki, yıllardan beri yurdumuzda veremle savaş gayreti, veremin artışına nispetle pek zayıf olmuştur.
İstanbul Verem Savaş Derneği İkinci Başkanı olan Doktor Tevfik îsmail Gökçe de Sağlık Bakanının çizdiği karanlık tabloyu tamamlamış:
«— Memleketimizde 28 verem dispanseri ve 2000 yatak - olduğunu, halbuki normal olarak 800 dispanserle 20 bin yatağa ihtiyacımız bulunduğunu kabul etmek lâzımdır,»
Demiştir ki bu rakamlar da, ayrıca, bizde veremle savaşm. hiç denilecek kadar zayıf olduğunu isbat etmektedir, Geçenlerde, Demokrat Partili bir milletvekili, yeni Büyük Millet Metdlisi binasına ve diğer bazı binalara sarfedüen ve daha da edilecek olan büyük milyonlardan^ bahsederken, yurdumuzda hastalar yatacak yatak bulamazken böyle lüks binalar yapılmasından şikâyet etmişti. O saman bu muhalif milletvekilinin sözleri demagoji olarak vasıflandırılmıştı. Veremle Savaş Dernekleri Konferansında ortaya a,tılan rakamların acı belagatı, bu demagoji ithamının, hiç de doğru olmadığını, bilâkis böyle bir hakikati demagoji diye vasıflandı rmanın daha büyük bir demagoji olduğunu göstermiyor mu?
Biz, veremle mücadeleye ancak ateş saçağı sardıktan sonra, daha yeni başlamış bulunuyoruz. Görülüyor ki 10 yıllık sağlık plânı hem gecikmiştir, hem. de kısa bir zamanda, bu derde deva olamı-yacaktir.-Bu plânın tatbiki devam ederken gene her yıl 40 bin Türk vatandaşı Öleceğine göre, 1958 e kadar, 400 bin genç dahni vereme kurban gidecek demektir.
Doktor Tevfiık ismail Gökçe, veremin her yıl elimizden aldığı 40 bin Türkün kaybından ileri- gelen «içtimai ve iktisadi tahriplerin memlekete senede 500 milyon liraya mal olduğunu esefle» kaydediyor. Demek ki önümüzdeki 10 yıl içinde, verem âfeti yüzünden yurdumuzun zararı 5 milyon lira olacaktır. 10 yıllık sağlık plânının ise 600 milyon liralık bir masrafa mal olacağı geçen yıl, Sağlık Bakanı tarafından söylenilen ve broşür halinde yayınlanan nutukta ifade edilmişti. O halde, sağlık plânını 10 yılda; 5 yılda gerçekleştirmenin çarelerini arayıp bulmamız kati bir zarurettir.
Verem,, gıdasızlıktan ve sefaletten kuv vet alan bir âfettir. Bununla bir taraftan tıbbi bakımdan savaşırken diğer taraftan d?, memleketin iktisadi durumunu düzeltmek, hayatı ucuzlatarak gıdasızlığı önlemek ve sefaleti azaltmak, bir kelime ile refah sağlamak gerektir. Veremle savaş, ancak böyle iki cepheli bir gayretle verimli ve başarılı olabilir.
5 Ocak Adana'mn kurtuluşu...
Yazan: Cihad Baban
5 Ocak 1948 tarihlî «Tasvir» İstanbul'dan :
Yüzlerine düşman işgalinin kâbusu çöken, asık çehreler, bugün artık ümitle gülmeğe başlamışlardı. Çukurova, kahpe biristilânın yüreklerde yarattığıİstıraplardan kurtuluyordu. Yarâbbi o işgal esnasında oranın saf ve temiz halkı neler neler çekmemişlerdi? İyilik gören eski uşaklar birer kızıl hain kesilmişlerdi. Her sabah dükkâna giderken selâmlanan Artin, Ohannes, Fransız İdaresinde vazife görüyorlar, efendilerine jurnal ediyorlardı. Gençler, vatanperverler dağlara doğru çekiliyorlar, mücadeleye orartan devam etmek istiyorlardı. Düşman ise dünyanın en münbit yeri oJan Kilikya'da adamakıllı yerleşmek istiyor. Çukurovah, katiyen bu zillete tahammül etmek niyetinde değildir, çetinbir mücadele başlıyor.
Bu destan halindeki mücadelenin, safhalarım, bugünden itibaren yazılarım s n.hif eler imimde okuyacağınız arkadaşımız Taha Toros size en hurda teferrua-tiyloanlatacaktır.
İstiklâli için ayaklanan bir milletin neler yaratacağını orada göreceksiniz... Fakat dün düşman İşgalinden kurtulan Adana, bugün artık tabiatın esiri olmaktan da kurtulmak istiyor. Medeni bir millet olarak ona bu hakkı tanımak mecburiyetindeyiz. Çünkü Türkiyede hiçbir vilâyet yoktur ki, Adana gibi, büyük refah imkânlarına malik olsun da, ihmal yüzünden, güneşin kavurucu-luğundan veya Seyhamn deliliğinden yakasını kurtaranlasın... Adana şimdi medeni' bir kurtuluş mücadelesine atılmak zorundadır.
Dünyanın en münbit. toprağından istihsal edilen pamuk para getirmiyor. Üzümün, incirin, fındığın ihracı serbest olduğu halde pamuk memleketten dışarı çıkarılamaz. Çünkü dokuma fabrikalarımızın ihtiyacını temin etmek lâzımdır. Bu ihtiyaç temin edilirken, fiyatları arz ve talep kanuni değil, hükümet tesbit eder.
Toprak Kanununun 17 nci maddesi Çu-kurovada ziraat emniyeti diye bir şey bırakmış değildir. Herkes mütereddit, bekliyor. Elvnden gelen de .sermayesini oradan kaçırarak başka yerlere naklediyar. Adanada su baskınları bir fp.iciadır. 1936 daki felâketi unutmadan bu yıl yeni bir baskına daha uğradılar... Hemen on bir seneden beri, Adananın beş kilometre şimalinde Kararlar bucağıtenilen mevkide, Çubuk barajînın yirmi misli büyüklüğünde bir baraj inşa edileceğinden bahsedilir. Bu baraj inşa edilmemiştir. Fakat, daha 1940 senesinde bir meclis nutku ile işletmeye açıldığı söylenen regülatör çimento külçeleri haylinde meydanda duryor. Adana, Mersin ve Karataş, Türkiyenin kışlık istirahat yeri olabilirler. Fakat bir asırdan beri, 55 kilometrelik Karataş yolu .bir türlü inşa edilememiştir. Dünyamn 'en nefîs plajlarından biri olan Karataş kötü bir balıkçı köyü bile değildir.
Adana büyük bir İstihsal bölgesidir. Fakat bu istihsal bölgesini makinelerle bir türlü teçhiz edememişizdir. Çiftçi Birliği Başkanı Sayın Fazlı Meto, Halk Partisinin kırklık divanına üye seçilmiştir. Umarız ki, bu suretle temin ettiği nü-'fuz;ı. memleketi lehine kullanarak sene-lerdenberi peşinde koştuğu, bir kaç yüz p?,re;"! makineyi çiftçiye temin edebilsin.
Adanada, aşağı yukarı, çiftçinin % 60 ı küçük, o; 40 ı da iki bin dönümden fazla eken büyük müstahsildir. On. bin dönümden fazla toprak üzerinde çalışanların miktarı parmakla gösterilecek kadar azdır. Büyük zürra tarlasını makine ile sürmektedir. Geniş sahalarda nüfus az olduğu için, küçük, orta ve büyük çitçi makine bakımından birbirlerine yardım ederek birbirlerini tamamlamaktadırlar. Çünkü bilhassa pamuk işinde nadas Adananın tâbiri ile fedhan çok derin yapılmakta ve bunun için üç çift öküzle çekilen büyük pulluklar bile, günde ancak sekiz on dönümden fazla fedhanyapamamaktadır.
Halbuki milli istihsal bakımından bu geniş toprakları değerlendirmek için günde 70—120 dönüm nadas yapan traktörler jâzımdîr. Yani Çukurova İstihsal dâvası ayni zamanda bir makine davasıdır.
Bundan başka, bugün istiklâlinin ve zaferinin bayramım, şehitlerini anarak kuthyan Çukurova bu memleketin üzerinde titrediği en kıymetli bir hazinedir. Toprağının serveti bir yana: O bir müzed;r. Tarsustan geçerken Berâan suyunun sesinde Kleopatranm ' îhtîzazlı aşk nağmelerini, duyabilir, Ashabı Kehfin asırlarca uyudukları yerlerin dillerinde efsanelerin en güzelini dinliyebilirsiniz... Kilikya ovalarında Boğa dağlarının ait kısmında Hitit medeniyetinin eserlerini, bilhassa Yümüktepe höyüğünde gözlerinizle görebilir, Aralık ve Ocak aylarında bile ılık rüzgârların yaladığı bu topraklar üzerinde eğer hayaliniz genişse, İskender ordularının zaferlerini, Dârâ'-mn haşmetini, Mısırlıların, Âsurlularm seferini nazarlarınızda canlandırabilirsiniz.
Bir tarafta Justinien yapısı, hâlâ işe yarıyan ve Romanın haşmetine şahadet eden Taşköprü üst yanında metruk duran Cumhuriyet Regülatörü...
Bugün Adananın kurtuluş yıldönümünde onun yarınını düşünüyoruz. Ve Adana, Türk Milletinin refaha ulaşmasında başlı başına rol oynıyabilen bir diyar olarak karşımızda duruyor. Temennimiz şudur: Adanayı bir de hükümetin ihmalinden, tabiatın zorbalığından, idarecilerin lâkayıtlığmdan kurtarabilsek...
Seçim Kanunu meselesi...
6 Ocak 1948 tarihli «Ulus» Ankara'dan :
Halk Partisi Kurultayı ve bütçe müza-kerfeleri bitti. Hükümet; Partisinin kurultayından aldığı direktif ve Meclisin bütçe müzakereleri doiayısiyle milletvekillerinin konuşmasından mülhem olarak çalışmasına başlamıştır. Hükümetin ele alması İcabeden mevzulardan biri de (Seçim) Kanunudur. Bundan evvelki (Büyük Millet Meclisi) hemen hemen bir asırlık ömrü olan (intibahı Me-busan) Kanununda yapılan türkçeleştir-me ve iki dereceli seçilinden tek dereceli ıseçime) gsçmiye ait hükümlerden gayri hiç bir değişiklik yapmamıştı. 1946 Temmuz seçiminden sonra muhalefet partisi bu kanunun usule taallûk eden ı gizliliği) nive (oyların sayılması açlkh-lığı) nı sağlamadığını İleri sürerek Seçim Kanununun değiştirilmesi lâzımgel-diğini ileri sürdü ve bu görüşünde de ısrar etmektedir. Muhalefet, Seçim Kanununundeğiştirilmesini istemekte haklı olmakla beraber kanunun aksak olan yeri yalnız kendi iddia ettikleri (gizlilik) ve {oyları saymakta açıklık) prensipi değildir. Seçim Kanununda yapılan değişiklikte yalnız (tek dereceli seçime) gidilmek kabul edilmekle kalmamış aynı zamanda (lise) usulü de kabul edilmiştir. Halbuki (liste usulü) kabul edilen sistemlerde (nisbî) seçim prensipini de gözönünde bulundurmak zarureti vardır. Bundan başka (vekil) ile (müvekkil) arasındaki münasebetin yakınlaştırılması yani (seçmen) in seçeceği (milletvekili) ni tanıması, bilmesi sebeplerini temin etmesi de lâzımdır. Görülüyor ki Seçim Kanunun; yalnız muhalefetin istediği iki noktadan değil esasından ve bir sistem olarak ele alınması ve sistemli bir Seçim Kanunu yapılması zarureti vardır ve millî hâkimiyeti temin edecek olan (Seçim Kanunu) hu yönden esaslı olarak tedvin edilmelidir. Bu kadar mühim olan bu kanunun yeniden tedvini zaruri olmakla beraber yalnız nazari de olmamalıdır. Bunun için {1950) de gidilecek olan umumi seçimden evvel çıkacak umumi ve yeni (Se-Çim Kanunu) ndan önce şimdiki kanunda
ufak değişiklikler yaparak ara seçimlerde alınacak neticelere göre esas kanunda kabul edilecek (sistem) hususunda da bir fikir sahibi olunabilir.
Henüz halkının yüzde sekseni okuyup yazmak bilmiyen bir memlekette (gizli oy) prensipi üzerinde durulur. (Oyları
açıkta saymak) usulü gözden geçirilir. Bu hususta yapılacak değişikliklerden sonra ara seçimlerden alınacak netice hazırlanacak ana (Seçim) Kanunu hususunda bize bir rehber olabilir.
Hükümet bir taraftan ana (Seçim) Kanununu hazırlarken bir taraftan da bugünkü (Seçim) Kanununda (gizli oy) ve (açık sayı) ya ait hükümlerde meydana çıkmış müşkülleri bertaraf edici değişiklikleri yaptığı ve ara seçimlere bu değişikliklerle gidildiği takdirde memleket için daha hayırlı daha faydalı olduğu kanaatindeyiz.
Temenniler, vaitler...
Yasan: A. Adnan Adıvar
6 Ocak 1948 tarihIi«Akşam» İstanbul'dan :
Büyük Millet Meclisinde geçen senenin son altı gtm ve gecesinde hatipler kâh okudular, kâh söylediler; kabine âzası da kâh söylediler, kâh okudular. Dinleyiciler yukarı balkondan sabır ve sükûn ile dinlediler. Ertesi sabah gazeteler bu sözleri mümkün olduğu kadar sütunlarına geçirdiler. Nihayet'yeni senenin sabahına karşı horoz ötmeden muazzam bir ciltlik Bütçe Kanunu Meclisin ekseriyeti tarafından kabul olundu ve o andan itibaren millet kesesinin ağzım kapayan bağların ucu daha bir sene için, muhalif ve müstakil milletvekillerinin muhalefetine rağmen, Halk Partisi Hükümetinin eline teslim edildi.
Bu sene geçen seneye nispetle sakin ve mutedil bir hava içinde geçen müzakereleri gazetelerde heyecan verici başlıkları bir gün bile besliyecek bir hal almadı. Muhalefet Partisinin sözcüsü uzun, uzun samimi tenkidlerini kürsüden bildirirken Meclis onu sakin, sakin dinledi. Hattâ sonradan tenkldlerin bir kısmını hükümet de kabul etti. îş başına geleli henüz üç ay olmadığı için bir çok tenkidleri, kendi hesabına bile olmasa, kabul etmesinden daha tabii bir şey olamazdı.
Kabul edilen tenkidlere bazan «temenni» adım verdiler. Bilmem bu ad doğru mudur? Adın menşeini pekâlâ hatırlıyorum: Birinci Büyük Millet Meclisinde her gün. müthiş bir takrir dalgası sıralardan kabararak riyaset kürsüsüne kadar çıkardı. O vakit bunların hepsine cevap vermeğe hükümet âzası vakit bulamazlardı. Riyaset Divanı onların bir kısmını Mecliste okur, hükümetten temenni ediliyor diye ait olduğu daireye havale ederdi. Bu eski kelime şüphesiz ki sakattır; çünkü milletvekillerinin hükümetten temennisi değil talebi, isteği olur. VâJkıa Millet, Meclisleri müzakerelerinde kimseyi inciıtmiyecek ihtiyatlı, heyecanlı da olsa yine münazara kaidelerine uygun nazik sözler siyasi olgunluğun en mühim alâmetidir. Fakat herşeye rağmen bir milletvekili hükümetten ya bir şey sora-r, ya bir şey ister ve yahut nihayet bir şey tavsiye eder; fakat temenni etmez. Her ne ise artık Meclis lehçesine girmiş olan bu tabirin münakaşasını bir tarafa ibırakalım.
Bütçe müzakeresi esnasında ilk mühim İtiraz ve bu itiraz neticesinde talep, bütçenin daha derin ve daha ağır ağır tetkiklere mevzu olabilmesi için ya malî senenin Mart ayının başına nakil veyahut Meclisin bir ay evvel toplantıya çağrılması îdi ve bütün taleplerin en esaslısı bu olduğu son sıkışık günlerin man-zarasiyle gözlere batacak kadar sarahat İle görüldü. İtiraf edeyim ki hem Bütçe Komisyonunda, hem Mecliste Hükümet bu noktaya ciddiyetle temas etmekten çekinmiştir. Komisyonda verilen cevap, ikide birde malî senenin değiştirilmesi doğru olmadığı ve olsa olsa Meclisin bir ay evvel toplanmasının teklifi isabetli olacağı yolunda sudan bir cevaptır. Halbuki bu sene tekerrür eden ve milletvellermi de hükümet azasını da soluk soluğa çalışmağa mecbur eden bu zaman darlığına hemen hemen bütün Meclis âzası şahit ve buna bir çare bulunması lüzumuna kanidir. Zaman elbette dardır. Bir günde bir kaç yüz milyonluk bir iki bütçeyi kâfi derecede tetkik ettik demek kolay bir iddia olamaz. Buna rağmen hükümet bu «temenniye» vait ile ibile mukabele etmedi. Fakat öyle ümidederiz ki Meclisin pek umumi olan bu kanati iki yoldan birinden bir 'kanun teklifi ile bu sene içinde müzakere mevkiine geçecek ve şu veya bu suretle bütçe müzakeresine daha uzun bir zaman ayrılarak demokrasinin ibu en mühim direği daha sağlam bir zemin üzerine, daha muhkem surette dikilecektir.
Muhtelif devlet dairelerinin bütçelerinin müzakeresi sırasında nice itirazlar, nice tenkidler ve nice «temenniler» oldu. Bunlara karşı yapılan müdafaaları ve verilen cevapları dinledik. Bu sırada hükümet bazan sarih, bazan yarım ağızla vaitlerde bulundu. Şimdi düşünüyoruz ki, bu taleplerin ve yahut temennilerin bir kısm: bel'ki yerinde olmıyan, bir Kısmı da bugnin hemen yerine getirilmesi maddeten mümkün bulunmıyan
cinsten oia:bilir. Fakat her halde bîr kısmı sene içinde yapılabilecek şeylerdir. O halde isalbetli ve mümkün olanların senenin ilk ayları içinde tatbikine doğru adım atıldığını görmeği istemek hakkımızdır. Geçen senelerde de böyle vaSt-ler olmuştu. Bu seneki müzakerelerde, esefle söylemeliyiz ki, bu vaitlerden bir iki istisnadan başka yapılmış bir şey tesbit edemedik. Belki o vaitler Rousse-au'nun dediği gibi çabuk verildiği için tutulamamıştır. Va'dini yerine getirmemek cemiyet içinde, hatta bir İnsandan Öteki insana karşı bile iyi gözle görülür !bir şey değil iken bir hükümetin millete karşı verdiği, yerine getirilmesi mümkün va'di tutmaması çok daha fena görülse gerektir ve asıl fenası artık vaitlerin kıymetinden milleti şüpheye düşürür. «Vait borç gibidir»; borcunu ödemiyene tekrar kredi verilmese yeridir.
Bir muvazaa partisi bahis mevzuu olamaz...
Yasan: Stem İzzet Benice
fi Ocak 1948 tarihli «SonTelgraf»
Hamdullah Suphi Tanrıöver'in C. H. Partisinden istifası etrafındaki tefsir ve tahminler hâlâ devam etmektedir. Ancak, yürütülen bütün tahminler arasında Hamdullah Suphi için de, C. H. P. için de en yakışıksız bulduğumuz tahmin «muvazaa» dan bahsediümesiclir. Güya Tanriöver partiden bir. danışıklı dönüş neticesi ayrılmıştır ve kuracağı parti de bir muvazaa partisi olarak MecliiJste rol ve söz sahibi bulunacaktır. Bu yalanı kıvıranlarla yalanlarına kendilerinin de inanmadıklarına ve inanamıyacaklarana peşinen hükmederiz. Hamdullah Suphi Tannöver, muhakkak ki ken'di görüş, fikir ve İnanlarına dayanarak C. H. Partisinden çekilmiştir. C. H. Partisi de bu çekilişi bir sürpriz olarak karşılamamış-tır. Çünkü, Hamdullah parti içinde bir görüş ve fikrin başıydı ve C. H. Partisi programına bazı nokta ve prensiplerde samimi olarak mütezad ve muhalif idi. Hamdullah kendi fikir vegörüşlerinden fedakârlık edemiyecegi kadar C. Jî. Partisi de program ve tatbikatta Hamdullah'a uyamazdı. Bu ayrılış bir zaruretti ve C. H. Partisinden zamanla ayrılışlar vukua geleceği bir hakikatti ve hakikat olmakta devanı edecektir.
Çünikü, C. H. Partisi 19 Mayıs 1945 de yirmi iki yıllık hayatına fiilen hitam vermesi ve yepyeni bir kuruluşa, yepyeni (bîr istihaleye gitmesi gereken bir siyasi müesseseydi. Eskiyi, tek parti olarak kuruluşundaki bünyeyi, bir vatanseverler camiası oluşundaki sırrı Demokratik .gelişme ve çok partili bir rejim içinde ilânihaye devam ettiremezdi. Programına göre bünyesini ıslah ve tasfiye etmek zorundaydı ve bu programa uyamıyanlarda ayrılmak mecburiyetindedirler. Hamdullah Suphi Tannöver, işte bu mecburiyetle başbaşa ve karşı karşıya kalmıştır. Ya kendi kendisini inkâr ederek C. H. Partisi Büyük Kurultayı sonunda kabul edilen programa şahsiyetini bağlıyacaktı, yahut da kendi ruh ve zihniyetini harekete getiren fikirler peşinde yürüyecekti. Fikir ve politika sahasında şahsiyet ve şöhret yapmış olan Tannöver elbette ki bir sigara dumanı haline inkılâp edemezdi. Kararını vermiş ve partiden kendi fikirleri istikametinde ayrılmıştır. O aynlmasaydı dahi C. H. Partisi onu uzun müddet tutamazdı, çünkü C. H. Partisi kendi; program, ruh ve gidişini aykırı firkirlari güdenlerle bir arada ts'lif edebilmek maharetini de-vak ettirmek .isterse hakiki bir parti olmak mevkiine asla intikal ve istihale edemezdi, edemez. Bu yönden C. H. Partisi er ve geç bünyevi bir tasfiye görecektir ve bu muhakkaktır. Zamanla Hamdullah Suphi'yi takip edenler olabileceği gibi ayrı fikir ve ayrı görüş sahipleri de partiden ayrılacaklardır. Parti ancak bu sayede fifkir tecanüsüne ulaşacak, şahıslar peşinde idarecilik rolünden kurtulacak, program ve tüzüğüne samimiyetle bağlanmış bulunanların partisi olacak ve kuvvetlenecektir.
Üçüncü bir parti kurulması bahsine gelince, bunu çok daha Önceden kabul ve bu sütunlarda tavsiye eden biriyiz. Ancak üçüncü parti Tannöver tarafından mı kurulacaktır, kurulabilir mi? Bilmeyiz. Katoul etmek lâzımdır ki, bugün memlekette Halk ve Demokrat Partilerden baŞka beyannamesi verilmiş, hattâ ise koyulmuş, fakat tutunamadıklar. için adlan unutulmuş daha on bir parti vardır. Biz, bir üçüncü parti., derken.. kuvvetli, C. H. ve D. P. karşısında hayatiyet ve -mevki ifade edecek bir partiden bahsediyoi-uz. Bu bir sınıf partisi olabileceği gibi Cumhuriyet idaresinin ve rejiminin yetiştirdiği genç ve münevver nesillere dayanan bir ideal partisi de olabilir. Ancak bu iki esastan birine dayanmak şart ve şekli ile yeni ve kuvvetli bir partiye bilhassa Meclis çalışmaları bakımından ihtiyaç vardır. Amma, böyle bir parti ne muvazaa yolu ile kurulup tutunabilir, ne de maziye ait şöhret ve şahsiyetlerle desteklenip kuvvet ve hız arzedebilir. Bu bir gün ihtiyaçtan ve bu inanış ve takdirden dolacaktır.
Aydınlığa hasret...
Yazan: Nadir Nadi
0 Ocak 1948 tarihli «Cumhuriyet" İstanbul'dan:
Hasan Sakaya nedense fazla ümit bağlıyar. Demokratlar son zamanlarda gene sinirlenmeğe başladılar. Antidemokratik kanunların değiştirilmesine dair hiçbir kımıldama emaresine taşlanmadığım, dört aydanber: hükümetin bu husus on ufak bir teşebbüse bile glrişme-d.'ğin:, ardı arası kesilmiyen bu oyalama politikasından halkm artık usanç getirdiğimi söylüyorlar. Onlara bakılırsa Recep Pekeri düşüren sebeplerin başlıca halk efkârında totaliter idareye karşı uyanan tepki îdi. Yoksa Halk Partisi Meclis Grupımdan ezici çoğunlukla güven oyu alan bir hükümetin iki gün sonra kend'liğinâen çekilmesini anlamak güç o'urdu. Şu halde Hasan Saka ancak kısa bir gelişme devri boyunca hükümet başında kalacak, ilk iş olarak da Meclise, antidemokratik kanunların değiştirilmesine dair bir takırtı projeler sunacaktı. Mevzuatımızbir defanormal hürriyet şartlarına göre ayarlandı mı Hasan Bey yerinde durmaya zaten imkân bulamıyacaktı.
Halbuki hâdiseler onların umduğu gibi : medi. Say.ru Saka Hükümet: meşhur 7 Eylül kararların: mümkün mertebe ta-mir edici bazı tedbirlerle işe başlıyarak belli bir fiyat üzerinden altın satışlarını ysak etti; ithalât ve ihracat işlerini de oisbi bir kotrola bağlamağa çalıştı. Bu-nur. dışındı devlet çarkı eski minval üzere devam etti. Yeni hükümet kurulalı dört ay olduğu halde hukuki nizamımıza getirilmesi beklenen yeniliklere dair ortada bir işaret görmüyoruz. Basın, Polis ve Secim Kanunları Recep Peker zamanında nasıl idiyse gene öyledir. ı z dah i az demevî bir mizaca malik
bulunduğu anlaşılan Hasan Bey, Recep Peker gibi ikide bir sinirlenip muhalif sikcpat diye hücum etmiyor. Mecyüzüne kar?: yapılan şiddetli ten soğukkanlılıkla, güleryüzlekararArasıra Hakiîsınız, gelecek yıla inşallah daha iyisiniyaparız» diyerek oniann, gönlünü almasını unutmuyor. Fakat hazırladığı bütçeyi santimine ilişiinıeksizin Meclisten çıkarmasını da bibyo.Geçen gün burada işaret ettiğimiz gQ>i bu vaziyet Haik Partisi hesabına bir başarı alâmeti sayılabilir. Böylece, yakın zamanlara kadar şahidi olduğumuz erginlik havasını, memlekette yumuşatmak belki mümkün olabilecektir. Hücumlarına cevap bulamaya bulamaya muhaliflerin zamanla gevşemesi ihtimali hatıra gelebilir. Onlar eskisi gibi sesier tseler bile karşı tarafta tepki uyandırmıyacak olduktan sonra bu seslerin yavaş yavaş'dağılması beklene-.... Hele bir üçüncü parti kurulup da zaJrirî muhalefet temin edilirse o zaman Demokratların vaziyeti büsbütün güçle-ş'r. Dünkü Akşam gazetesindeki imzasız makalede okuduğumuz gibi Meclisten ime iddiaları artık tesirsiz bir hale geiir.
Fakat bizi üzen nokta bu değildir. Antidemokratik kanunlar bahsinde de. Hasan Beyin yerinde oturması veya Demokratların Meclisten çekilmesi bahsinde de biz mutlakafilân düşünceye göre hareket edilmesi taraflısı değiliz. Bir memleketi iyi idare edebilmek sanatının yalnız kanunlara, yahut da yalnız ş&hısîârla zümrelere dayanmadığına inananlardanız. Bizim üzüntümüz, bugünkü dünya şartları orsasında o kadar muhtaç bulunduğumuz hukuki bir istikrardan hâlâ mahrum kahşımızdır. Evet, biliyoruz, bir rejimden bir başkasına iki dakika içinde geçilmez. Gerçek bir demokrasinin temellerini sağlamca oturtabilmek için uzun. gayretler harcamak elbette şarttır. Zamanla 'bunu yurdumuzda mutlaka gerçekleştireceğimize eminiz. Fakat başarılmak istenen yeniliklerin mevzuatımızdaki akislerini olsun şimdiden niçin aramıyalım? Dışarıya karsı hürriyetçi imiş gibi bir kılığa bürünüp içeride eski sistemi devam ettirmekle acaba ne fayda sağiıyacağı-mıai umuyoruz? Acık konuşalım, vatandaş bugün bi?i idare eden mekanizmanın mahiyetini iyi bilmiyor, ona tereddütte bakıyor, tşte asıl tehlike de buradadır.
Ne partilerin karşılıklı iddiası, ne de kanun maddelerinin şu veya bu formüle uydurulması! Bize lâzım oian politika ihtirasları dışında yaşîyan vatandaşları, yani Türkiyeyi Türkiye yapan büyük kütleyi memnun etmek, onu içinde bulunduğu vuzuhsuzluktan bir an önce kurtarmaktır Bunu yapamadığımız müddetçe, demokrasi şöyle-dursun, herhangi bir idare şekline sahip olduğumuzu iddiaya hakkımız olmıyacaktır.
Ulaştîrma politikamız...
7 Ocak 1948 tarihli «Ulus» Ankara'dan :
Bugünkü uiaşarma, politikamızı incelerken, dünkü duruma kısaca bir göz atmak faydalı olur:
Çöken İmparatorluktan toprak ve kül yığmı halinde bir vatana tevarüs" etmiş oian bugünkü nesil, yurtta yabancı ser-meyanin kurmuş olduğu dört bin kilometrelik bir demiryolu şebekesiyle, tabiî ömrünü tüketmiş yirmi, üç bin ton gayrisâfi tanilâtoda bir deniz ticaret filosu buldu.Limanlar,rıhtımlar,fenerler kıyıların emniyeti ve kabotaj hatlarımız hep yabancı sermaye tarafından sömürülüyordu. Dünün ulaştırma politikasının ana hatları kökten bir temizlik ve mülileştirme esasına dayanıyordu. Bir yandan da yurdun karanlık köşelerini medeniyet ışığı ile aydınlatmak için şark bölgesindeki ulaştırma boşluğunu doldurmak dâvası ele alındı. Bu dâvanın çok çetin bir mücadele tarihi vardır. Sayın înöünü'nün demiryolunu; Sivas'a ulaştırabilmek için yenmek zorunda kaldığı güçlükler ve çektiği ıstıraplar 1930 da Sivas'ta vermiş olduğu nutukta bütün açıklığı ile duyulmuştur. Devletin o zamanki elverişsiz mali durumu ve iç politikanın ortaya attığı engeller karşısında elde1 edilen başarının büyük kıymeti üzerinde dikkatle durulmaya değer.
Yıllarca didnıe didine, zorluklarla çarpışa çarpışa doğuya, güneye ve kuzeye güneşin ışıkları gibi yayılan demiryolu hatlarımız bugün sekiz bin kilometreye varmış bulunuyor.
Dünün çalışma plânı üzerindeki mesai devam edilmekle beraber bugünkü ulaştırma politikamız, İkinci Dünya Harbinin acı günlerinden alman intiba ve tesirden ilham almaktadır. Bu tamamlayıcı politikanın hedefi, yedek malzemesinden ağır endüstrisine kaçlar bütün ihtiyacı yurt içinde yapabilmek im-kânlarını plânlaştırmak ve bu plânı tatbik sahasma koymaya çalışmaktır. Bu gayeye doğru yol alınırken bir yandan da harp yuları içinde geceli gündüzlü çalışarak yıpranan demiryolu malzemesini yenilemek lüzumunu dikkate almak ica-bediyordu. Demiryolu şebekemizin on seneye kadar on bin kilometreye yüksele-bileceğini ve harpten önce 23 milyonu bulan yolcu sayısının bugün 48 milyona vardığını ve trafik gelişmesinin de dört buçuk hanı ton kilometreden dokuz milyar ham ton kilometreye çıkmış olduğunu dikkate alırsak ne kadar geniş bir ihtiyacı doyurmak zaruretiyle karşılaştığımız meydana çıkar. Dünün ve bugünün politikalarını bir bütün halinde yürütebilmek için geniş malî imkânlar elde etmek lâzım geliyordu. Bir kısım kredilerle ve demiryolu teşkilâtının bünyesinde yapılan ameliyelerin temin ettiği tasarruflarla ihtiyaçların karşılanmasına' çalışıldı. 1948 yılma muvazeneli bir bütçe ile, iç ve dış taahhütlerin taksitlerini karşılıyacak 40 milyon liralık bir sermaye fazlalığı ile girilmiş bulunuyor. Bu malî ferahlık, (300) kadar lokomotifle (2000) vagonu mevcut malzememize eküyebiimemizi mümkün kılmaktadır. Eu malzemenin bir kısmı memleketimize girmiş bulunmaktadır.
Kurulmaya başlanılan tesisler arasında yedek edevat fabrikası, emniyet tesisleri atelyesi, büj'ük bir döküm fabrikası ve kurulmaya başlanan vagon fabrikası beliibaşiı eserlerdir. Türkiye'nin bir lokomatif fabrikasına kavuşması da yarınki çalışmaların hedeflerinden biridir. Bu mesai plânı, demiryolu işletmesi ve endüstrisini rasyonel bir gürüsün kavramış olduğunu belirtebilir.
Devlet Denizyollarına gelince: Büyük çöküntülerle sarsılmış, bir türlü taazzu-vunu ve gelişmesini tamamhyamamış olan bu .müessese değişi'k tipte yirmi kadar teşekkülün üzerine kurulmuş, kuruluş, malzeme ve hizmet unsurları bakımından iyi bir miras edinememiştir. Kurulduktan sonra da istikrara kavu-şamıyan, adını, sistemlerini değiştirerek kâh birleşen, kâh dağılan ve yeni yeni ek işleri üzerine alan Devlet Denizyollarında, bu karmakarışık durumun düzenlenebilmesi epeyce uzun sürmüştür. Araya giren İkinci Dünya Harbi yüzünden esaslı bir deniz ulaştırma politikası ancak iki yıldır ele alınmış bulunuyor. Bu politikanın ana hatları şudur:
Postavapurculuğunu, iç hizmetlereyetecek bir seviyeye çıkardıktan sonra Akdenîzde yerleşmek ve yük nakliyatınıuzak denizlere genişletmek,
Limanları modern teçhizlerle donatmak,yükleme, boşaltma veambar işlerine güven ve hız vermek,
Eldeki tersanelere ilk önce tamir ve daha sonra gemi yapabilecek kapasiteyi kazandırmak.
Amerikan ve İtalyan tezgahlarından yeni gemiler satın almak, çalışma plânında yer alan tedbirler arasında bulunuyor. Amarika'dan 15 yolcu gemisiyle 10 şilep ve 2 akaryakıt gemisi bu suretle temin edilmiştir. Şehir hatlarındaki sıkıntı; yi hafifletmek için Hollanda'ya da 6 gemi ısmarlanmış ve İngilizlerin Mısır'daki taşıtlarından 16 çıkarma gemisi satm alınarak memlekete getirilmiştir. Bu suretle ticaret filomuza son bir yıl içinde 200 bin tonilâtoluk bir filo katılmış bulunmaktadır. Elde bulunan tonajı da ekliyecek olursak deniz ticaret filomuzun varacağı {300 bin) tonajla iç ulaştırmanın sıkıntısı giderilmiş ve Ak-denizde iki hattı devamlı olarak işletmek kolaylaşmış olacaktır. Bu gayeye ulaşmak yurdumuzu, istihsallerini kendi, taşıtlariyle uzak limanlara taşımak zevkına kavuşturacaktır.
Denizyollarımızm kalkınması dâvasını başarabilmek için limanların teçhizi ve şantiyelerin ıslahı işine büyük önem veriliyor. Yapılan siparişler teslim alındıkça ihtiyaçlar kısmen olsun Önlenecek ve iyi işliyen limanlar politikası gerçekleş-miye doğru yol olacaktır.
Türk armatörlerin denizyollarımızm yanıbaşmda yardımcı kuvvet olarak çalıştırmak ve halk denizciliğini kötü olarak kurmak bir zaruret haline gelmiştir. Cumhuriyet Halk Partisi Kurultayının dilekleri arasında yer almış bulunan bu ihtiyacın çok kısa bir zamanda muvaffak olmuş bir teşebbüsle karşılanacağı umulmaktadır.
Dünyayı bir avuç içi kadar küçülten, kıtaları birbirlerine bağlıyarak insanları birbirlerine ısındıran hava ulaştırmasının Türkiye'de kuruluşu kısa bir tarihçeye malik olmakla beraber Devlet Ha-vayoll arımızın gelişmesi, bilhassa son yıllarda ümit verici bir seyir takibet-mektedir. En yeni teknik vasıtalarla ve elemanlarla donatılması gereken bu müessesenin tekâmülü hava meydanlarının eksiksiz olarak tamamlanması ve havacılıkta en ehemmiyetli rolü oynıyan hava elektrik hatlarının kurulması ile tahakkuk edebilecektir. Yılm her mevsiminde büyük şehirlerimiz arasında hiç aksamıyan toir hava ulaştırmasını temin edebilmek için geniş bir plânla büyük bir emek harcanmaktadır. Havayollan-îiıız yabancı memleketlere uzanmak, Türk Bayrağını dünya göklerinde dolaş-
tırmak bakımından bize millî bir gururun zevkini tattırmakla beraber en çetin haıra şartları içinde olgunlaşacak Türk havacılarına da milletlerarası hava şöhretleri arasında yer almak şerefini kazandırmış olacaktır. Bugün bir kanadı Atina'ya ve bir kanadı Bağdat'a uzanmış bulunan Türk kartalını yakın bir gelecekte Roma ufuklarında görmek mümkün olabilecektir.
Türkiye'nin yarınki büyük kalkınma savaşında kara, deniş ve hava ulaştırmasının üstüne alacağı ağır vazifede muvaffak olması, Türk vatanını asırlardan beri içinde bunaldığı imkânsızlıklardan biran evvel kurtaracağı İçin ulaştırma politikamızı bugün dâvalarımızın en başında tutmak zorundayız.
D. P. iki yaşında...
Yasan: Nadir Nadi
8 Ocak 1948 tarihli «Cumhuriyet» İstanbul'dan:
Dünkü gün Demokrat Partinin ikinci kuruluş yıldönümüne raslıyordu. Bu vesile ile partinin iki yıllık çalışmalarına burada kısa bir deneme yapmayı faydalı buluyoruz.
Bilindiği gibi Demokrat Parti, Halk Partisinden ayrılmış bir teşekküldür. Bu itibarla ağabeyinin zaaflarından bir kısmını bünyesinde taşımaktadır. Bu da öteki gibi herhangi bir içtimai veya İktisadi nazariyeye dayanmaz. Halk Partisi, memleketi teşkil eden bütün sınıf ve zümreleri nefsinde toplamaya gayret ediyordu. Bu isteğini gerçekleştirmek uğruna altıok prensipini icat etmiş, yeryüzünde mevcut her siyasi doktrine başvurarak her birinden bir şeyler toplamış, baştakilerin tefsirine göre renk ve şekil alacak bir sentez meydana getirmişti. Halk Partisinin altı prensipini, rakamları unutulmuş bir reçeteye benzetmek mümkündür. Gerçekten, devletçiyiz, milliyetçiyiz, halkçıyız, lâikiz, devrimciyiz;, cumhuriyetçiyiz, deniyor. Fakat kaç arşm devletçiyiz, kaç gram müiyetçiyiz, nereye kadar cumhuriyetçiyiz? Bunlar hiçbir zaman açıkça söylenmemiş, biEJi idare edecek poliitikacıla-rin dirayetine veya temayülüne bırakılmıştır. Öyle olunca da altıok ha var, ha yok bir hale gelmiş, zemin ve zamana göre mütemadiyen sağla sol arasında bocalamış durmuştur. Öyle ya, bu şekilde dozajı serbest bırakıldıktan sonra al-tıoktan faydalanamayacak bir ideoloji yeryüzünde tasavvur edilebilir, miydi? En sağa kağan bir parti bile sırasına göre az çok devrimci ve lâik olduğunu iddia edebilir. En solda, bulunan ihtilâlci bir teşekkül de işine gelirse milliyetçi duygulara bağlılığım ileri sürebilirdi.
Meselâ bugün 'biz belki Ruslardan daha az devietçü olduğumuzu İddia edebiliriz; fakat eski Çarlık rejiminin kumandanlarına izafeten yeni nişanlar çıkaran bolşevik hükümeti de acaba bizden daha milliyetçi olduğunu söyliyemez nü?
Belli ve kısa bir tarihi devre boyunca memlekette az çok bir düşünce İnzibatı kuran ve bu itibarla bize siyasi bir fayda sağlıyan altıoku sonradan aynen kabul ettiği için, Demorat Parti, Türkiye-de batılı mânasiyle bir murakabe organı kurmuş sayılamaz. Partinin,bu husustaki zaafını biz zaten bir çok vesilelerle burada açığa vurduğumuz için ayni bahse şimdi tekrar dönmek istemiyoruz.
Demokrat Parti, ilk büyük kongresinde kabul ettiği hürriyet misakı ile, kendini Kalk Partisinden ayıran başlıca vasıfları ortaya koymuştu. Üç nokta etrafında toplanan bu prensipler de, 'hakikatte, bir siyasi partinin malı olmaktan ziyade bütün hürriyet rejimlerine ait iptidai hayat şartlarından ibaretti. Gerçekten, antidemokratik kanunlar yürürlükte kalır. Seçim Kanunu vatandaşa emniyet vermez, Devlet Reisi de kendi partisinin menfaatine hizmet etmeyi asıl vazifesine Üstün sayarsa, bir memlekette nasıl demokrasi yapılır ve nasılçeşidli partiler kurulur?
Pakat ne yaparsınız ki1, Demokrat Parti, bütün bu saydığımız yollardan g-eç-meye mecburdu. Halk Partisinin altıoku r bazı kıraldan daha kıralcılarm gayretiyle - anayasaya geçildiği için, memleketimizde kurulacak her siyasi teşek-
kül bunları ister istemez kabul edecekti. Yoksa anayasaya aykırı yürüyorlar-denir ve onlara hayat hakkı tanınmazdi.
Hürriyet mi'sakma gelince, bu da, memleketimizde ciddi bir murakabe sistemi kurup yürütebilmek için ilk atılması gereken adımlardan biri idi. Eski hal devam ettiği müddetçe, 'halk, hiç 'bir siyasi partiye güven beslemiyecek, bütün teşebbüsler birer muvazaadan ibaret kalmaya mahkûm olacaktı. Kısacası, Demokratların istediği, her şeyden önce bir çalışma sahası idi.. Onlar, her ta-. rafı işgal edilmiş bir tarlanın kenarında duruyorlardı. Onlara: Gel,kendini göster. Sen de bir şeyler Bakalım ne mahsul alacaksın? Deniyordu.Demokratlar bu meydan okuyuja, en doğru cevabı vermişlerdir:
Yer veriniz de çalışalım!
Oniarın.iki yıllık gayretleri vakıa fiiliyat sahasında tamamiyle verimli olmuş sayıimıyabilir. Memleketimizde geniş bir hürriyet rejimine imkân verecek hukuki şartlardan henüz hiç biri tamamlanmış değildir. Kanunlarımız, hâlâ iktidar partisinin kayıtsız şartsız hâkimiyetini sağlamaya yarayacak şekillerden kurtarılmamıştır; hükümet, vatandaşları tazyik etmek, gazeteleri kapamak, hattâ dilerse muhalefeti feshetmek imkânlarını hâlâ elinde tutmaktadır. Fakat her şeye rağmen bugün memeleke-timiz, iki yıl öncesine kıyasla bir fikri ilerlemeye kavuşmuştur. Artık karşı partide bugünkü mevzuatın köhneliğini ve yersizliğini kabul edenler vardır. Şef sisteminin devrini yaşadığına inananlar günden güne çoğalmaktadır. Siyasi partilerin bir adam etrafında toplanmış kir menfaat zümresi! halinden çıkarak belli b:r fikir ve prensip topluluğu haline gelmesi bugün umumiyetle özleniyor. Halk devlet işlerine karşı ilgi göstermeğe başlamış, memleket passif itaat durumundan silkinmiştir. Bu merhaleye varılmasında Demokrat Partilnin şüphesiz birlaıci derecede rolü vardır. Tarih bu kadarını bile şükranla anacak, neticeyi Demokratlar hesabına bir ka~ zanç olarak geçirecektir.
Buna mukabili, hükümetin her işini müdafaa etmesi tabiî vazifesi1 olan iktidar partisi sözcülerini bu vadide çok âtıl görüyoruz. Grupun bugünkü halinde, dediğimiz gibi, bir tevekkül, bir tevazu, hattâ bir mahcuplukla tefsir edilen sükûtilik var. Bu böyle olmamalıdır.
Anlaşılıyor ki, Halk Partisi Parlâmento Grupu iyi tensik edilmemiş, parlâmento tabiyelerini tertip ve M«te edecek kuraay heyeti kurulmamıştır. Bu haliyle hem dışarıya, hem içeriye kuvvet telkin etmiyen bir durum herkesin hattâ bizzat grup azalarının gözüne çarpmaktadır. Harpte bile, cepanesi biten kıta kumandam, efradının maneviyatını yüksek tutmak için kurusıki top atar. Bütün bunların ihmali, parlâmento mesaisinin de tam ve müsmiv şekilde cereyan etmesini sekteye uğratıyor. Çünkü nihayet aynı oyunları tatbik etmiyen iki rakibin bu görüşmesinde hakiki- kuvvetler veya kuvvetlerin îıakiki kıymetleri meydana çıkmamaktadır.
Parlâmentoda grupları olan muhalefet ve iktidar partilerinin, şu kısaca izah ettiğimiz eksikleri tamamlanmadıkça, parlâmento mesaisi ve demokrasi hayatı beklenen semereleri vermekte gecikecektir.
Yazan: Etem îzzet Benice
Telgraf.
9 Ocak 1948 tarihli «Son İstan'Dul'dan:
Günlük ve gürültülü politikacılığın dışına çıkıp objektif bir bakışla hâdiselere, C. H. P. nin hareket tavrına, demokratik hayatımızın gelişme safhalarına bakanlar iki esası takdir ederler: Antidemokratik addedilen kanunların muhafazasında C. H. Partisinin ve iktidarının hiç bir menfaati olmadığım, Demokrasinin Türkiyede er geç millî bünyeye ve coğrafi şartlara uygun olarak yerleşeceği..
Hakikat de budur: Antidemokratik addedilen kanunları muhafaza edip götürmekte C. H. Partisinin gerçekten hiç bir menfaati olmadığı gibi bu yolda bir ısrarı da yoktur. Recep Peker de dahil olarak 1945 den bu yana vazife almış bütün hükümetler antidemokratik sayılan kanunları ya tadil ettirmişler, ya tadil edilmek üzere Meclise sevkeylemişler ve hiç bir vakit:
— İhtiyaca ve demokratik hayata uy-mıyan kanunları muhafaza edeceğiz.. Gibi bir sö2 etmemişlerdir. Ancak, bir sıra güdüldüğü de muhakkaktır. Memleketi idare eden kanunları üzerinde düşünmeden, yerlerine konulacak olanlarını incelemeden ve hazırlamadan «ulu orta bir ilga» hevesi ve sorumluluğunu hiç bir hükümet elbette kiı üzerine alamazdı. Bunun içindir ki, tek parti sisteminden çok partili ve demokrasi rejimine öoğru gidilirken C. H. Partisinin adımlarına zaruri ve tabii bir ihtiyat, teemmül ve teenni hâkim olmuştur.
Amma, şimdi o devreler geride kalmış ve memlekette gerçek bir şekilde demokrasi ruh ve zihniyeti yerleşmiş; itidalli, basiretli, durendiş bir halk tutumu bu ruh ve zihniyetin devamına en büyük destek olmak mevkiine girmiştir. Demokrasilerde hükümetlerin kanun yetkilerine ye tam adalet ruh ve zihniyetinedayanarak kuvvetliolmaları ve
kalmaları şart olduğuna göre bu yönden hükümetleri zayif düşümıiyecek imkânları elde tutmak şekil ve şartiyle hangi sahada olursa olsun antidemokratik sayılan kanunları topyekûn değiştirmek veya ilga eylemek için hiç bir engel kalmamıştır.
Millî şuur kanuna, adalet esasına ve halka hizmet prensipine dayanan kuvvetli, eşid muamele güder bir hükümete ve hükümet cihazına en hararetli taraftar bulunduğuna ve kendi huzur, güven-lilik ve selâmetini bu şartta aradığına göreesasen demokrasi inkılâbının pişdarlîğım üzerine almış bulunan C. H. Partisi ve iktidarı için bu istikamette seri ve canlı hamlelere atılmaktan sakınılacak hiç bir düşünce mevzuu mütalâa edilemez. Tahmin ediyoruz ki, Önümüzdeki toplantı devresinden başlıyarak kısa bir zaman zarfında hükümet SeçimKanunudadatıilolmakantidemokratik sayılan kanunla ri tadil eden tasarıiarı Büyük Millet Meclisine birer birer getirecektir.. Bizce, bu. işin bir cephesi ve hattâ kolay cephesidir. Nihayet vatandaş en ciddî teminatı sağhyacak ve oy hürriyetini gerçek emniyet halinde tutacak bir Seçim Kanununu vücuda getirmek demokratik bir hükümetin ilk işidir ve C. H. Partisi hükümet: bunu kendi partisinin de ileri hayatım ve yüksek menfaatlerini mülâhaza ederek tabiî surette yerine getirecektir.
Basın Kanununda, Polis Kanununda, şu ve bu kanunda da sosyal ve siyasal hayat şartlarımıza, uymıyan maddeler değiştirilecek. Türkiye de her demokrat memleket gibi vicdan, fikir, kalem hürriyetinin beslendiği ve vatandaşın siyasi haklarının emniyet altında, bulunduğu bir gsrçek demokrat memleket olacaktır.
Bunu takdir etmemek, yaygara edebiyatında devam etmek haksızlık ve günlük politikada istismar alık ruhunu idame ettirmekten başka bir şey olmaz.
Bizce, bunların hepsinin ilerisine ve üs-tündo mütalâa mevzuu olmaya değer konu: Demakrasinin Türkiyede nasıl bir bünyeye sahip olacağın! kesin olarak ' tâyin etmek ve ifadelendirmektir. Dâ-vrnm, bütün anlaşmazlıkların, siyası parti'er arasındaki görüş farklarının düğüm veya ruh noktası budur. Bnun için de müphemiyetten, politika taktiklerinden sıyrılarak ve iki büyük siyaset .müessesesi olarak C. H. Partisi iîe Demokrat Partisinin demokrasiyi tarif ve izah bakımından muayyen ana hatlarda; birleşmeleri ve millî bünyeye, Türkiyenin coğrafi şartlarına göre «Demokrasi» yi nasıl anladıklarını bir arada, belirtmeleri gerektir. Filhakika, her İM partinin programları bazı nüans farkları ile demokrasi telâkkisinde müşterektirler ve her vakit için vuzuh arzettiklerini iddia ve hattâ isbat eylemek mevkiinde diri er. Ancak, dâvanın bu derece basit olmadığı da ve memleketteki fikir teşettütlerinin çoğunun. «Garp Demokrasisi sistemi» tâbirinin ifade ettiği mâna ve şümulden çıktığı da bir hs.kikattir.' Demokrasi.Demokrasidir arama her miletin ve her coğrafya bölgesinin kendisine göre bir demokrasisi olduğu bir hakikattir. Bunun içindir ki, bu yöndsn vuzuhu biz zaruri görüyor ve Türkiye için «Kemalist rejim sistemi ile memzuc demokrasi» yi esas sayıyoruz. Mütefekkirlerimiz, siyasilerimiz, partilerimiz re gündelik politikalarımız bu noktayı da bir düşünseler de ondan öteye konuşsak!
10 Ocak 1948
Yollar, feir memleketin candamarlarıdir. Gerçeğine dayanarak son C.H.P. Kurultayı, yeni parti programında yol siyasetinin esaslarını kesin hatlarla çizmiştir. Bu siyasetin hedefi,«memleketin bütün istühsal ve istihlâk merkezlerini birbirine ve bunları limanlara, hususiyle köyleri birbirine ve kasabalarla şehirlere (bağlamak; yolların modern, teknik esaslara göre yapılmasını sağlamaktır. İktidar Partisi Türkiye'nin en ücra köylerini de içerisine alan bir ulaştırma şebekesini yaratacak geniş bir yol siyasetini, bayındırlık işlerinin ilk plânda !bir dâvası olarak benimsemiş bulunuyor. Bu suretle Cumhuriyet idaresinin tevarüs ettiği harap vatan toprakları üzerinde, ulaştırmanın en önemli unsura olan demiryolları poiitikasiyle gene C. H. P. nin- attığı ilk adım, kara yollarının inşasiyle tamamlanma şansına kavuşmuş oluyor. İlk zamanlarda demir-yollarımızı kendi vasıta ve imkânlarımızla ve katlanılması güç fedakârlıklarla yapma politikasının, karşılaştığı şiddetli muhalefet hatırlardadır. O zamanlar, demiryolları gibi işletmesinden geiecek nesillerin de faydalanacağı işlerin ağır masraflarını, yalnız bugün yaşayanların omuzlarına yüklemenin insafsız ve yanlış bir hareket olduğu, serbest fırkanın başlıca tenkid konusu idi. Halk Partisi Hükümetlerinin malî imkânlarımızın elvermesi nispetinde demir-yollanmızı bir an önce tamamlama siyasetinde ısrar etmesinden memleketin zararlı çıktığını bugün artık kimse iddia edemivor. Bunun gibi büyük masraflara ve fedakârlıklara malolacağı şüphesiz bulunan karayolları şebekesinin tamamlanması da elbette güçlüklerle ve muhalefetlerle karşılaşacaktır. Ancak hem memleketin iktisadi ve kültürel kalkınmasının, hem de millî savunma bakımından korunmasının, bu işin başarılmasına bağlı oldu-du söz götürmez. Ulaştırma vasıtalarımızı ve kara yollarımızı ekonomi ve savunma ihtiyaçlarımıza uygun bir şekilde tamamlamadıkça yurdumuza gerçek mânasiyle sahip olmamız, toprak servetlerimizden hakkiyle faydalanmamız imkansızdır.
Bütçe müzakereleri sırasında müîetve-külerimizden birinin işaret ettiği gibi, bugünkü şartlar altında Muş'un Altın Ovasında yetiştirilecek buğdayın kilosu ancak otuz kuruş masrafla İstanbul'a ulaştırılabilir. Bu durum sürüp gittikçe vatanın, geniş ve bakir topraklarından istihsal için faydalanmamız imkânsızdır. Üstelik bugünkü hayat pahalılığım ve mübadele tıkanıklığım yaratan yüksek maliyet fiyatlarında, yolsuzluk ve nakliye ücretlerinin ağırlığı en büyük payla .başta yer almaktadır.
Bütün bu gerçekler, C. H. P. programınca çizilen yol siyasetinin tükenmez bir enerji ile güdülmesini, gevşemiyen bir dikkatle bir an önce gerçekleştirilmesini zaruri kılmaktadır. Bu işin başarılmasında Amerikan yardımından ve tekniğinden faydalanmamız ise, sevindirici bir olaydır. Bilindiği üzere Amerikan yardımından ayrılan yol malzemesinin bir kısmı daha şimdiden memleketimize gelmiştir. Amerikalı mütehassıslarla mühendislerimiz, gerekli incelemelerle meşguldürler. Bu tetkikler *o ittikten sonra kararlaştırılan plân çerçevesinde önümüzdeki ilkbaharda Güney bölgemizde yol yapımı faaliyetine geçilecektir. B:'.r.yjndir'.ık Bakanımızın geçenlerde a-çıkîadığma göre memleketimizde bulunan Amerikan Yollar İdaresi Başkan Muavini Mister Hiîts, Türk mühendislerini çok takdir etmekte ve Türkiye'nin en kısa Mr zamanda .Avrupa memleketlerine misal teşkil edecek yollara sahip olacağını söylemektedir. Yapılacak yollar, memleket şartlarına uygun, dayanıklı ve iktisadi olacaktır. Böylece de C. H.P.programının yol siyasetine ait dilekleri yerine getirilmişbulunacaktır.
Amerikan yardım ve iştirakiyle yapılacak bu ana yolların memleketin ekonomi ve savunma ihtiyaçlarını karşılama ba-kımmdan ehemmiyeti ne kadar büyük olursa olsun, toizi yol siyasetimizin gerçek hedefine ulaştıramıyacağı tabidir. Geri kalan köy ve kasabalarımızı da yolsuzluktan kurtararak vatanımızın boş köşelerini doldurmak için sırf kendi imkânlarımız ölçüsünde uzun vadeli bir yol yapımı programına İhtiyacımız aşikârdır.. Bu arada bayındırlık ve yapı politikamızın yeni şartlara göre, bir kere daha gözden geçirilmesi gereklidir.
Son yıllarda şehirlerde büyük ve şerefli yapılar için ayırdığımız geniş Ölçüde ödeneklerin, basında ve halk arasında haklı ve haksız bazı tepkiler uyandırmıştır, önümüzdeki yıllarda bu türlü masrafları mümkün olduğu nisbette kısmak ve artanı bilhassa köylümüzün en âcil ihtiyaçlarım karşılayacak yol inşaasına tahsisetmek zorundayız.
Unutmamalıyız ki ulaştırma şebekemizin tamamlanması iîe baş gösterecek olan iktisadi gelişme, şehir yapılarımızın kısa bir zaman içinde bugünkünden daha geniş ölçüde yapılmasını da kolaylaştıracaktır.
C. H. Partisinin eksik taralı...
Yazan: Eterr- îzzet Benice
10 Ocak 1948 tarihli »Son Telgraf» İstanbul'dan:
Bir gezeteci arkadaş Parti Meclis Gruplarının Parlâmento içindeki mesailerinden bahsederken her iki Grupun da kürsüye partileri hesabına tam bir taktik parlamenterle hâkim olmadıklarını ileriye sürüyor. Yahud da biz o arkadaşların bir buçuk sütün içinde anlatmaya çalıştığı fikri bu özel kadrosu içinde anlamış bulunu yo r-jz. Arkadaş haksız değildir. Yalnız parlâmento hayatımızda değil, bütün siyasi ve hattâ sosyal ve ekonomik hayatımızda aynı sıkıntıya maruzuz. Demokrat Partisi parlâmentoda basında ve umumi efkâr icinda muhakkakki C. H. Partisinden -tâbir caizse- daha anlayışlı ve daha iyi organizedir. Bilfarz bütçe müzakereleri devresinde Demokrat Parti Milletvekilleri kürsüye gayret sistemli ve insicamlı bir surette ve her biri partilerin gaye ve maksadına elverişli demeçlerde bulunmak üzere çıkmışlardır. 'Buna karşılık C. H. Partisi milletvekilleri hep kendi hesaplarına ve hattâ tenkid hususunda Demokrat Partilileri gölgede bırakacak kadar sert konuşmuşlardır. Haklı ve haksız bütün tenkidler karşısında konuşan yalmz ilgili bakanlar olmuştur. Haydi Mecliste, tenkidlerin hedefini hükümet teşkil ettiğine göre hükümet ve parti iktidarının müdaafası Bakanlar Hey'-etme düşerdi diyelim. Fakat, Kurultayda? Büyük Kurultayda da C. H. Partisi iktidarı tamamiyie müdafaasız kalmıştır, niçin ? Gayet basit. Tür-kiyedp Hükümet ve C. H. Partisi modern ve çok partili bir Demokrasi sisteminin hayatî mahiyette olarak gerektirdiği organizasyonuna sahip olmak zihniyetine ve bilgisine malik değildir. Bu organizasyon: Efkârı umumiyeyi sevk ve idare, her türlü basm, yayın, propaganda, telkin vasıtalarına sahip olmak bilgisi ve parlamento kürsüsüne hükümet ve parti yönünden hâkim bulunmak sanatı, taktiği ve organizasyonudur ve bütün bunlar bir küldür.
C. H. Partisi de, hükümet de-bu hüküm dışında yaşar ve şayed içinde yaşamamak istediği zamanlar olursa o vakit de verimsizi, faydasızı seçer ve bu işlere görgü, bilgi, ihtisasın tek değeri muhafaza ettiğinden âdeta habersiz davranır.
Bunun en bariz delillerinden birisini: C. H. Partisi Divanında ve Genel idare Heyetinde bir tek mütehassıs gazetecinin bulunmayışı teşkil eder.
Bir gazeteci bulunmadığı gibi kül haiin-de propaganda,. basın yayın, telkin ve parlâmento kürsüsünde halk efkârını parti ve hükümet cephesinden modern bir taktikle idare edecek herhangi bir yetkili unsur da ne Divanda, ne İdare Hey'etinde ve ne de Meclis Grupu .ve Meclis Divanı Hey'etlerinde vardır. Bütün bu sayıpdöktüğümüz işlere hattâ önem bile verildiği ve böyle bir ihtisas ve san'ata yer ve değ"er tahsis edildiği bile meçhuldür. Tek parti zinniyetinden ve idare sisteminden kalma bir gelenekle:
Bunlar da iş mi, kim olsa yapar. Denir veyahut da:
Yapılmamış olmasından ne çıkar? Hükmüne varılır. Zihniyet değişmedikçe, aa tecrübeler kendisini üstüste göstermedikçe tabii bu işin ehemiyet ve ciddiyetine kimseyi inadirmanm ve bu hükümleri değiştirtmenin İmkânı yoktur. Cemaat ne içtihadda bulunursa bulunsun hâkim olan zihniyet ve salâhiyet bildiğini okumaya devam edecektir. Bütün bu hususlarda ve kıymet hükümlerinde yukarıda da işaret ettiğimiz gibi Demokrat Partisi muhakkak ki daha takdirli-dir ve daha bilgi ile, modern basın ve proyaganda icaplarına uygun olarak çalışmakta ve bunun meyvalarını da zaman zaman halk afkârmdan toplamaktadır.
C. H. Partisi ise bu modern organizasyon ve teknik bilginin dışında yaşadığı için sarfettiği gayretlere, taşıdığı iyi niyetlere ve hattâ heba ettiği yüz binlerce liraya rağmen en küçük bir semerenin nişanesine dahi sahip değildir. En kuvvetli olduj^u dâvaları dahi halk efkârı karşısında ekseriya kaybetmiş ve hakkını, anlayışını , emeğini, himmetini kimseye anlatmaya muktedir olamamıştır.
Dün yine bilmeni hangi arkadaşın yazı-smdaydı, aşag7 yukarı şu gerçeği ifşa ediyordu:
«istanbul .meb'us seçimini Kenan öner değil, birkaç serbest gazetenin ittihadı k-3 sanmıştır.»
Doğrudur. Muhalefet en modern ve teknik propaganda silâhlarına dayanmayı ve serbest gazeteler ittihadından faydalanmayı ve hattâ onları bir veçhe istikametinde birleştirmeyi nasıl bildiyse O. H. Partisi de kendisine mütemayil veya sempatik gazetelerin sahiplerinden sadece ve sadece birer «sadakat senedi* almayı büyük ve feyizli bir tedbir halinde düşünebildi. Sonrası ne oidu, malûm. Senetli sepetli sadık gezetelerin tam 'hezimet»iC.H. Partisinden üstelik rekabet veya metrukiyet, mazhariyet veya betbahthğa uğramalar. Bu bir hakikattir ve maalesef her hakikat gübi acıdır. Acıdır amma söylenmesinde fayda vardır. Belki, söylene söylene yazımıza başlarken fikrini tebarüz ettirdiğimiz arkadaşın işaret ettiği aksaklıkları gidermenin tedbirleri düşünülür.
Yazan: Cihad Baban
1O Ocak 1948 tarihli «Tasvir» İstanbul'dan :
Sayın Yalman bir koalisyon hükümetinin lüzumundan bahsediyor. (Acaba olmaz mı?) şeklinde bir sual bir çok vatandaşların kafasında da yer etmiş olduğu için burada bu mevzua temas etmek zaruretini duyuyoruz.
Gerçi Sayın Yalman, bir koalisyon hükümetinden bahsederken, bu hükümeti yeni seçimleri hazırlamak için talebediyor. Yoksa iki partili bir mecliste bugün için1 böyle bir anlaşmanın lüzumsuz ye hattâ zararlı olduğuna elbet kendisi de kanidir.
Eğer bir gün yeni seçimlere gidilecekse, bu esnada kabinenin bir temerküz kabinesi olmasının elbet faydaları olacaktır. Partili bir İçişleri Bakanına, hele ibu İçişleri Bakanı, Halk Partisinin Sayın Lideri Hilmi Uran veya Sökmensüer gibi olursa, elbet kolay kolay mukadderat teslim edilemez.
Fakat bugün için. böyle bir şey mevzuu bahis olmadan bir temerküz kabinesi Kurmanın elbet mânası olmamak lâzımdır.
Evvelâ muhalefet murakabe cihazı olarak iş göremez. Kim ne derse desin, muhalefet sayesindedir ki, bilhassa son bütçe müzakerelerinde, bir çoik hakikatler vatandaşların gözü önüne serilmiştir. Son iki senedenberii, Mecliste rakam olarak zayıf olmasına, memlekette idari baskının mevcudiyetine rağmen ağızlar açılmış, tenkitler toaşlaımış ve işin en iyi tarafı bir nispet dahilinde İktidar Partisi ib'U tenkitlere alışmıştır. Bu yolda ilerlemek İmkânları mevcutken ve göz önünde dururken, bir koalisyon hükümeti kurarak, Meclis murakabesini yok etmek, binnef is muhalefetin memlekette sesini kısması ve kendi kendisini iımha etmesidir.
Halbuki demokrasinin bu memlekette iyi işliyebilmesi ve vatandaşlara demokrasinin memlekette dürüst bir şekilde iyi işlediği hakkında kanaat gelebilmesi, muhalefetin sert ve müsamahasız olarak payidar olmasiyle mümkündür.
Hattâ 'daha ileri giderek diyebiliriz ki yine muhalefetin seçim yoliyîe iktidara ulaşması lâzımdır ki, vatandaş «reyimi veriyorum, mahalline masruf oluyor, istediğim partiyi götürüp, istediğim partiyi iş basma getirebiliyorum,;> kanaa-tma ermelidir. Bu da Halk Partisi içinde hâlâ kuvvetle müesses olan bir zihniyetin değişmesiyle mümkün olacaktır. Bu zihniyet, ot.oriter zihniyettir, iktidarın iki senelik muhalefete terkedilemi-yeceği zihniyetidir. Halkın kendisini idareye muktedir olamadığı zihniyetidir. Vasilik zihniyetidir.
Muhalefetin hayırlı rollerinden biri de, müsmir ve mütemadi mücadelesiyle, memlekette bu zihniyeti ister istemez fakat ağır ağır tasfiye ettiğidir. Muhalefet sayesindedir ki, bir çok, yalclaşü-maz ve konuşulmaz mefhumlar, her gün ağzımızda dolaşıyor. Unutmamak lâzımdır ki bîr zamanlar bu memlekette (seçimin tek dereceli olmasından) bahsedemezdik.
Sayın Faik Özfcrak; merhum Velid E-hüzziya, Beyazıd Meydanının asfaltına itiraz eden bir yazı yazdığı için, Tasvi-riefkân kapatmak istemişti. Sıkıyönetim, Refah şehitlerinin arkasından ağlamamıza İzin vermemiş. Yavuz Zırhlısında yapılan merasimi, radyo yayınladıktan ve ajans verdikten sonra gazetelere koyduğumuz için, altı g-azeteyi birden kapatmıştı.
Her yazının arkasında bir mahzur bulur, her şeyi fesada atfederdik.. Bugün, her şeyi mahzurlu görenler, vehimlerinin gayri varid olduğunumüşahedeediyorlar. Basının rolünü idrak ederek memlekette lüzumlu bir murakabe ci-"hazı olduğunu tasdik mecburiyetinde kalıyorlar.
Bütün bu fikrî ilerlemeleri tek bir şeye; muhalefete, muhalefetin memlekette yarattığı hürriyet havasına borçluyu2. Bir gün, bu hürriyet havası, dağıldığı yani, muhalefet vazifesini yapamaz hale geldiği gün, otoriter sistemlerin tabii neticeleri olaraık, yine susmağa, yine zelil olmağa mahkûmuz. Büyük demagog vatanperverler kendi şahsi rahat ve huzurları için orsaya yine çıkarlar. Sıkıyönetim lüzumunu müdafaa eden nutuklar verirler.
Yavaş yavaş, baskı baş gösterir, o baskı .ile beraber, riyakâr müdahene artar ve Türk matbuatı, üç beş sene evvelki, acıklı ve kötü duruma düşer.. Bu kötü durum istibdat altında kalan milletin acıklı durumununifadesidir.
Hürriyet mevzuunda vatandaşın hürriyetinden Demokrat, Parti fedakârlık yapamaz. Onun için bugünkü ahval ve şartlar altında bir koalisyon hükümeti kuramaz ve kurmak hakkına malik değildir.
Hürriyet misakmı -tahakkuk ettirmeden Halk Partisi Hükümetlerinin mesuliyetine iştirak edemez, muhalefetin, hürriyetin, mura'kabe sesini susturamaz.
Evvelâ Hürriyet, Misakı tahakkuk edecek.. iBu dünyaya mal olmuş hürriyet prens ipi ermin, milletin vicdanına bir daha geri alınamaz tarzda yerleştiği hakkında cümlemize kanaat gelecek!.. Bizi geri götürecek tehlikeleri önliyecek ka- ' nuni tedbirler alınacak.. Her parti millet karşısında resen imtihan verecek!.. Bugün ortada iki parti mevcutken, millet muhalefetin murakabesini isterken, bu .murakabe istediğimiz gibi işlemezken, müştere-lî bir kabine kurularak, Demokratlar, (aman Dahiliye Vekili, îk-tisat Vekili bizdendir, onu hırpalamıya-lım) diye susacaklar, Halkçılar, (aman şv. işlerde Demokratlar kusurludur ama. 'Kabinede mesuliyeti müştereke esası vardır. Aldırmıyalım) diyecekler!.. Ve m'-îletin iki senede elde ettiği iki günde pâyimalolacak!...Öyle şey yok!...
Biz demokrasinin kendisini tatbik etmek istiyoruz, demokrasi oyunu oynamak istemiyoruz.
Hürriyet *misakı ve Anayasa...
Yazan: Nadir Nadi
10 Ocak 1948 tarihli «Cumhuriyet» istanbul'dan:
Hürriyet Miısakı adı altında Demokratlar tarafından ileri sürülen prensipler yavaş yavaş Halk Partisi saflarında da kuvvetli akisler uyandırmıya başladı. Her ne kadar Hükümet Başkanı Sayın Saka bu yolda şimdiye kadar bir adun atmaya yanaşmadı ise de fikir yürümektedir. Halk Partisinin genç elemanları, bugünkü hali ile devlet çarkının memleket yararına faydalı bir şekilde yürüye-miyeceğine inanıyorlar. Hasan Bey susmakta devam etse bile onlar elbette boş durnuyacaklar ve partiyi harekete geti-reru dan?, ileri bir devlet nizamına geçilmesi çarelerini araştıracaklardır. Geçen gün Ulus'ta Seçim Kanunu mevzuuna dair okuduğumuz bir başyazı bu hususta ümit verici bir işaret sayılabilir. îyi niyetle çalışıldığı takdirde fikirlerimizi her gün bir parça daha olgunlaştırmak, neticede de vatandaşların çoğunluğunu memnun edecek merhalelere varmak neden mümkün olmasın?
Demokratların Hürriyet Mİsakı diye adlandırdığı prensiplerin bir parti dâvası sayılamıyacagmı, bunları her demokratik rejim hesabına başarılması elzem noktalar olarak ele almak gerektiğini biz burada bir kaç defalar yazdık; hattâ Hürriyet Misakı için demokrasinin alfabesidir de dedik. :Bu itibarla Demokratların altı ok nazariyesini benimsememe-İei'în' yahut benimsemek.zorunda kalmalarını ne kadar yadırgıyorsak, Hürriyet Mİsakındaki prensiplerin Halk Partisince benimsenmesine de o kadar seviniyoruz. Gerçekten bir hürriyet diyarında her partinin mutlaka cumhuriyetçi, devletçi veya halkçı olmasını istemek hakkımız değildir; Ford otomobilleri gibi, bütün siyasi partiler aynı umdelere bağlanacaksa fikir mücadelesine neluzum var ? Fakat bir diyara hürriyet getirilmek isteniyorsa, orada hürriyeti baltalayıcı kanunları yürürlükten kaldırmak, vatandaşa âzami ıgüven verici bir Seçim 'Kanunu yapmak, devlet başkanının da parti ve particilik işlerinden uzaklaşmasını sağlamak muitlaka lâzımdır. Bir defa bunlar yapılsın, sonra istenirse hattâ mutlakıyetçi ve totaliter partiler kurulmasında bile bizce hiçbir mahzur yoktur. Halkın reyi esas -tutulacak olduktan sonra her fikre ve her prensiıpe hayat hakkı tanımak demokrasinin ilk şartı değil midir? Vakıa bu noktanın pek nazik olduğunu biliyorum :
Yüzde sekseni okuma yazma bilmiyeh bir ülkede padişahçılık veya komünistlik propagandasına nasıl .müsaade ederiz ?
Deniyor. 'Padişalıcılık bahsinde Halkçıların fazla kuruntuya kapıl dikta nnı Demokratlar iddia ediyorlar. Onlara ,göre memleketimizde hanedanın ihyası uğruna başgösterecek bir hareket yüzde üç veya beş kadar bir taraflı kütlesi bu-lamiyacaktır. Komünistliğe gelince, burada asıl tehlikenin okuma yazma nis-betine uygun olarak çoğaldığı .meydandadır. Fakat, her i'ki partide aşırı sağ ve aşırı sol cereyanlara yurdumuzda çalışma alanı verilmesine yanaşmıyorlar. Komünizm nazariyesinin Sovyet Kusya elinde bir isitilâ vasıtası haline getiril-mesindenfoeri en olgun demokrasilerde (bile bu nazariyeye karşı bir çekingenlik uyandığı için bu hususta bir itirazda bulunmaya cesaret edemiyoruz. Fakat kökü Moskovaya bağlı olmıyan sol cereyanlara, her demokraside olduğu gibi, bizde de yer gösterilmesi, o meyanda sağcılara da hayat hakkı tanınması şarttır, ideoloji mücadeleleri pek dar 'kaliblar arasında hapsedilecek olursa karşımızda sadece menfaate dayanan fikirsiz ve ruhsuz bir iktidar -kavgası başgösterir ki, en mürteci, en müste-bM saraylarda bile benzerine her zaman rastlanan böyle bir 'manzaraya hürriyet demeye kimsenin dili varmaz. Demokratlar tarafından, ortaya at,ılan isteklerin en mü'himmi bizce Seçim Kanunudur. Memleketteki gerçek temayülleri iyice meydana koyacak bir Meclis
kurulması -esastır. Üst tarafı daha sonra da 'başarılabilir. Bununla beraber bazı Halkçı arkadaşlarımızın da söylediği gibi Hürriyet Misakmı yerine getirmekle her derdimiz çözülmüş olmıyacaktır. Anayasamızda bazı esaslı değişiklikler yapılmadığı takdirde, bugün 'bir şahıs diktatörlüğünden kurtulsak bile yarın bir Meclis diktatörlüğüne sürüMenmiyeceğimizi bize kim temin edebilir ? Bilindiği gibi bu sonuncusu ilkinden çok daha feci bir diktatörlüktür. Bu itibarla değiştirilecek olan Seçim Kanunundan sonra bir kurucular meclisi toplanmasını biz memleketimiz ve rejimimiz menfaatlerine daha uygun buluyoruz. Vatandaşların Ankara'ya göndereceği milletvekilleri orada belli fbir zaman çerçevesi içinde Anayasamızı gözden geçirir, yeni şartlara göre 'gerekli değişiklikleri yapar ve dağılır. Asıl niormal seçimlere de daha sonra başvururuz. Kanaatimizce millî selâmetimiz bu yoldadır.
Memleketin manevi bünyesinde yangın var...
Yasan: Yeni Gazete
10 Ocak 1948 tarihli «Yeni Gazete» İstanbul'dan:
Millî Eğitim ıBakanlığı Binasında çıkan yangının kasit eseri olmadığını açılan tahkikatın bugüne kadar verdiği netice göstermiştir. Bunu memnunlukla kaydederiz. Fakat şunu elemie kaydediyoruz ki bu iş üzerinde açılan -tahkikat memleketin ıMilIi Eğitim çevrelerinde manevi bir yangının mevcudiyetini -ortaya koymuştur. İsparta köylerinden birinde öğretmen olan Görgl (Jorj) adında birisinin tahkikat esnasında söylediği sözler (bunda şüphe bırakmıyor. Romanya'dan (geldiği anlaşılan 'ou adam aşırı solcu cereyanların kaynaştığı bir memleketten geldiğini komünistliğe olan temayülünü gizlemeğe iüzum görmediğimi, fakat yangın işi ile alâkası bulunmadığım söylemiş.
Fırsat düştükçe söylediğimiz gibi yine tekrar edelim: Komünistik Türkiye için kitaplar içinde yazılan iktisadî bir mezhep demek değildir.
Muhalefetin gelişmesi, işlerin daha güzel bir yolda gitmesi için muhalif partiler hiçbir zaman-alkış tutacak değiller ya?.. Fakat üzüldüğümüz bir nokta var. Bu tenkidler o kadar hırpalayıcı, bazı coşkun hatiplerin ağzında o derece parala-yıcı oluyor ki adetâ ihtilâl nutukları manzarasınıarzediyor.
Halbuki rejim cumhuriyettir. Anayasa, her iki patfti tarafından ayni- esaslar dahilinde kabul edilmiştir. Demokrat Partinin kurulduğundan beri bu partinin âdeta geneikurmaylık ödevini fahriyen yaptığı söylenen Vatan başyazıcısı Sayın Ahmet Emin Yalman bile «bugüne kadar hiçbir şey yapılmadı» sözüne itiraz ediyor, hattâ kızıyor. Hiçbir şey yapılmadı, demek, Demokrat Parti hiçbir prensibinde muvaffak olamadı, demektir.
Halbuki 1945 yılından önceki siyasi hayatımıza bakacak olursak ancak Demokrat Partinin teşekkülünden sonra ne büyük adımlar atıldığını elle tutulacak kadar aşikâr görebiliriz.
— Tek partisistemi sona ermiştir.Büyük Millet
;Meclisi çatısı altında, Demokrat Partiden, büyük bir milletvekilikitlesi
vardır. Yarın yine bu 'Meclis üyeleri arasından üçüncü bir partinin teşek
kül etmiyeceğini kim temin edebilir?
— Türk Milleti politik bir hava teneffüsetmeğebaşlamıştır.Memleketinsiyasi hayatına kadınlı,erkekli karışabiliyoruz. Dün, böyle birşey var mıydı?.
— Tek şef sistemi de ortadan kalkmıştır.Cumhurbaşkanıİnönü12TemmuzBeyannamesiyle memlekete yepyeni birhava getirmiş,kardeşin kardeşe hasımolması gibi bir neticeye doğru giden bir cereyanı önlemiştir..
4— Basın Kanununda ufak da olsa
birdeğişiklik yapılmış, tahsil meselesi ortadan kaldırılmış,5000 lira teminatparası, artık siyasi gazete çıkaracak
olanher vatandaş içinbir umacı
olmaktan
çıkmış, BasınKanunundan bumaddekoğulmuştur. Bunun ne hayırlı neticedoğurduğunubugünbolbolçıkmakta olan siyasi gazetelerin yayınlanmasında görüyoruz.
— İstanbul ve civarındaki üç vilâyetimizde sıkıyönetim de artık kaldırılmasıbulunuyor.Osıkıyönetim .ki MoskovaRadyosununbaşlıcahücumuna vesileteşkil eden bir konu idi.
— iSöz hürriyeti yok derken hürriyetin hâlâ bu memlekette olmadığını söyleyecek kadar kendimize hürriyetin bahsedildiğinden habersiz miyiz?
— Demokrat Parti ocak ve il kongreleri başladı. Artık orada vilâyetin, değilen büyük memurlarını, küçük memurlarım bile göremiyoruz.
Tabi dertlerimiz büyüktür. Bir totaliter sistemden geniş bîr demokrasi .hayatına geçmek güçtür. İsteklerimiz daha çoktur. Fakat bunlar: bir ihtilâl havası yaratarak talep etmek heyecanından vazgeçmeliyiz.
Memeleketimİzıo., çeknazik bir mevkide bulunduğunu bir zaman unutmamalıyız. Her türlü vatandaş düşmanlığı yalnız bir emperyalist ideolojisinin işine yariyabilir.
Ne hazin teceliidir ki, Demokrat Parti, Hürriyet Misakımn yıldönümü gününde ihtilâflara düşen bir manzara arzetmek-tedir. Celâl Bayar - Kenan öner ayrılığının altında çok gizli maksatlarla çalışanların mevcut olduğu hakkında "Vatan refkimiz birtakım ifşaatta bulunuyor. Sayın Kenan Öner'in böyle oyunlara gelmiyeceğini ummamakla beraber, eğer bu iddialar doğru ise, kalbimizin, bütün acılariyle,sızladığınısoy li ye biliriz.
Celâl Bayar - Kenan Öner ayrılığının bir yara haline gelmeden tez kapanmasını memleket için en hayırlı bir netice sayarız.
Celâl Bayar'ın beyanatı müna-sebetîle.,.
Yasan: Prof. Dr. Fuat Köprülü
12 Ocak 1948 tarihli «Kudret» Ankara'dan :
Demokrat Parti Genel Başkanı Celâl Bayar'ın. bundan dört beş gün evvel «Yeni .Sabah» Gazetesinde çıkan ibeya-natı,partinin umumi hareket hattını anlatmak bakımından büyük bîr ehemmiyet taşıyor. Bilhassa 12 Temmuz beyannamesinin neşrinden beri Demokrat P-artinin takip ettiği hareket hattı hakkında Parti Genel ©aşkanlığı tarafından muhtelif tebhgat ve (beyanatta [bulunulmuştur; bu hususta karşılıklı fikir mübadelelerinde bulunulmak üzere memleketin her tarafındaki parti teşkilâtı tarafından .gönderilen, yüzden fazla arkadaşla yapılan müzakereler neticesinde neşrolunan tebliğ, bunların en ehemmiyetlisidir. Demokrat Parti, her meselede olduğu 'gibi bu meselede de, hareket hattını ve düşüncelerini, gayet açık ve samimi bir surette umumi efkâra arzetmek suretiyle, kuruluşundan beri takip ettiği demokratik ananelerine sadık kalmıştır.
Fakat 'bütün bunlara rağmen, zaman zaman, açık veya kapalı 'bir surette, bu mesele hakkında bazı şüpheler ve bazı tenkitler ileri sürüldüğüne şahit ohiyor-duk: Demokrat Partinin bı: beyanname İle aldatıldığını, hareket hattında ve fa-liyetinde bir gevşeme ve zayıflama göze çarptığını, söyHyealer oluyordu. Recep Peker iktidardançekildikten sonra, H. P. nin ona taraftar olan bütün mutaassıp unsurları, bu iddiaları tekrar-lıyanlarm başında geliyorlardı; onlar, hakiki bir Anayasa taraftarı ve «şeflik» sisteminin muarızı gibi göstermek is- . tedikleri Bay, Peker'in aleyhinde bulunarak onu zayıflattığı için, Demokrat Partiyi büyük bir siyasi hata işlemekle itham edecek kadar ileri gidiyorlardı. İşte Celâl ©ayar, «Yeni Sabah» daki son beyanatiyle, türlü türlü maksatlarla ortaya atılan bu gibi .manasız tenkitleri çürütmekte ve Demokrat Partinin, umumi efkâra tamamiyle uygun olarak takip ettiği açık ve dürüst siyasetinin mahiyetini blrkere daha meydana koymaktadır. Bu tcnkidlerin «türlü türlü maksatlarla» ortaya atılmış olduğunu söylerken anlatmak istediğimiz 'hakikat şudur: ıBu gibi tenkitlerde bulunanlar arasında, hâdiselerin hakikatini lâyıkiyle anlamıyan ve hislerine tabi olan iyi niyetli insanlar da bulunduğu muhakkaktır; lâkin, Peker Kabinesi iktidarda iken, Demokrat Partiyi her hangi bir tertip ile ortadan kaldırmak için bütün kudretlerini sarfeden mutaassıp tek parti taraftarlarının bu tenkitçilerin ört safında (bulunması, elbette Ibuhun iyi bir niyetle yapılmadığını anlatmağa kâfidir. Onların arkasında, Tiirkiyeyi ikinci .bir Yunanistan haline getirmedikleri ve kardeş kam clöktürem edikleri İçin gözleri kararmış muhteris 'komünist ajanlarının da, milletin Demokrat Partiye karşı 'beslediği sevgi ve güveni sarsmak gibi malûm bir maksatla jbu türlü propagandalarda bulunduklarını da asla unutmamak lâzımdır.
Oelâl Bayar'm « Yeni Sabah» muharririnin suallerine verdiği kati ve açık cevaplar, Demokrat Partinin 12 Temmuz beyannamesinden sonraki hare:ket hattı hakkında içlerinde en ufak bir şüphe ve tereddüt [bulunan iyi niyetli vatandaşları tamamiyle tatmin edecek b'ir mahiyettedir: Demokrat Parti, 12 Temmuzdan evvel olduğu gibi ondan sonra da «vatandaş hak ve hürriyetlerin'; tamamiyle temin etmek ve memlekette hakikî bir demokratik rejim kurmak» yolundakimücadelesindenbiranbile
inhiraf etmemiş, faaliyetinde en ufak bir gevşeme manzarası dahi göstermemiştir. Umumi efkârda ıbunun a.ks:ne düşünceler uyandırmak istiyenlerin türlü türlü kötü niyetlerle hareket öttüklerine işaret eden Parti Genel Başkanının:
«Partimiz 12 Temmuzdan e'vvel olduğu .gibi ondan sonra da programının çizdiği ana yol ve büyük kongresinin tesbit ettiği direktifler dairesindeki kati hareketinden asla ayrılmamış ve ayrılmamaktadır. Partimizin hareket hattı hiç bir zaman mümaşatkârlik sıfatı île vasıf landırılanııyacaktır. Bu hareket hattı her zaman açık, sarih ve kattî olmuştur.»
demesi, bütün hâdiselerle sabit bir hakikattir. 'Bunun aksini iddiaya cesaret edenler, iddialarım destekleyebilecek en küçük bir delil ıbile gösterememişlerdir ve gösteremezler.
iktidardan çekilinceye kadar Anayasa hükümlerini hiçe sayarak şeflik sisteminin en hareketli taraftarı olan ve antidemokratikdüşünceleri ve hareketleti bütün milletin malûmu bulunan eski Başvekili âdeta bir «hürriyet kahramanı» gibi göstermek jstiyenlere karşı Celâl Bayar tarafından verilen cevap, bunun ne kadar gülünç ve esassız olduğunu bir defa daha en mantıki ve en kati bir şekilde meydana koymaktadır. Bay Peker'in son zamanlara kadar «Cum-hurreisliği makamının sadece hakemliği değil hatta hükümranlığı prensibi ile uyuşmuş bir kanatte olduğunu» belirten Genel Başkanın. Demokrat Partinin 12 Temmuz beyannamesi hakkındaki düşüncesini Ibelirten şu sözlerini, bütün vatandaşların bir defa daha dikkatle-Tine arzetmeyi faydalı buluyoruz: «Demokrat Parti. 12 Temmuz 'beyannamesini memleket menfaatlerine ve partimiz prensipleriyle demokratik esaslara aykırı görmemektedir. Bundan "başka, partimiz, 12 Temmuz beyannamesini bir tahkimname mahiyetinde telâkki etmemekte ve meseleyi, ifade olunmak istendiği gibi, bir hakemlik mevzuu olarak da mütalâa, etmemektedir. Bu itibarla, Demokrat Parti, bütün mücadele ve faaliyetlerinde, şimdiye kadar olduğu gibi bundan sonra da hareket' serbestisini tamamiyle muhafaza tmekte ve millet hükümranlığı pren-îibinin tahakkuku yolunda durmadan yürümektedir.»
Yazan: Nadir Nadi
14 Ocak 1938 tarihli «Cumhuriyet» İstanbul'dan:
Siyasi partilerimizde için için bazı kaynaşmalar olduğu görülüyor. Bilindiği gibi 12 Temmuz beyannamesinden sonra Haik Partisinde başgö'steren ayrılık havası, Kurultay sıralarında aşağı yukarı bir kriz haline geldi. Parti, müfrit ve mutedil diye anılan iki zıt istikamet arasında oldukça şiddetli çekişmelere sahne oldu. Kurultay çalışmaları sona erer ermez de Sayın Suphi Tanrıöver kendi başına partiden istifa etti. Şimdi de Demokrat Parti saflarında bir takım çatlama emareleri sezer gibi oluyoruz. İstanbul Teşkilâtı Başkam Kenan Ömer öner'in bu vazifeden çekilmesi dedikodulara yol açmıştır. Bu partide de müfrit - .mutedil diye iki cereyan bulunduğundan, hâdisenin ileride dallanıp budaklanması ihtimallerinden bahsediliyor.
İleri demokrasi tecrübesine giriştiği-mizdenberi Halk Partisi hesabına bir jç bünye krizine tutulmanın mukadder olduğunu düşünüyorduk. Yıllarca müddet belli bir sistemle idare edilen, o yolda yürüye yürüye artık o sisteme tamamiyle uyan bir siyasi teşekkül, memleket başka bir rejime geçerken hiç istifini bozmadan aynı şekilde kalsın, olağan bir şey sayılamazdı. Birkaç kanun maddesini değiştirmekle özlediğimiz idare sistemine kavuşmamız mümkün olsaydı, demokrasiyi biz yirmi beş yi! önce de pekâlâ kurup yürütebilirdik. Kanun maddeleriyle beraber, hattâ onlardan daha mühim olarak, insanların zihniyetlerinde ve partilerin iç bünyelerinde de esaslı değişikliklere ihtiyacımız vardır. Bu da elbette şimdiye kadar aynı yolun yolculuğunu yapmış vatandaşlar arasında az çok- tartışmalara, kavgalara, buhranlara ve darılmacalara yol açacaktı. Bundan ötürüdür ki, biz. Halk Partisi saflarında başgösterecek olan kaynaşmaları parti hesabına bir zaaf değil, tam tersine bir kuvvet, bir hayatiyet işareti saymıya hazırlanıyorduk. Fikirler ve inançlar memleket efkârı önünde açıkça, çarpışmalı ve kendini parti bünyesine yabancı hisseden vatandaşlar oradan ayrılmalı idi. Geri kalanların hakiki hüviyeti ancak böylelikle belirebilecek. tm da partinin memleket ölçüsündeki ağırlığını ortaya koymaya yarıyacaktı. Ne yazık ki kurultay sıralarında patlak verir gibi olan buhran havası, bir takım gayretlerle örtbas edi'di. Saym Suphi Tanrıöver de, fikirleri ve samimi kanaatleri uğruna topluluk içinde fuzuli yer işgal etmemek cesaretini gösteren tek medeni cesaretli adam olarak kaldı. Tıpkı, şifa getirici bir terlemeye kavuştuğu sırada ateşli bir hastanın terini kesmek gibi zararlı bir harekete başvuruldu ve Halk Partisi tam varlığını aramak üzere iken bütün iyi ihtimaller onun boğazına ti-.
kandı. Bugün bu parti, gene çeşitli fikirlerin bir arada barındığı acayip bir kalabalık halindedir. Totaliter,demokrat,ırkçı, milliyetçi, dinci,dinsizci, lâik,liberal her kanatten sayısız vatandaşlar yarı zoraki, yarı ne yapacaklarınıbilmediklerinden beraberce oturup duruyorlar. Şef rejimi devrinde pek tabii saydığımız ve rejimin şartları içindememleket hesabına şüphesiz fayda sağhyan bu vaziyet, bugün elbette hem partiye, hem de memlekete zararlıdır. Demokrat Partideesenayrılık havasına gsliace, bunun mahiyetini iyi bilmiyoruz.Sayın Kenan Ömer Öner,üzerine aldığı vazifeyi şahsi sebeplerden ötürü mü bırakmıştır? Yoksa iddia edildiği gibi işin İçinde başka partilileri de sü-rükliyenbirzihniyetuzlaşmazlığıvar mıdır?HalkPartisininelindetuttuğu maddivasıtalardan hiçbirinemalik ol-mıyan. yalnız halktan gördüğü sevgiye dayanan birteşekkül olmakitibariyle, Demokratlararasında patlak verecek büyük Ölçüde bir fikir uyuşmazlığı, onlar hesabına herhalde azımsanarmyacak bir tehlike sayılmalıdır.Bu partigerçekleşmesine çalıştığı hedeflerden henüz çok uzaktır.«Hürriyet Misakı»adı altında toplanan prensipler bir gün memleketimizde yürürlüğe konursa, biz, Demokratların da esaslı bir terleme krizi geçirmelerinikendimenfaatleri' bakımından temenniederdik.Çünkü birçok defalar işaretettiğimizgibi.buparti, Batılı mânasiyle bir siyasi teşekkül olmaktan ziyade tek parti devrinin küskünlerinden ve menkûblarmdan meydana gelmiş bir topluluktur. Onları ayırd eden başlıca vasıf,yurdumuzda gerçek bir hürriyet rejimi kurulmasını özlemeleri buuğurda beraberceçalışmalarıdır. Halk da onları sırf bunun için tutmaktadır.FakatİHüriyet, MLsakı bir yana, Demokratlar da tıpkıHalkçılar gibiçeşitli kanattleri bir arada kucaklamışinsanlardan ibarettir.Onların içinde şimdiden patlak verecek bir ayrılığı izah etmek güç olduğu gibi, böyle bir ayrılığın sebeplerini örtbas etmek de tehlikelidir. Parti ileri gelenleri son günlerdeki istifa hâdisesinin uyandırdığı dedikodulara bir son vermek için halk efkârım iyiden iyiye aydınlatmalı, hiçbir noktayı saklamamda dikkat etmelidirler. Böyle yapmazlarsa, zaten iki numaralı Halk Partisi diye adlandırdığımız Demokratlar, bir numaralı ağabeylerinin kusurlarım bir türlü atamıyacaklarmı göstermiş olacaklardır. Siyasi hayatımızı karşıdan seyreden vatandaş da belki ümitsizliğe düşecek ve iki partiye bakarak:
Tencere yuvarlanmış, kapağını bulmuş! Diyecektir."
Aile kavgalarını çarşıya, paza-zara intikal ettirmemeliyiz...
Yasan:Cihad Baban.
U Ocak 1948 tarihli «Tasvir» İstanbul'dan :
Samanlığa düşen bir kibrit çöpünün yangın çıkarması gibi Kenan Önerin istifası da gitgide mahiyetini genişleterek memleketin siyasi hayatına tesir eden bir istidat göstermeğe başladı. Okuyucular dikkat etmişlerse «Tasvir» bu hususta gayet tedbirli hareket etmek 'istedi. İstanbulda sevilen, tutulan bir il başkanı .istifa ediyor ve bu istifa geniş akisler yaratıyor. Burada Kenan öner'i harekete getiren elbet bir takım sebepler olmalıdır: Şahsi geçimsizlik, siyasi görüş farkı ilâh... Gibi.
Ancak bu görüş farkları ve siyasi geçimsizlikler iki taraftan biri canibinden açığa vurulmadıkça bizim bu hususa temas etmeğe hakkımız yoktu. Müstakil bir gazste olarak âmmeye intikal etmemiş olan aile işlerine karışmamalıydık. Halbuki böyle olmadı. Bir gün bir gazete muhabiri arkadaşın chiçbir şeyden haberim yok» dediğim halde o gün gazetesinde bana bir beyanat verdirdi ve hiç söylemediğim şeyleri bana atfederek havadis yaratmanın misalini vermek istedi ve tabii heyecan avcılığı, merakları tahrik etme gayreti bu istifa işini büsbütün alevlendirdi.
îşte tam bu sırada Vatan refikimiz ke-nan öner'in komünist tahriklerine alet olduğunu yazarak yep yeni bir tezle ortaya çıktı. Polemik büyüdü, mesele "bir aile dâvası olmaktan çıktı ve -biz de mecburen bu husustaki düşüncel erimizi açıklamak zaruretini duyduk.
Kenan Önerin istifası hadisesi muhalefet efkârını cidden müteessir etmiştir.
Memlekette demokrasinin yerleşmesi İs-tanbulda muhalefetin zafer kazanması dâvalarında onun himmetini inkâra imkân tasavvur edilemez. Cesaretiyle, ce-lâdetiyle Demokrat Partinin yalnız istanbul'da değil îstanbulu aşan ufuklarda da sevilmesine ve kalblerde yer etmesine hizmet etmiştir.
Hiç şüphe yok, Kenan önerin de her fert gibiı bir çok günahları ve kusurları da vardır. Bu İstifasında belki onun bu eksik tarafları büyük roî oynamıştır.
Fakat hiç şüphe yok ki Kenan öner memleketini, vatanını seven bir insandır ve hiç şüpheyok ki komünist tahrik ve antrikalarma alet olacak bir tip değildir.
Demokrat partinin böyle bir aile dâvası yüzünden hırpalanması elbet komünistlerin ekmeğine yağ1 sürer. İhtilâflar büyüdükçe muhalefet safları arasında çatlaklar meyöana geldikçe hiç şüphe etmemek lâzımdır ki bir başka bakımdan memlekete muğber olan Halkçı müfritler de sevinç içindedirler ve şimdi Süreyya örgeevrenin, Orhan Seyfi-nin, Rasih Hocanın, Saim Alinin, Recai Gürelinin çevrelerindeki memnuniyeti görür gibi oluyorum. Seçim Kanununun değişmesi arifesinde muhalefetin birbirine düşmesi onlar için bulunmaz bir fırsattır. Tek parti diktatörlüğü tesis etmek için, şimdi Mümtaz ökmen ellerini oğuşturuyor. Belki Sökmensüere telefon ederek «günümüz geliyor!» diye bir de telefonla mesaj gönderiyor. Fakat înönünün aleyhinde hazırladığı makaleleri neşretmek için bu hâdiseden medet umuyor.
Kenan önerin memlekette sinsi sinsi yerleşmeğe başlıyan komünizm aleyhindeki mücadelesini ve bu mücadelede kazandığı büyük zaferi unutamayız. Kenan öner o dâvada da temiz foir milliyetçi olarak memlekete hizmet etmiş bîr insandır.
Şimdi Kenan Öner meselesini daha başka bir zaviyeden tetkik etmek zaruretini duyuyoruz. Bu memlekette damgacıhk modadır. Muhatabınızı susturmak, mücadele sahasından uzaklaştırmak isterseniz, ona zamanın modasına göre derhal bir damga vurabilirsiniz. Karşınızdaki bir saniye zarfında faşistlikten komünistliğe terfi edebilir. Eğer Şark vilâyetlerinden gelmiş bir insansa muh-tariyetçi, âsi, Şeyh Saitçi olur.. Olur ve olur!...
Memleket halkı bu damgacılıktan mustarip ve müteneffirdir. Hele bu damgaların mürteci ve komünist olan kısımları 'lüzumundan fazla beylik olmuştur, tstanbuldan bazı intibalarla Ankaraya geldim. Bugün de Ankaramn nabzım yokladım. Eğer yanılmıyorsam umumî kanaat şudur: Vatan refikimizin sütunları arasından bu mevzu etrafında neşredilen hava memleket efkârı umumiye-sinde iyi tesirler yaratmamıştır.
Sırf hayırhahane bir dostluk kaygusiyle müşahedemi şu yolda teşrih etmek istiyorum.
Temas ettiğim vatandaşlardaki kanaat Vatan Gazetesinin damgası bir taktik kullandığı merkezindedir. Eğer bu taktiği Demokrat Parti ileri gelenleri ile müştereken ve anlaşarak yapıyorsa bu hal Demokrat Partinin memeleket karşısında iddialarına ve prensiplerine uymaz ve yakışmaz. Binaenaleyh Demokrat Parti bu tesirler altında itibarını kaybetmeğe mahkûm olur. Eğer Vatan Gazetesi bu hareketi resen yapılorsa - ki bunun böyle olduğuna biz sureti katîyede kaniiz - Demokrat Parti aleyhinde bazı yanlış zanlarm uyanmasına imkân verir ki bu da muhalefete hizmet olmaz.
Kaldı ki Kenan Önerle Demokrat saflarında yer almış ve onun fikrî tesirine tâbi olmuş insanlar da vardır. Onlar kendilerinin komünistlere alet oldukları hakkında yapılan neşriyattan elbet memnun olmazlar ve bu da onlarla Demokrat Parti arasındaki rabıtaların zayıflamasına sebep olur.
Yukarda da söyledik. Kenan Öner de melek değildir. Onun da belki bir çok kusurları vardır. Hattâ beîki bu kusurlarmdan dolajı İstanbul 'başkanlığından istifa etmesi bir zaruret haline gelmiş bile olabilir. Olabilir ki genel kurulla bir colü 'meselelerde ihtilâf haline düşmüştür.
Fakat böyle bir durumda yapılacak iş Demokrat Partiyi 'kendi dertleriyle baş başa "bırakmak ve bir aile anlaşmazlığına ateşe körükle gider gibi gitmemektir. Biz bütün vatandaşları temin edebiliriz ki Kenan Önerle genel kurul arasındaki ihtilâf ne kadar derin olursa olsun Kenan önerin partiyi parçalamağa, muhalefeti taksime uğratmağa götürecek kadar geniş değildir.
îstanbulun il başkanı volkan gibidir. Seniülinfialdir. En sonra söyiiyeceğini en evvel söyler. Fakat hiç şüphe yoktur ki demokrasi dâvasının idealits unsurlarından biridir ve tm sıfatla muhalefeti akıbeti meçhul bir parçalanmağa doğru sevkederek bizzat kendi muarızlarının karşısında gülünç ol;mak istemez. Bugün onu bir fikir ihtilâfı faa! hayattan uzaklaştırır. Yarın hürriyet misakı-nm tahakkuk ettiğini gördüğü zaman muhakkak ki sevinir. Hele bu gün Halk partisi grup içtimamda Seçim Kanununun millî temayüllere uygun bir şekilde tadü edileceği 'hakkındaki kararı gazetelerde okuduktan sonra elfcet istifasında acele etmiş olduğuna kendisi kanaat getirmiştir.
Her siyasi toplulukta zamanın icaplarına göre çeşitli kanaat sahipleri birbirlerine mevkilerini devretmek zorunda kalırlar. Dünyanın her tarafında fou hakikat böylece tecelli ettiği gibi demokrasi nizamına giren Türkiye-de de bundan sonra böyle olacaktır. Ve hiç şüphe yok, eğer hürriyet mlsakı tahakkuk etmez, Halk Partisi tek parti sisteminde inat ederse belki o zaman muhalefet .için Kenan öner volkanı, uğrunda kurbanlar kesilecek kadar mukaddes bir varlık olacaktır. Siyaset hayatına atılan insanların dâva uğruna şahsi gurur ve nahvetlerini ayak altına almağa mecbur oldukları ne kadar doğ:-ru bir vakıa ise bizler yani gazeteciler de prensip dâvalarına damgacılık ve şahsiyat katarak suları bulandırmama-h, aile kavgalarını çarşıya pazara intikal ettirmemeliyiz. Hamdullah Suphi Tanrıöverin Halk partisinden istifa ettiği zaman muhalefat matbuatı Halk Partisine 'karşı nasıl vakur bir eda takınmış ise bizzat kendisinin koruduğu muhalefete karşı da hiç olmazsa o kadar tamkin göstermek mecburiyetindedir.
Memleket efkârı umumiyesinin bizim gibi düşündüğüne kaniiz.
Gizli seçim, açîk oy ayırma*..
Yasan: M. Faruk Giirtünca
14 Ocak 1948 tarihli «Her Gün.' İstanbul'dan :
Hayatta ve tabiatta ne tuhaf aykırılıklar vardır. Yağmuru haber veren bir zamanda, bulutlar arasında çakan bir şimşek, yürekleri korku ile çarptırır. Büyük bir çatırtının kopacağı sanılır. Halbuki saniyeler geçer, bu şimşeğin gök gürültüsü, uzak, pek uzak dağlar arkasında hafif bir sesle duyulur.
Çok ateşli, çok ümitvar olduğunuz birisini tanırsınız ki geçeceği iş başında yenilikler, dinamik hareketlerle o işi adım adım yürüteceKtir.
Fakat, netice, yukardaki yıldırım örneği gibi, sıfır olur. öte yanda mahvi-yetkâr hareketleriyle size bir işte büyük bir rol oynıyamıyacağı, istenilen ve beklenilen faaliyeti gösteremiyeceği sanılan bir kimse, iş başında yıldırım hareketler yaratır.
îşte, bütçe müzakerelerinde, 9 satırda 6 satırlık «hakkınız var...» sözlerini demokratlara sarfettiğ: söylenen ve kendisinden dinamik hareketler,, umuimı-yan Başbakan Hasan Saka da iki senedir parti mücadelelerinin özünü teşkil eden prensiplerde yıldırım tabiatlı Recep Peker'in cesaret edemediği konuları b-irer birer e!e almağa başladı. Hasan Saka Hükümetinin ilk büyük başarısı, İstanbul ve civarı illerimizdeki sıkıyönetimi kaldırmak olmadı mı ? Halbuki müfrit Halk Partililer ne kadar çekiniyordu, Recep Peker, bu idarenin ne kadar devamı lehandeydi. Sanki
birkaç vilâyetimizde zebanilerin, ocağı vardır ve kaynar kazanlar yakılıyordu. Korku ve şüphe, işte bir milleti, "hayatı, ticareti her şeyi öldüren bir mikrop.
Nice siyaset adamları, enerjisini ve millete faydasını "bu mikropla kaybetmiştir. Ticarette ileri adımları öldüren korku ve şüphedir. Partileri içten kemiren de bu yılandır.
Korkmalı ve her şeyden şüphelenmeli. Fakat bunu ezmek için de insan, her kudreti daimî surette elinde bulundurmalı. Son defa sarfedeeeği enerjiyi ilk defa sarfedip bitirmemeli.
23 Aralıktan beri İstanbul sıkıyönetimsiz idare ediliyor enerjik bir hareket göstererek Demokrat Partili vatandaşların elinde en büyük koz; olan Seçim Kanununda değişiklikler yapan bir tasarı hakkında C. H. Partisi Meclis Gru-pundan salâhiyet istedi.
Buna büyük lüzum vardı. Vatandaşlar 1946 seçiminden beri bir huzursuzluk içindeydi. Seçim emniyetsizliği duygusu, Demokrat Parti çevrelerinde kardeş: kardeşe, oğlu babaya hasım yapıyordu.
Demokrasi gelişmesinin İlk günlerinde, bunclan önceki Meclisin kendi kendini dağıttığı son celselerde, bu tasarının kanunlaştırılması hiç de mümkün değildi. Memlekette büyük bir kızıl propaganda vardı. Kim olduğu bilinmiyen kimseler Demokrat Parti içlerine sızmıştı.
Seçimlerde, hiç de is tenlim ediği halde uygunsuzlar, kızıl maskeliler tâ... Büyük Millet Meclisi içlerine kadar girebilir, memleket ateş ve .kana boyanabilirdi.
Bugün, sular durulmağa başlamıştır. Demokrat Partinin asîl gayeleri anlaşılmıştır. Memleket çocuklarının iyi çalışmaları tebellür etmiştir. İşte, nihayet demokrasiye,halkçılığa uygun olmadığı
ileri sürülen kanunların da birer birer değiştirilme zamanı gelmiştir. Bir tohum bile, topraktan çıkarken zaman bekler, istihaleler geçirir. Havaların iyileşmesini, güneşin açmasını bekler. Yeter ki o. toprak derinliklerinde uyur kalmasın. Teehhür, her işte idealimiz olmıyaeak bir kelimedir. Teehhür, nebatın intaşma engel olan kalın toprak tabakasıdır.
Bizim en büyük korkumuz, bütün milletin İstediği bu kanunların değiştirilmesini teehhürle vadeli bir hale getirmemekti.
Hasan Saka, sessiz duran bir elektrik telinden şerarelerin taşması gibi hare-kî faaliyetlerini bu kanun tasarısını Grup'a sunmakla da göstermeğe başladı. Cart curt söylemiyor. Bazı partilerin içine sızan, kızıl ihtilâlci edasiyle 'Zart zurt da ötmüyor. Vekarlı, temkinli bir adım atıyor. Kendisinin bir iş yaparnı-yacağı hakkındaki zanları birer birer ortadan kaldırmağa çalıştığı gibi böyle düşünenlere sessiz sessiz şamarlar vuruyor.
Halk Partisinde müfritler, neye bu kadar korkuyorlar? Bu kanunun değişmesine ister demokrasi hayatının İnkişafı, ister Demokrat Partililerin tazyiki sebep olsun. Niçin bu kanunun kabulünde Halk Partisinin halk gözünde kıymeti on paralık olacakmış? Asıl korkulacak nota, değişmiyecek olan bir Seçim Kanunu ile Halk Partisi millet nazarında bütün sevgisini kaybedecek değil imidir?Şimdi millet:
— Bravo, Halk Partisine diyecektir. îş-te, seçimden hiçbir korkusu yok. Millet güvenine, millet sevgisine inanıyor.
Hem artık yetişir. Korkanlar, belki kenr dilerinin seçilmem esinden ürküyorlar. Tabiatte bile en faydalı rükünler, her sene yerini genç tohumlara bırakanlardır. Devrini yaşamış milletvekillerimizin yerini artık Cumhuriyetin yetiştirdiği genç elemanlar dolduracaktır. Bize «Geciktirici unsurlar» değil, «ilerletici unsurlar» lâzımdır.
Bize yeni milltevekilleri, bize yeni bakanlar, bize yeni liderler, bize her işte yeni kurmaylar lâzımdır. Hasan Saka Hükümetindeki bu yeni anlayışı bütün kalbimizle kutlarız. İstikbal vatanına, 'milletine bağlı Türk ev-lâtlarmmdır. Hiçbir şeyden korkumuz yoktur.
Dün de Seçim Kanunu hakkında verilen prensip karariyle ve Polis Vazife ce Salâhiyet kanuniyle Memurin Muhakemat Kanununun tadili hakkındaki temennilerle memleket öz bir ruhi huzura kavuşmanın eşiğine gelmiş ve muhalefetin aldatıldığı hakkında şayialar çıkaran ve bu yolda düşünen, bedbin insanların da zühulünü ortaya koymuştur. Demokratik inkişafların karşısına dikilmek isteyen sayın zevat hakkında milletin verdiği hüküm de bilhassa dünkü içtimsından sonra kesinleşmiş bulunuyor.
Hasan Saka kabinesinin beyannamesi okunduğu zaman (eşid! kelimesi üzerinde günlerce durarak vatandaşlar arasında yapılması lâzım gelen müsavi muamelenin aleyhinde bulunanlar yine kürsüye çıkmışlar ve menfi zihniyetlerini bir daha belirtmişlerdir. Hürriyet misakmm tahakkuku için hayırlı teşebbüslere müzahir olan halkçılara teşekkür ne kadar boynumuza borçsa bu inkişaflar karşısına dikilen Rasih Hocalara, Süreyya Örgeevrenlere, Muhittin Baha Parslara ve rey verileceği esnada salonu boşaltarak kararı bir nevi sessizce sabote etmek istiyenlere açıkça teessüf etmek o kadar vazifemizdir. Bu zevat yeniden seçilmekten ümidi kesmiş olmalarının ifadesini bu kadar açıkça izhar etmemelidiler. Temenni ediyoruz ki Meclis kış tatiline girmeden bu kanunlar çıksın ve önümüzdeki mevsim siyasi olgunlukların sayısız delillerine sahne olsun. Demokrasinin yurdumuzda bir kat daha yerleşmesini onun nimetlerinden istifade için ihtiyatla bekliyoruz.
Iyİ bir başlangEç.,.
Yazan: Nadir Nadi
15 Ocak 1948 tarihli «Cumhuriyet* İstanbul'dan:
Bazı antidemokratik kanunlarla beraber Seçim Kanununun bugünkü şartlara göredeğiştirilmesinedair hükümet Halk Partisi Meclis Grupundan yetkL almıştır. Böylelikle İçinde bocaladığımız âemo-krasî çıkmazından kurtulmak uğruna iki buçuk yıldan beri ilk defa. olarak ciddi bir harekete girişmiş oluyoruz. Teşebbüsümüzün yurt menfaatleri bakımından en uygun bir şekilde gelişmesini yürekten dileriz. Svvelk' günkü grup toplantısının hayli Çetin tartışmalara sahne olduğunu öğreniyoruz. Elski gidişten ayrılmağa hiç yanaşmak istemez görünen bazı mil-i&tvbkilerî, hükümet teklifine karşı a-yak diremişler. Seçim Kanununu değiştirmeğe razı olmakla Demokrat Partinin baskısına boyun eğilmiş sayılacağını, şimdiki Meclisin meşruiyeti de şüpheye konacağını, yeniden seçimlere başvurmak gerekeceğini iddiaya kalkışmışlardır.
Müfrit dîye anılan bu unsurların feryat ve figanlarına kulak asmamakla Haik-Partisİ Meclis -Grupu iyi etmiştir. Demokratların baskısı diye bir hâdiseden bizim haberimiz yoktur. Parıârr.entodi» elli kişi İle temsil edilen, üstelik tabanca ve bomba politikasına da beı bağla-mıyan küçük bir teşekkül kendi başına kimseye baskı yapamaz. Ortada bir baskı varsa, bu ancak millî ' vicdanın sesidir. Ona uymak da her milletvekili hesabına en büyük vazifedir. Şi<mdi yürürlükte bulunan Seçim Kanununun kötü niyetlerle hazırlandığım söylemeğe-kendimizde hak göremiyoruz. Fakat bir kanunun ihtiyaçlarımıza cevap veremediğini tecrübeler bize gösterdikten sonra eski köhne sistemde ısrar etmek, her halde iyi niyetlere işaret sayılmı-yaeaktı. Bir t,alam çirkin dedükotîîilar ortalıkta almış yürümüştü. Medenî hürriyetlerin millî iradenin ve gerçek demokrasinin biricik dayanağı bildiğimiz seçim mekanizması vatandaşa emniyet verecek bir usule bağlanmadıkça girişilecek bütün teşebbüsler verimsiz kalmağa mahkûmdu. Böyle olduktan sonra ileri bir rejimden bahsetmenin hiç mânası yoktu. Şef sisteminden ayrılmiya-cağımızı samimî olarak ilân etmek çok daha hayırlı idi. Seçim Kanununu dürüst esaslara göre ayarlayabildiği takdirde Halk Partisi, müfritlerin dediğinin tersine iyi niyetlerini bütün niemleket halkına ispat edecek ve şüphesiz şerefli bir vazifeyi başarmış olacaktır. Evvelki günkü toplantıda «bu -değişikliği yaparsak on paralık haysiyetimiz kalmaz, mahvolur, çekilip giderizv diys sızlanan eskiye bağlı milletvekilleri yanlış düşündüklerini- ve yanlış konuştuklarmı zamanla göreceklerdir. Halk Partisinin haysiyetini yükseltecek, ona millet kalbinde sevgi kazandır mama biricik yolu, şimdiye kadar ağır bastsğ;-.-nı gör düğümüz «opportunist» politika da değildi. Eu yol her şeyi göze alarak millî vicdanın sesine uymakta idi. O sese nihayet kulak verilmek istendiğini öğrenmekle memleket hesabına sevinç duymamak eldn gür mi?
Kanun dğişirse seçimlerin de yenilenmesi gerekeceği iddiasına gelince, bundaki telâşın mânasını âa pek kavrıya-mıyoruz. Sayın totaliter hatibler eğer bu sözleriyle arkadaşlarına «siz bir daha mebus olamazsınız» diyerek onlan korkutmak istiyorlarsa, bugünkü Meclisin meşruluğu bahsinde asıl kendileri şüpheli bir dil kullanıyorlar demektir. Böyle tehlikeli imalar yaparak havayı bulandırmağa hiç te hakları yoktur.
Bir seçimin yenilenmesi, çeşitli sebeplerle ileri 'sürülebilir. Buna karar veren "bir meclis neden gayrimeşru sayılmalıdır ? Gayrimeşruluğun biricik vasfı milletle tıeratoer olmamaktır. Halkın karşısına geçip onun samimî reyini istemek kadar dürüst ve erkekçe bir hareketi kira gayrimeşruluğa işaret diye kabul edilebilecektir ?
Seçim Kanunu vatandaşlara emniyet verici bir şekil aldıktan sonra biz şahsan Meclisin yenilenmesine taraftarız. Mutlaka dört yılı doldurmanın "bir (farz-ı ilâhi) olduğuna inanmıyoruz. Nitekim, cumhuriyet meclislerinden bir çoğu, bu müddet tamamlanmadan önce kendi kendini dağıtmış, halkm nabzını yoklayarak yeni bir meclisin iş basına gelmesine imkân vermiştir. Ancak hazırlanacak yeni kanun herhalde iyi bir eser olmalıdır. Prensipler açıkça gözö-nünde tutulur, memleketimizin özel şartları dikkate alınır ve tamamiyle objektif bir zihniyetle hareket edjlirse başarıkazanmamak için ortada hiçbir sebep yoktur. Fakat daha önce de bir kaç kanun maddesini daha demokratik bir hale getirmekle idari sistemimize ait bütün eksiklerin tamamlanacağı inancında değiliz. Arkadaşımız Nihad Erim tarafından ortaya atılan Anayasa meselesini ciddi bir mevzu olarak kahui ediyoruz. Devletimizin temel mekanizması üzerinde de bugünkü şartlara uygun, değişikliklere başvurmaksızın yurdumuzda ileri bir hürriyet rejimi kurabileceğini sanmıyoruz, Onun için sırt" bu hedefe ulaşmak maksadiyle çalışacak bir kurucu, daha doğrusu bir ayarlayıcı Meclise lüzum görüyorum. Hazırlanacak yeni Seçim Kanunu ile kısa müddetli bir Meclis iş başına gelmeli ve Anayasamızı milletimizin ihtiyaçlarına göre ayarhyarak dagılmalidır. Ancak ondan sonradır ki, ileri bir demokrasiden bahsetmeğe hakkımız olabilecektir.
Son kararlarlayeni bir siyasi hayat devri başlıyor...
Yazan: Eteni İzzet Benice
16 Ocak 1948 tarihli İstanbul'dan:
C. H. Partisi Meclis Grupununl aldığı prensip kararlarının akisleri memleketin umumi vicdan ve tefekküründe haklı ve yerinde bir memnunluk, uyandırmış bulunuyor.
Muhalefet Lideri Celâl -Bayar'm Ankara'dan ayrılırken gazetecilere verdiği demeçte bu bahse tenras eden söz ve fikirleri de yerinde bir takdirin ifadesidir, înönü rehberliğinde Türk Demokrasisini geliştirmek ve yerleştirmek sorumluluğunu üzerine alan C. H. Partisi ve onun hükümeti elbette ki tahrikçilerin ve ifratçılarm iddia ettikleri gibi bir «aldatma ve idarei maslahat» politikası gütmüyordu, güdemezdi1.
Bizimle iktidar arasındaki görüş farkı belki bir noktaya münhasır olabilirdi: Hemen imi, daha sonra ve sıra ile mi ? Biz 1945 den bu yana demokratik hayata geçişimizin tabii icabı olarak kanunlarımızın v-e adımlarımızın ;birden demokratik şartlaraintibak ettirilmesini istiyorduk. Hükümet ve İktidar işe adım .adım ilerlemeyi bir 'bünye zarureti ve güvenlik teminatı sayıyordu. İktidar ve idare mesuliyetini üzerinde taşıyanlar için bu teenni ve ihtiyat elbette ki aşikâr bir hakkm ifadesiydi. Nitekim 1945 den başlıyarak 12 Temmuza ve 12 Temmuzdan hattâ 'bugüne ka,dar seyreden. "bir çok karakteristik hâdiseler hükümet ve iktidarı haksız çıkarmamıştır. Tahrikçiler ve ifratçilar karşısındaki .neşriyatımızda ve görüşlerimizde biz de muhakkak ki iktidar ile müşterektik.Tek düşüncemiz, kuvvetli bir hükümet cihazına dayanmakla beraber muhalefet saflarına karışan bu tahrikçilerin .yaygaralarına ve hürriyet kahramanlığım bir silâh olara'k kullanmalarına meydanı boş bırakmamaktı. Bununla beraber hadiselerin ve görüşlerin takip ettiği safha ve merhaleler ne olursa olsun netice hasıl olmuştur ve olmaktadır. Q. H. Partisi ve Hasan Saka hükümeti demokratik gelişmemiz 'istikametinde yepyeni bir anlayışın ve dönüm noktasının ibaşmda ve içindedirler. Hakiki ve hâlis demokrasiyi memlekette değişmez bir düzen ve nizam halinde tutmanın zemini hazırlanmış, -demokrasi devrimini tamamlayacak hamleler de teşebbüs iradesi C. H. Partisince ve hükümetçe ele alınmıştır. Politik hayat sahasında pürüzleri, eksiklikleri ve aksaklıkları sıra ile giderecek olan bu hamleciliğin yanında idari ve sosyal hükümet icraatını memleket halin menfaatleri ve kalkınması hesabına sağlayacak çalışmalar da muhakkak ki muvazi bir seyir takip edecektir. Seçim Kanununda yapılacak tadilâta gelince, bunu tadilden ziyade «tavzih» şeklinde ifadelendirmek doğru olur. Çünkü, mevcud Seçim Kanunu esasen «açık tasnif gizli oy» prensibini kabul etmiş ve seçimler ona göre yapılmıştır. Ancak «açık tasnif ve gizli oy» u şekil "bakımından daha çok muayyeniyete bağlamak bu tavzih sayesinde mümkün olacaktır. :Seçim Kanununun esasına gelince 1950 yılma kadar bütün dünya demokrat milletlerinin seçim kanunlarının incelenmesinden faydalanılarak «.yrıca bir ana Seçim Kanunu hazırlanacaktır ki, ıbu uzun tetkikler ve çalışmalar neticesine bağlı bir eser olacaktır. iBununla beraber, şimdiki tadilât muhalefetin ara seçimlerine girmemesi için hiç bir itiraz ve mukavemet sebebi bırakmıyacak mânada bir açıklama mesnedi olacaktır. Bu ibakımdan Celâl Bayarın memnunluğu ve «Hürriyet Mi-saki» nm tahakkuk etmekte olduğu yolundaki işaret ve açıklaması yerinde bir gerçeği belirtmektedir. C. H. P. Meclis Grupu prensip kararlarından ve Hasan Saka Hükümetinin tâdili veya yeniden yapılması hakkında teşebbüs aldığı kanunlardan memnun ol-rmyacak olanlar, Celâl Bayar'm da işaret ettiği gibi, ancak memleket menfaatini düşünmiyenler ve ona çalışmıyanlar olacaktır. Kabul etmek yerinde olur ki, memleket siyaset havası yeni bir dönüm noktasına ulaşmıştır. 12 Temmuz beyannamesinin tebarüz ettirdiği ruh ve zihniyet tatbikat sahasında realize edilmeğe başlanmıştır. Muvafakat ve muhalefet için bu yeni hava içinde: «Antidemokratik kanunlar» ve «Hürriyet Misakı» gibi siyasi gerginlik yaratan unsurlar birer birer izale edilmiş olarak memleket kalkınmasının emrettiği işlere, dönmek ve tam demokratik bir anlayış ve hayatın icap ve şartlan içinde çalışmak imkânları sağlanacaktır. Türk halkının umumi kanaat halinde istediği de budur. Yani, millî iradeyi tam bir seçim güvenliği içinde daima tecelli ettirmek, memleket nizamını hakîkî ve halis bir demokrasi teminat ve hayatı içinde istikrarla muhafaza etmek vatanın huzur, selâmeti, emniyet, refahım sağlamak yolunda mürakabeli geniş bir çalışma hayatı yaratmak. Dâva budur, bu yol açılmıştır ve hakikaten biran önce siyasi polemik mevzularını tasfiye ederek kaybettiğimiz gün, yıl ve saatleri teîâfi edecek hummalı bir -çalışmaya ve kalkınmaya ihtiyacımız vardır.
C. H. P. devletçiliği...
17 Ocak 1948 tarihli «Ulus» Ankara'dan : Devletçilik prensipimiz tâ başlangıçtan beri bir iktisadi kalkınma tedbiri olarak düşünülmüş, totaliter veya otoriter herhangibir siyasi doktrinle bulaşıp karışmamasına bilhassa dikkat edilmiştir. Cumhuriyet idaresi, iktisadi bakımdan teşkilâtsız ve geri bir vatan tevarüs ettiği için, millî ekonomimizi bir bütün olarak kısa zamanda geliştirme zaruretiyle .karşı karşıya idi. Milletimizin yaşama şartlarını, medeni ve müreffeh bir cemiyet seviyesine yükseltme ödevini bütün varlığımızla benimsemiz grekiyordu. Bu düşüncelerle, millî ekonomiyi ileri tetorıik vasıtalarla ci-hazlan-dırmak, çalışmalarımızın verimini artırmak, kısaca yurdun iktisadi kalkınmasını sağlamak üzere devletçilik bir tatbikat prensibi olarak C. H. P. programında yeraldı.
Ancak devletçiliğin, iktisadi faaliyetler için en velut bir Kaynak teşkil eden şahsi teşebbüse engel olmaması şarttı. Bu maksatla devletin bir yandan ancak hususi sermayenin başaramıyacagı veya savunma ihtiyaçlarının zaruri kıldığı teşebbüslere ıgirişmekle yetinmesi, diğer yandan da şahsi teşebbüsü teşvik etmesi esas olarak kabul edilmişti. Yirmi yıla yakın bir devre içinde zaman zaman hususi teşebbüs için «Teşviki Sanayi Kanunu» nevinden teşvik tedbirlerine de başvurulduğu görüldü. Fakat iki dünya harbi arasının çeşitli buhran ve sıkıntıları, gitgide tatbikatta devletçilik sınırlarının daha geniş çizilmesini zaruri kıldı; dış piyasaların kapanması halkın ihtiyaçlarını karşılamak üzere 'devletin, hususi teşebbüsün rağbet etmediği bir sürü iktisadi teşebbüslere bizzat karışması ve el koyması neticesini doğurdu.
Harbin sona ermesi ile başlıyan ekonomik ve demokratik 'gelişme, devletçilik prensipinin yeni şartlara ayarlanmasını ve ferdî teşebbüsü engelliyen kayıtların azaltılmasını hem zaruri, hem mümkün kılmış idi. Nitekim Hükümetçe bu istikamette yeni bazı tedbirlere başvuruldu. ISon C. H. P. 'Kurultayı ise, tatbikatta ibeliren temayülü kâfi görmeyip, Parti programında yer alan devletçilik prensibinin sınırları daha kesin olarak çizime ve daraltma yolunu tuttu. Artık C. H. P. programında Devletin kamu menfaatlerini ve hizmetlerini ve millî savunmayı sağlamak üzere doğrudandoğruya yapacağı işlerin mahiyeti, açık bir şekilde belirtilmiş bulunuyor. Bunlar, büyük enerji santrallerinin; ve ağır endüstrinin kurulması, savunma endüstrisi, bayındırlık işleri gibi büyülç teşebbüslerle kamu 'hizmetlerini ilgilendiren ulaştırma ve P. T. T. gibi teşebbüslerden ibarettir. Genişletilerek yorumlanması caiz olmıyan bu tahdidi sayış da gösteriyor ki: Devletin yapacağı işler 'kategorisine, yalnız ya hususi teşebbüsün başaramiyacağı yahut da girişilmesinde kâr ve menfaat görmi-yeceği iktisadi faaliyetler girmektedir. Bunun dışında kalan her türlü ekonomi işlerinin özel teşebbüsler eliyle kurulmasını, bu teşebbüsleri teşvik etmesini, .korumasını ve bunlara gerekli yardımlarda bulunmasını develtin bir ödev halinde yüklenmesi lâzım, gelmektedir. C. H. P. programı daha ileri giderek, özel teşebbüslerin tam bir güvenlik içinde çalışmasını sağlamak üzere, yurtta hangi işlerin, nerelerde ne kadar zamanda ve hangi ölçülerde yapılmasının millî ihtiyaçlar bakımından zaruri ve uygun olduğunu devletin belli plân ve programlarla ilân etmesini şart kılmıştır. Devlet teşebbüsleri ile hususi teşebbüslerin faaliyet sahalarını smırlıyacak. oîan bu plân ve programların hazırlanmasına mahiyet ve ehemmiyetini bu sütunlarda birkaç kere belirttiğimiz - Genel Ekonomi Meclisinin büyük yardımı dokunacaktır.
Yeni programda devletin kâr kastiyle ziraat yapamıyacağı bilhassa açıklanmıştır. Esasında devletin tarım alanında köylünün karşısına rakip olarak dikilmesi, havsalaya sığmıyan bir şeydir.. Bundan sonra Hükümet çiftçiye ancak, öğrenci sıf atiyle yardım öd evindedir.. Ekonomi faaliyetlerinin Devletçe kontrolü de halkı istismardan koruma maksadına hizmet ettiği nispette caiz görülmüştür. Ancak bu kontrolün, ekonomi faaliyetlerinin normal işleme ve gelişmesine hiçbir suretle engel olmaması şarttır.
C. H. P. programı, millî ekonomide çalışma hayatının sosyal adalet ve güvenlik içinde korunmasını sağhyacak tedbirlerin alınmasını devletçiliğin esas hedeflerinden saymaktadır. Bu suretle H. P. devletçiliği, hürriyet ve demokrasi ile sosyal adaleti en iyi şekilde telif ederek aynı zamanda gerçekleştirme hedefine yönelmiş ve günümüzün şartlarına ayarlanmış bulunmaktadır.
Aşın devletçilikten vazgeçerken...
Yazan: Cumhuriyet
11 Ocafc 1948 tarihli «Cumhuriyet.» İstanbul'dan:
Bizde, önce makul ve mutedil bir şekii-de başlıyan devletçilik, bilhassa İkinci Dünya Harbi içinde, ifrata doğru gitti; haklı tenkidlere ve şikâyetlere yol açtı. Geçen yıl, memleketimizin iktisadi vaziyeti hakkında, Amerikan sermayesi adına tetkikler yapan Mr. Thornburg Türk hususi sermayesinin bu yüzden muttal kaldığını ve dışarıdan ecnebi sermayesi getirmeğe teşebbüs etmeden önce, kendi anillî sermayemizin işletilmesi lâzım geleceğini1 söyledi ve yazdı. Artık, C. H. P. de, Demokrat Parti de, devletçiliğin makul ve mutedil hadde ircaı fikrindedir.
Makul ve mutedil had şudur: Millî müdafaa için lüzumlu sanayii ve işleri, umumi hizmet müesseselerini devlet İdare etmedi, hususi sermayenin yapa-mıyacağı veya yapmayı pek kârlı bulmadığı işleri de devlet yapmalıdır. Bunların dışında kalan sanayi: ve işleri de hususi sermayeye bırakmalı ve bu yolda çalışan şahsi teşebbüs himaye ve teşvik edilmelidir.
Şimdiye kadar devlet e-lile işletilen bazı sanayi şubelerini, ibu arada mensucat sanayiini millî ve hususi sermayeye devretmek şekilleri üzerinde çalışmaya başlandığını bildiren bir Ankara haberi üzerine, birkaç gün önce, Cumhuriyetin bu sütununda çıkan «Aşırı devletçiliğe veda!» başlıklı yazıda hakikaten mühim bir noktaya temas edilerek şöyle deniliyordu:
«Şimdi bu gibi sanayi şubelerini hususi, mili: sermayeye devrederken halkın menfaatlerini korumak noktasına hükümet, son derece dikkat etmei, bir kötülüğü ortadan kaldırayım derken başka kütüklere meydan verihTienıesini mutlaka sağlamalıdır.»
Yazıda, anonim şirketler tarafından idare e-dilen müesseselerin, devlet teşekküllerine kıyasla daha rasyonel ve daha iktisadi okluğu, bu itibarla imal edilen malların maliyeti daha ucuz olacağı kaydedildikten sonra şu pek doğru mü-talea ilâve ediliyordu:
«Fakat rakibsiz ve fazla himaye gördükleri takdirde, bu gibi müesseseler de halkın zararına olarak kasalarını şişirmekten kendilerini alamazlar. Demek ki bazı sanayi şubelerini hususi sermayeye devrederken, hükümet, içinde bulunduğumuz şartları gözönünde tutmak ve iktisadi hayatımızın müsbeit inkişafını hazırlamak zorundadır. Bu da, bütün kararlarda ölçülü davranmakla mümkün olabilecektir. Ne halkın soyulmasına göz yummak, ne ide «artık benden gitti» diye sanayi müesseslerini kendi erile boğmağa kalkmak! Millî menfaat hangi yolu emrediyorsa, oraya doğru emniyetli adımlarla yürümeğe bakmalıyız.»
Yukarda da söylediğimiz gibi, bu meselenin, iktisadi hayatımız ve halkımızın refahı bakımından büyük ehemmiyeti vardır. Aşırı devletçilik zararlı olduğu gibi, hususi teşebbüsün aşırı himayesi ve aşırı serbestliği de zararlıdır. Çünkü hususi ve şahsi sermaye ımelek değildir. Her şeyden önce kendi kazancını düşünür ve daima kasasını doldurmağa bakarak mütemadiyen daha fazla kâr peşinde koşr; doymak bilmez. Hususi sermaye için birinci plânda gelen gaye, kendi kazancıdır; halkm menfaatini düşünmez bile. Hiçbir .memlekette, hususi sermayenin, ne kadar çok kazanırsa kazansın, «eh çok kazandım, artık yeter, bundan sonra, halkı düşüneyim» dediği görülmemiştir. Gerçi aynı sanayi şubesinde çalışan hususi müesseselerin aralarında rekabete girişerek ucuzluğa doğru gidecekleri ileri sürülebilirse de, bunların birbiıierile anlaşarak rekabeti bir tarafa bıraktıkları da çok defa müşahede edilmiştir. Bizds, rekabetin fiyatları düşürmekten ziyade, yükseltmek şeklinde tecelli ettiğini görmüyor muyuz ? Kartel ve tröst tehlikesini asla unutmamak ve bunlara karşı tedbir -almak lâzımdır. Bazan fazla zaruri ihtiyaç maddelerinin bile, fiyatları düşürmemek için, piyasaya idamla damla arzedildiğini, yahut da denize döküldüğünü ve bunlarla (başa çık alamadığını, unııtmıyahra. Küçük sermayelerin yaptığını büyük sermayeler, daha büyük ölçüde tatbik edebilirler.
Devletten veya iş başındaki hükümetten ve hükümetin nüfuzlu şahsiyetlerinden himaye gören ve 'bazı bankalarımıza dayanan 'bir takım hususi müesseselerin - isim zikretmeğe lüzum görmüyoruz- harpden önce de açık ve kapalı ihtikâr yaptıklarını ve büyük paralar kazandıklarını henüz unutmadık. Dün, halkın menfaatlerini hiçe sayan ve kendi kasalarını doldurmağa çalşanlar yarın, meydanı iboş bulunca resmî ve hususi himayeler sağlamak, rakibsiz kalmayı temin etmek veya aralarında anlaşıp rekabeti ortadan kaldırmak suretiyle kasalarını doldurmağa teşebbüs etmiyecekîermi kimse İddia edemez, aksi ise - ortadaki tecrübelere nazaran -her zaman iddia edilebilir. 'Böyle bir durumun - halk (menfaatleri bakımından, -aşırı devletçilikten de zararlı olacağına şüphe oyktur.
Müfrit devletçilikten mutedil devletçiliğe geçer ve hususi sermeyelere geniş çalışma ve .gelişme imkânları verirken fbunlarm ibüyük halk kütlelerinin zararı ve ıstırabı pahasına aşırı bir surette kasalarını doldurmalarını önliyecek tedbirleri almakta zarre kadar ihmal göstermemek, son derece müMm Ibir memleket davasıdır.
Yazan: Asım Us
19 Ocak 1948 tarihli «Yeni Gazete» İstanbul'dan:
Hasan ;Saka Hükümeti iSeçim Kanununun gizli oy ve açık tasnif 'esaslarına temas eden iki maddesini daha ziyade vuzuhlandırmaya .karar verdi. Halk Partisi Meclis grupunda da bu teklif ka-ibul olundu. Seçim Kanununda yapılacak bu tadilâttan sonra önümüzdeki ilkbahar mevsiminde kısmi seçimler olacak. Bu seçimlerden elde edilecek neticelere göre demokrasi yolundaki gelişmelere hız verilecek.
Demokrat partililer Seçim Kanununda ibu şekilde tadilât yapılmasını antidemokratik kanunların değiştirilmesi ta-;biri ile ifade ediyorlar, halkçılar ise bu tadilâta demokrasi rejiminin gelişmesi diyorlar. Görülüyor ki iki parti arasındaki anlaşmazlık sadece bir tabir ve ifade farkından ibarettir. Filhakika Türk .Milletinin idaresi imparatorluk devirlerinde bile bir bakıma antidemokratik sayılamazdı. Zira Anadolunun en ücra köylerinde doğmuş olan Türk çocuklarından vaktile sadrazamlar çıkmıştır' Meşrutiyet idaresi de demokrasi yolunda bir inkılâp hamlesi idi. Cumhuriyet inkılâbı aynı istikamette bir gelişme olmuştur. Tek parti sisteminden çok parti sisteimine geçmek için atılan adımlar dayine bu yolda gelişmelerden başka bir şey değildir. :Bu gelişmeler devam edip gidecek ve artık partiler arasındaki antidemokratik tabiri ile ifade edilen meseleler kısa hir zamanda ortadan kalkacaktır. Bu itibarla ibundan sonra Hasan iSaka Hükümetine düşen vazife çalışmalarım daha ziyade umumi mahiyette olan iktisadi ve mali işler üzerine teksif 'etmesi lâzımgelecektir.
(Memleketimizin Sovyet Rusya karşısında tehlikeli bir durumda bulunduğunu 'gören Amerika, yüz milyon dolarlık as-'kerî tbir yardım kararını verdi, bu karar tatfbüb yoluna girmiştir. Fakat bundan başka bir de Amerikanın Marşal Plânı ile on altı Avrupa Devletine yapacağı yardım işi vardır. Bu on altı Avrupa devleti arasında Türkiye de bulunmaktadır.
Marşal Plânı hakkında Vaşingtonda açıklanmış olan kararlardan anlaşıldığına göre Amerikanın bu plân gereğince Türkiye'ye yardımı münhasıran zirai istihsali er iımizi düzenlemek ve artırmak ve bu istihsallerden mümkün olduğu kadar Avrupa memleketlerinin de faydalanmalarına imkân hazırlamaktır. Marşal Plânının tatbiki halinde Türki-yaAvrupaiktisadimanzumesiiçinde harpten evvel Doğu Avrupanm yerine geçecek ve Batı Avrupa memleketlerine yiyecek yetiştiren 'bir ambar hizmetini .görecektir. Halbuki Türkiyenin hakikî bir kalkınma devrine girebilmesi için yalnız zirai ve madeni İstihsalini artırmak ve ıbu istihsallerden faydalanmak için yollarını yapmaık da kâfi gelmez. Endüstri cihetinden -millî hudutlarımız dahilindeki istihlâk ihtiyaçları nispetinde de olsa Türkiyenin organize edilmeğe ihtiyacı vardır. Bu itibarla muhtaç olduğu senmayeyeyi ancak hususi teşebbüsler ile Amerikanın serbest iş sahasında ve hususi ibankalarmda ibulabi-lir. Bu da hükümet için Marşal Plânını aşan ayrı bir teşebbüs meselesidir. Hasan Saka Hükümeti vakit geçirmeksizin bu istikamette çalışmalara başlamak zorundadır.
Bu baltamdan ilk yapılacak iş Halk Partisi Kurultayının yeni programındaki 12 nci maddede ıbahis mevzuu olan (Yüksek Ekonomi Kurulu) teşkil etmekti. Başbakan Halk Partisinin son toplantısında bu hususa dair olan kanun tasarısının yakında meclise sunulacağını bildirmiştir.
Halk Partisi programının 12 nci maddesi şöyledir:
«Ekonomi durumunu tetkik etmek, ekonomi tedbirlerini düşünüp incelemek ve plân dâhilinde hükümete teklif edecek yetkili bir ekonomi kurulunun meydana getirilmesi gerektiğinekaniiz.»
Cumhuriyetin ilânından bir müddet sonra İstişarI mahiyette olmak üzere (Ali iktisat Meclisi) adı ile -bir teşekkül vü-cude .getirilmişti. Hakikî 'bir ihtiyacın şevki ile kurulmuş olan bu meclis faydalı hizmetlerine devam etmedi. Galiba o zamanın iktisat vekilleri daha serbest iş görebilmek için bu teşkilâtın lâgvma gidildi. Fakat aradan bu kadar zaman geçtikten sonra (Âli İktisat Meclisi) nin kaldırılması bir hata olduğu anlaşılmıştır. Halk Partisi programına bu yolda bir madde eklenmiş olması bu hatanın itirafından başka bir şey değildir.
(Yüksek Ekonomi Kurulu) yenien teşekkül ederek memleketin ekonomi durumunu tetkike başlamadıkça ve ekonomi
tedbirlerini düşünüp plân dâhilinde teklifler yapmadıkça hükümet çevrelerinde iktisadi bakımından muhtaç olduğumuz teşebbüslere geçilemez. Omm için her şeyden evvel parti programının 12 nci maddesinin tatbikine başlanmasında isabet vardır.
Kırmızıreykutuya,ödenek
Yazan: Nadir Nadi
20 Ocak 1948 tarihli «Cumhuriyet» İstanbul'dan:
istanbul Demokratlarının evvelki grün-kü kongre toplantısında milletvekilliği ödenekleri de tartışmalara konu oldu. Mecliste beyaz rey kullanan tek Demokrat Ahmet Silivri hareketinin sebeplerine dair açıklamalarda bulundu. Sayın milletvekilinin sözlerini dikkatle okuduksa da hâdiseyi iyice kavnyama-dık. Tahsisatların arttırılmasını istiyen takrir Meclise verilmeden önce Halkçılar bazı Demokratları da anlaşılan kendi fikirlerine uyar bulmuşlar, sonra Demokratlar kırmızı rey kullanmaya karar verince ortada bir politika oyunu dönmüş; bir Demokrat Milletvekili de Ahmet Selivriliye:
— Canım ne çıkar ? Çoğunluk nasıl olsa onlarda değii mi ? 'Kırmızı rey verirsin, sonra da paraları alırsın!
Demiş. Güç durumda kalan Ahmet iSi-livrili de beyaz oy kullanmaya mecbur olmuş.
Her ne kadar vaziyeti yakından kavn-yamadıksa da bu işte bir takım manevralar çevrildiğine dair içimizde bir şüphe vardır. Bütün milletin büyük bir ilgi gösterdiği ibir bahse dayandığı için de vaziyetin bir an önce aydınlanması lâzımıdır. Aksi takdirde halk efkârı hayal kırıklığına uğrıyacak ve bu da Demokrat Parti hesabına ehemmiyetli bir zarar teşkil edecektir.
içinde bulunduğumuz şartlar altında milletvekilleri' ödeneklerinin arttırılmasını istemek doğru olmadığı gibi siyasi de değildi.Milletmukadderatını ve bu meyanda iktisadi refahımızın anahtarını elinde tutan Büyük Millet Meclisinin, lıalk çoğunluğu feci sıkıntılarla pençeleşirken, dertlerimize çare bulacak yerde kendi üyelerinin ödeneklerine zammetmesi ortalıkta "kötü bir tesir yaratmaya mahkûmdu. Nitekim Halk Partisi saflarından -da zammın aleyhinde bulunan, onu kabul etmiyeceğini söyliyen ve dediğini yapan milletvekilleri görüldü. Demokratlar, toplu olarak teklife İtiraz ederken, neticede onun kanunlaşarak 'Meclisten çıkacağını elbette biliyorlardı. Onlar azınlıkta kaldıkça başka türlü olamazdı. Mecliste reyler mutlaka dediğini yaptırmak için verilmez; aynı zamanda prensiplerin ve fikirlerin de açıkça bil dirilmesine yarar. Ekaliyette kalanlar tabiatile çoğunluğun kararma uymak zorundadırlar. Demokrat milletvekillerinin bu hareketi, partiler hesabına da yeni bir siyasi kazanç teşkil edecek, halkta onlara karşı kuvvetli bir sempati duygusu uyanacaktı. Fakat ödeneklerin arttırılmasına dair teker teker yalnız milletvekillerini ilgilendiren bir karar, milletçe uymak zorunda olduğumuz öteki kararlardan farklıdır. iBu teklife muhalif rey veren milletvekilleri, sözlerini tutmak ve fakir halkın sırtına yük olmamasını istedikleri fazla ödeneği şahsan kullanmamak zorundadırlar. Bu vicdan borcunu fiilen yerine getirmelidirler ki hareketlerinin halk gözünde ciddi bir değeri olsun. Yoksa:
— Adam sen de! Kırmızı puslayı kullanır, sonra da paralan celbine atarsın! Gibi son derecede demagojik bir yola sapılacak olduktan sonra tutulan yolun ne kıymeti kalır? Doğrudan doğruya beyaz rey vermek ve açıkça teklifi kabul etmek şüphesiz böyle İki yüzlü bîr oyuna başvurmaktan dalha doğrudur. Para bahsinde insanların tuhaf zaafları oluyor. Kim samimi, kim sahte anlamak güçtür. Üstelik yukarda .da dediğimiz gibi, son ödenekleri arttırma kararma muhalif kalmanın Demokrat Partiye s&ğlıyacağı bir politik kazanç da vardı. Şimdi bunların bir üosou kırmızı puslayı kutuya, paraları da celbe atarak bir taşla iki kuş vurdukları zannma kapı-lacaklar-sa,doğrusu'hallerineacımak
lâzımdır. Ayda birkaç yüz liralık bir gelir karşılığı bütün bir milletin sempatisinden olmak, partilerini de güç duruma sokmak telüikesile karşı karşıya dırlar. Şimdiye [kadar 'Halk Partili olsun, Demokrat Parti olsun, teklife muhalefet eden milletvekillerinden bir kısmını kendi paylarına düşen fazla ödenekleri bazı hayır işlerine yatırdıklarını öğrendik. Ferden hareket eden Halk Partililer bu ibahiste bizi ilgilendirmez. Fakat parti halinde kırımızı reye başvuran Demokratlardan hangilerinin ne şekilde hareket ettiğini millet yakından takib edecek, herbirine de lâyık olduğu numarayı verecektir. Neticede sözünün eri ol-mıyan bir kişi bile çıkmamasını yürekten dileriz, içine yeni girdiğimiz hürriyet rejimi ancak samimiyet sayesinde kuvvetlenecek ve gelişecektir. Demagojiler ve iki yüzlü politika oyunları demokrasinin en büyük düşmanıdır. Tanrı esirgesin, bunlar, bazan en totaliter idarelere bile rahmet okutur. Aman dikkat edelim!
Amersfcüyü unutacaklar
Yasan: Nadir Nadi
(Cumhuriyet»
21 Ocak 1948 tarihli İstanbul'dan:
Şurada burada toplanan Demokrat Parti kongreleri, daha ziyade şahıslarla ilgili bazı tartışmalara da yol açıyor. Her ne kadar kürsüye çıkan hatipler «Biz prensiplere bağlıyız, ferdîerle işimiz yok» gibi cümleler kullanıyorlarsa da, parti bünyesinde patlak veren son hâdiselerin zoru altında gene de az çok şahsiyat yapmak, Aliden Veliden ister İstemez bahsetmek zorunda kalıyorlar. Henüz gençlik çağını yapmaya çalışan bir rejim için böyle acemilikler bir dereceye kadar mazur görülebilir. Demokrasi, aşağıdan yukarıya doğru bir idare demektir, her şeyden önce halka dayanır. Halk ağzında Alinin Velinin adı gaçi-yorsa. bunun işaret ettiği bir mâna da mutlaka, vardır. Onu arayıp bulmaya çalışmak zaten meseleyi şahsiyat vadisinden uzaklaştırmaya yarayacaktır. Şu halde bu gibi«sen ben»tartışmalarını bile tamamiyle faydasız saymamak gerektir.
Halk idaresinin başlıca 'meziyeti, ferdlerin hususi kabiliyetleri, veya iradeleri dışında kendi kendine işler ve iyi işler bir rejim olabilmesindedir. Mutlakıyet veya totaliter sistemlerde vaziyet bunun taban tabana zıddıdır. Orada işlerin iyi yürümesi yalnız baştakilerin kudretine bağlıdır. Şef, harikulade zeki, görüş ufku gayet geniş, fevkalâde çalışan, son derece vataneprver bir adam olacak ve muhtelif kolların basma en lâyık adamları seçmesini de bilecektir. Ancak bu şartlar altında memleket hesabına fay-dali "bir şekilde iş görmek, kısa zamanda başarılar elde etmek mümkündür. Fakat bir memlekette bu kudreti gösterecek tanrısal şahsiyetler pek seyrek yetiştiği veya hiç yetişmediği için totaliter idareler de zamanla soysuzlaşmaya ve bir nevi zümre hâkimiyetine dayanmaya mahkûm gibidir. Zaman ve mekân çerçevesi içinde bunun aksini, gösteren bir misal bulmak güçtür.
Hürriyet rejimlerinde, devlet idaresine istikamet veren halkın sağduyusu dur. Her şey orada başlar ve orada biter. Ah-medin, Mehmedin, Alinin, Velinin ferdî meziyetleri ikinci, hattâ üçüncü plânda gelir. Halk adına işliyen türlü kontrol organları daiam uyanık duracak, ihmallere, kusurlara, yolsuzluklara karşı her dakika tetkikte bulunacaktır. Kötü niyet hiçbir zaman cezasız kalmıya-cak, idarenin işleyişi bir saat intizamı içinde temin olunacaktır.
Fakat bu ileri merhaleye ulaşan halk idareleri de öyle bol bol her yerde var sanılmamalidir. Totaliter sistem kadar değilse demokrasinin de korkunç düşmanları vardır. Bunların en başında demagoji gelir. Şef rejiminde en büyük tehlike şefin kendisidir. Aşağı kademeler ondan çekinirler ve onun suyuna göre yürümeye dikkat ederler. Şefi aldatmak, kandırmak [gibi yollara sapmayı her zaman göze alamazlar. Zaten şefle temas eden insanların sayısı da öyle kabarık değildir. Demokrasilerde biricik (kadir-i mutlak) halkın sağduyusu olduğu için vaziyet orada biraz daha kar-rışktır. Bir defa bu sağduyğu dediğimiz şey elle tutulur, gözle görülür, sakallı bıyıklı bir insan değildir. Kimse onun huzurun?, çıkamaz, kimse onunla tema sa gelemez. Onun için millet hizmetinde iş gören birçok insanlar, herhangi bir şahsa karşı kendilerini nisbeten daha az bağlı sayarlar. Belli bir hedefe doğru yürümeyi tasarlıyorlarsa halk efkârını o yolda hazırlamakla tamamiyle serbest kalacaklarım düşünürler. Bu da gazetelerde, mecmualarda, nutuk ve konferanslara 'belli bir zümrenin harcıyacağı gayretlere bağlı farzolunur. îşte milletin sağduyusu burada kendini belli 'etmeli ve çeşitli' tartışma 'konuları arasından, cemiyet menfaatine uygun olan yolu bulmalı, benimsemeli ve onu yürütebilmelidir.
tki buçuk yıllık tecrübeler gösterdi ki, Türk 'Milleti umumiyetle doğru gören, iyi düşünen ve sağlam hüküm veren bir millettir. Demokrat Parti de, şimdiye ikadarki ımuvaf fakı yeti erini sırf bu üstün karakterli 'millete dayanmasına, yalnız onun sesini dinlemesine borçludur. Şahıslara ait idedikodular demokrat saflarında yakın zamanlara kadar hemen hiç görülmüyordu.
Bu itibarla son zamanlarda kulağımızı tırmahyan bazı seslere üzülüyoruz. Acaba onlar da eskidi mi diye İçimizde bir kuşku uyanıyor. Bir çığır açılınca sen ben» kavgaları Demokratların arasında alıp yürürse netice itibariyle bundan en fazla Demokratların kendileri zarar göreceklerdir. Halk sağduyusunu biraz ihmal eder görünen sayın muhaliflerimize ona kulak vermelerini yürekten tavsiye ederiz.
Kenan Öner ve yeni parti...
Yazan:Etem îzzet Benice
22 Ocak 1948 tarihli «Son Telgraf» İstanbul'dan:
Kenan -Öner yeni 'bir parti kuracak mı ? iSaym Profesörün bazı sözlerine bakılırsa Jıenüz vakti belli olmamakla beraber yeni bir partinin kurulması ümit ve ihtimal içindedir.
Türkiyede esasen on Üç siyasi parti kurulmuştur. Fakat, günün içinde faal ve memleket ölçüsünde teşkilât sahibi iki parti vardır. Kenan Öner, Hikmet Bayur vesaire gibi şahsiyetleri de sinesinde toplaya^ilecek bir partiden de geniş ölücüde faaliyet beklenebilir. Sadece dikkat uyandırması tabiî olan bir esaslı merak noktası vardır: Yeniden kurulacak; Kenan Öner, Hikmet Bayur ve arkadaşlarını içine alacak bir Parti C. H. ve D. P. nin dayandığı Kemalist devrim esaslarını siyası programının temeli olarak kabul edecek mi, etmicek mi?
Türk Demokrasisinin ruh noktasını ve muhafazasına millî lüzum ve menfaat olan devrim esaslarını filhakika Anayasa tesbit etmiştir Anayasa'mn tahctid etti esaslar dışında Türkiyede hiçbir siyasi faaliyete müsaade edilemez. Bilhassa, en sağ: ve en sol, yani kara ve .kızıl faşizm Türkiyede "bir siyasi Partinin programına ve faaliyetine esas olamaz.
Hiç şüphe yok ki, Kenan öner'in kuracağı veya katılacağı bir yeni parti diğer •milli partilerle ıbir arada Kızıl Faşizmin karşısında bir sed vazifesini görmekten ayrıl mıyacaktir. Kara Faşizme gelince, yeni bir partinin hissi sahalara münhasır olarak dahi 'Kara Faşizme ümit verecek faaliyetlerden kendisini menedece-ğinden şüphe etmek istemeyiz.
Kabul etmek yerinde olur ki, memlekette Kızılların açık açık faaliyetlerde bulunarak bir tehlike teşkil etmelerine imkân yoktur. Maruf tâbiri ile Türk Halkı yediden yetmişe kadar kızıllığın ve Komünizmin aleyhindedir. Bu yönden ihiç-ibir teşebbüs Türkiyede ve Türk Halkı arasında tutunamaz. Kızıllar ancak çeşitli maskelerin arkasına sığınarak ve muhalefet cereyanlarının içine karışarak tahrikçi ve fesatçı bir faliyet muhafazasından ümide kapılabilirler. Nitekim 1945 ilkbaharında başlıyarak 1946 Eylül sonuna kadar bu hususta türlü türlü taktiklere başvurmuşlardır, ki, dünkü yazımız da, da işaret ettiğimiz .gibi Ahmet
Emin Yalman bu hususta bize söz bırak-mıyacak şekilde ve bizi tamamiyle teyid ederek gerçek vakayii bütün içyüzü ile hikâye etmiştir. Partilerin uyanık bulunması, elemanlarınınsiyasi karakterleri
hakkında bir sicil tesis eylemeleri şekli ile bu gibi Kızıl ajanların faaliyetlerine sed çekmeleri daima mümkündür. Ancak, kara kuvveti harekete getirmek Türkiyeyi ki zil laştırm aktaki çetinlikler ve imkânsızlıklarla ölçülemez. Kara. kuvvet: Masum hisleri, bazı metodlara ve takitikere başvurarak ve sure'ti haktan gönerek kendi tarafına kısmen olsun aktarmaya muvaffak olabilir. İtiraf etmek samimî bir anlayışın yerinde ifadesi olur ki: Lâyikilik Türkiyede münevver kütleler hürriyetine ve serbestliğine hiçbir zaman hiçbir müdahalede bulunmamış olmakla beraber, bu konu bir anda tutunmak, geniş taraftar kazanmak is-tiyen partiler için bir hayli demogojiye ve tahrike müsaiddir. C. H. Partisi ve Demokrat Parti bu hu-susuta tam ve müşterek bir anlayış İfadesinde ve tutumunda mutabıkdırlar. Şimdiye kadar teessüs etmiş ve fakat faal bir rol oynayamamış bulunan diğer partiler de bu yolda - genel seçimler sırasındaki bazı münasebetsiz tahrikler müstesna - ınübalâtsizhğa sapmamış-lardır.
Kenan. Öner ve arkadaşlarının şayet,, hattâ, bir ihtimal ile Sayın Mareşal Çakmak ve Hamdullah Suphiyi de iknaa. muvaffak olarak bir Parti kurmaları mukader olacaksa bilhassa dikkat göstermeleri gerekecek o!an nokta muhakkak ki işaret etmek istediğimiz bu nokta olmak gerekecektir. Zira, zihinlerde-herhangi makûs bir iltibasın tekevvün, etmeğine fırsat verilmesi yalnız yeni kurulacak partiyi müşkül duruma sevketmekte kalmaz. Demokrasi gelişmemiz-için de bazı zararları celp ve davet edebilir. Biz demokratik teessüslerin hepsinden ancak memnun oluruz. Fakat, tebarüz ettirdiğimiz ğitoi, bütün siyasi parti!er ve demokratik müesseselerimiz için daima «En sağ ve en sol» cereyanları ve «Kara kuvvet» cereyanlarının karşısında tam bir sed ve mücadele kuvveti teşkil etmek temel şart, millî ve müşterek değişmez hedeftir.
Bu hedefe ve bu esasa sadık kalmak şar-tiyle Kenan Öner'in bir yeni parti kurması veya kurulacak, bir partiye katılması sadece demokratik hayatımızı kuvvetlendirir. İstanbullu Vatandaş, haklı olarak sorduğu bu suale bugüne kadar cevap alamamıştır. Ve bu da Demokrat Partinin müdafaa ettiği prensirjlere uyan bir hareket saytlamı-yaeaktır. Milletvekilliği ödeneklerine yapılan zamdan sonra demokrat mebusların tuttuğu yol da henüz bilinmiyor. BiMndiğl gibi bir kişi müstesna, "bütün demokratlar Mecliste kırmızı oy kullanmışardı. Bu demektir ki, bu vatandaşlar millet kesesinden kendilerine fazla ödenek verilmesini istememektedirler. Buradaki kırmızı oyun halkın hoşuna gidecek, binaenaleyh Demokrat Partiye maddi-mâ-nevi kazanç temin edecek bir de siyasi tarafı vardır. Ve kırmızı rey kullanan millet vekili eri de ellerine geçecek fazla ödeneği kendi partilerine veya herhangi bir hayır cemiyetine devretmek hakkına mal ilktirler. C halde yapılacak iş nedir? Kanun çıkar çıkmaz sözünü tutmak, ödeneklere zam fikrinin gerçekten aleyhinde olduğunu fiilen isbat etmek değil mi ? Yazık 'ki aradan bir aya yakın bir zaman geçtiği halde bütün demokrat milletvekilleri kavilleriyle fiillerinin bir olduğunu gösterememişlerdir. Şimdiye kadar ancak yirmi küsur mebus dediği-n' yapabilmiş, üsltarafmm ne düşündüğü hâlâ öğrenilememiştir. Gönül isterdi ki, Mecliste toplu olarak kırmızı reye başvuran bir parti, aynı topluluk duygusiyle fazla
Ödeneklerden de feragat edebilsin.
Demokrat Partinin istikbali hesabına hiç de parlak bir işaret sayılmıyan bu iki hatayı düzeltmek imkânı hâlâ vardır. Acaba muvaffak olacaklar mı?
Örgeevren'in başına gelenler...
Yazan: Bahadır Dülger
25 Ocak ,1948 tarihli «Son Saat» İsra'dan:
Sındırgıda Süreyya örgeverenin başına gelenleri, az çok politika hayatına karışmış olan herkes gözb'nîine almalıdır. Doğma büyümeSındırgılı, seneler
senesi, Balıkesiri temsilen Meclise gelmiş, kendinden, hitabetinden, partisinin muvaffakiyetlerinden emin bir adam olarak ortaya çıkan Süreyya Örgeveren şapkasını sallıyarak, eliîe, kolu ile garip hareketler yaparak ve söylediklerinden bir kelimeyi olsun halka dinletmeğ-e muvaffak olamıyarak hemşehrileri tarafından kürsüden 'inmeğe mecıbur edilmiştir. Mağrur, fakat mağlûp, gaza meydanım rakiplere terk ederek, kasabasının dar sokaklarına dalmış ve inzivadan teselli olmaktan başka yapacak bir şey bulamamıştır.
Bu hâdiseden çıkarılacak mâna şudur: Şimdiye kadar iktidarı elinde bulunduran partinin ibaşa getirdiği şahsiyetlerde, ısenelerce memleketi zaptırapt ile idare etmeğe alışmış olmaktan kuvvet alan bir kanaat yerleşmiştir: Meclis dört yüz (kişiliktir. Milletin bütün işleri orada biter,. Onun duvarlarının dışmda yalnız itaat ekmekle mükellef, yalnız emir dinlemek için yaratılmış geniş bir kütle vardır. O kadar.
ıSon yılların demokratik inkişafları bunun bir aldanıştan fcaşka 'bir şey olmadığım ortaya koymuştur. Anlaşılmıştır ki, Türkdyenin en hücra köşesinde yaşi-yan en .mütevazı bir vatandaş bile teferruata müteallik olanlarına varıncaya Ikadar bütün siyasi hâdiseleri yakından takip ediyor, onlar hakkında aklı seliminin 'kılavuzluğu ile ekseriya hakikatlere çok uygun olan bir kanaate varıyor ve fırsat bulduğu zaman en medeni bir şekilde bu kannatini izhar ediyor.
Sındırgıda, Süreyya örgeevrenin İtarşılaştğı işte böyle, muhtelif siyasi hâdiseler neticesinde vatandaşların edindikleri kanaatin tezahüründen başka bir şey olmasa gerektir. Demokrasiye aykırı kanunların 'müdafaasını yapanlar, noksanları, eksikleri ve millete verdiği İstırapları herkesçe (bilinen ,Seçim Kanununun tadiline muhalif olarak ortaya atılanlar, ayda ibir 'kaç yüz lira daha fazla ödenak alabilmek İçin, milletin içinde yaşadığı şartların vehametini unutarak beyaz rey (kullananlar, benzeri akıbetlerle karşılaşmayı her zaman Eröze almış bulunmalıdırlar.
Memleket çok partili demokrasi hayatına girerken de General Kâzım Karabe-kir, millî birJigi her türlü sarsıntı ihtimallerinden ve vatanı .muhtemel tehlikelerden 'koruma kararını açıkça belirtmiş olan Halk Partisine bağlılığını ifadede asla tereddüde düşmemişti. Onun için tehlike içte değil, dışta idi. Bütün ömrünce önlemeğe çalıştığı bir istilâ tehdidi, solcu totalitarizm hüviyetine bürünerek Doğu sınırlarında yeniden belirmişti. Böyle bir zamanda en âcil tedbir, iç nizamın ve millî birliğin korunması idi. General Kâzım Karabekir, bu parola ile kendini seven, tanıyan, hizmetlerini bilen kadirbilir, Türk halkının güvenini kazandı.
Gözlerini bu fâni dünyaya kaparken de, bu güvenle çevrili olarak ebedî istirahatğahma gideiyor. Onun vatan sevgisi bütün temizliği ve derinliği ile yeni nesillere emânettir. Fâni varlığını, teşyi ederken ebediyete kadar memleketin selâmeti üzerinde titreyeceğine emin olduğumuz aziz ruhunu saygı ile selâmlar. Büyük Millet Meclisine, Türk Ordusuna bütün ülkü ve meslek arkadaşlarına derin taziy etler im izi sunarız.
Öyle mi? Söyle mi?»
Yazan: Nadir Nadi
27 Ocak 1948 tarihli Cumhuriyet» İstanbul'dan: Marshıl plân meselesinden doğan vaziyet, iktidar partisine karşı muhalefete yen; bir hücum mevzuu kazandırdı gibi görünüyor. Malî takatimizin İçeriye ve dışarıya başka başka şekillerde akset-tirildiğine, hükümetin samimiyetten dai-ma uzak kalmayı tercih ettiğine dair sert yazılar okuyoruz. Demokrat Parti Başkanı Sayın Celâl Bayar da evvelki gün Eskişehirde bu mevzuu ele aldı ve ekonomi sahasında «üç çadırlı bir aşiret re'sinin bibe» bu derece sakat ve bilgisiz dsvranamiyacağmı iddia etti. Muha-lifleriraazc: bakılırsa gerçek malî imkânlarımız Amerika Birleşik Devletlerine olanca açıkhğîyle vaktinde anlatılabilseydi, şimdi hükümetimiz içinde bocaladığı güç durumakatiyen girmiyecekti.
Birbirini tutmıyan samimiyetsiz yollara saplanıp kalınmakla büyük hata işlenmiş, fırsatlar kaçırılmıştır. Ekonomi ve finans alanında muhalefetin şiddetli tenkidlerine ihtiyaç duyduğunuz meydandadır. Beklediğimiz tenkid-lerin en haklıları da şüphesiz bu mevzular!?, ilgili olanlarıdır. İdeoloji bakımından Ha>k Partisinin ikiz kardeşi sayılan Demokrat Parti, şimdilik ancak iktisadi ve malî tatbikat ayrılıklarında kendi şahsiyetini gösterebilecektir. Onun için, biz şahsan, kısıl1 ve romantik siyasi edebiyat numuneler iyi e uğraşmaktansa, Demokratların. ekonomi banisi erinin müsbet çerçevesi içinde verimli olmaya çalışmalarınıelbettetercihederiz.
Fakat şimdiye kadar okuduğumuz hücumların hep - geçmişteki hatalar etrafında dönüp dolaşmasını doğru bulmuyoruz. Bir tenkid manalı olabilmek için geriye baktığı kadar ileriyi de gösterebilme!:, vatandaşın hâdiselere dair objektif hüküm edinmesi İmkânını sağlı-yabil:Tielidir. Hele Marshaîl plânı gibi, bizim tek taraflı olarak hiçbir zaman tasarruf edemiyeceğimis Avrypa ölçüsünde bir dâva bahis mevzuu edildiği1 zaman, muhalifi eri mis biraz daha dikkatli' olmak, sözlerini ve fikirlerini daha geni? ufuklara çevirmek zorundadırlar. Otî altı Avrupa rrdletinin dört yıllık kalkınma ihtiyaçlarına dair cetveller hazırlanırken Türk Hükümetinin bir takım hatalar işlediği ve sırf bu hatalar yüzünden bugünkü vaziyete yol açıldığı şimdiye kadar ortaya atılan muhalefet îddiaiariyle İsbat edilememiştir. Mars-hall plânı son şeklini Paris konferansında alacak değildi. Bu, Washington'da kararlaştırılacaktır. Ve nihai safhaya da henüz varılmamıştır. Buna rağmen biz, partisiz bir vatandaş olarak, muha-'eff.tin geçmişe ait tenkidlenni bir an için aynen kabul edelim. Diyelim ki eğer Spra-coğlu hükümet;: ve sonra Peker hükümet1, tuttukları yoldan başka bir yol seçselerdl bugünkü güç durum meydana gelmezdi. Şimdi, içimizi burkan bir nokta var: Güç olmakla beraber bugünkü durum içinden çıkılamaz bir şey değildir. Acaba bundan sonra nasıl davran-mahvız ki kayıblarımızı en kısa zamanda giderelim ve ne zamandır hakketti-
ğimiz müsbet çalışma hayatına bir an önce kavuşalım? Gerçekten, karşımızdaki büyük dâvanın asıl can alacak noktası buradadır. Türkiye, ancak bu noktayı çözebildiği zaman rahata kavuşacak, iç ve dış düzenini1 sağlıyacaktır. Yazık ki bu hususta muhalefet çevrelerinden aydınlatıcı hiçbir söz işitemiyoruz. Bütün tenkidler geçmişin artık bir daha ebediyen İçine girilemiyecek olan karanlık koridorlarına çevrilidir. Mütemadiyen :Şu yapılmamalıydı, buyapılmamalıydı!
Deniyor.Bazan: Şöyle yapılsaydı!
Dediği oluyorsa da geçmişe ait olan bu iddia da kontrolün ve tecrübenin sınırlarından dışarıda kalmaya mahkûmdur. Halbukü miletçe cevabını aradığımız sual bundan sonra nasıl yapılması gerektiğidir.
Bize kalırsa iktidar hükümetinin de bu uğurda tutacağı müsbet bir yol vardır, iktisadi ve malî dâvalarımızın bugüne kadar ve bundan sonraki gelişme istikametini, tamamıyle üstün memleket endişesiyle hareket ederek, gündelik politikanın üstüne çıkarmak, ilim adamlarının, .mütehassısların, yazarların ve muhalefet partisinin fikirlerinden istifade etmek suretiyle, münakaşası halk efkâr! önünde yapılan geniş bir plân hazırlamak. Adına «Millî kalkınma» diyeceğimiz bu plânın, gerçekleşmesi uğruna elbirliğiyle ve adım adım çalışmak. İçinde bulunduğumuz vaziyet, gerçekten milletçe hepimizden gayret istiyen güçlüklerle doludur. Bunları kolay birer parti propagandası halinde istismara kalkışmak hiçbirimize yakışmaz. Vatanımızın yükselmesini bütün yüreğimizle istiyor, bu kaygıyı her düşüncenin üstünde tutuyorsak, tenkidi erimizde de, fikir ve iddialarımızda da daima müsbet ve yapıcı olmaya dikkat etmeliyiz. Aksi takdirde müthiş bir bataklığa yavaş yavaş gömülmekten kendimizi kurtaramıyacağız.
Yazan: Astrn Us
27 Ocak 1948 tarihli «Yeni Gazete» İstanbul'dan:
Marşal- _ piânmda Türkiyeye verilen mevki kredi ile yardım' değil, dolar ile pşein ödeme esasına dayanan yardım şeklidir. Bu kararda bir yanlışlık olduğunu izah etmek için Hazine müdürü Sait Ergin Londra yolu ile Vaşingtcna gönderiliyor. Tatbiî olarak diğer diplomatik vasıtalarla bu teşebbüsler desteklenecektir ve desteklenmek lâzımdır.
Maliye Bakanı Halit Keşmir'in gazetecilere verdiği bir demeçte Marşal plânı ile Ameri'Kadan kredi yardımı görmemiş olsak bile miîetlerarası îrcıar Bankasından kredi bulabileceğimizden bahsedildiğini okuduk. Bu tarzda bir düşünce1 Marşal plânından faydalanmak için yapılan teşebbüslerin gevşek tutulmasına sebep olmamalıdır.
Zira milletlerarası îmar bankasından alınacak kredinin şartları ile Marşal plânına bağlı kredilerin şartlan arasında büyük farklar vardır. Marşal plânı ile verilecek kredilerin bir kısmı hibe, diğer bir kısmı ödeme şartları son derecede-hafif para yardımı şeklinde olacaktır. Halbuki Milletlerarası îmar bankasından alınacak kredi alelade haricî istikrazdır. Aradaki farkın ehemmiyetini daha fazla izaha hacet yoktur. Harpten zarar görmüş memleketleri kalkındırmak için Birleşik Amerikanın bir fedakârlık olarak kabul ettiği Marşal plânından faydalanmamız için gerekli olan hiçbir teşebbüsü İhmal etmemeliyiz . Paris konferansında memleketimizi temsil eden Ali Rıza Türelin gazetecilere verdiği izahata göre Marşal plânında Türkiyeye 550 milyon dolar kredi verilmesi esası kabul edilmiş olduğu halde sonradan Vaşingtonda değişiklik olmuş. Şu halde bu işdeM hatayı düzeltmek için bu değişikliğin neden ileri geldiğini anlamağa ve ona göre müdafaanın yapılmasına ihtiyaç vardır. Amerika maliyecilerinin Türkiyeyi îsviçre ile Portekize kıyas ederek krediye muhtaç: bir memleket diye hüküm etmelerinde iki sebep hatıra gelir:
1 — Merkez Bankasında altın ve döviz ihtiyatlarımıza mübalâğalı bir kıymet takdir edilmiş olması.
Merkez Bankasındaki altın ve döviz ihtiyatlarımızın hakiki kıymeti neden ibaret olduğunu birkaç gün evvel Maliye Bakam Halit Nasmi Keşmir Nevyork Tayrnir. gazetesi muhabirine açıkça göstermek zaruretini iduydu.
2 — Recep Peker (hükümetinin 7 Eylül kararlarından sonra harice yapılan siparişlere çok geniş mikyasta döviz vermiş bulunması.
Filhakika 1946 Eylülü ile 1947 Eylülü arasında harice pek çok 'mal sipariş edil-.miştir. Ve Recep Peker hükümeti bu siparişlerin sahiplerine elinden geldiği kadar döviz vermiştir. O kadar ki altın stoklarımızın bir kısmı bu yolda erimiştir. İktisadi ve malî hâdiselerin gelişmesi gösterdi ki hükümetin döviz bütçesini "bu derecede açık tutması hatalı bir -hareket olmuştur. Hasan Saka hükümet! hu hatalı yoldan geri dönmüştür. Ticaret Bakanı Mahmut Nedim Gündüzalp 1943 1944 senelerinde Amerikaya sipariş edilen mallara döviz verilecek olursa iflâs tehlikesi ile karşılaşacağımızı söyledi, Fakat Recep Peker Hükümetini hatalı yola sevkeden sebebin memlekette umumi bir şikâyet konusu olan pahalılık olduğunu da unutmamak iktiza eder. Recep Peker Hükümeti ithalât eşyasmdaki pahalılığın piyasadaki mal kıtlığından İleri geldiğini ve az zaman içinde mem-lekte çok mal gelirse fiyatların düşeceğini düşünmüştür.
Bu itibar ile 7 Eylül kararlarından sonra ithalât için fazla dövizler verilmesi memleketin malî takatinin yüksek olmasından değil, bir pahalılık buhranına karşı devletin takati üstünde malî fedakârlık göze alınmasından doğmuştur. Amerikanın yetkili çevrelerine, gerektiği tkadirde, bu nokta pek kolay anlatabilir.
Bir Kahramanı kaybettik...
Yazan: M. Faruk Gürtunca
27 Ocak 1948 tarihli «Her Gün» İstanbul'dan :
Kâzım Karabekir'i, istiklâl Savaşının Şark Cephes: Kahramanın dündenberi ebedilik kanatları aramızdan ayırmış bulunuyor. Karabekir paşa öldü, Türk 'Milleti sağ olsun.
O millet ki, büyük adamlar yaratan koynundan daha nice, nice kahramanlar yetiştirir.
Kâzım Karabekir'i, üç şahsiyet halinde karşımda canlanmış görürüm: Biri, Şark Orduları Kumandanı olarak cepheden cepheye zafer bayrağını taşıyan asker Karabekir.
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasından sonraki her türlü ihtirastan uzak, uzlet köşesinde mületinin yükselmesine ve tarihte hakiki mevkiini bulmasına duacı olan feragatkâr Karabekir. Temmuz 1946 se-çiminden sonra Büyük Millet Meclisi Başkanlığına seçilen ve Başkanlık kürsüsünde vakur duruşla-riyle Türk Milletini temsile çalışan General Kâzım Karabekir. Her fâninin yüreğinde, bilhassa menkûbiyete uğrıyanların içinde insani ihtiraslar en küllü ateşlerle bilmem ki neden yanar?. 1927 de emekliye ayrılan merhum, îstikîâl Savaşındaki basanlarının bu kadar küller altında kalmasına çok üzgündü. Erzincan'a, Erzurum'a giren onun orduları idi. Bugün elimizden tekrar alınmak istenmesiyle yüreklerimizin en ince yerinden bizi yaralıyan Kars. onun komuta ettiği Türk askerlerinin elindeki bayrakla Türk vatanının bağrına bastırılmıştı. Atatürk, înönü, Kâzım Karabakir nesilleri, bu memlekette en genç çağlarında büyük vazifeler almış kimselerdir. Birinci Kafkas Ordusu Komutanı olan Kâzım Karabekir 1918 de tam 36 yaşında idi. 36 yaşında general olan bu büyük adam, Şarkta bir akrep haline gelen Ermenistan ordularını gerisingeriye atan Yavuz ve Fatihler evlâdı bir kahramandı. İstiklâl Savaşında, onun şahsiyeti ve Şark cephelerindeki tehlikeyi önleyen orduları idi ki Satıda Yunanlılara karşı Sakarya, Dum-lupınar muzafferiy eti erini bize kazandırmıştır.
Ya Afyon, Dumlupmar zaferlernicleki yardımı? 1922 Büyük taarruzuna hazırlanan ordumuzun topçuları Afyon tel -örgülerini yarmak için kağnılarla, öküz arabalariyle getirttiği büyük toplan Erzurum'dan ve Kars'tan Karabekir ordusundan getirmiş, Garp cephesine yığmıştı. 26 Ağustos sabahı fecirle beraber namlulardan Türk İstiklâl Savaşının fecrini bütün -dünyaya yayan bataryalarda onun da hissesi vardı.
Fakat, politika hırsları, onun büyük adını tarih kitaplarında tamam 20 yıldır Türk çocuklarından esirgedi. İnsan fânidir. Ne kadar feragatkârane vazifeler görmüş ols"-., kendisinin de hakkının yenilmesini hiç bir zaman istemez. Hele "böyle, bir milletin diriminde fedakârlığı görülen dinamik adamlar olursa. Bunlar bir derviş değildir ki bir din adamı tevekkülü ile hâdiselere bakmış olsunlar. Fakat Kâzım Karabekir'in ihtirası, hiç bir zaman memleketi uçurumlara götürecek bîr ha! almadı. 1938 yılında Cumhuriyet Halk Partisine geçince, milletvekilliği ödevinde onu İstanbul köşe bucağında yer yer dertler dinle-Ttıekle meşgul gördük. Saçları bir nebi gibi ağarmış, beli biraz daha bükülmüş Fakat vaktâ ki Büyük M^lct Meclisi Başkanlığına seçildi. O günü ben hiç unutmiyaeağım. O beli bükülmüş adam, -o saçları nebi gibii ağarmış fâni, artık kendisinin tamamen anlaşılmış olmasmdan mütevellit bir gurur ve Türk vakarım Meclis kürsüsünde temsil edecek bir şahsiyet olmasından doğan bir enerji ile bambaşka bir insan, olmuştu. Yelesi kabarmış bir arslana dönmüştü. Kürsüde en asîl bir tavırla müzakereleri takibe "başlamıştı. Dertleri dinlemek için dolaştığı günlerin yorgun halinden kentlisinde hiç bir şey kalmamıştı.
İşte o da gitti. Fakat kahramanlığı, başardığı Ödevler Türk tarihinin sahlfele-rinde Alp Arslanlar, Kılıç Arslanlar, Be-yazıtlar, Yavuzlar, Atatürkler yanında altın parıltılarla parlayacaktır. Büyük kahramanların hakiki hüviyetleri öldükten sonra anlaşılır. Onu bugün dün-
den daha çok anlıyoruz. Yarınki tarih tahlilcisi daha çok anlıyacak ve müstakbel Türk çocuklarına Türk kahramanları sırasında onu daha çok anlatacaktır.
Çanakkale Kerevizdere fedakârı, Şark Orduları Kahramanı da aramızdan ayrıldı. Millete başsağlığı dileriz.
28 Ocak 1918 tarihli «Cumhuriyet» İstanbul'dan:
İstiklâl Harbi kahramanlarından birini daha, ecel vakitsiz alıp götürdü. Vakitsiz diyorum. Çünkü Kâzım Karabekir, 66 yaşında, zinde, sıhhatli ve âdeta genç bir İnsandı.
Kazım Karabekir, Millî Türk Talebe Birliği Başkanının taziyet mektubunda söylediği gibi, «Büyük Milletimize has bütün yüksek değer ve vasıfları şahsında toplıyan bir millî kahraman» idi.
O, Birinci Dünya Harbi sonunda düşman işgalinden kurtardığı Doğu topraklarımızı koruyan kuvvetlerimizin kumandan1, iken mütareke devrinin karanlık günleri başlamıştı. Atatürk Samsun'a ayak bastıktan sonra, Erzurum'a gidince Kâzım Karabekir tereddütsüz onunla işbirliği yapan kumandanlarımızdan biri ve belki de birnlciisi olmuştur.
23 Nisan 1920 de Büyük Millet Meclisi açıldıktan sonra millî mücadele, artık bir istiklâl harbi şeklini almıştı. Her taraftan düşmanlarla çevrilmiş bir memleketin, arkasını emniyetle dayayacak bir cephe olmadığı takdirde, harpten muzaffer çıkmasına imkân, yoktu. Şark cephemizin öte tarafında, o zamanki menfaatleri icabı bize dost olan, daha doğrusu dost görünen Sovyet Rusya vardı. Fakat araya Ermeni Hükümeti girmişti. Ermeniler de bize karşı düşmanlık gösteriyorlardı. Kâzım Karabekir'in kumandasındaki Şark ordumuz,, bu âüşmanı ortadan, kaldırmak üzere taarruza geçti; kumandanının yüksek sevk ve idaresi,subay ve askerlerinin
sayesinde seri bir hamle yaparak 29 Eylül 1920 de Sarıkamış'ı, 20 Ekimde Kars'ı kurtardı ve 7 Kasımda da Gümrü'ye girdi. Ermeni ordusunun belkemiği kırılmıştı. 2 - 3 Aralık gecesi Gümrü Andlaşması imzalandı. Bu, İstiklâl Harbimizin ilk zaferi idi. Şark Ordusu, 1921 Şubatında Gürcistan'a karşı da taarruza geçerek 23 Şubatta Ardahan'ı ve arkasından Artvin'i kurtardı. Bu zaferlerin İstiklâl Harbimiz üzerinde maddi ye mânevi büyük tesirleri oldu. Merhum Kâzım Karabekir'le beraber, B)fm Büyük Millet Meclisinde İstan-buVu temsil etmek şerefine nail olduğum senelerde Birinci İnönü Zaferi hakkında yazdığım bir yazıda, bu savaşın îstiklâl Harbimizin temel zaferlerinden ilki olduğunu kaydetmiştim. Rahmetli bu yazım münasebetiyle bana şöyle bir sitemde bulunmuştu:
— İstiklâl Harbinin ilk zaferi 10 Ocak 1921 de kazanılan Birinci İnönü zaferi değil; 29 Eylül - 7 Kasım 1920 de kazanılan Şark cephesi zaferleridir. Askerlikle ilgili ve harp tarihimizi bilen bir muharrir olduğunuz halde, neden hakikati değiştiriyorsunuz?
Aziz dostumun müteessir olduğunu anladım ve kendisine dedim ki:
— İstiklâl Harbinin ilk zaferini, o karanlık günlerde, Şarkta sizin kazandığınızı biliyorum. Tarihî hakikatleri değiştirmek ve hakkınızı inkâr etmek fikrinde değilim. Ben Garp Cephesinde kazanılan ilk zaferin Birinci înönü Zaferi olduğunu söylemek istedim. Bir daha bu mevzuda yazı yazarken ilk zaferin Şark Cephesinde kazanıldığını belirtirim.
Nankör politika hayatına atıldıktan son-la, uğradığı tarizler ve haksızlıklardan müteessir olduğunu bildiğim kahraman kumandan, bu sözlerime memnun olmuştu.
Politika hayatı hakikaten nankördür, hattâ soysuzdur. .Dün yapılan büyük hizmetleri çabucak unutur. Ekseriya günün havasına, halin rüzgârına uyar. Kâzım Karabekir'in hayatında, politikanın bu nahoş cilvelerini görürüz. O 1939 da İstanbul Mebusu olarak tekrar politika hayatına girdiği zaman, mensup bulunduğu partinin müfritleri tarafından bü-
yük bir hücuma uğramıştı. Bir Parti Grupu içtimamda, ona neler söylenmemişti. Hattâ müfritler, onun Cumhuriyet Halk Partisinden çıkarılıp atılmasını bile istemişlerdi. Gene politikanın acayip cilvelerinden biri olarak aynı müfritler, sekizinci devrede onu Büyük Miîlet Meclisi Başkanlığına seçtiler.
Bir millî kahraman olarak tarihimize geçen Kâzım Karabekir'in vakitsiz ölümünü bir millî matem sayarım.
Onun Kars'ta yıktırdığı bir Rus anıtı vardır. Bunun yerine Kâzım Karabekir'in bir heykeli dikilmesini teklif ederim. Onun kurtardığı bütün Şark topraklarımızda yaşıyan vatansever, vefakâr, kadirşinas yurddaşlarm himmetiyle-böyle bir âbidenin dikileceğine eminim.
Yasan: Şevket Bilgin
28 Ocak 1948 tarihli «Yeni Asır» İzmir'den :
Moskova - Belgrad ve Sofya radyoları, günlerdenberi, Yugoslavya'nın Üsküp şehrinde «Yücel» adım verdikleri bir düzme teşkilât mensubu olmaktan sanık zavallı on iki miîletdaşımızm muhakemesi etrafında velveleli neşriyat yapmaktadırlar.
Bu sistemli neşriyat bize demir perde arkasında yaşıyan bedbaht Türk azınlığının korkuç ıstırap ve felâketini duyurmaktadır.
Evvelâ şu Üsküp dâvasının mahiyetini anlatalım:
Yugoslavya daha işgal altındayken, müstevliye karşı kurtuluş savaşlarına Türk azınlığının iştirakini önlemek ve Almanlar hesabına casuslukta bulunmak için güya «Yücel» namı altında bir teşkilât kurulmuş (!) Yücelistler, 1945 te Üsküp'teki Türk Konsolosu Bay Emin Gerçek'ten bu maksatla (!!) Yugoslavya kurtulur kurtulmaz teşkilât mensup] arı konsolosumuzla durumu gözden geçirerek hazır bulunan casusluk (!!)merkezleriniyenidenorganizeetmek suretiyle Yugoslav halk idaresine muhalefette bulunmağa karar vermiş-lermiş (!!). Daiha sonra «Yücel» teşkilâtı Anglo-Amerikan emperyalistlerine önemli hizmetlerde buîunmuşlarmiş .(!!). Uydurulan suikastlar masalının senaryosu işte 'bundan ibarettir.
Ve bu baştan 'başa düzme tertibe kurban edilen on iki Türk, bir engizisyon mahkemesi huzurunda dördü ölüm cezası oîmak üzere en ağır cezalara mahkûm edilmişlerdir.
Kızı] Rusya'da adaletin insanlık adına yüz kızartıcı mahiyetini br'diğimiz için, onun küçük çapta bir modeli olan Yugoslavya'da müdafaasız insanları bekliyen feci akıbetin başka türlü olaraı-yacağmı zaten tahmin etmekte idik.
Üsküp dâvas>. münasebetiyle bizi asıl ilginc şey, Yugoslavya ve Bulgaristan'daki millet daslarım izm karanlık mukadderatıdır. Harp devam ederken bir taraftan Mihalloviç çeteleri, diğer taraftan Tito taraftarları, müstesna bir fırsatı kaçırmak istemiyor gibi Türk -Müslüman azınlıkları imha için ellerinden geîeni yapmışlardır. Bu devrede en az bir kaç; yüz bin Türk ve Boşnak'ın hayatına son verilmiştir. Harp bitince cinayetlere bir son verileceği, artık bir gerçek nizam ve adaletin hüküm süreceği ümidedilmişti. Tito ve Dimitrof, demir perde arkasında medeni dünyanın murakabesinden uzak olduklarım düşünerek azınlıklar aleyhinde bir imha yarışma girmekle bu zayıf ümidi çabuk söndürdüler.
Yugoslavya'dan kaçmağa muvaffak olan mültecilerin anlattıklarına göre, Bosna'da ve Makedonya'da yaşayan Boşnaklar ve Türkler, tarihin hiç bir devrinde görülmemiş derecede şiddetli bir tazyik altında ezilmektedirler. Azınlıkların nenku!, gayrimenkul malları sistemli bir yağmaya tabi tutulduğundan milyonlarca insan açlık, sefalet İçinde her gün ölümle pençeleşmektedirler. Mesken, şahıs -masuniyeti namına hiç bir şey kalmamıştır. Gecenin her hangi bir saatinde Tito'mm polisi, veya askerleri istedikleri Türk - Boşnak evine hayasızca saldırmaktadırlar. Ankara Radyosunu dinlemenin cezası Ölümdür. Türk azınlığı maddi ıstırabının ket
kat fevkinde rbir mânevi ıstırap cehenneminde yaşamaktan bıkmışı usanmış-tır. Eğer imkân olsa, içlermcUm bir tanesi toi;e 'bu dayanılmaz esarete daim fazla îîta'üaJunadan gerçek kurtuluş ülkesi Türkiye'ye koşacaklardır, Bütün bunlar Balkanlarda!-^; m.îlletdaş-laranızm yürekler acıs: durumuna, mahkûm yaşamanın azabın: gözlerimiz^ de canlandırıyor.
Eu derece Iıâyvanca tatbik eöife:ı Mr imha siyasetine ses çıkarmaraaklığımız' kabil midir?
Vakıa bugünkü şartlar içinde, mületdaş-
larımizî 'bir cinayet teşkiiâ.imjn devamlı tesallutlarmdaa korumak imkânsir Müyoruz. Bununla, beraber, Pet-kof'ım idams münasebetiyle medeni insanlığın vicâamndan yükselen nefret infial sesini şimdi Balkan Türklerinin fej'âketli durundan üzerine sekmek faydasız olmayacaktır.
Milletlerarası münasebetler sahasında, bizin bu noktaya gerelie^ eher-imlyetî vermemişimin mağlûp Bulgaristan'ın bile cüretîü artlsrimştır. Tabancı' mtişahît-ler, Yîiıiob Bulgar sıinfiu-Sg yaşayan Türk Merliıin cebren boşidiildiğini, binlerce Türke ailesinin Kuzey Bulgaris-tan'.a trfıcîr edildiklerini haSîEr vsrrnekterler SSyücîrtilere bakılırsa, bu tehcir fearek-eiine geniş ölçüde askerî Iıa-zırîikiarj ırrafckelemek için feaşvmnıfma Sebep ne olursa olsun, koaKŞâmuzuîi fta-niya.ne feajreket tarzından nefret v« ız-tırap duyduğumuzu gisliyemeyis garisîan Mzîsa yakın kornşunıdzdup.Sovyet Bulgar milletiniTiellerinde tutanlar Turtasallut!erm omuftai efkârımızda heyecanlı akisler vyandırmakta olduğıunu unutmasınlar.
Yazan: İsmet İnönü
29 Ocak 1948 tarihlî Ankara'dan :
Türk Milletinin 'büyük bir evlâdını şükran duygularımızla sararak ebedî karargâhına yerleştirdik. Derin teessürlerimiz içinde onun kahraman menkıbelerini yürekten saygılarımızla anılomz. Karabekir, son kırk senenin askerî ve siyasi en ehemmiyetli hâdiselerinde faaliyeti! ve değerli bir yer tutmuştur. Şahsî vasıfları temiz bir ruhun ve cesur tor karakterin bütün faziletlerini göstermiş, fikir ve hükümlerinde daima kendine güvenir ve sebatlı olmuştur. Kuvvetli bir iradenin muvaffakiyetlerini hak ettiği gibi, güçlüklerini de haya-tının her devrinde metanetle karşılamıştır. Tarihimiz, Kâzım Karabekir'in Millî Mücadeledeki hizmetlerini vefalı sayfalarında daima iftihar ile yâdedeeek-tir. Şark Cephesi Komutanı sıfatı ile Millî Kurtuluşumuzun tehlikeli bir seferini ibaşmdan sonuna kadar gerçek bir meharet ile idare ederek katî zafere götürmüştür. Tarihimiz içinde büyük Türk komutan! arından biri olarak yüce bir ihtiramyerindeyaşıyacaktır.
Şark Cephesi Komutanının İstiklâl Savaşındaki siyasi hizmetleri her hangi bir askerî harekette olandan daha ziyade tesirli idi. Birinci Cihan Harbinin felâketli neticesinin ilk gününden 'başh-yarak, hiç sarsılmıyan bir iman île meydana atılmış olan pek kıymetli vatanseverlerden biri idî. Onun komutasındaki geniş bölgeler bütün dertlerini savaş müddet;iınce susturarak, iç ayaklanmalara karşı bir azim ve huzur örneği
olmuşlardır. Kâzım Karabekir'in zaferleri Garp ve Cenup sınırlarımızda ve içerde türlü şekilde saltanat hareketlerine karşı gerçekten 'bunalmış olduğumuz bir zamanda yetişmiştir. Orduda ve memlekette hâsıl olan şevk ve sevinç bütün bütün kurtuluş hareketimize yepyeni bir hamlenin ibütün ümit ufuklarını açmış, yüreklerimiz taşkın bir minnetin heyecanı ile dolmuş idi. Karebekir adı, İstiklâl Savaşının büyük âbidelerinden biri olarak milletin takdirinde ebedî bir şeref yeri tutacaktır. Karabekir, siyasetin bütün tecellilerini görmüştür ve kîrk S'eneyi geçen vazife ve siyaset hayatının her safhasında, yüksek vatanseverliğin en ön safmda bulunmuştur.
Büyük Millet Meclisi Başkanımız Kâzım Karabekir'in vekarh ve tecrübeli varlığı bizi'm için bir kuvvet kaynağı idi. Onu kaybetmiş olmakla yüreğimizin içinde pek sert bir acı duyuyoruz. Aziz ibir emanet olarak şerefli ailesi ile 'beraber büyük milletinize de sabır ve teselli niyaz ederiz.
Büyük Komutanın, devlet ve siyaset adamı ve kemal sahibi bir insan olarak yüksek, vasıfları ve hiç bir güçlük karşısında yılmayan iman ve iradesi hafızamızdacanlıolarak yaşiyacaktir.
Kaybettiğimiz Sâdı...
29 Ocak 1948 tarihli «Yeni Gazete» İstanbul'dan:
Büyük Müet Meclis: General Kâzım Ka-rabekirin ölümü ile Türk Milleti büyük bir evâdını kaybetti. Bu kayıbm ehemmiyetini ancak Osmanlı İmparatorluğunun yıkılışından sonra mütarekenin acı igiünlerini ve Millî Mücadele hâra&eti ile yeni Türkiye Cumhuriyetinin kuruluş devrim yaşamış olanlar takdir edebilir. General Kâzım Karabekir Babıâli Hükümeti ile Birinci Dünya Harbinin galipleri arasında imzalanan Mondros Mütarekesinin Türk Milleti için ıbüyük bir felâket hazırladığını vaktinde anlıyan değerli komutanlarımızdanbiridir.Müttefiktler îstanbuidaa sonra memleketin bütün stratejik noktalarını işgal etmeğe başlayınca Türk Milletinin istiklâli tehlikede olduğunu görmüş ve kendisinin talebi üzerine o zaman on beşinci kolordunun merkezi olan Erzuruma gitmiştir. Onu:" en beşinci kolardv. komutanı olarak Erzuruma gitmek istemesinden maksadı Doğu vilâyetlerimizde bulunan kuvvetleri istiklâl Mücadelesine hazır-lamaktı. İstanbulda Mustafa Kemal ve arkadaşları ile de anlaşmıştı.
Bunun içindir ki Mustafa Kemal ordu müfettiş: sıfatiyle Samsuna çıktıktan SO-irr-, Amasya yolu i'o Erzuruma gitmiş, orada Kâzım Karabekir ile birleşmiştir. Bu suretle Kâzım Karabekirin Doğuda komuta ettiği on beşinci koiordu Millî Mücadele hareketine çekirdek olmuştur.
Millî Mücadele zafer ile sona erdikten ve Ankarada Cumhuriyet ilân olunduktan sonra günün siyasi meseleleri üzerinde Atatürk ile aralarında çıkan bazı fikir ayrılıklar!. G-eneral Kâzım Karabekirin yüksek şahsiyeti, vatanseverliği, askerî kıymeti hakkında en küçük gölge teşkil etmez. Sunu isbat etmek için rahmetlinin Millî Mücadele hareketine ne kadar feragat ile Kendisini vakfettiğini gösteren bir tarihî vakayı kaydedelim:. Bilindiği gibi Mustafa Kemal Erzuruma giderek Millî Mücadele teşkilâtını yapmağa başlayınca bu işin Babıâli Hükümetinden aldığı askerî müfettişlik sıfatı ile başarılması mümkün olamıyacağmı düşünmüş ve üniformasızdaki apoletleri sökerek sadece sivil bir Türk vatandaşı gibi çalışmağı tercih etmişti. Mustafa Kemal bu karan Erzurumda verdiği zaman yanında bulunan arkadaşlarından bazılarının on beşinci kolordu komutam Kâzın1. Karabekirden artık yardım görmesinin şüpheli olduğunu, bu takdirde v. ziyetîc-rinin çok zorlaşacağını söylemişlerdir. Bunun üzerine Mustafa Kemal Kâzım Karabekirin alacağı durumu anisnıağa lüzum görmüş, kendisini davet ederek kararını bildirmiş:
- Bir Millîmücadeleyegirişiyoruz. Türk Milletinin istiklâlini müdafaa için miza çıkacak her mania ile çarpışacağız. Fakat düşündüm, bu iş üzerim-
deki paşnîık ünifçrmas] iîe mümkün ol-mıyacak. Ontm için askerlikten istifa et' tim. Türk milletinin bir ferdi olarak bu mücadeleye girişeceğim. Arkadaşlarım da bu kararda benîm ile beraberdir. Zatınızın girişeceğimin bu mücadelede, bize yardım edip edemeyeceğinizi öğrenmek istiyoruz» demiştir.
General Kâzını Ivar~bcl:îr:n bu tarihi anda vereceği karar Türk Milletinin hayat ve istikbali bakı mm dan san derecede mühimdi.
Bu sual karşısında:
«— Paşam, şimdiye kadar sizlere yardım ediyordum. Çünkü ben bir 'kolordu komutanıyım. Siz de bir ordu müfettişi idiniz. Fakat askerlikten istifa ettikten sonra aramızdı düno kadar devam eden münasebetin artık devamı doğru olamaz. ;>
Diyebilirdi. Fakat o sırada artık bir Osmanlı İmparatorluğu diye bir devlet bulunmadığım, tstanbuldaki Babıâli Hükümetinin ecnebi işgal kuvvetlerinden adiğı emirleri yerine getirmekten başka bir şey yapmadığını bilen Kâzım Karabekir hiç düşünmeden askerce bir selâm verimiş:
— Paşam, her vakit olduğu gibi bundan sonra da bütün kuvvetlerim ile beraber emrinizdeyim!»
Demişti.
Millî Mücadele tanlılne maldan bu vakayı göz önüne getirince vatan ve millet' meselelerinde Mustafa Kemal ile Kâzım Karabekir arasında nasıl bir anlaşmazlık tasavvur edilebilir?
Din mevzuunda...
Yazan: Cihat Baban
31 Ocak 1948 tarihli «Tasvir» İstanbuldan:
Bir taraftan Van Milletvekili İbrahim Arvas, diğer taraftan da Konya Milletvekili Fatin Gökmen ve arkadaşlarının hazırladıklar kanun lâyihası, yakında Büyük Millet Meclisfnde müzakere edilecektir.Ker iki milletvekili de, imam Katip mekteplerinin açüniasî, ve Ibir Ct 'h&iıiyoi; Fakültesi kurutaası hakkında bulunmaktadırlar Kanun tasinsi utfKun.de ear.il vncaletfde va Mecliste fikir münakaşalarıcereyan edecektir.
adamîarimı-zın eline teslim et nok, köy hocasını, ıstırap anında teselli veren, ayağı sürçmek üzere alan vatandaşı 'mânevi kudretiyle ayakta tutan, vstan ve memleket mevzuunda îıassas, İtikatlarını millî ve medeni süzgeçten geçlrni'iş, bir insan olarak yetiştirmek belki de kalkınma dâvamızın temeli olur. Dinî siyasete alet eden, insan gücünü istismar eden, medeni âlemden uzak yaşayarak hurafelerle cemiyeti eteğinden çeken, bir zühniyete herkes düşmandır. Fakat iyilik, doğruluk bcbında, insani düşüncelerini, dinin icaplariyle telif etmiş susanlardan1 bu memleket yalnız fayda görür. Taassubun aleîıtla'k 'her cinsine düşmanız, deırıokratı'k bir sistem için naslar üzpTins kuru'u, sert ve abus çenreli, mü-tekebbir insan tipi hoşumuza gitmez. Dinî Uıas3up ae kr-ûar kötü :,:e, -dinsizlik yolundaki taassupta cemiyetimizin müsamahakâr bünyesine yakışmaz. Lâiklik prensijpini, îslânı dinini Türkiye-den nefye'jır.ok için kıbul etmedik... 'Türk Cciiviaatinin ve Türk MiElelinin bir dini vardır. Lâik oîrna;k dolayıslyle bu-nr, hSliicaei sr.hip çılrastyacafc'tır: Sovyet istilâsının emri vakileri karşısında Cavadan Atlantik Denizine kadar uzanan îslâm şeridinin kuvvetinden istifade etmenin çaresini mutlaka aramalıyız.
Sayın İbrahim Arvaşın ortaya attığı tekiit bizi büyük içtimai meselelerin karşısına getirmektedir. Bu memlekette üzerine doğru gitmak ve ele almak mecburiyetini duyduğumuz bir din realitesi vardır. Bu mevzua taassubun yapacağı fenalıklardan korkarak temas etmekten çekmiyorduk. Fakat bugün bizi bu konu üzerinde uzun uzun durmağa ve ciddî olarak düşünmeğe hâdisat cebretmektedir. Onun için yarın da bu mevzu etrafında fikirlerimizi söylersek okuyucularımız sabırsızlık göstermesin-ler.
9 Gcak 1948
— Washington:
Bugün 'Bahriye Bakanlığının bildirdiğime göre Türkiye Yunanistan Yardım Kanunu hükümlerince 1 Nisana kadar Türkiye'ye dört büyük denizaltı ile on bir tane 'başka harp gemisi verilecektir. »Bahriye Bakanlığı, denizaltıla-nn Amerikan mürettebatı tarafından Türk limanlarına teslim edileceğim "belirtmiştir.
Bundan başka Bahriye Bakanlığı, gene aynı kanun hükümlerince, Norfolk limanında Kasım ayında Yunan mürettebatının altı aded topçeker teslim aldığını açığa vurmuştur.
11 Ocak 1948
- Washmşfton:
Kongrenin kabul etmiş olduğu yardım programı çerçevesinde Türkiye'ye verilecek olan gemiler hakkında Amerikan Bahriye Bakanlığının yayınlandığı tebliğde bildirildiğine göre, Nisan ayında Amerikan tersanelerinde Türk mürettebatına .şu gemiler teslimedilecektir:
Bir petrol gemisi, bir tamirat gemisi, motorlu sekiz mayın tarayıcı, bir yağ gemisi.
Bundan başkaAmerikanmürettebatı
tarafından bir Türk limanında dört denizaltı teslimedilecektir.
Bahriye Bakanlığı bundan başka Türk donanmasına mensup 350 kişinin verilecek gemileri Amerikan tersanelerinde teslim almak maksadiyle bir hazırlık talimi geçirmek üzere Amerika'ya gelmiş olduğunu veya pek yakında geleceğini bildirmiştir.
13Ocak 1948
—Roma:
îtalyan Dışişleri Bakanı Kont Sforza bugün Türkiye -Büyükelçisi Feridun Erkin'i kaıbul etmiş ve kendisiyle, iktisadi meselelerle denizcilikle ilgili konular hakkında görüşmüştür.
14Ocak 1948
—Cenevre:
Anadolu Ajansının özel muhabiri bildiriyor :
Saint Mıritz'de kış sporları olimpiyadi kayak yarışlarına iştirak edecek olan takımımız iki haftadanberi İsviçre ve İsveç Millî Kayak Takımlarına hocalık etmiş olan Bay ıMax Robin'in nezareti altında her igün sekiz saat idman yapmaktadır. Bugüne kadar yapılan idmanlardan ve diğer milletlere mensup kayaik-çılarla olan temaslardan edinilen büyük ve ümit verici neticeler, takımınıızm kapalı iniş ve mukavemet yarışlarına iştirak edecek durumda olduğunu göstermektedir.
Takımımızın hocası, durumu teyid etmekte ve yarışlara katılacak milletlerarası takımlar arasında kayda değer dereceler alacağımız kanaatini beslemektedir.
Bir hafta sonra milletîcrarHsı şöhreti olan kayakçılar arasında bir deneme yarışı yapılacaktır.
15Ocak 1948
—Londra:
Türk Cumhuriyet Halk 'Partisi Meclis Grupu tarafından oyların mutlak olarak gizli verilmesini ve geniş Ölçüde aleni tasnif yapılmasını sağlayacak olan yeni "bir Seçim Kanunu hazırlamak için İrakümete yetki verilmesi yolunda alınmış olan tedbiri yorumlayan Times Gazetesi şunları yazmaktadır: «Hükümetin Secim. Kanununda tadilât yapılacağı yolunda memlekette memnuniyet uyandıran bu kararı Cumhurbaşkanı İnönü'nün Türk siyasi mücadele hayatında daha sakin 'bir hava yaratmak için sarfettiği gayretlerin müsbet bir tesiri addedilmektedir. Yeni 'Seçim Kanununun pek yakında kabul edileceği ve açık bulunan yedi saylavltk için yapılacak olan kısmi selimlerde derhal tatbik edileceği düşünülmektedir.»
19 Ocak 1948
— Londra:
News Chronicle Gazetesi «Bugünkü Türkiye» başlığı altında yazdığı bir make-lede ezcümle şöyle demektedir:
Bugün Türkiye'de 'bulunan bîr kimse Batı Avrupa memleketlerinin herhangi birisine benzeyen foir memleket 'görür. Dairelere girip çıkan, peçesiz kadınlar bütün görevlerde memleket ve milletin vazifelerine iştirak etmektedirler. Bunlar seçim hakkına ela maliktirler. (Bu hak, Belçika ve İsviçre'de mevcut değildir.) Bunlardan bazıları da saylav seçilmektedirler.
Bugünkü Türkiye'nin en büyük ihtiyacı, geniş sahalarını verimli kılmaktır. Türk Milleti, Avrupa ve Asya arasında «bir kapu» olmak itibariyle 'milletlerarası ticarette oynayacağı ehemmiyetli rolü büyük 'bir şuurla idrak etmektedir. Türk ensdüstrisi henüz başlangıç halindedir, fakat Balkan milletlerine nazaran, Türkiye muazzam kömür madenlerine sahiptir.
En »büyük komşusu olmak itibariyle Rusya, Türk siyasetinde belki en ziyade kaygı uyandıran bir âmildir. Neticesi ne olursa olsun, Türkiye, Rusya'ya hiç bir toprak tavizinde bulunmıyaeak ve bugünkü Türk hudutlarına veya boğazların kontroluna müteallik hiç bir -müzakereye iştirak etaılyecektir. Cumhuriyet Halk Partisi ve Demokrat Parti arasındaki ihtilâflar ne olursa olsun, Türkiye, dış siyasete (müteallik meselelerde mutlak bir bütün teşkil etmektedir.
20 Ocak 1948
—Londra:-
Anadolu Ajansının özel muhabiri bildiriyor :
Son dört aydanberi İngiltere'nin muhtelif şehirlerinde teshir edilmiş "bulunan-Türk Resim Sergisi, dün, Cambridge Üniversite Şehrinde törenle açılmıştır. Britanya Güzel Sanatlar Heyetinin daveti üzerine serginin açılışı münasebetiyle bir söylev veren Türk Basın Ataşesi, son otuz sene-denberi memleketimizde kültür alanındaki inkişafları analt-mış, ve Cumhuriyet devrinin güzel sanatlar sahasında sağladığı gelişmeleri izah etmiştir.
—Londra:
Anadolu Ajansının Özel muhabiri bildiriyor:
Büyükelçi Açıkalm, Londra'da bulunan Irak Başbakanı Salih Cabir'in başkanlığı altındaki Irak Heyeti şerefine dün bir öğle ziyafeti vermiştir. Bu yemekte-" Irak Ayan Meclisi Başkanı Nuri Sait Paşa, eski Başbakanlardan Tevfik 'Süveydî Dışişleri Bakanı Ceman:, Savunma Bakam Şa'kir - Ülvadi ve Irak Büyükelçisi Emir Zeyd de hazır 'bulunmuşlardır..
22Ocak 1948
—Ankara:
Küba Eğitim Bakanlığına, .bağlı Radyo? istasyonu « tarih yapan büyük ölüler» serisi neşriyatında Atatürk'ün hayatını canlandıran yedi kısımlık bir temsil ile-başlamıştır.
.Tuan Jose Tarajano adlı yazar tarafından kaleme alınmış olan bu altmış sa-hifelik piyeste Atatür'ün istiklâl, sulh, inkilâp ve. sanat âşıkı inkilâpçn büyük komutan ve devlet adamı vasıfları büyük bir canlılıkla belirtilmiş, yurdumuz hakkında esasen dostluk hisleri taşıyan Küba halkı üzerinde 'bu piyes derin tesirler' bırakmıştır.
23Ocak 1948
—Prag:
Memleketine avdet etmekte olan, Prag TürkiyeElçîsîBay Faik Hozarbugün Cumhurbaşkanı Edouard Benes'e veda ziyaretinde bulunmuştur. Bay Faik Hozar müteakiben Başkan Kelement Gottwald, Dışişleri Bakanı Jean Masaryk ve Dışişleri Bakanlığı Müsteşr Valdo Clementis'i de ziyaret etmiştir.
25 Oeakl948
-— Londra:
ıSon zamanlarda Türkiye'yi ziyaret etmiş olan İngiliz Parlâmento Heyetinin Başkanı M. George Mathers, kendisiyle konuşan Edlnburg Evening News Muhabirine Türklerden « İngiliz prensiplerini ve İngiliz hareket tarzını beğenen bir millet» diye bahsetmiş, Türkiye'nin İngiltere'ye karşı her sahada gösterdiği iyi niyetten ve Türklerin îngiltere ile mevcut münasebetlerinin kuvvetlenmesini hakikaten istemekte olmalarından ötürü pek memnun ve mütehassıs olduğunu söylemiştir.
M. Mathers, Türkiye'de, ticari münasebetleri artırmak hususunda büyük arzu beslendiğini ve İngiliz makine ve teçhizatı ve aynı zamanda İngiliz mühendis ve teknisyenleri için. Türklerin kalkınma plânlarında geniş sahalar bulunduğunu söylemiş ve sözlerine şöyle devam etmişeir:
(Sulama işlerinin çok mühim olduğu Türkiye'de işler büyük ölçüde ıslah edilmiş ve su kuvvetinden elektrik istihsali plânlarında bir çok terakıkiyer kaydedilmiştir.
Türk Hükümeti bilhassa sağlık ve eğitim İşleri üzerinde ısrarla durmaktadır. Eğitim sahasında,nazariyedenziyade
amelî bilgi verilmektedir. Ziyaret etti-miz okullarda, çocukların öğrenme gayret ve hevesleri bizde çok büyük bir tesir bıraktı. -Bir çok delikanlıları ve genç kızları fen tahsil ederken yahut ev işleri öğrenirken 'gördük. Bu genç kıalar yuvalarında bu bilgileri aileleri efradına da Öğreteceklerdir.
Türkiye'de çok şey başarılmıştır. Fakat daha da başanlacak çok şey vardır.
Rus siyaseti karşısında Türklerin büyük bir orduyu silâh altında tutmak zorunda kalmış olmaları tekâmül plânlarının tatbikatını müteessir etmiştir. Türkler, karşılaştıkları güçlüklere rağmen, memleketlerinin .milletlerarası işbirliğine samimi surette iştirak etmesine ve Birleşmiş Milletler Teşkilâtının muvaffak ol-maona azmetmiş bulunmaktadırlar.
26 Ocak 1948
-— Londra:'
Türkiye. İngiliz pamuk ipliği ihracatçılarının takaddüm hakkı verecekleri memleketlerin listesine ithal edilmiştir. «Birinci derecede pazar» sınıfına konu-bu rüçhanh memleketler, dövizleri kuvvetli olanlarla dominyonları ve tngiife imparatorluğunun sömürgelerini v& diğer bölgelerini ihtiva etmektedir.
İplik ihracatçıları evvelce istihsallerinin yüzde yetmiş beşini bu memleketlere göndermek mecburiyetinde idiler. Şimdi bu nispet yüzde seksen beşe çıkarılmış olup, Türkiye'den başka, Belçika, Belçika 'Kongosu, Finlandiya, îran da listede yer almış bulunmaktadırlar.
Filistin ve Birmanya listeden çıkarılmıştır.
Amerikan kredisinden faydalanabilecektik. Bu fırsatı 'kaçırmakla hata işlemişizdir.
Paris toplantısında memleketimizi Büyük Elçi Numan Menemeneİoğlu temsil ediyordu; eski Adalet Bakanı AM Rıza Türel de delege olarak buradan gönderilmişti. Bunların yanında ayrıca bir iki uzman da vardı. Paristeki 16 millet konferansında temsilcilerimizin nasıl davrandıklarını yakından göremediğimiz (için 'bu hususta müsbet-menfi herhangi bir hükme varacak kudrette değiliz. Ancak bize kalırsa mesele herhalde sanıldığı kadar basit olmamalıdır.
Bilindiği gibi, tekmil Avrupa milletlerinin barış içinde yaralarını sarmasını ve" kalkınmasını hedef tutan Marshall Plânı, başlangıçta, daha ziyade harbe giren ve doğrudan doğruya .harbin tahribatına uğrayan yerleri ilgilendiyoröu. Harbin fiilî zararlarından müteessir olmıyan memleketler, Avrupa çerçevesi içinde, dolayısiyle plândan istifade edeceklerdi. Hiçtoir sıiyasi gaye taşımadığı noktası üzerinde ilk zamanlar ısrarla durulan Marshall Plânı, gerçekte şüphesiz siyasi ibir mahiyet de taşıyordu. Barış siyasi .bir durum değil midir? O halde belli bir yoldan barışı temine çalışan, ibir plân da az çok siyasi İbir temele dayanacaktı. [Nitekim bu yolu işine uygun bulmadığı için 'Sovyet Rusya Paris toplantısına katılmadı, peyklerine de oraya temsilci göndrrneyi yasak 'etti. Böylece Marshall Plâm da ister istemez daha vazıh bir siyasi renge büründü. Kimbilir, Rusya ve peykleri de Paris'te bulunsaydı, bizim gibi harbin fiilî tahribatına uğramamış memleketlere plân çercevasi içinde belki daha da az ehemmiyet verilmek gerekecekti. Rusyasız kalan İbir Avrupanm kalkınması bahis mevzuu olduğu zaman bize düşecek rol de taıbiatile büyüme imkânları kazanıyordu.
Paristeki delegelerimiz bu imkânlardan ne dereceye kadar faydalandılar? Avrupa'nın tedavisine yardım edecek 'bizim de muhtaç olduğumuz istihsal vasıtalarının teminihususundane gibi gayret
harcadılar ? Bilmiyoruz. Ancak, dediğimiz gibi, Türkiyenin vaziyeti öteki milletler mkinden ne de olsa farklı idi. Yıllarca istilâ altında, kalarak ekonomik takati yarı yarıya düşen bir Fransa, bir Belçika, bir Yunanistania biz aynı nisbette bir yardım isteğinde bulunamazdık.
Bununla beraber Avrupanm İtalkiırnasr dâvasında başarı İle harcıya'bileccğhniz gayretler vardı. Toprak .mahsullerimizi kısa zamanda çeşidlendirmek, bunların verimini artırmak, [bazı ham maddelerimizi daha bol olanak istihsal etmek mümkündü. Marshall Plânında bu noktalara lâyık olduğu ehemmiyet verilebilirdi. Çünkü netice itibarile bütün bunlar Avrupanm iktisaden kuvvetlenmesine yarayacak, onun ibir an evvel nekahet devrini atlatmasına hizmet edecekti. Paris t e tanzim edilen programda yuka-rıki hususlara yer verilmemesini bizi orada temsil eden devlet adamlarımızın aczine yormak istemiyoruz. Belki o zamanki politika havası bu şartların gerçekleştirilmesine uygun değildi. Ekonomik ve malî vaziyetimizin de şimdiki gibi kötüye doğru gelişeceği herhalde a zaman tahmin edilmiyordu. Harp içinde ve harp bittikten sonra da istihsali-anizi kendi imkânlarımızla -velev az bir nisbette olsun- arttırmaya çalışıp sefalet çeken milletlere yardıma koşmak hususunda yürekten bir gayret gösteremedik. Bu da bize karşı Avrupa'da yeter derecede ilgi uyanmasına engel, teşkil etmiş olacaktır.
Fakat bugün elimizde daha fazla iş başarma imkânları vardır. Bir defa Balkanlarda ve Ortadoğu bölgesinde Yuna-nistanla beraber hürriyet cephesinin yegâne desteği biziz. Her bakımdan kuvvetli olmalıyız ki sedler yıkılıp kızıl ateş sraniardart taşmasın. Bu da askerlikçe olduğu kadar iktisatça da ileri bir seviyeye ulaşmamızla .mümkündür. Sonra, toprağım iyi îşliyen, verim gücünü arttıran "bir Türkiye, Avrupanm kendini toparlamasında gerçekten azımsanamı-yacak bir unsurdur. Nihayet, bütün kusurlarımıza rağmen bugünkü müşkül durumumuzun en büyük sebebi koskoca bir orduyu yıllardır dimdik ayakta tut-mamızdır. Sınırlarımızı bekliyen bu oranda hürriyet dünyasının da gönüllü bir bekçisidir. Onun için bedeli peşin istenmiyecek malzemeye ve uzun vadeli kredilere bizim de hakkımız olduğunu kabul etmek bir insaf foorcu-dur. Dostlarımızın da aynı düşünceyi savunmalarını yürekten temenni ederiz.
Izvestiyamiı yenitesviratî dolayisiyle...
Yazan: Cihad Baban
29 Ocak 1948 tarihli "Tasvir İstanbul'dan :
Türkiye aleyhindeki Rus propagandası devam ediyor, itinada kapanan komünist Rİzos Pastasın karilerini ele geçirmek istiyen, Başbakan iSofolisin Vima Gazetesi. Bulgar basım, Rumenlerin Kıvılcım ismindeki paçavrası Türkiye aleyhinde bulunmak için hiç bir fırsatı kaybetmiyorlar, bunlara son zamanlarda, bir de İsviçre .gazeteleri katıldı. Hattâ Gazette de Lausanne bile. Rüzgârın nereden estiğini biliyor ve görüyoruz. Komin-fornıa emrini vermiş bulunuyor. Türki-yede dört bir etraftan gelen ıbu tad-siz yazılara sabırla mukabele ediyor.
Dünkü (A. P.) ajansı bu sefer de Mos-kovanm Izvestiya Gazetesinde çıkan bir yazıyı naklediyor, bu Moskova Gazetesine göre Türkiye Amerikanın bir emareti haline girmiştir. Truman doktrininin Türkiyedeki tatbikatından hasıl olan fiili netice Türkiyenin bağımsızlığının gasledilmiş olmasıdır. Bu gazete fikri-tli. iddiasını kuvvetlendirmek için Amerikan firmalarının Türkiyenin tabii kaynakları üzerinde kontrol tesis ettiklerini, Amerikan petrol inihsarları ajanlarının, petrol imtiyazları ele geçirmiş olduklarını ve Amerikalıların Türkiyede deniz üsleri tesis etmek istediklerini yazmaktadır.
Komünist gazeteleri, mantığa hitap ettiklerini unutmuşlardır. Amerika Tür-kiyeye Marshall Plânı gereğince bile yardım etmek lüzumunu duymamıştır. Rusya Türkiyedendenizüssü istemiş, Bo-
ğazları eline geçirmek için teşe"üwü£İare girişmiştir amma, Amerika tarafından 'bu neviden bir talep vaki olmamıştır. Moskovadaki Amerikalıların miktarı, Türkiyeden fazladır. Amerika Türkiyenin hiç bir tabiî .kaynağı üzerinde kontrol tesis etmiş değildir.
Yalan ve tezvirde tm kadar ileri gitmenin faydasını hiç anlamıyoruz. -Bütün dünyanın bildiği hakikatlerin tersini tekrarlamak, o yalanları söyleyenleri mehcup etmez mi? Siyasette ahlâk olmaz derler. Fakat tou sözün mutlaka, "(siyaset ahlâksızlıktır) şeklinde İzah edilmesinde bir mecburiyet olmasa gerektir, îzvestiya bir taraftan tezvirlerine devam ederken, diğer taraftan Rusya Akdenize inebilmek için elinden gelen gayreti sarfetmektedir. Yunanista-nı, çeteler vasi't asiyle zorlıyan Rusya, Filistine, muhacir namı altında müsel-lâh kuvvetler sevk etmektedir. Bugün Kıbrıs Adasında kampa alman kimseler arasmda beş bin Rusyalı ve on bin de Bulgaristanlı muharip komünist vardır.
Sovyet nüfuzu altındaki demir perdenin arkasından, böyle binlerce kişinin değil, bir .kişinin bile firar edemiyeceği malûm iken beş bin firarinin, hepsi de genç ve gürbüz olmak üzere Rusyadan kaçması mümkün müdür? İngiltere Filistin mandasını terkettikten sonra, bunalr rahatça, oraya girecekler ve içerde yaratacakları kıyam ile, foir taraftan zengin musevileri, diğer taraftan Arapalrı Öldürerek, Sovyet rejimini Akdeniz sahillerine indireceklerdir.
Aimerikaya istilâcı bir sıfat atfeden Rusyanm eserleri .meydandadır. Ruman-ya, Bulgaristan, Macaristan baskı altındadır. Ziraat memleketi Romanyada halk açlıktan kırılıyor. Rusya bu milletleri öylesine sömürüyor ki. İnsanlık tarihinde yarattığı faciaalrla kendi mevcudiyetini, kendi doktrinlerini tatbikatta inkâr ediyor.
Amerikada yan m kilo ekmek almak için bir amele altı dakika çalışırken, ayni 'ekmeği Rus amelesi iki saatlik bir ımesai karşılığında alabiliyor. Ve sonra, Amerikada amele sömürülüyor da Rusya da hürriyetekavuşturuluyor.Izvestiya, cesur ise, dünya gazetecilerine, demir perdeyi aralasın... içerde cereyan eden faciaları şöyle bir görelim... Ve evvelâ kencîis: emperyalist gayretlerden vaz geçsin..
.Rusya radyo neşriyatının, gazete tezvirlerinin üzerimizde hiç bir tesir yapmadığını srtik. fiilî tecrübelerle biliyor hals, niye uğraşıyor, beş yera niye emek sarfediyor salıyoruz.
Alman İstişare Meclisinin kurulmasını istemişlerdir. Muhtelif hatipler geçenlerde yayınlanmış olan :(M) vesikasının katiyen doğru olmadığım bildirmişi erdir.
—Münich:
Bayyera Ortodoks Metropolidi Nicolaidi, Sovyetler 'Birliği hesabına casusluk etmek suçuyla Amerikan askerî polisi tarafından tevkif edilmiş ve Dachau kampına atılmıştır. Nicolaidi'nİn Sovyet gizli ajanlariyle temas ettiğinden ve Eav-yera'daki Rus mültecilerinin listelerini Moskova'ya 'gönderdiğinden şüphe edilmektedir. Harp esnasında Metropolid Nikolaidi Vlasof ordusunda askerî rahip olarak bulunmuş ve ondan sonra da Sovyet ordularının hizmetinde çalışmış müteakiben 1945 senesine doğru Roraa-ya oradan da Munich'e gitmişti.
20 Ocak 1948
—Londra:
Almanya'daki îngiliz - Amerikan müşterek bölgesinde, galeyan gittikçe artar gibi gözükürken, îngiliz-Amerikan makamları durumu karşılayabilmek yolunda yeni tedbiTİer almaktadırlar. Eu tedbirlerin alınmasından sonra ilk netice olarak bu hafta yapılması mukarrer olan grevler ayın sonuna bırakılmıştır. Geçen ay Vaşington'da imzalanmış cilan birleşme anlaşmasından sonra ticaret anayasasının metni dün Berlin'de yayınlanmıştır. Bu anayasa Amerika'ya îngiliz ve Amerikan bölgelerindeki bütün ithalât ve ihracatı kontrol hakkını vermektedir.
Bundan başka Almanya'ya munzam yiyecek göndererek iaşenin düzgün bir hale sokulması hususunda M. Bevin tarafından yapılan müracaat Vaşington-da incelenmektedir. M. Bevin'in Mar-shall'a göndermiş olduğu nota, kaynaşmayı Önlemek için Aîmanya'daM Arae-rikan-îngiliz bölgesine süratle yiyecek hububat gönderilmesinin elzem olduğu hususuna işaret etmiş bulunduğu zannedilmektedir.Amerika'dan, gelen haber-
lerden anlaşıldığına göre bu müracaat rüçhan kazanmış olup Amerikan memurları halen Avrupa'ya müteveccihen, yolda olan ve muvakkat yardım programı gereğince Fransa, italya, ve Avusturya'ya verilmesi icabeden yiyeceklerin yüklü bulunduğu gemileri yoldan çevirmek imkânlarını araştırmaktadırlar.
—- Washington:
General Clay ile General Robertson'un. Frankfurt'ta aldıkları karar gereğince,. müşterek işgal bölgesinde bir iktisadi konsey kurulması meselesi hakkında. Fransız Hükümetinin 11 Ocak tarihindeki notasına Amerikan cevabı dün akşam Fransız Büyükelçiliğine tevdi edilmiştir.
Fransız ve Amerikan mahfilleri bu notanın son dereec uzlaştırıcı mahiyette olduğunu ve bu husustaki Fransız itirazlarının nazarı itibare alınacağını belirttiğiniteyidetmektedirler.
Amerikan notasında, İngiltere ile Amerika'yı Frankfort kararım vermeğe hadiselerin mecbur etmiş olduğu belirtilmektedir. Ancak resmî çevreler, notada, Londra'daki Dörtler Konferansında kararlaştırılan prensibe uygun olarak Batı Almanya'da üç taraflı bir siyaset için müzakerelerde bulunmak üzere bir açık kapı bırakılmış olduğu kanaatinde-dirler.
Yine ayni çevrelere göre, ingiltere ile Birleşik Amerikanın Frankfort kararlarından vazgeçeceklerine dair hiçbir alâmet mevcut değildir.
Amerikan cevabı, Bonnet ile Marshalî arasında bugün öğleden sonra bir konuşma mevzuu olmuştur.
21 Ocak 1948
— Kolonya: ( Reuter)
îaşe komutanlığını protesto etmek üzere bugün başhyan Kolonya'daki 100 bin işçinin grevi, Ruhr ve Rhenaie endüstri havzalarında yapılması melhuz olan daha büyük grev dalgasının başlangıcını teşkil etmektedir.
Filhakika, işçilerin işlerini bırakmaları için bu bölgenin bazı yerlerinde muhte-
lif korporasyonlar liderleri tarafından mitingler tertipedilmiştir.
Kesse hükümeti Çalışma Bakanlığı Yüksek Memurlarından Doktor Herbert Engler, Frankfurt'da yapılan bir miting esnasında, S.OGO kişinin önünde söz alarak şunları söylemiştir:
«Alman işçisinin vaziyetini tahammül edilmez bir hale koymamalarını son defa olarak İngiliz ve Amerikan askerî hükümetlerinebildireceğim.
Bugünkü şartlar içerisinde, işgal kuv-vtelerinin süngüler: de uzun müddet kurbanımtaşıyamayacaktır.
—Hamburg:
İngiliz işgal bölgesindeki Alman ajansı tarafından bildirildiğine göre eski Alman generallerinden 12 sinin yargılanmalarına 26 Ocakta Nurenberg'de başlanacaktır.
Feldmareşal Georg van Kuechler, Feldmareşal Wihelm Ritter Von Leeb, eski Alman Filosu Başkumandanı Amiral Otta Scimlevind bunlar arasındadır.
22Ocak 1948
Dün yiyecek buhranını protesto etmek 'üzere Kolonya'da grev ilân eden 100.000 den fazla işçi, bugün iş basma dönmüşlerdir.
23Ocak 1948
—Frankfurt:
Hitler'in iktidara gelişinden-beri vuku bulan grevlerin en büyüğü dün geceya-rısı Bavyera'da ilân edilmiştir.
Yiyecek maddelerinin azlığını protesto etmek üzere girişilen bu greve başlama emrini Bavyera sendikaları federasyonu vermiştir.
Federasyon, grevin siyasi mahiyette olmadığını açıklamıştır.
Grevin idarecileri buglin Bavyera kabinesi üyeleriyle bir görüşme yapacaklardır.
idareciler dün akşam bu görüşmelerden bir netice alınmadığı takdirde 24 saat sürecek olan grevin devam etmesi ihtimali olduğunu bildirmişlerdir.
Amerikan askerî vali vekili hareket genişlemediği ve Amerikan kıtalarının güvenliği tehlikeye düşmediği takdirde müdahalede bulunmiyacağını söylemiştir. Vali vekili bu grevin, yiyecek maddelerini âdilâne taksim ismi başarmayan Alman memurların liyakatsizliğini göstermekte olduğunu da ilâve etmiştir.
27 Ocak 1948
—Nuremberg :
Nuremberg'de Alaman Dışişleri Bakanlığı yüksek memurlarının yargılanması sırasında dünyanın Almanya'nın ve Japonya'nın hâkimiyeti altında bulunacak iki nüfuz sahasına ayrılmasını ileri süren gizli bir Nazi plânının mevcudiyeti açıklanmıştır.
Von Ribbentrop tarafından hazırlanan bu plân İngiltere'nin mağlubiyetinden sonra bilhassa Rusya ve Yakm Doğuyu içine alacak olan «Büyük Alman İmparatorluğunun kurulmasını derpiş etmekteydi-. Japonya ile olan hududu gösteren hat Ural sıra dağlarından geçmekte ve Hazer Denizini katederek Basra Körfezine ulaşmaktaydı. Bu plâna göre Amerika ikinci derecede bir devlet mertebesine indirilecek ve Alman Hegemonyası Güney Amerika'ya kadar uzanacaktı.
—Berlin:(Reuter)
Hür Almanya Komitesinin şefleri olan Mareşal Paulus, General Seidîitz ve diğer yüksek Alman subaylarının Rusya-dan Almanya'ya dönerek önümüzdeki aylarda Sovyet İşgal bölgesinde birleşmeleri ve Sovyetler Birliği tarafından desteklenen «Alman Birliği» hareketi lehinde çalışmaları beklenmektedir. Bu Alman generallerinin ve yüksek subaylarının yakında döneceklerine dair ailelerine haberler gelmiştir.
Mezkûr komiteye mensup birçok subaylar daha şimdiden Rusya'dan dönmüş ve Sovyet işgal 'bölgesinde vazifeler almış bulunuyorlar. Mamafih albaydan üstün rütbede ıhenüz 'hiç bir subay gelmemiştir.
Başkan, havacılık siyasetini harp devresinin gizli bir gelişmesi şeklinde tefsir etmediğini söylemiştir. Başkan Truman âcil bir ihtiyaç ihtimaline karşı uçak fabrikalarının işler bir halde bulunmasını Amerika için lüzumlu adeddettiğini söylemiş, fakat bunu bir harp vaziyetinde gibi telâkki etmediğin:; ilâve etmiştir. Başkan Truman bundan başka bütçe hakkındaki mesajının hükümet ile mutabık kalmarak sunulmuş olduğunu belirtmiştir.
17 Ocak 1948
— Lake Success :
Hind ve Pakistan temsilcileri Pazar ve Pazartesi günleri Günvenlik Konseyi Başkanının başkanlığında toplanarak Keşmir meselesinin dostane bir şekilde halline esas olabilecek bir prensip anlaşmasına varmak imkânlarını araştıracaktır.
Sovyet Murahhası Gromyko, böyle bir toplantının neticelerinden şüphe ettiğini söylemesine rağmen Güvenlik Konseyi înıgilîz Murahhasının, teklifi üzerine ittifakla buna karar vermiştir. Başkan Van Langenhove'm teklifi üzerine de Güvenlik Konseyi tekrar Hindistan ve Pakistan'a müracaat ederek Keşmir'de durumun iyileştirilmesi için gereken bütün tedbirleri almağa, durumu fenalaştıracak her türlü hareketten sakınmağa ve vukubulan veya vukubu-lacak her hâdiseyi de Konseye bildirmeye davet etmek kararını vermiştir. Bu karar Güvenlik Konseyinin 9 üyesi tarafından kabul edilmiştir: Yalnız Rusya ve Ukrayna, Hindistan ve Pakistan tarafından yapılan beyanatın tetkiki için vakit istemişlerdir. Konsey iki taraf arasındaki müzakerelerde bir görüş yakınlığı hâsıl olup olmadığını tetkik etmek üzere Salı sabahı tekrar toplanacaktır.
-~ Atina:
Birleşmiş 'MilletlerBalkan Tahkik Komisyonu 10 Ocak 1948 tarinde alınmış
olan aşağıdakikararı tebliğ etmektedir:
— Tahkik komisyonu, Birleşmiş MilletlerGenelKurulunatevdietmiş olduğu bir ilk raporla, hudut bölgesindeki durumun devamlı bir surette nezaretaltındabulundurulmasılüzumunu belirtmiştir.
— Yanya ve Konice bölgelerinde bulunan askerî müşahitlerin kendisine tevdi etmiş oldukları raporları tetkikten sonra,tahkik komisyonu Yunanistantopraklarında faaliyette bulunan çetecilere yapılanyardımlarınArnavutluktan geldiğini tesbit etmiştir. TahkikkomisyonubunuBirleşmiş MilletlerTeşkilâtı Genel Kurulunun21 Ekim 1947kararını veren zihniyetemuhalifolarak telâkkietmektedir.
— Tahkik komisyonu Aranvutluktan:Batı. Arnavutluk sınırlarına .müşahitlerkoymasıtalebinde bulunmuştu.Tahkik komisyonu halkçı Arnavutluk Cumhuriyetinin buna cevap olarak gönderdiği telgrafı Birleşmiş Milletler Teşkilâtı Genel Kurulu tavsiyelerinin reddinebir delil olarak telâkki etmektedir.
— 31 Aralık 1947 de radyo ile Bulgarmilletinehitaben yayınlanan Bulgar Başbakanı Dİmitrof'un nutku,Yunanistan ve Bulgaristan arasında İıyi komşuluk münasebetlerininmevcut olmadığına aşikâr bir delil teşkil etmektedir. Bu demeç, aynı zamanda Genel Kurulun tavsiyelerine de mugayirdir.
—Tahkik komisyonu yukarda zikredilen hâdiselerle. Kuzey Yunanistan hududuboyunca mevcutolan bu gergin duruma, anKıüm bir siyasi mahiyet atfetmektedir.
— Binnetice tahkik komisyonu işburaporru askerî müşahitlerin raporlarıve Arnavutluk Halkçı Cumhuriyetinin cevabı ile birlikte Genel Kurul üyelerine verilmek üzere genel sekreterliğe tevdi etmeye karar vermiştir.
19 Ocak 1948
— Nevyork:
Kîsmir ihtilâfı hakkında Hindistan y« Pakistan Delegeleri arasında Güvenlik Konseyi üyesi üç mümessilin tavassutta bulunmasını Belçika Delegesi Van Langenhove teklif etmiştir.
iyi haber alan bir kaynaktan "bildirildiğine göre, Pakistan Delegesi bu teklifi müsait bir surette kabul etmiş ve Hindistan Delegesi de düşünmek için mühlet istemiştir.
Von Laugen Hove'nin teklifi, Endonezya ihtilâfında Güvenlik Konseyi tarafından verilmiş olan kararın aynıdır.
Hollanda ile Endonezya Cumhuriyeti, memleketelerini Birleşmiş Milletler Tavassut Komisyonunda temsil etmek üzere birer memleket göstermişlerdi ve bu komisyon da üçüncü bir üye intihap etmişti Belçika Delegesi, Güvenlik Konseyi Başkanı olmak sıfatiyle böyle bir komisyon teşkilini teklif etmiştir.
20 Ocak 1948
— Nevyork:
Keşmir meselesinde Hindistan ile Pakistan arasında mevcut ihtilâf meselesi ile meşgul olan Güvenlik Konseyi, geçen hafta Hindistan ve Pakistan Delegeleri arasında yapılmış olan toplantı hakkında başkanın, raporunu dinlemek üzere bugün yeniden toplanmıştır. Birleşmiş Milletler nezdindeki B.B.C. muhabirinin bildirdiğine göre Pakistan'ın. Keşmir'e derhal bir komisyon gönderilmesi için yapılan teklifleri kabule hazır bulunduğu, fakat Hindistan Delegesinin hükümetiyle istişarelere bulunmak için gelmiş olduğu yolunda bazı haberler mevcuttur.
Kurulması teklif edilen bu komisyonun Endonezya meselesi için Güvenlik Konseyi tarafından teşkil edilmiş olan komisyona benzeyeceği düşünülmektedir. Bununla beraber -bu komisyonun sadece Keşmir meselesi ide mi meşgul olacağı veya diğer meseleleri de mi ele alacağı henüz bilinmemektedir.
Pakistan komisyonu yetkilerini genişletmek taraftarıdır. Fakat Hindistan komisyonu vazifelerini sadece Keşmir meselesini incelemeğe münhasır kılmak arzusunu göstermektedir.
B. B. C muhabiri bu meselenin halli için yapılan başka birteklifin de İncelenmekte olduğunu bildirmektedir. Bu teklife göre Pakistan Hükümetine mensup bir kuvvetin Keşmir'e girmesi ve halen bu memlekette bulunan Hindistan kıtaları ile birlikte asayişin teminine yardım etmesi gerekmektedir. Diğer taraftan Pakistan, Hindistan'ın kendisine ödenmesi İcap eden alacak bakiyeleri meselesinin de İncelenmesi arzusundadır. Hindistan 41 milyon İngiliz lirasına varan bu meblâğı Ödemek teklifinde bulunmuştur. FaMamafih iyi haber alan mahfillerin beyan ettiklerine göre, üçlü "bir mutavassıt komisyonun teşekkülü İçin kapı henüz açıktır.
29 Ocak 1948
—Lake Success:
Birleşmiş Milletler Küçük Genel Kurulu tarafından «dokuz üyelik bir uzlaşma komisyonu» teşkili, Lübnan delegesince reddedilmiştir. Bu komisyon, anlaşmazlıkların Güvenlik Konseyine yahut Genel Kurula sunulmasından önce bu konuları inceleyecek ve bunların halli için uzlaşma çareleri ileri sürecektir.
—Lake Success:
Güvenlik Konseyi, Keşmir meselesinin tetkikine devam etmek maksadiyle dün akşam tekrar toplanmıştır.
Güvenlik Konseyi 'Başkam M. Langen-how, Hindistan ve Pakistan delegasyonlarına Keşmir meselesi hakkında bir karar tasarısı sureti sunduğunu .bildircniş-tir. Bu karar suretinde Birleşmişmilletler teşkilâtının Keşmir'de bir plebisit tertip etmeleri teklif olunmaktadır. M. Langenhow, bundan 'başka Hindistan ile Pakistan'ın şu üç nokta hususunda mutabık olduklarını bildirmiştir:
— Cammu ve Keşmir eyaletleri, mukadderatlarınıbirplebisitvasıtasiylekararlaştıracaklardır,
— Plebisit,tam bir tarafsızlık şartları dâhilinde yapılacaktır,
—Plebisit, Birleşmiş Milletler teşkilâtının himayesinde yapılacaktır.
21 Ocak 1948
— Lake Success:
Birleşik Amerika Hükümeti. Yugosyav-ya'rim Trieste serbest arazisindeki ser-ibest Amerikan - -ingiliz bölgesinde husule geien bazı hâdiselere dair olan protestolarına vermiş olduğu cevaplan bugün Güvenlik Konseyi başkanına bildirmiştir.
Birinci cevapta. Yugoslavya'nın Trîes-kı te'deki İngiliz - Amerikan bölgesinin işlerine müdahalede bulunmaya ne hakkı ve ne de mecburiyeti olduğu bildirilmiştir. Bu, Yugoslavyanm İngiliz - A-merikan bölgesinde blır siyasi partinin dağıtılması hakkındaki talebine bir cevap teşkil etmektedir.
Yugoslav Ekonomik İrti'bat Heyetinin-Birinci Başkan Vekili Kurelic'in hudut -dışı edilmesi hakkındaki protestoya cevap olarak Beîgrad'daki Amerikan Büyükelçiliği Yugoslav Dışişleri Bakanlığına şu hususu bildirmiştir.
General Airey'Ln asayiş ve nizamı muhafaza etmek ve halkın haklarını korumak maksadiyle almış olduğu tedbirler Amerikan Hükümeti tarafından tama-miyle tasvip olunmaktadır.
Müttefik askerî hükümetinin bu bölgede bulunan Yugoslav delegasyon ve heyetlerinin, her hangi bir propaganda veya-gazeteler vasıtasiyle yayınlar yapmamaları hususunda İsrar etmiş olmasına.
Güvenlik Konseyinde...
Yazan: Ömer Rıza Doğrul
8 Ocak 1948tarihli İstanbul'dan:
Güvenlik Konsey: bugün yarın Keşmir meselesini görüşmek üzere toplanacak ve henüz istiklâline kavuşan iki doğu memeleketi arasındaki ehemmiyetli, hattâ tehlikeli ihtilâfla meşgul olacaktır. İngiltere, Britanya Tacına bağlı olan İki dominyon arasında harp çıkmaması İçin bu ihtilâfın süratle tetkikini arzu etmiş ve meselenin konsey toplantısında tetkikini sağlamıştır. Bahis mevzuu ettiğimiz'iki memleket Hindistan ile Pakistandır ve iıkisinüı arasını açan en mühim mesele, Keşmir ülkesinde başgösteren hareketlerdir.
Hindistan bu hareketleri, bir tecavüz saydığı halde Pakistan bu hareketleri bir kurtuluş hareketi saymaktadır.
Hareketin menşei, bu memlekette hüküm süren ve Hindistanm daha başka, yerlerinde eşi görülen garip durumdur. Keşmir, nüfusunun yüzde sekseni Müslüman olan bir memlekettir. Fakat1 başında gayrimüslim bir hükümet b ',1un-maktadır.
Pakistan tarafından yapılan neşriyata göre Keşmir halkı, bu son derece garip durumdan kurtulmak ve hükümetlerini kendilerine uydurmak için faaliyete geçmiş, bunun için bir kurtuluş savaşı açmiştir, Bu savaş iki taraf arasında devam ediyor. Keşmir halkı bu savaşı açmış olduğu halde Hindistan Hükümeti, münhasıran Keşmir Mihracesinin Hindu olması yüzünden 'mihracenin yardımına koşmuş ve askerî kuvvetler göndermek suretiyle bu kutuluş hareketini boğmak için uğraşmıştır ve uğraşmaktadır.
Pakistan hükümetinin mesele hakkındaki noktai nazarı bu merkezdedir. Bu-
na mukabil Hindistan Hükümeti Pakia-tanm, ileride Keşmir ülkesinde yapılması mukarrer olan plebisitin neticesini beklemeden kıyamlar tertip etmiş, silâhlar dağıtmış velhasıl bir tecavüz hareketine girişmiştir. Onun için her çareye başvurarak Pakistanı durdurmak lâzımdır.
Hindistan Hükümetinin noktai nazar da bu merkezdedir. îki noktai nazarın çok aykırı olduğu aşikârdır. Çünkü her iki tarat' düğerini mütecaviz vaziyette görmekte ve tecavüzü bertaraf etmek lüzumunu hissetmektedir. Buna karşı yapılacak iş Keşmir eyaletine derhal bir tahkik heyeti göndermek ve orada durumu derinden derine araştırarak hakikati belirtmektir. Güvenlik Konseyinin de İki tarafı dinledikten sonra bu yolda bir karar vermesi beklenmektedir. Son posta İle gelen Hindistan ve Pakistan havadis bültenlerinde gözümüze çarpan iki üç cümle, ikiı mem.>ket arasındaki ihtilâfın hakiki mahiyetini be-belirtmektedir. Pakistan Times tara-fınctan yazılan bu cümle şu mealdedir: «Hindistan, Keşmirde plebisitin, kurtuluş hareketi yıkıldıktan ve imha edildikten sonra yapılması arzusundadır. Pakistan ise, plebisitin kurtuluş sırasında yapılmasına taraftardır. î'kî taraf arasındaki ayrılık bu maîv.yettedir.» Bu birkaç cümle iki tarafın düşünce ve telâkkilerini tavzih etmektedir. İki taraf da Keşmiri kaybetmemek istiyorlar, onun için dâvayı halletmeli üzere bir Üçüncü tarafın işe karışması icap ediyor. Bu ise, şimdiki halde Güvenlik Konseyi olabilir. Muhakkak olan nokta, tarafsız bir tahkik heyetinin çok mühim hakikatleri keşfetmenin dâvayı hal için son derece faydalı olacağıdır. Güvenlik Konseyi bu işin içinden çıkmağa imkân bulursa hem bir harbi Önlemiş, hem bir hakkı kurtarmış olur.
îki şey sulhu yakından tehdit etmektedir: Bunlardan biri, komünistlerin kullandıkları şiddetli lisan ve Yunanistan gibi memleketlerde giriştikleri şiddet hareketleridir.
Diğeri de Marshall plânı olmaksızın Batı demokrasilerinin Avrupa'nın kalkınması yolunda sarfettikleri gayretlerin "hiçe gideceğidir. Bütün Avrupa milletleri ile, iktisadi, siyasi ve kültürel en sıkı ve en müessir bir işbirliği kurulmasını arzu ediyoruz.
Batı Avrupa milletleri arasında bir gümrük birliğinden bir Avrupa federasyonundan bir Batı Avrupa milletleri birliğinden bahsediliyor. Bu gayelerden her birine ulaşmak mümkündür.
Almanya'nın iktisadi kalkınmasını sağlamak için İngiltere, Birleşik Amerika ve Fransa arasında bir işbirliği yapılmasını teklif ediyorum.
Eden Almanya'ya müteallik bazı meseleler hususunda dört büyük devlet anlaşamadıkları takdirde, Batı devletlerinin kendi aralarında ileri gitmek azminde bulunduklarının Avam Kamarasına ^bildirileceği ümidini izhar etmiştir.
Bevin de bu arada- Eden'in bu sözlerini îıeraretle tasvibetmiştir.
23 Ocak 1948
— Londra:
Bevin'in tasarlamakta olduğu Batı Avrupa paktı sayıları pek az olan komünistler ve taraftarları hariç, burada herkes tarafından pek iyi karşılanmıştır. Bevin konuşurken Avam Kamarasına hâkim olan derin sessizlik bütün Parlâmento üyelerinin nutka atfettikleri ehemmiyetin açık bir delüi olmuştur. Parlâmento üyeleri mevcut dünya durumu hakkında bu memlekette şimdiye kadar verilen resmî ihtarların en ciddisini dinlemişlerdir.
Müzakerelerde «harp» kelimesi gerek Muhafazakâr ve gerekse İşçiler tarafından kullanılmıştır.
Bevin'in Rusya'dan bahsederken kullandığı kötümser lisandan sonra Batı Av-
rupa'nın sağlamlaştırılması hakkındaki teklifler bir ümit ışığı gibi belirmiştir, ingiltere ve Fransa ile Benelux Anlaşmasına dâhil üç memleket arasında bir ittifak andlaşmasının akdi tasarıları bu memleketlere Çarşamba günü sunulmuştur. Ayn ayrı hareket eden îngil-tere ile .Fransa Büyükelçi veya elçileri bahis mevzuu memleketlerin dışişleri bakanlarım ziyaret ederek bu teklifi kendilerine arzetmişlerdir. Bu kadar mühim bir siyasi meselenin gelişi güzel kararlaştırılamıyacağı muhakkaktır. Bununla beraber dün Fransız Dışişleri Bakanlığının sözcüsünün bildirmiş olduğu gibi ilk tepkiler müsait olmuştur. Bu piân, geçen Mart ayında Dunkerk'te Bevin ve 'Bideult tarafından imzalanmış andlaşmaya müşabih bir takım yeni andlaşmalar ihtiva etmektedir. Bu and-laşma hükümlerince İngiltere ve Fransa, bir Alman tecavüzü vukubulduğu takdirde birbirlerine yardımda bulunmayı taahhüt etmekte ve bundan başka gerek iktisadi münasebetleri ve gerekse her iki memleketin refah ve güvenliğini kuvvetlendirmek maksadiyle mümkün olan her türlü tedbiri almak için «daimî istişarelere» girişmeyi kabul etmektedir.
24 Ocak 1948
— Londra:
Anadolu Ajansının özel muhabiri bildiriyor:
îki jründenberi Avam Kamarasında dış politika üzerinde cereyan- eden müzakereler, İngiliz siyasetinin komünizme karşı sertelmiş olduğu hususunda şüphe bırakmamıştır. Dışişleri Bakam, Başbakan ve muhalefet partisi1 liderlerinden başka söz alan saylavların büyük ekseriyeti, komünizm ve Rusya konusunda söz söylemiş Doğu Avrupada komünist Hegemonyasını kurmak için girişilen teşebbüsler hakkında şiddetli ten-kidlerde bulunmuş ve Rusyanm niyetlerinin şüpheli olduğunu belirtmiştir. Komünistlerin hususiyle Fransa, İtalya ve umumiyetle Batı Avrupada son aylar irinde giriştikler: baltalama hareketleri îngiliz Parlâmento ve hükümet mahfillerinin infialini mucip olmuştur. Marshall plânına karsı girişilen baltalama hareketi hemen hemen bütün hatipler tarafından takbih edilmiştir. Bu müzakerelerin harp nihayete erdiğin-denbsri Avam Kamarasında cereyan eden görüşmelerin en ehemmiyetlisi olduğu herkesçe tasdik olunmakta ve netice itibariyle îngilterenin dış politikasına yeni bir veçhe verilmiş olduğu ileri sürülmektedir. Batı Avrupanm teşkilâtlandırılmasında îngilterenin önderliğinin kabul edilmiş bulunması bu yeni veçhenin en 'mühim unsuru addolunabilir. Bundan böyle Sovyetlere karşı hiçbir tâvizde bulunulmıyacağı intibaı ve ya-kmda İngiltere, Amerika ve Fransa arasında Almanya ve diğer meseleler üzerinde görüşmelere başlanmasına karar verilmiş olması büyük bir memnuniyet uyandırmış bulunmaktadır. Alman meselesinin hallinde bu görüşmelerin katî bir rol oynayacağı ve Batı devletleri için bu konuda bocalamanın sona ermiş bulunduğu aşikârdır. Avam Kamarasındaki 'müzakerelerde söz alanların büyük ekseriyeti Yunan meselesinde de Amerika ve İngiltere tarafından bu memlekete karşı güdülen politikayı tasvip etmiştir. Hattâ birçokları meselenin Birleşmiş Milletler teşkilâtına aksettl-rilmesini ve Yunan hudutlarının milletlerarası bir kuvvet tarafından müdafaasını <3a istemiş bulunmaktadır.
29 Ocak 1948
—Londra:
Bugün Galscov/da kısmi seçimler yapılmıştır. Muhafazakârların göstermiş olduğu aday 395 oy fazlasiyle seçimi kapanmıştır.SeçimikazananM. Mc. Farüand, bunun M. Churchill için büyük bir zafer ve .teşvik teşkil ettiğini söylemiştir. Bu seçim 1945 senesinde yapılan seçimlerden beri muhafazakârların kazanmış oldukları İlk zaferdir.
— Londra:
Komünist Partinin Politikasını takip hususunda her tarafta büyük güçlüklerle karşılaşmaktadırlar. Bu keyfiyet, Ko-mintern'm eski Sekreteri ve Bulgar Başbakanı Dimitrof ve bütün bir komünist neslinin iktisat peygamberi sayılan Eugene Varga'nm gözden düşmüş olmasiyle sabit olmaktadır.
Balkan peyklerinin bir konfederasyon kurmaları hakkında Dimitrof'un izhar ettiği arzuya karşı Pravda Gazetesinin giriştiği şiddetli terikidi, Britanova Ajansının ımuhabirine göre Londra, Moskova'nın yalnız bir Batı blokundan değil bir Doğu blokundan da çekindiği şeklindetefsir etmektedir.
Diğer taraftan Pravda Gazetesi iktisat mütehassısı Vargayı harp bittiğinden beri kapitalist memleketlerin ekonomisinde devletin gittikçe ehemmiyetli, bir rol aynamağa 'başladığını ihdas etmiş olmasını da tenkit etmiştir. Bu hâdisenin kendiliğinden aşikâr olduğu hatıra gelebilir. Ancak Moskova'ya göre kapitalist devletleri bizzat kapitalist mo-nopollar idare etmektedir ve şimdi Moskova'da kabul edilen vaziyet budur. Manchester Guardian Gazetesinin bugün bir yazısında İma ettiği gibi, âlimlerin ne düşünmesi lâzım gelddiğine politikacıların karar verdiği görüldüğü zaman Leninizm Marksizm, hakikaten meraklı bir ilim haline gelmektedir.
İngilterelin Orta Doğudaki teşebbüsü...
Yazan: Ömer Rıza Doğrul
26 Ocak 1948 tarihli «Cumhuriyet» İstanbul'dan.:
ıMister Bevin'in nutkunda temas ettiği mühim konulardan ,biri de Ortaşark memleketi erile iktisadi ve askerî işbirliği (kurmağa aittir. Grtaşark bölgesinin dünya barışı üzerinde hayati bir önemi 'haiz olduğunu belirten 'Mr. Sevim bu bölgenin «Britanya İmparatorluğu camiasının hayat hattı» olduğunu da anlatmış ve daha sonra kendilerile anlaşmalar yapılan ve yapılacak olan memleketlerden baıhsetmiştir. Bu memleketler Irak, Mısır, Ürdün, Suudî Ara'bistan-dır.
Bu memleketlerden Irakla yapılan anlaşma imzalanmış bulunuyor. 'Gerçi bu imzalanan anlaşma. Irakta hoşnudsuz-luk uyandırmış ve bu yüzden bir çok karışıklar da çıkmıştır. Fakat Mr. Be-vin de, Londrada bulunan Irak Başbakanı ve Dış Bakanı da. bütün bu aleyh-tarane nümayişlerin, bir yanlışlık eseri olduğunu anlatmaktadırlar. Bir takım müfrit unsurların bu karışıklıkları kışkırtılmış oldukları da göze çarpmaktadır. Diğer taraftan Ürdün murahhasları da Londraya gitmiş bulunuyorlar. Onlarla ela yapılacak muahedenin müşterek müdafaa esasına istinad edeceği muhakkaktır.
Asıl mesele İngiltere ile Mısır arasında yapılacak andlaşmadır. Mr. Bevin bu noktaya temas ettiği sırada «Mısırla ilgili olarak bazı. tarihîşartlarıngözönünde tutulması icab etmektedir. Geçmişteki anlaşmazlıkların havasından uzaklaşmak istiyorum ve yakın bir gelecekte bunun tahakkuk edebileceğinden ümitsiz değiliz.» demiştir.
İngiltere ile Mısır arasındaki en mühim anlaşmazlık, !Sudan meselesi üzerindedir, Mr. Bevin'in sözlerinden bu anlaşmazlığı ortadan kaldırmayı kolaylaştıracak bir çare bulunup bulunmadığı anlaşılmamaktadır. Fakat Mr. ıBevin, anlaşmazlıklar havasından uzaklaşmak için elinden geleni yapacağını söylediği-
ne göre, yeni konuşmaların iyi bir netice vermesi umulur. Çünkü Mısırlılar da î>u 'Çeşit, meselelerin bir an evvel halledilip uhdelerine düşen büyük işlerle meşgul olmak arzusundadırlar.
İngilterenin (bütün Ortaşark memleket-leriîe andlşamalar yaparak müşterek müdafaa esasını takviye etmesi, Ihiç şüp-îıe yok ki iki taraf için de çok faydalı bir iştir. Fakat bu işin muvaffakiyetle başarılmasını temin edecek en kuvvetli âmiî, 'evvelâ Ortaşark milletlerinin tam hürriyet ve istiklâlini tanımak, her birinin (kendisini müdafaa sorumluluğunu kendine yüklemek, sonra onunla tam eşitlikiçinde anlaşmaktır.
'Mr. Bevin'in sözlerinden İngiltrede bu zihniyetin hüküm sürmeğe 'başladığım gösteren bazı belirtiler göze çarpmaktadır ve onun için 'bu teşebbüsün muvaffak olması ihtimali çok kuvetlidir.
Asıl bu münasebetle >akla gelmesi ge-rekleşen mesele, Filistin meselesidir, îngllterenin Ortadoğu Arap memleketleriyle anlaşmalar yapması bu mesele üzerinde nasıl tesir edecek ?
Arap milletlerinin Filistini kurtarmak hususundaki kararları katidir.. Mücadele açılmıştır ve sonuna kadar devam edecektir.
Aca'ba bu anlaşmalar 'bu mücadele üzerinde nasıl tesir edecek?
İngiltere, Filistin ibir Kızıl Siyonist devletinin kurulmasına mâni olmak için Arap mflletlerile elbirliği mi yapacak? Çünkü bugün tavazzuh eden bir îıaki-îcat, Filistinde bir kızıl devlet kurulması ihtimalinin günden güne kuvvetlendiği-dir. ıBu kuruluşa göz göre müsaade etmek, İngilterenin de, Amerikanın da asıl siyasetlerine uygun değildir. Fakat her nasılsa, ok yayından fırlamış bulunmaktadır. Yapılacak şey, okun hedefine isabet etmesine mâni olmaktır.
Arap mili etlerinin hepsi de bunun için çalışıyor ve sonuna kadar çalışmak mecburiyetindedirler.
Acaba îngilterenin Arap milletleriyle yapacağı andlaşmalar, 'bu çalışmaları destekliyecek ani?
En mühim nokta budur ve bu sırada İngiliz teşebbüsüne karşı Arap mucitlerini en çok düşündüren konu Ibudur. Hattâ bu teşebbüsün muvaffakiyeti, bu noktanın aydınlanmasına 'bağlıdır, diyebiliriz.
Hulâsa, İngiltere, Ortaşarkta yeni bir teşebbüse girişmiş bulunuyor. Bu teşebbüsün muvaffakiyeti, çok mühim meseleleri halleder ve Ortaşarkı yeni bir istikbale kavuşturabilir. Fakat meseleler son derece mühim, karışık ve çetindir. Mr. Bevin bunların içinden çıkmayı iko-layltştıracak çareler bulursa, çok büyük bir is başarmış olttr.
İngiltereniîi sulh uğrunda yaptığı sondajlar...
Yazan: Sem Telgraf
26 Ocak 1948 tarihli «Son Telgraf» İstanbul'dan:
İngiliz siyasi partilerinde, fevkalâde bîr hal var. 'Son günlerde, harp yıllarına mahsus bir eda ile toazı nutuklar söylenmiş, beyanatlar yapılmıştır. Harp seneleri devarmnea, şimdiki İngiliz 'Başbakanı 'Mister Attleenin, o zamanki Başbakan Mister Çörçilin muavini olarak çeliştiğim elbette hatırlarsınız. Tehlike ânında, ingiltere, toparlanmasını pek güzel bilmiş ve siyasi partiler muvakkaten uzlaşarak, birbirlerini âzami surette desteklemişler ve daima harp yahut, büyük koalisyon kabineleri kurmuşlardır. Bu suretle, îngilterenin nazik günlerinde Muhafazakâr ve îşçi Partileri İngiliz kabinesini müştereken takip etmişlerdir.
Harpten sonra, iki parti arasında şiddetli bir siyasi mücadele başlamış, [muhafazakârlar, işçiler birbiri erini mağlûp etmek için olanca kuvvetleriyle çalışmışlardır. Hattâ; iki parti İMeri ve sözcüleri, rakip politikacılar ve partiler hakkında, sırasında, çok ağır sözler sar-fetmişl erdir.
Hal böyle devam ederken, şu günlerde İngiliz siyasi partileri mahafilinde, dikkate değer bir değişiklik göze çarpmıştır. Geçenlerde, Mister Churohill, Mister
Attlee ve Mister Bevin; son derece ehemmiyetli nutuklar söylemişler ve birbirlerini öğerek, siyasetlerini destekliyerek İngiliz dış politikasının anahatlsrım bir kere daha belirtmişlerdir.
Müştereken ifade olunan hakikat şudurki İngiltere, komünist değildir ve komünist olmıyacaktır. Rusya, İngiltereyi komünist yapmak için beyhude yere uğraşmamalıdır. İngiltere'nin inandığı fikrî kıymetler başkadır. Halbuki, Rusya, ingiltereyi ve daim doğrusu, bütün dünyayı komünist yapmağa çalıştığı İçin, ortada, sulh zarar görüyor. İstikrarsız yıllar geçiyor.
Halbuki, sulh çok mühimdir ve şarttır. Sulhu temin için, Rusya, hülya ve heveslerinden vazgeçmeli, suitı için iyi niyet göstererek, dünya demokrat milletlerine el uzatmalıdır. Rusya, böyle yapmazsa işler gittikçe kötüye gider ve neticede, belki de harp olur. İngiltere tm ihtimali daima ve dakıkstle gözönünde tutmakta, ona göre gidişatım ayarlamaktadır. Eğer, harp olursa, böyle bir üçüncü dünya harbinin mesulü, doğrudan doruya Rusyadır.
İşte, muvafık veya muhalif, İngiliz politikacılarının söyledikleri son nutuklarda ifade ettikleri fikirler, bunlardır. Bu sözler çok kati ıbir dille ifado edilmiştir ve hattâ, bazı çevreler,.son yıllarda, bu derece mühim, nutuk söylenmemiş olduğunu tebarüz ettirmektedirler. Yine, îngilterede, iki büyük partinin, harbin nazik yıllarında olduğu gibi yakın bir anlaşma havası içinde bir dış politika konusunu ele almaları çok mühim ve manalıdır. Demek oluyor ki, İngiltere, Rusyamn tavrından ciddi olarak şüphelenmekte ve müsbet tedbirler almaktadır. Mister Bevin, Rusyayi ikaz etmiştir- Rusyaya doğru yolu göstermiş, onu belki son defa, sulh masasına, çağırmıştır. Rusya, samimi ve iyi niyetle sulha yanaşacak, güçlükler çıkarmaktan, tahrikler yapmaktanvazgeçecek 'midir?...
Ve dünya, sulîıa ıkavuşacak mıdır?... Bu hususta acele foir hükme varmak hatalıdır. Londra siyasi çevrelerinin son tezahürleri, Moskovada nasıl akisler bırakacaktır...?Bunu beklemek lâzımdır.
1 Ocak 1948
— Paris:
1-948 senesinin başında Paris basınının 'başyazarları, gündeliklerin tanzimi ve malî ıslahat gibi mühim meseleleri incelmektedirler. 'Bununla beraber bu yazılarda üm itsizlik görünmemekte Fransa'nın şimdiki siyasi vaziyeti hakkındaki yorumlarda iyimserlik göze çarpmaktadır.
Endişelerini izhar eden ve tenkitlerini haklı görmeğe çalışan her gazeteci yarının düne benzemeyeceğine ve makesi olduğu prensipler sayesinde 1948 yılının mesut bir yıl olmasa bile hiç olmazsa Ibiır refah, istikrar ve imar yılı olacağına inanmak istemektedirler.
Müfrit sağ cenah gazetesi £poque'da Le-on Lafago şöyle diyor: «Zavallı insanlık hiç bir zaman anlaşılmaz bir kin ile fennin karanlık ve şeytanî parıltıları arasında bu kadar boca-lamaimştı . Bu azgınlık o kadar ileri gitmiştir ki insanlık adeta kendi felâketini arar gibi bir hal almıştır. Günlerin iyi veya fena olması bizim hareket tarzımıza bağlıdır.»
M. R. P. nin organı olan Aube gazetesinde Maurice Schuman şöyle yazmaktadır:
1948 yılının bize ne getireceğini bilmiyoruz. Fakat, ne getirmesi lâzımgeldigini biliyoruz: Bencilikten daha kuvvetli bir vatanseverlik, şiddetten daiha kuvvetli bir hak, maddeden daha kuvvetli bir fikir, kinden daha kuvvetli bir aşik.» Sosyalist «Le Populaire» gazetesinde Robert Verdier şunları yazıyor:
«Sona eren senenin bilançosu bir çok bakımlardan ümit kırıcı, hattâ endişe vericidir. Fakat bu kadar çok kötülüklerin vahimi estiği ve bu kadar tehlikelerin sarahat kesbettiği bu senenin, her» halde insanların kendilerine selâmet va-adeden ışıklara doğru yapacakları hamle İstikametinde bir merhale sayılması yerinde olur.
2 Ocak 1948
—Londra:
Paris'ten bildirildiğine göre, Fransız-Hükümeti, ihracat için hususi bir Fransız ,dövizi ihdasına karar vermiştir.
Bu yeni frangın tmübadele değeri şimdiki franktan farklı olacaktır.
Bu paranın çıkarılmasından maksat ihracatı bilhassa dolar blokuna dâhil memleketlere yapılan ihracatı kolaylaştırır-maktır.
Dün Akşam Bakanlar Kurulu toplanmadan evvel M. Schuman basın mümessillerine hükümetin resmî olarak bu meseleyi hienüz ele almadığını, fakat bakanların yarı resmî mahiyette noktainazarlarını bildirmiş olduklarını açıklamıştır.
Bir sözcü hükümetin bu ükinci dövizin, çıkarılması için müsaadesini almak üzere milletlerarası bankaya 'müracaatta, bulunmadığını söylemiştir.Daily Teleg-
raph'ın Paris muhabiri ibu ikinci döviz, ihdas edilecek olursa frankın ingiliz lirasına göre mübadele değerinin 800, dolara göre de 240 ilâ 280 frank olacağını, bildirmiştir.
—Paris:
Fransa Maliye Bakanlığı dün akşam, yayınladığı bir tamimde (bütün hükümet memuru maaşlarında bugünden itibaren yüzde 20 bir zam kabul edildiğini bildirmiştir.
Cachin'in îbu nutkunda Yunanistan, Çin, Endonezya ve Hindiçiniyi zulm altında inleyen milletler diye tavsif etmesi üzerine 'bu sözleri sağcı ve merkeze mensup saylavlardan bir çoğunun müdahalesine maruz kalmış ve !bu saylavlardan ekserisi salonu terkefcmişlerdir. Bir taraftan komünistlerinşiddetlialkışları
diğer taraftan ise sıra kapaklan ile yapılan gürültüler -arasında hatibin sözleri kaybolmaktaydı.
Cadım «Yabancıların .ticari 'menfaatlerinden» bahse başladığı zaman gürültüler bir rnıisli artmış ve solcular topluluğuna mensup 20 kadar saylav salonu terkederken sağ ceneha ve merkeze mensup saylavlar bir ağızdan «volga, volga» şarkısını söylemiye başlamışlardır. Komünistler ayağa "kalkarak Cac-hin'i alkışlarken, diğer bütün sıralardan (yuha) lar yükselmiştir.
Daha sonra sükûn temin edilebilmiş ve meclis başkanının seçilmesi için oy verilmesine geçilmiştir.
Eduard Herriot 317 oyla Meclis Başkanlığına seçilmiştir. Komünist Saylav Ca-las 174 oy almıştır.
-- Paris:
Edouard Herriot, 541 oy üzerinden 317 oy alarak yeniden Fransız Millî Meclisi Başkanlığına seçilmiştir. Herriot, komünistler haricinde bütün partiler tarafından desteklenmiştir.
14 Ocak 1948
Paris:
Dün akşam Champs-Elysees Komedi Ti-yatrosununda verilen bir temsilde rol yapmakta olan aktör Samson Fainsil-berg birden bire sahneden aşağıya atlı-yarak Jacques Lemarchand adındaki tiyatro münekkidini dövımeğe başlamıştır.
Bu münekkid, bundan evvel yazmış olduğu bir yazıda FainsÜberg'in oyun tarzını tenkidetmişti. Tiyatroda bulunan diğer münekkitler arkadaşlarının imdadına yetişmişlerdir.
—Paris:
Bütün gün devam eden ve bir gün evvelki oturum gibi şiddetli hadiselerin cereyan ettiği tartışmalardan sonra Fransız Millî Meclis Başkanlık Divanı üyelerini seçmiştir.
Komünist M. Duclos'un yerini ibir Sosyalist almıştır.
Başkanlık Divanı seçimleri yapılmadan evvel, ekseriyetin komünist noktai nazarım tutmayacağım anlıyan komünistlerden M. Cachin, partisinin diğer men-suplariyle birlikte meclisi terketmiştir. B. B. C'nin Paris muhabiri, bilhassa meclisin feshi halinde muvakkat bir hükümetin başına geçecek olan birinci başkan yardımcısının seçiminde çok şiddetli tartışmalar olduğunu bildirmektedir. Meclis, memleket işlerinin basma bîr komünist getirmenin sorumluluğunu üzerine almamaya karar vermiştir. Komünistler, çoğunlukla seçilen Başkanlık Divanının üyeleri seçimlerinin. A-nayasa hükümlerine uygun olmadığını iddia etmektedirler.
Son hâdiseler, komünistlerle Meclisin diger partileri arasındaki derin ayrılığı bir kere daha açıklamıştır.
16Ocak 1948
— Paris:
Alman ordusu tarafından teşkil edilmiş olan Fransız gönüllü lejyon üyele-lerinden ve Fransız Milis Kuvvetleri eski Genel Müfettişi Jean Bassonvpierre ölüm cezasına mahkûm edilmiştir.
17Ocak 1948
—Paris:
Fransız içişleri Bakanlığı, Paris bölgesinin iki belediye başkanına, komünist olduklarından dolayı vazifeden el çektirmiştir. Bunlar, Cumhuriyete karşı düşmanlık ve sonra vazifelerinde lâkaytlık göstermiş olmakla ittiham edilmektedir.
18 Ocak 1948
—Paris:
Bugün burada Malakoff mahallesinde belediye seçimleri yapılmaktadır.
Bu seçimlerin neticesi fevkalâde ehemmiyeti hazîdir. Çünkü bu, M. Mayer, enflâsyona karşı savaşmak maksadiyle tedbirler aldığından beri yapılan ilk seçimdir. Bu seçimlerde şu üç parti listesi vardır: Halk topluluğu, komünist ve üçüncü kuvvet:
21 Ocak 1948
—Paris:
Fransız Hükümeti Paris'te Rusça olarak her hafta yayınlanan «Sovyet Vatandaşı» dergisinin çıkmasınımenetmiştir.
23 Ocak 1948
—Paris:
Fransız Hükümeti, ingilizlerin protes-talarma rağmen iki güne kadar frangın kıymetinde şu veya bu şekilde bir devalüasyon yapmaya karar vermiş gözükmektedir.
Bu karar dün Maliye Bakanı Rene Mayer tarafından, İngiliz ve Amerikalıların proje hakkında ileri sürdükleri itirazları incelemek üzere yapılan kabine toplantısı münasebetiyle gazetecilere yaptığı demeçteaçıklanmıştır.
Bakan, frangın iki muhtelif rayici olması bahsmda İngiltere ile Fransa'mn anlaşamamış olduklarını tekidetmiş, fakat Londra'nın yeni bir teklifte bulunmadığınıdailâveetmiştir.
!Mayer, sözlerine devamla demiştir ki: ingiltere Maliye Bakanı Sir Stafford ve dün görüştüğüm Dışişleri Bakanlığı iktisat Dairesi Müdürü Edmund Hail Pa-sch'a plânlarımızda değişiklik yapmadığımızı bildirdim. Karar en kısa zamanda alınmalıdır ve bunu sonuna kadar alacağız.
Fransızlar Paris'de frangın kuvvetli dövizlere karşı serbest olmasının karaborsayı destekliyeceği ve serbest piyasada îngiliz lirasının daha az kıymetle arzolunacağı yolundaki îngiliz görüşünü takdir etmekle beraber bu yeni bîr ihracat frangının ihdası meselesinin İngilizler İçin- bir itibar; Fransızlar için ise bir ölüm kalım dâvası olduğunda musırdirlar. Fransızlar Fransa'nın ihra-
cat vaziyetinin, kötü durumuna işaret etmektedirler. Bu karar alınmadığı takdirde, ticari mukavelelerine sadık kalmak için Fransa altın ihraç etmek mecburiyetindedir. Bugünkü hükümet memleket içi millî iktisadiyatın kalkınması pîânmı dış ticarette tevazün elde etmek üzere bir ihracat frangı ihdas etmeden sağlıyamaz. Bugün için sabit kıymetli bir frangın piyasaya çıkarılması delilik olur.
Serbest bir piyasa ihtiyacı bu yüzden doğmuştur. Londra ve Vaşington'un bu vaziyeti" takdir ederek yeni iktisadi plânlarla beraber Schuman Hükümetini de torpillemiş olmamak için tavizlerde bulunmaları ümit edilmektedir.
24Ocak 1948
—Paris
Fransız Bakanlar Kurulu, ecnebi dövizi ile altın piyasasını tanzim edecek olan kanun projesini tasvip etmiştir. Kanun Pazartesi günü millî meclise sunulacaktır.
Muhabirlere göre bu kanunun gayesi, altm :1e bazı ecnebi dövizlerine serbest bir piyasa temin etmektir.
Bazı mahfillere göre M. Mayer, frank rayicini bir sterlin 864 frank olarak düzenlemek niyetindedir. Bugünkü resmî rayiç bir sterling 480 franktır.
25Ocak 1948
—Paris:
Hsber alındığına göre, frank kıymetinin düşürülmesi frank için muhtelif kıymetin tesbitiesasına istinat edecektir. Bu kıymetlerden biri resmî kuru teşkil edecek, diğeri de altın -kıymetinin ve yabancı döviz fiyatlarının değişmesine göre alçalıp yükselecektir. Zannedildiğine göre, frankın yeni paritesi bir îngiliz lirası 864 frank olmak üzere tesbit edilecektir, ihracatçılar, resmî kura göre, temin ettikleri dolarlardan bir kısmını hükümete tevdi edecekler, fakat bu dövizlerden ger; kalanının serbest piyasada satmaları mümkün olacaktır. Böylelikle ihracatçılar daha fazla frank temin edebileceklerdir. Fransız Hükümetinin, dolar ve İngiliz lirasının Kurunu yükseltme ve icabında İngiliz Hükümetiyle Milletlerarası sermaye sandığının itirazlarına rağmen bazı kuvvetli dövizler için serbest piyasa tesis etmek 'kararı beklenllmiyen ve hayal kırıklığına uğratan bir şey olmuştur.
Gazete, Fransız Hükümetinin bu kararı BrettonWoods'da tesis olunan para kontrolü sistemini sarsabileceğini ve bu suretle Marshall plânının tatbikini haleldar edebileceğini yazmaktadır. Marsha-11 plânı, "Dundan faydalanacak olan 16 milletin paralarının muayyen bir istikrara sahip bulunacağı prensipine istinat etmektedir. Bu memleketlerden birinin istikrarsız olduğunu göstermesi Mars-hall plânını haleldar etmek tehlikesini arzedecektir. M. Mayer'in de belirtmiş olduğu gibi, Fransız Hükümetinin seçtiği hal çaresi bugünkü ekonomik vaziyete cevap veren yegâne çare olabilir. Bnunia beraber Bretton Woocls esasları Marshall plânı ve Batı birliği üzerinde husule getirmesi muhtemel tepkiler küçümsenmemelidir. Komünist propagandasının bu meseleden çıkarmaya uğraştığı menfaat muhafazakâr Daily Mali'in gözünden kaçmamaktadır. İki gazete hu hususta şıra-blan yazıyor:
Frangın devalüasyonu Rus komünistlerinin Batıya karşı kazandıkları bir zaferdir. Bu kararla. M. Molotov'un pek değerli «hayır» kelimesi arasında doğrudan doğruya bir münasebet mevcuttur. Filhakika frang kıymetinin düşürülmesi Batı Devletleri arasında bir maliye savaşını husule getirmek sebebini arzetmektedir. Böyle bir savaş, bütün siyasetleri demokrat memleketlerin ekonomi sisteminin çökmesini beklemeye dayanan komünistlerin pek işine gelecektir.
Böyle bir ihtimal karşısında Daily Mail bütün ümidini Marshall plânına vermektedir. Yalnız Marshall plânı çerçevesi dahilinde Avrupaya temin olunacak süratli ve esaslı bir yardım husule gelmekte olan çöküntüyü önliyebilir. Böyle bir yardım temin edilmediği takdirde batının çökmesi mukadderdir.
28Ocak 1948
— Paris:
Millî Macl's kambiyo işi erini tanzim eden kanun projesinin müzakeresine bug"ün Öğleden sonra başlamıştır.
Fransız Birliği arazisinin birçok saylavları, frangın kıymetten düşürülmesinin hasıl edeceği felâketli neticeleri ehemmiyetle ileri sürerek hükümet projesini şiddetle tenkit etmişlerdir.
Bundan sonra komünist grupu adma söz alan Gaston Auget, hükümet tarafından tedbirlere 16 lar konferansı akabinde ve Marshall plânı dolayısiyle başvurulduğunu söylemiş ve partisinin meclise sunulan proje aleyhine oy vereceğini beyan etmiştir.
Bunu mütaakıp Meclis Grenviç saatiyle 20,30 da toplanmak üzere dağılmıştır. Kabine sat 20 de toplanacaktır.
Meciis koridorlarında söylendiğine göre, sosyalistler döviz muamelelerinin serbestliği lehinde ve altın ticaretinin aleyhinde oy vermeğe karar vermişlerdir. Eğer bu doğru çıkarsa bir kabine buhranının önüne geçmek müşkül olacaktır.
29Ocak 1948
— Paris:
Dün akşam Paris Yüksek Adalet Divanının vermiş olduğu kararla, uzun müddet umumi efkârı ve Fransız basınım fazla ilgilendiren ve düşmanla işbirliği ve casusluk yapmak konusuna ait bulunan dâva, sona ermiştir.
Dâvanın Bordeaux eski Belediye Başkanı ve Mareşal Petain Hükümetinin eski bakanlarından Adrien Marquet aleyhinde açıldığı hatırlardadır.
Çeşitli sebeplerle defalarca talik edilmiş olan dâva. aylardan beri sürüp gitmekte idi. Müdafaa avukatı, Marquet aleyhinde ileri sürülen beli başlı ittihamlarm esassızhğını isbat eden deliller toplamaca muvaffak olmuşsa da savcı bunları nazarı itibara almağa lüzum görmemiştir. Bu durum, jüri heyeti arasındaki komünist üyelerin, devtmh sızlanmalarna ve karar esnasında mahkeme salonunu terketmelerine söbep olmuştur.
iddia makamının ittihaml arından yalnız toiri, yani iMarquet'nin Vichy Hükümetine intisap etmiş olması noktası sabit olduğundan kendisi 10 yıl müddetle millî şeref ve haysiyetten mahrumiyete ve mahkeme masraflarım ödemeğe mahkûm edilmiştir.
— Paris:
Hükümetin durumunu tehlikeye düşürecek krizi önlemek yolunda dün akşam Paris'te foazı cereyanlar müşahede olunmakta idi.
Gece yarmsmdan az sonra bakanlardan 'bazıları, sosyüalistîerle, ecnebi döviz ve altına serbest toîr piyasa saklanması işinde 'bugün bir anlaşmaya varılacağı "ümidinde olduklarını söylemişlerdir.
Bu sabah 9.30 da kabine toplanacaktır. Milî Mecliste dün geceyarısı Maliye Bakanı M. Rene Mayer'in uzun nutkundan sonra bugüne talik edilen tartışmalara saat 11 ;de başlanacaktır.
M. Mayer bu demecinde, frangın kıymetinin düşürülmesi iğin takip edilen metoda Stafford Cripps'in muhalif olmasının Fransız ile ingiltere arasındaki münasebetler üzerinde hiçbir menfi tesiri olmadlığım açıklamıştır. Nutkunu .söylediği sırada M. Mayer'e (bir telgraf getirmişlerdir. Bu telgrafta M. Mars-hall'in nutkundan bahsedilmekte ve frangın devalüasyonunun Avrupanm "kalkınma programı ile ilgili Amerikan plânlarında bir değişiklik yapılmasını İcabettirmiyeceği bildirilmekte idi. M. Mayer telgrafı mecliste okumuştur. Telgraf komünistler tarafından yuhalanmış diğer saylavlar tarafından alkışlanmıştır.
E. B. C. nin Paris muhabiri altına serbest bir piyasa temini yüzünden çıkan anlaşmazlıkların halli irin sosyalistlerle görüşmelere girişil diğini tahmin etmektedir.
Bu uzlaşmaya göre altına serbest piyasa temini maddesi G aylık bir zamana inhisar ettirilecektir.
Sosyalist saylavlar kanun tasarısının bu maddesine itiraz edeceklerini fakat diğer maddeler görüşülürken sadece müstenkif kalacaklarını bildirmişlerdir.
30 Ocak 1948
—Paris:
Oturuma ara verildiği sırada yapılan toplantıda iSosyalist Partisi Grupu 5000 franklıkların tedavülden kaldırılması hakkındaki tasarı lehinde oy vermeği kararlaştırılmıştır.
Radikal iSosyalist Partisi Grupu da buna benzer bir kararalmıştır.
—Paris:
Cumhuriyet Konseyi 5000 franglık banknotların tedavülden çekilmesi hakkındaki kanun tasarısını 126 oya karşı 167 oyte kabul etmiştir.
—Paris:
Fransız Millî Meclisi yen: Para Kanununu 226 muhalife karşı 324 oyla kabul .etmiştir.
Roma:
italya'da yeni anayasa dün geceyansm-dan itibaren yürürlüğe girmiştir. Paris'te toplanan Avrupa İktisadi İşbirliği Konferansmdaki İtalyan delegesi dün Amerikanın 'mütemadi yardımı olmasa Italyamn 1947 de 'bir izmihlale sürükleneceğini söylemiştir.
2 Ocak 1948
—Roma:
italya Hükümeti dün, eski Kral Sarayı Quirinal'inCumhurbaşkanına tahsis edilmesine karar vermiştir.
Dün Cumhurbaşkanlığıbayrağıbüyük bir halk kütlesi huzurundamerasimle saraya çekilmiştir.
Saray Cumhurbaşkanı M. De Nikolat'ın resmi kabulleri için kullanılacakıtr.
4 Ocak 1948
—Roma:
îtalyan Başbakanı De Gasperi, Birleşik Amerika'nın İtalya'ya yapacak olduğu acil yardım hakkındaki anlaşmayı imzalarken İtalyan Milletinin Amerika'nın bu lütufkârlığı karşısında duyduğu minnettarlığı belirtmiştir. Başbakan, bu anlaşmada İtalyan Milletinin hükümranlığını haleldar edecek hiç bir hüküm bulunmadığını sözlerine ilâveetmiştir.
—Milano:
italyan Komünist Partisinin 6 nci Kongresinin bugün açılış töreninde 3000 e yakın şahıs hazır bulunmuştur. Kongreye iştirak eden yabancı heyetler arasında M. Harry Pollitt'in başkanlığındaki ingiliz heyeti ile M. Thoroz'ın başkanlığındaki Fransız Heyeti de hazır bulunmaktaydı.
7 Ocak 1948
— Roma:
Bari civarında bulunan Gravina'ya süratle kuvvetli polis müfrezeleri ve mit-ralyözlü otomobiller gönderilmiştir. Gra-vina Polis Müdürlüğüne gelen haberlere göre bu şehirde Garibaldicilerden mürekkep bir milletlerarası tugay teşekkül etmiştir. Bu tugayın ne maksatla teşekkül ettiği bilinmemektedir. Bu bölgede mevcut olduğu söylenen gizli silâh depolarım meydana çıkarmak için polis tarafından geniş Ölçüde araştırmalar yapılmıştır.
Dün polis kuvvetleri köyde, şehre dört kilometre mesafede iki bin kadar köylünün iştiraki ile yapılan bu toplantıyı dağıtmıştır. Üzerlerinde silâîı bulunan bazı nümayişçiler tevkif edilmiştir.
Akşam üzeri hadise 'mahalline yeniden polis takviye müfrezleri gönderilmiştir. Gravina'da, alman son haberlere göre, vaziyet pek gergindir. Çiftçilerin re tüccarların şehri terk ettikleri söylenmektedir.
S Ocak 1948
— Roma:
İtalyan polisi; dün akşam Kral Mişel'in tahtından feragatini öğrendikten sonra istifa etmiş olan eski Maslahatgüzar Theodore Salacolo'nun yardım talep etmesi üzerine Vatikan'daki Homanya Elçiliğine cebren girmiştir.
Maslahatgüzar iki komünist ajansının kendisini elçilik binası dâhilinde hapsetmiş olduklannı söylemiştir. Polis harekete geçmeden evvel İtalyan Dışişleri Bakanı durumdan haberdar edilmiştir. Dışişleri Bakanı eski Maslahatgüzarın imdat istediği haberininteyid edilmesi üzerine bu İcabil şartlar altında polisin harekete geçmesinin uygun olduğu kanaatine varmıştır. Polis memurları maslahatgüzarın komünist ajanları olarak vasıflandırdığı şahısların evraklarının muntazam olduğunu görmüşlerdir.
— Roma:(Britanova)
îtalyan halkı, orduda görülen ayaklanma alâmetlerinden ciddi bir şekilde endişe duymaktadır. Bu askerler, Savunma Bakanlığının normal devreden fazla silâh altında kalacaklarını bildirmiş olduğu 1945 sınıfına mensup gençlerdir. Bunlar 30.000 kişi kadardır. Bu sınıfa mensup erlerden müteşekkil birlikler, Rudme, 'Bolonya-, Milano ve Palermo sokaklarında yeni tezahürlerde bulunarak hu kararı protesto etmişlerdir. Bunları dağıtmak üzere bazı yerlerde kuvvete müracaat zorunda kalınmıştır.
En şiddetli hadise Koma (bölgesinde cereyan etmiştir. Civar kamplardan birisinden 200 kişi şehrin merkezine kadar bir protesto yürüyüşü yapmağa teşebbüs etmiştir. Yetkili memurlar ve polisin ımüdahalesi ile nümayişçiler dağıtılmış ve bazı kimseler de tevkif edilmişlerdir.
Bir ihtiyat tedbiri olmak üzere jandarmanın muhafazası altında .tutulan kışla ve askerî kamplarda, motosikletli silâhlılar, zırhlı arabalar ve hafif tanklar devriye gezmektedirler.
Subaylar birçok kamplarda erlerle konuşmalar yapmışlar vebunların kışlalardan -dışarı çıkmalarınıyasak etmişlerdir.
îsyan fikrini açıkça teşci eden aşırı solcu çevrelerden başka efkârı umumiye faütün bölgelerdeki bu gelişmelere çok büyük bir ehemmiyet atfetmektedir. Gayri memnun erler, (hükümeti müşkül duruma düşürecek hareketlerde kendilerine yardımcı bulacaklarına emin oldukları komünist ve sosyalist mahfillerini ziyaret etmektedirler.
Komünistler taraftarı (Sosyalist «Avan-ti Gazetesi» idarehanesinin, terhislerin gecikmesini protesto eden asker ve asker aileleriyle dolup bosalnıaikta olduğunu söylemekle iftihar etmektedir.
10 Ocak 1948
—Roma:
îtalyan Çalışma Bakam dün akşam miıs-tafodemlerinm ilân ettikleri ve 10 gün-denberi devam eden 'grevin durdurulmasına raatuf görüşmelerin akim kaldığını bildirmiştir.
Bu grev yüzünden :bir .çok îtalyan işçisi bugün yevmiyelerini alamıyacaklardır. îtalyan îş Konfederasyonunagöre bugüngörüşmelereyenidenibaşlanması ihtimali vardır.
11Ocak 1948
—(Milano:
Milano'da yapılan îtalyan Komünist Kongresinin son toplantısında İtalyan Komünist Partisi Şefi M. Togliatri, îtal-yaMa yeni seçimler yapılmasını teklif etmiş ve sosyalistlerin de katılacakları yeni bir Demokrat Halkçı cephesi kurulması lüzumuna işaret etmiştir.
14 Ocak 1948
—Roma:
31 Aralık tarihindenberi devam eden banka müstahdemleri .grevi sona ermiştir.
Taraflar her noktada anlaşmaya varmışlardır.
17 Ocak 1948
—Roma:
İtalyan Dışişleri Bakanı Kont ıSforsa. bugünkü nutkunda İtalya'nın, Ameri-ka'daki eski. sömürgeleri üzerinde bir manda elde etmek için israr etmekte devam edeceğini de sözlerine ilâve etmiştir.
Tugoslav makamlarının, muhakeme etmek üzere istedikleri îtalyan harp suçluları meselesine temas eden Kont Sfor-za harp suçlularının ceza görmelerini ttalyanın da arzu ettiğini söylemiştir. Bakan sözlerine şunu da ilâve etmiştir: Bununla beraber, îtalya, Millî Savunma (Bakanlığı Müsteşarı olan M. Marazza gibi Kimselerin harp suçluları meyanıa-da bulunmasını kabul edemez.
28 Ocak 1948
— Brüksel:
Belçika Başbakanı M. Spaak, Batı Avrupa memleketlerinin birleşmesi iıafc-Icında M. Bevin tarafından ileri sürülen tasarıyı desteklediğini 'bildirmiştir.
Dün AJkşam Brüksel'de 'bir toplantı sırasında söz alan M. iSpak, Hollanda, Belçika ve Liiksemburg'la toir ittifak akte-
dilmesi hususundaki ingiliz teklifimi gayet müsait karşılamış olduğunu söylemiş ve şunları ilâve etmiştir:
Siyasi ıbir andlaşma mı? Kabul, bir ittifak mı? Kabul. Harp sırasında ingiltre'nin yanında savaştık. Bu kâfi değilmi? hengün bir arada yaşamayı öğrenmek çok daha iyi olacaktır îktisadi bakıımmdan olduğu kadar siyasi bakımdan da mevcut bir itesanüd, barışı kurtaracaktır.
1 Ocak 1948
—Viyana:
Avusturya Cumhurbaşkanı Renner, Avusturya Milletine hitaben radyo ile yayınladığı yeni yıl mesajında şöyle demiştir:
Avusturya Milleti tam. bir istiklâl istemektedir. Ne Batı veya Doğu ile ne de Kuzey veya Güney İle bir anşluz arzu etmemektedir. Arzusu Birleşmiş Milletler çerçevesi iğinde bulunmaktır.
Büyük devletler arasındaki ihtilâftan dolayı teessürünü izhar eden Renner mesajım şöyle bitirmektedir:
«Biz, milletler camiasının bir uzvu olduğumuzu hissediyoruz. Bu kararımızı muhafaza etmek ve bu suretle bazılarının "bizim için üzülmemelerini sağlamak istiyoruz. Biz ve Birleşmiş Milletler, bu bize yeter.»
5 Ocak 1948
—Viyana:
Polisin gizli Nazi teşkilâtına karşı giriştiği son büyük harekât sırasında tevkif edilmiş olan şahıslar arasında hareketin lideri olan şahsın da bulun-duğ-u zannedilmektedir. Bu zat, Dr. Muller Reana adı altında tanınmaktadır. İçişleri Bakanlığı yayınladığı uzun bir tebliğde merkezi İngiliz bölgesinde Graz'da bulunmakta olan teşkilâtın çok geniş bir mahiyet arzetmekte olduğuna işaret etmektedir. Bu teşkilâtı kuranlar, idari makamların kendilerini meydana çıkarmasından ve içlerinden 12 sini tevkif etmesinden evvel oldukça geniş bir faaliyet göstermişlerdir. Bu şahıslar İngiliz emniyet polisinin burnu dibinde yaptıkları bu harekâtın masum örtüsü altında teması muhafaza edebilmek için dört türlü faaliyet göstermekteydiler. Sayfiyeler ve «Clup -V-pin» in kontrolü altında bulunan turiîra otelleri gizli toplantılar için teşkilât üyelerinin emrinde bulunmaktaydı. Buı-dan başka görünüşte eski harp esirlerinin refahı için çalışmakta olan bir eski Muharipler Cemiyeti de eski Alman ordusuna mensup askerlerle teuasa geçmek için bir örtü vazifesini görmekteydi. Nihayet Milletlerarası ize lik hareketi tarafından tanınmamış olan bir İzcilik Cemiyeti de İngiliz ve Avusturya makamlarını aldatmaya yaramaktaydı. Teşkilât mensuplarından bir kısmı da «nasyonal sosyalizm» in siyasi bakımdan yeniden doğması - hareketini finanse etmek için karaborsadan temin edilen kârlardan faydalanmaktaydılar.
Tahkikat devam etmekte olup siyasi polise mensup subaylar mahallî idarelerin hareketin, bütün köklerini meydana çıkarmalarına yardım etmek maksadiyle İngiliz bölgesine gitmiş bulunmaktadırlar.
Geçen Cumartesi günü renkli olarak basılmış bulunan ve İngilizce ibareler taşıyan Nazi afişleri şehrin duvarlarına yapıştırılmıştır. Bu afişler, hareketin h&nüz tamamiyle ezilmemiş olduğunu göstermektedirler.
Hükümet tarafından yayınlanan tebliğde bu teşkilâtın siyasi programı hakkında pek fazla bir şey bildirilmemektedir. Tebliğde sadece teşkilât liderlerinin Batı devletleriyle Rusya arasmda bir harp çıkmasına güvenmekte oldukları ve taraftarlarına, Rusya'ya karşı savaşmak üzere ordu birlikleri vermeye narşıhk olarak yeni büyük bir Alman dogması yolunda önemli imtiyazla elde etmek için böyle bir harbin fırsat teşkil edeceğini söylemiş bulundukları belirtilmektedir.
8 Ocak 1948
—Viyana:
Müttefik polis makamlariyle işbirliği yapan Avusturya polisi tarafından eski Millî Eğitim Şefi Hago Roesner'in idaresinde nasyonal sosyalist bir teşkilâtın meydana çıkarılması üzerine 22 kişi tevkif edilmiştir.
Roesner grupunun elinde karaborsada zakarin satışından mütevellit mühim bir sermaye bulunmakta idi. Bu teşkilât, Almanya'dan talimat almakta idi.
14 Ocak İ948
—Viyana:
Dün gece Viyana'da çıkan, kasırga neticesinde iki kişi ölmüş, 35 kişi yaralanmıştır.
17 Ocak 1948
—Viyana:
Dün, Avusturya Müttefik Kontrol Konseyinde Sovyet Mümessili, Batı devletlerini, bölgelerinde Nazilikten temizleme ve askerlikten tecrit işine girişmemek, bu bölgeleri askerî üs olarak kul-
lanmak ve aynı zamanda Nazi teşekküllerinin inkişafına müsamaha göstermekle itham etmiştir,
İngiliz Delegesi bu ithamlarda ileri sürülen vakıaların hakikate uymadıkları cevabını vermiştir.
Amerikan ve Fransız delegeleri de ithamları reddetmişlerdir.
B. B. C nin Viyana muhabiri Sovyet ithamlarının, Avusturya ile yapılacak sulh andlaşmasım geciktirmeğe matuf bir hareket telâkki edildiğini yazmaktadır.
27 Ocak 1948
— Viyana:
Sovyetlerin, Avusturya'daki Alman malları münasebetiyle yaptığı yeni tekliflerin eski Sovyet tekliflerinin azaltılmış bir şeklinden başka bir şey olmadı^ bildirilmektedir.
Bu teklifler Dışişleri Bakan Yardımcıları tarafından gelecek oturumda incelenecektir.
Rusların Avusturya'daki petrol sahalarının üçte ikisine, Avusturya'da Tuna filosunun dörtte birine şâmil olmak üzere 50 senelik bir imtiyaz ve Avusturyadaki Alman alacaklarının bakiyesini karşılamak üzere 200 milyon dolar talebinde bulundukları zannolunmaktadır.
4Ocak 1948
—Prag:
Bütün Çekoslovakya'da yüksek okul ve üniversitelerde talebe birlikleri idare heyetleri işin yapılan seçimlerde Komünist Partisi yalnız Prag'daki siyasal bilgiler okulunda ekseriyeti elde etmece muvafak olmuştur. Böyle bir neticeden dolayı Komünist Partisi ye'se düşmüştür.
5Ocak 1948
—Prag:
Umumi bir toplantıda söz alan eski Çekoslovak Sosyal - Demokrat Partisinin Başkanı ve eski "başbakan Fierlinger şunları söylemiştir:
«Kapitalizm, sosyalizme karşı yeni bir seferberlik hazırlıyor ve kuvvetsiz olduğunu hissettiği için elindeki b-Ütüh vasıtalarla sosyalizme karşı gürültülü hücumlar yapıyor. Kapitalizm, iktisadi buhranın yaklaştığım gördükçe korkuyor ve 'harp tehditleri savuruyor. Fakat yeni bir harbin felâketini tacil edeceğini de pek âlâ biliyor.»
7 Ocak 1948
—Prag:
Çekoslovak Genel îş Konfederasyonunda komünistlerle komünist olrmy&nlar arasında beliren buhran şimdi açıkça "bahis mevzuu edilmektedir. Sosyal Demokrat Partisinin organı «Svet Prace» bugün komünistleri, sendika menfaatleri için değil Komünist Partisinin emrine tabi "bir siyaset, takip ettirmek için Genel îş Konfederasyonuna hâkim olmalarından ve böylelikle feu sendika merkezinin birliğini tehdit etmelerinden muahaze etmektedir. Gazete
bu hususta, memnunsuzluk duyan komünist olmıyan. sendikaların Genel îş-Konfederasyonundan çıkış kapısını arı-yacaklarım yazmaktadır. O zaman, başka -bir sendika teşkilâtı kurmak için yalnız toir adım atmak kâfi gelecektir. «Svet Prace» yazısını bitirirken Çekoslovak Genel İş Konfederasyonunun iki düşmanı olduğunu kaydetmektedir: îrtica ve hususi particilik maksatlar! için bu teşkilâtı kullanmak istiyenîer.
8 Ocak 1948
—Prag:
Çekoslovak Hükümeti, yabancı devletlere veya temsilcilerine hakaret eden gazete veya gazeteciler aleyhinde takibata geçilmesine yetki veren bir kanunu on beş güne kadar hazırlamaya adalet Bakanını memur etmiştir. Bu kanun, Çekoslovakya veya Çekoslovak tebaaları için buna benzer tedbirlerle koruyan-devletler bahis mevzuu olduğu zaman tatbik edilecektir.
Komünistler tarafından verilen ilk tasarıda yalnız müttefik devletlere hakaret eden gazete veya gazetecilerin cezalandırılması derpiş olunmuştur.
13 Ocak 1948
—Prag:
Prangue 'mahkemesi Ranensbruck ve Auschivitz toplama kamplarında vazife gören 6 kadm gardiyan hakkındaki kararını dün bildirmiştir. -Başlıca sanık Sophie Nietsche ölüme, iki kadm müebbet hapse, <3Iğer üçü de 20 sene hapse mahkûm edilmişlerdir.
21 Ocak 1948
—Prag:
Komünistlerden Tarım Bakanı Duris'in şahsa alt ziraî toprakların tahdidi hakkında hazırlamış olduğu kanun ta sarışım incelemek üzere gece geç vakte kadar toplantısına devam eden hükümet bu bakanı kabinenin bugün yapacağı olağanüstü toplantısında sunulmak üzere tâdil edilmiş yeni bir tasarı hazırla1 makla görevlendirmiştir.
27 Ocak 1948
—Prag:
Çekoslovak Hükümeti bugün gizli bir oturum yaparak bilhassa üç bakana yapılan suikast, 'komünistler nezdinde "bulunan silâh deposu ve Bohemya'da çıkarılan casusluk işlerini tetkik etmiştir.
Harp silâhlan depo ettiğinden dolayı Cumhuriyeti Müdafaa Kanunu gereğince takibata uğrıyan komünist saylav Sos-nar hakkında tevkif müzekkeresi çıkarılmıştır. Sosnar dün saylaVlıktan istifa etmiş olduğundan istifanamesi Meclis Dîvanına gelir gelmez, hemen hapsedi-lecektir.
28 Ocak 1948
—Eratislava;
Slovak Demokrat Partisi, komünist gazetelerin, bu parti ile Çek Millî Sosyalist Partisinin birleşmeleri veyahut bir blok teşkil etmeleri için müzakereler yapılmakta olduğu yolundaki haberlerini, tou akşam tekzip etmiştir.
30 Ocak 194S
—Prag:
Dün bildirildiğine göre, eski Komünist Saylavlardan Sosnar kabine üyelerinden
üçünü öldürmek gayesini güden ÎJİr teşebbüse iştirak etmiş olmak suçu ile tevkif edilmiştir. Bu saylav ayrıca posta ile boiruba yollamak, izinsiz silâh taşımak ve tertibi açıklıyan bazı kimseleri tehdit etmek suçu ile de ittihanı edilmektedir. Sosnar tahkikatı kolaylaştırmak gayesi ile geçen hafta istifa ederek saylavlık dokunulmazlığından vazgeçmiştir.
Tebliğ evvelâ görüşmelerde Stalin, Dışişleri Bakam 'Molotof ve Dış Ticaret Bakanı iMikoyan'ın , da hazır bulunduğunu hatırlatmış, sonra bu müzakerelerde her iki hükümet tarafından önemli siyasi ve iktisadi meseleler görüşüldüğünü bildirmiştir.
Tebiiğ"de tasrih edildiğine göre, görüşmeler bilhassa milletlerarası siyasi durum üzerinde cereyan etmiş ve her iki hükümetin tam bir görüş birliği tesis etmesine imkân vermiştir.
Tebliğ şunları da ilâve etmektedir:
Topyekûn bir milyar dolarlık bir kıymeti aşan bir mal mübadelesine dair bir anlaşma dün imza edilmiştir. Bu anlaşma, 1948 den 1952 ye kadar beş yıllık bir devre için muteber olacaktır.
Tebliğde işaret edildiğine göre, bu anlaşma çerçevesi İçinde Sovyet Rusya Polonya'ya demir, krom, manganez, petrol ve petrolden istihsal edilen diğer maddelere mukabil, kömür, mensucat, çelik ve sair mamulât verecektir. Fiyatlar, anlaşmaya giren her iki taraf için
de beynelmilel fiyat esasları üzerinden tesbit olunacaktır.
Tebliğin bildirdiğine göre, bunlardan başka ıSovyet Rusya Polonya'ya kredi ile önümüzdeki aylarda teslim edilmek üzere ikiyüz bin ton buğday satmağı da kabul etmiştir. Müzakereler sırasında teknik işbirliği hakkındaki 5 Mart 1946 tarihli anlaşmanın tatbikine dair meselelerlebirlikte tamirat olarak 1948de
Polonya'ya yapılacak teslimat meseleleri de tetkik olunmuştur.
1 Ocak 1948
—Sofya:
Bugünden itibaren Bulgaristan'la Yugoslavya arasında vizeler kaldırılmıştır. Bu iki memleketten birine mensup olup diğer memlekete seyahat etmekte olan şahısların polise kayıtlarım yaptırmaları mecburiyeti de kaldırılmıştır.
13 Ocak 1948
—Sofya:
Bulg-ar Başbakanı M. Dimitrof, Millî Mecliste Muhalefetçi Sosyalist saylavlardan 9 kişilik bîr grupa, hükümeti tenkitte ısrar etlikleri takdirde Petkov'un akibetine uğrayacaklarını ihtar etmiştir. Sosyalistler, hükümetin bütçe tekliflerine karşı hayalî ve suiniyet dolu diye itiraz etmişlerdir.
Dimitrof sözlerine şöyle devam etmiştir:
«Aynı akıbete uğraşmaımak için harekete geçmeden evvel iyi düşününüz. Memleketin gelişmesine karşı geliyorsunuz, böyle bir hareket başınıza ancak belâ getirebilir.»
M. Dimitrov'la beraber bir Bulgar heyeti Romanya ile Bulgaristan arasında bir dostluk ve karşılıklı yardım antlaşması imza etmek üzere yarın Bükreş'e geleceltlerdir.
15 Ocak 1948
—Londra:
Londra'daki müşahitler Salı akşamı Bulgar Başbakanı Dimitrov'un söylediği dem"1";, ıBalçar rejiminin hakiki mahiyetinin en bariz şekilde açıklanması olarak telâkkietmektedirler.
Bu demeç evvelkilerden daha açık olarak Petkov dâvasının adli bir cinayet olduğunu ispatetmektedir.
Filhakika Dimitrov, Batı devletleri dâvaya ve karara müdahale etjnemiş olsalardı Petkov'un aşılmayacağını ve Petkov'un Batı devletlerine meydan okumak için feda edilmiş olduğunu kabul etmiştir.
Petkov, ecnebi müdahalesi olmasa ve bazı devletler yüksek mahkememize emirvermeğeteşebbüsetmeselerdi
Petkov aşılmazdı, fakat Bulgar MiHetî-ni tehdit ve yüksek mahkeme haklarına yapılan tecavüz karşısında Petkov'un idamı zaruri oldu, demiştir.
21 Ocak 1948
— Sofya:
Başbakan Muavini Trekokostof, .Sofya'da yaptığı bir demeçte, Bulgar Sosyaî Demokrat Part.isi ile Komünist Parti.-ı-nin yankında tek bir parti halinde birleşeceklerini söylemiştir.
M. Trekokostof, Bulgaristan'da yavaş yavaş tek parti esasının hazırlanacağını söylemiş ve muhalefet ve bilhassa -Sosyal Demokratlar hakkında da:
«Eğer bu parti Bulgar Millet:ne düşman devletlerin oyuncağı olmakta devam ederse, ömrü çok süinıiyecekLr» demiştir.
23 Ocak 1948
— Moskova:
M. Dimitrof radyo ile yayınlanan bir hitabesinde şunları söylemiştir:
«Bir Balkan Birliğinin kurulması meselesi müstacel olmamakla,beraber, h>:-
nun yakın 'bir istikbalde tahakkuku milletimizin şimdi yaptıklariy'.e pek kolaylaşmıştır.
Bu mesele hiç şüphesiz gerektiği gibi olgunlaşmca bu 'birliğin bir federasyon veya konfederasyon mu olması icap ettiği Doğu Avrupa memleketleri tarafındankararlaştırılacak Ur.
28 Ocak 1948
—- Moskova:
Pravda Gezetesi geçenlerde M. Dimitrof'un ileri sürmüş olduğu 'bir teklifi şiddetle tenkit etmiştir. Bu teklifte Balkan devletlerinin Polonya, Çekoslovakya ve Yunanistan ile birlikte bir federasyon ve gümrük birUği teşkil edilmesi teklifi ileri sürülmüştü. Pravda, bu memleketlerin ne bir gümrük birliğine ve ne de federasyona ihtiyaçları olduğunuyazmaktadır.Bu gazetenin kanaa-
.tince, bu memleketlerin muhtaç olduğu şey, bağımsızlık ve hükümranlıklarının
kuvvetlendirümesidir. Pravda, bunun "her memleketteki demokrat 'kuvvetlerin teşkilâtlandırılmasiyle temin olunabileceğini ilâve et.mektedir.
30 Ocak 1948
— Londra:
Dimitrof'un Doğu Avrupa Federasyonu tasarısının Sovyet Komünist Partisinin organı olan Pravda tarafından soğuk bir muhalefetle karşılanmış olması üzerine Bulgar Başbakanının nasıl bir vaziyet alacağı sualine bugün cevap verilmiş olmaktadır. Yayınlanan resmî tebliğ, Dimitrof'un basma vermiş olduğu ve 19 Ocak'ta Londra'daki Rumen Elçiliği Basın Servisi tarafından yayınlanan mülakata tamamiyle aykırıdır.
İktisadi işbirliği hakkında resmî Rumen raporunda şöyle denilmekteydi: Dimitrof, pek karışık oi-makla beraber, «milletlerimizin» inkişafına yalnız gümrük birliğinin hakikaten yardım edebileceğine kani bulunduğunu sözlerine ilâve etmiştir.
Bütün bunlar, Rusya Balkan memleketlerinden bir federasyon değil, Sovyetler Birliğine tâbiiyet beklediği için, Bulgar Başbakanının Moskova'dan aldığı emir üzerine, söylemiş olduğu sözleri yalanlamak zorunda kaldığını göstermektedir.
Munzam kuvvetlere ımensup (birlikler Arnavutluk hududu "boyunca sızmaya ve bu suretle partizanların ricatını kesmeye çalışmaktadırlar.
Diğer .taraftan Başbakan ıSofoIis'in havalar müsaade eder etmez Kıraî Paul tarafından 'verilmiş olan -gümüş askerî nişanı Konice şehrine sunmak üzere ibizzat Koniçe'ye gideceği bildirilmektedir.
500 partizandan .müteşekkil bir taburun Alymp bölgesinde bulunan İkibin nüfuslu Andritsana kasabasına taarruz etmiş, bulunduğu ve bir mahalleyi muvakkaten işgale muvaffak olduğu belirtilmektedir. Garnizonun yaptığı fbir karşı tarruz partizanları 20 ölü ve üç yaralı vererek geri çekilmeye icbar etmiştir.
-— Atına:
Daily Telegr-aph'm özel muhabirinin bildirdiğine göre, Yunanistan'ın kuzey komşuları Yunan komünisti eriyle İki yüzlü 'bir oyun oynamaktadırlar. Bu memleketlerin Markos'a yaptıkları yardım her halde fasılalı olacaktır. Çünkü Yugoslavya ile Bulgaristan Yunan Ma-kedonyası ve Trakyasmm -kendilerine verileceği hususunda teminat almadıkça hu hükümeti tanımaya ve tam bar yardımda bulunmaya taraftar değildir. Halbuki bu, Yunan komünisti erini müşkül bir vaziyete -sokmaktadır. Fakat yapılan yardım, Yunan Devletinin sosyal ve İktisadî (bakımdan göçmesi maksadiyle harbin devamını sağlamaya yetecektir. Bunu mütaakıp Markos, Zaharyados ve Par'tsalides ile öiğer Komünist liderleri 'Kuzey eyaletlerini muhafaza etmek için pazarlık edecek bir durumda bulunamıyacaklardır. Adilerin herhangi bir ehemmiyetli şehri henüz ele geçlrememiş olmaları bu suretle kısmen izah edilebilir. Bu aşikâr tahrip savaşının başlıca hedefi şehirleri ele geçirmek değil, Kuzeydeki köylüleri ümutsizîiğe sevketmek, Yunan Ordusunu yıpratmak ve milletin psikolojik batkımdan çökmesine sebebiyet vermektir. Bugünküharekâtamuntazamordu
kuvvetlerinin tatbik ettiği tabiyeyi kullanan asiler, mazide kendilerine o kadar faydası dolkummuş olan küçük mikyastaki faaliyetlerine avdet edeceklerdir. Yunan Kuvvetlerini kışın ortasında dağlık bölgede toplamanın arzedeceği güçlüklere güvenerek asiler, muhtemel olarak başka bir yerde belki Makedonya'nın batısında veya Trakya'da baskın harekâtına, giresecekl erdir. Âsilerin bu bölgelerde hudutların ötesinden iSovyet peyklerinin kendilerine yardımda bulunmalarına güvenebilirler
—Atina:
Reuter
Çeteciler, Selâniğin Kuzeyinde Kıl-kış «Garını yakmışlar ve marşandiz treni havaya uçurmuşlardır.
3 Ocak 1948
—Atina:
Başbakan Sofolis basın mümessillerine, Yunan ordusunun Koniçe'de komünist âsilere karşı elde ettiği parlak zaferden dolayı duyduğu memnuniyeti belirtmiştir.
ISofolis, bu hadiselerin istikbal için müjdeler vadetıtiğlinl, asileri yakın bir zamanda ezeceğini ve memleketi refaha kavuşturacağını ilâveetmiştir.
'Başbakan, vakit bulduğu takdirde bizzat kahramanlıklar yaratan bu şehre gideceğini ve müdafillerine verilecek nişanlan götüreceğini söylemiştir.
— Atina:
Parnas Dağından gelen yüz partizan hükümet kuvvetleri tarafından kurulan birtuzağa düşürülmüştür.Partizanlar
ölü ve yaralı olarak otuz kayıp vermişler, sonra takip edildikleri için Parnas Dağmm ağaçlıklı tepelerine sığınmışlardır.
—Londra:
Bildirildiğine göre, mağlup çeteciler gizli bir radyo postası vasıtasıyla Yunanistan'ın Kuzey Komşularına müracaat ederek yardım 'isteğinde bulunmuşlardır.
Asilerin topçusu perşembe akşamı mütemadiyen Koniçe'yi bombardıman etmekte idi. Diğer taraftan müşahitler, bir bataryanın Arnavutluk hududunun öte tarafından ateş etmekte olduğunu te-yid etmişlerdir. Bu batarya, piyadeyi desteklemek için gelen Yunan bataryasına mukabelede bulunmuştur. Bahis -mevzuu bataryanın topları en az 25 kalibre kadardır. Diğer âsi bataryaları ise. tahrip edilmiş olan Boroaanî Köprüsünü muvakkaten tamire çalışan kıtalar üzerine ateş etmektedirler. Arcos Irmağı üzerinde nakil vasıtailarının geçmesine mütehammil bir köprü inşa edilmedikçe, konice havadan iaşe edilecektir. Diğer taraftan askerler, şehre küçük bir köprü ile girmekte iseler de, bunlar, beraberlerinde ağır malzeme getirememekte ve dolayısiyle âsilere 'karşı malzeme üstünlüğünden istifade edememektedirler.
Şimdi hava iyileşmiş ve Yunan «Spit-fire» uçaklarına, Yanya uçuş meydanlarından kalkmak ve âsilerin topçu mevzilerine hücum elmek imkânını vermiştir. Zannedildiğine göre, uçaklar, âsilere kendilerine hayli pahalıya mal olan büyük kayıplar verdirmişl erdir. Bu kayıplar en aşağı bin kişi olarak tahmin edilmektedir.
Diğer taraftan âsiler, Koniçe'yi bombardımanları esnasında şehir içinde ağır kayıplara sebebiyet vermişlerdir.
4 Ocak 1948
— Paris:
«Serbest Yunanistan» Radyosu General Markos kumandasındaki Koniça'nm kuzey ve Batısındaki sırtları halâ ellerindebulundurduklarını ve «Demokrat
ordunsu» nun. Hükümet uçaklarının müdahalesine ve Hükümet takviye kıtalarının harekât sahasına gelmesine rağmen şehri kuşatmağa devam ettiğini bildirmektedir.
«Serbest Yunanistan» Radyosu, «Demokrat ordusu» birliklerinin Nikrita şehrine taarruz ettiklerine dair verilen haberleri de tekrarlamaktadır. Asiler, aynı radyoya göre, Peleponez'de, Tesal-ya'da Kümelinde ve Trakya'da bir sıra muvaffakiyetli taarruzlarda bulunmuşlardır.
— Atina:
'Sosyalist Partisinin merkez komitesi neşrettiği tebliğde sivil harbe son verme için henüz bir hal çaresi bulunabileceğini ve bulunması lâzım 'geldiğini yazmakta şimdiye kadar bir uzlaşmaya varılması için yaptığı bütün tavsiyeleri, bir yatışma temini için sarfettiği bütün gayretleri hatırlatmaktadır. Komite şimdi vaziyetin mesuliyetini sağ cenaha yüklemekte, Birleşmiş Milletlere "uzlaştırıcı bir hal şekli bularak bunu tahmil etmedikleri için sitem, etmektedir. Sosyalist Partisinin merkez komitesine göre Birleşik Amerika buhranı kendi menfaatleri İstikametinde geliştirmiş ve iSofulis yatışmadan vaz ge-çerek eski düşmanları bir olmuştur.
iMerkez Komitesd halen bir hal şekli bulunabileceğini büyük müttefiklerin müa-heleden vaz geçerek Yunanistanm bütünlüğünü ve istiktâlmi garanti edeceklerini ümit etmektedir.
Londra:
Genel Markos'un âsi bir hükümet kurmasından beri İngiliz basmı böyle bir manevranın muhtemel akisleri üzerine-dikkati çekmekten geri kalmamıştır. İngiliz basını, bilhassa bu hükümetin Sovyet blokuna dahil memleketler tarafından tanınması keyfiyetinin bugünkü dahili harbe yabancı kuvvetlerin de karışmasına sebebiyet verebileceği ve Yunanistan'ın ikinci bir ispanya haline gelmesine yol açabileceği hususuna işaret etmektedir.
Bağımsız Observer Gazetesi, bugünkü başyazısını yeniden bu vahim meseleye tahsis etmektedir.
Gazete, yazısına başlarken, 'kominforma mensup memleketlerin yaptıkları propagandada Markos Hükümetini hararetle methetmişolmalarınarağmen şimdiye kadar bu hükümeti siyasi sahada da tanımaktan ve doğrudan doğruya askerî bir yardımda bulunmaktan ka-çınımş olduklarını kaydetmekte ve yazısına şöyle devam etmektedir:
Kominforma mensup olan memleketler batı memleketlerinin şiddetli bir şekilde hareket etmeleri halinde kendi kendilerine Bir ric'at hattı aramaktadırlar. Bunun aksine olarak bu memleketler yolun serbest olduğunu görecek olurlarsa siyasi bakımdan da Markos Hükümetini tanımakta gecikmiyecekler ve yabancı askerlerin Yunan hududundan içeriye aktıklarıgörülecektir.
Oibserver Gazetesi şunları ilâve etmektedir:
Böyle bir durumda bile Rusya son derece İhtiyatlı hareket edecektir. Sovyetler Birliği, Peykleri Yunanistan'a ayak basar basmaz mûtat siyasi şantajlarına bağlıyacaktır. Rusya, bundan sonra kendisinin bitaraflığından, Yunanistan ihtilâflarının mahallî bir şekilde kalması yolundaki arzusundan bahsetmeye başhyacak fakat vahim bir eda ile herhangi bir îngiliz veya Amerikan müdahalesinin kendisinin de müdahale etme-sinj elzem kılacağını ilâve edecek ve bu takdrde bizlere -de Yunanistan'ın Ti-to'aun başkanlığındaki Balkan Bloku tarafından ezilmesiyle yeni ve bir harp pahasına bu memleketin hürriyetini teminat altına almak arasında bir tercih yapmak düşecektir.
Gazete, İngiltere ve Amerika'nm derhal harekete geçerek Yunanistan'ı müdafaa için Birleşmiş Milletler mekanizmasını seferber etmeleri lâzımgeldiği mülâhazasını serdetmekte ve yazışma şöyle son vermektedir:
Üç senedenberi Yunan Hükümetine karşı ileri sürülen tenkitler birçok kimsenin, durumun hakiki mahiyetini anlamasını imkânsız kılmaktadır. Şu veya bu Yunan .Hükümetini müdafaa etmek bahis mevzuu olmayıp Yunanistan'ı korumak meselesi mevcuttur. Bizden Yunanistan'ı müdafaa etmemiz sadece hissi sebeplerle ve 120 seneden fazla bir müddetle dostluk bağlariyle bağlı bulunduğumuz cesur bir milletin komünist fütuhatının beraber g-etirdiği zulümlere kurban gittiğini iyi bir g-özle gör-miyeceğimizden değil hür bir Yunanistan bizzat bizim ve dünyanın güvenliği için lüzumlu bulunduğundan dolayı da istenmektedir. -
— Atina:
Bugünilân edilen kanun hükümlerince
âmme hizmetlerinde çalışan Yunan müesseselerinin bütün fesatçı unsurlardan temizlenmesi icabetmektedir.
Pek yakında memurlar için de böyle bir karar alınacaktır.
— Atina:
Atina ajansının Yanya'dan aldığı haberlerde bildirildiğine göre, durmadan takviye edilen Konice bölgesindeki hükümet kuvvetleri Markos'un çetecilerinin şehrin etrafında kurmuş oldukları çemberi genişletmeye devam etmektedir.
Askerî kuvvetlerin ileri hareketi Koni-çenin, kuzeyinde çetecilerin topçusuna hücum eden uçaklar tarafından desteklenmektedir.
Hâlen Selanik'te bulunan Harbiye Bakanı Stratos, gazetecilere beyanatta bulunarak âsilerin Güney Yugoslavya'da Üsküp'te ve Bulgaristan'da talim merkezlerine sahip olduklarını tekrar teyid etmiştir.
Stratos, 'bundan başka yabancı subaylardan müteşekkil kurmayların, çetecilerin Koniçe'ye karşı hücumlarını idare ettiklerini teyid etmiştir.
5 Ocak 1948
Atina:
Londra:
Atina ve Pire halkı Konice muharebesinde yaralanmış olan ve hastane gemisi ile Pire Limanına gelen 123 subay ve eri dün lıeyecinlı tezahürlerle karşılamışlardır.
Yaralılar Pire'de, hükümeti temsilen genelkurmay başkam, yüksek rütbeli birçok subay Atina ve Pire valileri ve kalabalık bir halk kütlesi tarafından karşılanmışlardır,
—Atina:
Koniçe'nin kurtarılması üzerine Epir'de-kidurumşöyle olmuştur:
Borozani Köprüsünden Koniçe'nin [Kuzeyindeki tepelere kadar müdafaa hattını terkeden çtecüer daha kuzeyde Arnavut hududu yakınında bir hat üzerine yerleşmişlerdir. Böylelikle Borozani Köprüsu şimdi çetecilerin toplarının menzili dışında kalmıştır. Istühkâmcılar -büyük bir gayretle köprüyü tamire çalışmaktadırlar.
Askerî mahfiller ordunun yeni bir hücumun sonunda çetecilerin yeni müdafaa hattından çıkarUabileceğini ve bunların Arnavutluk topraklarına veya Kuzey-İDoğu'da Grammos Dağına sığınacaklarını tahmin etmektedirler.
—Paris:
Hür Yunan Radyosu demokrat kuvvetlerin, çetin savaşlar sonunda Yanya bölgesinde Alatina, Sitena, Langovis ve Ne-rohori Kasabalarım kurtardıklarını bildirmiş ve Öritanya bölgesinde kanlı çarpışmaların devam ettiğini ilâve etmiştir.
6 Ocak 1948
—Atina:
Atina Ajansı bildiriyor: Yanya'dan alınan" son haberlere göre Konice bö'igesinde komünist âsilere karşı girişilen harekât 4 Ocaktan itibaren askerî kuvvetler tarafından taarruzi bir mahiyet almıştır.
Şehrin 'sınırlarından itibaren umumi bir taarruz başlamıştır. Taarruzun gayesi Acos ve Sarandaporo Nehirleri arasındaki bölgeyi temizlemektir.
Pazar sabahı şafakla beraber düşman hatlarının içine kadar uzanan cesurane bîr taarruz ve süngü süngüye mücadeleden sonra dağ kolandoları Lycomoron tepelerini almaya muvaffak olmuşlardır. Lycomoron Arnavutluk sınırlarından ve Sarandaporo'dan bir buçuk kilometre mesafede stratejik ehemmiyeti olan bir tepedir. Tepelerin yeniden ele geçirilmesi için Pazar günü âsiler tarafından girişilen ve Nikanoros'dan atılan dağ: toplarının desteklediği mukabil taarruzlar mütearruzlarm büyük kayıplar vermesi ve çekilmeleri ile neticelenmiştir.
Âsilerden 30 kişi ölmüştür. Arnavutluk sınırının çok yakınında' olan Mertzani Köprüsünün ve Ijycomron tepeleri cî-vannda&i Kalovrayesi Köyünü işgal için ordunun giriştiği harekâtta tatmin edici inkişaflar 'kaydedilmiştir.
Koniçe'nin batısında Fogonion bölgesinde bir tabur tarafından âsilere karşı yapılan taarruz Pazar sabahin.dan.beri devam etmekte ve Dolvinaki istikametine doğru inkişaf etmektedir. Bu bölgedeki âsiler yağma ettikleri köylerden ellerine geçen mallarla Tasladıkları genç kızları beraberlerinde sürükliyerek Arnavutluk topraklarına doğru çekilmektedirler.
Kıraliyet hava kuvvetlerine mensup uçaklar muharebe sahasında uçmakta ve âsi mukavemet yuvalarım bombalamaktadırlar.
— Atina:
Amarika ile Yunanistan, Yunan, ordusu ve millî muhafızlarının çoğaltılmasını derpiş eden bir anlaşma imzalamışlardır. Yunan ordusu 12.000 kişi ile takviye edilecektir.
Basın haberlerine göre bu kuvvetlerin katılması le ordu mevcudu 130 ilâ 140 bin kişiye yükselecektir.
20 bin kişi olan miliî muhafızların adedi ise 60 tabur yani 50 bin kişi olacaktır.
Bu takviye işi dün akşam M. Sofulis ile Amerikanın Yunanistana yardım heyeti Şefi M. Griswold arasında yapılan bir konferans neticesi açıklanmıştır.
Yayınlanan resmî tebliğde millî muhafızların kuvvetlendirilmesinin orduyu tedafüi .mecburiyetlerden kurtaracağı, bu suretle daha serbest olarak âsilere karşı harekâta girişmesini sağüyacağı bildiri um ektedir. M. Griswold dün akşam Amerikanın Yunan ordusunu daha geniş mikyasta takviye imkânları araştırdığım söylemiştir.
İngiliz İşçi Partisi Yunan Hükümetine müracaat ederek Yunan Sosyalist Partisi Lideri Profesör Zvolos'un bu hafta Londrada toplanacak olan Milletlerarası sosyalist partileri kongresine iştirak, edebilmesi için kendisine bir pasaport verilmesini istemiştir.
B. B. C. nin siyasi muhabirine göre, Yunan Hükümeti, Profesör Zvolos'a İngiltere'ye gitmesi için bir pasapart vermeği reddetmek suretiyletıpkı geçen Kasim ayında takib ettiği hareket tarzına benzer bir hareket tarzına başvurmuştur. Yunan Hükümeti otarihe de aynı sosyalist liderlerine ve diğer Yunanlı sosyalistlere Anvers'teki sosyalist kongresine iştirak edebilmeleri için pasaport vermekten imtina etmişti. O zaman Yunan Hükümeti:, Yunanistan'da sosyalistlerle komünistler arasında hiçbir fark olmadığından talep edilen müsaadeyi veremiyeceğinibildirmişti.
7 Ocak 1948
—Atina:
Koniçe'den püskürtülmüş olan çeteciler Kuzeye doğru takip edilmektedir.
Hükümet kıtaları şehrin civarındaki sahaları temizlemişlerdir, çarpışmalar sona ermiş gibi olup çeteciler dağıtılmıştır. Arnavutluk hududu yakınlarında şehrin Batısındaki dağlar teker teker ele geçirilmektedir. Acos nehri üzerinde bulunan BaileyKöprüsü yeniden yapılmış olup Güneyle münakale tesis edilmiştir. Çeteciler tarafından tahrip edilmiş olan eski köprünün yapılmasına devam edilmektedir.
Birleşmiş Milletler Balkan komisyonunun üyeleri, durum hakkında raporlarını hazırlamak üzere bugün uçakla Ko-niçe'nin 45 kilometre güneyinde bulunan Yanya'ya gideceklerdir.
Bütün mahfiller ordu mevcudunu 118 binden 130 bine çıkarmak için Yunan Hükümetinin hazırlamış olduğu tasarılara Amerikanın muvafakat etmesini memnunlukla karşılamaktadırlar. Çetecilerin Başkenti şimdi Arnavutluk hudutlarının yakınında Lycorshi'de kurulmuştur.Koniceyakınlarındahududu
geçmiş olan 'köylüler ve çobanlar karlarla örtülü bulunan Gammos Sıra Dağlarının zirvelerine yakın bulunan Lycorshi'de giyinmiş sivil şahıslar görmüş olduklarım söylemektedirler. Köylüler bu şahısların Markos Hükümetinin üyeleri olmalarının muhtemel bulunduğ-umı İlâve etmektedirler. Büro hizmetlerinde kullanılmak üzere derin yeraltı mahzenleri kazılmış olup bir eve de baskı makineleri yerleştirilmiştir. Yunan hava kuv-
vetlerine mensup pilotlar köyün uçaksavar toplariyle müdafaa edilmekte olduğunu ve atışın devamlı bulunduğunu bildirmektedirler.
—Atina:
Akdeniz Amerikan takviye kıtalarının gönderilmesi ve Yunanistan'daki savaşın devam ettirilebilmesi için Amerika'nın yeni bir malî yadımda bulnacağı ve dağ topları göndereceği yolundaki vaidi büyük bir memnunlukla karşılanmıştır.
Bu hususta belirtildiğine göre, Yunan ordusunun dağ toplarından büyük bir kısmı italyanlar tarafından ele geçirilmiş bulunmakta idi. Bu dağ: toplarının daha evvel İngiltere ve Amerikadan temin edilmemiş olması dolayısiyle teessür duyulmaktadır,
— Atina:
Askerî mahfillerde bildirildiğine göre, Loiran Golünün Kuzey Doğusunda bulunan Kroussia dağ kütleleri üzerinde Yugoslav ve Bulgar hudutlarının teşkil ettikleri çıkıntıda temizleme harekâtı devam etmektedir. Uçaklar bu harekâtı desteklemektedirler.
Bundan başka Koniçe'nin Kuzeyindeki bölgede temizleme harekâtı hükümet kıtalarının muvaffakiyeti ile devam etmektedir.
8 Ocak 1948
— Atina:
Yüksek rütbeli bir subayın söylediğine göre Konice savaşı esnasında çeteciler 5000 kişilik kuvvetlerinden S00 ünü ölü, yaralı veya esir olarak vermişlerdir. Hükümete mensup kuvvetler 33 subay ve 150 asker kaybetmişlerdir.
—Londra:
Atina'dan alman haberlerden anlaşıldığına göre Yunan âsileri1 bir hava kuvveti kurmaya çalışmaktadırlar. Asiler, Arnavutluk hududu yakınında bir dağ kalesinde üç uçuş pisti inşa etmişler ve ayrıca iki pist de Yunan Arnavutluk ve Yugoslav hudutlarının birleştiği noktada yapılmıştır.
Yunar, hükümeti kuvvetleri, âsilerin Parnas Dağı civarında bir köyde rehine olarak tuttukları 200 kişiyi kurtarmışlardır.
Yiiıian polisi Atina'da komünistlik faaliyetleri hakkında görüşmek üzere toplanmaktan suçlu i kişinin tevkif edilmiş oîduğunu bildirmektedir. Tevkif edilen bu dört kiş:den birisi, Yunan-Rus Birliği Başkanının karışıdır.
—- Atina:
Atina gazeteleri. Yunan Komünist Partisi Genel Sekreteri Nikolas Zackaria-dir.'in Markcs taraftarı âsilerin komln-forma dahil edilmeleri için teşebbüsler do bulunmak üzere birkaç günden beri Moskova'da bulunduğu haberini yayınlamaktadırlar.
—At:na:
Gazete sahipleri neşriyatlarını tatile karar vermişlerdir. Bu karar, basın işçileri ile İş verenler arasında husule gelen ihtilâfta hükümetin verdiği tahkim ka-rannm neticesidir.
Filhakika hükümet gazete satış fiyat-lavmın artırılmasına müsade ederken 1 Şubattan itibaren işçilerin yüzde elli zam almaların! kararlaştırmıştı. Gazete sahipleri ise bu 2ammı çok fazla ve kabul edilemez addetmektedirler.
—Atina:
Naupactie Eyaletinde Korent Körfezinin şimalinde platanoş'ûa çok kanlı bir savaş büyük inatla devam etmektedir.
Uçakların kendilerine verdikleri ağır zayiata rağmen 1500 çeteci hükümet kuvvetlerine şiddetle hücum etmektedir.
19 Ocak 1948
—- Atina:
Basının bildirdiğine göre, 1.000 parti-' zandan müteşekkil bir çetenin 17 ' Ocak tarihinde Nai'.pactie'de Platonaz Köyüne kam başlamış olduğu taarruz 32 saat devam eüen şiddetli savaşlardan sonra püskürtül müştür.
Partizanların uğramış oldukları kayıplar 250 Ölüyü ve 100 esiri aşmaktadır. I-Iukümet kuvvetlerine mensup takviye kıtaları av uçakları tarafından ateş altına alman ve Kuzeye doğru sarkmağa çalışan partizanları takip etmektedirler.
— Atina:
Komünist propagandasının vahim bir hatası, Yunanistan.'da herkesi güldürmektedir. Araohova denilen mahalde kazandıkları geçici başarılarını anlatan komünistler, burasının Atina'ya doksan kilometrelik bir mesafede olduğunu ve Atina İle Delfi, Nafpakos ve Mis-solorigh! Şehirleri arasındaki irtibatı kesen, büyük yol üzerinde bulunduğunu ve Konice kadar ehemmiyetli bir yer olduğunu söylemişlerdi. En nihayet Komünistler burasının ele geçmesinin böylece Koni-çe'deki harekâttan daha manalı olduğunu ilâve etmişlerdir.
Eğer hakikaten Arachova Şehri mev-zuubahs olsaydı, bütün bunlar çok doğru olacaktı, fakat savaşın hakikaten cereyan ettiği yer ayni isimde küçücük bi-r dağ köyü olup Egri'nin otuz kilometre batısında bulunan ve herhangi bir-yala kilometrelerce uzakta .olan ve stratejik hiçbir ehemmiyeti bulunmıyan bir yerdir. Burada iki millî muhafız bölüğü Ue küçük bir jandarma birliği bulunuyordu. Bunlar ;bin beş yüz âsinin mütemadi taarruzlarına karşı yirmi dört saat mukavemet ettiklten sonra geri çekilmek zorunda kalmışlardır. Patras, Eğri ve Lamia'dan derhal hareket eden takviye kıtaları âsileri püskürtmüşl erdir. Âsiler
beş saat kadar kalabilmiş oldukları burasını tamamiyle yağma etmişlerdir. Âsilere son derece ağır kayıplar verdirilmiştir:
— Atina:(Reuter)
Atina Ajansının bildirdiğine göre Korent Körfezinde Patras yakınında Plâtanos'a hücum eden çeteciler ezici bir hezimete uğramışlardır. Aynı ajansın ilâve ettiğine göre, Platanos garnizonu, çetecilere karşı 30 saat mukavet etmiştir. Mütaa-kıben aralarında zırhlı, birlikler de bulunmak üzere imdat kıtaları savaş yerin gelmişler ve şiddetli bir top ateşi vehava kuvvetleriyle desteklenen geniş Ölçüde bir hücumdan sonra çetecileri muhasarayı bırakmağa .mecbur etmişlerdir.
20 Ocak 1948
— Londra:
ingiliz Hükümetin, Markos Hükümetinin • Bulgar ve Yugoslav Hükümetleri tarafından yakın bir gelecekte tanınması bahsinde derhal alınacak herhangi bir tedbir düşünmemektedir. Balkan komisyonu Birleşmiş Milletlere raporunu verdiği zaman durum yeniden incelenecektir. .Bu arada Amerikanın Doğu Akde-nizdeki faaliyeti ve. Batı devletlerinin Yunanistan'karşısında gösterdikleri kuvvetli alâka Yunan çetecilerinin hudutlarının ötesindeki taraftarları için bir engel teşkil edebilecektir.
21 Ocak 1948
—Atina:
Ordu, Makedonyada çetecilere karşı temizleme -hareketlerine devam etmektedir. Bu. suretle Merkezî Makedonyada Kroussia dağlarında çeteciler 28 ölü, 12 yaralı ve 41 esir vermişler, Pierria dağlarında ise ölü ve yaralı ve esir .olarak 50 kişi kaybetmişlerdir.
Diğer taraftan Selanik Mahkemesi 1944Aralık ayında isyan sırasında cinayetlerişlemekten sanık «Opla».Teşkilâtı üyelerinden toeşi hakkında ölüm cezasıvermiştir.
Nihayet, Kefalonya Adasında Argotoli-on'da Opla teşkilâtının iki üyesi de ölüme mahkûm edilmiştir. Bunlar 1943 yılı işgalsırasında . 43 polis memurunu öldürmekten sanık idiler.
—Atina:
Yunan Hükümeti tarafından yayınlanan bir tebliğe göre, Markos kuvvetlerinin hâkimiyeti altındaki bölgelerde 400.000 şahıs evlerini terketmis veya terketmek üzeredir. Hükümet bu mült.e-' çilerle meşgul olmaktadır.
—Atina :
İngiliz hava kuvvetlerine mensup bir harekât, grupu Yunanistan'da kalacaktır. Orta - Doğu Başkomutanının hareket hazırlıklarının durdurulması hususunda vermiş olduğu emir bir veda ziyafetine gitmekte olan subayları büyük bir hayret,e düşürmüştür.
—Atina:
Yıkıcı faaliyetten dolayı askeri mahkeme tarafından Ölümemahkûm edilmiş . olan üç komünistin hükümleri bu sabah Selanik'te infaz edilmiştir.
22 Ocak 1948
—Atina:
Basın muhabirlerinin bildirdiklerine göre, ordunun Yugoslav hududu yakınlarında İzenna dağlarında çetecilerle karşılaşması neticesinde çetecilerden 32 kişi Ölmüş, 30 kişi yaralanmıştır. Ordunun mühim miktarda silâh ve mühimmat ele geçirdiği bildirilmektedir.
Gramos dağlarında- kâin Kastonokorl bölgesinde çeteciler bir çarpışmada 25 ölü vermişlerdir.
Komice cephesinde fena hava şartlan harekâta mâni olmakta ise de topçu düellosu -devam etmektedir. Çetecilere mensup birlkilerin Arnavutluk hududunun ötesinde ve iki hudut köyünde top- . landıikları muhabirler tarafından' bildirilmektedir.
Trakya'da kain
Sofulu kasabasında
jandarma çetecilere yardımdan sanık 34 komünisti tevfik etmiştir.
— Atina:
Kuzey Yunanistan'da çetecilere karşı geael bir taarruzun başladığıresmen teyit edilmektedir. Bu taarruza altı Yunan tümeni iştirak etmektedir. Savaşlar, Ardea ve Nestorian bölgelerinde cereyan etmektedir.
25Ocak 1948
— Atina:
Bugün Arnavutluk hududu yakınlarında Konice bölgesinde hükümet kıtalanyle çeteciler arasında yeni çarpışmalar olmuştur. Çeteciler, şehrin kuzeyinde bulunan dağlardan taarruza geçmişlerdir.
Âsi kuvvetlerin radyosu, birçok rehinelerin ele geçirilmesini emretmiştir. Bu rehineler, hükümet .kuvvetlerinin ellerinde bulunan esir çetecilerle değiştirileceklerdir. Çeteciler, 4 çeteci şefine Fransa, İtalya veya Çekoslovakya'ya gitmek için pasaport verildiği takdirde son zamanlarda kaçırmış oldukları liberal. Yanan saylavını serbest bırakacaklarını bildirmişlerdir. Diğer taraftan Arnavutluk, topraklarının yeniden ihlâl edilmiş ' olduğunu iddia etmektedir. Yayınlanan resmî bir tebliğde bildirildiğine göre, son zamanlarda Arnavutluk topraklarına yeniden Yunan obüsleri düşmüş ve yabancı uçaklar Arnavutluk toprakları üzerinden uçmuşlardır.
26Ocak 1948
—Londra:
Âsi çetecilerin.başı Markos, subaylarına bir mesaj göndererek asilerin yakında Yunanistan'ı kurtaracaklarını ve halkçı demokratik bir idare tesis edeceklerini bildirmiştir.
—Atina:
Başbakan Muavini Çaldaris, haftalık dergisi olan «Anaxatissia» da bu sabah yayınladığı makalesinde Yunan Hükümetinin meselelerini bahis mevzuu etmektedir. Çaldaris bu yazısında şöyle demektedir:
«Hükümetin bugünkü şekli, buna iştirak eden iki partiden hiç birinin kendi siyasi programlarından- feragat etmelerini gerektirmemektedir. îki partinin birlik tesis etmesi veya birleşmeleri değil millî menfaatlerin gerektirdiği bîr işbirliği yapılması bahis mevzuudur.
Baştoakan :Sofulis'in de benim gibi mevcut işbirliğine devamda azmetmiş olduğu hiç şüphe götürmemektedir.»
— Atina:
Resmî Atina mahfilleri General Mar-kos'un 12 Ocak tarihinde Tebes bölgesindeki çeteciler tarafından ele geçirilmiş- olan Liberal Saylav Koutsapeta-las'a mukabil halen hükümet kuvvetle-, rinîn elinde bulunan i komünist, liderinin serbest bırakılmasını teklif edeceği /hakkında Londra'dan gelen haberleri teyit edecek bir durumda olmadıklarını bildirmektedirler. Diğer taraftan Genel Asayiş Bakanlığının yayınladığı bir tebliğde bildirildiğine göre 27 Aralık 1947 tarihin İkarya Adasından kaçmış olan Eam idari Komitesine mensup Paparrîgas ve Partsalides'in ele geçirilmesine yardım edebilecek herhangi bir malûmat verebilecek olan şahısa 20 milyon drahmi mükâfat. verilecektir.
27 Ocak 1948
—At.ina:
Atina Emniyet Müdürlüğü, 1944 ihtilâli esnasında yapılan bür. çok idamların mesulü addedilen ve fakat Umumi Af Kanunundan İstifade etmiş olan emekli General Massiis'i tevkif etmiştir. General Massis, üniversite gençliği ara-smda komünist tohumları saçmakla itham edilmektedir.
—-Atina:
Bir çeteci grupu, 25 Ocak gecesi Halki-dik Yarımadasında Amca Köyüne hücum etmiştir. Çete, köye muvakkaten girmeğe muvaffak olmuşsa da hükümet takviye kuvvetleri tarafından ge- . ri püskürtülmüştür. Çeteciler 5 ölü, hükümet kuvvetleri de 1 ölü ve 5 yaralı vermişlerdir.
—Atina:
Doğu Makedonya'da Drama'da, askerî mahkeme tarafından ölüm cezasına mahkûm edilen dört. çeteci ile bir Bulgar casusu dün idam edilmiştir.
Yeni yılın ilk hayırlı hâdisesi.
Yağan: Ömer Rıza Doğrul
2 Ocak 1948 tarihli İstanbul'dan:
Yeni yılın ilk hayırlı hâdisesi kahraman Yunan ordusunun, Korıiçe'yi zaptederek orasını hükümet merkezi yapmak isti-, yen mütecaviz komünizmin teşebbüsünü boşa çıkarmak ve âsilere ağır bir darbe indirmeğe muvaffak' olmasıdır. Bu muvaffakiyeti, hayır kuvvetlerinin şer kuvvetlerine, barışsever insanlığın harpci ve fesatçı, muzır ve tehlikeli unsurlara karşı kazandığı bir zafer saymak hiç de mübalâğa teşkil etmez. Çünkü Yuiıa-nis tandaki âsiler, mahiyetlerini 'değiştirmiş, çoktan beri Yunanlı .âsi olmaktan çıkmış, sulhu ve beşeriyetin bütün istikbalini tehdit eden mütecaviz cephenin dâvasını benimsemiş ve bu cephe ile elbirliği yapmış, onun dâvasını .gütmeyi üzerine atmış bulunmaktadırlar. Tecavüz cephesinin meramı-, meşru Yunan Hükümetini yıkarak ve Yunan Milletinin arzu ve iradesini çiğniyerek Yuna-nîstanı tecavüze alet etmek ve beşeriyetin mukadderatını harbe Ve felâkete sürüklemek için Kullanmaktır. Yunan Milleti, bu akıbete sürüklememek için canla başla uğraşıyor ve Yunan ordusu en büyük kahramanlığı gösteriyor. Onun İçin yeni yıla girdiğimiz sırada, geçen yılın -bir hilkat sakatı, olarak doğan komünist Yunan Hükümetinin en mühim teşebbüsünü akamete uğratması, yeni yıl hesabına çok uğurlu bir başlangıç teşkil etmektedir. Yunan Milletinin çok uzun süren yabancı tecavüzden bu yıl içinde kurtulacağını belirten bu şerefli başlangıç, şer kuvvetlerinin kesin bir hezimete uğramaları ihtimali azaldığı için bütün dünyanın sulhsever insanlarını ve milletlerini ayrıca hoşnut edecektir. Yunan âsilerinin Konice çarpışmaları sırasında göze çarpan durumları, onlaim dışarıdan aldıkları kuvvet ve . teçhizat sayesinde tutunabil diki erini ve ancak bu sayede Yunan Milletinin huzurunu kaçırdıklarını söz götürmez ^katiyetle isbat etmiştir.
Bu yüzden Amerika Birleşik Cumhuri- -yet.leri Hükümeti, Yunanistan'ın komşu-larına,'âsiler hükümetini tanıdıkları takdirde . Birleşmiş Milletler Kuruluna, karşı son derece vahim bîr durum ihdas edeceklerini ihtar etmiştir. Çünkü, âsilerin hükmetini tanımak, Yunanistanâ harp ilân etmekten farksız bir harekettir. Şimdiki durum ise, bu-keyfiyeti hiç-olmazsa' gizli kapaklı tutmakta ve beynelmilel teşkilâtın faaliyetine sed çekmemektedir. Bununla beraber Konice hadiseleriyle alâkalanan Yunan Tahkik: Heyeti tarafından verilecek raporların Güvenlik Konseyini çok- yakından alâkalandıracağı şüphe götürmez. Yunanis-tamn komşuları, âsileri yalnız silâhla-rnakla .ve yalnız beslemek ve barındır-makla kalmıyarak onları kökleştirmek için de uğraşıyor ve böylece komşulukla ve sulhseverlikle taban tabana zıd bir vaziyet alıyorlar. Bu vaziyetin devanı edeceğini sanmak beyhudedir. Bu vaziyet bu anormal faaliyet ortadan kalkacaktır. Milletlerarası münasebetler düzensizlik içinde yaşayamaz ve bu münasebetler şer ve fesat âmillerine boyun-eğemez. Onun için bu durum her şeye rağmen, mutlaka tasfiye edilecek ve Yunan Milleti, kendi arzu ve İradesine karşı gelen (bütün muzır ve tehlikeli unsurlardan mutlaka kurtulacaktır.
Yeni yıla çok iyi ve çok uğurlu bir' muvaffakiyetle girmek yakın istikbal hakkında büyük ümitler verecek mahiyettedir. Gerçi şer ve fesat kuvvetleri tecavüz halindedir. Fakat bu tecavüz lâyık olduğu karşılığı görmekte ve Yunanistan'ın nazizm ile faşizmin makbe-resi olduğu gibi komünizm denilen tecavüz vasıtasının da makberesi olacağı anlaşılmaktadır.
Gelecek günlerin bu duygumuzu kuvvetlendireceğine inanarak, yeni yıla bu hayırlı hâdiseyi ve bu zaferi tesbit ile girmekten apayrı bir haz duyuyoruz;
Emniyet ve güveni sağlamlıya-cak tedbirler...
Yazan: Ömer Kısa Doğrul
7 Ocak 1948 tarihli İstanbul'dan:
Tünan millî ordusunun, komünist âsilere karşı Konicede kaşanmış olduğu zaferm vermiş olduğu mühim neticelerin en birincisi Yunanistanda millî bünyenin sağlamlığını belirtmek ve Yunan Milletinin âsilerin hakmdan gelebilecek kudret ve azimle mücehhez olduğunu bütün dünyaya ispat etmektir
Yunan Milletinin birkuvveti ve kud-:.-sürtmesinin neticesi-olarak AmerikaHükümeti,Yunanordusunubüyütmek ve silâhlamak içingerekleşen yardımı yapmayı kabul etmiş ve buna da::olananlaşmaevvelkigün iki le!-:et arasında imzalanmıştır.
Yen; mütecaviz komünizmin Yunanistanda muvaikkat bir komünist hükümet kurmasına ve tecavüz sahasını ge-arek Kumanyada rejim değiştirmek gibi direnmelerine mukabil, Aine-. rika da, bünyesinin sağlamlığını ve tüfeunsurlarınistilâsındankorunmak ve kurtulmak İstediğini ispat eden Yunan ;n:;!etini teçhiz etmeyi desteklemeyi, böylece mütecavüz komünizmi dartoeîemey: kararlaştırmıştır.
Bununemniyet ve güven ' verici bir ir olduğu şüphe götürmez. Bu münasebetle bahis mevzuu olan bir tedbir daha var ki onu da gözden geçirmek icap eder.
Lcndra. gazetelerinden olan Daily Express tarafından verilen bir habere . İngiltere ile Amerika, mütecaviz komünizme, karşı gelecek bir tedbir olmaküzereBingazidebüyükbirhava üssünü müştereken kurmayı gerekleşti-ren bir tasarı üzerinde konuşmalar yapmaktadırlar. Gerçi bu haberin aslı olup olmadığı henüz katiyetle anlaşılmamış- . tır. Fakat bu haberin intişarı dahi, mütecaviz komünizme karşı alınacak çok mühim tedbirler bulunduğunu belirtmek bakımından son derece faydalıdır. Çünkü mütecaviz komünizmin akıl erdirebileceği tedbirlerin en hayırlısı, o-nun tepesine bomba yağdırmanın çok, kolay olduğunu gösteren tedbirlerdir. Bingazide büyük bir -müşterek hava üssünün kurulması bütün Doğu Ak-denizin hattâ Yakın ve Orta Şarkın selâmet ve emniyeti bakımından çok kıymetli olur. Çünkü bu Üs, bu memleketlerden her hangisıinin karşılaşacağı her tehlikeyi önlemeğe hemen yardım edebilir ve bu yüzden tesiri çok .kesin olur.
Yunanistsnı bugünlkü keşmekeşten kurtarmağa da yardım edecek olan bu tedbir, şayet tahakkuk ederse, mütecaviz komünizmi, bir adım atmadan evvel, Çok düşünmeğe mecbur eder mütecaviz komünizm bu sayede düşüne düşüne akimi başına almak zorunda kalır ve yerinde rahat durur.
Fakat-DailyExpress':nverdiğibu haber, henüz teeyyütetmemiş bulunuyor. Teeeyyütetmesine mâni olan bâr-sebep, herpten önceîtalyaya ait olan ülkelerinin"mukadderatı hakkında henüz, bir karar verilmemiş olmasıdır. Bu kararı ise dört devletin dış bakanı verecektir. Şimdiki halde dörtler namına bir heyet tahkikat yapmakla meşguldür. Şu var ki Bingazinin hürriyet ve istiklâline kavuşması peşinden mukarrer ve bu- memleketin böyle birüssün kurulmasına karşı gelmesi bahis mevzuu değildir.
Onun için Bingazide büyük bir hava üssünün kurulması Yakın ve Ortaşark memleketleriyle Doğru Akdeniz için çok" kıymetli bir emniyet desteği olur vemütevaciz komünizm bu tedbir karşısında gerilemek zorunda kalır.
Daily Bxpress tarafından bahis mevzuu edilen .bu emniyet tedbiri toir tavsiye mahiyetinde dahi olsa, gayet değerlidir ve bu tedbire başvurulması çok hayırlı olur.
Yunanistan arasında değil, Sovyet Rusya ile Amerika arasında cereyan etmektedir. Hedefi Yunanistandan çok geniştir. Bundan dolayı, bütün dünya, yalnız Yunan ordularının nasıl harp edeceklerini değil, daha ziyade Amerikanın nasıl hareket edeceğini 'bekliyor. Markos Hükümeti bazı Balkan devletlerince resmen tanındığı takdirde, denildiği gibi, eğer mesele Birleşmiş Milletlere havale edilecekse, bu büyüK Kurul,, ve onunla birlikte Amerik'a siyaseti ve-Truman doktrini en ağır, kesin imtihe.ni geçireceklerdir.
Karşı tarafın denemek istediği de budur. Ondan sonrası çorap söküğü gibi gidebilir. Michel de Hohenzollern-Sig"maringen a-dma çıkarılmış bir muhacir pasaportu İle seyahat etmektedir. Hohenzollern-Sigmarmg*en unvam Almanya'nın eski kıraî ailesinin bir koluna aittir.
Eski Kiralın annesi de Schleswig--Mols-tein Grandüşesi unvaniyle seyahat etmektedir. Eski Kıral İle annesinin refakatindeki! erin pasaportlarında Romanya'ya dönüş için muteber olmadığı kaydı bulunmaktadır.
5 Ocak 1948
— Salzbourg:
Kıral Misel ve Ana Kıraliçe'nin bindikleri hususi tren Pazar günü saat 21,15 te Avusturya'daki Sovyet ve Amerikan bölgelerini ayıran Enns, Köprüsünden geçmiştir. Bir kaç Amerikalı gazeteci hudut hatt,mda beklenmedik bir anda trene binmeğe muvaffak1 olmuşlarsa da eski kıratla yaklaşmak imkânını bulmadan Amerikan bölgesinin ilk istasyonu olan Linz'de inmek zorunda kalmışlardır.
Linz'de birçok polis memurları sıkı bir muhafaza tertibatı almışlardı. Gazeteciler ve fotoğrafçılar peronu istilâ etmişlerdi. Viyana'da olduğu gibi arada da eski kıral vagonun penceresinden görünmek istememiş ve tren, kimse onun yüzünü görmeden saat 22 den biraz sonra istasyondan ayrılmıştır. Saat 24,15 <te tren Salzbourg'dan geçmiştir. Burada yüz kadar Romanyalı eski. hükümdarı selâmlamak üzere istasyona toplanmış bulunuyordu. Bunlar Kiralın şerefine Millî Rumen Marşını söylemişlerdir. (Misel halka görünmek istememiş ve nümayişçilere yaveri vasıta-slyle teşekkür etmiştir. Yaver, Kiralın Romanya'yı terkettiğini fakat kalbinin daima memleketinde kalacağını söylemiştir. Kısa bir tevekkuftan sonra hususi tren isviçre istikametinde yoluna devam etmiştir.
6 Ocak 1948
— Bükreş:
Eski Başbakan ve Dışişleri Bakanı Ta-taresco halen polis nezareti altında bulunanı Bükreş'teki ikametgâhını terk etmemek emrini almıştır.
7 Ocak 1948
—Bükreş:
Bükreş Radyosu bu gün Yunanca yaptığı hususi bir yayımda, Romtanya'da cumhuriyetin ilân edilmesinden bahsetmiştir. Romanya Radyosu bu yayınında Romanya'nın üç gün evvel Yunan âsilerine hediye olarak gıda maddeleri, eşya ve tıbbi ecza gönderdiğini bildirmiştir.
8 Ocak 1948
—Lausanne:
Kıral MişeTin maiyetinde bulunan -bir şahsiyetin söylediğine göre Romanya Hükümeti, Kıral Londra'dan dönerken Lausanne'da bulunduğu bir sırada kendisine haber göndermiş ve Bükreş'te bulunmasının lüzumlu olmadığını bildirerek ilkbahara kadar isviçre'de kalabileceğini anlatmıştır.
Kiralın Bükreş'e birdenbire dönmesi. Hükümetin kararını tacil etmiş ve böylelikle Kiralın çekilmesine yol açmıştır. Gene aynı şahsiyetin .söylediğine bakılırsa böyle bir akibeti beklemiyen Misel, kendisini tahttan feragate mecbur eden fiilî birdurumönünde görmüştür.
—Lausanne:
Eski Romanya Kiralı Misel, tahttan çekilmesi hakkında her hangi bir beyanatta bulunmıyacağım İsviçre Hükümetine bildirmiştir. Kıral böyle yapmakla İsviçre'de İkamet hakkı verilenlerin: tabi tutuldukları'birinci şarta riayet etmektedir ki,-bu şart mültecilerin, her türlü siyasi faaliyetten sakınmalarını icab ettirmektedir.
Mişel'in Yaveri Vergotti, Kıral, Romanya'dan ayrılırken eşyalarının arandığı ve kıymetli eşyaların alıkonulduğu hakkında gazetelerde -çıkan havadisleri yalanlamıştır.
—Cenevre:
Journal de Geneve, gayet, emin bir kaynaktan aldığını ileri sürerek, eski Romanya Kiralı Mişel'in istifası, sahnesinden bahsetmektedir.
Kiralın istifasının, evlenme meselesiyle hiç bir alâkası olmadığım bir kere daha belirttikten sonra bahis mevzuu «kaynak» a atfen bu hususta şu malûmatı vermiştir. Misel, katî bir davete itaat ederek Romanya Prensesi Elizabeth'in Bükreş'deki ikametgâ-Tıına gitmiştir. Misel, burada Başbakan Groza- ve komünist Bakanlardan Gerogiu ile karşılaşmıştır. Bunlar krala istifanameyi uzatarak imzaîaması söylemişlerdir. Tamamiyle habersiz bulunan kral vesikayı tetkik etmek için mühlet istemiş, fakat pencereden bakınca binanın komünist kuvvetlere mensup bir alay tarafından tamamiyle sarılmış olduğunu görmüştür. Bir çok boş otomobil bahçede beklemekte idi. Kral ya imzalamak veya esir edilmek tehlikesine maruz bulunmaktaydı. Misel esir edildiği takdirde bir ayaklanma başgöstere-İnlir've komünist Rejimi umumi bir temizlik hareketine girişmek için bundan
istifade edebilirdi. Misel, titreyen bir elle' vesikayı imzalamıştır. Her şey önceden gayet iyi hazırlanmıştı. Daha Kralın imzası kurumadan şehrin. . sokaklarına Romanya'da bir Halk Cumhuriyetinin kurulduğunu bildiren ilânlar asılmıştır.
9 Ocak 1948
Bükreş:
Profesör Doktor Parhon bugün yayınlanan bir kararname ile Rumen Halk Cumhuriyetinin Başkanı olmuştur
—Bükreş:
Radar ajansının bildirdiğine göre, yeni Rumen Ceza Kanunu taassup gösterileri veya ırk- bakımından fark gözetme yolunda yapılan propaganda gibi millî birliği bozacak haretketler için çok ciddi cezalar ihtiva etmektedir.
—Bükreş:
Bükreş Radyosunun dün akşam bildirdiğine göre, Kiral Mişel'e ve ailesine ait olan geniş arazileri halka dağıtmaktadır. Fakat .bu arzilerin son derece geniş olması dolayısiyle ibu toprakları idare etmekle görevlendirmiş olan Hükümet' Komisyonu henüz çalışmalarını bitirmemiştir.
— Bükreş:
Prof. Parhon'un Başkanlığına seçildiği Rumen Halk Cumhuriyeti Yüksek Divanının yetkileri bugün yayınlanan bir kararname ile t.esbit edilmiş bulunmaktadır.
Bu kararnameye ' göre Yüksek Divan Saylavları Meclisini Başbakanınım talebi üzerine adi veya fevkalâde toplantılara davet etmekte kanunları imzalamakta, af hakkını kullanmakta Başbakanın teklifi ile Hükümet üyelerini tayin ve azletmekte, âmme hizmetlerinde çalışan memurları tayin ve tayinlerini tasdik etmekte, askeri rütbeleri tesbit ve tevcih etmekte, kanunlara uygun olarak Rumen Halk Cumhuriyetinin vereceği nişanları tesbit ve tevcih etmekte, Dış-1 işleri Bakanının teklifi üzerine Rumen Halk Cumhuriyetinin yabancı memleketlerdeki siyasi temsilcilerini tayin ve geri çağırmakta Romanya'daki ecnebi diplomatların itimatnamelerini ve geri çağrılma mektuplarını kabul etmektedir.
, İcra kuvvetinin diğer bütün yetkileri devletin icra organı olan Bakanlar Kurulunun Başkanı Başbakan taraf m dan kullanılmaktadır.
Yüksek Divanın kararları hükümetin teklifi ile ve oy çoğunluğu ile verilecek ve Yüksek Divan Başkanı ile üyeler arasında seçilecek olan sekreter tarafından imzalanacaktır.
Cumhuriyetin remzi, üzerine güneş doğan bir tarlanın ort.asmda bulunan üç yüksek fırın ile bir traktördür. Bu remz bir buğday başağı ile çevrili olup başağın uçlarını bağlayan bir kordela üzerinde «Rumen -Halk Cumhuriyeti» ibaresi ile nihayette «rpr» harfleri bulunmaktadır.
Cumhuriyetin renkleri evvelce olduğu gibi yukardan aşağı mavi, sarı ve kırmızı renklerden müteşşekkü olacak yalnız sarı rengin ortasında Cumhuriyetin remzi bulunacaktır.
Yüksek Divan'm merkezi Bükreştir. Bu kararname Rumen Halkı tarafından v.erilmiş olan yetkilerimuhafaza eden meclis tarafından kabul edilecektir.
3 Ocak 194S
— Vatikan:
Vatikan radyosunun bildirdiğine göre, Yugoslavya toplama kamparmda halen 140 rahip bulmaktadır. Bu rahiplere gayri insanî muamele edildiği toildirili-yor.
Bu Yugoslav kamplarına komünist da-lıauları adını veren radyo yorumcusu, esir rahiplerin aç, hasta, yara ve bere içinde bulunduklarım ve gardiyanlar tarafından mütemadiyen haıkarete maruz bırakıldıklarını, ayrıca dua etmekten dahi menolunduklarını ilâve etmiştir.
26 Ocak 1948
— Belgrad:
Maraşai Tito dün, Belgrattaki faşist aleytarı teşekkülde bazı batı memleketlerinde toulunan mürteci unsurların ve maüyel e çilerin sulhu tehdide başlamış olduklarını söylemiştir. Maraşai Tito, bu mürtecilerin Birleşmiş Milletler Kurulu düşmanlarını desteklediklerini, bunların Alman, Fransız, İtalyan ve diğer memleketler faşistleri olduklarını ilâve etmiş ve ıbiz Yugoslav-lar sadece kendi kuvvetlerimize, Sovyet Rusya ve dostane münasebetlerde bulun duğumuz memleketlerle yapacağımız sıkı bir işbirliğine güvenmeliyiz, demiştir.
1 Ocak 1948
—Kahire:
On senedenberi Mısır ordusu nezdinde bulunmakta olan ingiliz askerî heyeti dün lağvedilmiştir. Bu heyetin vazifesinin ilk seneleri zarfında Mısır ordusunun .mevcudu 10.000 kişiden 50.000 kişiyeçıkarılmıştı.
7 Ocak 1948
—Kahire:
Başbakan Nokrası Paşa dün Parlâmentoda şunları söylemiştir:
—Hükümetimin politikası İngiliz kıtalarının derhal ve şarta bağlı olmayarakMısır topraklarını tahliye etmeleri esasına dayanmaktadır. 'Sudan hakkındaki Mısır talepleri de Sudanlılar namına yapılmaktadır. Sudan iîialkı da bizim gibi Nil Vadisinin birliği taraftarıdır. Sudanaeit bazı projelerin halen Kahire ile Londra arasında müzakere edilmesiSudanüzerinde şimdiki 'müşterekİngiliz - Mısır hakimiyetinindevamını kabul ettiğimiz manasına alınmamalıdır, îngiîizkıtalarının mevcudiyeti Mısırın hakimiyetiveistiklâliveBirleşmişMilletler Şartnamesi ile kabili telif değildir. Millî emellerimizi gerçekleştirmek için elimizde toazi yollar ve vasıtalar vardır.
19 Ocak 1948
—Londra:
Mısırdan gelen son haberlere göre, bugün Kahire ve İskenderiye'de yapılan njınayişic-r sırasında polisle talebeler arasında çarpışmalarolmuştur.
21 Ocak 1948
— Kahire:
Kıral Faruk. Filistin'deki durum sebe-bile, doğum yıldönümünde hiç bir şenlik yapılmamasınıistemiştir.
20 Ocak 1948
— Kahire:
Anadolu Ajansının özel muhabiri bildiriyor:
Millî Savunma 'Bakanlığı oruyu takviye için bir proje hazırlamıştır.
ilk tahminlere göre, bu projeyi tatbik, ve en yeni silâhlarla teçhiz edilmiş 30 bin kişilik bir kuvvetin talim terbiyesini sağlamak için 20 milyon lirasına ihtiyaçvardır.
Projede bombardıman, av ve nakliye uçaikları ile ağır ve ihafif toplar alınması, silâh ve mühimmat fabrikaları inşası da derpiş edilmiştir. Tahsisatın tamamı hemen verilecek değildir, senelere taksim edilmiştir.
Millî Savunma Bakanlığı, bir kısım uz-m-m subayı, yeni silâh ve fenni harp usulleri hakkında tetkiklerde bulunmak üzere İngiltere, Amerika, Çekoslovakya, ve Fransa'ya göndermeğe karar vermiştir.
Bağımsız Partinin organı olan «Lİawa el İstiklâl» Gazetesi andlaşma aleyhimde iki misli ebatla özel bir tabı çıkarmıştır. Fakat bu parti de milletçi demokratlar gribi bugünkü hükmet tarafından imzalanacak hiçbir andlaşmayı kabul etmiyeceğinibildirmiştir.
Mutedil gazeteler de, her ne kadar müşterek müdafaa plânına karşı büyük bir memnunlukgöstermemekte iseler de, dikkati, Sovyetlerin orta Doğuda icra ettikleri tazyik sebebiyle büyük bir devletin müz ah ar etinin elzem olduğu hususuna çekmekte ve plânın neticelerini bugünkü şerait dahilinde temin edilebilecek en iyisi olmak itibariyle kabul etmektedirler.
Hükümeti destekliyen gazeteler, herhangi bir yorumda bulunmamaktadırlar Başbakan Muavini Cemal Baban, talebeleri s-iyasi alet olarak kullanmak usulünü şiddetle takbih etmiştir. Tahrikât-çılar halkın ekseriyeti tarafından desteklenmektedir. Bununla beraber hal-km .siyasi 'bakımdan siyasi tecrübesizliği sebebiyle bunlar tehlikeli olabilirler, lierJkipartinin,hükümetindurumu
zayıf olarak kaldıkça husuîe getirdikleri karışıklıkların neticesine aldırmadıkları aşikârdır.
21 Ocak 1948
—Londra:
Haber ajanlarının bildirdiklerine göre, "bugün Bağdat'ta yeni kargaşalıklar olmuştur. Başba.kan Vekili Cemal Baban şehirde husule gelen hâdiselerin komünistlerin tahrikleri ve tasarıları sonunda vukuageldiğinibildirmiştir.
—Bağdat:
Irak Naibi ve diğer siyasi şahıslar bugün yaptıkları bir toplantıda «Yeni Irak îngilis antlaşmasının Irak'ın millî gayelerin' tahakkuk ettirmediğine karar vermişlerdir.
Yeni İngiltere - Irak antlaşmasının Irak'ın milli gayelerinin tahakkukunu temin etemdiği bildirilen ve Bağdat'ta Kral Sarayı tarafından yaymlantn tebliğ dün akşam Londra'da hayretle karşılanmıştır. Bu tebiiğim. ingiltere Kiralının Irak Kıral Naibinden şu t.elgrafi almasını mütaakıp yayınlanmış olması ingiltere Dışişleri Bakanlığının ve hâlâ Londra'da bulunan Irak Başbakanının hayretini bir kat daha artırmıştır. 15 Ocak:ta memleketlerimiz arasında akdolunan ittifak antlaşmasının imzası münasebetiyle Majestenizin gönderdiği mesajdan pek mütehassis oldum. Hanedanlarımız ve milletlerimiz arasmda mevcut olan sağlam dostluk bağlarını belirtmek için bu mesut fırsattan istifade ettiğimden dolayı çok bahtiyarım. Bu Antlaşmanın her iki memleketin menfaatlerine uygun olacağına ve aramızdaki samimî dostluğu daha da sağlamlaştıracağına eminim.
Bunu mütaakıp muharrir. Naibin M. Bevin'e de buna müşabih bir telgraf gönderdiğini belirttikten sonra antlaşmanın bazı hükümlerinin en müfrit Irak mili i'l etçil eri tarafından beğenil-mediğinin aşikâr olduğunu ilâve etmektedir. Muharrir. Antlaşmanın imzası üzerine bilhassa Bağımsız Parti tarafından tertiplenen karışıklıkların Bağ-dad'da talebelerin nümayiş yapmalarıy-le neticelendiğini hatırlattıktan sonra şöyle diyor:
Her halde Naip, antlaşma aleyhindeki nümayişlerin bu kadar gürültülü olduğunu görünce İsrar etmemenin muvafık olacağı kanaatine varmıştır. Bununla •beraber, başbakan Bağdad'a döndüğü zaman antlaşmanın ingiltere için olduğu kadar Irak için de temin ettiği büyük menfaatin daha ,umumi olarak kabul edileceği ve parlâmento tarafından tasvip olunacağı şayanı temennidir.
24 Ocak 1948
— Londra:
Yeni îngiliz - Irak antlaşmasını imza etmiş olan Irak Başbakanı Salih C
Ağabeyrî ve Irak heyeti üyeieri bu sabah son defa olarak Bevin'i makamında ziyaret etmişlerdir. Yarın uçakla hareket edecek olan Başbakan Pazartesi günü Bağdad'-ta olacağım ümit etmektedir. Umumiyetle iyi haber alan mahfiler Başbakanın Bağdad'a. avdetinde bu yeni antlaşmayı büyük bir mşkülâta uğramadan kalbul ettirebileceği hakkında Bevin'e teminat vermiş olduğunu tahmin etmektedirler.
26Ocak 1948
— Bağdad:
Bugün 'Bağdad'ta 'millî bir hükümet kurulması lehinde nümayişler yapılmıştır.
27Ocak 1948
— Bağdad:
Başbakan Salih Cabiri'nin Londra'dan avdetini mütaakıp dün saıbah kabine bir toplantı yapmıştır.
Kabine toplantısından sonra Başbakan, Radyoda bir demeçte bulunmuş ve yeni antlaşmanın Irak'ın hukukunu, isteklerini ve istiklâlini; kelimenin bütün mâ-nasiyle sağladığını bildirmiştir.
Salih Cabiri, Irak İMilletine, tou antlaşmanın gayesi açıklanacak ve antlaşmanın tasvip veya reddi yolunda Irak son söze sahip olacaktır, demiştir.
Başbakan, o zamana kadar millete sükûnet tavsiye etmiştir.
—Bağdad:
Irak kabinesi istifa etmiştir.
—Bağdad:
Bugün Bağdad'ta İngiliz - Irak antlaşması aleyhinde şiddetli nümayişler olmuş ve asker makineli tüfek kııllanmaik zorunda kalmıştır.
Sonradan, kabinenin ve Meclis Başkanı Abdülazizel Gassabm ve 30 saylavın istifa ettiğini haber alan halk sokaklarda şarkılar söylemiş ve oynamıştır.
28Ocak 1948
—Kahire:
Bağdadtan bildirildiğine göre. dün Irak Hükümet merkezinde vuku bulan ka-gaşalıklar neticesinde 70 kişi ölmüş ve 400 kişi yaralanmıştır.
—Londra:
Radyoda yayınlanan ve Irak Kabinesinden istifa ettiğim bildiren demecinde Kıral Naibi, Irak'ın, memleketin millî ihtiyaçlyarı nazarı itibara alınmamış olan. hiçbir antlaşmayı tasdik etmilece-ğ:ni bildirmiştir.
—Bağdad:
Eski Irak Başbakanı Salit Cabiri, bugün Rabbaniye Hava Alanına gitmek üzere Bağdad'tan hareket etmiştir. Sa-lüh Cabiri Habbanîye'den uçakla henüz biiinmiyen bir istikamete hareket edecektir.
Diğer taraftan dünkün nümayişlerden sonra Bağdat şehri sakin bir haldedir.
—Bağdad:
istifa ettiği dün akşam bildirilen eski Irak Başbakanı Sait Salih Cabiri, Hab-baniye'deM İngiliz Askerî Hava Üssüne gitmek üzere bu sabah erkenden Bağdad'tan ayrılmıştır. Caberi, oradan uçakla meçhul bir semte hareket edecektir.
Yeni bir başbakan tâyini için istişarelere bugün başlanacaktır. Bilindiği gibi Sait Saiiîı Caberi, yeni İngiliz Irak ittifakını müdafaa etmek üzere memleketine döndükten 33 saat sonra kabine istifa etmiştir.
Hükümetin düşmesi münasebetiyle Irak Başkentinde bütün gece nümayişler yapılmıştır. Bu nümayişler esnasında makineli tüfekler kullanılmış ve birkaç kişi ölmüş ve yaralanmıştır, şehir, bu sabah normal çehresini almıştır. Kabinenin istifa ettiğini dün gece Radyo ile bildiren Irak Naibi Prens Abdül-Üâh, memlekette kan dökülmemesi için halkı İşbirliği zihniyeti ile harekete davet etmiştir. Saylavlar Meclisinin Baş-kanı A.bdüîaziz Elgassab ve 30 parlâmento üyesi kabine ile birlikte'istifa st> mislerdir.
Bu sayede yeni ve çok kıymetli bir teşebbüs ilk adımda akamete uğramış olmaktan kurtulur ve Orta Şark memleketlerini büyük bir gaye etrafında toplamak imkânı tahakkuk ettirilmiş olur. Bir iki sademe, büyük bir maiksat ve gayeyi körletmez, bilâkis hızlandırır. Onun için İngiltere - Irak antlaşmasının bu sadmeden müteessir olmıyarak daha ileri adımlar atmasını temenni ederiz. Kudüs'te bir Yahudi kasabası olan Mehorhaim'i bugün işgal etmişlerdir. Yahudilerin Prenses Mary Caddesine barikat kurmaya teşebbüs etmeleri üzerineAraplarlaYahudilerarasında bir tabanca düellosu olmuştur. Hayfa'da. dün akşam bir Yahudi taksisine karşı yapılantecavüzsırasında kurşunla yaralanmış olan bir İngiliz polisi bu sabah ölmüştür.
14Ocak 1948
—Kudüs:
Yalnız Suriye hududundan değil, Lübnan, hududundan da yeniden silâhlı Arapların hududu geçtikleri haber ve-irlmektedir. Yahudi kaynaklarından verilen haberlere göre, Yukarı Celile'de bulunan silâhlı çeteler üniforma taşımakta ve kollarında «Filistin» yazılı bandlar bulunmaktadır. Yahudi kolonisine yapılan hücumdan sonra hâdise yerinde bulunan fişenklerden, kullanılan silâhların Alman ve Fransız mamulâtı olduğu anlaşılmıştır. Gene aynı kaynaklara göre, öldürülen bir Arap da Suriye üniforması giymekte idi. Haganah, yayınladığı bir tebliğde silâhlı Arap çetelerinin Lübnan hududunu Ak-kâ'nm Kuzeyinde Hanita Yahudi Kolonisinin yakininden geçtiklerini bildirmektedir.
Bu tebliğde Filistin topraklarına giren yüzlerce Arabm Filistin'in merkezinde Nablus'a doğru otokarlarla ilerlediklerinibildirmektedir.
Gene aynı tebliğde, Haganah şunları söylemektedir:
Hükümet tebliğlerinin aksine olarak İngiliz kıtaları, Yukarı Celile'de Yahudi kolonilerine yapılan hücumlara müessir bir surette müdahale etmemiş ve Lahavot kolonisi müdafileri muhacimleri yalnız kendi kuvvetleri vasıtasiyle hududun öte yanma püskürtmüşlerdir.
15Ocak 1948
—Lake Success:
ingiliz Delegesi Alexander Cadogan, dün Birleşmiş Milletler Filistin Komisyonunda gizli beyanatta bulunmuştur. Cadogan, Asamblenin bu memleketi taksimetmek kararını verdiği zamandın beri vukubulan hâdiselerin bir tarihçe-sini yapmış ve İngiltere'nin bir Ağustosta ingiliz kıtalarını geri çekmek ve-mümkün olduğu takdirde en geç 15 Mayısta mandasına son vermek fikrinde-olduğunuteyidetmiştir.
Bununla beraber 25 dakika devam eden Cadoga'nm beyanatı, Birleşmiş Milletlerin gazeteler için verdiği tebliğin sükûtla geçtiği bazı meselelerede temas
etmiştir.
İyi haber alan şahsiyetlerin söylediklerine göre, bu meseleler:
1 — Birleşmiş Milletler Komisyonunun daha evvel Filistin'e gelebilmesini temin için mandanın 15 Mayıstan evvel kaldırılması imkânı,
2 — Komisyonun, idareyi üzerine almak hususunda bir fikir edinebilmesi maksadiyle boşaltmanın tarih sırasiyle şehir şeîıir ve bölge bölge olarak yapılmasından ibarettir.
Bu meseleler henüz katiyet kesbetme-miştir. Zira, komisyon lüzumuna kant olduğu bazı hususların tâyini için Cadogan'a bir sual listesinin hazırlanmasına karar vermiştir.
Yahudi Ajanlığı Şefi Mosehe Sherkok, bugün komisyon önünde beyanatta bulunacak ve Filistin'de hâlen mevcut şartlar hakkında komisyonun beş üyesi tarafından sorulacak suallere cevap verecektir.
21 Ocak 1948
— Kudüs:
Arap mukavemet kuvvetleri merkezinde verilen bir ziyafetten sonra Arap-Dahilî Kuvvetleri Komutam General Abdülkadir Hüseyni Britanova Ajansı mümessiline yaptığı bir demeçte, güvenlik teessüs etmeden Filistin'in istikbali temin edilemez, demiştir.
General sözlerini şöyle bitirmiştir:
Çarpışmaya devam edeceğiz. Fakat Yahudilerin yaptıkları gibi suikast hareketlerine girişecek değiliz. 'Bu gibi hareketler dünya umumi efkârını esasen, müteessir etmiştir. Araplar mertçe hareket edeceklerdir. Harp uzun ve çetin olacaktır.
Orta Şarkın göbeğinde bir Sovyet volkanı...
Yazan: Ömer Rıza Doğrul
3 Ocak 1947 tarihli «Cumhuriyet» İstanbul'dan:
Birkaç gün evvelki telgraflar Filistin'de Yahudi işlerini idare etmekle meşgul olan ajanlığın en nüfuzlu şahsiyetlerinden birinin dikkate değer bir demecini vermişti. Moşe adını taşıyan bu koyu Siyonist lideri tarafından söylenen sözlerin hulâsası şu idi: «Filistin'de kurulacak olan Yahudi Devleti Sovyet Rusya taraftarı ve sol temayüllü olacak» tır.
Şüphe götürmez bir hakikat M. Moşe tarafından söylenen bu sözlerin ingiltere'yi de, Amerika'yı da, bütün Orta Şark milletlerini de çok derinden düşündürecek mahiyette olduğudur. Bilhassa Amerika, Filistin taksim projesine muzaheret ettiği ve bu projenin Birleşmiş Milletler tarafından kabulünü desteklediği için, belki, daha şimdiden bu işi yaptığına pişman olmağa başlamıştır. Biz ötedenberi, Filistin'de bir Siyonist devlet kurmanın son derecezararlı ve tehlikeli olduğunu izah edegeldigimiz için bu çeşit demeçler karşısında zerre kadar hayret etmedik.
Çünkü Siyonistlik esas itibariyle mütecaviz bir harekettir. Yirmi asırlık bîr Arap yurduna tecavüz ederek bir vatan kurmak peşinde koşan Siyonistliğin bu topraklarda yerleşebilmesi için, durmadan açılması ve genişlemesi icabeder. Yoksa Siyonistler bir devlet değil, bir vilâyet sahibi dahi olamazlar. Onun için Siyonistler mütecaviz kuvvetlerle elbirliği yapmak ve onların kanadına sığınarak genişlemek zorundadırlar. Aksi takdirde giriştikleri teşebbüs boşa gider ve kurdukları yurd dünyanınmeçhul bir noktası olmaktan başka bir değer kazanamaz.
Koyu Siyonist lider olan M. Moşe de ille fırsatta bu hakikati apaçık söylemiş ve peşinde koşulan gaye ve emeli ifşa edivermiştir.
Siyonizmin mütecaviz bir kuvvet olduğunu Arap âleminde bilmiyen yok gibidir. Evvelki yılın sonlarında. Şam'da bulunduğum sırada Kudüs İbrani Üniversitesi Rektörü Doktor Megnos'un Siyonist ülkesi için çizdiği haritayı görmüş ve Siyonistlerin Şam, Beyrut, Ürdün ve bütün Filistin'i ilk hamlede yutmak emeliyle hareket ettiklerini anlamıştım. Şimdi de Siyonistler, bilhassa Sovyetlere dayanmak ve Sovyetlerle elbirliği yapmak için mütecaviz komünizme dayanarak maksatlarına nail olmak istediklerini açıklamışoluyorlar.
Amerika'nın sırf insani bir maksatla desteklemek istediği Yahudi Devleti projesi, Ortaşarkm göbeğinde bir Sovyet volkanı vücuda getirmek emeliyle hareket ettiğini göstermekle muhakkak ki Amerika'dakî Siyonistlik dostlarını utandırmış ve onlara, dünya sulhunu tehlikeye düşürecek bir hattı hareket tutmuş olduklarını hissettirmiş olacaktır.
Biz, bu işin encamını tâ baştan anlamış ve elimizden geldiği kadar hakikati ifadeye çalışmış olduğumuz için. Siyonistlerin mütecaviz komünizm ile elbirliği yapmalarına hayret etmiyoruz. Fakat, bizim hayretle ksrşılıyacağımız bir şey varsa, o da bu hakikatlerin ortaya dökülmesinden sonra avnı hattı hareketin takibine devam edilmesi, yani atılan yanlışadımdangeridönülmemesidir.
Bugün bütün Arap memleketleri. BirleşmişMilletler Kurulununhatasını tamir etmesini istiyor ve onun İçin teşebbüslerde bulunuyorlar. Bu teşebbüslerin. muvaffak; vetineticelenmesi,sonde-
rece isabetli olur ve Ortaşark bir Sovyet volkanından kurtulmak imkânını elde eder.
Aksi takdirde bu volkan kurulacak ve onu söndürmek belki çok müşkül olacaktır. Fakat bu volkan sonunda sönmeğe mahkûmdur. Çünkü sahte ve yapmacık bir volkandır. Şu var ki ateşle oynamak, daima tehlikelidir ve bilhassa lüzumsuz bir tehlikeyi yaratmak en mânâsız harekettir.
Onun için atılan yanlış adımı geri almak daha doğru olur.
İş inada mı biniyor?...
Yazan: Ömer Rıza Doğrul
12 Ocak 1948 tarihli «Cumhuriyet» İstanbul'dan:
Filistin'de kopan gürültü ve kavgalara alt haberleri her gün okuyoruz, tki haber, Filistin meselesini yeniden canlandırmış bulunuyor. Biri meşhur Arap mücahitlerinden Fevzi Kavukçu'nun Suriye gönüllüleriyle birlikte faaliyete geçtiğine ve Suudî Arabistan'a mensup gönüllülerin de Şam'a geldiğine dairdir. Diğeri ıBirleşmiş Milletler Kurulu tarafından Filistin'i taksim işini tatbik için kurulan komisyonun çalışmalarına başlamasıdır.
Birinci haber. Filistin'i, Siyonist istilâsından kurtarmak için' savaşa girişmiş olan Filistin Arap ve Müslümanlarının bundan böyle yalnız kendi kuvvetlerine güvenmiyerek hariçten İmdada yetişen Arap kuvvetlerinin de yardımından faydalanacaklarını belirtmekte ve Filistin savaşının mahallî bir hâdise olmaktan çıkarak bütün Arap âlemini saran bir mahiyet almağa başladığını göstermektedir.
Demek ki Birleşmiş Milletler tarafından verilen karar, sulh doğuracağına harp doğurmağa başlamıştır. Bu harp gittikçe büyümektedir ve gitgide daha fazla büyüyecektir. Çünkü Filistin'in yardımına koşmak için hazırlanmıyan hiçbir Arap memleketi yoktur. Hattâ bu hazırlık gizlenmem ekte, elden geldiği kadar açık yapılmakta, yapıldığı da açıklanmaktadır. Çünkü bunu gizlemekte mâna yoktur. Birleşmiş Milletler Kurulunun Filistin'i taksim kararı, "bütün Arap âlemini ayaklandırmış ve umumi bir 'hoşnudsuzluk uyandırmıştır. O gün-denberi Arap Birliği Konseyi toplanıyor ve Filistin hakkında verilen kararları tatbik mevkiine koymak meselelerini konuştuğunu ve bu 'meseleyi neticelendirmiş olduğunu ilân ediyor. Arap merkezlerinin her birinde Filistin'i kurtarmak için her çareye başvuruluyor ve Arap hükümetleri. Filistin'i kurtarmak savaşının bütün masraflarını paylaşıyorlar. Elhasıl Araplar gayet açık hareket ediyor ve taksim .kararının tatbi-kma engel olmak. Filistin'in bütünlüğünü kurtarmak için her şeyi yapacaklarını ve sonuna kadar savaşacaklarını ilân ediyorlar.
Bu böyle olduğu için Birleşmiş Milletler mahfillerinde Filistin'e beynelmilel bir zabıta kuvveti göndermek fikri tereddütler ve endişeler içinde doğmakta ve perde adrdmda konuşulmaktadır.
Elhasıl sarih oîan hakikat, Arap âleminin Filistin savaşını benimsediği ve bu işi başarmak için azimle hareket ettiğin; belirttiğidir.
Diğer taraftan taksim projesini tatbik mevkiine koymak üzere kurulan Beşler Komisyonu, evvelâ alâkalı taraflarla, yani mandater devlet sifatiyle ingiltere, müstakil Arap Filistin'i kuracak teşekkül olmak sıfatiyle Arap Yüksek Komitesi, müstakil Yahudi Filistin'i kuracak teşekkül olmak sıfatiyle Yahudi ajanlıgiyle irtibat kurmağa karar vermiştir. Araplar buna karşı bütün Filistin'e şâmil bir devlet kurmak, bir meclis seçmek ve bir şef .tâyin etmek İçin gerek -leşen kararları vermişler ve gelecek aya kadar bütün bu işleri başarmış olmak için hazırlıklar yapmışlardır. Filistin Arapları bu yeni teşkilât sayesinde savaşlarını daha iyi idare edecekler ve Arap alemiyle aralarındaki münasebetlere ve yardımlaşmalara daha müspet bir mahiyet-vermiş olacaklardır. Acaba iş bu şekilde inada mı binecek, yoksa Birleşmiş Milletler Kurulu sulhu koruyan bir teşekkül olduğunu hatırlı-yarak vermiş olduğu kararın harp çıkaracağına dikkat edecek ve kararım bir kere daha tatbik edecek mi?
Bu hareket Birleşmiş Milletlerin nüfuzunu kıracak değil, bilâkis yükseltecek bir mahiyettedir ve onun için bu kurulun dünyayı karıştıracak ve fesat âmillerini büsbütün kışkırtacak ve şımartacak bir hatayı tamir etmesi, son derece isabetli bir hareket olur. Yoksa işin inada binmesi, çok fena neticeler verir ve Birleşmiş Milletlerin kararı büyük ve uzun bir harp çıkarır.
13 Ccak 1948 tarihli «"Ulus» Ankara'dan :
Filistin'in (Suriye sınırından gelen Araplar tarafından tecavüze uğraması, bütün dünyanın dikkatini bu gölge üzerine yeniden çekmiş bulunuyor. Gerçekte bir kaç gün Önce verilen «tecavüz ve istilâ» haberinin mübalâğalı olduğu anlaşılmıştır. Suriye Hükümeti. resmî kuvvetlerin bu işe karışmadığını açıklamış, İngiltere Hükümetinin şiddetli notasına vereceği cevabı da hazırlamıştır. Arap Birliğinin de hâdise ile doğrudan doğruya ilgisi olmadığı, resmî sözcüler-ce ifade olunmuştur. Buna göre tecavüz hâdisesi, münferit Arap gönüllü grup-ann:n mevzii 'bir hareketi olarak kalmaktadır.
Buna rağmen hâdisenin her tarafta ve bilhassa ingiltere'de uyandırdığı önemli tepki, sebepsiz değildir. Manda idaresi İngiltere'nin üzerinde kaldıkça herhangi bir taraftan gelecek tecavüze tesirli bir şekilde kaFşı koyma karariyle aldığı tedbirler, Filistin'de durumun daha çok vahimleşmesini Önleme maksadını gütmektedir. Bilindiği üzere ikinci Dünya Harbinin sona ermesindenberi Filistin'de güvenliği daimî surette teh-dideden hâdiseler eksik değildir. Birleşmiş Milletler Kurulunun çoğunlukla verdiği taksim kararından sonra ise siyasi kararsızlık büsbütün artmıştır. Bugün denebilir ki Filistin, dünya politikasının sürprizli ihtilâtlara elverişli en nazik çarpışma noktalarından biri haline gelmiştir.
Ya.huçiller tararfmdan sevinçle karşılanan taksim plânının Arap Birliğine dahil olan devletleri, memnun etmediği meydandadır. Bu devle':in Filistin'i millî bir Arap yurdu olarak koruma kararında samimî ve azimli olduklarına şüphe yoktur. Ancak bu maksadın elde edilmesi için Arap Birliğinin ne gibi tedbirlere başvurmayı düşündüğü, (kesin ola-ral: biiinmemcktedır. Muhakkak olan şudur ki. kulis arkasında bazı karanlık kuvvetler durumun nezaketinden faydalanmak için yalnız; fırsat beklemekle kalmayıp gizli faaliyetlerini de artırmışlardır.
Bu arada Sovyetlerin, Füistindeki Rus tebaasmm muhafazası için teşebbüse giriştikleri hakkında Daily Herald tarafından verilen haber, ne kadar dikkati çekse yeridir. Gerçi İngiliz Dışişleri Bakanlığı, bu haberi teyidedecek mevsuk malûmatın mevcut olmadığını açıklamıştır. Fakat Rusya'nın Filistin hâdiselerine karşı kayıtsız hattâ tarafsız kalmak niyetinde olmadığı bir gerçektir. İkinci Dünya Harbi sona erdikten sonra, Sovyetlerin Amerikalılarla tam bîr iş ve fikir birliği halinde verdikleri İlık esaslı karar, FÜistrnin .taksimi meselesi olmuştur.
Sovyetlerin bu meselede Amerikalıların tarafını tutmaları bir dereceye kadar zihinleri bütandır an bir muamma olarak yorumlanmıştır. Çünkü Sovyetlerin, Arap Birliğinin .teveccühünü kazanmak için Filistin meselesinde Arap tezini müdafaa etmeleri beklenmekte idi. Marksist nazariyesine göre Arapların «Avrupa emperyalizmimin iktisadi ve siyasi istismarına hedef kütleler» sayılarak Sovyet propagandasının sempatisine mazhar görünmesi de, bu kanaati kuvvetlendiriyordu. Halbuki Sevyetler taksim plânını kabul etmekle bütün bu tahminleri altüst ettiler.
Gerçekte bu hareket tarzı da, Sovyet politikasının sosyal ve siyasi kararsızlıktan faydalanma dileğinin yeni bir delilidir, Sovyetler. Arapların ümitsizliğe düşerek kendi telkinlerine ve politikalarina müsait bir duruma geleceklerini, siyasi huzursuzluğun Orta Doğuda komünizm ideolojisinin yayılmasına şimdikinden gok daha elverişli zemin hazırlıyaca-ğını düşünmüş olacaklardır. Bundan gayri, Sovyetlerin, Alman işgali görmüş bölgelerde halkın husumetine hedef olan ve olmakta devam eden Yahudi unsurlarından kurtulmak İstedikleri de gizli bir şey değildir. Kendi işgalleri altında bazı bölgelerin iç emniyeti hesabına bu türlü Yahudilerin Filistin'e gönderilmesini bir hal çaresi olarak düşünmüşler ve bu sebep de taksim plânım kabullerine ayrıca 'müessir olmuştur.
Sovyetlerin bir yandan bazı meselelerde Amerikalılara işbirliği, yapmış diğer yandan realist bir politika gütmüş görünmek maksadiyle yanaştıkları bu hal şeklini, işlerine elverdiği müddetçe destekliye çekler i şüphesizdir. Fakat menfaatleri g'esi istikamette tecelli edince de bu vakte kadar yaptıkları gibi derhal karşı tarafı tutmaktan çekinmiyecekleri de muhakkaktır. Sovyetlerin hedefi her yerde olduğu gibi Filistin'de de huzursuzluğun, kararsızlığın devamı, hattâ artmasıdır. Dünya milletlerinin menfaati ise bunun aksidir. Ne yazık ki Filistin'in taksimi, bu özlenen neticeyi gerçekleştirmekten uzak .bir tedbir vasfını muhafaza etmektedir.
Arap - Yahudi ihtilâfının doğurabileceği tehlikeler...
Yasan: Hikmet Bayur
13 Ocak 1948 tarihli «Kudret» Ankara'dan :
İkinci Genel Savaş elan yanmakta olan bir çok yangın ve heran patlamaya hazır bir sürü bant fıçısı bırakmıştır.
Bunlar başlıca üç türlüdürler.
— Çözülmesi büyük devlyetlerin elinde olup onlar arasındaki anlaş ama mazîıklaryüzündensonu çlandırılamı yanmeseleler:Almanya ve Avusturya işleribunların en önemlileridir.
— Bazıülkelerdeesasen var olan.fakat Genel Savaşın doğurduğu yıkımlar dolayısiyle çok çetinleşen, siyasal ve sosyal ihtilâfların Rus emperyalizmi tarafından sömürülerek alabildiğine büyütülmesinden çıkan meseleler: Yunan ve Çin iç savaşları bu türlü işlerdendir.
— Kimse tarafından ayrıca körüklen-mese dahi var olan ve bazı büyük devletlerce sömürülmek istenildimiydj çok vahim ihtimaller arzeden ulusal ve dinî ihtilâflar: Arap - Yahudi ihtilâfı bu anda bunların en önemlisidir.
Bugün bu son meseledolayısiyleçıkabilecek tehlikeler üzerinde duracağız.
ihtimallerin en kötüsü, önümüzdeki yaz-ingiliz birlikelri Palestİnden çekilir çekilmez Arap - Yahudi ihtilâfının açık bir savaş biçimine girmesi coşan duygular yüzünden Mısır, Irak ve Suriye'de yaşayan yarım milyon kadar Yahudinin. oralar halkının hücumuna uğraması ve bu sebeplerden Birleşmiş Uluslar Kuru-lu'nun Yakın Doğuya asker göndermek zorunda kalmasıdır. Bu durum gerçekleşirse gönderilecek kuvvetler 'arasında Rusye.'mn veya. onun peyklerinin de askeri bulunmasını önlemek belki imkânsız olur.
Arap ülkelerinde ise soysal eşitsizlik her yerden geniş olduğu gibi, topraksız köylü de pek çoktur ve çokluktadır. Kendi ülkesindeki eşitsizlik ve sonsuz haksızlık ve tahakkümleri demir bir perde arkasında gizliyen komünist âleminin Arap ülkelerine birkaç birlik sokun-ce, oralarda neler yapabileceğini ve Çin ve Yunanistan'dakilere benzer nüveler husule getirebileceğini tahmin etmek güç bir şey değildir. Esasen bu ülkelerde Rus elçilikleri kurulalıdan beri, yalnız zangin ile yoksul arasında değil, meselâ Mısır ve Sudan'da beyaz, esmer ve siyah renkte kimseler arasında dahi kuşku kıskançlık, kin ve düşmanlık duygularının yayılmasına çalışılmıştır. Gerçi Rusya, Yahudilerin dünyadaki siyasal ve ekonomik nüfuzlarından çekindiği için, onların çokluğunun istediğine uymuş, Palestin'in bölünmesi lehinde oy vermiş ve bu yüzden Araplar'ı kızdırmıştır. Ancak hiç şüphe edilmemelidir kî komünist birlikleri birçak Arap bölgesine girdikten, sonra, tıpkı YunanistanveCindeolduğugibi,birtakım Araplar Rus düşmanlığını unutur, Rus emperyalist ihtiraslarına aldırış etmez ve bu devlet hesabına kendi yurtlarının parçalanmasına çalışma ya koyulabilirler.
Arap âlemi, Akdeniz havzası ve Batı medeniyeti böyle bir tehlike ile karşı karşıyadır lar.
Bu en kötü ihtimal karşısında daha ümit verici ihtimaller de belirmektedir. Geçen ayın sonlarında ,:Le Monde» gazetesinin muhabiri ile görüşen Ürdün Hükümdarı Şerif Abdullah, «Yüksek Arap Komitesi» nin Yahudiere karşı Arap mukavemetini teşkilât lan dıramadığı gibi Arap dâvası için dışardan gereken yardımları da sağlayamadığım, Mısır. Arabistan ve Suriye'deki Arap devletlerinin bir arı kovanına benziyen Palestin işî-no atılmaktan çekinir göründüklerini ancak Urdan c!snize yalnız Palestin'den çıkabileceği için bu dâvanın kendi bakımından büsbütün başka bir önemi olduğunu söylemiş ve esasen bugün İngiliz birliklerinin yanında Pa'lestin'in asayişini korumakta olan Ürdün ordusunun da^ma orada ve ora Arapları hizmetinde kalacağını eklemiştir.
Şerif Abdullah hesapsız maceralara atlımıyacak bir kimse olarak tanındığı için Arap - Yahudi ihtilafından ilk tarafı o temsil ederse belki hayırlı bir uzlaş-
maya varılabilir. Bu, aynı zamanda demektir ki Palestin'in Araplara bırakılan kısmı ve hiç olmazsa Ürdün'e bitişik, olan 4 - 5 bin kilometre karelik parçası bu son devlete katılacaktır.
Bizce bu makul bir biçim sayılabilir, ancak Şerif Abdullah'ın Büyük Suriye adı. verilen ve Hatay'dan Mısır'a kadar uzanan yerleri içine alan bölgenin [hükümdarı olmak ist&diği ve Suriye ile Lübnan'da bu isteğe karşı mukavemet edenler bulunduğu da bilinmektedir. Eğer bu kişi Paİestin'in bir kısmını kendi ülkesine katar ve ora Araplarmm koruyuculuğunu yaparsa bu andığımız dileğini gerçekleştirmek yolunda Önemli bir adım atmış olur. Acaba birkaç gündür Suriye'den Palestin'e bazı kuvvetlerin hücum etmesi bu gibi ihtimalilerle ilgili midir? Acaba Suriye'lİIer Arap koruyu tuluklarının ve Arap dâvasına bağlılıklarının Şerif Abclullah'ın-kinden üstün olduğunu mu göstermek istiyorlar? Buna bir cevap verecek du-iırmda değiliz: ancak ufukta bu gibi rekabetlerin de bel irebileceğine işaret etmek isteriz.
Her halde Önümüzdeki yaz, Batımızda olduğu gibi Güneyimizde de biızim için çok muzır olacağında şüphe olrnıyan bir karmakanşikhğm ortaya çıkması ihtimalini göz önünde bulundurmamız gerektir.
2Ocak 1948
—New-York:
Şiddetli bir kasırga 160 kilometrelik bir saha dahilinde Lusiana Arkasans ve Tenness'de büyük hasarlara sebebiyet vermiştir. 19 kişi ölmüş ve 200 kişi de yaralanmıştır. Luisiana'da pamuk ve petrol merkezi olan Valley'in iiçtebiri harap olmuştur.
3Ocak 1948
—Londra:
Bu asır içinde kaydedilen fırtınaların en şiddetlisi Amerikada cereyan etmektedir.
Bardaktan boşamrcasma yağan yağmurlardan sonra Nevyork da dâhil olmak i'zere 17 eyalete kar yağmaya başlamış hava demiryolu münakaleleri durmuş fabrikalar kapanmak zorunda kalmış bir çok bölgelerle münasebet kesilmiştir. Nevyorfe'ta binlerce kişi elektrik cereyanından mahrum kalmıştır. Yakacak da bulunamamaktadır.
—New-York:
Kar, dolu ve seller
New-york'un faaliyetini dün de felce uğratmıştır. Texas hududundan itibaren
New Eng"lan'a kadar şiddetli bir fırtına hüküm sürmektedir.Fırtına
yüzünden şimdiye kadar 100 kişi Ölmüştür, hasarlar da dört .milyon. İngiliz
lirası tahmin edilmektedir. Devrilen vagonlar vesair manialar yüzünden beş
büyük demiryolu hattı kapanmış bir haldedir. Mannfoattan.da yirmi senedenberi
misli görülmemiş dehşetli bir yan
gın çıkmış ve altı büyük binayı harap etmiştir. iNew york ve CiMcago'da bir çok malî .müesseseler havanın fenalığından dolayı muamelelerini durdurmuşlardır.
5 Ocak 1948
— Washington:
Kongre, yarm tarihinin en nazik oturumlarından birine başlıyarak yeniden açılacaktır. Bu oturum sadece Amerika bakımından değil fakat Avrupa ve Dünyanın geri kalan kısmı bakımından -da nazik birmahiyetarzetmektedir.
Bu topalntıda 'belli başlı iki mesele görüşülecektir. Bu meselelerden birisi, Avrupa'nın kalkınması programı, diğeri ise enflasyona karşı takip edilecek dahil! siyasettir. Bu ve daha az önemde olan başka birçok meselenin müzakeresi seçim senesinin arzet-tiği hava dolayısiyle son derece güç olacaktır.
Başkan Truman, Ayan ve Mümessiller Meclisinin Çarşamba günü müştereken yapacakları toplantıda genel mesajını sa'hsen okumaya karar vermiş bulunmaktadır. Truman, Avrupa'nın kalkıl-masmm Amerika için arzettiği menfaat ve enflâsyon önlenmediği takdirde Amerikanın karşılaşacağı tehlikeler üzerinde bir defa daha israr edecektir. Başkan Truman terakkiperverane.bir iç program izah edecektir. Bu, New-Deal'in eski Demokrat taraftarlarının eski Başkan Muavini Henry Wllace'dan ve bu şahsın üçüncü partisinden ayrılarak Başkan Truman'ı desteklemelerini kolaylaştıracaktır. Başkan Truman'm genel raporu iktisadi durum hakkındaki Ibir raporla tamamlanacaktır. Bütçe nutku, toplantıyı takip eden Pazartesi günü Kongreye sunulacaktır. Ayan Meclisi, Dışişleri Komitesi toplantısının başlamasını beklemeden Mars-hall Plânı ve Avrupa'ya yardım programı hakkındakigörüşmelerine Carşamba günü başlamak için hazırlıklarını ikmal etmiştir. Ayan Meclisi Başkanı Cumhuriyetçi Vandenbreg, daha şimdiden bu program ve plânın başlıca hedeflerini kabul ettiğini bildirmiştir. Plânın en fazla ihtilâfa yol açacak noktalarının kredilerin yekûnu ve idare usulü hakkında ortaya çıkacağı zannedilmektedir.
Geçen yaz Avrupa'da bir teftiş gezisi yapmış bulunan ve Herter'İn başkanlığında olan Temsilciler Meclisinin nüfuzlu bir :grupu, komitenin tekliflerini desteklemektedir. Bu grup tek bir idarenin lehinde bulunmamaktadır.
Hükümet memurları kredilerin yekûnunda 'bir azaltma yapılmasından olduğu kadar iktisadi İşbirliği hakkındaki tedbirlerinin sert bir .şekilde yeniden gözden geçirilmesinden de endişe etmektedirler. «Zaman» meselesi de bu memurların- biraz endişelerim esine sebebiyet vermektedir.
Temsiciller Meclisi Dışişleri Komisyonu Başkanı Charles Eaton bu programın belki de Temmuzdan evvel kabul edile-miyeceğini söylerken endişelerini açıkça izhar etmiş bulunmaktaydı.
7 Ocak 1948
— Wasihing!ton:
Amerikan İş Federasyonunun Başkanı William Gerrn, Henry Wallace tarafından üçüncü bir partinin kurulmasının pek yanlış bir siyasi hareket olduğunu söylemiştir.
Şahsi kanaatini bildirdiğini, belirten Green, şunları ilâve etmiştir:
«Sendika işçilerinin Wallace'm Amerika Cumhurbaşkanlığına aday göstetrilmesine umumiyetle itiraz edeceklerini sanıyorum.»
—Washington:
Ekonomi eksperleri tarafından kongreye verilmek ve muhtelif komisyonların Marsh^ll Plânı münasebetiyle çalışmalarını kolaylaştırmak üzere hazırlanan bir yapraklık raporda görülen başlıca mülâhazalar şu yoldadır: Hükümet Avrupanm emrine verilebile-ceik istihsal hakkındakitahminler, Avrupa ekonomilerinin 1952 senesinde da-yanılaJbilir bir hayat standardına ulaştıracak derecede kendi kendilerine yeter bir getirebileceği yolundadır.
Bu rapor Birleşik Amerika tarafından 16 Avrupa milletine iktisadi plân deva-mınca ihtiyaçlarının tamamını veya bir kısmını karşılamak üzere verilebilecek istihsal imkânlarının tahmini yolunda büyük birgayreti ifade etmektedir.
Raporda birçok .madde hakkında müşa-hade edilen yetersizliğin programın ilk seneleri zarfında 16 Avrupalı devlete ^iT^sadcîit İstihsal maddesi teminine mü-sade etmiyeceği görülmektedir. Bu hal bilhassa çelik için varittir. Mamafih, bol olmayan maddelerin Avrupada mümkün mertebe iyi kullanılması sayesinde mühim neticeler elde edilebilecektir.
Raporda kaydedildiğine göre, Birleşik Amerika Hükümeti bilhassa kömür madenlerine lüzumlu malzemenin temini gibi hususata büyük önem vermektedir. Gerçekden bunların tesliminde vukubu-lacaik herhangi bir gecikme Avrupa istihsaline ağır bir engel teşkil edebilir. Yine Birleşik Amerika Hükümeti fazla kıt olan maddeleri daha bol olan maddelerle temin etmeğe Önem vermektedir. Meselâ Birleşik Amerika Avrupaya ham veya yarı ham çelik yerine mamul veya yarı mamul çelikten daha fazla miktar gönderebileceğini ümid etmektedir.
Yiyecekmaddelerinegelincerapor, Amerikan uzmanlarınınbütün tahminlerininmüsait havaşartlarına istinat ettiğini veAmerika'nınziraat bölgelerinde sadece bir sene vukua gelecek her hangi bir kuraklığın hu'buibat ihracatında evvelcederpiş edilenmiktarın idamesi hususunda aşılması imkânsız güçlükler yaratacağını kaydetmektedir. Derpiş edilen miktar şudur: . 1948 senesinde ıBirleşik Amerika Avrupa'yadokuz buçukmilyon ve 1949 da beş buçukmilyon ton hububatihraç edecektir.
Çeliğe gelince, ilk sene zarfında Birleşik Amerika Avrupaya yüzde 87 ve ikinci sene vüzde 95 nispetinde çelik gönde-rebilecektir.
Amerika'nın petrol meselesini tekrar eline alması icapedecektir.
— Washington:
Kongreye sunulan 39,7 milyar dolarlık bütçeden 11 milyar dolar millî savunmaya ayrılmıştır.
Uçak tedariki için ayrılan miktara 150 milyon dolar daha ilâve edilmek suretiyle bu miktar 900 milyona çıkarılmıştır.
Başkan bu maksat için ayrılan meblâğların 1950 senesinde yeniden artırılacağına işaret etmiştir.
Mecburi askerlik talim ve terbiyesi masrafları için ilk sene 400 milyon dolar tahsis edilmiştir.
Savunma bütçesinde bundan başka askeri malzeme tedariki için 305 milyon dolar derpiş olunmaktadır. Bununla beraber başkan, dünya kalkınması için bu malzemeye olan lüzum ve fiyat yükselişleriyle bera.ber bazı maddelerin kıtlığı gözönünde tutularak bu rakamın 285 milyona inhisar ettir ileceğine işaret etmiştir.
Gemi inşaatının 312 milyon tutacağı tahmin edilmektedir. Deniz komisyonuna 222 milyon dolar tahsis edilmiştir. Atom enerjisinin inkişafı için önümüzdeki sene yapılacak masraf 674 milyon dolar olarak tahmin edilmiştir.
—Nevyork:
Dün Amerika Yüksek Mahkemesi Ok-lahama Devletine, bir zenci kızını devlet Üniversitesinin Hukuk Fakültesine talebe olarak kabul etmesini ve kendisine beyazlara gösterilen bütün kolaylıkları temin etmesini emretmiştir.
15 Ocak 1948
—Londra:
Anadolu ajansının özel muhabiri bildiriyor :
Amerika'nın Bingazi'de bir hava üssü tesis etmek istediği hakkında bir müd-mettenberi dolaşan söylentiler dün te-y id edilmiştir. İngiliz makamları, Amerika'nın Trabulusgarbm yakınında Mel-laha Uçak meydanını yeniden kullanılır bir hale getirmek içinîngiltere Hükümetine müracatta bulunduğunu açıklamışlardır. İngüiz Hükümeti bu talebe itirazı olmadığını bildirmiş, ancak, meselenin, İtalyan kolonileri hakkında kati karar vermek salâhiyetini haiz olan Dışişleri Bakanları Konseyine arzedilmesi lâzınıgeldigiTLi de tasrih, etmiştir. İngiltere'nin, Amerika'ya cevabında Birleşmiş Milletler teşkilâtının muvafakati alınması lâzimg-eldiğinin de belirtilmiş olduğu anlaşılmaktadır.
—Washington:
Temsilciler Meclisinin Dışişleri Komisyonunda Marshall plânı lehinde beyanatta bulunan Müdafaa Bakanı Forres-tal bu plândaki gayenin harbin önüne geçmek olduğunu söylemiş ve Avrupa'ya mutasavver yardım plânının tatbiki işinin Birleşik Amerika tarafından ehemmiyetli bir askerî kuvvetin silâh altında tutulması kadar mühim, olduğunu izah etmiştir.
Forrestal, ne yardım plânının ne de millî savunma masraflarının hiçbir millete müteveccih bir tehdit teşkil etmediğini ve bunların bir millete karşı baskı veya bir milletler grupuna tahakkümü tazammun etmediğini tasrih ettikten sonra yardım programı kanunu kabul edilmediği takdirde Batı devletlerinin bir totalilter devletler birliğine dahil olmak mecburiyetinde kalacaklarını ve böyle bir vasiyette Birleşik Amerika'nın düşman bir dünya ortasında tek başına kalacağını belirtmiştir.
Bu vaziyetin hem barış hem de bizzat Birleşik Amerika'nın mevcudiyeti için bir tehlike teşkil edeceğini ilâve eden Amerikan Savunma Bakanı, Fransız. Başbakanı Schumann ile italyan Başbakanı De Gasperi'nin hiçbir zaman totaliter bir zihniyet ile hareket etmemiş birer devlet adamı olduklarını ve Batı Avrupaıda totaliterliğe karşı bir kale-teşkil -etmek üzere İngiltere ile birlikte çalıştıklarını söylemiştir.
Diğer taraftan Ayan Meclisinin Dışişleri Komisyonunda Marshall plânını müdafaa eden Kara Kuvvetleri Bakam Kenneth Royal, Avrupa'ya yardımın, Birleşik Amerika'ya bu yardım yapılmadığı takdirdebüyük Ölçüde silâhlı kuvvetler bulundurmaktan doğacak masraflara nispetle daha ucuza mal olacağını beyan etmiştir.
M. Kenneth Royal, miletlerarası münasebetlerde ehemmiyetli hiçbir değişiklik kaydedümemekte olduğundan Almanya'nın işgaline ne zaman, son verileceği 'bilinemez demiştir.
16 Ocak 1948
—New-york:
Hol;wood yıldızları aralarındaki 'komünistlerin uzaklaştırılması işine girişmişlerdir.
Dün Sinema Aktörleri Birliği 'bu teşekkülde hiçbir komünist veya taraftarının iş alamıya,cağmı 'bildirmiştir. Bu temizleme işini 1307 üye desteklemekte, 107 üye de muhalefette bulunmaktadır.
—Washington:
Adalet Bakanlığı, Amerikan. Komünist Partisi Millî Komitesi üyelerinden ve «Preiheit» Gazetesi Genel Sekreteri Alexander Bitfcelman'm Floiida'da Mia-mi Şehrinde tevkif edildiğini bildirmiştir.
Rittelman, Birleşik Amerika Hükümetini cebir kullanarak devirmek suçu ile itham edilmektedir. Kendisinin hangi memleketi tebaasından olduğu tesbit edilmemiştir.
—New-york:
Katilden dolayı bir sene evvel mahkûm edilmiş olan zenci Jakc 'Bird'ün idamı Washington makamlarını 'hâlâ şaşırtmaktadır. Her seferinde tam idam ola-cağ1. zaman yeni bir cinayet itiraf etmekte ve polise yeni bir tahkikat 'açmak îmkânını vermektedir.
Jake Bird, bundan bir sene evvel on ifci katil suçunu itiraf etmiş ve yapılan tahkikat kendisinin bunlardan on birinden mesul olduğunu meydana koymuştur. Salahiyetli makamlar, artık bu hükmün yerine getirilmesinin daha fazla gecikmemesine ve bu akşam yerine getirilmesine 'karar vermiş bulundukları zaman, Bird, geceyarısı, şimdiye kadar itiraf etmiş olduklarından başka on sekiz cinayet daha işlemiş olduğunu ve bunlardan başka on döit cinayet hakkında da malûmat verebilecek bir durumda olduğunu söylemiştir. Binnetice İdam. hükmü 60 gün daha geriye bırakılmıştır.
—Londra:
Missur.;'de Saint Loint Hastanesinde bir hastaya yapılan «Mucizevî bir ameliyat» hakkındaki rapor buradaki salahiyetli tıp ımakamları tarafından tetkik edi'lmektediır. Bahis mevzuu ameliyatta beynin bir kısmının kesilmesi icabet-m&kıteydi. Ameliyat muvaffakiyetle neticelenmiştir. Ameliyat edilen hasta, M. Harold Blake, bundan foeş yıl önce hastalığa tutulmuştu. Hastalığın Hık belirtileri sağ 'kolunu 'kullanamaması şeklinde başlamıştır. Bunu mütaaikıp sol bacak tutulmuş ve nihayet konuşması imkânsızlaşmıştır. M. Harold Blake, her şeye rağmen her gün kendisini, bürosun?, götürmelerinde İsrar etmiş ve çalışmaya devamda muvaffak olmuştur. Şimdi M. Blake, tekrar yürümesini- ve konulmasını öğrenmektedir. Doktorlar M. Blake'in şimdiye .kadar tedavisi imkânsız addedilen bir hastalıktan tama-miyle iyileşmesi ihtimallerinin petk çok olduğu 'kanaatindebulunmaktadırlar.
—Şigago:
Amerikdaki Terakkiperver Vatandaşlar Partisi Pazar günü başkanlık için Henry Wallece'ıin namzetiiğini desteklemeğe kararvererek vebir halk partisi teşkilim tavsiye ederek ilk yıllık kongrelerinibitirmişlerdir. Kongretarafından ıkabuledilen son takriri de şöyle denilmektedir. EskîCumlhuriiyetçi ve demokrat partileriartık mevcut değildir ve yerlerini tek bir Partiye «trtitca, iktisadi Buhran ve Harp» Partisine terk etmişlerdir. Takrir .bu acıların tedavisi! için yegâne çare olan Henry Wallece'nin Başkanlığa seçilmmesi neticesine varmaktadır.
—Washington:
Senato Dişişleri Komisyonundaki izahatına deven eden Bernard Baruch, Birleşük Amerika'nın Avrupa'ya yapılacak iktisadi yardım plânından faydalanacak
memleketlerden askerî üsler elde etme-.si gerektiği kanaatinde olduğunu söylemiştir.
Böyle Üsler istenmesi için zamanın münasip olup olmadığı hakkındaki düşüncesini soran bir ayan üyesine Baruch şu cevabı vermiştir;
«Evet, faka,t yapılacak böyle bir anlaşma karşılıklı himaye esasına dayanmalıdır. Avrupa memleketleri pek âlâ bilir ki, onları ancak Amerika müdafaa edebilir ve binaenaleyh Avrupa memleketleri i'le müştereken kullanılacak .stratejik üsler idamesi herkesin menfaatine olacaktır.»
20 Ocak 1948
— Washington:
Dış meselelerde ihtisas sahibi olan Cumhuriyetçi M. Dulles bugün Ayan Meclisi Dıişleri Komisyonunda Avrupa'nın kalkınması programı bir bütün halinde kabul edilmediği takdirde Amerika'nın İlerde daha büyük masraflar yapmak mecburiyetinde kalacağını söylemiştir. M. Dulles bundan başka Rus liderlerinin harp hariç olmak üzere her türlü vasıtalara başvurarak Avrupa'nın yaralarının daiha korkunç bir hale gelmesine çalışacaklarını belirtmiş ve Rusya'nın bu gayretlerinin Amerika müdahale etmezse meyve vereceği kanaatinde olduğunu ilâve etmiştir.
23 Ocak 1948
— Washington:
General Eisenhovver, bu gün, Birleşik Amerika cumhurbaşkanlığına adaylığının konmasını reddettiğini bildirmiştir. Hatırlardadır ki: son yapılan anketler, generalin önümüzdeki seçimlerde cumhurbaşkanlığına adaylığını koyduğu takdirde Başkan seçilmesi en kuvvetli olan şahıs olduğunu göstermiştir.
27 Ocak 1948
— Washington:
Ayan Meclisi Dış Münasebetler Komitesinde Avrupa'nın kalkınması programı hususunda şahadette bulunan Fabrikatörler MillîBirliği Dışişleri Komites Üyesi M. Roy W. Gİfford, Amerikan yardımının idaresi için müstakil bir teşekkülün kurulmasına taraftar olduğunu söylemiş, bununla beraber bu teşekkülde, Amerikan tekniği ile istihsal ve tevzi işleri hususunda bu yardımdan faydalanacak Avrupa endüstrilerine tavsiyelerde bulunacak Amerikan endüstri ve iş adamlarından müteşekkil bir konseyin dâhil olması gerektiğini ilâve etmiştir. Roy W. Gifferd, bununla beraber teklifinde, Avrupa endüstrisine Amerikan usullerinin kabul ettirilmesi tecrübesini tatbikin katiyen bahis mevzuu olmadığını, 'bu yardımın yalnız talep üzerine yapılması gerektiğini bildirmiştir.
28 Ocak 1948
— Ifeıv-York:
25 ilâ 30 ton ağırlığında olan ve atom bombası taşıyan dev uçaklar müstakbel Amerikan uçak gemilerinin güvertesinden havalanabileceklerdir.
Bu uçak gemilerinin plânları yakında Kongrenin tasvibine arzedilecektir. Eu gemiler hiç şüphesiz 83.673 tonluk dev «Queen Blisabeth» transatlantiği' kadar büyük olacaktır. Uçak gemilerinde daima .bulunan ve uçuş güvertesinin kenarına inşa edilen kumanda kuleleri her halde, gemideki uçakların 'kanatlarının kısaltılmasına sebebiyet vermemek maksadiyle kaldırılacaktır. Bu yeni uçak gemileri 900 ile 2125 kilometrelik bir menzile sahip bombardıman uçaklar taşıyacaklardır.
Bu tasarı aleyhimde ileri sürülen itirazlardan mûtad olanı büyük uçak gemilerinin Panama Kanalından geçemiye-cek olduğudur. Diğer taraftan hava kuvvetleri, bahriyeye ait, uçakların üsleri karada bulunan uçaklar kadar müessir olamıyacağmı ileri sürmektedir. Bahriye bundan başka, gemilerinde tepkili motorlu uçaklar bulundurmağı da tasarlamaktadır.
30 Ocak 1948
— Washington:
6.800.000.000 dolar olarak tesbit edüen yardım tutarmın Kongre komisyonlarmca 2.300.000.000 aı indirilmesi düşünüldüğüne dair ortada dolaşan söylentileri 'basın toplantısında yorumlayan Başkan Truman şöyle demiştir:
«Böyle .bir hareket, Avrupa'nın kalkınma programım basit bir yardım projesi halime getirecektir. Eğer bir kalkınma programı yapamıyacaksak bu işe hiç başlamamalıyız.»
Büyük bir heyecanın tesiri altında konuşan 'Başkan, sözlerine şunları ilâve etmiştir:
«Memleketimizin ve dünyanın refahı, .bu karara bağlıdır. Bunu daha kuvvetli birşekildeifadeedemiyeceğim.Barış,
Avrupa'nın kalkınmasına tâbi olduğuna göre, dünya sulhu de bu programın, muvafakatine bağlıdır.»
Truman, bilhassa şu
noktaya kuvvetle
işeret etmiştir.
«Bana öyle geliyor ki, barışın sağlanması için 17.000.000.000 dolar, oldukça küçük bir masraf teşkil eder.»
Trumanı programın genel olarak 4 sene ve 3 aylık bir müddet için Kongre tarafından tam tasvibine büyük bir önem verdiğini ve programın her sene de bir oya konulma mevzuu teşkil etmemesinin esas olduğunu ilâve etmiştir.
Bakanı General Marshall da, Ayan Meclisi Dış Komitesinde kendi adını taşıyan yardım plânı hakkında mütalâalarını bildirmiş ve plânın ya aynen kabulünü, yahut' aynen reddini istemiştir. Amerikan Ayan Meclisini böyle iki şık karşısında bulundurmanın sebep ve hikmeti, meselenin ciddiyeti, ehemmiyeti ve dünya sulhu ile sımsıkı alâkalıdır. Amerika, bu yardım plânını kabul etmek suretiyle üçüncü bir dünya harbînin patlak vermesini önliyecektir. Aksi takdirde bir üçüncü dünya harbinin kopacağını kabul etmesi ve ona göre vaziyet alması icabeder. General Marshall bu şekilde hareket etmekle hem diplomatça, hem askerce hareket etmiş, sulhu korumak için katlanılacak fedakârlıkla harp için göze alınacak fedakârlığı vanyana göstermiş ve üii şıktan hangisi tercih olunacaksa onun tercihini istemiştir. Kendisine ve siyasetine güvenen bîr adam da ancaik bu şekilde hareket ederdi ve onun bu şekilde hareket etmesi de netice itibariyle siyasetinin galebesine eminolduğunadelâleteder.
Çünkü bu siyaset, harp siyaseti değil, sulh siyasetidir ve sulh siyaseti, herhalde harp siyasetini yener. Bilhassa îkinci Dünya Harbinin vücude getirdiği buhranlar, doğurduğu sıkıntılar ve karışık-lılar devam edip gittiği ve dünyayı yeni yeni tehlikelerle karşılaştırdığı için daha beter bir harbe sürüklenmenin göze alınacağını sanmak, çok mânâsız olur. Durum gayet açıktır. Vaktiyle .Hitler Almanyası ne yaptı ise bugün aynı şey yapılmakta, yalnız pan Cermanizmin yerine pan Slavizm ortaya çıkmış bulunmaktadır. Bu yüzden milletlerin hürriyet ve istiklâlleri çiğnenmekte ve tecavüzü daha ileri götürmek için her şey yapılmaktadır. Buna karşı, ayakta durabilenmilletlerinimdadına yetişil-
mez, açlık ve sefaletle mücadele edilmez ve sağlam bir iktisadi kalkınma temin edilmezse, yeni tecavüz siyaseti durmadan ilerliyecek, durmadan olup bittiler yapaca'k ve sonunda bir yeni harbi önlemeye imkân kalmıyacaktır.
Vaziyet son derece aşikâr olduğu gibi Amerikan Milleti de bu hakikati enine boyuna anlamış bulunmaktadır. Onun için Marshaîl plânının her münakaşaya dayanarak muvaffak olacağına şimdiden muhakkak gözü ile bakılabilir. Çünkü ikinci şık, yani plânı reddetmek ihtimali, bütün tecavüz âmillerini şımartacak ve bu yüzden bilhassa Amerika en büyük zararı .görecektir, Zira dünyayı üçüncü bir tecavüz harbînden kurtarmak, gene onun omuzlarına yüklenecek ve o zaman Amerika'nın çekeceği ıstırapla bugün göze alacağı fedakârlığı ölçmeğe imkân kalmıyacaktır. Bütün görünüşler, sulh siyasetinin yürüdüğünü ve ilerlediğini beiirtiyor. Bunu, dünya hesabına çok uğurlu bir hareket sayıyoruz.
Eşsiz bir meydan okumaya karşı Amerikanın mukabelesi...
Yazan: Ömer Rıza Doğrul.
13 Ocak 1948 tarihli «Cumhuriyet» İstanbul'dan:
Amerika Cumhurbaşkanı Mr. Truman'-m bu defa Amerikan Kongresine takdim ettiği bütçe, bizzat kendisi tarafından vasıflandır ildiği gibi «eşsiz bir meydan okumaya karşı Amerika'nın cevabı» dır. (Meydan okuyanların nelere meydan okudukları malûm. Fakat bunların her şeyden evvel dünya sulhuna kasdet-tiklerini söylemekte bir beis yoktur. Çünkü milletlerin hürriyet ve bağımsızlığına tecavüz ede ede bütün dünyayı kapkara bir tahakkümün boyunduruğunda yaşatmak isteyenlerin en bellimeşgaleleri sulhu kundaklamak ve harp korkularım, harp şüphelerini mütemadiyen körüklemektir. Buna karşı Amerika'nın iltizam ettiği ve yeni büt-eçsiyle belirtmiş olduğu en büyük ha* kikat, kendisinin de sulhu korumak için her meydan okumaya bütün kuvvetiyle mukabele edeceğidir. Onun için Amerikan bütçesi, bir taraftan Avrupa'nın iktisadi kalkınmasını kolaylaştırmak için göze alınması ger eklesen fedakârlığı göze aldığını hattâ bu yardımı Uzakdoğu'ya teşmil etmek istediğini de belirtmiştir. Diğer taraftan Amerika bütçesi, Amerika'yı tam mânasiyle kuvvetli tutmak ve her iht,imale karşı hazırlıklı bulundurmak için gerekleşen her fedakârlığı da göze almış, hattâ Mr. Truman fırsattan istifade ederek mecburî askerlik talebini yenilemiş ve bunun «müte-vazin bir millî «güvenlik» programının temeli olduğunu» açıklamıştır.
Bütün bunların şer ve fesat kuvvetlerinin küstahlığına ve tecavüzkârhğma karşı t.am mânasiyle en müspet ve en ciddi mukabeleyi teşkil ettiği şüphe götürmez. Yıkıcı teşebbüsleri yapıcı yardımlarla karşılamak ve yıkıcı kuvvetlerin tesirini izale için kalkınma hareketlerini desteklemek, tutulacak yolların en isabetlisi ve en verimlisidir. Amerika da, bu yolda uhdesine düşen her vazifeyi başarmağa azmetmekle ve bu azmi gerçekleştirmek için her şeyi yapmakla, sulhu kurtarmak bakımından müstesna bir gayret göstermiş oluyor. Sulhu kurtarmak mukadderse onun ancak .buçeşit gayretlerle kurtaracağı şüphe götürmez. Amerika içinde "bu siyasetemuhalefet edenler yok değildir. Ve bunların bu defa bu siyasetimağlûbiyete . uğratmak kin ellerinden geleniyapacaMarı mu-caktır. Şu kadar ki Amerika halicinin akıl erdirdiği ve çok iyi anladığı bir hakikat sulhu desteklemek ve korumanın, harpten çok ucuz ve kıyas kabul etmeyecek derecede ucuz olduğudur. U-mumiyet.le Amerikalılar üçüncü bir dünya harbi ile uğraşmak ve böyle bir harp uğrunda can ve mal feda etmek istemedikleri muhakkak olduğundan kabul o-lunacak ikinci şık sulhu desteklemekten ibaret olsa gerektir.
Ne gariptir ki bugün sulhu desteklemenin ve müetlerirt kalkınmasını kolaylaştırmanın muhaliflerce adı harpçilik ve saldırganlıktım. Fakat Mr. Truman ile Mr. Marshall bu sahtekârlığı teşhir etmişler ve bu iddialarını komünizm tecavüzünü desteklemek için uydurulduğunu söz götürmez vuzuh i!e belirtmişlerdir. Onun..için Amerikan efkârı umumiyesi-nin ve millet mümessillerinin Truman «iyasetini tasvip ederek bu çeşit propagandalara en keşin darbeleri indirecekleri şüphe götürmez.
Amerika dünya sulhüne en büyük hizmeti ifa etmek yoluna artık girmiş sayılır. Onun için bu yoldan geri dönmesi ' ihtimalini akla bile getirmek caiz değildir, divebiliriz.
AmerikaÂvrupayibırakmıyor...
Yasan: Cihad Baban
18 Ocak 1348 tarihli -Tasvir» İstanbul'dan :
Eİr türlü ahengini bulamayan ve her köşesinde karışıklıklardan, buhranlardan muztarip olan Avrupa için kurtuluş ümidi kaldı mı? Demir perdenin arkasında kalan yerler, Baîtrk memleketleri. Polonya, Almanya'nın bir kısmı, Macaristan, Avusturya ve Balkan memleketleri, Rus tazyiki altında İçtimai bünyelerine tamamîyle aykırı bir "siyasi ni-
zama intibak etmek için ıstırapçekiyorlar.
Demir perdenin dışı, içi kadar buhranlı vemustariptir.Almanya'nınİngiltere, Amerika ve Fransa'ya işgal mmtakası olarak tahsis edilmiş olan kısmı, Fransa veitalya,dolayısiyleRusya'nınve komünizmprensiplerininüzüntülerini çekiyorlar. Almanya'nın, müttefikler işgal mmtakası, Rusların muhalefeti yüzünden bir Alman iktisadî işbirliği kurulamamış olmakladarma dağınık bir haldedir.Almanyaileyapılacaksulh şartlarında bilhassa,iktisadi nizam ve tazminat bahislerinde tarafların Ruslarla anlaşmasına adeta imkân kalmadığı anlaşılmışbulunuyor.FransadaDe Gaulle'ün ye yeni hükümetin enerjik du-.rumukomünistleri ancaksindirmişti. İtalya'da hâlâ kaynaşmalar var. Bu kadar felâketli birdurumdabulunan Avrupa için içerden birkurtuluş ümidi yoktur. Bozulan iktisadiyat harbin yarattığı buhranları önliyecek kudreti henüz iktisap etmiş değildir. Avrupa, kendini doyurmak, yıkılanları yapmak ' veklâsikiçtimai nizamınındüş-' manlariyle savaşmak iktidarında değildir. O kendi basma kalsa,tamamiyle yıkılacak,iktisadi darlıklar içinde, komünizme teslim olacak ve Garp medeniyetidenileninsanlık eserinden en u-fak bir iz bile kalmıyacaktır. Harpten galip çıkmış olmasına, rağmen İngiltere,Avrupa'nın buhaline müda-hele etmek maddi imkânından ma'hrum bulunuyor. Harp masrafları İngiliz Milletini bu ana kadardüşmediğibir felâket uçurumuna sürüklemiştir. Bu uçurumdan kurtulmak için senelerce gayret sarfetmek, çalışmak,didinmek, ihracatı ziyadeleştirmek, sanayie pek hususi bir manzara vermek icap ediyor. Bu yüzdenıdirki, Avrupa'nın kalkınması dâvasında bütün yük Amerika'nın, sırtına yüklenmiş bulunuyor.
Amerika bu yükü omuzlamak cesaretini göstermiştİT. Bu vadidedkî vazife ve mesuliyetini tamamiyle idrak etmiştir. Amerikalılar o eski İnfiratçı politikalarından çoktan vaz geçmişlerdir. Artık eskisi gibi kıtalarını Avrupa'nın çok u-zağmda telâkki etmiyorlar. Ve Avrupa'da bir harp patlasa kendi müdahaleleri olmadan o harbin nihayet.e erebi-l'eceğine kani bulunmuyorlar. Bu anlayışlarla Amerika Dışişleri Bakanı 'General Marshall bundan bir müddet evvel bir kalkınma plânı teklif etmiş ve bu plânla Amerika'nın bütün Avrupa Milletlerine yardım etmek hususundaki temayül ve isteklerini ifade etmişti. Rusların muhalefetine uğramasına rağmen bu 'insani plânı Paris'te toplanan bir çok Avrupa milletleri kabul etmiş bulunuyorlar. Şimdi o plân tatbik safhasına geçmek üzere bulunuyor. Amerika Birleşik Devletleri Başkam Truman'ın geçen gün Kongreye sevkettiği takriben kırk milyar dolarlık bütçe ve iki ;gün evvel General MarShall'in Amerika'nın Avrupa'yı bırakmak niyetinde olmadığını ifade eden nutku hep Amerika'nın artık fiilî olarak Avrupa'yı kalkındırmak savaşına girmiş olduğunu anlatıyor. Bu teşebbüs vesilesiyle, müttefiklerle Rusların açık çarpışmalarını yakından müşahede edeceğimiz zamanlar uzak gözükmüyor. Komünizmi ve onun vası-tasiyle Rus hâkimiyetini Avrupa'ya kati surette yerleştirmek isteyen Sovyetler, Amerika'nın bu hayırlı müdahalesinden elbette memnun olmıyacakl ardır. Ve onu bozmak, yıpratmak için ellerinden; gelen her şeyi yapacaklardır. Avrupa'yı yalnız kendilerinin kurtarabileceğine artık inanmış bulunan Amerikalıların Rus oyunları karşısındaa azimlerinden bir şey kaybetmîyeceklerine inanmak isterîz.
21 Ocak 1948
—Tokyo;
Japonya tarihinde ilk defa olmak üzere bir kadın, foakan olacaktır. Filhakika bugün, 'Sosyalist Saylav Madam Sasakibara, Hükümette Adalet Bakanı Muavini olarak yer alacaktır.
27 Ocak 1948
—Tokyo:
Bir Japon gangsteri dün bir bankayı soymak için oribir kişiyi öldürmüştür. Kendim belediye sağlık müfettişi diye tanıtan bu adam, mevcut dizanteri salgını dolaysiyle ^bankayı dezenfekle ettiğini söylemiştir. Ceman yekûn on altı kişiden mürekkep olan bankanın personeline ve müdürüne derhal bir koruyucu ilâç almalarını emretmiş ve bu ilâcı bir şişe içerisinde kendilerine vermiştir. Japonların sağlık tedbirlerine karşı bü-
yük bir saygıları olduğundan banka memurları bu ilâcı içmişler ve derhal titremeler geçirmeğe başlamışlardır.
îçlerinden on bir kişi hemen ölmüştür. -SdJhıte .müfettiş fırsattan istifade ederek: kasaları boşaltmış ve kaçmıştır.
— Tokyo:
İmparatorluk Sarayının Genel Direktörü ıSoso - Mu&ato, bugün Japon ıSarayın-cia şimdiye kadar yapılmakta olan merasimlerde değişiklikler yapılmasını ileri sürmüştür. ıSoso - GVIukato, bundan sonra Japonların İmparatorun huzurunda yengeç gibi yan yana. yürümeye mecbur tutulmalarını ve derin nefes alarak yerlere kadar eğilmelerini teklif etmektedir. Soso Mukato, bundan başka imparator Hiro hito'nun demokrat memleketlerde olduğu gibi kendisini ziyaret edenlerin elini sıkmasını da ileri sürmektedir.
İS Ocak 1948
—Nankin:(Reuter)
Hükümete 'mensup askeiî çevreler, Maaı-çurj^a'da başlamış olan savaşın -bu.-bölgenin mukadderatını tâyin edecek bir savaş olduğu kanaatin dedirl er. Bu çevreler cereyan etmekte olan savaşın bu ayın sonlarına doğru en hararetli -devresini bulacağı,fikirdendirler.
Cepheden gelen (haberlere göre, 300 bin kişiden fazla olan Komünist kuvvetler ■hükümet kıtalarının yerleşmiş bulunduğu Mukden Sehrıinin dış çevrelerine doğru sarkmaktadırlar.
Amerikan Başkonsalosunun dün, Amerikan Dışişleri Bakanlığı tarafından YVasSıington'a çağrılmış olması keyfiyeti durumun ciddi olduğunu gösteren bir emareaddedilmektedir.
19Ocak 1948
—Nan'kin:
Burada resmen bildirdiğine göre, Çin makamları Mançurya'da »komünizmi ortadan kaldırmak için bir teşkilât kuracaklardır. Bu teşkilât Birmanyadaki Çin kuvvetlerinin eski Komutanı olan General WayLdWoung'un idaresi altına verilecektir.
Halen Kuzey Çin'e Ho-Pei kıyılarındaki motorlu -birliklerin tahliyesi işi ile uğraşılmaktadır.
20Ocak 1948
—Nankin:
Pekin Hükümetinin Kuzey Çin'de bulunan askerî genel karargâhının bildirdiğine göre, hükümet kıtaları Kuzey Batıda Hierong'a ve Güney de Pekin'de yeniden münakaleyi temin emiş oian HobayeyaletininBaşkentiPaotİn'e uzayan münakale yollarından komünistleri atmaya muvaffak olmuşlardır. Merkezî Çin'deki hükümet makamlarının bil-dirdikl erine göre, Komünistler, hükümet kıtalarımı* şehrin düşmesinden evvel komünist hatlarını yararak tahliye etmiş' oldukları Tsien-Tsien şehrim ele geçirmiş! erdir'.
22Ocak 1948
— Londra:
Nan'kinden bildirdiğine göre, Çin Dışiş-ieri Bakanlığı İngiliz Büyükelçiliğine bir nota tevdi ederek Kaolung'daki son. kanşıkhklar sırasında zarar görenler için tazminat talep etmiş ve bunların memleketten çıkarılmasına karşı protestoda bulunmuştur. Bu nota Londraya bildirilmiştir.
İngiliz makamları Canton ve Kaolung hadiselerini bir tek mesele olarak 'mülâhaza etmeyi reddetmektedirler. Çin Hükümeti tarafından verilen ;bu nota İngilizlerin taleplerinden bahsetme m ektedir.
23Ocak 1948
—Nankin:
Kuomintang Kurulu Bakanı Doktor Şin-li Fu, dün burada Millî Çin Partisi Kuomintang'ın Çin'deki İngiltere aleyhtarı mümayişleri hazırlamış olduğu söylentilerini yalanlamıştır. Doktor Şin-li-Fu İngiltere ve Çin'in Kovlun hadisesi hususunda bir anlaşmaya vardıklarını ıbildirrmştir. Bakan, Çin'de Hongkong'da Hükümet taraftan Çin gazeteleri tarafından yayınlanan teşvik edici makalelerden Kuomintang'ın katiyen mesul olmadığını sözlerine ilâve etmiştir.
25Ocak 1948
—Şanghay:
Gazetelerin bildirdiklerine göre, komünist kuvvetleri Mukden'in 100 kilometre kadar batısında bulunan Sing-Li-Tung şehrine karşı hücuma geçmişlerdir. Kirin bölgesinde Komünist kuvvetlerinin mühim hareketlerde bulunduklarının öğrenilmesi üzerine hükümet kuvvetlerine mensup birkaç tümen Kirin Şehrinin güney- batısında 'mevki almıştır. Kirin Şehri, Mukden'in 320 kilometre ku-zey-doğusunda bulunmaktadır.
26Ocak 1948
Şanghay:
Bugün sokaklardan ceset topanmıştır. Bunlarınekserisi iki günden beri şiddetle hüküm süren soğukyüzünden Ölmüş olan çocuklardır. Pazar günü de 130 ceset toplanmıştı.
27 Ocak 1948
—Nankin:
Çin Hükümeti tarafından yayınlanan tebliğe Mukden'in Kuzeyinde komünistlere ait bulunan Tunfeng ve Stfeng" üslerinin zaptedildiği bildirmektedir.
—Pekin:
Dün Hükümet taraftarı kaynaklardan "buraya gelen haberlerde Mukden'in 110 kilometre uzağında bulunan iSimlifun Şehrinin Komünistler tarafından zapte-dilği bildirilmektedir.
Komünistler haftalardanberi bu şehre hücum etmekte idiler. Şehir, ancak kanlı savaşlardan sonra düşmüştür. Her iki tarafın ağır kayıplara uğradığı bildirilmektedir.
—Nankin:
Çin Hükümetine :nensup kuvvetler, Nankin yakınlarında istihkâmlar kazmağa başlamışlardır. Diğer taraftan si-vll harbe sahne olan Çin'de çarpışmalar tehlikeli surette Çin Başkentine yaklaşmaktadır. Nankin'e 33 kilometreden daha az bir mesafede Yangtse Nehrinin Kuzey sahilinde Liuhsya kadar fasılalı çarpışmalar yapıldığı bildirmektedir. Çin donanmasına mesup harp gemileri aşağı Yagtes Boyunda dolaşmaktadırlar. Nankin 'Garnizonu evvelce hazırlanmış olan müdafaa hazırlıklarını tatbik sahasına koymaya başlamıştır. Nöbetçilere yolları ve köprüleri muhafaza etmeleri, şüpheli yolcuları derhal tevkif eylemeleri için emir verilmiştir.
Hükümet kuvvetlerinin Komünistlerin Trihsien ve Triching'de Yangtse Nehrini geçmelerinden korktukları Öğrenilmiştir. TrichingMe düşman geçmeğe mu-vaffak olduğu takdirde Changchow Şehri tehlikeye girmişolacaktır.Bu şehir NankinŞanghay demiryolu üzerinde ve Nankin'e takriben 100 kilometre mesafede bulunmaktadır.
29 Ocak 1948
—Tankin:
Resmen bildirdiğine göre fesadcılık ve Hongkonk ile Güney Çin limanları arasında harp gemileriyle kaçakçılık yaptıklarından dolayı ölüme mahkûm edilen Cin donanmasına mensup üç üst subay, bugün Nankin'de kurşuna dizilmişlerdir.
Bunlar, Hainan Adası Deniz Üssü Komutanı Albay Po Yuen, Hongkong'daki Çin donanması temsilcisi Çin Çung ve Güney Çin sularındaki Deniz Birliği Komutanı Binbaşı Hsien Peug'dür.
—-Nankin:
Çin Dışişleri Bakanının dün akşam burada bildirdiğine göre Kantonda- tng;-lizlere ait binaların yakılmasının ve husule gelen ayaklanmaların Kauling- me-slelesinin hallini daha güçleştirdiğini ve her iki tarafın bu anlaşmazlıkları süratle halledeceklerini ümit ettiğim bildirmiştir. Çin Dışişleri .Bakanı, Hükümetin, tazminat hakkındaki .milletlerası mutat haikemli'k usulüne riayet edeceğini sözlerine ilâve etmiştir.
—Nankin:
Çin Hükümet kuvvetlerinin dün Komünistlerin tehdidi altında bulunan başkenti kurtarmak için Nankin'in kuzey batısından taarruza geçmiş oldukları bildirilmektedir.
Isien - Tsu eyaletinin Kuzeyinde bulunmakta olan hükümet kuvvetleri, Pao-Ying, Leo-Nantung üçgeni istikametinde taarruza geçerek Nankin'in 110 kilometre kadar uzağında bulunan Tay - Tyen Şehrini ele geçirmişler ve Güneye Yang istikametine doğru ilerHyerek nehrin Kuzey kıyılarına varmışlardır dün Öğleden sonra Yeni Delhi'ye gelmiş, Nehru ve PateL ile uzun uzadiye görüşmüştür.
Hindli liderlerin Şeyhin Lake Succes'e giderek delegelere Kişmir hâdiseleri hakkında bizzat malûmat vermek istemesini tasvip edecekleri şüpheli görülmektedir. Şeyhin yakınlarına bakılırsa kendisi Nehru tarafından tatbik edilen barış çarelerini doğru bulmamaktadır. Akşam geç vakit yayınlanan bir tebliğe göre akıncılar ağır kaıyplara uğrayarak Naushersha civarında geri çekilmeğe başlamışlardır.
9 Ocak 1948
HİNDİSTAN — Yeni Delhi:
Burada bildirildiğine göre, Hindistan ordusuna mensup birlikler Keşmir'in Güney kısmında bulunan asilere karşı bir taarruza girişmişlerdir.
Daily Telegraph muhabirinin bildirdiğine göre, bu taarruzun hedefi Pakistan'ı asileri desteklemekle itham eden Hindistan Hükümetinin talebi üzerine Güvenlik Konseyinin meseleyi incelemesinden evvel gayelerine erişmeğe çalışan asilere engel olmaktır.
10 Ocak 1948
HİNDİSTAN -- Yeni Delhi:
Millî Savunma Bakanlığı dün neşrettiği bir tebliğde, Hind topçusunun Batı Kişmir civarında Noşara'nm güneyinde bir asi topluluğunu bombardıman ettiğini bildirmektedir. Âsiler dağılmak zorunda kalmışlar ve ağır kayıplar vermişlerdir.
Diğer taraftan Djammu'dan bildirildiğine göre, Hind hava kuvvetlerine mensup Spitfire ve Tempest uçakları tarafından desteklenen ve hücum tankları tarafından yardım gören Hind piyadesi Pakistan hududuna 20 kilometreden az bir .mesafede ehemmiyetli miktarda âsi kuvvetlerine karşı âni bir taarruza geçmiştir.
1948
HİNDİSTAN — Yeni Delhi: Doktorların bugün öğleden sonra bildirdiklerine göre,oruçtutmakta olan.
Gan'di'nin zafiyeti hayli artmıştır. Bu sabah gandi, banyo odasından dışarı bir iskemle üzerinde çıkarılma zorunda kalmıştır.
Doktorların verdiklerirapordaMahatma'nm ancak sıcak su içebileceği ilâve edilmektedir.
HİNDİSTAN — Delhi:
Dün akşam geç vakit. Şıhlarla Hindular burada kanlı nümayişler yapmışlardır. Polis, nümayişçileri dağıtmak için ateş açmak mecburiyetimde kalmıştır. Nümayişçiler kamyonla geçmekte olan müslümanlara hücum ederek kamyonları yakmışlar, müslümanları yaralamışlar ve mallarını çalmışlardır.Buna mukaibil Pencap'm Batısında Gujrat Garında Patonlar bir trene baskın vermişlerdir. Bu hususta yayınlanan tebliğde şöyle denilmektedir: Evvelki akşam, Hindu taşımakta olan bir tren Lahor'un 100 kilometre Kuzeyinde bulunan bir garda Patan kabileleri mensuplarının hücumuna uğramıştır. Trene refakat etmekte olan 60 askerle Patonlar arasında altı saat de vam e<ien bir çarpışma olmuştur. Tren muhafızlarının cephanesi tükenince, Pa-tanlar trene hücum etmişlerdir. Batı Pencap Hükümetinin bildirdiğine göre ölülerin sayısı 174 e varmaktadır. Buna hücum edenlerin verdiği 30 Ölü de dâhildir.
16 Ocak 1948
PAKÎSTAN — Lake Success:
Dün Güvenlik Konseyinde Hindistan ile Pakistan arasındaki ihtilâf üzerinde cereyan eden müzakereler sırasında Pakistan .Dışişleri Balkanı Zafrullah Han, Hindistan tarafından yapılmış olan şi-kâvete cevap vererek şunları söylemiştir:
Kaşmir meselesi Hindistan Delegelerinin zannettikleri kadar 'basit ve açık değildir.-Pakistan Hükümeti sözde müstevlilere en ufak bir yardımda bulunmuş olduğunu veya Hindistan'a tevcih edilmiş en ufak bir tecavüze bile müsaade etmiş oilduğunu resmî olarak reddeder.
Yeni anayasa tasarısının önümüzdeki aya hazır olacağı ve meclisin anayasayı kabul etmek üzere Nisan ayında yeniden toplanacağı zannedilmektedir.
30 Ocak 1948
HİNDİSTAN — Londra:
Gandi bu gün öğleden sonra ateş edilmek suretiyle Öldürülmüştür.
Bu haıberi Yeni Delhi Radyosu vermiştir. BBC'nia Yeni Delhi muhabiri vakanın cereyan şekli hususunda şu malûmatı vermektedir:
Gandi akşam duasına başlamadan bir kaç dadika evvel öldürülmüştür. Ateş edilir edilmez Gandi sırtüstü yere devrilmiştir. Gandi'nin yanındakileri^ muhafızları ve polisler atılarak paltosu içinde kan bulunan ıbir adanı yakalamışlardır. Az sonra Gandi'yi evine götürmüşlerdir.
Gandi'nin öldüğü haberi müritleri arasında yayıldığı zaman ortalığı büyük bir teessür kaplamıştır. Yeni Delhi Radyosu bu haberi verdikten sonra Gandi'nin hatırasını anmak için yayınma iki dakika, ara vermiştir.
HÎNDÎSTAN — Yeni Delta:
Gandi'nin öldürülmesine şahid olan biri Reuter muhabirine aşağıdaki demeçte bulunmuştur:
«Duaya başlaması için takriben 500 kişi Gandi'yi 'beklemekte idiler Gandi evinden çıktıktan sonra küçük kızlarının omuzlarına dayanarak hervakıt halka hütab ettiği küçük taraçaya doğru yürüdü. Halka doğru ilerlediği sırada halk ona yol vermek İçin ikiye ayrıldı. Bu sırada, takriben 30, 35 yaşlarında haki elbiseli bir adam Gandi'nin üzerine dört el ateş etmiştir. Vak'a o kadar âni olarak cer-yan etmiştir ki, kimse ne olduğunun farkına varamamıştır. Bu karışıklık arasında, Gandi'nin boynundan karnına kadar kan içinde kaldığı görülmüştür, ibadete .gelenlerin bir kısmı Gandi'yi kolları arasına alarak korumak istemişlerdir. Halkın bir 'kısmı katili yakalamış ve polis gelinceye kadar kendisini muhafaza etmiştir. Bu arada, «ne oluyor?» sesleri duyuluyordu.
Hindistan Başbakanı Pandit Nehru ile diğer bakanlara Gandi'nin öldürülmesi haberi derhal telefonla bildirilmiştir.
Genel Veli Lord Mount İBatten de keyfiyetten haberdar edilmiştir.
Gandi'nin ölümü haberi gelir gelmez Es-kişemrin bütün mağazaları kepenklerini indirmişlerdir.
HİNDİSTAN — New york:
Reuter muhabiri bildiriyor: Gandinin ölümü haberi gelir gelmez Güvenlik Konseyinde Hind Murahhas Heyeti üyelerinden biri Reuter muhabirine aşağıdaki demeçte bulunmuştur: «Bu facianınderin bir siyasimanası vardır.»
Güvenlik -KonseyindePakistan Murahhas Heyeti üyelerinden biri de şunları söylemiştir: «Bu haber çokesef vericidir.»
KÎNDtSTAN — Yeni Delhi:
Gandiyi öldüren genç bir Hintli hamen vak'a mahalinde tevkif edilmiştir. Bu Hintli Bombay eyaletindedir.
HÎNDİSTAN — Yeni Delhi:
Gandinin katledilmek suretiyle ölümü Hindistan için yıkıcı bir dartbe olmuştur. Hâdiseden bir kaç dakika sonra ölüm haberini duyan halk, gazete idare-haneleriyle hükümet dairelerine telefon etmeğe başlamışlardır. Bu vak'a (bir milli facia ölçüsünü de aşmakta ve milyonlarca Hindu için bir ilâh'm kaybolması mânasını taşımaktadır. Bundan bir kaç gün Önce, Gandi hayatı bahasına memlekette birliği temin etmek gayesiyle oruç tutarken. Pandit Nehru ile Müslüman, Hindli ve Mecusi olmak üzere diğer liderler şu ihtarda bulunmuşlardı:
«Gandiyi öldürmek, Hindistanm ruhunu öldürmek demektir.»
Gandinin, evinde bir bombanın patlamasından on gün sonra öldürülmesi, bu büyük Hindli Liderini Öldürmek üzere bir fesad tertibedildiği yolunda bazı kimseler tarafından Heri sürülen tahminleri teyid etmektedir.
— Londra:
2 Ekim 1869 tarinde doğmuş olan ve «"büyük ruhlar» mânasına gelen Mahat-ma unvanını taşıyan Mohandas Karam-shand Gandi, Hindistan "bağımsızlığının babası,, Hind filezofu, büyük bir siyasi ve mistik şahsiyet olarak milyonlarca Hindli ve Müslüman tarafından derin bir saygı görmekte idi. Bu b-üyük Hindli Lider, memleketinin bağımsızlığa kavuşmasını görmek için tam elli sene mücadelede bulunmuştu.
Hindista'nuı bağımsızlık günü olan 11 Ağustos 1947 tarihinde,- Gandi'nin eski muavinlerinden olan şimdiki Hindistan Dominyonu Başbakanı Pandit Nehru Hindista'nm Gandiye olan şükran borcunu şu suretle ifade etmiştir:
Bugün bütün düşüncelerimiz hürriyet yapıcısı olan ve karanlıklar içinde 'kaldığımız zaman hürriyet .meşalesini yükseltmek suretiyle bizi aydınlatan, milletimizin babası Gandi ile beraberdir.
îmanının, kuvvetinin, cesaretinin ve te-vazuunun yüksekliği dolayısiyle bu büyük Hind çocuğunun eseri ve hatırası bizler ve gelecek nesiller için daima yaşayacaktır.
Zayıf sesiyle, pasif mukavemet ve sivil itaatsizlik doktrinini izah etmek suretiyle, Gandinin sevimli siması hemen her zaman Hind siyaset sahnesinde gözükmekte idi.
Onun en büyük siyasi silâhını oruç teşkil ederdi. O, bu silâhını grevleri önlemek için veyahut Hindlilerle -Müslümanlar arasındaki kavgaların kefaretini Ödemek ve nihayet hapisden çıkmak için kullanırdı.
En büyük oruçlarım şu tarihlerde tutmuştur:
Bu oruçlar insan tabiatında mevcut olan en asil tarafı teşkil etmektedir.»
Gandi hef sabah şafak vakti, saat 4 de kalkar, akşamları da saat onda yatardı. Gandi gıda rejimini pek nadir olarak değiştirirdi. Daima portakal suyu, yemiş, sebzeler ve keçi sütü ile beslenirdi. Et balık kümes hayvanları eti yemezdi! Pazartesi günleri onun için tam bir sükût günü idi. O gün hiç konuşmazdı. Buna rağmen misafirlerini kabul eder ve onlarla işaretlerle görüşürdü.
Gandi, Bombay eyaletinde Ahmet Abad Şehri civarında Portander'de dünyaya gelmiştir.
Babasının dördüncü karısının en küçük çocuğu idi. 19 yaşında Gandi evlenmiş ve dört çocuk babası olmuştur.
20 yaşında Londra'da Hukuk tahsil ediyordu. Gandi avukatlık mesleğine Güney Afrikada başlamıştır.
O, Güney Afrika'da yaşamakta olan Hindlilere vatandaşlık hakları verilmesi için 20 sene müddetle mücadelede bulunmuştur.
Müdafii bulunduğu insanlarla bulunabilmek için Gandi, senelik kazancı olan 5000 îngiliz lirasını feda ederek, haftada bir îngiliz lirası ile yaşamağa başlamıştır.
Ahmedâbad civarında - pasif mukavemet - merkezi olmak üzere Satyagra-he'de bir inzivagâh tesis etmek için 1914 de Hindistan'a dönmüştü. Gandi o sırada Hintli milliyetperverlerin lideri olmuştur.
On sene sonra Millî Hint Kongresinin Lideri vazifesini deruhte etmiş ve siyasi bir silâh olarak sivil itaatsizlik hareketini ortaya atmıştır.
Ikinci Dünya Harbînde Agahan'ın Pu-na'daki evinde enterne edilen Gandi İkinci orucuna başlamış ve orucu devam ettiği müddetçe kendisini serbest bırakabileceğini bildiren Hindistan Hükümetinin bu teklifini reddetmiştir. 1944 de Gandİ serbest bırakılmıştır.
Ağustos 1947 de Hindistan'ın istiklâline müncer olan bütün müzakerelerde Gandi ilk plânda bir rol oynamıştır.
Bütün hayatı müddetînce peşinde koştuğu hayal gerçekleşmeden bir kaç gün evvel Gandi siyasi hayattan çekilmek hususundaki kararını bildirmiş ve tanınmış Müslüman Lideri Hüseyin Suh-rawardy ile birlikte kargaşalıklardan en çok müteessir olan Kalküta'ya gitmistir.
1 Eylûlda Gandl, KalkÜta sükûnete avdet «dinciye kadar oruç tutacağını bildirmiş ve oruca başlamıştır. 4 Eylûlda Kalküta'nın Kuzeyindeki polis kuvvetini teşkil eden beş yüz Avrupalıya İngiliz - Hint polis memurunun yirmi dört saatlik bir sempati orucuna başlamaları üzerine Gandİ de orucuna son vermiştir. 6 Eylûlda KalkÜta'dan ayrılmadan evvel Gandi bir dua esnasında Kalküta'da sulh yeniden İhlâl edildiği takdirde ölünceye kadar oruç tutacağını söylemiştir. Gandl'nîn keçisi Nİrmala'mn 22 Aralıkta öldüğü öğrenilmiştir. Yedi sene içinde bu keçi bir çok tanınmış şahsiyetleri görmüş ve bir kere mühim bir müzakere esnasında melediği için Nebru'ntm hiddetini mucip olmuştur. O sene Gandi 13 Ocakta Hindûlarla Müslümanlar arasında birliği temin İçin «muayyen olmı-yan bir zamana kadar» oruç tutmağa başlamıştır.
Hindistan ve Pakistan Keşmir Devletî hakkında aralarında çıkan anlaşmazlığı Güvenlik Konseyine sunmak üzere son zamanlarda Lake - Success'e murahhaslar göndermişlerdi. Fakat Gandi tuttuğu oruçla Birleşmiş Milletler arasında hiç bîr münasebet olmadım bînmiştır. 18 Ocakta Hint Hükümetinin üyeleri, bütün parti, cemaat ve teşekkül başkanları (kendisi tarafından ileri sürülen yedi şartı yerine getirmek Üzere bir taahhüt imzaladıklarından Gandi 121 saat sürmüş olan orucuna son vermiş ve şunları söylemiştir:
— Her ne olursa olsun Hindular, Müslümanlar, Sinler, Hıristiyanlar, Parslar ve Yahudiler arasında tam bir dostluk mevcut olamıyacağına İnanamıyorum. Bu dostluğu kırmak milleti kırmak olur. Bugün girişilen taahhüt yerine getirildiği takdirde sîzi temin ederim ki Tanrı huzurundaki hararetli temennilerim ve bilhassa dualarım kuvvet bulacak ve ben son demlerime kadar hayatımı insanlığın (hizmetine vakfedeceğim. Bazı bilginler Gandi'nto 125 sene, diğer bazı bilginler ise 133 sene yaşayacağını tahmin etmişlerdi.
31 Ocak 1948
HÎNDÎSTAN — Yeni Delhi:
Hint Milletine radyo île yaptığı bir mesajda Nehru şunları söylemiştir: Bütün dünyaya nur saçan ve Hindistan'a istiklalini kazandıran mukaddes insan ölmüştür. Fakat onun ışığı bizi yolumuzda sevk ve binlerce yıl yardım edecektir.
Nehru, memleket tarihinin îm en büyük kaybı karşısında Hint Milletini metin bir tahammül göstermeğe, siyasi güçlükleri yenmeğe ye Mahatma'mn taşladığı vazifeyi devam ettirmeğe davet etmiştir.
Nehru. milletin babasının (katledilmesi, Hindistan İçin bîr imtihan olacağını İlâve etmiş ve vatandaşlarının ayın 31 inci gününü dua ve oruçla geçirmelerini İstemiştir.
Ttfehru'dan sonra gene radyoda konuşan Pateî de şöyle demiştir:
ümidimiz ve istinadımız ortadan kayboldu. Fakat Mahatma daima «ölmez» Kalacaktır. Onun Ölümü, yarım bıraktığı vazifesinin daha süratle tamamlanmalına müncer olacaktır.
HİNDİSTAN — Yeni Delhi:
Nehri sahillerine getirilmiş ve yakılarak kül edilmiştir. Cenaze alayı buraya gelirken Mahatma'-nın ailesi ağ"ir, ağır iierliyen cenaze alayının başında yürümekte idi. Bunların arkasından da Kırmızı çiçeklerle örtülü cesedi üzrinde 'bir kongre bayrağı dalgalan/yordu. Tabutu, Hindistan Başbakanı Pandit Nehru'rtün başında bulunduğu hükümet üyeleri takip etmekte idiler. Bunların arkasında Hindistan Genel Valisi Lord Moutbatten ile zevcesi ve daha sonra da muhtelif idare âmirleri ile birçok, teşekküllerin mümessilleri geliyordu. Yol boyunca halk, kıtaların teşkil ettiği kordonu yarıyor ve ağır ağır îleffiyen tabuta çiçekler atıyordu.
HİNDİSTAN — Yeni Delhi:
Yeni-Delhi Mahkemesi, Gandi'yi Öldüren müfrit Hintlinin suçlu olduğuna bugün karar vermiştir. Bu şahıs Bombay yakınında Poona'da çıkan bir Mecusi gazetesinde çalışmaktadır.
Bombay'da polis Gandi'ye yapılan bu suikast işinde methalleri olduğu sanılan beş kişi dafta tevkif etmiştir. Bombay'da ve Poonada yeni karışıklıklar çıkmıştır. Kongre taraftarlariyle Hint müfrit solcu teşkilâtı Mahasabha taraftarları arasında çarpışmalar olmuştur.
Dün akşam Bombay'da asker, karışıklık çıkaran halk üzerine ateş etmek zorunda kalmıştır, ölen ve yaralanan bu-
lunduğu bildirilmektedir. Yetkili makamlar sokağa çıkmak yasağım koymuşlardır.
Bombay'daki gazete muhabirlerine göre yetkili makamlar tarafından sıkı tedbirler alınmadığı takdirde vaziyet vahim bir şekil alabilir.
HÎNDÎSTAN — Yeni Delhi:
Mahatma Gandi'nin cenazesini hâmil tabut, matem içindeki halkın arasında cesedin yakılacağı yere götürülürken Bombay polisi, katil 'işinde methaldar bulunduklarından şüphelendiği kimseleri tevkife başlamıştır.
Bombay'da kongre taraftarları ile müfrit Hindu teşekkülü Mahasabha'nın taraftarları arasında husumet artmıştır. Polis katil Nathuraım Vitaayak Godse'-nin Poona'daki evinde araştırmalar yapmıştır. Aynı zamanda Mahasabha mensuplarından bir çoğunun evlerinde de polis tarafından araştırmalar yapılmıştır.
Büyük bir gazabe tutulmuş olan Hindular bu partinin Bombay ve Poona'da birçok mensuplarına hücum etmişlerdir. Bombay'da Mâhasahha'nm eski başkanı Savarkar'ın evine hücum eden büyük halk topluluklarını yatıştırmak için askerî kıtalar zırhlı arabalar kullanmak zorunda kalmışlardır. Bombay'da en az üç tabur harekete hazır bir halde bulunmaktadır.
Hindistan ile Pakistan arasında vahim bir ihtilaf...
Yazan: Ömer Rıza Doğrul
i Ocak 1948 tarihli«Cumhuriyet»
Birkaç gühdenberi Hindistan ile Pakistan arasında Keşmir meselesi yüzünden hasıl oîan İhtilâfın Birleşmiş milletler Güvenlik Konyesine sunulmak üzere olduğu söyleniyordu. Daha sonra Hindistan Başbakanı Nehru'nun fou mesele do-İayısiyle verdiği demeç bildirilmiş ve bu demeç vaziyetin 'büsbütün vahametini artırmış olduğunu belirtmiştir. Bu demeç HindLstanm Keşmir meselesini Birleşmiş Milletlerin Güvenlik Konseyine sunduğunu bildirmekle beraber, icabet-tiği takdirde Hindistan askerlerinin bu mesele yüzünden Pakistan topraklarına da hücum etmek emrini alabileceklerini anlatmakta idi Bunun manası, daha düne kadar kurtuluş savaşını birlikte yapan ve daha dün bağımsızlığa kavuşan iki komşunun ve asırlarca müşterek bir hayat sürmüş olan iki kardeşin neredeyse, bıçak bıçağa gerecekleridir. Sebep de Keşmir ülkesidir.
Bilmen 'bir kesin hakikat Keşmir'in bir İslâm ülkesi olduğudur. Bura halkının yüzde sekseni Müslümandır ve eldeki bütün kaynaklar 'bu hakikati açıklamaktadır. Bu, böyle olduğu ve Keşmirin büyük çoğunluğu Müslüman olduğu halde bu ülkenin başında Hindu bir mihrace 'bulunmaktadır ve bu mihrace hâlâ istediği gibi halkın mukadderatına hâkim olmakta, hâlâ Ortaçağ: zihniyetile hareket ederek halkı kendi malı ve kendi uşağı saymaktadır. Keşmirin Hindu bir eyalet olduğunu iddia etmenin biricik sebebi burasının bir Hindu mihracenin hükmü altında yaşamasından ibarettir. Acaba bu sebep güvenilmeğe değer mahiyette midir ? Hindistan Hükümetinin Başbakanı Nehru ve Hindistan milliyetçilerininmeşhur lideri Gandhi,
her nedense, 'bu sefoebin gayet sağlam, hattâ Hindistanla Pakistan arasında bir harbe sebep olacak derecede sağlam olduğuna inanmaktadırlar. Gerek Nehru, gerek Gandhi gayt iyi tanınmış iki halkçı İnsan ve şef oldukları halde onların Keşmir meselesinde bir mihracenin elmas küpelerine ve inci gerdanlıklarına sarılarak söz söylemeleri herhalde hayretle karşılanacak, (bir harekettir. Buna mukabil Pâkistanın ne gibi foir iddiada bulunduğunu telgraflar bildirmediği için, biz de bilmiyoruz.
Bilmediğimiz diğer bir mesele Keşmir içinde 'Müslümanlar tarafından yapılan kıyamın mahiyetidir. İBu ıbir yerli kıyam mıdır, yoksa Pâkistanın teşvikile hazırlanan bir isyan mıdır?
Bu cihetleri bilmemekle beraber aşikâr olan bir hakikat, nüfusunun yüzde sekseni Müslüman olan ibir ülkenin, artık bir mihracenin arzu ve ihtiraslarına alet olamıyacağı ve onun boyunduruğu altında yaşamayı kabul etmiyecegldir. Onun için Keşmir 'halkının haklarını kurtarmak için kıyaım etmiş olduklarını kabul etmek, bizce en doğru tahmindir. 'Bu, böyle ise ve Keşmir halkı durumlarım düzenlemek ve haklarını ele almak istiyorlarsa, halis muhlis halk-Çi olan Nehru acaba niçin 'bu halkın ezilmesi tarafını tutuyor ve niçin fou halka Hinduluğun boyunduruğunu çektirmek istiyor?..
Dediğimte gibi, hayret etmemek» mümkün değildir. Fakat gayet iyi hatırladığımız Ibir vaka, Nehru'nun geçen sene, Pâkistanın kurulmasından da evvel, Keşmire gittiği zaman orada halkın hiddet ve asabiyetile karşılaştığı ve burada duramıyarak geri döndüğüdür. Acaba Nehru ;bu yüzden mi, Keşmir halkını ezmek fikrinde ?
Bu hâdiseyi hatırlatmaktan maksadımız Keşmir halkının ıstırap içinde yaşadığını ve bu ıstırabtan kurtulmak için çabaladığım, hattâ PaMstamn kurulmasından evvel .bu işe girişmiş olduğunu belirtmektir.
BuyüzdensırfHinduizmgayretiyle
Keşmir halkını esarete mahkûm etmek istemek toize çok garip görünüor.
Meselenin Güvenlik Konseyi tarafından tahikik olunması herlhalde çok iyi olur. Çünkü bu sayede Keşmir halkının durumu açıklanmış ve bütün dünya bu durumun mahiyetini anlamış olur.
HindularıaPakistan'ıharptehdidiyle
korkutmağa teşebbüs etmeleri de Güvenlik Konseyinin bu işe hemen elkoy-masını gerekleştirmektedir. Çünkü mesele büyük bir halk yaşama hakkını ha-izse, elbette ki kendi yurdunda hâkim olmak hakkını da haizdir. Tahkikatın, bu vaziyeti açıklıyacagı şüphe götürmez.
MahatmaGandhiyeyapılan suikast...
31 Ocak 194S tarihli "Cumhuriyet»İstanbul'dan:
Devrimizin bu çok bariz, bu çok meşhur ve muhakkak ki çok büyük adamının, bir cani eliyle öldürülmesi ve bu yüzden dünya sahnesinden çekilmek zorunda kalması, hakikaten bir faciadır. Gandhi, tecavüzden korunrna'k siyasetinin en büyük kahramanı kli. Acaba öldürülmesinin mânası, memleketinde tecavüz siyasetinin hüküm sürmeğe başlıyacağını mı ifade ediyor. Bunu henüz bilmiyoruz. Fakat Gendhi'nin, sonunda şehit edilmesi! muhakkak ki 'büyük bir nankörlüktür, ömrünü bir veli, bir aziz neza-hetiyle geçiren bir adamın son erişeceği şahika, gerçi, kanını dadâvası uğrunda feda etmek ve büyülk bir şehit olarak tarihe geçmektir. Fakat Gandhi bakımından bu, böyle olmakla beraber, onun milleti bakımından hiç de böyle olmamak icap eder. Çünkü bu adamı öldürmek, nankörlüğün en hailevî ifadesidir. G'andhl'nin 79 yıl süren hayatı, başından sonuna kadar büyük bir savaş-
tır. 1866 da Bombay ile Karaşi arasındaki bir kasabada doğmuş, Hindlstan-
da okuyabileceği kadar okumuş, daha sonra Londra Üniversitesine devam e-derek hukuk tahsil etmiş ve avukatlık etmek Üzere memleketine dönmüştü. Kendisini Londraya göndermeğe razı olan ana babası, iki şeyi yapmamak için ona yemin ettirmişlerdi: Et yememek ve hiç bir kadma yaklaşmamak! O da 'and içmiş ve andını bozmadan geri dönmüştü!Avukatlıkmesleğindebüyükmuvaffakiyetler kazanan Gandhi, çok geçmeden cenubi Afrikada yerleşen hem-şerileritarafındanbüyükbir dâva İle meşgul olmaküzere çağırılmış ve cenubiAfrikada bir kaç aykalmak üzerememleketindenayrılmış ise de bu seyahati]tam yirmi birsene sürmüştü.ÇünküGandhi,cenubi Afri-kaya vardıktan sonra buraya yerleşen yüzelli !binHindlinin kölelik ettiklerinigörmüş, bütün varlığı ileonları kurtarmağaçalışmış,cenubiAfrika hükümetiyle uğraştığı İçin 3 kere hapse atılmış, bunarağmen uğraşmağadevam etmiş, bütün Hindlileri kansız bir ihtilâl yapmağa sevketmiş ve neticede bunların bir çok haklarınıkazanmağa muvaffakolmuştu. Onun dahasonra bütün Hindistanda tatbikettiği kansız ihtilâl,cenubi Afrika'da geçirdiği tecrübeninmahsulü idi. Ona göre kansız ihtilâl,yani medeniisyan,insanıninsan zulmüne,insan gadrine fearşı açabileceği isyanların en kuvvetlisi ve en faydalısıdır.Çünkü busayedezulüm vegadrin menşeiolan vahşilik ve iptidailik izleriylemücadele edilmiş ve bunların dahasıkı bir surettedizginlenmesinemeydanverilmişolur. GanÖhi'nincenubiAfrika'dayaptığa deneme,muvaffakiyetleneticelenmiş, bu yüzden, hâlâ cenubi Afrika Başbakanı olan ve o zamanGandhi'ye karşı gelen General Smuts, ona yazdığı bir mektupta şöyle demişti:
«Hindlilerii sevmiyorum ve onlara yardımetmek, istemiyorum. Fakat size karşı âcizim. Çünkü bize mukavemet etmiyor ve tecavüze geçmiyorsunuz. Bize karşı el kaldırmış ve tecavüze geçmiş olsaydınız, biz de sîze haddinizi bildirirdi. Böyle yapmadığınız için size karşı âciz kaldık..»
Gandhi'nJn hayatında başardığı savaşların en mühimlerinden biri bu idi.
Daha sonra onun 1914 te Londraya uğradıktan sonra Hmdistana döndüğünü görüyoruz. Birinci Dünya Harbinin kopması üzerine bütün hemşerilerini logtltere ile birlikte harekete teşvik ecmiş ve İngütterenin harbi kazanması için hig foir yardımın esirgenmemes: lâzım geldiğini belirtmişti., istediği olmuş. İngiltere harbi kazanmış ve bu sırada onun şöhreti bütün Hindistan! kaplamıştı.
Hindistan, Birinci Dünya Harbinin sonunda muhtariyete kavuşmayı umduğu halde İngilizlerin ona son derece mahdut mesuliyetler ve haklar vermeleri büyük -bir infial uyandırmış ve Gandhi, daha önce cenubi Afrika'da yaptığı denemeyi Hinaistanüa tekrar etmek istemişti. Fakat onun bu defa başına geçtiği millet, 350 milyonluk bir milletti ve Gandhi bu 'millete de kansız ve tecavüzsüz bir ihtilâl yaptıracaktı.
Gandhi, 1920 den başlıyarak Hln-distam «medeni isyan» yoluna sevket-tniş ve bütün Hindistan onun istediğini yapmayı kabul etmiştir. Onun teklif ettiği «medeni isyan» her faaliyeti felce uğrattığı için Hindistan hükümeti kendisiyle uğraşmak ve onun telkinlerini körletmek istemiş, taraftarlarından 25,000 kişiyi yakaiıyarak Hindistan hapishanelerini doldurmuş, kendisi de mahkemeye verilmiş ve hapse mahkûm edilmişti. O zaman Bombay Valisi olan Lord Lloyd, Gandhi-nin bu teşebbüsü hakkında «muvaffak olmasına remak kalmıştı der.
Gandhi. 1922 de hapisten çıkarılmış ve bir müddet hasta yatmış, İngilizler de onun açmış olduğu medeni ihtilâli bas tır diki ar mı sanmışlar, fakat yanılmışlardı. Çünkü Gandhi, iyileşir iyi-leşmez, yeniden kalkınmış, yeniden hazırlanmış ve 1929 da tekrar harekete geçmiş, bu defa kendisüe beraber 60,000 kişi tevkif olunarak hapse atılmış, fakat !bu daonun hamlesini boşaçıkar-
mamıştı. Çünkü ingiltere, Hindistana muhtariyet vermeğe karar vermiş ve bu karar, ancak 1931 de medeni isyana son verilmesine sebep olmuştu.
1931 in Eylülünde .Londrada toplanan Yuvarlak Masa Konferansına Gandhi de millî lider olarak iştirak etmiş, konferans muvaffak olmamakla bera-<ber İngiltere, yeni bir anayasa ile idaresi altındaki İl Hint ülkesine muhtariyet vermiş ve 'bunlarla prenslikler arasındabir federasyon kurmuştu.
Yapılan seçimlerde millî kongre 11 ülkenin sekizinde çoğunluk kazanmış ve her yerde ıkongreye dayanan muhtar hükümetler kurulmuştu.
Gandhi'nin dâvası yürüyor ve Hindistan hürriyet ve bağımsızlık yoluna girmiş bulunuyordu.
İkinci Dünya Harbinin patlak vermesi üzerine İngilterenin durumu müşKüiieşmiş ve Gandhi de bu fırsattan faydalanmak istemişti. Şayet İngiltere, Hindistanın yeni harbe karışmasını istiyorsa, ona gerekleşen vazife, evvelâ Hindistanın tam hürriyetini ve bağımsızlığım tanımaktı. Yoksa Gandhi ile arkadaşları, g&ne medeni isyan ilân edecek İngiltereyi yalnız bırakacaklardı. Buna karşı İngiltere, hürriyet ve bağımsızlık vermeyi harpten sonraya geciktirmek ve harp boyunca Hindistanın bütün canlı ve cansız kaynaklarından faydalanmak istiyordu. A-radaki görüş ayrılığı, gene Gandhi ile arkadaşlarının tevkif edilmelerine ve 1944 senesine kadar m evkufiy etler inin devamına sebep olmuş. Daha sonra bunların hepsi serbest bırakılmış ve İngiltere ile Hint liderleri arasında Hindistanın mukadderatını tâyin etmek için müzakereler başlamıştı. Bu sırada beliren bir mühim mesele, Pakistan meselesi idi. Gatıdhi, birleşik bir Hindistan lehinde idi. Onun için islâm Birliği Şefi Mehmet Ali Cinnah ile bu bahis üzerinde uzun uzadıya konuşmuş ve ancak sonunda Pakistanın kurulmasını kabul etmişti. Hâdiselerin gerisini hep biliyoruz. Hindistan ile Pakistan iki dominyon olarak kurulmuş, geçen sene iki tarafın ülkelerindebaşlıyankarşılıklımuhaceret iki yeni devlet arasındaki münasebetleri gerginleştinmiş ve Gandhi, bu gerginliğin tehlikeli bir mahiyet almasına karşı gelmişti.
Daha sonra Keşmir yüzünden tehlikeli bir ihtilâf daha çıkınca Gandhi tekrar oruca girerek iki taraf arasında barışın hüküm sürmesine hizmet etmiş ve muvaffak olmuştu. Onun tam bu sırada, bu 'barışı büsbütün kurtarmak üzere en kıymetli hizmetleri ifa edeceği sırada öldürülmesi, Hİndû saflarında tecavüz zihniyetinin hüküm sürmeğe başladığını ifade edebilir. Gandhi, şüphe yok ki, Hind milleti-tiniicadedercesineihyaetmüşbir millî liderdi. Kendisi Hindli idi ve me-todları daha fsızla Hindice idi. Fakat muhakkak iki Ömrünü yüksek bir Meale vermiş ve bu ideal uğrunda kendini unuturcasma yaşamış ve çalışmıştır. Gandhi, devrimizin en büyük adamlarından biri idk Başlıtoaşına bîr felsefe, bir ideal, tfattâ bir âlemdi, öldürülmesi, yalnız Hindistan için değil, bütün dünya ve insanlık İçin büyük ve acı bir kayıptır. Bu acı kayıp yüzünden kardeş 'Hind Milletine taziyetleiî-mizi sunar ve bu yüzden çok derin acı hissettiğimizi bidirmek isteriz.