Türk tarihi, 2500 yıl öteye geçerek Asya'nın derinliklerinde başlamakta ve insanlık tarihinin önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Avrasya ve Kuzey Afrika'da ortaya çıkan her halkın tarihi uzaktan veya yakından Türklerin hareketlerinden etkilenmiştir. Türkler doğu kültürlerini batıya ve batı kültürlerini doğuya taşımakla da önemli bir rol oynamışlardır. Türkler Orta Asya'da, Sibirya'da, Ortadoğu'da tarihin akışını yakından etkilemiş bir kavimdir. Benimsedikleri dinlerin çok kez en büyük öncüsü ve savunucusu olmuş ve yayılmalarını ve gelişmelerini sağlamışlardır.
Türk Tarihi'ne Genel Bakış Edit
Türklerin tarihleri hakkındaki bilgilerin büyük bir kısmı kendilerine karşı düşmancıl olmuş olan yabancı halkların tarihi yazılı belgelerinden toplanmaktadır. Türklerin tarihte bıraktıkları kalıntıların çoğu yok olmuş ya da henüz ortaya çıkarılmamıştır.
Türklerin kendi tarihlerine yönelik en büyük kalıntıların başında kurganlar ve yazıtlar gelmektedir. Türk tarihi içerisinde pek çok devleti barındırır. Bunlar imparatorluklar, kağanlıklar, devletler, beylikler ve hanlıklar şeklinde örgütlenmelerini yapmışlardır.
Türkler, aynı dönem zarfında pek çok devlet yapılanmasına gitmişler; çoğu kez birbirleriyle savaşmışlardır. Bu durum, Türk tarihinin dikey ve yatay olarak genişlemesine neden olmaktadır.
Kurulan devletlerin çoğunun yabancı unsurların faaliyetleri ya da boylar arasında yaşanan iktidar kavgaları nedeniyle kısa sürede bölünmeleri, eski Türk devletlerinin en büyük zaafiyetleri olarak görülmektedir.
Türk tarihinde kurulan devletlerinin büyük çoğunluğu kurucusu, yöneticileri ve halkı Türk olan örgütlenmelerdir. Bu tip örgütlenmelerde birçok Türk boyunun tek çatı altında toplandığı kimi zamanda başka ırkları da himayesine aldığı görülmektedir. (İranlılar, Araplar, Moğollar gibi)
Birkaç devlette ise kurucu ve yönetici sınıfının Türk; halkın başka unsurlar olduğu görülmektedir. Örneğin; Memlük Devletinde halk Kıpti - Arap ırkından olmasına rağmen yöneticiler, kurucular ve askerlerin çoğunluğu Türk idi. Delhi Türk Sultanlığı ve Babür Devletinde ise kurucu ve yöneticiler ile askerin bir kısmı Türk olmasına rağmen halk Hindu kökenliydi.
Moğol hakimiyeti sonrasında kurulmuş hanlıklar da kurucu ve yöneticiler Moğol, halk Türk olarak örgütlenmişti. Altınordu ve Çağatay hanlıklarında Moğol kurucu ve yöneticileri gittikçe hakimiyeti kaybetmişler, halkın ve Türk dilinin etkisiyle Türkleşmişlerdir.
İran topraklarında kurulmuş kimi Türk devletleri de Farslar'a mâl edilmeye çalışılmaktadır. İlhanlılar, Safeviler, Afşarlar gibi. Son İran devrimine kadar İran'da kurulan devlet ve örgütlenmelerin kurucu ve yönetici sınıfı ile halkın bir kısmı Türk boylarıydı. Fars kökenliler ise yönetilen konumundaydı.
18. yüzyıldan sonra Orta Asya'da yaşayan Türk boyları'nın hanlık örgütlenmelerinden bir türlü devlet yapısına geçemedikleri, tek çatı altında toplanamadıkları, kolay devlet kurabilme yeteneğinin durgunlaştığı görülür. Bu durum bölgede Rus ve Çin hakimiyetine zemin hazırlamıştır.
20. yüzyılın başlarında bazı cumhuriyet kurma girişimleri olmuş ancak çoğu kısa sürede sona ermiştir. 20. yüzyılın sonlarında ise SSCB' nin dağılmasıyla dünyadaki Türk devleti sayısı 7'ye çıkmıştır.
Türk tarihi genel olarak İslamiyet Öncesi Türk Tarihi ve İslam Sonrası Türk Tarihi olmak üzere iki alt bölümde incelenmektedir.
Bugüne kadar çok farklı coğrafyalarda yaşayan ve birçok devlet kuran Türkler'in tarihte bilinen ilk devleti Büyük Hun İmparatorluğu'dur.
Türkler ve tarihi hakkında bilgiler, Bizans, Çin, İran, Arap ve Hint kaynaklarından öğrenilmektedir. Türklerin kendi kaynaklarının büyük bir kısmı da Moğol istilası sırasında yok olmuştur. Bir kısmı da henüz ortaya çıkarılamamıştır.
Türk tarihi'nin temel referansı; Ötüken'de yükselen Orhun Yazıtları'dır. Bunların yanında Türkler ile ilgili pek çok arkeolojik alan bulunmaktadır. Orta Asya medeniyetinden kalan izlerin büyük kısmı, Moğol istilası ile tahrip olmuştur.
Türk tarihini yakından etkileyen üç olay vardır:
- Orta Asya'nın ikliminin değişmesi.
- Türklerin büyük kısmının İslamiyet'e girmesi.
- Moğol istilası.
Hun Kağanı Mete Orta Asya halkını, Yay çekebilen ve ok kullanabilen tüm kavimler olarak tanımlamaktadır. Bu tanımlamaya dil de eklenirse; Türk tarihi; Türkçe konuşan Orta Asya kökenli toplulukların tarihidir. Dünya'da Türk tarihi araştırmaları sürmektedir.
Türk tarihinde Asya Hunları öncesi dönem Ön Türkler dönemi olarak tanımlanmaktadır. Türk kültürünün ve Türk tarihinin oluşmasının öncülleri genelde Asya'nın çeşitli bölgelerinde oluşmuş kültür çevrelerinde aranmaktadır. Asya Hunları'nın ortaya çıkmasında ve temelinin yükseldiği veya etkilendiği dört kültür çevresinden söz edilir.
Bugün dünyaca kabul gören Türk tarihi sürümü yanında, alternatif tezler de vardır. Bunlardan biri Türk Tarih Tezi, diğeri ise Kazım Mirşan ve onu destekleyenler tarafından ortaya atılan genel kabul edilenden tamamen farklı bir tarih.