Hayat Sende çocuk koruma sisteminde değişim ve dönüşümün iş birliği, bilgi paylaşımı ve ortak çalışma bilinci ile daha kolay gerçekleşeceğine inanmaktadır. Bu sebeple bir çok ulusal ve uluslararası ağa üye olmuş, ulusal ve uluslararası birçok paydaş ile iş birlikleri oluşturmuştur. Ortak çalışma ve bilgi paylaşımı anlamında Ukrayna Çocuk Koruma Sistemini incelemek amacıyla gerçekleştirilen ve benim katılım sağladığım bir ziyaretten bahsetmek istiyorum.
Ukrayna’ya gerçekleştirdiğimiz seyahatte ülkenin çocuk koruma sistemi içerisinde bulunan, sistem içerisinde rol alan 12 farklı sivil toplum örgütü, kamu kurumu ile görüşme ve farklı uygulamaları inceleme fırsatı yakaladık. Bu örgütlerin hangileri olduğunu söylemeden önce iş birliğinin önemini tekrar vurgulamak isterim. Tüm Ukrayna ziyaret programı, üye olduğumuz bir ağ aracılığı ile iletişime geçtiğimiz bir kuruluşun (P4EC) çalışması ile kapsamlı şekilde oluşturuldu.
Ziyaret kapsamında gerçekleştirilen görüşmeler kapsamında;
-
P4EC Ukraine (Partnership for Every Child)
-
Patronat Family
-
Social Apartment
-
De-Institutionalisation Office (Kurumsuzlaşma Ofisi)
-
Ukrayna Ulusal Çocuk Konseyi
-
One Hope Derneği
-
Rodyna(Aile) Derneği
-
Ulusal Gençlik Politikası ve Gençlik Çalışmalarına İlişkin Yuvarlak Masa Toplantısı
-
Hope And Homes for Children
-
Child Well-Being Fund
-
S.O.S Children Villages
-
International Step by Step Foundation
gibi ulusal ve uluslararası bir çok yapı ile tanışma ve bilgi paylaşımı fırsatı yakaladık.
Genel istatistiki bir bilgi olarak; Ukrayna’da koruma altında yaklaşık 106.000 çocuk bulunmaktadır. Bu çocukların 90.000’e yakınının aile temelli hizmetlerde olduğu söylendi. Bu rakam oldukça yüksek! Fakat devamında detayları sorduğumuzda grup evlerini (bizde çocuk evi siteleri) aile temelli hizmet olarak değerlendirdiklerini ve bu sayının grup evlerinde kalan çocukları da kapsadığını söylediler.
İlk olarak ziyaret edilen kurumlarda gözlemlenen ‘De-Institutionalisation Office’ Ukrayna’da çocuk koruma sisteminde yapılan çalışmalara yönelik genel bir bakış açısı sunuyor. Kurumsuzlaşma ofisi ile aile temelli hizmetleri destekleme yolunda önemli adımlar atılmaya başlanmış. Kurumsuzlaşma süreci ile grup evleri, koruyucu aile modellerinin uygulaması, çocukların katılımını sağlayacak mekanizmalar, kurum bakımı sonrasında hayata tutunma sürecini destekleme gibi alanlarda dönüşümler başlatılmıştır. Bahsettiğim süreçler ile ilgili çalışmaları gerçekleştirirken de sivil toplum kuruluşları ile çok ciddi iş birlikleri oluşturuyorlar.
Ziyaret ettiğimiz kurumlardan bir kısmı grup evleri tarzı yapılara sahip olan ve bunun işletmesini yürüten kuruluşlardır. Köy tarzı yapılar içerisinde çocukların bakımını sağlayıp hayata tutunma sürecini desteklemektedirler. (Hope And Homes for Children - S.O.S Children Villages gibi) Devletin bu yapılara destekleyici bir yaklaşım sergilemesinin, kurumların daha esnek ve etkili çalışmalar yapabilmelerine olanak sağladığını düşünüyorum.
Koruyucu ailelik çalışmaları anlamında Partnership for Every Child (P4EC) tarafından Patronat Family uygulaması başlatılmış. Bu uygulama yine devlet ile yapılan iş birliği sayesinde çok önemli değişimler yaratmıştır. Patronat Family, aslında bizim kısa süreli koruyucu ailelik dediğimiz kavramı karşılamaktadır. Koruma altına alınan çocukların inceleme sürecinde riskten uzak, aile yanında kalması sağlanmaktadır. Bir çocuk en fazla 6 ay bir ailenin yanında kalabiliyor. Bu süre içerisinde çocuk için en uygun model belirlenerek gerekli yönlendirme ve işlemler yapılıyor. Peki bu süreçlerde P4EC nasıl bir rol aldı? P4EC bir protokol kapsamında 100 kişilik bir hedef kitle ile bu uygulamayı hayata geçiriyor. Devamında ise bu uygulamanın yaygınlaştırılması için kamu iş birliği ile tüm bölgelerde meslek elemanlarına eğitimler vererek sistemin yaygınlaştırılması sağlıyor.
Bir diğer kuruluş olan Child Well Being Fund, daha önce hakkında bilgi sahibi olmadığım bir alana yönelik yaptıkları çalışmaları aktardı. Bu alan çocuk ticaretinin önlenmesi amacıyla önleyici hizmetler odaklı çalışmaları kapsamaktadır. Potansiyel çocuk ticareti mağdurları belirleniyor. Belirlenen kriterler doğrultusunda potansiyel mağdurlar; aile içi şiddete maruz kalan, kurum bakımında olan, ‘social orphans’ (Anne-baba yurt dışında çalışan/yaşayan, sadece finansal destek alan) çocuklar olarak değerlendirilmektedir. Bu çocuklara yönelik temel yaşam becerileri eğitimleri ve korunma amacıyla düşük riskli durumlara yönlendirmeler gerçekleştirmektedir. Çocuklara yönelik, çocuk ticaretinden korunma amacıyla, önleyici hizmet olarak ‘monopoly’ benzeri bir oyun oluşturulmuş ve çocuklara oyun yoluyla farkındalık yaratılmaya çalışılıyor.
Bir hafta boyunca elde ettiğimiz bilgi ve gözlemler doğrultusunda söyleyebilirim ki Ukrayna çocuk koruma sisteminin tam anlamıyla iyileştirilebilmesi için daha çok yolu var. Fakat yapılan atılımlar, yenilikçi uygulamalar ile bu yolu kısa sürede bitireceklerdir. Kamu-STK iş birliğinin, alanın gelişimi için kilit noktada olduğunu bir kez daha gözlemleyerek farkettiğimi söyleyebilirim. Türkiye’de de benzer iş birliklerini görebilmek umuduyla!
Biz, Hayat Sende olarak Türkiye’de yapılmasını istediğimiz birçok çalışmanın Ukrayna’da uygulamasını gördük ve önemli bir bilgi kazanımı sağladık. Bu deneyim ve bilgiyi olabildiğince yaygınlaştırmak, çocuk koruma sisteminde iyileştirmelerin yapılmasına katkıda bulunmak tek dileğimizdir.
Ahmet Yasin GÜRSOY
Ahmet Yasin GÜRSOY, koruma altındaki çocuk ve gençlerin hayatına yenilikçi çözümler getirmek ve her çocuğun sevgi dolu ailelerde hayata güçlü ve eşit bir şekilde atılması için çalışmalar gerçekleştiren, Hayat Sende Derneği’nde Proje ve Faaliyet Birim Koordinatörü olarak çalışmaktadır. Hacettepe, Sosyal Hizmet Bölümü mezunudur. Gürsoy, bir sivil toplum örgütünde makro çalışmalar gerçekleştiren bir sosyal hizmet uzmanıdır. Gürsoy’un ana ilgili alanı, çocuk koruma sistemine yönelik yenilikçi uygulamalar ve projeler oluşturup bunların modellemesini yapmak ve yaygınlaştırılmasını sağlamaktır.
Hayat Sende Gençlik Akademisi Derneği
Hayat Sende Gençlik Akademisi Derneği, devlet korumasında yetişmiş bir grup idealist genç tarafından 2007 yılında Ankara’da kuruldu. Hedef kitlesi, devlet koruması altındaki çocuk ve gençler ile kurum bakımından çıkanlar olan derneğin temel stratejileri; koruma altındaki çocuk ve gençlerin, hayata eşit ve güçlü adımlarla atılmaları için insan kaynakları değerlerini yükseltmek, bu çocuk ve gençlere ilişkin medya ve toplumdaki olumsuz ayrımcı söylemle mücadele etmek, lobicilik ve savunu faaliyetleriyle bu çocuk ve gençlerin haklarını savunmak. Türkiye’de 19.831 çocuk ve genç, devlet koruması altında yaşıyor. Bunların 14.189’u kurum bakımındayken, 5.642’si koruyucu aile hizmet modelinden yararlanıyor.