Küçük çiftçi genelde tohum, gübre ve ilaç satin almak için
kredi kullanir. Ürünü sattiginda kredi borcunu öder. Sonra yeni
ürün döneminde tohum, gübre ve ilaç almak için tekrar
borçlanir.
Küçügün küçügü çiftçi, Ziraat Bankasi tarafindan finanse
edilen tarim kredi kooperatiflerinden bu ihtiyaçlarini “nakit
olarak” degil, “mal” olarak temin eder. Sonra “mal bedeli”
olarak hesaba geçen borcu ve faizini “nakit olarak” öder.
Küçügün az irisine, Ziraat Bankasi “sahsi kredi” açar.
Geçen yil belli bölgelerde tarimsal üretim kuraklik
nedeniyle düsük kaldi. Belli ürünler para etmedi. Ardindan kriz
çikti. Normal faizini bile ödeyemez durumdaki çiftçinin
tepesine bir de yüksek gecikme faizi bindirildi.
Borcunu ödeyemeyen çiftçiler icraya düstü. Mallarina el
konuldu. Hapis korkusu basladi.
Ama her seyin üzerinde 2002 yili tarimsal üretimi için
tehlike belirdi. Çünkü, borcunu ödeyemeyen, malini mülkünü
icraya kaptiran, elinde parasi kalmayan üreticinin, tohum,
gübre ve ilaç alarak 2002 yilinda üretim yapmasi imkansiz hale
geldi.
Ziraat kilidi açiyor
Türkiye için çok önemli olan bu konu, Türkiye’de çok
sayida çiftçiyi ilgilendiren bu gelisme kamuoyunda yeterince
ilgi görmedi.
Ama Ziraat Bankasi yönetimi, kilidi açmak için
çalismalarini sürdürdü. Simdilerde çiftçiyi rahatlatacak, kredi
sisteminin islemesini saglayacak formüller uygulanmaya basladi.
Küçügün küçügü 1 milyon 600 bin çiftçi tarim kredi
kooperatiflerinden tohum, gübre ve ilaç kredisi alir. Bunlarin
yaklasik 1 katrilyon 400 trilyon liralik (yaklasik 1 milyar
dolarlik) borcu icralik durumda.
Tarim kredi kooperatifleri, çiftçinin ortaklik payi olarak
kooperatifin koydugu para ile Ziraat Bankasi’ndan aldiklari
parayi bir araya getirir. Çiftçiyi bu kaynaktan kredilendirir.
Geçen yillar Ziraat Bankasi’ndan kooperatiflere yüzde 100
dolayinda faiz ile para aktarilmisti. Kooperatifler Ziraat
Bankasi’ndan aldiklari para ile kendi paralarini ortaklara
yüzde 120’ler dolayinda faiz ile kredi olarak kullandirmisti.
Kredisini ödemede gecikenlere de insafsiz gecikme faizi
bindirmisti.
Sorunlu çiftçi kredilerinde kooperatiflerin ortak
paralarindan olusan kaynaklari 200 trilyon lira. Ziraat’ten
kullandiklari para 400 trilyon lira. Kredi olarak çiftçiye
dagitilan para bu. Iyi de çiftçinin 1 katrilyon 400 trilyon
borcu nereden çikiyor?
Kooperatif vazgeçmiyor
Çiftçiye kullandirilan toplam 600 trilyon lira kredinin
normal faizleri ve gecikme faizleri toplami 800 trilyon lira
yükü agirlastiriyor. 600 trilyon liralik kredi borcu 1
katrilyon 400 trilyon liraya çikiyor. Ziraat Bankasi yönetimi,
kooperatif yönetimine diyor ki, “Bankanin 400 trilyon lira
parasini ödeyiniz. Faiz istemeyiz. Çiftçiyi rahatlatalim.”
Geliniz görünüz ki, kooperatif yönetimi (büyük bölümü Ziraat
Bankasi kaynaginin kullanimindan olusan) 800 trilyon liralik
normal faiz ve gecikme faizi borcunun tamamini çiftçiden tahsil
etmenin pesinde. Bu parayi kaçirmak istemiyor.
Bu arayista kooperatif yönetimlerinin çiftçiye “yutturmaya
çalistiklari” “kolaylik formülü” su: Bundan sonra 800 trilyon
tutan normal faiz ile gecikme faizi borcuna faiz
yürütülmeyecek. Ama bu faiz borcu çiftçinin anapara borcu ile
birlestirilecek. Çiftçi borcunun yüzde 20’sini pesin öder ise,
kalan anapara borcu ile normal faiz ve gecikme faizi yükünü 30
ayda ödeyebilecek…
Çiftçimizin bu olan biteni anlamasi güç. Olan biteni
anlasa da direnme imkani yok. Anlasildigi kadari ile kooperatif
yönetimleri, “bagimsiz olduklarini ileri sürerek” Ziraat
Bankasi yönetiminin önerilerini dinlemiyor. Çiftçinin hakkini
aramak üretimin önündeki tikanikligi açmak Tarim Bakani’na
düsüyor. Tikaniklik açilmaz ise çiftçi bu yil tohum, gübre ve
ilaç alamaz. Tarimsal üretim düser… Hem çiftçi, hem ülke
perisan olur.
Tevfik GÜNGÖR^
p>