çanakkale boğazı
hem ege denizi ile marmara denizi'ni, hem de istanbul boğazı ile birlikte akdeniz ve karadeniz'i birbirlerine bağlayan, diğer yandan asya ve avrupa kıtalarını birbirinden ayıran boğazdır. boğazın avrupa yakasındaki kıyıları gelibolu yarımadası'nda, asya yakasındaki kıyıları ise biga yarımadası'ndadır. en dar yeri kilitbahir - çimentabya arasıdır.
çanakkale boğazı'nda alt ve üst olmak üzere iki farklı akıntı vardır. akış hızı değişkenlik gösteren üst akıntı, karadeniz'den gelen az tuzlu suların akdeniz'e doğru yönelmesinden kaynaklanır. alt akıntı ise akdeniz'in tuzlu sularını marmara denizi'ne taşır.
çanakkale boğazı, yunan mitolojisinde geçen çeşitli efsanelerde hellespontos adıyla anılır. hellespontos, yani "helle denizi" ismi, teselya kralı athamas'ın kızı helle'den gelir. efsanede anlatılan rivayete göre; helle, kardeşi phriksos ile birlikte altın postlu ve kanatlı bir koçun üzerine binip üvey annesinin zulmünden kaçarken, boğazın sularında düşüp boğulmuştur. (bkz: altın post efsanesi)
boğaz kıyısındaki antik truva kenti, homeros'un ilyada isimli eserinde anlattığı meşhur truva savaşı'nın geçtiği yerdir. batıda çanakkale boğazı genellikle dardanelles (dardanel) adıyla bilinir. dardanel ismi, çanakkale'nin 10 kilometre güneyindeki antik dardanos kentinden gelmektedir. boğazın kıyılarında ayrıca, eski dönemlerden kalma hisarlar vardır. fatih sultan mehmed'in 1463 yılında boğazın en dar yerinde karşılıklı olarak yaptırdığı kilitbahir ve çanakkale'ye ismini veren kale-i sultaniye bunlar arasında en ünlü olanlarıdır. çanakkale boğazı'nda gerçekleşen ünlü savaşlardan bir diğeri de mö 480 yılında pers hükümdarı kserkses'in yunanlara karşı yaptığı savaştır. bu savaşta kserkses, ordusuyla birlikte gemilerin yan yana dizilmesiyle oluşan bir köprü vasıtasıyla boğazı geçmiştir. büyük iskender'in de pers imparatorluğu üzerine sefere çıkarken, çanakkale boğazı'nı ordusuyla birlikte aynı yöntemle geçtiği söylenir. birinci dünya savaşı sırasında, 1914-1915 yıllarında ingiliz ve fransız ittifak kuvvetlerine geçit vermeyen türk ordularının destansı direnişi, boğazda gerçekleşen son savaştır (bkz: çanakkale savaşları)
Omü Sözlük