Gri yeşil yaprakları ve güçlü kokusuyla bilinen ada çayı, aktarlarda veya marketlerde sıkça karşımıza çıkan bir bitkidir. En şifalı türlerine Avrupa’da rastlanan bu bitki Kuzey Amerika gibi farklı bölgelerde de yetişir. Çoğumuz için ada çayı özellikle de kış günlerinde bitki çayları yeniden radarımıza girmeye başladığında, lezzetli bir sıcak içecek olma özelliği taşır.
Öte yandan bu bitkiden elde edilen uçucu yağ, sağlığımızı daha iyi yönetmek için bize yardımcı olabilecek şifalı bitkisel yağlar arasında başı çeker.
Ada Çayı Yağı Türleri
Ada çayı deyince aslında tek bir bitkiden söz edemeyiz. Bitkinin onlarca farklı türü vardır. Ada çayı yağı satın alırken, ambalajın üzerindeki Latince isme baktığınızda farklı farklı isimlere rastlayabilirsiniz. Bu isimler yağın hangi tür ada çayı yaprağından elde edildiğini gösterir. Ada çayındaki uçucu yağ sineol bitkinin yapraklarından buhar yöntemiyle damıtılır ve ada çayı yağı elde edilir.
Salvia officinalis türü ada çayı Avrupa ülkelerinde yetişen ve tıbbi özellikleri bakımından sıkça sözü geçen bir ada çayı türüdür. Bu bitkiden elde dilen yağ antioksidan, antibakteriyel, mantar karşıtı, zihin açıcı, sindirim iltihaplarını gideren, ağrı kesici özellikleriyle öne çıkar. Ancak s. officinalis ülkemizde doğal olarak yetişmez.
Türkiye’de yaygın şekilde yetişen ve yine yapraklarından elde dilen yağ ile şifalı özelliklerinden yararlanılan ada çayı türü salvia triloba‘dır. S. triloba‘dan elde edilen yağın bir diğer ismi de acı elma yağıdır. Bu bitki ülkemizde Anadolu ada çayı, çayır ada çayı gibi farklı isimlerle anılır.
Bitkinin yağ şeklinde rağbet gören bir diğer türü salvia sclarea, İngilizce’de ‘clary sage‘ olarak geçer. Cilt için en çok önerilen bu ikinci sırada saydığımız salvia sclarea yağıdır. Koklandığında yatıştırıcı / sakinleştirici etkisi de güçlüdür.
Avrupa’da tıbbi amaçlı kullanılan bir diğer ada çayı türü İspanyol ada çayı (salvia lavandulifolia) yine adını duyabileceğiniz başka bir türdür. Salvia lavandulifolia‘nın özellikle hafıza üzerinde etkili olduğu görülmüştür.
Zihni Canlandırmak
Ada çayının güçlü ve baharatlı aroması zihin açıcıdır. Zihinsel yorgunluğa ve strese karşı hem verimliliği arttırmak hem de enerji toplamayı kolaylaştırmak için ada çayı yağı etkili bir bitkisel yağdır. Son zamanlarda epey yaygınlaşan ve evlerde sıklıkla yer alan yağ difüzörlerini ada çayı yağının aromatik etkilerinden faydalanmak için kullanabilirsiniz. 6 damla ada çayı yağı, 6 damla misket limonu yağı ve 8 damla tatlı portakal yağını karıştırarak kendinize hem faydalı hem mis kokulu bir ev kokusu hazırlayabilirsiniz.
Cilt Bakımı
Ada çayı yağını hassas ciltlerde doğrudan cilde uygulamak yerine örneğin badem yağı ya da Hindistan cevizi yağı gibi taşıyıcı yağlarla karıştırarak uygulamanız önerilir. Taşıyıcı yağ elinizin altında yoksa bir fincan suya birkaç damla ada çayı yağı damlatarak da yağı uygulayabilirsiniz. 2 çay kaşığı kadar taşıyıcı yağa 1 damla ada çayı yağı oranını kullanabilirsiniz.
Cilt ve harici kullanım söz konusu olduğunda ada çayı yağının antiseptik, iltihap giderici, mantar karşıtı ve cildi bakterilerden arındırıcı özellikleri öne çıkar. Antioksidan bakımından zengin bir yağdır. Cildin yaşlanma sürecini yavaşlatır, kırışıklıkları önler ve cildi zararlı maddelerden temizler. Cildin kendi yağ dengesini korumasına yardımcı olur. Böylelikle kuru ciltlerde ya da yağlı ciltlerde yağ dengesi korunarak, cilt tipi nedeniyle ortaya çıkan matlık veya sivilce benzeri problemlerin önü kesilir.
Ağız ve Diş Sağlığı
Diş eti hastalıklarında ada çayı yağının son derece faydalı olduğu belirlenmiştir. Nane, ekinezya, papatya, karanfil yağı gibi diğer yağlarla elde edilen karışımla ağzı çalkalamak (yağ çekmek) diş eti iltihaplanmasını tedavisinde etkili bir destektir. Gargara için hazırlanacak bitkisel yağ karışımı yarım bardak su ile karıştırılarak günde üç defa tekrarlanabilir. Hazırlanan karışım ağızda çevrilip tükürülür.
Diş etlerine faydası dokunduğu gibi ada çayı yağı ağızdaki bakterilerin öldürülmesi, kötü kokuların engellenmesi ve ağız yaralarının iyileşmesi gibi başka olumlu etkiler de gösterir.
Sindirim Problemleri
Gaz problemleri, şişkinlik, mide yanması veya mide ağrısı için ada çayı yağı ile karın bölgesine masaj yapılması önerilir. Ancak cildin tahriş olmaması için ada çayı yağının su ile inceltilmesi veya badem yağı gibi taşıyıcı bir yağ ile karıştırılması önerilir. Sindirim sorunlarında ayrıca bir bardak suya 2-3 damla damlatılarak içilebilir ancak aldığınız ürün ambalajında ‘ağızdan alınabilir‘ ibaresi mutlaka olmalıdır. Hamilelikte ise ne harici ne de ağızdan kesinlikle kullanılmamalıdır.
Rahatlatıcı Etki
Depresyon, stres, kaygı veya uykusuzluk gibi durumlarda ada çayı yağı (s. sclarea) sinirleri yatıştırmak için kullanılabilir. Yağın buharını koklamak, bu yağ ile masaj yapmak veya yağı banyo suyuna katmak ruh halinizi olumlu yönde etkiler. Kaygıyı azaltır ve böylelikle uykuya geçişi kolaylaştırır veya düşüncelerinizi netleşmesini sağlar.
Menopoz Belirtilerine Karşı
Menopozda görülen sıcak basmaları, gece terlemeleri, çarpıntı, baş ağrısı, gerginlik gibi sorunlar için bitkilerden faydalanmak isterseniz ada çayı yağı koklamak, yağı incelterek ayaklara masaj yapmak veya ada çayı yağını banyo suyu ile karıştırmak belirtilerin hafifletilmesine yardım edebilir.
Ayrıca adet sancılarını ve kramplarını gidermek ve yine adet döneminde ortaya çıkan sinirlilik, bulantı benzeri belirtileri yatıştırmak için ada çayı yağını badem yağı veya diğer bir taşıyıcı yağ ile karıştırarak karın bölgenize ve kollarınıza masaj yapma suretiyle kullanabilirsiniz.
Alzheimer ve Ada Çayı Yağı
Bitkilerin çeşitli hastalıklar üzerinde ne gibi etkileri olduğuna dair yapılan çeşitli bilimsel araştırmalar zaman zaman önemli sonuçlar elde etmekte. Bunlardan birine Michigan Üniversite’sinin yayınladığı araştırma sonuçlarında rastlayabiliriz. Belli bir süre, belli ölçülerde ada çayı yağı tedavisi uygulanan Alzheimer hastaları ile yürütülen bir çalışmada, yağın hastaların düşünme ve idrak etme becerileri üzerinde olumlu etkisi görülmüştür.
Bebeklerde Gaz Problemi ve Ada Çayı Yağı (Acı Elma Yağı)
Anneler arasında ağızdan ağza yayılan ada çayı yağının (diğer adıyla acı elma yağının) bebeklerde gaz problemine iyi geldiği görüşü, sizin de kulağınıza gelmiş olabilir. Ancak ada çayı yağı hamilelere ve 2 yaş altındaki bebeklere önerilmez. Ada çayı sinir sistemini etkileyebilen ve içinde güçlü maddeler bulunan bir yağdır. Bir yetişkin bile bu yağı inceltmeden doğrudan cildine sürmemelidir. Kaldı ki küçük çocuklar ve bebeklerde çok daha dikkatli olmak gerekir.
Bebeklerde cildin tahriş olmasını, bebeğin yağı ağzına, gözüne bulaştırmasını veya koklamasını önlemek için genellikle badem yağı gibi başka bir yağ ile inceltilmiş bir iki damla ada çayı yağının, bebeğin ayak tabanlarına sürülmesi tavsiye edilir. Yine de en iyisi herhangi bir uçucu yağı, doktora danışmadan bebeğe uygulamamanızdır.
Hamilelikte Ada Çayı Yağı
Ada çayı hamilelere kesinlikle önerilmez. Hamilelerde ada çayı yağı rahim kaslarını harekete geçirerek düşüğe neden olabilir. Hatta hamileliğin son günlerinde doğumu çabuklaştırmak adına ada çayı yağına başvuran anne adayları vardır.