Ahmet Tolgay
Eski Baf’tan sinema anıları…
1963 Aralık ayından sonraki 11 yıllık dönem, Kıbrıs Türk halkının ölüm – kalım savaşının özverileriyle yüklüdür. Adanın her yanına dağılmış durumda, gettolarda ve abluka altında direnmek zorunda kalan Türk halkının yaşamında sinemanın “tek eğlence aracı olarak” önemli ve özgün bir yeri vardır.
İşte o dönemlerde, toplumsal mağduriyetin en ağır koşullarda yaşandığı Türk gettolarından biri de Lefkoşalıların “Uzak Kent” adını taktıkları Baf Kasabası’dır. Kuşatma altındaki Baf Kasabası’nı ziyaret edenler, acı veren izlenimlerini seslendirirken, oradan “duvara çarpıp parçalanmış bir cam parçası” gibi söz etmektedirler.
Baf direnişinin serdarı (Türkiyeli Sancaktardan sonra gelen en yüksek rütbeli Kıbrıslı Türk mücahit) Esat Fellahoğlu, anılarını içeren kitabında kuşatma altındaki Baflı Türklere moral verebilme adına sinema olayına nasıl sarıldıklarını da anlatır. Esat Fellahoğlu 1995 yılında yayımladığı “Baf’ta Direniş” adlı kitabının 60’ncı sayfasında direniş günlerindeki sinema olgusuna şöyle değinmektedir:
“Halkın tek eğlencesi sinema idi. 1964’ten önce devamlı Türk filmleri gösterilir ve halk bunları zevkle izlerdi. Ne var ki, 1963 Aralık ayında olaylar başlayınca sinemalarımız hep Rum tarafında kalmıştı. Halkın gittikçe artan günlük sıkıntılarından kurtulabilmesi için hiçbir olanak yoktu. Halbuki bu sıkıntıların bir nebze olsun aşılabilmesinde sinema gerçekten iyi bir araçtı. Sinemacılarımız makine ve sandalye gibi taşınabilir şeylerini Rum tarafında kalan mekânlarından alabilmeyi başarmışlar, okul avlusunda da bir açık hava sineması kurmuşlardı. Ama film gelmiyordu. Ellerinde tek bir film kalmıştı, olayların başlamasından önce gelmiş. ‘Cengiz Han’ın Hazineleri” adlı bu filmi her birkaç gecede bir göstermekten başka çare yoktu. Bu film halkımızı birkaç ay oyaladı. Belki de 10 kez üst üste bu filmi izleyen vardı.
Tabii ki yağışlı, soğuk kış ayları bastırdığında halk, açık havada film izleyemezdi. Sinema salonuna dönüştürmeye uygun hiçbir mekânımız da yoktu. Göçlerle sayısı artan Kasaba halkı sağlıksız koşullarda, evlerde adeta üst üste yaşamaktaydı. Sinemacılarımız sonunda mücahitlerin de yardımıyla bölgemizde saçtan kışlık bir sinema salonu inşa ettiler. Filmler de gelmeye başladı. Böylece halkın sosyal yaşamındaki büyük bir boşluk da doldurulmuş oldu.”
Esat Fellahoğlu’nun sözünü ettiği, Baflıların defalarca izlediği “Cengiz Han’ın hazineleri” adlı o siyah-beyaz film, Atıf Yılmaz’ın yönetiminde 1962 yazında çekilmişti. Başrol oyuncusu, aynı zamanda Atıf Yılmaz’la birlikte filmin yapımcısı olan Orhan Günşiray’dı. Günşiray, Suat Yalaz’ın çok popüler çizgi roman kahramanı Karaoğlan’ı canlandırıyordu. Daha sonra Yeşilçam’ın Ankara Devlet Tiyatroları’ndan transfer ettiği Kartal Tibet’i üne ulaştıracak olan Karaoğlan’ın beyaz perdedeki ilk canlandırıcısı Orhan Günşiray’dır.
Baf kökenli şair yazarlarımızdan Mehmet Kansu, 1996 Mart ayında “Halkın Sesi” gazetesinde yayımlanan “Hayatın Bir Başka Adı: SİNEMA” başlıklı yazısında Baflı Türklerin sinemaya ilişkin ilk göz ağrılarının, işletmecileri Rum olan “Attikon” ve “Titanya” sinemaları olduğunu açıklar. Bir Baflı olarak benim de bu sinemalara dair çocukluk günlerimden kalma anılarım vardır hiç kuşkusuz... Rum bölgesindeki “Attikon” ve “Titanya” sinemalarının kışlık ve yazlık salonları vardı. Türkler tarafından da kiralanan o sinemalarda Türk filmleri de gösterilmekteydi.
Mehmet Kansu, Baf Kasabası’ndan ayrıldıktan sonraki sinema coşkusunu ise 1996 tarihli yazısında okurlarıyla şöyle paylaşmaktadır:
“Lefkoşa’da ‘Lukudi’, ‘Papadopulos’, ‘Magic Palace’ın önlerinde içeriye parasız girebilmek için kurnazlıklar… Çağlayan Bölgesi’ndeki sinemalar, o yazlık açık hava sinemaları… ‘Taksim’, ‘Halk’, ‘Şahin’ ve ‘Kristal’ sinemaları… Sinema kültürüyle birlikte, o sinema yollarındaki gezintiler… Oğlanlar, kızlar, çiçeklenen aşklar, sevgiler ve belki bir toplum olmanın akşam meltemlerine sızmış ilk bilinçlenmeleri… Her izlediğim filmin başrol oyuncusuna günlerce süren öykünmeler… Yüreklerimize ilk kez dolan o filmlerdeki birbirinden güzel kadınlar…”
Baflı sanatçı Mehmet Kansu, aynı yazısında, yürekleri sinema tutkusuyla yanan nice aydının yıllar boyunca Kıbrıs’ta sinemaya alın teri döktüğünü, sancılar yaşadığını, kazançlar ve iflaslar içinde kıyasıya birbirleriyle rekabet ederek yarıştıklarını da anımsatmaktadır okurlarına... (“Kıbrıs’ın Orta Yeri Sinema” kitabından.)