

1 Mayıs 1955
İstanbul :
Almanyada Karlsruhe şehrinde yapılan 1955 grekoromen güreş şampiyonasında dünya üçüncülüğünü kazanan millî güreş takımımız bu gece saat 21,15 te uçakla yurda avdet etmiştir.
Güreş takımımız Yeşilköy hava meydanında Beden Terbiyesi Bölge İdarecileri, basın mensupları, aile ve akrabaları tarafından karşılanmıştır.
Bu münasebetle ihtisaslarını ifade eden antrenör Yaşar Doğu ezcümle şöyle demiştir:
Takımımızın yeni ve genç elemanlardan kurulu olması itibariyle aldığımız netice iyi sayılmalıdır. Mamafih, bilhassa 1956 olimpiyat oyunları için daha sıkı çalışarak grekoromende de ilk sırayı, almamız pekâlâ mümkündür.
Ankara :
Devlet Vekili Doktor Mükerrem Sarol, yeni radyo istasyonları inşası mevzuunda şu beyanatta bulunmuştur:
Memleketimizde yeni radyo istasyonları tesis ve inşası kararlaştırılmış, bu hususta gelecek yıllara geçici taahhütlere girişilmesi için Başvekâlete 6128 sayılı kanunla yetki verilmişti.
Bunun üzerine açılmış olan ihaleye muhtelif yabancı firmalar girmiş, Teknik ve İstanbul Üniversiteleri Profesörlerinden, Vekâletler mütehassıslarından, Basın Yayın ve Turizm Umum Müdürlüğü memur ve mühendislerinden teşkil edilen komisyon bu teklifleri 'gerek fennî, gerek malî bakımdan tetkik etmiştir. Bu husustaki çalışmalar bitmiş ve işin Amerikan R.C.A. firmasına ihalesine komisyonca karar verilmiştir. Bu karar ita âmiri tarafından da tasdik edilmiştir.
Adana, Erzurum ve İzmirde orta dalga üstünde çalışacak yüzer kilovat takatinde birer bölge radyosu tesis ve inşa edilecektir. Bu suretle bu üç vilâyetimizle civarlarmdaki vilâyetler modern radyo tesislerine kavuşacaklardır. Ayrıca, Ankara radyosu da bina bakımından tevsi ve teknik tertibat bakımından ıslâh edilecektir
Üç vilâyetimizde yeni radyoların yapılacağı yerler evvelce satın alınmış bulunmaktadır. Tesis ve inşaya önümüzdeki haftalar .içinde başlanacaktır.
Adana ve İzmir radyoları bir buçuk, Erzurum radyosu iki sene sonra işliyecektir.
Yeni radyolarımızın tesis ve inşalarından sonraki çalışma şekilleri ve personel yetiştirme mevzuları da şimdiden ele alınmaktadır. Milli postamız olan Ankara radyosunun bazı bölgelerimizden iyi dinlenilememesi yüzünden hâsıl olan mahzurların mühim bir kısmı, bu suretle yakın bir zamanda giderilmiş olacak, ayni zamanda memleketimiz yepyeni modern tesisler kazanacaktır.
3 Mayıs 1955
İzmir :
Türkiye Tütüncüler Federasyonu Genel İdare Heyetinin mayıs toplantılarına şehrimizde başlanmıştır. Bu toplantıda Türkiye tütüncülüğünün inkişafı ile ilgili' hususlar gözden geçirilerek dünya piyasalarında Türk tütünlerine rakip memleketlerin, istihsal, işleme ve rekolteleri ile mukayese edilmiştir.
Toplantıya yarın devam edilecektir.
Ankara :
Büyük Atatürkün memleketimize hediye ettiği ve şimdiye kadar 3300 pilot ,plânÖrcü ve paraşütçü yetiştirerek Türk havacılığına büyük, hizmetlerde bulunmuş elan Türk Hava Kurumu Türkkuşu müessesesinin yirminci yıldönümü bugün saat 13 te parlak bir törenle kutlanmıştır.
Törende Türk Hava Kurumu Başkanı (Amasya Mebusu) Mustafa Zeren, İkinci Başkanı Gümüşhane Mebusu Halit Zarbun, İkinci Başkan Lâtif Aküzüm Genel İdare Kurulu âzası Abbas Çetin, Feridun Söğütligil, Yavuz Kansu ile Türkkuşu Umum Müdürü Yarbay Burhan Göksel, askerî ve sivil tayyareciler ve güzide bir davetli topluluğu hazır.bulunmuştur.
Davetliler Etimesgut Türkkuşu tesislerini gezmiş, tecrübeli hocaların nezaretinde gençlerin çalışmaları takdirle karşılanmıştır.Türk Hava Kurumu Başkanı tarafından öğretmenlik mesleğinde yirmi yılını dolduran ilk kadın tayyarecimiz Sabiha Gökçene, Yıldız Camcıoğlu, Abdurrahman Türk_ kuşu, Rüstem Mavituna, Mehmet E-sengil, Rauf Oltu ve Mustafa Irkine birer biblo hediye edilmiştir.
Müteakiben Ergazi planör alanına gidilmiş, takdir ve heyecanla takip edilen gösteriler yapılmıştır.
Tayyare ve planörlerle yapılan akrobasi seyircilere heyecanlı anlar yaşatmış ve tezahürata vesile olmuştur. Hollandada yapılacak gösterilere iştirak edecek olan paraşütçü kızlarımızla ilk atlayışlarını yapan 54 genç paraşütçümüz üstün başarı göstermişler, Türk Hava Kurumu Başkanı kendilerini ve öğretmenlerini tebrik etmiş ve böylece törene son verilmiştir,
Ankara :
Türk Kadınlar Birliği Genel Başkanı İstanbul mebusu Nazlı Tlabar bugün saat 18 de Ankarapalasta bir basın konferansı tertip etmiştir.
Kadınlar Birliği Genel İdare Kurulu azalarından İzmir Mebusu Nuriye Pınar, Ankara Mebusu Aliye Timuçin, Zonguldak Mebusu Edibe Sayar ile Ankara ve İstanbul gazeteleri temsilcile--rinin ve Kadınlar Birliği İdare Heyeti âzalarının hazır bulunduğu basın konferansında Genel Başkan Nazlı Tlabar Birliği faaliyeti hakkında geniş izahlarda bulunduktan sonra 8 mayısın «Anneler Bayramı» olarak kutlanmasına karar verildiğini izah etmiş ve bu münasebetle Maarif ve Dahiliye Vekilleri tarafından valiliklere gönderilen tamimlerden ve bu münasebetle yapılan radyo konuşmaları ile hazırlıklardan bahsetmiştir. Nazlı Tlabar izahatına devamla «Anneler Bayramı» hakkında demiştirki:
8 mayıs bizim asıl tesisine çalıştığımız moral eğitim seferberliğinin bir başlangıcı olacaktır. Böyle bir moral seferberliğe «Anneler Günü» ile başlamak kadar tabiî ve zarurî hiç bir şey olamazdı. Zira ferd ve millet olarak mevcut bütün hasletlerimizi ve manevi varlığımızı sadece onlara borçluyuz. Asırlar boyunca bunca felâketlere göğüs gerdik, en büyük ıstıraplara metanetle karşı koyup mücadele ettik ve muvaffak olduksa bizlere bu imkânı, bu millî vahdet hissini aşılayan en eski zamanlarda evlâdını tıpkı Tanrıya kurban verir gibi kınalayıp askere gönderen fedakâr ve kahraman Türk anasının sayesinde olmuştur. Sevgili vatandaşlarım, hepimiz bu fikir üzerinde mutlaka mutabık olduğumuz kanaatindeyim. Çünkü, şüphe yoktur ki, milletleri ayakta tutabilen en büyük kuvvet, manevî değerlere ve geleneklere bağlı kalmasını bilmektir. Hele bu günün maddeci dünyasında buna daha çok muhtaç olduğumuz, da inkâr edilemiye-cek bir hakikattir. Dünya durmadan değişmekte ve makineleşmektedir. Bu muazzammakine gürültüleri arasında insanların seslerini birbirlerine ve vicdanlarına duyurabilmeleri büyük gayretlere bağlıdır. Fakat her ne olursa olsun eğer hakikî bir insan olarak yaşamak ve öylece Ölmek istiyorsak bu gayreti göstermek mecburiyetindeyiz. Alexis Karol boşuna «insanlar uyanın» diye bagırmadı.
Manevi değerlerin, moral eğitimin laboratuarı olan anaya ne kadar saygı göstersek azdır.
4 Mavıs 1955
Ankara :
Millî Müdafaa Vekâleti Temsil Bürosundan bildirilmiştir:
Üçüncü Kere tugayımızın 28/29 mayıs 1953 gecesi yaptığı Elkorkarson muharebelerinde gösterdiği fevkalâde basandan dolayı emekli istihkâm Binbaşısı Şinasi Sükan ile hâlen terhis edilmiş bulunan Ayancıklı Çavuş Mehmet Ergin, Amerika Birleşik devletlerinin yabancılara verdiği birinci derece nişan olan (Distinguished Service Crossi fevkalâde liyakat madalyası ile ve piyade binbaşısı Mehmet Tarcan Bronz Yıldız madalyasiyle taltif edilmişlerdir.
Bu münasebetle 7 Mayıs 1955 cumartesi günü saat 10.30 da Ankarada 19 mayıs stadyomunda bir merasim yapılacak ve bu merasimde madalyalar Amerika hükümetinin temsilcisi tarafından sahiplerine takılacaktır.
İstanbul :
Başvekil Adnan Menderes, bugün Anadolu Ajansına şu beyanatta bulunmuştur :
«Memleketimizde
pamuk ve yağlı tohumlar
istihsali 2-3 sene evvelki miktarlarda
duraklamış bulunmaktadır.
Biliyoruz ki pamuk ziraatinin genişleyememesinin ve istihsalin artmasının başlıca sebebi son 2-3 sene zarfında pamuk piyasa ve Hatlarındaki gayri müsait temevvüçler olmuştur. Ayni sebep yağlı tohumlar istihsalinde ki duraklamayı da izah etmeye kâfidir. Bu itibarla memleketimize büyük faydalar sağlıyacak olan pamuk gerek yağlı tohumlar istihsalimizin arttırılması ve çiftçimizin teşvik ve terfihi maksadiy-le bu mahsulleri fiyat sukutlarının ve istikrarsız piyasa şartlarının tahripkâr tesirlerinden korumak kararındayız. Makul, meşru ve çiftçimizi teşvike medar olacak elverişli- bir fiat seviyesi tekarrür ettirebilmek bakımından hükümetimiz icabeden tedbirleri alacaktır. Bunun şartlarını ve tatbik suretini Yugoslavyadan avdetimizde hükümetçe tezekkür edip tesbit etmiş olacağız. Pamuk ve yağlı tohumlar ekiminin tam mevsiminde bulunduğumuz bu sıralarda çiftçimizin büyük bir şevkle istihsal faaliyetini hızlandırmaları memleket için hayırlı olacağı gibi pamuk ve yağlı tohumlar çiftçilerimizin de endişelerini bertaraf edecektir.»
Ankara :
Ziraat Vekâleti ile Nafia Vekâleti arasmda tertiplenen ve alâkalı umum. müdürlük, Ziraat ve Fen Fakülteleri temsilcilerinin iştirakiyle ziraî sulama mevzuundaki Ankara Ziraî Araştırma Enstitüsü konferans salonunda yapılan ve üç gün devam eden toplantı sona ermiştir. Sulama mevzuunda iki Vekâlet arasında mevcut işbirliğinin daha da genişletilmesi hususu, bu toplantıda etraflıca ve gayet güzel bir anlayış havası içinde görüşülerek zirai ve toprak etüd işleri, sulu ziraat araştınma ve deneme istasyonları faaliyetleri, orman ve toprak muhafazası, küçük su işleri ve sulama şebekelerinin işletilmesi mevzularında aşağıdaki kararlara varılmıştır.
Nafia Vekâleti Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğünce:
1 Amenajman plânı hazırlanmakta olan Yeşilırma'k havzası üzerindeki ziraî ve toprak etüdlerine 1955 yılı içinde de Ziraat İşleri Umum Müdürlüğünce devam edilmesi.
2 Hali inşaatta bulunan Seyhan barajının ikmaline kadar Seyhan sağ ve sol sahil mmtakalarınm deltaylı toprak etüd ve haritalariyle gerekli ziraî etüdlerine Ziraat İşleri Umum Müdürlüğünce derhal başlanması uygun görülmüştür.
3 Seyhan bölgesinde karşılaşılan tabiî ve sulamadan mütevellit çoraklaşma ve sulama eselelerini tesbit ve halli maksadiyle iki Vekâletin alâkalı mütehassıslarından müteşekkil bir heyetçe müşterek tetkiklerde bulunuhnası ve gerekli tedbirlerin alınması.
4 Kars - İğdır, Nusaybin, Afyon Akarçay ve Dicle - Fırat sahalarına ait toprak etüdlerinin de bir an önce hazırlanmasına çalışılması.
5 Kuruluş hazırlıkları ve arazi istimlâki tamamlanan Eskişehir bölge sulu ziraat deneme istasyonunun 1955 senesi sonbaharında işletmeye açılması.
6 Kars - Igdır devlet üretme çiftliğinde sulu ziraat denemelerine başlanması.
7 Nafia ve Ziraat Vekâletleri arasında toprak etüd, sulu ziraat araştırma ve deneme, orman ve toprak muhafazası ve küçük su işleri mevzularında müşterek bir işbirliği talimatnamesi hazırlanması hususlarında mutabakata varılmıştır.
İstanbul :
Tunus çarşısını tanzime karar veren Tunus Belediye Meclisi adına Meclis Reisi, İstanbul Belediyesi Başkanlığına bir mektup .göndererek, İstanbul-daiki çarşılar, hâller ve esnaf teşekkülleri hakkında tafsilâtlı malûmat ve kroki istemiştir.
İstenen malûmatın hazırlanmasına başlanmıştır
Ankara :
Japon İmparatoru Majeste Hirohitonun doğum yıldönümleri münasebetiyle Reisicumhurumuz Celâl Bayar ile Majeste İmparator arasında tebrik ve teşekkür telgrafları teati edilmiştir.
Ankara :
İsrail Millî Bayramı münasebetiyle Reisicumhurumuz Celâl Bayar ile İsrail Reisicumhuru ekselans Yitzhak Ben Zvi arasında tebrik ve teşekkür telgrafları teati edilmiştir.
5 Mayıs 1955
Ankara :
Bilindiği gibi Türk Kadınlar Birliği her sene mayıs ayı 'başlangıcında bir günün «Anneler Bayramı» olarak kutlanmasına karar vermiş ve bu karar Maarif ve Dahiliye Vekilleri tarafından valiliklere birer tamimle bildirilmişti.
Bu defa Türk Kadınlar Birliği Genel Merkezi her sene Anneler Bayramı münasebetiyle bir de «Yılın Annesi» seçimi yapılmasına karar vermiş ve ilk defa olmak üzere büyük vatan sevgisi ve fedakârlığı ile bütün Türk annelerine bir imtisal numunesi olan Erzurumlu Nine Hatunu «Yılm Annesi» seçmiştir.
Bu münasebetle Türk Kadınlar Birli?:
Genel Merkez Başkanı İstanbul Mebusu Nazlı Tlabar Erzurum Valisi Niyazi Akıya gönderdiği bir telgrafta Türk Kadınlar Birliğinin almış olduğu kararı bildirmekte, mahallinde ve münasip bir zamanda yapılacak bir merasimle Nine Hatuna bu kararın tebliğ ye kurum adına bu muhterem annenin tebrik edilmesini istemiştir.
6 Mavıs 1955
Ankara :
Irak Kralı Majeste İkinci Faysalın doğumlarının yıldönümü münasebetiyle Reisicnmhurumuz Celâl Bayar ile Majeste Kral arasında tebrik ve teşekkür telgrafları teati edilmiştir.
Antalya :
Antalya su işleri baş mühendisliği mmtakasma dahil olup, vilâyetimiz ile Burdur iÜ arasında bulunan ve zaman zaman taşkmlıklariyle Antalya-Burdur şosesini geçit vermez hale sokan Kestel gölünün 1.900.000 liraya 2 sene önce ihale edilen ıslâhı işi ve kanal inşaatları tamamlanmak üzeredir.
Bu işin hitamında Kestel gölü taşkın sahası tahdit edilmiş olmakla 300.000 dekar arazi bataklıktan kurtarılacak ve ayrıca Yuva Gölü tammen kurutularak 1.500 dekar arazi bataktan çıka-, rılacak, Anbahan Gölüne dökülen Kocadere Varyantı ile bu göl taşkın sahası da tahclit e-dilmiş olacaktır.
Ankara :
Volos şehrinin maruz kaldığı zelzele felâketi dolayısiyle Reisicumhur Celâl Bayar, Yunan Kralı Paul I e aşağıdaki telgrafı göndermiştir:
Majeste Paul I
Kraliyet Sarayı Atina
Volos şehrinin tahripkâr bir zelzeleye amruz kaldığını Öğrenmekle derin bir teessür duydum.
Türk milleti ile benim, müttefikimiz
Yunanlıların bu elemine samimiyetle iştirak ettiğimize itimat buyurmalarını, majestelerinden rica ederim.
Celâl Bayar
Yunan Kralı Paul î Reisicumhurumuza şu cevabı göndermiştir:
Ekselans Celâl Bayar
Türkiye Reisicumhuru Ankara
Volos havalisinin maruz kaldığı elim hâdiseler münasebetiyle, ekselanslarının göndermek lûtfunda bulundukları sempati mesajından fevkalâde mütehassis olarak, en samimî teşekkürlerimin kabulünü istirham eylerim.
Paul 7 Mayıs 1955
Ankara :
Bugün 19 Mayıs stadyomunda yapılan bir merasimle, Kore gazilerimizden malûl emekli istihkâm binbaşısı Şi-nasi gükan ve hâlen terhis edilmiş bulunan Ayancıklı Çavuş Mehmet Ergine, Başkan Eisenhower tarafından tevcih edilen ve bir yabancıya verilebilecek en yüksek nişan olan «Mümtaz Hizmet Salibi» nişanı, piyade binbaşı Mehmet Tarcana ise zafer rumuzu olan V harfi ile birlikte Bronz Yıldız madalyası, Amerikan Büyükelçisi ekselans Avra Warren tarafından takılmıştır.
Merasimde Çalışma Vekili Hayrettin Erkmen, mebuslar, Erkânı Harbiyei Umumiye Reisi Orgeneral Nurettin Ba-ransel, Ankara Valisi ve Belediye Reis Vekili Kemal Aygün, Hava Kuvvetleri Kumandanı Korgeneral Fevzi Uçaner, Amerikan Büyükelçisi ekselans Avra Warren, Nato Devletleri askerî ataşeleri, yüksek rütbeli subaylar, sivil erkân ile Amerikan Büyükelçiliği erkânı ve askeri yardım kurulu mensupları hazır bulunmuşlardır.
Merasime 28 inci Tümen bandosunun çaldığı Türk ve Amerikan Milli marşları ile başlanmış müteakiben Ankara Garnizon Kumandanı Tuğgeneral İhsan Bingo gazilerimizin kahramanlıkİannı belirten bir konuşma yapmış ve kahramanlarımıza hitaben:
«Korede savaşan binlerce kahraman silâh arkadaşlarınız gibi bütün- dünyanın gözlerini kamaştıran bu azametli hâdiselerin haklı gururuna iltifat etmiyor ve Övünmüyorsunuz. Çünkü, TüTfe için Ihârika, heybet ve azameti ne olursa olsun henüz yaratılmamış olanıdır.» demiş ve sözlerine devamla «dünya sulhunun korunması için Korede. çarpışan sizin gibi binlerce Türk kahramanı yürekten inandıkları bu mukaddes dâva uğrunda bütün varlıklarını ortaya koyarak bir ihtiras akınına karşı Kere dağlarını tıpkı Sakarya boyları gibi müdafaa etmiş, dostluğun, ahde vefanın ve ittifaka sadakatin en ideal örneğini göstermişler ve Türk dostluğunun vefasını insan enerjisini törpüleyen en çetin mücadele meydanlarında bütün dünyaya tasdik ettirmişlerdir» demiştir
Sözlerine devanı, eden Tuğgeneral İhsan Bingöl, dünya sulhunun korunması için mukaddes varlıklarını esirgemeden harcıyan aziz Kore şehitlerimizin ve Türk kardeşlerinin yanında canlarını feda .eden bütün Nato milletlerinin mübarek ölülerinin önünde hürmet ve minnetle eğildiğini belirtmiş ve Amerika hükümetinin bu kâ-dirbîrliğini minnetle anmış, merasime iştirak, edenlere ve bu arada Amerikan Büyükelçisine, şükranlarını arzetmiştir
Müteakiben Amerikan sefiri Avra Warren, madalyaları gazilerimize takmış ve bir hitabede bulunarak demiştir ki:
«Bu kahramanların şahsında bütün dünyanın hürmet ettiği, kalkman Türk silâhlı kuvvetlerinin kudretini görüyorum.
Onların müşkül, fakat lüzumlu vazifeyi tereddütsüz kabul etmelerinde Türk milletinin Korede Birleşmiş Milletlerin ihtiyacına ve vatanlarında da kendi vatandaşlarının ihtiyacına cevap verdiklerini görüyorum.
Nihayet, onların müftehir, fakat mütevazi bir şekilde madalyayı almalarında Türkiyeyi hür milletler kardeş-liğindeki yerinden müşterek gayemize doğru ilerlerken görmekteyim.
Bu madalyaların hükümetim tarafından, verilmediğini tebarüz ettirmek isterim. Bu madalyalar, vazifelerini mu-tsiâ olarak lüzum gösterdiğinden çok daha fazla cesaretle yapan ve herkesin dikkatine lâyik bir şekilde hareket eden insanlar tarafından kazanılmıştır. Bu yüzden hükümetim, burada, bu üç kahraman tarafından temsü edilen askerlerinizin liyakatini takdire müsaade edilmesi ile şeref kazanmıştır.
Biz Amerikalılar, bir millet olarak, Türk müttefiklerimizle 'beraber nihaî gayemiz olan sulh içerisinde ve müreffeh bir dünyaya doğru yürümekle iftihar ediyoruz.»
Amerikan Büyükelçisinin bu konuşmasından sonra kahramanlarımıza ait beratlar okunmuş ve merasime, başta 28 inci Tümenin sancağı ve bandosu olduğu haide tümen merasim taburunun, izcilerin yaptığı geçit resmi ile son verilmiştir.
8 Mayıs 1955
izmir :
Millî Müdafaa Vekâleti İzmir Temsil Bürosundan bildirilmiştir:
«Nato Sulh Yolu Sergisi» 1955 Türkiye gezisine başlamak üzere yarın İz-mirden Aydına hareket edecektir. Bu yıl, beş aylık müddet içinde serginin faaliyette bulunacağı merkezlerden ilkini Aydın teşkil etmektedir. 10 mayıstan itibaren 3 gün müddetle Aydında yapılacak olan teşhir faaliyetinden sonra sergi, Afyon - Eskişehir -Ankara - Sivas - Erzurum _ Diyarbakır yolunu takiben 3 ekim 1955 te İs-kenderuna vararak çalışmasını tatil edecektir. Takriben 4.000 kilometrelik bir mesafe katedecek ol&n sergi, 16 vilâyet ve 18 kaza olmak üzere 34 merkezde faaliyette bulunacaktır.
Ankara :
Hürriyet kahramanı Mithat Paşanın 71 inci ölüm yıldönümü dolayısiyle bugün, Kız Teknik Öğretmen Okulu kon_ ferans salonunda saat 20.30 da birme-
rasim yapılmıştır. Bu anma merasimi mekteplerinin de kurucusu olduğundan Türkiye Sanat Mektepleri Mezunları Cemiyeti tarafından tertip edilmiştir.
Merasimde millî eğitim mensupları, yüksele okul talebeleri ile mümtaz bir davetli kütlesi hazır bulunmuştur.
Hürriyet kahramanı Mithat Paşanın hayatı, teknik öğretim, kooperatifçilik sahasındaki çalışmaları ile siyasi ve idari hayatı hakkındaki faaliyetini belirten konuşmalar yapılmış ve gençler tarafından şiirler okunmuştur.
Mithat Paşanın hizmetleri teker teker sayılmış, Emniyet Sandığının kurucusu ve memleket sandıklarını kurmak suretiyle de Ziraat Bankasının rnües-sisi olarak memleket iktisadiyatı üzerinde oynadığı mühim rol belirtilmiş ve Hürriyet Kahramanı Mithat Paşa takdirle yâdedilmiştir.
8 Mayıs 1955
İskenderun :
Limanımızın yükleme ve boşaltma kapasitesi eski yıllara nisbetle çok artmıştır. 10.000 ton kromun normal şartlar altında 64 saatte gemilere yüklenmesini mümkün kılacak tertipler alınmıştır.
Hâlen limanda 10.000.000 lira sarfiyle buğday ve madenlerin band üzerinde gemilere yükletilme sine mahsus tesislerle kömürün yüklenmesi ve boşaltılması için bantlı konvayyos tesisleri yapılmaktadır.
Tesisler bu yıl sonuna kadar tamam-. lanacaktır.
İskenderun : .
1954 yılmda Umanımızdan yapılan ithalât ve ihracat yekûnu 863.182 tondur'. Bunun 415.448 tonu ithalâta, 447.734 tonu da İhracata aittir. İthalâtın 34.000 tonu akaryakıt, 381.448 tonu da çeşitli sanayi ve inşaat malzemesidir. İhracat krom, pirit, bakır, hububat, pamuk ve pirinçtir.
5 yılı ilk dört ayında ise ithalât 122.352, ihracat da 165.690 tondur.
Erzurum : Sayın Nazlı Tlabar,
Türk Kadınlar Birliği Genel Merkezi Başkanı İstanbul Mebusu
Ankara
Genel idare kurulunuzun naçiz şahsım hakkında ittihaz buyurduğu kararı sayın Vali Niyazi Akı bugün bana tebliğ etti.
Bu münasebetle yapılan merasimde bütün Erzurum halkı zatıâlinizi ve temsil eylediğiniz derneğin kadirşinaslığı Erzurum tarihinin en sağlam bir yerine nakşedeceklerini vaadettiler.
Beni bütün Türk: analarına nümunei imtisal olarak kabul buyurmuş olmanızı hatıratı hayatımın müstesna bir hâdisesi olarak ebediyete kadar taşıyacağım.
Ben, sadece bu vatan için dövüştüm, halbuki bugünün anaları hür bir dünya için mücadele etmek azmini besliyorlar. Allah onların bu azim ve idaresini inşallah daima ayni kuvvet ve tazelikte bulundursun.
Bu maruzatınım bütün Türk analarına isaline tavassutunuzu rica eder, başta zatıâliniz olduğu halde bütün idare heyeti azaları hanımefendilere en derin hürmet ve muhabbetlerimi arzederim.
Nene Kırkgezer
9 Mayıs 1955
İstanbul :
Öğrendiğimize göre, Alm.anyan.in Ma-inz İlim Akademisi, İstanbul Fen Fakültesi Matematik Profesörlerinden Cahit Arf'a fahrî üyelik payesini tevcih etmiştir.
İzmir :
Bugün yapılan bir merasimle Alman Federal Cumhuriyeti bayrağı Natonun Güney Doğu Avrupa Kara Kuvvetleri karargâhında diğer on dört Nato devleti bayrakları yanında yerini almıştır.
Saat 10 da yapılan merasimde Güney Doğu Avrupa Müttefik Kara Kuvvetleri Kumandanı Korgeneral Paul W. Kendall davetli bulunan Nato devletleri konsoloslarını karargâhında kabul etmiştir.
Davetliler merasim mevkiinde yer aldıkları zaman Türk, Amerikan ve Yunanlılardan müteşekkil bir müşterek Nato ihtiram kıtası selâm resmini ifa etmiş ve bando askerî marşlar çalmıştır.
Güney Doğu Avrupa müttefik Kara Kuvvetleri Kumandanı Korgeneral Paul W Kendall Federal Alman Cumhuriyetinin Natoya iştirakinin ehemmiyetini belirten veciz bir konuşma yaparak ezcümle şunları söylemiştir:
«Natonun on beşinci azasının temsilen Federal Almanya Cumhuriyeti bayrağının çekildiği şu anda, bu olayı istilâcıların gayet iyi olarak nazarı itibara almaları lâzımdır Zira bugün, hür insanlar arasında karşılıklı anlayış ve devamlı bir sulha doğru yeni bir adım atmış oluyoruz Nato esas itibariyle hür milletler arasında müşterek bir askerî savunma maksadiyle kurulmuş oim.akla beraber, insanların refahı ve sulh gayelerini istihdaf eden bir teşkilât temin etmek gibi insanî ve moral mesuliyetleri de kabul etmiş bir teşkilâttır
Hulasaten, muhtelif milletlerden müteşekkil olan biz Nato mensupları, hakikatte sulhu bir hakikat yapmak maksadiyle birleşmiş bir topluluğuz. Yegâne gayemiz, istilâ ve ilhak metod-larma karşı hakiki bir savunma teminidir. Savunma ve emniyet gücümüz, içerisinde kötünün altedildiği bir iyi niyet terkibidir. Gayesinin kudretini devamlı dünya suliıu temin etmek gibi çok insani prerısiplerden alan Nato idealleri için, gayet icap ederse, hayatlarımızı dahi feda etmeye hazır olmalıyız.
Güney Avrupa Kara Kuvvetleri Kumandanlığı adına Federal Almanya Cumhuriyetine, Natoya hoş geldiniz derim.»
Bundan sonra söz alan Federal Almanya Cumhuriyetinin İzmir konsolos vekili Rolf Schmidt, memleketinin Nato içerisinde insanlığın refahı ve devamlı sulhun idamesi için çalışacağını belirtmiştir.
Müteakiben bando Alman millî marşını çalmaya başlamış ve Federal Alman Cumhuriyeti bayrağı diğer kardeş on dört milletin bayrakları arasındaki yerine çekilmiştir. Merasim bandonun çaldığı Türk millî marşı ile sona ermiştir.
Diğer taraftan gene bugün Güney Doğu Avrupa Altıncı Müttefiö taktik hava kuvvetlerinin karargâhında da yapılan bir merasimle Federal Almanya Cumhuriyeti bayrağı diğer on dört Nato milletleri bayrakları yanındaki yerini almıştır.
Aydın :
Bugün Aydında «Nato Sulh Yolu Sergisi» nin açılış merasiminde Millî Müdafaa Vekili Eethem Menderes şu nutku söylemiştir:
«Muhterem davetliler ve sevgili hemşehrilerim,
Üç seneaenberi âzası bulunduğumuz Kuzey Atlantik teşkilâtı andlaşnıası-nın» kısa ifadesiyle Nato» nun mahiyet ve şümulünü sulhsever gayelerini ve günden güne artmakta olan her sahadaki kuvvet ve kudretini tanıtmak maksadiyle tertiplenmiş bulunan Nato seyyar sergisi, gördüğü rağbet üzerine bu sene de.yurdumuzda ikinci defa olarak teşhir edilmektedir. Bugün huzurunuzda bu muvaffak sergiyi açmaktan dolayı bahtiyarlık duymaktayım. Sergi geçen yıl ilk defa olarak İstanbulda açılmış ve memleketimiz içinde 3.460 kilometrelik bir mesafe katettikten sonra İzmirde nihayet bulmuştu. Bu defa da Aydından başlamak suretiyle Orta Anadolu, Doğu Anadolu ve Karadeniz mmtakalarında teşhir olunacak, geçen seneden daha uzun bir mesaie katetmiş bulunacaktır.
Malûmunuz olduğu veçhile, Kuzey Atlantik andlaşması teşkilâtı bundan altı yıl evvel dünya sulhu ve insanlık ideallerinin mütecavizlere karşı korunması gibi bir gaye uğrunda kurulmuş ve. bugün sulh ve hürriyetin başlıca mesnedi haline gelmiştir. Biz Na-to camiasına 3 sene evvel girdik. Böylece sulhperver milletler camiası, mazisi şeref ve kahramanlık sahifeleriyle dolu ve Nato kuvvetlerinin mühim bir kısmını teşkil eden ordumuz ile yalnız Güney Doğu Avrupada değil, Şark hudutlarına kadar bütün Türki-yede güvenilir bir kale kazanmıştır.
Böylece o zamana kadar âdeta müdafaasız kalan Şarki Akdeniz müdafaası da teminat altına alınmıştır. Son günlerde hür Avrupa camiasının tabiî ve kudretli uzvu Olan dostumuz Aiman-yanın iştiraki ile, hâlen istiklâllerini mdüdafaaya azimli 15 devletten terekküp eden Nato, dünyada huzur ve sükûnu bozmak istiyecek tehditleri ve tecavüzleri önleyip karşı koyabilecek siya-sî, askeri ve iktisadî kuvvete vasıl olmak yolunda günden güne inkişaf gösteren hamlelerle ilerlemektedir.
Natoda kuvvetli ve imanlı bir unsur olarak yerini ve vazifesini almış -bulunan ordumuz, başta Birleşik Amerika olmak üzere müttefiklerimizin yardımlariyle en mütekâmil silâh ve vasıtalarla teçhiz edilmiş olarak ayakta durmakta ve bu uğurda Büyük Millet Meciisimiz de devlet bütçesinin mühim bir kısmını yüksek alâka ve itimat ile millî müdafaasına tahsis etmektedir.
Bunlara ilâveten Nato harp gücünün geliştirilmesini sağlamak maksadiyle de müşterek imkânları birleştirmek yolu ile enfrastrüktür dedikleri müşterek askerî tesis programları tertip edilmek ve bunları tahakkuk sahasına intikal ettirmek suretiyle müdafaa gücü daha süratli bir seyir ile temin edilmektedir. İşte bu suretle de Nato memleketlerinin hava meydanları, radar şebekeleri, petrol tesis ve büroları, limanları, haberleşme tesisleri ve malzeme depoları karşılıklı ve müşterek yardımlarla kurulmakta, tevsi olunmakta ve istikbal için büyük hedeflere dcğra gidilmektedir.
Natc, ayni medenî ve insanî ideallere, müşterek kıymetlere sahip milletlerin topluluğudur ve Nato andlaşmasnuı ikinci maddesi hükmüne göre, bu teşkilâta dahil memleketler, milletlerinin huzur ve refahını sağlamağa imkân verecek şartları ve birbirleriyle dostane münasebetlerin inkişaf ve idamesini sağlamak gibi vazifelerle mükelleftirler.
Bugün huzurlarınıza açmak üzere bulunduğumuz bu seyyar serginin ismi û.e «Nato Sulh Yolu Kervanı» dır. Ve müşterek bir gaye uğrunda birleşen milletleri müşahhas olarak ifade eden bir anlaşma ve sulh sembolüdür. Milletlerimizi birbirlerine tanıtmak ve topluluğumuzdan doğan Nato kuvvetimizi her an müşahede edebilmek düşüncesiyle meydana getirilen bu serginin ihzarında, gönderilmesinde ve burada açılmasında değerli yardım ve geçen ve şu anda aramızda bulunan dost ve müttefikimiz devletlerin kıymetli mümessil ve askerî erkânına, serginin burada açılmasında her hususta yardımları lâhük olan muhterem Aydın Valisi ve Belediye reisine ve Aydın halkına en samimî hissiyatımla teşekkürlerimi arzeder ve en derin temennilerimle sergiyi müşahedenize takdim ederim.»
Millî Müdafaa Vekili Ethem Menderes bu konuşmasından sonra kurdeîâyı kesmiş ve iki seyyar pavyondan ibaret sergi gezilmiştir.
Vekil ve refakatindeki zevat müteakiben Aydının muhtelif yerlerini gezmişler ve bir müddet yüzme havuzları mevkiinde istirahat ettikten, sonra, misafir kaldıkları Vali konağına dönmüşlerdir.
Akşam, Millî Müdafaa Vekili Ethem Menderes ve refakatindeki zevat şerefine Vali tarafından bir yemek verilmiştir.
10 Mayıs 1955
Ankara :
Harici Faaliyetler İdaresi Türkiye misyonu Başkanlığına 1953 eylülünden beri Birleşik Amerika Haricî Faaliyetler İdaresi Müdür Yardımcısı olarak vazife görmekte olan deniz silâhendazları Emekli Korgenerali William Riley, tayin edilmiştir.
İkinci Dünya Harbi esnasında Pasifik,te Gen Riley ile birlikte hizmet görmüş olan, Haricî Faaliyetler İdaresi Müdürü Harold Stassen, memleketine hizmete devam etmek üzere Gen. Ri-iey'in hak etmiş olduğu tekaütlükten feragat etmeye hazır olmasından bü yük bir memnuniyet duyduğunu söylemiş ve demiştir ki:
«General Riley temas ettiği şahıslarla gayet müessir münasebetler tesis edebilen muktedir bir idarecidir.
«Haricî Faaliyetler İdaresi Müdür Yardımcısı sıfatiyle vazifelerini büyük bir ehliyetle ifa etmiş olan Rileyin kendisine tevdi edilen yeni vazifelerini de ayni ehliyetle ve gerek Birleşik Amerika, gerek Türkiye Cumhuriyetinin karşılıklı menfaatlerine uygun bir şekilde başaracağından eminim»
General Riley An.ka.rada, ilk dört yılı İtalya ve son üç yılı da Türkiyede olmak üzere yedi seneden beri hariçte vazife gördükten sonra istifa etmiş olan1 M Leon Daytonun yerini alacaktır. General Riley'in haziran ayında Ankaraya gelmesi kararlaştırılmıştır.
Ankara :
Reisicumhur Celâl Bay ar bugün Çankayada Amerikan askerî tetkik gezisinden dönen Harp Akademileri Kumandanı Orgeneral Fevzi Mengüçü kabul etmişlerdir.
İstanbul :
Memleketimizin ticaret filosu tonajı gün geçtikçe artmaktadır. Bir taraftan Denizcilik Bankası, filosunu arttırırken, diğer tarafından armatörler de gemi mubayaasına devam etmektedirler.
Bu suretle millî filomuz, yolcu ve yük gemisi olarak 110.488 gros tonu ve şilep olarak 553.905 D. W. tonu bulmuştur. Bu durum karsısında biri İstinyede 1912 de Fransanin Saint - Nazaire Şirketi tarafından inşa edilip 1913 te İstinye koyuna yerleştirilmiş 8.500 ton kaldırma kapasitesindeki yüzer havuz, diğerleri 1788, 1825, 1857, 1869 senelerinde İnşa edilmiş Haliçteki üç kuru haıvuz, havuzlama işleri için kâfi gelmemektedir.
Haliçteki kuru havuzlar, eski gemi tarzlarına göre, dar olarak inşa edildikleri için 18 metreden daha geniş gemilerin havuzlanmasında kullanılamamaktadır. Tarsus ve Kocaeli gemileri ise memleketimizde havuzlana-mamakta, havuz ve bir kısım tamir işleri için harice döviz verilmektedir.
Bu durum karşısında Denizcilik Bankası 15.000 ton kaldırma kapasitesinde bir yüzer havuz inşasına karar vermiştir.
Aldığımız malûmata göre, havuzun plân ve projeleri Prof. Ata Nutkunun riyasetinde bir teknik heyet tarafından hazırlanmış, havuzun inşası için lüzumlu 'kredi, Amerikada Export-İm-port Bank'tan temin edilmiştir Havuz için lüzumlu makine, teçhizat ve malzeme muhtelif Amerikan firmalarına sipariş olunmuştur.
Havuzun pontonları, memleketimizde bankanın tersanelerinde inşa edilecek, makine ve tesisatın montajı Amerikalı mütehassısların nezareti altında Türkiyede yapılacaktır.
Yüzer havuz takriben 8 milyon liraya mal olacak,1 bunun 6 milyonu kredi ile temin edilmiş olduğundan 10 yılda ödenecektir.
İstanbul :
Karayolları Umum Müdürü Daniş Koper, bugün saat 18.30 da Parkotelde bir basın toplantısı yaparak, Ankara da 16 mayıs günü çalışmalarına baş-lıyacak olan Birleşmiş Milletler ikinci yol eğitim merkezi, ile eylül ay: içinde İstanbulda toplanacak olan beynelmilel onuncu yol kongresi ve yol faaliyetleri ve Amerikan yardımı hakkında geniş çapta izahat vermiştir.
Her üç mevzu üzerinde ayrı ayrı duran Karayolları Umum Müdürü Daniş Koper, ezcümle şunları söylemiştir:
«Bilindiği veçhile Karayolları Umum Müdürlüğü geçen sene ağustos ayında Ankarada Yakın Şark memleketleri için bir yol eğitim merkezi açmıştır. On hafta devam eden. bu kursa beş Yakın Şark memleketinden yedi mühendis iştirak etmiştir.
Bu kursun neticelrei kısa zamanda her tarafta duyulmuş ve bir çok memleketlerden bunun tekrarı için talepler relmeye başladığından Birleşmiş Milletler bu sene yine böyle bir kurs tertip etmesini Karayolları Umum Müdürlüğünden rica etmiştir. Ayni zamanda bazı Uzak Şark memleketleri de dahil olmak üzere 13 memleketten 30 kadar stajyer alınıp almamıyaca-ğı sorulmuştur. Umum Müdürlük kursun daha verimli olması için bu sene Orta Şark mmtakasmda on memleketten 30 kadar stajiyer gelmesinin uygun olacağını bildirdi.
Bu suretle 16 mayıs pazartesi günü ikinci yıl eğitim merkezini açacağız.
Bu kursa Pakistan, İran, Irak, Afganistan, Lübnan, Suriye, Ürdün, Mısır, Libya ve muhtemelen Habeşistandan ceman otuz kadar stajiyer iştirak edecektir.
Kursun programı ana hatları ile şöyledir: İki hafta topluca yol tekniği ve idaresine ait ana mevzular hakkında karayolları elemanları tarafından konferanslar verilecektir. Ayni zamanda 'karayollarının muhtelif atölye ve laboratuarları gezilecek, bunların teşkilât, vazife ve çalışmaları izah edilecektir.
Bundan sonra stajiyerler kendi arzularına göre ihtisas gruplarına ayrılacaklar ve her bir grup ayrı olarak kendi mevzuu üzerinde gerek merkezde ve gerekse sahada iş üzerinde fiilen eğitim ve pratik görecektir. Altı tane ihtisas grupu vardır:
Yol administrasyonu ve plânlaması, Yol ve köprü etü.d ve projesi, Malzeme araştırma işleri, Yol ve köprü yapımı, Yol'bakımı ve asfalt kaplama işleri, Makine işletmesi ve ikmal işleri,
Altı buçuk hafta sürecek olan bu ihtisas çalışmalarından sonra yine bütün stajiyerler müştereken iki hafta sürecek elan bir tetkik seyahatine çıkacaklar, kara yolu çalışmalarını muhtelif yol şantiyelerinde topluca tetkik edeceklerdir. Seyahatten avdette üç günlük bir seminer tertip edilecek, ve burada stajiyerlerin kurs çalışmaları hakkında görüşleri, teklif, temenni ve tenkitleri beraberce müzakere ve münakaşa edilecektir. Ondan sonra stajiyerler' bir hafta müddetle raporlarını hazırlıyac aklar ve müteakiben memleketlerine döneceklerdir
Bu faaliyetin Yakın Şarkta gayet güzel bir işbirliğine vesile olduğuna ve komşu memleketlerin bu gibi yollardan birbirleriyle daha iyi anlaşıp çalışmaya imkân bulacaklarına kaniiz. Karayolları Umum Müdürlüğü de dünyanın bu bölgesinde işbirliği temin etmek hususunda müsbet bir hizmet ifa edebildiğinden dolayı bahtiyardır.
Karayolları Umum Müdürlüğü bundan başka yine bu sene çok mühim bir beynelmilel kongreyi tertip vazifesini üzerine almıştır. Daha şimdiden bütün dünyada yol mevzuu ile ilgili çevreleri işgal etmeye başlıyan bu kongre eylülde İstanbdlda aktedilecek olan beynelmilel yollar kongresidir.
Buraya takriben 45
kadar memleketten 1200 - 1500
delege gelmesi beklenmektedir. Bu
suretle bu kongre şimdiye kadar
Türkiyede aMedilnıiş beynelmilel
kongrelerin en kalabalığı ola
Bu kongrenin muvaffak olması için bütün tertibat alınmış bulunmaktadır. Açılış merasimi Dolmabahçe Sarayın-dadır. Kongre müzakereleri Yıldız Sarayında Şale köşkünde yapılacaktır.
Kongreyi sayın Başvekil Adnan Menderes himayelerine almışlardır.
Nafia Vekili, Hariciye Vekili ve Münakalât Vekili de şeref komitesi başkanlıklarını kabul etmek lûtfunda bulunmuşlardır.
Kongrenin tertip ve tanzimi vazifesini tamamen Karayolları Umum Müdürlüğü deruhte etmiş bulunmaktadır.
Kongrede müzakere edilecek mevzular şunlardır:
1 Yolların ve uçuş pistlerinin satıhlarının kaplanması ile ilgili meseleler (Beton ve asfalt satıhlar)
2 Yol zemini ile ilgili meseleler (toprağın taşıma gücü ve stablizasyonu)
3 Ucuz ve iktisadi yolların yapımı,bakımı ile ilgili meseleler (trafiği az olan tali yollar)
4 Trafik ihtiyaçları bakımından yol.
5 Yol çalışmalarında finansman ve tantabilite.
6 Şehir yollan ve şehir içi trafiği,
Kongre esnasında bütün dünyada yol makinesi imalâtçılarının makinelerinin teşhir edileieği bir beynelmilel yol makineleri sergisi açılması hususunda azami gayretler sarfedilmiş ve edilmektedir. Bunun da tahakkuk edeceğini ümit ederiz.
Kongre için hususî bir seri pul çıkararak hâtırası bu şekilde tesbit edilecektir.
Yol kongresinin bu gibi birçok hususiyetleri bu faaliyeti uzun seneler hatırda kalacak ve memleketimizin teknik bir safhada bütün dünyada varlığını ve gayretlerini fiilen ispat edecek bir hâdise olacaktır.
Yukarıda izah edilen iki faaliyetten sonra alelûmum yol çalışmalarımız ve Amerikan yardımı hakkında biraz izahat vermenin faydalı olacağı fikrindeyiz.
Bu sene geçmiş senelerde başlamış olan işlere devam edecek ve yeniden birçok işlere başlıyacagız.
Bu meyanda geçen senelerden devam eden işlerle beraber bu sene emanet suretiyle veya müteahhitler vasıtasiyle yapılmakta olan 63 muhtelif yerde 2.920 kilometre tulünde devlet yolu üzerinde çalışılacaktır. Bunlardan 1.060 kilometresi bu sene bitecektir.
Ayni zamanda 11.730 M. tulünde 238 adet köprü üzerinde ve 23 adet bölge ve şube tesisi üzerinde çalışılacaktır. Bu sene ayrıca 1.284 kilometre yol asfaltlanacaktır. Yine bu sene 21.497 kilometre yol daimî bakım altmda bulundurulacaktır
Bilhassa son senelerde hızlanan yol faaliyeti karşısında bu rakamlar pek hayret verici görülmeyebilir, fakat pek kısa bir zaman evveline kadar nazar atfedersek aradaki fark daha iyi görülür
Bildiğiniz veçhile bunlardan 21.638 kilometresi devlet yolu şebekesi olarak tesbit edilmiş bulunmaktadır ve o zaman hiç mevcudu olnııyan 2.897 kilometrelik yolun daha ilâvesi ile devlet yolları şebekesi bugün 24.535 kilometre olarak tesbit edilmiş bulunmaktadır.
Bu şekilde başlıyan yol hamlesi 1954 senesi sonunda şu neticeye varmıştır:
Asfalt, parke, beton 2.152
İyi makadam. Stablize 23.376
Bozuk makadam
3.184
1947 den 1955 e kadar 13.106 kilometre yol ıslâh edilmiş veya yeniden yapılmıştır. 48.137 metre tulünde 841 adet köprü yapılmış ve yeniden kırk adet bölge ve şube atölyesi tesis edilmiştir.O tarihte merkez ve taşradaki bütün teşkilât mevcudu 600 kişi kadar iken bugün 10.000 e yaklaşan daimî bir mevcutla, eskiden yol teşkilâtında makine olarak silindirden başka bir şey bilinmezken bugün en modern tipte olmak üzere ceman adedi 4993 ü bulan 277 cins yol makinesi Türk işçileri tarafından işletilmektedir. Üç dört sene evvel ömürlerinde göremedikleri makinelerde çalışmaya başlyanlar bugün bu kısa tecrübelerinden umulmıyıcak derecede randıman vermektedirler, bilhassa kışın kar mücadelesinde çalışan elemanlarımız hakikî kahramanlar gibi gece gündüz çalışmakta ve bu sayede eskiden bütün kış kapalı kalan yollan daimî olarak geçide açık tutmaktadırlar.
Bundan sonra rakamlarla muhtelif izahatta bulunan Umum Müdür konuşmasına devamla demiştir ki:
«Amerikalıların yol işlerimize yardım; ne suretle yapılmaktadır:
Yol makinesi mubayaası için tahsis edilen dolarla, bı Amerikan yol idaresinin uzmanlar grubu vasıtasiyle yol işlerimizde bize müşavirlik etmeleri suretiyle, bu iki yardımın çok kıymetli olduğunu belirtmek isteriz. Bunların faydasını hiç bir zaman küçültmek istemeyiz. Fakat yine de ifade etmek isteriz ki yol makineleri mübayaatı için tahsis edilen dolarlar karşılığında bu memleket onlarla yolları yapmak ve bakma kiçin büyük meblâğlar sarfetrnektedir ve yolların fiilen yapılması için gereken bütün masrafları bu memleket karşılamaktadır.
Önümüzdeki senelerde asfalt kaplama işlerini daha çok arttıracağız. Batmandaki rafinerinin bitmesi dolayısiy. le iki seneye kadar senede 55 bin ton yerli asfalt elde etmemiz mümkün olacaktır. Bu sayede beş senede 12 bin kilometre yolumuzu a sfaltlıy ab ileceğiz. Bugün yollarımızda hareketin artması dolayısiyle toz meselesi çok mühim bir dert olmaya başlamış ve asfalt işlerinin müstaceliyet ve önemini arttırmıştır. Görülüyor ki ileri memleketlerde yol mevzuu sadece yolu yapmak ve bakmaktan ibaret bir faaliyet çerçevesinden çıkmış, çok geniş ve teferruatlı bir işletme, bir ekonomik hareket haline gelmiş ve bunun gerektirdiği bir çok iktisadî ve hukukî mevzuatla da
takviye edilmiştir. Bu şekilde bir yol iktisadiyatı müessesesi vücut bulmuştur. Bizim de çok yeni olarak katıldığımız bu yarışta memleketimize ve milletimize yaraşacak muvaffakiyetleri elde edeceğimize hiç şüphe yoktur. En büyük temennimiz de budur.
11 Maviş 1955
İstanbul :
îtalyada bir vazife uçuşu esnasında şehit düşen hava yüzbaşısı Karayın cenazesi dün akşam İtalyan bandıralı Barletta vapuru İle yurda getirilmiştir. Bir merasim kıtası şehit subayımıza ihtiram vazifesini ifa etmiş ve şehit yüzbaşının naşı Yeşilköy hava alanına götürülmüştür. Yüzbaşı Karayın naşı Yeşilköyde Hava Kuvvetleri Kumandanlığmca tavzif edilen hususî bir uçakla Eskişehire nakledilmiştir.
Eskişehirde bugün yapılacak merasimle şehit yüzbaşının cenazesi ebedî istirahatgâhma defnedilecektir.
12 Mavıs 1955
Ankara :
M. M. Vekâleti Temsil Bürosundan bildirilmiştir:
Birinci Ordu Müfettişi Korgeneral İsmail Hakkı Tunaboylu bugün Kara Kuvvetlen Kumandanlığı vazifesine başlamıştır.
Ankara :
Parlâmentolararası Birliği Türk Grubu Umumî Heyeti bugün Balıkesir Mebusu Enver Gürelinin riyasetinde toplanarak gündemde bulunan mevcut işleri müzakere ettikten sonra yeni idare heyeti seçimini yapmış ve yapılan intihabat neticesinde, İzmir Mebusu Cihat Baban, Ağrı Mebusu Kasım Küfrevi, Bursa Mebusu Halûk Şaman, Antalya Mebusu Ahmet Tokuş, Balıkesir Mebusu Enver Güreli, Giresun Mebusu Tahsin İnanç, Denizli Mebusu Ali Çobanoğlu, Kayseri Mebusu Ömer Mart, Bursa Mebusu Muhlis Erdene, idare heyeti âzalıklanna seçilmişlerdir. Yeni teşekkül eden idare heyeti de vazife taksimi yaparak reisliğe İzmir Mebusu Cihat Babanı, reis vekilliğine Balıkesir Mebusu Enver Güreliyi, umumi kâtipliğe Bursa Mebusu Halûk Şamanı ve muhasipliğe de Antalya Mebusu Ahmet Tokuşu intihap etmiştir.
İstanbul :
Memleketimizdeki Amerikan Askeri Yardım Kurulunun davetlisi olarak, Amerikan Milli Savunma Kolejine mensup 36 kişilik bir heyet bugün hususî bir uçakla şehrimize gelmiştir.
Yeşilnöy hava alanında Amerikan Askerî Yardım Kurulu Başkanı Tümgeneral Shaperd ve Yardım Kurulu üyeleri tarafından karşılanan Millî Savunma Koleji mensupları iki gün şehrimizde kalacaklardır.
Ankara :
Fe-deral Almanyanm Paris anlaşmalarının musaddak nüshalarının teatisi üzerine tam hükümranlığını elde etmesi münasebetiyle Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekilimiz Adnan Menderesin göndermiş olduğu tebrik telgrafına cevaben, Federal Almanya Şansölyesi ve Hariciye Nazırı ekselans Doktor Konrad Adenauer aşağıdaki telgrafı göndermiştir:
Ekselans Adnan Menderes Türkiye Cumhuriyeti Başvekili
Almanya Federal Cumhuriyetinin tam istiklâlinin yeniden teessüsü vesilesiyle gerek Türkiye hükümeti namına, gerekse şahsen vaki lûtufkâr temennilerinize candan teşekkür ederim. Asil Türk milletinin hür milletler camiasında yanımızda olduğunu bilmek bizim İçin bilhassa kıymetlidir. Ekselanslarının müşterek gayelerimiz uğrunda sarf buyurdukları yorulmaz ve azimkar gayretlerin daima tam muvaffakiyetle neticelenmesi ve Türkiyenin saadet ve refahı hususundaki temennilerimi arza müsareat ederim.
Federal Almanya Şansölyesi ve Hariciye Nazırı Adenauer
Ankara :
TCDD Basın Yayın Şubesinden bildirilmiştir :
Amerikalı mütehassıslar nezaretinde, idaremiz kıymetli elemanlarından müteşekkil ve bu iş için yetiştirilmiş, iş değerlendirme heyeti iki buçuk seneyi bulan çalışmaiariyle şebekemizde mevcut bütün işlerin, işçiye tahmil ettikleri mesuliyet, yorgunluk, çalışma şartları ile işçiden istenen maharet, bilgi ve tahsil bakımından inceleyip değerlendirmişlerdir. Değerlendirilen bütün işler ayni faktörler muvacehesinde mukayese edilerek en kıymetli işten, en az olan işe doğru bir değer sırasına konmuştur. Bu çalışmaların sonunda yapılışları itibariyle biribiri-ne benzemiyen ve ayrı ayrı değerler gösteren 1500 iş tesbit edilmiştir.
İş değerlendirme çalışmalarına muvazi olarak hariç müesseselerde, idare-mizdekilere benziyen işler, bu işlere ödenen ücretler, işçilere sağlanan avantajlar etüd edilmiştir. Bu malûmatlardan Türkiye ücret vasatisi tesbit edilerek işlere göre bir ücret mün-hanisi meydana getirilmiştir. Değerleri puvan olarak verilen işler, Türkiye ücret vasatisini gösteren münha-nîye değerleriyle intibak ettirilmişlerdir.
Uzun ve yorucu bir mesai mahsulü olan ve beynelmilel normlara uygun olarak hazırlanan yeni ücret sistemi tatbikatta şu faydaları sağlıyacaktır:
1) Yeni sistemin meriyete girmesiyle hiç bir işçinin, bugün aldığı ücretten daha az ücret alması bahis mevzuu değildir.
2) Yeni sistem, işçilere değil, işlere ücret takdir etmiştir. Ayni işi yapıp, muhtelif sebeplerle işin değerinden aşağı ücret alan bütün işçiler, işin değeri olan ücrete geçirilerek ücret adaleti sağlanacaktır.
3)
Terfi için muayyen bir zaman ve
derece sırası beklenümiyecektir. Bugün
yaptığı işten, değeri daha yüksek
olan başka bir işi yapmağa başlıyan
işçi, yeni işin karşılığı olan
ücreti der
4 ı Yine ihtiyaç halinde muvakkat bir zaman için yüksek değerli işte çalıştırılan işçiler dahi, kendi ücretleriyle vekâlet ettiği yüksek ücretli işlerin arasındaki ücret farkı bu işi yaptıkları müddetçe kendilerine verilecektir.
Tatbikat üzerinden altı ay geçtikten sonra yeni sistemin işçilerimize ve idareye sağlıyacağmı faydalar tebellür edecektir. İşçilerimizin, yaptıkları işlerin değerlerine ve yeni sisteme intibaklarına ait şikâyetlerini incelemek üzere iş yerlerinde kurulan komisyonlar çalışmalarına başlamış bulunmaktadırlar. İşçilerimizin bugünkü şikâyetlerini bu komisyonlar karara bağlıyacak ve bu suretle altı ay içinde tatbikatta tesadüf edilecek aksaklıklar üzerinde düzeltmeler yapılarak sistemin tekemmülüne çalışılacaktır.
Ankara :
Ekselans Giovanni Gronchi'nin İtalya Reisicumhuru seçilmesi münasebetiyle Reisicumhurumuzun gönderdiği tebrik telgrafı ile teşekkür telgrafının metinleri aşağıdadır:
Ekselans Giovanni Gronchi İtalya Reisicumhuru Roma
Ekselanslarının Reisicumhurluğa intihabı münasebetiyle en hararetli tebriklerimi arzeder ve şahsî saadetleri ile bu yüksek vazifelerinde muvaffakiyetleri temennisinde bulunurken dost ve müttefik İtalyan milletinin refahı hakkında beslediğim en samimî hisleri takdime müsaraat eylerim.
Celâl Bay ar
İtalyan Reisicumhuru ekselans Giovanni Gronchi şu teşekkür telgrafını göndermiştir:
Ekselans Celâl Bayar
Türkiye Reisicumhuru
Ankara
Reisicumh urluğa intihabını münasebetiyle ekselanslarının gönderdikleri hararetli mesajdan hassaten müteşekkirim. Ben de size ve İtalyan mületi-ninden ve müttefiki Türk milletine en hararetli saadet temennilerimi takdim eylerim.
Giovanni Gronchi
13 Mayıs 1955
Ankara :
Emlâk Kredi Bankası Umum Müdürü Medenî Berk'in bankanın faaliyeti hakkında bu akşam saat 21.30 da Ankara radyosu muhabiriyle yaptığı röportajın metnini aşağıda veriyoruz:
Meskensiz, fakir ve orta halli yurtdaşları ucuz ve sıhhî birer ev sahibi yapmak ve yurdun imarını sağlamak dâvasını gerek halk sağlığı ve gerekse yurttaki müsbet tesirleri bakımından bir memleket meselesi olarak ele almış bulunan hükümetimiz bu mevzuun malî ve teknik organizasyonunda bankamıza vazife vermiş bulunmaktadır. İkinci dünya harbini takip e<len senelerde mesken inşaatının muhtelif sebeplerden hemen hemen durmuş olması, nüfusumuzun artışı ve son senelerde devamlı olarak yükselen hayat seviyemiz ile sanayiimizin inkişafı dolayısiyle şehirlere gidildikçe artan mesken ihtiyacı ile karşı karşıya kalınmıştır.
Geniş malî plasmanların hazırlanmasını icap ettiren bu mevzua yardım edebilmek üzere 1946 yılından beri yirmi iki milyon liradan ibaret bulunan sermayemizn tahsilatı süratle tahakkuk ettirilmiş 1952 yılında yüz milyon ürası tahsil olunan sermayemiz 1953 yılında (300.000.000) liraya yükseltilmiştir. Tahvilât portföyü bakiyesi (80.000.000) liraya kadar çıkarılmış (36.000.000) liradan ibaret bulunan tevdiat hesaplarımız bakiyesi de de (200.000.000) liraya yaklaşmış bu-. lunm aktadır.
Bu suretle 1950 yılında (50.000.000) liradan ibaret bulunan ipotekli kredilerimiz bakiyesi (300.000.000) liraya ve bakiye gostermiyen ticarî kredilerimiz de (60.000.000) liraya çıkmıştır.
Ayni zamanda bütün faaliyetimiz yurt sathına yayılmış daha önce (55) vilâyet ve kazada çalışırken bugün (400) e yakın vilâyet ve kazaya kredilerimizi dağıtmış bulunuyoruz. Bu suretle takriben üç buçuk yılda elli bin vatandaş yeni birer mesken sahibi olmuştur.
Bankamızca, inşa edilmiş ve edilmekte olan (1114) işçi evi için takriben (8.000.0001 liralık ve işçilerimizin arsa tedariki için kurdukları kooperatiflere (2230) arsa için takriben (1.000.000) liralık kredi açılmıştır. Bu kredilerin kaynağını İşçi Sigortaları Kurumu temin etmiştir
Ayrıca İzmirde inşa ettirdiğimiz 100 işçi evi için geçen yıl sonuna kadar (900.000) liralık kredi verilmiştir.
Diğer taraftan bankamız diğer faaliyetleri arasında tabiî âfetlerden zarar gören yurt da şiarımızın da yardımına koşmuş, Çarıakkalenin Yenice kazasında (300) evin inşası için (2.000.000), Balıkesirin Ayvalık kazasında (150) evin inşası için bir milyon, Gönende (70) ev için (450.000), Manyasta (64) ev için (343.000) ve ayrıca Manisanm Gördss kazasında 200 ev ve (20) dükkân inşası için de (328.000) ki (4 milyon) liraya yakın bir 'kredi yardımında bulunmuştur.
Emlâk Kredi Bankası bir yandan halka kredi vermek suretiyle mesken dâvasının halli yolunda verimli çalışmalar yaparken bir yandan da yurtdaş-larımızı birer ev sahibi yapmakla beraber şehirlerimizin imarına da hizmet edecek modern ve plânlı mahalleler kurmak ve bu yoldaki çalışmalarını her sene bir miktar daha arttırmak hususuna da bilhassa ehemmiyet vermektedir. Filhakika bankamızca 1944 yılından 1953 yılma kadar geçen (9) yıl zarfında inşa edilen ev adedi (1000) olmasına mukabil yalnız 1954 yılında (1071) yeni ev inşa edilmek suretiyle memnuniyet verici bir neticeye ulaşılmış bulunulmaktadır.
İstanbulda (418) binadan ibaret bir mesken topluluğunu ifade eden ve bankamıza (6.000.000) liraya maldan Koşuyolu mahallesi bugün tamamen ikmal edilmiştir.
Levent mahallesinin ise birinci ve ikinci kısımlarını teşkil eden (728) ev tamamen satılmıştır. (255) evden ibaret üçüncü kısım ise bu yılın sonlarına kadar inşaatı tamamlanarak halkımıza dağıtılacaktır.
Münferit ev ve blok apartmanlardan müteşekkil 4 üncü kısım inşaatına. Ö-nümüzdeki günlerde başlamak için çalışmalar yapılmaktadır. 4 üncü kısım (350) yi mütecaviz meskeni ihtiva edecektir. Levent mahallesinin ikmali için bankamız (50.000.000) lira sarfedecektir.
İstanbulda Atatürk Bulvarında banka mülkü olarak inşa ettirdiğimiz (74) daireli ve (20) dükkanlı apartmanların inşaası da bu yıl sonuna kadar tamamlanacaktır. Mezkûr daire ve dükkânlar halkımıza kira ile tahsis olunacaktır.
Bankamız bu yoldaki çalışmalarını yalnız İstanbula değil yurdun mesken sıkıntısı çeken diğer şehirlerine de teşmil etmektedir. Nitekim Diyarbakırda muhtelif tipte (95) ev ve (10i dükkândan ibaret bir mahallenin kurulmasına başlanmıştır. Erzurumda bu şekilde kurulacak bir mahalle için lüzumlu arsalar Belediyeden satın alınmış bulunuyor. Bu günlerde inşaata başlanacaktır. Keza îzmirde üç bloktan müteşekkil (70) daireli apartmanların inşaasma yine bu yıl zarfında geçilecektir. İzmirde Karşıya-kada Bostanlı mevkiinde satın aldığımız aarzi üzerinde büyük bir sitenin kurulması için plânlar da hazır-lattırıîmaktadır. Ankarada telsizler sahası P.T.T. Umum Müdürlüğünden satın alınarak blok apartmanlar inşaatına tahsis edilecektir.
Konuşmasına devam eden Umum Müdür bankanın inşaat malzemesi endüstrisi ve finansmanı sahasındaki çalışmalara temasla demiştir ki:
«Bankamız, mesken inşaası için lüzumlu kredileri.temin ederken bir taraftan da bilumum inşaat malzemesi sanayiinin kuruluş ve inkişafına yardım edecek kaynakları da harekete getirmiş bulunuyor. Kurduğumuz çimento sanayii ile kurulmakta bulunan cam ve demir sanayii ile birlikte sun'î tahta ve kalorifer malzemesi sanayii ile de alâkalı bulunuyoruz.
İnşaat malzemesi ticaretine ve sanayiine de geniş Ölçüde yardım etmekteyiz.
Bankamızın İstanbul Belediyesi ile kurmuş bulunduğu İstanbul İmar Limited Orta,klığı imkânları nisbetinde nıüsbet işler başarmaktadır. İstanbulun imar plânları tahakkukatı ile de ilgili olarak şirketin daha kuvvetli bir bünyeye sahip olmasını teminen mezkûr şirketin sermayesini (500.000) liradan (10.000.000) liraya çıkarıyoruz.
Ankarada ise aynı şekilde şehrin imar ve mesken dâvalarının tahakkukuna hizmet edecek (20.000.000) liralık bir şirketin kurulmasını Belediye ile kararlaştırmış bulunmaktayız. Şirketin mukavelesi bu günlerde imza edilecek ve pek yakında faaliyete geçilecektir. Bu iki şirkete benzer bir ortaklığın kurulmasını İzmirde de tetkik ediyoruz.
Mesken inşası finansmanında bir çok yabancı memleketlerde uzun. senelerden beri büyük başarılar elde edilmiş,olan yapı tasarrufunu, memleketimizde ilk defa tatbik mevkiine koymak, suretiyle «Türkiye Emlâk Kredi Bankası» işbu mevzua ayırdığı ve ayıracağı malî kaynakların müsaadesi nisbetinde, bu sahada da yeni hizmetler ifasını deruhte eylemiş bulunmaktadır.
Yapı tasarrufu bir ev yapmak için yetecek parası olmayan vatandaşlara bu imkânı.muhakkak temin eden gayeli bir tasarruf yoludur.»
Medenî Berk, konuşmasını yapı tasarrufu hesaplarına temas ettirerek şöyle bitirmiştir:
«Yapı tasarrufu hesaplarımızın inkişafını gösteren mukavele yekûnlarım da bir fikir edinmek üzere bildireyim.
Son dört sene içinde yapı tasarrufu hesapları için yirmi dört milyon liralık mukavele aktedilmiş olmasına mukabil bu yılın ilk dört ayı içinde (11.000.000) liralık mukavele aktedil-mek suretiyle yapı tasarrufu muamelelerimiz yekûnu (35.000.000) liraya yükselmiş bulunuyor.»
14 Mavıs 1955
Ankara :
Federal Almanyanm Paris anlaşmalarının msuaddak nüshalarının teatisi üzerine tam. hükümranlığı elde etmesi münasebetiyle Reisicumhurumuz Celâl Bayar'ın gönderdiği telgrafa cevaben, Fe'deral Almanya Reisicumhuru Ekselans Theodor Heuss aşağıdaki teşekkür telgrafını göndermiştir :
«Ekselans Celâl Bayar Türkiye Reisicumhuru Ankara
Federal Almanya Cumhuriyetinin İstiklâlinin yeniden teessüsü münasebetiyle vaki tebriklerinden -dolayı ekselanslarına en samimî teşekkürlerimi arzederim. Bu hadisenin hür milletler camiasını takviye edeceği ve dost miletlerimizin sulh ve hürriyet hikmetinde müşterek mesailerine yardım edeceği hususundaki kanaatlerini paylaşırım.
Federal Almanya Reisicumhuru Theoöor Heuss»
15 Mayıs 1955
Ankara.:
Hava şehitleri ihtifali bugün saat 11de Cebecideki Şehitlikte yapılmıştır. İhtifalde Millî Müdafaa Vekili Etherh Menderes, Ankara Vali ve Belediye Reisi Kemal Aygün, Erkânı Harbiyei Umumiye Reisi Orgeneral Nurettin Baransel, Hava Kuvvetleri Kumandanı Korgeneral Fevzi Uçaner, Erkânı Harbiyei Umumiye İkinci Reisi Korgeneral Rüştü Erdelhun, Jandarma Umum Kumandanı Korgeneral Tahsin Çelebican, Erkânı Harbiyei Umumiye Riyaseti Harekât Dairesi Başkanı Korgeneral Salih Coşkun, Türk Hava Kurumu İkinci Başkanı Lâtif Aküzüm, mülki ve askerî erkân, Hava Kurumu uçucu öğretmen ve öğrencileri ile kalabalık bir halk topluluğu hazır bulunmuştur.
Törene saygı duruşu ile başlanmış müteakiben 28 inci tümen bandosu matem havası çalmıştır. Bir manga er tarafından manevra mermisiyle saygı atışı yapılmıştır. Daha sonra hava kuvvetlerinden bir üsteğmen bugünün mânasını belirtmiş ve şanlı hava şehitlerimize ithaf ettiği şiirini okumuştur. Türk Hava Kurumu mensuplarından iki genç kızın konuşmalarından sonra törene son verilmiştir.
16 Mayıs 1955
Ankara :
Parlamentolararası Turizm Birliği Türk Grubu Umumi Heyeti bugün Büyük Millet Meclisi kütüphanesinde toplanarak ruznamesindeki meseleleri görüşmüş ve yeni idare heyetini seçmiştir.
Yeni idare heyeti Reisi Seyhan Mebusu Dr. Sedat Barı, İkinci Reis Afyon Mebusu Rıza Çerçel, Umumî Kâtip Trabzon Mebusu İsmail Çenel, Muhasip Bolu Mebusu İhsan Gülez, azalar Ankara Mebusu Muhlis Ete, Antalya Mebusu Enver Karan, Giresun Mebusu Hamdi Bozdağ, Balıkesir Mebusu Arif Kalıpsızoğlu, Sinop Mebusu Muhit Tümerkan, murakıplar: Çorum Mebusu Sedat Baran ve Urfa Mebusu Feridun Ergin'den terekküp etmektedir.
İstanbul :
Amerika Birleşik. Devletleri Ordu Vekil Yardımcısı Mr. Hugh H. Milton, temaslarda bulunmak üzere bugün saat 10.45 de uçakla memleketimize gelmiştir.
Yeşilköy hava meydanında askerî erkân ve Amerikan Konsolosu tarafından karşılanan Amerika Ordu Vekili Yardımcısına Amerika Millî Müdafaa Genel Şura üyesi Mr. Brucker, Askerî Müşavir Albay Foraythe, Personel Başkanı Albay R. Tuck ve emirsubayı refakat etmektedir.
Mr. Hugh H. Milton, saat 11.30 da üçüncü zırhlı tugayını ziyaret etmiş ve şerefine bir saat cnbeş dakika süren büyük bir geçit resmi tertiplenmiştir.
Bu geçit resmi sonunda Amerikan Ordu Vekili Yardımcısı ziyaretinden edindiği fevkalâde intibaları tugay hatıra defterine şu şekilde kaydetmiştir :
«Bu tugay her türlü mücadeleye muktedir ve Türk ordusunun çek yüksek muharebe kabiliyetini aksettirecek bir birliktir. Şimdiye kadar gördüğüm askerî birliklerin her bakımdan en mükemmeli olan Türk üçüncü zırhlı tugayını ziyaretten dolayı duyduğum memnuniyet sonsuzdur.
Tugay Kumandanını ve bütün birlik subaylarını takdirle yadederim.»
Ankara :
İktisat ve Ticaret Vekâleti son zamanlarda tevzie tâbi tutulan ithal mallarına ait ihtiyaçların günü gününe takibi ve mahallerine vaktinde dağıtılıp ihtiyaç sahiplerine intikalini temin için yeni tedbirler almış bulunmaktadır.
Bu gibi tevzie tâbi ithal mallarının mahallî dağıtımını vilâyetlere bırakan karar, alâkalılara tebliğ edilmiştir. Bu defa da merkezde şimdiye kadar Dış Ticaret, İç Ticaret Sanayi Umum Müdürlükleri tarafından görülmektee olan bu hususa ait işler yeni teşekkül etmiş 'bir daire tarafından idare edilecektir.
Bu büro ilgili Umum Müdürlüklerle dağıtımı, ihtiyaç maddelerinin tesbiti ve ithal yönünden işbirliği yapacak, çalışmaları bir merkezde toplayacak ve ithalden dağıtıma kadar takip edecektir.
Bu dairenin başına Vekâlet Tetkik Heyeti âzası A. Celâl Artüz getirilmiştir. Böylece hem ihtiyaçların tesbiti, hem de bunların vilâyetlerce dağıtımı da Vekâletçe yakinen takip edilecektir.
İstanbul :
Reisicumhurumuzun irşatlarile Ru-melihisarmın hükümetimiz tarafından restorasyonuna bugün başlanmış ve bu münasebetle de saat 17.30 da Rumelihisarında bir merasim yapılmıştır. Restorasyon işine başlanması sebebiyle Rumelihisarının methali ve kuleleri bayraklarla donatılmış bulunuyordu.
Bandonun çaldığı İstiklâl Marşı ile başlayan merasimde Vali ve Belediye Reis Vekili Prof. Gökay, Vali Muavinleri, Belediye Reis Muavinleri, Üniversite profesörleri, Şehir Meclisi üyeleri, Vilâyet ve Belediye erkânı ile arkeologlar ve basın, mensupları hazır bulunuyordu.
Restorasyon işine ilk harcı koyan Vali Prof. Gökay bu münasebetle yapmış olduğu konuşmasında ezcümle demiştir ki:
«Tarih konuşuyor. 502 yıl sonra bu büyük eser önünde ihtiram vakfesi yapmak bahtiyarlığına eriyoruz. Yine bir Türk çocuğu eliyle dünya tarihine, ilim sayfası ve kadirbilirlik eseri olarak restore etmek nasip oluyor.»
Vali bundan sonra, restorasyon için sarfedilen gayretlerin tarihçesini yapmış ve demiştir ki:
«Muhterem Reisicumhurumuz Celâl Bayar, Hisarların bir an evvel restore edilmesi hususunda İstanbula ilk. geldikleri zaman direktif verdiler. Bununla da iktifa etmediler. Bir de parola verdiler. Ecdadımız, bu muhteşem eseri üç ayda vücuda getirdiler. Bizler onu en kısa zamanda realize etmeliyiz» dediler.
Büyük Türk evlâdı Fatih'in bu toprakları aziz şehitlerimizin kanile Türk milletine hediye ettiği tarihten itibaren bu şehir hayatında en kutsî günlerden birini yasamaktadır.
İstanbulluların tarihinin şükranlarını saym Devlet Reisimize, Hükümet Reisimize ve bu sahada hizmeti geçen ilgili Vekillerimize, komisyona ve arkeologlara, mimarlara iblâğ etmekle bahtiyarım.»
Bundan sonra temele Vali ve hazır bulunan diğer' zevat tarafından hare konulmuştur.
17 Mayıs 1955
Ankara :
Atatürk. Orman Çiftliği civarında tesisi kararlaştırılmış olup makine ve teçhizatı Amerikan askerî yardımiy-le temin edilmiş bulunan yeni fişek fabrikasının toprak hafriyatına bugün saat 17 de başlanmıştır.
Bu münasebetle yapılan merasimde Reisicumhurumuz Celâl Bayar, Büyük Millet Meclisi Reisi Refik Koral-tan, Başvekil Adnan Menderes, vekiller, mebuslar, Erkânı Harfoiyei Umumiye Reisi, Generaller, Ankara Vali ve Belediye Reisi, şehrimizdeki büyükelçilik ve elçilikler nezdindeki yabancı ataşeler, Amerikan Askerî Yardım Kurulu mensupları, Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu İdare Meclisi reis, azaları ve Umum Müdürü ile ileri gelenleri ve sivil ve askerî erkân ile Emniyet Müdürü ve seçkin bir davetli kitlesi hazır bulunmuştur.
Merasimde ilk sözü alan Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu Umum Müdürü Hulki Yanat tesisin mahiyeti hakkında bir konuşma yapmıştır. Hulki Yanat bu konuşmasında ezcümle demiştir ki- .
«Şu anda üzerinde bulunduğumuz hâli arazi üzerinde pek yakında yurdumuzun savunma kudretini temsil eden âbidelerden biri yükselecektir.
Burada kurulacak olan yeni fişek fabrikası, hafif silâhlar ve ağır makineli tüfeklerde kullanılan izli ve çelik çekirdekli mermilerin imalini sağlayacaktır. Fabrikanın istihsali 7.62 ve 12.7 mm. çaplara göre projelendirilmiş olup 375 dekar arazi üzerine dağılmış muhtelif bina ve tesisleri ihtiva edecektir. Fabrikanın tezgâh ve teçhizatı, imalâtta kullanılan malzeme ve usuller, modern tekniğin icaplarına en uygun şekilde seçilmiş, bina ve tesisat, bu kabil tesisler için lüzumlu en ileri işletme ve emniyet şartlarına göre projelendirilmiştir. Fabrikanın kapasitesi, yurdumuzun ihtiyacını karşılıyacağı gibi, lüzumu halinde müttefiklerimizin ihtiyaçlarının teminine de yardım edecek hacimdedir. Bu fabrikanın işletmeye açılmasını müteakip, senelerdenberi ordumuza hizmet etmekte olan Hipodrom civarındaki emekdar fişek fabrikamızın idare ve işletme elemanları yeni fabrikayı işleteceklerdir.
Bu büyük teşebbüsün en mühim hususiyeti, artık kat'î bir realite haline "gelmiş bulunan müşterek savunma ruhunun bir eseri olmasıdır. Filhakika 37 milyon liraya mal olacağı hesaplanan fabrikanın 22 milyon liralık tezgâh ve teçhizatı, büyük dost ve müttefikimiz Amerika Birleşik Devletleri tarafından temin edilmektedir.
Bundan bir buçuk yıl evvel, Amerikan Askeri Yardım Heyeti Başkanlığı ile kurumumuz idaresi arasında yapılan etüdler yakın bir alâka ile karşılanmış ve her iki memleketin hükümetleri, bütün kolaylıkları göstermekte ve işin finansmanı için gerekli tahsisleri yapmakta tereddüt etmemişlerdir.
Bu projenin tahaiîkuku uğrunda büyük gayret sarfetmiş bulunan Amerikan Askerî Yardım Heyeti Başkanı Tümgeneral Shepard'm adının burada çalışacak bütün personel tarafından her zaman şükranla yâd edileceği muhakkaktır.
Kurumumuzun çalışmalariyle pek yakından alâkadar olan, bu ve buna benzer faaliyetimizde kurumumuzu daima destekleyen sayın General Shepard'ı yüksek, huzurunuzda saygı ile selamlamayı bir borç bilirim. Muhterem davetlilerimiz,
Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu, kuruluş kanunu gereğince yurdumuzun savunma gücünün artmasına matuf harp sanayiinin inkişafı için devamlı gayretler sarf etmektedir.
Kırıkkale mühimmat fabrikasında yapılan önemli tevsiattan sonra giriştiğimiz bu büyük teşebbüsü daha başka tesisler takip edecektir.
Kururumuz idaresi, başarılarını daima yakın alâkasını esirgemiyen sayın Reisicumhurumuza, lüzumlu bütün imkânları sağlayan B. M. M. ve hükümetimize medyundur.
Yeni fişek fabrikasının tesisinde, Başvekâlet, Millî Müdafaa, Maliye, Ziraat ve İşletmeler Vekâletlerinin muhtelif daireleri ile Amerikan Askeri Yardım Heyeti, Haricî Faaliyetler İdaresi ve Denizaşırı İkmal Teşkilâtı arasında teessüs eden işbirliği müessir bir rol oynamaktadır.
Fabrikanın hususiyeti dolayısiyle arazi üzerine müstacelen yapılması gereken 200.000 m? hafriyat için kudretli makine ve vasıtalarla mücehhez bir istihkâm birliğinin M. M. V. tarafından tahsis edilmiş olması, bu yolda teessüs eden şayanı şükran işbirliğine bir misal teşkil etmektedir. Bu mühim hafriyat işlerine başlama münasebetiyle tertiplenen merasime iştirak etmek suretiyle bize sonsuz sevinç ve şeref veren sayın büyüklerimize ve kıymetli davetlilerimize teşekkür eder, kendilerini derin saygılarımla selâmlarım.»
Müteakiben Amerikan Yatoancı Faaliyetler Teşkilâtı Türkiye Özel Komisyon Başkanı Mr. Leon Dayton söz almış ve şunları söylemiştir:
«Sözlerime başlarken bugünkü merasimde hazır bulunamayan Amerika Birleşik Devletleri Büyükelçisi Mr. Warren ile Amerikan Askerî Yardım Kurulu Başkanı General Sheppard'm hürmetlerini arzederim.
Bu temel hafriyatı merasimine iştirak etmek mazhariyetinin bana da bahşedilmiş olmasından mütehassisim, memleketlerimizin karşılıklı menfaatlerine matuf müşterek gayretlerimizin başlangıcını teşkil eden müteaddit temel atma merasimleri bundan evvel de yapılmıştı. Ancak her yeni vesile bir evvelkinden daha üstün bir zevk ve memnuniyet yaratmaktadır. Bugünkü merasim memleketlerimiz arasındaki münasebetlerin ve Türk halkı ile Amerika halkı arasında mevcut dostluğun samimiyet ve derinliğini gösteren yeni, -bir delildir. Birbirimize karşı beslediğimiz hürmet ve hayranlık tarihi diplomatik ve ticarî münasebetler seviyesini çoktan aşmış bulunmaktadır. Amerikanın ilk teşekkülü sıralarında 13 eyaletin tam bir tesanüd içinde varlığını idame ettiren bu hakikati tecrübeyle öğrenmiş bulunuyoruz. Komünizm gaddarlığı dünyada başı beş kaldığı müddetçe ya birbirimize bağlı kalacağız yahut da bizi teker teker yakalayıp bağlıyacaklar.
Şu tarlada yükselecek olan fabrika belki Türk halkının hayat seviyesini yükseltmek hususunda pek büyük bir rol oynamayacaktır. Ancak şurası bir hakikattir ki bu fabrika Türk halkının emniyetine pek çok şeyler katacaktır. Bu fabrika emniyet zincirine yeni bir halka ilâve edecek ve gerek sarfedüen gayretlerin neticesi olan meyvalarm ve gerekse memleketin gittikçe genişliyen iktisadiyatından doğan servetlerin korunacağı hususunda Türk halkına yeni bir teminat teşkil edecektir.
Muhterem hazirunu tekrar hürmetle selâmlarım.»
Bu konuşmalardan sonra hep birlikte hafriyatın yapılacağı mahalle gidilmiş ve Reisicumhurumuz Celâl Ba-yar, Büyük Millet Meclisi Reisi Refik Koraltan ve Başvekilimiz Adnan Menderes'in yüksek huzurlariyle hafriyata merasimle başlanmıştır.
Müteakiben yeni yapılacak fişek fabrikasının plânları üzerinde alâkalılar tarafından verilen izahat büyük bir dikkatle dinlenmiş ve fabrikanın ilerde imal edeceği silâhlar ve fişekler üzerinde de Reisicumhurumuz, Büyük Millet Meclisi Reisimiz ve Başvekilimize etraflı malûmat verilmiştir.
Daha sonra Reisicumhurumuz, Büyük Millet Meclisi Reisimiz ve Başvekilimiz aynı otomobile binerek merasim" mahallinde toplanmış vatandaşların alkışları ve sevgi tezahürleri arasında hafriyat mahallinden ayrılmışlardır.
18 Mayıs 1955
Ankara :
UNICOF (Birleşmiş Milletler Beynelmilel Çocuk Yandım Fonu) AEMERO (Afrika - Doğu Akdeniz - Avrupa Bölge Ofisi) Direktörü Mr. Egger ve UNICEF Yakın Doğu temsilcisi Dr. Pierret ile Dünya Sağlık Teşkilâtı Avrupa Bürosu anne ve çocuk sağlığı mütehassısı Dr. Hesselvik bir müddet evvel memleketimize gelerek Ankara Anne ve Çocuk Sağlığı merkezinde tedrisat yapmakta olan, Dünya Sağlık Teşkilâtı Müşavirlerinden Dr. Human ile birlikte bir tetkik gezisi yapmışlardır. Ankara ve civarı ile Eskişehir ve civarı, Bursa, Balıkesir, Manisa, İstanbul, İzmir, Adana, Gaziantep ve Hataya şâmil olan bu geziyi tamamladıktan sonra mütehassıslar Sıhhat ve İçtimaî Muavenet Vekili Dr. Behçet Uz ile bir mülakat yapmışlardır. Heyetin Sıhhat Vekili ile konuşmaları şöyle hülâsa edilebilir:
Mr. Egger Anne ve Çocuk Sağlığı ile verem aşısı mevzuunda konuşarak sağlık bakımından çok mühim .bir meselenin de iyi beslenme ve bilhassa süt olduğunu, halen ileri memleketlerde bir süt siyaseti takip edildiğini söylemiştir.
Dr. Hesselvik Ankara Anne ve Çocuk Sağlığı merkezinin iyi çalıştığını yalnız kurs görmeye gelen tabip ve hemşire sayısının az olduğunu, anne ve çocuk sağlığı sahasında fazla miktarda kalifiye hemşire yetiştirmemiz, kurs gören personele kendi bölgelerine döndükleri vakit gerekli imkân ve teçhizatı temin etmemiz, süt çocuğu sağlığına ehemmiyet vermemiz ve halka da anne ve çocuk sağlığı ve bakımı hakkında bilgi vermemiz gerektiğini bildirmiştir.
Dr. Hesselvik, yaptıkları seyahat do-layısiyle, Eskişehirde iyi teşkilâtlı bir verem savaşı faaliyeti, Bursada iyi bir çocuk bakımı çalışması, Balıkesir -de verimli bir köy ebesi tedrisatı, İz-mirde iyi çalışan bir Anne ve Çocuk Sağlığı merkezi ve muhitine pek faydalı olmakta bulunan çocuk hastanesi gördüklerini ve İstanbulda, Süley-maniye sağlık merkezinin anne ve çocuk sağlığı faaliyetinin de iyi olduğunu söylemiştir. Sıhhat ve İçtimaî Muavenet Vekili Dr. Behçet Uz, teşkilâtımızı tetkik için katlandıkları zahmet dolayısiyle, heyete teşekkür ettikten sonra miktar ve kalitece yüksek bir nüfus yetiş-tirebilmenin en esas şartının anne ve çocuk sağlığı hizmeti olduğunu, bu himmeti de nüfusumuzun büyük kısmının yaşadığı köylere eriştirebilme-nin sağlık merkezlerimizi artırmakla mümkün olacağını, halen memleketimizde 174 sağlık merkezi çalışmakta clup, 3-4 senede, bunların miktarının 500 e çıkarılacağını ve böylece her kazada bir sağlık merkezi kurulacağını, sağlık merkezlerinde, en az, biri âcil cerrahî vak'alarla değum müdahaleleri yapabilecek, diğeri dahilî tababet ve koruyucu hekimlik işleri görecek iki tabip öulunacağını ve miktarlarının zamanla, muhitlerinin ihtiyacına göre artırılacağını, merkezlerin hemşire ve ebe ihtiyacını tatmin için de büyük hastanelerimize bağlı Hemşire - Ebe Mekteplerinin çoğaltılmakta olduğunu söylemiştir.
Sıhhat Vekili millî sağlık programının tatbikiyle sağlık durumumuzun çok düzeleceğini bildirmiş ve programın dört ana esasını anlatmıştır.
Bunlardan birincisi sağlık merkezlerini arttırıp sağlık hizmetini köylere kadar eriştirmektir. İkincisi mevcut hastaneleri ıslah ve yenilerini tesistir. Üçüncüsü memleketi 16 sağlık bölgesine ayırarak, her bölgeyi kendi başına idareye kadir modern ve yüksek verimli bir sağlık hizmetine sahip etmektir. Dördüncüsü yeni tesislerin maliyetini banka' ile temindir. Halen sivil halka mahsus olmak üzere, memleketimizde mevcut 30.000 küsur hasta yatağını 81.000 e çıkaracak olan program 1 milyar, 100 milyon Türk lirasına mal olacaktır. Banka bu paranın büyük kısmını temin ettikten maada pastörize süt, süt tozu, çocukların neşvünemalarına yarıyacak ve modern icaplara uyguiı çocuk gıdaları istihsaline ait bir sanayii de hususî teşebbüsle müştereken kuracak ve bu suretle Mr. Egger'in işaret ettiği sıhhî süt işi de kendiliğinden halledilmiş olacaktır.
Mr. Egger Vekâletçe hazırlanmakta ve tatbik edilmekte olan BCG aşısı faaliyetini methetmiş ve aşının, gezdikleri geniş mmtakalarda bilfiil gördükleri üzere, iyi ve şayanı itimat ellerle tatbik edildiğini söylemiştir.
19 Mayıs 1955
Ankara :
Bugün büyük Atatürk'ün Samsuna çiişmın ve inkılâp Türkiyesinin doğuşunun yıldönümünü kutluyoruz. Millet olarak ve Türk genci olarak aydın ve uyanık bir kitleyiz, vatan ve millet severliğin sönmeyecek meşalesini Atatürk'ün elile tutuşturmuş ve o ateşi nesilden nesile devretmeğe yemin etmiş olan biz Türk gençleri, memleketimizi muasır medeniyet seviyesinin üstüne çıkaracak olan yolun Atatürk'ün sözlerinde ve Türk milletine kazandırdığı inkılâpların içinde mündemiç olduğuna iman etmiş ve vatanımızı bu ruh içerisinde payidar etmeğe söz vermiş olarak bugün de bir kere daha diyoruz ki:
Türk milleti, Bugün güzel yurdumuzun her köşelinde csnlı ve dinamik hareketlerine şahit olduğun, kızı ve erkeği ile dimdik ayakta bulduğun gençlik senin itimadını ve ihtimamını hiç bir zaman için sarsmıyacaktır. .Büyük Atatürk inkılâplarını ve senin varlığını en kutsal bir emanet olarak bağrma basan gençlik senin izinde ve inkılâplarının nöbetirıdedir. Biz bekliyoruz. Sen ebediyet kucağında rahat uyu.
Ruhun şad olsun.
Ankara :
Yurdun her bucağındaki muhabirlerimizden aldığımız telgraflarda 19 mayıs Gençlik ve Spor Bayramının coşkun tezahüratla kutlandığı, stad-yomlarda spor gösterileri yapıldığı bildirilmektedir.
Ankara :
Maarif Vekili Celâl Yardımcı 19 Mayıs Gençlik ve Spor Bayramı Ankara radyosunda bugün aşağıdaki konuşmayı yapmıştır:
Aziz Türk gençliği,
Bugün hür ve müstakil bir vatanın sathında, mesut ve müreffeh bir milletin azimli, imanlı, şuurlu ve bahtiyar evlâtları olarak. Gançük ve Spor Bayramınızı kutlamaya hazırlandığınız şu dakikalarda size hitap etmenin derin saadeti içinde bayramınızı açıyorum.
Bu gününüzle ve bayramınızla ne kadar övünseniz, ne kadar şevk ve heyecana kap lisanız yeridir. Çünkü öyle bir bayram günü yaşıyorsunuz ki, onun temeli 36 yıl evvel bugün ve fakat en ağır şartların hakim olduğu, en büyük musibet, en korkunç felâket rüzgârlarının yurdumuzda esip dehşet saçtığı kara günlerde atılmış sonra, Türk milleti c vahini şartlardan bu günkü huzuru, o musibetten bu günkü saadeti, o felâketten bu günkü refahı, takatsiz ve fersiz hale gelen topluluktan bugünkü zinde, sağlam, ve sıhhatli cemiyeti yaratmanın sırrını bulmuştu ki, tarihin hiç bir devrinde ve hiç bir dünya milletinin hayatında böyle baş döndürücü ve böyle muhteşem bîr misale rastlamak mümkün değildir. Evet bu bir sırdır. Millî bir sırdır. Sadece Türke ve Türklüğe has bir sırdır. Bu sırra sahip olanlar dünyanın büyük milletleri safında yer almak, hakkını ilelebet muhafaza edecektir.
Ne yazık ki, dünyanın en medenî, en mütekâmil ve akıllı geçinen milletleri Türkün bu gücünden ve bu sırrından gaflete düştüler. Hem kendi başlarına, hem de sevgili milletimizin basma büyük felâketler getirdiler. Fakat milletinin bu cevherlerini yakından bilen büyük evlâdı, kahraman askeri eşsiz kumandanı aziz Atatürk, onlara gösterip ispet etti ki, Türkün cevherinde ilâhî ve destanı kudretler vardır, millî sırlar mündemiçtir. Onu görebilen, onu duyan, ona inanıp güvenenler harikalar yaratmakta, devir açıp tarih değiştirmekte asla müşkilât çekmezler. İşte aziz Atatürk 36 yıl evvel bugün yakından bildiği bu millî sırrı ateşledi, ruhuna nakletti, orada ona inandı, ona güvendi, metanetle ve cesaretle ileri atıldı, milletini bu hedefe şevketti.
O biliyordu ki, Türkün vicdanı yurdun çiğnenmesine asla rıza göstermi-yecek ve bu vicdan kaynağında şahlanacak kuvvetler düşmanı hariminde boğacaktır.
O biliyordu ki, Türkün ruhu hürriyetinden başka fezada kanat açamaz. Bu kanadı kırmak istiyenlerin âkibeti hüsrandır.
O biliyordu ki, bu aziz vatanın her karış toprağını kanları ile yuğuran Türk milleti, icap ederse bir kere daha, bin kere daha, kan deryalarından geçerek onu muhafazaya her an kadirdir.
O biliyordu ki, Türkün damarlarında dolaşan asalet ve kahramanlık kanı tarihin kaydetmediği hamaset ve şahamet destanları yaratarak bütün müşkülleri yenmeğe, bütün felâketleri karşılamaya ve musibetleri yok ederek Türk vatanını ve Türk milletini ilelebet yaşatmaya muktedirdir.
O biliyordu ki, Türk gençliğinin kudret ve kabiliyeti bu temeller üzerinde kurulacak bir memleketi, ileri medeniyet seviyesine ulaştırmaya, mütekâmil, sağlam ve ahlâklı bir cemiyet olarak yaratıp yaşatmaya kâfidir.
Sevgili kardeşlerim,
36 yıl sonra bugün, içinde yaşadığınız bahtiyarca ahval ve şerait, büyük Atatürk'ün bu imanla 36 yıl evvel bugün ateşleyip harekete geçirdiği millî şuura hız vererek bir bora, bir kasırga gi'bi estirdiği bu millî ve cibillî kuvvet ve kaynakların eseridir.
Öyle eserler ki bunları yakından gören milletimizle beraber bütün insanlık ve medeniyet âlemi, elde ettiklerimizle iktifa etmiyerek daha büyük hedeflere erişme azmimizi hayranlıkla müşahede etmektedirler. Öyle eserler ki, bunlara bakanlar, Türkiyede yalnız siyasî, idari ve askerî ve medenî bir inkılâp değil entellektüel, sosyal, moral, sıra ve iktisadî bir ihtilâl meydana getirdiğimizi derhal teslim ederler.
Bu eserleri tetkik edenler, Türk milletinin 36 yıl evvel attığı temeller üzerindeki yükselme azminin ve ilerleme gayretinin bir âbidesini teşkil ettiğini ifade etmeyi şerefli ve zevkli bir vazife sayarlar.
Filhakika yalnız bizim değil, dünya milletleri üzerinde dahi silinmez tesirler bırakan bu azametli inkişafların büyük değerini tarih huzurunda belirtmekten kimse fariğ kalamaz.
hasılı, acı bir gafletle o meşum günlerin hasta adamı diye damgalanan Türk milletinin emsalsiz kabiliyet ve hasletlerine iman edilerek 1919 senesinde alınan cesur (kararlar ve atılan metin adımlar sayesinde elde edilen neticeler üzerinde tutunarak, hayat bularak, safha safha kuvvet kazanarak bugünkü 1955 dünya milletleri manzumesinde şerefli, vekarlı, haysiyetli ve kuvvetli sapsağlam bir varlık halinde tecelli eden bir Türkiye görenler Türkün mucizesine daha yakından a;gâh olmak zevkini tatmaktadırlar.
Aziz kardeşlerim,
Bugün istikrarlı, kuvvetli ve demokrat bir devlet hayatının 'bütün icaplarıyla medeniyet sulh ve istikbale müteveccih fikirlerin arkasında muhteşem bir gelişme halinde Türkiye vardır.
Bu Türkiye, 1919 senesinin kasvet ve karanlığı içinde Samsuna doğru yol alan Atatürk'ün-tasavvurlarımda canlandırır ve istikbale muzaf olarak çehresini çizdiği ve tahakkukundan asla endişe etmediği Türkiyedir.
Ey... O karanlıklardan bu aydınlığı yaratan milletin çocukları, aziz Türk gençleri, sizlere hitap ediyorum:
Şunu iyice biliniz ki, size kısaca anlattığım ve büyük emeklerin muhas-salası olan bu mukaddes temeller ü-zerinde yükselen ve bu seviyeye gelen Türk yurdunun saadet ve selâmetinin en büyük teminatı bilgili, sıhhatli, vekarlı ve ahlâklı Türk gençleridir. Bu hasletlerinize inanarak yurt kalkınması uğrunda daha büyük neticeler istihsal etmekteki hasletinizi ve gayretinizi paylaşarak sevk ve heyecanınıza candan katılarak şunu ifade edeceğim:
Bize bu mesut günleri kazandıran büyük Atatürk'ün ve Türk şehitlerinin hatırasını taziz ile anarak manevî huzurlarında eğilirken, yükselmesi ve kerur,nıası omuzlarına tevdi edilen bu vatanı size, sizi bu vatana bağışlamasını Tanrıdan dilerim.
Yolunuz açık, neş'eniz bol, bayramınız kutlu, gününüz mutlu olsun sevgili kardeşlerim.
Ankara :
Reisicumhur Celâl Bayar'ın doğum günü münasebetiyle İngiltere Kraliçesi Elizabeth aşağıdaki telgrafı göndermiştir :
Türkiye Cumhuriyeti Reisicumhuru
Ankara
Doğumlarının yıldönümü münasebetiyle zatı devletlerine halisane tebriklerle en iyi temennilerimi takdim etmekten büyük bir zevk duymaktayım. Kalen tamamen iadei afiyet ederek, sıhhatte olduğunuzu ümit ederim.
Elizabeth
Reisicumhur Celâl Bayar bu tebrik mesajına şu cevabı vermiştir:
Majeste Kraliçe hazretleri
Buckingham Palace
Londra
Majestelerinin, doğum günü münasebetiyle bana göndermek lûtfunda bulundukları mesajdan ve sıhhî durumuma göstermek nezaketinde bulundukları alâkadan son derece mütehassis oldum. Majestelerine hararetli teşekkürlerimi arz ederim. Tamamen iadei afiyet etmiş bulunmaktayım ve majestelerinden saadet ve sıhhatleri hakkındaki en iyi temennilerimi kabul buyurmalarını rica ederim.
Celâl Bayar
20 Mayıs 1955
Ankara :
Güney Avrupa memleketler inde bir tetkik gezisine çıkan ve programlan gereğince evvelki gün İstanbula gelen NATO Müdafaa Kolleji talebeleri bugün saat 9.30 da Fransız deniz kuvvetlerine ait iki uçal:la Ankaraya gelmişlerdir.
Etimesgut hava alanında özel bir heyet tarafından karşılanan misafir heyet, NATO Kolleji Kumandanı İngiliz Korgenerali DarwaU'rn başkanlığında 13 idareci ile NATO üyesi 12 devlete mensup 51 Öğrenciden mürekkeptir. Öğrenciler, 3 Türk, 7 İngiliz, 2 Belçika, 9 Amerikan, 9 Fransız:, 3 Norveç, 7 İtalyan, 3 Kanada, 3 Hollanda, 2 Portekiz, 2 Danimarkalı, 2 Yunanlı olmak üzere hemen hepsi yarbay ve albay rütbesinde subaylardır.
Misafirler beraberlerinde mihmandarları Kurmay Albay Orhan Türkkan olduğu halde hava alanından dcğru-ca Başvekâlete gelmişler ve orada Hariciye Umumi Kâtibi, Büyükelçi Nuri Birgi ve müteakiben Erkânı Harbiye! Umumiye Harekât Başkanı Korgeneral Salih Coşkun tarafından verilen konferansları dinlemişlerdir. Öğle yemeğini Erkânı Harbiyei Umumiye İkinci Reisi Korgeneral Rüştü Erdelhun'un misafiri olarak Ordue-vinde yiyen misafir heyet, saat 15.00 de topluca Anıt Kabre gitmiş ve çelenk koyarak saygı duruşunda bulunmuştur.
Heyet daha sonra Ankaranm görülecek yerlerini gezmiş ve saat 17.00 de aynı uçaklarla İstanbula müteveccihen şehrimizden ayrılarak özel bir heyet tarafından hava alanında u-ğurlanmışlardır.
Ankara :
Çekoslovakya milli bayramı münasebetiyle Reisicumhur Celâl Bayar ile Çekoslovakya Reisicumhuru Ekselans Antonin Zapotocky arasında tebrik ve teşekkür telgrafları teati olunmuştur.
Ankara :
Hükümetimizin davetlisi olarak memleketimizi ziyaret etmekte olan İtti-lâat gazetesi sahip ve başmuharriri Abbas Mesudi'nin riyasetindeki 8 kişilik İran gazeteciler heyeti bugün saat 16 da uçakla İstanbuldan Ankaraya, gelmiştir. İranlı gazteciler hava meydanında İran Büyükelçisi Ekselans Ali Man-sur, İranı ziyaret etmiş olan Antalya mebusu Kenan Akmanlar, Hariciye Vekâletinden Turgut Aytuğ, Basın, Yayın ve Turizm Müdürü Muammer Baykan ile İran Büyükelçiliği mensupları tarafından karşılanmışlardır.
Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekili AĞnan Menderes adına Başvekâlet yaveri Üsteğmen Hayrettin Sümer ve Devlet Vekili Dr. Dükerrem Sarol adına Hususî Kalem Müdürü Ahmet Gürün misafir gazetecilere «hoş geldiniz» demişlerdir.
Ankara :
Hükümetimizin davetlisi olarak memleketimizi ziyaret etmek üzere bugün uçakla şehrimize gelmiş, olan İttilâat gazetesi sahip ve başyazarı Abbas Mesudi'nin riyasetindeki İran gazeteciler heyeti, saat 17.30 da Anıt Kabre .bir buket koymuş ve Atatürk'ün manevî huzurunda saygı duruşunda bulunmuştur.
İran gazeteciler heyetine mensup o-lan İranın en tanınmış şairlerinden gazeteci sermet bu esnada Atatürk için yazdığı bir kasideyi okumuştur.
İranlı gazeteciler heyeti bilâhare saat 17,45 de Çankayaya giderek Riya-seticumhur defteri mahsusunu imzalamışlardır.
21 Mayıs 1955
Ankara :
Memleketimizin gün geçtikçe artmakta olan kâğıt ve karton ihtiyacının tamamen dahilî istihsal ile karşılanabilmesi için İzmit kâğıt fabrikasında yapılmış olan tevsiattan ayrıca,yeni tesisler kurmak, için teşebbüslere geçmiş olan Sümerbank, bu mevzudaki ilk tetkik ve temaslarını ikmal ederek dünyaca tanınmış Amerikan firmalarından Parsns Eittemre ile 20/mayıs/1955 tarihinde bir anlaşmaya, varmıştır.
Bu anlaşmaya göre, asgarî onbeşer bin ton istihsal kapasiteli üç yeni kâğıt ve karton fabrikası kurulacaktır. Sümerbank ve Amerikan firması bu teşebbüsün bir şirket marifetile tahakkuk, ettirilmesi ve şirkete Amerikalı firmanın da iştiraki hususunda prensip mutabakatına varmışlar ve derhal gerekli hazırlıklara başlamışlardır. Ayni zamanda İzmit kâğıt ve selüloz fabrikalarının daha verimli bir şekilde çalıştırılması, İslahı, mamul kalitesinin yükseltilmesi ve İzmitte ayrıca bir kraft selilozu fabrikası kurulması için de lüzumlu tetkiklerin yapılması mevzuunda aynı firma ile mutabakat tesis edilmiş ve bu husustaki çalışmalara da başlanmıştır.
Bu suretle çok yakın bir zamanda memleketimizin yıllık kâğıt ve karton istihsalinin 100.000 tonu aşması imkân dahiline girmiş bulunmaktadır.
İstanbul :
Türkiye _ Yugoslavya ve Yunanistan arasında beynelmilel turizm sahasında işbirliği imkânlarını araştırmak maksadiyle 16 ilâ 17 mayıs tarihleri arasında Selânikte yapılan üçlü toplantı sona ermiş ve bu toplantıda Türkiyeyi temsil eden Basın Yayın ve Turizm Umum Müdürlüğü Turizm Dairesi Müdürü Selâhattin Çoruh îs-tanbula dönmüştür.
Bu toplantıda milletlerarası turizm bakımından Türkiye Yugoslavya ve Yunanistan bir bölge olarak mütalea edilmiş ve bu hususta da 'bazı esaslar tespit olunmuştur.
Buna göre:
1 Yabancı memleketlerde yapılacak müşterek turizm propagandasının ehemmiyeti her üç memleket delegasyonu tarafından takdir edilmiştir.
2 Her üç memleket de birbiri, ile kombine geziler tertibinin mümkün ve faydalı olduğu hususunda ittifak etmiştir.
Temsilciler bu maksatla kendi memleketlerinin demir, deniz ve hava yolları idareleri nezdinde teşebbüslerde bulunarak yabancı turistleri her üç memleketi ucuza gezip görebilmelerine imkân verecek kombine biletler ihdas etmelerini sağlayacaklardır.
3
Üç memleket arasında turistik
malûmat teatisi, üç memleketin teşkil
ettiği turistik bölge dahilinde
yabancı turistlerin rahatça
seyahat edebilmeleri için
gerekli konfor ve kolaylıklar
22 Mayıs 1955
İstanbul :
Rotterdamda yapılan, nüfusu 500.000 den fazla olan şehirlerin emniyet müdürleri konferansına şehrimizi temsi-len iştirak eden İstanbul Emniyet Müdürü Alâeddin Eriş, bugün sabaha karşı saat 03.15 te uçakla avdet etmiştir.
Emniyet Müdürü Yeşilköy hava alanında İstanbul Emniyet Başmüfettişi Mehmet Ali Alpsar ile Emniyet Müdür muavinleri de Şube Müdürleri tarafından karşılanmıştır.
Erzurum :
93 Türk - Rus harbinde Erzurumun müdafaasında kadın erkek Erzurum halkının Aziziye tabyesini geri almak için yaptıkları kahramanca muvaffakiyetli hücuma iştirak etmiş ve büyük yararlıklar göstermiş olan Nene Hatun, bugün saat 13 te Erzurum Numune hastahanesinde vefat etmiştir.
Birkaç gün evvel bir soğuk algınlığı neticesinde zarürrieye yakalanmış olan Nene Hatun, derhal hastahaneye kaldırılmış, bizzat valinin nezareti altında Erzurumun bütün doktorları, şanlı Aziziye tabyesi hücumunda hayatta kalan ve Türk ordusunun nenesi sayılan bu kahraman kadını en büyük ihtimamla tedavi etmişler, fakat yaş sebebiyle muvaîfak olamamışlardır.
Türk kahramanlığının ve vatan müdafaası azminin sembolü olan bu Türk kadınının cenazesi yarın, ölümü kendilerini derin bir mateme garkeden. bütün Erzurumluların ve cıclu bildiklerinin de iştirak edeceği resmî merasimle kaldırılacaktır.
Aaknra:
Memleketimizde misafir bulunan İranlı gazeteciler heyeti başkanı Ayan âzasından ve İttilâat gazetesi başmuharriri Abbas Mes'udî Ankara radyosunun kısa dalga yabancı diller postasından bugün memleketine hitaben şu konuşmayı yapmıştır:
«Aziz vatandaşlarım.
İki gündenken muharrir, şair ve aziz meslekdaşlarımızla birlikte dost ve kardeş genç Türkiyeye muvasalât ile ikinci evimizi ziyaret etmekteyiz.
Bu kadar kısa bir zaman içinde büyük ilerlemelerle çok mühim mevki işgal eden ve dünyaca çok mühim itibar kazanan Türkiye hakkında gördüklerimizi ve ihtisaslarımızı belirtmek için daha vakit erken olmakla beraber her şeyden evvel heyetimiz âzalarının kal. binde çok derin tesirler bırakan muktedir, necip, aşîl Türk milletinin hislerini beyan etmeyi kendime bir vazife addederim. Gerek kendim, gerekse arkadaşlarım adına samimî teşekkürlerimi arzederim.
Biz güneş, Tahran ufuklarında parlarken müteveffa Şehinşahm mezarına yakın bulunan hava alanından yükselerek güneş gurup ederken Türk milletinin kurtarıcısı, yani Büyük Atatür-kün kabrinin bulunduğu Ankaraya indik ve genç Türkiyenin sanat güzelliğini ve yapıcı kudretini temsil eden Ankara şehrine muvasalât ile kendimizi aziz Türk kardeşlerimizin arasında bulduk.
Şunu da iftiharla söyliyelim ki, buraya varır varmaz ilk işimiz Büyük Atatür-kÜn kabrini ziyaret etmek ve İran rayihalarını saçan çiçekleri bu büyük adamın türbesine sermek, oldu. Bundan sonra gittiğimiz her yerde Türk kardeşlerimizin derin ve çok samimi muhabbetleri ile karşılaştık ve bu hal devam etmektedir.
Mazide birçok tarihî, kültürel ve siyasî bağlarla yekdiğerine bağlı bulunan iki memleketi gelecek hâdiselerden masun terakki ve tealiye doğru götürmek bakımından her iki memleket yazarları arasında vuku bulan bu gibi karşılıklı ziyaret ve temasların son derece faydalı olduğundan şüphe yoktur. Bu temaslar iki memleket arasında mevcut sağlam dostluk ve samimî münasebetlerin daha fazla takviyesine hizmet eder.
Mazide genç Türkiye ile aramızda müşterek menfaatlerimiz vardır. Gelecekte de vasfı gayri kabil olan müşterek menfaatle birbirimize bağlı olacak ve bu dostluk ve işbirliği sayesinde iki memleketin saadeti bakımından milletler topluluğu içinde büyük hisselerimiz olacaktır. Bu fikir ve görüşün tatbik ve tahakkuku ise iki memleket arasındaki kültürel, iktisadî ve siyasî münasebetlerin çok daha sağlam esasına istinat etmesi ile mümkün olacaktır.
Sunu da söylemek isterim ki, şimdi bizler Türk matbuat mensupları arasında bulunuyoruz ve arzumuz İran tarafından çok sevilen genç Türkiyeyi daha iyi bir şekilde ve pek yakından tanıtmak ve bu suretle iki memleket kalbinde mevcut bulunan sarsılmaz dostluk bağlarını daha da sıklaştırmaktan ibarettir. İki tarafın yanyana bulunmaları için de gayret sarfetmek emelindeyiz.
İran Ayan Meclisi âzasından ve İttılâat gazetesi başcmuharriri Abbas Me-sudî'nin bu konuşmasından sonra misafir heyet âzasından şair Sadık Sermed Türk - İran dostluğu mevzuunda yazmış olduğu bir şiiri okumuştur.
23 Mayıs 1955
Erzurum :
93 Türk - Rus harbinde Erzurumım müdafaasında kadın, erkek Erzurum halkının Aziziye tabyesini geri almak için yaptıkları kahramanca muvaffakiyetli hücuma iştirak etmiş ve büyük yararlıklar göstermiş olan Nene Hatunun cenazesi askerî merasimle kaldırılmıştır.
Cenaze, Türk bayrağına sarılı olarak Numune hastahanesinden alınarak saat 11.00 de Lalapaşa camiine getirilmiştir. Burada cenaze namazı kılındıktan sonra cenaze top arabasına nakledilmiştir. Bu esnada askerî bando ve bir askerî kıta top arabasının önünde bulunmakta ve bando matem havası çalmakta idi.
Top arabasını, ellerinde Nene Hatunun fotoğrafı bulunan iki kız öğrenci takip etmekte ve bunların arkasında sıra ile Nene Hatunun yetmiş üç yaşındaki oğlu ile torunu, daha arkada Erzurumda bulunan mebuslar, vali, belediye reisi, 3 üncü Ordu Müfettişi generaller, gazeteciler, askerî ve sivil erkân bulunuyordu.
Siyasî partiler temsilcileri, esnaf teşekkülleri, öğrenciler ve binlerce Erzurumlu cenaze alayını takip ediyordu. Cenaze alayına katılamıyan binlerce Erzurumlu da yol boyunca dizilmiş yaşlı gözlerle bu kahraman Türk anasının cenazesini selâmlamakta idi.
Cenaze alayı Lalapaşa camiinden merhumenin evinin bulunduğu Kars-kapıya kadar yaya olarak cenaze arabasını takip etmiş ve Karskapıdan iti-bren vasıtalara binilerek Aziziye şehitliğine gidilmiştir. Aziziye tabyasında cenaze, top arabasından alınarak Aziziye şehitlerinin medfun bulunduğu şehitliğe tevdi edilmiştir.
Nene Hatunun mezarına Büyük Millet Meclisi Reisi Refik Koraltanın ve çeşitli müesseselerin gönderdiği müteaddit çelenkler konmuştur.
Daha sonra, vali, Belediye Reisi, Erzurum Kadınlar Birliği Başkanı, bir Kurmay Yarbay ve gençlik adına da bir genç Erzurumlu birer konuşma yapmışlardır.
Hatipler konuşmalarında 1877 nin tarih panoramasını çizmiş ve Nene Hatunun yararlıklarını belirtmişlerdir. Hazır bulunanların gözyaşlarını tuta-mıyara.k dinledikleri bu kahramanlık destanının anlatılmasından sonra bir manga asker tarafından havaya üç el silâh atılarak merasime son verilmiştir.
Ankara :
Reisicumhurumuz Celâl Bayar bugün saat 17 de Çankayada hükümetimizin davetlisi olarak Ankaraüa bulunan Â-yan âzası ve İttılâat gazetesi sahip ve başmuharriri ekselans Abbas Mesudî-nin riyasetindeki İran gazeteciler heyetini kabul etmiştir.
Reisicumhurumuz Celâl Bayar bugün lı gazetecileri çaya alıkoymuş ve kendileriyle her iki memleket arasındaki tarihî dostluk münasebetleri üzerinde ve her iki memleket arasındaki menfaat ve kader birliği hakkında samimî hasbıhallerde bulunmuştur.
Bu arada heyete mensup ve İranın tanınmış şairlerinden Sadık Sermet ve Rehi Muayyeri Reisicumhurumuz için hazırladıkları birer şiiri okumuşlar ve kendi el yazılariyle metinlerini Reisicumhurumuza hediye etmişlerdir.
Bu kabulde Hariciye Vekâleti Umumi Kâtibi Büyükelçi Nuri Birgi de hazır bulunmuştur.
Erzurum :
Dün Hakkm rahmetine kavuşan kahraman Nene Hatunun 1877 harbinde göstermiş olduğu cesaret ve şecaat, Erzurumluların ve bütün Türk milletinin hafızasında ya şıyac aktır. Erzurumda şimdi bu asil Türk anasının menkıbeleri hikâye edilmekte ve kendisi saygı ile anılmaktadır. 1877 yılının kasım ayının sekizinci ge-eesi, bütün Erzurum yaylası kalın bir kar tabakası ile kaplı bulunduğu sırada, Ayaspaşa camiinin minaresine gecelik entarisiyle çıkan müezzin Abdullah efendi gür sesiyle «Ey ümmeti Muhammed, düşman Aziziye tabyasını zaptetmiş. Eli silâh tutan tabyaya koşsun» diye haykırdığı zaman Nene Hatun 23 yaşında taze bir gelindi. Nene Hatun sonraları macerasını bizzat şöyle anlatırdı:
«Müezzin Abdullah efendinin haykırışı ile biz de uyandık, diğer taraftan muharebe gürültüleri yakınımıza kadar geliyordu. Kocam baltasını kaptığı gibi dışarıya fırladı. Biraz sonra tekrar eve dönerek «Nene, dedi. Ruslar tabyalara 'girmiş. Sen çocuğa bak, sakın arkamdan gelme. Biz Rusu durdururuz. Eğer onlar şehre girerse hem kendini hem de çocuğu boğ». Kocam gittikten sonra düşündüm. Daha on beş gün önce, köyümüzü düşman istilâ ettiği için, Erzuruma gelmiştik. Bütün şehir halkı Ruslara karşı giderken, ben evde nasıl durabilirdim? Ufak yavrumu Allaha emanet edip mutfakta bulunan satırı aldım ve tabyalara doğru sel gibi akan kalabalığa karıştım.
Mecidiye tabyalarını aşıp ta aşağıya inerken düşmanın şiddetli bir ateşi ile karşılaştık, fakat bu ateşten yaralanan ve ölenlere ehemmiyet vermeksizin Aziziye tabyasına doğru koşmaya devam ettik, bu sırada önümüze çıkan her Rusu baltalarımızla, satırlarımızla sopalarımızla deviriyorduk. Nihayet bir taraftan biz, diğer taraftan da asker kardeşlerimiz Aziziye tabyasına girdik.
Tabyada kardeşim Hasanı yaralı olarak görünce hemen onun yanma koştum, ağlıyarak üzerine kapandım. Hasan «ağlama, şehitlik mertebesine yükselmeyi her zaman istemiştim. Rusu buradan kcvduk ya, artık gam yemem.» Kardeşim bunları söyledikten sonra gözlerini yumdu.
Bilindiği gibi, Nene Hatunun oğlu da Çanakkalede şehit düşmüştür.
26 Mayıs 1955
İstanbul :
Birinci Türk Oftalmoloji Kongresi bu sabah saat 10 da Cerrahpaşa hastaha-nesi Birinci Cerrahi Kliniği Burhan Toker anfisinde Sıhhat ve İçtimaî Muavenet Vekili Dr. Behçet Uzun bir ko-nuşmasiyle açılmıştır.
Kongrede Sıhhat ve İçtimaî Muavene Vekili Dr. Behçet Uz, mebuslar, İstanbul Vali ve Belediye Reis Vekili Prof. Gökay, Türk Oftalmoloji Cemiyeti mensuplariyle, yurdun muhtelif yerlerinden gelen göz doktorları hazır bulunuyorlardı.
Kongreyi açan Sıhhat ve İçtimaî Muavenet Vekili Dr. Behçet Uz bu münasebetle şu konuşmayı yapmıştır:
Birinci Türk Oftalmoloji Kongresinin muhterem âzası,
Birinci Türk Oftalmoloji Kongresini açmak ve muhterem kongre azasını selâmlamakla bahtiyarlık duymaktayım. İlmî kongreler, akademi bakımdan olduğu kadar, meslek hayatının gelişmesi hususunda da çok faydalıdır. Münhasıran ihtisas şubelerine ait olmak üzere, memleket ölçüsünde, kcn-gre toplamak ise derin bir kemal ve olgunluğa delâlet eder.
Böyle mühim bir kültür inkişafını Of-talmolojiya kazandıranlara gönülden tebriklerimi sunmayı da bir vazife bilirim. Hekimliğimiz bu sayede yeni bir ilerleyiş ve yükseliş merhalesine daha erişmiş olacaktır.
Ben bu kongreyi, mevzuunun hususiyeti dolayısiyle, ayni zamanda mesleğimiz dışındaki münevverlerimizin de alâkasını çekecek bir kültür toplantısı saymaktayım. Oftalmoloji derin, ince ve nazik bir tıp ihtisasıdır. Göz etrafımızla münasebetimiz bakımından en esaslı bir uzuv olarak daima ön plândadır. İlim ve tetebbu erbabının en lüzumlu, ve en mühim araştırma vasıtası da gözdür. Güzel sanatlarda, sosyal ve ekonomik faaliyetlerde, hayatın bütün safha ve sahalarında en kıymetli yardımcımızdır.
Çeşitli fikir ve sanat şubelerinde muvaffakiyet için bu derece lüzumlu olan gözün anatomi, fizyoloji ve pataloji bakımından da ne kadar ehemmiyetli bir uzuv olduğunu hepimiz biliriz. Göz anatonıisindeki hafif bir şekil bozukluğu insanın görme kabiliyeti üzerine hazan, çok zararlı tesirler yapabilir. Göz fizyoloj isindeki arızalar da bundan aşağı değildir. Nihayet pataloji bakımından göz bulaşıcı hastalıklarla aîlerjiden, urlarla iskleroza kadar çeşit çeşit ve geniş marazı hâdiselere sahne olmaktadır.
Şümul ve ehemmiyetini kısaca hülâsa ettiğim göz hastalıkları tedavi hususunda da tıbbî ve cerrahî usullere lüzum gösterdikten maada fiziğin mühim bir kısmını teşkil eden optik bahsile de alâkalı bulunmaktadır.
Göz ve görme hassası hijîyen bakımından bahis mevzuu olduğu takdirde çok geniş ve sosyal bir ehemmiyet taşımaktadır. Körlük veya gözü iyi görmemek fertlerin lâyikiyle tahsil edip, kültür sahibi olmasına veya birçok mesleklerde kifayetli surette çalışmasına mâni olmaktadır. Böyle bir hal neticesi itibariyle cemiyete yük olacak muhtaçları arttırdığından körlüğü önlemek koruyucu hekimliğin mühim bir vazifesi haline gelmiştir.
Gerek tıbbın, gerek sosyal ve ekonomik hayatın birçok sahalarında ehemmiyeti büyük olan göz hastalıkları es-kidenberi insanların dikkatini çekmiştir. Göz hastalıklarının teşhis ve tedavisine ait kayıtlara milâttan 2.250 sene evvel Eabilde çıkarılmış bulunan Hammuratai kanununda rastlanmaktadır. Fakat göz hastalıklarının bir tıp sistemi kadrosu içerisinde tetkikine ait kayıtları Hipokrattan evvel görmemekteyiz. Hıpokratm göz hastalıkları hakkındaki bilgisi, tababetin diğer şubelerindeki malûmatı derecesinde değildir. Meselâ Oftalmiyi beyinden gelen zararlı bir hıltın eseri sanmıştı. Bu kanaat tabiî değişmiş, fakat tababetin babasının koyduğu, «Ophtalmia» adı kalmıştır. Tıp ilminin ilerlemesiyle göz fizyolojisi ve patolojisinin ne büyük inkişaflara eriştiği malûmdur. Klinik bakımından son derece mühim olan bu bahse girecek değilim. Yalnız göz arızalarının, göz hastalıklarının ve bunların neticesi olan körlüğün sosyal tesirleriyle koruyucu hekimlik bakımından kendilerine karşı alınacak tedbirlere teması faydalı bulmaktayım.
Görme noksanlığı, insanın çalışma kabiliyetini az çok kırar, modern cemiyet ise çalışma çağındaki insanlardan istihsal, sanayi, ticaret ve sair müsbet sosyal ve ekonomik faaliyetler sahasında tam bir verim istemektedir. Az görenler bu verimi lâyikiyle temin edemez, körler ise cemiyete yük olur. Diğer taraftan koruyucu hekimlik tedbirlerini hakkiyle tatbik edebilmek şartiyle körlüğe sebep olan mühim faktörlerin tesirinden sakınmak kabildir. Bu faktörler, bilhassa çocuklar ve gençler için, enfeksiyon hastalıklarıdır. Çiçek aşisı bulunmazdan evvel bu hastalık mühim bir körlük sebebi idi. Daha sonradan irengi ve belsoğusluğu uzun müddet böyle bir tehlike teşkil etmişlerdir. Gebelik ve doğum hij iyeni bakımından elde edilen terakkiler zührevî hastalıkların sebep olduğu körlükleri de sakmılabilir bir vaziyete.getirmiştir. Bununla beraber doğuştan gelen körlükler üzerinde yapılan araştırmalar, malûmunuz olduğu üzere pek silik ve sönük bir enfeksiyon hastalığını da suçlandırmıştır. Bununla Alman kızamığını kastediyorum. Gebe bir kadının, klinik vasıfları c derece selim olan, bu enfeksiyona tutulması karnındaki yavrunun gözleri için pek feci olabilir. Bulaşıcı hastalıkların sebep olduğu körlüklerden sakınma hususunda çok ileri adımlar atmış bulunan Amerika bugün gebe kadınları Alman kızamığından koruma işini ciddî bir mesele olarak ele almış bulunmaktadır.
Hayatın doğumdan sonraki devresinde de gözü ve görme kabiliyetini tehdit eden enfeksiyon hastalıkları da yok değildir. Bunların başlıcası olan trahom bilhassa Asya memleketlerinden pek çoğunun mühim bir hastalığıdır. Cinde trahomun nisbeti yüzde 25 olduğu ve 100 milyon Çinlinin bu hastalığı çektiği tahmin edilmektedir. Senelerdenberi biz de bu hastalıkla savaşmaktayız. Metodlu ve teşkilâtlı şekilde yaptığımız trahom mücadelesi iyi neticeler vermektedir. 1935 nüfus sayımında bütün memlekette 50732 kişi olarak tesbit edilen körlerin 1945 nüfus sayımında 32.868 kişiye inmesinde Vekâletimizce yapılan trahom mücadelesinin müsbet tesiri büyüktür. ve bu tesir artmaktadır. Bugün Oftalmoloji sahasındaki terakkiler trahom tedavisini de çok kısalt-mıştir. Eskiden tedavisi bir iki sene süren taze vakaları simdi antibiotikler sayesinde bir buçuk, iki aya kadar iyi etmek mümkündür. Bu yeni tedavi usulleri cerrahî müdahaleleri de azaltmıştır. Trahomu körükleyen, mevsim konjonktivitelerine karşı da penisilin çek faydalı gelmektedir. İlmin bugünkü terakkisinden faydalanmakta gecikmiyerek yaptığımız trahom mücadelesi yüz güldürücü neticeler vermektedir. 1950 de mücadele bölgelerinde ceman 114.937 kişi muayene ve bunlardan 50.000 kadarının trahomlu olduğu tesbit edilmişti. Hasta sayısının muayene sayısına nisbeti yüzde 43 tür. 1954 te 116.252 kişi muayene ve bunlardan 32.450 sinin trahomlu olduğu tesbit edilmiştir. Hasta nisbeti yüzde 28 ve beş senede hasta nisbe-tinde görülen azalış yüzde 15 tir. Hiç te kücümsenmiyecek derecede olan bu neticeleri oftalmolojinin Türkiyede terakkisine büyük ölçüde, borçluyuz. Çünkü teşkilâtımızda vazife alarak memleketin bu mühim sağlık dâvasında çalışan kıymetli ve fedakâr Türk hekimlerini sizin şubeniz yetiştirmektedir. Türk oftalmolojisine borçlu olduğumuz bu nurlu ve feyizli ihtisas şubesi, yurdumuzda trahomu tam bir kontrol altına alacak ilmî çalışmalarımızın muvaffakiyeti için en büyük bir kuvvettir. Vekâletimizin bu yoldaki sistemli çalışmaları sayesinde, hususî bir ehemmiyetle takip ettiğimiz bu sosyal derdimizin de zail olacağı inancındayız.
Sanayileşmenin artması iş kazalarını çoğaltmak dolayısiyle ve yaşlılıkta gözün uzvî hastalıklarını ziyadeleştir-mekle, öteden beri, körlük tehlikesine sebebiyet vermektedirler. Fakat zamanımızda bunlara karşı da çok defa mahir bir elin yaptığı ameliyat hastaya görme kuvvetini ve çalışma kabiliyetini iade etmektedir. Bu sebeple biz, sağlık idarecileri, oftalmoloji sahasındaki her terakkiyi binlerce yurttaşın refah ve saadetini desteklemek ve emniyet altına almak bakımından kıymetli bir tıbbî ve sosyal faktör addetmekteyiz. İlk Türk onıtalmoîoji kongresi müzakerelerinin de bu yolda pek değerli neticeler vereceğine şüphe yoktur. Toplantınızın bütün meslekdaşlar ve yurdumuz için feyizli, verimli ve başarılı olmasını candan temenni ederim.»
Sıhhat ve İçtimaî Muavenet Vekilinden sonra Vali ve Belediye Reis Vekili Prof. Göka.y bir konuşma yaparak birinci Türk oftalmoloji kongresi üyelerini selâmlamış ve bu kongrenin İs-tanbulda toplanmasından dolayı duyduğu memnuniyeti belirtmiş, memleketimizde göz hekimliğinin inkişafına işaret etmiş, Oftalmoloji Cemiyetinin yaptığı toplantılardan da bahsederek cemiyete teşekkür etmiş ve kongreye r dileyerek sözlerini bitirmiş cundan sonra Kongre Başkanı froı. Dr. Naci Bengisu bir konuşma yaparak ezcümle demiştir ki:
«Eskiden umumî cerrahinin himayesi altında ve onun bir dalından ibaret bulnuan göz hastalıkları şubesi aşağı yukarı yarım yüzyıllık bir devreden beri müstakil bir şube halini almış, hastana neler de ve üniversitelerde ayrı servisler ve kürsüler kurulmuştur. Göz hastalıkları bu istiklâline kavuştukta», sonra tıp sahasında faydalı bir çok hamleler yapmıştır. Bütün gayesi insan oğlunu biraz olsun nura 'kavuşturmak, gören insanlar sayısını arttırarak cemiyetin kalitesini yükseltmek olan göz hekimliği birçok yeni teknikler ve ameliyatlarla bu vazifesini yapmağa gayret sarfetmiştir.
Katarak modern cerrahisi, Glokoma karşı yapılan ameliyatlar, retina de-kolmanı tedavisi ve nihayet keratop-lasti bu hamleler arasında zikre şayandır. Hemen ilâve etmeliyim ki Türk göz hekimleri bu hamlelerden geri kalmamıştır. Avrupa ve Amerikanın bol zengin vesaiti karsısında bizim birçok müşkül şartlar içinde büyüğümüzden küçüğümüze kadar her birimizin memleketimizde körler sayısının azaltılması amaciyle yaptığımız çalışmalar bu hamlelere ayak uydurmaktan başka bir şey değildir. Sağlık Vekâletinin büyük yardımiyle memleketin her köşesinde kurulan devlet has-tahanelerinde çalışan genç arkadaşların büyük feragatleri vatandaşa hiç olmazsa biraz görme sağlamak ve onu başkasının yardımına muhtaç olmaktan kurtarmak gayesini gütmektedir. Türk Oftalmoloji ordusunun bu genç meslek âşıklarını hepimiz takdirle an-.mak zorundayız. Ümit ediyorum ki bu ilk kongre birçok gsnç arkadaşlar ve bizden sonraki nesiller için bir teşvik vesilesi olacak ve böylece beynelmilel kongrelerden birisinin güzel yurdumuzda toplanmasına fırsat vermiş olacaktır.
Bu birinci kongremiz belki mükemmel değildir ve belki birçok kusurlarla doludur. Fakat siz muhterem dinleyenlerimizin müsamahakâr ve iltifatkâr nazarları bizi sevindirecek en büyük mükâfat olacaktır.
Hepinijzi hürmetle selâmlar ve bütün arkadaşlarımıza tekrar hoş geldiniz derim.»
Müteakiben Türk Oftalmoloji Cemiyeti kurucuları adına Dr. Nuri Fehmi yaptığı konuşmada Türkiyede göz hekimliği tarihini anlatmış ve kongreye başarılar dilemiş ve kongrenin öğleden evvelki toplantısı sona ermiştir.
Kongre öğleden sonra mesaisine devam edecektir.
İstanbul
Bu sabah bir nezaket ziyareti yapmak üzere İstanbul limanına gelmiş bulunan İngiliz Filosu Kumandanı Amiral Sir Guy Grandham saat 17 de sancak gemisi Sheield'de bir basın toplantısı tertipleyerek gazetecilerle görüşmüştür.
Ayni zamanda Müttefik Deniz Kuvvetleri Akdeniz Kumandanı olan Sir Guy, bu toplantıda, kumandanlığının çalışma şekli hakkında İzahat vermiş ve gazetecilerin muhtelif suallerini cevaplandırmıştır.
Amiral Grandham bir gazete muhabirinin İkinci Dünya Harbinde yapılan askerî hatalar hakkındaki sualini şu şekilde cevaplandırmıştır:
Bu harpte Almanların yaptığı en büyük hata Rusyaya harp ilân etmeleri ve en büyük deniz hataları da ellerinde imkân varken Malta adasını almamış olmalarıdır.»
27 Mayıs 1955
İstanbul :
Fransız Ticaret Vekili Henri Morise beraberinde eşi olduğu halde bu akşam saat 21 de uçakla İstanbula gelmiştir.
İzmir :
İki gündenken İzninin misafiri bulunan dost ve kardeş İranın gazeteciler heyeti, bugün saat 13 de İzmir Gazeteciler Cemiyetini ziyaret etmiş ve burada İzmirli gazetecilerle samimi hasbıhallerde bulunmuşlardır.
İranlı misafirler Gazeteciler Cemiyeti salonunda Türk meslekdaşlariyle bu samimî hasbıhalleri sırasında, Türk ve İran milletleri arasında çok eski-denberi mevcut dostluk, kardeşlik ve muhabbet hislerinden bahsetmişler, her iki memleket arasında mevcut karşılıklı fikir ve gönül birliğini belirterek, bu rabıtaların karşılıklı yapılan ziyaretlerle daha da fazla kuvvetleneceğini ifade il-e Türkiyeyi ziyaretleri sırasında her yerde görmüş oldukları cc-k sıcak ve hararetli hüsnü-kabul ve yakınlığa karşı duydukları minnet ve teşekkür hislerini bilhassa tebarüz ettirmişlerdir.
Müteakiben cemiyetin konferans salonuna geçilmiş ve burada ilk defa söz alan heyet reisi ayan âzasından ve İttilâat gazetesi sahip ve başmuharriri ekselans Abbas Mesudî, Türkiyeyi ziyaretlerinin kendileri için ne büyük bir bahtiyarlık olduğunu ifade ile söze başlıyarak demiştir ki:
«Türkiyeye geldiğimizdenberi çok tatlı ve zevkli günler geçirdik, bugün de o bahtiyar günlerden biridir. Burada kendimizi bir aile efradı arasında telâkki etmekteyiz, dünyanın her tarafında gazeteciler aynı ailenin efradından sayılır. Fakat bilhassa bu ailede biz Türk ve İran gazetecileri en yakın akrabayız. Bu itibarla kendimizi evimizde addediyoruz.
Ankarada muhterem Reisicumhur Ekselans Celâl Bayar tarafından kabul edilmiş olmak bizim için çak büyük bir iftihar vesilesi olmuştur. Bu tarihî kabulü hiçbir zaman unutmayacağız ve Reisicumhur hazretleriyle Türk milletinin samimî muhabbetlerini gazetelerimizde İran milletine olduğu gibi aksettirerek bunu vatandaşlarımıza armağan edeceğiz.»
Ekselans Abbas Mesuda bundan sonra, memleketimizde gördükleri ileri terakki ve kalkınma hamlelerinden bahsetmiş, Türk milletinin her gün daha fazla ve dev adımlarla ilerlemekte olduğunu müşahede etmekle İran. milletinin bundan duyduğu bahtiyarlığı, can ve gönülden muvaffakiyet temennilerini ifade ettikten sonra şöyle devam etmiştir:
«Biz Türkiyeye büyük bir iştiyak, ve tahassürle geldik. Gayemiz her iki memleketimiz arasındaki yakın dostluğu daha fazla takviye etmektir. Ancak ilk defa olarak bugün bir sabah gazetesinde heyetimiz âzasından doktor Askerî'ye atfen neşredilmiş olan beyanat, bizi cidden çok müteessir etmiştir. Bu yazı, dün akşam İzmir Belediye Reisinin ziyafetinde arkadaşım ile bu gazete mümessili arasında yapılan konuşmanın tamamen yanlış anlaşılmış ve yanlış aksettirilmiş olmasından mütevellittir. Bunu ben ve heyet âzası bütün arkadaşlarım gönülden tekzib ederiz. Zira biz Türk milletine karşı çok büyük dostluk ve muhabbet ve kardeşlik hisleriyle meşbu bulunuyoruz. Bu ziyaretimiz bu hislerimizi cidden teyid etmiştir. Arzu ederim ki bahis mevzuu gazete muhabiri arkadaşımız da aramızda bulunsun ve bizim bu aile muhabbetimizi bizzat görsün. Sözü doktor Askerİ'ye bırakıyorum.»
Heyet reisinden sonra konuşan doktor Askerî, ziyaretleri münasebetiyle Abbas Mesudî'nin ifade ettiği çok güzel hislere aynen iştirak ettiğini belirttikten sonra, bugün neşredilmiş olan yazıda kendi fikirlerinin tamamen yanlış anlaşılmış ve yanlış aksettirilmiş olduğunu ifade ederek, bunları şöyle tavzih, etmiştir:
«Bahis konusu yazıyı şöyle açıklamak isterim. Türkiyenin kaydettiği ilerleme hamlesi mevzuunda bu defa gördüğümüz terakki ve inkişaf hakikaten bizi hayranlık içinde bıraktı. Bildiğimizden çok daha iyi ve güzellerini gördük. Bu bizi çok mes'ut ve bahtiyar kıldı.
İktisadî bakımdan şöyle demiştim: İran ile Türkiye arasında eskidenbe-ri halı ve benzeri emtea mevzuunda bir rekabet mevcut iken 'bugün her iki memleket arasında bu sahada bir işbirliği yapıldığı takdirde dünya pazarlarında memleketlerimiz çok daha büyük istifadeler kaydedecektir.
Türkiyenin hükümet ve idare şekli bakımından ise demiştim, ki: Ne büyük bahtiyarlıktır ki Türkiyede çok partili .bir rejim mevcuttur. Ve idareyi, ekseriyeti temin eden ve millî irâdenin mümessili olan parti eline alır. İnşallah İran da bu sahaya erişir ve Türkiyenin seçtiği dahili siyaset sisteminden biz de istifade ederiz.
Döviz mevzuunda da söylediğim şu idi, hissettiğime göre döviz mevzuunda Türkiye sıkıntıdadır ve bunda da haklıdır. Zira bir memleket kalkınma ve ilerleme ve ıslâhat programlarım ele aldığı zaman muhakkak ki dövize çok ihtiyacı olacak ve bu programlarını tahakkuk, ettirdiği güne kadar sıkıntı çekecektir. Eminim ki Türkiye bu programlarının tahakkukunda muvaffak olacak ve o zaman döviz sıkıntısı ortadan kalktıktan başka memlekete büyük döviz kaynakları sağlanmış olacaktır.
Türkiye - Irak - İngiltere Paktına iltihak mevzuunda söylediğim şu idi, memleketimizde bir parti yoktur ve ben de bir partiyi temsil etmiyorum. Bu mevzuda söz ve selâhiyet sahibi başta İran Şahı ve sonra Ayan ve Mebusan Meclisleri mensuplarıdır.
Basın hürriyetine gelince: Sadece yanlış aksettirilmiş olan sözlerimin neşredilmesi keyfiyeti Türkiyede basın hürriyetinin mevcudiyetine bir delildir. Keza İranda d.a 5-6 muhalif gazetenin mevcut olması da orada da matbuat hürriyetinin mevcudiyetini ispat eder.
Bahis konusu gazete bir başka meseleden de bahsetmiştir:
Sovyetlerle münasebetimiz meselesi. Doğrudan doğruya İranın hâkimiyetini alâkadar eden bu mevzuun ele alınması beni bilhassa müteessir etti. Bu konu-da asla konuşmuş değilim.»
Bu arada Yeni Asır gazetesi sahip ve başmuharrirlerinden Şevket Bilgin, İran basın heyetinin memleketimiz ve matbuatımız hakkında izhar ettiği samimî duygulara basın mensupları bütün arkadaşları adına teşekkür etmiştir.
Müteakiben İran Mebusan Meclisi âzasından ve Tahranın en büyük sabah gazetelerinden Dâd gazetesi sahip ve başmuharriri doktor Amidi Nuri söz almış ve bu toplantının uzun sürmesinden özür dilediğini, fakat gazeteci olmak hasebiyle konuşmak fırsatını buldukları için çok bahtiyar olduklarını belirtmiş ve demiştir ki:
«Türkiye ve İran milletleri o derece dost ve kardeştir ki, bugün İranda hepimizin evimizde hiç değilse bir veya iki kişi muhakkak türkçe bilir ve kenuşur. Türkiyeyi ziyaretimiz sırasında herkesten bize karşı canü gönülden gelen bir muhabbet ve sevgi gördük. Aramızdaki yakınlık o kadar ileridir ki, Osmanlı Sultanından Selim'in farşça, İran Şahlarından İsmail Safevî'nin türkçe yazılmış birer divanı vardır.
Diğer taraftan beynelmilel sahada da bugünkü vaziyetimiz şunu göstermiştir ki, müşterek düşman karşısında bulunuyoruz ve birleşmemiz her zamandan daha fazla kendisini göstermektedir. Şurasını da çok iyi müşahede ettik ki Türk milletinin her bir ferdi bizim bu aynı kanaatimizi taşımaktadır. Bu itibarla aramızda daha yakın bir ittin a d kurmak ve dünya muvacehesinde daha kuvvetli bulunmamız ve aramızda bir işbirliği tesis etmek zamanı gelmiştir.
Askeri sahada da Türkiye büyük terakkiler kaydetmiştir. Bugün ziyaret ettiğimiz Hava Harp Okulunda bunun bir timsalini gördük. Bu hal bizi fevkalâde mütehassis etmiştir. Zira Tür-kiyenin kuvvetli olması bizim için de bir kuvvet teşkil eder. Çünkü takip ettiğimiz siyaset birdir. Türkiyenin şimdiki sabit ve müstakar siyaseti bizim için şayanı takdir bir siyasettir. Bundan dolayı Türk milletini canü gönülden tebrik etmekle büyük bahtiyarlık duymaktayız.
Türkiyenin siyaseti müstakar olduğu gibi burada muhalefete ve muhalif gazetelere hak ve hürriyet vermek, tam bir siyasî olgunluğun ifadesidir. Bizler eminiz ki, siz de İranın aynı yolda ilerlemesini ve terakkisini ve böyle bir siyasî olgunluğa erişmesini arzu ediyorsunuz. Bu vesile ile size şu müjdeyi vermek isterim ki, biz de İnşallah Şahın yardım ve rehberliği sayesinde günden güne ilerleyerek yakında sizin seçtiğiniz aynı siyaseti takip edecek ve dünya ailesi arasında daha kuvvetli ve müttehit bir kitle teşkil eyliyeceğiz.
Dış siyaset bakımından da İran serbest ve mîllî bir siyaset takip etmektedir ve bu siyasetimiz, Birleşmiş Milletler anayasasının esaslarına müstenit bulunarak bütün komşularımızla dostane yaşamak fikrine dayanır. Bu itibarla icabettiği takdirde her türlü pakta iltihak meselesini de tereddüt etmeden ele alacağız. Son olarak şunu söylemek isterim ki, Türkiyeyi ziyaret eden ilk matbuat heyeti olan bizlerin vasıtasiyle îranm Türkiyeye karşı olan dostluk ve kardeşlik hislerini Türk umumî efkârına iblâğ ederseniz, bizleri minnettar bırakmış olursunuz.»
Nihayet İran Mebusan Meclisi âzasından ve İranın millî şairi Sadık Sermed söz alarak İran ve Türkiyenin her sahada birleşmeleri lüzumundan bahsetmiş, bunun bir zaruret halini aldığını belirtmiş ve Gazeteciler Cemiyetini ziyaret esnasında irticalen kaleme aldığı ve matbuat hayatına ait bir şiirini okumuş ve toplantı Türk - İran dostluk ve 'kardeşliğinin büyük bir tezahürü halinde sona ermiştir.
Bu toplantıda farsça konuşmaları, memleketimizde hukuk doktorası yapmış olan ve İran basın heyeti âzasından doktor Tefazulî türkçeye tercüme etmiştir.
Ankara :
Türkiye Ticaret Odaları, Sanayi Odaları ve Ticaret Borsaları Birliğinin altıncı umumî heyet toplantısı Ankara Dil - Tarih ve Coğrafya Fakültesi konferans salonunda bugün saat 15 de toplanmıştır.
Toplantıda Devlet Vekili Osman Ka-pani, Adliye Vekili Osman Şevki Çi-çekdağ, Nafıa Vekili Kemal Zeytin-oğlu, Münakalât Vekili Muammer Çavuşoğlu, Gümrük ve İnhisarlar Vekili Emin Kalafat, Çalışma Vekili Hayrettin Erkmen, Büyük Millet Meclisi Reis Vekillerinden Fikri Apaydın, bazı mebuslar, Başvekâlet Müsteşarı Ahmet' Salih Korur ile Vekâletler erkânı, basın mensupları ve 180 delege hazır bulunmuştur.
Birlik İdare Heyeti Reisi Üzeyir Avunduk toplantıyı açarak umumi heyete başarılı bir çalışma temennisinde bulunmuştur. Müteakiben kongre riyaset divanı seçimi yapılarak reisliğe Sırrı Enver Batu, reis vekilliğine de Hayri Terzioğlu ve Reşat Leblebinioğ-lu seçilmişlerdir.
Gündemdeki maddelerin görüşülmesine devamla Birlik îdare Heyeti Başkanı Üzeyir Avunduk faaliyet raporunu okumuştur. Faaliyet raporunda: Üçüncü yılını doldurarak dördüncü yılı idrâk etmiş olan Birliğin, kendisine tevdi olunan vazifenin ehemmiyet ve. kutsiyetini müdrik olarak devlet makamları ve hükümetimizle bir yandan da temsil etmekte olduğu Oda ve Borsalarımızla en yakın mesai beraberliğini temin ederek güzel yurdumuzun refah ve saadeti için gereken hiçbir hizmetten geri kalmadığı belirtilmiş, bu cümleden olarak umumî heyetin beş defa, idare heyetinin 93 celse yaptığını ve bugün artık üç senedenberi tesadüf edilen maddi ve manevî güçlüklerin yenilerek, yayılması arzu edilen zihniyetin vücut bulduğu açıklanmıştır.
Teknik mevzuları hal ve fasledecek teknik komiteler seçerek faaliyete geçtiğini, Sanayi Yardım Komisyonu, Standardizasyon Enstitüsü, Miletler-arası Ticaret Odası Türkiye Millî Komitesi gibi her biri başlibaşma mühim iktisadî birer mevzu olan işleri tertip ve tanzim ederek uhdesine düsen vazifeyi görmeğe çalıştığı zikredilmiştir. Birlik idare heyeti faaliyetleri me-yanında devlet ve hükümetle münasebetlerini belirterek dış ticaret rejiminin hazırlanması, kâr hadleri kararnamesi hazırlanırken ve neşredildikten sonra Birliğin mütalâasının alındığı işbirliğinin gittikçe arttığı ve diğer Vekâletlerle olan müşterek çalışmalar teker teker anlatılmıştır. Birliğe gerekli kıymeti vererek daimî bir işbirliği yapan hükümetimize teşekkür edilmiştir. Birliğin yabancılarla olan temasları da sayılmıştır.
1954 yılı içinde matbuatımızın birlik çalışmalarına karşı gösterdiği yakın alâka övülmüş ve minnettarlıklarını bildirmişlerdir. Bir saat süren bu faaliyet raporunun okunması sonunda tezahürat yapılmış ve takdirle karşılanmıştır. Daha sonra mevzuat komisyonuna beş kişi, hesapları inceleme komisyonuna yedi kişi seçilmiştir. Müteakiben malî rapor da okunmuş ve raporlar üzerinde konuşmaya başlanılmıştır. Heyet yarın da çalışmalarına devam edecektir.
Ankara :
Reisicumhur Celâl Bayar bugün saat 17 de Çankayada şehrimizde bulunan İngiliz Akdeniz Donanması Başkumandanı ve Akdeniz Müttefik Kuvvetleri Kumandana Sir Grantham ile kendisine refakat eden İngiltere Büyükelçisi Ekselans Sir James Bowker'i kabul etmiştir.
Bu kabulde Millî Müdafaa Vekili Ethem Menderes, Hariciye Vekâleti Umumî Kâtibi Büyükelçi Muharrem Nuri Birgi, Deniz Kuvvetleri Kumandanı Koramiral Sadık Altıncan da hazır bulunmuşlardır.
28 Mavıs 1955
İstanbul :
Amerikanın ve dünyanın en büyük otellerinden Ambasador otellerinin Urnum Müdürü Prens Serge Obo-levsky ve muavini Robert Christen berry, bugün Vilâyeti ziyaret etmiş ve Vali Prof. Gökayla İstanbulda otel kurmak hususunda görüşmelerde bulunmuştur.
Ankara :
Türkiye Ticaret Odaları, Sanayi Odalan ve Ticaret Borsaları Birliği Umumî Heyeti, bugün saat 15 de Dil, Tarih - Coğrafya Fakültesi konferans salonunda toplanmış ve çalışmalarına devam etmiştir.
Birlik İdare Heyeti Başkanı Üzeyir Avunduk, faaliyet raporu hakkında delegeler tarafından yapılan tenkit ve ileri sürülen temennileri cevaplandırmış ve ezcümle şunları söylemiştir :
«Birliğimizin üç senedenberi kadroları ve bünyesini ve toütçe imkânlarını aşarak dışardan yardımlar dahi temin ederek takviye edilmek yolunda bulunduğu meydandadır. İlk teşekkülde yalnız yüzbin liralık bütçe ile işe başlamış ve bunun kırk bin lira kadarını maaşlara ayırmışken bu sene huzurunuza Birlik bütçesini 1.242.000 lira ile getirmekte ve bunun 658.000 lirasını memur ve müstahdem ücretlerine tahsis eylemiş bulunmaktadır. Bu üç yıldaki kadro artışı ve bünye takviyesi başlangıca kı-yasen 15 'mislini bulmaktadır. Şurasını da ilâve efcmek lâzımdır ki sanayi yardım, fasıllarından bir yıl için ödemeyi temin ettiğimiz 300.000 lira hariç bulunmaktadır. Bununla beraber artış nisbeti yirmi mislini geçmiştir. Taıhmin ederim ki arkadaşlar, hiç bir teşekkül bu kadar kısa zamanda böyle bir inkişafa mazhar olamamıştır.
Raporlunuzda karaborsa işlerine temas edilmediği ve yol gösterilmediği beyan edilmiştir. Halbuki, iktisadî raporumuzun 86, 87 nci sayfaları ile faaliyet raporumuzun 13 üncü sayfasında Birliğin bu mevzuda almış olduğu teşefobüs ve vazifelerin geniş izahı mevcuttur. Hattâ kontrol işinin Odalarımıza kadar intikal etmiş olması suretiyle bu hususta, da vazifelerimizi yapmış olduğumuz meydandadır. İhracat mallarının anbalajları-nra temini hususunda ileri sürdükleri fikirler, esasen idare heyetimizce de zamanında düşünülmüş ve müteaddit defalar Vekâlete tahrirî ve şifahî olarak iblâğ olunmuştur. Takibine de devam olunmaktadır.
Tahsis ve tevzi sisteminde, hükümetimizle tam bir işbirliği halinde çalışktayız. Bu maksatla iktisat ve Ticaret Vekâletinde, tahsis ve tevzi işleriyle uğraşmak üzere bu günlerde bir daire kurulmuş olduğunu ıttılaınıza arzederiz.
İdare heyetimiz her farz ve imkânda sanayi tesislerinin tahakkuku için tanrın, ve şifahî bütün gayretlerini sarf etmiştir. Kredili ham madde ithali rejimi mucibince gayri kabili icradır. Ancak, hadiselerin doğurduğu zaruretler karşısında Vekâletle yaptığımız temaslar neticesi ham maddesine fikrimce faaliyetlerini kısmen tatil suretinde kalmış, fabrikaların ihtiyaçlarını kredili ithalât yolile temini ciheti sağlanmıştır.
Bundan bütün sanayicilerin istifadelerini temin için ithalâtçı müesseseye bir rüçhan hakkı tanınmış ve üç aylık ihtiyacından geri kalan Odaları tarafından diğer ihtiyaç sahiplerine taksim yoluna gidilmiştir. Yine rejimin kat'î icabına göre bir madde için yapılmış tahsis diğer bir madde lehine tedbilen kullanılamıyacağına göre birlikçe reddi tabiî görülmelidir.
Birlik, yalnız sanayi zümresi üe değil, bu sanayi bölümlerinin ihtiyaçları ile yakından alâkadar olmuştur.
Cevapları müteakip idare heyeti seçimine geçilmiş ye Üzeyir Avunduk, Fevzi Dural, Sait İbrahim Esi, Osman Kibar, Hasan Derman, Selâhaddin Sanver, Şevket Filibeli, Kâzını Yurdakul, Hilmi Gürgen yeni idare heyetinde yer almışlardır.
29 Mayıs 1955
Ankara :
Millî Müdafaa Vekâleti Temsil Bürosundan bildirilmiştir:
28/29-nıayıs-1953 günü Korede 3 Türk tugayı ile Vegas, Elko ve Karson muharebelerine katılmış olup halen An-karada bulunan 36 gazi subayımız, bu muharebelerin ikinci yıl dönümü münasebetiyle dün akşam Orduevinde yemekli bir toplantı yapmışlardır. Muharebelere iştirak eden subaylarımız bu muharebelerin yıl dönümümünasebetiyle bu sabah saat 11 de Anıt-Kabre bir çelenk koymuşlardır. Merasime Erkânı Harbiyei Umumiye İkinci Reisi Korgeneral Rüştü Erdel-hun, Garnizon Kumandanı ve 3 üncü Tugayın Kumandan Muavini Tuğgeneral Danış Karabelen de katılmışlardır.
Erkânı Harbiye İkinci Reisi «Bu muharebelerde canlarını feda eden 155 aziz şehidimizin ruhlarını aziz Atanın manevî huzurunda şad e-diyoruz» demiş ve çelengi kabre korken hazu-runu ihtiram, duruşuna davet etmiştir.
Hatırlarda olduğu üzere bu muharebeler 28 mayıs 1953 saat 19.40 da başlamış ve 26 buçuk saat aralıksız olarak bütün, şiddetile devam etmiştir. Çok üstün düşman kuvvetine karşı muharebeler Türk tugayının tam bir zaferi ile neticelenmiş ve tugayımıza «Mümtaz Birlik» unvan ve nişanını kazandırmıştır.
İstanbul :
Bakırköy Emrazı Akliye ve Asabiye Hastahanesinin yeni tesisleri bugün saat 16 da yapılan bir merasimle açılmıştır.
Bu törende, Sıhhat ve İçtimaî Muavenet Vekili, Sıhhat Müdürü, Üniversite profesörleri ve büyük bir davetli kitlesi hazır bulunmuştur.
Açılışı yapılan tesisler, 35 yataklı, akıl hastası çocuklar için inşa edilen bir pavyon, 80 yataklı personel servisi ve hastahanenin bütün tesislerini çevreleyen yeni duvarlardan ibarettir.
İstanbul :
Fatih Sultan Mehmedin 29 mayıs 1453 yılında İstanbulu fethederek yeni bir tarih devrini açışının 502 nci senei devriyesi bugün şehrimizde yapılan muhtelif merasimlerle kutlanmıştır.
Saat 10 da Edirnekapıdaki fetih kitabesi Önünde tertiplenen bir toplantıda ihtiram vakfesi yapılmış ve Ulu batlı Hasan anılmıştır. Müteakiben Topkapıdaki kitabe önüne gidilerek
Molla Gürâni daha sonra da Fatihin türbesi ziyaretle hatıraları anılmıştır.
Saat 15 de Eminönü Öğrenci Lokalinde büyük bir kalabalığın iştirakiyle bir toplantı yapılmıştır.
Celâl Erçıkan'm açılış konuşmasını yaptığı toplantıda sırayla İsmail Hami Danişroend «İstanbul fethinin insanlık bakımından ehemmiyeti», Alpaslan Türkeş «fethin askeri cephesi», Sedat Çetintaş «Fatihin sanat severliği ve imparatorluğunda imarcıhk ruhu, mevzularında konuşmuşlardır.
Müteakiben Laika Karabey idaresinde İleri Türk Musikisi Konservatuarı korosu bir konser vermiş ve bundan sonra da Bekir Berk «fetihten bu yana patrikhane» ve Nurettin Topçu «Fatihin şahsiyeti» mevzularında konuşmuşlardır.
Son olarak mehter takımı gösteriler yapmıştır.
İstanbul :
Şişli Çocuk Hastah an esinde inşa edilmiş olan Dr. Kadri Raşit (paşa) An-day pavyonu ile doktorun hastahane bahçesindeki büstü bugün saat 10.30 da merasimle açılmıştır.
Bu törende Sıhhat ve İçtimaî Muavenet Vekili Dr. Behçet Uz, İstanbul Vali ve Belediye Reis Vekili Prof. Gö-kay, Üniversite profesörleri, generaller, hastahane baştabib ve doktorları, hemşireler, basın mensupları ve kalabalık bir davetli kitlesi hazır bulunmuştur.
Bu münasebetle ilk konuşmayı yapan hastahane baştabibi Dr. Ragıp Gü-ran, Dr. Kadri Raşit Anday'ın Türk tababetindeki mümtaz mevkiini belirtmiş ve çocuk hastalıkları mevzuundaki çalışmalarını anlatmış, gerek büstün dikilişi ve gerekse pavyonun açılışından duyduğu memnuniyeti ifade etmiştir.
Müteakiben söz alan Vali ve Belediye Reis Vekili Prof. Gökay, Kadri Ra-şid'in beynelmilel tıp edebiyatında ilk ismi geçen doktorumuz olduğunu vazifesine bağlılığını, çalışmasındaki intizamı misallerle anlatmış, ona ait hatıralarını naklettikten sonra, nesillere hakim bir hoca olmak bahtiyarlığına erdiğini belirtmiştir.
Bundan sonra Dr. Hasan Reşat Sığındım, Bakteriyolog Dr. Refik G-ü-ran, Tıp Tarihi Profesörü Süheyl Ün-ver ve Dr. Nurettin Süel, birer konuşma yaparak Kadri Raşit paşamın Türk tababetindeki yerini belirtmişlerdir.
Son olarak kürsüye gelen Sıhhat ve İçtimaî Muavenet Vekili Dr. Behçet Uz, Raşit Paşanın portresini şöylece çizmiştir:
«Muntazam adam, Avrupa kafasını tanıamiyle benimsemiş olan adam, insan adam, medenî adam, ilmini bütün mahareti ile kullanan adam, ihtiyarlamayan adam, kafası her suretle işleyen adam ve en hafif vak'alar karşısında hastaları üzerinde gecesini gündüzüne katarak vazifesini yapan büyük vazifeşinas, büyük adam.
Sorsalar deseler ki, büyük adam kimdir? Büyük adam eseri olan adamdır. Eserini yaşatabilen adamdır. Kadri Raşit eser vermiş elan adamdır. Eserleri yaşamaktadır ve yaşayacaktır.»
Sıhhat ve İçtimaî Muavenet Vekili, onun bugünkü Türk neslinin yetişmesinde çok büyük faydalar sağlayan bir okul kurduğunu, nüfusumuzun artması gibi mühim; bir meselede yegâne istinat edeceğimiz kuvvet olan çocuk hekimlerinin buradan yetiştiğini ifade ettikten sonra Türk milletinin medeniyet alemindeki vazifesini yapmak, vatanını müdafaa etmek için süratle nüfusunu arttırmak vaziyetinde ve mecburiyetinde bulunduğunu, bunun için de çocuk hekimlerinin adedinin arttırılmasına büyük ehemmiyet verilmekte olduğunu, az bir zamanda nüfusumuzun 50 milyona çıkmasının hedef tutulduğunu ilâve etmiş ve «Bu itibarla Türkiyenin nüfusunu arttırırken her kazada teşkil etmekte olduğumuz merkezlerimizde bir çocuk hekiminin hakim vaziyete ge-çerek köylere kadar sıhhî kontrolıı-muzu yapmak inancındayız» demiş ve bu yönden de Kadri Raşit Paşanın eserinin kurmuş olduğu okulun, çalışmalarının ehemmiyeti üzerinde durarak bu memleket yaşadığı müddetçe Kadri Raşit Paşa anılacak ve yaşayacaktır dedikten sonra büstün açılışını Cemil Topuzlu'dan rica etmiş, Cemil Topuzlu da kısa bir konuşmayı müteakip kordelâyı kesmiştir.
Bundan senra Vekil, davetliler yeni inşa edilmiş olan 60 yataklı pavyona gitmişler, Sıhhat Vekili Dr. Behçet Uz pavyonun açılışını Çocuk Hastalıkları Profesörü İhsan Hilmi Alan-tar'dan rica etmiştir, Kadri Raşit Paşa pavyonu profesör tarafından açıldıktan sonra Vekil ve davetliler tarafından gezilmiştir.
Ankara :
Türkiye Ticaret Odaları ve Ticaret Borsaları Birliği bünyesinde kurulmuş olan Miletlerarası Ticaret Odasının Türkiye Millî Komitesi ilk genel kurul toplantısını bugün saat 15 de Dil _ Tarih ve Coğrafya Fakültesi konferans salonunda yapmıştır.
Bu toplantıya, millî komiteye dahil kolektif teşekküllerin azaları ile, ferdî azalar iştirak etmişlerdir.
İlk olarak Millî Komite Başkanı Üzeyir Avunduk toplantıyı açmış ve delegelerle misafirlere «hoş geldiniz» dedikten sonra bir yıllık faaliyet raporunu okumuştur. Bu raporda Milletlerarası Ticaret Odası ve Millî Komite hakkında izahat veriliyor, ayrıca yapılan işler anlatılıyordu. Hesap raporunun da okunmasını müteakip her iki rapor da genel kurulca tasdik edilmiş ve Odalar Birliği idare heyeti azalarına ilâveten millî komiteye girecek 6 üyenin seçimine geçilmiştir. Kapalı oyla yapılan seçim sonunda: Celâl Umur, İzzet Akosman, Aziz Zey-tinoğlu, Mücahit Büktaş, Nail Morali ve Pahri Merzeci, Milletlerarası Ticaret Odası Türkiye Millî Komitesi idare heyetine seçilmişlerdir.
30 Mayıs 1955
Ankara :
Atmadan hususî bir uçakla memleketimize müteveccihen hareket eden Amerika Birleşik Devletleri Ordu Bakan Yardımcısı Mr. Franc H. Higgins, eşi ve maiyetiyle birlikte bugün saat 15.30 da Esenboğa hava alanına gelmiş ve alanda Millî Müdafaa Vekâleti Müsteşarı Tuğamiral Aziz Ulusan'm başkanlığındaki bir heyet tarafından askeri merasimle karşılanmıştır.
Misafir Vekil doğruca, Ankara Palasa gelmiştir.
Mr. Franc H. Higgins yarın Kırıkka-ledeki askerî fabrikaları gezecektir.
Ankara :
Sınaî Sevku İdare Geliştirme Merkezinin İstanbul, İzmir ve Bursadan sonra şehrimizde tertiplediği sanayi semineri bugün saat 17 de merkez binasında, Müdür Nizamettin Ergil'in bir konuşması ile açılmıştır.
Sanayiimizin kalkınması ile ilgili çalışmalara, Sümerbank, Etibank, Et ve Balık Kurumu, Karayolları, Demiryolları, Makine, Kimya Endüstrisi Kurumu, Minnea Polis Moline Türk Traktör Fabrikası, Petrol Ofis, Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü, Başvekâlet Umumî Murakabe Heyeti, İnhisarlar Bira Fabrikası, Toprak Mahsulleri Ofisi, Şeker şirketi, Azot Sanayii, Türk Petrol Şirketine mensup 150 den fazla mütehassıs eleman katılmaktadır.
Ankara Sanayi Seminerleri Merkezinin Türk ve Amerikalı uzmanları ve sanayicilerin iştirakiyle 7 hafta devam edecektir.
Çalışmalar, maliyet muhasebesi ve bütçe, personel ve beşerî münasebetler, sevkü. idare, istihsal ve plânlama gibi mühim konuları ihtiva etmektedir.
Ankara :
İşçi Sigortaları Kurumunun 10 uncu Genel Kurulu bugün saat 10 da Umum Müdürlük toplantı salonunda çalışmalarına başlamıştır.
Toplantıda Çalışma Vekili Hayrettin Erkmen, Çalışma, Sıhhat ve İçtimaî Muavenet, İktisat ve Ticaret ve Maliye Vekâletleri ile Başvekâlet mulakabe heyeti mümessilleri, akademisyen üyeler ile işçi ve işveren temsilcileri hazır bulunmuşlardır.
Çalışma Vekili Hayrettin Erkmen bir konuşma yaparak toplantıyı açmış ve ezcümle demiştir ki:
«Muhterem arkadaşlar,
İşçi Sigortaları Kurumu Genel Kurulunun 10 uncu toplantısını açıyorum. Dikkatli tetkikleri de değerli telkinleri ile sosyal güvenlik hizmetimizin kuruluş ve işleyişine yardım eden muhterem, genel kurul üyelerini ve aziz misafirlerimizi hürmet ve muhabbetle selâmlarım.
Sayın arkadaşlarım,
İçtimaî ahengin tesisi, emek randımanının arttırılması, sermaye emniyetinin temini ve işçi vatandaşlarımızın himaye ve terfihi noktalarından büyük önem^ taşıyan sosyal güvenlik hizmetlerimiz sür'atle gelişmektedir. Tetkik mevzuunuzu teşkil eden 1954 yılı faaliyetinin, evvelki yıllar faaliyetleri ile mukayesesi bu hakikati sizlere bir kere daha gösterecektir. Filhakika, 1953 yılı içinde tescil edilmiş sigortalı vatandaş sayısı 581.238 olduğu halde, bu miktar 1954 yılında 766,212 ye yükselmiştir. Prim tahakkukatı yekûnlarında ki artış da aynı tempo ile vaki olmuştur.
1953 yılı prim tahakkukatı yekûnu 66.439.180 lira iken 1954 yılı hesapları, tahakkukatı 98.986.054 liraya yükseldiğini gösteriyor. Diğer taraftan, sigortalılar için hizmet karşılığı ve kendilerine tazminat, gelir veya yardım olarak Ödenen paralar yekûnu 1953 yılında 28.235.455 lira olduğu halde, 1954 yılında 35.322.636 lirayı bulmuştur. Şüphesiz tediyelerin büyük kısmını şimdilik hastalık sigortası tatbikatı mucip olmaktadır. 1954 yılı zarfında hastalanan sigortalılarımızın tedavi masrafları yekûnu 18,247.444 lira ve tedavi gören sigortalılara ödenen işgoremezlik tazminatının ise 9.795.265 lira olduğunu söylemek bu hakikati sarahatle ortaya koyar. İhtiyarlık sigortası ile alâkalı ödemeler ise, muayyen bir devre sonunda, ani olarak büyük rakamlara baliğ olacaktır.
Aziz arkadaşlarım,
İşçi sağlığını hedef tutan hastalık sigortası tatbikatını sür'atle genişletmekteyiz;.
Malûmunuz olduğu üzere, 1954 yılı zarfında tatbikat sahasını ehemmiyetli surette genişlettiğimiz bu sigorta kolundan faydalanan vatandaşlarımızın' sayısı 1953 yılında 232.875 iken, muamelâtını tetkik etmekte olduğumuz yıl içinde bu miktar 510.344'e yükselmiştir.
İşçi sağlığı ile çok yafeın irtibatı olan işçi meskenleri finansmanına da ehemiyetle devam olunmaktadır. İhtiyarlık Sigortası Kanununda geçen sene. yapılan tadilât ile, mesken kredisine tahsis olunacak meblâğ ve kredi haddi nisbetleri yükseltilmiş idi.
İşçi meskenleri inşaatını teşvik ve tesri etmek yolunda atacağımız yeni adımlar vardır. Bu cümleden olmak üzere, şahıs kredilerinin tayininde kullandığımız ücretin dörtte biri esasını, üçte bire çıkaracağız.
İşçi Mesken Kooperatiflerinin memnuniyet verici faaliyetleri ile semerelerini artık vermeye başlıyan bu hizmet için bu güne kadar 40 milyon lira kullanılmış bulunduğunu memnuniyetle ifade etmek isterim.
Muhterem arkadaşlarım,
Büyük iktisadî inkişafımızla muvazi gitmesi zaruri olan sosyal politikamızın en mühim kolunu teşkil eden sosyal güvenlik hizmetlerinin tesis ve idamesinde, doğan ihtiyaçları ve aksayan tatbikatı açıkça ifade etmek suretiyle ifa edegeldiğimiz hizmetlerimizin medyunuyuz.
10 uncu genel kurulun olgun ve yapıcı bir hava içinde yeni bir kıymetli hizmetlerle taçlanacağından eminim. Mesainizin içtimaî bünyemiz ve müessesemiz için hayırlı olmasını diler muhterem heyetinize başarılar temenni ederim.»
Müteakiben riyaset divanı seçimine geçilmiş ve Çalışma Vekili Hayrettin Erkmenin teklifi üzerine Ord. Prof. Dr. Ziya.ettin Fahri Fmdıkoğlu riyaset divanı başkanlığına getirilmiştir. İşçi üyelerden Süreyya Birol ve İsmail Gürdal ile işveren üyelerden Sa-bih Turan ve Fuad Karayazıcı da kâtipliklere seçilmişlerdir.
Riyaset divanı yerini aldıktan sonra Prof. Fmdıkoğlu, kongreye başarılar dilemiş müteakiben, gündemdeki maddelerin müzakeresine geçilerek faaliyet raporunun okunmasına başlanmıştır. Raporun okunmasını müteakip toplantıya ara verilmiştir.
Ganel kurul çalışmaları öğleden sonra da devam edecektir.
Ankara :
Türk Kanser Araştırma ve Savaş Kurumunun, Türk Eğitim Dern-eği Ankara Kolleji karşısındaki arsada, Kanser Savaş Dispanserinin temeli bugün saat 18.30 da büyük bir merasimle atılmıştır.
Merasimde Reisicumhurumuz Celâl Bayar, Sıhhat Vekili Dr. Behçet Uz, Adalet Vekili Osman Şevki Çiçekdağ, Münakalât Vekili Muammer Çavuşoğlu, Çalışma Vekili Hayrettin Erk-men, bazı mebuslar, Erkânı Harbiyei Umumiye Reisi Orgeneral Nurettin Baransel, Sağlık Vekâleti Müsteşarı Nail Karabuda, Vali ve Belediye Reisi Kemal Aygün, Tıp Fakültesi Dekan ve Profesörleri, Kanser Araştırma ve Savaş Kurumu üyeleri, hekimler, basın mensupları ve kalabalık bir vatandaş kitlesi hazır bulunmuştur.
Türk Kanser Araştırma ve Savaş Kurumu Başkan Vekili Sidıka Atasar-gut veciz bir konuşma yaparak merasimi açmış ve müteakiben Kurum Genel Sekreteri Prof. İzzet Kandemir, birçok medenî milletlerde olduğu gibi bizde de Kanser Araştırma ve Savaş Kurumunun 1947 yılında Prof! Dr. Perihan Çamlıbel'in teşebbüsü ile kurulduğunu, Milletlerarası Kanser Birliğine ve muhtelif kanser kongrelerine iştirak edildiğini, Kanser Kurumunun çalışmaları esnasmda Sıhhat Vekâleti erkânı ve bilhassa sabık Sıhhat Vekili Dr. Ekrem Hayrı Üstündağ ile Dr. Behçet Uz'dan büyük müzaheret görüldüğünü ve Ankara Belediyesinin pek isabetli karanyle temeliatılacak olan dispanserin arsasına kavuşulduğunu belirtmiş ve sözlerine devamla demiştir ki:
Bugün temeli atılacak olan Kanser Savaş Dispanserimizin yapılması da enteresan bir safha arzetmiştir. Kurum olarak yıllık bütçemiz 50-60 bin lira arasında bulunuyor, böyle bir müesseseyi kurma,k bizler için adetâ bir hayal olmuş bulunuyordu, işte bu arzu ve iştiyak günlerinin birinde karşımıza, hamiyetperver bir Türk evlâdı çıkıverdi. Bugün aramızda bulunan bu kıymetli vatandaşımız Ahmet Andiçen bize böyle bir müesseseyi kurmak için yetebilecek maddî yardım olan 200.000 lirayı, karşılığında bizden hiç bir şey beklemeyerek vermiş bulunmaktadır.
Diğer taraftan böyle bir müesseseyi kurmak istediğimizi müracaatımızla bildirdiğimiz hükümetimiz de1 Bütçe Encümeni ve Büyük Millet Meclisinin yüksek kararma iktiran etmek suretiyle kurumumuza 100.000 lira tahsis etmiş bulunmaktadır. Bu lütuflarm-dan dolayı başta Devlet Reisimiz olmak üzere bütün hükümet erkânına ve muhterem Büyük Millet Meclisine karşı duyduğumuz minnetlerimizi ve tazimlerimizi arzederiü.
Şimdi temeli atılacak olan Ahmet Andiçen Kanser Savaş Dispanserinin inşaatından bahsedeceğim. Evvelâ şunu söylemek isterim ki, kuruluşta mimarî bakımından - bütün yardımı hiç bir ücret kabul etmeden kıymetli Yüksek Mimarımız Orhan Alsaç yapmaktadır. Dispanserimiz 650 m2 üzerine kurulacak ve bodrum ile zemin katından başka daha iki katı da olacaktır. B'odrum kat hastanenin bilinen muayyen kısımlarını ihtiva edecek ve1 aynı zamanda kanser tedavisinde en modern yol olan izotopların muhafazasına mahsus tertibatı da bulunacaktır. Zemin katı idare ile beraber röntgen teşhis ve tedavi servisleri ile patoloji lâboratuvarlarmı ve hariciye ile diğer ilgili şubeler için poliklinik. kısımlarını ihtiva edecektir. Üst katlarda ameliyathane ve hasta odaları kurulacaktır.
Kurum Umumî Kâtibi sözlerini şöyle bitirmiştir:
«Davetimizi lütfen kabul suretiyle temel merasiminde bizzat bulunmakla bize büyük şeref bahşeden Devlet Reisimizden ilk harcın atılmasını istirham eder ve gösterdikleri yakın alâkadan dolayı minnet ve tazimlerimizi arzederiz, başta Sıhhat Vekilimiz olmak üzere bütün davetlilerimizi ve muhterem halkımızı hürmetle selâmlarken ıztırap çeken kanserli hastalarımızın başvurmaları için yapılmasına başlanan Ahmet Andiçen Kanser Savaş Dispanserinin memleket sağlığında hayırlı ve faydalı olmasını candan dileriz.»
Müteakiben Reisicumhurumuz Celâl Bayar hususî teşebbüsün yardımiyle kurulacak olan dispanserin memleketimize va milletimize uğurlu olması temennisiyle temele ilk harcı koymuştur. Daha sonra, törende bulunan Vekiller ile Ankara Valisi de bu hayırlı ise iştirak etmişlerdir.
Ankara :
Arjantin millî bayramı münasebetiyle Reisicumhurumuz Celâl Bayar ile Arjantin Reisicumhuru Ekselans General Juan Peron arasında tebrik ve teşekkür telgrafları teati edilmiştir.
Ankara :
Bugün Ankaraya gelen ve hava alanında Basın Yayın ve Turizm Umum Müdürü Muammer Baykan tarafından karşılanan International News Servise «Beynelmilel Haberler Ajansı» Umum Müdürü Mr. Seymour Bergson ve refikası şerefine bu akşam saat 18 de Kavaklıdere d eki Klüp Kınkyedide Basın Yayın ve Turizm Umum Müdürü tarafından bir kokteyl verilmiştir.
Devlet Vekili Dr. Mükerrem Sarol, Devlet Vekili Osman Kapani, gazeteci mebuslar, Başvekâlet Müsteşarı Ahmet Salih Korur ile Başvekâlet Müsteşar Muavini Muslin Fer ve1 daha birçok gazeteciler ile Amerikan Büyükelçiliği Baism Ataşesinin hazır bu-
lunduğu kokteylde çok samimî görüşmelerde bulunulmuştur
Ankara :
Haşimi Ürdün'ün millî bayramı mü nasebetiyle Reisicumhurumuz Celâl Bay ar ile Haşimî Ürdün Meliki Birinci Hüseyin hazretleri arasında tebrik telgrafları teati edilmiştir.
Irak Parlamento Heyetinin Meclis Reisimize gönderdiği telgraf : 2 Mayıs 1955
Ankara :
Türkiye Büyük Millet Meclisinin davetlisi olarak memleketimizi ziyaret etmiş bulunan Irak Parlamento Heyeti Bağdad'a müteveccihen İstan-buldan ayrıldıkları sırada Büyük Millet Meclisi Reisi Refik Koraltan'a aşağıdaki telgrafı göndermiştir:
Ekselans Refik Koraltan hazretlerine
Büyük Billet Meclisi Reisi
Ankara
Kardeş Türkiyeden gönüllerimiz derin hoşnudî ve şükran hisleriyle dolu olduğu haide ayrılıyoruz. Kerim şahsınızdan vüzera reisi fahametli Adnan Menderes hazretleriyle vüzeralarmdan, Büyük Millet Meclisi muhterem azalarından, ordu ricalinden, valilerden, muvazzaflardan ve necip Türk milletinden gördüğümüz emsali görülmemiş izaz ve ikram pek samimî ve sadık bir kardeşliğin ve derin bir sevginin bariz burhanlarıdır. Kendi namımıza ve kardeşlerimiz Irak Parlamento Heyeti âzası namlarına sadık teşekkür ve minnettarlıklarımızı tekrar eder ve Cenabı Haktan hepimizin adımlarımızı iki memleketin hayrına doğru tevcih buyurmasını dileriz.
Irak Mebusan Meclisi Reisi Abdülvehap Mercan, Irak Ayan Meclisi Reis Vekili Abdülhadi Elçelebi.
Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekilimizin atom anlaşması hakkında beyanatı :
4 Mayıs 1955
İstanbul :
Dün Washington'da imzalanan Türk - Amerikan atom anlaşması münasebetiyle Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekilimiz Adnan Menderes, Anadolu Ajansına aşağıdaki beyanatta bulunmuştur:
«Bilindiği gibi, Başkan Eisenhower,bundan bir müddet evvel, atom enerjisinin insaniyetin terakkisine ye hayat ve sıhhat şartlarının
seltilmesine yardım edecek sahalarda kullanılması ve-bu suretle atom enerjisinin insaniyet için bir tehlike olmaktan çıkarılıp, bilâkis, bir refah ve teali unsuru haline gelimesini temin için milletlerarası bir proje ortaya atmış ve Birleşik Amerika hükümeti, o zamandanberi bu mevzu üzerinde devamlı ve sistemli bir şekilde çalışmakta bulunmuştur.
Başkan Eisenhower'in bu büyük projesinin cüzlerinden birini de Amerika hükümetinin bu yüksek ideali benimseyen devletlerle atom enerjisinin böyle insanî gayeler için kullanılmasını temin edecek iki taraflı andlaşmalar aktetmesi hususu teşkil eylemektedir.
İşte böyle ikili bir anlaşma akdi maksadiyie Amerika Birleşik Devletleri hükümeti ile temsilcilerimiz arasında bir müddettenberi Washingtonda yapılmakta olan müzakereler sona ermiş ve anlaşma dün, ajanslarla ilân olunduğu veçhile, Beyaz Sarayda, Başkan Eisenhower ile Büyükelçimiz Feridun Cemal Erkin arasında merasimi mahsusa ile imzalanmıştır.
Bu anlaşma, Amerikanın bu mevzuda yabancı bir devletle yaptığı ilk anlaşmadır ve bunun mânası üzerinde durmak yerinde olur. Böyle bir anlaşmanın, Amerika ile ilk olarak Türkiye tarafından imzalanması, bir taraftan bu iki yakın dost ve itimatkâr müttefik arasındaki sıkı işbirliğinin çok hayırlı ve feyizli yeni bir tezahürünü teşkil eylemekte, diğer taraftan da sulh ve insanlık ideallerine hizmet etmek hususunda Amerika ile ayni azmi taşıyan Türkiyenin bu hususta elinden geleni yapmakta ne büyük bir tehalük gösterdiğinin çok güzel bir delilini vermektedir.
Her iki memleketin yüksek menfaatlarına hizmet ettiği kadar bütün sulhsever milletlerin de hayrına olan Türk - Amerikan samimî işbirliğinin her yeni tecellisi bize büyük bir inşirah vermektedir.»
Başvekil ve Hariciye Vekili Vekilimizin Türk - Amerikan münasebetleri hakkındaki beyanatı :
İstanbul :
Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekilimiz Adnan Menderes, bugün Anadolu Ajansına şu beyanatta bulunmuştur:
«İktisadî yardım dolayısiyle Türk - Amerikan münasebetleri etrafında bir zamandanberi her iki memleket basınında intişar etmiye başlıyan çeşitli haber ve mütalâalann her iki memlekette ve hususıle Türk umumî efkârında büyük bir hassasiyet uyandırmış olduğunu görmekteyiz.
Bilindiği gibi, Türkiye ile Amerika, gerek müşterek emniyetin tarsin ve takviyesi, gerek dünya sulhunun korunması hususunda senelerdenberi hem siyasî hem de askerî sahada en samimî ve örnek bir işbirliği kurmuş olan iki müttefik ve dost devlettir.Sulhun muhafazası emrinde sarfolunan muazzam gayretler arasında Amerikan - Türk siyasî işbirliğinin çok kıymetli bir unsur teşkil ettiğini ifade etmekten büyük bir memnuniyet duymaktayım.Amerika ile askerî sahada işbirliğimiz ise, bu büyük memleketin bir taraftan bize silâh yardımı yapması, diğer taraftan ordumuzun modern usullerle yetiştirilmesi hususunda teknik yardımlarda bulunması şeklinde tecelli etmektedir. Filhakika coğrafî ve stratejik vaziyet bakımından Türkiyenin arzettiği ehemmiyet ve Türk ordusunun dünya silâhlı kuvvetler muvazenesinde-ki müessir durumu, aynı zamanda memleketimizin siyasî - içtimaî iç bünyesinin kuvveti ve bunlar kadar mühim olarak da, milletimizin, hürriyet ve istiklâlini korumak ve dünya sulhunu idame ve takviye edebilmek emrinde son derece azimli ve kararlı bulunması, bu yardımların ne kadar yerinde olduğunu isbata kâfidir.
Amerikan askerî yardımı sayesindedir ki, aslında küçümsenmiyecek bir kuvvet olan ordumuzun, sür'atle takviyesi ve bugünkü şayanı memnuniyet hale gelmesi ve yakın bir âtide, hele yardım gayretleri tezyid edildiği takdirde, dünya sulh ve emniyetinin korunmasında pek mühim bir âmil olabileceğini tereddütsüz ifade edebilirim. Bugüne kadar gördüğümüz Amerikan askerî yardımı, Türk milletince daima şükranla anılacaktır.
İktisadî yardım bahsine gelince: Türkiyenin iktisaden az gelişmiş bir memleket olduğu ve askerî ağır yükler altında bulunduğu herkesin bildiği bir hakikattir. Bu itibarla hâlen içinde bulunduğu iktisadî şartlar geliştirilmedikçe, Türkiyenin, sulhun emrinde modern ve kuvvetli bir orduyu, münhasıran kendi kaynaklarına dayanarak idameye muktedir olması ve bir taraftan dünyanın fevkalâde nazik bir bölgesinde, çok şiddetli tahrikler karşısında, diğer taraftan da ağır askerî masrafların tazyiki altında, siyasî ve içtimaî istikrarını mükemmel olarak muhafaza edebilmesi cidden güçleşmiş olur.
Hakikat şudur ki, Türkiye iktisadî cihazlanması geri kalmış, yani şimdiye kadar iktisadî sahalarda çok az envestisman yapılmış memleketlerden biridir. Bu durumdan bir an evvel kurtulabilmemiz ve iktisadî sağlam bir bünyeye, modern ve kuvvetli bir orduya sahip olabilmemiz için süratle envestisman hareketlerine ve iktisadî cihazlanma teşebbüslerine girişmemiz kat'î bir zaruret halinde idi. Bu hakikati lâyıkile takdir eden milletimizin geniş ölçüde iktisadî kalkınma hareketine başlamış olduğu ve nisbeten kısa bir zaman içinde bir çok müsbet neticeler elde etmiş bulunduğu aşikârdır. Bu hareketimizin hayatî bir zaruret teşkil etmekte olduğunun cümlece kabul edilmesi lâzım gelir. Yine bu hareketin, millî mevcudiyetimizin teminatını takviyeye matuf olduğu kadar, dünya sulhunun korunmasında da tesiri muhakkak bulunduğunun takdir olunmasını beklemek hakkımızdır.
Türkiyenin iktisadî kalkınmasında dost ve müttefik Amerikanın iktisadî yardımını da teşekkürle kaydederiz. Filhakika, memleketimiz 1948 yılmdanberi Amerikan iktisadî yardımı alan memleketler arasındadır ve bundan müstefit de olmuştur. Ancak, şurasını kaydetmek icap eder ki, bu yardımın, iktisadî kalkınmamızı makul ve zarurî icap ve ihtiyaç-lariyle tekrar ayarlanması lüzumuna da kaniyiz.
Esasen dostumuz ve müttefikimiz Birleşik Amerika Devletleri hükûmeti ile geçen haziranda Vaşinştonda neşredilen müşterek tebliğimizde bu husus derpiş edilmekte idi. İşte bu müşterek tebliğ esasları dairesinde ve izah ettiğim zaruretler dolayısiyle, müttefikimiz Amerika ile temasa başlamış bulunuyoruz.
Temasların müsbet neticeye bağlanacağını ümid etmekteyim. Ancak, muhterem umumî efkârımıza ye matbuatımıza şu noktayı hususî bir ehemmiyetle arzedeyim ki, netice ne olursa olsun Türkiye ile Amerika arasındaki siyasî ve askerî sahada mevcut işbirliği daima ve her türlü tesirin üstünde bütün samimiyet ve kuvvetini muhafaza edecektir.»
Reisicumhurumuzun Federal Almanya Reisicumhuruna gönderdiği telgraf :
5 Mayıs 1955
Ankara :
Federal Almanyanm Paris anlaşmalarının musaddak nüshalarının teatisi üzerine tam hükümranlığını elde etmesi münasebetiyle Reisicumhurumuz Celâl Bayar, Federal Almanya Reisicumhuru Ekselans Theo-dor Heuss'e şu telgrafı göndermiştir:
«Ekselans Theodor Heuss
Federal Almanya Reisicumhuru Bonn
Federal Almanyanm hükümranlığına tekrar kavuşarak hür milletler camiasında lâyık olduğu mümtaz mevkii ihraz etmesini dünya sulh ve istikrarı için çok mesut bir hâdise olarak selâmlar ve bu vesile ile zatı devletlerine Türk milleti ve şahsım namına en hararetli tebriklerimi sunarım.
Celâl Bayar»
Başvekilimizin Federal Almanya Başvekiline gönderdiği telgraf :
Ankara :
Federal Almanyanm Paris anlaşmalarının musaddak nüshalarının teatisi üzerine tam hükümranlığını elde etmesi münasebetiyle Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekilimiz Adnan Menderes, Federal Almanya Şansölyesi ve Hariciye Nazırı Ekselans Dr. Konrad Adenauer'e, Belgrad'dan, şu telgrafı göndermiştir:
«Federal Almanyanm tam hükümranlığının resmen ve hukuken tahakkuk ettiği bu tarihî günde zatı devletlerini ve federal hükümeti, hükümetim ve şahsım namına hararetle tebrik etmeği çok zevkli bir vazife telâkki etmekteyim. Alman milletinin sarih haklarını bir an evvel elde etmesini ne kadar samimiyetle arzu ettiğimizi ve Federal Almanyanm sulhsever milletler camiasının emniyet ve refahı için arzettiği ehemmiyet ve kıymetin büyüklüğünü daima ne kadar iyi anlamış olduğumuzu yakinen bildiğiniz için bugünkü mes'ut hâdisenin Türkiyede ne samimî bir inşirahla karşılandığını tahmin buyurabilirsiniz. Bu neticenin istihsali ve Federal Almanyanın cihan siyasetinde kendisine mevdu mevkii ihrazı hususunda sebkeden baha biçilmez hizmetleriniz bütün kadirşinas insanlar tarafından daima hayranlıkla anılacaktır.
Necip Alman milletinin ve sulhsever milletler camiasının nefine olarak muvaffakiyetlerinizin daim olmasını ve Almanyanın saadet ve itilâsını samimiyetle temenni ederim.
Adnan Menderes
Büyük Millet Meclisi müzakereleri:
6 Mayıs 1955
Ankara :
Büyük Millet Meclisi bugün saat 15 de toplanmıştır.
Celse açıldığı zaman, Yugoslavya hükümetinin daveti üzerine Belgrad'ı resmen ziyaret etmekte bulunan Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekili Adnan Menderes'in avdetine kadar, Başvekâlete Devlet Vekili Prof. Fu-ad Köprülü'nün, Hariciye Vekâletine de Millî Müdafaa Vekili Ethem Menderes'in vekillik etmelerine dair Riyaseticumhur tezkeresi okunmuştur.
Bundan sonra, Fransız parlamento riyasetinden, Büyük Millet Meclisi Reisi Refik Koraltan'a gönderilmiş bulunan tezkere, umumî heyetin ıttılaına arzedilmiştir. Tezkerede şöyle denilmekteydi: Ekselans Refik Koraltan Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı Bay Başkan,
Ocak ayında Türkiyeyi ziyaret eden Fransa Millî Meclisi Fransa - Türkiye Dostluk Gurubu Başkam, sabık Vekillerden Mebus Mr. Joannes Dupraz ile Millî Meclisi temsil eden heyet azaları Türkiye Büyük Millet Meclisi Türkiye - Fransa Dostluk Gurubu Başkanı ile bir kısım meslek-daşlarınızı mayıs ayında Fransayı ziyarete davet etmişlerdir.
Fransa Millî Meclisi Başkanı sıfatiyle bu davete büyük bir sevinçle iştirak ederim. Bu ziyaret münasebetiyle kendilerini bizzat kabul etmek temennisinde bulunduğumu Türkiye - Fransa dostluk gurubu meslek-daşlarımza beyan buyurmanızı rica etmekie beraber sizi bu heyetin başında görmek ümidini beslerim.
Üstün hürmetlerimle en iyi dileklerimin kabulünü rica ederim, Bay Başkan.
Pierre Schneiter Meclisin bugünkü toplantısında, ruznameye geçilmeden önce söz alan Ziraat Vekili Nedim Ökmen, senede 300 bin ton tohumluğun tevzi edilebilmesi için, hükümetin hazırladığı kanun teklifinin muvakkat bir encümende müzakeresini arzetmiş ve mezkûr kanun teklifinin Ziraat, Ticaret, Maliye ve Bütçe Encümenlerinden üçer kişiden mürekkep muvakkat bir encümenin kurulması kabul olunmuştur.
Bu arada geçen celsenin zabıtları hakkında söz alan Ticaret Encümeni Reisi Enver Güreli, geçen celsede ruznameye alınması kabul edilen Tokat Mebusu Ahmet Gürkan'm bir kanun teklifinin Ticaret Encüme-nindeki durumu hakkında izahat vermiş ve ondan sonra kürsüye gelen Ahmet Gürkan da kendi fikirlerini serdetmiştir.
Bunları takiben ruznamenin müzakeresine başlanarak, evvelce komisyona gönderilmiş bulunan ve. bu defa Meclise gelen bira, tabiî köpüren şarap ve viskinin istihlâk vergisine tabi tutulması hakkında kanun lâyihasının dördüncü maddesi kabili olunmuş ve akabinde kira kanunu lâyihasının konuşulmasına geçilmiştir.
Kira kanunu lâyihası:
Meclisin geçen celsesinde, müzakereye esas olarak hükümetin ve muvakkat encümenin hazırladığı kanun tasarısının ele alınması mevzuu konuşulmuş ve bu hususta söz alan hatiplerden bir kısmı hükümetin hazırladığı tasarının lehinde bulunmuşlar, encümen sözcüleri ise, kendi tasarılarının müdafaasını yapmışlardı. Bugünkü toplantıda, aynı konuşmalar devam etmiştir. Hükümetin kiralan serbest bırakmayı istihdaf eden kanun tasarısını savunan hatipler, memlekette 939 dan sonra bakiye kalan yerlerde bütün kiraların normalleşmiş olduğunu, karşılıklı rıza ve muvafakatlarla kiraların normal seyrini bulduğunu, eğer muvakkat encümenin tasarısı kabul edilirse, buna göre kiralara yüzde 500 ve yüzde 300 zam yapılmakla, normal hale girmiş bulunan kiralara yeniden ilâveler yapılması lâzım geleceğini ileri sürmüşler ve kiraların dondurulması mevzuuna da temas ederek bunun inşaata mani olacağını ve böylece mesken sıkıntısının daha da artacağını ifade etmişlerdir.
Muvakkat Encümen Reisi Halil İmre de yaptığı konuşmada ezcümle şunları söylemiştir:
Muhterem arkadaşlar, bir çok arkadaşlarım, bilhassa hukukçu arkadaşlarım meselenin hukukî bünyesi üzerinde meşgul oldular, sarahaten ifade ederim ki, bütün hukukçu arkadaşlarıma dehalet ve iltica ederek arz ve ifade ederim ki, lâyihada katiyen hukuka aykırı hiçbir taraf yoktur. Millî Korunma Kanunu yaşamaktadır, hayatı devam etmektedir, onun hükümlerinden devlet dairelerinde istifadeye devanı olunmaktadır. Kaldı ki mülkiyet hakkının dahi istimalinin kanunen tahdit edilmesinin mümkün olacağını yine anayasayı tetkik eden arkadaşlarımız pekâlâ bilirler. Meselenin anayasa hukukuna taallûk eden kısmında anayasaya sırt çeviren bir cihetin mevcut olmadığını bir daha huzurunuzda işaret ve teyit etmek isterim arkadaşlar.
6084 sayılı kanunun bir serbest rejim tayin ettiğini söyliyen arkadaşlar bunun, bir nevi müktesep hak olduğunu ifade ediyorlar. Böyle bir şey yoktur arkadaşlar.
Muhterem arkadaşlarım, teklifimizin iktisadıliği bakımından da konuşan arkadaşlarımız oldu. Arkadaşlar, evvelâ şunu arzedeyim ki, bu mevzu sadece, sırf iktisat, ekonomi meselesi değildir. Bu bir sosyal iktisat meselesidir. Sosyal iktisat meselesi olarak bir tedbir ve bir anlayışla bunu kanuna vazetmek lâzımdır. Bir ekonomik endişe ile bir memleketin imarını ve ihyası dâvasını başkaca iktisadî fikirler üzerinde tevakkuf etmeden sadece dar gelirli vatandaşların tediye gücünden beklemek katiyen doğru bir hareket değildir.
Arkadaşlar,, gayri menkul, menkulle kıyas edilemez. Bir yerde bir şeker sıkıntısı olabilir, memleketin bir bölgesinde ve toptan bütün memlekette bir maddeye ihtiyaç şiddetle hissedilir ve o anda bu madde bulunamaz, fakat oraya o ihtiyaç maddesini nisbî bir şekilde de olsa gönderip tevzi etmekle sıkıntı bertaraf edilebilir. Fakat gayri menkulün arz ve talep bakımından seyyâliyetini muhafaza etmek mümkün değildir. Vatandaş sıkıntısı duyulan bir maddede imsak edebilir. Fakat gayri menkul sıkıntısı hissettiği zaman vatandaşın yatacağı yer. çadırdır. Açıkta kalmağa mahkûmdur. Bunu nasıl menkul maddelerle mukayese edebiliriz.
Muhterem .arkadaşlar, hükümet tasarısının karakteri serbest rejimdir. Birleşmiş görünen irade ve rızaların manevî unsurlarını nazarı itibare almamıştır. Buna rağmen kirada anlaşmamaları halinde mahkemeye sevketmektedir. Halbuki bilhassa bundan içtinab etmek lâzımdır. Bizim vazifemiz vatandaşı mahkeme kapısına sevketmek değildir. Mahkemeye mümkün olduğu kadar vatandaşı götürmemek ve beşerî münasebetleri mahkeme kapısına kadar sürüklemekten içtinab ederek ona göre ahkâm tedvin etmekle vazifeliyiz.
Arkadaşlarım, biz muhterem huzurunuza en mükemmel bir metin getirdiğimizi asla iddia etmedik, bugünkü şartlar içinde mahzurları en az tadad edilebilir bir hal tarzı getirmiş olmakla müftehiriz. Demin de dediğim gibi, en mükemmeldir iddiasında değiliz, üzerinde tashihat yapılabilir.
Muvakkat Encümen Reisinin bu konuşmasından sonra, söz alan diğer hatipler fikirlerini söylemişler ve neticede daha konuşacak olanların bir hayli olduğu belirtilerek, konuşmaların on dakikaya indirilmesini teklif eden takrir kabul edilmiştir.
Büyük Millet Meclisi pazartesi günü toplanacaktır.
Sovyet - Yugoslav müzakereleri hakkında Hariciyemizin görüşleri: 15 Mayıs 1955
Ankara : .
Bu ayın sonuna doğru, Sovyet Komünist Partisi Birinci Sekreteri Kru-şef'in reisliğinde bir heyetin, Mareşal Tito'nun riyaset edeceği bir heyetle müzakereler yapmak üzere Belgrad'a gideceğine dair Moskova ve Belgradda neşredilen tebliğler hakkında Hariciyemizin görüşlerinin şu suretle ifade ve hülâsa olunabileceğini öğrenmiş bulunuyoruz:
Sovyet Rusya hükümetinin, dünyadaki gerginliğin izaiesi ve sulhun tesisi mevzuunda girişmiş olduğu ve bilhassa son zamanlarda büyük bir hız ve vüs'at verdiği propagandaların Yugoslav liderleri üzerinde tesir yapmaktan hâli kalmadığı malûmdur. Diğer taraftan, Yugoslav dostlarımız, Sovyet Rusya ve diğer kominform âzasj. devletlerle olan münasebetlerini «tabiîleştirmek» şeklinde ifade olunan bir politikayı terviç etmektedirler.
Bu itibarla, müstakbel Sovyet Rusya - Yugoslavya görüşmeleri hakkındaki haber her ne kadar âiü olarak ortaya çıkmışsa da haddi zatında hayret edilecek birşey değildir.
Başvekilimiz Adnan Menderes'in geçen hafta Belgrad'da yaptığı müzakere sırasında, Yugoslav liderleri kendisine, Yugoslavya ile Rusya arasındaki münasebetlerin İslahını - diğer tâbirle normalleştirilmesini istediklerini ve fakat bu normalleşmenin, Yugoslavyanm Balkan ittifakı ve garp devletleriyle yakın münasebetler tesisi esasına dayanan dış siyasetlerinde herhangi bir değişiklik yapılacağı mânasını asla tazammun etmiyeceğini temin eylemişlerdir.
Binaenaleyh, Türkiyenin iyi niyetlerinden hiçbir zaman şüphe etmemiş bulunduğu müttefiki Yugoslavyanm, bahis mevzuu Sovyet - Yugoslav müzakerelerine, bugüne kadar takip etmekte olduğu dış siyasete ve taahhütlerine aykırı bir istikamet almasına müsaade etmiyeceği muhakkaktır.
Şu kadar var ki, Sovyet Rusya hükümetinin son zamanlarda, Avustur-yayı tarafsızlaştırmak, Federal Almanyanm Avrupa müdafaa camiasına girmesinin tatbikatını mümkün mertebe güçleştirmek ve netice ve tesirlerini asgariye indirmek suretiyle sulh ve emniyet cephesini zayıflatmak maksadiyle siyasî ve psikolojik sahalarda kesif faaliyetler sar-fettiği aşikârdır.
Binaenaleyh bu hükümetin, dörtler konferansının toplanması tahakkuk etmek üzere bulunduğu şu sıralarda, mukarrer Belgrad görüşmelerini, ayni maksat için çok faydalı telâkki etmiş olması mülâhazası hatıra gelmektedir.
Belgrad görüşmelerinin, hakikî sulhun tesisi ve sulhsever milletlerin emniyetinin icabı veçhile kuvvetlenmesi yolunda sarfedilegelmekte olan gayretler için zararlı olmasına, Yugoslav müttefiklerimizin meydan vermiyeceklerine kaniiz. Çünkü, eğer Moskovanm Beîgrada bu kadar mühim şahsiyetlerden mürekkep bir heyet göndermesi Yugoslavya ya karşı bir teveccüh ve itibar eseri ise, bu teveccühkâr siyaseti takibe Moskovayı sevkeden, Yugoslavyanm 1948 denberi şahidi olduğumuz azimli ve kararlı siyaseti yanında sulhun ve milletlerin mevcudiyet ve istiklâllerinin korunması uğrunda bunca gayretlerle ve azim fedakârlıklarla teşekkül eden ve çalışan sulhsever milletler cephesinin rolünü ve tesirini hiçbir zaman hatırdan çıkarmak mümkün değildir.
Büyük Millet Meclisinin bu sabahki toplantısı:
18 Mayıs 1955
Ankara :
Büyük Millet Meclisi bugün saat 10 da toplanmıştır.
Celse açıldığı zaman, Irak Mebusan Meclisinden gelen telgraf okunmuştur. Telgrafta şöyle denilmekteydi:
Ekselân Türkiye Büyük Millet Meclisi Reisi
Ankara
Irak Meclisi Mebusan âzası yüksek Meclisinizin Irak parlamento heyeti âzasma göstermiş olduğu fevkalâde güzel karşılama ve misafirperverliği aksettiren mesajınıza 15 Mayıs 1955 tarihinde vakıf olmakla son derece mütehassis olmuştur. Meclis âzası, sizin samimî ve muhterem Türkiye Büyük Millet Meclisi azasının asil ruhunuzu, samimî dostluk his-lerinizi yad ederek gösterilmiş olan bu misafirperverliğe ve yüksek dostluk hissiyatına sonsuz teşekkürlerini ve memnuniyetlerini en derin hürmetlerimle iblâğa beni memur etmiştir. Bu fırsatla zatı devletlerine ve Türkiye Büyük Millet Meclisi azasına derin memnuniyetimi ve hürmetlerimi takdim eder, Türk ve Irak milletlerinin her arzularının tahakkukunu Cenabı Haktan dilerim.
Abdulvahap Mercan, Irak Mebusan Reisi Telgrafın okunması sürekli alkışlarla karşılanmıştır.
Bundan sonra ruznamedeki maddelerin müzakeresine geçilmiştir. Bu arada Bursa Mebusu Hulusi Köymen ile iki arkadaşının münhal mebusluklar için bu sene ara seçimi yapılmaması hakkındaki takriri okunmuş, Malatya Mebusu Nüvit Yetkin (C.H.P.) ile Kırşehir Mebusu Ali Osman Alişiroğlu söz alarak, takririn aleyhinde konuşmuşlar ve ara seçimlerinin yapılmaması teklifinin anayasaya aykırı olduğunu ileri sürmüşlerdir. Teklif sahibi Hulusi Köymen de, bu iddialara karşılık olarak ezcümle şunları söylemiştir:
Muhterem arkadaşlarım, Osman Alişiroğlu arkadaşımızın seçimlerin tehiri aleyhinde tturaöa serdettiği fikirlere gene kanun muvacehesinde ve memleket realiteleri muvacehesinde ilişmek zaruretini hissettim. Bir defa şunu belirtmek lâzımdır ki, Seçim Kanunumuz hilâfına Meclis karar vermedikçe, seçimin yılı içinde yapılmasını emreder. Demek oluyor ki, Meclise bir takdir hakkı veriyor. Şunu hepiniz biliyorsunuz ki, münhal olan seçim mıntıkası yedi bölgeye aittir. Yedi bölgede yapılacak bir sondaj hükümetin bütün vatan sathına yayılan icraatını ve yüksek Meclisinizin ve iktidarınızın çıkardığı kanunların tetkik ve tenkidi için nasıl külli bir mahiyet taşıyacağını anlamak biraz güç olmakla beraber arkadaşıma şunu temin etmek gerektir ki, yine bu sene içinde bütün vatan sathında yapılacak olan Belediye ve umumî Meclis seçim-ieri dolayısiyle, halkımızın iktidar üzerindeki noktai nazarını sempati-âi veya antipatisi, memnuniyeti veya hoşnutsuzluğunu tamamen tasavvur imkânı hasıl olacaktır. Şu halde bu yıl elimizde bir murakabe mekanizmasının işleyeceğine göre, artık iktidarın murakabesiz bir yıl geçireceği kanaati tamamen esassız ve realiteye de gayri mutabıktır.
Saym Nüvit Yetkin arkadaşımızın işaret ettiği bir nokta var, oraya da temas etmek lâzım gelecektir. Diyorlar ki: Bir seçim bölgesinde bir mebusluğun inhilâli demek o seçim bölgesinin temsili durumuna bir zaaf iras etmek demektir. Hattâ temsil edilmemesi demektir.
Arkadaşlar onun böyle bir esası ne gibi unsurlarla teşkil ve tesis ettiğine benim aklım ermedi. Bir seçim bölgesinde mevcut olan mebus adedinin herhangi bir inhilâl vukuunda vefat dolayısiyle veya istifa dolayisiyle o bölgenin artık temsili kabiliyeti ve selahiyeti tamamen yıkılmıştır mütaleası, siyasî hukukta hiç bir kaydına tesadüf edilemiyen bir kritik mahiyetinde karşılanması lâzım gelir. Her mebus seçildiği bölgeyi temsil etmek değiî, bütün memleket sathında millî iradeyi bu Meclis safında temsil etmek yetkisini anayasa mucibince tamamen iktisap etmiş bulunmaktadır. Bursa, Trabzon, Erzurum mebusları yalnız o vilâyetleri temsil eder diye burada temsil iştirakini ileri sürmek bizim anayasa ile asla kabili izah değildir.
Şu sebepler karşısında arkadaşlarımızın muhalefeti ne realiteye, ne de hukukî esaslara istinat eder bir muhalefet olmadığına göre teklifinizin kabulünü ben de arz ve rica ediyorum.»
Hulusi Köymen'in konuşmasından sonra takrir reye sunulmuş ve kabul edilmiştir.
Bunu takiben Kira Kanunu lâyihasının müzakeresine geçilmiştir. Hatırlanacağı veçhile, geçen celsede lâyihanın birinci maddesi ile ikinci maddesinin A fıkrası bazı değişikliklerle kabul edilmişti. Bugünkü celsede ikinci maddenin B ve C fıkraları ile, üçüncü madde kabul edilmiştir. Kabul edilen fıkra ve maddeler şunlardır:
Madde 2. Fıkra 1959 yılı kira bedelleri mukavele ile belli olmıyan veya 1939 yılından sonra kiraya verilmeye başlanan yahut kullanma tarzı tamamen değiştirilerek kiralanan gayri menkullerin kira bedelleri Belediye Encümenince 1939 rayici esası alınarak o mahal veya semtteki mümasillerine göre takdir edilen kira bedellerine yukardaki nispetlerde zamlar yapılmak suretiyle taayyün eder.
C 1939 yılından sonra inşa edilen veya aslî heyeti tevsi veya tebdil edilmek suretiyle esaslı olarak tadil edilmiş gayri menkullerin, kira bedelleri Bina Vergisi Kanununa göre tahakkuk eden gayri safi iradla-rı nazara alınarak tesbit edilen kiralarına meskenlerde yüzde yüz, meskenlerden gayri yerlerde yüzde iki yüz zam yapılmak suretiyle bulunacak miktarı geçemez. Şu kadar ki, bu madde gereğince yapılan zamlarla tesbit olunan kiralar üçüncü maddedeki emsal kiralarını geçemez.
Madde 3. a) Birinci maddede yazılı yerlerde 24.11.1947 tarihinden sonra inşa olunan gayri menkullerin kira bedelleri 12.V.1953 tarihinde mevcut yazılı veya sözlü mukavele ile belli miktarı geçemez.
b) 12.V. 1953 tarihindeki kira bedelleri yazılı veya sözlü mukavele ile belli olmayan veya bu tarihten sonra kiraya verilmeye başlanan yahut kullanma tarzı tamamen değiştirilerek kiraya verilmeye başlanan yahut kullanma tarzı tamamen değiştirilerek kiraya verilen gayri menkullerin kira bedelleri o mahal veya semtteki mümasillerinin 12.V.1953 tarihindeki kiralarına göre Belediye Encümenlerince takdir edilir. 6084 mezkûr kanun hükümlerine müsteniden hükmen veya her ne suretle olursa olsun tahliye edilmek suretiyle serbestçe kiralanan gayri menkullerin kira bedellerinin tâyininde de bu madde hükümleri tatbik olunur.
c) Emsali bulunmayan yerlerde ise Beleöiye Encümeninin kararı alınır.»
Başvekil Adnan Menderes'in beyanatı:
21 Mayıs 1955Ankara :
Başvekil Adnan Menderes'in bugün Büyük Millet Meclisinde iki defa söz alışında yapmış olduğu beyanatı şu suretle hülâsa etmek mümkündür:
Başvekil Adnan Menderes sözlerine şöyle başlamıştır:
«Muhalefet ötedenberi üzerinde durduğu bazı mevzularla alâkalı yeni bir dâva ikame etmek niyetiyle dün Meclise müstaceliyetle müzakere talebi ile bazı kanun teklifleri getirmiştir. Muhalefet, bu tekliflerin derhal müzakeresi için zaman mevcut olmadığını biliyordu. Ayrıca bugün, bir tebliğ de çıkartmış bulunmaktadır. Muhalefetle iktidar arasında elbette fikir, görüş ve politika ayrılıkları olacaktır. Fakat bunun için mutlaka bir şiddet usulüne ve kavgalı mücadele sistemine gidilmesi lâzımgelmez. Kanaatimizce bunların zamanı çoktan geçmiştir. Bugün içtimaî bünyemizi tazyik altında bulunduran, vatandaşı endişe altında yaşatan ve Meclisi tatile gitmekten alıkoyabilecek bir mahiyet taşıyan müstacel ve ehemmiyetli en küçük bir mesele dahi mevcut değildir. Halbuki uzun bir faaliyet devresinden sonra Meclis, bugün tatil kararı verince, mebuslar intihap dairelerine gidecek ve orada da vatandaşın işleri ile meşgul olacak ve işlerin ne suretle cereyan ettiğini yerinde tetkik edecektir. Yaptığımız kanunların iyi tatbik edilmesi hususunda yüksek murakabenizi en müessir bir şekilde kullanabilmek imkânını bu tatilde de elde etmiş olacak ve gerekirse müdahalede bulunacaksınız.
Başvekil, bu tatile giderken milletin sinirlerini gerecek ve arada huzursuzluk yaratarak yıllardanberi esasen yorulmuş olan vatandaş asabını tekrar yorgunluklara sevkedecek bir yolun tercih edilmesini doğru bulmadığını belirtmiş ve şöyle demiştir:
«Önümüzde tekrar seçimler var. Bu seçimler de aynı vatanın evlâtları olmanın icabına göre dostça ve kardeşçe, fakat, siyasî kanaatlerimizde muzır olarak, insafı ve vicdanı da elden bırakmıyarak medenî insanlara ve demokratik bir idareye yaraşır tarzda mücadelemizi yapmamızı kendilerine, dost» bir partinin reisi olarak tavsiye ederim. Şiddetten çıkacak hiç bir müspet netice yoktur, çünkü ne ekilirse ancak o biçilir. Bu memleketin bütün işlerini kardeşçe yapmağa, halletmeğe çalışmalıyız.»
Başvekil hâkim teminatı, Belediye Kanunu, Seçim Kanunu, Basın Kanunu ve Üniversite Muhtariyeti Kanununun, Demokrat Parti iktidarı zamanında çok daha iyi bir vaziyette olduğunu belirtmiş, eldeki Belediye ve Seçim Kanunlarının, namuslu ve dürüst seçimler yapmağa kâfi olduğunu, esasen seçimlerin yüzde yüz doğru yapıldığına ve yapılacağına herkesin kani bulunduğunu kaydetmiş, hâkim teminatının tamamiyle mevcut olduğunu, tekaütlük haddinin otuz veya yirmi beş sene olmasının teminatla hiç bir alâkası bulunmadığını bir kere daha ifade etmiş, üniversitelerin ilmî muhtariyetlerine tamamiyle sahip olduklarını ve ancak günlük politikaya karışmalarının menedilmiş bulunduğunu tasrih etmiş, matbuatın serbestisinin tam olduğunu, tenkidin hiç bir suretle tahdit edilmemiş bulunduğunu, sadece küfür ve hakaret etmenin kanunla yasak edildiğini söylemiş ve demiştir ki:
«Memleketimizde bir rejim meselesi yoktur. Bu memlekette mutlaka bir rejim dâvası bulunduğu iddiasiyle milleti endişeye sevketmeğe çalışmak doğru olmaz. Bu tarzda hareketler çoktan iflâs etmiş usullerdir.
Dünyanın şartlarının bugün ne kadar nazik olduğunu söylemeğe dahi hacet yoktur. Memleketimiz ise böyle bir zamanda bir tesis ve teessüs devresi yaşamakta, yepyeni bir iktisadî bünyeye girmektedir. Yepyeni içtimaî ve siyasî şartlar tekevvün etmekte ve memlekete yerleşmektedir. Böyle bir zamanda, memleketimiz, vatandaşların serbestçe yaşıyabile-cekleri, çalışabilecekleri ve iradelerini izhar edebilecekleri bir memleket olmakta devam ettikçe, onur, huzur ve sükûnunu bozmak için teşebbüslere kalkmanın hiç bir mânası olamaz. Asılsız ve esassız bir takım dedikoduların ötesinde bu memleketin asırlarca geri kalmış olmasının önünde yığdığı dertler vardır ve muazzam işler görülerek bu dertlerin giderilmesine uğraşılmaktadır.»
Başvekil Adnan Menderes tahakküm zihniyetinin ve şahıs imtiyazlarının artık bu memlekette demokratik bir nizam içinde mevcut olmadığını ve hiç bir suretle yaşayamıyacağını kaydetmiş, milletin hakikî temsilcisi olarak Büyük Millet Meclisinin bütün icraata hâkim bulunduğunu söylemiş, bazı kanunlarda yapılan değişiklikleri infial tedbirleri diye vasıflandırmanın asla doğru olmadığını,- bunların memleketi hattâ tehlikelere kadar sevkedecek bir sabırla devam eden uzun tecrübelerin bir neticesini teşkil ettiğini belirtmiş ve son Demokrat Parti Meclis Grupunda yaptığı beyanatta telmihle şöyle demiştir:,
«İçtimaî ve siyasî zaruretlerin icabı olarak müşterek bir vicdan kanaatiyle varmış olduğumuz bu neticelerin kanun seklindeki ifadelerini teşkil eden hükümleri, partilerarası temaslar uğruna keenlemyekûn addetmeğe imkân yoktur. Sizlere sormadan ve danışmadan hiç bir değişiklik yapılamaz. Temasların mânası ise, siyaset adamlarının aralarında câri olması lâzımgelen medenî münasebetlerin bir ifadesini teşkil eder.»
Başvekil Adnan Menderes beyanatının bir noktasında ayrıca bedelsiz mal ithali hakkında alman kararla ilk tatbikatın zararlı neticeleri karşısında bu kararın iptali mevzuuna da temas etmiş, hükümet olarak her gün tedbir almak mevkiinde ve mecburiyetinde bulunanların kararlarının hepsinde yüzde yüz isabet olmadığını iddia etmenin mümkün olamıyacağını, Demokrat Parti hükümetinin hataları red ve inkâr etmeyi hikmeti hükümet telâkki eden zihniyetten tamamiyle uzak bulunduğunu belirtmiş ve şöyle demiştir:
«Aldığımız kararlar içinde hatalı olanlarını gördüğümüz zaman bunun prestijimizi sarsıp sarsmıyacağma asla bakmadan bunlara millî menfaatlerimizin icabına uygun bir istikamet vermeğe derhal tevessül ederiz. Biz hatasını açıkça itiraf etmesini bilen ve bunda hacalet değil, fakat şeref duyan bir hükümetiz, Milletçe böyle bir emniyetin içindeyiz, Türk vatandaşı artık hatalarda senelerce İsrar edilmenin acısını çekmiyecektir.»
Başvekil Adnan Menderes beyanatında, memleketin iktisadî vaziyetine de temas etmiş, memleketin tam bir kalkınma devresi içinde bulunduğunu, 1950 senesindeki her türlü istihsal ve istihlâk rakamlariyle aynı maddelerin bugünkü rakamları arasındaki muazzam farkları göstermeğe kâfi geldiğini söylemiş, içinde bulunduğumuz 1955 yılı bütçesinin tahakkuku ile alâkalı son rakamları da vermiştir:
Mart ve nisan aylarının bir sene evvele nazaran gelir fazlası ayda 53 milyondan 106 milyon lira tutmaktadır. Bu, senede 650-700 milyon etmekte ve milletçe çok sevinilecek bir mâna taşımaktadır.»
Başvekil Adnan Menderes memleketin iktisadî vaziyeti hakkında ayrıca şu izahatı da vermiştir:
«Memleketteki kazançlar ve fiyat rakamları, muayyen bir konjonktürün içinde memleketin refaha doğru gitmekte olduğunu gösteriyor. Eğer böyle olmasa idi çimentoyu beş misli, demiri on misli, dokuma mensucat maddelerini yine on misli sarfedemez, bütün ihtiyaçlarımızı üç dört misli daha geniş olarak temin edemezdik. Bugün memleketin her tarafında hummalı bir inşa, bir imar ve bir ümran faaliyeti vardır. Buhran içinde olan bir -memlekette' mütemadiyen iş hacmi genişler mi? İnşaat ve ümran olur mu? Milletimiz bugün teminatlı bir hayatın, istihsal şevkinin ve yaşama zevkinin içindedir.
Bir dış tediyede müzayakamız vardır. Fakat harbden sonra her memleket, kalkınırken, bu geçici müzayakaları görmüştür. Eğer konjonktürü» en müsait olan 1945 senesinde kalkınmamıza başlamış olsaydık, o zaman kalkınmalarına başlıyan memleketlerde bugün olduğ^u gibi biz de bugün o devri arkamızda bırakmış bulunurduk. Fakat kalkınmağa ancak 1950'de başlamış olmakla beraber muazzam merhaleler katetmiş bulunuyoruz, istihlâki üç misline çıkan bu memlekette artık bir şeker meselesi bitmiştir. On misli istihlâk edilen bir dokuma mevzuu da artık Türk vatandaşı için yoktur. Gelecek sene bugün de bir çimento meselesi, bir demir meselesi kalmıyacaktır. Türkiyede yiyecek meselesi, kömür meselesi de artık kalmamıştır. Bunların hepsi muntazam bir plânla takip edilmektedir. Daha dün bizim için muazzam bir yük olan meselelerin yüzde doksanı, iki sene sonra maziye karışmış bulunacaktır. Başvekil bütün bu kalkınmanın, vatandaş ihtiyaçlarında, bir çok memleketlerde ve meselâ İngiîterede uzun yıllar olduğu gibi, en ufak bir kısıntıya mahal bırakmadan tahakkuk etmekte olduğuna işaret etmiş ve şöyle demiştir: Eskinin aksine olarak bugün gece gündüz hükümetiniz vatandaşın bütün ihtiyaçlarını temin etmek ve vatandaşı tatmin edebilmek için mütemadi gayret sarfetmektedir. Yapılmakta olan büyük işlerin, fevkalâde ve süratli bir kalkınmanın mucip olması çok tabiî bulunan fedakârlıkları ve mahrumiyetleri vatandaşa hissettirmemek için elimizden gelen bütün gayreti de sarf etmekteyiz. Ben burada bunu Türk Heyetler, gerek kurulacak teşkilât ve gerekse diğer hususlar hakkında görüşlerini bildirmişlerdir.
Bu arada Türk heyeti reisi İktisat ve Ticaret Vekili Sıtkı Yırcalı da söz almış ve Türk heyetinin noktai nazarını aşağıdaki şekilde ifade etmiştir:
«Lübnan hükümetine, bizi burada toplamak fırsatını veren bu konferansı tertiplemek hususundaki teşebbüsünden dolayı hükümetim adına hararetli teşekkürlerimi ifade etmek benim için büyük bir zevktir. Kurmaya başladığımız bu eserin memleketimiz arasında daha sıkı iktisadî bir işbirliğinin gelişmesinde hizmet görmesini ümit ve temenni etmekle bahtiyarım.
Konferansın bu umumî ilk celsesinde, davet edilmiş olan hemen bütün âza memleketlerin hazır bulunduğunu müşahede etmek ayrıca memnuniyet verici bir hâdisedir. Bu mutlak iştirak, konferansın kati muvaffakiyeti ve kararlarımızın hepimiz tarafından arzu edilen ittifakla alınması bakımından güzel bir başlangıçtır.
Türk hükümeti Yakın ve Orta Şarkta bir iktisadî teşkilâtın bulunmasının faydalı olacağına tamamen kanidir. Bu itibarla da bu hususta her türlü yardımı yapmanın en hararetli taraftandır.
Kaldı ki, Türkiye her zaman beynelmilel' iktisadî işbirliğini temin edecek, her türlü gayreti sarfetmek'ten geri kalmamıştır. İşte bu ruh haleti içindedir ki, muvaffakiyetini canıgönülden istediği bu .konferansada bizleri delege olarak göndermiştir.
milletinin huzurunda Hakka şükürler olsun tam bir itminanla ifade edebiliyorum.. Bugün Türk milleti 1950'de sarf ve istihlâk ettiğinin, bütün maddeler göze alındığı takdirde, vasati olarak üç mislini sarf ve istihlâk etmektedir. Buna sıkıntı denmez. Basit fiyat endekslerinin öbür tarafında işte böyle derin hakikatler vardır. Eğer memleket büyük bir buhranın içinde olsaydı Demokrat Parti elbette 1954'te bunun cezasını çekmiş olurdu.
Başvekil Adnan Menderes sözlerini şiddetli alkışlar arasında şöyle bitirmiştir:
Arzettiğim gibi bütün esaslı meselelerimiz bugün halledilmiş bulunmaktadır. Âzami 1957 de, 1958 de bu memleket, hudutları yirmi sene kapansa dahi, kendi imkânlariyle, kendi hudutları içinde müreffeh ve mesut bir hayat yaşıyacak bir hale gelmektedir.»
Sıtkı Yırcalı Yakın ve Orta Şark iktisadî işbirliği konferansında Türk görüşünü açıkladı:
28 Mayıs 1955
Beyrut:
(Hususî muhabirimizden) :
Yakın ve Orta Şark iktisadî işbirliği konferansı, iki gündenberi devam eden usul ve ruzname hususundaki çalışmalarını müteakip bugün de ilk umumî heyet açık toplantısını yapmıştır.
Konferansın çalışmaları bakımından Türkiye heyeti, kurulacak teşkilâtın iştigal edeceği mevzular ve vazifelerinin münakaşa ve tetkikinde «Uzvu ihtiyaçlar doğurur» kaziyesini mebde olarak ele almaktadır. Binaenaleyh Türk heyeti, kurulacak teşkilâtın mahiyetini tesbit bakımından Yakın ve Orta Şark memleketlerinin iktisadî sahadaki menfaatleri bakımından ihtiyaçlarının teşrih, ve tesbit edilmesini teklif etmektedir..
Bu hususu temin için konferansın vazifelendirdiği bir komisyonun bulunduğumuz mmtakanm ana iktisadî dâvalarını, tâyin ve bunların mahiyetlerini tesbit etmesi için derhal çalışmalarına başlaması zaruridir. Bu komisyonun hazırlıyacağı rapor üzerinde konferansın umumî heyeti mütalâalarını belirttikten sonra kurulmasa mutasavver iktisadî teşkilâtın vazifeleri tamamen tebellür etmiş olacaktır. Bu suretle ruzname-deki diğer maddeler teşkilâtın vazifeleri hususunda münakaşaların neticesi ışığında kolayca halledilebilecektir.»
İktisat ve Ticaret Vekilimiz Sıtkı Yırcalmin bu konuşmasını takiben muhtelif delegeler aynı mahiyette Türk teklifine uygun mütalâalar dermeyan etmişler ve neticede bir teşkilât ve bu teşkilâtın meşgul olacağı mevzularla yine bu teşkilâtın Birleşmiş Milletler Anayasası ruhu içinde diğer teşkilâtlarla münasebetini tesbit edecek bir komisyon kurulmasına ittifakla karar verilmiştir.
Bugün saat 16,30 dan itibaren heyetlerin tefrik ettiği azaların iştirakiyle bu komisyon çalışmalarına başlamıştır.
Devlet Vekili Dr. Mükerrem Sarol'un nutku: 28 Mayıs 1955
Konya :
Devlet Vekili Dr. Mükerrem Sarol Demokrat Parti Konya vilâyet kongresinde bir konuşma yapmıştır. Delegelerin tezahürleri ve şiddetli.alkışları arasında kürsüye gelen Devlet Vekili Sarol kongrenin muhterem delegelerine Başvekilimiz Menderes'in selâm ve muhabbetlerini getirdiğini bildirmekle söze başlamış, geçen sene bir defa Konyaya gelmiş olmasına rağmen çok kısa bir zaman kaldığından ötürü, büyük bir iştiyakla ikinci ziyareti beklemiş olduğunu ve bugün bu fırsata sahip olduğundan dolayı da büyük bir bahtiyarlık duyduğunu ifade etmiştir.
Dr. Mükerrem Sarol son günlerin siyasî hâdiselerine temas eden bu konuşmasında «Ben memleketimizdeki 5 senedenberi her gün bir evvelkilerine bir yenisinin ilâve edildiği mesut inkişaflardan bahsedecek değilim. İcraatımız riyazi rakamlara dayanacak bir şekilde hepinizce gayet iyi bilinmektedir. Ben size yol dâvasından mı bahsedeyim? Limanları mı söyliyeyim? Ticaret filomuzun artan tonajından mı bahsedeyim? Mekteplerden, sağlık merkezlerinden, barajlardan velhasıl memleketimizin kaydettiği inkişaflardan mı bahsedeyim? Her birinizce teker teker bilmen eserlerinizden size bahsederek kıymetli vaktinizi al-mıyayım», demiş ve şöyle devam etmiştir:
«Arkadaşlar, bilirsiniz bizim kararlarımız temiz olan vicdanlarımızda teessüs eder. Biz Meclisin kapanacağı güne kadar almış olduğumuz bir kararı tatbik hususunda daima büyük bir dikkat sarfetmekte idik. Hepinizin gayet iyi bildiğiniz gibi, 1954 seçimlerinden evvel, Halk Partisi, Genel Başkanlarından ocaktaki üyesine kadar her. çeşit zehir ve nifak tohumlarını vatan sathına yaymaktan geri kalmadılar. Bizzat Genel Başkanlarının ağzı ile «Yarın iktidar değişirse, bizi zahmete sokanların görecekleri vardır» demek suretiyle bizleri tehdide kadar gittiler. Seçimlerden sonra biz kendilerine ahlâkî ve mânevi bakımdan böyle bir muhalefet istemiyoruz. Siz kanunların ve talimatnamelerin himayesine sığınarak mevcudiyetinizi devam ettirebilirsiniz, fakat biz 1950-1954 devresini bir daha yaşamak ve yaşatmak niyetinde değiliz» dedik.
Sözlerine devam eden Devlet Vekili Dr. Mükerrem Sarol, bu hâdiseden sonra iktidarla muhalefet arasında yavaş yavaş medenî yaklaşmaların vücuda geldiğini, hattâ Başvekil Menderes İzmir nutkunda: Hiddet ve şiddet politikasını artık tarihe gömüyoruz, müşterek memleket menfaati için çalışalım» dedikten sonradır ki, Vekiller ve Genel İdare Kurulu azalarını bu verilmiş karara uyarak parti kongrelerine gönder-memeğe başladığım, zira konuşmak mecburiyetinde kalınılırsa, eski devirden bahsetmekle gayenin kaybolabileceği ihtimalini hesaba kattığını ilâve etmiş ve Meclisin kapanacağı güne kadar ufak tefek anlaşmazlıkların zuhur etmesine rağmen buna kıymet verilmediğini, fakat o gün Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanının Başvekile, topyekûn iktidara ve Meclise karşı kindar ve affedilmez bir gayızla yaptığı mütecaviz konuşmanın bu güzel havayı bulandırdığını söyliyerek İsmet Paşa,nın bu hareketinin artık siyasî hayatının son günlerine yaklaşmış bir inşanın hareketlerine yakışmıyacak bir şekilde tezahür etmekte bulunduğunu izah etmiştir.
Dr. Mükerrem Sarol 'devamla:
«İsmet Paşanın beğenmediği Demokrat Parti iktidarıdır. Onun beğenmediği iktisadî, malî ve ticarî sahadaki icraat değil, daha doğrusu İsmet Paşa iktidarı istemektedir.
Eskiden İsmet Paşa Meclise girerken secdeye yatılırdı. O bunun hasret ve iştiyakı içindedir. O devri artık bir daha elde edememenin üzüntüsü içindedir.» demiş, Demokrat Parti kongrelerinin kendileri için hudutsuz bir emniyet merkezi olduğunu hatırlattıktan sonra Demokrat Parti içindeki tesanüdü bir kere daha belirterek sözü muhalefet partisi olan Cumhuriyet Halk Partisi içindeki ahenksizliğe intikal ettirmiş ve uzun zahmetli ve emekli bir hayat içinde dahi insanların kolay kolay tarihe mal olamıyacaklarını beyan etmiştir. Uzun seneler zarfında tarihî bir takım vazifeler ifa etmek suretiyle ölümünden bir sene evveline kadar aziz Ata'mn emniyetine mazhar bir insan olarak milletin ve devletin kaderine el koymuş İsmet Paşa gibi bir adamın son hareketlerinden ötürü Halk Partisi içinde iki kişinin çıkıp ta «Paşam yapma, memlekete ve kendine kıyma» diye ikaz edemediklerini bildiren Dr. Sa-rol Demokrat Partinin k'uruluşundanberi elde etmeğe muvaffak olduğu millî zaferlerinin bir hülâsasını yaptıktan sonra demiştir ki: Seçimleri 1950 de Demokrat Parti kazandı. Aslına bakarsanız bu fiilî zaferi Demokrat Parti daha kurulduğu andan itibaren kazanmıştı. O zaman İsmet Paşa biliyordu ki, hürriyet dâvasına bağlı, memleket menfaatini daima herşeyin üstünde tutmağa azmetmiş, temiz insanların vücude getirdikleri ve vatana hizmet aşkiyle kalbîeri çarpan vatandaş topluluklarının durmadan katıldıkları bu parti çığ gibi günden güne büyümektedir. İşte bundan dolayı ve bundan korkarak ki İsmet Paşa seçimleri öne aldı. Bu tedbirlerin akabinde 1946 seçimlerinin hepinizce malûm hâdiseleri oldu. Biz bunun üzerinde durmıyarak 1950 de Halk Partisinin bütün günah ve seyyiatmı affettik. Halk Partisinin içinde de namuslu ve haysiyetli vatandaşlar vardır. Fakat ne yapalım aynı gemi içinde bulundukça, oradan aynlamadıkça, onlar da aynı gemi içinde vukua gelen felâketleri paylaşmak mecburiyetindedirler. Biz, bir devri sabık yaratmıyacağız diye onları hürriyete ve normal hayata kavuşturduk. Anlaşılan onlar tarih muvacehesinde affedilmemek yolunda karar kılmışlar. 21 mayısta Mecliste vukua gelen hâdise onları müstahak oldukları karardan geri döndürememiştir.»
Dr. Saroî, bütün yurdun saadet içinde yüz elli senedenberi ilk defa kendi reyleri ile iş başına getirdiği iktidarının vazife görmeğe başlamasınınbahis mevzuu olduğu bir sırada hükümetin, bir devri sabık yaratmamak suretiyle mensuplarının dahi «Niye ceza vermediniz bunlara» gibi ihtarlarına mâruz kaldığını, kendilerinin mücadelelerini o günün geçerakçesi sayılan kanunlarla yaptıklarını ve işbaşına geldikten sonra dagayri meşru yollarla mücadeleye girişenlerle dövüşmek ve halk mahkemeleri kurmak hususlarının nefislerinde makes bulmadığını söylemiş ve iktidar devrinden sonra Başvekile yaptığı bir ziyarette henüzvazifeye başlamış bir iktidara mânevi müzaherette bulunması icapeden İsmet Paşanın «Bize hakkı hayat tanıyacak mısınız?» diye vaktiyle Demokrat Partiye karşı kullandıkları usul ve metotları bu defa kendisi için bir mücadele silâhı olarak istimal cihetine gittiğini delilleri ilebirlikte izah etmiştir.
Bu arada Devlet Vekili Muhalefet Partisi Genel Başkanının Demokrat Partinin iktidarı kazanmasından sonra muhtelif vesilelerle basında, radyoda ve Meclis konuşmalarında, hürriyetin elden gittiği, matbuat hürriyetinin hiçe indiği, adlî teminatın kalmadığı, Arapça ezanın tekrar getirildiği yolundaki beyanlarına lâyık olduğu cevabı İsmet İnönü nutuklarından paragraflar okumak ve bunları müspet bir şekilde çürütmek suretiyle, vermiştir.
Dr. Mükerrem Sarol adlî teminat bahsinde «Biz adalet müessesesini siyasî düşüncelerinin esiri olarak hareket'eden insanların eline teslim edemeyiz», demiş ve dini inkılâp bahsine de temasla şöyle devam etmiştir:
«Türk milleti Müslüman değil mi? Onlar milletin tarihi boyunca mukaddes sayılan âbidelerini, mezarlarını, vatandaş topluluklarının ziyaretine kapattılar. Şimdi, bizi tenkit ediyorlar. Ne imiş? Demokrat Parti iktidara, gelir gelmez Arapça ezam iade etmiş, Aziz arkadaşlar, inkılâplar vicdanlarda yerleşmedikçe onları süngünün ucu ile zorla yerleştirmek, millete mal etmek mümkün değildir. Muhterem arkadaşlar, diğer taraftan İsmet Paşa diyor ki, Demokrat Parti irticai okşuyor. Hayır, bunu İsmet Paşa yaptı. Hürriyeti mesuliyetsizlik hududuna sevke-derek Ticaniliğe kendisi cesaret verdi. İrtica ile mücadele kanununu getirdiğimiz zaman karşımıza engel olarak yine sahneye Halk Partisi çıktı. Kanunun çıkmasına mâni olmak istediler. Sorarım size, bu kanun çıktıktan sonra Ticanilere ne oldu, hani neredeler?» Cumhuriyet Halk Partisinin haksız iktisap ettikleri malların hazineye iadesinin bahis mevzuu olduğu günler, Muhalefet Partisi Genel Başkanının «Bu tasarı hukuk prensiplerini katletmek hareketidir» hakkındaki sözlerine temas eden Devlet Vekili Dr. Mükerrem Sarol bütün hayatı zulüm etmekle geçen bir insanın zulümden bahsetmesinin çok yersiz olduğunu söylemiş, sözü Muhalefet Partisinin Meclisteki faaliyetinin tembellikleri neticesi hiç semereli olmadığına intikal ettirmiş, Muhalefet Partisi Liderinin Meclis dışındaki zararlı faaliyetlerinin de aklı selim sahibi vatandaşların iz'anı sayesinde zerre kadar itibar görmediğini söyliyerek demiştir ki:
«Sizler mütecanis bir teşkilâtın mensupları olarak Türk milletinin kaderinin nasıl sağlam ellerimizde yükseldiğini takdir eden insanlarsınız. Belediye seçimlerine doğru gidiyoruz. Bunun için lâzım gelen tedbirlerinizi almakta ve karşınızdaki insanların samimî olmadıklarını anlamakta tereddüt etmeyin. Benim kanaatime göre, bununla ve bu zihniyetle Cumhuriyet Halk Partisinin artık bu memlekete hayrı kalmamıştır.
Devlet Vekili Dr. Mükerrem Sarol, daha sonra Konyanm mahallî ihtiyaçları üzerinde durmuş, Konyanm yeraltı sularının yer üstüne çıkarılması iledir ki, Konyanm kaderinin değiştirilebileceğini söylemiş, Ankaraya avdetinde alâkalı arkadaşlariyle temas ederek Konyanm zarurî ihtiyaçlarının bir an evvel karşılanabilmesi için lâzım gelen teşebbüslere geçileceğini müjdeliyerek konuşmasını şöyle bitirmiştir:
«Muhterem Konyalılar,
Partimiz şuuruna ve idealine lâyık bir kongre yaptınız. Sizlerde murakabe duygusu böyle sağlam kaldıkça daima, güzel ve iyi yolda devam edeceğiz, sizin bu samimî hislerinizi canügönülden tebrik eder, işlerinizde, yuvanızda mesut ve bahtiyar olmanızı Cenabıhaktan niyaz ederim.» Devlet Vekili Dr. Mükerrem Sarol'un bu konuşması delegelerin tezahürleriyle ve şiddetli alkışlariyle karşılanmıştır.
Gençlik Bayramı:
Yazan: Habib Edip Törehan
19/V/1955 tarihli (Yeni İstanbul) dan:
Bayramların çok olduğu memleketlerde kıymet ve ehemmiyetleri de o nispette azalır. Biz şimdi çok fazla çalışmak, bayram ve tatillerimizden fedakârlıklar yapmak mecburiyetinde olmazlığımıza rağmen pek çok bayramı olan milletleri bile geçmiş bir halde bulunuyoruz. Onun için bu bayramların aralarında bir fark yapmıyor ve hangisinin daha çok ehemmiyetli olduğunu düşünmek ihtiyacını duymuyoruz.
Bütün bu sayısı fazla olan bayramlar arasında bizim düşüncemize göre en ehemmiyetlisi 19 Mayıs Bayramıdır ve ehemmiyetinden dolayıdır ki, gençliğe ithaf edilmiştir.
Türkiye Cumhuriyetinin kurucusu ve Türk milletinin kurtarıcısı Büyük A-tatürk haklı olarak her şeyi gençlerden beklediğini ve memleketi onlara emanet ettiğini bildirmiştir. O zamana kadar başımıza gelen bir çok felâketlerde mutaassıpların büyük bir roîü olduğu düşünülürse bu sözlerde-ki ehemmiyet bir kat daha anlaşılır.
Türk vatanı, hudutlarının muhafazası için olduğu kadar memleketin ilerlemesi bakımından da çalışkan ve bilgili bir gençliğe ihtiyaç göstermektedir. Bu gençlerin hayat mücadelesinde gösterecekleri muvaffakiyetlerin hudutlarda ve düşman karşısındaki savaşlarda göze alacakları fedakârlıklar kadar ehemmiyeti vardır.
Blzv gençlerimizin köklü ve sağlam bilgilerle mücehhez olmalarını istiyoruz. Muvaffak olmak için de yarım bilginin kâfi olmadığını ve bununla iktifa edenlerin ergeç pişman olacaklarını ve mahrumiyetler içinde kalacaklarını bilmek lâzımdır.
Bizdeki gençlik hakikî bilgiyi yüksek bir tahsilin diploması ile elde ettiğini zannediyor ve bu yüzden üniversitelere koşuyor. Bunu yapamıyanlar ve hayat sahasına atılanlar da düşünce saikasiyle kendilerini bedbaht sayıyorlar.
Biz burada yüksek tahsilin aleyhinde bulunduğumuzu söylemek istemiyoruz. Bizim üzerinde durduğumuz nokta hayattaki amelî bilgilerin bugün için. artık en lüzumlu -bir şey olduğunun kabulü ve nazariyat içine gömülmiyerek, as fakat iyi bilgilerin elde edilmesidir. Üniversitelerimizde yapılan yüksek tahsillerden şimdiye kadar beklediğimiz faydaları elde edemediğimizi itiraf etmek mecburiyetindeyiz.
Gençlerimizin lisan bilgisi çok az ve hattâ hiç denilecek derecede olduğundan profesörlerinin takririnden başka bilgi kaynakları hemen hemen yoktur. Diplomayı aldıktan sonra, i-lim ve irfan sahasındaki neşriyatımız olmadığından, bilgileri yenilemek ve arttırmak imkânları mevcut değildir. Bu husustaki bilgileri ecnebi lisanın -daki sayısız kitaplardan elde etmek imkânı da pek az kimseye nasip, olmaktadır.
Onun için diploma aldıktan sonra hayata atılanlar muvaffak olamajnak-ta ve bu sebepten daha ziyade bürokrasinin en büyük hüküm sürdüğü ve bilgi ile bilgisizliği örttüğü memuriyeti tercih etmektedirler.
Halbuki bia bugün bayram yapan ve her sene -bayramlarını kutlayacak olan gençlerimizden yüksek diploma ve nazariyelerle dolu malûmattan ziyade hakikî ve tecrübelere dayanan bilgi, ve başarı bekliyoruz. Onların bunu elde etmek için memleketimizde hiç bir işi küçük görmiyerek kabul etmeleri ve bütün zekâ ve kabiliyetlerini bu hususta sarf etmeleri lâzımdır.
Geçenlerde bir ecnebi gazetesinde o-kuduğumuza göre meşhur General Elektrik şirketinin iki umum müdü-. rü hiç bir tahsil görmiyerek çıraklıktan yetişmiş kimselerdir. Diğer kırk iki müdürünün yarısından fazlası da müessesede bilgi edinmiş diplomasız olanlardan mürekkeptir. Biz gençlerimize her şeyden evvel çalışkanlıkları sayesinde muvaffak olabileceklerini bildirirken memleketin her işinde' genç insanlara imkân ve kabiliyetlerine göre _ mevki verilmesi lâzım geldiğini bildirmek istiyoruz. Bugünün gençleri, bayramlarında bunu düşünür ve bu kaideye riayet ederlerse şüphesiz ki, muvaîfak olacak ve yarının gencine de güzel bir misal vermekten doğan bir haz duyacaklardır.
İnan ve güven
Yazan: Nadir Nadi
19/5 /1955 tarihli ten:
19 Mayıs, bir inancın bayramıdır. Bugün yurdun her yerinde yapılacak törenlerde canlı ve kıvrak hareketlerini seyredeceğimiz gençler, bağımsız bir millet olarak kendi kendimize karşı beslediğimiz inancın yüreğimizde bir kat daha kuvvetlenmesine yardım edeceklerdir. Bundan otuz altı yıl önce bu gençlerden hiç biri hayatta yoktu. Ne onlar, hattâ ne de onların şimdi orta yaşını bulmuş büyüğü ağabeyleri 1919 yılının Türk kaderi üzerine yüklediği karanlık bulutları gözleriyle görmediler. Dışarıdan çökmüş, içeriden çökmüş, baştanbaşa yabancı istilâsı altında ölümlerden ölüm beğenmek zorunda kalan bir milletin ümitsizlik içinde nasıl taş kesildiğini bilemezler. O zamanın, kafası işliyen aydınlan, büyük bir çoğunlukla, yalnız Osmanlı İmparatorluğunun değil, bütün Türk milletinin yıkıldığına hükmediyorlardı. Böyle düşünmiyenler tektük var idiyse bile bunlar kendiliklerinden harekete geçecek bir kudrette değillerdi. Bütün dehşetiyle üzerimize çöken felâketin ağırlığı milleti kötürüm haline getirmişti. O şartlar altında Mustafa Kemal, Samsunda karaya ayak bastığı zaman, bu olayı farkeden bile olmadı. O'nun sesini duyanlar ise sadece omuz siliktiler. Arka arkaya arasız verdiği savaşlarla yorulmuş, perişan olmuş, üstelik elinden silâhı alınmış bir ordunun bir generali, bu durum, karşısında ne yapabilirdi? Bu adam, maceracının biri değilse, herhalde bir deliden başka bir şey olamazdı. Halbuki Mustafa Kemal, ne bir maceracı idi, ne de bir deli. Dünyanın en gerçekçi, en a-kıllı insanlarından biri olduğunu hayatı b'Oyunca her hareketiyle ispat e-den O, sıadece bir inanç adamı idi. Türk milletinin ölmediğine, ölmemesi gerektiğine inanıyordu. Dehasının sırrı, işte bu inancın altında saklı idi.
19 Mayısla başlıyan Kurtuluş Savaşı yılları boyunca memleket, bir çok buhranlı anlar yaşadı. Zaferlerimizin her biri en kötü şartları adım adım yenmek pahasına kazanılmıştır. Bu mucizeyi yaratan, kaynağını Atatürk-te bulduğumuz tükenmez inanç hazinesidir. O, en yakın arkadaşlarından başlıyarak, hiç görmediği en basit vatandaşlara kadar, bütün vatan sathında Türkün kendi varlığına olan i-nancını tazelemeğe çalışmaktan biran olsun bıkmadı. İnanç kuvvetiendikçe, de zafer o nisbette bizim hakkımız o-luyordıı.
Bugün 19 Mayısı neşe ve sevinç içinde kutlıyan gençlerimiz yarınki Türkiye-nin hizmetine hazırlanırken, o günün mânasını iyi bellemeye dikkat etmelidirler. Hürriyete ve bağımsızlığa hak kazanan milletler, her şeyden önce kendine inanan ve bu inanç uğruna-ölümü göze alan milletlerdir.
Sapa Yol
Yazan: Nadir Nadi
29/5/1955 tarihli (Cumhuriyet) ten: İngilteredeki seçim kampanyası, genel olarak ağırbaşlı ve olgun bir hava içinde geçti. Rakib, adaylar birbirlerine karşı isnadlarda bulunmadılar, sövüp sayma edebiyatına tenezzül etmediler. İktidar savaşı, daha ziyade iç ve dış politikaya ait temel prensipler üzerinde verildi. İşçi Partisi, sosyal ve ekonomik, alanda daha radikal, dışarıya karşı ise daha bağımsız bir politika güdeceğini vadediyordu. Muhafazakâr Parti, beş yıldır tuttuğu yolun İngiliz menfaatlerine en uygTin bir yol olduğu tezini savunuyordu. Halk, kullandığı oy puslalariyle bu sonuncu iddiaya daha çok hak verdiğini gösterdi.
Genel manzara budur. Fakat demokrasinin beşiği dediğimiz bu ileri memlekette seçim kampanyasının baştan sona kadar bir nezaket yarışması halinde geçtiğini söylemek de yanlış olur. Adayların çoğu edeb ve terbiye kaidelerine uyarak, karşılıklı efendice bir çarpışma yapmışlarsa da, sağdan, soldan bazı aşırı hücumlar da görülmemiş değildir. Bir tek mebus çıkara -mıyan Komünist Partisine mensup a-daylarla, İşçi Partisinin müfrit kanadını idare eden Bevan gibi bir kısım liderler, seçim kampanyası boyunca sık sık şahsiyata kaçan sözler sarfet-mişler, şimdiki iktidarı Amerikan sermayesi ile yaşayan bir nevi jigoloya benzetmişler, bu iktidarın İngiliz haysiyetini yerlere serdiğini iddiadan çekinmemişlerdir.
İhtiras ateşi içinde kıvranan müfritlerin çirkin isnadiarma karşı acaba ne yapılmıştır? Bunlar yakalanıp hapse mi tıkılmış, haklarında savcılıkça kokuşturmaya mı geçilmiştir? Yoksa partisinin iktidarını beş yıl için perçinleyen Sir Anthony «Ben size gösteririm!? deyip yeni kanun tasarıları mı hazırlamaya niyetlenmiştir?
Hayır, sevgili okurlarım,, müfrit adayların sert sözlerinden ötürü İngiltere-de bir yaprak bile kıpırdamamıştır. Vatandaş oylarının neticesi, o hakarete çalan ağır isnadlara karşı en susturucu bir cevap sayılmış ve seçimi kazananlar bunları hoş görüp geçmişlerdir. Eden'in dudaklarında parüdıyan bir zafer tebessümü, yaygaracı müfritleri yere serecek en tesirli bir silâh değil midir?
Şu son misalden bizim politikacılarımızın da ders almasını gönül ne kadar isterdi. Biz de bir yıl önce heyecanlı ve serbest bir seçim kampanyası yaşadık. Bizdeki müfrit muhalifler îngilterenmkinden çok daha kalabalıktılar ve çok daha gürültülü konuştular. Buna rağmen iktidar hesabına elde edilen netice, hattâ İngilterede-kini bile gölgede bırakacak derecede parlak oldu. Orada bir Bevan çıktı ise burada belki elli Bevan söz aldı ve istediğini 'bağıra bağıra söyledi. Tecrübesiz dediğimiz Türk seçmeni ise bunlardan hemen hiç birine oy vermedi. Seçimler sonunda bizim iktidar da bunları hoş görüp bir zafer tebessümü ile yetinse idi, milletin olgunluğuna lâyık ne asil bir harekette bulunmuş olacaktı ve körpe demokrasimizin böyle bir jeste ne kadar ihtiyacı vardı. Hürriyet rejiminin temeli bildiğimiz hoşgörürlük prensipini kurup yürütecek bütün şartlar geçen seçimler boyunca yurdumuzda iyiden iyiye gelişmiş bir halde idi.
Bu şartlara uyacak yerde, derhal ters bir istikamet tutturarak hürriyet kısıcı tedbirlere başvurmakla biz iyi etmemişizdir. Bu yüzden demokratik i-lerleme memleketimizde dumura uğramak tehlikesiyle bir daha burun buruna gelmiştir. Bu tehlikeyi kendi elimizle ve vaktinde uzaklaştıramazsak, Turkiyede en az yüz yıllık bir geçmişi olan hürriyet savaşı yeniden başlangıç noktasına dönecek ve vatandaşlar üzüntü içinde yaşıyacaklardır.
Şurasın; unutmıyalım ki dünyada herhangi bir iktidarın beğenebileceği bir muhalefet yoktur ve olamaz. Halkın sevgisini muhafaza etmek istiyorsak, onun gözü önünde ve eşit şartlar altında muhalefetle savaşmaktan çekinmemeliyizdir. Bu ana prensipe aykırı sayılabilecek her hareket bizi yavaş yavaş demokrasiden de, halktan da uzaklaştırır. Bir gün bakarız, yapyalnız ve kendi kendimize kalıver-mişiz. İstediğimiz herhalde bu olmasa gerektir.
19 Mayıs 1955
Washington :
Beyaz Saray sözcüsünün bildirdiğine göre Birleşik Amerika ile Türkiye a-tom enerjisinin barışçı gayelerde kullanılması mevzuunda «İlk milletlerarası anlaşmayı» aktetmek hususunda mutabakata varmışlardır. Sözcü bu mevzuda şunları ilâve etmiştir:
«Anlaşma yarın Başkan Eisenhower ve Türkiyenin Washington Büyük Elçisi Feridun Cemal Erkin tarafından imzalanacaktır. Bu münasebetle yapılacak merasimde Dışişleri Vekili Foster Dulles ve Kongre üyelerinin bir kısmı da bulunacaklardır.»
Sözcü, anlaşmanın mahiyeti hakkında herhangi bir malûmat vermeyi reddetmiştir. Bunnula beraber yetkili çevrelerde, atom enerjisinin barışçı gayelerde kullanılması sahasında Amerikanın diğer memleketlerle işbirliği programının şu üç esasa dayandığı belirtilmektedir:
1 Atom meseleleri hususunda yabancı memleketlere mensup teknisyenlerin yetiştirilmesi.
2 . Araştırmalarda kullanılacak reaktörlerin inşası için Birleşmiş Milletlere yardım.
3 Atom. enerjisinin barışçı gayelerde kullanılması hususunda, gizli tutulmayan malûmatın yabancı memleketlere temini.
Amerikan resmi çevrelerinde hâkim olan kanaate göre, Türkiye ile aktedilen anlaşmayı, yaz sonuna kadar diğer memleketlerle aktedilecek aynı mahiyette anlaşmalar takip edecektir.
Habbaniye :
Habbaniye ve Şayiba hava üslerinin İngiliz Kraliyet Hava Kuvvetleri tarafından İrak'a devri merasiminde bulunmak üzere Ankaradarı gelmiş olan Türk heyetinin başında bulunan Türk Milli Müdafaa Vekili Ethem Menderes, şu beyanatta bulunmuştur:
«Habbaniye hava üssüne İrak bayrağının çekildiği bir sırada İrakta bulunmaktan dolayı son derece memnunum.. Bu tarihi anda İraklıların duydukları gurur ve iftiharı ben de paylaştım. Türkiye ile İrak arasındaki işbirliği şimdi en yüksek noktasına ulaşmış bulunuyor. Bütün sahalarda işbirliğimiz tamdır. Ümit ederim ki bu işbirliği gelecekte daha da kuvvetlenecek ve inkişaf edecektir. Türkiye Başvekili Adnan Menderes'in İrak hükümetine selâmını getirdim.»
3 Mayıs 1955
Ankara.:
Haber aldığımıza
göre, Beynelmilel
Milano Fuarında,
Hür Milletler Sarayının
çok mutena, bir yerinde vücude
getirilmiş olan bu
seneki Türkiye pavyonu tahminin fevkinde bir alâkaya
mazhar olmuştur. Beynelmilel
teşhir maksadına
uygun olarak vücude
getirilmiş olan pavyonumuz, bu
bakımdan yalnız
ziyaretçi halkın değil,
aynı zamanda ecnebi iştirakçilerin
de takdirini toplamıştır. Dekorasyonu
ve teşhir şeklinin mükemmeliyeti
geçen senelere kıyasla daha üstün
olan pavyonumuzu ziyaret eden
bir çok
şahsiyetler arasında Milano
Arşeveki Monsenyör
Montini ile Milano
valisi de vardır. Pavyonumuzu daha önce iki defa ziyaret etmiş olan
Milano valisi,
Arşeövek Monsenyör
Montlnintn
ziyaretleri münasebetiylepavyonumuzu
bir defa dana gezmiş
Sergi Reisi Kont Duc Scotti ve Umumî Kâtip Fransa refakat etmekte olduğu Arşövek Montini pavyonumuzun halı ve çinicilik, standartlarında teşhir edilen eşya ile alâkalanmışlar ve Efes ile Meryem Ananın evini temsil eden köşeye geldikleri zaman burada dakikalarca kaldıktan sonra, ayrılırken Türkiye pavyonunda müşahede ettiği mükemmeliyetten dolayı alâkadarları tebrik etmişlerdir.
Londra :
Washington Post Gazetesi bugünkü sayısının birinci sahifesinde büyük manşetlerle «Amerikanın ilk ortağı Türkiye... Türk _ Amerikan aıtom anlaşmasının imzasından sonra, malûmat sahibi çevrelerde aynı tasvip havası hüküm sürmektedir» diye yazmakta ve şunları ilâve etmektedir:
«Resmî çevreler, Eisenhovrer'in, atomun barış yolunda kullanılması programına Türkiyenin ilk olarak katılması keyfiyeti, Türk Amerikan münasebetlerinin yakınlık, samimiliğine bir deliKiir demekte, bu anlaşmaya, böylesine süratle iltihak etmek de Türk hükümetinin aynı zamanda azmini gösterir. Diğer memleketler hâlâ anlaşma tasarıları hazırlamakla meşguldürler diye ilâve etmektedirler.
Kongre çevreleri, kongre müşterek atom enerj isi komisyonunun bu husustaki tasvip ve mutabakatının temininde bir güçlük görmemektedirler. Cumhurreisinin programını ittifakla desteklemekte olan Enerj i Komisyonunun, Türk Amerikan anlaşmasını tasvip suretiyle bu müzahereti bir kaç gün içinde formüle edeceği umulmaktadır.
Komite, Eisenhower'in askerî atom malûmatını Türkiye ve diğer Nato Müttefikleriyle birlikte paylaşmak tasavvurunu dün resmen tasvip etmiştir.»
6 Mayıs 1955
Bağdat :
Eski Irak Başvekillerinden Teivfik Es Süveydî, Millî Müdafaa Vekilimiz Et-hem Menderes'in riyasetindeki Türk heyeti Habbaniye hava üssünün 2 mayısta İngilizler tarafından Irak'a devri münasebetiyle yapılan merasime iştirak etmesi hakkında Bağdat hususî muhabirimize şu beyanatta bulunmuştur:
«Muhterem Millî Müdafaa Vekili Et-hem Menderes, riyasetinde Başvekâlet Müsteşarı Ahmet Salih Korur ve Hava Kuvvetleri Kumandanı Korgeneral Fevzi Uçaner'den müteşekkil mümtaz bir Türk heyetinin tes'it ettiğimizi bu tarihi ve sevinçli günümüzde aramızda bulunması ve bunun için meşakkatli bir yolculuğa katlanmış olması İrak umumî efkârında çok geniş bir memnuniyet yaratmıştır.
Bu, Türk - Irak milletleri arasında esasen mevcut asırdide kardeşlik hislerinin yeni bir tezahürünü teşkil etmiştir. Bu samimiyet Türk - İrak dostluğunun esaslı bir temel üzerine istinat, ettirildiğinin pek bariz bir delilini teşkil etmektedir.»
9 Mayıs 1955
Washington :
Türkiyedeki İktisadî Misyon Başkanlığına, Leon Dayton'un istifasiyle açılan yere, General Riley tâyin edilmiştir. General Riley, bu sabah. Dış Faaliyetler İdaresi Başkanı Harold Stas-sen'in nezdinde yapılan bir merasimle yemin etmiştir.
Harold Stassen bu münasebetle yaptığı konuşmada, General Riley gibi şimdiye kadar memleketine büyük hizmetlerde bulunmuş bir şahsın Tür-kiyeye İktisadî Misyon Başkanı sıfa-tiyle gönderilmesinin, Amerikanın Türkiyeye ne. kadar yakın bir alâka beslediğinin delili olduğunu belirtmiştir. Stassen konuşmasına devamla Türkiyenin bu bölgede, İrak ve Pakistan He aktettiği güvenlik paktlariyle ve bu yoldaki devamlı ve semereli çalışmalariyle hakikî bir lider o-larak meydana çıktığını beyan etmiştir.
Bu merasimde, Türkiyenin Washington Büyük Elçisi Feridun Cemal Erkin, İktisadî İşbirliği Genel Sekreteri Melih Esenbel, Büyük Elçilik, Amerikan Dışişleri Vekâleti ve Dış Faaliyetler İdaresi erkânı hazır bulunmuşlardır.
General Riley vazifesine başlamak üzere haziranın ilk haftasında Türki-yeye hareket edecektir.
Paris :
Kanada Hariciye Vekili Lester Pear-son, bugün, Kuzey Atlantik Paktı Vekiller Konseyi toplantısını müteakip, yaptığı bir basın toplantısında, Türk Irak paktını, Orta Doğuda güvenliğin sağlanması yolunda atılan mühim bir adım olarak vasıflandırmış ve bu paktın istikbalde daim da. şümullü bir hale gelmesi temennisinde bulunmuştur. Lester Pearsan, Konsey toplantısında, İsrail ile Arap memleketleri arasında mevcut tehlikeli ayrılığın bertaraf edilmesi için neler yapılması lâzım geldiği hususlarının da bahis konusu edildiğini söylemiştir
19 Mayıs 1955
Londra :
Dün İngiltere kıyıları açıklarında fırtına yüzünden tehlikeli bir duruma düşen Türk bandıralı «Zor» gemisinde' kalmış olan kaptanla mürettebattan üç kişi son dakikada kurtarılmıştır. Bunlar gemiyi terlettikten az sonra igeminin direği kırılmış ve yan yattıktan sonra, hemen batmıştır. Kurtarılan dört kişi, Greaıt Yarmouth'da-ki «Kazazedeler binasına» yerleştirilmiş olan diğer arkadaşlarının yanına getirilmiştir.
Gemi, kereste yüklü olarak Kasko'dan gedmekteydi. Fırtına sırasında «Zor» un ilk Önce anten direği kırılmış ve bu sebepten hiç bir yerle temasta bulunamamıştır. Ateşçilerden biri makine dairesinin sularla dolduğunu ve mürettebatın rahneyi vaktinde tesbit edip tıkamaya muvaffak olamadığını söylemiştir.
Gemi mürettebatından diğer altı kişi ile tek kadın yolcu dün bir İngiliz kömür gemisi tarafından kurtarılmıştı. Denizin o sırada çok dalgalı olması diğer üç kişi ile kaptanın o vakit kurtarılmasını önlemişti. Nihayet bugün bir kurtarma gemisi bu dört kişiyi a-labilmiştir. Kaptan ve tayfalar altı metrelik bir ipten kayarak kurtarma sandalına inmişlerdir. Bu sırada Zorun omurgası meydana çıkmış ve gemi yavaş yavaş alabora olmaya başlamıştı. Kurtarma gemisinin de bumu bu ameliye sırasında yaralanmıştır.
Lefkoşe:
Kıbrıstaki Türk topluluğu, bugün 19 Mayıs Gençlik ve Spor Bayramını hararetli bir şekilde kutlamıştır. Bu münasebetle Kıbrısm bütün şehir ve kasabaları Türk bayraklariyle donanmış ve spor gösterileri tertiplenmiştir.
Lef köşede yapılan atletizm, jimnastik ve millî oyunlar gösterisini, Kıbrıs Türk topluluğunun ileri gelenleriyle Türk konsolosu takip etmişlerdir.
20 Mayıs 1955
New-York :
Nato'ya dahil diğer memleket temsilcileri ile birlikte Birleşik Amerikaya resmî bir ziyaret yapmakta olan Başvekil Yardımcısı ve Devlet Vekili Fa-tin Rüştü Zorlu bu akşam saat 18,15 te Amerikannı Sesi Radyosunda memlekete hitaben şu konuşmayı yapmıştır:
«Sayın vatandaşlarım., Nato Konseyi ile beraber dost ve müttefik Amerikaya gelmiş bulunuyorum. Buraya Nato müdafaa teşkilâtının bir uzvunu teşkil eden Norfolk karargâhını ziyaret için geldim. Bildiğiniz gibi Norfolk, bilhassa muharebe zamanında Amerika ile diğer Nato devletleri a-rasındaki irtibatı ve münakaleyi temin etmekle mükellef bir karargâhtır. Bu karargâhı ziyaretimiz esnasında başta Norfolk'un kumandanı olan Amiral Wright olmak üzere1 bütün karargâh erkânından, Amerikalı subay' ve erlerden ve halktan, gördüğümüz büyük hüsnü kabulü ve misafirperverliği kaydetmek isterim. Norfolk karargâhında gördüğümüz mükemmeliyet her bakımdan dünya huzur ve emniyetine olaaı inancımızı artırmıştır. Dünyanın bu nazik zamanında Natoya dahil memleketler arasındaki işbirliği kalplerimizi imanla doldurmaktadır.
Aziz dinleyicilerim, bütün sulhsever insanların emin olmaları lâzımdır ki, kendini korumakla, mükellef olan. bu müdafaa teşkilâtı her türlü tertibatı almış bulunmaktadır. İstikbale emniyetle bakmamak için hiç bir sebep yoktur.»
21 Mayıs 1955
Washington :
Birleşik Amerikanın yabancı memleketlere yardım; idaresi dün şu kredileri açmıştır:
Türkiyeye:
Boğaziçi havai hattına müteallik malzeme için 745.000 dolar
Sarıyar Hidroelektrik Enerji İstasyonuna tahsis edilen malzeme için 270.000 dolar
Israüe:
Yağ ve yağlı maddeler için 250.000 dolar.
Sınai malzeme için 112.000 dolar.
23 Mayıs 1955
Beyrut:
İktisat ve Ticaret Vekili Sıtkı Yırcalının riyasetinde bulunan ve Hariciye Vekâleti Milletlerarası İktisadi İşler Umum Müdürü Taha Carım, İktisat ve Ticaret Vekâleti Müşavirlerinden
Cemal Ziya Ardal, Hariciye Vekâletinden Semih Akbil ve İktisat ve Ticaret Vekâleti Hususî Kalem Müdürü Mecit Ataklıdan mürekkep olan heyet bugün saat 14 te Beyruta vâsıl olmuş ve hava alanında Büyük Elçimizle elçilik erkânı ve Lübnan Hariciye Vekâleti Protokol Dairesi ilgilileri tarafından merasimle karşılanmıştır.
İktisat ve Ticaret Vekilimiz Sıtkı Yaralı hava alanında basın mümessillerine aşağıdaki beyanatta bulunmuştur:,
«Dost Lübnan'a gelmiş olmaktan duyduğumuz bahtiyarlık çok büyüktür. Zuhur eden bu ilk fırsattan büyük memnuniyetle istifade ederek refakatimdeki mesai arkadaşlarım ve şahsım nâmına' kardeş Lübnan milletini hürmet ve sevgiyle selâmlarım.
Bu hislerim aynen Türk milletinin hisleridir. Henüz az zaman evvel büyük devlet adamı Lübnan Reisicumhuru hazretleriyle dirayetli Başvekil Ekselans Sami El Solh memleketimizi ziyaretleriyle şereflendirdikleri vakit Türk milletinin kendilerine gösterdiği dostluk ve tezahürat bu sözlerimizin en iyi delilini teşkil eder. Biz buraya çok hayırlı bir iş için yani Orta Şarkın kendi refah ve tealisi hususunda, iktisadî bakımdan neler yapabileceğini tesbit ve tetkik için gelmiş bulunuyoruz. Mesaimizin semereli olmasını canı gönülden temenni etmekteyim. Bu yolda çalışmak hususunda hükümetimizin arzu ve kararı katidir.
Türkiye Orta Şarkın sulh, emniyet, istikrar ve tealisi bakımından mesuliyetlerini tamamen müdrik olarak en realist bir şekilde bütün memleketlerin istiklâline, toprak bütünlüğüne, haklarına tam bir riayet içinde en ileri işbirliğine amadedir. Bunu yalnız sözleriyle değil hareketleriyle ve icraatiyle ispat etmektedir.
Güzel Lübnanda yapacağımız iktisadî görüşmelerin ise bu sahada terakkilerin mebdeini teşkil etmesi eh büyük emelimizdir.
Bizlere böyle bir toplantı yapmak imkân ve fırsatını veren dost Lübnan hükümetine müteşekkiriz.
Lübnan gibi düşüncelerinin selâmeti ve hattı hareketinin isabetiyle kendisine milletlerarası sahada hem ferden hem de daima iyiliğini istediğimiz Arap Birliğinin âzası olarak çok itibarlı bir mevki temin etmiş olan bir memlekette toplanacak olmamızı görüşmelerimizin âtisi bakımımdan ayrıca bir hayır alâmeti telâkki etmekteyim.»
24 Mayıs 1955
Bari :
Sekiz kişilik mürettebatı bulunan Kavraş adlı ve Türk bandıralı gemi, hüküm süren fırtına yüzünden dün gece batmıştır.
Mürettebattan beş kişi Bari kuzeyinde hali bir kumsala erişmeğe muvaffak olmuştur.
Geri kalanlardan ikisinin cesedi karaya vurmuştur. Bunlardan birisinin kaptan Hayrettin Kotul, diğerinin de Hamza Kopuza ait olduğu anlaşılmıştır.
Kurtulan beş kişi bir balıkçı köyünde istirahat etmektedirler.
400 tonluk olan gemi İstanbuldan Tri-esteys kereste götürmekte idi. Hamulenin bir kısmı da, karaya vurmuştur.
Washington :
Türkiyenin Madrid Büyükelçiliğine tayin edilen Feridun Cemal Erkin, 17 haziranda İspanyaya müteveccihen hareket edecektir. Memleketini Ame-rikada 1948 der-beri temsil etmiş olan Erkin, bugün öğleden sonra Hariciye Vekâletinde Dulles'ı ziyaret ederek veda etmiştir.
Bu ziyaretten sonra basma beyanatta bulunan Erkin, Türkiye ile Amerika arasındaki kuvvetli dostluk bağlarını teyiden belirtmiş ve Türk kuvvetlerinin Amerikan ve Birleşmiş Milletler kuvvetleri ile beraber Kore harbine iştirakinin ve Türkiyenin Natoya girişinin bu dostluk bağlarını daha da kuvvetlendirdiğini söylemiştir.
Erkin, Türkiye ile Amerika için, müşterek ideallerin korunması ve sulh dâvasının ger çeki endir ilmesi için sıkı bir işbirliği siyaseti takip etmek zaruretini tebarüz ettirmiştir.
Beyrut :
Yakın ve Orta Doğu için iktisadî bir teşkilât kurmak üzere tertiplenen konferans yarın Beyrutta açılacaktır. Bu münasebetle birçok murahhas heyetleri Beyruta gelmişlerdir. Bunlar arasında, Ticaret ve İktisat Vekili Sıt-ki Yırcaîmın başkanlığındaki Türk heyeti, İran, Suriye, Mısır, Ürdün, Irak, Hind, Pakistan, Afgan, Yunan ve Habeş murahhas heyetleri vardır.
Suudî Arabistan konferansa iştiraki reddetmek suretiyle, Türk - Irak paktı meselesinde Lübnanm takip ettiği siyaseti protesto etmek istemiştir. Diğer taraftan Seylân da, davet edildiği halde, bu kongre ile ilgisi olmadığını beyan etmiştir.
Bilindiği gibi, böyle bir iktisadî teşkilâtın kurulması, Birleşmiş Milletler ekonomik ve sosyal konseyi ile Arap Birliği tarafından tasvip edilmiş bulunmaktadır.
25 Mayıs 1955
Washington :
Başvekil Yardımcısı ve Devlet vekili Patin Rüştü Zorlu, dün Amerikan Dışişleri Vekâletinde, Orta Doğu ve Afrika İşleri Vekil Yardımcısı George Ailen ile yarım saatlik bir görüşme yapmıştır.
Bu görüşmeyi müteakip Fatin Rüştü Zorlu ile George Ailen, Savunma Vekâleti Müsteşarı Struve Hensel, Maliye Vekâleti Müsteşarı Andrew Everby ve Dış Faaliyetler İdaresi Müdür Yardımcısı Fitzgerald ile bir buçuk saat süren bir müzakerede bulunmuşlardır.
Bu konferans sonunda, Fatin Rüştü Zorlu ile George Ailen verdikleri beyanatta, toplantı sırasında Amerikanın Türkiyeye yaptığı yardım programının görüşüldüğünü belirtmişlerdir. İki devlet adamı bu mevzuda' başka bir malûmat vermemiştir. Bununla beraber ayni şahısların iştirakiyle bugün veya yarın bir toplantı daha yapmanın muhtemel olduğu anlaşılmıştır.
Lübnan :
Lübnan Reisicumhuru ekselans Kâmil Şemunun Yakın Şark İktisadî İşbirliği Konferansına iştirak eden Türk heyeti başkanı İktisat ve Ticaret Vekili Sıtkı Yırcalıyı ve refakatindeki Türk heyeti âzasından Hariciye Vekâleti Milletlerarası İktisadî İşler Umum Müdürü Tana Carım ve Türkiye Büyükelçisi Cevdet Dülge olduğu halde bugün saat 11.00 de Riyaseticumhur Sarayında kabul etmiş ve kendileriyle yarım saat kadar samimi bir hasbihalde bulunmuştur.
İktisat ve Ticaret Vekili Sıtkı Yırcalı, Riyaseticumhur Sarayına muvasalât ve ayrılışında bir ihtiram kıtası tarafından askerî merasimle selâmlanmıştır.
27 Mayıs 1955
Atina :
Atina Büyükelçimiz ve Bayan İksel, Yunan Kralı Paul ve Kraliçesi şerefine gece Büyükelçilik binasında bir ziyafet vermiş ve ziyafeti bir kabul resmi takip etmiştir. Bu davette Yunan Hariciye Vekili Stefanopulos ile kabine azaları ve kordiplomatik hazır bulunmuştur.
Yemekten sonra davetlilere, Ali İpar tarafından hazırlanmış alan «Bir Şehrin Hikâyesi? adlı İstanbula ait renkli bir filim gösterilmiş ve çok beğenilmiştir.
Paris :
Hollandada yapılacak Milletlerarası hava gösterilerine katılacak olan Türkkuşu ekibi dün Parise vasıl olmuş ve Büyükelçilik mensupları tarafından karşılajımıştır,
Türkkuşu ekibinin Paristeki tevakkufu münasebetiyle Büyükelçilikte Türk kolonisinin davetli bulunduğu pir toplantı tertip edilmiştir.
Geceyi Pariste geçiren Türkkuşu ekibi bu sabah Hollandaya hareket etmiştir.
30 Mayıs 1955
Sgr&venhapo :
Bugün burada dünya havacılığının 50 inci yıldönümü tesit edilmiş ve bu vesileyle Vpenburg meydanında beynelmilel hava gösterileri yapılmıştır.
150.000 den fazla seyircinin bulunduğu bu gösterileri Hollanda Kraliçesi Juliana ve eşi Prens Bernhard büyük bir alâka ile takip etmişlerdir.
ti milletin hava kuvvetlerine sivil hava yolları ve hava kulüplerine mensup en seçkin tecrübe ve harp pilotları ve öğretmenleri âdeta birbirleriyle yarış edercesine bu gösterilere iştirak etmişlerdir.
Böylelikle de her tipte tayyare, helikopter ve planörü teker teker ve akro-timler halinde bir arada görmek imkânı hasıl olmuştur.
Paraşüt atlamaları fevkalâde günlere mahsus heyecan bir kat daiıa arttırmıştır. Bu atlamalara Türkiye 10, Yu-goslvsa 6, Hollanla 1 kadın paraşütçü ile iştirak ediyordu.
Türk ekibinin bariz hususiyeti en kalabalık kadın paraşütçü grubuna olduğu kadar dünyanın en genç kadın paraşütçülerine de saiıip ve malik bulunması teşkil ediyordu. Bu sebeple hareketleri derin bir alâka ve hayranlıkla takip edilen paraşütçü kızlarımızın 800 metreden atlar atlamaz göğüslerinde gizledikleri Türk, Hollanda ve Birleşmiş Milletler bayraklarını semalarda dalgalandırarak yere inmeleri günün en büyük sürprizi olmuş ve coşkun tezahürlere vesile teşkil etmiştir.
Ayrıca dünyanın en tanınmış paraşütçüsü Fransız Kria'in serbest düşüş gösterisine, vaki ısrar üzerine katılan Türk paraşütçüsü Mehmet Esengilin de refakat ederek atlayış yapması seyircilerin hararetli alkışlariyle karşılanmıştır.
Gösterilerden sonra Kraliçe Juliana paraşütçü kızlarımızı kabul etmiş ve kendisine ekibin en küçüğü Dikmen Timursa tarafından bir buket takdim olunmuştur.
Kafile başkanı Halit Zarbin beraberinde Türkiye Maslahatgüzarı Kemal Demirel ve Kurmay Yarbay Burhan Göksel olduğu halde Hollanda Havacılık Kulübünün hâmisi ve şahsen de tanınmış bir havacı olan Prens. Bernhard'a Türk Hava Kurumunun altın madalyesini takdim etmiştir.
Merasimden sonra havacılarımız açık otobüslerle ellerinde bayraklar beş kilometre devam eden tribünlerin önünden geçerken görülmemiş tezahüratla alkışlanmışlardır.
31 Mayıs 1955
New-York :
Türkiyenin yeni Washington Büyükelçisi Haydar Görk, bugün uçakla buraya gelmiştir. Büyükelçi burada verdiği beyanatta çarşamba günü trenle Washmgtotna gideceğini Başkan Ei-senhower'e itimatnamesini tevdi edeceğini günün tesbiti için Dışişleri Vekâleti mensuplar iyi e görüşeceğini bildirmiştir. Büyükelçi hava meydanında Türkiyenin Birleşmiş Milletler nezdin-
deki daimî delegesi Selim Sarper ile New-York Başkonsolosu Efdal Derin-gil tarafından karşılanmıştır.
Beyrut:
Lübnan Başvekili ekselans Sami El Solh Yakın ve Orta Şark İktisadi İşbirliği Konferansına iştirak eden Türk heyeti reisi İktisat ve Ticaret Vekili Sıtkı Yırcalıyı dün Türkiyenin Beyrut Büyükelçiliğinde ziyaret ederek görüşmelerde bulunmuştur.
Büyükelçi Cevdet Dülgenin de hazır bulunduğu bu görüşmeler bir saat kadar devam etmiştir.
Beyrut:
Beyrut İktisadi İşbirliği Konferansına iştirak eden İktisat ve Ticaret Vekilimiz Sıtkı Yırcalı Büyükelçiliğimizde, Lübnan. Hariciye Nezareti İktisadi İşler Müdürü ile bir müddet görüşmüştür.
Yırcalı müteakiben, Türkiye ile ticarî münasebette bulunan muhtelif şahsiyetlerin müracaatlarını dinlemiştir.
Umumiyetle bu görüşmelerde, Türkiye ile Lübnan arasındaki ticaret münasebetlerinin arttırılması ve derhal iki memleket arasında faal bir ticarî harekete geçilmesi hususları üzerinde görüş teatisinde bulunulmuştur.
5 Mayıs 1955
Birleşmiş Milletler (New-York) :
Kaçakçıların elinde yakalanan afyonların menşeinin mütehassıslar tarafından tesbiti hususunda Birleşmiş Milletler uyuşturucu maddeler komisyonuna Amerikan delegesi tarafından sunulan bir teklif reddedilmiştir.
Yunan delegesi (uyuşturucu madde mütehassıslarının, uyuşturucu maddelerin mensinin makul bir katiyetle tesbitinin mümkün olup olaınıyacağını» araştırmalarını istemiştir. Bu teklifi destekliyen Türkiye, Yugoslavya ve Hindistan delegeleri de şimdilik mütehassısların kimyevi fizikî araştırmalar sayesinde uyuşturucu maddelerin mensellerini tesbit edebileceklerinin bilinmediğini beyan etmişlerdir. Amerikan İngiliz ve Kanada temsilcileri ise, bu gibi raporların, yüzde yüz kat'î olmamakla beraber «makul bir sıhhati» hâiz olacağını ileri sürmüşlerdir.
7 Mayıs 1955
Birleşmiş Milletler (New-York):
Bugün Birleşmiş Milletler Kurulunu ziyaret eden bir Birleşik Amerika Milletvekilleri grubu Önünde söz alan, Birleşik Amerikanın Birleşmiş Milletler Kurulundaki daimî temsilcisi Hen-ry Cabot Lodge, Komünist Cinde esir bulunan Amerikalı havacıların pek yakında serbest bırakılacaklarına emin olduğunu söylemiş ve Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Dag Hammarsk. joeld'ün bu uğurda sarf ettiği emekleri övmüştür.
Bundan başka, Birleşik Amerikanın
Birleşmiş Milletler teşkilatındaki daimi temsilcisi, Batı Almanyanm ve İspanyanın Birleşmiş Milletler teşkilâtına girmesi lâzım geldiği hususunda ısrar etmiştir.
9 Mayıs 1955
Birleşmiş Milletler (New-York) :
Birleşmiş Milletlerdeki Yunan heyeti Genel Sekretere, Kıbrıstaki durumda kaydedilen gelişmeler hakkında bir muhtıra vermiştir. Bu muhtırada İngiliz makamları «Kıbrıslılara gittikçe kat'ileşen bir sömürge hâkimiyeti yüklemekle» itham edilmektedirler.
10 Mayıs 1955
Birleşmiş Milletler (New-York) :
Keşmirde bulunan Birleşmiş Milletler müşahit heyetinden dün akşam Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliğine kısa bir rapor gelmiştir. Bu raporda, Hintli kuvvetlerle Pakistan kuvvetleri arasında cuma günü vukubulan bir çarpışmada 16 kişinin öldüğü ve üç kişinin yaralandığı, fakat müteakiben vaziyetin yine normal «bir hal aldığı bildirilmektedir.
Güvenlik Konseyinin karariyle Hindistan ve Pakistan arasında 1948 tarihinde kabul edilen mütarekeden beri bu bölgede bulunan Birleşmiş Milletler müşahitleri, raporda mevzuubahs edilen hâdisenin sebeplerini araştırmak üzere tahkikat açmışlardır.
11 Mayıs 1955
Tokyo :
Birleşmiş Milletler karargâhının bugün Tokyoda yayınlanan bir tebliğinde bildirildiğine göre, Kore askerî mütareke kontrol komisyonu, müttefiklerin Güney Koreye gayri kanunî şekilde harp malzemesi sokarak mütareke hükümlerini ihlâl ettiklerine dair komünistlerin ithamını reddetmiştir. Tebliğde ilâve edildiğine göre, Kontrol Komisyonu, teftiş heyetinin giriştiği tahkikatın neticesini ittfakla tasvip etmiştir. Bu tahkikattan, Kuaey Koreli General Lee Sang Cho'nun ithamlarının doğru olmanığı anlaşılmıştır.
Komisyonun teftiş heyeti, mart ayının ilk 15 günü içinde ,Osan, Taejon, Kwangköo, Pohang ve Cmi Nhae limanındaki hava tesislerini kontrol etmişlerdir.
12 Mayıs 1955
Birleşmiş Milletler :
Birleşmiş Milletlerin muhtar olmayan memleketlere ait meseleleri incelemekle görevli komitesinin daha üç sene müddetle çalışmalarına devam etmesine; dün, dört müstenkife karşı (Fransa, İngiltere, Avustralya ve Birmanya) dokuz oyla karar verilmiştir. Muhtariyetlerine sahip olmıyan memleketlerin gönderecekleri müşahitlerin, o bölgenin idaresini elinde tutan devletin de muvafakati ile, müzakerelere katılmaları hakkındaki teklif reddedilmiştir.
14 Mayıs 1955
Birleşmiş Milletler Kurulu :
Avusturya sulh anlaşması hakkında dört büyük devlet arasında meydana gelen anlaşma Birleşmiş Milletler çevrelerinde büyük bir memnuniyet meydana getirmiştir.
Avusturyanın Birleşmiş Milletlerdeki müşahidi Doktor Heinrich Hayler'le, b-u konudaki menin un iy etini beyan etmiş ve sulh muahedesinin imzalanmasından sonra, Avusturyanın Birleşmiş Milletler Kuruluna kabul edil-
mesi imkânlarının da çok kuvvetlendiğini belirtmiştir.
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Dag Hammarskjoeld'de bu olayın dünyada mevcut olan gerginliği izale etmek için dört büyük devlet tarafından gösterilen iyi niyetin bir nişanesi olduğuna işaret etmiştir.
Birleşmiş Milletlerde hâkim olan umumî kanaate göre, Avusturya barışı meselesinde husul bulan anlaşma diğer meselelerinde sulh yolu ile halline yol açacaktır.
20 Mayıs 1955
Birleşmiş Milletler (New-York) :
Sovyet Dışişleri Vekili Molotof Birleşmiş Milletler' anayasasının 10 uncu yılı münasebetiyle 20 ilâ 26 haziran, arasında San Francisco'da Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun yapacağı toplantıya katılacak Sovyet heyetine bizzat başkanlık edeceğini Genel Sekreter Hammarskjoeld'a bildirmiştir.
21 Mayıs 1955
Birleşmiş Milletler Kurulu (New-York) ;
Birleşmiş Milletler Kurulu İktisadî ve Sosyal Komitesi bir karar sureti kabul ederek, bütün dünya devletlerinden sulh zamanında sansüre baş vurmalarını ve haberleşme serbestisini ihlâl edecek kararlar almamalarını talep etmiştir. Bu karar suretine yalnız, Sovyetler Birliği ile Çekoslovakya itiraz etmiş, Arjantin ise, çekimser kalmıştır.
23 Mayıs 1955
Birleşmiş Milletler (New-York) :
Birleşmiş Milletlerdeki Yunan heyeti, 19 mayıs günü Koreden dönmekte olan Yunan, havacılarının Kıbrısa inmelerine İngiliz makamlarının muhalefet etmeleri üzerine husule gelen hâdiseden dolayı, Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine bir protesto mektubu vermiştir.
29 Mayıs 1955
Şam:
Birleşmiş Milletler Filistin müşahit heyeti başkanı General Burns Şama gelerek, Suriye Erkânı Harbiyei Umumiye Reisi ile bir görüşme yapmıştır. Bu görüşmede, Suriye - İsrail hudut meselelerinin -bahis konusu edildiği sanılmaktadır. Görüşmelere, Suriye İsrail Mütareke Komitesi üyeleri de iştirak etmişlerdir.
3 Mayıs 1955
Paris :
Bugün Fransız Meclisinde bir konuşma yapan Başvekil Edgar Faure, Fransanın, toplanması mutasavver, bir Dörtler Konferansına arzedeceği meseleleri şu şekilde sıralamıştır:
1 Avrupa güvenliği,
2 Silâhların tahdidi,
3 Almanya meselesi.
5 Mayıs 1955
-- Londra :
Bir Dörjtler Konf ere insi imkânlarını hazırlamak: üzere Londrada toplanmış olan Birleşik Am&rika, İngiltere, Fransa ve Batı Almanya mütehassısları çalışmalarını, bugün ikmal etmişlerdir.
Bugün yayınlanan nihaî tebliğde şöyle denilmektedir:
«Sovyetler Birliği ile yapılması mutasavver bir toplantıda görüşülecek konuları hazırlamak, üzere üç Batılı devletin uzmanları 27 nisandan 5 mayısa kadar Londrada müzakerelerde bulunmuşlardır.
Almanya ile ilgili meselelerin müzakeresine Federal Almanya mütehassısları da iştirak etmişlerdir.
Uzmanlar arasında, bütün meselelerde, faydalı görüş teatisinde bulunulmuştur.
Mütehassıslar raporlarını ikmal etmişlerdir. Bunları alâkalı Dışişleri Vekillerine arzedeceklerdir.»
8 Mayıs 1955
Paris :
Bugün burada toplanan Batılı Devletler Dışişleri Vekilleri toplantısında elde edilen intiba şudur:
Gerek İngiltere, gerekse Birleşik Amerika ve gerek Fransa sureti kafiyede bir Dörtler toplantısına taraftardırlar.
Buna Sovyetler Birliğinin de muarız olmadığına "göre, böyle bir konferansın mahallini ve zamanını tayin etmek keyfiyeti kalıyor ki, bu da, pek yakında bir anlaşma ile meydana gelebilecektir. Burada hâkim olan umumî kanaate göre, müstakbel ve mutasavver Dörtler toplantısı İsveçin başşehri olan Stockholm'da cereyan edecektir.
10 Mayıs 1955
Washington :
Beyaz Saraydan bildirildiğine göre, Başkan Eisenhower Dışişleri Vekili Foster Dulles'a mümkün ve faydalı olduğu takdirde kendi sdma Dörtlü bir Konferans tertiplemesi için tanı yetki vermiştir.
Beyaz Saray sözcüsü tarafından basın mensuplarına okunan tebliğin metni aşağıdadır:
«Başkan Eisenhower daima en yüksek kademede dörtlü bir toplantının mümkün olabileceğini ifade etmiştir. Şüphesiz ki Dışişleri Vekili Başkanın bu görüşünden tamamiyle haberdardır. Mümkün ve faydalı olduğu takdirde de Başkan adına gerekli tedbirleri almak için tam yetkiye de sahiptir.»
Beyaz Saray sözcüsü bundan başka tamamlayıcı malûmat vermeyi reddetmiştir. Bununla beraber gazetecilerden biri kendisine Başkan Eisenhcwer'in hükümet başkanlarının yapacağı bir toplantıyı daha önce Dışişleri Vekillerinin hazırlaması yolundaki görüşünü belirtmiş olduğunu hatırlatması Üzerine sözcü de Başkanın bir başka beyanatını hatırlatarak barış dâvasına faydalı olmak şartiyle nereye olursa olsun her an gidebileceğini bildirdiğini söylemiştir.
Moskova :
Dört büyük devlet arasında bir konferans aktedilmesini teklif eden nota bu%ün öğleden, sonra Sovyetler Birliği Dışişleri Vekâletine Fransa, Birleşik Amerika ve İngiltere Büyükelçilikleri temsilcileri tarafından tevdi edilmiştir.
Moskova diplomatik çevrelerinde Sovyet cevabının Varşova konferansının sonuna kadar gecikmesi ihtimalinden bahsedilmektedir. Bilindiği gibi Sovyet Dışişleri Vekili Molotof ta Başvekil Bulganin ile birlikte bu sabah Var-şovaya gitmiştir.
. Paris :
Dörtlü bir konferans hakkındaki Amerikan görüşüne göre, dört Dışişleri Vekili, hükümet başkanları konferansından bir ila gün Önce toplanmalıdır. Hükümet başkanları da meselelerin esası hakkında bir karara varmıyarak sadece muallâkta bulunan meselelerin hallini sağlıyacak bir çalışma programı tesbit etmelidirler. Bu meselelerin halli yetkisi şahsiyetler veya urganlara bırakılmalıdır. Amerikan görüşüne göre derhal halli gereken meseleler hakkında Batılı devletlerin Doğu ile müzakerelere girişmek için teşebbüse geçmeleri vakti gelmiştir. A-merikanm kanaatince başlıca meseleler şunlardır:
1 Almanyanm birleştirilmesi. Bu meselenin bir hal çaresine bağlanması imkânsız değildir.
2 «Esir devletler» diye adlandırılan memleketlerde ferdî ve millî hürriyetin kısılmış olması.
3 Atom bombasiyle silâhsızlanma meselesi.
Washington :
Birleşik Amerika, İngiltere ve Fransa bugün Sovyetler Birliğine dört hükümet başkanının, refakatlerinde Dışişleri Vekilleri olduğu halde, görüş, teatisinde bulunmak üzere toplanmalarını teklif etmişlerdir.
Bu maksatla sunulan notada üç Batılı devlet bu toplantıdan önce dört Dışişleri Vekilinin bir konferans akdetmelerini ileri sürmüştür. Üç Batılı devlet hükümet başkanları toplantısından sonra, halli'gereken meselelerin mahiyetine göre, yeni toplantılar yapılmasını da teklif etmiştir.
Ayni notada üç Baitılı devlet Sovyetler Birliğine, bu plânı tetkik etmek üzere hükümet başkanlarının yakında toplanmalarının faydalı olacağı kanaatinde bulunduğu takdirde, Dışişleri Vekillerinin Viyanadaki toplantılarında bu tasarıyla ilgili hazırlık mahiyetindeki müzakerelere başlanabileceğini de haber vermiştir.
11 Mayıs 1955
Washington :
Burada hâkim olan umumi kanaate göre, Başkan Eisenhower'in dört devlet hükümet başkanı arasında bir toplantıya iştiraki kabul etmesi, Avusturya sulh muahedesi müzakerelerini kabul ettiklerinden beri Sovyetlerin ellerine geçmiş olan siyasî teşebbüsün Batılılara iadesine vesile olmuştur. Başkan Eisenhower, bir Dörtler Toplantısı hakkında Birleşik Amerika Dışişleri Vekiline geniş salâhiyet verirken. Dulles'ın takip edeceği hareket tarzını tahdit etmemiştir. Birleşik Amerikanın takip edeceği siyaset, Sovyetlerin takınacakları tavra göre şekillenebile-cektir.
Alâkalı makamların söylediklerine göre, Birleşik Amerika şimdiye kadar, bir Dörtler Toplantısının geniş hazırlıklardan sonra yapılmasına taraftardı. Şimdi ise, Mareşal Bulganin böyle bir toplantı için müsbet cevap verirse, hiç bir hazırlık olmadan buluşmağa ve görüşmeğe hazırdır.
Birleşik Amerika dört Dışişleri Vekilleri tarafından hazırlık toplantısı yapılması ve müzakere zemininin ihzarı ile bir gündem meydana getirilmesi hususundaki görüşünden ayrılmamış olmakla, beraber, bu konuda ısrar et-miyec ektir.
Siyasî ve psikolojik muhtelif âmiller Başkan Eisenhower'i yüksek kademede bir konferansı kabule sevketmiştir.
Alâkalı mehafilin belirttiklerine göre, Beyaz Sarayı böyle bir karar almağa sevkeden âmillerin başında, Amerika hükümetinin bu konuda daha yumuşak bir politika takip etmesi için, İh-gütere hükümetinin devamla ısrarı gelmektedir.
İngüterenin böyle bir ısrarda bulunmakla güttüğü gaye Başkan Eisenhower'in ve Amerikan idarecilerinin gözlerinden, kaçmamıştır. Burada hâkim olan kanaate göre, İngiltereyi böyle bir ısrara sevkeden yegâne saik seçim endişesidir.
Diğer taraftan, Doğu ile yapılacak müzakereler için, Paris anlaşmalarının tasdiki ve Almanyanm Natoya kabulü şartları aylardanüeri ileri sürülmekte idi. Şimdi bu şartlar tahakkuk ettiğine1 göre Washington Doğu ile konuşmak için ortada bir mahzur kalmadığına kanaat getirmiştir. Çünkü, artık Batı âlemi sağlam temellere dayanmaktadır.
Başkan Eisenhower'in bu kararında iç politikada büyük bir rol oynamıştır. Eisenhower foir sulh başkanı olmak arzusunu gütmektedir. Kore meselesinde bunu başarmıştır. Şimdi, Avru-paya ve Formoza boğazına da sulhu getirmek hedefini gütmektedir.
Beyaz Saraya yakın olan çevrelerin belirttiklerine göre, soğuk harbe son verecek ve sulh içinde müştereken yaşamanın şartlarını tayin edecek her hangi bir teşebbüse Başkan Eisenho-wer'in mümanaat etmesine imkân yoktu.
İşte, bütün bu âmiller Başkan tarafından inceden inceye gözden geçirilmiştir. Eisenhower Pariste bulunan Dulles ile bir telefon muhaveresi yaptıktan sonra, bu tarihî karan almıştır.
Wa;Sİîington :
Başkan Eisenhower'in Dörtler Toplantısı hakkında yapılmış _clan teklifi kabul etmesi Amerikan Ayan azaları arasmda müsbet bir şekilde karşılanmıştır.
Ayan Meclisi Dışişleri Encümeni âzasından John Sparkman, böyle bir konferans hiç bir zaman zarar tevlit etmez. Ben, şahsen bunun faydalı olacağına kaniim» demiştir.
Cumhuriyetçi Ayan âzasından Styles Bridgs de yüksek kademede bir toplantının lehinde bulunmuştur. Fakat, Bridge, her şeyden Önce Birleşik Amerikanın boşuna münakaşa ile vakit kaybedilmiyeceğine dair teminat alması lâzım geldiğine işaret etmiştir.
Cumhuriyetçi Ayan âzasından Levrett Saltonsal da, böyle bir konferansın faydalarına işaret etmiş ve toplantı mahallinin her iki tarafa da ayni mesafede bulunan bir tarafsız memlekette olması lâzım geldiğini söylemiştir.
Demokrat Ayan üyesinden John Filbright de, hükümet başkanlarının müsbet neticelere varmadan dağılmalarını Önlemek için, konferansın verimli bir siyasî hazırlıktan sonra yapılmasının faydalan üzerinde durmuştur.
Cumhuriyetçi Parti Ayan Meclisi Grup Başkanı Wüliam Knowland ise, yüksek kademeden bir konferansın sulh gayesine hizmet etmesi ihtimali olduğundan bahsetmiştir.
Londra :
İngiliz Başvekili Sir Anthony Eden, bugün verdiği bir beyanatta Batılı devletlerin, müttehit bir halde Ruslarla müzakerelere girişebilecek; bir duruma gelmiş olduklarını söylemiştir. İngiliz Başvekili, böyle bir birliğin teessüsüne kadar, şahsen Ruslarla müzakerelere girişmek istemediğini belirtmiş ve üç Batılı devlet tarafından Rusyaya, Dörtlü bir Konferans mevzuunda yapılan teklife temasla şöyle demiştir:
«Dostlarınızla müttehit olduğunuz takdirde, Rusya ile müzakerelere girişebilirsiniz. Şimdi bir araya gelebilir ve karşı karşıya bulunduğumuz meselelere hal çareleri arayabiliriz.»
Varşova :
Mareşal Bulgarim, Varşova konferansında verdiği nutukta, dört devlet Başvekillerinin, Dışişleri Vekilleriyle birlikte bir konferans akdetmeleri hususunda, Amerika, İngiltere ve Fransa hükümetlerinin 10 mayıs günü tevdi ettikleri notayı Sovyet hükümetinin son derece dikkatle inceliyeceğini söylemiş ve bu konferansın hakikaten Milletlerarası gerginlikte bir gevşemeye yardım etmesi şartiyle, Sovyet hükümetinin Dört Büyükler Konferansı hakkında müsbet bir durum takındığını bildirmiştir.
Washington :
Başkan Eisenhower bugünkü basın toplantısında, Dört Büyüklerin en yüksek mertebede yapacakları konferansın, Milletlerarası münasebetlere hâkim olan hava hakkında bizzat bir kanaat edinmek ve Sovyet idarecilerinin hakikaten bu1 gerginliğin azalmasını arzu edip etmediklerini şahsen anlamak için bir fırsat teşkil edeceğini bildirmiştir.
Eisenhower büyük dünya meselelerinin birkaç saaît, birkaç gün, hattâ bir kaç hafta içinde hallini beklemediğini, bununla beraber dört büyüklerin toplantısının milletlerarası durumda bir berraklık teminine yardım edebileceğini ve gerginliğin azalması için girişilecek çalışmalara esas olabileceğini söylemiştir.
Başkan Eisenhower bir gazetecinin sualine cevaben, böyle bir konferansın en mühim vazifesinin, Dışişleri Vekillerinin bunu müteakip yapacakları müzakereler için prensipler tesbit etmek olduğunu ve kanaatince muayyen bir gündem tesbit edilmemesi gerektiğini bildirmiştir. Bu arada, Başkan, barış uğruna her an, her hangi bir yere gitmeye hazır olduğunu tekrarlamıştır. Başkanın kanaatince Dörtler Konferansının üç gün sürmesi kâfidir.
Nihayet Başkan en yüksek mertebede fcir konferans hakkındaki görüşünü şu şekilde açıklamıştır:
1 Silâhsızlanma meselesi ele alınmaksızın, milletlerarası gerginliğin müzakeresi imkânsızdır.
2
Dört hükümet başkanının müzakerelerinin
dünyanın muayyen bölgelerine
inhisar ettirilmesi mümkündür.Fakat her hangi umumî bir müzakere,Uzak
Doğu da dahil, bütün dünyaya
3 Silâhsızlanma ve silâhların kontrolü hakkındaki son Sovyet teklifleri, esaslı bir şekilde tetkik edilmedikçe, yorumlanamaz, çünkü bahis mevzuu meseleler gayet karışıktır.
4 Avusturya devlet antlaşmasının imzalanması, Sovyetlerin samimiliğine bir delil olarak kabul edilebilir.
18 Mayıs 1955
Washinıgton :
Başkan Eisenhower, bugün yaptığı basın konferansında şöyle demiştir:
«Amerika, yüksek kademede yapılacak Dörtler Toplantısı hakkında ihtiyat -kâr bir tavır takınmaktadır. Fakatt bu konferansa her zamankinden daha kuvvetli bir durumda iştirak edecektir.»
Amerikan milletinin milletlerarası meseleleri daha iyi anladığını belirten Başkan, Amerikan hükümetinin, Sovyetlerle bir konferans aktedilmesinden endişe edenlerin anladığı mânada bir yatıştırma politikasına girişmek niyetinde olmadığını söylemiştir.
Eisenhower, sorulan bir suale verdiği cevapta Mareşal Zukov Dörtlü Konferansta Sovyet heyetine dahil olduğu takdirde kendisiyle yeniden buluşmaktan memnun olacağını belirtmiştir.
19 Mayıs 1955
New-York :
Sabık. Fransız Cumiıurreisi M. Vincent Auriol eski Muharipler Beynelmilel Cemiyetinin fahrî Başkanı sıf atiyle dün New-Yarkta iradettiğî bir nutukta Dört Büyük Devlet Şefleri Konferansının, bundan 10 yıl evvel Birleşmiş Milletler Anayasasının imza edildiği San Francisco şehrinde ve önümüzdeki iki ay zarfında yapılması teklifini ileri sürmüştür.
M. Auriol, Dört Büyüklerin mevzuuba-his konferansa başlar başlamaz her türlü tahakküm ve kuvvet politikasından Birleşmiş Milletler teşkilâtının kontrolü altında feragat edecekleri yolunda, bir karar alarak bunu ilân etmelerini, aralarında mevcut ihtilâfları Birlenmiş Milletler hakemliğine sunmalarını ve tatbikine ayni zamanda başlanacak kontrollü ve umumî bir silâhsızlanmanın ilk merhalesini nihayet bir sene geçmeden tahakkuk ettirmelerini yine ayni nutkunda telkin ve teklif etmiştir.
Washirjgton :
Dışişleri Vekâletinin sözcüsü, dün New Yorkta eski Fransız Cumhurreisi Vincent Auriol'un ileri sürdüğü fikri yorumlamayı reddetmiştir. Bilindiği gibi Auriol, dört hükümet başkanının iki aya kadar San Francisco'da toplanmalarını teklif etmişti.
Sözcü diğer suallere cevaben, Amerikan hükümetinin, en yüksek mertebedeki dörtlü toplantının tarafsız bir memlekette toplanmasını tercih ettiğini ve İsvierenin bu bakımdan şayanı tercih bulunduğunu belirtmiştir.
22 Mayıs 1955
Moskova :
Pravda gazetesi «nyizakere veya müzakere hakkında görüşmeler» başlıklı makalesinde, Sovyet hükümetinin, milletlerarası gerginliği azaltacak ve devletler arasındaki münasebetleri düzeltecek mahiyette olduğu takdirde bir Dört Büyükler Konferansına taraftar olduğunu yazmaktadır.
Gazete, bununla beraber, yabancı basına dayanarak, dört büyük devlet arasında müzakere fikrinin İngiltere-de Eden tarafından, parti siyaseti maksadiyle kullanıldığını ve İşçi Muhalefet Partisi Liderinin, Başvekili, konferans tasarısından seçim mülâha-zalariyle istifade etmekle suçl andırdı-ğını belirtmekte ve şöyle devam etmektedir :
Amerikan basını, Amerikanın Dört Büyükler toplantısına muhalif olduğunu açıkça yazdı, fakat sonradan, sırf Muhafazakârların oylarınnm ekseriyetini elde etmesine yardım için, tavrını değiştirdi.
Bütün dünya: milletleri, dört büyük devlet idarecilerinin, milletlerarası gerginliği azaltmak için müsbet tedbirler' almasını ve ciddî ve dürüst müzakerelere girişmesini arzu etmektedir.
Washimgton :
Amerika Hariciye Vekili John Foster Dulles, bugünkü basın konferansında, mutasavver Dörtlü Konferansın kısalığı hakkında Pravdada çıkan baaı tenkitleri bahis mevzuu ederek, bu tenkitlerin Sovyet Rusyanm dört hükümet reisi arasında mutasavver toplantının mâna ve hedeflerini değiştirmek istediği mânasına geldiğini söylemiş ve Viyana toplantısı sırasında Hariciye Vekillerinin bu meseleyi Mo-lotofla görüştüklerini ve Molotof, Sovyet Rusyanm bu meselede müsbet bir tavır takınmakta olduğunu açıklamıştır.
Diğer taraftan Dulles, 20-26 haziran tarihlerinde Birleşmiş Milletlerin onuncu yıldönümü münasebetiyle yapılacak toplantılar için San Francis-co'da bulunacağını ve Hariciye Vekillerinin bu fırsattan istifade ederek yüksek kademede bir konferans için ilk temasları sağlıyacaklarmı bildirmiştir.
Malûm olduğu gibi geçen cuma günü Molotof San Francisco toplantısında bizzat hazır bulunacağını bildirmiştir.
Gazetecilerin suallerine cevaben, mutasavver Dört Hükümet Reisi Toplantısı hakkında şu tafsilâtı vermiştir:
1 Konferansın tarih ve mahallini teklif etmek, davet eden devletlere,aittir ve hu şimdiye kadar yapılmamıştır.
2
Dört Hükümet Reisi toplantısından
evvel Batılı hükümet başkanlarının
bir konferans akdetmeleri bahis
mevzuu değildir. Batılılar bakımından
hu konferansın hazırlığı daha aşağı
3
Yüksek kademede bir konferansın gündemine peyk memleketler meselesini
ithal etmek yerinde olur. Zira
Dulles'a göre bu memleketlerin
hürriyetten mahrum, olması, Milletler
26 Mayıs 1955
Moskova :
En yüksek kademede dörtlü konferans hakkındaki Sovyet notası bugün Fransa, Birleşik Amerika ve İngiltereye tevdi edilmiştir.
Notada Sovyetlerin en yüksek kademede bir dörtlü konferansa katılmayı kabul ettikleri bildirilmektedir.
Sovyet hükümeti, dört hükümet başkanının toplantı mahalli olarak Viya-nanın en elverişli olduğu kanaatindedir.
Bu konferansta münakaşa edilecek meseleler Dışişleri Vekilleri tarafından hükümet başkanlarına teklif edilmelidir ve konferansın tarihi daha sonra kararlaştırılmalıdır.
Sovyetlerin bu notası 10 mayıs tarihli Batılı notasına cevap teşkil etmektedir.
Yedi sahife tutan Sovyet notası «A-merikan idarecilerinin dörtlü konferans hakkındaki hareket tarzını» sert bir şekilde tenkit etmektedir. Notaya göre, Birleşik. Amerika bir yandan konferans lehinde görünmekte, öte yandan da konferansın akim kalması içip elinden geleni yapmaktadır. Ayni tarzda Halk Cumhuriyetleri hakkındaki Amerikan görüşleri de tenkit edilerek «bağımsızlıkları ve, hürriyetlerini müdafaa eden memleketlerin içişlerine müdahale edildiği» iddiası öne sürülmektedir. Nota bunun Birleşmiş Milletler Anayasası ile telif edilemiye-cek bir hareket olduğu görüşünü ortaya atmakta ve konferansın başarı ihtimallerine halel verdiğini iddia etmektedir.
Notada Amerikan idarecilerinin ismi doğrudan doğruya zikredilmemekle beraber, Bulles'm son beyanatına telmihlerde bulunulmaktadır. Buna mukabil İngiliz ve Fransız hükümetleri hakkında bu tarzda bir dil kullanılmamaktadır.
Sovyet Dışişleri Vekâleti bu akşam mahallî saatle 18 de tertiplenen bir basın toplantısında notanın metnini basın mensuplarına bildirecektir.
Bonn :
Sovyet Rusyanm Dörtler Konferansına katılma kararını yorumlayan Federal Almanya hükümeti sözcüsü şöyle demiştir:
Bonn hükümeti, Sovyet hükümetinin Dörtler Konferansına katılmayı kabul etmesini ancak memnuniyetle karşılar. Bahusus ki Başvekil Adenauer Batılıların bu maksatla Moskovaya göndermiş oldukları davetiyeye memnuniyetle mutabakatını bildirmişti.
Sosyal - Demokrat çevrelerde, dört büyük devletin konferans akdetmek prensibi üzerinde anlaşmaya varmış olmalarının memnuniyet verici bir hâdise olduğu kaydedilerek «bu müsbet bir işarettir» denilmekte ve toplantının tarih ve mahalli hakkında yakında bir anlaşmaya varılması temennisinde bulunulmaktadır. Amerika Büyükelçisi James B. Conant Wiesbaden'de verdiği beyanatta, yeni Dörtler Konferansının, silâhsızlanma meselesinde bir anlaşmaya varılmasına imkân verecek yeni metodlar bulmaya çalışması lâzım geldiği kanaati-izhar etmiş ve demiştir ki:
Amerikan siyaseti ve bütün hür dünya için mühim olan cihet her şeyden önce milletlerarası gerginlikte bir gevşemeye varmaktır. Fakat Almanyanın birleştirilmesi meselesi de talî ehemmiyette değildir. Üç Batılı devlet «Birleşme» bahsinde, Federal hükümetle sıkı bir işbirliği halinde plânlarım ha-zırlıyacaklardır.
27 Mayıs 1955
Birleşmiş Milletler :
Sovyet Rusyanm hükümet başkanları mertebesinde dörtlü bir konferans akdedilmesi hususunda Batılı üç büyük devlet tarafından yapılan teklifi kabul ettiğini bildiren cevabî notası, burada memnuniyetle karşılanmıştır. Yine Birleşmiş Milletler çevrelerinde, Amerikanın bu konferansta Doğu Avrupa Halk Cumhuriyetleri rejiminin bahis konusu edilmesini istemesine karşı Rusyanm itiraz etmesi gayet tabiî telâkki edilmekte ve «peyklere hürriyet verilmesi» mevzuunda girişilecek polemiğin konferansın toplanmasına engel olacağına inanılmamakta-dır. San Francisco'da Dışişleri Vekilleri taraf ıdan yapılacak görüşmeler bu anlaşmazlık havasını dağıtacak ve Dörtler Konferansının dıalha müsait şartlar altında toplanmasını mümkün kılacaktır.
Birleşmiş Milletlerde, umumiyetle Amerikanm Doğu Avrupadaki rejimleri değiştirmek için bu konferansı vesile ittihaz etmiyecegi ve Sovyetlerin dikkatini Almanyanın tarafsızlaştırılması meselesine çekmek için bu meseleyi ele almak istiyeceği zannolunmaktadır.
Sovyetlerin, Almanya hakkında verecekleri ve Amerika tarafından kabulü mümkün olan teminat her halde, Doğu Almanya meselelerinin hükümet başkanları tarafından müzakere edilmesini önliyecektir.
Batılı notasının tam metni :
10 Mayıs 1955
Paris :
Dörtlü bir konferansın toplanması hususunda Amerikan, İngiliz ve Fransız hükümetleri tarafından Sovyet hükümetine yapılan davetin tam metni:
-Amerikan, Fransız ve İngiliz hükümetleri, karşılaşılan büyük meseleleri halletmek için yeni bir gayret sarfı zamanının geldiği kanaatindedir. Bu sebepten Sovyet hükümeti, aramızdaki anlaşmazlık sebeplerini ortadan kaldırmak için sarfettiğimiz gayretlere iştirake davet ediyoruz.
Kanaatimizce bu meselelerin halli zaman ve sabır gerektirecek ve tek bir toplantıda aceleyle halledilemeyecektir. Bu neviden her türlü teşebbüs, hal çaresine doğru hakikî bir ilerlemeyi geciktirmekten başka bir işe yaramayacaktır. Bu bakımdan bu meseleleri halletmek için yeni bir usulü denemenin faydalı olacağını düşünüyoruz.
Güçlükleri ve ehemmiyetleri sebebiyle bu meselelerin iki safhada ele alınmasını teklif ediyoruz. Fikrimizce ise, hükümet başkanlarının Dışişleri Vekili eriyle birlikte toplanarak görüş teatilerinde bulunmalariyle başlanması faydalı olacaktır.
Hükümet Başkanları kısa sürecek olan toplantıları sırasında, dünyada mevcut başlıca güçlükler için hal çareleri hakkında bir anlaşmaya varmaya çalışmıyacaklardır. Mamafih bu toplantıda yapılması gereken çalışmanın temellerini tesbit etmek suretiyle harekete geçilmesi sağlanmış olacaktır.
Bu maksatla Hükümet Başkanları tetkik edilecek meseleleri tesbit edebilecek ve bunlara hal çaresi bulmak için takip edilecek usuller hakkında bir anlaşmaya varabileceklerdir. Bu arada, Hükümet Başkanlarına yardım için, Dışişleri Vekillerinin, Hükümet Başkanlarından kısa bir müddet önce ve ayni yerde toplanmalarını teklif ediyoruz.
Bu birinci safhada, ikinci safhanın temelleri atılmış olacaktır. İkinci safhada meseleler, mahiyetlerine göre tesbit edilmiş olan usul, teşkilât ve delegeler tarafından, teferruatiyle tetkik edilecektir. Bu iş Hükümet Başkanları toplantısından sonra mümkün olan süratle başlamalıdır. Böyle bir usul müzakerelerin gayet iyi bir şekilde teşkilâtlanmış olarak hazırlanmasını ve cereyanını sağlıyacaktır. Bu tekliflerin, aramızda daha iyi münasebetlere doğru faydalı bir ilerleme temeli olarak, Sovyet hükümeti tarafından kabulünü temenni ederiz.
Eğer Sovyetler Birliği, bizim gibi, böyle bir programı tetkik için Hükümet Başkanlarının yakında toplanmalarının faydalı olacağı kanaatindeyse, Dışişleri Vekillerinin diplomatik yoldan veya diğer her hangi bir usulle böyle bir toplantının nerede ve hangi tarihte yapılacağı meselesini halledeceklerini zannediyoruz.
Avusturya Devlet Antlaşmasının imzası münasebetiyle Dışişleri Vekillerinin yakında Viyanada yapacakları toplantı, hiç şüphesiz teklifimiz hakkında bir hazırlık müzakeresi için fırsat temin edebilecektir.»
7 Mayıs 1955
Sofya :
IX mayısta Varşovada Sovyet ve peyk devletler delegelerinin İştirakiyle bağlıyacak olan konferansa katılacak Bulgar heyeti bu saüalı Polonya başşehrine hareket etmiştir.
Başvekil Çervenkofun başkanlığındaki heyette, Millî Savunma ve Dışişleri Vekilleri de bulunmaktadır.
10 Mayıs 1955
Londra :
Times Gazetesi bu sabahki nüshasında makalelerinden birini yarın Varşovada toplanacak olan konferansa tahsis etmektedir.
Times bu makalesinde Doğu Avrupa-da peyk memleketlerin silâhlı kuvvetlerini uzun uzadıya gözden geçirdikten sonra Sovyetler Birliğini Doğu Av-rupada tek: bir kumanda altında askerî bir teşkilât ihdasına sevkeden sebepleri tahlil etmekte ve şöyle demektedir:
«Görünüşte Sovyetler Birliğinin bundaki en yakın maksat ve gayesi peyk memleketlerdeki Rus kuvvetlerinin mevcudiyetine meşru bir statü vermek Doğu Almanya polis kuvvetlerinin a-çıkça bir ordu şeklinde ortaya çıkmasını mümkün kılmak ve böylelikle Batı Almanyanın silâhlanmasına mukabele etmek ve nihayet Sovyet hükümetine diplomatik bir pazarlık için gerekli unsurları hazırlamaktadır.»
Times yazısına şöyle devam etmektedir:
«Batılılar Paris anlaşmalarını tasdik etmiş bulunduklarından Rusya şimdi esasen, Mareşal Bulganinin de söylemiş olduğu veçhile gerek kendisinin, gerekse müttefikler inin güvenliğini teminat altında bulundurmak için hususî tedbirler alınması lâzım geleceğini ileri sürebilecektir. Halbuki hakikatte Varşova toplantısı askeri olmaktan ziyade siyasî mahiyette bir toplantıdır.»
11 Mayıs 1955
Varşova :
Esas itibariyle bir Başvekiller Konferansı olan Varşova Konferansına iştirak edecek olan ve Doğu blokuna dahil sekiz memleketin Hariciye ve Müdafaa Vekillerini ve sivil ve askerî birçok şahsiyetlerini ihtiva eden 'heyetlerin hepsi, gelmesi an bean beklenen Çekoslovakya .heyeti hariç olmak üzere şimdi Varşovaya gelmiş bulunuyorlar.
Bunların arasında en göze çarpan Sovyet heyetidir. Bu heyet Sovyetler Birliği Başvekili Mareşal Bulganin, Hariciye Vekili M. Molotof ve Müdafaa Vekili Mareşal Zukof ile Rusya, Ukrayna, Beyaz Rusya, Litvanya ve Estonya Başvekillerinden ve Mareşal İvan Konyef ile Sovyetler Birliği Hariciye Vekil Muavini M. Avelerian Zo-rin ve Sovyetlerin Polonyadaki Büyük elçisi M. Pantelamon Ponomarenko-dan mürekkeptir.
Hariciye Vekil Muavini M. Zorinin heyet meyanında bulunması, M. Molotofun vekâleti kendisine bırakarak Avusturya devlet andlaşmasını imza için Viyanaya gitmek üzere Varşova konferansından bir müddet için ayrılabileceği fikrini uyandırmaktadır.
Varşova Konferansının resmî adı şudur: «Avrupada Barış ve Güvenliği sağlamak için Avrupa Devletleri Konferansı»
Varşova hava. meydanıma varışında Polonya. İşçi Partisi Birinci Sekreteri M. Boleslaf Bierut, Millî Konsey Başkanı Alexandre Zavadzki, Başvekil M. Jozeph Sirankigeviç ve Polonyalı bir çok şahsiyetlerle Alman, Macar, Romen, Bulgar ve Arnavut şahsiyetleri tarafından karşılanan Mareşal Bulganin şu beyanatta bulunmuştur:
«Milletlerarası gerginliği azaltmak için milletlerimizin mücadelesi bazı neticeler vermişse de dünyanın bazı bölgelerindeki durum ciddî endişeler yaratmaktan geri kalmamıştır.
«Avrupanm barışçı milletleri bu durum muvacehesinde lakayt kalamarlar. Bugünkü vaziyette mili etlerimizin gayretlerini birleştirmeleri ve müdafaa imkânlarını tahkim için yeni tedbirler almaları temenniye şayandır.
Sovyet hükümeti, bu meselelerin bu konferans esnasında halledileceğine ve konferansa iştirak edenlerin genel barışı ve milletlerin güvenliğini sağlama hususuna büyük yardımları dokunacağına kanidir.»
Keza Varşovaya dün gelen ve Polonya Başvekiliyle Hariciye Vekili tarafından karşılanan Doğu Almanya Başvekili M. Otto Grotewohl muvasalâtında şu beyanatı vermiştir:
«Polonya hükümet merkezine, Paris anlaşmalarının meriyet mevkiine girmiş olması dolayısiyle Avrupada durumun ciddî bir şekilde vahimleştlği bir anda gelmiş bulunuyoruz.
Bunun içindir ki, yapacağımız işlerin en âcil kısmı, burada toplanmış olan dost memleketler mümessillerile müştereken, Avrupada barış ve güvenliği idame ettirmek, için müzakerelerde »bulunarak gerekli tedbirleri almak olacaktır.
Bu mümessillerin uhdelerindeki büyük mesuliyetleri müdrik bulunduklarına ve barışı muhafaza etmek ve bu maksatla müştereken kararlaştırılacak bütün tedbirleri gerçekleştirmek için gayret göstermekten geri kalmı-yacaklarma sizi teinin edebilirim.»
Diğer taraftan Komünist Çin Müdafaa Vekili Olub Varşova Konferansına müşahit olarak gelmiş bulunan General Peng Teh Huai de Polonya hükümet merkezine muvasalâtı sırasında şöyle demiştir:
«Çin milleti, Sovyetler Birliğiyle halk demokrasisi memleketlerinin Avrupada barış ve güvenliği sağlamak için lüzumlu görecekleri bütün tedbirleri destekliyecektir.»
Macar Başvekili M. Andras Hegedus ve Romen Başvekili Georgiyu da Varşova hava meydanına geldiklerine müşabih demeçlerde bulunmuşlardır.
Varşova :
Polonya Başvekili Joseph Oyrankie-wicz tarafından bu sabah saat 10.15 te açılan konferans Radziwill Sarayının sütunlu salonunda toplanmaktadır.
Her memleketin Başvekiline, Dışişleri Vekili ve Müdafaa Vekili refakat etmektedir. Müdafaa Vekilleri üniformalıdır. Uzmanlar, delegelerin arkasına sıralanmış sandalyelerde oturmaktadırlar.
Sekiz memleket heyeti Sovyet delegasyonunu birkaç dakika ayakta beklemiş, Sovyetler salona en son girmişlerdir. Mareşal Bulgunin, yanında Molotof ve Mareşallerden Zukov ve Ko-niev olduğu halde fotoğrafçılara ve sinemacılara gülerek salona girmiştir.
Çinli müşahit General Peng Teh Huai, yanında diplomatik müşaviri Wang Pingnan ile birlikte Mareşal Bulganinin karşısında yer almıştır. General Pen Teh Huai, sivil giyinmiş yegâne Müdafaa Vekilidir.
Delegeler 10 dakika kadar aralarında konuşmuşlar ve fotoğrafçılarla sinemacılar durmadan flim çekmişlerdir. Bundan sonra Başkan Cyrankiewicz'in celsenin gizli olacağını bildirmesi üzerine gazeteciler salonu terketmiştir.
Ekserisi Sovyet yapısı olan siyah otomobillerin sıralandığı Saray bahçesinin parmaklıkları Önünde 4 asker nöbet beklemekte ve girenlerin hüviyetlerini kontrol etmektedirler. Bu, güvenlik tedbirlerinin görülebilen yegâne belirtisidir.
Paris :
Moskova radyosunun bildirdiğine göre, Mareşal Bulganin Varşova konferansında şöyle demiştir:
Sovyet hükümeti, bütün Avrupa memleketlerinin, ve Amerikanın da katılacağı kollektif bir güvenlik sistemi kurulmasının istikbalde mümkün olmasını temenni etmektedir. Böyle bir anlaşma tahakkuk ettiği takdirde Varşo-vada imzalanacak olan kcllektif güvenlik, anlaşmasiımn hükmü kalmıya-caktır.
14 Mayıs 1955
Varşova :
Sekiz komünist memleket temsilcileri, dostluk, işbirliği ve karşılıklı yardımlaşma antlaşmasını bugün saat 10.00 da merasimle imzalamışlardır. Antlaşma dört vesikadan ibarettir ve 25 yıl yürürlükte kalacaktır.
Sekiz devletin birleştirilen kuvvetlerine Başkumandan olarak Sovyet Mareşali İvan Konief tayin edilmiştir. Müşterek Genelkurmay merkezi Mos-kovada bulunacaktır.
Barış ve güvenlik gayretlerine katılmak istiyecek bütün devletlerin bu antlaşmaya iştiraki mümkündür. Avrupada müşterek güvenlik hakkında genel bir antlaşmanın imzalanması halinde, Varşova antlaşması sona erecektir. Doğu Almanyanm müşterek kumandanlığa katılması meselesi daha sonra tetkik edilecektir.
Varşova :
Varşova antlaşmasının imzasını müteakip beyanatta bulunan Doğu Almanya Başvekili Grotewohl birleştirilmiş bir Almanyanm müstakbel hükümetinin, bu birleşmeden önce Batı veya Doğu Almanya hükümetleri tarafından girişilen siyasî veya askerî taahhütlerle bağlı kalmıyacağını bildirmiştir.
15 Mayıs 1955
Paris :
Doğu Avrupanm sekiz devleti arasında aktedilmiş olan Varşova andlaşma-sını yorumlayan Paristeki bazı müşahitler andlaşmanın bilhassa beşinci maddesine dikkati çekmektedirler. Bilindiği gibi, Mareşal Koniefe mevdu bir müşterek kumandanlık ihdas eden bu maddede «âkit taraflar arasında mutabık, kalınmak suretiyle bu kumandanlığa tahsis edilecek olan müşterek kuvvetlerin hazırlanması» derpiş olunmaktadır.
1946 andlaşmaları gereğince Macaristan ve Romanyadaki Sovyet kuvvetlerinin, Avusturya devlet andlaşması-nrn akdini takip eden 90 gün zarfında geri alınması icap etmekte olduğunu hatırlatan bu müşahitler, Sovyetler Birliğinin mevzuubahis madde delaletiyle yalnız Macaristan ve Roraanyada değil, şimdiki halde hiç bir Sovyet garnizonunun bulunmadığı Çekoslovakya ve Bulgaristanda da silâhlı kuvvetler bulundurmak müsaadesini alabileceğini kaydetmektedirler.
Paris müşahitlerine göre Varşova and-laşnıasmm. heyeti um ilmiyesi itibariyle tahrir tarzı, Sovyetler Birliği ve peyk memleketler idarecilerinin Almanya meselesiyle Avrupa güvenliği ve silâhsızlanma meseleleri hakkındaki müstakbel görüşmelere kapıyı a-çık bırakmak hususundaki kaygılarını teyit etmektedir.
Bu kaygı bilhassa andlaşmanm on birinci maddesinde ifadesini bulmaktadır. Filhakika bu maddede M. Molotof tarafından 1S54 senesinin ocak ayında Berlin konferansında teklif edilen «Avrupa müşterek güvenliği genel sistemi» nin gerçekleşmesi halinde «bu müşterek güvenlik genel anlaşmasının» meriyete girdiği günden itibaren sekizli andlaşmanm mefsuh addedileceği derpiş edilmiştir.
Bu ihtiyatlı, fakat sarih tarzı tahrir, Sovyet idarecilerinin Varşova andlaşmasmı mutasavver dörtlü konferans esnasında bir pazarlık mevzuu yapmak hususundaki niyetlerini açıklar mahiyettedir.
Yine Paris müşahitlerine nazaran görünüşte Sovyetler Varşova Konferansından sonra Doğu - Batı arasında umumî bir anlaşma mevzuundaki müzakereler için üç muhtemel esas tasavvur etmektedirler:
1 Avrupayı taksim eden iki blok arasında fcir güvenlik paktının (hakikat halde statükoyu garanti eden bira'demi tecavüz paktının) akdi,
2 Almanyanın birleştirilmesi ve Avusturya gibi tarafsız bir hale konulması (bu tarafsızlık bazı değişikliklerle diğer memleketlere de ve bilhassa Yugoslavyaya teklif edilebilecektir.)
3
10 mayıs tarihli Sovyet teklifleri
gereğince üslerin tahliyesi ve demir
perdenin her iki tarafındaki
kıtaların tedricî ve (mütekabil)
olarak geri alınması
keyfiyetlerini de ihtiva etmek
Sovyetler bütün bu tasavvurları bir çok defalar serdetmişlerse de Batılıların mukabil teklifleri muvacehesinde elâstikî bir ta'ktik kullanmak imikânını muhafaza gayretiyle bunu oldukça müphem, şekillerde yapmışlardı
17 Mayıs 1955
Viyana :
Prag radyosunun bildirdiğine göre, Çekoslovak hükümeti Varşova anlaşmasını tasvip etmiş ve parlâmentoyu, anlaşmayı tasdik için 23 mayısta toplantıya çağırmıştır.
Budapeşte radyosu da, Macar parlâmentosunun Varşova, anlasın alarmı tasdik için 25 mayısta toplantıya çağırıldığını bildirmiştir.
19 Mayıs 1955
Paris :
Polonya Basın Ajansının bildirdiğine göre, Polonya Meclisi Varşova anlaşmalarını tasdik etmiştir. Bu suretle Polonya anlaşmayı tasdik eden ilk Doğu Avrupa memleketi olmaktadır.
Prag :
Çekoslovak Millî Meclisi, sekiz Doğu Avrupa memleketi arasında 14 mayısta Varşova da imzalanan dostluk, işbirliği ve karşılıklı yardım anlaşmasını tasdik etmiştir.
25 Mayıs 1955
Viyana :
Budapeşte radyosunun Viyanada dinlenen bir haberine göre, Macar Parlâmentosu Varşova anlaşmalarını tasdik etmiştir,
Moskova :
Sovyetler Birliği Yüksek Şûrası Riyaset Divanı, bugün, Varşova anlaşmalarını tasdik etmiştir.
Bu münasebetle yapılan merasimde Mareşal Bulganin bir hitabede bulunmuştur.
26 Mayıs 1955
Paris :
Dün Varşova anlaşmalarını tasdik için bir toplantı yapan Yüksek Sovyet Şûrası Başkanlık Divanında söz alan Mareşal Bulganin Batılı politikasını şiddetle tenkit etmiştir. Mareşal, Paris anlaşmalarının tasdikinin ve Almanyanın Atlantik Paktına iltihakını Av-rupada harp tehlikesini vahimleştirdi-ğini ve Rusya ile Halk Demokrasilerinin, savunmlarını garanti etmek için Varşovada müşterek tedbirler almalarına yol açtığını belirtmiştir.
Bulıganin bundan başka, Güvenlik Konferansı arifesinde açıklanan ve bukonferansta Milletlerarası münasebetlerde bir gevşeme temin etmesi vedevletler arasında itimatsızlığı bertaraf eylemesimümkün tedbirler olmaları itibariyle tasvip olunan Sovyet silâhsızlanma tekliflerini de hatırlatmıştır.
28 Mayıs 1955
Sofya:
Bugün fevkalâde bir toplantı yapanBulgar Millî Meclisi Varşova anlaşmasini ittifakla tasdik etmiştir
Bulganinin Varşova Konferansçıdaki nutku :
11 Mayıs 1955
Paris :
Sovyet Başvekili Mareşal Bulganin, Varşova Konferansında verdiği ve Tass Ajansı tarafından yayınlanan nutkunda şunları söylemiştir:
«Rusya, bir arada yaşamaya dair Lenin prensibine son derece bağlı kalmakta ve insanlığı yeni bir dünya harbi tehlikesinden korumak maksadiyle bu prensibi dış siyasetinin temeli olarak muhafaza etmektedir.
Sovyet Rusya barış ve güvenliği sağlamaya matuf bütün teşebbüsleri memnuniyetle karşılamakta ve Varşova Konferansına büyük bir ehemmiyet atfetmektedir.
Moskova Konferansında, Paris antlaşmaları tasdik edildiği takdirde Milletlerarası durumun yeniden gözden geçirilmesi gerekeceğine karar verilmiş olduğunu hatırlatan Mareşal «bu lüzum bugün zuhur etmiştir» demiş ve sözlerine şöyle devam etmiştir:
«Moskova Konferansı, Paris antlaşmalarını incelemiş ve bundan Avrupa barışı için doğan tehlikeye işaret etmişti. Hâdiseler bu tahlilin doğru olduğunu göstermiştir. Şu hususu nazarı dikkate almamız lâzımdır ki, Paris antlaşmaları tasdik edildiğine göre, Alman militaristleri ve intikamcıları, Alman ordusunu, modern silâhlar ve bilhassa atomik, kimyevî ve mikrobik silâhlarla teçhiz ederek yeniden ve açıkça kurmak imkânı elde etmişlerdir. İkinci dünya savaşının nihayete ermesinden 10 sene sonra, Almanya, Amerikanın İngilterenin ve Fransanm yardımiyle, Avrupada bir harbin başlıca tehlikesi halinde ortaya çıkmaktadır.
Almanya, Rusya ile Halk Cumhuriyetlerine karşı tevcih edilmiş olan Atlantik Konseyine ve Batı Birliğine üye olmuştur. Şunu hatırlatmak icabeder ki, İngiltere, Amerika ve Fransa, ikinci dünya harbi sırasında Sovyet Rusyaya karşı giriştikleri taahhüde rağmen, Batı Almanya ile askerî bir blok kurmuşlardır. Bu suretle, bu üç devlet, Rusya ile olan mühim anlaşmalarından vazgeçmişlerdir. Bu da, bu antlaşmaların Sovyet Yüksek Şûrası tarafından feshini izah etmektedir.
Diğer taraftan, Moskova Konferansından sonra yapılan Nato Konseyi toplantısı, atom harbinin hazırlanmasına dair bir karar almıştır. Bu krar Paris Antlaşmalarına sıkı surette bağlıdır ve Avrupa barışı için arzettiği tehlikeyi bir defa daha teyit etmektedir. Bu tecavüz temayülleri Yakın ve Orta Doğuda kendini göstermektedir. Amerika, bir taraftan askerî bloklar kurarken, diğer taraftan, Rusya ve Halk Demokrasileri hudutlanndaki üs şebekelerini de tevsie çalışmaktadır. Bu üsler
Rusya ile Halk Demokrasilerine karşı yapılacak hava taarruzları için hareket noktası teşkil edecektir.
Bundan sonra Formoza meselesine geçen Mareşal Bulganin, Amerikanın Çin Halk Cumhuriyetine karşı da tahriklerine devam ettiğini söylemiş ve demiştir ki:
Şurası muhakkaktır ki, Amerikanın desteği olmasaydı Mareşal Çan Kay Şek, caniyane faaliyetine devama asla cesaret edemezdi. Formoza ve sahil adaları, Amerika tarafından kontrol edilen silâhlı kuvvetlerin, Çin Halk Cumhuriyetine karşı haksız taarruzlara ve korsan hareketlerine girişmelerini mümkün kılan birer askerî üs haline getirilmiştir.
Seato'dan bahseden Sovyet Başvekili, bu teşkilâtın gayesinin Güney Doğu Asyada müstemleke rejimini muhafaza ve geliştirmek, dünyanın bu bölgesinde millî kurtuluş hareketlerini bastırmak ve Çinin içişlerine karışmak olduğunu söylemiştir.
Rusyanm Milletlerarası gerginliği azaltmak için mücadelesine yılmadan devam ettiğini teyit eyleyen Mareşal Bulganin, memleketinin konferansa katılan devletlerle diğer devletlerin barışçı kuvvetleri tarafından siyasetinin destekleneceğine emin olduğunu söylemiştir.
Mareşal, daha sonra, Rusyanm, Batı Almanyanın yeniden silahlandırılmasına kafiyen muarız olduğunu belirterek şöyle demiştir:
Paris antlaşmalarının tahakkukuna karsı mücadele ederken, bu silâhlanmanın, Alman birliğinin tesisine başlıca engeli teşkil ettiğine kani idik ve elan da kaniiz.
Mareşal, Rusyanm, bütün devletler arasında ticarî sahada olsun, kültürel sahada olsun, normal münasebetler kurulmasını arzu ettiğini söyli-yerek sözlerine son vermiştir.
Varşova antlaşmasının metni:
14 Mayıs 1955
Varşova :
Sovyet heyetinin sözcüsü Ilyiçefin bildirdiğine göre bugün sekiz Doğulu memleket1 tarafından imzalanan dostluk, işbirliği ve karşılıklı yardım antlaşması bir mukaddeme ile 11 maddeden müteşekkildir.
Mukaddeme kısmında imzacı devletlerin, sosyal ve siyasî sistemleri dikkat nazara alınmaksızın, Avrupada müşterek güvenliği bütün hükümetlerin katılacakları bir genel pakt vasıtasiyle sağlamak arzusu tekrar belirtilmektedir. Bundan başka Paris anlaşmalarının tasdiki ve Al-manyamn yeniden silahlandırılması, husule gelen durumun barışçı memleketler için valıim bir tehdit teşkil ettiği ve bu memleketlerin Birleşmiş Milletler anayasası prensipleri ve diğer devletlerin bağımsızlıklarına, hükümranlıklarına hürmet ve iç işlerine karışmak prensipleri gereğince bir dostluk, işbirliği ve karşılıklı yardım paktı akdine karar verdikleri bildirilmektedir.
Madde 1) İmzacı devletler, Birleşmiş Milletler anayasasına uygun olarak, milletlerarası münasebetler sahasında kuvvete başvurmak hususunda tehdide müracaat etmemeyi ve bütün anlaşmazlıklarını barışçı vasıtalarla halletmeyi taahhüt ederler.
Madde 2) İmzacı devletler barış ve güvenliği sağlamak için karar-laştırılabilecek bütün milletlerarası tedbirlere bir işbirliği zihniyeti içinde katılmayı, bütün gayretlerini buna hasretmeyi "taahhüt ederler.
İmzacı devletler diğer üye devletlerle müşterek olarak, silâhların azaltılması ve atom ve hidrojen bombalarının men'i için müessir her türlü tedbiri almayı taahhüt ederler.
Madde 3) İmzacı devletler müşterek menfaati ilgilendiren bütün mühim milletlerarası meseleler hususunda karşılıklı istişarelerde bulunacaklardır. Taraflar, aralarından biri veya bir kaçı aleyhine bir tecavüz tehdidi belirdiği zaman, mecburen istişare edeceklerdir.
Madde 4) Avrupada silâhlı bir tecavüz vukuunda imzacı devletlerden her biri, Birleşmiş Milletler anayasası gereğince, diğer üye devletlerle mutabık olarak, tecavüze uğrayan devlete, ferdî veya müşterek bir hareket şeklinde, derhal gerekli yardımı yapacaktır. Taraflar, tecavüz halinde, barış ve güvenliği tekrar tesis için, alınması gerekli tedbirleri kararlaştırmak için derhal istişarelerde bulunacaklardır.
Madde 5) Taraflar müşterek bir kumandanlığın kurulması ve aralarında varılacak anlaşmalar vasıtasiyle bu kumandanlığa verilecek birleştirilmiş kuvvetlerin tertibi hususunda mutabakata varmışlardır. Taraflar, savunma imkânlarını arttırmak ve hudutlarının bütünlüğünü teminat altına almak için bütün tedbirleri kararlaştıracaklardır.
Madde 6) Andlaşma gereğince bir siyasî istişare komitesi kurulacaktır. Üye devletler bu istişare komitesinde bir hükümet üyesi veya özel bir delege tarafından temsil edilecektir. Siyasî istişare komitesi de lüzumlu bulabileceği diğer bütün teşkilâtlan kurabilecektir.
Madde 7) Taraflar, gayesi bu anlaşmaya aykırı olan her hangi bir koalisyon ve ittifaka katılmamayı veya bir anlaşma akdetmemeyi taahhüt ederler.
Madde 8) Taraflar, ekonomik ve kültürel münasebetlerini geliştirmek için tedbirler alacaklardır.
Madde 9) Bu anlaşma, tarafların güvenlik ve barış için sarfettikleri gayretlere katılmak, isteyecek bütün devletlere, sosyal ve siyasî bünyeleri ne olursa olsun, açıktır. Bu hükümetler kararlarını Polonya hükümetine tevdi eder etmez, iltihakları tamamlanmış olacaktır.
Madde 10) Bu andlaşma, son tasdik vesikasının Polonya hükümetine tevdii ile yürürlüğe girecektir.
Madde 11) Andlaşma 25 yıl yürürlükte kalacaktır. Eğer hükümetlerden biri anlaşmanın sona ermesinden bir yıl Önce infisahım bildirmezse, 10 sene daha yürürlükte kalmaya devam edecektir.
Avrupada bir genel müşterek güvenlik sisteminin kurulması ve müşterek güvenlik hakkında genel bir anlaşmanın akdi halinde, bu andlaşma, bahsi geçen genel anlaşmanın yürürlüğe girdiği gün sona erecektir.
Nato'ya nazire
13/V/1955 tarihii (Vatan) dan:
Bu sene mayıs ayına «siyasî görüşmeler ayı» diyebiliriz. Hangi tarafa baksak bir toplantı, bir siyasî görüşme göze çarpıyor. Bunların arasında en mühimlerinden biri Sovyet Rusya ile peyklerinin Varşova'daki toplantılarıdır. Toplantıya. Sovyet Rusya, Polonya, Doğu Almanya, Çekoslovakya, Macaristan, Romanya, Arnavutluk, Bulgaristan Başvekil ve Hariciye Vekilleri de- dahil olmak üzere, geniş heyetler halinde iştirak etmişlerdir.
Varşova konferansı, 29 kasımdan 2 aralığa kadar Moskova'da yapılan toplantının devamı sayılabilir. Moskova toplantısında batılı devletler arasmdaki Paris andlasmasına. şiddet-, le hücum edilmiş, bu suretle andlaş-malarm parlâmentolar tarafından tasdik edilmesinin önüne geçmek istenmişti. Sovyetlerin bu husustaki gayretleri netice vermedi, andlaşma-lar tasdik edildi. Sovyet Rusya bu vaziyet karşısında Varşova toplantısını tertip etti.
Sovyet Başvekili Mareşal Bulganin, konferansın ilk gününde söylediği nutukta batılı devletlere, bilhassa Ame-rikaya şiddetle hücum etti. Gelen haberlerden ve söylenilen nutuklardan Sovyetlerin NATO'ya, yani Atlantik
paktına karşı bir doğu NATO'su kurmak istedikleri anlaşılıyor. Bu teşekküle girecek devletlerin askerî kuvvetlerinin başında bir Rus mareşali bulunacak, Rusya bu vesile ile peyk devletlerin idaresini bir parça daha eline alacaktır.
Bir Fransız gazetesi bu münasebetle şu satırları yazıyor: «Sekiz yüz yıl evvel Timuçin'in istilâ hareketindenberi doğu hiç bir zaman Avnıpanın kalbine bu kadar derin girmemişti.»
Sovyetlerin, Almanyadaki yabancı kuvvetlerin geri çekilmesi hakkındaki teklifleri de bu bakımdan önemlidir. Batı Almanyanm kendini koruyacak askerî kuvveti henüz yoktur. Buna mukabil Doğu Almanyada komünistler tarafından teşkilât ve hazırlık yapıldığı gibi Almanya ile hududu bulunan peyk memleketlerde de silâh altında mühim kuvvetler bulunmaktadır. Batı Almanyadaki ecnebi kuvvetler ç ekilirle rse bunların her dakika bir hâdise çıkarmaları ihtimali vardır. Bu itibarla batılı devletlerin tahliye işine kolay kolay razı olmayacakları tahmin edilebilir.
Vaziyet Rusyanm, dörtler toplantısı arifesinde yeni bir sulh taarruzu yapmak istediğini gösteriyor. Dünya sulhunu temin edecek hakikî esaslara dayanmadıkça bunun neticesiz kalacağı şüphesizdir.
5 Mayıs 1955
Londra :
Çarşamba akşamı Walsall'da yaptığı kısa bir konuşmada Devlet Vekili Anüıony Nutting şöyle demiştir:
«Bir taraftan atom silâhlarının kullanılmasını meneden, diğer taraftan da yalnız bir memleketin silâh ve asker mevcudu bakımından üstünlüğü elinde tutmasına imkân" veren bir silâhsızlanma tâli komitesinde şimdiye kadar takındıkları tavır pek ümit verici değildir. Sovyet delegeleri silâhsızlanma mevzuunda bilhassa asker mevcudunun azaltılmasına ve milletlerarası bir kontrol sisteminin kurulmasına hiç yanaşmanlaktadırlar. Mamafih biz yine ümidimizi kesip gayretlerimizi azaltmıyoruz.
10 Mayıs 1955
Londra :
25 şubattanberi Londrada toplanmakta olan silâhsızlanma konferansına katılan dört batılı devlet heyetlerinin şefleri bugün İngiltere Dışişleri Vekâletinde bir toplantı yapmışlardır.
Bugün öğleden sonra da konferansa katılan beş devlet (Fransa, İngiltere, Birleşik Amerika, Kanada, Sovyetler Birliği) heyetleri Lancaster House'da toplanarak genel bîr oturum akdedeceklerdir.
11 Mayıs 1955
Paris :
Paris yetkili mahfilleri, bir hülâsası dün gece yayınlanmış olan yeni Rus tekliflerinin Londrada gizli toplantılar, halinde çalışan silâhsızlanma tâli komitesine dün öğleden sonra tevdi edilmiş bulunduğundan gerektiği gibi bir İtinalı tetkike henüz 'mevzu teşkil edemediğini beyan etmektedirler.
Bununla beraber bu mahfillerde ilâve edildiğine göre bu teklifler ilk bakışta batılı murahhas! ar m haziran 1954 tarihli Fransız - İngiliz plânı çerçevesi dahilinde ilk celsede ileri sürmüş bulundukları bazı teklifleri nazarı itibare almaktadır. Ayrıca yeni Scvyet teklifleri bazı yeni telkin ve tavsiyeleri de ihtiva etmektedir.
Paris yetkili mahfillerine göre bu yeni Sovyet tekliflerinin değerini ölçebilmek ve bilhassa silâhsızlanmanın fiilî kontrolünü mümkün kılacak bir anlaşmanın sağlanması yolunda terakki kaydeden noktaları ihtiva edip etmediklerini anlayabilmek ancak itinalı bir tetkik neticesinde mümkün olacaktır.
Diğer taraftan ayni mahfiller bu Rus tekliflerinin silâhsızlarıma komitesinin çalışma çerçevesini çok geniş bir şekilde aşan mahiyette teklifler olduğuna dikkati çekmektedirler. Meselâ bilhassa Alman topraklarının tahli-yesiyle ilgili telkin v& tavsiyeler bu cümledendir.
Washington :
Umumî silâhsızlanma ve Almanyanm dört işgal devleti tarafından tahliyesi hakkında Sovyetler Birliğinin son yapmış olduğu teklif, Washington'a geç saatte geldiği için, alâkalı mahfillerde henüz resmî tepki meydana getirmemiştir.
Uzmanlar Sovyet tekliflerinin tam metninin gelmesini beklemektedirler. Sovyet temsilcisi Jacob Malik'in Birleşmiş Milletler silâhsızlanma tâli komitesi önünde yapmış olduğu dünkü konuşmanın Birleşik Amerikada, çok dikkat ve itina ile inceleneceği mutlaktır.
Yalnız, şunu da kaydetmek gerekir ki, burada hakim olan umumî kanaate göre, Sovyetlerin bu son jesti de pek yakında girişmiş oldukları umumî sulh taarruzunun yeni bir safhasını teşkil etmektedir. Bilhassa, bu konuda, Sovyetlerin Avusturya sulh muahedesi için. müzakeratı kabul etmiş olmalarına işaret edilmektedir.
Washington alâkalı makamları, son Sovyet silâhsızlanma teklifinin, 1954 yılında Fransız ve İngiliz heyetlerinin meydana getirmiş oldukları silâhların tahdidi projesine benzerliği üzerinde durmaktadırlar. Bu arada, Sovyetlerin bazı tavizlerde bulunacakları da anlaşılmaktadır. Bu tavizlerin bilhassa, silâhlı kuvvetlerin mevcudu üzerinde olacağı tahmin edilmektedir.
Şimdilik burada hakim olan kanaate göre, Sovyet teklifinin en mühim noktası Almanyaya temas eden (kısımdır. Bu alanda, Sovyet notası, Londrada toplantılarına devam, eden silâhsızlanma tâli komitesinin dar çerçevesini aşmakta ve Almanyanın silahlandırılmasına karşı girişilen son bir teşebbüs hüviyetini taşımaktadır.
Nitekim, iki Almanyanm da işgal kuvvetleri tarafından derhal tahliyesi ve iki Almanyada mevcut olan polis kuvvetlerinin tahdidi hakkındaki teklif teşebbüse bir burhan sayılmaktadır.
Sovyet teklifi Washington siyasî çevrelerinde hiç bir hayret uyandırma-mıştır. Alâkalı çevreler, bu tasarının müsbet tarafları olabileceğini de gizlememe ktedirler, silâhsızlanma hususunda bir takım anlaşmalar varılabileceği ümit edilmektedir. Fakat, Almanya meselesinde vaki teklife gelince, alâkalılar bu noktada bir mutabakat meydana gelmesinin müşkülâtına işaret etmektedirler.
Londra :
İngiliz Devlet Vekili ve silâhsızlanma komisyonundaki İngiliz delegesi Ant-hony Nutting bugün komisyonun çalışmaları hakkında bir basın toplantısında beyanatta bulunarak şöyle demiştir:
«Batılıların ileri sürdükleri tekliflerden iki mühim hususun Sovyetler tarafından kabulü üzerine silâhsızlanma konferansında bir görüş birliği belirmiş gibi görünmektedir. Sovyetlerin silâhsızlanma hakkındaki son demeçleri mühim bir gelişme teşkil etmekte ve bazı bakımlardan cesaret verici bulunmaktadır. Bahis mevzuu iki nokta şunlardır:
1
Silâhlı kuvvetlerin mevcudu, Sovyet
hükümeti silâhlı kuvvetler mevcudunun
azaltılması hususunda İngiliz
ve Fransızların 29 martta yapmışoldukları
teklifi şimdi kabul etmişler
2
Sovyetler, atom silâhları imalinin
menedilmesinin ve mevcut stokların
tahribinin, klâsik silâhlarda % 75 nisbetinde bir azaltma yapıldıktan
sonra yürürlüğe konmasını kabul
Müessir bir milletlerarası kontrol sistemi hakkındaki Sovyet teklifi ise hâlâ muğlâktır. Batılı heyetler Sovyet delegesinden, yabancı memleketlerdeki askerî üslere dair Sovyet teklifi hakkında izahat is tiye çeklerdir.
12 Mayıs 1955
Londra :
Silâhsızlanma tâli komitesi çalışmalarında Ingiltereyi temsil eden Devlet Vekili Anthony Nutting bu akşam Thrumaston'da yaptığı bir konuşmada şöyle demiştir:
«Sovyetler Birliği ile batılılar şimdi milletlerarası bir silâhsızlanma programı hakkında anlaşma zeminini epeyce genişletmişlerdir. Şimdi batılıların üzerinde İsrar ettiği üç prensipten ikisi hususunda mutabakata varılmıştır. Filhakika, Ruslar büyük
orduların mevcudunda yapılacak azaltma hususunda batılılar tarafından İsrarla ileri sürülen teklifleri artık kabul etmişlerdir.Bu mühim bir ilerlemedir. Şimdi milletlerarası kontrol meselesinin halledilmesi kalmıştır.Kontrolle vazifeli makamların her tarafta ve her memlekette mutlak bir teftiş hakkına sahip olmaları kabul edilmelidir. Rusları bu kontrolü kabule davet ediyoruz. Bunu kabul ettikleri takdirde haikikî bir silâhsızlanma anlaşması tasarısı ve hakikî bir barış sağlamış olacağız.»
Londra :
Birleşmiş Milletler silâhsızlanma tâli komitesinin bugünkü genel oturumu, Fransa, İngiltere, Amerika, Kanada ve Rusya temsilcilerinin iştirakiyle saat 14 GMT'de başlanmıştır. Bu oturumdan evvel dört batılı heyet başkanları İngiltere Dışişleri Vekâletinde toplanmışlardır.
Bugün öğleden sonraki müzakerelerin mevzuunu silâhsızlanmaya dair Sovyet teklifleri teşkil edecektir.
13 Mayıs 1955
Londra :
Lon&radaki Amerikan Haberler Servisi, Londrada çalışmalarına devam eden Birleşmiş Milletler silâhsızlanma tâli komitesine 24 şubat ile 21 nisan 1955 tarihleri arasında sunulan 12 vesikayı yayınlamıştır. Sonuncu ve cnüçüncü vesika açıklanmamıştır.
Bu vesikaların ekserisinin mahiyeti, Sovyet delegesi Gromiko'nun Tass Ajansının Londra muhabirine 24 martta verdiği mülakatta açıklanmıştır. Üç batılı temsilci de çalışmaların gizliliğini ihlâl eden bu mülakatı protesto için 25 ve 26 mart günleri yaptıkları basın toplantılarında vesikaların geri kalan kısmını izah etmişlerdir.
Nihayet Sovyetlerin 10 mayısta son tekliflerini açıklamalarını müteakip üç batılı temsilci 11 mayısta batılı tekliflerini yayınlamışlardır. Bugün
yayınlanan vesikaların başlıcaları şunlardır:
Atom silâhlarının tahribi ve klâsik silâhların tahdidi hakkında Sovyetlerin 25 şubatta sundukları tasarı.
Silâhsızlanmanın muhtelif safhalarda yapılmasını derpiş eden 8 mart tarihli müşterek batılı teklifi.
Metni Oromiko tarafından açıklanan 18 mart tarihli Sovyet tasarısı.
Güvenlik Konseyinin daimî üyesi beş devletin silâhlı kuvvetlerinde mühim azaltmalar yapılması hususunda İngiltere ve Fransa tarafından 29 martta sunulan muhtıra.
Sovyetlerin kontrol sisteminin kurulmasını kabul etmeleri şartiyle İngiltere ve Fransanın atom silâhlarını tahribe ve kuvvetlerini % 75 nisbetinde azaltmaya hazır olduklarını bildiren 19 nisan tarihli muhtıra, Kontrol sistemine hakim olması gereken prensipler hakkında batılı devletlerin 21 nisan günü sundukları karar sureti.
16 Mayıs 1955
Bonn :
Umumiyetle iyi haber alan çevrelerden öğrenildiğine göre, Federal Almanya Dışişleri Vekâleti, silâhsızlanma hakkındaki yeni Sovyet tekliflerinin incelenmesini tamamlamış ve bu teklifler hakkında bir rapor hazırlayarak hükümet üyelerine tevdi etmiştir. Bu rapor kabinenin gelecek toplantısında müzakere edilecektir.
Ayni çevreler, Sovyet tekliflerinin, nihaî hedef olarak Almanyanm tara fsizi aştırüm ası meselesini ele aldığını gösterecek birçok noktalar ihtiva ettiği, kanaat indedir ler.
18 Mayıs 1955
Londra :
Yetkili bir İngiliz kaynağından öğre nildiğine göre, Sovyet ve batılı tekliflerini etraflı bir şekilde tetkik edebilmek için Birleşmiş Milletler silâhsızlanma tâli komitesi çalışmalarına ara verilmesi, Molotof, Pinay, Mac Milian ve Dulles tarafından Viyanadaki görüşmeleri sırasında kararlaştırılmıştır.
Aynı kaynaktan öğrenildiğine göre 1 haziranda yapılacak toplantının gayesi sadece müteakip toplantılarda takibedilecek usul ve programı tesbit etmektir. Bu toplantılar dört hükümet başkanının katılacağı konferanstan sonra başlıyacaktır.
23 Mayıs 1955
Londra :
Avrupa; ve diğer kıtaları temsilen, devlet adamlarından müteşekkil bir heyet önümüzdeki yaz aylarında, Orta-Doğu ve Asya memleketlerinin başkentlerini ziyaretle, «manevî silâhlanma? prensibinin kuvvetlenmesi yolunda faaliyette bulunacaktır.
Bu münasebetle burada yapılan bir toplantıda, İranın Londra Büyükelçisi, İran Şahı ve Hariciye Vekili tarafından toplantıya gönderilen ve böyle bir teşebbüsten duyulan memnuniyeti tebarüz ettiren telgrafları okumuştur. İran Şahı telgrafında, toplantıya manevî silâhlanma mevzuundaki çalışmalarında başarılar temenni etmekte ve İran hükümetinin böyle bir tarihî olayda uhdesine düşen vazifeyi lâyıkiyle yapacağını kaydetmektedir.
İran Hariciye Vekili Abdullah Ente-zam ise, heyet tarafından yapılacak ziyareti, «milletlerarası münasebetlere yeni bir veçhe verebilecek olan mühim bir hadise» şeklinde vasıflandırmaktadır.
Japon Başvekili ve Irak Hariciye Nazırı tarafından gönderilen aynı mealdeki telgraflarda da, manevî silâhlanma mevzuu ile alâkalı olarak, Tokyo ve Bağdad şehirlerine yapılacak ziyaretten duyulan memnuniyet izhar olunmaktadır.
Banşsız dünyamızın kaygıları
Yazan : M. Nerroi
15/V/1955 tarihü (Yeni İstanbul) dan:
Eski Romalılar öyle derlerdi: «Barış mı istiyorsun, hazırlan savaşa..» Hayat güreşinde zayıflık kadar korkunç îrir ?ey yoktur. Politikacılar ne derlerse desinler, milletler, Romalılardan kalma barış anlayışının görünmez baskısı altındadırlar. Dünyamızın ba-rışsız kalışı, eski 'kuvvet sisteminin birdenbire dağılıp parçalanmasından ile gelmektedir. Henüz sözünü geçirecek ve yeni bir barış düzeni getirecek bir cephe kurulamamıştır. Milletler, karşılaştıkları tehlikeleri görmemek için en yersiz iyimserliklere sığınmakla oyalıyorlar kendilerini. Barış, bu yüzden, hasreti çekilen bir hayal haline gelmektedir.
Zamanımızın ekonomisi uzun barış yıllarında doğmuş ve gelişmiştir. Bu geniş hayat sisteminin kararsızlığa tahammülü yoktur. Onun için, barış-sizlik millet ekonomilerinin en büyük düşmanı sayılır. Bundan kurtulmaksızın güvenilir geçim imkânları sağlanamaz. Biz, bundan, hür milletlerin kaygılanmakta ne kadar haklı olduklarını anlayabiliriz. Geçimleri, gelişmeleri, kalkınmaları tehlikededir de ondan. Bütün dünya barıştan bahsederken niçin banşsız kalıyoruz? Cevaplandırmak o kadar güç değildir bunu.. Demokrasiler kendi barışlarını istiyorlar, Sovyet bloku da 'kendi barışım. On yıldanberi, karşılıklı görüşmeler yapılmaktadır. Gene on yıldanberi, uyanan ümitler, birer birer sönmüştür. Yeni toplantıları, tam bir ilgisizlikle, şüpheyle karşılıyoruz artık.. Yapıcı bir politikanın yolunu şaşırtan ümitsizlik kadar kötü bir şey düşünülemez. İnsanlık böyle bir durumdadır simdi. Barışı kurtarmak, daha doğrusu, silâhlı bir karşılaşmayı önlemek için, yetkili devlet adamları üç tedbir üstünde durmaktadırlar: 1) Dörtlü toplantılar yaparak anlaşmazlıkları ortadan kaldırmaya çalışmak, 2) Her ihtimali düşünerek silâhlanmak, 3) Silâhlanma yarışı harbe sürükler milletleri. Onun için, karşılıklı sinirliliği yatıştırmak fikriyle, ilkönce silâhsızlanmak ve ondan sonra da barız pazarlıklarına girişmek. Öne sürülen bu tedbirlerin hiçbiri de yeni değildir. Hattâ, fırsat düştükçe denenmiştir bile.Dünya tarihinde, pazarlığı bu kadar uzun süren bir barış görülmemiştir. Yapılan tekliflerin, en doğrusu, bize göre, silahlanmaktır. Barış imkânları yüzde yüz sağlanmadan silâhsızlanmak, şimdiye değin işlenmiş hataların en büyüğü olabilir. Sovyetler Birliğinin oyalama yolu ile gerçekleştirmek istediği gaye, hür milletlerin, aşağı yukarı, zorla silâhsızlandırılmasıdır. Barışsızlık ne kadar uzun sürer ve demokrasiler bü yüzden ne kadar ekonomik buhranlar geçirirlerse, o kadar yıpranırlar ve dolayısı ile, silahlanmakta o kadar büyük güçlükler çekerler. Ekonomileri yıpranmış milletler, nasıl silâhlanabilirler? Sovyetlerin barışsızlık politikası budur işte.
Barışı kurtarmak ve harbi önlemek için yapılan politika tekliflerinin nasılsa arasında sıkıştırılmamış bir hakikat daha vardır. Harp tehlikesi yalnız, silahlanmakla, silâhsızlanmakla mı artar veya azalır? İnsanların hayatlarında olduğu gibi milletlerin olağanüstü kararlarında da, psikolojinin gerçekten, büyük bir önemi olduğunu hatırlamak lâzımdır. Birçok akıl-ötesi (irrationaî) heyecanların, kudretlerin tarihte ön plâna geçtiklerini söyleyebiliriz. Zamanımızın devlet adamları, politikacıları, çok kere, bu gerçekliği küçümser görünmektedirler.
Tarih boyunca verilmiş harp kararlarında, akılötesi kuvvetlerin, psikolojinin her zaman ağır bastığını ve baht terazisini başka tarafa kaydırdığını bilmekteyiz. Onun için, barış ve harp dâvasının daha uygun bir çözülüşe eriştirilmesi isteniyorsa, politika teşebbüsleri yanında, akılötesi heyecanları besleyen şartların yerleşmemesini de sağlamak lâzımdır. Açık söylemeliyiz ki: Barışsızlığın yarattığı çeşit çeşit kaygılar ve ümitsizlikler, iyi belirtiler değildir. Böyle durumlar, milletlerin psikolojilerini, en derinlerinden bulandırabilirler. En iyisi, silâhlanmaik ve kuvvetine güvenerek karar vermektir. Kendilerine güvenen milletler, kararlarını daha büyük bir soğukkanlılıkla verirler. Kuvvetlenmek, bu bakımdan her hür milletin en yüksek ideali olmalıdır
4 Mayıs 1955
Paris :
Selâhiyetli mahfillere göre, Atlantik Konseyi Vekiller Komitesi müzakerelerine iştirak etmek üzere Parise gelecek olan İngiltere Hariciye Vekili Harcld Mac Millan ve Amerika Hariciye Vekili Poster Dulles ile Fransız Başvekili Edgar Faure ve Hariciye Vekili Antcine Pinay arasında Hindicini meselesini görüşmek için cumartesi günü öğleden sonra bir toplantı yapılacaktır.
7 Mayıs 1955
Paris :
Amerikan Dışişleri Vekili Foster Dulles saat 10.15 de uçakla Parise gelmiştir. Dulles hava meydanında şu beyanatta bulunmuştur:
«Şimdiye kadar hiç bir zaman Avrupanın ve Avrupa barışırım geleceğinden bu kadar emin olarak böyle bir seyahata çıkmamıştım. Kuzey Atlantik Konseyi üyeleri pazartesi günü toplandıkları zaman yeni bir kuvvet kazanmış olacaklardır. Bu da Batı Avrupa birliğidir.
Avusturyaya bağımsızlığını iade için girişilen müzakereler müsait bir şekilde cereyan ediyor gibi görünmektedir. Amerikaya dönmeden önce bu andlaşmayı imzalamak mazhariyetini elde etmem mümkündür. Avrupada milletlerarası sahada mevcut gerginliği azaltmak için Sovyet hükümetinin beyan ettiği tasavvurların samimiliğini denemek için yeni fırsatlar husule gelmesini temenni etmekteyim.»
8 Mayıs 1955
Paris :
Halen Belçikanm Tahran Büyükelçisi bulunan M. Louis Goffin, Batı Avrupa Birliği Genel Sekreterliğine tayin edilmiştir.
Paris :
Batı Avrupa Birliği Konseyi, teşkilâtlandırma için dün akşam İngiliz Büyükelçiliğinde yaptığı toplantıda M. Goffin'in tayininden başka şu tayinlerin icrasına da karar vermiştir:
Amiral Ferreri (İtalya) Silâhlanma Kontrol Ajanlığı raportörlüğüne,
M. Christofini (Fransa) Avrupa Birliği İkinci Genel Sekreterliğine ve Silâhlanma Komitesi Genel Sekreterliğine,
M. Peter Fraser (İngiltere) ve M. Von Etzedorf (Almanya) Batı Avrupa Birliği Genel Sekreter muavinliklerine, tayin edilmişlerdir.
Paris :
İngiliz Hariciye Vekili M. Mc Millan, dün gece Batı Avrupa Birliği Konseyinin teşkilâtlandırma toplantısı sona erdikten sonra basına verdiği beyanatta, toplantının «tam bir muvaffakiyetle» bittiğini ve «gündemdeki bütün noktalar üzerinde anlaşmaya varılmış olduğunu» söylemiştir.
M. Mc Millan, başarılmış olan işin Avrupa tarihinde misli nâmesbuk olduğunu sözlerine ilâve etmiştir.
Teşkil atlandırın a toplantısının çalışmalarına dair izahat veren M. Mc Millan, bu toplantının bir iş celsesi clmak mahiyetine işaret etmiş ve Batı Avrupa Birliğinin yüksek memurların tayinine ve bu birliğe bağlı muhtelif teşekküllerin kurulmasına hasredilmiş olduğunu söylemiştir. İngiliz Hariciye Vekili konseyin, yine bu toplantı esnasında, Batı Avrupa Birliği asamblesi teşkilâtına' müteallik bazı tedbirler almış olduğunu ve bu asamible toplantılarının, Strasbourg-cta Avrupa. Konseyi asamblesiyle ayni zamanda belki de bir kaç gün evvel yapılması hususunu (kararlaştırmış bulunduğunu sözlerine ilâve etmiştir.
M. Mc Millan beyanatını şöyle bitirmiştir :
«Bu hâdiseler çcik büyük bir önem taşımaktadır ve biz İngiltere bakımından bunların burada İngiliz Büyükelçiliğinde cereyan etmiş olmasından dolayı iftihar duymaktayız.»
Paris :
Batı Avrupa Birliği Konseyinin ilk toplantısı sonunda neşredilen tebliğde «Avrupa Birliği teşekküllerinden biri olarak» bir silâhlanma daimî komitesinin ihdas edileceği bildirilmektedir. Bu komite birliğe dahil muhtelif memleketlerin mümessilliklerinden teşekkül edecek ve komitenin işleri beynelmilel bir sekreterlik tarafından idare edilecektir. «Batı Avrupa Birliği azaları arasında, silâhlanma sahasında gayet sıkı toir işbirliğini inkişaf ettirmek ve bu suretle âza memleketlerin, malik bulundukları kaynakları, askerî kuvvetlerinin teçhiz ve iaşesinde en mükemmel bir şekilde kullanmalarını ve birliğe terettüb eden vazifeleri kendi aralarında menfaatlerine en uygun, bir şekilde tevzi etmelerini müsbet bir esas altında araştırmak» bu komitenin gayesini teşkil edecektir.
Silâhlanma daimî komitesi, NATO ile sıkı bir irtibat kurarak çalışacak ve böylece ayni işin her iki teşekkül tarafından mükerrer olarak görülmesi bertaraf edilmiş olacaktır. Bu irtibatı kolaylaştırmak için, silâhlanma daimî komitesi Parisi merkez ittihaz edecektir.
Paris :
Bugün Fransız Başvekâlet binasında cereyan eden İngiltere, Fransa, Birleşik Amerika ve Federal Almanya Dışişleri Vekillerinin . yaptıkları toplantıdan sonra,. Fransız Dışişleri Vekili Antoin Pinay basın mensuplarına demeçte bulunarak ezcümle şöyle demiştir:
Bugünkü toplantı sırasında bütün dünya meselelerini gözden geçirdik. Her hususta anlaşmaya vardık. Yakında da toplanıp bütün askıdaki meseleleri görüşeceğiz.
9 Mayıs 1955
Paris :
NATO Hariciye Vekilleri Konseyi toplantısı, bugün tarihî oturumuna başlamıştır.
Batı Almanya Başvekili Konrad Ade-nauer, bugün ilk defa olarak konsey toplantılarına iştirak etmek üzere kendisine tahsis edilen mevkii almış bulunuyordu Konsey Başkam, Yunan Hariciye Vekili Stefanopulos, yaptığı bir konuşmada, Konrad Adenauer'i batılı devletlerin İdeallerine yakinen bağlı bulunan büyük bir Alman devlet adamı olarak vasıflandırmıştır.
Paris :
Atlantik Konseyinin cnaltmcı dönem, toplantısının ilk celsesi bugün saat 9 da (GMT) Chaillot Sarayında açılmıştır. Bu oturum Federal Almanya Cumhuriyetinin pakta resmen kabulüne hasredilmiş ve heyet başkanları, İngilizce alfabetik sıra ile Almanya-ya «hoş geldiniz» demişlerdir.
Konseyin bu devre toplantılarına başkanlık edecek olan Yunan Hariciye Vekili Stefan Stefanopulos, celseyi açmış ve Federal Almanyamn pakta kabulüne temas ederek «Yalnız NA-TO'ya âza olan devletler değil, bütün dünya milletleri bu hadiseden sevinç duymalıdırlar» demiştir.
Almanyamn NATO camiasına dahil olmasının milletler arasında yeni foir işbirliği ve istikrar havası yarataca
gına işaret eden Stefanopulos Sovyet idarecilerinin aksi kanaatte göründüklerini söylemiş, fakat, Atlantik Paktının müşterek güvenlik için gerekenden fazlasını yapmadığını belirterek buradan hidrojen bombası bahsine temas etmiş ve atom ve hidrojen silâhlarının tek taraflı olarak tahdidine aieyhtar bulunduğunu ve bugün burada bu toplantının, ifade ettiği mesaja, Sovyet idarecilerinin cevap vereceklerini ümit ettiğini ve fakat buna intizaren batının, azimli siyasetine devam etmesi gerektiğini sözlerine ilâve etmiştir.
Paris :
Belçika Hariciye Vekili Henri Spaak bu sabah Atlantik. Paktı Vekiller toplantısında söz alarak doğu ile en iyi şartlar dahilinde müzakereye girişebilmek için kuvvetli olmak lâzım geldiğini bilhassa belirtmiştir.
Diğer taraftan, Kanada Hariciye Vekili Pearson da söyle demiştir:
«Alman Başvekili Adenauer, uğrunda hizmet ettiğimiz ülkelere bağlılığını İspat etmiştir. Konsey, bugün kendisini sinesine kabul etmekle bahtiyardır.»
Avrupanın durumunda hasıl olan salâhı belirten Pearson sözlerine şöyle devam, etmiştir:
«Atlantik Paktı teşkilâtı, kudretinin arttığını görmektedir. Şimdi Almanya bu kudreti takviye edecektir. Bu kuvvet başlı başına bir gaye değil, fakat milletler arası güvenliği ve barışı sağlamak için sadece lüzumlu bir vasıtadır. Bu itibarla dünyada mevcut gerginliğin devamına sebep olan meseleleri müzakere yolu ile halletmek mafcsadiyle hiçbir fırsatı kaçırmamalıyız.»
Pearson'u müteakip kürsüye gelen Danimarka Başvekil ve Hariciye Vekili Hansen, demokrasinin Alman milletinin zihninde kazandığı önemli mevkie işaret ederek demiştir ki:
«Almanya, Danimarka hududunun güneyinde kalan bölgedeki Danimarkalı azınlık hakkında yaptığımız görüşmeler bu hususta müspet bir delil teşkil etmektedir. Schles Win-Hols-tein hükümeti bu azınlığın Kiel parlamentosunda temsil edilmesine muvafakat etmiştir. Bu mühim Alman teşebbüsünün Danimarkada ne kadar sevinçle karşılandığını söylemek bile zaiddir.»
Paris :
Atlantik Paktı Vekiller Konseyinin bu sabahki oturumunda söz alanlardan Fransa Dışişleri Vekili Antoine Plnay şunları söylemiştir:
«Federal Alman Cumhuriyeti, amansız bir diktatörlüğün yıkılışından 10 yıl sonra, Batı Avrupa Birliğinin üyesi olmakta, hür demokrat ve hükümran bir devlet olarak Atlantik Paktı devletlerinin meydana getirdiği kollektif güvenlik ve barışçı işbirliği teşkilâtına dahil olmaktadır. Bu hadise, tarihin insanların iradesine dayanan bir inkişafını göstermesi bakımından önemlidir.»
Bundan sonra söz alan İzlanda Dışişleri Vekili Kristinn Gudmundsson Almanyanm NATO'ya kabulü ile müdafaa sistemindeki büyük bir boşluğun doldurulmuş olacağını, zira kudretli bir ordunun daha Atlantik saflarına katılacağını» bldirmiştir.
Gudmunsson sözlerini Batı Avrupa Birliği devletlerinin «müşterek gayeleri olan barışı korumak ve mütecavizi önlemek yolunda önemli bir ilerleme kaydettiklerini» belirterek bitirmiştir.
Daha sonra söz alan İtalya' Dışişleri Vekili Gaetano Martino, Atlantik konseyinin bu toplantısının Alman milletinin hiç olmazsa mukadderatını tayinde serbest olan kısmının Avrupanın hür milletleri arasındaki yerini yeniden alması ile büyük bir önem kazanmış olduğunu belirttikten sonra şunları söylemiştir: Bu toplantı aynı zamanda Alman milletinin müşterek bir medeniyetin mirasçıları olan Batı Avrupa milletlerinin kurduğu yeni bir teşkilâta, geçmişteki ayrılıkların sıkı işbirliği bağları İle yer değiştirmiş olduğu bir teşkilâta da girişi dolayisiyle büyük bir önem taşımaktadır.» Martine bundan sonra Atlantik, memleketleri arasındaki hareket birliğinin «milletlerarası saha'da bazı gelişmeler için başlıca amil teşkil etmiş olduğunu» söyliyerek sözlerini bitirmiştir.
Paris :
Bu sabah Atlantik Palktı Konseyi toplantısında söz alanlardan Lüksem.-fcurg Başvekil ve Hariciye Vekili Joseph Beech hür memleketlerin itimatlarını demokrat Almanya kuvvetlerine teşmil ettiklerini, bundan böyle Almanların da, vatanlarının kaderini batı devletlerinin mukadderatına bağladığını kaydetmiştir.
Beech, Dr. Adenauer'i hararetle tebrik ettikten sonra şunları ilâve etmiştir:
«Atlantik ittifakının teşkil ettiği kuvvetli kalkanın himayesinde milletlerarası bir uzlaşma, için yeni imkânlar belirmektedir.
Beech'ten sonra konuşan Hollanda Hariciye Vekili Johan Beyan, NATO memleketlerinin dahilî tehlikeye kar-üzerinde İsrarla durmuş ve şöyle demiştir :
«Eğer Atlantik Paktı hür kalmaık istiyorsa, zayıf düşmemeğe dikkat etmelidir. Yakın tehlike karşısında müteyakkız bulunmağa mecbur olduğu gibi, tehlike uzaklaşır gibi olunca da yine tetikte olmak zorundadır. Bence asıl tehlike dışarıda değildir. Hür insanların, mukadderatlarını kendi memleketlerindeki zalimlere teslim ettikleri görülmüştür.
Diğer memleketlerin hürriyetlerini tehdit eden haricî tecavüzlere tekad-düm eden bu gibi hallerin dış mütear-rızları tahrik ettiği bir hakikattir.»
NATO'nun vazifesinin, hür dünyanın maddî kuvvetlerini teşkilâtlandırmak olduğunu belirten Beyan, sözlerine şunları eklemiştir:
«Eğer bütün kuvvetini insanî zaaflardan ve korkudan alan iç düşmana karşı hepimiz ayni azimle mücadele etmezsek en büyük maddî kuvvet dahi bu savaşta galibiyeti temin edemez.»
Ondan sonra kürsüye gelen Portekiz Hariciye Vekili Bifga, Adenauer'i mechettikten sonra demiştir ki:
«Almanyanm Atlantik Paktına alınması kolay anlaşılır bir şey olmıya-caktı. Almanyanm coğrafî durumu, sayısız imkânları ve birçok özellikleri dikkate alınacak, olursa, bu memleketin uzun müddet NATO'nun dışında kalaınamasmdaki zaruret kolayca anlaşılır. Filhakika sadece işaret ettiğim bu noktalar Almanyaya büyük bir Avrupa milleti vasfım vermektedir.
Bifga'yı müteakip söz alan Norveç Hariciye Vekili yakında yapılması muhtemel müzakerelere telmih ederek şöyle demiştir:
«Son haftalarda cereyan eden hadiseler doğu ile yeni müzakereler için bir kapı açmaktadır. Bu, batılı devletlerin yeni politikaları sayesinde mümkün olmuştur.»
Paris :
Bundan sonra konuşma sırası İngiltere Dışişleri Vekili Harold Mac Mil-lan'a gelmişti.
Mac Millan'a göre, Batı Almanyanm Atlantik Paktına katılması «tarihî bir olaydır» ve aynı zamanda «Sir Anthcny Eden'in uğrunda şahsen büyük gayretler sarf ettiği bir siyasetin neticesidir.»
Mac Millan şöyle devanı etmiştir:
«Bugün, müdafaa ettiğimiz prensiplere olan inanımızı bir kere daha te-yid ediyoruz. Biz, Atlantik Paktı üyeleri, bir şarta sahip bulunuyoruz: Kuzey Atlantik Paktı şartı. Fakat anayasamız olmadığı gibi teşkilâtımızın faaliyet ve yaşayışını düzenliyen teferruatlı bir nizamnamemiz de yoktur. Biz bir kulübün üyeleri gibi, karşılıklı anlayış, müsamaha ve itidal havası içinde hareket ediyoruz. Eğer başka memleketleri de aramıza davet ediyorsak bu, onların da bu prensiplere saygı göstereceğine inandığımız dandır. Alman milleti NATOnun gaye ve ideallerine inancını belirtmiş olduğu gibi, biz de Alman halkına olan güvenimizi belirtiyoruz.»
Mac Millan'dan sonra söz alan Birleşik Amerika Dışişleri Vekili Foster Dulles da şunları söylemiştir:
«Memleketlerimizden hiçbiri, başarmak istediği işlerin büyük bir kısmını yüklenecek müşterek bir sisteme başvurmaksızın kâfi derecede bir korunma sağlıyamaz. Bunun için müşterek dâvamızın müdafaası uğrunda kaynaklarımızı birleştirdik. Bugün yeni bir üye daha kazanmış oluyoruz: Federal Almanya Cumhuriyeti. Böylece hürriyetin müdafaasının daha da genişlemiş ve kuvvetlenmiş olması keyfiyetini kutluyoruz.»
Paris :
Federal Almanya Başvekil ve Dışişleri Vekili Konrad Adenauer, Almanyanın NATO'ya kabulünün «tarihî bir olay» olduğuna işaret ederek NATO'-nun gayretlerinin tamamen müdafaa mahiyetinde olduğunu ve iki dünya harbinin korkunç tecrübelerinden .sonra, Alman milletinin hakikî arzularına da uyduğunu, Alman halkının diğer bütün dünya milletleri gibi, barış ve güvenliği şiddetle arzu ettiğini» söylemiştir.
Adenauer şöyle devam, etmiştir:
«Alman milleti, yanlış düşünceli ve kör şefler tarafından kendi adına işlenen korkunç fiillerin karşılığını çok pahalıya ödemiştir. Çektiği acılar yeni bir Alman ruhu doğmasına sebep olmuştur. Alman milleti ve henüz kendilerine söz hakkı verilmiyen 18 milyon insan barış ve hürriyet için çalışmak istiyor.»
Federal Almanya hükümet şefi bundan sonra NATO devletlerine teşekkürlerini bildirerek sözlerine son vermiştir.
Paris :
Alman Başvekili Doktor Adenauer bu gün Atlantik Konseyi Vekiller toplantısında saat 10.30 da irad ettiği nutku almanca olarak söylemiştir. Fakat almanca, NATO'da kabul edilmiş olan resmî diller arasında bulunmadığından bir tercüman nutku derhal ingilizceye çevirmiştir.
Fakat bu tercüme evvelden ve o kadar itina ile hazırlanmıştı ki, salona yerleştirilmiş olan oparlörlerden yalnız tercümanın söylediği kelimeler aksediyordu. Bu suretle Adenauer'in, nutkunu ingilizce söylediği intibaı hasıl oluyordu. Halbuki Adenauer ingilizceyi bilir fakat konuşamaz.
Paris :
Atlantik Paktı Vekiller Konseyi bu sabah saat 10.40 tan itibaren Chaillot Sarayında küçük bir salonda gizli celse halinde toplanmıştır. Bu salonda, mutad olarak konseyin daimî temsilcileri toplanmaktadır. Neşredilmeyen gündem, tahminlere göre, şu hususlardan terekküp etmektedir:
1. Genel Sekreterliğin faaliyet raporu,
2. Umumî mahiyette siyasî meseleler. Bu meselelere ait hususî rapor da Sovyet diplomasisinin tasavvurlarına Önemli bir yer ayrılmıştır. Meselâ Sovyetlerin iştirakiyle yapılacak bir dörtler toplantısı bu konulardan birini teşkil etmektedir. (Avusturya meselesi, Almanya meselesi, Avrupa güvenliği ve muhtemel silâhsızlanma meselesi.)
3. Muhtelif meseleler: Atlantik Konseyinin bütün toplantılarında gündemde böyle bir madde daima bulunmaktadır. Bu fasılda, günün konularını teşkil etmek bakımından Orta-Doğu, Asya ve bilhassa Formoza meselelerinin yer almış olması büyük bir ihtimal dahilindedir.
4. Konsey toplantısı sonunda neşredilecek nihaî rapor ve gelecek devre toplantısına bir tarih tesbiti.
Chaillot Sarayı (Paris) :
Atlantik Paktı Vekiller Konseyinin birinci hususî oturumu bir saat sürmüştür. Bu oturumda Genel Sekreterlik tarafından hazırlanmış olan faaliyet raporu müzakere edilmiştir.
Raporda geçen devreden, yani 1954 aralık ayırıdanberi cereyan eden milletlerarası hadiselere dair bilgi veriliyordu. Vekiller Genel Sekreterliği, verimli faaliyetinden dolayı tebrik etmişlerdir.
Gündemin ikinci maddesini, Sovyet politikasının tasavvurlarına dair hususî bir rapor teşkil etmekte idi. Birçok hatipler söz alarak bu hususta mütalâalarını bildirmişlerdir. Sıra ile Amerika adına Foster Dulles, Türkiye namına Fatin Rüştü Zorlu, Almanya namına Adenauer, Fransa için Pinay, Belçika için Spaak ve Portekiz namına da Gunha konuşmuşlardır.
İkinci toplantı 15.30 da başlıyacak ve 17.30 da sona erecektir. Bilâhare delegeler, Yunan Hariciye Vekili ve devre başikanı Stefanopulos tarafından verilen kokteylde hazır bulunacaklardır.
Paris :
Atlantik Konseyinin bugün öğleden sonraki toplantısı saat 18 de nihayet bulmuştur. Bu toplantıda Doğu - Batı münasebetleri müzakere edilmiştir. Görüşmelere her heyetten ikişer Vekil ile ikişer müşavir katılmıştır.
Paris :
Atlantik Konseyi toplantısını müteakip bir basın toplantısı tertipleyen Fransız Dışişleri Vekili Pinay şöyle demiştir:
«Batılı Vekiller, muhtemel olarak Viyana toplantısında önce, Moskovaya bir nota göndererek dörtlü bir konferansa katılmaya davete karar vermişlerdir. Bu notayı göndermek ve konferansın hangi mertebede yapılacağını tesbit etmek için Başkan Eiseimo-wer'in cevabı beklenmektedir.
Pasar günü Avusturya andlaşnıası-nın imzalanması münasebetiyle Viya-•nada yapılacak toplantıda, dörtlü konferans mevzuunda görüş teatisinde bulunulması mümkündür.
Batı Avrupa Birliğinin cumartesi günü yaptığı toplantıda, Saar meselesi hariç, diğer bütün meseleler halledilmiştir. Bu meselenin de birliğin çarşamba günü yapacağı toplantıda müzakeresi beklenmektedir.
Paris :
Amerikan Dışişleri Vekili Foster Dulles, NATO konseyinin, bu sabahki toplantısında gündemin ikinci maddesi (Sovyet politikasının temayülleri) hakkında yaptığı konuşmada aralık ayından beri Sovyet politikasında büyük değişiklikler olduğunu belirtmiştir. Dulles'in kanaatince Malenkofun yerine Bulganin'in tayini dahili politika ile ilgilidir. Avusturya hakkında Sovyetlerin taıkip ettikleri yeni politika hayret uyandırmakta ise de, istiklâli maddesi yerine1 harp malzemesi imalinin hızlandırılması daha mühim bir mahiyet arzetmektedir.
Dulles'a göre Sovyet politikası aslında şu üç sebepten dolayı değişmemiştir:
1 Londrada çalışmalarına devam eden silâhsızlanma komitesi toplantılarında cesaret verici hiç bir neticekayde dilmemiştir.
2 Sovyetler, Doğu Avrupa memleketleriyle bağlarını sıklaştırmışlardır.
3 Batı ve Doğu Almanya arasındaki münakaleye konulan tahditler ablukaya son veren 1949 anlaşmaları nın ihlâli mahiyetindedir.
Bu şartlar dahilinde Sovyet politikasında vukua, gelen değişiklikler ehemmiyetsiz telâkki edilebilir. Batılı devletler şimdi azimkar siyasetlerinin ilk meyvalarmı toplamaya başlamışlardır. Dulles, Atlantik teşkilâtının gayretlerini gevşetmesine bu sebepten muhalif olduğunu; bildirmiştir.
10 Mayıs 1955
Paris :
Atlantik Paktı Vekiller Konseyi bu sabah saat 9.30 da (GMT) bu devre toplantılarına başkanlık edecek olan Yunan Hariciye Vekili Stefanopulos'un riyasetinde Chaillot Sarayında, yeniden çalışmalarına başlamıştır.
Doğu - Batı münasebetlerine ait müzakereler dün öğleden sonraki toplantıda ele alındığından bu günkü gündeme göre Dışişleri Vekilleri, Yakm Şark ve Asya mevzularını ve bilhassa Formoza meselesini inceliyeceklerdir.
Paris :
Bu sabahki Atlantik Konseyi toplantısından sonra Federal Almanya Başvekili Adenauer, Chaillct Sarayında tertiplediği bir basın toplantısında Sovyet Rusya kendisine teklifte bulunsa bile Almanyanm silâhlanmasını birliğine feda edemiyeceğini söylemiştir.
Başvekile göre, böyle bir hal çaresi dünya muvazenesini barış ve hürriyete zararlı olacak şekilde değiştirmekten başka bir işe yaramaz. Adenaaıer, Sovyet bölgesinde oturanlar da dahil olmak üzere bütün Almanların aynı düşüncede olduğu kanaatini belirtmiş ve «Onlar esaret içinde değil, hürriyet içinde birlik istiyorlar» demiştir.
Diğer taraftan Başvekil Adenauer, NATO'nun hedefleri olan barış ve hürriyetin muhafazasının Almanya-nın da gayesi olduğunu söyleyerek «Almanyanın. iki taraf arasında bir manevra çevirerek sonunda iki sandalyenin ortasına oturmasına imkân olmadığını» ifade etmiştir.
Alman Başvekili bundan başka Almanyanm NATO'ya kabulünün görünüşe bakarak önceden yürütülen tahminlere göre «nisbeten daha süratle» tamamlandığını söylemiştir.
Alman Başvekilinin tahminlerine göre, temmuz ayından önce gönüllülerin askere alınması ile ilgili kanun Federal Meclis tarafından kabul edilecektir. Gönüllülerin sayısı şimdiden 120.000'i geçmiştir. Ne gönüllülerin toplanmasına ne de mecburî askerlik hizmetine dair olan kanun tasarılarının kabulü için Federal Mecliste üçte iki çoğunluk gerekli değildir. Bununla beraber Başvekil gerekli çoğunluktan fazlasının tasarılar lehinde ay vereceği kanaatindedir.
Paris :
Amerikan Dışişleri Vekili Foster Dulles, Atlantik Konseyinin bu sabahki mahdut kadrolu toplantısında yaptığı beyanatta şöyle demiştir: «Birleşik Amerikanın Kemoy ve Matsu adalarını müdafaa etmesi bahis mevzuu değildir. Ancak Pekin, bu adalarla Formozaya karşı toptan bir taarruza girişecek olursa o zaman durum, değişir.
Formoza Pasifik bölgesinin savunması bakımından hayatî bir ehemmiyeti haizdir. Bu adanın kaybı, bütün bölgenin kaybına yol açabilir. Bu sebepten Amerika Formozanm komünistlerin eline düşmesine engel olmaya azmetmiştir. Komünist Çinliler, Kemoy ve Matsu karşısındaki sahil bölgesini geniş bir şekilde takviye etmişlerdir. Bu suretle Pekin, Formoza boğazında havaları kontrol edebilmektedir. Bununla beraber Amerika, Milliyetçi Çin hükümetinden sahilin bu kısmının takviyesini önlemek için hava kuvvetlerini kullanmak fikrinden vazgeçmesini istemiştir.
Bandoeng konferansından önce dost hükümetler Pekine, Formoza boğazında kuvvete baş vurmamasını teklif etmişler, fakat bu teklifler şiddetle reddedilmişti. Bununla beraber bu konferanstan beri Çin komünistlerinin durumunda hafif bir değişiklik husule gelmiş olabilir. Filhakika Çin komünistleri, bilhassa bir çok Asyalı delegenin demeçleri sonunda, şiddet politikasına devamlarının kendileri için pek tehlikeli olacağı kanaatini edinmişledir.»
Dulles sözlerini bitirirken, Birleşik Amerikanın Avrupada olduğu gibi Asyada da azimkar bir-siyaset takip ettiğini bildirmiştir.
14 Mayıs 1955
Paris :
Başvekil Yardımcısı Fatin Rüştü Zorlu, Information gazetesine aşağıdaki beyanatı vermiştir:
«Kuzey Atlantik Paktı Vekiller Konşeyinin bu toplantısında iki mühim vakıa kaydedilmiştir. Birincisi Federal Alman Cumhuriyetinin Atlantik Paktına iltihakıdır. İkincisi ise batılı evletlerle Sovyetler Birliği arasında müzakere açılması ihtimalinin incelenmesidir.
Türkiye, her zaman için, Almanyanın NATO'ya iltihak etmesinin, sulhu ve hür milletlerin istiklâlini korumak maksadile Atlantik ittifakı üyeleri tarafından kurulmuş olan müdafaa sisteminin tanıamlığı itibarile zaruri olduğu kanaatini beslemiştir.
Almanyanm iltihakı, askerî, siyasî ve iktisadî 'bakımdan Atlantik ittifakını esaslı surette takviye etmektedir. Bu itibarla ittifakın bugün tahakkuk etmesini görmek memnuniyeti muciptir.
Doğu ile batı arasında müzakere ihtimalleri de Atlantik Konseyinde esaslı bir görüş teatisine, konu olmuştur. Bu mevzuda cereyan eden konuşmaların, ittifak üyeleri arasında tam bir görüş birliğini bir kere daha belirtmiş olduğunu söylemekle bahtiyarım. Konseyde, Rusya ile açılacak olan müzakerelerde ahenkli ve müttehid bir tavır takmılması lüzumu ittifakla kabul ve teslim olunmuştur. Son beş yılın tarihi, öyle zannediyorum, ki, sulh. şanslarının kuvvete ve Atlantik ittifakının ahenk ve beraberliğine bağlı olduğunu itiraz kabul etmez bir sarahatle göstermiştir. Çalışmalarını bitirmiş bulunan konsey toplantısı Atlantik ittifakını takviye etmiş ve ittifakın insicam ve ahengini arttırmıştır. Bu itibarla, hiç şüphesiz ki, toplantı bir muvaffakiyet olmuştur.
17 Mayıs 1955
Norfolk (Virginia) :
Atlantik Konseyinin 15 daimî azasını temsil eden bir heyet Kuzey Atlantik müttefik deniz kuvvetlerinin umumî karargâhı olan Norfolk'ta bulunmaktadır.
Atlantik Konseyi adına Birleşik Amerikaya ilk defa olarak bu ziyareti yapmakta olan heyete geçirdiği hafif rahatsızlıktan dolayı Paristen ayrılamamış olan NATO Genel Sekreteri Lord İsmay'a vekâleten Tjarda Van Starkenborgh Stachouwer başkanlık etmektedir.
15 memleket temsicileri, NATO'nun Kuzey Atlantik Deniz Kuvvetleri Başkumandanı Amiral Jerault Wright tarafından verilen bir kabul resminde bulunmuşlardır. NATO temsilcileriyle dün sabah da bir görüşme yapan Amiral Wright kendilerine Atlantikteki askerî durum hakkında izahat vermiştir.
Heyet başkanı ve NATO Konseyi Genel Sekreteri Vekili Van Starkenborgh Stachouwer dün öğleden sonra tertiplediği bir basın konferansında «Vahim bir buhran halinde Atlantik Okyanusunun kontrolü, paktın 'Avrupalı azaları için bir ölüm kalım meselesi teşkil edeceğini» söylemiştir.
Avrupada doğu ile batı arasında tarafsız tampon devletlerden mürefckep bir kordon teşkili hususunda Mos-kovaya atfedilen niyetlere d'air fikri sorulan NATO Genel Sekreter Vekili bu meselenin «konseyde hususî bir tetkik mevzuu teşkil etmemiş olduğunu söylemiştir.
M. Van Starkenborgh, müteakiben Batı Almanyadan bahsederek bu memleketin NATO'ya alınmasına ve yeniden silâhlanmasına Atlantik Konseyince atfedilen büyük ehemmiyete işaret etmiş ve «Federal Almanyanm işbirliğini sağlamak için batılı memleketlere senelerdenberi izhar edilmekte olan arzuyu» hatırlatmıştır.
Atlantik Konseyi azaları Washington'a gitmek üzere bugün Öğleden sonra Norfolk'tan, ayrılacaklardır. Heyet azaları Washington'da Birleşik Amerika idarecileriyle mühim görüşmeler yapacaklardır. Heyet âzalarının 19 mayıs günü Başkan Eisenhower tarafından Beyaz Sarayda kabul edilecekleri ve müteakiben ayni gün Hariciye Vekâletine giderek M. Foster Dulles'ı ziyaret edecekleri bildirilmektedir.
Atlantik Konseyi heyeti Washingtondan sonra Kanadaya gidecek ve oradan da 24 mayısta Parise avdet edecektir.
21 Mayıs 1955
Washington :
NATO Konseyi üyeleri ile birlikte New-York'da bulunan Türkiye Başvekil Yardımcısı Fatin Rüştü Zorlu, cumartesi günü gazetecilere verdiği bir beyanat sırasında, Sovyetlerin son yapmış oldukları teklifin «harbin nihayete ermasindenberi batı âlemini en ciddî bir tehlikeyle karşılaştırdığını» söylemiştir.
Sovyet tekliflerinin yeni peykler meydana getirmek hedefini güttüğünü kaydeden Fatin Rüştü Zorlu sözlerine devamla «Avusturya gibi bir takım tarafsız devletlerin teşkili, komünistlerin Çekoslovakya da yapmış oldukları gibi, komünizmin sızmasına meydan verecektir.»
Türk devlet a;damı «Beîki de bu tarafsız devletlerin birbiri arkasından Sovyet nüfuzu altına girdiklerini göreceğiz diyerek sözlerine nihayet vermiştir.
26 Mayıs 1955
Chicago :
Vincent Auriol «Council On Fereign Relations» un bir toplantısı münasebetiyle yaptığı konuşmada Sanfran-cisco'da Birleşmiş Milletler teşkilâtının müzaharetiyle en yüksek mertebede» bir dörtlü konferans yapılması teklifini tekrarlamıştır.
Auriol bu teklifinin Genel Sekreter Hammarskjold tarafından müsait bir şekilde karşılanmamasına telmihte bulunarak şunları ilâve etmiştir: «Hükümetler daha bu mevzuda fikirlerini bildirmeden şüphe izhar eden ilk sözlerin Birleşmiş Milletlerden gelmesi karşısında hayrete düştük. Hükümet başkanlarının tarafsız bir memlekette toplanmayı arzu. ettikleri ileri sürüldüğü zaman, biraz hataJı hareket edildiğini zannediyorum. Birleşmiş Milletlerin milletlerarası zemininden daha sıkı bir tarafsızlık bulunabilir mi?»
Atlantik Paktı Vekiller Konseyinde Fatin Rüştü Zorlu'nun konuşması:
9 Mayıs 1955
Paris :
Türk delegesi Başvekil Yardımcısı ve Devlet Vekili Fatin Rüştü Zorlunun Atlantik Konseyinde verdiği nutkun metni aşağıdadır:
«Türk hükümetinin mümessili sıfatiyle, Şansölye Adenauer'in şahsında, Atlantik ittifakının üyesi sıfatiyie konsey masasında yerini almış olan Federal Alman Cumhuriyetini selâmlamaktan duyduğum memnunluğu belirtmek isterim.
Türkiye her zaman şuna kani olmuştur ki, dünya sulhu ve hür milletlerin refah ve güvenlikleri her şeyden evvel ittifakımızın kudret ve hayatiyetine bağlıdır. Bunun içindir ki, Türk hükümeti, Atlantik ittifakının, faaliyetinin bütün sahalarında, takviyesini sağlamak için elinden geleni yapmıştır ve yapmağa devam edecektir.
Bidayetten beri, Türk hükümeti, Federal Alman Cumhuriyetinin NA-TO'ya iltihakının, ittifakın takviyesine doğru önemli bir adım teşkil edeceği mütaleasmda bulunmuştur. Türk hükümeti, bu gayeye erişmek için sarfedilen gayretlerin muhtelif safhalarını devamlı bir dikkatle takip etmiş ve şartların gerektirdiği her zaman, bu gayretlere seve seve katılmaktan asla hâli kalmamıştır. Türkiye bugün bu gayretlerin tam bir muvaffakiyetle tetevvücünü görmekle bahtiyardır.
Hepimiz bu muvaffakiyeti işbirliği zihniyetine bütün ilgili hükümetlerin basiret ve yapıcı gayretlerine borçluyuz.
Bunda Şansölye Adenauer'in devlet adamı meziyetlerini ve basiretini, bunun gibi sık sık çetin mahiyet alan ve fakat bu mesut neticeye erişilmesini mümkün kılan müzakerelerin bütün safhalarında Fransanm gösterdiği mükemmel anlayış zihniyetini ayrıca Övmek lâzımdır.
Federal Alman Cumhuriyetinin iltihakı Atlantik ittifakının yalnız askerî bakımdan takviyesini ifade etmez, fakat aynı zamanda ittifakın siyasî sahadaki değer ve nüfuzunu da çoğaltır. Bu iltihak, hür dünya içinde daima artan insicam ve tesanüdün yeni bir delilidir. Bu iltihak, Atlantik Paktı üyeleri arasına nifak tohumlan atmağa teşebbüs etmek suretiyle ittifakı zayıflatmaya çalışan karşı cephenin bu gayretlerinin akametini belirtmektedir. Bundan başka, Federal Alman Cumhuriyetinin Atlantik ittifakına iltihakı bu ittifakın kültürel ve ekonomik sahalardaki hedeflerine ulaşılması için sarfedilen gayretlere de yeni bir hız verecektir. Siyasî, iktisadî ve kültürel sahalarda Türkiyeyi Almanyaya bağlayan rabıtalar pek çoktur. İki memleket arasında, Atlantik ittifakı çerçevesi dahilinde inkişaf edecek olan işbirliğinin bu bağları daha da takviye edeceğine kaniim.
Sözlerimi bitirirken, Federal Almanya Cumhuriyetini aramızdaki yerini almış görmekten duyduğum meserreti bir kere daha ifade etmeme müsaadenizi rica ederim.
NATO nihaî tebliği : 11 Mayıs 1955
Chaillot Sarayı:
Pariste neşredilen nihaî tebliğin metni şudur:
Kuzey Atlantik konseyi, 9, 10 ve 11 Mayıs 1955 günleri Pariste, Yunan Dışişleri Vekili Stefan Stefanopulos'un başkanlığında toplanmıştır.
Konsey, açılış oturumunu, Başvekil Adenauer tarafından temsil edilen Federal Almanyanin NATO'ya girmesine tahsis etmiştir. Bu münasebetle, Vekiller, verdikleri demeçlerde, demokratik ve hükümran bir devlet olan Almanyanm Atlantik camiasına iştirakine atfettikleri ehemmiyeti belirtmişlerdir. Başvekil Adenauer, meslekdaşlarmm hüsnükabullerine verdiği cevapta Kuzey Atlantik andlaşmasımn hedefleriyle, 18 milyon Doğu Almanyalı da dahil olmak üzere Alman milletinin barış, güvenlik ve hürriyet emelleri arasında tam bir ahenk mevcut olduğunu belirtmiştir.
Konsey, bundan başka, Atlantik ittifakının münhasıran tedafüi mahiyetine yeniden işaret etmiş, Batı Avrupa Birliğini ihdas eden, barışa yardım eden ve silâh kontrolü de dahil olmak üzere kesin teminat ihtiva eden anlaşmaların yürürlüğe girmesinden duyduğu derin memnuniyeti izhar etmiş ve Batı Avrupa Birliği ile NATO arasında mevcut sıkı işbirliği fikrini kaydetmiştir.
Konsey, İtalya ile barış anlaşmasını imzalamış olup Atlantik ittifakına üye olan memleket Dışişleri Vekillerinin verdikleri demeçlerde, Atlantik işbirliğinin gelişmesi hususunda İtalyanın yaptığı yardımı hatırlatmış olmalarını ve İtalya ile imzalanmış olan barış andlaşmasmın bazı hükümlerinin, bu memleketin Atlantik Paktı içindeki durumuna uymadığım belirtmiş olmalarını memnunlukla karşılamıştır.
Veküler bundan sonra milletlerarası durumu gözden geçirmişler ve Avusturya barış andlaşmasma dair cereyan etmekte olan müzakerelere dair bir raporu inceleyerek, Sovyet Rusyanm, Batılı devletler tarafından senelerdenberi arzu edilen bu andlaşmayı şimdi imzalamaya hazır olduğu intibaını veren haberi de memnunlukla karşılamışlardır. Vekiller, batının birliğini idame etmek ve kuvvetlendirmek hususunda şimdiye kadar takip ettikleri siyaseti muhafaza azminde olduklarını bildirmişlerdir. Atlantik Konseyi, Amerika, Fransa ve İngilterenin, askıda kalmış olan meseleleri halletmek için Sovyet Rusyaya yaptıkları müzakere teklifini de çok müsait karşılamış ve böyle bir müzakerenin, ihtilâf kaynaklarını ortadan kaldıracak ve bütün memleketlerin güvenlik ve hürriyetlerine yardım edecek anlaşmalara tedricen varmak imkânını vermesi arzusunu izhar etmiştir.
Chaillot Sarayı:
Konsey bilhassa bu gibi müzakerelerin Almanyanın sulh ve hürriyet içinde birleştirilmesine yardım edeceği ve yine bu yoldan, müessir bir garanti altında, silâhların ve silâhlı kuvvetlerin azaltılmasına imkân vereceği ümidini izhar etmiştir. Konsey, bu gibi müzakerelerin itina ile hazırlanması, azim ve sabırla yürütülmesi lâzım geldiğini belirtmiştir.
Konsey aynı zamanda Orta-Doğuda ve Uzak-Doğudaki durumu incelemiş, bölgelerde muhtelif güvenlik paktlarının akdi hakkında ve bilhassa Manilla Paktı ve Türk - Irak Paktı hakkında raporları dinlemiştir.
Konsey Orta-Doğuda ve Uzak Doğuda müdafaayı takviye maksadiyle alman tedbirleri memnuniyetle karşılamıştır. Bandung konferansı hakkında da konseye rapor verilmiştir. Konsey, Uzak-Doğuda muhasema son bulması hususundaki ümidini belirtmiş ve bu bölgede yeniden her türlü kuvvete başvurma hareketinin dünya sulhunu tehlikeye atabileceğini belirtmiştir.
Vekiller, konseyde takip edilen usullerden dolayı memnuniyetlerini ifade etmişler ve bu sayede tam bir serbesti ve samimiyet içinde fikirlerini ifade fırsatını bulduklarını ve görüşlerini iyice karşılaştırabilmiş olduklarını kaydetmişlerdir.
Bu müzakereler ittifakın temellerinin sağlamlığı ve müşterek menfaatleri ilgilendiren meseleler üzerinde siyasî istişareler bakımından konseyin büyük ehemmiyetini meydana koymuştur. Konsey üye hükümetlerin müşterek prensiplere göre siyasî faaliyetlerine istikamet vermek imkânını sağlayan bu metodlarm tatbikine devam kararını vermiştir.
1 Mayıs 1955
Lefkoşe :
Bir nıüddettenberi Ankarada Kıbrıs mevzuunda temaslar yapıp adaya avdet etmiş bulunan Kıbrıs Türk Kurumlan Federasyonu Başkanı Faiz Kaymak Türk ajans muhabirine aşağıdaki beyanatta bulunmuştur:
«Türkiyede Kıbrıs hakkındaki temaslarımızdan çok memnunuz, Türk hükümeti Kıbrıs meselesini adını adım takip etmekte ve bu dâvada büyük bir hassasiyet göstermektedir. Ankarada bulunduğumuz sırada dâvamızın emin ellerde bulunduğunu müşahede ettik ve bundan büyük bir memnuniyet duyduk.
Türk gençliği Kıbrıs dâvasını milli bir dâva olarak, ele almıştır. Şunu memnuniyetle söyliyeyim ki, anavatanda dâvamızı benimsemeyen tek bir kişi bile mevcut değildir.
Adnan Menderes hükümetinin dürüst ve açık politikası sayesinde dâvamızın gerektiği şekilde halledileceğine imanımız vardır. Menderes hükümetine olan güvenimiz tam olup sarsılmaz inançla anavatanımıza ve büyüklerimize bağlıyız.»
3 Mayıs 1955
Paf os ;
Ada halkını silâhlı bir ayaklanmaya teşvik etmek ve Kıbrısa kaçak silâh sokmak suçundan dolayı tevkif edilmiş olan on üç Kıbrıslı Rumun dünkü muhakemesi sırasında, iddia makamı mah.kem.eye Aya Yorgi gemisinde ele geçirilmiş olan ve bilâhare, bahriye dalgıçları tarafından denizden çıkarılmış bulunan mermi sandıkları, tüfek, mitralyöz ve el bombalarını getirmiştir.
Aya Yorgi motorunun kaptanı ve tayfaları, motöre yükledikleri dinamitin balık avlamak için kullanılacağını sandıklarını iddia etmişlerdir.
Sanıkların avukatları ise, bahriye dalgıçları tarafından denizden çıkarılan tüfeklerin 1890 modeli olduğunu ve bunların Birinci Dünya Savaşından kalma silâhlar olabileceğini İleri sürmüşlerdir.
4 Mayıs 1955
Pafos :
Aya Yorgi adındaki Yunan gemisi ile Kibrisin Pafos limanına kaçak silâh getirmekten sanık 13 kişinin mahkemesi sırasında iddia makamı ile müdafaa avukatları arasında bugün şiddetli tartışmalar olmuştur.
İddia makamı 1 nisanda Kıbrısta muhtelif yerlerinde bombalar atılmak suretiyle yapılan baltalama hareketlerinde bu sanıkların suçlu olduklarını ispat edecek şahitlerin dinlenilmesini ve bu yoldaki delillerin incelenmesini istemiştir. Fakat avukatlar adı geçen gemi ile getirilen bütün silâh ve mühimmatın polisin eline geçtiğini ileri sürerek bu iddianın mesnetsiz olduğunu beyan etmişlerdir.
Yargılanmakta olan sanıkların 25 ocakta tevkif edildikleri de ayrıca dikkate şayan görülmektedir.
Muhakeme Başkanı Eric Hollaran, arkadaşları ile bir saat kadar müzakereden sonra iddia makamının görüşünü ispat etmek hakkını haiz olduğuna ve bu yolda yeni şahitler ve deliller ikame edebilmesi için mahkemenin başka bir güne talikine karar vermiştir. Hakimlere göre esas nokta sanıkların 1 nisan hadiseleri ile alâkaları olup olmadığını tesbitten ibarettir. Aya Yorgi gemisi ile getirilen kaçak silahların bahis konusu tarihte kullanılıp kullanılmaması ikinci plânda bir mesele teşkil etmektedir.
Lefkoşe :
Kıbrıs adasının her hangi bir noktasında lüzum görüldüğü takdirde sokağa çıkma yasağını tatbik edebilmesi için Umumî Valiye selâhiyet veren yeni bir kanun bugün resmi gazetede neşredilmiştir.
Fafos:
Kıbrısta silâhlı bir hükümet darbesi hazırlamaktan sanık on üç adalı Ru-mun muhakemelerinin bugünkü celsesinde, iddia makamı tarafından, bu hareketi isbat eyleyen iki vesika o-kunmuştur.
Bu vesikalardan biri, sanıklardan Sokrat Loizides'in Kıbrıs Ziraatçiler Sendikası G-enel Sekreterine, Kıbrısta ihtilâl hazırlıklarında bulunması için vermiş olduğu 190 İngiliz altını ve 200 İngiliz lirası karşılığı bir makbuzdur.
Kıbrıs Ziraatçiler Sendikası Genel Sekreteri, halen Atinada bulunmaktadır.
Mayıs 1955
Paf (Kıbrıs) :
Kıbnsa kaçak silâh ve mühimmat taşıyan Aya Yorgi adındaki Yunan gemisinin müsaderesi üzerine suçluları muhakemeye memur edilen Paf mahkemesi bugün kararını vermiştir.
Geminin süvarisi 4, sahibi 5 ve tayfalarından biri 6, diğer biri de 12 sene hapse mahkûm edilmiştir. Bunların dö-rdü de Yunan tâbiyetindedir. Kibrisin Paf limanı yakınlarındaki Kile-raika köyünden olan diğer beş suçlunun ikisi dörder, üçü de üçer sene hapse mahkûm olmuşlardır. Aynı suçtan dolayı Kıbrıslı diğer iki sanık da birer sene hapis cezasına çarptırılmıştır.
Atina :
Yabancı basm temsilcilerinin, Kıbrıs Başpiskoposu Makarios'a verdikleri öğle yemeğinde bir konuşma yapan Makarios Ingiltereye hücumlarda bulunarak Kıbrıs mücadelesini sonuna kadar devam ettireceğini söylemiş, Kıbrıstaki son hadiselerin yegâne sebebinin İngiltere olduğunu iddia etmiştir. Yemekten sonra basın temsilcilerile görüşen Makarios, vaki çeşitli sualleri cevaplandırmıştır.
Piskopos gazetecilere, Kıbrıs meselesinin Birleşmiş Milletlere1 bu yıl da arzedileceğini ifade ve bu yıl daha çok taraftar toplayabileceğini sözlerine ilâve etmiştir.
Kıbrıs dâvasının Türkiye İngiltere ve Yunanistanm karşılıklı görüşmelerle halledilemeyeceğine kani bulunduğunu belirten Makarios Kıbrıs işinde Turkiyenin herhangi bir hak iddia edemiyeceği noktası üzerinde İsrarla durmuş ve eski iddialarını tekrarlamıştır.
Makarios, burada hükümet maıkamlariyle temas halinde olup Kıbrıs dâvası ile alâkalı çalışmalara iştirak etmektedir. Bundan başka Bandung konferansına da katılmış bulunan Makarios, bu konferansın neticelerinden ve son zamanda Kıbrıs dâvasında kaydedilen ilerlemelerden Yunan hükümetine malûmat verecektir.
Londra :
Dün akşam Avam Kamarasında Kıbrıs hakkında beyanatta bulunan Sömürgeler Müsteşarı Lennox Boyd, bugün Kıbrıs bahsinde düşülmüş olan çıkmaadan kurtulmak arzusunu ifade etmiş ve bunun için yapılacak ilk işin Kıbrıs halkının hakikî mümessilleri ile temasa geçmek olduğunu söylemiştir.
Müsteşar sözlerine devamla İngiltere hükümetinin, NATO üyesi sıfatiyle bazı taahhütleri bulunduğunu ve bu taahhütleri ifa azminde olduğunu, bundan başka İngilterenin Orta-Doğu memleketleriyle mevcut andlaşmalardan doğan vecibeleri de bulunduğunu kaydederek demiştir ki:
«Bizim ayrıca dünya ölçüsünde taahhütlerimiz de vardır ki, Yunanistan bu taahhütlere iştirak etmez. NATO muvacehesindeki vazifelerimizden başka, dünya ölçüsündeki taahhütlerimiz Kıbrısta, zamanı gelince süratle kullanabileceğimiz kuvvetleri idame ettirmemizi gerektirir.»
Lennox Boyd sö-zlerine şöyle son vermiştir :
«Bu bakımdan ancak Kıbrısta İngiliz hükümranlığını muhafaza etmek, suretiyle bir hareket serbestisinden faydalanabiliriz. Şuna kaniia ki, Kıbrısta silâhlı kuvvetlerimizin devamlı surette bulunması ve adanın önemli bir üs haline inkılâbı Orta-Doğu istikrarına faydalı ve bütün dünya güvenliği için kıymetli bir dayanak olacaktır.»
8 Mayıs 1955
Lefkoşe :
Elefteria gazetesine nazaran, Kıbrıs Vergi Dairesi, adadaki Ortadoks Kiliselerine bir tamim yollıyarak, kiliseleri senelik, varidatları hakkında malûmat vermeye davet etmiştir. Kıbrıs Başpiskoposu Makarios dahi, 21 gün zarfında böyle bir vergi beyannamesi vermeye mecbur tutulmuştur. Durum halen Atmada bulunan Makarios'a bildirilmiştir.
Lefkoşe :
Burada çıkan Rum gazetelerinin bildirdiklerine göre, Atina radyosu Kıbrısa yapmakta olduğu hususî neşriyatı daha da arttırmaya karar vermiştir. Pazartesi, çarşamba ve cuma günleri yapılacak olan bu yeni neşriyat 16 mayıstan itibaren başlıya çaktır.
Hatırlarda olacağı üzere İngiltere hükümeti, Atina radyosu tarafından Kibrısa yapılmakta olan yayınlar dolayısiyle, Yunan hükümetini şiddetle protesto etmişti.
9 Mayıs 1955
Lefkoşe :
Kıbrıs Başpiskoposu bugün bütün Rum kiliselerine birer tamim göndererek, kilise kGnseyi bir karar vermedikçe hükümetin Gelir Vergisi beyanında bulunulması hususundaki talebini dikkat nazara almamalarını bildirmiştir.
Bu arada Kıbrıs hükümeti bir tebliğ yaymlıyarak Gelir Vergisi Kanunu gereğince, dinî müesseselerin vergiden muaf olmadıklarını, ancak hayır işlerine sarfedilen paranın vergiden muaf tutulduğunu belirtmiştir.
Tebliğde, bütün dinî müesseselerin bu kaidelere tâbi bulunduğunu ve Rum kiliseleri hakkında fark gözetilmediği de ilâve edilmektedir. Kiliseler 15 senedenberi ille defa olarak bu yolda birer ihbarname almışlardır
12 Mayıs 1955
Mağusa :
Mağusa mahkemesi, bugün Kıbrıs adasında bir sivil harp çıkarmak maksadiyle faaliyetlerde bulunduğu sabit olan Kristofi ismindeki bir Rumu yedi sene hapse mahkûm etmiştir.
14 Mayıs 1955
Lefkoşe :
Son zamanlarda Kıbrıstaki Amerikan siyasî çevreleri, Türkiyenin Orta Şarktaki mühim rolünden bahsetmekte ve Kıbrıs ihtilâfı yüzünden, Amerikan Orta Şarktaki istikrarın tehlikeye düşmesine fırsat vermiyece-ğini belirtmektedir.
Amerikanın Kıbrıstaki Başkonsolosu Orta Şark ve Türkiye mevzuunda Ajans Türkün Kıbrıs muhabirine aşağıdaki demeçte bulunmuştur:
Dünya sulhunun korunması için, Amerikanın yapmakta olduğu mücadeleyi bir örnek olarak ele almış bulunan bugünkü Türkiye ve onun devlet adamları, Amerikan milletini hayretler içinde bırakmaktadırlar. Türkiye Orta Şarkın ileriyi gören büyük bir lideridir. Sulhun ve dünya istikrarının temini için Türkiyenin giriştiği faaliyet Türk politikasının samimiyetini açık bir şekilde göstermektedir.»
Başkonsolos sözlerine devamla Ajans Türk muhabirine demiştir ki:
«1954-1955 yıllarının sulhçu önderi olan Türkiye Başvekili Ekselans Adnan Menderes'in dünyanın huzuru için giriştiği her mücadeleden zaferle çıkışı O'nu dünya çapında büyük bir devlet adamı, büyük bir diplomat ve büyük sulh âşığı olarak dünyaya tanıtmıştır. Ben O'nu 1955 yıimm. sulh mükâfatına lâyık bir devlet adamı olarak selâmlamak isterim.
Bugün, sulhu dünyanın huzur ve insanlığının sükûnunu düşündüğüm zaman aklıma ilk gelen şahsiyet Adnan Menderes'tir. Onun hükümetine politikasına bütün dünya milletleri güvenmektedirler.
Bugünkü Türkiye Menderes hükümetinin ileriyi görüşü sayesinde, dünya milletleri safında çok şerefli bir mevkii işgal etmektedir.»
16 Mayıs 1955
Pafos :
Pafos Rum Lisesi 'öğretmenlerinden Konstantinos Gaçopulos'un Kıbrıstan çıkarılmasına karar verilmiştir. Lise öğrencileri bu kararı protesto için greve, başlamış ve bu arada İngilizce öğretmenlerine hücum etmişlerdir. Polis nizamı tesis için müdahale mecburiyetinde kalmıştır. Bahis mevzuu öğretmene 24 mayısa kadar adayı terketmesi bildirilmiştir.
17 Mayıs 1955
Pafos :
Bugün Pafcs mahkemesinde yargılanan 16 Yunanlıdan üçü 6 ile 8 hafta hapis cezasına, ikisi de 5 ilâ 10 lira para cezasına çarptırılmışlardır. Hepsi de suçlarını itiraf etmişlerdir.
Kargaşalık çıkarmaktan sanık 12 talebe daha bugün muhakeme edilecektir.
Pafos :
Dahili harbi teşvik suçundan yargılamakta olan mahkeme Önünde 16 mart günü çıkan hadiseler esnasında gayrı kanunî toplantılar yapmaktan suçlu 64 Kıbrıslı Yunanın bu sabah Pafos mahkemesinde yargılanmaları münasebetiyle, ilhak taraftan 1000 den fazla Öğrenci nümayişlerde bulunmuşlardır. Kilisede toplanan nümayişçiler nutuklar söylemişler ve dâvalarına asla ihanet etmiyecekleri-ne dair and içmişlerdir. Polisler mahkeme meydanını muhafaza altına almışlardır.
18 Mayıs 1955
Baf :
Baf mahkemesi bugün yaptığı duruşmada, adada kargaşalık çıkarmak suçundan dolayı 7 Rum gencini muhtelif hapis cezalarına çarptırmıştır.
Maznunlardan üçü 4 ay, diğer üçü 6 ay ve yedinci genç de 1 sene hapse mahkûm edilmişlerdir.
Atina :
Bir müddettenberi Yunanistanda bulunan Kıbrıs Başpiskoposu Makarios yarın Atinadan Mısıra gidecektir.
Makarics Klahirede Mısır Başvekili Abdülnasir ve diğer devlet erkânı ile görüşecektir.
Bu temaslardan gaye Mısır ve diğer Arap devletlerinin Birl-eşmiş Milletlerde Kıbrıs hakkındaki Yunan tezini müdafaa etmelerinin teminidir.
Lefkoşe :
Şubat ayında silâhsız bir askeri öldürmek suçundan geçen ay ölüme mahkûm edilen 18 yaşındaki Kıbrıslı Mikael Demetris kinaris, kararı temyiz etmiştir, öğrenildiğine göre Kinaris pazartesi günü tekrar muhakeme edilecektir.
20 Mayıs 1955
Palas :
16 mart hadiselerine katılmaktan sanık Rumlardan son on ikisi hakkındaki hükmü tefhim eden Pafos mahkemesi, bunlardan dördünü altı ay hapse mahkûmiyetine sekizinin de bera-atine karar vermiştir.
3u liretle hapse mahkûm olan Rumların sayısı 15 e varmıştır. 64 sanıktan 40 para cezasına mahkûm edilmiş, dokuzu da beraat etmiştir.
21 Mayıs 1955
Londra :
Koreden dönmekte olan Yunan havacılarının Kıbrısa inmelerini müteakip husule gelen hadiseyi protesto için Yunsa hükümetinin Lcndradaki Büyükelçisine talimat verdiği yolunda basında çıkan haberler hakkında İngiliz Dışişleri Vekâletinin sözcüsü henüz bu hususta bir protesto alınmadığını bildirmiş ve şunları ilâve etmiştir: Eğer bu basın haberleri doğru ise, Yunan hükümetinin protestoda bulunmak hakkını nerde gördüğü pek anlaşılmamaktadır. Çünkü, Yunan makamları diplomatik usulün gerektirdiği gibi uçaklarının Kıbrısa inmesi için önceden müsaade almak gibi normal bir yola gitmemişlerdir. Kıbrıs makamları bu uçakların gelişinden ancak bir saat önce haberdar edilmişlerdir. Uçakların inmesine müsaade edilmişse de, bir hadise çıkması mümkün olduğundan ada Valisi Yunanlı havacıların Lefkoşe şehrini ziyaretlerine müsaade etmeyi uygun bulmamıştır.
Tabiatiyle böyle bir hadise çıkması ihtimali, Yunan hükümetinin Kıbrıs hakkındaki politikasından ileri gelmektedir. Yunan hükümetinin bu uçakların geleceğini haber vermeksizin bunlara Kıbrısa inmesini emretmesinin sebebi de anlaşılamamaktadır.»
22 Mayıs 1955
Kahire :
Başvekil Cemal Abdülnasır bugün, Kibrisin Yunan Ortadoks Başpiskoposu Makarios'u kabul etmiş ve kendisi ile iki saat kadar görüşmüştür. Makarios'a Mısırdaki Kıbrıs millî hareketi delegesi Zenon Rossides ile Mısırdaki Kıbrıs basını direktörü Yasso Vanavatis refakat etmektedirler
23 Mayıs 1955
Londra ;
Lcndradaki Yunan Büyükelçisi Basil Mostras, dün İngiliz Hariciye Vekâleti nezdinde, 19 mayıs günü Koreden gelerek Lefkcşe hava meydanına inen beş Yunan askerî tayyaresine karşı İngiliz makamlarının muamelesini protesto etmiştir. Büyükelçi kendisini kabul eden Devlet Vekili Yardımcısına protestosunu şifahi olarak bildirmiştir. Hatırlarda olduğu üzere İngiliz Hariciye Vekâleti sözcüsü, geçen cumartesi günü Yunan hükümetinden gelecek herhangi bir protestoyu reddedeceğini evvelden bildirmiş ve Yunan hükümetinin bu mesele karşısındaki hareket tarzını şiddetle tenkit etmişti. Kıbrıs meselesi İngiliz Yunan münasebetlerinde bir gerginlik yarattığından beri, İngiltere ilk defadır ki Yunan hükümetinin Kıbrısta takip ettiği siyaseti «kışkırtıcı» kelimesiyle tavsif etmektedir.
Lefkoşe :
Kıbrıs Başpiskoposu Makarics'a ait lüks bir Cadillac otomobili bugün Li-masol gümrük makamları tarafından acık arttırma ile satılmıştır.
Bundan iki yıl önce, Amerikaya yerleşmiş olan bir Rum tarafından Ma-karios'a hediye edilmiş olan bu otomobil, önceden ithal müsaadesi alınmadığı için satışa çıkarılmıştır. Bugünkü müzayedede, Kıbrıstan çıkarılması şartiyle Piskopos adına 1.000 sterlinge alman arabanın Yunan hükümetine hediye edileceği söylenmektedir.
Lefkoşe :
Lefkoşe makamları, Türk «Çetinkaya» takımı ile Yunan «Fezoporikos» takımı arasında bugün yapılacak olan futbol maçı için verdiği müsaadeyi geri almıştır. Bu kararın sebebi henüz bildirilmemişse de bu sabahki nümayişlerle alâkalı olduğu .sanılmakta d ir.
Lefkoşe :
Kıbrıslı Yunan kız ve erkek Öğrenciler bu sabah hükümet sekreterliği binası önünde, Kibrisin Yunanistana ilhakı lehinde ve İngiltere aleyhinde nümayiş yapmışlardır.
Polislere taşlar atan talebeler Yunan Büyükelçiliğinin önüne gitmişler, «İlhak istiyoruz» diye bağırmışlardır. Fotoğrafçılarla sinemacılara taarruz eden nümayişçiler daha sonra sekreterlik binasına dönmüşler, fakat bu arada bina etrafına dikenli tel çevrildiğinden ya ki aşamamışlardır.
25 Mayıs 1955
Larnaka:
Kıbrıstan kovulan Yunan Profesörü Konstantinos Gatsopulcs'un Baf'tan hareketi münasebetiyle, Yunanlı talebeler bu sabah Larnaka iskelesinde nümayiş yapmışlardır.
Yunan bayrakları taşıyan talebeler İngiltere aleyhinde bağırarak dolaşırken polis müdahaleye hazır vaziyette beklemekte idi.
Profesör, Yunanistana gitmek üzere gemiye binmeden önce iskelede toplanan halka hitaben bir kaç söz söylemiştir.
Herhangi bir hadise kaydedilmemiştir.
Lefkoşe :
Dün akşam «İmparatorluk günü» münasebetiyle, Pallas sinemasında tertiplenen müsamerenin hitamından az sonra vukubulan bomba infilâkının tahkikatına devam edilmektedir. Bomba, Kıbrıs Valisi Robert Armitage i ve seyircilerin salonu terketmesinden bir kaç dakika sonra infilâk etmiştir. İnfilâk neticesi yirmi otuz koltuk parçalanmış ve sinemanın tavanı ciddî surette hasara uğramıştır
Limasol :
Limasol mahkemesi bugün yaptığı bir duruşmada biri 17 diğeri 19 yaşlarında iki Rum gencini daha muhtevası itibariyle gayri kanunî broşürler dağıtmak suçundan dolayı hapse mahkûm etmiştir.
Rum gençleri, altında gizli bir Rum cemiyetinin remzi bulunan ve halkı ada idaresine karşı kışkırtan broşürleri dağıttıklarını itiraf etmişlerdir.
Lefkoşe :
Dün akşam «İmparatorluk günü» münasebetiyle Kıbrıs sinemalarından birinde tertiplenen bir müsamerede hazır bulunan Kıbrıs Valisi M. Robert Armitage salonu terk ettikten bir kaç dakika sonra salon içinde bir bomba infilâk etmiştir. Bunun saatli bir bomba olduğu tahmin edilmektedir. Resmî bir sözcünün ifadesine göre bomba Valinin oturduğu iskemleye yakın bir yere konulmuştur ve hu ise suikastın Valiye tevcik edildiğini göstermektedir.
İnfilâkın sebep olduğu hasarlar ehemmiyetlidir.
26 Mayıs 1955
Lefkoşe :
Kıbrıs Valisi Sir Robert Armltage'i hedef tutan suikastin tahkikatı ile alâkaJı olmak üzere bugün iki kişi nezaret aJtma alınmıştır.
27 Mayıs 1955
Lefkoşe :
İngiltere seçimlerinde Muhafazakâr Partinin zaferi Kıbrıs Rumlarını ziyadesiyle üzmüştür. Adanın Rum halkı ilhak meselesinde muhafazakâr hükümetin azimli hareketinden şikâyet etmekte idiler.
Şimdi, ada Rumları İngiltere hükümetinin Kıbrıs hakkındaki kararlarını derhal tatbik edeceğinden endişe etmektedirler.
Lefkoşe :
İngiliz askerlerini isyana teşvik edici beyanname dağıtmaktan yargılanmakta olan Pavlos Nikita adında 23 yaşlarındaki bir köylü üç ay hapse mahkûm edilmiştir.
28 Mayıs 1955
Lefkoşe :
Piskopos Makarios, Bandung, Atina ve Kahireye yaptığı seyahatlerden dönüşü münasebetiyle bir basın konferansı tertip ederek, Atinada ikameti müddetince, Kıbrıs meselesinin gelecek Genel Kurul toplantısına sunulma şekli hakkında kendi görüşü ile Yunan hükümetinin görüşü arasında tam bir mutabakat müşahede ettiğini belirtmiş ve Yunan heyetinin bu meseleyi Birleşmiş Milletler anayasasına dayanarak ileri süreceğini söylemiştir.
Yarbay Cemal Abdülnasır ile yaptığı görüşmelere temas eden Makarios, Mısır Başvekilinin, mesele Birleşmiş Milletlere intikal ettiği zaman kendisini tanıamiyle destekleyeceğine dair söz verdiğini hatırlatmış ve Bandung konferansına iştirak etmiş olan Melegelerden çoğunun ayni vaitte bulunduğunu ilâve etmiştir.
30 Mayıs 1955
Larnaka :
Kıbrıs hükümetini silâhla devirmek suçundan sanık beş Kıbrıslı. Rumun muhakemesine bugün Larnakada başlanmıştır.
Sanıkların avukatları muhakemenin gizli cereyan etmesini istemişi erse de mahkeme başkanı dâvanın bütün adayı ilgilendiren bir meseleye dayandığını Öne sürerek bu talebi reddetmiştir.
31 Mayıs 1955
Lefkoşe :
Larnakada bir Rum ilkokulunda 17 mayısta meydana çıkarılan silâh de-poşuyla ilgili tahkikat neticelenmiştir. Polis makamlarının bildirdiklerine göre, depoda 30 kilo trinit, 2 saatli bomba, 13 el bombası ve bir miktar kapsüllü dinamit ele geçirilmiştir.
Parlak bir zekâ eseri
ll/V/1955 tarihü (Cumhuriyet) den :
Yunanistan hükümeti, .Birleşmiş Milletler Teşkilâtına bir muhtıra tevdi etmiş, adada tehlikeli bir durum yaratıldığından bahsetmiş, meselenin nazarı itibara alınmasını istemiştir.
Bu diplomatik teşebbüs doğrusu parlak bir zekâ eseri!
1954 yılında «Kıbrısı isterim» diye dünya teşkilâtı önüne çıkıp, hezimete uğradıktan sonra Yunan idarecileri ve bilhassa Rum Ortodoks kilisesi, yeşil adada karışıklıklar çıkarmağa başlamıştır, çarpışmalara yol açmışlar ve hattâ dünya efkârını ayaklandıracak bir durura ihdas olsun diye, çocuk denecek yaşta «nümayişçileri» de bu çarpışmalara sevketmişlerdi.
Daha o tarihte, dün başvurdukları diplomatik teşebbüs kendiliğinden ortaya çıkmış, sırıtmıştı; Kıbnsta hâdise çıkaran Rumların bir kaçı ölecek veya yaralanacak, hapse atılanlar olacak ve bunun üzerine de «dünya barışı tehlikededir» nakaratı ile Atina tekrar Birleşmiş Milletlere koşacak, meselenin bir defa daha reye konmasını istiyecekti.
Atinalılar kendilerini son derece zeki addederler! Bazan zekâlarına olan hudutsuz itimad, gözlerinin önüne siyah bir perde çekiyor. Yunan adalarından kalkan küçük bir gemi Kıbrıs adasına gizlice dinamit ve silâh sokarken yakalanmış, Rum. köylerinde gizli silâh depoları ortaya çıkarılmış, sağa sola el bombaları savrulmuş ve Rum teşekkülleri bu «kahramanlıkları? kendi eserleri clarak ilân etmişler! Atina radyosu, Kıbrıs Rumları için hususî bir radyo yayını tertip etmiş ve bur-da sistemli bir şekilde bu Rumları kavga çıkarmağa, karışıklık husule getirmeğe, isyan etmeğe davet etmiş, tahrikat yapmış durmuştur. Ortodoks Başpapazı Makarios ise, tet-hişçilik yapmıyacak, yapanları des-teklemiyecek Rumları afar edeceği tehdidi ile sağa sola saldırmış, havanın .bulanmasında başlıca rolü oynamıştır.
Demek ki, Kıbnsta vukua gelen' karışıklıklarda, yayılan huzursuzlukta bu Yunan tahrikleri hiç bir rol oynamadı! Öyle mi? Buna inanmak için Makarios'un afaroz tehditleri ile aklıselimi kaybetmiş olmak lâzım gelir.
Yunan idarecileri, Kıbrısı ilhak mak-sadile Birleşmiş Milletlere yaptıkları ilk teşebbüs hezimete uğrayınca, kabahati New York'taki Yunan delegasyonuna yüklemişlerdi. Eğer demişlerdi «Kibrisin Yunanistana ilhakı» tâbirini kullanmayıp, kampanyanın sıklet merkezini «muhtariyet» mevzuu etrafında tcplasaydik, muvaffak olurduk!
Şimdi Kıbrısta yarattıkları karışıklıkları, kendi hesaplarına istismara yeltenerek ikinci defa Birleşmiş Milletler önüne gelmeğe hazırlanıyorlar.
Fakat şu Türk atasözü kulaklarına küpe olsun:
Keskin sirke küpüne zarar verir.»
15 Mayıs
Yazan : Zeynel Besim Sun
15/V/1955 tarihli Türk Sesi) nden :
Yunanist&nda siyasî hayat, bu hafta pek dolgun, pek hareketli geçti. Majeste Kral Foi, Kıbrıs Başpapazı Makarios'u kabul etti. Dışişleri Vekâleti umumî kâtibi Exintaris, Yunanistanın Mısır, Suudî Arabistan, Suriye Paktına gireceğini söyledi. Mareşal Papagos, Kıbrıs işiyle hummalı bir şekilde meşgul oldu. Görülüyor ki mayıs ayı, Yunanistanm kıpırdama, başlama, atılma, saldırma ayıdır. Unuttunuzsa ben hatırlatayım: Yunanlılar İzmire de 15 mayıs tarihinde çıkmışlardı. Biz o zaman milâdî takvimi henüz kabul etmiş değildik. Bu sebeple bu olay tarihimize 2 mayıs olarak geçmiştir.
Yunanlı dostlarımız mayıs geldi, yine azıttılar. Kıbrıs adası etrafında yeniden yaygara başladı. Bu millet hâdiselerden ders almasını bilmiyor imi? Geçmişi derhal unutuyor mu bilemem; fakat bilmen bir şey varsa sayın dostlarımızın bizi arkadan hançerlemek maksadiyle ellerinden geleni yine yapmağa başladıklarıdır.
Yunanistan; Mısır, Suudî Arabistan, Suriye blokuna ne diye iltihak tasav-vurundadır? Haddizatında bu blok yeryüzünde ne işe yarayabilir ki Yunanistanm da iltihakiyle bir mâna iktisap etsin? Bunu Yunanistan da biliyor amma maksat, yukarıda da belirttiğimiz gibi, bize rağmen harekettir. Yunanlı dostlarımızın bu yavanlıkları karşısında biz ne yapıyoruz? Ne yapmamız lâzım ki yapalım? Mukabil yaygara bizim millî karakterimize sığmaz. Yunanlıların düşmanlıklarına dostluk göstermek elimizden gelmez. Şu halde bekliyeceğiz; işin sonuna kadar bekliyeceğiz; fakat uyanık duracağız ye gerektiğinde müdahale etmesini bileceğiz. Yolumuz bu şekilde kendiliğinden çizildikten sonra biraz da dostlarımıza hitap edelim: 15 mayısın muzafferi-yetler içinde ayyuka çıkan naralarını unutmayınız. Biz o gün de susmuştuk. Arkasından 9 eylül geldi; matemlere, zulmetlere boğuldunuz. Kıbrıs dâvasında aynı yoldan yürüyorsunuz; aynı metodları tatbik ediyorsunuz; aynı neticeyi alacağınızı aklınızdan çıkarmamalısınız. Bu bedahat karşısında, bakınız, yeni bir mübadele teklifinde bulunmuyoruz. Etablı meselesini ortaya atmıyoruz. Fakat işler böyle giderse günün birinde dünya sulhunun s&lâmeti adına bu yola da gidebiliriz. Batı Trakyadaki Türklerin durumu bahsinde sayın dostlarımızın vaziyetleri kuvvetli değildir;' halbuki İstanbuldaki Rumlar hususunda bizim pozisyonumuz çok kuvvetlidir.
Biz geçmiş hâdiseleri gömmeğe çalışırken siz eskilerine yeni hâdiseler ilâve etmekle ortalığı -bulandırmak gayretinden, bir an bile kendinizi alamıyorsunuz. Millî menfaatinizi bu yolda sanıyorsanız ne diye Balkan ittifakına cevaz verdiniz? Sizi bu işe zorlayan mı vardı? Aramızda dostluk devam ederse hîn-i hacette, bundan hangi taraf faydalanır; düşmanlık yapılacaksa kim kaybeder?
Bugün 15 mayıstır. Hani şu İzmir kordonuna çıktığınız gün!. O gün bizim elimizde silâh namına bir şişhane bile yoktu amma yoktan var etmesini bildik ve 9 eylül neticesini yarattık. Şimdiki Türkiye ile o günkü halimizin mukayesesine imkân var mıdır? Neye ve kime güveniyorsunuz da bu mânâsız- hareketlerinizin devamında fayda buluyorsunuz?. Sayın dostlarımız biraz şuurlu, biraz mantıklı, biraz tedbirli olunuz. Aksi takdirde kaybedecek olan biz değiliz.
Megalo idea, Enosis; hepsi güzel amma «dipsiz kile, boş anbar» dır. Bin mil uzaktan gelerek Kıbrıs adasına yerleşmenize adaya 50 mil mesafedeki Türkiye rıza gösterecek mi? Aramızda halli gereken 12 ada meselesi muallâkta dururken Kıbrıs adasını nereden çıkarıyorsunuz? Tarihiniz boyunca bu adanın yüzünü hiç gördünüz mü? Şunu size kesinlikle beyan edelim: Günün birinde Kıbrıstan İngilizler çekilirse yerine bir başkası gelecek değildir; biz geleceğiz!.Bugün 15 mayıs!. Tabiî ne yaptığınızı hatırlıyorsunuz; sonunda ne olduğunuzu da hatırlıyorsunuz. Galiba mayıs ayı size pek uğurlu gelmiyor. Halbuki son haftanız bu babda pek dolgun, pek. hareketli geçti. Dikkatinizi çeker, dostça bir eda ile sizi uyanmağa davet ederim. Çıkmaz yollara sapışınız pek tekerrür ediyor; adımlarınızı biraz daha dikkatle atmalısınız.
Plâstiras hayatta olsaydı.. 16/V/1955 tadhü (Medeniyet) ten :
Mustafa Kemarin Türk ordularına (Hedefiniz Akdenizdir) emrini, biz, yanlış ve eksik soyuyoruz. Doğrusu tam metni, hakikisi şudur:
« Ordular!.. İLK HEDEFİNİZ Akdenizdir.. İleri!-.»
İLK HEDEF..
Çünkü Türkiye Misak-ı Millisinin nasıl tekevvün ettiğini bilenler için bu İLK HEDEF tâbirinin büyük mânası ve ehemmiyeti var.
Türk ordularının Mestan _ Karasu hattında duracağım General Harring-ton'a söyleyen Rafet Paşa hayattadır: Kendisine sorulsun... Hattâ so-rulmıya lüzum kalmadan, General Rafet beyle, İstanbula giren Türk ordularına kumandan etmenin mânevi şerefini daima gururla omuzlarında taşıyacak elan bu himmet ve hizmet sahibi millî mücadele kumandanı kendisi söylesin: İLK HEDEF'ten Mustafa KemaFin kasdi neydi?
Kibrısı, palikarya patırdısına bırakarak Yunanistan a terkedeceğimizi sanan gafillerin, bu HEDEF tâbirinin tatbikattaki mânasını bilmelerinde ve öğrenmelerinden büyük bir fayda tasavvur ediyoruz. Papagos, müstevli kuvvetler defolur giderken, kaçanların arasında bulunuyordu. Selefi olan plastiras'm, Metaksas iktidariyle mücadele ettiği sırada söylediklerini hatırlamış olmasında, biz Türkler kendimiz için değil, gerçekten, saadetini ve iyiliğini istediğimiz Yunan halkı adına bugünün Başvekili Papagos'un ezberlemiş olmasını temenni ederdik. Plâstiras demiştir ki:
« Türkler ve Yunanlılar arasına fe-sad. ve ayrıl::k sokabilecek olanlar, bi-. ze em. büyük fenalığı yaparlar. Biz, evvelâ coğrafyamızın sonra rejim .selâmetimizin icabı olarak, Türklerle iyi geçinmek, müttefik olmak, hattâ en zayıf cephemizi onlara istinat ettirmek mecburiyetindeyiz. Bu hadise Yunanlılar için. şu veya bu hükümetin takip edeceği siyaset değildir: Partileri ne olursa olsun bütün, hükümetlerin müşterek takip edecekleri ideal ve millî siyasettir.»
Papagos şimdi, Kıbrıs üzerindeki Türk tezinin yersizliğini (!) iddia için Lozan ahitnamesinden bahsediyor..
Ya. biz de kalkıp, Lozan ahitnamesinden sonra Batı Trakya Türklerinin haKkmın nasıl ayaklar altına alındığını isbat edersek ve Lozan ahitnamesi zamanında on iki ada ve Rodos'un İtalya elinde bulunduğunu, bu sebeple daha sonraki ilhaka asla muvafakatimiz olmadığını söylersek ne olacak?
Plâstiras hayatta olsaydı, bugünkü Yunan hükümetine bir başkasının mantık ve akıl dersi vermesine ihtiyaç bırakmadan kendisi konuşurdu: Sisam'a can atmak için kaçış yolunun nasıl alındığını bilen hayatta kalmış son Efzun alayının kumandanı olarak.
Hacamat mı istiyorlar, nedir..
3 Mayıs 1955
Ankara :
Yugoslavya hükümetinin dcstane dâvetine icabetle Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekili Adnan Menderes beraberinde Devlet Vekili ve Başvekil Muavini Fatin Rüştü Zorlu ile Hariciye Vekâleti Kâtibi Umumisi Büyükelçi Nuri Birgi, Erkânı Harbiyei Umumiye İkinci Reisi Korgeneral Rüştü Erdelhun, Hariciye Vekâleti Ticarî Anlaşmalar Dairesi Umum Müdürü Hasan şık, Başvekâlet Kalemi Mahsus Müdürü Muzaffer Ersü, Anadolu Ajansı Umura Müdürü Şerif Arzık ve Başvekâlet Yaveri Üsteğmen Hayrettin Sümer, Başvekil Yardımcısı Kalemi Mahsus Müdürü Hayrettin Ozan-soy ve Hariciye Vekâleti memurlarından. Nejat Şahin ve Ertuğrul Çıra-ğan'dan müreıkkep bir heyet 4 mayıs çarşamba günü hususî bir uçakla Belgrada müteveccihen İstanbuldan hareket edeceklerdir.
Ziyaret 4 mayıstan devam edecektir.
Yugoslav hükümetince hazırlanan ziyaret programı mucibince sayın Menderes ile Fatin Zorlu ve beraberindekileri götürecek tayyare saat 17 de Belgrada vasıl olacak, o akşamki yemek hususî surette yenecektir.
5 mayıs öğleden evvel Riyaseticum-hur defteri mahsusunun imzası, Ava-la'daki Meçhul Asker âbidesine çelenk vaz'ı, Federal İcra Konseyi Reis Vekilini ve bilâhare Reisicumhur Mareşal Tito'yu ziyaret merasimlerine hasredilmiştir. Öğleyin Reisicumhur Ekselans Josip Broz Tito, sayın Menderes şerefine bir öğle yemeği verecektir. Öğleden sonra bazı sınaî müesseseler gezilecek, Federal İcra Konseyi .Reis Vekili tarafından Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekilimizin ziyareti iade olunacak, akşam yine Mareşal Tito tarafından resmî ziyafet verilecektir.
6
mayıs cuma günü öğleden evvel şehirde
küçük bir cevelândan sonra görüşmeler
yapılacak, öğleyin Federal
İcra Konseyi Vekili Türkiye Başvekil
ve Hariciye Vekâleti Vekili şerefine
7
mayıs cumartesi günü Zagrep'de
geçirilecektir. Mezkûr günün
programında muhtelif müesseseleri ziyaret,Hırvatistan
Milli Meclisi tarafından bir öğle yemeği ve akşa»m üzeri Zag-
8
mayıs sabahı Belgrad civarındaki
bir vagon imalâthanesi ziyaret edildikten
sonra Belgrada dönülecek ve
öğleyin Başvekil ve Hariciye Vekâleti
Vekilimiz bir Öğle yemeği verecektir.
9 mayıs pazartesi günü öğleye doğru Başvekilimiz yine uçakla Türkiyeye avdet buyuracaklardır.
Devlet Vekili ve Başvekil Yardımcısı Fatin Rüştü Zorlu, Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekilimiz Adnan Menderes'i de temsil etmek üzere NATO Konseyinin Hariciye Nazırları seviyesinde olarak 9 mayıstan itibaren Pariste akdedeceği içtimaa iştirak etmek üzere Belgraddan doğruca Parise gidecektir.
4 Mayıs 1955
Belgrad :
Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekilimiz Adnan Menderes beraberindeki zevatla birlikte emrine tahsis edilen Yugoslav Convair uçağı ile Belgrad saatiyle saat 17 de Zeraun hava alanına inmiş, dost ve müttefik Yugoslavyanın hükümet merkezi Belgradda büyük tezahürlerle karşılanmıştır.
Hava meydanı Türk ve Yugoslav bayrakları ile süslenmiş, Hükümet Reisimizi karşılamaya gelenler yerlerini almış, bir askerî kıt'a büyük bir intizam içinde selâm resmini ifaya hazırlanmış bulunuyordu, 50 den fazla. Yugoslav ve yabancı basın temsilcisi ve foto muhabiri de Başvekilimizi hava meydanında beklemekte idi.
Başvekilimiz uçaktan indiği zaman ilk olarak kendisini Federal İcra Konseyi İkinci Başkanı Rankoviç selâmlamış ve Başkan Tito ve Yugoslav hükümeti adına hararetle ve samimiyetle (hoş geldiniz) demiştir. Başvekilimizi karşılayanlar arasında Yugoslav Hariciye Vekili Koca Popoviç, Sırbistan Cumhuriyeti İcra Konseyi Bsş.kanı Vas'slinof, Belgrad Bölgesi Kumandanı General Jakcic, Hariciye Umumî Kâtibi Vilfan, Hariciye Müsteşarı Prica ve Hasan Berkaç, Yunan Büyükelçisi, Belgrad Belediye Reisi Miniç, Protokol Umum Müdürü Sime dlaka ve diğer Yugoslav sivil ve askerî erkânı ile yeni Büyükelçimiz Sadi Kavur ve Büyükelçilik mensupları bulunmakta idi.
Çok samimî bir surette cereyan eden karşılıklı takdimden sonra Başvekilimiz kendisine selâm resmini ifa eden kıtayı teftiş etmiş ve bando İstiklâl Marşı ile Yugoslav Millî Marşını çalmıştır. Müteakiben basın temsilcileri Başvekilimizin etrafını çevirmiş ve Başvekilimiz şu beyanatta bulunmuştur:
«Türlüye Yugoslavya ve Yunanistan arasında akdclunan iki mühim andlaşma ile hukukî ifadesini bulan ve tamamiyle dostluk ve itimat hislerine dayanan işbirliğimiz aynı zamanda memleketlerimiz arasında karşılıklı ziyaretler ve şahsen yapılan temas imkân ve fırsatları da vermiş bulunuyor. Bu sayede büyük devlet adamı Başkan Josip Broz Tito'yu. tanımak şerefine nail olmuştum. Yine bu sayededir ki, diğer bazı kıymetli Yugoslav devlet adamlariyle teşerrüf etmiştim. Ayrıca dost ve müttefik Yugoslavyayı ziyaret etmeyi de çok arzu ediyordum. Keza bu arzum da şimdi tahakkuk etmektedir.
Yugoslavyanm bir çok şehirleri gibi aynı kahramanlık hatıraları ile dolu elan güzel Belgrada gelmekten ve kahraman müttefikimiz Yugoslav milletine Türk miletinin dostluk ve itimat hislerini ifade edebilmek fırsatını bulmuş olmaktan büyük bahtiyarlık duymaktayım.
Yugoslav memleketine ayak bastığımız şu anda ben ve arkadaşlarım Bel-gradlıları ve Yugoslav milletini derin bir hürmet ve muhabbetle selâmlamaktayız. Onlara bütün samimiyetimiz ile yaşasın deriz.
Başvekilimizin "bu konuşması Yugoslav radyosu tarafından da zaptedil-miş ve Sırp _ Hırvatçası ile birlikte radyodan yayınlanmıştır.
Başvekilimiz yanında Rankoviç ile Protokol Umum Müdürü olduğu halde açık bir otomobile binmiş ve diğer otomobillerle beraber teşekkül eden Türk _ Yugoslav dostluk kafilesi hava meydanından şehre hareket etmiştir. Yollar bayraklarla süslenmişti ve iki taraflı onbinlerce Belgradiı beşuş ve güler yüzle Başvekilimizi hararetle ve heyecanla selâmlamakta, ve alkışlamakta idi. Bu samimî tezahürler arasında Lemanme-Kneza Minoja-Dedır-je caddelerinden geçilmiş ve Beyaz Saraya varılmıştır. Devlet Reislerine tahsis edilen Beyaz Saray Başvekilimizin emrine verilmiştir. Kendisi Belgradda bulunduğu müddetçe bu sarayda ikamet edecektir.
Başvekilimiz bu akşam yemeğini hususî surette yiyecek ve yarın Avala'da Meçhul Asker anıdmı ziyaret ettikten sonra. Reisicumhur Josip Bronz Tito ile görüşecek ve öğle yemeğinde Reis cumhurun davetlisi olarak, bulunacaktır.
Begrad :
Selgrad radyosu Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekilimiz Adnan Menderes'in Yugoslavyayı ziyareti münasebetiyle yayınladığı bir ycrumda ezcümle şöyle demektedir:
«Başvekil Adnan Menderes, Türkiye, Yunanistan ve Yugoslavya arasındaki üçlü işbirliğinin mes'ut bir tecellisini teşkil eden Ankara andlaşması ve Blad ittifaknamesiyle Yugoslav-yanın bağlı bulunduğu dost ve müttefik bir memleketin mümessili olarak Yuıgaslavyayı ziyaret etmektedir. Bu işbirliği sayesinde milletlerimiz tam bir müsavat ve karşılıklı saygıya müstenit dostluklarını kuvvetlendirmiş ve genişletmiştir. Başvekil Adnan Menderes'in Yugoslavyayı ziyareti, her iki memleket ve devlet adamlarının karşılıklı olarak yaptıkları diğer ziyaretleri takip etmektedir. Bunlar arasında Başkan Tito'nun Türkiyeyi ve Reisicumhur Celâl Bayar'm Yugoslavyayı ziyaretleri bilhassa ş'ayanı dikkattir. Her iki ziyaret sırasında da Türk milletinin Tito Yugoslavyasma ve Yugoslav milletinin de Kemal Atatürk ve haleflerinin memleketine karşı duydukları dostluk hislerinin hararetli tezahürlerini büyük bir memnunlukla müşahade ettik.
En samimî temennimiz, Başvekil Adnan, Menderes'in Yugoslavyayı ziyareti ve Yugoslav devlet adamları ile yapacağı görüşmelerin her iki memleketimiz arasında daha fazla bir yakınlaşma ve daha geniş bir işbirliğine yardım etmesidir. Memleketlerimiz arasında bilhassa iktisadî ve kültürel sahalarda geniş bir işbirliği imkânları daima mevcuttur.»
Belgrad :
Belgraüda yayınlanan en büyük gazetelerden biri olan Politika bugün neşrettiği dostane ziyaret başlıklı başmakalesinde ezcümle şunları yazmaktadır:
«Dost ve müttefik Türk. hükümetinin Başvekili ve Hariciye Vekâleti Vekili Adnan Menderes resmî bir ziyarette bulunmak üzere bugün Belgrada gelmektedir.
Bu ziyaret Ankara anlaşmasının akdinin ikinci yıldönümünden biraz sonra yani Türk - Yugoslav işbirliği yolunda katedümiş oldukça uzun bir mesafeden sonra vuku bulmaktadır. Bu iki yal zarfında bu işbirliği Başkan Tito'nun Türkiyeyi ve Reisicumhur Celâl Bayar'm Yugoslavyayı ziyaretleri gibi ehemmiyetli vesilelerle de ve hususiyle Bled andlaşması çerçevesi dahilinde, devletlerin girişmiş oldukları teahhütlerde gayrikabili inkâr teyidini bulmuş olmaktadır. Türk - Yugoslav münasebetlerinin bu inkişafı her iki tarafın memnunluğu ve istikbal için en iyi inkişafları teminat altına alan prensiplerin tatbiki suretiyle tahakkuk etmiş bulunmaktadır. Karşılıklı itimat ve1 saygı, menfaatlerde iştirak müşterek emniyeti teminat altma almak yolunda işbirliği ve yakınlığı temin edebilecek her türlü imkânları aratmış, işte bütün bu âmiller Balkan ittifakının dünyanın bu bölgesinde bütün Avrupa için muhakkak ehemmiyeti haiz bir sulh faktörü haline gelmesine yardım etmiştir.
Üyelerine ka.t'î bir müdafaa temin eden ve hiç bir kimseyi tehdit etmeyen böyle bir ittifakın mevcudiyeti, Türk - Yugoslav - Yunan işbirliğinin en güzel bir yolda olduğunun en iyi bir delilini teşkil etmektedir.
Başvekil Adnan Menderes'in bu ziyareti Türk - Yugoslav devlet adamları arasında müşterek menfaatleri ilgilendiren milletlerarası meseleler hakkında faydalı fikir teatilerine ve her şeyden evvel müstakbel Türk - Yugoslav işbirliğine geniş ölçüde hizmet edecektir.
Balkan ittifaknamesi Türkiye, Yunanistan ve Yugoslavya arasında her sahada işbirliği yapılmasını derpiş etmektedir ve mevcut inkişaf imkânları, Balkan istişarî asamblesi faaliyete geçer geçmez daha genişleyecek ve artacaktır.
Balkan ittifaknamesi dahilinde işbirliğinin genişletilmesine mütedair görüşmeler için seçilmiş olan zaman bundan bir veya iki yıl öncesinden çok daha müsaittir. Zira bugünkü dünya durumu nispeten daha sakin ve beynelmilel gerginlik nispeten daha azdır. Balkan ittifakının temelini atanlar, Ankara ve Bledde tesis ettikleri politika sayesinde bu gerginliğin azalması yolunda temin ettikleri gayrikabili inkâr yardımdan dolayı haklı olarak memnunluk duyabilirler.
Yine Belgradın en büyük gazetelerinden Borba bugün «Üç Balkan memleketinin karşılıklı münasebetler menşuruna bakınız» başlığını taşıyan başmakalesinde ezcümle şunları yazmaktadır:
Türkiye Başvekili Adnan Menderes'in ziyareti, Türkiye - Yunanistan ve Yugoslavyanm barışın takviyesi ve karşılıklı işbirliğinin inkişafı uğrunda girişmiş oldukları gayret sarfı yolunda yeni bir teyit unsuru daha teşkil etmektedir.
Bugüne kadar katedilen merhaleler girişilen büyük Türk - Yunan ve Yugoslav milletinin devamlı menfaatleri icabı olduğunu göstermektedir. Yine bu yel bundan 26 ay önce Anteara andlaşmasını ve geçen yıl Bled and-laşmasmı ve son olarak da istişare asamblesinin kurulmasını icap ettirmiştir.
.Bu son teşebbüs sadece karşılıklı işbirliği sektörünün genişlemesini değil, fakat aynı zamanda bu işbirliğinin dünya münasebetlerinin bu günkü durumunda ne gibi bir şekilde inkişaf edebileceğinin imkân ve şartlarını da göstermiş bulunmaktadır. Balkan işbirliği imkân ve şartlarını da göstermiş bulunmaktadır. Balkan işbirliği misali barış uğrundaki mücadelede mühim bir faktör teşkil etmektedir. Bu vaziyet şurasını açıkça göstermektedir ki bu üç memleketin siyasî bünyelerindeki farklara rağmen sadece barışın muhafazası ve iktisadî, kültürel ve sair sahalardaki inkişafın temini maksadıyîe beynelmilel bir işbirliği imkânları değil fakat ihtiyacı mevcuttur.
Dost ve müttefik Türkiyenin Başvekili Adnan Menderes'i selâmlarken kendisinin memleketimizdeki ikametini her iki memleketimiz arasındaki bağlar zincirinin yeni bir halkası telâkki etmekte ve aynı zamanda bu ziyaretin daha da yakınlaşmamız hususunda yeni imkânlara yol açacağı inancına varmış bulunmaktayız. Başvekil Menderes'in bu ziyareti ve devlet adamlarımızla yapacağı görüşmelerin Balkanlarda işbirliği politika.sı-.na yeni bir yardım teşkil edeceğine ve bunda da her üç memleket halkının ve dünya sulhunun nef ine olacağına inanmış bulunuyoruz.
İstanbul :
Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekilimiz Adnan Menderes, dost ve müttefik Yugoslav hükümetinin dostane davetine icabetle, Yugoslavyayı resmen ziyaret etmek üzere, Yugoslav hükümetinin emirlerine tahsis etmiş olduğu Yugoslav hava yollarına -ait 40 kişilik bir «Conveair» uçağı ile bugün saat 15 de Belgrada müteveccihen İstanbuldan hareket etmiş ve tezahüratla uğur! anmış tır. Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekilimiz Adnan Menderes'e bu seyahatinde şu zevat refakat etmektedir: «Devlet Vekili ve Başvekil Yardımcısı Fatin Rüştü Zorlu, Başvekâlet Müsteşarı Ahmet Salih Korur, Hariciye Vekâleti Umumî Kâtibi Büyükelçi Nuri Birgi, Erkânı Harbiyei Umumiye İkinci Reisi Kor-general Rüştü Erdelhun, Hariciye Vekâleti Ticari Anlaşmalar Dairesi U-mum Müdürü Hasan Işık, -Başvekâlet Kalemi Mahsus Müdürü Muzaffer Ersü, Anadolu Ajansı Umum Müdürü Şerif Arzık ve Başvekâlet Yaveri Üsteğmen Hayrettm Sümer. Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekilimiz Adnan Menderes, beraberinde Devlet Vekili ve Başvekil Yardımcısı Fatin Rüştü Zorlu, Devlet Vekili Dr. Mükerrem Sarol, Millî Müdafaa Vekili Ethem Menderes, Dahiliye Vekili Dr. Namık Gedik ve İstanbul Vali ve Belediye Reis Vekili Prof. Gökay olduğu halde Yeşilköy hava meydanına gelişlerinde, bayraklarla ve defne dallarüe süslenmiş bulunan meydan binası önünde çok kalabalık bir vatandaş topluluğu, davul zurna sesleri, yaşa, varol nidaları arasında karşılanmış ve bir polis müfrezesi selâm resmini ifa etmiştir.
Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekilimiz ve beraberindekiler alkışlar arasında ve meydan binasından gsçerek meydana çıkmış, burada da ellerinde dövizler, bayraklar bulunan vatandaşlar ve davul, zurna ile karşılanmıştır.
Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekilimiz, kendisine sevgi tezahüründe bulunan vatandaşlara iltifatlarda bulunduktan sonra, meydanda kendisini uğurlamak üzere yer almış bulunan başta Harp Akademileri Kumandanı Orgeneral Fevzi Mengüç olmak üzere generallere ve amirallere teker teker veda etmiş ve başta bando bulunan ihtiram kıtasını teftiş etmiştir. İhtiram kıt'asmı teftişten sonra, Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekilimiz, kendisini uğurlamak üzere yer almış bulunan mebuslara, adlî ve mülkî erkâna, Şehir Meclisi üyelerine, Bankalar Umum Müdürlerine, siyasî partiler temsilcilerine, Türkiye Millî Talebe Federasyonu ve diğer teşekküller temsilcilerine, cemaat reislerine, kor-konsüllere, yerli ve yabancı basın mensuplarına veda etmiş ve bu arada Başvekilimize Gazeteciler Cemiyeti, Gazeteciler Sendikası, Türkiye Millî Talebe Federasyonu ve diğer teşekküller tarafından müteaddit buketler verilmiştir. Bu arada Yugoslav Maslahatgüzarı ve Elçilik mensupları da Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekilimize iyi yolculuklar dilemişlerdir.
Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekilimiz Adnan Menderes dost ve müttefik Yugoslavyaya hareketinden önce kendisini uğurlamağa gelen Devlet Vekili Dr. Mükerrem Sarol'a Millî Müdafaa Vekili Ethem Menderes'e, Dahiliye Vekili Dr. Namık Gedik'e, İstanbul Vali ve Belediye Reis Vekili Prof. Gökay'a ve diğer zevata da veda etmiş, alkışlar ve Mareşal Tito'ya, Yugoslavyaya selâm götür» nidaları arasında uçağa binmiştir.
Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekilimizi Yugoslavyaya götürecek uçak, tam saat 15 de meydanı dolduran vatandaşların ve kendisini uğurlamağa gelen zevatın sevgi tezahürleri arasında Belgrada müteveccihen hareket etmiştir.
5 Mayıs 1955
Belgrad :
Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekilimiz Adnan Menderes bugün saat 12 de dost ve müttefik Yugoslavya Reisicumhuru Josip Broz Tito ile Beyaz Sarayda çok samimî bir görüşme yapmış, öyle yemeğinde Başkan Tito'nun davetlisi olarak bulunmuştur. Başvekilimizin Başkan Tito tarafından kabulünde Devlet Vekili Yardımcısı Fa-tin Rüştü Zorlu, Başvekâlet Müsteşarı Ahmet Salih Korur, Hariciye Vekâleti Umumi Kâtibi Büyükelçi Muharrem Nuri Birgi, Erkânı Harbiyei TJ-mumiye İkinci Reisi Korgeneral Rüştü Erdelhun'la Hariciye Ticaret Dairesi Umum Müdürü Hasan Işık da bulunmuştur.
Kabulü, çok samimî geçen ve bir saat süren bir görüşme takip etmiştir.
Başkan Tito'nun Başvekilimiz şerefine verdiği yemekte heyetimiz âzasından başka Federal İcra Konseyi Başkan Vekilleri, Yugoslav Hariciye Nazırı, Riyaseticumhur Umumi Kâtibi ve daha diğer bazı yüksek Yugoslav sivil ve askerî erkânı hazır bulunmuştur.
Başvekilimiz heyıet âsasiyle beraber daha evvel saraya giderek defteri mahsusu imza etmiş ve müteakiben Avala dağında Meçhul Asker amdına kırmızı beyaz gül ve karanfilden yapılmış büyük bir çelenk koymuştur.
Başvekilimiz Avala'da Belgrad Bölgesi Kumandanı General Jakçiç tarafından karşılanmış ve kendisine askerî merasim yapılmıştır. Bando matem havası çalarken anıda doğru ilerlemniş, çelenk vaz&dilmiş, bunu müteakip bir dakika sükût edilmiştir.
Başvekilimiz anıddan çıkarken Türk ve Yugoslav Millî Marşları çalışmış ve Başvekilimiz yanında General Jak-çiç olduğu halde kıt'ayı teftiş etmiştir.
Avala'da General Jakçiç Başvekilimize Belgradm kurtuluşu savaşları hakkında izahat vermiştir.
Başvekilimiz bundan sonra Federal İcra Konseyi Sarayına giderek Başkam Vekili Edvard Kaxdelj'i ziyaret etmiştir.
Başvekilimiz beraberinde mihmandarı sabık Ankara Büyükelçisi Radova-noviç olduğu halde kortej halinde Belgrad caddelerinden geçerken şiddetle alkışlanmış ve bilhassa Federal Konsey Sarayının etrafında toplanmış olan kesif kalabalık Başvekilimize hararetli tezahürlerde bulunmuştur.
Belgrad :
Türk - Yugoslav görüşmelerine bugün Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekilimizin Başkan Tito'ya yaptığı ziyaretle başlanmıştır.
Bizim taraftan bu görüşmelere Başvekil Yardımcısı Devlet Vekili Patin Rüştü Zorlu, Hariciye Vekâleti Umumî Kâtibi Büyükelçi Muharrem Nuri Birgi ve Büyükelçimiz Sadi Kavur, Yugoslavya tarafından da Hariciye Nazırı Koca Popoviç ve Riyaseticum-hur Umumî Kâtibi Vilfan iştirak etmişlerdir.
Görüşmelere yarın da çektir.
Yugoslav Reisicumhur Muavini Edward Kardelj öğleden sonra Başvekilimizin ziyaretini iade etmiştir.
Diğer taraftan yine öğleden sonra Başvekilimiz heyet âsasıyle beraber Belgrad civarındaki Demir Çelik Ağır Sanayi Fabrikasını gezmiştir.
Bu akşam Reisicumhur Tito Beyaz Sarayda Başvekilimiz şerefine büyük bir kabul resmi tertip etmiş maktadır.
Bu kabul resmine bütün Yugoslav sivil ve askerî ricali ve kordiplomatik ile basın temsilcileri davetlidir.
1 Mayıs 1955
Zagrep :
Başvekilimiz Adnan Menderes dün Belgradda olduğu gibi bugün de Hır-vatistanda Sisak ve Zagrep'te halkın muazzam tezahürleriyle karşılanmıştır.
Sisak'da Demir ve Çelik Fabrika!arına giderken yol boyunca toplanmış olan halk Başvekilimizin üzerine çiçekler atmışlar ve «yaşa» diye bağırmışlardır.
Yugoslavyanın en büyük Demir ve Çelik Fabrikalarından biri olan bu fabrika, gezilmiş ve gezinti sonunda Başvekilimiz fabrikanın defterine şu cümleleri yazmıştır:
«Sanayileşme ve umumiyetle iktisadî kalkınma yolunda muazzam gayretler sarfetmekte olan Yugoslavyanın bugün görmek fırsatını bulduğumuz sanayi müesseseleri dost ve müttefikimizin büyük başarılarını nazarımızda canlandırmaktadır. Bu müesseseleri idare edenlerle işçilerinden gördüğümüz dostça kabul ve sıcak alâka bizi çok minnettar etti. Bütün bu dostluk tezahürleri için teşekkürlerimizi sunarken kahraman Yugoslav milletine ve onun çek değerli şefi Reisicumhur Mareşal Josip Broz Tito'ya sonsuz başarılar ve saadetler temenni ederim.»
Saat 10.30 da hususî tren Zagrep'e vasıl olmuş ve Hükümet Reisimiz Türk ve Yugoslav bayraklarıyle süslenmiş olan istasyonda Hırvatistan Halk Cumhuriyeti Millî Meclisi Reisi Vla-dimir Bakariç, İcra Konseyi Başkanı Bladeviç, Askerî Kumandan Kostanad, Belediye Reisi Honyevaç ve diğer sivil ve askerî erkân tarafından karşılanmıştır.
Tanışma merasiminden sonra askerî bando Türk ve Yugoslav Millî Marşlarını çalmış ve Başvekilimiz selâm resmini ifa eden askerî kıt'ayı teftiş etmiştir. Buradan Başvekilimizin emrine tahsis edilmiş olan Meclis Sarayına otomobillerle gidilmiştir.
İstasyondan saraya kadar bütün yollar bayraklarla donatılmıştı. Zagrep halkı iki taraflı olarak yoları doldurmuş bulunuyordu. Başvekilimiz hararetli alkışlarla cevap vererek Meclis Sarayına gelmiş ve müteakiben Meclis Başkanına iadei ziyarette bulunmuştur.
Öğleden evvel Radekonçar fabrikası gezilmiş, bu fabrikada olduğu gibi giderken ve dönerken yollarda halkın aynı samimî ve sıcak tezahürleri devam etmiştir.
Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekilimiz ile heyetimiz âzası Millî Meclis Başkanı tarafından şereflerine verilen öğle yemeğinde hazır bulunmuşlardır.
Öğleden sonra Modern Galeri ile Etnografya Müzesi gezilecek, akşam Zagrep Milli Tiyatrosu Başvekilimiz şerefine hususî bir müsamere verecektir. Müsamereyi müteakip gece trenle Belgrada hareket olunacak ve yarın Belgradda Türk - Yugoslav görüşmelerine devam edilecektir.
Diğer taraftan bütün Yugoslav, gazeteleri, gerek Belgrad, Zagrep gerekse büyük şehirlerde çıkan gazeteler birinci sayfalarını Başvekilimizin ziyaretine hasretmiş bulunmakta ve Kar-delj ile Başvekilimizin nutuklarını aynen vermektedirler.
8 Mayıs 1955
Belgrat :
Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekilimiz Adnan Menderes, heyetimiz âza-siyle beraber bu sabah Zagrep'ten Belgrada dönmüş ve saat 10'da Türk -Yugoslav görüşmelerine devama başlanmıştır. Heyetimizin ikamet etmekte olduğu sarayda yapılan bugünkü görüşmeye tarafımızdan Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekili Adnan Menderes'ten başka Başvekil Yardımcısı ve Devlet Vekili Fatin Rüştü Zorlu, Hariciye Umumî Kâtibi Büyük Elçi Muharrem Nuri Birgi ve Belgrat Büyük Elçisi Sadi Kavur iştirak etmiştir. Yugoslavlar tarafından da Federal İcra Konseyi İkinci Başkam Ed-ward Kardelj, Hariciye Vekili Koca Popoviç, Riyaseticunıhur Umumî Kâtibi Vüfan ve Hariciye Umumî Kâtibi Prica bulunmuşlardır.
Bugünkü görüşmeler Başvekilimizin ikamet etmekte olduğu sarayda verdiği öğle yemeğine kadar devam etmiştir.
Belgrat:
Yugoslav Hariciye Vekâleti sözcüsü Draskoviç dün yaptığı basın toplantısında, Türk ve Yugoslav milletlerinin birbirlerine karşılıklı hürmet hislerine dayanan dostane bağlarla bağlı bulunduklarını söylemiştir.
Sözcü, Balkan ittifakının kısa bir zamanda çok mühim inkişaflar kaydettiğini belirtmiş ve Başvekil Adnan Menderes'in Yugoslavyayı ziyaretine dair şunları söylemiştir:
«Başvekil Adnan Menderesin memleketimizi ziyareti, hiç şüphesiz Türk -Yugoslav dostluğunun daha da inkişafına yol açacak çok müspet bir a-drnıdır. Burada cereyan etmekte cilan müzakerelerde Balkan Paktını alâkadar eden meseleler meyanmda Türkiye ve Yugoslavyanm menfaatlerini ilgilendiren hususlar da bahis konusu edilecektir.»
Belgrad :
Başvekil Adnan Menderes bugün ikametine tahsis edilen Dedinje sarayında Yugoslav hükümet ricaline bir öğle ziyafeti vermiştir. Çok samimî bir hava içinde cereyan eden bu ziyafette Yugoslav Federal Meclis Başkanı Moshe Pijade, Federal İcra Konseyi Başkan Vekilleri.
Hariciye Vekili, Riyasetleumhur ve Hariciye Umumî Kâtipleri, Genelkurmay Başkanı, Hariciye erkânı ve Yunan Büyük Elçisiyle heyetimiz âzası hazır bulunmuştur.
Başvekilimizin Belgrada resmî ziyareti münasebetiyle yapılan Türk -Yugoslav görüşmeleri sona ermiştir. Bu akşam -bir resmî tebliğ neşredilecektir.
Akşam Büyük Elçiliğimizde bir kabul resmi tertip edilmiş bulunmaktadır. Reisicumhur Mareşal Tito'nun da iştirak edeceği bu kabul resmine bütün Yugoslav sivil ve askerî ricaliyle kordiplomatik ve basın temsilcileri davetlidir.
Başvekilimiz yarın saban saat 9,30 da Bedinije sarayında Yugoslav gazete çiler iyle Belgraddaki yabancı muhabirleri 'kabul ederek bir basın toplantısı yapacak, mahallî saatle saat ll'de de uçakla İstanbula müteveccihen hareket edecektir.
9 Mayıs 1955
İstanbul :
Başvekili ve Hariciye V&kâleti Vekilimiz Adnan Menderes, dost ve müttefik Yugoslavyaya yapmış olduğu ziyaretten hususî bir Yugoslav uçağı ile bugün saat 15,15 te yurda avdet etmiş ve Yeşilköy Hava Alanında büyük tezahüratla karşılanmış ve selâmlanmış tır.
Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekilimiz hava meydanında Başvekilimizin gaybubeti esnasında kendisine vekâlet eden Devlet Vekili Prof. Fuat Köprülü, Devlet Vekili Dr. Mükerrem Sa-rol, Millî Müdafaa Vekili Ethem Menderes, ile îstanbulda bulunan mebuslar, İstanbul Vali ve Belediye Reis Vekili Prof. Gökay, başta Kara Kuvvetleri Kumandan Vekili Korgeneral İsmail Hakkı Tunaboylu olmak üzere, generaller, ve amiraller, Ankara Vali ve Belediye Reisi, üniversite rektörleri, sivil ve adlî erkân, vilâyet ve Şehir Meclisi üyeleri, siyasî partiler temsilcileri, bankalar ve müesseseler ileri gelenleri, ile muhtelif teşekküller temsilcileri, ruhani reisler, yerli ve yabancı basın mensupları tarafından karşılanmış, başta bando bulunan bir askerî kıta selâm resmini ifa etmiştir.
Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekilimiz Adnan Menderes, beşuş bir çehre ile uçaktan inmiş, kendisini karşılı-yanlarm teker teker ellerini sıkmış ve hava meydanı binası etrafında toplanan halkın hararetli alkışları a-rasmda otomobile binerek Park -Otele gelmiştir.
Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekilimiz Adnan Menderes, hava meydanından ayrılırken Yugoslavya seyahati intihalarını İstanbul radyosu mikrofonu önünde şu sözlerle ifade etmiştir :
«Güzel memleketimize ayak bastığım şu anda. hissetmekte olduğum heyecan çok derindir. Yugoslavyaya yaptığım kısa seyahat esnasında memleketimizin ne kadar sevilmekte olduğunu, ne kadar itibarla karşılanmakta olduğunu bir kere daha görmek ve hissetmekle derin bir bahtiyarlık içinde avdet etmekteyim.
Yugoslavyada gördüklerimiz ve işittiklerimiz Türk dostluğunun ve ittifakının, o memlekette millî bir siyaset haline gelmiş olduğunu bize anlatmaktadır.
Size Yugoslavyadan muhabbetler ve selâmlar getirdim, hepinize en derin hürmetlerimi arzetmekle bahtiyarını.» Başvekil ve Hariciye Vekâleti Veikili-miz Adnan Menderesle beraber heyetimizin diğer azası, Başvekâlet Müsteşarı Ahmet Salih Korur, Hariciye Umumi Kâtibi Nuri Birgi, Erkânıhar-biyei Umumiye İkinci Reisi Korgeneral Rüştü Erdelhun, Hariciye Vekâleti Ticaret Dairesi Umum Müdürü Hasan Işık, Başvekâlet Hususî Kalem Müdürü Muzaffer Ersu, Anadolu A-jansı Umum Müdürü Şerif Arzık ve Başvekâlet Yaveri Üsteğmen Hayrettin Sümer de dönmüşlerdir.
Belgrad:
Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekili Adnan Menderes, refakatindeki zevatla, beraber, mahallî saatle ll'30 da Zemun hava meydanından, hususî bir Yugoslav uçağı ile ayrılmıştır:
Dedinje'den hava meydanına kadar yollarda toplanmış olan halkın alkış-larrve teazhürleriyle uğurlanan Başvekilimiz, hava alanında, Federal îcra Konseyi1 İkinci Reisleri, Hariciye Vekili, diğer Yugoslav ve sivil askerî erkânı ile Yunanistan Büyük Elçisi, Türkiye Büyük Elçisi ve Büyük Elçilik erkânı tarafından selâmlarım ıştır. Bir kıta selâm resmini ifa etmiş, bando Türk ve Yugoslav millî marşlarını çalmıştır.
Mayıs 1955
Dost ve mlıttsfik Yugoslavyaya yapmış olduğu resmî ziyaretten dönmekten olan Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekili Adnan Menderes, bugün saat 11,45 te Uçakla İstanbul'dan An-karaya dönmüş, hava meydanı binasının salonunda kendisini karşılamağa gelmiş olan Reisicumhur Celâl Bayara mülâki olmuştur.
Başvekil Adnan Menderes, beraberinde Hususî Kalem Müdürü Muzaffer Ersü olduğu halde, hava meydanında uçaktan indiği zaman, Büyük Millet Meclisi Reisi Refik Koraltan, Vekiller, Büyük Millet Meclisi Reis Vekilleri ve mebuslar, Başvekâlet Müsteşarı ve diğer Vekâletler müsteşarları, Devlet Şûrası, Temyiz Mahkemesi ve Divanı Muhasebat Reisleri, Erkâmharbiyei Umumiye Reisi ile generaller ve amiraller, Garnizon ve Merkez Kumandanları, Protokol Umum Müdürü ve Hariciye Vekâleti ileri gelenleri, diğer sivil ve askerî erkân, bankalar ve müesseseler umum müdürleri tarafından karşılanmıştır.
Reisicumhur Celâl Bayar ve Başvekil Adnan Menderes, Büyük Millet Meclisi Reisi Refik Koraltan ve Devlet Vekili Prof. Fuat Köprülü ile birlikte otomobile binerek hava meydanından ayrılm ışl ardır.
12 Mayıs 1955
Ankara;:
Yugoslavya. Reisicumhuru Ekselans Josip Broz Tito ve Yugoslav Federal İcra Konseyi İkinci Başkanı Edward Kardelj, Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekilimiz. Adnan Menderes'in Yugoslavyaya yaptığı resmî ziyaretten avdet ederken gönderdiği teşekkür telgraflarına aşağıdaki telgraflarla mukabelede bulunmuşlardır:
Skselâns Josip Broz Titonun telgrafı şudur:
«Ekselansınızın Yugoslavyadan hareketiniz esnasında göndermek lütfun-da bulunduğunuz telgraftan dolayı samimî teşekkürlerimi bildiririm. Üç-İÜ işbirliğimizin semereli, bir şekilde gelişmekte devam edeceği kanaatiyle size hürmetlerimle beraber, benim ve refikamın,dostane selâmlarımızı gönderirim.» .
Ekselans Kardelj'in telgrafı şudur:
«Ekselansınızın bana göndermek lüt-funda bulunduğunuz telgraftan dolayı hararetli teeşkkürlerimi bildiririm.
Balkan ittifakının ,Üç müttefik memleketin ve umumiyetle dünya sulhunun nefine, bir sulh ye semereli işbirliği vasıtası olarak daima gelişmekte devam, edeceği hakkındaki kanaatinizi tamamiyle paylaşmaktayım. Güzel memleketinizi ziyaret edeceğimden dolayı çok memnunluk' duymaktayım. Bilhassa şu bakımdan ki, şahsî temaslar karşılıklı anlaşmayı ancak derinleşiirirler. Tazimlerimin ve samimî dostluk hissiyatımın kabulünü rica ederim.»
13 Mayıs 1955
Eelgrad :
Belgrad radyosu ve bunu müteakip diğer Yugoslav radyoları dün gece ve bugün Başvekilimiz Adnan Menderes'in, dost ve müttefik Yugoslavyayı ziyareti arifesinde kendisinden ihtisaslarını rica eden Yugoslav Tanjuik Ajansına vermiş olduğu şu beyanatı yaymış ve muhtelif neşriyatında bir kaç defa tekrarlamıştır.
«Yugoslavya hükümetinin nazikâne daveti üzerine kıymetli dostumuz ve müttefikimiz Yugoslavyaya resmî bir ziyaret yapmak üzere bulunuyorum.
Büyük devlet adamı Mareşal Josip Broz Titoyu ziyaret etmek ve kendileriyle görüşebilmek benim için büyük bir şeref teşkil edecektir. Evvelce kendileriyle tanışmak ve görüşmek şerefine nail olduğum dirayetli Yugoslav ricaliyle tekrar buluşmak ve cesur, azimli ve dürüst Yugoslav halkiyle doğrudan doğruya temas edebilmek benim için büyük bir bahtiyarlık olacaktır.
Biz Yugoslavyayı samimi bir dost, sağlam bir müttefik ve sulhsever milletler camiasının kıymetli bir rüknü olarak görmekte ve onunla işbirliğimizin daima inkişaf etmesine büyük ehemmiyet atfetmekteyiz. Bu hislerimize Yugoslav müttefiklerimizden gördüğümüz mukabele daima şayanı teşekkür olmuştur.
Muhterem Cumhurreisi Mareşal Josip Broz Tito'nun memleketimizi teşriflerinin hâtırası hafızalarımızda silinmez izler bırakmıştır. Reisicumhurumuzun Yugoslavyayı ziyareti sırasında şahıslarına ve şahıslarında Türk milletine gösterilen hararetli dostluk ve itibarı derin teşekkür ve memnuniyet hisleriyle daima anmaktayız. Muntazaman vuku bulan üçlü siyasî ve asken temaslarımız güzel bir saminıyet havası içinde cereyan edegelmişıtir.
Yugoslavya, Yunanistan ve Türkiye-nin aralarında imzaladıkları Ankara ve Beled Andlaşmaları memleketlerimizin emniyeti ve tealisi ve cihan sulhunun vikayesi bakımlarından, büyük kıymeti bütün hüsnü niyet sahibi milletler tarafından takdir edilmiş mühim eserlerdir. Aramızdaki üçlü ittifakın nispeten kısa bir zamanda ve süratle vücude getirilebilmiş olmasının sırrını her üç hükümetin ve milletin jeopolitik icapları zamanında ve tamamiyle takdir etmiş olmasında aramak icap eder. Bu itibarla işbirliğimizin realitelere ve jeopolitik icaplara ve milletlerimiz arasında mevcut karşılıklı dostluk ve takdir hislerine dayanmakta olduğunu söylemek, onun en sağlam teminatı haiz bulunduğunu belirtmeğe kâfidir kanaatindeyim.
Dost ve müttefik Yugoslavyada yapacağım temaslar ve fikir müdavele-lerinin memleketimizin ve sulhperver memleketler camiasının yüksek menfaatleri bakımından faydalı olmasını temenni ederim.
Tanjug Ajansına bana bütün bu kanaat ve hislerimi ifade etmek fırsatını verdiğinden dolayı teşekkür ederken Yugoslav milletine derin hürmet ve muhabbet nişlerimin ifadesine delâletini rica ederim.»
Başvekilimizle Federal İcra Konseyi İkinci Reisinin nutukları:
6 Mayıs 1955
Belgrad:
Federal İcra Konseyi İkinci Reisi Edward Kardelj, Başvekil ve Hariciye Vekilimiz Adnan Menderes şerefine verdiği Öğle yemeğinde şu irad etmiştir:
«Ekselans, dost Türkiyeden gelmiş oian muhterem misafirler, arkadaşlar.
Yugoslavya Federatif Halk Cumhuriyeti hükümeti ve şahsım adına Türkiye Cumhuriyetinin Başvekili Ekselans Adnan Menderes ile mümtaz mesai arkadaşlarım selâmlamak ve kendilerine en dostane bir şekilde hoş geldiniz demek benim için büyük bir bahtiyarlık ve şereftir. Bugün aramızda bulunan Başvekil Menderes'in ve diğer mümtaz misafirlerimiz in, İkinci Dünya Harbinden sonra Türkiye ile Yugoslavya arasında sadece yapıcı ve dostane olmakla kalmayıp aynı zamanda bir ittifakla da tarsin edilen münasebetlerin bu derece iyi bir şekilde inkişafına geniş ölçüde hizmet eden dost Türkiyenin devlet adamları olmaları bu zevkli vazifeyi yerine getirişimde benim için bilhassa memnuniyeti mucip olmaktadır.
Muhterem Başvekil, mühim dostluk tezahürlerine vesilen olan başta Tito'nun Türkiyeyi, Türkiye Reisicumhuru Celâl Bayar'm Yugoslavyayı ziyaretlerinden sonra burayı teşrifiniz, her iki memleketin kendi milletlerinin istiklâl ve refahı ve Avrupanın bu bölgesinde sulhun takviyesi uğrunda Balkan İttifakı çerçevesi dahilinde her sahada devamlı bir işbirliğini inkişaf ettirmek yoluna azimle girmiş olduklarının diğer bir kati delilini teşkil etmektedir. Ekselansınız tarafından memleketimize yapılan bu ziyaretin her üç memleketimiz arasındaki işbirliğinin istinat ettiği prensiplerin kuvvetlenmesine daha fazla yardım edeceğine kani bulunuyorum.
Türkiye, Yunanistan ve Yugoslavya arasındaki işbirliği sayesinde elde edilen neticelere bugün bir göz atacak olursak, memnun olmakta haklı okluğumuzu zannediyorum. Elde edilen neticeler fevkalâdedir. Balkan İttifakı, dünya sulhu ufuklarının fazla karanlık göründüğü bir zamanda teessüs etmişti. Dünya o zamanlar âni bir tecavüzün sulha galebe çalması ihtimalinin korkusu ile yaşamakta idi. O sıralarda üç Balkan milleti, istiklâllerini ve sulhlerini birlikte her üç memleketin hükümetleri sadece kendi milletlerinin emniyetine esaslı bir şekilde yardım etmekle kalmadılar, aynı zamanda dünya sulhunun takviyesi uğrunda sarfedilen gayretlere de hizmet ettiler.
O zamandanberi dünyada bir çok şeyler değişmiş, daha devamlı bir ba-nş ihtimalleri bugün daha ziyade hakikat sahasına girmiştir. Fakat bu, Balkan İttifakının herhangi bir şekilde ehemmiyetini kaybetmiş olması demek değildir. Bu şartlar altında, Balkan Antlaşması, her üç milletin maddî ve kültürel terakki yolunda ve aralarında daha sıkı rabıtalar tesisi uğrunda sarfettikleri gayretler itibariyle anlayışlı bir işbirliğinin temeli olarak kalacak ve böylece her üç milletin, tehdide mâruz kaldıkları takdirde, istiklâllerinin ve sulhun müdafaasında müşterek ve kuvvetli bir silâhını teşkil edecektir. Böyle çetin bir vaziyet karşısında kendimizi asla emniyette hissedeme-yiz, biz kendi payımıza, milletlerarası gerginliğin daha da azalması yolunda sarfedilen gayretlere yardıma hazırız. Öyle bir devirde yaşıyoruz .ki, bu devir, belki de tarihte beşeriyetin en buhranlı devresi olarak anılacaktır. Modern ilmin fevkalâde başarılan insaniyetin teknik gelişmesi ve umumî terakkisi bakımından yepyeni bir devreye girmesine imkân vermiştir. Bununla beraber mazide tevarüs ettiğimiz kötü şeyler bu terakkiyatı baltalamakla kalmamış beşeriyetin hâlen hakim olmaya başladığı muazzam yeni kuvvet onun ilerlemesine ve refahına vasıta olmaktan ziyade mahvolması tehlikesini arttırmıştır. Bu itibarla hiç bir gayret milletlerarası gerginliğin azalmasını sulh içinde müşterek yaşamayı ve milletlerarası anlaşma temayülünü kuvvetlendirdiği takdirde, fuzulî veya külfetli sayılmamalıdır. Böyle bir inkişaf ihtimaline bağlanan ümitler, hayale değil, elde edilen neticelerin realist bir şekilde takdirine ve bir milletin kendi sulh ve istiklâlini kendi öz kuvvetleriyle katı müdafaa azmine ve kudretine istinat etmek şartiyle, beyhude addedilemiyeceği gibi küçümsenemez de. Biz Yugoslavlar, tarihimizin en yakın devresinde bir çok harbler içinde yaşadık ve bu harblerin tevlit ettiği büyük ızdırabı çektik. Hiç bir zaman başkalarına tecavüz etmedik, fakat kendimizi nasıl müdafaa edeceğimizi de öğrendik. İşte bu sebepledir ki, gerek kendi hudutlarımız içinde, gerek bütün dünyada sulhun vikayesine hizmet için kudretimiz dahilinde bulunan her şeyi yapmak en büyük arzumuzdur.
Bunun içindir ki daha devamlı bir sulha olan inancımız ve bu uğurdaki mücadelemiz, müdafaa kabiliyetimizi kuvvetlendirmek için lüzumlu olan herşeyi yapmaktan bizi alıkoyma malıdır. Müşterek müdafaa kuvvetimizin unsurlarından biri Balkan İttifakıdır ve bu ittifakı daha *& kuvvetlendirmek ve geliştirmek hususundaki kat'î azmimiz, .onun an-.cak sulh dâvasına hizmet -edeceği kanaatinden ileri gelmektedir. Bu inanç ve mücadelemizin, bu ittifaktaki ortaklarımız tarafından da paylaşıldığına katiyen eminiz.
Ekselans, işte bütün bu sebepledir ki, işbirliğimizi türlü sosyal faaliyet sahalarına da teşmil etmek suretiyle ittifakımızın hem verimli, hem -de hayatiyet dolu bir milletler camiasının faydalı bir örneği olacağına her zamandan ziyade kani bulunuyorum.
Bu itibarla Yugoslav Federatif Halk Cumhuriyeti hükümeti adına ekselansınızı temin etmek isterim ki, memleketimiz hem karşılıklı münasebetlerimiz, hem. de üç Balkan memleketi arasındaki işbirliğinin inkişafı için çalışmağa devanı edecektir. Zira böyle bir siyaset milletlerimizi devamlı bir saadet, refah ve. terakkiye kavuşturacağı gibi bizi Avrupa sulhüne de götürecektir. Biz buna kaniiz.
Türkiye Reisicumhuru Celâl Bayar'ın sıhhatine, ekselansınızın sıhhat ve şahsî saadetine, mesai arkadaşlarınızın sıhhatine, Türk milletinin terakki ve tealisine ve memleketimiz arasında devamlı dostluğun şerefine kadehlerimizi kaldırmağa davet ediyorum.»
Federal İcra Konseyi İkinci Reisi Edward Kardelj'in nutkundan sonra Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekili Adnan Menderes şu nutku irat etmiştir:
Muhterem Federal İcra Konseyi İkinci Reisi, ekselanslar, muhterem hazinin,
Bana. ve arkadaşlarıma karşı muhterem Federal İcra Konseyi İkinci Reisinin nutuklarında izhar buyurdukları samimî ve nazikâne hisler-den dolayı kendilerine hararetle teşekkür ederim.
Dost ve müttefik Yugoslavyayı ziyaret etmekten duyduğumuz bahtiyarlığı evvelki gün daha Beîgrada ayak basar basmaz ifadeye çalıştan: Bizlere burada Yugoslavyanm muhterem Reisicumhuru tarafından, Yugoslav devlet ricali tarafından ve halk tarafından gösterilen ayrı ayrı kıymeti haiz bulunan ve demin irat eylediğiniz nutukta da tekrar teyit edilmiş olan dostluk ve misafirperverlik tezahürleri, bizim hislerimizin tamamen karşılıklı olduğunu bir kere daha ispat eylemektedir.
Hakikatleri olduğu gibi görmeye ve iyiyi kötüden ayırdetmeye çalışan memleketlerimiz, bu vasıflariyle birbirlerine dostluk ve itimat bağlariyle yaklaşmışlar ve sağlam bir üçlü ittifak vücuda getirmişlerdir. Bu ittifakımızın herşeyden önce millî mevcudiyetlerimizin korunması tedbirlerini hem siyasî, hem askerî sahada beraberce derpiş edebilmek ve bu yolda dünya suinünün takviyesine hizmet etmek arzu ve gayesine dayanmakta olduğunu belirtmek isterim.
Bunun yanında, kültürel ve iktisadî sahalarda da münasebetlerimizi ve işbirliğimizi inkişaf ettirmek bizim paktımızın, Balkanlardaki sulhu ve iyi münasebetlerimizi derinleştirmek gayesine çok uygun düşer.
Bu ittifakın, memleketlerimizin emniyet, refah ve tealisi ve cihan sulhunun takviyesi için tatbikat sahasının ne suretle semereli neticeler verebileceğini müzakere ve tesbit maksadiyle, menfaatlerim ve millî, ve beynelmilel vazife ve mesuliyetlerini müdrik bulunan bilcümle devletler gibi bizlerin de sık sık görüşüp fikir mübadelesinde bulunmamız iktiza eder. Bu bakımdan, ben de sizin gibi bu ziyaretin çok faydalı olacağı kanaatini taşımaktayım. Pek muhterem ikinci reis hazretleri, Hitabenizde hükümetinizin, bugünkü dünya vaziyeti ve bu vaziyet karşısında üçlü ittifakımızın mevkii hakkında görüşlerini ifade buyurdunuz.
Müsaade ederseniz ben de Türkiyenin görüşlerini kısaca ifadeye çalışayım. Derhal belirteyim ki, Türkiye, tıpkı müttefiki Yugoslavya ve kendisine muhabbet itimat ve ittifakname ile bağlı bulunduğumuz ve muteber Büyük Elçisini şimdi burada aramızda görmekten büyük bahti yarlık duymakta olduğumuz Yunanistan gibi, hiç bir devlete karşı tecavüz emelleri beslememektedir. Beynelmilel sahada memleketimizin yegâne arzusu, bütün devletlerin istiklâline, toprak bütünlüğüne ve bilcümle meşru haklarına riayet edilmesini teminat altına alan bir ni-. zam içinde cihan sulhunun kurulmuş olduğunu görmekten ibarettir, Pek muhterem haaırun, Kanaatimizce dünyanın umumî vazîyetindeki gerginliklerin biraz gevşemeye doğru gittiğine dair olan nikbin iddialar, ciddî sebeplere istinat etmekten ziyade hislere hitap etmektedir. Ne böyle bir acele nikbinlik ne de, yersiz ve hissî bedbinlik, hakikatlerin takdirinde hataya dü-şülmemelidir. Vaziyette bir iyileşme ümidinin beslenmesine medar olabilecek ciddî ve hakikî sebepler zuhur ettiğinde Türkiye, dünya sulhunun korunması mevzuunda büyük bir şevkle hissesine düşeni yapmayı kendisi için, son derece ehemmiyetli bir vazife telâkki eder. Türkiye, herhangi bir vaziyet karşısında ferdî olarak hareket ve teşebbüse geçmek yerine umumî vaziyeti hep beraber mütalâa ederek neticelere varmak zaruretine inanmaktadır. Çünkü maalesef sulhun da, harbin de ancak bir bütün olarak mütalâa edilmesini zarurî kılan manzara ve şartlarla karşı -karşıya bulunduğumuza şüphe etmiyoruz.
Memnuniyeti mucip olan cihet, sizin de nutkunuzda hayale kapılmamak lüzumuna işaret etmiş bulunmamzdır. Ben bu noktada biraz durmak istiyorum. Çünkü, tehlike devam ettiği halde, artık korkulacak birhal kalmadığı hissini uyandırarak, milletleri maddî ve mânevi müdafaa tedbirleri almakta ihmale sevketmek, bizi hiç bir zaman aîfetmiyençok vahim bir hata olur. Hakikat şudur ki, şayet sulh arzusu, dünyayıhaklı olarak endişelere sevketmiş olanların dmıağmda samimî olarakyerleşmiş olsaydı ve mesele sadece karşılıklı bir itimat buhranındanibaret bulunsaydı, bunun kolayca halli mümkündü, aslında sulh veharb dünyayı şimdiye kadar görülmemiş bir tehlikenin tehdidi altındatutanların iradesine tâbi bulunmaktadır. Tehlikeyi nasıl ihdas etmişlerse, onu maddî şekilde kolayca ortadan kaldırabilecek olan yine kendileridir. Aksi takdirde sulhsever illetler için kendilerinin müdafaatedbirlerini almakta bütün gayretleriyle devam etmekten başkagayeleri yoktur.
Bu bakımdan Balkan Paktımızı, hem Balkanlarda emniyetin tesisi, hem de emniyetimizin sıkı sıkıya bağlı bulunduğu daha geniş bölgenin selâmeti için çok hayırlı bir eser olarak görmekte devam ediyoruz.
Müsaadenizle Ankara ve Bled Andlaşmalannm iktisadî ve kültürel cephelerinin ehemmiyetini belirten sözlerinize de tekrar avdet edeceğim. Paktın bu bakımlardan da ehemmiyetini sizin gibi biz de tamamiyle müdrikiz. Şu kadar var ki, bu vadideki mülâhazalar paktımızın siyasî ve askerî cephelerinin ikinci plânda bulunduğu zehabına asla yer vermemelidir. Çünkü, iktisadî ve kültürel münasebetlerin inkişafı her şeyden evvel hakikî sulh ve emniyetin teessüsüne bağlı bulunmakta ve bu itibarla ittifakımızın hem mevzii hem de milletlerarası ehemmiyet ve müessiriyetinin arttırılmasını, hâlâ sakınılmaz bir zaruret mahiyetini muhafaza eylemektedir. Bu sözleri, sizi ikna için söylemiyorum. Çünkü aynı fikirde olduğumuzu deminki hitabenizde çok beliğ bir şekilde ifade buyurarak siyasî şekilde sulhun kuvvetlendirilmesine çalışmanın ve bu yolda muvaffak olmak ümitlerini beslemenin bizleri müdafaa gücümüzü arttırmak hususunda gevşemeğe veya ihmalkâr olmağa asla sevketmemek lâzım geldiğini belirttiniz.
Pek muhterem ekselans Kardelj, biz de Yugoslavya gibi çok acı tecrübeler geçirdik. Biz de asırlar boyunca en tahripkâr harblere mâruz kaldık. Biz de daha yakın zamanlarda yalnız olarak kendimizi müdafaa etmek azmimizle baş başa kaldık. Bugün her ikimiz de yalnız değilsek bunu millî ve beynelmilel mesuliyetlerimizi müdrik olarak ve nötralizm hayallerinden kendimizi koruyarak, icap eden ferdî ve kolektif müdafaa tedbirlerini almaktan geri durmamış olmamıza ve sulhsever devletlerin Nato camiası adı ile bir sulh ve müdafaa bloku vücuda getirmiş olmalarına borçluyuz.
Dünyaya verdiğimiz misalin günden güne müessir olduğunu son ve calibi dikkat bir delili olarak Bandung konferansında nötralizm fikir ve cereyanının uğradığı akıbeti kaydetmek isterim. Realist şekilde konuşmak ve ihtiyatı elden bırakmamak, hiç şüphe yok ki şimdiye kadar olduğu gibi şimdiden sonra da, psikolojik zaafları istismar etmek istiyen muzır propagandacılar tarafından asla işlerine gelmediği için hoş kar-şüanamıyacaktır. Fakat çekinmemenin bugünkü psikolojik soğuk harbi kazanmak için ilk şart olduğunu burada izaha lüzum görmüyorum. Çünkü maneviyatı sağlam ve görüşleri aklıselime dayanan cesur bir milletin dirayeti mümessilleri huzurunda konuşuyorum.
Bu kanaatimin bana verdiği şevk ve inşirah ile, beni ve beraberimdeki arkadaşlarımı lütufkârlıklariyle medyunu şükran kılan pek muhterem Başkan Josip Broz Tito ile muhterem refikalarının sıhhat ve saadetlerine, zatı devletlerinin ve muhterem refikalarınızın sıhhatlerine, kıymetli dostumuz ve müttefikimiz Yugoslavyanm refah ve tealisine ve Yugoslav - Türk - Yunan dostluk ve ittifakının daim olması şerefine kadehimi kaldırıyorum.
Türkiye - Yugoslav iktisadî ve ticarî münasebetlerine dair protokoller imzalandı:
8 Mayıs 1955
Belgrad:
Bugün saat 9 da Başvekil Yardımcısı ve Devlet Vekili Fatin Rüştü Zorlu, Federal İcra Konseyi Sarayına giderek Türk - Yugoslav iktisadî ve ticarî münasebetlerine ait iki protokolü imzalamıştır. Bu protokolleri Yugoslavya adına Federal İcra Konseyi İktisadî İşler İkinci Başkam Vukmanoviç - Tempo imzalamış, imza merasiminde tarafımızdan Hariciye Vekâleti Ticaret ve Ticarî Anlaşmalar Dairesi Umum Müdürü Hasan Işık, Yugoslavlar tarafından da Hariciye Ticaret Dairesi Reisi Pav-liç hazır bulunmuştur.
Ankarada iki
hükümet ticaret heyetleri arasında müzakere edilerekkat'î
şekilde tanzim olunan ve Başvekilimizin Belgradı ziyareti münasebetiyle
bugün, burada imzalanan bu iki protokol, Türk Yugoslaviktisadî
ve ticarî münasebetlerinin gelişmesini ve istikrarınısağlıya-
Protokollerden bir tanesi orta vadeli olarak Türkiyeden Yugosiavyaya yumuşak buğday ve pamuk ihracı hakkındadır. 1955 rekoltesinden İtibaren beş sene müddetle^ her mevsimde Türkiye, ihracata tahsis edilen umumî buğday miktarının yüzde yirmisini Yugosiavyaya ihraç eder çektir. Buğday üzerindeki bu muamele 100.000 tondan, dûn olmıyacak, 200.000 tonu da tecavüz eylemiyecektir. Her', mevsimde pamuk üzerinden muamele de 4.000 ton olarak tesbit olunmuştur. Bu buğday ve pamuk miktarları her iki hükümet tarafından mübadele edilecek mallara ait olarak iki hükümetçe tanzim edilecek listelerdeki senelik kontenjanlara dahil bulunacaktır. Her iki hükümet buğday ve pamuk üzerindeki muamelelerin makul ve her iki tarafı, da tatmin edecek fi-atlar üzerinden cereyanı için bütün gayretlerini sarf edeceklerdir.
26 şubat 1953 tarihli tediye anlaşmasına ek olarak imzalanan ikinciprotokola gelince, bu protokol iki memleket arasındaki ithalât ve ihracatın bütün bir, sene zarfında istikrarlı bir durum muhafaza etmesi vetediye mülâhazalariyle aksamaması düşüncesiyle tanzim edilmiştir vetediye anlaşmasındaki karşılıklı üç milyon dolarlık krediyi, 6 milyondolar daha ilâvesiyle 9 milyon dolara çıkarmaktadır. Bu kredi bizimihracat mevsimimizde Yugoslavların lehine ihracatımızın azaldığı aylarda da bizim lehimize olarak işliyecek ve böylece bütün bir seneyeşâmil olmak üzere karşılıklı ithalât, ve ihracata devamlılık ve istikrargetirecektir. Bu protokol da beş sene müddetle yürürlükte bulunacaktır.
İmzalanan her iki protokol da muvakkaten imza gününden itibaren yürürlüğe girmiştir. Bilâhare iki memleketin teşriî organlan tarafından, tasdik edilecektir.
Ankarada daha evvel imzalanan ve her iki memleket arasındaki mübadele hacmini 50 milyon dolar olarak tesbit eden üçüncü protokolla beraber, bugün imzalanan ve yürürlüğe giren, bu iki protokol iki dost ve müttefik memleket arasındaki iktisadî ve ticarî münasebetlerin çok daha fazla genişlemesini, karşılıklı mübadelenin istikrarlı olarak çoğalmasım sağlıyac aktır.
Resmî Tebliğ :
Belgrad :
Bugün öğleden sonra şu resmî tebliğ neşredilmiştir :
«Türkiye Başvekili Adnan Menderes Yugosiavyaya, 4 mayıstan 9 Mayıs 1955 e kadar devam eden, resmî bir ziyarette bulunmuştur.
Başvekil Menderesten başka Türkiye hükümeti murahhas heyetine Başvekil Yardımcısı Fatih Rüştü Zorlu, Başvekâlet Müsteşarı Ahmet Salih Korur, Hariciye Vekâleti Umumî Kâtibi Büyükelçi Nuri Birgi,Türkiyenin Belgrad Büyükelçisi Sadi Kavur, Erkânı Harbîyei Umumiye İkinci Reisi Korgeneral Rüştü Erdelhun ve Başvekilin diğer yardımcıları dahil bulunmaktaydı.
Yugoslavyadaki ikametleri sırasında Başvekil Menderes ve mesai, arkadaşları Yugoslav Federatif Halk Cumhuriyeti Başkanı Josip Broz Tito, Federal İcra Konseyi İkinci Reisi Edward Kardelj, Hariciye Vekili Koco Popoviç ve diğer Yugoslav mümessilleriyle müteaddit görüşmelerde bulunmuşlardır. Bu görüşmeler, gerek Milletlerarası umumî durum, gerekse her iki memleket arasındaki münasebetleri daha ziyade doğrudan doğruya ilgilendiren meseleler üzerinde samimî görüş teatilerine vesile vermiştir. Türkiye - Yunanistan ve Yugoslavya arasında Ankara ve Belgrad andlaşmalari çerçevesi dahilinde işbirliğinin inkişafı hususî surette mülâhaza edilmiştir. Bu işbirliğinin bütün sahalara bilhassa teşmil edilmekte olduğu ve bunun daha ileri ve müsait bir şekilde inkişafı için şartların mevcut bulunduğu da memnunlukla müşahede edilmiştir. Balkan ittifakının, gerek istikbaldeki rolü, gerekse bu bölgede bir sulh ve emniyet âmili olması itibariyle umumî sulhun da bir unsuru olarak oynadığı rol ehemmiyetle belirtilmiştir.
Tam ifadesini buğday ve pamuk teslimine mütedair beş yıllık bir anlaşmaya ait protokol ile ticaretin inkişafı hususunda karşılıklı kredi sağlanması hakkındaki protokolün imzasiyle bulmuş olan ve her iki memleket arasındaki iktisadî münasebetlerin daha da gelişmesine müteallik mütekabil bir arzunun mevcudiyeti de bu ziyaret esnasında teyit olunmuştur.
Başvekil Menderes Edward Kardeîj ile Koço Popoviçi Türkiyeye resmî bir ziyarette bulunmaya davet etmiştir. Edward Kardelj ve Koço Popoviç bu daveti kabul etmişler ve bu ziyareti gelecek eylül ayma doğru yapabilmek fırsatını elde edebilecekleri ümidini izhar eylemişlerdir.
Başvekilimizin Belgrad'daki Basın Konferansı:
9 Mayıs 1955
Belgrad :
Başvekil ve Hariciye Vekâleti Vekili Adnan Menderes bugün Yugoslavyadan hareketinden evvel Dedinje Sarayında Yugoslav ve yabancı gazete ve ajans temsilcilerini kabul etmiş ve kendileriyle görüşmüştür.
40 kadar gazetecinin iştirak ettiği bu basın toplantısında Başvekil ve Hariciye Vekaleti Vekilimiz Adnan Menderes, şu beyanatta bulunmuştur :
«Belgrad'daki Yugoslav ve yabancı matbuat mümessillerine, benimle konuşmak için buraya kadar gelmek zahmetini ihtiyar ettiklerinden dolayı teşekkür ederim.
Yugoslav matbuatı mümessillerine ayrıca, daha Yugoslavyaya gelmemizden evvel başlayıp devam ettirdikleri samimî alâkadan, bizimle yakın işbirliği yaparak efkârı umumiyeye verdikleri geniş malûmattan dolayı da teşekkürlerimi bildirmek isterim. Böylece vazifemizi çok kolaylaştırmış oldular.
Yabancı matbuat mümessillerine de ayrıca teşekkür borçluyum. Daha Türkiyeden Belgrada hareket etmeden evvel bizi beraberce yemek yemeğe veya kokteyl içmeğe davet ettiler. Bu çok nazik davetlerine icabet edemediğimden dolayı özür dilerim. Bildiğiniz. gibi vaktimiz olmadı ve kendileriyle ancak burada şimdi görüşmek imkânını bulabildim..
Pek tabiidir ki, buraya, intibalarımı öğrenmek için geldiniz. Derhal söyliyeyim ki, gerek bu dost ve müttefik memlekette gördüğümüz son derece samimî iyi kabulden, gerek memleketin her .tarafında müşahede ettiğimiz büyük kalkınmadan dolayı, ziyaret intibalarım fevkalâde müsbettir. Yugoslavyada gördüğümüz hararetli kabul, protokol kaidesinin çok ötesine giden bir raddeye varmıştır.
Yugoslav matbuatı mümessillerinden bu husustaki teşekkür hislerimiz-le minnettarlığımıza tercüman olmalarını rica edeceğim. Başta Yugos-lavyanm müstesna Devlet adamı Başkan Mareşal Tito olmak üzere muavinleri Kardelj ve Rankoviçten daha evvel tanışmak şerefine nail olduğum Koça Popoviçten ve diğer Yugoslav devlet adamlarından gördüğümüz derin alâkanın medyunu şükranıyız.
Görüşmelerimiz de çok samimî olmuştur. Yugoslavyada her nereye gittiysek, halktan gördüğümüz çok sıcak ve yakın alâka da bizi minnettar bırakmıştır.
Yugoslav halkının bu alâkası, dostluğumuzun ve Balkan ittifakımızın ne derece sağlam temellere dayandığını göstermesi bakımından da çok inşirah verici idi ve Balkan ittifakının ve Türk - Yugoslav dostluğunun milletçe ne derecelerde benimsenmiş olduğunu ve bir millî politika unsuru haline gelmiş bulunduğunu gösteriyordu. Bunun ehemmiyeti aşikârdır ve Yugoslavyadan, intifalarımızın en kuvvetli tarafı bu olmak üzere ayrılıyorum. Yugoslav matbuat mümessillerinden, Yugoslav halkı nezdinde bu nişlerimin ve teşekkürlerimin ifadesine vasıta olmalarını bilhassa rica ederim.
Yugoslavyada gördüğümüz büyük terakkiler hakkındaki çok müsbet intibalarımı belirtmekte benim için çok zevkli bir vazife teşkil edecektir.
Bu memlekette çok kısa zaman kaldık, fakat süratli cevelânlar yaptık. Bu sebeple memleketteki kalkınma hakkında umumî- bir fikir verebilecek intihalarımız vardır. Yugoslavyanm süratli ve büyük kalkınma içinde olduğu açıkça müşahede ediliyor. Zaman zaman bazı sahalarda sıkıntılar olabilir. Bunlar, her memleket halkı için varittir ve geçici mahiyettedir. Asıl olan ve mühim olan, yeni, müreffeh ve mesut bir Yugoslavyanm fevkalâde bir süratle inkişaf etmekte olduğu hadisesidir. Evvelce de biliyordum. Yakinen görünce tam olarak kanaat getirdim ki, Başkan Titonun dirayetli idaresi, Yugoslavyayı müreffeh bir memleket haline getirecektir. Bu güzel memleketi ve onun çalışkan milletini, çok parlak yakın bir istikbal beklemektedir. Hattâ bu, şimdiden bir emrivaki haline gelmiştir, denebilir.
Yaptığımız görüşmelere gelince, bu görüşmeler, çok samimî ve açık olmuştur. Yakın dostlar' ve müttefikler arasında esasen böyle olması bir lâzime teşkil eder.Görüşmelerimizin birinci mesuliyeti, müstesna dev-. let adamı Başkan Titonun, toplantıların bir kısmında bizimle beraber bulunması ve bizleri şahsen tenvir etmesi olmuştur. Yugoslavyanm siyasetini böylece en salahiyetli ağızdan işitmek, bizim için çok kıymetli bir fırsat ve bahtiyarlık olmuştur.
Bu müzakereler sonunda, Yugoslavyadan, ittifakımızın bir kat daha kuvvetlendiği kanaati ile ayrılıyorum. Bu ittifak muahedemiz, memleketlerimizde hissedilen derin bir ihtiyacın, müdafaa ve emniyeti istihsal ihtiyacının karşılanması maksadiyle aktedilmiştir. Bu sahada bugüne kadar neler yapmış olunduğunu beraberce gözden geçirdik ve şimdiye kadar alman neticelerden memnunluk hissettik. Realizm ile gördük ki, gayelerimiz birdir ve bunlar, mevcudiyet ve istiklâlimizi müdafaa etmek, sulhu vikaye ve tarsin eylemektir.
Ayrıca şunu da müşahede ettik ki, dünyanın bu nazik zamanında, dünya, sulhunun takviyesi ve memleketlerimizin istiklâl ye emniyetinin istihsali bakımından yapılacak daha işlerimiz vardır. İttifakımızı' tekemmül ettirmek lâzımdır. Bunlar üzerinde de görüştük.
Balkan ittifakını aktederken, biz ve Yunanistan, Yugoslavyanm Nato-. ya girmiyeceğini biliyorduk. Yugoslavya da bizim ve Yunanistanm Na-toya dahil olduğumuzu bilmekte idi. Bu vaziyetler karşılıklı olarak kabulü kabil görülmüştü. Bizler, nasıl Yugoslavyanm Natoya girmemek kararma hürmet göstermiş isek, Yugoslavya da bizlerin Nato dahilindeki hususiyetlerini bilerek ve bunlara riayet göstermek hissiyle hareket ederek imzalanmıştı. Bu husustaki anlaşma tamdı.
Bu salim ve realist hareket mebdeinin iki mühim neticesi olduğu görülür:
1 Balkan ittifakı içinde beraber bulunmamıza rağmen, memleketlerin, biraz evvel arzettiğim hususiyetlerine göre, bazı. hâdiselerin teşhis ve mütalâasında, ayrı görüşlere sahip olunabilir. Fakat esas gayelerde tam mutabakat bulunduğuna göre, bunların ehemmiyeti olmaz ve ittifakın selâbetine halel vermez.
2
Balkan ittifakı âzasından ikisinin Natoda da âza bulunması, eğer
tâbir caiz ise, bu iki teşekkülü,
fiilen kardeş teşekküller haline getirmektedir.
Her iki teşekkülün gayeleri, sulhun, emniyetin ve tamamiyetin
muhafaza ve siyaneti olduğuna göre, bu bakımdan hiç değilse bu
Memnuniyetle müşahede ettik ki, esas gayelerimizde, Balkan ittifakının aktedildiği zamanki kadar beraberiz. Bu bakımdan paktımız, sağlamlığı ve kuvvetini muhafaza etmektedir. İki teşekkülün politikaları arasında bir mübayenet mevcut değildir ve olmıyacaktır. Bu hususta en salahiyetli Yugoslav devlet adamlarından teminat almış olmak ve tarafımızdan da Yugoslavyaya teminat verilmiş bulunmak gibi inşirah verici bir netice ile karşı karşıyayız. Bununla beraber, dünya hâdiselerinin görüş ve teşhisinde ve bunların tefsirinde, kendi hususiyetlerimize göre, farklar bulunabilir. Bunlar, talî mahiyettedir, bizi, Balkan ittifakı âzası olarak tezad ve tehaîüfe götürmez ve aramızdaki Balkan ittifakının selâbetine müessir olmaz.
Balkan paktının, yalnız bölgemizin bugünkü ihtiyaçlarına,, sulh, emniyet ve müdafaa nefsi zaruretlerine istinat etmeyip Balkanlarda uzun vadeli olmak üzere sulhun, istikrarın, refah ve saadetin ve kardeşlik hislerinin teessüsüne yardım edeceği, hakkında Yugoslav devlet adam-larmın fikirlerine de tamamiyle iştirak ediyoruz: ve âti için bu fikirleri, tahakkuk ettirecek yolda yürümek kanaati ile-bugün Yugoslavyadan ayrılıyoruz.
Pek muhterem matbuat- mümessillerinden Yugoslav devlet adamlanna ve halkın derin hürmet ve sevgilerimizi.ve teşekkürlerimizi iblâğavasıta. olmalarını bir kere daha rica edelim, ayrıca kendilerine de tekrar teşekkür ederim,»
Başvekilimiz Adnan Menderesin, basın toplantısındaki bu sözleri, teker teker ve ayrı ayrı Fransızca, İngilizce ve Sırpça, Hirvatçaya tercüme edilmiş, Başvekilimiz müteakiben gazetecilerin suallerini cevaplandırmıştır.
Bir Amerikan gazeteci, Balkan ittifakının tekemmül ettirileceği sözünden, Başvekilimizin ne gibi bir mâna anladığını sormuştur. Menderes şu cevabı vermiştir:
«Her mevcudiyet doğduktan sonra hayatın seyri için de tekemmül eder. Paktlar da bu ihtiyaçtan vareste değildir. Gayelerini daha realist bir şekilde ve daha büyük bir sarahatla tahakkuk ettirmek maksadiyle Balkan paktı için de bu tekemmülü başaracağız. Bunlar, hâdise ve şartlara ve gelişmelere bağlı olduğu için, bu hususta bugün teferruata. girişmek, bu beyanatın çerçevesini aşar.»
Bir Yugoslav gazeteci, dünyada bazı hâdiselerin gerginliği azaltmakta. olduğunu ve sulh içinde beraber yaşamaya doğru yol açtığını, soyliyer rek Başvekilin bu hususta fikrini sormuştur.
Menderesin cevabı şu olmuştur:
«Bu nokta üzerindeki fikirlerimi, ekselans Kardelj'in nutkuna verdiğim cevapta ifade ettim. Burada bir defa daha kısaca tekrarlayayım: Bu hususta elimizde inanılır ve güvenilir maddî deliller mevcut değildir. Böyle hakikî delillere şahit olmayı çok temenni etmekteyiz. Ve bunların mevcudiyeti halinde bunları en ziyade memnunlukla-karşılayacak biz olacağız. Propaganda unsurlarına değil de hakikî delillere rastlandığı zaman lâzımgelen tedbirleri almak ve bu fırsattan istifade için derhal harekete geçmek çok kolay olacaktır.»
Başka bir Yugoslav gazeteci de, Balkan işbirliği bahsinde, Türk umumî efkârının, istişarî asambleyi nasıl karşılamakta olduğunu sormuş Ve Başvekilimizden şu cevabı almıştır:
«Balkan Paktının tekemmülü yolunda bir merhale teşkil edecek olan bu daimî i&tişarî asamblenin, teşkilini Türk efkârının büyük bir memunlukla kabul edeceğinden emin olabilirsiniz, bu husustaki kanun projesi, Büyük Millet Meclisine tevdi edilmiş bulunmaktadır.»
Başvekil Adnan Menderes, ayrıca, Yunanistanın da Balkan ittifakı içindeki müsbet faaliyetlerini belirtmiş ve bunlardan sitayişle bahsetmiştir.
Başvekilimizin Basın Konferansı iki saat sürmüş, Belgraddan hareket zamanı, hattâ yarım saat te gecikmişti. Bu sebeple Başvekilimiz, gazetecilere bir kere daha teşekkür ederek kendilerine muvaffakiyet temenni ederek Dedinje Sarayından ayrılmıştır.
Yugoslavya ile işbirliği
Yazan: Ali Naci Karacan
5/V/1955 tarihli (Milliyet) den:
Avrupada sulh ve istikrar birkaç büyük temele dayanır. Yugoslavya, Türkiye gibi, bu temellerden biridir. Bu temeller arasında görüş ve anlayış rabıtası olunca, her iki devletin bulundukları coğrafî mmtaka ve netice olarak Avrupa için, sulh ideali gerçekleşmesi mümkün hale gelir. Yunanistanı da içine alan Balkan anlaşması her şeyden evvel hem bu idealin, hern de kuvvetli Yugoslavya ile kuvvetli Tür-kiyenin birbirine bağlanabilmesinin neticesidir. İki devletin askerî kudretleri, bu anlaşmaya, aynı zamanda, Av-rupanın geri kalan kısımları üzerinde de tesiri görülen, görülecek olan bir mâna ve ehemmiyet vermektedir.
Türkiye bir taraftan, bir kanadını teşkil eden Yugoslavya ile müşterek bir sulh ve savunma politikası güderken, diğer taraftan, ikinci kanadını teşkil eden Arap devletleriyle Birleşmiş Milletler çerçevesi içinde, tecavüze karşı müdafaa esasına dayanan bir anlaşma sistemi kurmak istemektedir.
Yugoslavya, komünist olmakla beraber, Kominformla alâkasını kesen hür bir memleket sıfatiyle, Demokrat Türkiye ve Yunanistanla dostluk tesis etmeyi, değil işbirliği, hattâ kader birliği yapmayı varblınnı, bütüinlüğü-nün icabı haline koyan bir politika yolunu tutmuştur. Arap devletleri ise, esir olmadan, tecavüze uğramadan yaşayabilmek için bir müdafaa sistemine bağlı olmak lüzumunu nihayet idrâk eder hale gelmişlerdir.
Dünya sulhunu istiyen her millet, sulhu müdafaa maksadına dayanan bu tertipleri kuvvetlendirmek, desteklemek, onların muhitlerine doğru tesirli hale gelmelerini sağlamak dileğin de olmak lâzım gelir.
Avrupanm iki büyük askerî kudreti olan Yugoslavya ve Türkiye, kendi bulundukları muhitler üzerinde tesirleri muhakkak olduğuna ve aralarında da birbirlerine ittifak akdiyle bağlı bulunduklarına göre, iki devletin mesul mümessillerinin temasları, büyük ehemmiyet iktisap etmektedir. Bu görüşmeler, her ikisi için gaye olan sulh ve istikrar vaziyetini perçinlemek, alınan ve daha da alınacak olan tedbirleri günün zaruretleri ışığında bir müşterek anlayış adesesinden geçirmek maksadiyle vukua gelmektedir. Böyle olunca, alınacak neticeler, herkes kabul eder ki, yalnız iki devlet için değil, belki dünya için faydalı olabilirler.
Türkiye, daima Yugoslavyanm Batı ile sıkı işbirliği yapmasını, Balkan Paktının kuvvetlenmesini, İtalyayı da içme almaik suretiyle genişlemesini arzu etmiştir, etmektedir.
Herhalde ikisi de kuvvetli olan Türkiye ve Yugoslavya, her ikisi de kuvvetli olduklarına, sulh istediklerine göre, yapılacak konuşmalar, ;bu neticeyi sağlamak için işbirliğinin şartları üzerinde cereyan edecekler ve her iki devlet adamının aklı selimi ve sağduyusu, birbirini tamamlayan siyasî meşaleler halinde, hiç şüphe yok ki, iki memlekete doğru yolu göstereceklerdir.
Başvekilimizin seyahatleri münasebetiyle :
6/V/1955 tarihli (Zafer) den :
Muhterem Başvekilimizin Yugoslavyayı ziyaretini, dış politikamıza hâkim bulunan esaslara irca etmek lâzımdır.
Türkiye, bilindiği gibi, Atlantik dev-letıerıne aanıl üiuımmaiîtaaır. Avrupa acuna tertiplenmiş ve gıuiüçe te^emmuı etmeKie oıan muuaıaa cmazınm yanut cepnesınm bir parçacıdır, yan, gayretli ve Kuvvetli bir parçasıdır, çuımı Jato acuna gere emıyet, getraK keyfiyet D&Kimmaan oaşta gelen Dir kudreti askeriyeyi nazır tutmaktadır.
bu Türkiye, aynı zamanda ola-, nem BaiKanıaraa, hem Orta Luğuaa mevcuttur. Ve malûm olan mun_ temel tehlikenin kendi, şümullü bir karakter ve yaygjniiK taşıdığından, hiç bir cephe tali telâkki edilemez. Hele alâkadarlar taralından, asla tali telâkki edilemez. Binaenaleyh, bizim için, ne Balkanlar ne de Orta Doğu, tali bölgelerdir.
Türk milletinin şuurunda ve şerefli bir hayat idame etmek azminde, Türk toprakları nerede ise, oraları en başta gelen kıymetlerdir.
Bu sebepledir ki, dış politikamız, gerek Balkanlarda, gerek Orta Doğuda fasılasız ve âramsız olarak faal ve, kendi görüşümüze göre muvaffaktır. Çünkü Balkanlarda, Ankara ve Bled anlaşmaları sayesinde dünya barışının en mühim köprü başlarından birini üçüzlü bir ittifakla emniyete almış bulunurken, Orta Doğuda da Bağdat Paktı ile, gerideki siyasî ve askerî ikmal hatlarımızı bir zaptu rapta almış bulunuyoruz.
Ne şüphe ki, girişi? birer muvaffakiyete isal etmiş bulunduğumuz bu teşebbüslerin hepsi, Birleşmiş Milletlerin dâvasına uygun, sureti kafiyede tedafüi, hiç kimsenin sükûn ve emniyetini ihlâl etmiyen hareketlerdir.
İşte böylesine bir görüşün geniş faaliyet ve tatbikat çevresinde, çok şükür, cesur ve azimli müttefikler bulmuş bulunuyoruz.
Bunlar, bu tarafa bakınca, eğer Irak ve İngiltere ise, öbür tarafa bakınca, Yunanistan ve Yugoslavyadır.
Zaten Başvekilimizin, yapacağı ziyaret vesilesiyle Yugoslavyadaki Tanjug Ajansına verdiği beyanat, dünya barışının Balkanlardaki siyasî tahkimatını o kadar veciz bir şekilde tavsif ve izah eylemektedir ki, sadece-, «realitelerin ve jeopolitik icaplar» m bizleri en tabiî bir şekilde vazife başına çağırmış olduğunu hatırlamak, üç alâkadar devletin ciddî ve simimi bir iş ve mukadderat birliği sayesinde ortaya koymuş bulunduğu müşterek eserin kıymet ve ehemmiyetini anlatmaya kâfidir.
Bu eseri derinliğine ve genişliğine daha da tekemmül ettirmek için, üç müttefik memleket, her türlü gayreti sarfetmekte ve kendi devlet adamlarının doğrudan doğruya temasından büyük faydalar temin etmiş -bulunmaktadır. Başvekilimizin bu seferki Bel-grad temaslarını, bu cümleden saymak lâzımdır.
Kendilerinin dediği gibi, cesur Yugoslav milletini ve onun kıymetli devlet adamı Josip Broz Titoyu, bizlerin kalbimizde geniş bir muhabbet ve itimadın kucakladığına şüphe yoktur. Ni-telam bu hisler, dost ve müttefik devletin reisi memleketimizi ziyaret ettiği esnada hep harekete gelmiştir.
Keza, bu hislerin mütekabil olduğuna da şüphe yoktur. Ve bunun müeyyidesi, bizim Devlet Reisimiz Yugeslavyayı ziyaret ederken reyelayn müşahede edilmiştir.
GÖrülüyer ki, bu bahiste, realiteleri ve jeepelitik icapları, yine Başvekilimizin işaret buyurduğu gibi, karşılıklı kalbi incizaplar yani mütekabil sempatiler tamamlamaktadır.
Aldanmadan ve aldatılmadan sulha doğru
12/V/1955 tarihli (Zafer) den :
Başvekil Adnan Menderes, Belgradda, bir Yugoslav gazetecisinin, bazı hâdiselerin dünyadaki gerginliği azalttığı ve Doğu ile Batının sulh içinde ve beraber yaşama imkânını sağladığı yolunda telkinleri de ihtiva eden sualine dikkate şayan bir cevap vermiş bulunuyor. Bu cevap kısaca şundan ibarettir: «Elimizde inanılır ve güvenilir maddi deliller mevcut değildir. Propaganda unsurlarına değil de hakikî deliiiere rastlandığı zaman lâzım gelen tedbirleri almak ve bu fırsattan istifade için derhal harekete geçmek çok kolay olacaktır.»
Bütün dünyayı tehdit ettiği kadar ağırlığını senelerdenberi Türkiyenin omuzlarında da hissettiren mütearrız kuvvetler hakkında, temkinli ve ne fazla endişeli, ne de fazla nikbin,, fakat mutlaka realist bir görüşün mahsulü olan bu sözler, Türkıyerun benimsediği bir düşünceyi bütün mâna ve şümulüyle ihtiva ediyor. Türkiye, asırlık tecrübelere dayanan bir tarihi şuur içinde, bugün Şark âlemini idare eden mütecaviz zihniyette büyük değişiklikler olmadığını ve olamıyacağını anlamış olan bir memlekettir. Onun için, her değişiklik iddiasını ihtiyat ile karşılıyor. Başvekilin dediği gibi, propaganda' unsurlarına iltiîat etmiyor ve güvenilir maddî deliller arıyor. Eğer Türkiye böyle bir anlayış içerisinde bulunmasaydı, mütemadiyen hüviyet değiştiren, gayeye ulaşmak için her vasıtayı kullanmakta mahzur gormi-yen o mütearrız zihniyetin kolayca zebunu olur ve kendi toprakları üzerinde metanetle ayakta durmak imkânlarını bugüne kadar çoktan kaybetmiş bulunurdu.
İkinci Dünya Harbinin fiilen nihayet bulduğu gündenberi, bütün hür insanlık dünya için, bir sulh ve istikrar devrinin açılmasını büyük sabırsızlıkla bekliyor. Sulh uğrunda bu kadar canlar feda edilmesine, kanlar dökülmesine, servetler heba edilmesine rağmen bir türlü bitmiyen harp, insanları yıldırmıştır. Bu yılgınlık içinde en ulaık bir ışık, ümide benzeyen bir alâmet heyecanları tahrik ediyor. İşin kötüsü, mütearrız zihniyetin, hür insanlığı ve demokratik milletleri esaret altına almak istiyen düşüncenin, bu meşru sabırsızlığı bu haklı heyecanları dahi kendi maksatları için için istismar etmekten-çekinmemekte olmasıdır.
Bugüne kadar, Şarktan .gelen kesif sulh taarruzlarının hedefi, hiç bir 2aman haklı ve âdil bir sulh nizamı tesis etmek olmamıştır. Bunlarla güdüien maksat daima, sulhu knrmaik için 'kuvvetli bir müdafaa cephesi yaratmaktan başka çare bulamamış olan hür insanlığın imanını gevşetmek, müdafaa silâhlarını bir tarafa bıraktırmak ve bundan sonra, güdülen istilâ ve istismar 'gayelerini taiıakkuk ettirmekten ibaret olmuştur. Bu sulh 'taarruzları bazı memleketlerde İratta çok yıkıcı tesirler icra etmiştir.
Türkiye oldum olasıya sulha taraftardır. Hiç bir zaman hiç bir memlekete karşı mütearrız .gayeler takip etmemiştir. Dün, yalnız başına, yurtta sulh, cihanda sulh par&l-asiyle hareket etmiş olan memleketimiz, bugün işbirliği yaptığı bütün milletlerle gerek Nato çerçevesi içinde, gerek Balkan birliğinde, gerek Bağdat Paktı ile kurulmuş olan Orta Şark nizamında, yine sui-hçu gayelerin tahakkukuna hizmet ediyor ve bu gayeden hiç bir zaman ayrılmıyor.
Sulha bu kadar samimî bir istekle taraftar olan Türkiyenin kendisi için bir ideal haline getirmiş olduğu bu mevzuda aldanması ve aldatılması asla mevzuu bahis olamaz. Türk milleti, soğuk harp karşısında gösterilecek yılgınlığın veya lüzumsuz nikbinliğin ancak felâketlerle nihayetlenece-ğini insanlığın geçirdiği acı tecrübelerden edindiği, intibalarla çek iyi öğrenmiştir.
Onun için istiklâli ve topraklarının bütünlüğüyle beraber müdafaa ettiği hür insanlık ideallerini kurtarmak inanciyle bulunduğu mevkii salâbetle muhafaza etmek kararındadır.
Menderesin sözleri, Türkiyenin asla-bir sulh hülyası rehaveti içi-ne düşmiyece-ğini gösteriyor. Hâdiselerin inkişafı, maddî delillerin zuhuru karşı cephede bir zihniyet değişikliğine bizi inandı-rırsa... O zaman gerekli tedbirleri.almakta gecikmiyeceğimiz de muhakkaktır. Sulh idealine samimî bir surette inanmış bir millet olarak, Türklerden beklenecek olan da zaten -bu değil midir?
14 Mayıs 1955
Moskova :
İki memleket arasındaki münasebetleri düzeltmek ve barışı kuvvetlendirmek maksadiyle Sovyet hükümetiyle Yugoslav hükümetinin müştereken izhar ettikleri arzu üzerine her iki hükümet mayıs 1955 nihayetinde Belgradda bir mülakat yapmağa karar vermişlerdir.
Bu mülakatta Sovyetler Birliği, Sovyet Komünist Partisi Birinci Sekreteri M. Kruşçef, Başvekil Mareşal Bulga-nin, Başvekil Birinci Muavini Mikoyan, Pravda gazetesi başyazarı Şepilof, Dış Ticaret Vekili Kunıikin taralından Yugoslavya ise Devlet Reisi Mareşal Tifo, Başvekil Muavini Edvard Kardelj, Başvekil Muavini ve Komünist Partisi Merkez Komitesi Sekreteri Rankoviç, iktisat işleri mütehassısı Vladko Todoroviç ve Hariciye Müsteşarı Velko Mi-çonoviç tarafından temsil edilecektir.
Belgrad :
Yugoslav Hariciye Vekili M. Popoviç Birleşik Amerika, Fransa, İngiltere, Türkiye ve Yunanistan Büyükelçilerini M. Nükita Kruşçefin başkanlığındaki bir Sovyet heyetinin Belgrada geleceğinden haberdar etmiştir.
Müşterek bir Yugoslav tebliği, Avusturya Devlet Andlaşmasmın imzası meselesini dünya hâdiselerinde ikinci plâna atmakta olan bu haiberi teyit etmektedir.
Bu haber dolayısiyle iki esaslı nokta belirtilmeğe değer:
1 Sovyet heyetine Başvekil Mareşal Bulganin değil Komünist Partisi Şefi M. Kruşçef riyaset etmektedir.
M. Molotof bu heyete iştirak etmiye-cekıtir. Bilindiği gibi Yugoslavlar M. Molotofu 1943 de kendilerini Komin-formdan atanlardan biri addetmektedirler.
Gerek M. Kruşçefin heyet başkanlığını deruhte etmesi, gerekse Sovyet Hariciye Vekilinin heyet azaları arasında bulunmaması, Sovyetlerle Yugoslavların bu ay nihayetinde hem doktrin meseleleri ve hem beynelmilel meselelerde umumî bir tesviyeyi görüşme mevzuu ittihaz edecekleri zehabını u-y andırmaktadır.
2 Yugoslav Hariciye Vekili Popoviç bu haberi Batılı devletlere bildirirken bu mülakatın kafiyen Yugoslavya ile Batı arasında bir inkıta mânasını ta-zammun etmiyeceği keyfiyeti üzerinde ısrar etmiştir.
İyi haber alan kaynaklardan bildirildiğine göre Yugoslavya Hariciye Vekili Batılı muhataplarına şu noktaları da tasrih etmiş bulunmaikt-adır:
Bu mülakat, ne Yugoslavyanm. istiklâlini ve ne de müdafaa edegelmekte olduğu prensipleri yani milletlerin dahilî işlerine müdahale etmemek prensiplerini hiç bir veçhile ihlâl etmiye-cefctir.
Yine bu mülakat Yugoslavya ile Batı arasındaki münasebetlere zarar vermek şöyle dursun bu münasebetleri daha da sıklaştırmağa hizmet edebilecektir.
Yine ayni kaynaklarda ilâve edildiğine göre M. Popoviç bu mülakatın peyk memleketler üzerinde hâsıl etmekten geri kalmıyacağı müsbet tesire de Batılı büyükelçilerin dikkatini çekmiştir. M. Popoviç bu jestte, Moskcvanın Stalin. politikasiyle alâkasını kestiğinin zımnî bir ifadesini görmekte ve Kcminformun 1948 de Yugosîavyaya karşı vaki «haksız mahkûmiyet kararını iptal edici bir mahiyet bulmaktadır.
Belgrad mahfillerine göre Sovyet yüksek idarecilerinin Belgrada gelmeleri bu itibarla Yugoslav politikasının sarih bir tasvip ve tasdikini tazammun etmektedir. Bu, Tito tarafından izhar edilen ideolojik azmin ve vaktiyle onu mah'kûm etmiş ve kendi camialarından atmış olanlarla her şeye rağmen yeniden iyi komşuluk münasebetleri tesis etmek hususunda Yugoslavya tarafından izhar edilen samimî arzuların semerelerini verdiğini ve Yugoslavya idarecilerinin tasavvur ettikleri «müsbet beraber yaşama» prensibini tetviç ettiğini göstermektedir.
Washington :
Kruşçef ile Bulganinin ve Molotof hariç olmak üzere ileri gelen diğer Sovyet liderlerinin Belgradı yakında ziyaret edecekleri hakkındaki haber Washingtona cuma gecesi gelmiş ve büyük tesir uyandırmıştır. Filhakika, Amerikan başkentinin bazı siyas' mahfillerinde serdedilen kanaate göre, 1948 dargınlığından sonra Sovyetlerle Yugoslavlar arasında ilk defa olarak yeniden temaslara başlanması Amerikada gerek parlâmento plânında, gerekse umumî efkârda gayet ciddî akisler uyandırabilir. Aynı mahfillerin kanaatince, Yugoslav - Sovyet münasebetlerinin bu türlü inkişafı Ame-rikada infiratçılığa yeniden kazançlar sağlayabilir.
Amerikan siyasî mahfillerinde bu münasebetle hatırlatıldığına göre, Amerika, beş yıldanberi Yugoslavyaya ceman 1 milyar dolar civarında tahmin olunan bir yardımda bulunmuştur. Bunun beş yüz milyonu askerî, diğer beş yüz milyonu da iktisadî yardımdır. Buna Fransa ve İngiltere tarafından yapılan yardımları da ilâve etmek gerekir.
Yugoslavyaya yardım siyasetini hiçbir zaman hararetle karşılamamış olan bazı Kongre üyelerinin, şimdi A-merika hükümetinin, malî ve iktisadî bir destek sayesinde Belgradı kendi tarafına çekebileceğini ümit etmek suretiyle yanlış bir yol tutmuş olduğunu ileri sürmek fırsatını bulabilecekleri de belirtilmektedir. Amerikan Kongre üyelerinin bu mütalâalarına birçok A-merükan mahafilinin de iştirak edecekleri ve bundan böyle Yugoslavyaya yapılacak her türlü yardıma itiraz eyliyecekleri şüphesizdir.
Sovyetlerle Yugoslavlarm barıştıklarına ve Sovyet Hükümet Başkanının Belgradı ziyaret edeceğine dair haber, üç Batılı devletin - Amerika, Fransa, İngiltere - Yugoslavyaya Batılı yardımı hakkında umumî dörtlü bir konferansa dair Beigraddan cevap bekledikleri bir zamana, tesadüf etmiştir. Mareşal Tito hükümeti bu konuda şimdiye kadar hiç bir kasti cevap vermemişti. Bununla beraber, siyasî mahfillerde, Yugoslav Hükümet Başkanının, Batılı Devletler Büyükelçileriyle yaptığı son görüşmelerde, böyle bir konferans prensibini az çek kabul etmiş olduğuna dair bir intiba mevcuttu. Konferans hakkında hiç bir tarih tesbit edilmemişti. Fakat umumiyetle hâkim olan kanaate göre, konferans Paris, Londra ve Washingtondan gelecek eksperlerin refakat edecekleri büyükelçiler kademesinde olacaktı.
İyi haber alan Amerikan kaynaklarının dikkatini çeken diğer bir veçhe de Yugoslavyanm Avrupada Doğu ile Batı arasında bir tarafsızlık statüsü elde etmek hususunda serdetmekte olduğu ısrarlı arzudur. Yugoslavlann müteaddit defalar belirttikleri bu arzu Kremlin idarecilerinin dikkatinden kaçmamış olmak gerektir. Mareşal Ti-tenun son zamanlarda Batılı Büyükelçilerle yaptığı görüşmelerde, Alman-yanm tarafsızlığı imkânlarından da bahsettiği bilinmektedir. Bu husus Batılı diplomat larca açıklanmıştır.
Avusturya meselesinin halli ve bunu birkaç gün farkla takiben bu memleketin tarafsızlığının ilânı ile Doğunun, Avrupada Batı ile Doğu arasında tarafsız bir bölge ihdas etmek hususundaki büyük, taarruz başlıyacaktır denilebilir. Moskova, silâhsızlanma hakkındaki plânında Almanyanm gerek Doğu, gerekse Batı kısımlarında bütün işgal kuvvetlerinden tahliyesini ileri sürmüş bulunuyor. Bu ise Alman-yaya bir tarafsızlık statüsü vermeğe muadildir. Sovyet idarecilerinin Bel-gradı ziyaretleri ise, şimdi Sovyet Rusyan, demir perde yerine ikame etmek istediği «Bİı- karantina kordonuna» iştirak hususunda Yugoslavyanm ifade ettiği arzuyu desteklemek niyetinde olduğuna dair hiç ibir şüpheye mahal bırakmamaktadır.
Sovyet liderlerinin Yugoslavyaya yapcakları ziyaretin diğer bir veçhesi de Amerikan mahfillerinde şu suretle mülâhaza ediliyor:
«Belgrada gelecekler arasında Molotof yoktur. Fakat bu, Belgradda Milletlerarası meselelerin konuşulmayacağı mânasını ifade etmez. Esasen dün gece Belgraödan gelen haberlere göre memleket arasında askıda bulunan veya doktrin, ile ilgili meselelerden başka, memleketlerin Milletlerarası politikaları da gözden geçirilecektir. Mo-lotofun gaybubeti daha ziyade Sovyet rejiminin «eski» terinden olmasındandır.
Şimdi Yugoslavya münasebetleri kesmiş olduğu «eski» lerle değil, rejimin «yeni» adamlariyle tekrar temasa geçiyormuş gibi bir durum yaratılmak istenmektedir. Molotof «eski» lerden-dir ve 1948 de Moskova ile Belgradm münasebetlerinin kesilmesinde önemli rol oynamıştır.
15 Mayıs 1955
Atina :
Belgradla Moskova arasındaki münasebetlerin arzettiği gelişmeye dair dün akşam fikrini soran gazetecilere Yunan hariciyesinin bir sözcüsü şu cevabı verfcniştir: «Hükümet, müstakbel Ruis - Yugoslav görüşmelerinin şümulünü henüz tahmin edecek bir durumda değildir.»
Diğer taraftan, Yunan siyasî mahfillerinde belirtildiğine göre bu mevzuda hissedilen endişenin saiki doğrudan doğruya bu yeni Sovyet teşebbüsü değildir. Filhakika Sovyetler Birliğinin Avusturya meselesindeki uzlaşma jestinden sonra bu teşebbüs Yunan siyasî mahfillerinde hayret uyandırmamıştır. Hissedilen endişenin saiki daha ziyade M. Kruşçef ile Bulganin tarafından Belgrada vaki olacak bu ziyaretin hazirlanışmdaki gizlilik ve ilânındaki şartlardır.
Yunan idarecilerinin hayretini uyandıran cihet Yugoslavyanm Sovyetler Birliğiyle yaklaşma tasavvurları mevzuunda ihtiyar edilen sükûttur. Bununla beraber Balkan dostluğuna tesir edebilecek her hangi bir söz sarfından içtinap edilmektedir.
Hükümet sözcüsü bu mevzuda şunları söylemiştir;
«Yunanistan, Türkiye ve Yugoslavya arasında gıpta uyandıracak bir itimat havası yaratmağa muvffak olduk. İki müttefikimize karşı olan itimadımızı muhafaza ediyoruz.»
Diğer taraftan Yunan Başvekâlet müsteşarı M. Gerasimos Lihnos da müs, ta'kbel Rus - Yugoslav görüşmelerini Yugoslav politikasında dramatik bir değişikliğin başlangıcı sayamıyacağı-nı söylemiş ve şöyle demiştir:
«Mareşal Titoya karanlık düşünceler atfetmek sadık ve samimî bir müttefikin diplomatik kaynaklarını inkâr demek olur.»
Belgrad :
Mareşal Tito bugün Pulada İstria'nm kurtuluşunun onuncu yılı münasebetiyle söylediği bir nutukta ezcümle şöyle demiştir:
«Bir Rus - Yugoslav tebliği, iki memleketin «Milletlerarası işbirliğini» ne türlü tasavvur ettiklerini belirtecektir. Bu, sulh dâvasına en önemli yardımlardan birini, teşkil edecektir.»
Mareşal daha evvel mayıs sonunda Beîgradda Sovyet ve Yugoslav yüksek idarecileri arasında yapılacak müzakerelerin Sovyetlerin teşebbüsleri üzerine olduğunu açıklamıştır. Tito:
«Bize yardımda bulunmuş ve daha da bulunacakta cldukları için Batılılara, hassaten Am,erikaya teşekkürlerimizi bildiririz, dedikten sonra bu son yıllarda karşılaşılan büyük maddî güçlükleri hatırlatmış, bununla beraber Yugoslavyalın bu yardımı hiç bir tavizle ödemek istemediğini söylemiş ve devamla demiştir ki: Bu yardım bir rüşvet değildir. Biz bu yardımı, dünya sulhu için milletimizin sarfettiği gayretlerle hak etmiş olduğu bir şey telâkki ediyoruz.
Batı ile en iyi münasebetler arzu ediyoruz. Batıya sırt çevirmiyoruz. Öbür cepheye geçmiyoruz. Daima aynı hareket hattına bağlı kalacağız. Zira serbestimizi ve itibarımızı muhafaza ederek sulh dâvası yolunda müfit olmak istiyoruz. Mevcut müşahhas meselelerin halli imlkâniarınm mevcudiyetine inanıyoruz, zira bu meseleleri Sovyet Rusyanm yeni devlet adamları bizim Önümüze vazetmektedirler.»
Mareşal Tito, Sovyet idarecileriyle yakında başlıyacak olan müzakerelere de temasla demiştir ki:
«Sovyet Rusya bir zamanlar, bir seri müşahhas teklifte bulunmuştur. Görüşmeler çoık yapıcı olacak ve sulha büyük faydası dokunacaktır.
Belgrad :
Mareşal Tito bugünkü nutkunda ezcümle şunları söylemiştir: «Bizim hükümet şeklimiz sadece bizi ilgilendirir. Hiç bir kimsenin içişlerimize müdahale etmesine müsaade edemeyiz, İşte, Sovyetler Birliği idarecileri bu prensibi kabul ederek memleketimize gelmeğe ve aradaki ihtilaflı konuları sağlam bir temele bağlamak Ü2ere müzakere etmeğe riza göstermişlerdir.»
Bundan sonra, Yugoslav Devlet Reisi, Sovyetlerle yapılacak olan müzakerelerden Batılıların haberdar edileceğini ve Yugoslavyanın iki taraflı bir oyun oynadığını iddia edenlerin yanıldıklarını söylemiştir.
Mareşal Tito, siyasî blok .kurma politikasının ham bir hayal olduğunu söyliyerek, memleketinin hiç bir bloka il-tibafk etmiyeceğini belirtmiştir.
Bundan sonra sözlerine -devam ederek şöyle demiştir: «Sulh için bir tek: çıkar yol vardır, o da, barış içinde işbirliği ederek yaşama. Sovyet - Yugoslav müzakereleri, iki devletin mütekabil hükümranlıklarına hürmet etmek çerçevesi dahilinde cereyan edecektir.»
Silâhsızlanma mevzuuna temas eden Mareşal, sadece atom, mikrop ve kimya silâhlarının men'inin bir şey ifade edemiyeceğini, umumî bir silâhsızlanmaya gidilmesi icap ettiğini belirtmiş ve Doğu ile Batı arasındaki itimatsızlığın giderilmesi hususunda ısrar etmiştir.
Bundan sonra, Mareşal Tito, Yugoslavyanın Hindistaınla birlikte üçüncü bir blok kurmak niyetinde olduğuna dair ileri sürülen iddiaları reddederek: «Böyle bir teşebbüs ham bir hayalden başka bir şey olamaz. Biz sadece, bugünkü âlemde bir manevî cephe kurmağa gayret ediyoruz» demiştir.
18 Mayıs 1955
Moskova :
Sovyet - Yugoslav münasebetlerine dair, bu sabahki başmakalesinde, Pravda gazetesi şöyle demektedir:
«Yugoslavya ile Sovyetler Birliği arasındaki normal münasebetlerin, birkaç yıldanberi 'bozulması, sadece, sulh düşmanlarının işine yaramıştır. Bunu hâdiseler ispat etmiştir. Belgradda Sovyetler Birliği idarecileri ile Yugoslav devlet adamlarının müzakereye girişeceklerine dair olan haber, başta Sovyetler Birliği ve Yugoslav halkı olmak üzere bütün sulhsever milletleri memnun etmiştir.»
«İki memleket arasındaki dostluğun sadece kendi menfaatlerine olmayıp bundan bütün dünyanın faydalanacağını» söyleyen Sovyetler Birliği Komü-ist Partisinin naşiri efkârı yazısına şöyle devam etmektedir: «İki memleket arasında yeniden meydana gelecek olan dostluğun inkişafı dünya sulhuna yarayacaktır.»
Gazete, iki memleket arasında bazı meselelerde mevcut olan görüş farkına işaret etmekte, fakat, Yugoslav işçi çiftçisinin Sovyetler Birliğine karşı duyduğu hayranlığın dostluğun tarsinine yarayacağını söylemektedir.
20 Mayıs 1955
Belgrad :
Yakında yapılacak olan Sovyet - Yugoslav münasebetlerini elan örten esrar. Dışişleri Müsteşarlığı cözcüsünün bugün yaptığı haftalık basın konfe-ransiyle bir nokta üzerinde yayınlanmıştır.
Yugopress Ajansı muhabirinin sualine cevap veren sözcü şöyle demiştir:
«Sovyet - Yugoslav münasebetlerinin, Yugoslavyalım Balkan Paktı muvacehesindeki durumu üzerinde hiç bir menfî tesiri olamaz.
Uçlu işbirliğinin müsbet neticeler verdiği herkesçe malûmdur. Bu ittifak, Türk, Yunan ve Yugoslav milletleri arasında bir yaklaşmaya, işbirliğine yardım etmiş ve bahis mevzuu bölgede olduğu gibi dünyada da bir barış vasıtası olarak gelişmiştir.
Üç Dışişleri Vekilinin Ankarada yaptıkları son toplantıda olduğu gibi, Millî Meclis Başkanının raporunda, ve Türkiye Başvekili Adnan Menderesin ziyareti sırasında, bu işbirliğini derinleştirmek azmi bir defa daha belirtilmişti.»
1948 senesinde Sovyet Rusya tarafından anlaşmaların feshi ve iktisadî abluka tesisi yüzünden Yugoslav ekonomisinin uğradığı zararı tazmin meselesini Yugoslavyanm Sovyet - Yugoslav müzakereleri esnasında ortaya atmayı düşünüp düşünmediği yolunda bir gazetecinin sorduğu suale, sözcü: «Bu iki memleket arasındaki münasebetler çerçevesi içinde halledilmemiş daha birçok mesele vardır» demiştir. Askıda kalmış meselelerin sadece Yugoslavya ile Rusya arasındaki münasebetleri mi, yoksa Yugoslavya ile bütün Sovyet blcku arasındaki münasebetleri mi alâkadar ettiğini soran bir gazeteciye sözcü: Konferans sadece iki memleket hükümetleri arasında cereyan edecektir» cevabını vermiştir.
Sözcü, bundan sonra, Yunan Genel Kurmay Başkanı General Dovas'm, Yugoslav Genel Kurmay temsilcilerinin ziyaretlerim iade maksadiyle 23 mayısta Yugcslavyaya geleceğini teyit etmiş ve Tito ile Kuşçefin görüşmelerini yorumlayan «Pravda» gazetesinin makalesi hakkında fikrini soran bir gazeteciye şu cevabı vermiştir:
«Bu makale Belgrad müzakerelerinin mesut bir neticeye varmasını savunduğundan, ancak iyi karşılayabiliriz. Bu konferansa hangi şartlar altında gireceğiz, resmi tebliğde olduğu gibi, Mareşal Titonun Poulo'da söylediği nutukta da belirtilmiştir.
Gazetecilerin, bu sen cevabı biraz daha açıklamasını ve Yugoslavya ile Rusya arasında ideolojik benzerlikler bulunduğu hakkında Pravd.an.in ileri sürdüğü fikri müsait karşılayıp karşılamadığını öğrenmek istemesi üzerine, sözcü Ük cevabına ilâve edecek hiç bir fikri bulunmadığını söylemiştir.
24 Mayıs 1955
Washington :
Umumiyetle iyi haber alan Amerikan kaynaklarından öğrenildiğine göre Batı devletleri, pek yakında Belgradda Sovyet idarecileriyle yapacağı görüşmeler esnasında Sovyetler Birliğinin Avrupadaki ve bilhassa Alman meselesindeki politikasına dair kendilerinden aydınlatıcı malûmat alınması hususunda Mareşal Titoya güvenmektedirler.
Yugoslav hükümeti «Üç Büyüklerin» bu arzularından son günlerde diplomatik yollarla haberdar edilmiştir. İyi haber alan Amerikan mahfilleri tu bahiste Belgraddaki Fransız Büyükelçisi M. François Coulet'nin Mareşal Tito ile dün yaptığı mülakata ve yine dün öğleden sonra Amerikan Hariciye Vekilinin daveti üzerine Washingtondaki Yugoslav Büyükelçisi M. Leo Mates ile M. Dulles arasında üç çeyrek saat kadar süren görüşmeye büyük bir ehemmiyet atfedilmektedir.
Keza mevsuk, bir menbadan alman malûmata göre Fransanm Belgrad Büyükelçisinin Yugoslav Devlet Seliyle dünkü görüşmesi İngiliz ve Birleşik Amerika temsilcileriyle mutabık kalınmak suretiyle vaki olmuştur.
İyi haber alan kaynaklardan edinilen malûmata bakılırsa M. Leo Mates'in dün öğleden sonra Dulles ile yaptığı görüşmede Almanya meselesi de mev-zuubahis edilmiş olmalıdır.
Amerikan Hariciyesi Şefi, Yugoslav diplomatına Avrupadaki son hâdiseler ile Sovyet idarecilerinin yatında Bel-grada yapacakları ziyaret bahsinde Birleşik Amerika hükümetinin «görüşlerini» bildirmiştir.
Amerikan müşahitlerine göre Dulles Mates görüşmesinden bir saat geçmeden Amerikan ıhariciyesinin, buna dair bir tebliğ yayınlamış olması, Yugoslav hükümetinin gerek Batı, gerekse Doğu muvacehesindeki azimli istiklâl siyasetini takibe devam edeceğine dair Amerikan hükümetine verdiği teminatı M. Dulles'm bir vesikaya bağlamak: hususundaki kaygusundan ileri gelmektedir.
Esasen bu teminat son sekiz gün zarfında Belgrad hükümeti tarafından defalarca verilmiş bulunmaktadır. Yugoslav Büyükelçisi bunu dünkü görüşmesinde M. Dulles'a tekrar etmeği lüzumlu bulmuştur.
26 Mayıs 1955
Belgrad :
Sovyet heyetinin Belgrada gelişine dair Belgrad ve Moskovada ayni zamanda neşredilmiş olan tebliğin metni şudur:
Sovyetler Birliği devletini temsil eden ve şu zevattan müteşekkil bulunan heyet bugün öğleden sonra Belgrada gelecektir.
Heyet Başkanı: Sovyetler Birliği Yüksek Şûrası âzası ve Komünist Partisi Birinci Sekreteri Nikita Kruşçef,
Heyet azaları: Sovyetler Birliği Başvekili Nikola Bulganin, Sovyetler Birliği Milletler Şûrası Hariciye Komisyonu Başkanı ve Pravda gazetesi başmuharriri Şepilof, Hariciye Vekili Birinci muavini Andrea Gromiko, Haricî Ticaret Vekil Muavini Kurnifein.
Belgraû :
Sovyetler Birliği Komünist Partisi Genel Sekreteri Kruşçef ve Mareşal Bul-ganinin riyasetinde bulunan Sovyetler Birliği heyeti, mahallî saatle, saat 16.58 de Zemun hava alanına muvasalât etmiştir.
Heyeti hava alanında, bizzat Mareşal Tito ve diğer Yugoslav devlet adamları karşılamışlardır.
Uçaktan indiği sırada bir hitabede bulunan Sovyet Heyeti Başkanı Kruşçef, bu ziyaretin, hiç bir memleketin içişlerine müdahale edilmemesi ve hükümranlık haklarına saygı gösterme prensipleri dahilinde, iki memleket arasında siyasî, iktisadî ve harsı münasebetleri takviyeye vesile olacağını ümit ettiğini, beyan etmiştir.
Heyet doğruca, emirlerine tahsis edilen «Eski Saray» a gitmiştir.
Sovyet temsilcileri akşama doğru, «Eski Saray» civarında bulunan «Beyaz Saray» a giderek Yugoslav Devlet Reisi Mareşal Titoya bir nezaret ziyaretinde bulunmuşlardır.
Belgrad.: