KITCHENER KENDİSİ GELİYOR
Savaş boyunca başı çok ağrımıştır. Önce denizden zorlayarak, zahmetsiz, masrafsız, ve çabuk bir şekilde geçileceği kendisine izah edilmiş, o da inanarak donanmayı Çanakkale’ye göndermiştir. Hüsranın ardından, sınırlı sayıda bir kuvvetle Gelibolu işgal edilecek, çok kısa bir zamanda geçilecek; diye, raporlar verilmiş, o da Hamilton’u bir kolorduyla göndermiş, önce iyimser raporlar almış, sonra denildiği gibi çıkmamış, hep kara haberler almış, devamlı takviye kuvvet ve cephane isteklerinin ardı arkası kesilmemiştir.
Şimdi yeni bir başkomutan göndermektedir. Ama rahat değildir. Çanakkale’de neler olup bittiğini ve burasının nasıl bir yer olduğunu, yerinde görerek anlamaya ve ona göre, kendisinin politik hayatını da tehlikeye sokan bu yeri, yakından bizzat görmeye karar veren, Savaş Bakanı Lord Kitchener, Kasım ayında cepheye gelir.
Başkumandan vekili General Birdwood ile cepheyi do-laşır. Burada tam bir batağa saplanmış olduklarını görür. Tak-viye kuvvetlerle bir hamle daha yapılacak olsa da, yine başarılamayacağını anlar.
Dönüş yolundayken, donanma Kurmay Başkanı Amiral Keyes’i yanına çağırarak şöyle der:
“İşte o yeri (Çanakkale cephelerini) gördüm. Orası pis bir köşedir. Hiçbir zaman geçemeyeceksiniz.”
Böylece son belli olmuştur. Çanakkale cephesi boşaltılacaktır.
Önce İngiliz savaş bakanı, sonra, Çanakkale savaş komis-yonu ve nihayet de İngiliz ve Fransız hükümetleri, tahliye ka-rarını onaylamakla, mağlubiyeti resmen kabul etmiş, Çanak-kale’nin geçilmezliği tescil edilmiş oluyordu.
“Çanakkale! Dünyayı yenenlerin yenildiği yer!..”
Artık Çanakkale böyle anılır olmuştur.
Bu günlerde de General Monro, başka bir göreve ata-nacak, yerine General Birdwood getirilecektir.