Ergenlik, gelişim sürecinin bir parçası olmakla beraber çoğu zaman stresli ve zor süreçtir. 13-22 yaş aralığını kapsamaktadır. Ergenlik denildiğinde aileyle çatışma yaşanan, gergin ve arkadaşlarla aileden çok vakit geçirilen bir dönem aklımıza gelir. Ergenlikte klinik depresyon oldukça önemli bir sorundur. Majör depresif bozukluk ya da klinik depresyon, 6 ay ya da daha uzun süren üzgün ruh hali, uyku ve yeme bozuklukları ve konsantrasyonda güçlük görülen ruhsal bir bozukluktur. Ergenliğin Türkiye’ de 15-24 yaş aralığındaki gençlerin ölüm nedenleri incelendiğinde depresyon ikinci sırada yer almaktadır.
Ergenlikte Depresyonun Sebepleri
Anne babası depresif olan ergenler genetik olarak depresyona daha yatkındır. Ailesinde psikiyatrik bozukluk tanısı olan birey bulunan ergenlerin %70,8’inde, kendisinde psikiyatrik bozukluk tanısı olan ergenlerin %86,8’inde diğer gruplara göre depresif belirtilerin daha fazla olduğu saptanmıştır.
Tüm ruhsal bozukluklarda olduğu gibi ergenlikteki depresyonda da stres önemli bir risk faktörüdür. Anne babası işsiz kalan, okul değiştiren, ailesi ya da sevdiği biri ölen ergenin depresyona girme olasılığı artar. Ergen depresyonu riskini arttıran diğer aile faktörleri ise sosyal desteğin olmayışı, boşanma, geniş ailede büyüme, büyük kardeşin alkol ya da madde bağımlılığıdır.
Ergenlik döneminde fiziksel görünüşe olan ilgi artar. Ayna karşısında daha çok zaman geçirmeye ve kıyafetlerine daha çok özen göstermeye başlarlar. Bazı ergenler ne kadar uğraşsa da yeterince güzel ya da yakışıklı olmadığını düşünebilir ve bunun sonucu olarak öz saygısı azalır ve depresyona olan yatkınlığı artabilir. Kızlarda daha çok depresyon görülmesi de bunu doğrulayıcı nitelikte olabilir. Yapılan çalışmalarda zihinlerinde olan ideale ulaşamayan ergenlerde majör depresyon daha sık görülür. Ergen kendini sık sık başkalarıyla karşılaştırmaktadır ve bunun sonucu olarak öz saygısı azalır. Yüksek öz saygı ve güçlü bir kimlik geliştirme ergeni ruhsal açıdan korumaktadır.
Ergenlerde Depresyonun Sonucu Olarak İntihar
Yapılan araştırmalarda ergenlikte kızlarda depresyonun intihar riskiyle doğrudan ilişki halinde olduğu düşünülmektedir. Ergenlik döneminde kızlar stres, üzüntü gibi duyguları içe yöneltmeye daha yatkındır ve duygu ve düşüncelerinin üzerinde durmaya daha çok meyillidirler. Erkeklerde ise depresyonun madde kullanımına zemin hazırladığı ve daha sonra intihar riskini arttırdığı fikri üzerinde durulmaktadır. Erkekler baş etmek için başka yollara başvururlar.
Ergenlerde sorun çözme becerisinin ya da bilişsel yapıların tam olarak gelişmemesi nedeniyle çıkış yolu bulamaz, sorunların çözümünün ölüm olduğunu düşünebilir.
Ergenlerin çok küçük bir bölümünde intihar denemesi ölümle sonuçlanır. İntihara teşebbüs etmiş bireylerle çalışmalar yapılması ergen intihar sebeplerini aydınlatmak ve önlemek için önemlidir.
Ergenlikte depresyon risk faktörlerine baktığımızda ailenin önemli bir yeri olduğunu görüyoruz. McAnarney; aile bağları güçlendikçe intihar oranının düştüğünü belirtmektedir. Ergen ailesiyle ne kadar çatışma yaşarsa yaşasın çocukluktan yetişkinliğe ilk adımın atıldığı bu dönemde her zaman ailesi tarafından sevildiğini hissetmek ve desteklenmek ister.
Sonuç olarak, ergenlik depresyonunda ailenin gözlemi ve okulun ya da arkadaş çevresinin ergenin depresif durumunu fark etmesi çok önemlidir. Aile ergende depresyon belirtileri gözlemliyorsa psikolog ya da psikiyatristten yardım almalıdır.
Müge ADALI
Psikolog
Kaynaklar
Mc. Anarney, E.R., (1979) AdolescentandYoungAdultSuicide in The United States-A Reflection of SocietalUnrest?., Adaolescence, 14 (56), 765-774.
Metha A, Chen E, Mulvenon S, Dode I. A theoretical model of adolescentsuicide risk. ArchSuicideRes 1998;4:115-133.
Tamar M, Özbakan B. Çocuk ve Ergenlerde Depresyon. Klinik Psikiyatri Dergisi 2004;;Ek 2:84-92
Yalaki Z, Çakır İ, Taşar MA, Yalçın N, Bilge YD. Anne ve ergenlerdeki depresif belirtilerin ergen intiharları ile ilişkisi. Dicle Tıp Dergisi 2012; 39:350-8.