Abdurrahman Şeref
- Meslek : Son Osmanlı vak‘anüvisi, devlet ve fikir adamı
- Doğum : 1853 - İstanbul
- Ölüm : 18 Şubat 1925 - Ankara
- Başlıca Eserleri : Fezleke-i Târîh-i Düvel-i İslâmiyye, Târîh-i Devlet-i Osmâniyye,Târîh-i Asr-ı Hâzır, Harb-i Hâzırın Menşei, Fezleke-i Târîh-i Devlet-i Osmâniyye, Târih Musâhabeleri
Tophâne-i Âmire Muhasebe Kalemi mümeyyizlerinden Hasan Efendi’nin oğlu olan Abdurrahman Şeref ilk tahsilinden sonra Eyüp Rüşdiyesi’ne, ardından Mekteb-i Sultânî’ye girdi. Mekteb-i Sultani’ye’den 1873’te mezun oldu. Şeref sırasıyla Mahrec-i Aklâm-ı Şâhâne, Mekteb-i Sultânî ve Dârülmuallimîn’de tarih-coğrafya öğretmenliği, Mekteb-i Mülkiye’de müdürlük yaptı. Uzun ve başarılı eğitim hayatı boyunca birçok nişan ve madalya ile mükâfatlandırıldı. Resmî görevleri yanında telif faaliyetlerinde de bulunan ve çoğu ders kitabı mahiyetinde birçok eser kaleme alan Abdurrahman Şeref, Hilâl-i Ahmer Cemiyeti’nin ve 27 Kasım 1909’daki kurulan Târîh-i Osmânî Encümeni’nin başkanlığını yaptı. Bu kurulun yayın organı olan Târîh-i Osmânî Encümeni Mecmuası’nda çeşitli makaleler yayımladı. Bazı gazetelerde neşredilen yazılarını Târih Musâhabeleri adı altında topladı. II. Meşrutiyet’in ilânından sonra âyân âzası, 1907 ve 1909’da iki defa Maarif nâzırı oldu. Asıl şöhrete, 1909 yılından 1 Kasım 1922’ye, yani saltanatın sonuna kadar yürüttüğü vak‘anüvislikle kavuştu.
Osmanlı Devleti’nin son resmî devlet tarihçisi olan Abdurrahman Şeref bu görev vesilesiyle tarihe adını yazdırmış oldu. İdari işlerde daima ileri görüşlü oldu, karşısına çıkan zorlukları kararlılık ve ihtiyat ile göğüsledi. Vak‘anüvisliği sırasında yazdığı ve 1908-1918 yılları arasında cereyan eden olayları ihtiva eden Vekayi’nâme adlı eserini yayımlamadı. Bu eser dönemin politikasına uygun biçimde kaleme aldığı bilinmektedir. Hâlbuki uzun süre devlet hizmetinde bulunan ve birçok olayın yakın şahidi olan müellifin, devrin tarihine ışık tutacak pek çok konuya açıklık getirmesi beklenirdi. Vekayi’nâme adlı eseri Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi’ndedir. Müellif Lutfî Târihi’nin 8. cildini genişleterek neşretti. I. Dünya Savaşı sonrasında İttihat ve Terakki hükümetinin iktidardan çekilmesinin ardından oluşturulan İzzet Paşa’nın Kabinesi’nin Evkaf Nazırlığı’na gelip kabinenin istifası ile ayrıldı. Cumhuriyet’in ilânından sonra İstanbul’dan ikinci devre milletvekili seçildi. Ankara’da vefat eden Şeref’in mezarı Edirnekapı dışında Otaktepe aile kabristanındadır.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Özcan, Abdülkadir, Abdurrahman Şeref, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt: 1, 1988, s: 175
Günay, Vehbi, Tarih İncelemeleri Dergisi, Cilt XXIV, Sayı 1, 2009
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Ali Nar
Ali Nar, Türk romancı ve yazar. İslami bilim-kurgu romanlarıyla tanınır. Mehmet Akif, Necip Fazıl, Sezai Karakoç, Arif Nihat Asya gibi birçok ünlü simanın özgeçmişi ve eserinden kısa örneklerin "Çağdaş Müslüman Edipler Ansiklopedisi" ya da sözlüğüne girmesine vesile oldu. 1989-1996 arasında İstanbul’ da Dünya İslami Edebiyat Konferansları'nı tertipledi.1997’ de Dünya İslami Edebiyat Birliği'nin Türkiye şubesini kurdu. Türkiye'den en az elli yazar, şair ve senaristi İslam dünyasına tanıttı.
-
-
Haşimiler
Tarih boyunca Arap krallığı kurma çabaları ile çeşitli girişimlerde bulunan aile adını Hz. Peygamber’in büyük dedesi Hâşim b. Abdümenâf’a nisbetle alan Haşimiler Mekke’nin yönetimini elinde bulunduran emîrlerle I. Dünya Savaşı’ndan sonra bir müddet Hicaz, Suriye, Irak ve halen Ürdün’de hüküm süren kralların mensup olduğu ailenin adıdır. Bu ülkelerdeki devletler Hâşimî Krallığı adıyla tanındı. I. Dünya Savaşı’nda İngilizler işbriliği yapan Şerîf Hüseyin Osmanlı Devleti’ne karşı isyan ederek hilâfetin Osmanlı Devleti’nden alınıp Hâşimî ailesine verilmesi ve büyük bir Arap devletinin kurulmasını amaçladı. Kendisini “Arap ülkelerinin kralı” olarak ilân eden Şerîf Hüseyin'i İtilâf devletleri sadece Hicaz kralı olarak tanımışlardı. Şerîf Hüseyin, yerine oğlu Emîr Ali’yi Hicaz kralı olarak bırakıp önce Akabe’ye çekildi, oradan da Kıbrıs’a iltica etmek zorunda kaldı; Emîr Ali de Abdülazîz b. Suûd’un Hicaz’ı tamamıyla ele geçirmesinden sonra babasının arkasından gitti. Böylece tarihte ilk defa ortaya çıkmış olan Hicaz Hâşimî Krallığı kısa zamanda tarihe karıştı.
-
Ahmed Arif Hikmet Bey Efendi
Tanzimat’tan sonra eğitime getirdiği yeniliklerle bilinen Osmanlı Şeyhülislam’ı Arif Hikmet Bey, İstanbul’da doğdu. Müderris payesi alarak ilmi ve edebi çalışmalara başlayan Arif Bey, hacca gittikten sonra sırasıyla Kudüs (1816), Mısır (1820) ve Medine (1823) kadılıklarında bulundu. 1829’da nüfus tahrir işlerine nezâret etmek üzere Rumeli’de görevlendirildi. Seyyid olması dolayısıyla bir yıl sonra nakîbüleşraf, 1833’te Anadolu kazaskeri, 1838’de Rumeli kazaskeri oldu. Ertesi yıl Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliyye azalığına, hemen ardından da Rumeli müfettişliğine getirilerek Osmanlı Devleti topraklarında eğitimin yaygınlaştırılması maksadıyla kurulan Meclis-i Maârif-i Muvakkat’a üye seçildi. Mekkizade Mustafa Asım Efendi’nin vefatı üzerine 11 Aralık 1846’da şeyhülislâm tayin edildi. Bu görevde yedi buçuk yıl kadar kalan Arif Bey, Sultan Abdülmecid devrindeki Softalar Vak‘ası’nda müsamahakâr davrandığı için görevden alındı. İstanbul’da vefat etti.
-
Çandarlı Ailesi
Orhangazi devrinden başlayarak Osmanlı hanedanı ile birlikte büyüyen ve devletin gelişmesinde rol oynayan Çandarlı ailesi, devletin çeşitli mercilerinde hizmette bulunmakla birlikte padişahlar üzerinde de etkin rol oynadı. Osmanlı Devleti’ne beş veziriazam kazandıran, devletin çeşitli kurumlarında iyi seviyede memurluk görevi yürüten bu aile olumlu ve olumsuz yönleriyle Osmanlı siyasetine direkt etki etmeyi başardı. Çeşitli kaynaklarda Cenderf, Cenderl, Çandarlu ve Cendereli gibi ifadelerle yer alsa da yaygın kazanmış olan okunuşu Çandarlı’dır. Ailenin nasıl ve nereden çıktığına dair çok net bilgiler mevcut olmamakla birlikte, ilk Osmanlı müelliflerinden Ahmedi’nin Kara Halil Hayreddin Paşa’yı "Cenderi" olarak belirtmesi, ailenin Karaman vilayetinin Sivrihisaz kazasına bağlı Çendere köyünden çıktığı ihtimalini ortaya koymakadır. Mevcut soyağacına göre bu ailenin mensupları çeşitli kollar halinde zamanımıza kadar gelmiş, son devirlerde içlerinden bazıları mutasarrıf olarak görev yapmış, bir kısmı ise İznik civarında ayanlık görevinde bulunmuştur.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun