Söz, Yazı ve Resim arasındaki ilişki modern sonrası zamanda (21. Yüzyılın mecra ağırlıklı yaşantısı, internet, televizyon vb.) kendi okuma ve yazma araçlarını yaşantımıza sokan gündelik sayesinde yepyeni bir boyuta erdi. Eskiden kentli, küçük burjuva ve batılı sanatçının uhdesinde gibi görünen yeniden üretme ya da yerinden etme, birleştirme, koparma, yapıştırma ve sanatsal anlam üretebilme, parodi vb. gibi araçlar kitleselleşti. Çok boyutlu bu yeni okuma ve yazma etkinliği yeni edebi türleri ve yeni poetikaları da önümüze serdi.
Oysa bu yeni içindeki eski poetika, kentlileşmenin, kent yaşantısının içinde ve ona karşı fakat onun levazımını kullanarak gelişmesi ile ilgili biraz. Kimi için Batı Modernleşmesinin özellikle şiir adına iki yükseltisinin Pound ve Joyce’un Weberce formülleştirilmiş önerilerinde gömülü, kimisi için ise Guillaume Apollinaire’nin sayfada “gevşek bıraktığı” mısra düzeni kimisi için ise Rus Biçimcileri’nin “bilimsel” poetika algılarının ürünü. Sonuç ne olursa olsun, gelinen noktada Gomringer ve De Campos’un yeniden müzakereye açtığı konu, dada’nın ya da gerçeküstücülüğün bile ötesinde bir noktaya ağır ağır taşındı.
“21. Yüzyıl’da Görsel Şiir: Yeni Somut Şiir” kitabı ve sergisi Chris McCabe ve Victoria Bean’in ortak yayını olarak geçtiğimiz günlerde Londra’da yayınlandı. Kitabın giriş yazısını ubu’nun sitesinin kurucusu şair Kenneth Goldsmith yazmış. Goldsmith’in dikkate aldığı nokta ise Somut Şiir’in Gomringer’in estetik haz ve tipografik temizlik ile dolu kentli 1950’ler dünyasından çıkıp tam tersi bir alana “kirli, pasaklı, sarkık” bir hale geldiği 1970’lere evrilmesini konu alıyor. Tertemiz, ince, alımlı Helvetica’nın endüstriyel tipografi tarafından evlat edilmesinden sonraki dönem. Sonrasında pasaklı, gürültülü görsel şiirler üretmeye kadar giden eden ve aradan geçen 20 yıl içinde “yeni toplumun kentsel-endüstriyel çevre duyarlılığına uygun yenilenmiş şiirler” olarak takdim edilen Somut Şiir’in etkisi. Sonrasında Henri Chopin ve Sitüasyonistler tarafından “Somut Şiir entelektüel bir mevzu olarak kaldı, ne yazık!” denilerek 1968’e gelinmesini anlatıyor kısaca. Daktilo’nun tek bir yazı karakteri ile şiir üretilmesine izin vermesine gelen eleştiri, daha sonra buna bile kuşku ile bakan 68 ruhu da yazının içinde.
Kitapta Türkiye’den üç şairin görsel şiirleri yer alıyor: Barış Çetinkol, Ercan y Yılmaz ve Serkan Işın. Yüze yakın şairin şiirlerinin yer aldığı kitap Southbank Center’in desteği ile Hayward Yayınları tarafından yayınlandı. 240 sayfalık kitap shop.southbankcentre.co.uk adresinden temin edilebilir.
(*) Kontra dergisinde yayınlanmıştır.