Empati en basit tanımı ile karşımızdaki kişinin duygu ve düşüncelerini anlayabilme becerisi olarak açıklanabilir. Kişilerarası iletişimde önemli rolü olan bir sosyal beceridir empati. Her insanın belli olaylar ya da durumlar karşısında oluşan duygu, düşünce ve davranışları vardır. Düşüncelerimiz duygulara, duygularımız da davranışlarımıza dönüşür. Davranış ve tutumlarımız da yaşantılarımızın oluşmasını sağlar. Sosyal bir varlık olan insan düşündüklerini, hissettiklerini ifade etme ve paylaşmaya ihtiyaç duyar. İlk önce içine doğduğumuz ilk toplumsal yapı olan ailemizle, yakın çevremizle sonrasında okul çevremiz, arkadaşlarımızla ve iletişim içerisinde bulunduğumuz diğer insanlarla paylaşım içine gireriz. İletişimin doğası gereği karşılıklı olması, paylaşımda bulunduğumuz duygu ve düşüncelerimizin anlaşılması isteğini doğurur. Ne kadar anlaşıldığımızı düşünürsek o kadar paylaşmaya devam ederiz duygularımızı ve düşüncelerimizi. Aynı şekilde duygu ve düşüncelerini anladığımız ve anladığımızı doğru yansıtabildiğimiz kişiler de bizimle paylaşımda bulunurlar. Böylelikle sağlıklı bir iletişim ortamı meydana gelebilir. Empati becerimiz ne kadar iyiyse karşımızdaki kişinin güvenini ve sevgisini kazanabilme ihtimalimiz o kadar artar. Aslında empati “anlaşmak” kelimesinin anlam olarak temelini oluşturur. Her birimiz anladığımız ve anlaşıldığımızı düşündüğümüz kişilerle bir arada olmak isteriz. Bu nedenle empati becerisi sosyal ilişkilerde önem arz eder.
Empati geliştirilebilir bir beceridir. Büyürken örnek aldığımız ailemizden, öğretmenlerimizden ve yakın çevremizden görerek, örnek alarak öğrendiğimiz bu becerimizi, kendimizi tanıma ve gelişme yolculuğumuzda güçlendirmeye devam edebiliriz. Her davranışta olduğu gibi saygı duymak empatinin en önemli anahtarlarından biridir. Saygı duyduğumuz ve kendisini bize ifade eden bir kişiyi etkin şekilde dinlersek anlamanın ilk adımını atmış oluruz. İyi bir dinleyici olmak, göz teması kurmak, karşımızdakini dinlediğimizi ifade eden dönütler vermek iletişim ve empati becerimizin başlangıcıdır. Dünya üzerindeki her insan farklı yaşantılara sahip olsa bile hayatı boyunca aynı duyguları hisseder. Hepimiz üzüntü, sevinç, kızgınlık, korku gibi duyguları sayısız kez hissetmişizdir. Bizim bu duyguları kendi içimizde hissedebiliyor olmamız aslında karşımızdaki kişileri anlayabileceğimizin göstergesidir. O nedenle kendi duygularımızı ne kadar iyi tanımlayabiliyor ve doğru ifade edebiliyorsak karşımızdakiyle empati kurabilmemiz de daha rahat gerçekleşir. Karşımızdaki kişinin anlattığı duygu ve düşünceleri, o kişinin yaşadığı olaylarda ya da karşılaştığı durumlarda kendimizi onun yerine koyarak düşünmek/hayal etmek de empati kurabilmeyi geliştirmenin en bilinen yollarından birisidir. Bize kendisini ifade eden kişiyle birebir aynı duyguyu hissetmemiz (sempati) başka bir şeydir ve her zaman mümkün olmayabilir. Ancak kişinin ne hissettiğini ya da düşüncelerine bağlı olarak neler hissedebileceğini anlayabilmemiz daha olasıdır. İyi bir dinleyici olurken karşımızdaki kişinin ses tonu ve vurgulamalarının yanı sıra davranışlarını, jest ve mimiklerini de iyi gözlemleyebilirsek anlayabilmemiz daha rahat olur.
Empati becerisi hayatımızda bize çok şey kazandırır. İletişimimizin ve kişilerarası ilişkilerimizin güçlenmesini sağlayarak yardımlaşma, paylaşma becerilerimizi geliştirir. Bu hem sosyal ilişkilerimize olumlu şekilde yansırken hem de yardım etmeye dayalı mesleklerdeki beceriyi de doğrudan etkiler. Öğretmenlik, hemşirelik, hekimlik, psikolojik danışmanlık, aile danışmanlığı gibi insanlara yardım etmeye dayalı bir işimiz varsa empati becerimizin güçlü olması gerekmektedir. Ayrıca toplumsal olarak gelişebilmemiz, farklılıklara saygının, hoşgörünün artması da empatiyle mümkün olur. Farkındalık ve duyarlılık kavramlarıyla yakından ilişkili olan empatinin gücünü yakalayabildiğimiz bir yaşam dileğiyle, sevgiler.
Özel İzmir Dost Psikoloji Aile Danışma Merkezi Kurucu Müdürü
Uzm. Psikolojik Danışman Begüm Ayyıldız