Adbusters dergisinden yapılan bir çağrı sonucunda New Yorkta 17 Eylül günü başlayan ve önce ABDnin bütün büyük şehirlerine, ardından dünyanın yüzlerce yerine yayılan Occupy Wall Street (Wall Streeti İşgal Et) eylemleri giderek büyüyor. Tunusta başlayan devrim dalgası sadece Ortadoğuya değil, ABDye ve bütün dünyaya da yayılıyor.
Bu hareketi yaratan eylemciler ne istiyor, eylemler nereye varacak? Bu dalgayı doğru analiz etmek, doğru anlamak, hareketin nereye evrileceğini görmek son derece önemli.
Bu nedenle biz de hem Tunusdan ve Tahrir meydanından başlayan Arap baharını, hem de Occupy Wall Street eylemlerini ve bütün dünyaya yayılan devrim dalgasını çok yakından izleyen Açık Radyo yayın yönetmeni Ömer Madrayla konuştuk.
– Occupy Wall Street (Wall Streeti İşgal Et) hareketini en başından beri çok yakından izliyorsunuz. Bugün Tunusta başlayan ve Arap baharı adını alan devrim dalgasına ABDnin de katıldığı yorumları yapılıyor. Tabii ABDnin devrim dalgasına katılıyor olması hayal gibi geliyor insana. Sizce gerçekten de böyle bir yorum yapılabilir mi? Bu olaylar gerçekten devrim dalgasının bir parçası mı? Yoksa herhangi bir protesto olarak mı görmek gerek?
Bence bu, devrim dalgasının ta kendisi. Dünyada ilk ve en güçlü demokratik devrimlerden birini gerçekleştirmiş ülke Amerika Birleşik Devletleri. Biz genelde Amerikan emperyalizmini, ABDnin dünyanın geri kalanında yürüttüğü hegemonik, emperyal politikaları, önce Afganistanda, sonra Irakta, Yemende, Libyada ve başka yerlerde yürüttüğü işgal, savaş ve baskıları gördüğümüz için ABDnin bu tarafını gözardı ediyoruz gibi geliyor bana. Ama Amerika aynı zamanda dünyanın ilk demokratik anayasasını oluşturan ve bir bağımsızlık mücadelesiyle birlikte devrim yapan ülke. Bu yaşananlar, bir anlamda 235 yıl sonra ülkeyi geri alma hareketi olarak da nitelendirilebilir. Tabii bu işlerin sonunda ne olacağı hiç belli olmaz, ama ben böyle değerlendiriyorum.
– Bunu Vietnam savaşına karşı verilen mücadeleye de bağlayabilir miyiz? Amerikan devriminden savaş karşıtı harekete ve oradan bugüne süregelen bir dalga sayılabilir mi bu?
Bütünüyle 1960ların sivil haklar mücadelesine de bağlanabilir. Amerikada Martin Luther Kinglerin, Rosa Parksların simgelediği çok kuvvetli bir sivil itaatsizlik geleneği var. Burada farklı görünen şeylerden biri, hareketin bugün sadece gençlerden değil, bütün kesimlerden, aynı zamanda işçi ve emekçi kesimlerden de büyük destek aldığını görüyor olmamız. Emekliler, öğretmenler, hatta bankazedeler var aralarında. Noam Chomsky prekarya (precariat) diye bir terim kullanıyor örneğin, proletarya gibi Sadece işsizlikle karşı karşıya olmakla kalmayan, aynı zamanda uçurumun kenarında olan, geleceği tamamen belirsiz hale gelmiş muazzam sayıda insandan, neredeyse 40 milyon kişiden bahsediliyor. Sadece ABDde. Türkiye nüfusunun yarısından fazla insan yani. Bence Biz %99uz! derken doğru söylüyorlar. Eylemciler, finans sektöründe,hedge fonlarıyla akıl almaz derecede zenginleşmiş olan, krizden sonra bail outdenen operasyonlarla kurtarılan, ardından tekrar olağanüstü yüksek ücretlerle ve ikramiyelerle beslenip palazlanan bir avuç insanın, Chris Hedgesin deyimiyle finansın lordları haline gelmiş bir azınlığın karşısına basit, dümdüz bir taleple çıkıyorlar: Bu böyle gitmez, diyorlar.
– Bu dalga 2008 krizinin bir sonucu mu yani?
2008 krizinin çok önemli etkisi var bence. Ama 30 senedir tâbir caizse uyumakta olan işçi hareketlerinin de silkinmesi, üstelik de içlerine almaya (asimile etmeye/co-opting) kalkmadan destek verdikleri bir hareket olması açısından da fevkalade önemli. Tek kelimeyle, gecikmiş bir başkaldırı bu. Özgürlük ve adalet hareketlerinin ne zaman, nereden geleceği hiç belli olmuyor. Çevreci Lester Brownla yaptığımız bir konuşmada ona gezegen yerle bir edilirken, neden bir türlü isyan olmuyor, başta Amerikalılar olmak üzere insanlar neden başkaldırmıyor, neden başkaldırmıyoruz diye sormuştum. O da sosyal hareketler hiç belli olmaz, bakarsın bugünden yarına, birdenbire başlayabilir demişti. Nitekim 2011in hemen başında yepyeni bir devrim dalgası başladı dünyada. ABD de bunun bir parçası. En önemli parçası da olabilir.
– Ben de tam eşik nerede, nasıl aşılmış olabilir diye soracaktım. İnsanların bir eşikten sonra hem ses çıkarmaya başlamaları, hem de bir araya gelmiş olmaları önemli. Wall Streetin önündeki binlerce kişinin fotoğraflarını görüyoruz her gün. Bu noktaya gelinmesi için sanki bir şey olmuş olması gerekiyormuş gibi geliyor insana. Ama burada belirsiz bir eşik, belirsiz bir anda aşılmış gibi görünüyor.
Evet, Tunusda işportacılık yapmak zorunda kalan Muhammed Bouazizi adlı üniversite mezunu gencin bir zabıta tarafından harekete uğrayınca kendisini yakması sonucu başlayan bir devrim dalgası bu. Tunus gibi neoliberal siyasetlerin poster çocuğu olarak adlandırılan, belli kesimlerin büyük zenginlikleri pahasına orta sınıfların mahvedilip paralandığı, her şeyin özelleştirildiği, sağlık ve eğitimin, kamusal alanın özel ellere bırakıldığı bir yerde olay böyle başladı. Oradan Tahrire, oradan Libyaya, Bahreyne, Suriyeye, İspanyadaki Indignadosa (Öfkeliler), Yunanistana geçti ve dalga dalga yayıldı, yayılmaya da devam ediyor. 1960larda gözde olan bir deyimle bozkır yangını gibi.
– Ama Amerikada böyle bir kibrit alevi yok.