ਭਖਦੀ ਗਰਮੀ ਕਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ 'ਮਾਰ' ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਕੀ ਹਨ ਉਪਾਅ?
ਯੂਰੋਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਬੁਰਾ ਹਾਲ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਯੂਰੋਪ ਵਿੱਚ ਪੈ ਰਹੀ ਇਸ ਵਾਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੇ 2003 ਦੀ ਯਾਦ ਦੁਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ।
ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਨਹਾਉਂਦੇ ਲੋਕ ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਪੈਣਾ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਛੇਤੀ ਪਈ ਗਰਮੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਹਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਕਾਰਨ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਾਈ ਅਲਰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਯੂਰੋਪ ਹੀ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹਾਲ ਹੈ। ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਇੱਥੇ ਤਾਪਮਾਨ 50 ਡਿਗਰੀ ਤੱਕ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵੱਧਦੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਛੁੱਟੀਆਂ 8 ਜੁਲਾਈ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਸਵੇਰੇ 7.30 ਵਜੇ ਤੋਂ ਦੁਪਹਿਰ 1.30 ਵਜੇ ਤੱਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵੇਰੇ 8 ਵਜੇ ਤੋਂ ਦੁਪਹਿਰ 2 ਵਜੇ ਤੱਕ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਤਾਂ ਗਰਮੀ ਕਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੀਟਵੇਵ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਜ਼ੁਰਗ ਲੋਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕੌਣ ਹੈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ 2000 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2016 ਤੱਕ ਕਰੀਬ 125 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰੀਆਂ। 2003 ਵਿੱਚ ਯੂਰੋਪ 'ਚ 70,000 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। 2010 ਵਿੱਚ ਰੂਸ 'ਚ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ 56,000 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ। WHO ਮੁਤਾਬਕ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਬੱਚੇ, ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ, ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਮੇ, ਐਥਲੀਟ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਲੋਕ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਬਾਹਰ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੈਲਟਰ ਤੋਂ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਗਰਮੀ ਦਾ ਵੱਧ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਗਰਮ ਖ਼ੂਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ 37 ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਕਰੀਬ ਤਾਪਮਾਨ ਤੱਕ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯੂਰੋਪ ਰਿਜਨ ਹੈਲਥ ਕਾਰਡੀਨੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਦਿ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਦੇ ਡਾ. ਡਾਵਰਨ ਮੁਖਾਮਾਡੀਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜੇਕਰ ਤਾਪਮਾਨ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਾਪਮਾਨ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਹੀਟ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਲੱਛਣ (ਸਰੋਤ - St John Ambulance. UK) ਹੀਟਵੇਵ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸ ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸ਼ਖ਼ਸ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰ ਪੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੀ ਹਾਰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਅਗਜ਼ੈਕਟਿਵ ਟੋਨੀ ਸਟੱਬਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਪਸੀਨੇ ਦੇ ਨਾਲ ਡੀ-ਹਾਈਡਰੇਸ਼ਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹਾਰਟ ਪੰਪ ਘੱਟ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਦਾ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਜਿਹੇ ਬਦਲਾਅ ਉਸ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।" ਵਧਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਹੈ ਮੌਤਾਂ ਹਰ ਸਾਲ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੁਖਾਮਾਡੀਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜੇਕਰ ਬਾਹਰੀ ਤਾਪਮਾਨ 38-42 ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਲੋਕ ਕੁਝ ਹੀ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੇਕਰ ਸਰੀਰ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਢਾਲ ਸਕਦਾ।" ਬਾਹਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਕੇ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਲੈ ਕੇ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਛੇਤੀ ਦਰੁਸਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। WHO ਮੁਤਾਬਕ ਹੀਟਵੇਵ ਕਾਰਨ ਮੌਤਾਂ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਹੋਰ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਿਮਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋਰ ਵੱਧ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਠੰਡੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਹੀਟਵੇਵ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਉਪਾਅ (ਸਰੋਤ - NHS UK) ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵੀ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)