ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ: ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਦੌੜ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਬੋਲਸਾਨਰੋ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ ਇਹ ਵਿਵਾਦ
ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਨ ਦੇਸ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਵੋਟਿੰਗ ਹੋਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਇਰ ਬੋਲਸਾਨਰੋ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 46.93 ਫ਼ੀਸਦ ਵੋਟ ਹਾਸਲ ਹੋਏ ਹਨ।
ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਵਰਕਰਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਫਰਨਾਂਡੋ ਹੱਦਾਦ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 29 ਫ਼ੀਸਦ ਵੋਟ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ 50 ਫ਼ੀਸਦ ਵੋਟ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਇਸ ਲਈ 28 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਗੇੜ੍ਹ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਜਾਇਰ ਬੋਲਸਾਨਰੋ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਕਸ ਇੱਕ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਲੀਡਰ ਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦਾ ਟਰੰਪ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੋਲਸਾਨਰੋ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦ 63 ਸਾਲਾ ਜਾਇਰ ਬੋਲਸਾਨਰੋ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗਰਭਪਾਤ, ਨਸਲ, ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਅਤੇ ਸਮਲਿੰਗਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਭੜਕਾਊ ਬਿਆਨ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਬੋਲਸਾਨਰੋ ਫੌਜ ਮੁਖੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਕਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇਸ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਨੂੰ 1964-85 ਵਾਲੇ ਫੌਜ ਦੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਾਇਰ ਬੋਲਸਾਨਰੋ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਲੀਡਰ ਫਰਨਾਂਡੋ ਹੱਦਾਦ ਮਹਿਲਾ ਵਿਰੋਧੀ ਬਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬੋਲਸਾਨਰੋ ਨੇ ਜਦੋਂ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਦਾਅਵੇਦਾਰੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰੈਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਕਈ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। 'ਹਿਟਲਰ ਵਰਗਾ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ' ਕੁਝ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਟਰੰਪ ਆਫ਼ ਟਰੌਪਿਕਸ' ਯਾਨਿ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦਾ ਟਰੰਪ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਟਰੰਪ ਦੇ ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਾਇਰ ਬੋਲਸਾਨਰੂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸਿਰਾਓ ਗੋਮੇਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦਾ ਹਿਟਲਰ' ਵੀ ਕਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਮਾਮ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਓਪੀਨੀਅਨ ਪੋਲ ਵਿੱਚ ਬੋਲਸਾਨਰੋ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਨਤੀਜੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। 6 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਚਾਕੂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਤੇ ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਦ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਲੈ ਸਕੇ। ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਓਪੀਨੀਅਨ ਪੋਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਰਿਓ ਡੀ ਜਨੇਰੀਓ ਤੋਂ ਬੌਤਰ ਕਾਂਗਰਸ ਉਮੀਦਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਉਹ ਕਈ ਭੜਕਾਊ ਬਿਆਨਾਂ ਕਰਕੇ ਸੁਰਖ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਸਨ। ਫੌਜ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀ ਅਤੇ ਸਮਲਿੰਗਤਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਇਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਜੁਰਮ ਵਿਚਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਮ ਵੋਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਬਣਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਾਇਰ ਬੋਲਸਾਨਰੂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸਿਰਾਓ ਗੋਮੇਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦਾ ਹਿਟਲਰ' ਵੀ ਕਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ 11 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾ, ''ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਾਡੀ ਪਹਿਲ ਹੈ। ਲੋਕ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਿੱਖਿਆ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਜੇਕਰ ਉਹ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਜੇਕਰ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।'' ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਪਲੇਬੁਆਏ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ''ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਸਮਲਿੰਗੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਇੱਕ ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹਾਂਗੇ।'' ਦੋ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਸਾਊ ਪਾਓਲੋ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸ਼ੋਭਨ ਸਕਸੈਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਜੇਕਰ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਤੋਂ ਬੰਧੀ ਵੱਡੀ ਤਦਾਦ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਸਨ। ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਦੇਸ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਗ਼ੁਲਾਮੀ 1988 ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ। ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 54-60 ਫ਼ੀਸਦ ਲੋਕ ਜਾਂ ਤਾਂ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮੂਲ ਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮਿਕਸ ਰੇਸ ਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਵਰਗ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੋਰੇ ਲੋਕ ਹਨ।'' ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ''ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਸਮਾਜ ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਗੋਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੱਧ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇੱਥੇ ਗੋਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹਰ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।" "ਪਰ ਸਾਲ 2002 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਈ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦਾ ਭੱਤਾ ਵਧਾਇਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਗ਼ਰੀਬੀ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਆਏ। ਜੈਰ ਮੋਸੀਆਸ ਜਾਇਰ ਬੋਲਸਾਨਰੋ ਜਾ ਜਨਮ 21 ਮਾਰਚ 1955 ਨੂੰ ਸਾਓ ਪਾਊਲੋ ਦੇ ਕੈਂਪੀਨਾਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ''ਅੱਜ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਹਾਲਾਤ ਹਨ ਉਹ ਇਸੇ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦੋ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਕਰਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਮਾਡਲ ਹੈ ਅੱਤੇ ਇੱਕ ਖੱਬੇ-ਪੱਥੀ ਦਾ ਮਾਡਲ ਹੈ।'' ''ਬੋਲਸਾਨਰੋ ਸਾਬਕਾ ਆਰਮੀ ਮੁਖੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਆਰਮੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਲੀਡਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ ਰੀਓ ਡੀ ਜਨੇਰੀਓ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਕੇ ਕਾਂਗਰਸ ਗਏ।'' ''ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਆਧਾਰ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਆਰਮੀ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਾਇਰ ਬੋਲਸਾਨਰੋ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਿਆਸੀ ਕਰੀਅਰ ਫੌਜ ਦੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਆਧਾਰ ਉਹੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣਗੇ ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਕੈਬਨਿਟ ਫੌਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।'' 1990 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੁੱਜੇ ਕਾਂਗਰਸ ਜੈਰ ਮੋਸੀਆਸ ਜਾਇਰ ਬੋਲਸਾਨਰੋ ਜਾ ਜਨਮ 21 ਮਾਰਚ 1955 ਨੂੰ ਸਾਓ ਪਾਊਲੋ ਦੇ ਕੈਂਪੀਨਾਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਾਲ 1977 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਲਗਸ ਨੇਗ੍ਰਾਸ ਮਿਲਟਰੀ ਅਕੈਡਮੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਸਾਲ 1986 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਲੇਖ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੌਜ ਦੀ ਘੱਟ ਤਨਖ਼ਾਹ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਾਲ 1990 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਾਂਗਰਸ ਗਏ। ਬੋਲਸਾਨਰੋ ਦੀ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਏ ਹਨ। ਬੋਲਸਾਨਰੋ ਦੇ ਆਲੋਚਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੋਣ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅਤਾ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹਨ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)