ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਕੋਵਿਡ ਵੈਕਸੀਨ: ਭਾਰਤ ’ਚ ਕੋਰੋਨਾ ਵੈਕਸੀਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਹਰ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਟੀਕਾਕਰਨ ਅਭਿਆਨ ਆਪਣੇ ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਸ਼ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕੋਵਿਡ ਟੀਕਾਕਰਨ ਅਭਿਆਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 16 ਜਨਵਰੀ, 2011 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੈਲਥ ਕੇਅਰ ਵਰਕਰਜ਼ ਅਤੇ ਫਰੰਟ ਲਾਈਨ ਵਰਕਰਜ਼ ਨੂੰ ਵੈਕਸੀਨ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੈਕਸੀਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਈ ਸਵਾਲ ਹੋਣਗੇ। ਪੜ੍ਹੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ। ਕੋਵਿਡ ਵੈਕਸੀਨ ਲਈ ਕੌਣ ਯੋਗ ਹਨ? 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਮਰ ਦਾ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਵਿਡ ਵੈਕਸੀਨ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਕੋਵਿਡ ਟੀਕਾਕਰਨ ਅਭਿਆਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 16 ਜਨਵਰੀ, 2021 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੈਲਥ ਕੇਅਰ ਵਰਕਰਜ਼ ਅਤੇ ਫਰੰਟ ਲਾਈਨ ਵਰਕਰਜ਼ ਨੂੰ ਵੈਕਸੀਨ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ ਇੱਕ ਮਾਰਚ, 2021 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਂਇਆ ਜਦੋਂ 45 ਸਾਲ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਮਈ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਕੋਵਿਡ ਟੀਕਾਕਰਨ ਅਭਿਆਨ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਕੋਵਿਡ ਵੈਕਸੀਨ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਾ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਟੀਕਾ ਲਗਵਾਉਣ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੋਵਿਡ ਪਲੈਟਫਾਰਮ ਜਾਂ ਅਰੋਗਯਾ ਸੇਤੂ ਐਪ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵੈਕਸੀਨ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਿੱਧੇ ਹਸਤਪਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇਗੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ cowin.gov.in ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਜਾਓ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਮੋਬਾਇਲ ਨੰਬਰ ਦਰਜ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਵਨ ਟਾਈਮ ਪਾਸਵਰਡ ਮਿਲੇਗਾ। ਇਸ ਨੰਬਰ ਨੂੰ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਲਿਖੇ ਓਟੀਪੀ ਬਾਕਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ ਅਤੇ ਵੈਰੀਫਾਈ ਲਿਖੇ ਆਈਕਨ 'ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਵੈਰੀਫਾਈ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਟੀਕਾ ਲਗਵਾਉਣ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੋਵਿਡ ਪਲੈਟਫਾਰਮ ਜਾਂ ਅਰੋਯਯਾ ਸੇਤੂ ਐਪ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵੈਕਸੀਨ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਪੰਨਾ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗਾ। ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਿਖੋ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਆਈਡੀ ਵੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੂਗਰ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਅਸਥਮਾ ਆਦਿ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਲਿਖੋ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਰਜਿਸਟਰ ਲਿਖੇ ਆਈਕਨ 'ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਕਰੀਨ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਅਕਾਊਂਟ ਡਿਟੇਲ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗੇਗੀ। ਇਸ ਪੇਜ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਅਪਾਇੰਟਮੈਂਟ ਡੇਟ ਤੈਅ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕੋਵਿਨ ਐਪ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਨਣ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਲਿੰਕ ’ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਵੈਕਸੀਨ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲੀ ਹੈ? ਕੋਵੀਸ਼ੀਲਡ ਜਿੱਥੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਕਸਫੋਰਡ-ਐਸਟ੍ਰਾਜੈਨੇਕਾ ਦਾ ਸੰਸਕਰਣ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਕੋਵੈਕਸੀਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੈਕਸੀਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਵੈਕਸੀਨ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਜੋ ਵੈਕਸੀਨ ਲਗਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਡਰੱਗ ਕੰਟਰੋਲਰ ਜਨਰਲ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (ਡੀਸੀਜੀਆਈ) ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੈਕਸੀਨ ਹੈ-ਕੋਵੀਸ਼ੀਲਡ ਅਤੇ ਕੋਵੈਕਸੀਨ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੁਣ ਰੂਸ ਦੀ ਸਪੂਤਨਿਕ V ਨੂੰ ਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵੈਕਸੀਨ ਕੋਵਿਡ-19 ਖਿਲਾਫ਼ ਲਗਭਗ 92% ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਪੁਤਨਿਕ-ਵੀ ਵੈਕਸੀਨ ਬਾਰੇ ਜਾਨਣ ਲਈ ਇਸ ਲਿੰਕ ’ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਪੂਤਨਿਕ-ਵੀ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਕੋਵੀਸ਼ੀਲਡ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਕਸਫੋਰਡ-ਐਸਟ੍ਰਾਜੈਨੇਕਾ ਦਾ ਸੰਸਕਰਣ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਕੋਵੈਕਸੀਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੈਕਸੀਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਵੈਕਸੀਨ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੋਵੀਸ਼ੀਲਡ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੀਰਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਕੋਵੈਕਸੀਨ ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸਥਿਤ ਭਾਰਤ ਬਾਇਟੈਕ ਕੰਪਨੀ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ (ਆਈਸੀਐੱਮਆਰ) ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਨਣ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਲਿੰਕ ’ਤੇ ਵੀ ਕਲਿੱਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕੀ ਕੋਵਿਡ ਵੈਕਸੀਨ ਮੁਫ਼ਤ ਹੈ? ਕੋਵੈਕਸੀਨ ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸਥਿਤ ਭਾਰਤ ਬਾਇਟੈਕ ਕੰਪਨੀ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ (ਆਈਸੀਐੱਮਆਰ) ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਕਸੀਨ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਲਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਪਰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਅਸਮ, ਸਿੱਕਮ, ਬਿਹਾਰ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਕੇਰਲ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਦਿੱਲੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਥੇ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੈਕਸੀਨ ਮੁਫ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਕੋਵੀਸ਼ੀਲਡ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਨੂੰ 600 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਕੋਵੈਕਸੀਨ 1200 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਦਰ ਨਾਲ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਕੋਵੀਸ਼ੀਲਡ ਅਤੇ ਕੋਵੈਕਸੀਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ 150 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਦਰ ਨਾਲ ਸਪਲਾਈ ਕਰੇਗੀ। ਜਦੋਂਕਿ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕੋਵੀਸ਼ੀਲਡ ਦੀ ਕੀਮਤ 300 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਕੋਵੈਕਸੀਨ ਦੀ 600 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਕੀ ਕੋਵਿਡ ਵੈਕਸੀਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ? ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵੈਕਸੀਨ 50 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਫਲ ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਹੈ ਕਿ ਕੋਰੋਨਾ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਬਣੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਵੈਕਸੀਨਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਬੰਧੀ ਰਿਪੋਰਟ ਠੀਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਕਸੀਨੇਸ਼ਨ ਦੇ ਚੱਲਦੇ ਮਾਮੂਲੀ ਬੁਖਾਰ ਆ ਜਾਏ ਜਾਂ ਫਿਰ ਸਿਰ ਦਰਦ ਜਾਂ ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਦਰਦ ਹੋਣ ਲੱਗੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਕਸਫੋਰਡ-ਐਸਟ੍ਰਾਜੈਨੇਕਾ ਦੀ ਕੋਰੋਨਾ ਵੈਕਸੀਨ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਖੂਨ ਦੇ ਥੱਕੇ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਵੈਕਸੀਨ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ 'ਸੈਰੀਬਲ ਵੀਨਸ ਸਾਈਨਸ ਥੰਬੋਸਿਸ' (ਸੀਵੀਐੱਸਟੀ) ਯਾਨੀ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਸਤਹ 'ਤੇ ਡਿਊਰਾਮੈਟਰ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮੌਜੂਦਾ ਨਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦੇ ਥੱਕੇ ਦੇਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵੈਕਸੀਨ 50 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਫਲ ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਕਸੀਨ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਾਮੂਲੀ ਤਬਦੀਲੀ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਨਜ਼ਰ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਣੀ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਕਿਸੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਕੀ ਵੈਕਸੀਨ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਕੋਵਿਡ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕਸਫੋਰਡ-ਐਸਟ੍ਰਾਜੈਨੇਕਾ ਦੀ ਕੋਰੋਨਾ ਵੈਕਸੀਨ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਖੂਨ ਦੇ ਥੱਕੇ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਮੋਜੂਦਾ ਕੋਵਿਡ-19 ਵੈਕਸੀਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਕਰਮਣ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 40 ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਟੱਡੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਫਾਈਜ਼ਰ-ਬਾਇਓਐਨਟੇਕ ਦੀ ਇੱਕ ਡੋਜ਼ ਲੈਣ ਨਾਲ ਸੰਕਰਮਣ ਦਾ ਖਤਰਾ 70 ਫੀਸਦੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਡੋਜ਼ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਅਦ 85 ਫੀਸਦੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੈਕਸੀਨ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਵੀਸ਼ੀਲਡ ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲੀਨਿਕਲ ਟ੍ਰਾਇਲ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ 90 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਕਾਰਗਰ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦੂਜੀ ਵੈਕਸੀਨ ਹੈ ਕੋਵੈਕਸੀਨ ਜਿਸ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਟ੍ਰਾਇਲ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਡੇਟਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 81 ਫੀਸਦੀ ਕਾਰਗਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੁਣ ਰੂਸ ਦੀ ਸਪੂਤਨਿਕ ਵੀ ਨੂੰ ਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵੈਕਸੀਨ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਲਗਭਗ 92 ਫੀਸਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਨਣ ਲਈ ਇਸ ਲਿੰਕ ’ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ। ਯਾਨੀ ਕੋਈ ਵੀ ਵੈਕਸੀਨ ਲੈਣ ਨਾਲ ਸੰਕਰਮਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਕਸੀਨ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗਾਈਡਲਾਈਨਜ਼ ਮੁਤਾਬਿਕ ਵੈਕਸੀਨ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਖੁਰਾਕ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸੋਸ਼ਲ ਡਿਸਟੈਂਸਿੰਗ, ਫੇਸ ਕਵਰ, ਮਾਸਕ, ਹੈਂਡ ਸੈਨੇਟਾਈਜ਼ਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਐਂਡਰਾਇਡ ਫ਼ੋਨ 'ਤੇ ਇੰਝ ਲੈ ਕੇ ਆਓ: ਵੈਕਸੀਨ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ? ਵੈਕਸੀਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਦੇ ਕੁਝ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਂ ਅਸਰਗਰਮ ਅੰਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ ਇੱਕ ਵੈਕਸੀਨ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਬਿਮਾਰੀ, ਵਾਇਰਸ ਜਾਂ ਸੰਕਰਮਣ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵੈਕਸੀਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਦੇ ਕੁਝ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਂ ਅਸਰਗਰਮ ਅੰਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇ 'ਇਮਊਨ ਸਿਸਟਮ' ਯਾਨੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸੰਕਰਮਣ (ਹਮਲਾਵਰ ਵਾਇਰਸ) ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਾਹਰੀ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵੈਕਸੀਨ ਲੱਗਣ ਦਾ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਅਸਰ ਘੱਟ ਹੀ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਸਾਈਡ ਇਫੈਕਟਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਲਕਾ ਬੁਖਾਰ ਜਾਂ ਖਾਰਸ਼ ਹੋਣੀ, ਇਸ ਦੇ ਆਮ ਦੁਰਪ੍ਰਭਾਵ ਹਨ। ਵੈਕਸੀਨ ਲੱਗਣ ਦੇ ਕੁਝ ਵਕਤ ਬਾਅਦ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਇਮਊਨਿਟੀ ਵਿਕਸਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹੋ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਆਫ ਡਿਜ਼ੀਜ਼ ਕੰਟਰੋਲ ਐਂਡ ਪ੍ਰਿਵੈਨਸ਼ਨ (ਸੀਡੀਸੀ) ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਕਸੀਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਕਿਸੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਖੁਰਾਕ ਕਦੋਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ ਕਿ ਉਸੀ ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਡੋਜ਼ ਲਓ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲਈ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕੋਵੈਕਸੀਨ ਲਗਵਾਈ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਜੀ ਵੀ ਉਹੀ ਲਗਵਾਓ ਕੋਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਡੋਜ਼, ਪਹਿਲੀ ਡੋਜ਼ ਦੇ 4 ਤੋਂ 6 ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਅੰਤਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਲੈਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੋਵੀਸ਼ੀਲਡ ਲਈ ਦੋ ਖੁਰਾਕ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ 4 ਤੋਂ 8 ਹਫ਼ਤੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ 6 ਤੋਂ 8 ਹਫ਼ਤੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਲਈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਡੋਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ ਚੁਣ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸਪੁਤਨਿਕ ਵੈਕਸੀਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਖੁਰਾਕ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ ਕਿ ਉਸੀ ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਡੋਜ਼ ਲਓ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲਈ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕੋਵੈਕਸੀਨ ਲਗਵਾਈ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਜੀ ਵੀ ਉਹੀ ਲਗਵਾਓ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੋਵੀਸ਼ੀਲਡ ਲਗਵਾਈ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਵੀ ਉਹੀ ਵੈਕਸੀਨ ਲਗਵਾਓ। ਜਦੋਂ ਦੂਜੀ ਵੈਕਸੀਨ ਲਗਾਉਣ ਜਾਓ ਤਾਂ ਪਹਿਲੀ ਡੋਜ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਵੈਕਸੀਨ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਲੈ ਜਾਓ। ਇਹ ਵੈਕਸੀਨ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ, ਵੈਕਸੀਨ ਕੇਂਦਰ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਿੰਟ ਕਰਕੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਤੁਸੀਂ ਕੋਵਿਨ ਪੋਰਟਲ ਤੋਂ ਵੀ ਇਹ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹੀ ਮੋਬਾਇਲ ਨੰਬਰ ਪਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵਕਤ ਭਰਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਖੁਰਾਕ ਲੈ ਲਈ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਖੁਰਾਕ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਵਾਂ? ਹਾਂ, ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਡੋਜ਼ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਅਪਾਇੰਟਮੈਂਟ ਲੈਣੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ, ਪਹਿਲੀ ਡੋਜ਼ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਡੋਜ਼ ਲਈ ਅਪਾਇੰਟਮੈਂਟ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸ਼ਡਿਊਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਕੋਵਿਨ ਪੋਰਟਲ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਉਸੀ ਵੈਕਸੀਨ ਸੈਂਟਰ ਲਈ ਫਿਰ ਤੋਂ ਅਪਾਇੰਟਮੈਂਟ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਵੈਕਸੀਨ (ਕੋਵੈਕਸੀਨ ਜਾਂ ਕੋਵੀਸ਼ੀਲਡ) ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡੋਜ਼ ਲਈ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਔਨਲਾਈਨ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਿੱਕਤ ਆਏ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੈਲਪਲਾਈਨ '1075' 'ਤੇ ਫੋਨ ਕਰਕੇ ਕੋਵਿਡ-19 ਟੀਕਾਕਰਨ ਅਤੇ ਕੋਵਿਡ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਕੋਈ ਵੀ ਗੱਲ ਪੁੱਛ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਔਨਲਾਈਨ ਅਪਾਇੰਟਮੈਂਟ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪ ਹੈ। ਵੈਕਸੀਨ ਕੇਂਦਰਾਂ 'ਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੀਮਤ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਔਨ-ਸਪਾਟ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਤਲਬ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਧੇ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਉੱਥੇ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਲਾਈਨ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕੋਵਿਡ ਪੋਰਟਲ ਜ਼ਰੀਏ ਔਨਲਾਈਨ ਅਪਾਇੰਟਮੈਂਟ ਲੈਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੀ ਮੈਂ ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਡੋਜ਼ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਾਜ/ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਲਗਵਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਜ/ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵੈਕਸੀਨ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਬਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੇਂਦਰਾਂ 'ਤੇ ਵੈਕਸੀਨ ਲਗਾ ਸਕੋਗੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵਾਲੀ ਵੈਕਸੀਨ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲੀ ਡੋਜ਼ ਦੌਰਾਨ ਲਗਵਾਈ ਸੀ। ਕੀ ਮੈਂ ਦੋ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਵੈਕਸੀਨ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ ਵੈਕਸੀਨ ਲੈਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਕਿਸੇ ਹੈਲਥ ਏਜੰਸੀ ਜਾਂ ਐਕਸਪਰਟ ਨੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਮਰੀਕਾ ਹੈਲਥ ਏਜੰਸੀ ਸੀਡੀਐੱਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਵੈਕਸੀਨ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਅਸਰਦਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਮਾਰ ਪੈਣ ਦੇ ਜੋਖ਼ਿਮ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ ਵੈਕਸੀਨ ਲੈਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਕਿਸੇ ਹੈਲਥ ਏਜੰਸੀ ਜਾਂ ਐਕਸਪਰਟ ਨੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਵੈਕਸੀਨ ਕਿੰਨੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਕੋਵਿਡ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੇਗੀ? ਭਾਰਤੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕਲਿਆਣ ਮੰਤਰਾਲੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਵੈਕਸੀਨ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮਿਆਦ ਅਜੇ ਤੱਕ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਵੈਕਸੀਨ'ਜ਼ ਕੋਵਿਡ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਵੇਰੀਐਂਟਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੈ? ਵਿਗਿਆਨਕਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕੋਵਿਡ ਵੈਕਸੀਨ ਨਾਲ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਵੇਰੀਐਂਟਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੇਗੀ। ਨੇਚਰ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਗੁਪਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਰਿਸਰਚ'ਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਖੋਜ ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕੁਝ ਵੇਰੀਐਂਟ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੈਕਸੀਨਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਵੇਰੀਐਂਟ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਵੈਕਸੀਨ ਅਤੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਵਾਇਰਲ ਐਂਟੀਜਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਹੋ ਸਕੇਗਾ। ਵੈਕਸੀਨ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਓਕੇ ਕੌਣ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਭਾਰਤ ਵੈਕਸੀਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਪਾਵਰ ਹਾਊਸ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ 60 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵੈਕਸੀਨ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵੈਕਸੀਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਸਾਲਾਨਾ 5.5 ਕਰੋੜ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਵਜਾਤਾਂ ਨੂੰ 39 ਕਰੋੜ ਵੈਕਸੀਨ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੈਕਸੀਨ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਟੇਸਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ 'ਤੇ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੀਖਣ ਇਨਸਾਨਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੋਗ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਇਹ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਣਨ ਵਾਲੀਆਂ 3 ਵੈਕਸੀਨਾਂ ਇਹ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਵੈਕਸੀਨ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਕੋਡ ਅਤੇ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਤਹ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਵਾਲੇ ਵਾਇਰਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਲਾਈਵ ਵੈਕਸੀਨ ਲਾਈਵ ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਵਾਇਰਸ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦਾ ਰੋਗ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਤੰਤਰ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੈਕਸੀਨ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਕੋਡ ਅਤੇ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਤਹ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਵਾਲੇ ਵਾਇਰਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੈਕਸੀਨ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚੰਗੇ' ਵਾਇਰਸਾਂ ਦੇ ਚੱਲਦੇ ਬੁਰੇ ਵਾਇਰਸਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸਮਰੱਥਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਬੁਰਾ ਵਾਇਰਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਤੰਤਰ ਦੇ ਚੱਲਦੇ ਉਹ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਪਾਉਂਦਾ। ਇਨਐਕਟੀਵੇਟਿਡ ਵੈਕਸੀਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੈਕਸੀਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਰੇ ਵਾਇਰਲ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਇਨਐਕਟੀਵੇਟਿਡ ਵਾਇਰਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਿਮਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਇਰਸਾਂ ਨੂੰ ਪੈਥਾਜਨ ਜਾਂ ਰੋਗਾਣੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨਐਕਟੀਵੇਟਿਡ ਵੈਕਸੀਨ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤ ਰੋਗਾਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮ੍ਰਿਤ ਰੋਗਾਣੂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸੰਖਿਆ ਨਹੀਂ ਵਧਾ ਸਕਦੇ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਹਮਲਾਵਰ ਹੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਨਐਕਟੀਵੇਟਿਡ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਕੋਈ ਖਤਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੇਏ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਾਇਰਸ ਆਉਣ 'ਤੇ ਵੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਫੈਲਦੀ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੀਨ ਬੇਸਡ ਵੈਕਸੀਨ ਇਨਐਕਟੀਵੇਟਿਡ ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਜੀਨ ਬੇਸਡ ਵੈਕਸੀਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਵੈਕਸੀਨ ਦੀਆਂ ਕਰੋੜਾਂ ਡੋਜ਼ ਦੀ ਇਕੱਠੇ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੀਨ ਬੇਸਡ ਵੈਕਸੀਨ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਡੀਐੱਨਏ ਜਾਂ ਐੱਮ-ਆਰਐੱਨਏ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੰਰਚਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੈਥੋਜਨ ਵਿੱਚੋਂ ਜੈਨੇਟਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਨੈਨੋਪਾਰਟੀਕਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਕ ਕਰਕੇ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਜੈਨੇਟਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੋਗ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੈਕਸੀਨ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮਿਆਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ 'ਡਰੱਗ ਕੰਟਰੋਲਰ ਜਨਰਲ ਆਫ ਇੰਡੀਆ' ਨਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਡੀਜੀਸੀਆਈ ਤੋਂ ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਮਿਲਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵੈਕਸੀਨ ਦੇ ਬਲਕ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਗੁਣਵੱਤਾ ਕੰਟਰੋਲ ਯਾਨੀ ਕੁਆਲਿਟੀ ਕੰਟਰੋਲ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਵੈਕਸੀਨ ਦੇ ਬਲਕ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਮਿਆਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕਾਂ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨ ਅਥਾਰਿਟੀਆਂ ਜ਼ਰੀਏ ਚੈਕਿੰਗ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ 'ਡਬਲ ਮਿਊਟੈਂਟ' ਵੇਰੀਟੈਂਟ ਕੀ ਹੈ? ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਡਬਲ ਮਿਊਟੈਂਟ ਵੇਰੀਐਂਟ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਕਰਮਣ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਛਾਲ ਨਹੀਂ ਦਿਖਦਾ ਹੈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ 'ਡਬਲ ਮਿਊਟੈਂਟ' ਵੇਰੀਐਂਟ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ 18 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ 'ਵੇਰੀਐਂਟ ਆਫ ਕੰਸਰਨਜ਼' (VOCs) ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਨਵਾਂ 'ਡਬਲ ਮਿਊਟੈਂਟ' ਵੇਰੀਐਂਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਇਹ ਮਿਊਟੇਸ਼ਨ ਕਰੀਬ 15 ਤੋਂ 20 ਫੀਸਦੀ ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂਕਿ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਡਬਲ ਮਿਊਟੈਂਟ ਵੇਰੀਐਂਟ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਕਰਮਣ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਛਾਲ ਨਹੀਂ ਦਿਖਦਾ ਹੈ। ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਜੋਨੋਮਿਕ ਸੀਕੁਐਂਸਿੰਗ ਅਤੇ ਅਪਿਡੇਮਿਓਲੌਜੀਕਲ (ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਵਿਗਿਆਨ) ਅਧਿਐਨ ਜਾਰੀ ਹਨ। ਦਰਅਸਲ, ਡਬਲ ਮਿਊਟੈਂਟ ਵੇਰੀਐਂਟ ਵਾਇਰਲ ਦਾ ਉਹ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਜੀਨੋਮ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਜੀਨੋਮਿਕ ਵੇਰੀਐਂਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)