ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੌਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮਝੋ
ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਫੈਲਣ ਮਗਰੋਂ ਕਈ ਨਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਜੋ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣੇ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੁਣੇ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਨਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਔਖੇ ਤਾਂ ਲੱਗਦੇ ਹੀ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਡਰ ਵੀ ਵਧਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਪਤਾ ਹੋਣ। End of YouTube post, 1 ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਜਾਣਨ ਲਈ ਹੇਠਾਂ ਪੜ੍ਹੋ: ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ (Coronavirus) ਵਾਇਰਸਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦਾ ਨਾਂ ਜੋ ਇਨਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਗੰਭੀਰ ਜਾਂ ਹਲਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੁੱਕੀ ਖੰਘ ਅਤੇ ਬੁਖ਼ਾਰ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਉਦਾਹਰਨ ਹਨ। ਵਾਇਰਸ (Virus) ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਏਜੰਟ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਅੰਦਰ ਆਪਣੀ ਸੰਖਿਆ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਇਰਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਆਮ ਰਸਾਇਣਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੋਵਿਡ-19 (Covid-19) ਕੋਵਿਡ-19 ਸਾਲ 2019 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ ਵੁਹਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਹੋਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਨਾਲ ਫੇਫੜਿਆਂ 'ਤੇ ਅਸਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੱਛਣ ਰਹਿਤ (Asymptomatic) ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੇ 50-70 ਫੀਸਦੀ ਮਾਮਲੇ ਲੱਛਣ ਰਹਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਮਹਾਂਮਾਰੀ (Pandemic) ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਕਈ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਰਹੀ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਵਿਡ-19 ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸਗਠਨ (WHO) ਨੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਾਰਸ (SARS) ਸਾਰਸ ਜਾਂ ਸਵੀਅਰ ਐਕਯੂਟ ਰੈਸਪਿਰੇਟਰੀ ਸਿੰਡਰੋਮ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਹੈ ਜੋ 2003 ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਸੀ। ਲੱਛਣ (Symptoms) ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕੋਈ ਵੀ ਬਾਹਰੀ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖਾਂਸੀ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਜਾਂ ਬੁਖਾਰ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੱਲੋਂ ਦਰਸਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਲਾਗ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਲੂ (Flu) ਫਲੂ ਇੱਕ ਵਾਇਰਸ ਹੈ ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਫਲੂ ਦੀਆਂ ਏ ਅਤੇ ਬੀ ਦੋ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ, ਇਹ ਮੌਸਮੀ ਫਲੂ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੋਕਥਾਮ (Containment) ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਜ ਰੋਕਥਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਛੇਤੀ ਪਤਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਏ ਨੇੜਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਕਾਂਤਵਾਸ (Quarantine) ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਛੂਤ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇਕਾਂਤਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ। ਸਵੈ ਇਕਾਂਤਵਾਸ (Self isolation) ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਛੂਤ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾ ਫੈਲ ਸਕੇ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਹੌਟਸਪੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ ਸਮਾਜਿਕ ਦੂਰੀ (Social distancing) ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਉਪਾਅ ਕਰਨਾ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ 2 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਲੌਕਡਾਊਨ (Lockdown) ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਜਨਤਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬੰਦ ਹੋਣ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘਰਾਂ ਅੰਦਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਯਤਨਾਂ ਤਹਿਤ ਕਈ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਲੌਕਡਾਊਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਕੋਪ (Outbreak) ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਜਾਂ ਕਈ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕਈ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕੋਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸਮਰੱਥਾ (Immunity) ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਬਿਮਾਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸਮਰੱਥਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਵਿਡ-19 ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ-ਮਤਲਬ ਉਹ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਸਦਾ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸਮਰੱਥਾ ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ ਕਿ ਲੋਕ ਦੁਬਾਰਾ ਪੌਜ਼ਿਟਿਵ ਹੋ ਗਏ। ਸਮੂਹਿਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸਮਰੱਥਾ (Herd Immunity) ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ (ਜਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ) ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਤ ਗਿਣਤੀ ਤੱਕ ਫੈਲ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਸੀਮਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸਮਰੱਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਪਸਾਰ ਹੌਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਦਾ ਸਮਾਂ (Incubation Period) ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਲੱਗਣ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ। ਫਲੈਟਨ ਦਿ ਕਰਵ (Flatten the curve) ਇਹ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਓਵਰਲੋਡਿੰਗ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਉਪਾਇਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਦੂਰੀ ਵਰਗੇ ਉਪਾਇਆਂ ਰਾਹੀਂ ਟਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ ਦਰ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰਕੇ ਅਗਲੇ ਕੇਸ ਆਉਣ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ-ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਦਰ ਵਧਣੀ ਘੱਟ/ਸਮਤਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਐੱਨਐੱਚਐੱਸ 111 (NHS 111) ਐੱਨਐੱਚਐੱਸ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ 24 ਘੰਟੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਿਹਤ ਅਦਾਰਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹਸਪਤਾਲ ਜਾਣ ਦੀ ਥਾਂ ਐੱਨਐੱਚਐੱਸ 111 'ਤੇ ਫੋਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਕਸੀਨ (Vaccine) ਉਹ ਪਦਾਰਥ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲਾਗ ਵਿਰੁੱਧ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵੈਂਟੀਲੇਟਰ (Ventilator) ਵੈਂਟੀਲੇਟਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬਿਮਾਰੀ ਕਰਕੇ ਫੇਫੜੇ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਲੈ ਪਾਉਂਦੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਨਾਲ ਲੜਨ ਅਤੇ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਂਟੀਬੋਡਿਸ ਟੈਸਟ (Antibodies Test) ਇਹ ਉਹ ਮੈਡੀਕਲ ਟੈਸਟ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਸੀ ਤੇ ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸਮਰੱਥਾ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਟੈਸਟ ਦੌਰਾਨ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬੋਡਿਸ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵੇਲੇ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਹੋਣ। ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)