Krım məsələsi üzrə Yerevanın mövqeyini "hamı dəstəkləmir"
Ermənistan prezidenti Serj Sarkisyanın Rusiya prezidenti Valdimir Putinlə telefon söhbəti zamanı Krımda keçirilən referendumla bağlı bəyanatı ölkə daxilində birmənalı qarşılanmayıb. Bir sıra təhlilçilər Ermənistan liderinin “Moskvanın daimi təzyiqi altında” sərbəst qərar qəbul etmək iqtidarında olmadığını bildirir, çoxları isə Krım referendumunu Qarabağ problemi baxımından erməni tərəfi üçün “sərfəli presedent” kimi nəzərdən keçirirlər.
Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyi Krım refrendumunun nəticələrini tanıyır Lakin prezidentlərin telefon ünsiyyətindən sonra iki gün də keçməmiş Ermənistanın Xarici İşlər Nazirliyi Ukrayna ilə Rusiya arasında münaqişədə rəsmi Yerevanın birmənalı Kremlin mövqeyini dəstəklədiyini təsdiqlədi. Ermənistan Krımın Ukraynadan ayrılıb Rusiyaya qatılması üzrə referendumun nəticələrini tanıyır. Cümə günü Ukraynanın Ermənistandakı səfiri İvan Kuxta ilə görüşü zamanı Ermənistan xarici işlər nazirinin müavini Şavarş Koçaryan bəyan edib ki, Ermənistanın xalqların öz müqəddəratını təyin etməsi məsələsində prinsipial mövqeyi dəyişməzdir və illər boyu dəfələrlə ifadə olunub. “Daha bir nümunə” Ermənistan XİN rəhbərinin müavini Şavarş Koçaryan Ermənistanın Krımda keçirilən referendumun nəticələrini tanıdığını təsdiqləyib Ermənistan prezidentinin saytının məlumatına görə, Serj Sarkisyanın təşəbbüsü ilə Vladimir Putinlə telefon bağlantısı əsnasında “iki ölkə başçıları arasında Ukrayna böhranı və ondan çıxış yollarına dair fikir mübadiləsi olub. Bu kontekstdə həmsöhbətlər referendumdan sonra Krımda yaranmış duruma toxunub və qeyd ediblər ki, bu referendum xalqların azad iradəsilə öz müqəddəratını təyin etmək haqlarının həyata keçirilməsinin növbəti nümunəsidir”. “Xalqların öz müqəddəratını təyin etmək hüququ” Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tənzimlənmməsi prosesində presedent kimi nəzərdən keçirilə bilsə də, Serj Sarkisyanın bəyanatına münasibət Ermənistanda birmənalı olmayıb. “Xalqın azad iradə ifadəsi olmayıb” Qlobalizasiya və Regional Əməkdaşlıq Mərkəzinin rəhbəri Stepan Qriqoryanın sözlərinə görə, hər bir xalqın öz müqəddəratını təyin etməyə haqqı var, lakin 16 mart tarixində Krımda baş verən xalqın “azad iradə ifadə etməsinə” heç bir aidiyyəti yoxdur. “İlk öncə, bütün Krım ərazisində dövlət təsisatlarında, seçki məntəqələrində silahlı adamlar dururdu. Belə referendum azad iradə ifadəsi adlana bilməz”, - o deyir. Stepan Qriqoryan deyir ki, Krımda martın 16-da keçirilən tədbir xalqın azad iradə israr etməsi adlana bilməz Bundan başqa, onun sözlərinə görə, “iki yarım milyona yaxın bir xalqın taleyi həll olunan” referendumun keçirilməsi tarixi ondan 9-10 gün qabaq elan olunub, və bu müddət belə bir tədbir təşkil edib keçirmək üçün çox azdır. “Bu müddət ərzində mərkəzi və məhəlli seçki komissiyalarını tərtib etmək lazımdır, səsvermədən öncə təbliğat kampaniyası aparılmalıdır ki, müxtəlif siyasi qüvvələr və xalqların nümayəndələri – Krım tatarları, ukraynalılar – öz nöqteyi nəzərini bildirsin. Bu olmayıb. Bunu heç kəs gizlətmir. Heç kəs üçün sirr deyil ki, səsvermədə Krımda yaşayan Rusiya vətəndaşları da iştirak edib”, - Stepan Qriqoryan izah edir. “Qarabağla müqayisə etmək olmaz” Stepan Qriqoryanın fikrincə, Krım referendumu ilə nə Qarabağda, nə də Kosovoda “xalqın öz müqəddəratını təyin etmə” prosesilə müqayisə edilə bilməz. Qarabağda bu proses bir neçə mərhələdə, Azərbaycan SSR Ali Sovetinə, sonra Ermənistan SSR Ali Sovetinə müraciətlərdən, daha sonra isə məlumatlandırma, təşviqat kampaniyası keçirilib, və bu proses indi də davam etməkdədir, bununla beynəlxalq qurumlar da məşğul olur, o deyir. “Kosovoda beynəlxalq birliyi – BMT, ATƏT - nümayəndələrinin iştirakı ilə iki referendum keçirilib. Bu, başqa məsələdir, və bunun xalqın öz müqəddəratını təyin etmə prosesi oluğunu heç kəs mübahisə etmir”, - o deyir. “Rusiya qoşunları Krıma daxil olduqdan sonra, birdən-birə bir-iki gün ərzində Krımın Ukraynadan ayrılmaq istədiyi elan olundu. Bundan sonra müstəqillik elan etdilər və həmin gün Rusiyaya birləşmək istədiklərini bildirdilər, - deyir politoloq. – Bir ölkənin qoşunları başqasının ərazisinə müdaxilə etməsi təcavüz deməkdir, bir ölkə torpağının başqa ölkə torpağına bu yolla qatılması isə ilhaq, anneksiya adlanır”. Ermənistan parlamenti susur Daşnaksutyun parlament fraksiyasının rəhbəri Armen Rustamyan Krım referendumuna dair prezident Sarkisyanın mövqeyini bölüşür Ermənistan parlamentində Ukrayna böhranı və Krım referendumu müzakirə olunmayıb. Parlamentdə təmsil olunan müxalif Jaranqutyun (İrs) partiyasının sədr müavini Armen Martirosyan prezident Sarkisyanı Putinlə telefon söhbəti zamanı Krım referendumu ilə bağlı açıqlamasına görə tənqid edib. Digər həm iqtidar, həm müxalif fraksiyaları “Krım referendumunun xalqın azad fikir israr etməsinin nümunəsi” kimi qiymətləndirilməsinə qarşı hələlik bir söz də deməyiblər. Müxalif Daşnaksutyun fraksiyasının rəhbəri Armen Rustamyan hər münaqişənin öz tarixi, öz xüsusiyyətləri olduğunu qeyd edərək, bütün hallarda problemin həll olunmasının əsasını “xalqların azad iradə ifadə etmək hüququ prinsipi təşkil etməlidir”. “Biz görürük ki, beynəlxalq təcrübədə öz müqəddəratını təyin etmə prinsipi ərazi bütövlüyü prinsipində üstün tutulmağa başlayır. Hər bir münaqişənin həlli xalqın azad iradəsini ifadə etmək hüququna əsaslanmalıdır ”, - o deyir. Və əgər prezident “xalqın azad iradə ifadə etməsini yüksək qiymətləndirir”, onda, millət vəkilinin sözlərinə görə, “prezident haqlıdır”. Tanınmamış DQR parlamenti ümid edir Krım referendumundan dərhal sonra tanınmamış Dağlıq Qarabağ parlamenti bəyanat qəbul edib və Krım referendumunu “xalqın azad iradə israr etməsinin ərazi bütövlüyündən üstünlüyünün daha bir presedenti” adlandırıb. Hətta sabahısı gün Stepanakertin (Xankəndinin) mərkəzi meydanında, bir çox yerli və ermənistanlı analitiklərin tənqidinə layiq görülsə də, Krım referendumuna həsr olunmuş bayram tədbiri təşkil edilib.