Petro Poroşenko: şokolad kralı, prezident, milyarder
Ukrayna Mərkəzi Seçki Komissiyasının internet saytında verilmiş məlumata əsasən bülletenlərin 100 faizinin hesablanmasının nəticələrinə görə Petro Poroşenko səslərin 54, 7 faizini qazanıb.
“Şokolad kralı”, milyarder, prezident Yuşşenkonun kirvəsi və onun “yaxın dostları klubu”nun üzvü, keçmiş iqtisadiyyat və xarici işlər naziri və Milli Təhlükəsizlik Şurasının keçmiş sədri, inqilabi “5-ci telekanal”ın sahibi... Ukraynalıların əksəriyyəti məhz belə tanıdıqları Poroşenkoya mayın 25-də keçirilmiş seçkidə səslərinin az qala 55 faizini verərək inqilabdan sonrakı Ukraynanın idarə olunmasını ona həvalə edib. Bender uşağlığı Petro Poroşenko 1965-ci il sentyabrın 26-da Odessa vilayətinin Bolqrad şəhərində anadan olub. Bu şəhər ölkənin cənubunda, Moldova ilə sərhəd bölgədə yerləşir və əhalisi əsasən ruslar və bolqarlardır. O, məktəbə Bolqradda gedib, lakin 1978-ci ildə ailə Moldaviya SSR-nin Benderı şəhərinə köçüb. İndi bu ərazi tanınmamış Dnestryanı Respublika sayılır. O, orta məktəbi məhz burada bitirib və 1982-ci ildə Şevçenko adına Kiyev İnstitutunun beynəlxalq əlaqələr fakültəsinə daxil olub. Saakaşvili ilə oxuyub İnstitutda Petro Poroşenko Mixail Saakaşvili ilə birlikdə təhsil alıb. İki ildən sonra Poroşenkonu orduya çağırıblar. Hazırda onun rütbəsi mayor, hərbi ixtisası tərcüməçidir. Petro Poroşenko ukrayna, rus və ingilis dillərində sərbəst danışa bilir. O, ali təhsilini 1986-cı ildə başa vuraraq beynəlxalq iqtisadçı və referent-tərcüməçi ixtisaslarını qazanıb. Bundan sonra Poroşenko aspiranturaya daxil olub və paralel olaraq sahibkarlıq fəaliyyətinə və biznes imperiyasını qurmağa başlayıb. Hüquq elmləri namizədi dərəcəsini bir qədər gec, 2002-ci ildə alıb. Biznes imperiyasının təməlləri Hələ sovet dövründə Petro Poroşenko kakao, ədviyyat və avtomobil ticarətinə başlayıb. İlk ciddi vəzifəsinə - “Ukrayna” Ticarət Evi qapalı səhmdar cəmiyyətinin baş direktorluğuna 1991-ci ildə təyin edilib. O, 1993-cü ildə artıq “Ukrprominvest”in baş direktoru idi və özünün əksər biznesləri bu quruma daxil olmuşdu. 1996-cı ildə Poroşenko “Leninskaya kuznya” zavodunun və Vinnitsa qənnadı fabrikinin müşahidə şurasının sədri təyin edilmiçşdi. Onun Roshen qənnadı korporasiyası məhz bu sonuncunun bazasında yaradılıb. Siyasi karyeranın əvvəlində 2004-cü ilin prezident seçkilərində Petro Poroşenko namizəd Viktor Yuşşenkonun komandasına rəhbərlik edənlərdən biri idi Petro Poroşenko 1998-ci ildə parlamentə seçilib və tanınmış Ukrayna siyasətçisi Viktor Medvedçukun da üzv olduğu Ukrayna Sosial-Demokrat Partiyasının fraksiyasına qoşulub. 2000-ci ildə Poroşenko artıq özünün fraksiyasını – “Həmrəylik” fraksiyasını qurub. Elə həmin vaxt o, eyniadlı partiya yaradıb və sonralar bu təşkilat Regionlar Partiyasının təsisatçılarından birinə çevrilib. Poroşenko elə həmin il Milli Bank Şurasının sədr müavini vəzifəsinə irəli çəkilib. 2001-ci ildə o, öz partiyası ilə birlikdə istefaya getmiş baş nazir Viktor Yuşşenkonun komandasına qoşulub və 2002-ci ildə “Bizim Ukrayna” seçki kampaniyasının rəhbərlərindən biri olub, Vinnitsanın 12-ci dairəsindən təkrarən parlamentə üzv seçilib. “Narıncı inqilab”ın parçalanması Poroşenko "Narıncı İnqilab"ın ən çox tanınan simalarından biri idi 2004-cü ilin prezident seçkilərində Petro Poroşenko Viktor Yuşşenkonun komandasına rəhbərlik edənlərdən biri idi. “Narıncı inqilab” zamanı Poroşenko Yuşşenko və Timoşenkodan sonra ən çox tanınan sima idi. Onun “5-ci kanal”ı hakimiyyətin nəzarəti altında olan informasiya mühiti şəraitində həmin hadisələrdə həlledici rol oynamışdı. Prezident seçildikdən sonra Viktor Yuşşenko uzun müddət götür-qoy edirdi: kimi baş nazir təyin etsin? Poroşenkonu, yoxsa Timoşenkonu? Nəticədə hökumətə rəhbərlik Timoşenkoya tapşırıldı, Poroşenkoya isə Milli Təhlükəsizlik və Müdafiə Şurasının (MTMŞ) sədri vəzifəsi verildi. Onlar beləcə 2005-ci ilədək işlədilər. Daha sonra hökumət və MTMŞ arasında münaqişə başlandı, habelə bir sıra korrupsiya qalmaqalları baş verdi və Yuşşenko onların hər ikisini istefaya göndərdi. Poroşenkonun istefaya göndərilməsinə prezident administrasiyasının rəhbəri Aleksandr Zinçenkonun keçirdiyi mətbuat konfransı təkan vermişdi. Həmin konfransda Zinçenko Poroşenkonu korrupsiyada ittiham edirdi. O, Poroşenkonun prezidentin “əziz dostları”nın çevrəsinə daxil oldğunu iddia edirdi. Poroşenkonun özü bu iddiaları yalan adlandırırdı. Əslində isə, Petro Poroşenko - Viktor Yuşşenkonun kirvəsi idi, prezidentin qızlarına xaç atası olmuşdu. Timoşenkonun tabeçiliyində Poroşenko Timoşenkonun hakimiyyəti zamanı xarici işlər nazirliyində işləyirdi 2006-cı ilin parlament seçkilərində Petro Poroşenko “Bizim Ukrayna” partiyasının siyahısında olub. O zaman “Bizim Ukrayna”, Yuliya Timoşenkonun bloku və Sosialist Partiyası arasında koalisiya yaratmaq barədə danışıqlar gedirdi. Prezident bloku Timoşenko blokundan az səs toplaya bilmişdi və buna görə də kvota üzrə məhz Yuliya Timoşenko baş nazir, Petro Poroşenko isə spiker olmalıydı. Lakin parlamentin spikeri Aleksandr Moroz kreslosunu əldən buraxmadı və kommunistlər və Regionlar Partiyasının yenicə yaranmış koalisiyası sayəsində spiker kimi yenidən təsdiqlənə bildi. 2007-ci ildə parlament buraxıldıqdan sonra Petro Poroşenko Ali Radaya namizədliyini vermədi, lakin əvəzində Milli Bank Şurasının sədri vəzifəsinə gətirildi. 2009-cu ildə parlament prezident Yuşşenkonun təqdimatı ilə Petro Poroşenkonu Timoşenko hökumətində xarici işlər naziri kimi təsdiq etdi. O, Timoşenkonun tabeçiliyində 2010-cu ildə Nikolay Azarovun yeni hökuməti təşkil edilənədək qaldı. Nikolay Azarovun kabinetində Poroşenko bir müddət Nikolay Azarovun hakimiyyətində işləyib Viktor Yanukoviç prezident seçildikdən sonra Petro Poroşenkoya aid bir sıra biznes strukturlarının dövlət nəzarət orqanları, o cümlədən gömrük və vergi xidmətləri ilə problemləri üzə çıxmışdı. Kütləvi informasiya vasitələrindəki bəzi materiallarda iddia olunurdu ki, onu bizneslərinin bir hissəsini və “5-ci kanal”ı satmağa məcbur etmək məqsədilə biznesmenə təzyiq göstərilir. Bu xəbərlər rəsmi səviyyədə təsdiq edilmirdi və Poroşenkonun özü də şərh verməkdən boyun qaçırırdı. 2012-ci ilin martında mətbuatda Poroşenkonun xarici işlər naziri təyin olunacağı barədə şaiyələrin dolaşdığı bir vaxtda, prezident Yanukoviç ona Nikolay Azarovun hökumətində iqtisadi inkişaf naziri vəzifəsini verdi. Ukrayna şərhçiləri bunu “imtinası mümkün olmayan təklif” kimi qiymətləndirmişdilər. Bu vəzifədə Poroşenkonun fəaliyyət istiqamətlərindən biri də Avropa İttifaqı ilə Assosiasiya Sazişinə hazırlıq işləri idi. Parlament seçkilərində Poroşenko yenidən Vinnitsanın 12-ci dairəsindən namizədliyini irəli sürmüşdü. Parlamentdə o, özünün silahdaşı, Vinnitsadan seçilmiş deputat Aleksandr Dombrovski ilə birlikdə heç bir fraksiyaya daxil olmadı. Tezliklə Dombrovskinin mandatı məhkəmə qaydasında əlindən alındı, Poroşenko isə fəal şəkildə prezident Yanukoviç və onun hökumətinin tənqidinə başladı. Avromaydanın “informasiya sponsoru” Poroşenko və onun biznesi hələ Avromaydana qədər Ukrayna və Rusiya mediasının diqqət mərkəzində idi 2013-cü ildə Kiyev Şəhər Bələdiyyəsinin səlahiyyət dövrü başa çatmışdı, şəhər merinin postu isə boş qalırdı. Növbədənkənar seçkilərin 2013-cü ilin ortalarınadək keçirilməsi gözlənilirdi və Petro Poroşenko mer postuna müxalif qüvvələrin namizədi kimi iddialarını gizlətmirdi. Bundan əvvəl Vinnitsa vilayət sovetinə növbədənkənar seçkilərdə Petro Poroşenkonun oğlu Aleksey “Batkivşina” partiyasından deputat seçilmişdi. Viktor Yanukoviç Avropa İttifaqı ilə Assosiasiya Sazişini imzalamaqdan imtina etdikdən sonra, Petro Poroşenko etirazlarda fəal iştiraka başlayıb, “5-ci kanal” isə hadisələri etirazçıların mövqeyindən geniş işıqlandırıb. 2013-cü ilin yayında Rusiya Roshen məhsullarının idxalını qadağan edəndən sonra Petro Poroşenko və onun biznesi hələ Avromaydana qədər Ukrayna və Rusiya mediasının diqqət mərkəzində idi. Biznes maraqları Forbes məcmuəsi Petro Poroşenkonun sərvətini 1, 3 milyard dollar civarında təxmin edir. Onun gəlirlər haqqında bəyannaməsinə əsasən 2013-cü ildə 52 milyon qriven gəliri olub, bank hesablarında isə 114 milyon qriveni var. Poroşenkonun ən məşhur biznesi Roshen korporasiyasıdır. Bu quruma Ukraynada bir neçə, xaricdə isə Lipetsk, Klaypeda və Budapeşt şəhərlərində yerləşən üç fabrik daxildir. Forbes jurnalının məlumatına görə, Poroşenkonun mülkiyyətinə “Aqroprodinvest” qrupu, Dnepropetrovsk nişasta kombinatı, “Leninskaya kuznya” zavodu, “5-ci kanal” və “Podolye” ərzaq şirkəti daxildir. Yaxın keçmişədək məşhur “Boqdan” avtokorporasiyası da onun biznes maraqları dairəsinə daxil edilirdi. Rəsmi olaraq Petro Poroşenkonun biznesi ilə onun atası Nikolay İvanoviç məşğul olurdu, çünki nə deputatın, nə də nazirin belə fəaliyyətinə qanunla icazə verilmirdi. 2005-ci ildə Ukrayna Təhlükəsizlik Xidmətinin keçmiş başçısı, hazırda isə prezidentin səlahiyyətlərini icra edən Aleksandr Turçinov iddia edirdi ki, Petro Poroşenko Moldovada bizneslərə malikdir. Lakin Poroşenko bu məlumatı elə o vaxt təkzib etmişdi. Ailə və dəyərlər Poroşenko uğlu və həyat yoldaşı ilə Petro Poroşenko evlidir. Xanımı Marina həkim işləyir. Ailənin dörd uşağı var: oğlanlar – Aleklsey və Mixail, qızlar Yevgeniya və Aleksandra. Petro Poroşenkonun anası artıq dünyasını dəyişib. Onun Mixail adlı bir qardaşı da olub, birlikdə bizneslə məşğul olublar. Lakin Mixail 1990-cı illərdə müəmmalı şəkildə həlak olub. Petro Poroşenko çox dindar adam hesab olunur. O, diabet xəstəliyindən əzab çəkir.