Edinburq Hersoqu Şahzadə Philip: İkinci Elizabeth-in ümidi və dəstəyi
Edinburq Hersoqu olan Şahzadə Philip Kraliçaya əzmkar və davamlı dəstəyinə görə geniş hörmət qazanıb.
Şahzadə Philip kölgədə qalmağa məcbur olan ata olub Bu hamı üçün çətin bir rol idi, o ki qala dəniz komandanlığına öyrəşmiş və müxtəlif mövzularda güclü fikirlərə sahib bir adam üçün. Yenə də məsuliyyətlərini bu qədər effektiv şəkildə yerinə yetirməsini və həyat yoldaşına Kraliça rolunda bu cür ürəkdən dəstək verməsini təmin edən çox güclü xarakteri var idi. Qadın bir hökmdarın kişi həyat yoldaşı olaraq Şahzadə Philip-in konstitusiya vəzifəsi yox idi. Ancaq monarxiyaya heç kim ondan yaxın və ya monarx üçün ondan daha əhəmiyyətli deyildi. Yunanıstan Şahzadəsi Philip 10 iyun 1921-ci ildə Korfu adasında anadan olub. Yunanıstan o vaxt hələ Qriqorian təqvimini qəbul etmədiyi üçün onun şəhadətnaməsində doğum tarixi 28 May 1921 kimi göstərilib. Atası, Yunanıstan Şahzadəsi Andrew Hellenes Kralı I George-un kiçik oğlu idi. Anası, Battenberg Şahzadəsi Alice Battenberg Şahzadəsi Luisin böyük övladı və Birma Qrafı Mountbatten'in bacısı idi. 1922-ci il dövlət çevrilişindən sonra atası inqilabi məhkəmə tərəfindən Yunanıstandan sürgün edilib. İkinci əmisi oğlu Kral V George tərəfindən göndərilən İngilis hərbi gəmisi ailəni Fransaya aparıb. Körpə Philip səyahətinin çox hissəsini narıncı qutudan hazırlanmış bir beşikdə keçirib. Philip-in anası kraliça Victoria-nın kötücəsi olub O, ailənin ən kiçik uşağı, bacılarının yeganə qardaşı idi, onun erkən uşaqlığı sevgi dolu bir atmosferdə keçib. Şahzadə təhsilinə Fransada başlayıb, lakin yeddi yaşında olanda Surrey-dəki bir hazırlıq məktəbində oxumaq üçün İngiltərədəki Mountbatten qohumlarının yanında yaşamağa gəlib. Bu vaxt anasına şizofreniya diaqnozu qoyulub və sığınacağa yerləşdirilib. Gənc şahzadə onunla az təmasda olub. 1933-cü ildə o, təhsil öncülü Kurt Hahn tərəfindən idarə olunan Almaniyanın cənubundakı Schule Schloss Salem-ə göndərilib. Ancaq aylar sonra yəhudi olan Hahn nasist təqibindən qaçmaq məcburiyyətində qalıb. Xəbərlərdə xatırlanma Hahn Şotlandiyaya köçərək orada Gordonstoun məktəbini qurdu və şahzadə isə Almaniyadan ora yalnız iki rübdən sonra köçürüldü. Gordonstounun spartalı rejimi özünə güvənməyi ön plana çəkərək, valideynlərindən ayrılmış, öz məsuliyyətini çox dərk edən bir gənc oğlan üçün ideal mühit idi. Müharibə yaxınlaşdıqca Şahzadə Philip hərbi karyeraya qərar verib. Kral Hərbi Hava Qüvvələrinə qoşulmaq istədi, ancaq anasının ailəsi dənizçilik ənənəsinə sahib olduğundan Dartmouth-dakı Britaniya Kral Hərbi Dənizçilik Kollecində kursant olub. Orada olarkən Kral Vl George-un ailəsi ilə kollecə ziyarəti zamanı Philip-i iki çox gənc şahzadələri - Elizabeth və Marqaret-i - müşayiət etməyə göndərirlər. Şahidlərin sözlərinə görə, görüş 13 yaşlı şahzadə Elizabeth-ə dərin təsir bağışlamışdı. Philip çox tez bir vaxtda özünü kollecdə ən yaxşılardan biri kimi tanıtmış, 1940-cı ildə kursu birinci kimi Hind okeanında döyüşlərdə iştirak edib. Şahzadə Philip Gordonstone-da həvəskar səhnələrdə iştirak edib Aralıq dənizi donanmasındakı HMS Valiant döyüş gəmisinə köçürüldükdən sonra 1941-ci ildə Matapan Burnu Müharibəsindəki xidmətinə görə göndərilən məlumatlarda ondan bəhs edilib. Gəminin axtarış işıqlarından məsul zabit olaraq, o, bu vacib gecə hərəkətində həlledici rol oynayıb. "Başqa bir gəmi tapdım və onun orta hissəsini işıqlandırdım, bununla da o, praktik olaraq 15 düyümlük mərmilərdən ibarət bir hissə altında dərhal yoxa çıxdı", o, 2014-cü ildə BBC Radio 4-ə verdiyi açıqlamada deyib. 1942-ci ilin oktyabrında HMS Wallace hərbi gəmisinin göyərtəsində xidmət edəndə o, Kral Donanmasının ən gənc ilk leytenantlarından biri idi. Nişan Bu müddət ərzində o və gənc Şahzadə Elizabeth bir-birinə məktublar göndəriblər və o, bir neçə dəfə Kral Ailəsinin yanında qalmağa dəvət edilib. Bu ziyarətlərdən birindən sonra, 1943-cü il Miladında Elizabeth Philip-in hərbi-dəniz formasında çəkdirdiyi bir fotosunu masasına qoyub. Onların münasibətləri dinc şəkildə inkişaf edib, baxmayaraq ki, bəzi saray əhli tərəfindən buna qarşı müxaliflik edənlər olub - onlardan biri Şahzadə Philip'i "kobud və tərbiyəsiz" olaraq xarakterizə edirdi. Ancaq gənc şahzadə çox aşiq idi və o, 1946-cı ilin yayında qızı ilə evlənməsi üçün Kraldan razılıq istəyib. Şahzadə Philip-in parlaq hərbi karyerası olub Ancaq nişan elan olunmazdan əvvəl şahzadəyə yeni bir milliyət və bir soy adı lazım idi. O, yunan titulundan imtina edərək İngilis vətəndaşı oldu və anasının ingilisləşdirilmiş adını Mountbatten-i götürdü. Nikah mərasimindən bir gün əvvəl Kral VI George Philip-ə Əlahəzrət titulunu verdi və toy günü səhəri o, Edinburq hersoqu, Merioneth qrafı və Greenwich baronu oldu. Toy 20 Noyabr 1947-ci ildə Westminster Abbey-də keçirildi. Winston Churchill-in dediyi kimi, bu müharibədən sonrakı boz İngiltərədə "rəng parıltısı" idi. Məhdudlaşmış karyera Hərbi-dəniz karyerasına qayıdan Hersoq Maltaya göndərildi, cütlük burada bir müddət sadə dənizçi ailəsinin həyatını yaşaya bildi. 1948-ci ildə Bukingem Sarayında onların oğlu Şahzadə Charles doğulur, 1950-ci ildə isə qızı Şahzadə Anne dünyaya gəlir. Daha sonra onlara Şahzadə Andrew (1960) və Şahzadə Edward (1964) qatıldı. 1950-ci il sentyabrın 2-də o, hər bir hərbi-dəniz zabitinin iddiası olan, özünün komandanlıq edəcəyi HMS Magpie-yə təyin edilmək arzusuna çatır. Ancaq dəniz karyerası məhdudlaşmaq üzrə idi. VI George-un səhhətinin pisləşməsi, qızının daha çox krallıq vəzifəsi götürməsi və ərinin də onun yanında olmasına ehtiyac duyması demək idi. Winston Churchill deyib ki, Philip-lə Elizabeth-in toyu Britaniyanın müharibədən sonrakı həyatında "parlaq bir an" olmuşdur. Philip 1951-ci ilin iyulunda Kral Donanmasından məzuniyyətə çıxdı. Bir daha aktiv rolda oraya geri qayıtmadı. Hersoq peşmançılıq çəkəcək adam deyildi, ancaq həyatının sonrakı dövründə donanma karyerasına davam edə bilmədiyinə görə təəssüfləndiyini söyləyib. Müasirləri onun öz gücünə Birinci Dəniz Lordu olmağa qədər yüksələ biləcəyini söylədilər. 1952-ci ildə kraliyət cütlüyü əvvəlcədən Kral və Kraliça tərəfindən həyata keçirilməsi planlaşdırılan Birlik ölkələrinə tura yola düşdülər. Yenilikçi fikirlər Fevral ayında Keniyada bir oyun evində qaldıqları zaman Kralın öldüyünü bildirən xəbər gəlir. O, koronar tromboz - ölümcül ürək qan laxtalanmasındən əziyyət çəkirdi. Arvadına indi Kraliça olduğu xəbərini vermək şahzadəyə düşür. Sonradan bir dostunun təsvirinə görə, Şahzadə Philip sanki "dünyanın yarısı" çiyninə düşmüş kimi görünüb. Şahzadə Philip II Elizabeth-in taxta çıxması mərasimində O, dənizçilik karyerasından məhrum olaraq özü üçün yeni bir rol yaratmalı idi və Elizabeth-in taxta çıxması bunun nə olacağı ilə bağlı bütün sualları gündəmə gətirdi. Tacqoyma mərasimi yaxınlaşdıqda Kral Zəmanəti elan etdi ki, şahzadə Philip-in Kraliçadan sonra bütün hallarda üstünlüyü olacaq, lakin o, heç vaxt konstitusiya vəzifəsinə sahib olmayacaq. Hersoq monarxiyanı ən yaxşı şəkildə necə modernləşdirmək və düzəltmək barədə ideyalarla dolu idi, lakin sarayın bir sıra yaşlı gözətçilərinin möhkəm müqavimətindən getdikcə məyus olurdu. Acı zərbə O, enerjisinin bir hissəsini aktiv bir ictimai həyata yönəltdi. O, bir qrup kişi dostu ilə hər həftə Londonun mərkəzindəki Sohodakı bir restoranın üstündəki otaqlarda görüşürdü. Uzun, rahat naharlar və gecə klublarına ziyarətlər olurdu və tez-tez cazibədar yoldaşları ilə şəkil çəkdirirdi. Səlahiyyətlərini həyata keçirmək üçün Hersoqa sərbəstlik verildiyi sahələrdən biri ailə idi, amma o, uşaqlarının daşıyacağı soyad uğrunda mübarizəni uduzmuşdu. Şahzadə Philip Buckingham sarayında 1953-cü ildə Kraliçanın ailənin onun Mountbatten soyadını deyil, Windsor soyadını daşıyacağı qərarı acı bir zərbə oldu. "Ölkədə uşaqlarına soyadını verməsi icazə verilməyən tək kişi mənəm" deyə dostlarına "Mən qanlı bir amöbdən başqa bir şey deyiləm," -deyə şikayət edirmiş:" Valideyn olaraq Şahzadə Philip sərt və qeyri-həssas görünə bilər. Şahzadə Charles-in bioqrafı Jonathan Dimbleby -in dediyinə görə, Charles gəncliyində atasından aldığı ictimai qınaqlara görə göz yaşlarına boğulub və ata ilə böyük oğul arasındakı münasibət heç vaxt asan olmayıb. Xarakterin gücü Philip təhsil rejiminin oğlunun bir qədər təqaüdçü təbiətindən çıxmasına yaxşı mənada kömək edəcəyinə inandığı və özünün də getdiyi Gordonstoun məktəbinə getməsində israr edirdi. Lakin gənc şahzadə məktəbə nifrət edirdi: o, ev üçün darıxırdı və tez-tez məktəb yoldaşlarının rişxənd ilə üzləşirdi. Hersoqun hərəkətlərini onun ağır və bəzən tənha uşaqlığı ilə izah etmək olar. Uşaqlığının ilk çağlarından o, özündə sərbəstlik inkişaf etdirməyə məcbur olub, buna görə də bəzən şahzadə üçün başqalarının eyni iradə qüvvəsinə malik olmadığını anlamaq çətin olub. Şahzadə Philip təkid edirdi ki, oğlu Charles Gordonstone məktəbində təhsil alsın Şahzadə Philipin əsas narahatlıqlarından biri gənclərin rifahı idi və bu maraq 1956-cı ildə onun fövqəladə dərəcədə uğurlu Edinburq Hersoqu Mükafatını başlamasına səbəb olub. İllər ərzində dünyada təxminən altı milyon əmək qabiliyyətli və əmək qabiliyyəti məhdud olan 15 - 25 yaş arası gənclərin özlərini komanda işi, bacarıqlar və təbiətə hörməti təşviq etmək üçün hazırlanmış bir sıra açıq hava fəaliyyətlərində fiziki, əqli və emosional cəhətdən sınamalarına imkan verdi. "Gənclərin hər hansı bir fəaliyyət sahəsində müvəffəq olmasını təmin edə bilsəniz," o, BBC-yə deyib, - "bu müvəffəqiyyət hissi bir çox digər insana yayılacaq." Hersoq ömrü boyu bu layihəyə çox vaxt ayırıb, müxtəlif funksiyalar həyata keçirərək onu gündəlik işinin bir hissəsi edib. "Mənəvi məna" Philip-in həmçinin vəhşi təbiət və ekologiyanın mühafizəsinə həvəsi var idi, lakin onun 1961-ci ildə Hindistana səfəri zamanı bir pələngi vurması böyük səs-küyə səbəb olmuşdu. Pələngin qənimət kimi əks olunmuş fotoşəkillərinin dərci vəziyyəti daha da şiddətləndirmişdi. Lakin o, öz nüfuzunu və enerjisini 1981-ci ildə ilk prezidenti olduğu Dünya Vəhşi Təbiəti Fondunun rifahı üçün istifadə edib. Şahzadə Philip vəhşi təbiəti qoruma mövzusunda həvəsli idi "Düşünürəm ki, bu planetdə bir-birindən asılı olan bu qədər fantastik həyat tərzimizin olması mükəmməldir,"- o, BBC-yə müsahibəsində deyib. "Həm də düşünürəm ki, biz insanlar həyat və ya ölüm - yox olma və ya sağ qalma gücünə sahibiksə, bunu bir növ əxlaqi mənada həyata keçirməliyik. Etməli deyiliksə, niyə nəyinsə nəslini kəsək?" Onun tetra quşu (grouse) ovunu müdafiə etməsi bəzi təbiət mühafizəçilərini qəzəbləndirmişdi. "Ov heyvanı varsa, onun gələn il də olmasını istəyirsən - eynən fermerlər kimi. Onu (məhsulu-red.) biçmək istəyirsən, onu məhv etmək istəmirsən". Dümdüz Ancaq o, dünyanın meşələrini qorumaq və okeanlarda həddindən artıq balıq ovu ilə mübarizə aparmaq öhdəliyinə görə çox təriflənirdi. Şahzadə Philip sənayeyə də böyük həvəs göstərib, fabrikləri gəzir və indi İş Fondu olaraq bilinən Sənaye Cəmiyyətinin hamisi olub. 1961-ci ildə hersoq bir qrup sənayeçiyə müraciətində özünəməxsus kobud açıqlıq nümayiş etdirdi: "Cənablar, bir yerlərinizi tərpətməyin vaxtı gəldi". Şahzadə Philip Britaniya sənayesinin nailiyyətləri ilə çox maraqlandı Onun fikrini açıqcasına söyləmək meyli bəzən kobudluq kimi qəbul olunub və dəfələrlə onun üçün problemlər yaradıb. Nəticədə o, xüsusilə xaricdə olarkən, vəziyyəti düzgün qiymətləndirə bilməyən birisi kimi reputasiya qazanıb. Onun ən məşhur şərhlərindən biri 1986-cı ildə ll Elizabeth ilə Çinə dövlət səfəri zamanı baş verib. O, fərdi şəkildə dediyini düşündüyü "yarıq gözlər" haqqında bir rəy söyləmişdi. Britaniya tabloidləri hiddətlənsə də, bu, Çində az narahatlıq yaratmışdı. 2002-ci ildə Avstraliyaya səfər zamanı o, bir aborigen biznesmendən soruşmuşdu ki, "siz hələ də bir birinizə nizə atırsınız". Gərginliklər O, bəzi dairələrdə bu cür ifadələrə görə ağır bir şəkildə tənqid olunsa da, digərləri bunları siyasi ədəbiliklə razılaşmaq istəməyən və öz sözünün ağası olan adamın təzahürü kimi qəbul edirdi. Həqiqətən də, çoxları replikalarını əhval-ruhiyyəni yüngülləşdirmək və insanları rahatlaşdırmaq cəhdi kimi görürdü. Şahzadə Philip həyatı boyunca idmana olan həvəsini qorudu. Yelkənlə üzdü, kriket və polo oynadı, araba sürücülüyündə üstün idi və uzun illər Beynəlxalq Atçılıq Federasiyasının prezidenti oldu. Şahzadə Philip xüsusilə polo oynamağı çox sevirdi Böyük oğlu ilə münasibətlərində gərginlik Jonathan Dimbleby-ın Charles-ın tərcümeyi-halı dərc etdikdən sonra üzə çıxıb. Deyilənə görə, Charles-ı Diana Spencerlə evlənməyə məhz Philip məcbur edib. Övladlarının evliliklərinin dağıldığı çətin illərdə hersoq, bir çox tənqidçidən daha çox həll yolu tapmağa çalışan birisi olub. O, problemləri anlamağa çalışmaqda liderliyi ələ alıb, bəlkə də bu, Kral ailəsinə evlənməyin çətinliyinə dair öz xatirələrindən irəli gəlib. Zəvvarlıq Şahzadə Philip dörd övladından üçünün - Şahzadə Anne, Şahzadə Andrew və Şahzadə Charles-in evliliklərinin uğursuzluğundan çox kədərlənib. Ancaq 1994-cü ildə bir qəzetə əvvəllər bunu etmədiyini və bundan sonra da etməyəcəyini söyləyərək həmişəki kimi şəxsi məsələlər barədə danışmaqdan imtina edib. Yaşının irəliləməsi onun həyat tempini azaltmamışdı. O, həm Ümumdünya Təbiət Fondu üçün, həm də Kraliça ilə xaricdəki rəsmi səfərlərinə davam edirdi. At arabası sürmək Şahzadə Philipin hobbilərindən biri idi O, 1994-cü ildə anasının məzarını ziyarət etmək üçün Qüdsə fərdi zəvvar ziyarəti etdi. Anasının orada dəfn olunmaq istəyi yerinə yetirilmişdi. 1995-ci ildə Yaponiya üzərində Qələbə Gününün 50-ci ildönümü onun üçün daha bir cəlbedici məqam oldu. Şahzadə Philip yaponlar Tokio Körfəzində təslim olanda İngilis qırıcısında idi, buna görə ildönümü günü o, Uzaq Şərqdə vuruşmuş digər veteranlara qoşularaq Kraliçanın önündən keçib. Səmimi çalarlar O həmçinin yaponların onlara edilənləri bağışlamağı çətin və ya həqiqətən imkansız hesab edən keçmiş məhbuslarına simpatiya bildirib. Sonrakı illərdə kəskin xasiyyəti bir az yumşalıb, buna xalqın Uels Şahzadəsi Diana-nın ölümündən sonra Kral ailəsinə qarşı bəzən qərəzli münasibəti səbəb olub. 2007-ci ildə onun gəlininə düşmən münasibəti göstərməsi kimi iddiaları rədd etmək üçün hersoq və şahzadə arasındakı məktublar çap edildi. Şayiələrin əksinə olaraq, Edinburq hersoqu Şahzadə Diananı dəstəklədi "Hörmətli Pa" adlandırılan məktublar onun Diana-ya böyük dəstək olduğunu göstərdi və şahzadənin hersoqa yazarkən istifadə etdiyi səmimi çalarlar nümayiş etdirildi. Diana-nın son dostu Dodi-nin atası Mohamed Al Fayed istintaqda hətta Şahzadə Diananın Şahzadə Philip-in əmri ilə öldürüldüyünü irəli sürdü - ədliyyə eksperti bunu qətiyyətlə rədd etdi. Edinburq Hersoqu olan Şahzadə Philip, özünü İngilis cəmiyyətinin mərkəzində tapan iradəli və müstəqil bir adam idi. "Sadə yanaşma" O, roluna görə həmişə ikinci yeri tutmağa məcbur olan təbii bir lider idi; mövqeyinin həssaslığı ilə tez-tez narahat olan döyüş xasiyyəti bir adam. "Mən sadəcə gücüm çatdığını etmişəm", o, BBC-yə verdiyi müsahibələrinin birində deyib. "Mən birdən-birə öz xasiyyətimi dəyişə bilmərəm, maraqlarımı yaxud müxtəlif hadisələrə reaksiya tərzimi dəyişə bilmərəm. Bu, sadəcə mənim tərzimdir". Sabiq baş nazir David Cameron 2011-ci ilin iyununda Şahzadənin 90 illiyi münasibətilə çıxışında bunu qiymətləndirib: "O, həmişə hər şeyi özü istədiyi kimi edib və mənə elə gəlir ki, onun hərəkətlərində ifadə olunan sadəlik və açıqlıq Britaniya xalqının xoşuna gəlir". Kraliça həmişə Şahzadə Philipi özünün ümidi və dayağı hesab edib İctimai həyatdan təqaüdə çıxış Hersoq 2017-ci ilin avqust ayında, onilliklər boyu Kraliçaya dəstək verdikdən və öz xeyriyyə və digər təşkilatlarındakı tədbirlərə qatıldıqdan sonra ictimai həyatdan təqaüdə çıxıb. Buckingham Sarayı onun 1952-ci ildən bəri 22,219 tədbirə qatıldığını hesablayıb. Sabiq Baş nazir Theresa May ona "ictimai xidmətdə əlamətdar həyata" görə təşəkkür edib. Philip-in öz mövqeyindən istifadə etməklə Britaniya həyatının inkişafına töhfəsi böyük olub və o, monarxiyanın illər ərzində dəyişən sosial dəyişiklərə uyğunlaşmasında öz rolunu oynayıb. Lakin onun ən böyük nailiyyəti, şübhəsiz, taxtda olduğu uzun illər boyu Kraliçaya verdiyi dəstəyin sabitliyi və gücü idi. O inanırdı ki, bioqrafına dediyi kimi, işi "Kraliçanın hökmranlığını təmin etmək" idi. Toylarının Qızıl nikah ildönümü münasibətilə çıxış edən ll Elizabeth Britaniya tarixində ən uzun müddət Kral yoldaşı kimi xidmət edən ərinə hörmətini ifadə edib: "O, tərifləri asanlıqla qəbul etmir, lakin bütün bu illər boyu o, sadəcə, mənim ümidim və dayağım olub. Və mən, bütün ailəsi və bu və digər bir çox ölkə ona onun heç vaxt iddia etməyəcəyi və ya bizim heç vaxt bilməyəcəyimiz qədər çox borcluyuq. " Şahzadə Philip hərbi-dəniz uniformasında Bütün fotolar müəllif hüquqları ilə qorunur.