Rusiyanın Suriyanı bombalaması İranı gücləndirir
Ötən çərşənbə günü, Rusiyanın uzaqmənzilli raketlərinin İran üzərindən keçərək Suriyadakı hədəflərə doğru uçduğu anlarda, İranın ali rəhbəri ayətullah Əli Xamneyi bundan sonra ABŞ-la siyasi dialoqun davam etdirilməsinə ehtiyac olmadığı barədə kəskin çıxış edirdi.
İran mediası Rusiyanın Suriyaya müdaxiləsini belə görür “ABŞ-la danışmaq bizə heç bir xeyir verməyəcək – deyirdi ali rəhbər İnqilab Keşikçiləri Qvardiyasının qarşısında, - Əksinə son dərəcə ziyanlı olacaq”. Ola da bilər ki, ayətullahın Keşikçilərə müraciətinin vaxtı təsadüfi seçilməyib. Çünki İnqilab Keşikçiləri Rusiyanın Suriyaya müdaxiləsinin planlaşdırma və dəstəkləmə işində əsas rolu oynayıblar. Nüvə sazişindən ruhlanmış və artıq nəzərlərini ölkələrinin nəhayət Qərbə açılması perspektivinə yönəltmiş gənc iranlılar üçün ayətullahın qeydləri zərbə kimi səslənib. Lakin prezident Putinin son hərəkətlərinə diqqət yetirəndə, bu sözlər o qədər də təəccüblü səslənmir. Rusiyanın Suriyadakı münaqişəyə müdaxiləsi İranın Suriyaya qarışması üçün böyük təkan olub. Bu, həm də İranın Yaxın Şərqdə əsas qüvvə kimi mövqeyinə əlavə sanbal qatıb. Son 15 ayda İnqilab Keşikçilərinin qüdrətli komandanı Qasem Soleymani Dəməşq, Bağdad və Terhran arasında get-gəl missiyalarında gözə dəyib. İndi məlum olub ki, o İraqda İslam Dövləti (İD) adlanan təşkilatla döyüşən şiə silahlı qruplaşmalarının təşkili və dəstəyi ilə məşğul imiş. Bir illik işğaldan sonra Tikrit şəhərinin İD-dən geri alınması İran İnqilab Keşikçiləri ilə şiə silahlıları arasında birgə hərbi əməliyyatın uğurlu nümunəsinə çevrilib. Suriyada da İranın hökumət qoşunlarına və Tehranın müttəfiqi Hizbullah da daxil, silahlı qruplaşmalara dəstək verməsi artıq, necə deyərlər, hamının bildiyi sirrə çevrilib. İran mediası Suriyada və İraqda həlak olmuş İnqilab Keşikçiləri komandirlərinin dəfnlərindən müntəzəm reportajlar verir. Bu yay qaçqın və miqrant dalğasının Avropanı bürüdüyü bir vaxtda Əfqanıstandan olan bir çox gənc həzarələr İran tərəfindən şiə silahlı briqadalarına necə səfərbər edilərək Suriyanın cəbhə xəttinə göndərildikləri barədə BBC-nin Fars xidmətinə məlumat veriblər. Onların hekayətləri bu il sosial mediada yayılmış iddia və fotolarla təsdiq olunur. İyul ayında general Soleymani Rusiyada üzə çıxmışdı. Lakin bu xəbəri istər Moskva, istərsə də Tehran nə təkzib, nə də təsdiq edirdilər. İndi belə söhbətlər də var ki, Rusiyanın bu həftə baş vermis hücumlarının planı artıq onda cızılırmış. General-mayor Qasem Soleymaninin ruslarla danışıqlarda olduğu barədə xəbərlər var Qasem Soleymani: 11 mart, 1957-ci ildə doğulub 1988-ci ildən İran İnqilab Keşikçilərinin birbaşa ali rəhbər ayətullah Əli Xamneyinin tabeçiliyində olan seçmə Qüds korpusunun komandanıdır. O, ömrü boyu xaricdəki məxfi əməliyyatlara rəhbərlik etməklə İranda az qala məşhurluq statusu qazanıb. O, 2012-ci ildən bəri Suriya müharibəsində İranın müttəfiqi olan Suriya hökumətinin möhkəmləndirilməsində aparıcı rol oynayıb. General Soleymani, həmçinin İraqın hökumət qoşunları ilə şiə silahlılarının İslam Dövləti adlanan qruplaşmanın üzərinə birgə hücumunun komandanlığına yardım göstərib. Soleymani iyul ayında Moskvaya səfər edərək Rusiyanın Suriyaya mümkün hərbi müdaxiləsi barədə müzakirələrə qatılıb. Hələlik Tehrandan Rusyanın əməliyyatına dair rəsmi şərh olmayıb. Lakin bu barədə İran mediasının xəbərləməsi ümumən müsbətdir. Hərçənd bu barədə daha çox İslam Dövlətinə qarşı İran, İraq və Suriyanın birgə koalisya əməliyyatının bir hissəsi kimi söhbət açılır. Rusiyanın müdaxiləsi o deməkdir ki, İran artıq Bəşər əl-Əsəd hökumətinə dəstək üçün bu ölkənin işlərinə hərbi müdaxilə edən yeganə ölkə deyildir. İran prezidenti Ruhaninin daha çox ABŞ-la yaxın münasibətlərə tərəfdar olduğu düşünülür İndi İran iddia edə bilər ki, keçmiş dünya supergücü ilə yeni hərbi alyansın bir hissəsidir. İranın nəzərində Rusiyanın müdaxiləsi ABŞ-ın dünya hegemonluğuna meydan oxumaq imkanı açır. Bu, onilliklərdir ki, İran mühafizəkarlarının xəyallarında yaşayan bir imkandır. Lakin Rusiyanın müdaxiləsini bayram edən heç də təkcə mühafizəkarlar deyil. Tehran Universitetindən beynəlxalq münasibətlər üzrə professor Əhməd Nəqibzadənin fikrincə, bu, hadisələrin mötədilləri də qane edən gedişatıdır. Onlar düşünürlər ki, Ruysiyanın Bəşər Əsədi dəstəkləyərək ona qarşı çıxan bütün qruplaşmalara hücum etməsi sonunda bütün tərəfləri məsələnin siyasi həlli üçün qeyd-şərtsiz olaraq danışqılar masası arxasına gətirəcək. “Bu zaman Qərbin Bəşər əl-Əsədin devrilməsi tələbindən əl çəkməsinə nail olunması İran xarici siyasətinin böyük qələbəsi olar, nəticədə İran və Qərb arasında münasibətlərin normallaşmasına kömək edərdi” – deyib politoloq BBC-yə. “Əbədi düşmən” Cənab Nəqibzadənin fikrincə, İran prezidenti Ruhaninin ətrafındakı müşavirlər düşünürlər ki, Rusiyanın apardığı kampaniya ABŞ və İranı yaxınlaşdıra bilər. Onlar zənn edirlər ki, ABŞ hər şeyi Rusiyanın öhdəsinə buraxmamaq üçün İrana münasibətdə daha barışdırıcı mövqe tuta bilər. Nəqibzadənin fikrincə, bu, İranın hazırkı təcridolunmadan çıxması üçün mötədillərin gözlədiyi imkanı verə bilər. Lakin ayətullah Xamneyinin son qeydlərinə fikir verilərsə, bu nəticəyə gəlmək olar ki, ABŞ-la yaxınlaşma onun çox da ürəyindən keçmir. Prezident Ruhaniyə yaxın alimlərdən biri BBC-yə adı çəkilmədən bildirib ki, İranla ABŞ arasında bağların normallaşması ayətullahı çox narahat edən məsələdir. İranın ali rəhbəri ABŞ-la münasibətlərin normallaşmasına o qədər də bel bağlamır "Onun qənaətinə görə, amerikalılar “İranın Xamneyisiz qalmasını” gözləyirlər ki, ölkəni tamamilə öz düşərgələrinə çəkə bilsinlər” – deyir alim. Ayətullah İranın xarici siyasətində əsas qərar verən şəxsdir və o, aydın şəkildə bildirib ki, ABŞ-ı əbədi düşmən kimi görür. Lakin ölkənin daxilində və xaricindəki müşahidəçilər diqqəti belə bir kinayəli vəziyəttə çəkirlər ki, cənab Xamneyi ABŞ-ın simasında, bir köhnə düşmənin öhdəsindən gəlmək və Suriyadakı müttəfiqini xilas etmək üçün, İranla daha uzun düşmənçilik tarixinə malik olan Rusiyaya üz tutub. Qarşıdan gələn aylarda iranlılar ayətullahın bu oyununun baş tutub-tutmayacağını gözləyəcəklər. Ola da bilsin ki, Putinin meydana girişi İranı və onun müttəfiqlərini daha dərin Suriya bataqlığına çəkəcək.