"Kirayə mənzillər": Sənədlərin qəbulu başlayır
Bu gündən kirayə mənzil mexanizmi üzrə elektron müraciətləri qeydə alınmış vətəndaşların sənədlərinin qəbuluna başlanılıb.
İpoteka və Kredit Zəmanət Fondu bildirib ki, sənədləri qəbul edilmiş vətəndaşların müraciətinə Fond tərəfindən ən gec 5 iş günü ərzində baxılmalıdır. Vətəndaşın yaşı, kredit tarixçəsi və rəsmi gəlirləri əsasında kirayəyə yönəldəcəyi maksimal aylıq ödəniş məbləği və kirayə müqaviləsinin maksimal müddəti müəyyən edilərək bu barədə onların elektron kabinetinə bildiriş göndəriləcək. Bundan sonra həmin vətəndaşlar "Elektron ipoteka və kredit zəmanət" sistemi (EİKZS) vasitəsilə ödəniş qabiliyyətlərinə uyğun yaşayış sahəsini seçmək imkanı əldə edəcəklər. Fond bu gün artıq 75 nəfərin 2 saylı Bakı "ASAN Kommunal" mərkəzi və Sumqayıt "ASAN xidmət" mərkəzində sənədlərini təqdim etdiyini açıqlayıb. Ötən həftənin çərşənbə günü günortadan etibarən kirayə mənzil almaq istəyənlər öz sənədlərini elektron formada İpoteka və Kredit Zəmanət Fonduna təqdim etməyə başlayıblar. İpoteka və Kredit Zəmanət Fondundan BBC News Azərbaycancaya "kirayə mənzil modulu üzrə 6 395 vətəndaşın elektron kabinet yaratdığı və onlardan 4 824 nəfərin elektron müraciətin formalaşdırılmasını yekunlaşdırdığı" bildirilib. İpoteka və Kredit Zəmanət Fondundan ötən cümə günü BBC News Azərbaycancaya bildirmişdilər ki, müraciətçilər "kirayə mənzillər"ə elektron müraciət üçün elektron kabinetləri yaratmağa başlaya bilərlər. "Kirayə mənzillər"-ə müraciət yanvarın 22-də başlamalı idi, lakin sistemdə problemlər yarandığından proses baş tutmamışdı. Ötən il satmaq öhdəliyi ilə kirayə mənzil verilməsi mexanizmi yaradılıb. Bu mexanizmə görə, İpoteka və Kredit Zəmanət Fondu balansındakı mənzilləri uzunmüddətli kirayə verəcək və kirayənişin bu mənzilin pulunu aybaay ödəməklə sonda mənzilə mülkiyyət hüququ əldə edəcək. Fevralın 28-də İpoteka və Kredit Zəmanət Fondundan BBC News Azərbaycancaya bildirilmişdi ki, gün ərzində artıq 3000-dək vətəndaş elektron kabinetin yaradılması üçün müraciət edib. Fondun sözcüçü Yeganə Ramazanovanın sözlərinə görə, kirayə mənzil istəyən Azərbaycan vətəndaşı Elektron Hökumət portalında elektron kabinet yaradır və kirayə mənzil üçün elektron müraciətini formalaşdırır: "Bunun üçün ona Asan imza və ya Elektron imza lazımdır. Elektron müraciətini formalaşdırarkən özünə aid məlumatları daxil edir və sonra bu məlumatlar emal edilir". Yeganə Ramazanova deyib ki, elektron müraciət formalaşdırılandan sonra ona müraciətin göndərilməsi üçün bildiriş gələcək, vətəndaş müraciətini göndərdikdən sonra müraciətinə baxılması üçün ona növbə təyin ediləcək. "Elektron müraciət avtomatik qeydə alınır və müraciətçiyə növbə təyin edilir. Ona hansı sənədlərlə, hansı tarixdə və hara yaxınlaşmalı olduğu bildiriləcək. Mənzil seçimi isə Fond onun müraciətini qəbul etdikdən və razılıq verdikdən sonra aparılacaq". Fond sözçüsü deyib ki, vətəndaşlara satmaq öhdəliyi ilə kirayə təklif etdiyi yaşayış sahələrinin siyahısı da genişləndirilib. Əgər ilkin mərhələdə Fond tərəfindən vətəndaşlara 331 mənzil kirayə təklif olunurdusa, indi bu mənzillərin sayı 530-a çatdırılıb. Azərbaycanda kirayə mənzil mexanizmi ilə satılacaq mənzillərin minimal aylıq ödənişləri Bakıda 411 manatdan, Xırdalanda 333 manatdan, Sumqayıtda 297 manatdan başlayacaq, Fond bildirib. Müraciət İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun məlumatına görə, Asan imza və ya Elektron İmza sahibi olan Azərbaycan vətəndaşları Elektron Hökümət Portalına (www.e-gov.az) inteqrasiya olunmuş "Elektron İpoteka və Kredit Zəmanət" sistemində (EİKZS) yaradılan elektron kabinet vasitəsilə aparılır. Qiymətlər necədir? İpoteka və Kredit Zəmanət Fondu yanvar ayının axırında kirayəyə veriləcək mənzillərin yerləşdiyi ərazini və siyahını açıqlamışdı. Fondun saytında yerləşdirilmiş məlumata görə, sonradan satın alınması mümkün olan 1-4 otaqlı kirayə mənzillər Bakıda Qara Qayayev metrostansiyasına yaxın və "Ukrayna dairəsi" kimi tanınan ərazi ətrafındakı Gəncə prospektində yerləşir. Mənzillər ən azı 58, ən çoxu 188 kvadrat metrdir. Abşeron rayonu, Xırdalan şəhərində yerləşən mənzillər 1-3 otaqlıdır. Otaqlar 55-111 kvadrat metrdir. Sumqayıt şəhərində yerləşən 2-3 otaqlı mənzillər isə 41-100 kvadrat metr arasındadır. İpoteka və Kredit Zəmanət Fondu mənzillərin 1 kvadrat metrinin neçədən hesablandığını hələ açıqlamayıb. Prezident İlham Əliyevin ötən il açıqladığı fərmanla satmaq öhdəliyi ilə kirayə mənzil verilməsi mexanizmi yaradılıb. Məqsəd Azərbaycanda ev ehtiyacı olan vətəndaşa kirayə qaldığı mənzilə sahibi olmaq üçün imkan yaradılmasıdır, fərmanda vurğulanıb. Bu mexanizmə görə, İpoteka və Kredit Zəmanət Fondu balansındakı mənzilləri uzunmüddətli kirayə verəcək və kirayənişin bu mənzilin pulunu aybaay ödəməklə sonda mənzilə mülkiyyət hüququ əldə edəcək. Kirayə mənzilin üstünlüyü və mənfi cəhətləri nədir? "Yeni qaydalara görə, vətəndaşlar kirayə yaşadıqları mənzilləri ala biləcəklər, lakin kirayə pulunu ödəyə bilməyib evi qaytarsalar, o zaman ödədikləri pulu geri ala bilməyəcəklər", iqtisadi təhlilçi Vüqar Bayramov BBC News Azərbaycancaya deyir. O, yeni mexanizmi "ölkədə sosial kirayə fondunun yaradılması" kimi qiymətləndirir. Fondun saytında göstərilib ki, bu mexanizm ilk növbədə, həm ilkin ödəniş etmək imkanı olmayan, həm də gəlir səviyyəsi ipoteka kreditinin götürülməsinə yetməyən vətəndaşların öz mənzil şəraitlərini yaxşılaşdırmasına imkan yaradacaq. Vüqar Bayramov deyir ki, Prezident fərmanında Fonddan mənzil kirayə etmək hüququ olan vətəndaşların təsnifatı aparılmayıb. "Bu o deməkdir ki, ödəmə qabiliyyətli və hər hansı bank kreditləri - borc öhdəliyi olmayan istənilən vətəndaş kirayə mənzillərə sahib olmaq üçün müraciət edə bilər". Ancaq İpoteka və Kredit Zəmanət Fondu yeni mexanizmin kimlərə tətbiq ediləcəyi ilə bağlı BBC News Azərbaycancanın suallarını cavablandırmayıb. Vüqar Bayramov deyir ki, evlərin satlıq öhdəliyi ilə kirayə verilməsinin mənfi cəhəti odur ki, bir neçə ildən sonra kirayəni ödəyə bilməyən şəxs evi geri qaytarmaq istəsə onun ödədiyi pul Fond tərəfindən vətəndaşa qaytarılmayacaq. Yalnız yaşadığı evlə bağlı sığorta hadisəsi baş verərsə, bu zaman sığorta hadisəsi üçün ödədiyi vəsait kirayəçiyə qaytarılacaq". İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun məlumatında bildirilir ki, mexanizm çərçivəsində müəyyən müddət kirayədə qalıb, sonradan yaşayış yerini dəyişən vətəndaşların hüquqlarının müdafiəsi də nəzərdə tutulub. Qaydalara əsasən, Fondun yazılı razılığı ilə kirayədə olan vətəndaş evi başqa şəxsə ötürə biləcək. "Lakin vətəndaş evi yalnız kirayə götürdükdən üç il sonra başqa bir kirayəçiyə verə bilər", Fond vurğulayıb. Kirayə müddəti ərzində kirayəçi, kirayəçi vəfat etdikdə isə kirayə müqaviləsi üzrə hüquqlar onun vərəsələrinə keçir. Mənzillər hansı şərtlərlə kirayələnəcək? Kirayəyə mənzil götürmək üçün isə bir neçə əsas şərt müəyyənləşdirilib. "Mənzil kirayəyə götürən vətəndaş aylıq ödənişin ən azı 12 mislini qabaqcadan ödəməlidir. Yalnız bu məbləğ ödəndikdən sonra vətəndaşla fond arasında müqavilə bağlanmış hesab oluna bilər", Vüqar Bayramov deyir. Müvafiq qanunda deyilir ki, kirayə müqaviləsi 3 ildən 25 ilədək bağlanıla bilər. Kirayə müddətində vətəndaşın mənzil üzərində kirayə hüququ daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydə alınacaq və mənzildən istifadə ilə bağlı aylıq ödənişlər tam ödənildikdən sonra mənzil kirayəçinin mülkiyyətinə keçə bilər. Müqavilə bağlandıqdan ən azı 3 il sonra kirayəçi mənzilə sahib olmaq hüququna malikdir. Üç ildən sonra isə növbəti 22 il müddətində istənilən zaman evin xərcini ödəməklə çıxarış (kupça) ala bilər. Digər şərt isə kirayəyə verilən mənzilin sığortalanmasıdır. Mənzillərin sığortalanması isə Fondun xərclərinə daxildir. İpoteka və Kredit Zəmanət Fondu satmaq öhdəliyi ilə kirayəyə vermək üçün yaşayış sahələrini satın alacaq. Prezident fərmanında göstərilir ki, kirayəyə yalnız 2013-cü ildən - Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsi qüvvəyə mindikdən sonra inşa edilərək üzərində mülkiyyət hüququ dövlət qeydiyyatına alınmış çoxmənzilli binalarda yerləşən təmirli yaşayış sahələri verilə bilər. Kirayə mənzillər vətəndaşlara tam təmirli, elektrik enerjisi, qaz və su ilə tam təchiz olunmuş, istifadə üçün yararlı vəziyyətdə təhvil veriləcək. Kirayə mənzillər üçün kim müraciət edə bilər? İpoteka və Kredit Zəmanət Fondu kirayə mənzil almaq istəyən şəxslər üçün aşağıdakı kriteriyaları müəyyənləşdirib: Qiymətlər nəyə əsasən təyin olunacaq? "Qaydalara əsasən, yaşayış sahəsinin bazar qiymətini müstəqil qiymətləndirici müəyyən etməlidir", sənəddə belə göstərilir. Vüqar Bayramov düşünür ki, "evin yerləşdiyi ərazi qiymətlərin təyini baxımından önəmlidir". "Bu, birbaşa xərclərə təsir göstərir. İpoteka fondunun cəlb etdiyi vəsaitləri nəzərə alsaq, güman olunur ki, bazar qiymətlərinə uyğun qiymətlər olacaq. Ancaq Türkiyə və Rusiya təcrübəsinə baxsaq, belə mənzillərin kirayəsi bazar qiymətindən yüksək olmur", iqtisadçı deyir. Kirayə mənzilin sosial evlər və güzəştli ipoteka kreditindən fərqi nədir? Kirayəyə mənzil götürərkən, bir illik kirayə haqqı əvvəlcədən ödənilməlidir. Güzəştli ipoteka kreditində isə əmlakın dəyərinin müəyyən faizi əvvəlcədən ödənməlidir. Vüqar Bayramov kirayə mənzili Mənzil İnşaatı üzrə Dövlət Agentliyinin xəttiylə vətəndaşlara satılan güzəştli mənzillərlə müqayisə edərək deyir ki, güzəştli mənzillərin ilkin ödənişi daha çoxdur, üstəlik mənzil sahibi olan şəxs evi aldıqdan sonra ödəniş etməyə başlayır. "Lakin kirayə mənzillərdə isə evi kirayəyə götürən şəxs 12 ayın haqqını əvvəlcədən ödəyir və bir də ikinci ilin birinci ayından ödəniş etməyə başlayır". Digər bir fərq isə kirayə müqaviləsi bağlandıqdan sonra evin alış qiymətinin tam ödənişinin 3 ildən tez həyata keçirilməsinin mümkünsüzlüyüdür. "Yalnız 3 ildən sonra mənzilin alış qiymətini vaxtından qabaq ödəyən vətəndaşlar üçün Fond tərəfindən mənzilin ümumi qiymətinə güzəştlərin tətbiqi nəzərdə tutulur", iqtisadçı vurğulayır.