Xaqiiqo baarista BBC ee corona: Maxaa ka jira tallaalka la isku khasbayo ee coronavirus?
Waxaan eegeyna xaqiiqo raadinta waxyaabo shaki laga muujiyay oo toddobaadkan la baahiyay.
Anti-vax videos have been widely shared online UK maka jiro sharci ah in dadka lagu qasbo tallaal Marka hore, waxaan eegeynaa muuqaal si weyn loogu baahiyay barta Youtube-ka oo lagu sheegayo in wax laga baddalay sharciga UK, kaas oo dowladda u ogolaanayo in awood ay u adeegsato sidii shacabka loo siin lahaa tallaal qasab ah si looga hortaggo safmarka corona. Sharciga haatan ka jiro UK ma dhigayo in shacabka si qasab ah lagu siiyo tallaalka. Weriyaha muuqaalka lagu baahiyay wuxuu soo qaadanaya xeerka ka hortagga cudurka sannadkii 1984 kaas oo ku wajahan England iyo Wales. Sharcigaas ayaa dowladda siinaya awood ah inay ka hortagto cudurrada isla markaana ay xakameyso fiditaankiisa. Si kastba, wuxuu qeexaya xeerka in qofka aanan looga baahneyn in si qasab ah uu ku qaato wax dawo oo uu ka mid yahay tallaal. "Sharciga haatan ka jira UK wuxuu si cad u sharraxayaa in awoodaha ku jiro xeerarkaas aysan ku jirin in qofka si qasab ah lagu daweyo ama tallaal lagu siiyo," waxaa sidaas tiri Louise Hooper, oo ah qareen ka howlgasha maxkamad ku taalla London. Muuqaalka wuxuu sidoo kale muujinayaa in dowladda UK ay heysato awood ay ku xiri karto dadka la rumeysan yahay inay faafinayaan feyraska. Waa run in UK ay ka jiraan awoodo looga hortaggo safmarka Covid-19 sida in qofka looga baahan yahay in si iskiisa ah uu isu karantiilo waa haddii uu isaga shakiyo caabuqa. "Cudurka safmarka waa mid lasoo qorsheeyay" Sidoo kale, waxaa aad loo hadal hayay oraahda ah 'Plandemic' oo ah in cudurka uu ahaa mid la qorsheeyay. Malaayiin qof ayaa daawatay muuqaalkan, waxaana barta Twitter-ka kusii faafiyay tobonaan kun oo qof. Muuqaalka wuxuu ka hadlayay warar marin habaabin ah oo ku saabsan halka uu kasoo faracmay feyraska iyo sida uu ku faafayo. Waxaa ku jiray wareysi lala yeeshay cilmi baare la yiraahdo Judy Mikovits, oo si weyn loogu yaaqaanno u ol'oleynta ka hortagga tallaalka taas oo ku andacootay in Covid-19 lagu sameeyay sheybaar isla markaana uusan ahayn cudur dabiici ah. Dhammaan arrimahan waa iska sheegashooyin uun balse ma jiraan caddeymo cilmiyeysan oo lagu xaqiijinayo. Qeybo kamid ah muuqaallada waxaa barta ka saartay shirkadda YouTube oo sheegtay in muuqaallada ay ku jiraan macluumaad caafimaad oo aanan la xaqiijinin oo ku saabsan Covid-19, halka baraha bulshada kalena ay muuqaallada bixinayeen. Inkasta oo ay jiraan dadaallada meesha looga saaray muuqaalladan, dadka isticmaala baraha bulshada weli dib ayay u baahinayeen. Sheegashada ku saabsan inuu cudurka horay u jiray Xilli ay soo ifbaxeen wararka been abuurka ah ee ku saabsan cudurka sida in bukaanada uu ku dhacay cudurka lagu daweyn karo cabidda biyo kulul, fiitamiin C iyo cadceedda, waxaa jira muuqaal kale oo ay daawadeen in ka badan hal malyan oo qof kaas oo ku andacoonaya in horay loo sii sameeyay baaritaanno ku saabsan cudurka, ka hor inta uusan dillaacin. Wararkan waxaa laisla dhex wareegayay muddo bilooyin ah, waxay muujinayeen in oodda laga soo qaaday feyraska. Si kastaba, hiddaha sidaha feyraska lagu baahiyay muuqaalka wuxuu muujinayaa mid loo adeegsaday in lagu ogaado cudurkii neefmareenka ku dhacayay ee Sars 2006-dii, kaas oo ka duwan feyraska corona. Dalabka dawo dhireedka uu soo bandhigay madaxweynaha Madagascar Waxaan horey u eegnay dawo dhireed uu soo bandhigay madaxweynaha Madagascar Andry Rajoelina oo uu ku sheegay in lagu daweyn karo bukaanada uu ku dhacay feyraska corona. Dawo dhireedka oo ah mid sida sharoobo ah ayaa haatan ku baaheysaa dalalka ka hoseeya saxaraha inkastoo aysan jirin caddeymo cilmiyeysan oo lagu hubinayo dawadan. Madaxweynaha Tanzania John Magufuli wuxuu dalbaday dawo dhireedka uu soo badhingay madaxweynaha Madagascar, waxaa sidoo kale dalbaday dalalka kala ah Equatorial Guinea iyo Guinea Bissau. Mas'uuliyiinta Gabon iyo Comoros waxay niyad sami ka muujiyeen in dawo dhireedkan ay soo dhoofsadaan si loogu daweyo feyraska corona. Guddiga ka hortogga Covid-19 ee dalka Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ee Congo waxay sheegeen inay sameynayaan dawo dhireed lagu daweynayo cudurka. Ha'yadda Caafimaadka Adduunka ayaa digniin kasoo saartay isticmaalka dawo aan la tijaabin oo looga hortaggayo cudurka corona. 'Shacabka Afrikaanka ah waxay mudan yihiin inay helaan dawooyin lasoo marsiiyay tijaabooyin habboon xitaa haddii ay ahaato dawo dhireed" ayay tiri WHO. Halista caafimaad ee maaddada chlorine dioxide Muuqaal dhawaan uu shaaciyay dhakhtar u dhashay waddanka Paraguay ayaa waxaa barta Facebook lagu baahiyay kumanaan jeer, muuqaalka ayaa sheegayay in 'macdanta mucjisada ah ee awoodda leh' "miracle mineral supplement" ay ka hortageyso cudurka Covid-19. Waxaa ku jirta maddadada Chlorine dioxide oo ay mas'uuliyiinta caafimaadka ka digeen khatarteeda. MMS waxaa si weyn loogu baahiyay baraha bulshada Mareykanka iyo Laatin Ameerika, sidoo kale barta YouTube ayaa lagu sheegay in cudurro badan ay daweyn karto. Waaxda la socodka dawooyinka iyo cunnada dalka Mareykanka ee FDA waxay sheegtay in aysan ka war heynin caddeymo cilmiyeysan oo xoojinayo badqabka iyo waxtarka MMS isla markaana ay khar caafimaad horseedi karto. FDA waxay intaas ku dartay inay jiraan warar ku saabsan in maaddadan ay horseedi karto halis caafimaad gaar ahaan cabidda maaddada Chlorine dioxide.