Coronavirus: Diyaargarowga Soomaaliya ee la dagaallanka fayraska
Dowladda Soomaaliya ayaa xaqiijisay in ay laba-laabantay tirada dadka uu cudurka Covid-19 ku haleelay gudaha dalka oo ay haatan gaartay 60 qof.
Soomaaliya waxay diyaarisay xarumo lagu karantiilo dadka qaba Covid-19 Tiradaas ayaa aad sare ugu kacday ka dib markii 24-tii saacadood ee la soo dhaafay la xaqiijiyay in 35 qof oo hor leh oo ku nool gudaha dalka laga helay xanuunka, kuwaas oo ay dowladdu sheegtay inay ku jiraan saddex kiis oo laga helay Jamhuuriyadda goonni isu taageeda ku dhawaaqday ee Somaliland. Waa tiradii ugu badneyd ee maalin keli ah ay shaaciso dowladda Soomaaliya tan iyo markii la soo tabiyay kiiskii ugu horreeyay ee cudurka Coronavirus. Ra'iisul Wasaaraha dowladda Soomaaliya, Xasan Cali Khayre oo shirka guddoomiyay kulan ay yeesheen guddiga gaarka ah ee la dagaallanka Coronavirus ayaa sheegay in uu "faray wasiirrada Qorsheynta, gargaarka iyo arrimaha gudaha in Hey'adaha dalka ka howl gala ay ku war geliyaan inay u gargaaraan dadka danta yar ee dhibaatadu kasoo gaareyso saameynta COVID-19". "Ganacsatada Soomaalida ayuu Ra'iisul Wasaaruhu ka codsaday inay qaybtooda ka qaataan kaalmeynta dadka nugul", ayaa lagu yiri warsaxaafadeed ka soo baxay xafiiska Khayre. Qalabka Soomaaliya ay haysato Soomaaliya waxaa yaalla 22 xabo oo ventilator ah - qalabka neefta siiya bukaanada uu naqaska ku dhego ee qaba fayraska Covid-19 - kuwaas oo badankooda ay leeyihiin isbitaallo gaar ah, sida ilo xog-ogaal ah ay BBC-da u sheegeen. Waxay dowladda hirgelisay xarumo karantiil ah oo lagu hayo dadka looga shakiyay xannuunka, sida ay BBC-da u sheegtay wasiirka caafimaadka dowladda federaalka ee Soomaaliya, Fowsiya Abiikar Nuur. Isbitaallada haatan lagu daweeyo bukaannada uu ku dhacay Coronavirus waxaa ka mid ah isbitaalka Martiini. Sidoo kale, wasaaradda caafimaadka ee Soomaaliya waxay sheegtay in shaybaarro la geeyay Soomaaliya kuwaas oo lagu baaro kiisaska Covid-19. Markii hore, dowladda waxay baaritaanka u soo diri jirtay dalalka deriska ah oo jawaabta dib ugu celin jiray. Tallaabooyinka lagu xakameynayo Coronavirus Faafitaanka cudurka gudaha dalka Wasiirka caafimaadka ee Soomaaliya, Fowsiya Abiikar waxay dhawaan sheegtay in xannuunka haatan uu ku faafayo gudaha dalka isla markaana laga helay dad aanan dalka ka safrin. "Waxaa muuqata in xannuunka uu si aayar ah ugu sii fidayo bulshada dhexdheeda maadama laga helay dad aanan dhawaanahan aadin wax safar ah ama aanan xiriir la sameyn dadka la xaqiijiyay in cudurka laga helay", ayey tiri. Sidoo kale, Duqa magaalada Muqdisho, Cumar Maxamuud Maxamed (Filish) wuxuu sheegay in cudurka coronavirus ay dad badan ugu ildaran yihiin gudaha magaalada caasimadda ah, halka qaar kalana ay u dhinteen. "Badankooda aniga ayaa garanaya", ayuu yiri. Balse ma uusan xaqiijin in dadkaas la baaray ama ay yihiin kuwa laga shakiyay oo lagu karantiilay xarumaha dowladda. Talooyiin ku saabsan coronavirus "Magaalada Muqdisho waxaa laga yaabaa in dadku aanay ka warqabin cudurkaas, waa soo gaaray dad badan ayaa u ildaran qaarna waa u dhinteen anigu aan garanayo", ayuu sheegay. Wuxuu intaa ku daray: "Qaar aan anigu garanayo oo aan dibad ka imaan oo dalkooda joogay ayaa ku dhintay oo qaarna la aasay qaarna aan hadda weli la aasin. Arrintaas marka waa arrin halis ah, si fududna loo kala qaadi karo." Sida ay wasaaradda caafimaadka xaqiijiyay, waxaa xanuunka u dhintay 2 qof oo mid ka mid ah uusan mardhow safar aadin. Sidoo kale hal qof ayaa ka caafimaaday. Tirada 60Kiis oo la xaqiijiyay 2Dhimasho 52 xaaladdooda fiican tahay 20la karantiilay 1 qof oo ka caafimaaday Wasaaradda caafimaadka waxay ugu baaqday dhammaan shacabka inay raacaan talooyinka caafimaad ee loo soo jeediyay si looga hortaggo cudurka Covid-19. Qalab la'aanta haysata howl-wadeennada caafimaadka Xirfadlayaasha caafimaadka Soomaaliya ee ku howlan la taacaalidda cudurka saf-marka ee coronavirus ayaa la sheegayaa inay halis ugu jiraan inay qaadaan fayraska maadaama aysan haysan qalab ku filan oo cudurka la isaga ilaaliyo. Dr Ibraahim Guuleed oo ka mid ah dhakhatiirta ka howlgala magaalada Muqdisho ayaa BBC-da u sheegay in ay yihiin dadka ugu halista badan ee uu ku dhici karo cudurka isla markaana aysan heysan qalabka ka hortagga. "Soomaaliya marka aan ka hadlo maya. Dadka shaqaalaha caafimaadka ee ka shaqeeyo isbitaallada gaarka loo leeyahay iyo kuwo dawladdaba dhammaan ma heystaan wax ay uga hortaggaan ama ay isku ilaaliyaan marka ay dadka la macaamilyaan ama ay daweynayaan qof qaba xannuunka ama looga shakisan yahay". "Khatar ayay ku jiraan inay xannuunka qaadaan," ayuu yiri Dr Ibraahim Guuleed. Shaqaalaha caafimaadka ee dowladaha adduunka ee safka hore uga jiro u adeegidda bukaanadda qabo coronavirus waxaa loogu talagalay inay xirtaan qalab dabooli kara jirkooda si ay uga badbaadaan noloshooda. Qalabka neefta siiya dadka uu naqaska ku dhego ee qaba fayraska corona Dhakhaatiirta Soomaalida ee uu ku dhacay xanuunka Covid-19 waxaa ka mid ah Dr Maxamed Cismaan Maxamed (Nasiim). Waxa uu ka mid yahay guddiga Soomaaliya u qaabilsan la tacaalidda fayraskan safmarka ay ee qalalaasaha ka abuuray daafaha caalamka. Wuxuu sheegay inay haatan xaaladdiisu wanaagsan tahay oo ay ka yaraadeen calaamadihii uu horay isugu arkay sida qufaca iyo neefatii ku dhageysay. "Ma garanayo sida aan ku qaaday xanuunkan iyo qofka aan ka qaaday balse waxaan u maleynayaa iney yihiin dadkii uu haleeyay fayraska ee aan la tacaaleynay", ayuu yiri Dr Maxamed. Dhakhtarka oo ka warramayay khibraddiisa intii uu xanuunka qabay ayaa sheegay inay aad u adag tahay in qofka uu ku nagaado guriga. "Qalabkaas waxaa ka mid ah, midka la xirto ee qofka ka difaacaya, maaskii loogu talagalay oo gaar ah, qalab loogu talagalay in wajigga lagu xirto. Waxaas oo dhan wax ay heystaan oo ay heli karaan ma jiraan", ayuu yiri Dr Ibraahim. Maalmihii la soo dhaafay wuxuu cudurka haleelay dhowr dhakhtar oo qaarkood ay dabiibayeen bukaanno xanuunka qaba. Dhakhaatiirta uu ku dhacay cudurka Covid-19 waxay gaarayaan illaa 8 sida uu sheegayo Dr Ibraahim. Waxaa jiro ilo kale oo caafimaad oo tirada intaa ka badinaya. "Waxay ka qaadeen qof xannuunka qabo oo ay la macaamileen ama ay daweynayeen", ayuu yiri. Maxaa la gudboon dhakhaatiirta? Dr Ibraahiim Guuleed wuxuu sheegay in dhakhaatiirta laga doonaya inay xirtaan qalab caafimaad oo ka qeyb qaadan kara in ay fayraska ka ilaaliyaan noloshooda iyo bukaannada. Dalxiiskii xeebta iyo isu imaatinnada dadka ayay dowladda yareyneysaa Wuxuu ugu baaqay dowladda Soomaaliya inay mas'uuliyad iska saarto sida shaqaalaha caafimaadka ay ku heli karaan qalabka ka hortagga cudurka. "Mar walba waxaa muhiim ah in qofka uu taxaddar iyo inuu is ilaaliyo marka uu qofka la macaamilayo. Xirfaladyaasha caafimaadka, waxay u baahan yihiin qalabkii looga hortaggi lahaa cudurka, taana waxaan is leeyahay wax suuqa laga soo gadan karo ma ahan, wax la heli karo ma ahan; waa wax dowlad ku xiran". Ha'yadda Caafimaadka ee Adduunka ee WHO waxay dhawaan ka digtay in shaqaalaha caafimaadka ay daweynaya bukaanada uu ku dhacay cudurka coronavirus ay halis ugu jiraan in uu ku dhaco cudurka waa haddii aysan helin qalab ay isaga ilaaliyaan fayraska.