Dacwadda ICJ Kenya-Soomaaliya: Madaxwenihii Dacwadda Badda geeyay maxkamadda oo dhaliiyay dowladda madaxweyne Farmaajo
Madaxweynihii hore ee Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud, oo maxkamadda Caalamiga ah ee Caddaaladda (ICJ) u gudbiyay dacwadda muranka xadka badda ee u dhaxeeya Soomaaliya iyo Kenya ayaa dhaliil usoo jeediyay dowladda uu madaxweynaha ka yahay Maxamed Cabdullaahi Farmaajo.
Xasan Sheekh oo ku dhaliilay dowladda Soomaaliya inay ka gaabisay dacwadda muranka badda Shir jaraa'id oo uu Xasan Sheekh Maxamuud ku qabtay magaalada Muqdisho ayuu uga falceliyay go'aankii ugu dambeeyay ee ay garsoorka maxkamadda ICJ mar kale dib ugu dhigeen dhageysiga kiiska. Wuxuu eedeyn kala dul dhacay xukuumadda hadda jirta. "Qaddiyadda badda afar sano ku dhawaad oo lasoo dhaafay waxay taagan tahay meeshii ay dowladdan ugu timid, waxba kama dhaqaaqin. Saddex jeer oo isku xigta in dib loo dhigo, oo mar walba Kenya codsigeeda daraaddiis dib loogu dhigo dowladdeennuna aaney ka hadlin - waan diiddaneyn unbey na dhahaa laakiin inay diiddaneyd ay dadka tusi weydo - shaki badan ayey arrintaas abuurtay," ayuu yiri madaxweynihii hore. Dowladda Soomaaliya ayaa dhankeeda sheegtay inay ka xun tahay dib u dhigista. Inkastoo xukuumadda federaalka Soomaaliya ay maalmihii lasoo dhaafay si weyn uga biyo diidsaneyd dib u dhigista dacwadda ayaa hadda sheegtay inay u hoggaansami doonto jadwalka cusub. Ra'iisul Wasaare ku xigeenka Soomaaliya, Mahdi Maxamed Guuleed, oo hoggaaminaya guddiga dacwadda u qaabilsan dowladda Federaalka oo goor dhaweyd ay la xiriirtay BBC-da ayaa yiri: "Mar walba Soomaaliya dalabkeedu wuxuu ahaa inaan dib u dhigis kale lagu sameynin dacwadda laakiin hadda waxaan ku khasban nahay inaan ku qanacno go'aanka maxkamadda. Ra'iisul Wasaare ku xigeenka Soomaaliya, Mahdi Maxamed Guuleed wuxuu madax u yahay kooxda Soomaaliya u qaabilsan dacwadda Makamadda Caddaaladda Caalamiga ah ee ICJ ayaa shalay soo saartay go'aanka ay dib ugu dhigeyso dhageysiga kiiska muranka badda, iyadoo sababtana ku sheegtay codsi uga yimid Kenya iyo saameynta xanuunka coronavirus. Maxaa ku jaban dib u dhigista kiiska? Su'aashaas waxaan hor dhignay Dr Afyare Cilmi, oo ah falanqeeye ku xeel dheer arrimaha siyaasadda iyo xiriirka caalamiga ah. "Kolley Soomaalidu dabcan way jeclaan lahayd in waqti hore arrintan lagu kala baxo, laakiin hadda anigu ma arko wax weyn oo dhib ah haddiiba kiiska uu wali yaallo maxkamadda," ayuu yiri. Dhanka kale wuxuu qeexay in sida aragtidiisa ah ay hadda xaaladdu ka weyn tahay codsiga Kenya. "Hadda dhacdadan ma aha wax Kenya u gaar ah, wax Soomaaliya u gaar ahna ma aha, waa wax adduunka oo dhan ku wajahan waana wax saameyn ku yeelan doona maxkamadda iyo sida ay u shaqeyn doonto wuxuu ula jeedaa sababta dib u dhigista kiiska oo uu qeyb ka yahay coronavirus), marka waxaan isleeyahay haba soo daahdee waxay gaari doontaa in si uun loo kala baxo," ayuu yiri Dr Afyare. Jadwalka cusub ee dacwadda Bisha March ee sanadka dambe ayaa loo asteeyay kiiskan. Wuxuu dhageysiga billaabanayaa bisha March, 2021-ka, waxaana la wadi doonaa ilaa 4 maalmood. Isniin, 15 March, (10:00 am - 01:00 pm): Furitaanka doodda afka ah ee dhinaca Soomaaliya, wareeggeeda koowaad. 03:00 pm - 04:30 pm: Sii waditaanka doodda afka ah ee dhinaca Soomaaliya, wareeggeeda koowaad. Arbaco, 17 March, ((10:00 am - 01:00 pm): Furitaanka doodda afka ah ee dhinaca Kenya, wareeggeeda koowaad. 03:00 pm - 04:30 pm: Sii waditaanka doodda afka ah ee dhinaca Kenya, wareeggeeda koowaad. Khamiis, 18 March, (03:00 pm - 06:00 pm): Doodda afka ah ee dhinaca Soomaaliya, wareeggeeda labaad. Jimce, 19 March, (03:00 pm - 06:00 pm): Doodda afka ah ee dhinaca Kenya, wareeggeeda labaad. Taariikhda muranka badda Kenya iyo Soomaaliya April 7, 2009:- Dowladdii Kumeel Gaarka ahayd ee Soomaaliya iyo Jamhuuriyadda Kenya ayaa kala saxiixday heshiis Isfahan ah oo la xiriiray xadka badda ee labada dhinac. Heshiiskaasi waxaa dinaca Soomaaliya u saxiixay Cabdiraxman Cabdishakur, oo xilligaasi ahaa wasiirkii qorsheynta iyo iskaashiga caalamiga ah. Dhanka Kenya waxaa u saxiixay Moses Wetangula, oo markaasi ahaa wasiirka arrimaha dibedda ee Kenya. Heshiiskaas kuma jirin arrinta la xiriirta xadka badda, balse wuxuu dhigayay hanaankii loo mari lahaa in lagu xalliyo khilaafka xadka badda ee laba dal u dhexeeya. August 1, 2009:- Baarlamaanka Soomaaliya ayaa dood dheer ka dib, aqlabiyad ballaaran ugu codeeyay in la laalo heshiiska isafgaradka ahaa ee dhex maray Soomaaliya iyo Kenya. Kulan aan caadiga ahayn oo ay yeesheen ayay Baaramaanka gebi ahaanba ku diideen in xitaa doodad ku saabsan arrintan dib loo dhigo, oo wasiirka arrintan khuseyso la siiyo fursad oo ku faahfaahiyo heshiiska. July 13, 2015:- Sannad ka dib markii ay ku war galisay maxkamadda iney dacwad u soo waddo, Soomaaliya ayaa rasmi ahaan kiiska badda u geysay maxkamadda cadaaladda caalamiga ah ee ICJ. Xeerilaaliyaha Soomaaliya Axmed Cali oo BBC-da la hadlayay xilligaasi ayaa sheegay in arrintan ay go'aankeeda gaari karto oo keliya maxkamaddaasi, halka Xeerilaaliyaha Guud ee Kenya ee xilligaasi Githu Muigai uu isagana BBC-da u sheegay in Soomaaliya aysan xaq u lahayn in kiiskan ay geyso maxkamaddaas. December 18, 2017:- Kenya ayaa xareysay jawaabta ay ka bixineysay kiiska ay Soomaaliya u gudbisay maxkamadda caalamiga ah ee ICJ. Xeerilaaliyaha Guud ee Kenya wuxuu ku dooday in maxkamadda aysan xaq u lahayn inay go'aan ka gaarto kiiskan. Wuxuu codsaday in arrintan ay labada dal ku xalliyaan wadahadal. Soomaaliya ayaa iyaduna dhankeeda bixisay jawaabteeda ku aaddan codsigii Kenya ay maxkamadda uga dalbatay in arrintan dibedda maxkamadda lagu xalliyo. Xeerilaaliyaha Soomaaliya Axmed Cali Daahir ayaa ku adkeystay in Soomaaliya ay u aragto in maxkamadda ay tahay goobta keliya ee lagu kala bixi karo. Waxayna xukuumaddiisa diidday dooddii Kenya ee ahayd in labada dhinac ay gaareen heshiis Isfahan oo waafaqsan xeerarka caalamiga ah, kaas oo ay tahay in Soomaaliya ay xushmeyso. Soomaaliya aya ku doodday in heshiiskaasi uusan sharci ahayn maadaamma uu diiday baarlamaankii Soomaaliya ee xilligaas. Feb 02, 2018:- Maxkamadda Cadaaladda ee Qaramada Midoobay ayaa go'aan ku gaartay inay dhageysan karto dacwadda ku saabsan muranka badda ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Kenya. Xaakimiinta Maxkamadda ayaa u codeeyay kiiska ka dib markii ay ka hadleen sharci ahaanta doodda Soomaaliya iyo diidmada Kenya. Hase ahaatee, maxkamaddu weli ma aysan qaban taariikhda la dhegeysan doono dacwadda. Feb 07, 2019:- Soomaaliya ayaa waxay London ku qabatay shir ay ku sheegtay inuu suuq-geyn u ahaa shidaalka Soomaaliya. Bishii Oktoobar ee sannadkii 2019 : Maxkamadda Caddaallada Adduunka waxay dib u dhigtay dhageysiga kiiska badda oo xilliggaas la qorsheeyay in uu dhaco 4-ta Nofeembar, balse waxay ka dhigtay bisha Juun ee sannadka 2020-ka.