Madmadowga ku geedaaman dacwadda badda Soomaaliya iyo Kenya
Dad badan ayaa saacadihii la soo dhaafay aad u hadal hayay waxyaabaha aan kala caddeyn ee la xiriira muranka badda ee u dhaxeya dalalka Soomaaliya iyo Kenya, kadib markii safiirka Mareykanka ee Kenya uu sheegay in uu Muqdisho u tegay sidii arrimaha badda loogu dhameyn lahaa meel ka baxsan maxkamadda.
ICJ aya dhageysan doonta dacwadda badda bartamaha2020 Booqashada safiirka iyo qodobada kale oo ku geedaaman dacwadda badda oo aan Hadalkii ka soo yeeray safiirka Mareykanka ee Kenya Kyle McCarter - safiirka Mareykanka ee Kenya Safiirka dowladda Mareykanka u fadhiya Kenya, ayaa sheegay in uu ka dalbaday madaxweynaha Soomaaliya in dacwadda badda lagu xaliyo meel ka baxsan maxkmadda caalamiga ah ee ICJ. Kyle McCarter oo wareysi siiyay wargeyksa ugu afka dheer dalka Kenya ee The Daily Nation ayaa lagu weydiiyay halka dowladda Mareykanka ay ka taagan tahay arrinta badda ee ay isku hayaan labada dal. "Arrinta waa in si dhaqsa ah wax looga qabtaa, waxaan kala shaqeynay Madaxweyne Maxamed Cabdullaahi Farmajo iyo Uhuru Kenyatta, sidii ay miiska wadhadalka u yimaadaan, aniguna waxaan tegay Magaalada Muqdisho, waxaana ku iri isaga bax kiiska maxkamadda ," ayuu yiri safiirka Mareykanka u fadhiya Kenya. Kyle ayaa waxaa kale oo uu sheegay in caqabada ugu weyn ee hortaala madaxda Kenya iyo Soomaaliya ay tahay sidii looga adkaan lahaa ururka Al Shabaab, taas na ay tahay qaabka keliya ee looga faaideysan karo kheyraadka badda. Safiirka Soomaaliya ee Kenya, Maxamed Axmed Nuur Tarsan ayaa isna sheegay in uusan jirin kulan dhexmaray safiirka iyo Madaxweynaha. Waxaa halkaa ku cad in Tarsan uu xaqiijiyay in safiirka Mareykanka ee Kenya, Kyle McCarter uu tegay Magaalada Muqdisho, balse aysan kala caddeyn cidda uu la kulmay, waxa ay ka wada hadleen iyo sababta aanan loo shaacini safarka ku tegay Muqdisho. Dad badan ayaa sidoo kale isweydiinaya halka uu safiirka Mareykanka ee Kenya ka soo geli karo arrintan diblomaasi ahaan, maadaama uu jiro safiir Mareykanka u qaabilsan Soomaaliya. Dib u dhigista dacwadda badda Maxkamdda cadaaladda adduunka ee ICJ ayaa lagu waday in ay billowdo dhageysiga dacwadda badda Kenya iyo Soomaaliya bishii Sabtembar ee sandkan. Balse muddo isbuuc uun ka hor dhageysigaas ayay dowladda Kenya maxkamadda ka dalbatay inay dib u dhigto muddo sanad ah si "ay u diyaariso qarenno cusub oo matala". Soomaaliya ayaa dalabkaasi diiday, waxayna maxkamadda go'aansatay in muddo laba bilood ah ay ku darto, iyado loo ballamay in dhageysiga uu billowdo horraanta bisha Nofembar ee sanadkan 2019. Balse dowladda Kenya ay qaaday tillaabo la yaab leh. Maxkamadda ayay mar kale ka dalbatay inay "dib u eegis" ku sameyso go'aankii ahaa in bisha Nofembar la bilaaba dhageysiga. Caadi ahaan maxkamadda go'aannadeeda laga ma qaadan kara racfaan, balse waxa laga dalban karaa inay dib u eegis ku sameyso go'aanaddi ay horay u gaartay. "Kadib dalabkii Kenya ee ahaa in ay maxkamadda dib uu eegis ku sameyso go'ankii ay gaartay 5-tii Sabtembar, 2019-ka oo ahayd in dhageysiga dib ugu dhigtay Sabtembar 2020-ka, oo aan dhageysanay labada dhinac, waxaan go'aan ku gaarnay in an dhageysiga dib ugu dhigno asbuuca billaabanaya 8-da Juun, 2020-ka", ayay tiri maxkamadda oo war qoral ah ka soo saartay dalabkii labaad ee Kenya. Qoddobka 61 aad ee xeerka ay ku shaqeysa maxkamadda cadaaladda adduunka ayaa dhigaya: "Dalabka ah in dib u eegis lagu sameeyo go'aan ay gaareen garsoorayaasha waxaa la gudbin karaa oo kaliya marka dhinaca dalbanayo uu gudbiyo xaqiiqo horleh oo muhiim ah oo markii garsoorayaasha maxkamadda ay gaarayaeen go'aankii hore aysan xaqiiqadaas iyaga iyo dhinaca dalbanaya dib u eegista midkoodna uusan ogeyn, mar haddii ogaansho la'aantaas na aysan ugu wacneyn dayac". Iyadoo taas laga duulayo haddaba ma cadda xaqiiqada cusub ee ay Kenya gudbisay si dib u eegis loogu sameeya go'aankii hore iyo waxa dowladda Soomaaliya uga jawabtay, kahor inta aysan garsoorayaasha soo saarin go'aanka cusub. Guddiigii farsamada ee ay ku heshiiyeen Kenya iyo Soomaaliya Madaxweynayaasha Kenya iyo Soomaaliya ayaa dhowr jeer isla soo hadal qaaday arrinta badda Wadahadallo saddex geesood ah ayay Magaalada New York ee dalka Mareykanka ku yeesheen Madaxweynaha Federaalka Soomaaliya Maxamed Cabdullaahi Farmaajo, Madaxweynaha Kenya Uhuru Kenyatta iyo Madaxweynaha Masar Cabdulfataax Al Sisi 26-kii bishii Sabtembar. Kulankaas oo uu soo qabanqaabiyay Guddoomiyaha Midowga Afrika, ahna Madaxweynaha Masar Cabdulfataax Al Sisi ayay dowladda Soomaaliya sheegtay in la isku raacay in xiriirka ka dhaxeeya Soomaaliya iyo Kenya lagu soo celiyo heerkii uu taagnaa bishii Febraayo ee sanadkan, lana qaado tallaabooyin diblomaasiyadeed oo lagu dhisayo kalsoonida labada dowladood iyo shacabka. Inkastoo Kenya ay marar badan ku adkeysatay in kiiska dacwadda badda laga soo celiyo maxkamadda, oo is-afgarad lagu dhameeyo ayaa hadana dowladda Federaalka ee Soomaaliya waxaa ay sheegtay in ku adkeysatay in kiiska badda go'aan kiisa loo daayo Maxkamadda Caddaaladda Adduunka. Madaxweynayaasha ayaa sidoo kale xiligaas ku heshiiyay in la sameeyo guddi isku dhaf ah oo ka kooban labada dhinac kuwaas oo ka shaqeyn doonaa ka mira dhalinta isafgaradkii la gaaray xiligaas, waxaase ilaa iyo iminka aan kala cadeyn in la sameeyay guddigaasi iyo in kale, waxa ay qbateen gudigaas iyo shaqada dhabta ah ee ay tahay in ay qabtaan, arrintaas oo ay dowladdaha Soomaaliya iyo Kenya aysan ka hadlin wixii ka dambeeyay kullankaas.