Yugaandaa: Dargaggeessa kuduraafi muduraa tortoree gatamuuf fala argate
Dargaggeessi maqaan isaa Laawuransi Okeetaayoot jedhamu biyya Yugaandaa, argannoo rakkoo omishni qonnaa tortoruun gatamu akka Afrikaatti baayyee rakkisaadha jedhameef fala ta'a jedhu beeksisaa jira.
Laawuransi yeroo baayyee magaalawwan naannooti argaman deemee daawwata Kun rakkoo bara dheeraa qonnaan bultootaati. Kalaqni barataa injiinarii kun kanaaf fala waan akeeke fakkaata. Akka Dhaabbati Biyyoota Gamtoomanii jedhutti ardii Afrikaa keessatti sooranni akkasumaan badu/gatamu namoota miliyoona 300 ta'an sooruu ni danda'a. Yugaandaa qofaa keessatti kuduraaleefi muduraaleen hanga %40 kan ta'anitu gatama. Laawuraansi garuu argannoon isaa 'Sparky Dryer' hiikni isaa akka 'Humnaan gogsaa' jedhamu rakkoo kanaaf faldha jedha. Meeshaan dargageessi kun kalaqe bakka kuduraaleefi muduraaleen itti gataman irra deemuudhaan saffisaan akka gogan taasisuun osoo hin tortoriin ji'ootaaf akka turan taasisa. Meeshaan kun akka meeshaa kattanneessaa ykn firiijii xinnaatti kan ilaalamu yommuu ta'u humna elektirikaa kan qonnaan bultoonni Yugaandaa muraasa ta'an qofti argachuu danda'an osoo hin taane balfa uumamaa fayyadamuun hojjeta. Soorata tortoru "Sooranni/nyaanni gabaaf dhiyaatu yeroo baayyee ni gatama sababiin isaas qonnaan bultoonni sooranni/nyaanni kun akka turuu danda'u taasisuu waan hin dandeenyeef. Yeroo baay'ee kan har'a gabaa baasan yoo kan hin gurguramne ta'e gabaa guyyaa itti aanuuf ammoo kan biraa haaraa dhaqanii ciruufi qopheessuuf dirqamu ture. "Waktii googaa/roobni hin jirree keessatti omishuun rakkisaa waan ta'eefis namoonni baayyeen beelaaf saaxilamu," jedha abbaan kalaqaa kun. Gatiin ka'umsaa meeshaa kanaa $80 (£60) akka ta'es ni hima. Tokkoon isaa yeroo tokkotti saati lama keessatti maangoo kg10 gogsuu ni danda'a. Meeshaan 'Sparky Dryer' jedhamu kun humna balfa uumamaa malee kan elektiriikaa fayyadamuu hin barbaachisu Kutaa keessatti ibiddaa gaazii itti qabsiifamu qaba, kunis kutaawwan biraa kuduraaleefi muduraaleen mummuramanii tooraan keessa galan akka ho'an taasisa. Laawuraansi kana kalaquudhaaf kan isa kakaase eessumni isaa hojii qonnaa dhaabuuf akka jiru itti himuu isaati. "Waan omishnu hunda gataa turree," jedha eessumni Laawuraansi Joyeen. "Amma garuu maangoofi kuduraaleen biroo yoo roobellee gogfachuu ni dandeenya, kanaaf kanaan booda waanti gatamu hin jiru. "Nuti yeroo bokkaan hin jirre omisha manatti gogsinee kaawwanne akka haaraatti baasnee gurguruudhaan qarshii dabalataa argachaa jirra," jedha Joyeen ammas. Laawuraansi mana isaa biratti yeroo jalqabaaf 'Sparky Dryer' yeroo hojjetetti Yuugaandaan sooranni/nyaanni hedduu akka jalaa gatamuu amanteetti, garuu hanga ammaatti furmaata hin arganne. "Warshaaleen omisha kana gara bu'aa qonnaa biraatti jijjiiran lama qofa qabna," jedha Tumwiin Ministeera Qonnaarraa.