Tulluu Aguung: Indooneezhiyaatti akeekkachiisa volkaanoo Baalii
Sodaan dhoo'insa voolkanoo Tulluu Aguung dabaluun, namoonni qe'eesaaniirraa buqqa'an akka hedduumaatu taasise.
Dhukkeen hedduuminaan Tulluu Aguung keessaa ol bahaa ture Angawoonni Indooneezhiyaas akeekkachiisa biyyaaleessaa odola kanarratti, gara sadarkaa isa guddaatti ol guddisaniiru. Buufanni xayyaaraa odilichaas cuufameera. Kanaanis tuuristoonni hedduun odolicharra akka turan dirqisiiseera. Aarri gurraachi fiixee tulluu kanarraa hanga meetira 3,400 ol ka'ee aaraa jira. Boordiin To'annoon Balaa Biyyaalessaa waan jedhe, tulluu kanarraa dhoo'insi hanga fageenya km12tti dhaga'ameera. Odola Baaliitti iddooleen bashannanaa gurguddoon Kutaa fi Saminyaak, volkaanoo kanarraa km70 fagaatu. Volkaanoon kun walitti fufiinsaan dhukkee gadhiisaa jira jedhu angawoonni. Akeekkachiisni volkaanoo kana gara sadarkaa afuritti kan ol guddate, Dilbata sa'aa jaraan ganama keessaa 12:00 irratti. Sababiin isaas ''badiinsi guddaan uumamuu waan danda'uuf''. Wiixatarra ejensiin to'annoo balaa waan jedhe, volkaanoon kun walitti fufiinsaan dhukkee gadhiisaa jira. Darbee darbees, ''dhukaasaa'' fi ''sagaleen dhoo'insaas'' ni dhagahama ture. ''Carallaan abiddaa irra caalaa galgala keessa mul'ata. Kunimmoo dhoo'insi guddaan akka hinoolle kan agarsiisudha,'' jedhan fuula feesbuukii isaanii irratti (Afaan Indooneezhiyaan). Daandiifi dirreen naannawa tulluu kanaa jiran dhukkeen uwwifamanii jiru Qondaaltonni biyyattiis haguuggii afaan irra kaa'amu (mask) jiraattota naannichaaf raabsan. Kana malees namoonni volkaanoo kanarraa fageenya km10 keessa jiraatan, akka manneen isaanii gadhiisanii bahan ajajan. Dubbi himaan ejensii to'annoo balaa biyyaalessaa, Sutupoo Purwoo Nugrohoo, rooba cimaa roobaa jiruun walqabatee dhagaa baqaan qorre (lava) akka heddumaatu akeekkachiisan. Kanaafis jiraattonni odolichaa lagarraa akka fagaatanis dhaaman. Indooneezhiyaaf kun hagam baramaadha? Volkaanoon kun aara gadhiisuu kan jalqabe torban darbe keessa wayita ta'u, waggoota 50 keessa dhoo'insa isa jalqabaati. Indooneezhiyaan Amartii Abiddaa Paasifiik (Ring of Fire) irra kan argamtu wayita ta'u, kunis sochiin lafa jalaa walitti bu'uun, yeroo hedduu kirkirri lafaa fi volkaanoon akka uumamu kan taasisudha. Biyyattiin kun volkaanoowwan dammaqoo 130 qabdi. Yeroo xumuraa Tulluun Aguung kan dho'e bara ALA 1963 yogguu ta'u, namoota 1,000 ol galaafateera.