ได้คุ้มเสียไหม เมื่อยูทิวเบอร์สายห่ามคิดโชว์อะไรแผลง ๆ
"กด report แล้วนะครับ เกิดเป็นมนุษย์ควรให้เกียรติกัน และเคารพสิทธิ์คนอื่น พฤติกรรมแบบนี้ผมไม่แฮปปี้ด้วยอย่างแรง" นี่คือหนึ่งในคอมเมนต์ที่เป็นกระแสโต้กลับยูทิวเบอร์ช่อง "โฮกฮาก" ในตอน "ทดสอบความอดทนแอร์ วุ่นวายกันทั้งลำ" จนกลายเป็นกระแสวิพากษ์วิจารณ์ในสังคมอย่างกว้างขวาง
คลิป "ทดสอบความอดทนแอร์ วุ่นวายกันทั้งลำ" ที่ถูกเผยแพร่เมื่อวันที่ 7 ส.ค. ที่ผ่านมา ณ ตอนนี้มีผู้ชมแล้วกว่า 8.1 แสนครั้ง ปรากฏการณ์ดังกล่าวไม่ได้เกิดขึ้นเป็นครั้งแรกในแวดวงยูทิวบ์ในเมืองไทย การทำคลิปมีเนื้อหาแกล้งกัน ทำพฤติกรรมแผลง ๆ ด้วยความคาดหวังว่าคลิปนั้นจะกลายเป็น "ไวรัล" ให้คนเข้ามาดู แชร์และพูดถึง ก่อนหน้านี้ ช่องยูทิวบ์ที่ใช้ชื่อว่า My Mate Nate ก็เคยทำคลิปวิดีโอแกล้งสัตว์เลี้ยง และวางเหรียญกษาปณ์บนรางรถไฟเพื่อทดสอบความแข็งของเหรียญ ทำให้สังคมและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องออกมาดำเนินการตามกฎหมาย และยังมีอีกหลายกรณีคล้าย ๆ กัน ยิ่งต้องการให้คลิปของตัวเอง "แปลก" และ"ปัง" มากเท่าไหร่ ยิ่งทำให้เหล่ายูทิวเบอร์เสี่ยงต่อการถูกกระแสโต้กลับมากขึ้นเท่านั้น เช่น ผลที่ตามมาของคลิป "ทดสอบความอดทนแอร์ วุ่นวายกันทั้งลำ" ที่ถูกเผยแพร่เมื่อวันที่ 7 ส.ค. ที่ผ่านมา ณ ตอนนี้มีผู้ชมแล้วกว่า 8.1 แสนครั้ง และยังคงมีคนเข้ามาดูอย่างต่อเนื่อง หากพิจารณาจากจำนวนผู้กด dislike หรือ "ไม่ชื่นชอบ" กว่า 6.6 หมื่นครั้ง ในขณะที่มีผู้กดชื่นชอบ Like เพียง 3.4 พันครั้ง เท่านั้น จึงไม่ต้องคาดเดาว่าในบรรดาคนที่เข้ามาคอมเมนต์เป็นจำนวนมากกว่า 1 หมื่นข้อความนั้นจะมีแนวโน้มไปในทิศทางใด แม้ว่าล่าสุดผู้ผลิตคลิปดังกล่าวที่ใช้ชื่อว่า " เอเอ พีรวัชร์" จะออกมาขอโทษในการกระทำแล้วก็ตาม คอมเมนต์บางส่วนแสดงความคิดเห็นไปในแนวเห็นใจพนักงานต้อนรับบนเครื่องบิน และบางส่วนก็แสดงจุดยืนไม่สนับสนุนช่องยูทิวบ์นี้ในทุกรูปแบบ ขณะที่บางคนยอมรับว่าไม่เคยรู้จักช่องนี้มาก่อน เข้ามาชมคลิปเนื่องจากสื่อกระแสหลักหยิบเอาคลิปทดสอบความอดทนแอร์โฮสเตสไปรายงานข่าว ต่อมา ทางการบินไทยก็ออกแถลงการณ์ยืนยันว่าบริษัทฯ ไม่เกี่ยวข้องใด ๆ กับการถ่ายทำคลิปดังกล่าว หลังจากที่บางคนตั้งข้อสงสัยว่าคลิปนี้เป็นส่วนหนึ่งของการประชาสัมพันธ์บริการของสายการบินหรือไม่ โดยนายสุเมธ ดำรงชัยธรรม กรรมการผู้อำนวยการใหญ่ บริษัท การบินไทย จำกัด (มหาชน) กล่าวในแถลงการณ์ว่า ไม่เห็นด้วยกับการกระทำที่ไม่สร้างสรรค์และรบกวนต่อการปฏิบัติงานของพนักงานฯ เพราะพนักงานฯ ไม่ได้ทำหน้าที่เพียงการให้บริการ แต่ต้องดูแลความปลอดภัยให้ผู้โดยสารอย่างสูงสุดด้วย นอกจากนั้น ยังมีกฎของสายการบิน ที่ห้ามบันทึกภาพของลูกเรือขณะปฏิบัติหน้าที่ หรือหากจะบันทึกภาพต้องขออนุญาตก่อน ผู้ชมบางคนเรียกร้องไปไกลถึงขั้นให้สายการบินดังกล่าวขึ้นบัญชีดำยูทิวเบอร์ทั้งสองคนไม่ให้ใช้บริการของสายการบินอีก "คือมันเป็น personal choice (ทางเลือกส่วนตัว) เนอะ ที่เขาจะเลือกว่าเขาจะไปแค่ไหน ส่วนใหญ่ที่เราเห็นเขา (ยูทิวเบอร์) ก็ไม่ได้เด็กมากนะ คนที่ห่าม ๆ ไม่ใช่ 12 ขวบนะ ดูแล้วมีอายุ 18 ปีขึ้นไป เลือกตั้งได้แล้ว ดังนั้นเขารู้ดีว่าเขาจะทำอะไร เพื่ออะไร เขาต้องตัดสินใจเอง เพราะยูทิวบ์ก็มีกฎระเบียบ" ภริษา ยาคอปเซ่น หรือรู้จักกันในนามว่า ปอนด์ ยาคอปเซ่น พิธีกร ผู้ฝึกสอนการพูดในที่สาธารณะ และหนึ่งในยูทิวเบอร์ยุคบุกเบิกของไทยกล่าวกับบีบีซีไทย เมื่อถูกถามเกี่ยวกับประเด็นดังกล่าว จริยธรรมต้องมี ความรับผิดชอบต้องมา "จริยธรรมมันเป็นของที่ต้องมีอยู่แล้ว แล้วคนที่อัดคลิปที่เห็นเขาก็ไม่ใช่เด็ก ความเหมาะสมเขาต้องตัดสินใจได้เอง...หรือว่าถ้าเขาไม่รู้ วันนี้เขารู้แล้ว" จากประสบการณ์ที่เธอเคยเป็นหนึ่งในผู้ที่ทำช่องยูทิวบ์คนแรก ๆ เมื่อ 9 ปีที่ผ่านมาเธอบอกว่า แนวทางการทำคลิปแผลง ๆ บนยูทิวบ์น่าจะได้อิทธิพลมาจากต่างประเทศ โดยเฉพาะยูทิวเบอร์ในสหรัฐอเมริกา "เรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องใหม่ และประเทศไทยก็ไม่ใช่ที่แรก เราต้องดูที่สหรัฐอเมริกา ซึ่งหากมีที่โน่นปุ๊ป ไม่เกิน 5 ปี ก็มีในประเทศไทย" เธอตั้งข้อสังเกต ด้านมุกพิม อนันตชัย หัวหน้าฝ่ายพันธมิตรธุรกิจบันเทิง YouTube ประเทศไทย บอกกับบีบีซีไทยว่า "ความรับผิดชอบ คือ สิ่งสำคัญอันดับหนึ่งของเราและอยู่ในทุกสิ่งที่เราทำ นับตั้งแต่วันแรกที่ให้บริการเรามีหลักเกณฑ์ของชุมชน (Community Guidelines) ที่ควบคุมว่าวิดีโอใดบ้างที่สามารถเผยแพร่บนแพลตฟอร์มของเราได้ ซึ่งเราบังคับใช้อย่างจริงจัง" เธอบอกอีกว่า ทางยูทิวบ์ใช้การผสมผสานของเทคโนโลยีและผู้คนในการบังคับใช้แนวทางเหล่านี้ โดยเทคโนโลยีมีประสิทธิภาพที่ดีกว่าในการค้นหาเนื้อหาที่มีอยู่จำนวนมาก ในขณะที่มนุษย์จำเป็นต้องทำการตัดสินใจเชิงบริบทเกี่ยวกับเนื้อหาที่ควรลบออกตามแนวทางของบริษัท "เรายังไว้วางใจสมาชิกชุมชนของ YouTube ในการรายงานเนื้อหาที่พบว่าละเมิดหลักเกณฑ์ชุมชนของเรา เมื่อได้รับการรายงานเกี่ยวกับวิดีโอที่มีเนื้อหาที่ไม่เหมาะสมเราจะทำการตรวจสอบอย่างรวดเร็ว และหากเราพบว่าวิดีโอดังกล่าวละเมิดหลักเกณฑ์เราจะลบวิดีโอดังกล่าวออกทันที" เธอกล่าว ยูทิวบ์ ระบุว่า เฉพาะในไตรมาสที่ 1 ของปีนี้ ได้ลบวิดีโอที่ละเมิดหลักเกณฑ์ชุมชนออกไป 8.3 ล้านรายการทั่วโลก และ 76% ของวิดีโอที่ระบบของเราตรวจพบว่าละเมิดหลักเกณฑ์ถูกลบออกก่อนที่จะมีผู้เข้ามาชม ต้องโดนกลุ่มเป้าหมายถึงได้สมาชิกเพิ่ม? เมื่อถามว่า กลุ่มเป้าหมายหลักของบรรดายูทิวเบอร์คือคนกลุ่มใด ภริษา บอกว่า กลุ่มคนดูหลัก ๆ ของยูทิวบ์ไม่ว่าจะเป็นในไทยหรือต่างประเทศ ก็คือกลุ่มเด็กอายุต่ำกว่า 18 ปี ที่เน้นเลือกดูคนที่คาแรกเตอร์และความสนุก มากกว่าเนื้อหาที่ผลิต ขณะที่กลุ่มคนวัยทำงานถึงวัยผู้ใหญ่จะนิยมชมชอบที่เนื้อหามากกว่า "ดังนั้นเพื่อเอาใจคนกลุ่มนี้จึงทำให้ยูทิวบ์ในไทยหลายคนจึงต้องผลิตเนื้อหาที่แปลกแตกต่าง" เธอกล่าว "เรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องใหม่ และประเทศไทยก็ไม่ใช่ที่แรก เราต้องดูที่สหรัฐอเมริกา ซึ่งหากมีที่โน่นปุ๊ป ไม่เกิน 5 ปี ก็มีในประเทศไทย" ภริษาตั้งข้อสังเกต ทว่า ในความเป็นจริง เนื้อหาบนยูทิวบ์จะถือเป็นตัวกำหนดกลุ่มคนดูด้วยในรูปแบบเซกเมนต์ (Segment) คือรูปแบบการนำเสนอที่ถูกใจกลุ่มใด คนดูกลุ่มนั้นก็จะมีพฤติกรรมในลักษณะนั้น ส่วนเนื้อหาที่แผลง ๆ จะสามารถเพิ่มยอดผู้ชมหรือผู้กดเป็นสมาชิกเพื่อติดตามได้หรือไม่นั้น ภริษาบอกว่าไม่สามารถบอกได้ชัด เพราะสุดท้ายแล้ว ผู้ชมจะเป็นผู้ตัดสินและใช้สิทธิในการเลือกว่าจะติดตามหรือไม่ติดตาม กรณีต่างประเทศเป็นอย่างไร เจค พอล ถือเป็นกรณีตัวอย่างที่มีพฤติกรรมแผลง ๆ จนกลายเป็นที่วิพากษ์วิจารณ์ในหลายประเทศ ปัจจุบันเขาอายุ 21 ปี เป็นยูทิวเบอร์ชื่อดังมีคนติดตามกว่า 19 ล้านคนและทำเงินมหาศาลจนกลายเป็นเศรษฐีรุ่นใหม่ในสหรัฐฯ แต่ระหว่างทางเขาเองได้ตกเป็นพาดหัวข่าวนับครั้งไม่ถ้วน ทั้งจากการที่เขานำเด็กอายุต่ำกว่า 18 ปี จนถึงก่อนวัยรุ่นเข้ามาร่วมในฉากและมีพฤติกรรมอย่างไม่เหมาะสม นอกจากนี้เนื้อหาบางตอนยังถือว่าผิดกฎหมายของหลายประเทศในยุโรป เจค พอล โต้ตอบกับกระแสวิพากษ์วิจารณ์ผ่านทวิตเตอร์ส่วนตัวโดยโพสต์ข้อความว่า "อย่าเล่นการพนัน!" หรือ "Don't gamble.!" โดยกรณีไม่นานมานี้ บีบีซีนิวส์ เคยรายงานไว้เมื่อเดือน ม.ค.ที่ผ่านมาจากการที่เขาและ "ไบรอัน เล" หรือ "ไรซ์กัม" ยูทิวเบอร์อเมริกันอีกราย ตกเป็นประเด็นร้อนในอังกฤษ เนื่องจากการโปรโมตเว็บไซต์การพนันแห่งหนึ่งซึ่งพวกเขาเป็นพันธมิตรทางธุรกิจด้วย โดยในวิดีโอดังกล่าวเขาแสดงการเสี่ยงดวงด้วยการเลือกกล่องปริศนา บนเว็บไซต์โดยแลกกับการจ่ายเงินจำนวนหนึ่ง บีบีซีระบุว่าคณะกรรมการการพนัน (Gambling Commission) ยืนยันว่าเว็บไซต์ดังกล่าวไม่มีใบอนุญาตและกำลังดำเนินการตรวจสอบ นอกจากนี้ภายใต้กฎหมายของอังกฤษ ยังไม่อนุญาตให้มีโฆษณาการพนัน โดยใช้บุคคลที่มีอายุต่ำกว่า 25 ปี ซึ่งยูทิวเบอร์ทั้งสองคนนั้นอายุน้อยกว่าเกณฑ์นี้ การเป็น 'อินฟลูเอนเซอร์' ทำให้ฉันเกือบฆ่าตัวตาย แต่สำนักงานมาตรฐานโฆษณาแห่งสหราชอาณาจักร (UK Advertising Standards Authority) ออกมายอมรับว่ายังไม่สามารถดำเนินการใด ๆ กับยูทิวเบอร์ทั้งสองคนได้ เพราะพวกเขาอยู่ในสหรัฐฯ และยังไม่มีหลักฐานใด ๆ ที่บ่งชี้ว่าเนื้อหาที่พวกเขาผลิตมีเป้าหมายเป็นผู้บริโภคในอังกฤษ เนื้อหาอะไรบ้างที่ละเมิดหลักเกณฑ์ชุมชนยูทิวบ์ ที่มา: บีบีซีไทยรวบรวมจากข้อมูล YouTube