เขื่อนลาวแตก: ทำความรู้จักแขวงอัตตะปือ พื้นที่ประสบภัย
นักท่องเที่ยวชาวไทยหลายคนอาจรู้จัก แขวงจำปาสัก หนึ่งในเมืองเศรษฐกิจและท่องเที่ยวสำคัญของลาว ที่ตั้งอยู่ทางตอนใต้สุดของลาวและติดกับชายแดนกัมพูชาและไทย บริเวณจังหวัดอุบลราชธานี
บรรยากาศยามเช้าที่ตลาดในแขวงอัตตะปือ เมื่อปี 2001 แต่ถัดไปทางทิศตะวันออก คือ ที่ตั้งของแขวง (จังหวัด) อัตตะปือ แขวงที่อยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงใต้สุดของลาว มีเขตแดนติดกับเวียดนามทางทิศตะวันออก และกัมพูชาทางทิศใต้ ซึ่งเป็นแหล่งโบราณสถานสำคัญและแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ รวมทั้งพื้นที่ป่าอุทยานแห่งชาติดงอำพัน ถึงแม้ประเทศลาวจะไม่มีเขตแดนติดกับทะเล แขวงอัตตะปือ มีแม่น้ำหลายสายพาดผ่าน รวมทั้ง แม่น้ำเซกอง เซกะหมาน และเซเปียน ที่เกิดเหตุน้ำทะลักจากเขื่อนผลิตกระแสไฟฟ้าในครั้งนี้ (คำว่า เซ ในภาษาลาวมีความหมายว่าแม่น้ำ) นอกจากนี้ แขวงอัตตะปือยังขึ้นชื่อว่าเป็น "ดินแดนแห่งวีรบุรุษ" จากบทบาทที่สำคัญของเมืองแห่งนี้ในช่วงสงครามปฏิวัติของลาว ตามข้อมูลจากเว็บไซต์การท่องเที่ยวของลาว กลุ่มภาษามอญ-เขมร ในอัตตะปือ พื้นที่กว่า 10,320 ตร.กม. ของแขวงอัตตะปือ เป็นที่อยู่อาศัยของประชากรราว 1.2 แสนคน ซึ่งประกอบด้วยหลายกลุ่มชาติพันธุ์ที่ใช้ภาษามอญ-เขมร เป็นหลัก เช่น กลุ่มเบล้า อาลัก ละแว และโอ้ย สุรีรัตน์ บุบผา เป็นหนึ่งในวิจัยชาวไทยที่มีโอกาสได้เข้าไปศึกษาในบริเวณแขวงอัตตะปือตั้งแต่ปี 2012 ในด้านกรรมวิธีผลิตเครื่องปั้นดินเผาแบบดั้งเดิม ซึ่งมีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ "กลุ่มที่อยู่แถวอัตตะปือ ถือเป็นลาวเทิง โดยเมื่อก่อน จากประวัติศาสตร์บอกเล่า พวกเขาเคยอยู่บนภูเขามาก่อน ทำเกษตรกรรม แบบไร่หว่าน" เธอกล่าวว่า อย่างไรก็ตาม หลังจาก สปป. ลาวเปลี่ยนแปลงการปกครองเป็นระบอบสังคมนิยมเมื่อปี 1975 มีการให้ประชาชนในเขตลาวเทิงย้ายลงมาอยู่พื้นราบ และส่วนใหญ่มีอาชีพทำนาเป็นหลัก จึงทำให้ประชาชนลาวเทิงกลุ่มนี้ เปลี่ยนมาอยู่ระดับเดียวกับลาวลุ่ม และนับพวกเขาเป็นกลุ่มประชากรลาวลุ่ม อาจารย์ประจำคณะศิลปศาสตร์ สาขามนุษยศาสตร์ ม. อุบลราชธานี อธิบายว่า ถึงแม้กลุ่มชาติพันธุ์ที่หลากหลายนี้จะมีวัฒนธรรมที่ต่างกัน แต่ในด้านการเมืองพวกเขามีสิทธิไม่ต่างกัน "ในรัฐบาลลาว เขาจะมีการให้กลุ่มคนที่เป็นชาติพันธุ์ ที่เรียกว่า 'ชนเผ่า' ด้วย ทางการเมืองเขาก็จะพยายามให้มีตัวแทนจากกลุ่มชาติพันธุ์ เข้ามาดำรงตำแหน่งทางการเมือง" สุรีรัตน์กล่าว อาจารย์สุรีรัตน์ บุบผา อธิบายว่า สมัยที่ลาวยังประเทศอาณานิคมของฝรั่งเศส มีการแบ่งชาติพันธุ์ในประเทศออกเป็น 3 ประเภทหลัก ๆ ตามระดับความสูงจากน้ำทะเลของถิ่นที่อาศัย ได้แก่ ความเปลี่ยนแปลงจากการพัฒนาพื้นที่ รัฐบาลลาวมีแผนพัฒนาศักยภาพการผลิตไฟฟ้าหลังงานน้ำ และตั้งเป้าจะเป็น "แบตเตอรีของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้" พวกเขาคาดหวังว่า ภายในปี 2025 กระแสไฟฟ้าพลังน้ำจะกลายเป็นแหล่งรายได้อันดับ 1 ของประเทศ ขณะที่ประเทศเพื่อนบ้านอย่างเวียดนาม กัมพูชา รวมถึงไทย เคยแสดงความกังวลต่อผลกระทบจากโครงการสร้างเขื่อนหลายแห่งตลอดแม่น้ำโขง จากประสบการณ์ของสุรีรัตน์ การก่อสร้างเขื่อนในพื้นที่ทำให้เห็นความเปลี่ยนแปลงอย่างชัดเจน และในทางหนึ่งก็ทำให้บริเวณนั้นมีปริมาณน้ำอุดมสมบูรณ์ขึ้น "ตอนปีแรก ๆ ที่เข้ามายังไม่มีการสร้างเขื่อน หลังจากนั้น เราเริ่มเห็นพวกรถของบริษัทการไฟฟ้า บริษัทจากเกาหลี เข้าไปวิ่งกันเต็มไปหมด" สุรีรัตน์กล่าวถึงบรรยากาศที่แขวงอัตตะปือ "เหมือนกับว่าพอมีน้ำ มันก็อุดมสมบูรณ์ ถ้าเขื่อนไม่มีปัญหา มันก็ดูอุดมสมบูรณ์ เท่าที่ทราบก็คือว่า เขื่อนดินพัง ทำให้น้ำทะลักลงแม่น้ำเซเปียน ซึ่งบริเวณนั้นก็ติดกับแม่น้ำเซเปียนอยู่แล้ว" เธอกล่าวด้วยว่าจากการติดตามข่าวสารในประเทศลาว "เคยได้ข่าวว่ามีการคัดค้านเหมือนกัน เหมือนตามปกติ เวลาสร้างเขื่อน" แต่ยังไม่เคยได้ยินเหตุการณ์ในลักษณะของการประท้วงที่ชัดเจน ผลิตไฟฟ้าให้คนไทยใช้ ปัจจุบัน ลาวมีเขื่อนไฟฟ้าพลังน้ำแล้ว 39 เขื่อน และ อีก 53 โครงการอยู่ระหว่างการก่อสร้างขณะที่ 2 ใน 3 ของไฟฟ้าพลังน้ำที่ผลิตได้ถูกขายไปยังต่างประเทศ โดยไทยได้เป็นลูกค้ามานานกว่า 10 ปีแล้ว "จำได้เลยว่า ไฟดับทุกวันอาทิตย์ เพื่อนคนลาวบอกว่า เวลาไฟในลาวดับ แปลว่าประเทศไทยดึงกระแสไฟมาใช้ เพราะเขาต้องเอาใจลูกค้าก่อน ไฟดับบ่อยมาก" สุรีรัตน์ กล่าวถึงประสบการณ์ระหว่างทำงานในหลวงพระบางเมื่อช่วงปี 2007 "เขาแซ็วว่า บ้านอาจารย์ไฟไม่พอแน่เลย ดึงไฟบ้านเราไป" นอกจากนี้ เมื่อหลายปีก่อน รัฐบาลลาวเคยมีแผนผลักดันตัวเมืองสนามไซ ในแขวงอัตตะปือ ให้เป็นศูนย์กลางการพบกันระหว่างประเทศเพื่อนบ้าน และได้มีการจัดประชุมนานาชาติหลายครั้ง ซึ่งทำให้เมืองชนบทเงียบ ๆ แห่งนี้มีโรงแรมให้เห็นได้ทั่วไปในปัจจุบัน กว่าจะมาเป็น สปป. ลาว สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว เป็นหนึ่งในรัฐคอมมิวนิสต์ที่ยังหลงเหลืออยู่ไม่กี่แห่งในโลก และเป็นหนึ่งในประเทศที่ยากจนที่สุดในภูมิภาคเอเชียตะวันออก หลังจากอยู่ภายใต้อาณานิคมของฝรั่งเศสจนถึงปี 1953 การต่อสู้ภายในประเทศเพื่อครองอำนาจระหว่างฝ่ายนิยมสถาบันพระมหากษัตริย์ (royalist) และขบวนการปฏิวัติปะเทดลาว ฝ่ายคอมมิวนิสต์ ทำให้ประเทศกลายเป็นส่วนหนึ่งของสงครามเวียดนาม ก่อนที่ฝ่ายคอมมิวนิสต์จะโค่นล้มสถาบันกษัตริย์ในปี 1975 และดำเนินนโยบายโดดเดี่ยวตั้งแต่นั้น หลังจากการล่มสลายของสหภาพโซเวียตในช่วงทศวรรษที่ 1990 ลาวเริ่มเปิดประเทศต่อสังคมโลกมากขึ้น แต่ถึงแม้จะมีการปฏิรูปเศรษฐกิจหลายครั้ง สปป. ลาวก็ยังคงต้องพึ่งพิงงบช่วยเหลือจากต่างชาติอย่างมาก ชาวลาวส่วนมากอาศัยอยู่ในพื้นที่ชนบท โดยราว 80% มีอาชีพเกษตรกรรม และส่วนมากปลูกข้าวเป็นหลัก สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว เมืองหลวง: เวียงจันทน์ ประชากร 6.7 ล้านคน พื้นที่ 236,800 ตร.กม. ภาษาหลัก ลาว และฝรั่งเศส ศาสนาหลัก พุทธ อายุไขเฉลี่ย ชาย 65 ปีหญิง 68 ปี สกุลเงิน กีบลาว (ກີບ) เมื่อปี 2016 สภาแห่งชาติของ สปป. ลาว แต่งตั้งให้ พันเอก บุนยัง วอละจิด ขึ้นดำรงตำแหน่งประธานประเทศ หลังจากเขาได้ขึ้นทำหน้าที่เป็นหัวหน้าพรรคประชาชนปฏิวัติลาว (LPRP) เมื่อ 4 เดือนก่อนหน้านั้น ในสุนทรพจน์ระหว่างเข้ารับตำแหน่ง เขากล่าวว่าจะมุ่งเน้น "นโยบายต่างประเทศเพื่อสันติภาพ มิตรภาพ และความร่วมมือ" พันเอก บุนยัง วอละจิด เคยดำรงตำแหน่งสำคัญในคณะรัฐมนตรีหลายตำแหน่ง และในสมัยที่เป็นวัยรุ่น เขาเคยเข้าร่วมการเคลื่อนไหวติดอาวุธของกลุ่มปะเทดลาว ในการต่อสู้เพื่อเอกราช เขาผลักดันความสัมพันธ์ระหว่างลาวกับสหรัฐฯ ที่พัฒนาขึ้นอย่างชัดเจน และได้ต้อนรับประธานาธิบดีโอบามา ในการเยือนอย่างเป็นทางการเมื่อ ก.ย. 2016 ซึ่งนับเป็นการเยือนลาวเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ของประธานาธิบดีสหรัฐฯ เสรีภาพสื่อ รัฐบาลคอมมิวนิสต์ของลาวควบคุมสื่อในประเทศอย่างใกล้ชิด และเป็นเจ้าของทั้งหนังสือพิมพ์และโทรทัศน์ในประเทศทั้งหมด ขณะเดียวกันสื่อโทรทัศน์ไทยเป็นที่นิยมอย่างมากในประเทศลาว ซึ่งสามารถรับชมได้ผ่านดาวเทียม ประมาณการผู้ใช้งานอินเทอร์เน็ตในประเทศลาวมีจำนวนอยู่ที่ราว 5 แสนคน และกำลังเติบโตขึ้นเรื่อย ๆ ในปี 2014 รัฐบาลลาวออกกฎหมายควบคุมการใช้งานอินเทอร์เน็ต ซึ่งรวมถึงกำหนดให้การวิพากษ์วิจารณ์รัฐบาลเป็นความผิดทางอาญา กฎหมายฉบับดังกล่าวยังกำหนดให้ผู้ใช้งานอินเทอร์เน็ตทุกคนต้องลงทะเบียนด้วยชื่อ-นามสกุลจริง ในการเปิดบัญชีโซเชียลมีเดีย ลำดับเหตุการณ์สำคัญบางส่วนของประเทศลาว 1893 - ประเทศลาวกลายเป็นรัฐในอารักขาของฝรั่งเศสจนถึง 1945 เมื่อถูกยึดครองโดยญี่ปุ่นช่วงใกล้จบสงครามโลกครั้งที่ 2 ในช่วงเวลาสั้น ๆ 1946 - ฝรั่งเศสกลับมามีอำนาจปกครองลาวอีกครั้ง 1950 - ลาวได้รับเอกภาพกึ่งหนึ่งในฐานะรัฐในเครือสัมพันธรัฐฝรั่งเศส 1953 - ลาวได้รับเอกราชกลับคืนมา หลังสิ้นสุดการปกครองของฝรั่งเศส ซึ่งตามมาด้วยสงครามกลางเมืองระหว่างกลุ่มผู้สนับสนุนสถาบันกษัตริย์ และกลุ่มคอมมิวนิสต์ปะเทดลาว 1975 - กลุ่มปะเทดลาว ซึ่งได้เปลี่ยนชื่อ พรรคปฏิวัติประชาชนลาว ก่อตั้งรัฐบาลคอมมิวนิสต์ขึ้นปกครองแทนสถาบันกษัตริย์ 1986 - ออกนโยบายปฏิรูปเศรษฐกิจและตลาดการค้า 1997 - เข้าร่วมเป็นสมาชิกอาเซียน (ASEAN) 2011 - ตลาดหลักทรัพย์แห่งใหม่เปิดตัวในกรุงเวียงจันทน์ 2013 - เข้าร่วมเป็นสมาชิกองค์การการค้าโลก (WTO)