สนามแม่เหล็กโลก : เหตุใดตำแหน่งขั้วเหนือของสนามแม่เหล็กโลกจึงเปลี่ยนตำแหน่งเร็วกว่าที่คาดไว้หลายเท่าในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ?
ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ตำแหน่งขั้วเหนือของสนามแม่เหล็กโลก (North magnetic pole) ได้เคลื่อนที่ไปจากเดิมอย่างรวดเร็วขึ้นกว่าที่เคยคาดการณ์กันไว้หลายเท่า สร้างความสับสนคลาดเคลื่อนให้กับเข็มทิศ ระบบจีพีเอส และระบบนำร่องทางทหารต่าง ๆ ที่ใช้ขั้วแม่เหล็กดังกล่าวในการอ้างอิงพิกัดตำแหน่ง
ภาพแสดงทิศทางการเคลื่อนไหวของกระแสเหล็กหลอมละลายที่แกนโลกด้านนอก เมื่อไม่นานมานี้ องค์การบริหารกิจการด้านบรรยากาศและมหาสมุทรแห่งชาติสหรัฐฯ หรือโนอา (NOAA) ต้องขอให้มีการปรับเปลี่ยนตำแหน่งขั้วเหนือในแบบจำลองแม่เหล็กโลก (World Magnetic Model - WMM)โดยด่วน ซึ่งได้มีการดำเนินการเรียบร้อยไปเมื่อต้นเดือน ก.พ.ที่ผ่านมา ถือเป็นการแก้ไขล่วงหน้าก่อนกำหนดถึงหนึ่งปี ขั้วเหนือของสนามแม่เหล็กโลก ตั้งอยู่คนละแห่งกับขั้วโลกเหนือ (North pole) ที่เป็นตำแหน่งทางภูมิศาสตร์ ทั้งยังมีการเคลื่อนที่เปลี่ยนตำแหน่งขึ้นไปทางเหนืออย่างต่อเนื่องตลอดช่วงศตวรรษที่ผ่านมาอีกด้วย แต่ในช่วงไม่กี่ปีมานี้ อัตราการเคลื่อนตัวโดยเฉลี่ยได้พุ่งสูงขึ้นเป็น 48 กิโลเมตรต่อปี ซึ่งเป็นการเปลี่ยนแปลงฉับพลันที่อาจส่งผลกระทบอย่างใหญ่หลวงต่อความเข้มของสนามแม่เหล็กโลก ซึ่งเป็นเกราะปกป้องสิ่งมีชีวิตจากรังสีอันตรายในอวกาศ ล่าสุดทีมนักธรณีฟิสิกส์จากฝรั่งเศสและเดนมาร์ก ได้แก่ ดร.จูเลียน ออแบรต์ และดร.คริสโตเฟอร์ ฟินเลย์ ได้ตีพิมพ์ผลการศึกษาถึงสาเหตุที่ทำให้ขั้วเหนือของสนามแม่เหล็กโลกเคลื่อนตัวไปอย่างรวดเร็วในวารสาร Nature ว่า อาจเป็นเพราะการไหลของกระแสธารเหล็กหลอมละลายที่แกนโลกชั้นนอกเกิดความปั่นป่วนอย่างฉับพลัน สนามแม่เหล็กโลกส่วนใหญ่เกิดจากการเคลื่อนตัวของเหล็กหลอมละลายที่แกนโลกด้านนอก ช่วยป้องกันสิ่งมีชีวิตจากรังสีอันตรายในอวกาศ ตามปกติแล้วสนามแม่เหล็กโลกเกิดจากการไหลเวียนของกระแสนิกเกิลและเหล็กหลอมละลาย ซึ่งอยู่ลึกลงไป 2,900 กิโลเมตรใต้พื้นผิวโลก ความเปลี่ยนแปลงของพลวัตรการไหลเวียนนี้ ทำให้สนามแม่เหล็กโลกมีความเข้มขึ้นหรืออ่อนลงได้เป็นครั้งคราว และมีการกลับขั้วแม่เหล็กโลกโดยเฉลี่ยทุก 200,000 - 300,000 ปี หรือนานกว่านั้นเช่นทุก 1 ล้านปี การคำนวณโดยแบบจำลองคอมพิวเตอร์ชี้ว่า การถ่ายเทความร้อนจากแกนโลกด้านในออกมาด้านนอก สามารถส่งผลต่อสนามแม่เหล็กโลกได้ โดยในบางครั้งมวลของเหล็กหลอมเหลวที่อยู่ด้านในบางส่วนอาจร้อนขึ้น จนมีความเบาและหนาแน่นน้อยกว่าโลหะหลอมเหลวอื่น ๆ โดยรอบ ทำให้มวลเหล็กหลอมเหลวดังกล่าวลอยตัวขึ้นอย่างรวดเร็ว ความเคลื่อนไหวนี้เกิดเป็นคลื่นแม่เหล็กพลังรุนแรง ที่ทำให้สนามแม่เหล็กโลกและขั้วแม่เหล็กโลกเปลี่ยนแปลงฉับพลันได้ อย่างไรก็ตาม ทีมผู้วิจัยอธิบายว่าเราไม่จำเป็นต้องกังวลถึงหายนะภัยจากการสูญเสียสนามแม่เหล็กโลก เหมือนที่ได้เห็นกันในภาพยนตร์เรื่องเดอะคอร์ (The Core) เพราะตราบใดที่แกนโลกยังไม่หยุดหมุน ความเปลี่ยนแปลงของตำแหน่งขั้วแม่เหล็กโลก รวมทั้งความเข้มของสนามแม่เหล็กโลกโดยรวมจะไม่ลดลงมากนัก ซึ่งจะไม่ทำให้โลกต้องสูญเสียชั้นบรรยากาศและสิ่งมีชีวิตต่าง ๆ ไปแน่นอน