กิจกรรมหนังสือแนะนำจากนายกฯ : สำนักพิมพ์บางส่วนประกาศไม่ร่วมกิจกรรม
จดหมายที่สมาคมผู้จัดพิมพ์และผู้จัดจำหน่ายหนังสือแห่งประเทศไทยส่งอีเมลไปถึงสมาชิกราว 500 สำนักพิมพ์ เรื่อง ขอความร่วมมือส่งหนังสือให้ท่านนายกรัฐมนตรีแนะนำ ก่อให้เกิดเสียงสนับสนุนและคัดค้านจากสำนักพิมพ์ต่าง ๆ
จดหมายดังกล่าวมีเนื้อหาโดยสรุปคือ ทางสมาคมผู้จัดพิมพ์ฯ ขอความร่วมมือให้สำนักพิมพ์ต่าง ๆ ส่งชื่อหนังสือให้กรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรมพิจารณาเพื่อส่งให้ พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา เป็นผู้แนะนำประชาชนภายใต้กิจกรรมส่งเสริมการอ่าน "หนังสือแนะนำจากนายกฯ ประจำสัปดาห์นี้" ซึ่งเป็นกิจกรรมภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติด้านการพัฒนาทุนมนุษย์ สมาคมผู้จัดพิมพ์ฯ ระบุว่า แต่ละสำนักพิมพ์มีสิทธิส่งหนังสือมาให้พิจารณาเพื่อส่งต่อให้นายกฯ แนะนำได้ครั้งละไม่เกิน 3 ปกต่อเดือน กำหนดส่งทุกวันที่ 1-5 ของเดือน เริ่มตั้งแต่ ก.ค. นี้ โดยหนังสือที่จะเสนอให้นายกฯ แนะนำนั้นต้องอยู่ภายใต้กรอบเนื้อหา 6 เรื่องหลัก ในจำนวนนี้คือ "ไม่เสียดสีการเมือง" และ "มีเนื้อหาด้านคุณธรรมจริยธรรม" กิจกรรมดังกล่าวเกิดขึ้นหลังจากหนังสือที่นายกฯ แนะนำให้อ่านมักจะได้รับความสนใจในวงกว้าง ทั้งเรื่อง แอนนิมอล ฟาร์ม ที่นายกฯ ฝาก พล.ท.วีรชน สุคนธปฏิภาค รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี มาบอกประชาชนว่า "เป็นหนังสือน่าอ่านที่ให้ข้อคิดเกี่ยวกับการดำเนินชีวิตเป็นอย่างดี" และตามด้วยหนังสือ "อิศปปกรณัม" วรรณกรรมแปลยุคแรก ๆ ของไทย ปิยะวิทย์ เทพอำนวยสกุล หนึ่งในผู้ก่อตั้งสำนักพิมพ์สมมติ กล่าวกับบีบีซีไทยว่า ส่วนตัวไม่มีคำถามกับสมาคมผู้จัดพิมพ์ฯ ที่ย่อมสนับสนุนกิจการของสำนักพิมพ์ต่าง ๆ อยู่แล้ว แต่งานนี้เจ้าภาพคือกระทรวงวัฒนธรรม และกิจกรรมส่งเสริมการอ่านนี้ทำเพื่อ "สนับสนุนยุทธศาสตร์ชาติ" ซึ่งมีทั้งข้อดีและไม่ดี และเป็นดอกผลของคณะบุคคล "ผมว่าไม่ต้องขอความเห็น รู้กันหมดว่าวิธีแบบนี้น่าจะมีปัญหาหลายส่วนเลย ทั้งกระบวนการ ทุกขั้นตอน คำถามคือแบบนี้หรือคือการส่งเสริมการอ่าน และนี่หรือคือโครงการสนับสนุนยุทธศาสตร์ชาติ" ผู้ก่อตั้งสำนักพิมพ์สมมติกล่าว ในทัศนะของ ปิยะวิทย์ การให้บุคคลระดับนายกฯ มาแนะนำหนังสือนั้นมีปัญหา 2 เรื่องคือ 1. ปัญหาระดับบุคคล ถ้าคนที่แนะนำหนังสือไม่ได้เป็นนายกรัฐมนตรี ต่อให้ไม่เคยอ่านหนังสือแต่มาแนะนำหนังสือ ก็คงไม่เป็นอะไร แต่หากเป็นหนังสือที่แนะนำโดยผู้นำประเทศก็ควรต้องพิจารณาอย่างรอบคอบ 2. ปัญหาระดับองค์กร ถ้าเป็นกิจกรรมของกระทรวงวัฒนธรรมที่เป็นไปตามยุทธศาสตร์ชาติ ก็ควรมีที่มาที่ไปชัดเจน มีประสิทธิภาพ ต้องพูดถึงการส่งเสริมการอ่านอย่างจริงจัง ไม่ใช่ให้นายกรัฐมนตรีมาเป็นคนแนะนำหนังสือ "ถ้าคุณประยุทธ์ ไม่มีตำแหน่งทางการเมือง ไม่ได้เป็นนายกฯ อยู่บ้านเฉย ๆ มาแนะนำหนังสือให้หลาน ๆ อ่าน จะไม่มีปัญหาเลย จะมีปัญหาเดียวคือศีลธรรมของนักอ่านว่าคุณอ่านหรือยัง ถึงไปแนะนำคนอื่น แต่พอเป็นแบบนี้มันเรื่องของคนทั้งชาติ" ปิยะวิทย์ กล่าว 3 สนพ. ไม่ร่วมส่งหนังสือให้นายกฯ แนะนำ ก่อนหน้านี้ ปิยะวิทย์ โพสต์เฟซบุ๊กบรรยายความรู้สึกตอนหนึ่งว่า "สารภาพว่าทันทีที่ได้รับอีเมลขอความร่วมมือนี้จากสมาคมผู้จัดพิมพ์ฯ มีความรู้สึกสองอย่างคือ โกรธถึงโกรธมาก คล้าย ๆ กับโมโหอะไรสักอย่างแต่ไม่รู้ว่าจะโมโหใครหรืออะไรดี ปน ๆ กับความรู้สึกหดหู่และสิ้นหวัง..." เขายอมรับกับบีบีซีไทยว่า การแสดงจุดยืนของเขาอาจทำให้เพื่อนสมาชิกสมาคมผู้จัดพิมพ์ฯ บางส่วนไม่พอใจบ้าง เพราะเมื่อมีการแนะนำหนังสืออย่าง "แอนิมอล ฟาร์ม" (Animal Farm) "พอนายกฯ พูดปุ๊บ ขายดีไปหมด" ไม่ต่างจาก นายเวียง-วชิระ บัวสนธ์ บรรณาธิการสำนักพิมพ์สามัญชน ที่บอกว่า "อดอเนจอนาถไม่ได้" และเตือนว่า "อย่าไปเผลอฝากความหวังทางการอ่านไว้กับคนใดคนหนึ่งเลยนะครับ (ยังไม่นับว่าหมอนั่นมีวุฒิภาวะทางการอ่านระดับใด) เพราะมันไม่ยั่งยืนหรอก" "กล่าวโดยสรุปก็ต้องขอเรียนว่า สมาคมผู้จัดพิมพ์ฯ ไม่สมควรไปสนองใครส่งเดชจนทำให้เพื่อนสมาชิกเดือดร้อนโดยไม่จำเป็นเลยนะครับ" บก. สำนักพิมพ์สามัญชน ระบุ วรงค์ หลูไพบูลย์ ผู้ก่อตั้งสำนักพิมพ์บทจร ให้ความเห็นในเฟซบุ๊กว่า โครงการนี้ "มีรายละเอียดที่น่าสนใจในเนื้อหาอยู่" และ "มีหน่วยงานรับผิดชอบ" คือกรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม หรือพูดอย่างหนึ่งได้ว่า "มีทีม แล้วตัวนายกฯ เป็นพรีเซ็นเตอร์" "บทจร ทำวรรณกรรมแปลครับ ตามที่ผมทราบมา แนวคิดสำคัญที่ทำให้วรรณกรรมมีความหมายในโลกยุคใหม่คือแนวคิดเสรีภาพครับ เลยคิดว่าคงไม่ตรงแนวบทจร" เผยที่มา จม. แนะนำหนังสือ ที่แท้สมาคมฯ เสนอตัว ถ้าย้อนดูความเคลื่อนไหวในช่วงที่ผ่านมา พบว่ารัฐบาลคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ให้การสนับสนุนสมาคมผู้จัดพิมพ์ฯ มาอย่างต่อเนื่อง สะท้อนผ่านการออกมาตรการต่าง ๆ ของรัฐที่ดำเนินการโดยกระทรวงวัฒนธรรม ดังนี้ แหล่งข่าวในสมาคมผู้จัดพิมพ์ฯ กล่าวกับบีบีซีไทยว่า ที่มาของหนังสือ "ขอความร่วมมือจัดส่งหนังสือให้นายกรัฐมนตรีแนะนำ" เริ่มต้นอย่างไม่เป็นทางการเมื่อตัวแทนสมาคมฯ เข้าพบปะพูดคุยและติดตามความคืบหน้าของโครงการ "หรีดหนังสือ" กับผู้บริหารกระทรวงวัฒนธรรมเมื่อประมาณ 2 เดือนก่อน ต่อมาเมื่อหนังสือ "แอนิมอล ฟาร์ม สงครามกบฏของสัตว์" (Animal Farm) ของ จอร์จ ออล์เวล ซึ่งสำนักพิมพ์ไต้ฝุ่นซึ่งนำมาแปลเป็นฉบับภาษาไทย "ขายดีแบบเทน้ำเทท่าจนขาดตลาด" นับจาก พล.อ. ประยุทธ์ แนะนำให้คนไทยได้อ่านเมื่อปลายเดือน พ.ค. 2562 บรรดาเจ้าของสำนักพิมพ์บางส่วนที่เป็นสมาชิกสมาคมผู้จัดพิมพ์ฯ จึงนำเรื่องที่เคยถกกับกระทรวงวัฒนธรรมมาเคลื่อนไหวต่อ และได้แจ้งให้สมาชิกทราบด้วยวาจา ก่อนส่งหนังสือขอความร่วมมือดังกล่าวมาทางอีเมลเมื่อ 13 มิ.ย. 2562 บีบีซีไทยพยายามโทรศัพท์ติดต่อนายกสมาคมผู้จัดพิมพ์ฯ หลายครั้ง แต่ไม่สามารถติดต่อได้ ซึ่งล่าสุดมีรายงานว่าสมาคมผู้จัดพิมพ์ฯ ได้ส่งหนังสือแจ้งสมาชิกว่าขอเลื่อนกิจกรรมที่ให้สำนักพิมพ์ส่งหนังสือให้นายกฯ แนะนำออกไปก่อนจนกว่าจะมีการหารือและได้ข้อสรุปในการดำเนินการที่เหมาะสม