XỨ NINH NÚI NON- Phần( 3)| ĐỊA LÝ KHÁI QUÁT: Nguyễn Văn Thành Bản Ðồ Ninh Hoà Ảnh Núi Vọng Phu Ảnh: Núi PHỔ ĐÀ- Van Giã Khái Dân số Ninh Hoà ước lượng khoảng trên 200 ngàn người với mật độ trung bình gần 200 người trên mỗi cây số vuông. Dân cư Ninh Hoà đa số làm nghề nông ở các miền đồng bằng, làm nghề đánh cá ở ven biển; riêng nghề làm gạch gói ở Ninh Xuân( Giếng Bọng) và làm muối thì ở Hòn Khói. Trước năm 1975, một số tiểu công nghệ đặc thù" cha truyền con nối" như làm nghề bánh tráng, bún, bánh nậm, bánh ít, bánh xèo, bánh căn, bánh dây, bánh hỏi, chả, nem, thợ rèn, làm vôi v. v.. hầu hết tập trung ở Xóm Rượu. Đặc biệt, chả và nem ở đây rất nổi tiếng cả nước không đâu bằng. Một thiểu số sống ở những triền núi như Phong Thạnh, Phú Hữu, hòn Hèo, hòn Sầm v. v làm nghề trồng trọt và đốn cây bán làm củi. Một số ít người Thượng sắc tộc Rha dé( quen gọi là Đê) từ vùng cao nguyên xuống chợ sinh hoạt hàng ngày trong việc đổi chác thịt thú rừng, vải vóc, hoa quả như đậu xanh, dưa hấu, bí đỏ Người Hoa tập trung sinh sống dọc hai bên đường Trần Quý Cáp từ đường lên ga cho đến cầu Dinh, nhưng nhiều nhất phải kể khu vực quanh chợ Dinh( xem bài viết của Dương Tấn Long" Sông Dinh Qua Thi Ca- Phần 8"). Hầu hết, họ sống bằng nghề thương mại và đã cùng một thiểu số người Việt làm chủ những tiệm buôn đồ sộ làm tăng thêm phần sầm uất cho phố chợ Ninh Hoà, chẳng hạn như: Ninh Hoà có tất cả 3 đèo: đèo Cạnh( hay đèo núi Đeo) tại cây số 10( Ninh Xuân) trên Quốc lộ 21, đèo Rọ Tượng nằm ở phía nam và đèo Bánh Ít ở phía bắc, và một con sông, sông Dinh. Sông Dinh rộng lớn và dài khoảng 10 cây số, do 3 sông con bên dưới đây xuôi về gặp nhau tại cuối làng Ðiềm Tịnh, có địa danh là:" Họng Ngã Ba". Từ" Họng Ngã Ba", sông Dinh tiếp tục chảy qua cầu Sắt ở Vĩnh Phú, và cầu Dinh( trên có quốc lộ số 1 cũ) rồi chảy thẳng đến Tiên Du ra cửa biển Hà Liên, có làng Lệ Cam và Tân Tế quanh chân Hòn Hèo. Dân Ninh Hoà hồi ấy, hầu hết ai cũng biết rõ những nơi rất quen thuộc dọc dài theo sông Dinh như bến ông Đùm, bến bà Lép, lỗ lỡ gần nhà Thờ, đập Chợ Nhỏ thuộc xã Ninh Giang, đập Bờ Trang thuộc xã Ninh Phú v. v Đọc: Xứ Ninh Núi Non- Phần 1 Phần 2 Phần 3