COTE D I VOI RE( BỜ BIỂN NGÀ)| Gác Khuê Văn COTE D I VOI RE( BỜ BIỂN NGÀ) Cộng hoà Côte d I voi re( phiên âm là Cốt Đi- voa giống cách phát âm của Côte d I voi re trong tiếng Pháp), trong tiếng Việt thường được gọi là Bờ Biển Ngà, là một quốc gia nằm ở Tây Phi. Bờ Biển Ngà có biên giới giáp với Liberia, Guinea, Mali, Burkina Faso, và Ghana về phía tây, bắc, đông, và nằm bên cạnh Vịnh Guinea về phía nam. Dân số của Bờ Biển Ngà năm 1998 là 15.366.672 người, năm 2009 là 20.617.068 người. Trước khi bị người châu Âu chiếm đóng, Bờ Biển Ngà bao gồm nhiều nước nhỏ như G yaa man, Kong Empire, và Bao u lé. Ngoài ra còn có hai vương quốc Any i, đó là Ind é ni é và San wi, những quốc gia đã cố gắng duy trì sự độc lập của mình trong suốt thời kì Pháp thuộc và kể cả về sau này, khi Bờ Biển Ngà đã giành được độc lập. Hiệp định 1843- 1844 đã buộc Bờ Biển Ngà chấp nhận sự bảo hộ của Pháp và vào năm 1883, Bờ Biển Ngà trở thành một bộ phận của hệ thống thuộc địa của Pháp. Bờ Biển Ngà tuyên bố độc lập vào ngày 7 tháng 8 năm 1960. Từ năm 1960 đến 1993, Bờ Biển Ngà được lãnh đạo bởi F é li x Houphouët- Boi gny. Trong giai đoạn này, Bờ Biển Ngà vẫn giữ mối liên kết mật thiết về kinh tế với các nước láng giềng Tây Phi cũng như các nước Châu Âu, đặc biệt là Pháp. Tuy nhiên, sau giai đoạn lãnh đạo của Houphouët- Boi gny, Bờ Biển Ngà đã trải qua hai cuộc đảo chính( 1999 and 2001) và một cuộc nội chiến, bất chấp cuộc bầu cử và một hiệp định giữa chính phủ mới và nhóm nổi loạn được kí kết mang lại hoà bình cho Bờ Biển Ngà Bờ Biển Ngà là nền cộng hoà hiện thân của sức mạnh hành pháp hoàn toàn nằm trong tay của tổng thống. Thủ đô de jure của Bờ Biển Ngà là Yamoussoukro và thành phố lớn nhất là thành phố cảng Abidjan. Bờ Biển Ngà có 19 vùng và 81 tỉnh. Bờ Biển Ngà là thành viên của Tổ chức Hội nghị Hồi giáo, Liên minh châu Phi, Cộng đồng Pháp ngữ, Liên minh Latin, Cộng đồng Kinh tế Tây Phi và Khu vực hoà bình và hợp tác Nam Đại Tây Dương. Ngôn ngữ chính thức là tiếng Pháp nhưng Bờ Biển Ngà có rất nhiều thổ ngữ bao gồm tiếng Bao u lé, tiếng Dio ula, tiếng Dan, tiếng Any in và tiếng Ce ba ara Sen ufo. Tôn giáo chính ở Bờ Biển Ngà là đạo Hồi, đạo Thiên Chúa và những tôn giáo bản địa khác Trong tiếng Việt, quốc gia này được gọi là Bờ Biển Ngà và trong nhiều ngôn ngữ khác cũng mang ý nghĩa tương tự: Elfenbeinküste trong tiếng Đức, Costa de Marfil trong tiếng Tây Ban Nha, Costa do Mar fim trong tiếng Bồ Đào Nha, Ivo ork ust trong tiếng Hà Lan, v. v. Vào tháng 10 năm 1985, Chính phủ nước này yêu cầu là nước được gọi Côte d I voi re trong mọi ngôn ngữ. Mặc dù đã có quyết định của Chính phủ Côte d I voi re, Bờ Biển Ngà vẫn là tên phổ biến nhất trong tiếng Việt và Elfenbeinküste phổ biến trong tiếng Đức. Tuy nhiên, các chính phủ sử dụng tên Côte d I voi re với lý do ngoại giao, còn cẩm nang về văn phong báo chí thường khuyên dùng tên Bờ Biển Ngà. Rất khó để xác đinh khi nào xuất hiện dấu vết đầu tiên của con người ở Bờ Biển Ngà bởi vì thời tiết ẩm ướt của Bờ Biển không cho phép lưu giữ tốt những vết tích như vậy. Tuy nhiên, sự hiện diện của các loại vũ khí thô sơ cũng như các công cụ rời rạc( đặc biệt là dấu vết của các lưỡi rìu được mài sắc trên đất sét và những gì còn sót lại của việc nấu nướng và đánh cá) chứng tỏ khả năng một số lượng lớn người đã sinh sống ở Bờ Biển Ngà là có thể trong giai đoạn Hậu đồ đá( từ năm 15.000 đến năm 10.000 trước CN), hoặc ít ra là trong giai đoạn Đồ đá mới] Tuy nhiên, những cư dân đầu tiên của Bờ Biển Ngà đã để lại dấu vết chứng minh cho sự tồn tại của mình rải rác khắp nơi trên vùng đất này. Những nhà sử học đều tin rằng những cư dân đầu tiên đó đã được thay thế hoặc bi j đồng hoá bởi tổ tiên của cư dân Bờ Biển Ngà hiện nay bắt đầu từ thế kỉ XVI, bao gồm người E hot il é( Abo isso), người Ko tro wo u( Fresco), người Z é hi ri( Grand La hou), người Ega và người Di è s( Divo) Văn học Bờ Biển Nga rất đa dạng và phong phú từ phong cách cho đến những câu thành ngữ, tục ngữ có nguồn gốc tương đối vững chắc từ việc biên tập cho đến các tác giả có uy tín. Trong số những tác giả nổi tiếng, có thể kể đến Bernard Da di é, phóng viên, nhà văn, nhà soạn kịch, tiểu thuyết gia và cũng là nhà thơ đã thống trị văn đàn Bờ Biển Ngà ngay từ những năm 30 hay là Ak é Lo ba( với L É tu dia nt noir, 1960) và Ahmad ou Kou ro uma( với Les Soleil s des in dép en dances, 1968) đã nhận được giải thưởng Prix du Livre Inter vào năm 1998 cho tác phẩm mà đã trở thành kinh điển đối với văn học châu Phi En attendant le vote des bê tes sauvage s. Nét đặc trưng của nghệ thuật Bờ Biển Ngà xuất hiện trong nhiều vật dụng hàng ngày bằng các chất liệu đa dạng. Nghệ thuật này có mặt trên khắp đất nước, là minh chứng cho phong cách sống ở quốc gia này. Ví dụ như việc đan thúng, điêu khắc, chạm khắc gỗ, tạc tượng đã sử dụng rất nhiều chất liệu như gỗ, đồng, mây và tre Di sản văn hoá này có sẵn và rất dồi dào. Rất nhiều tác phẩm truyền thống( đặc biệt là điêu khắc) được bày bán cho khách du lịch dừng chân ở các thành phố nghỉ mát nổi tiếng như Grand- Bass am hay Ass i nie. Một số khác còn được trưng bày trong các phòng triển lãm nghệ thuật hoặc tại viện bảo tàng văn hoá ở Abidjan. Một số hoạ sĩ như Gilbert G. Gro ud và Michel Ko dj o thường xuyên có những tác phẩm giá trị trong khi đó, mảng truyện tranh thuộc về Zo ho ré Lassan e, hoạ sĩ phác thảo và cũng là người sáng lập ra tờ nhật báo hài hước và châm biếm G bich!. Có thể thấy ở Bờ Biển Ngà sự đa dạng trong những công trình lịch sử. Grand- Bass am, kinh đô đầu tiên của Bờ Biển Ngà chính là nơi toạ lạc của Dinh tổng trấn( Palais de Gou verne ur), nơi đầu tiên chính quyền thuộc địa Pháp đặt trụ sở. Dinh thự này được sơ tác ở Pháp sau đó được xây dựng và hoàn thiện tại chính Bờ Biển Ngà vào năm 1983. Thành phố Grand- Bass am còn có khá nhiều công trình kiến trúc tuyệt đẹp theo lối kiến trúc thuộc địa kết hợp với chất liệu xây dựng bản địa như toà nhà Varlet hay toà nhà Gana met thuộc về những thương gia giàu có. Ở Abidjan, đại giáo đường Saint- Paul là một công trình kiến trúc rất đặc biệt có 2 mặt được làm hoàn toàn bằng kính theo dấu ấn của những người truyền giáo ở Châu Phi. Ở Yamoussoukro, Nhà thờ Đức Bà hoà bình được khánh thành bởi Giáo hoàng Jean- Paul II vào năm 1990. Nhà thờ này cũng là phiên bản của Nhà thờ lớn Saint- Pierre ở Roma và có thể đón tiếp 18000 đứng trong điện. Hơn nữa, đó được coi là một trong những kiến trúc tôn giáo lớn nhất trên thế giới về chiều cao và diện tích. Người ta đã tiêu tốn khoảng 300 triệu USD để xây dựng côn trình kiến trúc này. Bên cạnh đó, còn phải nhắc đến toà nhà của Quỹ hoà bình F é li x Houphouët- Boi gny nổi tiếng. Ở phía Bắc đất nước, những kiến trúc Hồi giáo theo phong cách Sudan xuất hiện từ thời kì đế chế Mali ở thế kỉ 14 cũng rất đáng chú ý. Theo các chuyên gia, đáng kể nhất trong số đó là nhà thờ Kao ua ra( tỉnh Ou angolo doug ou), nhà thờ Teng ré la, nhà thờ Kou to, nhà thờ Nam bi ra, hai nhà thờ khác ở Kong đều mang giá trị văn hoá, kiến trúc, lịch sử nhất định.. nguon: wikipedia org