MỘT THOÁNG PHÚ YÊN- Phan Anh- ĐẤT ĐỨNG Tác giả trên gành Đá Đĩa Địa danh Phú Yên được biết trong tôi lần đầu không phải đợi đến khi đặt chân đến với những thắng cảnh như ghềnh Đá Đĩa, đầm Ô Loan, bãi Xép, mũi Đại Lãnh, vịnh Xuân Đài hay núi Chóp Chài, tháp Nhạn, sông Ba mà bắt đầu từ một con đèo chất ngất( Đèo Cả/ đèo Cả/ núi cao ngất/ mây trời Ai Lao/ sầu đại dương/ dặm về heo hút/ Đá bia mù sương) và một ngọn gió phóng khoáng như con ngựa hoang lang bạt trên thảo nguyên không gì ngăn cản nổi, lồng lộng, gầm rú thổi suốt đêm ngày( Ơ cái gió Tuy Hoà/ Cái gió chuyên cần/ Và phóng túng/ Gió đi ngang, đi dọc/ Gió trẻ lại lưng chừng/ Gió nghỉ, Gió cười/ Gió reo lên lồng lộng) trong thơ của Hữu Loan và Trần Mai Ninh. Thế đấy, những hình ảnh về vùng đất ấy trong tôi sơ khởi là vậy. Nó hoang sơ, dữ dằn nhưng cũng hào hoa và không kém phần lãng mạn, vô tư. Và cứ thế những hình ảnh đó đeo bám, thôi thúc trong tôi để một ngày phải tìm đến với nó, nơi xứ sở của hoa vàng trên cỏ xanh. Theo suốt dặm dài của dải đất ven biển, khúc ruột miền Trung có biết bao ghềnh đá thơ mộng và đẹp đẽ. Nào là ghềnh Bàng ở Đà Nẵng, ghềnh Bàn Than ở Quảng Nam hay ghềnh Ráng, ghềnh Lộ Diêu ở Bình Định và ghềnh Đá Đĩa ở Phú Yên Trong số những tuyệt tác của bà mẹ thiên nhiên ban tặng cho con người ấy thì ghềnh Đá Đĩa của xứ Nẫu nổi lên là một thắng cảnh có một không hai, vừa độc đáo kỳ vĩ vừa thơ mông, trữ tình mà không thể có bất cứ ghềnh đá nào khác trên đất Việt này có thể sánh cùng. Từ xa trông lại ghềnh Đá Đĩa nhìn giống một tổ ong khổng lồ với những phiến đá màu đen huyền bí với đủ các hình lục giác, ngũ giác, hình tròn, hình vuông ken khít bên nhau, chất chồng lên nhau đẹp hút hồn tựa như mê cung của nghệ thuật sắp đặt. Có những chỗ, hàng ngàn viên đá xếp chồng lên nhau theo từng cột dọc hình lăng trụ, cột thì thẳng đứng cột thì xiên nghiêng, tựa như những chồng đĩa khổng lồ từ mặt biển xanh biếc vươn cao lên trời cao để đón đợi, trông chờ bày đặt muôn ngàn vật phẩm tươi ngon hiến dâng cho thượng đế. Cũng có chỗ, chồng đĩa ấy như thể vừa bị sóng biển va vào làm cho muôn chiếc đĩa đá xô nghiêng, trải dài ra và lõm xuống theo hình lòng chảo. Cứ thế, hàng vạn viên đá tưởng như tách rời kia nhưng kỳ thực lại dính bện vào nhau thành từng chồng từng lớp, chồng nọ nối chồng kia, lớp này sang lớp khác, tay ôm tay níu, bám chặt lấy bờ biển Đông, mặc cho sóng xô gió quật đêm ngày nhưng vẫn chẳng thể nào tách rời nhau ra được. Duyên dáng bên dòng nước sông Ba thơ mộng và trữ tình, tháp Chăm rêu phong cổ kính sừng sững trên núi Nhạn lại khiến ta nhớ về một nước non Chàm của người xưa đã từng vang bóng Đây, điện các huy hoàng trong ánh nắng/ Những đền đài tuyệt mỹ dưới trời xanh/ Đây, chiến thuyền nằm mơ trên sông lặng/ Bầy voi thiêng trầm mặc dạo bên thành( Trên đường về Chế Lan Viên). Ngắm nhìn Bảo tháp đã từng đi qua ngót chục thế kỉ ta không chỉ nghiêng mình thán phục người xưa mà còn bâng khuâng, luyến tiếc, cho cái Vẻ rực rỡ đã tàn bao năm trước/ Bao năm sau còn dội tiếng kêu thương để rồi trong lòng không khỏi đồng cảm mà tiếc thương cho Những tượng Chàm lở lói rỉ rên than và phấp phỏng âu lo như nhà thơ của Điêu tàn đã từng thấp thỏm Ai tưởng đến Tháp Chàm kia trơ trọi/ Tháng ngày luôn rộng cửa đợi Ma Hời/ Ai nhìn đến làn thương rêu lở lói/ Trên thịt hồng nứt nẻ gạch Chàm tươi!( Thu về). Nhưng xem ra, sắc đẹp tàn phai ẩn chứa trong hoang tàn, đổ nát, lở loét của những tháp Chăm kia nó lại có những giá trị thẩm mỹ riêng của nó. Chẳng thế, có không ít quí khách, nhất là những thiếu nữ đến đây đã không dấu nổi sự thích thú mê mẩn nên đã thi nhau tạo dáng để lưu giữ những khoảnh khắc của cuộc đời trên những phế tích của thời gian.