Công nghiệp ô tô: Phát triển theo hướng nào? 05- 08- 2008- 09: 21 AM| Kinh tế vĩ mô- Đầu tư Sau công bố đóng cửa nhà máy sản xuất ở VN của Sony, dư luận đặt câu hỏi liệu kịch bản tương tự có lặp lại đối với ngành công nghiệp ô tô? Cam kết nội địa hoá chỉ là lời hứa Theo thông tin mới nhất từ Hiệp hội Kỹ sư ô tô VN, hiện nay một vài DN đã nâng tỉ lệ nội địa hoá lên khoảng 20 và có cơ sở để từng bước chuyển từ lắp ráp sang sản xuất. Còn theo ông Nguyễn Văn Phụng, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thuế- Bộ Tài chính, sau hơn 10 năm hoạt động, tỉ lệ nội địa hoá của các DN lắp ráp ô tô mới đạt 5- 10. Ông Phan Đăng Tuất, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược chính sách công nghiệp( Bộ Công Thương), cũng phải thốt lên: Ngành sản xuất, lắp ráp ô tô trong nước gọi là ngành may vá ô tô! Thực tế này trái ngược với những cam kết của các liên doanh, trong đó có đại diện các thương hiệu hàng đầu thế giới khi xin giấy phép đầu tư vào VN, rằng sẽ đạt tỉ lệ nội địa hoá 25- 30 sau 10 năm và nâng lên 60 vào năm 2010. Như vậy, kể từ khi liên doanh ô tô đầu tiên được cấp phép vào năm 1992, gần 16 năm trôi qua nhưng cam kết nội địa hoá vẫn chỉ là lời hứa. Thực chất, các liên doanh đã hứa để được ưu đãi thuế. Và để cho DN đạt mục đích này, VN đã ra sức bảo hộ với mức thuế đánh vào ô tô nhập khẩu nguyên chiếc có thời điểm lên đến 230! Các chuyên gia đánh giá, đây là một trong những ngành được bảo hộ kỹ nhất ở VN. Chính sự bao bọc này đã làm suy yếu sự phát triển của toàn ngành. Trong khi đó, một bộ phận DN không ngừng được hưởng lợi. Sống khoẻ nhờ bảo hộ Tháng 6- 2007, việc Dai hat su Viet indo( Vin da co liên doanh với Nhật Bản) tuyên bố ngừng hoạt động do triển vọng thị trường không sáng sủa đã dấy lên những tranh cãi về tương lai của ngành công nghiệp ô tô. Không ít người dự báo một số liên doanh khác cũng sẽ bỏ cuộc. Nếu xét về quy mô thị trường, sức tiêu thụ chỉ đạt trên dưới 40.000 xe/ năm, trong khi tổng công suất thiết kế( vốn có quy mô rất nhỏ) của hơn 30 DN sản xuất, lắp ráp lên đến hơn 200.000 xe/ năm thì tương lai của ngành này quá mờ mịt. Nhưng sự thực thì DN vẫn sống khoẻ nhờ bán được giá cao, trong khi chất lượng không tương xứng so với tiêu chuẩn tương tự ở các nước khác. Nhiều chuyên gia nhận định đối với công nghiệp ô tô, chỉ sản xuất 30 công suất mà vẫn có lãi là chuyện chỉ có ở VN. Quy mô thị trường nhỏ, công nghiệp phụ trợ chưa phát triển, nhưng có quá nhiều DN cùng khai thác là nguyên nhân khiến mục tiêu đạt tỉ lệ nội địa hoá 40 vào năm 2005 bị phá sản. Theo TS Nguyễn Minh Phong, Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế- xã hội Hà Nội, mục tiêu hàng đầu của DN là lợi nhuận. Khi đã hưởng lợi đủ từ chính sách bảo hộ, giá thành lại bị cạnh tranh do hội nhập thì xu hướng đóng cửa sản xuất, chuyển sang thương mại là tất yếu. Do đó, xu hướng rút lui của các DN ô tô có thể nhìn thấy rõ khi hội đủ các yếu tố nói trên. Tuy nhiên, sự thay đổi diễn ra ở mức độ nào còn phụ thuộc vào chiến lược của nhà đầu tư, xác định VN là thị trường tiêu thụ hay điểm trung chuyển xuất nhập khẩu. Trong việc này, nhà đầu tư hoàn toàn không có lỗi. Đây là bài học trong công tác quản lý, bảo hộ sản xuất suốt thời gian dài mà không được hưởng lợi gì. Nên xem lại chiến lược phát triển Gần đây, nhiều chuyên gia đã đặt vấn đề nên điều chỉnh lại quy hoạch phát triển ngành công nghiệp ô tô VN vì sau hơn 10 năm gần như vẫn ở vạch xuất phát. Với quan điểm của nhà quản lý, Thứ trưởng Bộ Công Thương Đỗ Hữu Hào cho rằng còn quá sớm để đánh giá quy hoạch này thành công hay thất bại. Theo ông Hào, công nghiệp ô tô là ngành đặc thù, không phải cứ có tiền đầu tư là về đích ngay. Hơn nữa, theo quy hoạch, đến năm 2020, công nghiệp ô tô mới là ngành quan trọng của nền kinh tế nên vẫn còn hơn 10 năm để thực hiện. Nhưng quan điểm của các chuyên gia có nhiều điểm khác. TS Lê Đăng Doanh, chuyên gia kinh tế cao cấp, cho rằng khả năng sản xuất ô tô made in VN khó có thể thực hiện được. Chúng ta đã ưu đãi quá nhiều, đã dễ dàng nghe lời hứa của nhà sản xuất. Không thể kỳ vọng xây dựng ngành công nghiệp ô tô dựa trên những lời hứa như vậy- ông Doanh nói. Theo ông Doanh, vết xe đổ của ngành công nghiệp điện tử hoàn toàn có thể lặp lại ở ngành ô tô nếu thời gian sắp tới chúng ta không có nỗ lực lớn từ cả hai phía là liên doanh và Chính phủ. Theo ông Nguyễn Minh Phong, chính sách công nghiệp ô tô của VN đã lạc hậu vì bị kéo dài quá lâu. Sai lầm của chính sách này là không bắt buộc nhà đầu tư phải chuyển giao công nghệ theo tỉ lệ nội địa hoá đã cam kết. Thay vì phấn đấu tự sản xuất được một chiếc xe, VN nên xác định lợi thế để tham gia chuỗi sản xuất toàn cầu.