messages: Hilde Blix, musikkforskar og musikkpedagog, er blant anna opptatt av musikkpsykologi og korleis barn kan bli smartare av musikk. Ho har også brukt det siste året på å skrive ein artikkel i veka om ei kvinne for å gjere oss litt mindre redde for å omtale kvinner som geniale. I dag har vi ein ordentleg godbit både for meg som er kanskje over gjennomsnittet interessert i musikk, og for deg som er kanskje over gjennomsnittet interessert i likestilling, Marit. Ja, eller i feminisme. Ja. Ja visst har vi det. Vi har ho Hilde Synnøve Blix på besøk, og ho er dosent i høyrelære på Konsen eller Musikkonservatoriet ved universitetet i Tromsø Noregs arktiske universitet, og Hilde ho har altså tatt doktorgrada i musikk det er jo eit felt vi så vidt kanskje har høyrt om eller sett. Det er ikkje så mange aviser og det er ikkje så mykje merksemd på dette fagområdet, men det er altså eit ei lære altså ein vitskap. Så ho i tillegg til forsking så underviser ho, også har ho eit veldig interessant prosjekt gåande finansiert av forskingsrådet innanfor deira Prosjekt balanse eller Program balanse og det heiter Kjønn og skjønn og alt dette her må vi må komma innom Ja Vi har jo tid til det, men først altså vi er utstyrt med to øyre og ein munn. Ja. Det skulle jo bety at vi skulle høyra meir enn vi snakkar. Ja er det sånn då Er det sånn då nei. Heldigvis har vi ein hjerne også, så viss du koplar den på øyre og munn så blir det vanlegvis veldig bra ja. Ja men kva er det med fortel oss kva er høyrelære? Ja viss ein skal beskriva høyrelærefaget så må ein sikkert også beskriva eit musikkutøvingsstudium tenker eg fordi på musikkonservatoriet så utdannar vi musikarar, og dei skal læra seg å spele eit instrument, og dei skal også læra seg å vera musikarar. Og det består av mange ting, men ein av dei tinga som det verkeleg består av det er å ha eit godt øyre og eit godt øyre for musikk generelt og eit godt øyre for det du held på med sjølv. Det er jo snakk om ei veldig finpussing av små detaljar i det du skal spela, og viss du ikkje er i stand til å høyra kva du held på med så er det vanskelegare å finpussa, så det er jo ein del av faget sånn for eigen høyrsel eller ja blanding av høyrsel og sortering av det du høyrer held vi på med. Og då kan ein læra seg å høyra betre. Ein får jo ikkje ein betre høyrsel i høyrselstestane hos legen, det gjer ein nok ikkje, men ein får finpussa detaljane i det ein høyrer, viss ein trenar på det og det kan alle gjera trena på gehøret sitt, så det held vi på med. Så det er samspel med andre ord? Samspel ja og for eiga øving å spela også, men i samspel er jo sjølvsagt gehøret ekstra viktig og då er det jo sjølvsagt ein god trening i gehør er jo å øva seg på å samtidig som du utøver sjølv og få med deg kva alle dei andre held på med. Og i ei musikkutdanning så held ein jo også på med å hjelpa kvarandre å bli betre og betre, så då er det jo også å ha nokon teknikkar for korleis ein skal hjelpe kvarandre å bli betre. Og den finpussinga av gehøret den kan vera ganske finurleg, så vi skil ofte mellom det å jobba med gehør generelt og det å jobba med høyrelærefaget, for det kan bli ganske sånn spesifikt. Då jobbar ein systematisk med sånn som ein gjer i andre fag at ein deler det opp i disiplinar for eksempel jobbar vi med rytme på ein spesifikk måte, og så jobbar ein med harmonikk på ein spesifikk måte, og så delar vi det opp i bitar igjen ikkje sant så då blir vi like sære som ein gjennomsnittskjemikar når vi begynner å komma på høgt nivå. Har du ein favoritt høyrelæreøving du har lyst å ta med oss her? Å artig den kom litt brått på. Ja det kan vi vel alltids finna på når det gjeld det her med å sortera for eksempel kor ein er i eit i eit forløp så kan ein jo seia at viss dokkar syng for eksempel. Ja men det er nydeleg, og så set dokker tal på dei frå ein til fem og opp. Ein to tre fire fem fire tre to ein. Ein to tre fire fem fire tre to ein. Ein to tre fire fem fire tre to ein. Og så syng dokker to. To. Der var ein. To nei. Ein. Ein to. Ein to. Ja og her er ein, og så syng dokker opp til fem igjen. Ein. Ein. Ein to tre fire fem fire tre to ein. En to tre fire fem fire tre to en. Ein to tre fire fem fire tre to ein. Og så syng dokker fem. Fem. Fem. Ja og fordi vi har sett tal på dei så hugsar dokker der dei er, for dokker har tal og lyd. Ja. Sånn startar vi ofte då i høyrelære. Ja det som eg ikkje inntrykk av at det er så mykje i Noreg, men eg var ein gong i Aust-Europa kor dei brukte mykje altså den måten der kor altså det var det var dei brukte. Ja. Ja. For var ganske små barn altså veldig avanserte tonesprang ved å bruka Veldig bra ja. Og i ulike variasjonar er det noko vi burde slenge inn i Kunnskapsløftet? Ja det hadde vore stas. Vi saknar jo ein norsk Zoltan Kodaly eigentleg. Zoltan Kodaly er den ungarske pedagogen som har laga saman med sin kollega Elsebeth har laga eit fantastisk godt og veldig bra progresjon på eit opplegg for å få eit betre gehør, og dei starta allereie i barnehagen i Ungarn med solfege som vi kallar det altså eller solfege kor dei har handteikn på dei same stavingane. Ja. Trur eg den ja Og det her sånn midt i så brukte du armen på forskjellige måtar når du ja. Ikkje sant ja og det er nokon ting med at då blir kroppen kopla til den lyden du høyrer inni hovudet, og så får du ei staving som alltid er det femte trinnet i skalaen er alltid så og så vidare, så då har du på ein måte ein veldig godt sånn sorteringssystem for hjernen for å høyra musikk. Men høyrelærefaget eller ja høyrelærefaget jobbar ein også med å forska på korleis høyrselen tar imot signal for eksempel og kor mykje kaos i lydbiletet må du ha for at ting blir kva heiter det forstyrra ikkje sant i lydbiletet. Sånn at faget har mange forskingsretningar, også musikkpsykologi er det mange som held på med, eller mange, vi er jo ikkje så mange Ja. Eit lite fagfelt, men det er ein del av fagfeltet er musikkpsykologi. Fordi at fordi også å ta det litt sånn ut av musikkonservatoriet og omsetteleg til oss folk flest då, Ja. Så er jo ikkje det her eit fenomen som er berre aktuelt for dei som skal utdanna seg til profesjonelle musikarar. Nei. Eg har jo sjølv ein gong i tida gått på lærarskulen og der var eg ute i praksis og så korleis musikkundervisninga i barneskulen blei gjennomført på ganske forskjellige vis altså. Ja. Ja. Og det spende seg frå unnskyld, det spende seg frå ein skule som ikkje hadde musikk på timeplanen. Dei sa at her jobbar vi tverrfagleg og puttar musikk inn i andre fag, og i praksis så ville det seia at i engelsktimane så sette dei på ein cd-spelar med Annie sin Tomorrow, og så sat alle dei ivrige og song med og resten blei ikkje irettesett viss dei ikkje gjorde noko som helst. Og i den andre enden av skalaen så har eg sett altså femteklassingar som har lært seg notasjon og samspel på avansert nivå. Ja. Kva har du halde på å seia å sseia om det? Så mangt. Ja det er jo eit lerret som er Ja. Det er kanskje ein eigen på podkast det ja. Det er ein podkast ja då, men det kan viss eg skal overføra det frå mitt fag som er gehørfaget då så kan du seia at det finst i overkant mykje forsking som viser at det å halda på med musikk i livet, og då tenker eg alltid frå ein blir vogga av mammaa sin som eller pappaen sin som syng barnesongar. Og det med bevegelse i barndommen, og det å faktisk bruka stemma til å synga, det er så mange element i det som handlar om å vera menneske i det heile tatt, og viss du blir på ein måte frårøva eller fråtatt etter kvart dei moglegheitene så trur eg du mistar nokon ting viktig i livet. For eksempel det å tora å snakka i forsamlingar, viss du aldri har sunge så er det kjempevanskeleg, men viss du har brukt stemma di og er trygg på korleis den høyrest ut, så gir det deg ein kompetanse som du får nesten gratis gjennom å synga mykje i skulen for eksempel. Og så har eg ståltru på at song i skulen, og då tenker eg på at ein faktisk syng og forbetrar songen altså song som fag er kjempe kjemperelevant for alle menneske  for sjølvfølelse, for språklæring, for matematikk, for alle dei alle dei typane fag som treng å sortera nokon ting så er musikk veldig, høveleg. Ja. Ja. Og viss du då går på og det å spela eit instrument i tillegg og lesa notar som jo er min mitt har vore mitt hovudfokus i mange år så inneheld det typar aktivitet for hjernen som går på at du både skal tolka symbol, du skal overføra dei til noko fysisk, og du skal utøva det og bruka øyra til å oppfatta. Så det går_føre_seg veldig mykje samtidig inni hovudet ditt når du utøver eit instrument ved å lesa notar også inkludert i det då som gir deg kompetanse som er eg trur det er uvurderleg, og det er masse forsking som støttar det. Ja det har eg nemleg høyrt det at du altså sånn i avisa så har du jo den der tabloide litt sånn derre slik får du smartare barn, og det er ved å senda dei på ein musikkaktivitet eller å satsa på praktisk-estetiske fag i skulen. Ja ikkje sant Men kva retning tar det her i Noreg? Ja det var vel eit retorisk spørsmål. Det går jo ikkje altså det går ikkje framover. Faga våre blir mindre og mindre, det følast som dei blir mindre og mindre viktig, og det den herre store legitimeringsbehovet, no må vi legitimera musikkfaga med nettopp det eg sa at det er så bra for hjernen din og sånn. Vi skulle jo ønskja frå vår side at det heldt i massevis å seia at det er herleg å halda på med musikk, og at ein held på med det fordi at kunsten har ein eigenverdi som den enkelte behøver og som samfunnet openbert behøver og at skulen har ei rolle i det er jo ja sjølvsagt var sjølvsagt iallfall. I seg sjølv ja. Men vi må vel seia at i samfunnet så har vi jo mange fleire kunstnarar i dag enn vi hadde for berre tjue år sidan, både innanfor utøvande biletkunst, musikk, så vi har mange folk som er i feltet men har vi den politiske merksemda på det? Ja. Det er vel det er vel kanskje eit pussig misforhold mellom kor mange det er og kor liten merksemd det får. Ikkje sant. Det er jo ganske digg med sånn matte og dei der faga som er så lett målbare. Ja det er det er noko med det trur eg nok ja. Er ikkje det noko med det ja? Ja og så er det ikkje sånn direkte lønnsamt å halda på med musikk for eit samfunn, men viss ein ser på kva som tener pengar i Noreg så er musikkbransjen enorm. Ja altså Det er ein av dei største bransjane i Noreg økonomisk sett. Og kulturnæringa er dei som veks mest, men vi har jo også ein som heavy metal er jo ein av våre sterkaste eksportartiklar, så det må vi jo aldri gløyma men. Absolutt. Ikkje sant ja. Nei. Det er sånn brunost og Dimmu Borgir. Ja det er brunost. Skal vi venda oss litt, no har vi liksom høyrt om høyrelære. Vi har høyrt om skulen, og så er det dette Kjønn og skjønn-prosjektet som du har halde på med nokon år no, og som eg skjønner går over også i ein ny fase i eit nytt prosjekt, med Kjønn og leiing, men der er det kvalitet du er ute etter. Kva slags kvalitet er det ein måler etter? Kva er prosjektet? Ja prosjektet heiter Kjønn og skjønn fordi at akkurat i skjønnsomgrepet ligg det jo veldig mykje kontroversar tenker eg i alle slags fagfelt. Så skjønn utvisa skjønn ikkje fager? Utvisa skjønn ja nemleg. Ikkje sant ja det aha det kan misforståast, det har eg aldri tenkt på veldig bra ja nei ikkje fager men ikkje for det kan det vel sikkert også vera, men ja sånn at når ein skjønnsvurderer nokon ting så vurderer ein jo kvalitetane til nokon ting, og i musikkfeltet både i akademia men også i musikkfeltet generelt så er det ein stor kjønnsubalanse. Og vi har når vi starta vårt prosjekt på musikkonservatoriet og kunstfakultetet så var det hovudsakleg det her spørsmålet, kvifor er det så få på toppen, kvifor er det så få kvinnelege professorar? Dei få som er songprofessorar, og ein må ha kvinnelege songarar på professornivå fordi at det skal vera både menn og kvinner der, sånn at på ein eller annan måte så er balansen frykteleg ja skeiv. Og i det frie feltet, festivalar for eksempel, i leiing av kulturinstitusjonar også vidare så er det på toppen så er det veldig mykje menn foreløpig kvite norske menn stort sett. Så vi behøver eit større mangfald og vi behøver eit større mangfald på mange på mange ja kva heiter det også horisontalt men det som vi då gjekk inn med var, kvifor er det sånn og kva kan vi eventuelt gjera med det, og heldigvis så er det balanseprosjektet både eit forskingsprosjekt og eit tiltaksprosjekt. Og det synest eg er kjempeflott fordi at det då får ein liksom vore litt i aksjon. Er vel litt aksjonist er det nok i meg tenker eg så då gjekk vi inn i prosjektet med spørsmålet om kan det ha nokon ting med korleis vi vurderer kvalitet å gjera. Når vi seier vi vil vi ser ikkje på kjønn, vi vil berre ha dei beste, vil det seia at vi veit kva dei beste er for nokon ting eller er det også faktisk diskutabelt og kan det vera fleire kvalitetar som vi burde ta vare på. Så vi har vi har i hovudsak tre forskingsprosjekt knytt til det her prosjektet og det eine av dei då går vi inn på når ein skal bli professor i eit fag så søkar ein om eit opprykk, eller ein søker stilling og eit professorat, og då skal ein vurderast av ein komite om ein er professorabel. Og i musikk så består jo det av å sjekka ut kva slags konsertar ein har gjort og høyra på lydopptak, og det er jo ikkje dei der talet_på artiklar som ein vurderer så det er litt anna eit litt anna felt å vurdera i. Og då lurte vi på, kan akkurat det her at det er endå litt meir skjønn inne i biletet ha noko å seia for musikkfeltet i akademia, altså at det blir annleis enn andre fag på den måten. Så vi gjekk ut og så spurde vi folk som var blitt vurderte til opprykk, både folk som har fått og ikkje fått, om vi kunne lese vurderinga av søknadane deira, og så vi har noko sånt som tjuefem vurderingar som vi går igjennom og ser på akkurat no held eg på med å gå igjennom og sjå på. Kva slags ord brukast, er det nokon kjønnsforskjellar her, anten i komitemedlemmene sine kjønn, eller dei som blir vurderte sine kjønn og så vidare, og kva er det eigentleg det kvalitetsomgrepet ein ja ein bruker eller seier at ein forheld seg til, og er det likeins i alle dei forskjellige søknadene for eksempel? Så har vi intervjua garva komitemedlemmer i tillegg då om dei same tinga, og det er også veldig spennande, så det er ting som vi jobbar med å få skrive artiklar om, og så har vi intervjua i tillegg leiarane ved institusjonar som driv med musikkutdanning. Og då har vi intervjua dei om likestillingstiltak, så då går det ikkje spesifikt på det her med kvalitet, men vi har også spurt dei når dei seier sjølvsagt når vi tilset ein professor så er det ei grense for kva tid vi kan kvotera og kvoteringsgrensa går på det må ikkje gå utover kvaliteten. Og så spør vi, men kva er kvalitet då? Ja det er vanskeleg så det er berre noko du ser eller noko du veit, og det der å ja og vi veit jo vi har det jo sånn alle saman at vi meiner at vi veit kva er god kvalitet, og det er heilt ok, men vi må ikkje la det bli ståande urørt heile tida. Ja du veit det når du høyrer det. Vi må alltid skrapa på det kvalitetsomgrepet og sjekka om det er nokon nyansar her som vi må ta omsyn til, og då tenker eg at kjønn er ein del altså er ein del av den debatten som vi må.  er det nokon forskjellar som gjer at kvinner vektlegg andre kvalitetar, eller kvinner har andre kvalitetar, eller kvinner vektlegg andre ting i sitt virke for eksempel? Så det er mange kvinnelege tilsette på universiteta som er meir opptatt av pedagogikk og det å få system til å fungera for eksempel. Kan det vera ein kvalitet som kjem i tillegg til at ein er ein sinnsjukt bra bassist for eksempel. Sånn at det er nokon ting med summen av kvalitetar som ein også kan sjå på. Det er kjempespennande felt, men du i den samtidig med at du har halde på med det her Kjønn og skjønn, det skjønne kjønn så har du altså sett i gang du har lært oss at vi skal framsnakka framsnakk ja Ja. Du har sett i gang eit wikipediaprosjekt. Det skjønner vi er eit nyttårsforsett? Ja veit du kva vil jo helst ikkje snakka om det for at eg ligg litt etter på tal ja, men det spørst om det ikkje blir ganske godt inn i tjueatten før alle er ferdig, men det starta eigentleg året før. Fordi at vi når vi jobba med det her med kvalitet og kvinner i synleg leiing så var ei av dei tinga vi festa oss ved det var at når vi tenker vi treng ein person som er heilt strålande til denne jobben, så det første som poppar opp det er ein glimrande man og så tenkte vi ok, men viss vi klarer å sørga for at det også poppar opp ei glimrande dame i sånn iallfall samtidig så hadde det vore bra, og kva skal til for at det gjer det? Og då er det nokon ting med det her med framsnakking, anerkjenning, synleggering, dei her tinga som vi fann ut at det vil vera ein av våre på ein måte litt unike bidrag då til det her balanseprosjektet som vi jobbar i. Så det har vi tatt ganske hardt i på og då starta eg på min private Facebook-konto å legga ut å legga ut ein liten profil om ei berømt dame som eg digga kvar dag i tre hundre og sekstiseks dagar fordi det var skotår og så og den klarte eg å liksom å få i land då i løpet av det året, så kvar einaste dag i tjueseksten så kom det ein kvinneprofil på eit lite avsnitt om bra og det var alskens damer både lokale og internasjonale og så vidare. Godt jobba wow. Wow flott. Og då i løpet av det arbeidet så oppdaga at det er ganske mange av dei damene her som dei ikkje eingong finst wikipediaartikler om, så då kom den ideen om at må iallfall få framskrive dei som mangla på Wikipedia. Og då begynte eg å sjekka ut wiki som plattform eller som leksikon og fann ut at for det første så er det veldig få damer som skriv på Wikipedia. Det har vore ein tendens til at wiki har vore eit litt sånn hardt samfunn med litt sånn geeks som har halde på med det. Og då har det miljøet vore litt sånn uvelkommande for damer, men det har blitt veldig, mykje betre no sånn at både plattforma i seg sjølv er enklare å bruka, og ein blir ønskt velkommen og blir tatt vare på når ein begynner å skriva, så det anbefaler eg alle, å gjera. Og det andre er at det er mykje færre damer som blir skrive om enn menn, og mykje færre tematikkar som interesserer kvinner verda over som blir skrive om, så der det er ein stor jobb å gjera i leksikonverda, og eg meiner universiteta har eit kjempeansvar der. Så då begynte eg å i januar tjuesytten og bestemde eg meg for at kvar veke no så skal eg skriva ein wikipediaartikkel om ei dame som bør finnast på wiki, og det er jo det er jo litt av eit arbeid.  det skal jo vera ein ordentleg ein ordentleg leksikonartikkel så må ein jo skriva det ryddig og det må vera kjelder og det må vera ikkje vera ubekrefta informasjon, så då gjekk det ganske bra kjempelenge men dei femtito dei blir nok ferdig i løpet av tjueatten tenker eg ja. Det er meir enn godt nok ikkje sant. Ikkje sant ja vi må Det er meir enn godt nok vil eg seia, men du altså forskar, underviser kven er eigentleg ho Hilde Blix? Ja. Eg skjønner at du speler horn? Ja det gjer eg, og det gjer eg jo mykje nokon gong og lite nokon gong, og dei siste åra med alle dei her tinga så har det jo vore mindre men her_om_dagen så spelte eg julesongar, så det må jo halda for i år. Det må halda var sånn du kom inn i musikken du, som musikar sjølv? Ja eg begynte å spela i korps når eg var liten i Bodø, og så gjekk eg på Heggen videregåande skule på musikklinja, og så har eg studert ved universitetet i Harstad ja, og så har eg studert på universitetet i Trondheim og tatt musikkvitskap der. Harstad. Og så flytta eg til Tromsø og begynte som kulturskulelærar og dirigent og dirigerte Skittenelv musikkorps og Tromsø brass og ja nydeleg Dirty River Brassband heiter det jo på fint då ja. Å så bra namn Skittenelv musikkorps. Ja Og så når eg fekk jobben på musikkonservatoriet så hadde eg allereie undervist litt musikkhistorie og satslære og sånne fag, men akkurat gehør altså høyrelære, det er eit fag sånn midt imellom praksis og teori som fall meg veldig godt for hjartet må eg seia. Vi veit jo at du har spreidd deg på fleire felt, høyrelære, kjønn, undervisningsmetodikk, kvar er ditt dine fagområde om femti år? Om femti år ja mine fagområde om femti år, ja kjønnsbalansen er jo forhåpentlegvis litt betre då, men det går ikkje av seg sjølv, så vi må jobba på med det. Når det gjeld høyrelærefaget så er jo det også eit av dei små faga som av og til følast litt trua og som av og til kjennast ut som det ja andre kan ta seg av det for eksempel også vidare. Men vi er ganske vi er ganske samla i norden sånn at faget trur eg har ei bra framtid, og eg trur at det vil komma styrkt ut av dei rundane vi har no med studieplanendringar og måten vi riggar musikkutdanninga på, så vi er veldig optimistisk i forhold til det.  og så må vi berre fortsetta å rusta opp musikkpedagogikkfaget og ta vare på musikk i skulen, for det er eit stort, ansvar som universiteta har som vi er nøydde til å bruka meir tid på viss ikkje dei skal forsvinna rett og slett. Så om femti år så er ikkje det ein sjølvfølge at ein har mykje musikk i skulane? Ein har sikkert musikk i skulen, men om den er så kvalitativt bra den undervisninga som er og kva slags musikk undervisninga inneheld det veit eg ikkje. I dag så er det lov for ein lærar å seia at eg orkar ikkje og synga for eg ikkje er så flink til det, og det synest eg ikkje er greitt, så det må vi jo gjera noko med. Ja vil ikkje undervisa i matte for at eg liksom diggar det liksom ikkje heilt ja. Geografi, kart, kven som bryr seg om kart? Då trur eg det står_att å seia tusen takk Hilde for at vi fekk lytte til deg og ønsker deg masse lykke til med vidare arbeid for fleire gode wikipediaartikkel om artiklar om kvinner. Og ikkje minst at vi sånn oss imellom håpar at det er litt meir plass for høyrelære og den slags i skulen og universiteta framover. Ja takk for meg. Veldig hyggeleg å vera her. Om du vil lese meir om forskinga til Hilde Blix, eller om hennar wikipediaprosjekt, gå inn på websida UiT punktum N O skråstrek femti, eller besøk Facebook-sida vår observatoriet podkast! Kvar torsdag publiserer vi ein ny episode med ein ny spennande forskar. I Soundcloud, iTunes eller andre podkastappar kan du abonnere på oss og også høyra tidlegare episodar. Vi høyrest.