TEXT:     
  Instrumentów słowiańskich opisanie
  Instrumentów słowiańskich opisanie
  Instrumentów słowiańskich opisanie
  Instrumentów słowiańskich opisanie    
  iiii    uwag kilka o ich używaniu
  uwag kilka o ich używaniu
  uwag kilka o ich używaniu
  uwag kilka o ich używaniu    
   
  Słowianie narodem muzykalnym są niezwykle. 
  Melodia towarzyszy im zarówno przy zabawie jak 
  i przy modlitwie, przy wojnie i przy pracy zwykłej. 
  Bogowie słowiańscy lubią muzykalność ludzi 
  i chętnie wsłuchują się w ten język. Instrumentów 
  dętych, szarpanych i bębnionych różnorodność jest 
  więc u słowian duża i tu opisania ich się podejmuję, 
  coby wiedza ta powszechną i uporządkowaną się 
  stała. 
  Kazawar Wurdsten 
   
  Ligawka
  Ligawka
  Ligawka
  Ligawka    
   
  Ligawka, legawką też zwana, to instrument 
  myśliwski, lub pasterski. Nazwa jej od legania 
  podczas trąbienia się bierze, gdyż na płocie albo 
  kamieniu jakim wygodnie ją oprzeć se trza coby dało 
  się zagrać. Instrument ten zbyt ciężkim jest, aby 
  grać na niej swobodnie bez oparcia. 
  Bowiem ligawka to długa na 2 lub 3 łokcie trąba, 
  pospolicie łukowato zagięta, z drzewa wierzbowego 
  lub lipowego za pomocą toporka i cyganka 
  wystrugana, zwykle z dwóch połówek rozłupanych 
  dla łatwiejszego wewnątrz wyżłobienia złożona, 
  na spokoju pakiem zalana. Słomą się ją okleja i 
  obrączkami 
  drewnianymi 
  skuwa. 
  Tajemnicą 
  rzemieślników jest jak wystrajają oni ligawkę by 
  dźwięk jej donośny i przyjemny był. Wiadomo 
  wszelako, że w krypie do pojenia bydła się ją na 
  zimę kładzie i zostawia by woda ją zamroziła. 
  Nawet najlepszej ligawki głos przeraźliwie uszy 
  z bliska razi, z odległości zaś jednak dźwięki jej są 
  jak wieczorna modlitwa pasterzy, która trwoży 
  drapieżnego zwierza i inne stwory zajadłe.  
  Ligawką to poleca się bogom straż i opiekę pasących 
  koni i wołów, ale też odgrywa się pożegnalną pieśń 
  podczas pogrzebu kogoś bliskiego pasterzowi. 
  Często dziwnym być może, że syn zmarłego, jeszcze 
  w trakcie ceremoniałów odchodzi z miejsca 
  pochówku, ale wiadomo, że już po chwili zasłyszeć 
  będzie można z pobliskiego wzgórza ton pożegnalny 
  wygrywany na ojcowej ligawce, która jako symbol 
  starszeństwa przechodzi na potomka najstarszego. 
   
  Bazuna
  Bazuna
  Bazuna
  Bazuna    
  Gdy morze Białe mgła spowija, usłyszysz, czy to z 
  kierunku brzegu, czy też spośród fal, niski, buczący 
  dźwięk bazuny. To rybacy kaszubscy się nawołują. 
  Sygnały bazuną dawane pozwalają porozumiewać 
  się łodziom gdy czas powrotu na brzeg jest, lub gdy 
  pomoc potrzebna. Niejeden rybak życie i ładunek 
  uratował dzięki bazunie, kiedy to statek handlowy 
  w kolizje z nim płynął i z kursu zboczył na sygnał 
  zasłyszany. 
  Oprócz wybrzeży morskich bazunę spotkać można 
  też w północnym odcinku Wisły, gdzie plemiona 
  pruskie niektóre szczególnie ją sobie upodobały 
  Wykonana z drewna topolowego, świerkowego lub 
  sosnowego, ma długość nie przekraczającą 2 metrów 
  i jest znacznie cieńsza od ligawki. 
   
  Od umiejętności grajka zależeć będzie jak wiele 
  sygnałów informacyjnych opanował i jak donośnie 
  potrafi je zagrać. Gdy w podróż łodzią się wybierać 
  
  kto zamierza na północ Wisłą, lub wzdłuż brzegu 
  morskiego, 
  warto 
  mu 
  rozpoznawać 
  choć 
  podstawowe sygnały się naumieć. Bo to i pogody się 
  dowiedzieć można, że kiepska będzie, albo 
  ostrzeżenie zasłyszeć, że bandziory z morza płyną. 
   
  Róg
  Róg
  Róg
  Róg    
  Rogiem nazywa się instrument wykonany z tejże 
  części zwierza domowego lub ubitego na łowach, 
  wydrążonej tak, że zadąć weń można i dźwięk 
  czysty wydobyć przy odrobinie wprawy.  
  Może to być róg zubrzy, turzy, a czasem wołowy. 
  Używany w czasie polowań do sygnalizacji. Dzięki 
  niemu porozumiewanie się w rozległych lasach 
  gromad myśliwskich jest możliwe, kierowanie 
  nagonką, ogłaszanie rozpoczęcia i zakończenia 
  łowów. 
  Nie ma róg otworów bocznych, wydaje więc jeden 
  tylko dźwięk, gdy kto nie ma umiejętności 
  dostatecznej, ale dzięki opanowaniu tak zwanego 
  przedęcia, kilka tonów wyższych wygrać na nim 
  można. Kombinując te tony sygnałów rozmaitość się 
  tworzy. 
      
  Ma róg też zastosowanie drugie, nie mniej ważne – 
  wojenne. Rozkazy nim można bowiem wydawać 
  jakby głosem własnym a donośne przy tym nad 
  rwetes zwykły jatkom rozmaitym. Oczywiście tylko 
  zorganizowane 
  wojska 
  rogu 
  słuchać 
  umią 
  i rozróżnić mogą wezwanie do ataku lewym 
  skrzydłem od odwrotu i nakaz ostrzału łuczników 
  od szarży końskiej jazdy. Dobry dowódca musi więc 
  umiejętność gry na rogu posiąść lub rogowego przy 
  sobie mieć, który będzie rozkazy za niego wygrywał. 
  Na targach można znaleźć rogi wszelakie i czasem 
  słychać wśród straganów głosy ich próbowania. 
  Czasem szczególnie zdobny taki instrument, 
  bardziej dla statusu noszony chyba niż użytku, cenę 
  osiągnąć może wielką. Te strojone w misterne 
  pierścienie bursztynowe, złote i srebrne mogą 
  wartość stu i więcej denarów osiągnąć, co jak 
  wiadomo na wierzchowca wspaniałego wymienić 
  można i nijak sensu nie ma kupowanie takiego cuda 
  na polowanie. 
      
  Dudy
  Dudy
  Dudy
  Dudy    
  Dudy przybyły na ziemie słowiańskie z południa, 
  od rzymian, których armie 
  często z melodią dud szły 
  przez ziemie podbijane. 
  Dziś dudy zadomowiły się 
  wśród słowian na dobre. 
  Stosowane 
  we 
  wszystkich 
  regionach 
  lechickich 
  ziem, 
  wśród górali podhalańskich 
  szczególnie 
  jednak 
  zostały 
  upodobane. Przez nich też 
  kozą są zwane, czy to od skóry 
  koziej branej na ich worek, czy 
  to 
  od 
  dźwięku 
  meczenie 
  może 
  komuś 
  przypominającego. 
  Instrument nieczęsto widywany w domostwach ze 
  względu na swą głośność, konstrukcję nieprostą 
  i technikę gry bardziej skomplikowaną niźli na 
  fleciku zwykłym. Jednak zespoły po dworach 
  bywające i na chleb zarabiające grą, często mają 
  dudziarza wśród siebie. Melodii on dodaje grze 
  i hałasu robi dużo, co przy zabawie przydatne jest 
  bardzo. 
  Dudy składają się z worka zrobionego najczęściej ze 
  skóry, przebierki, czyli piszczałki dającej melodię 
  oraz bąka, czyli piszczałki burdonowej. Przebierek 
  i bąków w dudach może być więcej niźli jedna. 
  Powietrze wdmuchuje się do worka przez rurkę 
  ustami lub za pomocą dymki, czyli mieszka 
  podobnego w działaniu do takiego co i kowal 
  stosuje. Powietrze uchodzi z worka przechodząc 
  przez 
  wszystkie 
  piszczałki, 
  które 
  brzmią 
  jednocześnie. Tony burdonowe towarzyszą melodii 
  granej na przebierce. 
  Gdy gra się na dudach najważniejszą rzeczą jest 
  utrzymanie stałego ciśnienia powietrza w worku 
  poprzez 
  odpowiednie 
  dopasowanie 
  oddechu 
  i dociskania worka łokciem. 
  
   
  Dudy mają tą cechę, dzięki swej konstrukcji 
  zmyślnej, że grać na nich melodię bez przerw na 
  oddech można. 
   
  Fujark
  Fujark
  Fujark
  Fujarkaaaa    
  Jednymi z powszechniejszych 
  instrumentów dmuchanych są 
  fujarki i im podobne piszczałki 
  i gwizdki. 
  Instrument taki można bez trudu 
  przy sobie nosić wszędzie i w 
  wolnej chwili pogrywać czy to 
  spoczywając, czy idąc. 
  Szczególnie 
  roboty 
  nie 
  wymagające rąk zajęcia, takie jak 
  wypas, sprzyjają takiej grze. Nie 
  spotkasz też chyba zespołu 
  muzykującego bez fujarki jednej lub kilku nawet, 
  czy choćby gwizdka wtórującego rytmicznie melodii. 
  Wykonane mogą być fujarki z drewna, rogu lub 
  kości wydrążonej. Wśród tych ostatnich szczególnie 
  ptasie się nadają, bo puste często w środku są już 
  naturalnie. W zależności od tego ile dziurek ma 
  taka fujarka, można na niej mniej lub bardziej 
  zmyślne melodie wygrywać. Przy czym jest to 
  sztuka dość łatwa do opanowania i siły wielkiej 
  z płuców nie wymaga.    
      
  Bardziej okazałe fujarki, takie co dźwięki 
  o wyjątkowej słodyczy i czystości wydają są 
  wyrabiane przez specjalistów w sztuce tej biegłych 
  i sprzedawane na straganach. 
   
  Gęśle
  Gęśle
  Gęśle
  Gęśle    
  Gęśle 
  są 
  instrumentem 
  ze 
  strunami co najmniej dwiema, 
  a i dziewięć bywa na nich. 
  Górale na podhalu złóbcokami 
  zwą gęśliki swoje. 
  Ogólnie wszystkie gęśle cechę 
  mają taką, że struny, wykonane 
  ze ścięgien lub jelit zwierzęcych, 
  różną długość mają i stąd 
  dźwięki o wysokości różnej. Na 
  końcach struny na kołkach są 
  nawinięte. Deska gęśli może 
  okienko mieć wycięte, dla innego 
  dźwięku uzyskania. Często zdobiona po brzegach 
  rzeźbami 
  drobnymi 
  bardzo 
  ładny 
  widok 
  przedstawia. 
  Instrument ten za pomocą pasa można na plecach 
  sobie umieścić i w drogę z nim wyruszyć. Bywają 
  też gęśle większe niż normalnie i te wyjątkowo 
  strun aż 13 mieć mogą. Z takim jednak ciężko na 
  nogach chodzić i wozić je trza. 
   
  Gra na gęślach może być dobrym dodatkiem do 
  opowieści wszelakich gadanych lub śpiewanych. 
  Brzdękać w odpowiednie struny ino trzeba 
  i przyciskać je do deski tak by krótsze były gdy się 
  chce 
  tony 
  wysokie 
  wydobyć. 
  Można 
  też 
  młoteczkiem uderzać struny zamiast szarpania 
  i wtedy dźwięki delikatniejsze uzyskiwać. 
   
  Lutnia
  Lutnia
  Lutnia
  Lutnia    
  Lutnia to instrument ze strunami sześcioma lub 
  ośmioma naciągniętymi nad pudłem z dziurą, która 
  powoduje zwiększenie głośności i dźwięczności 
  
  melodii. Rezonansowym to pudło się zwie, 
  a naciąga struny szyjka zakończona główką z 
  kołkami do nawijania.  
      
  Od arabów przywieziona dawno temu, dziś lutnia 
  wśród słowiańskich grajków popularną się stała. 
  Gra na lutni wymaga wprawy niemałej, ale 
  w rękach prawdziwego artysty może dawać wielką 
  radość słuchaczom. Czasem struny w lutni mogą być 
  podwójne, co jeszcze bardziej utrudnia grę, ale 
  dźwięk daje pełniejszy. 
  W zespole jako tło muzyczne lutnia jest stosowana, 
  ale u samotnego śpiewaka też bywa spotykana. 
  Muzykant taki umilać ludziom żywot chodzi po 
  wsiach i grodach, za co strawę dostaje i nocleg 
  bezpieczny, a czasem i grosz jaki od pana bogatego. 
  Rzemieślnik, który lutnie produkuje lutnikiem się 
  zwie i nic innego on nie robi zazwyczaj, bo 
  wykonanie instrumentu czasu wiele zabiera 
  i umiejętności trzeba mieć duże, które lata całe 
  praktykując u mistrza się nabywa. 
      
      
  Lira
  Lira
  Lira
  Lira    
      
  Instrument ten pozwala wygrywać niezwykle 
  złożone i skoczne melodie. Szczególnie dobrze 
  komponują się jej dźwięki z wtórującym bębnem 
  i grzechotkami rozmaitymi. Do grania używa się 
  korby, która porusza koło okryte włosiem, pełniące 
  rolę smyczka, gdyż przesuwa się ono po trzech 
  strunach. Na jednej z nich wygrywa się melodię, 
  a dwie pozostałe pełnią rolę burdonu, podobnego 
  w zasadzie akompaniowania jak przy dudach. 
  Drugą ręką lirnik, bo tak zwie się ów grajek, 
  przyciska guziki specjalne, które zmieniać dźwięk 
  struny pozwalają. 
      
  Lirnik to często wędrowiec, któremu wiek lub 
  zdrowie nie pozwalają pracować na roli lub 
  wojaczki uprawiać. Muzyka liry jest przy tym tak 
  bogata, że i śpiewać lirnik nie musi umieć zbyt 
  pięknie, bo bez tego też słuchać go można, 
  a i potańcować też. 
      
      
  Baraban
  Baraban
  Baraban
  Baraban    
  Kloc drewniany wydrążony, obciągnięty skórą 
  z jednej lub dwóch stron to baraban, czyli bęben. 
  Uderzany pałami lub rękami wydawać dźwięki 
  
  dudniące lub warkotliwe może. Przy czym wysokość 
  dźwięku średnicą barabana, naciągiem skóry 
  i techniką uderzania regulować można. Do wtóru 
  innym instrumentom używany, ale i do sygnałów 
  dawania być może. 
   
  Na łodziach, gdzie wioślarzy gromada, czasem 
  stosowany jest dla nadawania rytmu pracy. Czasem 
  też wojskom towarzyszy dla dodania animuszu 
  i przestraszenia wroga przed bitwą. Słowianie 
  jednak rzadko w tym celu go stosują gdyż atak 
  z zaskoczenia wolą i hałasu niepotrzebnego nie 
  lubią robić gdy skryci na wroga czekają. 
      
  Skokiem taniec najsnadniejszy, 
  A tym jeszcze pochodniejszy, 
  Kiedy w bęben przybijają, 
  Same nogi prawie drgają.    
   
  
SOURCE: textdata/thevault/Arkona [PL]/Arkona - Instrumenty Muzyczne.pdf