Willy Brandt
Store norske leksikon,Historie,Verdens historie og samtidshistorie,Europa,Tysklands historie,Tysklands samtidshistorie
Willy Brandt var ein tysk sosialdemokratisk politikarar. Han var Vest-Tysklands utanriksminister fra 1966 til 1969 og forbundskanslar (statsminister) frå 1969 til 1974. I ein periode prega av den kalde krigen la han grunnlaget for forsoning med dei kommunistiske landa i aust. I 1971 fekk han Nobels fredspris for den nye austpolitikken.
Åra 1933–1940 budde Brandt i Noreg. Han arbeidde som journalist og forfattar, og var i alle åra politisk aktiv på venstresida. Oppvekst Willy Brandt, som opphavleg heitte Herbert Ernst Karl Frahm, var fødd i Lübeck ved Austersjøkysten. Der vaks han opp saman med mor si i eit av arbeidarstroka i byen.Som tenåring leia han ei marxistisk studiegruppe og skreiv for den lokale arbeidarpressa. Han meldte seg inn i Det tyske sosialdemokratiske partiet SPD, men meinte det gjorde for lite for å stanse den framveksande nazismen. I 1931 slutta han seg til ei utbrytargruppe frå sosialdemokratane og danna Det tyske sosialistiske partiet. Etter at partiet vart forbode i 1933, då Adolf Hitler tok over makta i Tyskland, bestemte medlemane seg for å kjempe vidare for sosialismen i eksil. Brandt vart peikt ut til partiet sin mann i Noreg. Eksil i Noreg Herbert Frahm kom til Oslo i april 1933. Frå då av og livet ut brukte han namnet Willy Brandt. I Oslo oppsøkte han Arbeiderbladet, og redaktøren sørgde for at han etter få dagar fekk sin første artikkel i avisa. Der gjorde Brandt greie for den politiske situasjonen i Hitler-Tyskland. I juni drog han til Vestlandet og heldt foredrag om det same.Saman med andre eksiltyskarar fekk han i gang ei avdeling av Det tyske sosialistiske partiet i Oslo, og ved å delta på dei årlege partikongressane i Paris heldt han kontakten med dei andre eksilgruppene.Attåt innsatsen for dei tyske sosialistane gjekk Brandt sitt oppdrag i Noreg ut på å trekke Det norske arbeidarpartiet i revolusjonær retning. For å styrke venstrefløyen i partiet meldte han seg difor inn i Arbeidernes Ungdomsfylking. Kort tid etter vart han medlem av den kommunistiske gruppa Mot Dag. Brandt vart på si side påverka av norsk politikk. Han såg at Arbeiderpartiet oppnådde regjeringsmakt ved å inkludere breie samfunnslag og satse på velferdsreformer, og byrja å tvile på om det tyske sosialistpartiet sin sekteriske strategi var rett.Etter utbrotet av andre verdskrig i Noreg i april 1940 flykta Brandt til Stockholm. Der kom han med i det norske eksilmiljøet og fortsette den politiske kampen. Han var med å starte eit pressebyrå som forsynte svenske og norske aviser med krigsnytt og politiske analysar, og han heldt kontakt med motstandsrørsla i Oslo og med den norske regjeringa i London. I 1944 vart han på ny medlem av Det tyske sosialdemokratiske partiet.For innsatsen sin for den norske motstandskampen vart Brandt i 1960 heidra med Sankt Olavs Orden. Toppolitikar i Tyskland Brandt drog tilbake til Tyskland då krigen var over i 1945. Landet var etter krigen delt i fire okkupasjonssonar, som frå 1949 blei til dei to sjølvstendige statane Vest-Tyskland og Aust-Tyskland (DDR). Hovudstaden Berlin, der Brandt budde, var delt inn på same måte. Dei første åra jobba han som korrespondent for skandinaviske aviser, men frå slutten av 1940-talet var han heiltidspolitikar. Han vart vald inn i bystyret i Vest-Berlin og var i fleire år ordførar i byen. I 1966 vart Brandt utanriksminister i Vest-Tyskland. Den kalde krigen mellom austblokka og vestblokka dominerte utanrikspolitikken. Brandt sette seg to overordna mål. Det eine var at Vest-Tyskland måtte bli mest mogleg integrert i det vestlege fellesskapet, det andre var å få til forsoning med dei austlege nabolanda.Han utforma austpolitikken under mottoet endring gjennom tilnærming. For å normalisere forholdet til austblokklanda innsåg han at Vest-Tyskland måtte anerkjenne Aust-Tyskland som sjølvstendig stat, tyskarar var éin nasjon, men i to statar. Likeeins måtte regjeringa gi avkall på tidlegare tyske område i Polen og godta Oder-Neisse som gjeldande grense mellom Polen og Tyskland. Vesttyske kritikarar hevda at krava streid mot både grunnlova og doktrinen om Vest-Tyskland sin rett til å representere heile Tyskland.Brandt sine politiske signal skapte ein gryande tillit i aust, som opna for samtalar med kommunistregima. I åra 1966–1969 vart det oppretta diplomatisk samband med Romania og Jugoslavia og slutta handelsavtalar med Polen, Tsjekkoslovakia og Ungarn. Brandt fekk òg i gang att drøftingane om ein ikkje-valdsavtale med Sovjetunionen.I 1969 vart han vald til forbundskanslar (statsminister). Det gav austpolitikken ny styrke. Han var den første vest-tyske statsminister som besøkte Aust-Tyskland, i 1970. I august same år vart den tysk-sovjetiske avtalen om samarbeid og ikkje-vald underteikna i Moskva, i desember den tysk-polske avtalen som garanterer Polen si vestgrense langs Oder-Neisse. I 1971 kom det på plass ein avtale mellom Aust-Tyskland og Vest-Tyskland som sikra Vest-Berlin status som ein del av Vest-Tyskland, og fri ferdsel til og frå Berlin.Brandt sin austpolitikk skapte politisk tøvêr i Europa. For det fekk han Nobels fredspris i 1971.Han vart attvald som statsminister i 1972, men trakk seg i 1974, då ein av dei nærmaste medarbeidarane hans vart avslørt som austtysk spion. Les meir i Store norske leksikon Willy Brandt i Norsk biografisk leksikon austblokka den kalde krigen forbundskanslarar i Tyskland motstandskampen i Noreg Noreg under andre verdenskrig Tysklands historie frå 1933 til 1945 Vest-Tyskland Eksterne lenker Willy Brandt-stiftelsen Willy Brandt biografi Willy Brandt – fra uønsket emigrant til hedret fredsprisvinner, Norgeshistorie.no Willy Brandt, nobelprize.org Litteratur Willy Brandt: Erindringer , 1990. ( Erinnerungen , 1989)  Einhart Lorenz: Willy Brandt i Norge: Eksilåra 1933–1940, 1989 Einhart Lorenz: Willy Brandt. Et politisk liv (2013) Hans-Joachim Noack: Willy Brandt. Ein Leben, ein Jahrhundert (2013)