enklitikon
        
         (språkvitenskap)
Store norske leksikon,Språk og litteratur,Språkvitenskapens fagdisipliner,Grammatikk,Morfologi
Enklitikon er i grammatikken eit kort, trykksvakt ord som liknar eit suffiks og «hengjer seg på» eller «lener seg på» ordet føre. Dette gjeld til dømes den munnlege austnorske kortforma 'n 'han' i ta'n 'ta han' eller engelsk 've 'har' i I've been there 'eg har vore der'.
Ein mellomting mellom ord og suffiks Eit enklitikon er ein mellomting mellom eit ord og eit suffiks:  Syntaktisk er det eit eige ord: Det kan stå i ulike posisjonar i ei setning, som vanlege ord  Fonologisk er det ikkje eit eige ord: Det må alltid «henge på» noko anna, som eit suffiks.  Døma nedanfor viser korleis enklitikonet 'n kan stå etter ord av fleire ulike ordklassar, slik ord kan, men slik suffiks ikkje kan (bøyingssuffiks kan som regel berre festast på ord av éin ordklasse): Etter preposisjon: på'n 'på han' Etter verb: ta'n 'ta han' Etter pronomen: tok du'n? 'tok du han?' Etter substantiv: stanga kua'n? 'stanga kua han?'  Fonologisk er på'n eitt ord, og det same er ta'n, du'n og kua'n. Det er ikkje uvanleg at fleire enklitikon kan følgje etter kvarandre, som i austnorsk ga'a'a'n 'gav ho ho han?' eller ga'n'a'n? 'gav han ho han?' Nokre enklitikon er «reduserte» former av sjølvstendige ord Mange enklitikon kan reknast som «reduserte» former av sjølvstendige ord. Her er nokre eksempel frå norsk, engelsk og fransk:   språk sjølvstendig ord enklitikon tyding eksempel     norsk ikkje kje 'ikkje' Det er kje greitt   norsk han 'n / 'en 'han'  Ta'n! 'Ta han!'   norsk ho / hu 'a 'ho, henne'  Ikkje slå'a! 'Ikkje slå ho!'   engelsk not n't 'ikkje'  She hasn't come 'Ho har kje kome'   engelsk is 's 'er'  He's my friend 'Han er venen min'   engelsk am 'm 'er'  I'm hungry 'Eg er svolten'   engelsk have 've 'har'  I've seen her 'Eg har sett ho'   engelsk had 'd 'hadde'  I'd already read the book 'Eg hadde alt lese boka'   engelsk would 'd 'ville'  I'd like some tea 'Eg ville gjerne ha litt te'   fransk lui le 'han'  Tu le connais 'Du kjenner han'   fransk moi je 'eg'  Je ne suis pas français 'Eg er ikkje fransk'    Eit enklitikon står ofte på ein annan plass i setninga enn det tilsvarande sjølvstendige, trykksterke ordet: Eg kjenner'n ikkje. Eg kjenner ikkje han. Nokre enklitikon har ikkje sjølvstendige motsvar Men det finst òg enklitikon som ikkje har noko tilsvarande sjølvstendig ord, som den norske genitiv-s-en, som i kongens båt. Denne s-en kan sjå ut som eit suffiks, ikkje minst fordi vi skriv han som ein del av føregåande ord, men desse døma viser at han ikkje er eit suffiks på substantivet, men i staden står sist i ein nomenfrase – her markert med [ … ] – etter kva ordklasse som helst: Etter substantiv: [kongen]s båt  Etter adjektiv: [Eirik Raude]s båt  Etter verb: [Ånden som går]s båt  Etter (enklitisk) determinativ: [systera mi]s båt   Den engelske genitiv-s-en oppfører seg på same måten som den norske, jamfør til dømes the king's boat 'kongens båt' og the king of England's boat 'kongen av Englands båt'.Enklitikon er ei undergruppe av klitikon. Det finst òg ei anna undergruppe, proklitikon, som hengjer seg på eit etterfølgjande trykksterkt ord, som je 'eg', ne 'ikkje' og le 'han' i fransk je ne le connais pas 'eg kjenner han ikkje'. Les meir i Store norske leksikon enklise grammatikk fonetikk