Alvdal
Store norske leksikon,Geografi,Norges geografi,Innlandet,Alvdal
Alvdal er ein kommune i Nord-Østerdal i Innlandet fylke, på begge sider av Glomma og ved det nedre løpet av Folla. Kommunen grensar i sør mot Stor-Elvdal, i vest mot Folldal, i nord mot Tynset, der nordspissen av Alvdal når til Savalen, og i aust mot Tynset og Rendalen. Kommunen heitte fram til 1917 Lilleelvdalen.
Natur Berggrunnen er mest sparagmitt (sandstein) i sør og lausare fyllitt i nord. Gabbrofjella Tron og Storsølnkletten hevar seg opp til høvesvis 1666 og 1827 meter over havet. Sistnemnde ligg i Alvdal Vestfjell, som er godt utbygd til turist- og friluftsføremål. Befolkning og busetjing 30 prosent av innbyggjarane bur i den einaste tettstaden i kommunen, kommunesenteret Alvdal, til dagleg kalla Steia, som ligg der Glomma og Folla møtest. Busetjinga er elles konsentrert til stroka langs Folla og langs Glomma nord for Alvdal tettstad. Sørover langs Glomma er busetjinga meir sparsam. Folketalet i kommunen har vore relativt stabilt dei siste tiåra. Det har skjedd forholdsvis små endringar i busetjingsmønsteret i Alvdal, sjølv om tettstaden har vakse noko raskare enn resten av kommunen. I tiårsperioden 2009—2019 auka folketalet med 0,8 prosent, mot 3,2 prosent for fylket samla sett. Næringsliv Alvdal er ein landbruks- og industrikommune. I 2021 var 10,6 prosent av dei yrkesaktive sysselsette i primærnæringane og 14,7 prosent i industrien (landsgjennomsnittet var høvesvis 2,3 og 7,6 prosent). Gardane ligg på innsjøavsetningar frå slutten av siste istid, og på jordsmonn som er forma vidare av elvane. Hovudvekta ligg på husdyrhald. Alvdal Skurlag, Synnøve Finden Meierier og elektronikkprodusenten Alphatron er viktige industribedrifter. Turismen er i vekst. Alvdal er ein liten kraftkommune, med ein gjennomsnittleg årsproduksjon på 127 gigawattimar (GWh) per 2016. To av dei største kraftverka i Østerdalen har tilknyting til Alvdal. Savalen kraftverk (i drift frå 1971), med maksimal yting 62 MW, utnyttar fallet frå Savalen til Glomma, og sør i kommunen er Glomma demd opp (Høyegga demning). Samferdsel Langs Glomma går Rørosbanen og riksveg 3 (Kolomoen–Elverum–Tynset–Ulsberg). Langs Folla går fylkesveg 29 til Hjerkinn. Til toppen av Tron førar den nest høgaste bilvegen i Noreg, bygd til kommunikasjonsanlegget på toppen. Administrativ inndeling og offentlege institusjonar Alvdal høyrer til Innlandet politidistrikt, Østre Innlandet tingrett og Eidsivating lagmannsrett. Kommunen er med i Fjellregionen regionråd saman med Folldal, Os, Rendalen, Røros, Tolga og Tynset. Alvdal kommune svarar til soknet Alvdal i Nord-Østerdal prosti (Hamar bispedømme) i Den norske kyrkja. Mot slutten av 1800-talet høyrde Alvdal til Nordre Østerdalen fogderi (futedømme) i Hedemarkens amt. For statistiske formål er Alvdal kommune (per 2016) delt inn i to delområde med til saman 22 grunnkrinsar:   Steigen: Strand - Barkald, Kveberg, Baugen, Sørhus, Kvernbekken, Alvdal stasjon, Steilia, Grimshaugen, Sandegga, Finnbudalen, Svartbekkjølen, Tegningdalen  Plassen: Brandvoll, Auma, Sivildalen, Måna, Brekkli, Hyttemoen, Plassmoen, Lian, Egnund, Sølndalen Historikk og kultur Gruvedrifta har ein sentral plass i Alvdals historie. Lovise hytte på Plassen blei laga til i 1748 med drift fram til 1879. Aktiviteten rundt smeltehytta fekk mykje å seie for framveksten av bygdesamfunnet Alvdal. Husantunet er eit bygdetun med restaurerte og freda bygningar, av dette eitt frå 1600-talet. I skog- og fjellområda er det registrert og delvis skilta rundt 750 dyregraver som formar større fangstanlegg. Det er også registrert vel 100 jernblester som var i bruk frå 1400-talet og fram til omkring 1750. Huset Aukrust, som opna i 1996, er teikna av Sverre Fehn og rommar Kjell Aukrusts måleri, teikningar, litteratur og oppfinningar forutan ei stor kunstsamling. På Steia har Aukrust, saman med figurane Solan Gundersen og Ludvig, fått eit monument skapt av Nils Aas. Den indiske filosofen Sri Ananda Acharya, som budde ved foten av Tron, er gravlagt nedanfor Trontoppen, på vestsida. Kommunevåpenet Kommunevåpenet blei godkjent i 1988 og viser to skrått framveksande sølvski på blå bakgrunn, og viser til Alvdal som skikommune. Eit av Noregs eldste skifunn er gjort her. Kart  Les meir i Store norske leksikon Østerdalen Innlandet Noregs geografi Eksterne lenkjer Nettsidene til Alvdal kommune Statistisk sentralbyrå: Kommunefakta Alvdal Geologiske kart – NGU Litteratur Braseth, Leif: Drømmen om den store malmåra : Alvdals gruvehistorie, 1995, isbn 82-991797-2-6. Les boka på nb.no. Eggset, Alf: Alvdal bygdebok, bind 1-4, 2011-2015. Steimoeggen, Einar: Alvdal : ei bygdebok, 1952–1966, to bind.