langs: en la la la it la es fr pt la la fr fr en la vi de fr la en ast es en en la it es la la la fr la en nb la la la eo la la it es la la la la pl it en la la la la war it it nl it es la it gl en it en la la it la it nb en hu en en la la es it en la la la la la la la la la es la la la la la la la en fr es la fr la en la la pt es la it es la la fr fr fr nl la ia la la en la la la la en it nl vi en la la la la la es la la es la en la en ca la en en en es la la la de it fr it es fr la la la fr la en en la nl la nl es pt pl la en it it la en en en en it ceb fr war fr pl en fr it la en fr la la la es en de sq en fr it fr it en la la es fr fr fr es la it la it la tr eu pt en fr la es la tr la la es la en fr la ceb su eo la pt en es en eo la ms fr sv ca fr la la ca fr la en la de en fr it fr fr fr en jv fr id fr fr en la en la hbs_lat la it la en la la it en la la fr fr la la fr la la la es fr it la la la la la la fr fr la en es la la it la it en la la en fr fr fr la it fr la la la es es fr la fr la fr fr la it es la en la la fr war es es la en la it en en en es fr es la fr la la la fr it war la la en it fr la en fi pt fr eo en es la it es en es la fr la es fr la en fr de it pt en it la fr la la fr eo la fr fr la la la la la la la fr la la la fr la la fr la ro la it la it la la en it la en la it la la la it it ceb la nl eo la es it la it es la it it la la la en la la la la la la en la la la en es la pt war la la la en la la la it la fr fr fr la la fr la la la fr la it la la la la la en nb it la it it la la la la la la la it la la tr en la pt it fr la it la la it fr la la la it it fr la it la it it it fr la es la la la la de nb la la en fr la en ceb en la la en la la fr la en la fr es fr fr la fr it en it it en la la ia es fr la la la ceb ie it it it es la it la de la it la la la la la la fr la la en la fr la fr la la es fr la es fr es it la la la la eo ia la la la fr la it la la fr ia it it la it es en la la la pt fr es vi fr la it fr la it en es en it la la fr la la la fr la nb fr la ceb fr fr fr fr pl pt it la la la la la la de la la la es fr la la la la la la fr la la la it fr la la fr la la la la fr fr es fr fr la la la la la la en vi la la la la ia en pt la fr es fr it la la en la it la la la en en la la la la la fr la la fr la la en la la en la la la fr fr ml it la la fr la fr la en en es en es la fr it en la it it it la la fr la la sv fr la fr fr la la la it es fr la it fr vi ie la la la la it la fr la la la it la fr ro la la fr id la la la en la it la en es es fr la la pt la it la fr la la it la en fr la la la fr la la it la la en nl fr en en la fr en fr fr la it la en la la la la la la la la la la la la la en la it la eo la fi es en it ia fr de fr la la hbs_lat la es ceb la la la la la la la la fr en la la it la la la la it la la en la la la it tr la la la en la eo la it la la nds la nl de es la la fr la la la la la es la en la la es la la en la es es la fr la pt la la it fr fr fr la pt es pt ro gl fr jv es br la eo it es la la la wa la it en it fr pl ia it la es la la en pl sv ca nl it en la la la la la la la nl la la es la it la en la it fr la en la en it en la la la la la nb es la la la en la la la la la en es en en la en fr en en fr la la it la it en la la ro es fr la la la la es la pt la it en la la fr la la la it la la la es la la la la la la la la la gl it la en fr ia la la de la la fr la la la la la en la en es la la la la it la la la la tr la la la la la la la la la la it la la la es sv la qu la en la la la la la it la en la la la la la la la nb la la it la la hbs_lat la en fr la hu it fr la en la fr it en la en en fr la en it es sv la la la la en fr la la la fr fr fr it la hbs_lat fr ia la ia eo la fr en fr fr fr it la es nb it la la it la fr la la la la la fr la la la la la it la pt la la fr la la la la la es la fr en es fr la la la it la la la la fr la it hbs_lat la es la es la la la en fr la la la it es it it la fr it la la la nb fr la en la la la it la la en tr es la la en it fr nn la fr it it it la la es la en en en la la la en la it la la la la fr it la la la la vi la la es la en fr fr la la it la la en it fr la la la la la la la la it it pt la la la fr nb la it en la it fr la la it it la it la nl fr la la it la fr la en pt hbs_lat it pt en la it la la la la la hbs_lat la fr la it en la la fr la en en vi la it la la la la fr en fr la la it it it la fi la la la fr la la en fr la fr la ca la it it la la la la fr la ro fr la fr la it la fr es en la en es la la en en it en la it la ca pt ro la la en es la la la fr es la la it la it la it la la la fr la la en fr it la la la la fr es it it la la la ia la it es la la la ie it la en la fr la la de la en de la la la it en es it fr ie it la la la la en la pt la it la en it la en es la la it la en es la la fr la la la it la la fr la la la la la la la la la la la fr la it la en en fr la la fr la la la la la la la la it fr la la fr en la fr la la la fr it it it nl la la la fr es la it la hbs_lat fr la la la es la la fr ia la es la la la la la la es fr la la la la la nl la la la pt es la fr la la it it la la la la it en la it ceb fr it fr fr la it la en fr fr en hbs_lat vi es la la la fr it it es fr la de la la la la la la la la la la it la la it la la la it fr es fr vi la la la la la la de la la fr la eo la la la la en la it la it fr fr fr de la la la la la en es it fr fr la la it fr la la la la la fr la en la la la la la la ga la en la la la it la it la fr it la it la fr la it fr la fr la war sq la la la es la hu la fr nl it la la fr fr es la fr en la eu la la la en la la la fr fr la en la la la la la la la la la la es de fr la la en fr fr la la fr la ia fr la fr en la it la la la fr fr la la it es en it de fr la la fr vi la es en en la la es de it it it ia la pt en la la la la en fr la br la la es la es la la la la en la la la ia la ro la es war la fr it la es fr la la la fr ca it la la fr fr es hbs_lat la la es la la la la la fr en en la la it la en en pt la en la la la en es it la ca la la la it la en war fr la it fr es en la la la fr fr fr la la es la la en la la

text:
BARGEO (Pietro Angeli) CARMINA APPENDIX (1935 vers)
AD IOANNEM MEDICEM CARDINALEM AMPLISSIMUM
CA_1 v.1 Nec mihi Plutus, neque saeva rerum
2 omnium Fortuna parens benignam
3 praebuit sese, rutilante reges
5 Molle sed Musae ingenium dederunt,
6 fingere et cultum docuere carmen,
7 dum pererrantem Aonios recessus
9 Nam modo aut laudes canimus Deorum,
10 aut lyram plectro quatimus sonoram ;
11 et modo heroum pia gesta summo ae-
13 dicimus saevae faculas Diones,
14 scribimus tristes juvenum querelas,
15 aereis vinctum canimus Tonantem
17 saepe et ad nostros numeros puellae
18 excitae e silvis properant, Napaeae
19 saepe mi texunt vario legentes
21 Laetus his memet procul a maligna
22 plebe lucorum rapio in recessus,
23 quaeque venturis relegantur annis
25 carmina excultae nova dona Musae :
26 quae tibi, o rerum columen decusque
27 grande nostrarum, Medices, dicanda
29 Namque nec vestes Tyrias, nec aurum
30 possumus, regum nec opes potentum.
31 Attalum grandi quis enim beatum
33 Mittimus lusus facilesque Musas,
34 quae tuum fama super astra nomen
35 efferant, quod non abolere possit
AD ALBERICUM CIBO MALASPINAM, MASSAE ET CARRARIAE PRINCIPEM
CA_2 v.1 Non, quas Apelles pingere, vel Myron
2 ex aere suevit ducere, imagines
4 atque vices Italum supremas,
5 cum barbarorum vis Latias humi
6 dejecit arces, cum subiit jugum
7 frenumque (pro labes) recepit
9 Urbis Quirinus conditor, et sua
10 substructa summis moenia molibus
11 prostrata vidit cumque signis
13 Quae nunc ruinis obruta plurimis
14 nil esse prorsus perpetuum docent,
15 ni quid profundis e tenebris
16 eripiat male amica tetrae
18 heroa quemvis nata volubile
19 servare in aevum, sempiternos
20 per numeros memoresque fastos.
21 Non illum aquarum dira minantium,
22 non insolentis turbinis impetus,
23 non longa seclorum vetustas
24 deleat, aut violentus ignis,
25 quem musa cantat. Gesta Quiritium
26 norunt nepotes haud ope marmoris
27 aerisve, sed scribentis apte
28 carmen et historiam Camenae.
29 Haec una pulchrae nomen et inclyta
30 aeternet urbis facta Ligusticae,
31 haec una reges, unde ducis
32 ipse genus, vetet interire,
33 o clara magni progenies avi
34 Arruntis : olim cujus Ibericae
36 saepe referre pedem coactae,
37 dux ultimorum strenuus Andium
38 regnum reposcens cum sibi debitum
CA_3 v.1 Quid est inepte, quid miselle Cacula,
2 quod pergis insanire pertinaciter ?
3 Dic : iste mentis impotens furor tuae
4 quiescet umquam ? An usque et usque tete aget
5 feretque, quo libebit, infantissimi ut
6 nomen poetae consequaris ? Ah nimis
7 miselle, nondum perspicis videlicet
8 quam pestilente tute morbo absumeris,
9 dum te dies noctesque scribens conficis,
10 in teque saevis ceterosque, perlegens
11 modo huic, modo illi ineptiarum millia
12 frustraque tantum concupiscens nominis.
13 Nam quis poetam, quaeso, confitebitur,
14 quem verba cogunt obviaeque syllabae
15 non id, quod ipse vult, sed id, quod imperant
16 illae, exarare, sensa mentis dum suae
17 enuntiare nititur ? Quod accidit
18 tibi, frequenter dixerone Cacula,
19 an semper ? Hercle semper : nec novem tamen
20 sentis inepte, nec vides adhuc miser
21 frustra vocare carmen ad tuum Deas,
22 carmen trecentis inquinatum sordibus ;
23 seu verba faece sumpta de vulgi placet
24 spectare, claudos sive versuum pedes,
25 aut prorsus omnis ponderis sententias
26 omnes inanes, bimulus quales puer,
27 quadrimulusve suevit ore fundere,
28 aegerve febre saeviente fervida.
29 Et haec Sibyllae, cum Deorum numine
30 afflata magno concitatur spiritu,
32 adhuc negavit esse nullus uspiam
33 mortalium, qui legerit semel tuum
34 carmen trecentis inquinatum sordibus.
35 Et ipse credis o miselle Cacula,
36 credis miselle te poetam dicier ?
37 Miselle, nec dum perspicis quantum furis
39 ab ista et isto errore inextricabili,
40 atri furoris pleno et atrae insaniae.
41 Nam major ullus esse non potest furor,
42 nec ulla major atriorve insania,
43 quam cum quis esse se poetam discupit :
44 nec esse Phoebus ipse, nec Musae sinunt.
CA_4 v.1 Non tam, cum queritur sub veteri trabe
2 ac deplorat Ityn carmine, barbari
3 ales conjugii questa libidinem
4 flevit dulciloquis modis ;
5 nec tam caeruleis fluctibus obrutum
6 jactari Zephyris Alcyone viri
7 corpus perstreperet dum mare, tristibus
8 rupit litora vocibus :
9 quam dulce Aoniis quod penetralibus
10 promptum visceribus fundis ab intimis
11 carmen, Jule, suo cum tibi Cynthius
13 Testaturque adeo Melpomene nihil
14 (quamquam Pindaricos Graecia nobiles
15 miretur numeros) pectine gratius,
16 quo pulsas Latiam chelym
17 atque ad te Satyros undique pertrahis
18 silvarumque sacrum numen Oreadas,
19 sive illae Arcadii culmina Maenali,
20 seu servant juga Caucasi.
21 Quid mirandum igitur si tibi Graecia
22 assurgens patrios docta refert modos
23 acceptos, Clario qui duce Apolline
24 tendas altus in aethera ?
25 Dum rides fugientem Jovis alitem,
26 quae Gallos Italis perspicit undique
27 stipatos ducibus dira minantibus,
28 ne foedam properet fugam,
29 ac tandem Ausonios improba liberet
30 pressos imperio non tolerabili,
31 et sese Hesperios abdat in ultimos
32 extremi Oceani accolas ;
33 dum magnas Superis carmine gratias
34 reddis laetitiisque omnibus exsilis
35 radices quod agunt aurea lilia
37 quae concussa diu (pro dolor) horridis
38 austris et pluviis incipiunt suis
39 afflari Zephyris, ut caput efferant
41 Sic, o sic faveant numine prosperi
42 dii, quaecumque videt Phoebus ab aethere
43 dum vectus peragrat cuncta jugalibus,
45 Sed ne nostra tuis auribus obstrepant
46 importuna nimis, dum sacra Palladi
47 curas assiduus Socraticas terens
49 impono numeris. Namque ita Cynthius,
50 audacem tenui pectine dum lyram
51 pulsarem, monuit ; denique pectore
52 cessit numen ab intimo.
CA_5 v.1 Thracio quum in religata portu,
2 unde currentes recipit Propontis
3 Bosphori fluxus, iter appararet
5 nostra quo diro populata ferro
6 litora, insanis inimica flammis
7 verteret clari miseras ab imo
9 dicitur vates cecinisse Proteus
10 fata, dum stratum pelagus jaceret
11 fluctibus, nullis Boreae Notive
13 "Ite non fausta nimium securi
14 abietes caesae nemorumque Divis
17 ite quo ductor vocat, ite quo vos
18 barbarus lectae juvenum catervae,
19 spesque promissae comes usque praedae
21 Vosque si fluctus Maleae sequaces,
22 sive ab occasu Zephyri morentur
23 Taenari, nautas ubi subter undam
25 terret infaustos : iter institutum
26 attamen longis superare palmis
27 tendite et vestros remoretur ausus
29 Nam sibi jam tum male feriatum
30 Regium undarum pater atque rector
31 exsecrans, templis domibusque saevos
33 Inferet flammas, cineresque fient
34 omnia : et junctis perarata bobus
35 nutriet tellus segetem et patenti
37 Cuncta tunc Euris Aquilonibusque
38 vela pandentes, Siculum per aequor
39 classe Nicaeam venietis urbem
41 Hanc ut audaces nimium leaenae,
42 longa quas diu rabies edendi
43 egit impastas, catulis relictis
45 obsident caulas aditusque circum
46 undique explorant : ita vos beatam
47 conditis multorum opibus petetis
49 Vastium sed cum auxilium ferentem
50 asperas jam jam Ligurum per urbes,
51 plurimis circum ducibusque et acri
53 Alpium altarum juga montiumque
54 atque veloci superasse gressu
55 fluminum lapsus, levis aura vestras
57 ibitis vobis pede consulentes
58 in fugam versi (pudor oh) relictis
59 omnium telis generum, daturi
61 Ibitis quoquo metus atque terror
62 suadeat, Vasti tibi quem crearit
63 nomen, invictis metuenda nuper
65 Ille sublimis velut amnis auctus
66 jam nives aestu soluente vernas
67 fertur in praeceps, tiliasque et altas
69 dissipat quercus veteres bonasque
70 fraxinos bello, miserisque vastat
71 creditam campis segetem soloque
73 fulgido circum caput aere vinctus,
74 dum sibi aeternam parat Italisque
75 gloriam, fertur medios per hostes
77 Hoc et ingentis memor usque facti
78 saepe devictas acies fatetur,
79 hoc sibi partos memorat triumphos
CA_6 v.1 Inanis hic et invenustus et malus
2 liber, trecenta menda quem coinquinant,
3 quid est ? Et unde turpe sustulit caput ?
4 An exaratus in recente Romuli est
5 Remique faece ? An in Suburra et Atriis
6 taberna in ulla, an et Macello in intimo
7 popino scripsit hunc, egensve ganeo ?
8 Rapaxve fullo ? Sarcinator aut inops ?
9 Haraeve putridae excavator ? Aut vetus
10 rudisque fossor ? Instuorve sordidus ?
11 Hebesve praeco ? Barbarusve mulio ?
12 An hac in urbe, an altera, an in ultimo
13 sinu Adriano, an in propinquo Etruriae ?
14 Pigerve sutor ? Insuberve bajulus ?
15 Loquaxve tonsor ? Improbusve navita ?
16 An hinc remotus asperi Scytha ingeni,
17 Britanniaeve durus essedarius ?
18 Iberiaeve caprimulgus incola ?
19 Apuliaeque cultor ? Et Sicaniae
20 iners subulcus ? Atque arator horridus ?
21 Quid est ? Quid, inquam, habere se putat boni ?
22 Quod ipse turpe sustulit luto caput ?
23 Cupitque pervenire in ora gentium ;
24 quod insolenter improbeque perfurit,
25 nihil quid ipse sit, nec unde cogitans.
26 Quod usque pollicetur ac petit sibi
27 superbus insolensque principem locum,
28 nimisque stultus arbitratur optimis
29 quibusque se decere compararier
30 vetustas quos vel ipsa et haec recentia
31 tulere saecla plurimos et optimos,
32 et hisce liberalibus facetiis,
33 sales habere quae putantur, et notis
34 Latinitatis, abditae et scientiae,
35 et Attici leporis oblitos libros.
36 Ineptus (inquam) hic et minutus et malus
37 liber, trecenta menda quem coinquinant,
38 quid est ? Et unde venit ? Hospes optime,
39 poeta scripsit hunc, poeta maximus,
40 poeta, qui nec unius facit pili
41 Latinitatis ista vel vocabula,
42 vel usitata verba, vel Quiritium
43 jocosa dicta, sive dicta seria,
44 et elocutionis apta lumina ;
45 poeta, qui unus ante et hoce tempore
46 nihil diserta scripta curat ullius,
47 nec instituta, carminis quibus pedes
48 leves feruntur, aut graves trahunt moras.
49 Pusilla ducit haec parumque congrua
50 sibi suaeque inaestimabili et novae
51 vagaeque scriptioni, et unico stilo
52 novus poeta maximusque Cacula.
CA_7 v.1 Lux, o beata lux, o
2 qua Bacchus et Gigantes
10 reversus est ab orbe,
11 vitemque primus ad nos
18 et optimum et supremum.
26 Lux, o beata lux, o
27 lux digna, quam canamus,
29 inter Falerna et inter
35 quae tam bonum liquorem
38 et circumacta in orbem
41 En ergo jam venuste
45 fac expleas, quot adsunt.
46 Haec vina sunt Falerna,
51 Ut jam subit medullas,
52 ut jam pedes manusque
55 Ac tu quidem Ciofi
56 nimis es meae puellae
60 amore, vino et ira
62 Quin te Viole, quin te
64 ego sum, tuos amores
65 bene novi, et ista, qua tu
66 valde cales, amat jam
75 alumnum ; at is vicissim
76 et pectore et tenellis
79 Quid, o senex proterve,
81 delire Tucca, quid, o
82 quid potus in Fadillae
83 gremio satur recumbis ?
84 Neque te pudet quod ipsam
87 stertis Falerna ? Sed nos
88 bibamus usque et usque
90 majora : sic edaces
91 curae fugantur omnes ;
92 quod pluris esse possit,
93 quam regna opesque regum.
AD IO. HIERONYMUM ROSCIUM, EPISCOPUM TICINENSEM
CA_8 v.1 Rosci, quem prius ut domo e vetusta
2 natum e sanguine nobili parentum,
3 mox auctum meritis honoribusque
4 fortunae et studio benignioris,
5 cultu, quo pote, prosecutus omni
6 colebam tacitus, darentque tandem
7 optatum mihi commodumque tempus
8 votis et precibus Deos rogabam
9 ipsam hanc cum tibi caeterisque, qui te
10 dignum, quem veneremur, esse norunt,
11 voluntatem animi mei perennem
12 testatam facerem. Sed hercle postquam
13 a te incredibili benignitate
15 et multa simul eruditione
16 ornatumque gravemque, nec venustum
17 minus, nec minus hisce liberalem
18 sermonem bibere auribus, tuique
19 praesentis faciem videre praesens,
20 confestim obstupui velut corusci
21 ictus fulminis impetu minaci.
22 Ac domum redii nihil, nisi unum
23 te noctuque diuque somnians, te
24 exposcens itidem alloquensque solum.
25 Quare et si hoc ago forte non pudenter,
26 qui tibi obstrepere audeam molestus,
27 confeci tamen hoc poema, ut istuc,
28 qualecumque fuisset, afferendum
29 curarem subito, putans futurum,
30 si non ingenii vel expoliti
31 testis jam queat esse vel subacti,
32 at prae se ferat indicetque aperte
33 tuas nec rudibus nec infacetis
34 conatum voluisse me supremas
35 ad caelum numeris vocare laudes ;
36 sed victum gravitate ponderisque
37 magnitudine territum, perinde
38 fecisse ac pueri puellulaeque :
39 qui plexas viola rosaque ponunt
40 imos ante pedes pii coronas,
41 siquando caput arduamque frontem
42 in magno haud licet attigisse signo.
CA_9 v.1 Hanc si optionem fecerit mihi Deus :
2 "Postquam jacebis mortuus, vitae statim
3 redderis, et quod commodo fiat tuo,
4 equus, canis, vervex, caper, homo, denique
5 eris quicquid volueris, nunc illud licet
6 optes, tibi quod expedire judices" ;
7 respondeam tum protinus quod sentio :
8 "Ne me, rogo obtestorque, ne coegeris
9 subire rursus, quam relinquo, imaginem.
10 Neque enim est aliud plane animal, cui vel prosperae,
11 vel adversae res accidant injuria
12 meritumque praeter omne. Namque equus bonus
13 nitescit altis laetus in praesepibus ;
14 itemque multo lautius canis celer
15 domi nutritur, quam piger ; nec interest
16 parum, juvencus fortis an sit debilis.
17 Homo antefertur improbus solum probo :
18 adulatorque primas fert, at proximas
19 calumniator, fraudulentus tertias.
20 Ut expedire censeam posthac fore
21 asellum potius, quam videre ut improbe
22 indignus efferatur, ut jaceat bonus
23 expers honoris omnis, omnis praemii.
CA_10 v.1 Ecquis praeterea audeat Manuti,
2 quae Doctor Samius reperta quondam
3 mortales docuit, negare vera
4 esse cum ratione juncta ? Quando
5 nil distare videmus aut nepotes
6 interdum a patribus suis avisque,
7 et mores nihil ejus interesse
8 inter et placitae instituta vitae,
9 lustris qui fuit ante nos trecentis,
10 et nostrum ingenia utriusque, qui nunc
11 tanto tempore post sumus creati.
12 Sed quorsum haec ? (Video) requiris. Ipsam
13 quod vere in te animam migrasse cuncti
14 divini Ciceronis et fatentur
15 passim et suspiciunt coluntque, tamquam
16 non dico Ciceronis exprimentem
17 apte sensa animi aureumque flumen
18 verborum, at potius perinde ut ipsum
19 ipsum inquam veteres boni Quirites
20 scribentem aut etiam reos tuentem
21 dicendo Ciceronem et audiebant,
22 et plausu studioque prosecuti
23 colebant simul et simul stupebant.
24 Vive ergo incolumis diu, o Manuti,
25 non solum tibi liberisque, qui jam
26 per vestigia patris ad supremum
27 pervenere gradum eruditionis,
28 sed illis quoque, quive sunt eruntve
29 gloriae cupidi atque litterarum.
CA_11 v.1 Jucunde, omnibus e meis amicis
2 jucundissime amice, quos ocellis
3 charos sum magis hisce prosecutus
4 aut nunc prosequor impotente amore :
5 sic mi non male, sed bene ac beate
6 sit, ut ne juvenis quidem tenellus
7 umquam, quem Veneres Cupidinesque
8 unum in deliciis habent, perinde
9 exarsit miser intimis medullis
10 prae desiderio suae puellae,
11 ac nos urimur aestuante cura
12 fruendi lepido tuo lepore
13 et tuis salibus facetiisque,
14 quibus si carui diem vel unum,
15 unam si carui misellus horam,
16 totam me hercule praeterire noctem
17 ingratam mihi sentiam necesse est.
18 Quare te rogo per tuos amores
19 et per delicias libidinesque,
20 quas in te cupide facis puella,
21 cum sese putat haud minus beatam
22 quam si regna opulenta consequatur :
23 cenatum properes venire mecum.
24 Nec nos regifico arbitrere luxu
25 et sumptu nimis elegante magnam
26 jamdudum tibi praeparasse cenam.
27 Latranti stomacho ova porrigemus
28 conditumque olus acriore aceto,
29 tum famem tenero eximemus haedo,
30 quem nuper coquus impiger tumenti
31 raptum ab ubere lacteae capellae
32 sapa et caseolo recente et herbis,
33 fragrant Assyrio quae odore, farsit.
34 Nec pisces aberunt salubriores
35 quam qui marmoreis vagantur undis :
36 hos meus mihi misit amnis Auser,
37 piscium domus Auser et recessus.
38 Quorum in levibus hinc et inde tergis
39 fulgent purpureo colore guttae ;
40 hos quidem salares putant vocari,
41 salmones alii. Sed hoc quid ad nos ?
42 Aeque nam bene concoquemus, ac si
43 jamdudum Cicero ipse sustulisset
44 hanc litem aureolis suis libellis.
45 In mensam modo deferantur atque
46 pergrato exsaturent gulam sapore.
47 Quare, si sapis, o venustiorum
48 ocelle, hic, quia neminem moratur
49 praeter te unanimis tuus sodalis,
50 quam primum venies feresque tecum
51 lusus, delicias, facetiasque,
52 quotquot sunt domi in arcula repostae :
53 queis postquam Angelium bearis, ipse
54 beet versiculis tuos amores.
IN ADONIS OBITUM, EX THEOCRITO
CA_12 v.1 Exstinctum Venus intuens Adonim,
2 atque hinc aureolos et inde crines
3 effuso madidos cruore et ipsas
4 carentes roseo genas honore :
5 "En (inquit) celeres o ite Amores,
6 ite et Idalios adite saltus,
7 atque aprum trahite huc meos qui amores,
8 meas delicias Adonim, eheu,
9 Adonim nemorum decus, peremit."
10 His dictis, celeres volant Amores
11 per silvae latebras videntque tanti
12 auctorem sceleris suem latentem.
13 Tum collum laqueo implicant tenaci
14 coguntque Idalia exsilire silva.
15 Atque hic praevalido trahit capistro,
16 urget vulnificis at ille telis
17 cunctantem nimio metu Diones.
18 Tunc ardens Venus impotente amore :
19 "Eheu pessimus omnium ferarum,
20 tun' (ait) femur hoc ferire es ausus ?
21 Tun' meum improbe vulnerasti amantem ? "
22 "Per te, (tunc aper inquit) o Dione,
23 per hunc, qui jacet hic, Adonim, atque
24 per haec vincula juro, per catenas,
25 queis ad te misere trahor, per hosce
26 venantes, tibi sauciavi amantem
27 invitus. Malus huc me adegit error.
28 Nam nudum ut femur albicansque vidi
29 qualem ipsum in statuis ebur renidet,
30 correptus subito furore, cum mi
31 flagrarent tenerae ignibus medullae,
32 cum sensus mihi pectore excidissent ;
33 insanissimus ore suaviatum
34 accurri mihi ne beatiorem
35 quisquam esset potis anteferre. At hunc tu,
36 hunc ulciscere, caede, frange dentem,
37 dentem prae rabie furentem amoris.
38 Quod si non satis est, recide rostrum hoc,
39 quod tantum sibi postulavit amens."
40 Tunc Venus miserata : "Solvite (inquit)
41 hunc vos, o pueri. " Solutus ergo
42 aper praeterea ingredi profundam
43 silvam noluit, at comes perennis
44 adhaesit Veneri, suos et ussit,
45 sese projiciens in ignem, amores.
AD PAULLUM IOVIUM ET AD SIMONEM PORCIUM
CA_13 v.1 Jovi candide, tuque docte Porci,
2 nostri lumina sempiterna saecli,
3 bonarum et decora alta litterarum.
4 Namque Aristotelis malas tenebras
5 vestrum discutit alter et sagacis
6 naturae latebras peragrat, omnes
7 errores animis uti revellat
8 et lucem afferat omnibus perennem.
9 Alter historia erudita et ipso
10 scribendi genere eleganti et alto
11 illustrat loca, facta, nationes,
12 nec quicquam patitur perire nostri
13 ornata modo scriptione dignum,
14 quod non splendeat in suis libellis
15 cultis, Jupiter, et laboriosis.
16 Vos ille Angelius salutat ambos,
17 ille (inquam) Angelius beatus atque
18 felix, si queat, ut solebat ante,
19 vestras nunc quoque ventitare ad aedes
20 et sermonibus interesse vestris,
21 quos multa et varia eruditione
22 confertis, sale et Attico lepore
23 conditos adeo, ut beetis omnes
24 quotquot vos simul audiunt loquentes.
25 Vos (inquam) Angelius salutat ambos,
26 ille ille Angelius vel impotente
27 risu dignus et omnium cachinno.
28 Cui radicitus auferens capillum
29 atque omni spolians honore malas,
30 hinc inde horrifico genas rigore
31 contraxit Notus osseosque ocellos.
32 Quare nunc miser omnium perhorrens
33 conspectum, latet abditus tenebris,
34 ut cervus latet abditus cavernis,
35 si fronti decus excidit superbum,
36 dum sentit capiti arbores renatas,
37 quique olim aruerant cadente trunco
38 proceros iterum virere ramos.
39 At vos, si sapitis, cavete utrique
40 Jovi candide tuque docte Porci
41 hunc ventum horribilem atque pestilentem.
AD ANTONIUM CIOFIUM IURECONSULTUM
CA_14 v.1 Orem ridiculam et nimis jocosam,
2 Ciofi, meus et tuus sodalis
3 dum se Mammula forte contineret
4 nuper, ut solet, in Paculliano,
5 ac sodalicio procul relicto
6 Cribrullam sequeretur obstinatam,
7 luto plurimus haesit in tenaci.
8 Luctatusque diu ut misella visco
9 magisque ac magis impeditur ales,
10 luto est et magis et magis volutus.
11 Tum Jovemque Deosque deprecatus
12 ranam ex tempore versus in palustrem est.
13 Et nunc assidue coaxat inter
14 diversans culicesque tippulasque
15 et si quicquam aliud voraginosas
16 fossas, et veteres habet lacunas,
17 et segni putridas aqua paludes ;
18 Cribrullae aut vetus obsidet puellae
19 limen, aut humili super grabato
20 huc illuc salit, aut sinu receptus
21 lutosas fovet usque et usque mammas,
22 et luto caput occulit profundo,
23 et lutum colit et colit puellam
24 haud luto nihilo lutosiorem.
25 At nos suppliciter Jovem Deosque,
26 quando is deseruit suos sodales
27 nec pili facit, ut Pacullianum
28 semel se abdidit in suum, precemur
29 lutosas amet et colat puellas,
30 quantum qui colere atque amare quicquam,
31 et quicquam pote plurimum perire.
32 Et cum se satiaverit lutoque
33 et lutum redolentibus papillis,
34 formae redditus ilicet priori
35 huc tandem redeat lutosus ad nos.
CA_15 v.1 Vincenti egregium decus vetustae
2 urbis, flos juvenum beatiorum :
3 dic o dic, precor, estne tempus ullum
4 beatus tibi quo videris esse ?
5 Tum credo (nisi fallor) ipse cum de
6 tuis civibus optime mereris,
7 cum plane periit dies nec unus
8 nova quin aliquem benignitate
9 bonum juveris atque sublevaris :
10 qui tui est tenor unus instituti.
11 An magis quoties abis ab urbe
12 cum dulci, unanimi optimoque fratre
13 una perfruiturus otioque
14 ruris deliciisque : queis abundat
15 multis et variis amoenus ille
16 ager Loppeliae tuae feracis
17 dilectus Cererique Liberoque,
18 gratusque ante alios Dianae et ipsis
19 choris Naiadumque Oreadumque.
20 Quae fessae nimio labore et aestu,
21 cum silvas radiis perurit altas
22 Phoebus, et loca personant cicadae
23 proceris sata populisque et ulmis,
24 veste humi posita pedes ferantur
25 et pectus rigidis tumens papillis
26 femurque et nitidas lavare suras
27 juges ad scatebras fluentis undae.
28 Dic (inquam) mihi, nonne quot fuerunt,
29 quotque sunt, aliis euntve in annis,
30 vicos despicis omniumque prata ?
31 Praesertim quoties jocandi et una
32 sedendi comites gravesque amicos
33 tecum educere contigit : celebrem
34 Brutum mirifica eruditione,
35 et clarum integritate moribusque
36 prosperum, quibus esse suaviores
37 non possunt, magis aut boni sodales.
38 Sed tu, seu procul urbe rusticaris
39 nunc curans genium mero jocisque,
40 nunc ducens Charitum leves choreas,
41 seu tuas colis hospitalis aedes
42 in cives itidem advenasque gratus
43 Phoebo dans operam omnibusque Musis,
44 Vincenti, decus inclytum bonorum,
45 sis felix, precor, ac beatus ; et te
46 per vestigia pressa liberique
47 sequentes imitentur et nepotes.
48 Atque istam, tibi quam dedere mentem,
49 tuendi omni ope patriam bonosque
50 in illis quoque Dii juvare pergant.
AD ANTONIUM CIOFIUM IURECONSULTUM
CA_16 v.1 Si quicquam Angelio placere, quicquam
2 si nostro satis esse vis amori
3 factum, si nihil ipsemet scienter
4 commisi, unde odii flagrantis in me
5 causam ceperis, obsecro, Ciofi,
6 proque amicitia perennibusque
7 meis officiis peto voloque
8 unum hoc, praeterea nihil : puellam
9 ut quantum potes usque et usque laudes
10 meam, nec fore nec fuisse jures
11 ullam usquam magis et probam et venustam.
12 Sic quae te mala pituita vexat
13 arescat penitus, manusque nostro
14 vexet Calculae et improbo poetae,
15 qui nos versiculis necare suevit.
CA_17 v.1 O loquacior obstrepentiorque
2 ranis omnibus, omnibus cicadis,
3 quotcumque arboribus strepunt in altis,
4 Phoebus dum medium peragrat orbem,
5 quotcumque et veterem canunt querelam,
6 primas cum Hesperus excitat tenebras.
7 O idem tamen omnium quot umquam
8 fuerunt lepidique et elegantes,
9 jucundissime Floriane : nos te
10 sodalem unanimes tui sodales
11 ad cenam cupimus venire nostram
12 cenam, me hercule Floriane, quae non
13 a nobis sine candida puella
14 et vino et sale et omnibus cachinnis
15 usque ad undecimam trahetur horam.
16 Nec deerit citharoedus aut choraules
17 ad quorum numeros ineptiamus.
18 Saltantes imitabitur Columbus
19 insultans thyasis furentis instar
20 Silenos Satyrosque Tityrosque,
21 insanas aget improbasque Bacchas,
22 Curetas, Corybantas et Caberos
23 Gorgus, flosculus omnium histrionum,
24 Gorgus, omnium ocellus et voluptas.
25 Ac nemo tamen insolente ritu
26 abscindet Samia sibi ipse testa
27 nervum, quo sine sordeat puellis.
28 Ne tete scelus impium putares
29 visurum, bone Floriane. Quare
30 oramus tenerae per ora Phrynes,
31 quae te jam ignibus ustulat trecentis :
32 huc citus veniat, nec unus esse
33 velis, gaudia nostra qui moreris.
34 Nam tua nihil est loquacitate,
35 quam ranae pluvia imminente quamque,
36 dum florent scolymi, timent cicadae
37 jucundum magis. Hac, amice, nil est
38 plane, quo careamus aegriusque
39 et molestius optimi sodales.
40 Si cedant igitur tibi cicadae et
41 ranae se fateantur esse victas,
42 quod sodalicium tuum precatur
43 hoc tu spernere Floriane noli.
CA_18 v.1 Laeli, sic tibi Dii Deaeque Cosmum,
2 heroum decus omnium perenne,
3 qui te diligit aestimatque tanti,
4 quanti nec potis aestimare quemquam,
5 servent incolumem diu ac beatum ;
6 fac pecuniola illa perpusilla,
7 quam dudum emeruere tot labores
8 dierum assidui quater tricenum,
9 solvatur mihi : nam nec aes, nec aurum
10 jamdudum superest, quod erogemus,
11 nos ne in nominibus malis habendos
12 putent, qui sua credidere. Namque
13 pisis cum studia ipsa proferuntur,
14 astant undique mancipes, propolae,
15 pistores, solearii, omniumque
16 fullonum genus atque linteonum,
17 queis nil indomitum ac magis molestum est.
18 Quare te rogo per tuos ocellos
19 perque, si tibi gentium quid usquam
20 Laeli carius est tuis ocellis :
21 jube a me procul esse tot venena,
22 quae nos conficiunt domi forisque.
CA_19 v.1 Abisti ne igitur Jova ? Et sodales
2 liquisti unanimes diu abfuturus
3 a nobis procul ? Et reversionem
4 adhuc diceris apparare nullam,
5 ut Minutulo et ipse tu fruaris
6 et Minutulus ipse te fruatur,
7 atque in alloquio tuo parumper
8 a cura requiescat intimumque
9 maerorem minuens levetur, in quo
10 jamdudum jacuit miser, diesque
11 ac noctes lachrymis genas gravique
12 cor desiderii peresus aestu,
13 et quidem meritissimo : quod a se
14 ablatum veterem optimumque amicum
15 aut fratrem potius videt gemellum,
16 quem mira pietate prosecutus
17 plus quam seque suosque amavit omnes,
18 quemque participem sui doloris,
19 suae et laetitiae volebat esse
20 quicquid acciderat boni malive ;
21 qui cum tam procul a domo et propinquis
22 longinqua in regione Galliarum
23 magno vixit amore copulatus,
24 ut uni modo cogitationes
25 suas crederet intimosque sensus.
26 Sive ergo, o Jova, et integri bonique
27 amici bonus integerque amicus
28 causa nunc abes ipse, sive ut istic
29 omnes liberius sequare Musas
30 et colas studia una litterarum,
31 sis nostri memor usque ; gratiaeque
32 puta jam appositum tibi perenni
33 Lambino siquidem Minutoloque
34 meo nomine dixeris salutem.
35 Vale mi Jova et, ut soles, me amato.
CA_20 v.1 Amici unanimes mei sodales,
2 sodales lepidi et boni et venusti,
3 atque iidem tamen improbi helluones,
4 arenis Libyae siticulosis
5 potores bibuli magis, magisque
6 post vini calices meracioris
7 madentes viola rosaque, tristes
8 quae passa est pluvias procacis Austri ;
9 iidemque anseribus ciconiisque
10 atque onocrotalis voraciores,
11 quippe incredibili sagacitate,
12 ut boni leporem canes latentem,
13 nunc Chios latices cadis repostos,
14 nunc convivia lauta quaeritatis :
15 an vos Angelium putatis esse
16 unum forte aliquem beatiorum,
17 quem nunc vos miserum comesse vultis ?
18 Nam quod mirifico culina odore
19 fragravit mihi nuper : appararat
20 apud me Jovius meus sodalis
21 cenam candidulae suae puellae.
22 Non (inquam) Jovius severioris
23 auctor historiae : senecta namque hunc
24 scribentem assidue occupavit, ut jam
25 praeduros nequeat movere lumbos ;
26 sed is, qui numeris Catullianis
27 ad caelum didicit vocare amores,
28 atque unus teneras amat puellas,
29 quantum qui pote deperire amando.
30 Quod si idem facitis, licebit omnes
31 domi lautius esse quotquot estis
32 meae. Sin minus, hinc abite cuncti,
33 sodales nimis improbi helluones.
CA_21 v.1 Revenit Marius Columna ad Arnum
2 relicto Veresi suo Tibrique.
3 Nunc quanto minor hic et ille, tanto
4 major jam fluit Arnus altiorque.
CA_22 v.1 Nam quid tam male, Laeli amice, de te
2 umquam sum meritus ? Quid aut locutus
3 secus, quam sibi postularet ille,
4 ille amor vetus utriusque nostrum ?
5 Ut tu me miserum sciens volensque
6 in tantam impuleris repente fraudem,
7 dum suasum illecebris dolisque visum
8 heri vespere ducis ad puellam,
9 puellam Charitumque Apollinisque,
10 et doctae decus unicum Minervae.
11 Cujus postquam ego carmen eruditum
12 perlegi semel atque ab ore dulce
13 loquentis stupidus semel pependi,
14 totus interii ilicet ; domumque
15 reversus potui (quis hoc putaret ? )
16 Nec partem minimam quiesse noctis,
17 sermones recolens jocosque dulces,
18 qui me surpuerant mihimet ipsum,
19 ut et nunc miser ardeam nihilque
20 furentem juvet impotente amore.
21 O laudem egregiam, o celebre factum,
22 o te vel ducibus parem supremis,
23 qui nil tale aliquid senem timentem
24 deceptum illecebris tuis dolisque
25 in tantam impuleris repente fraudem.
CA_23 v.1 Commendo tibi plurimum tuaeque,
2 mi Tinghi, fidei meos amores,
3 meas delicias levis juventae.
4 Non dico hercule candidam puellam :
5 ne de me secus atque oportet, omnes
6 cui hujuscemodi molestiores
7 curas abstulerit gravis senectus,
8 suspicere aliquid ; sed hos libellos,
9 qui sunt carminibus meis referti,
10 ac mire cupiunt ad eruditas
11 pervenire hominum manus politi
12 et, quantum fieri potest, ab ipsis
13 purgati maculis malisque mendis.
14 Quod illi minus ante consecuti
15 si per te modo consequentur, uni
16 habebunt tibi gratiam perennem.
AD IULIUM COLUMNAM, PONTIFICIUM LEGATUM
CA_24 v.1 Dat dono Angelius suos libellos
2 sua haec carmina Julio Columnae.
3 Dat quidem leve munus, ast amoris :
4 ast erga Mariumque Juliumque
5 Columnas, decus ad perenne natos,
6 observantiae, honoris atque cultus
7 quem loquens tribuit tacensque utrique
8 et pignus grave et obsidem perennem.
AD PAULLUM MANUTIUM ET BENEDICTUM VARCHIUM
CA_25 v.1 Venit festa dies : tristes discedite curae ;
2 Idaliae ferimus debita sacra deae.
3 Hac olim Venerem placabant luce puellae,
4 quas numquam in vacuo juverat esse toro.
5 Hac promissa Jovi spumantia vina Quirites
6 blandaque permulta cum prece tura dabant.
7 Hac ego sum quondam dias in luminis oras
8 editus : affulsit hac mihi luce Venus.
9 Nunc igitur fecisse juvet Venerique Jovique,
10 lux geminos nobis placet ut una deos.
11 Prome puer Chiumque novum veteremque Falernum.
12 Et natet effuso cuncta liquore domus.
13 Vosque adeo mecum Glycere, Telesilla Meleque,
14 quas cuncti misere depereunt juvenes,
15 solemnem celebrate diem : date tura precesque,
16 nec desint risus mistaque verba jocis.
17 Hic sunt et myrtus et grata sisymbria, sunt et
18 de junco et verna vincula facta rosa.
19 Non lyra, non carmen desit, quod cantet Amyntas,
20 cui cingit flavas picta corolla comas.
21 Alma Venus, tibi dum laetas operamur ad aras,
22 huc ades, o multo flore referta sinus.
23 Huc ades, et felix nostro de pectore curas
24 pelle malas : nobis hinc bonus annus eat.
25 Hinc tristes absint morbi pallensque senectus,
26 et labor et luctus et malesuada fames.
27 Neu subitus mixta cum grandine verberet imber,
28 quas trudit gemmas vitis opaca suas.
29 Neu fera tempestas teneras contundat aristas,
30 neu sua graminibus ros alimenta neget.
31 Multa ferat glandem quercus, stet consita pomus,
32 stipet apis plenos melle liquente favos.
33 Effundant oleae pingues ex arbore baccas,
34 quas nuda stringat rustica nupta manu.
35 Tum pasta eniteant armenta salubribus herbis,
36 ne timeant fures, ne timeantve lupos.
37 Sancta Venus procul hinc diros, procul esse furores
38 ipsa jube, in saevos rejice bella Getas.
39 Ac jam supplicibus Tuscis da diva perenni
40 pace frui. Martem cogere sola potes.
41 Namque ille aeterno devictus vulnere amoris
42 rejicit in molles se tibi saepe sinus.
43 Excipit et recubans suaves ex ore loquelas,
44 queis iras nimium mitigat ille truces.
45 Hunc tu igitur placidam nobis, dea candida, pacem
46 otiaque amoto dulcia posce metu.
47 Otia nam pacemque simul, modo faveris, ipse,
48 dum renovant reges impia bella, dabit.
49 Pace bona laetantur agri, laetantur et urbes,
50 pace bona rident aequora lata maris.
51 Pax alit agricolas, multo pax ubere messem
52 auget, et ingenti fenore ditat opes.
53 Haec densa tutum pastorem contegit umbra,
54 dum teneras vario carmine mulcet oves.
55 Haec celebrat juvenum dulces innoxia coetus,
56 cum cupida haec cupidum jungit amante virum.
57 At bello squalent agri, tristantur et urbes,
58 et tumidi maerent aequora lata maris.
59 Bellum ipsos miseris vastat cultoribus agros,
60 evertit magnas et labefactat opes.
61 Nec tutas sinit in silvis errare capellas,
62 dicere nec certo carmina certa pede.
63 Hoc juvenum lusus, juvenum convivia tollit,
64 dejungit tristem tristi ab amante virum.
65 Tum neque Pierides Musae, neque Phoebus Apollo,
66 quod legat in thalamo laeta puella, canunt.
67 Haec igitur procul esse jube mala. Non ego solus,
68 quae fecit nobis otia Cosmus, amo,
69 sed, mecum Aonios habitant quicumque recessus,
70 quicumque et Musis annua sacra ferunt.
71 Eveniet. Certum videne ut firmaverit omen ?
72 Accenso sonuit laurus adusta foco.
73 Interea Venerem jucundaque dona canemus,
74 dum variat dulces tibia blanda modos.
75 Te dea, cum passim nullo discrimine rerum
76 prorsus iners una mole jaceret opus,
77 ac neque Sol, neque Luna sua, neque sidera luce,
78 nec certa fluerent tempora certa vice,
79 solertem accepit prudens Natura magistram
80 constituitque suo cuncta elementa loco.
81 Addidit et ventos pluviasque, et frigora et aestus,
82 jussitque ut certum pergeret annus iter.
83 Humidus autumnus sitienti aestate diremptus
84 esset, et a tepidi tempore veris hiems.
85 Sidera tunc herbas rupta tellure recentes
86 ad primi radios elicuere diei.
87 Et vario flores ornarunt prata colore,
88 coepit et aeterna labier amnis aqua.
89 Tunc initus cupiere tuos volucresque feraeque,
90 quicquid et immenso gurgite pontus alit.
91 Tunc juvenis duras concepit pectore flammas,
92 tunc et amatori juncta puella suo est.
93 Tranabat medias, quas cum transmitteret Helle,
94 Hellespontiacas obruta fecit aquas.
95 Non illum infelix mater, non quae superingens
96 porta tonat caeli jam revocare queunt.
97 It celer et blandae superato marmore amicae
98 basia mille capit, basia mille refert.
99 Ah miser, ah, magnae numquam si numina divae
100 laederet, exstinctus non jacuisset amans.
101 At tu sancta veni : nosque, o, dignare. Vocamus
102 ad festas epulas te, dea sancta veni.
103 Huc teneram nostrum duxit sibi quisque puellam
104 strataque jamdudum trina parata manent.
105 Ludite vos. En ipsa venit. Neu culte Manuti,
106 neu tenues Varchi despice amice dapes.
107 Has vobis sincerus amor jugisque voluntas
108 qualescumque hodie rite paravit opes.
CA_26 v.1 Nympha olim nemorum celeberrima, nympha Parorme
2 unica virginei gloria honosque chori,
3 docta feras certis configere nympha sagittis
4 et rupe e summa dejicere apta capras,
5 dum sequitur pernix fugientem retia cervum,
6 pervenit aequoreas qua subit Auser aquas.
7 Illo forte suos lustrabat litore Proteus,
8 vectus in egelidi fluminis ora, greges.
9 Dumque adeo informes immani corpore pristes
10 transvehit oceanique aequora obire jubet,
11 aspexit nympham cogentem ad litora cervum :
12 quae formae aequoreas vincit honore deas.
13 Aspexit, periitque simul, simul intima sensit
14 attonitus flammis pectora rapta novis.
15 Ergo avidus ruit, et manibus comprendit utrisque
16 ipse feram, magno dum fugit acta metu.
17 At nympha ingentem procul inde ut Protea vidit,
18 non ultra est celeres ausa movere pedes.
19 Sed potius conversa fugam capiebat et altos
20 spectabat montes, diruta Luna, tuos.
21 At Proteus : "Quo (dixit) abis ? Quo proripis hinc te ?
22 Quem fugis ? Ah Nais candida, siste gradum.
23 En ego sum, magni metuunt quem monstra profundi,
24 cui cedit salsas Ennosigaeus aquas ;
25 quem toties Thetis ipsa suis pulcherrima in antris
26 excepit, thalamis quem Galatea suis.
27 Siste gradum : nec te moveat quod in aequore dicor
28 laxare indomitos et cohibere greges.
29 Ipse armenta olim potum dignatus Apollo est
30 ducere et infirmas pascere Adonis oves.
31 Quin etiam Cytherea undis prognata marinis
32 saepe solet concha per vada salsa vehi.
33 Illam Nereides passim comitantur et omnes
34 effusae gemmas, dona beata, legunt.
35 Ne pontum contemne : et habet sua munera pontus,
36 munera silvicolis invidiosa deis.
37 Quae Diana olim videat si culta, relictis
38 montibus, anteferat divitis antra maris.
39 Atque haec ne credas fallaci pectore dici
40 forsitan : o celerem siste puella gradum.
41 Siste gradum formosa : tua en haec accipe dona,
42 quae tibi Stoechadio marmore ab usque fero."
43 Tum vero illa suos oblatum ad munus ocellos
44 vertit et ex omni pectore terror abit.
45 Aspicit et cervi rutilantia cornua, quae jam
46 coralio Proteus cinxerat ante senex.
47 Aspicit auratas pendere e pectore baccas,
48 quae fulgore ignes exsuperare queant.
49 Accurrit Proteus, cupidisque amplectitur ulnis
50 cunctantem et figit basia mille labris.
51 Illa verecundo demittit lumina vultu,
52 et cava vicinae rupis in antra fugit.
53 Prosequitur Proteus jam furti certus, et ambo
54 tandem gramineis procubuere toris.
55 Dumque jocos miscent laeti, dum gaudia sumunt
56 ultima, dum cupidos mutuus ardor habet,
57 speluncam ingressa est centum comitata Napaeis
58 Cynthia difficilis fessa labore viae.
59 Vix antro sese intulerant, videre jacentes
60 inter se femori conseruisse femur.
61 Versa dea est, castaeque suos ne forte sorores
62 polluerent oculos, opposuere manus.
63 At Proteus, divae perterritus improviso
64 adventu, solitis artibus usus abit.
65 Nimirum tenuem subito conversus in undam
66 cedit in infernas tutus amator aquas.
67 Quo fugis, ah Proteu ? Tanto in discrimine nympham
68 ipse tuam Proteu deseruisse potes ?
69 Illam casta parens trepidantem et multa timentem
70 opprimit, et collo turpia dona videt.
71 Et, "Me si qua (inquit) temerati jura pudoris,
72 si qua pudicitiae tangere cura solet,
73 si quid et esse deam est, si quid mea numina possunt,
74 praemia polluto corpore digna feres.
75 Praemia habe et reliquis exemplum esto una puellis,
76 quale tui similes munus habere velim.
77 Nam tu omnes posthac poenis affecta docebis
78 ferre quid abjecta virginitate decet."
79 Haec simul effata est, nympham devolvit in amnem,
80 quo foret immensi piscibus esca salis.
81 Praecipitem sedenim Proteus miseratus amantem,
82 "Haec (inquit) nostrum mortua crimen erit.
83 Sed quia praeterea in silvis te ducere vitam
84 fata negant, hoc in flumine piscis eris."
85 Dixit. Et illa pios imo dum pectore questus
86 fundere vult, vitreo gurgite muta silet.
87 Exuit humanam mutato corpore formam,
88 atque huc atque illuc obstupefacta natat.
89 Ac ut erat levis candentibus undique membris,
90 sic et adhuc nitidum leveque corpus habet.
91 Nullis terga rigent squamis, sed concolor auro
92 interpuncta humeris gemmea gutta micat.
93 Nam, quae pendebat niveo fulgentia collo
94 coralia, in similes cuncta abiere notas.
95 Et quoniam assidue in silvis, dum vita manebat,
96 vixit, adhuc silvas saxaque dura colit,
97 nec secus in cunctos ruit infestissima pisces,
98 ac quondam est omnes depopulata feras.
99 Quin etiam memor usque dei fugit aequor et amnes
100 flumine quos altos excipit unda maris.
101 Haec ego Damonem memini sub rupe canentem,
102 Angele, dum bifida retia sarcit acu,
103 retia, quae medii protenta in fluminis alveo
104 laxarant tenues dilacerata plagas.
105 At tu olim exemplo hoc poteris terrere puellas,
106 nequa deae ultricis frangere jura velit.
AD BERNARDINUM ROMENAM DE IACOBO IUNTA
CA_27 v.1 Si mihi particulam, Romena o candide, amoris,
2 quo te prosequitur, Junta tuus tribuat,
3 Junta tuus, qui nunc tantum te fertur amare,
4 quantum nemo unquam fertur amasse aliquem :
5 non ulla hos prorsus maculent mala menda libellos,
6 dum parat haec formis edere nostra suis.
7 Sed, quoniam ille in te totum sese occupat uno,
8 in me deesse suo cogitur officio
9 interdum et de te assiduae postponere curae,
10 ejus quae a nobis credita sunt fidei.
11 Aut minus ergo jube te, si pote, diligat, aut me,
12 dum nostra haec curat, fac amet ille magis.
CA_28 v.1 Et forma insigni, et praeclaro sanguine gentis,
2 atque animi praestas ingeniique bonis.
3 Tum cujus vitam et mores semel ipsa probaris,
4 mox hunc constanti pectore semper amas.
5 Ut mirum nil sit, siquis constanter et ipse
6 unam te sancte deveneratus amet.
CA_29 v.1 Nec facie inferior pulchrae, mea flamma, Dione es,
2 ingenio nec par culta Minerva tibi est.
3 Tale autem carmen pangis doctissima, quale
4 ipsa cohors Phoebi pangere docta solet.
5 Atque ad fortunae tanta ornamenta animique,
6 tota quibus mire conspicienda nites,
7 accedit, quod te efflictim juvenesque senesque
8 pectora succensos deperiisse juvat.
9 Nam de me tibi quid pergat mea musa fateri ?
10 Uror io, o, remove saeva puella faces.
CA_30 v.1 Viderat Idalios jam jam Venus aurea lucos
2 Angelium celeri deseruisse fuga.
3 Viderat et pulchrae desertum ab amore puellae
4 praeterea levibus ludere nolle modis.
5 "Scilicet hunc nostri nostrorumque (inquit) amorum,
6 contactum et flamma jam pudet esse mea ?"
7 Spiculaque e pharetra maculoso lurida felle
8 sumit et adducta librat ab aure manu.
9 Illa volant feriuntque simul, caecasque patentis
10 pectoris in latebras insidiosa ruunt.
11 Tum Dea tabifici consumptum peste veneni
12 increpat et celsa ridet ab usque Papho.
13 "I nunc et nostras audax contemne sagittas ;
14 i nunc et saevas excute corde faces."
15 Deinde quaterdenas inclusum carcere luces,
16 ora miser lachrymis dum rigat, esse jubet.
17 Segnius interea Aonii vetus incola montis
18 subvenit et celerem fert miseratus opem.
19 Ille etenim iratos cantando placat Amores,
20 ille sua Paphiam mulcet et arte Deam.
21 Suadet odoratos fundentem ille undique flores
22 Angelium donis accumulare novis.
23 Qui nunc ingenti vatis de munere laetus
24 consueto nitidum vestit honore caput
25 amissasque genis inducit mollibus umbras,
26 gaudet et Idalia fronde virere comas.
27 Quin positis novus exuviis nitidusque juventa
28 exsilit et blandus carmina blanda canit.
29 Quasque potest dignas, Segni cultissime, grates
30 solvit et aeternum se dicat ipse tibi.
DE CARMINE POMPEI ARNOLFINI AD MUSAS
CA_31 v.1 Hos versus, Nymphae Aonides, Jovis aurea proles,
2 haec Arnolfini carmina culta sui,
3 quae vos Pierio puerum docuistis in antro,
4 esset ut Etrusci gloria magna soli,
5 Angelius querna vobis incisa tabella
6 ante aram media laetus in aede locat.
7 Carminis et vestri repetens promissa fidemque
8 orat et interea versibus hisce suum
9 sponsorem appellat : cui vos dependere par est.
10 Quando mendaces non decet esse deas.
CA_32 v.1 Si tandem praestare mihi te, candida Phryne,
2 et facilem et gratam tanto in amore potes,
3 possum ego vel duros pro te perferre labores
4 ac tibi tum noctes tum vigilare dies.
5 Verum dum simulas quasi non praesenseris umquam,
6 quam meus et fuerit quamque sit altus amor,
7 ipse tacens rationem ineo, qua ponere curam hanc
8 possim et tam duro colla levare jugo.
CA_33 v.1 Inspexti siquando oculos, pulcherrima Phryne,
2 ipsa meos, mi omni pectore sensus abit.
3 Ingentique animus perculsus vulnere amoris
4 exsilit et circum lumina amata volat,
5 ac tibi nunc malis, roseo nunc perditus ore,
6 nunc in purpureis insidet usque genis,
7 quod si tum moriar (quamquam illa beatior est mors
8 vita omni atque ipsis invidiosa deis)
9 diceris miserum misere occidisse : neque istum
10 rumorem de te fama tacebit anus.
CA_34 v.1 Dum tu inter silvas glandem lectura moraris
2 ac sine me longos ducis Amylla dies,
3 et nunc pendentes spectas de rupe capellas,
4 et nunc lanigeras laeta tueris oves,
5 confeci calathumque tibi fusosque columque,
6 qualem nec Mopsi filia dives habet.
7 Praeterea strophiumque et acus speculumque paravi,
8 contextamque ingenti arte periscelidem.
9 Quae nunc dona a me pulcherrima flagitat Acme,
10 utque habeat quid non pollicita illa mihi est ?
11 Sed non ante feret, quam tu jam monte relicto
12 ostendes, quanti munera nostra facis.
CA_35 v.1 Hac mihi venturam sese promiserat hora
2 setosi Pholoe membra perosa viri.
3 Nec certe prius illa fidem mentita fefellit,
4 cum voluit certas ponere certa notas.
5 Nunc tamen in longum nostros producit amores
6 improba, nec certo tempore certa venit.
7 Ast ea nocturnas horret si forte tenebras,
8 audeat e thalamo nusquam ut abire suo :
9 ne vos tam fidam, o umbrae, terrete puellam,
10 et cadet ad vestros hostia pulla focos.
11 Fallor ? An emoto sonuerunt cardine postes,
12 objiceque exempto jam patuere fores ?
13 Sic est. Vos igitur manes umbraeque valete,
14 et facite haec redeant gaudia saepe mihi.
CA_36 v.1 Qualia ab arboribus pendent sua mala novellis,
2 non matura quidem, sed nec acerba tamen,
3 qualia vernanti fundunt se margine ab omni
4 fraga et purpureo grata colore rubent,
5 pectore se tales fundunt tibi Laura papillae,
6 tales et malae, talia labra rubent.
7 O felicem igitur, vernanti ex arbore quisquis
8 talia mala manu, talia fraga leget.
CA_37 v.1 Invidet hos oculos tibi Juno, haec brachia Pallas,
2 hasce Venus mammas, hos Thetis ipsa pedes.
3 Qui te igitur spectat felix, felicior est qui
4 tangit, semideus qui oscula ab ore rapit.
5 At quisquis fruitur, quisquis, mea Delia, tecum
6 secubat, hunc nemo jam neget esse deum.
CA_38 v.1 Hic tecum, mea Amylla, ad aquam dum sola redibas,
2 quivi olim solus dulcia verba loqui.
3 Hic viridis quondam ramis contectus olivae
4 perditus invitae basia rapta dedi.
5 Hic tibi, mi dulces offers dum blanda racemos,
6 injeci cupidas pectora in ista manus.
7 Hic ego nunc, eheu, moriar desertus oportet,
8 ut, quae sunt vitae, sint monimenta necis.
CA_39 v.1 Has violas, hos narcissos, haec lilia vobis,
2 Naides, atque horti cana ligustra sui
3 spargit, et ex imo fundens opobalsama limbo,
4 hos inter socias ducit Amylla choros.
5 Quod si congressus cupidi perferre mariti
6 et dulces poterit sustinuisse vices
7 incolumis, prima subeunt quas nocte, quotannis
8 cinget odorata limina vestra rosa.
CA_40 v.1 Congressus quoniam cupidi tutissima amantis
2 pertulit, ancipites sustinuitque vices,
3 Naiades, hic vobis meritos persolvit honores
4 liminaque Idaliis cingit Amylla rosis,
5 atque eadem fundet tepidi carchesia lactis,
6 stabit et ante sacros agna novella focos,
7 si toties posthac nimirum invictus Iolas,
8 inter se quoties congredientur, erit.
IN EORUM OBITUM, QUI PRO PATRIA CECIDERANT, EX GRAECO
CA_41 v.1 Qui propriae quondam patriae peperere salutem
2 ulti hostes valido comminus ense feros,
3 dum pugnant coeuntque simul virtusque pudorque,
4 effudere animas pectore quisque suas,
5 Graecia ne magnis olim parere tyrannis
6 disceret, ac foede regna superba pati.
7 Materno hos Tellus gremio complectitur atque hac
8 Jupiter esse omnes condicione jubet.
9 Nil peccare Deum est eventuque omnia fausto
10 perficere : haud homini fata cavere datum.
CA_42 v.1 Si te despectum sentis misere atque superbe
2 indignisque habitum perspicis esse modis,
3 et frustra cecidisse tibi tua verba precesque
4 in cassumque oculos illacrimasse tuos,
5 ecquae praeterea fastus jam signa moraris
6 illius ? Ecquidnam, quo movearis, erit ?
7 Ni te tanta movet, Bargaee, superbia, ni te
8 contemptum, debes cui minus esse, doles ?
9 Ergo age, siquando patientia victa dolori
10 cedit et ultorem suscitat ira animum,
11 obdura, o, tandem et fastidia desine ferre,
12 cujus te immerito perditus ussit amor.
13 Nec te irrideri patiare inhonestius, et, quae
14 fecisti misere tanto in amore miser,
15 omnia nunc tandem oblitus committe procellis,
16 nec posthac, quae te non amat, ullus amet.
CA_43 v.1 Erinnam Sapphoque suas ad sidera ferre
2 Graecia sic quondam est laudibus ausa novis :
3 illam ut divino longe praeferret Homero,
4 huic nullum e Lyricis diceret esse parem.
5 At vero, legit excultum cum Tuscia carmen,
6 quod tu tam docta scribere sueta manu es,
7 sic te praecunctis aliis miratur, ut uni
8 jam tibi nec vatem praeferat ausa suum.
9 Tum, quoniam vitae probitate excellis, habendam
10 inter Pierias te putet esse Deas.
CA_44 v.1 Ex oculis istis, ex ista incendia fronte,
2 ex isto ardentes protinus ore faces
3 ventilat atque adeo flammas spargitque rotatque,
4 ex isto tantum nomine saevus Amor.
5 Ipsa igitur licet usque alio tua lumina flectas
6 et faciem velo liberiore tegas,
7 urimur, heu miseri, tamen atque absumimur omnes,
8 nomine quorum aures personuere tuo.
CA_45 v.1 Ad Soderinam, Spini dulcissime, cum me
2 jussisset secum Laelius ille tuus
3 ire salutatum, magno inflammatus amore
4 porrexi victas victus et ipse manus.
5 Tum, simul ac sensi tam docte et dulce loquentem,
6 tam suaves numeros scribere tamque bonos,
7 quando una et forma excellens et sanguine avito,
8 excellit tantis dotibus una animi,
9 unam etiam merito admirans hanc esse putavi,
10 cui soli explerit Thespias unda sitim.
CA_46 v.1 Dii tibi nascenti cunctas Hieronyma dotes
2 certatim larga contribuere manu.
3 Namque hinc Roma potens, illinc Hispania natam
4 innumeris regum clarat imaginibus.
5 Ingenii cultus mox accessere supremi,
6 quaeque unam Superis antetulisse queant
7 ornamenta animi, et pulchrae immortale juventae
8 forma decus, quales credimus esse deas.
9 Salve igitur, salve heroum certissima proles,
10 salve olim heroas progenitura parens.
GALATEA ECLOGA I. AD VINCENTIUM MALPILIUM
CA_47 v.1 Quas dederit lachrymas Corydon, quas pectore voces
2 fuderit, absentes solus dum luget amores
3 Histonii Corydon, magni et regnator Aquini,
4 temporibus dubiis unum quem maximus Alcon
5 amnis ad Eridani laetissima pascua campos
6 miserat, ut late silvas dicione teneret,
7 si vacat atque humilem non aspernaris avenam :
8 accipe Malpiliae gentis decus, accipe ; quod nos,
9 quo memorem gratumque animum testemur et omni
10 enitamur ope, ut tam clarum nomen in oras
11 luminis e nigri tenebris se vendicet Orci,
12 nunc demum ornatis carmen describere chartis
13 juvit et argutas numeris iterare querelas,
14 quas quondam aerias sic ille exprompsit ad auras.
15 "Infelix Corydon, hic te pulcherrima flentem
16 deseruit, patrios peteret cum maesta penates
17 atque ad Teleboum sedes Galatea rediret.
18 Illa olim Galatea, tuos quae sueta labores
19 lenire et tristes animo depellere curas,
20 aut tecum incautos fallebat arundine pisces,
21 aut summos rara cingens indagine saltus
22 laeta sequebatur lepores damasque fugaces,
23 atque inde in molli discumbens gramine suavem
24 propter aquae viridi labentis ab aggere rivum,
25 levia fundebat riguam per membra quietem.
26 At nunc Sirenum scopulis sese abdidit altis,
27 multifidamque illic nymphae ad Sebethidos undam
28 usque latens, fratrem letho suspirat ademptum.
29 Immemor et nostri reditus non cogitat ullos ;
30 luminibus nec saeva suis flavoque capillo
31 parcit et, insanis plangens innoxia palmis
32 pectora, supremi leges et jura Tonantis
33 accusat damnatque deos, quod funere acerbo
34 sustulerint juvenem primo sub flore juventae.
35 Heu heu quid tantum juvat indulgere dolori,
36 immitis Galatea ? Quid oscula eburna genasque
37 percutere ? Et capiti immeritos discindere crines ?
38 Ille jacet precibus numquam reparabilis ullis.
39 Nec sentit gemitusve tuos, lacrimasve cadentes.
40 Sed jam conciliis divorum adscriptus utrosque
41 defigens oculos in nos, mortalia temnit.
42 Quin igitur potius tantorum oblita dolorum
43 et nostras miserata preces Galatea revisis,
44 quo se vorticibus latos diffundit in agros
45 Eridanus caeli decoratus sedibus amnis ?
46 Hic tibi perpetui surgent de gramine flores,
47 liliaque et violae cultique rosaria Paesti.
48 Hic etiam media ludet tibi parvulus aula
49 curarum Thelgon requies jucunda mearum :
50 quo nemo in terris puero festivior alter
51 seu saltat, seu molle canit, ducitve choreas.
52 Illum ego blandum ulnis persaepe amplexus apertis
53 osculor illacrimans ac, dulci voce parentem
54 dum vocat, ingenti penitus consumor ab igne.
55 Nam sine te Galatea mihi non tempora vitae
56 grata fluunt, sine te feries non prospera rerum :
57 non urbes, non ipsa meum lustra alta ferarum
58 delectant animum. Verum, ut nemora invia taurus
59 odit et amissa misere dolet usque juvenca,
60 sic ego te, quoquo solum vestigia ducunt
61 me mea, tam procul hinc absentem conqueror. Eheu
62 conqueror. Et surdis jactans verba irrita ventis
63 experior nil dulce mihi, quin omnia sordent.
64 Sordent et nuper deducta ex hoste trophaea,
65 quae tibi jamdudum gestit Ticinus et ingens
66 narrare Eridanus ; nec non super aggere ripae
67 exstruere aeterni nobis monimenta laboris.
68 Hinc et nympharum ridens chorus omnis et una
69 venantum coetus miro compulsus amore
70 grata tum occurret, feret et lectissima dona.
71 Tunc ego cervorumque greges venatus et apros
72 obvius adveniam, cupideque amplexus amantem
73 oscula mille feram roseis impressa labellis.
74 O Corydon, felix Corydon, si gaudia, quae nunc
75 tute tibi fingis, cepisse immensa licebit.
76 Scilicet his silvis haud fortunatior ullus
77 venatorum altos posthac cantabit amores.
DAMON ECLOGA II. AD LAELIUM TORELLIUM
CA_48 v.1 Flagrabat magno quondam Damonis amore
2 Chloris Hamadryadum non ultima, quam pater Aegon
3 doctus arundinea modulari carmen avena
4 erudiit multaque insignem reddidit arte :
5 seu cantu certare velit pedibusque choreas
6 plaudere, seu celeri Nymphas praevertere cursu,
7 letalique procul jaculo transfigere capras,
8 imbelles capras, summis dum rupibus haerent,
9 aut sese ex alto revolutae in cornua librant.
10 Flagrabat Chloris, tristesque miserrima curas
11 lenibat maestis animum solata querelis :
12 "En mihi contemptique arcus spretaeque pharetrae
13 ante pedes, dum me ipse fugis, pulcherrime Damon,
14 deflentemque tuo numquam dignatus amore
15 et nemorum latebras et inhospita lustra ferarum
16 me sine solus obis, et in acres irruis ursos
17 aggrederisque apros : ah, te ne vulnere laedant,
18 ah, tibi ne validae frangantur dentibus hastae.
19 Certe ego fida comes, nec tanti ignara pericli,
20 haererem lateri atque illatos comminus ictus
21 exciperem gremioque tuo exanimata jacerem.
22 O, mihi contingat praedulci occumbere leto,
23 optato leto, quo nec felicius ullum
24 esse genus possit vitae. Tum denique Damon
25 et mea magna fides et amor tibi cognitus imo
26 tristia nonnumquam eliceret suspiria corde.
27 Forsan et exstinctam tecum miseratus amantem
28 exstrueres maestum summa sub rupe sepulchrum,
29 invida praeteriens qua quondam filia Mopsi,
30 inscriptum legeret vicino in cortice carmen :
31 haud tota interii Chloris, nam maxima nostri
32 semper erit pars, incolumi Damone, superstes.
33 Sed quid ego, heu, miserae mihi ludicra somnia fingo ?
34 Somnia, quae tenues venti dilapsa per auras
35 dispergunt. Illum multae optavere puellae
36 Naiades, magnis quamvis e regibus ortae.
37 Et tamen haud umquam amplexu thalamoque potitae
38 dulcia purpureis fixerunt oscula labris.
39 Non Dryope, non laeta Thoe, non candida Proto,
40 non et Callirhoe Tiberi genitore superba,
41 non Ephyre atque Opis soror, Eridanitides ambae,
42 ambae auro et pecudum praestanti vellere dites.
43 Sed mihi nil obstant haec omnia. Perditus ille,
44 ille puer, nostros toto qui pectore sensus
45 abstulit et caeco patefecit vulnere venas,
46 insidet assidue cordi, nec talia curat
47 saevus amor, magnos in me dum suscitat ignes.
48 Quamquam, o, sed Nymphas nobis licet heroinas
49 praetuleris, etiamne tuo prohibebis amore
50 crudelis Damon ? Etiamne arcere parabis,
51 quo minus in silvas vestigia nota sequamur ?
52 Certe ego, cum libuit nostras deducere in oras
53 auribus ignotos Latiis numerosque pedesque,
54 saepe tuas lyrico percurri pectine laudes.
55 Tum docui quibus insidiis, quibus artibus olim
56 decipias acresque feras pictasque volucres,
57 quoque modo informes mediis in vallibus ursos
58 ipse queas solus prosternere tutus aprosque.
59 Nec me carminibus Phyllis, nec blandior Aegle
60 aequiparat, quamvis tenues inflare cicutas
61 docta Aegle, quamvis celebris per compita Phyllis
62 agrestem querula moduletur arundine musam.
63 Invidus (et memini) cum me tua facta canentem
64 Eridani ad ripas saepe audivisset Amyntas,
65 agrorum quondam et pecudum praedives Amyntas,
66 pinguia cui gelidi parebant pascua Sarni
67 Inarimeque ferax latisque Insubria campis.
68 - O, mea si tali celebres decora inclyta cantu
69 nympha (inquit) comites inter non ultima nostras
70 ipsa eris, et Beroe cedet tibi Phyllodoceque -.
71 Ipse tui sedenim jam tum me ceperat ardor,
72 jam tum flamma vorax penetrarat ad usque medullas,
73 intonsis ut sola meos testarer amores
74 montibus et teneris incidere falce juvaret
75 arboribus laudesque tuas, tua nomina Damon.
76 Quin ego cum calathis olim tibi lilia plenis
77 purpureasque rosas immortalesque amaranthos,
78 narcissumque crocumque et suave rubentem hyacynthum,
79 horrida dum saevis Aquilonibus (arva) rigarent,
80 ausa offerre tuum venissem credula ad antrum,
81 sic perii, sic ipsa meo de pectore cessi,
82 haeserit ut mediis vox faucibus, et, mihi quae jam
83 ipsa diu mecum versans blandissima noram,
84 immemori exciderint toto de pectore verba.
85 Sed vos, o Dryades, quaecumque notavimus altis
86 carmina corticibus, nostros delete furores.
87 Forsan et una illum memori de mente fugabo."
88 Haec simul aetherias Chloris jactavit ad auras,
89 oblita infelix serae decedere nocti :
90 accurrere piae non una e valle Napaeae
91 et secum maestae duxere in tecta dolentem.
GLYCE ECLOGA III. AD BACCIUM VALORIUM
CA_49 v.1 Extulerat medio jam se nox frigida caelo
2 laetaque fecundo spargebat gramina rore,
3 cum sua formosae perculsus amore puellae
4 limina deseruit Lycidas venator et illa,
5 illa, imo quae corde prius celaverat, altis
6 montibus et caecis detexit vulnera silvis.
7 Tu vero, tu, cujus amor mihi crescit in horas,
8 Valori, et nostro solus jam pectore regnat,
9 ceu quondam arentes stipulas cum corripit ignis,
10 exiguus serpit primum, mox clarus ad auras
11 effert se victor lateque incendia miscet :
12 accipe et haec Lycidam mecum miserare dolentem.
13 "Hos, o qui luctus referat tibi somnus ad aures,
14 saeva Glyce, meque ante tuos nunc sistat ocellos,
15 horrida flebilibus rumpentem saxa querelis ?
16 Certe ipsam dirae non te peperere leaenae,
17 non tibi praebuerunt immites ubera tigres,
18 ubera, quae saevos accendant pectore sensus.
19 Quin ego, te quoties venientem laetus ad antrum
20 ipse meum vidi : nostrine hanc ulla doloris
21 cura habet ? Anne alios (dixit) suspirat amores ?
22 Ac, nisi me miserum jam tum praecideret ingens
23 verba timor : formosa Glyce, miserere furentis,
24 dixissem, miserere. Tuum mors, o, mea certe
25 crimen erit, crimen tantum non ulla tacebunt
26 secula, non ullae terrarum atque aequoris orae.
27 Hoc ipse, intonsos quoties indagine colles
28 venator, quoties canibus lustra horrida cinget,
29 inscripta tantum testabitur ilice crimen ;
30 hunc silvae, hunc montes, hunc saxa amnesque loquentur
31 interitum et Lycidan exstinctum animalia flebunt.
32 Flebunt et pharetrae, flebunt et retia, et arcus,
33 atque canes, et te crudelem saepe vocabunt.
34 Sed tu, scilicet has lacrimas contemnere sueta,
35 has voces atque haec imi suspiria cordis,
36 nil, o dura, preces, nil o mea munera curas,
37 munera, quae multae frustra cupiere puellae.
38 Quin etiam ingenti fastu nos despicis, omnem
39 quod vitam in silvis inter spelaea ferarum,
40 noctis et insomnes sub dio ducimus horas.
41 At non cultorem nemorum Venus aurea Adonim
42 sprevit et amplexus setosaque brachia fugit.
43 Nec tamen ille suas celebravit arundine laudes,
44 quas canerent olim summis in montibus ipsae
45 et Dryades Nymphae et Satyrorum incondita turba.
46 Me vero in primis dulces aluere Camenae
47 cinxeruntque edera, felici et baccare frontem.
48 Ac tu, si verax non est mentitus Amyntas,
49 nescio quem Dorylan tamen (hei mihi) credula praefers,
50 Idaeum Dorylam, cujus mendacia linguae
51 turpia tam multas jam decepere puellas.
52 Eheu, saeva Glyce, nostrae te sibila cannae
53 nulla movent, nostrae solam te carmina Musae
54 nil capiunt ingrata. Tuas ego marmore laudes
55 incidi et longum victurae in cortice quercus
56 ipse meos iterans questus et verba notavi,
57 quae legisse queant longo post tempore Nymphae,
58 dum venantur apros, dum cervum ad retia trudunt.
59 Atque eadem, ut canerem de se, quid non mihi Leuce
60 pollicita est ? Leuce flavos exculta capillos,
61 nigra oculos Leuce, niveas Leuce alba papillas ?
62 Quid non Arctobali, quid non formosa Lycotae
63 filia ? Pelliti quid non Amaryllis Iolae ?
64 Divitiis omnes, omnes et sanguine clarae.
65 Nec minus Autonoe, qua doctior ulla Camenas
66 non colit, unum ardens meme admiratur et unum
67 suspirans versusque meos, mea carmina laudat.
68 Et tibi (quis credat ? ) Nunc invidet aemula seque
69 jactat et ante omnes te despicit illa puellas.
70 Tu tamen (heu) nimium confidis imagine formae.
71 Nec fore jam credis, facies ut candida rugas
72 contrahat et flavum mutent tua tempora crinem.
73 Et rosa, purpureo quae se commendat honore
74 mane virens, multo languescit pallida sole.
75 Languescunt violae, languescunt lilia, cum se
76 extulerunt primum et canas liquere pruinas.
77 Sic etiam, forma quae nunc anteire Napaeis
78 diceris, amisso flebis mox flore juventae.
79 Et veniet (mihi crede) dies, cum te quoque saevus
80 uret amor, cum te dolor ulciscetur amantem.
81 Sed quid ego haec surdis nunc conqueror irritus auris,
82 irritus et ventis tantum mea vulnera pando ?
83 Illam, illam infelix, illam, dum sola vagatur
84 montibus et suaves beneolenti e gramine flores
85 sola legit, sola et gelidi prope fluminis undam
86 nunc dulces somnos, frigus nunc captat opacum,
87 illam (inquam) aggressus molli prece flectere nitar.
88 Heu quid agam ? Extremi jam nunc libet orbis ad oras
89 ire mihi et penitus gentes intrare repostas,
90 quae diram ingluviem miserorum sanguine pascunt,
91 et primum egressos lacerant in litore nautas.
92 Tum mecum morietur amor, tum denique, quae me
93 paulatim absumunt, incendia saeva quiescent.
94 Ah Lycida, Lycida, quoties, dum pectore curas
95 volvis et ingratos defles male sanus amores,
96 haec eadem suesti tibi fingere somnia, quae mox
97 ventorum rapidae ferrent abolenda procellae ?
98 Quin potius, si fata urgent te saeva, jacentem
99 hic abicis dirasque tuo de sanguine fauces
100 magnorum infelix pergis saturare luporum ?
101 Tu laetare Glyce nostra saevissima morte,
102 laetare, et quoties alta sub rupe sepulchrum
103 aspicies, dic : iste locus mea gaudia servat,
104 saevitiae locus iste meae monimenta tuetur.
105 Jamque vale ; atque alium, qui te canat, improba quaeras."
EVAGEE ECLOGA IIII. AD PHILIPPUM MELIORIUM
CA_50 v.1 Abdiderat montes sese venator in altos
2 atque inter densas nemorum maestissimus ornos,
3 qua rude frigenti stringit latus Alsula rivo,
4 innixus scopulo lachrymas fundebat Amyntas
5 et pulchram Euageen secum plorabat ademptam,
6 Euageen, magnum Ligurum decus et cui quondam
7 Aesis et aeterno devinctus amore Metauro
8 paruit et rapido subsedit flumine Tibris.
9 Ipse eadem cum mane, eadem cum frigida terris
10 nox erat, infelix gelidas iterabat ad auras
11 et nemus, heu, miseris conquestibus omne replebat.
12 "Lugete o Dryades mecum, o lugete Napaeae :
13 crescat et e vestris lacrimis ipsa Alsula et ipsae,
14 ipsae orni crescant quercusque et gramina, et uda
15 virgulta umbrosa protendant brachia valle,
16 cunctaque testentur nostrum depasta dolorem,
17 dum pratis insuetus oves avertit amaror,
18 dum mutata dolent tenerae dumeta capellae
19 atque infelicem referunt in lacte saporem,
20 dum mirantur apes casiamque crocumque rubentem,
21 atque thymum atque alio saturata sisymbria succo,
22 et pressas tristi distendunt nectare cellas.
23 Lugete o Dryades mecum, o lugete Napaeae.
24 Occidit Euagee pulcherrima Neptunine.
25 Euagee nostrae spes una et sola senectae
26 occidit. Et ruris, quicumque erat, hujus honorem
27 abstulit evertitque omnis mihi gaudia vitae.
28 Scilicet id fuerat, bis sex quod mensibus actis
29 suasit ab Alphea discedere protinus urbe,
30 ut te lugubri aspicerem miseranda feretro
31 efferri atque tui pars maxima funeris essem,
32 contegeremque atro frigentia membra sepulchro.
33 At non haec olim nobis promissa dedisti
34 Euagee, non haec durissima tempora, non hos
35 tum mihi praedixti luctus, cum magnus Acestes
36 mitteret, aequoreas qua labitur Arnus in undas,
37 tuque tuo invitum discedere ab ore videres
38 praeceptisque meum munires provida pectus,
39 quasque dabas prudens, ceu sancta oracula, voces
40 observarem omnes et singula mente notarem
41 consilia, ex animo quae numquam oblivia, numquam
42 eluet ulla dies, quamvis longissima, nostro.
43 Non ego tum tantos potui mihi fingere casus
44 Euagee, non tantum umquam sperare dolorem.
45 Quamvis certa mihi luctus praesaga futuri
46 signa daret Therapon, cum densos abiete lucos
47 caederet et piceas alto de vertice pinus
48 dejiceret montisque ferus juga pulchra comantis
49 vastaret, nostris qui plurimus imminet arvis.
50 Quin potius nil illa timens portendere triste
51 omina, diis superis faciebam vota meaque
52 saepe manu cumulans ingrata altaria donis
53 spondebam innumeros posthac tibi credulus annos.
54 Atque adeo demens tempus jam jam affore rebar,
55 cum tibi, quos olim fecundos abstulit agros,
56 redderet insonti, Latiis qui praesidet oris
57 pastor et ingentes rerum moderatur habenas,
58 atque volens facilisque omnes tibi linqueret arces,
59 munitas arces et pinguia regna Camertum.
60 Et nunc ipsa jaces, nec jam dignare vocantes
61 tendentesque manus populos ad sidera utrasque,
62 dum miseris miseras implent ululatibus urbes,
63 et vocem montes, vocem nemora alta remittunt.
64 Te variae Bacchi lynces, te saeva leonum
65 semina et hirsuti lugent in saltibus ursi,
66 aprique thoesque atque effera pectora damae.
67 Flent fontes, flent stagna tuum, flent flumina tristem
68 interitum et lacrimis tellus madefacta tepescit.
69 Hinc seges incultis squalet maestissima campis,
70 squalent fecundum sitientia pabula rorem,
71 amissumque decus passim violaria maerent.
72 Maerent tota suis virgulta exuta corymbis,
73 et pecus infelix deserta in valle pererrat :
74 ubera nec referunt sera jam nocte capellae
75 plena, nec ad caulas redeuntem laeta moratur
76 ipsa suam atque aliis secernit bucula matrem.
77 Omnia sunt macies, sunt omnia luridus horror,
78 sunt tenebrae et tristis leti pallentis imago.
79 Ipsa haec, quae quondam mihi frigida rura placebant,
80 nunc odi et, dulces obii quos saepe recessus,
81 dum medium curru sol aureus occupat axem
82 omniaque argutis resonant arbusta cicadis.
83 Odi orno, odi et platano, odi aesculo alta
84 contecta et radiis non pervia lustra coruscis.
85 Sordent et vivo confecta sedilia saxo,
86 sordet et, annosa quae sese ex ilice fundens
87 cum strepitu raucum ciet unda e margine murmur.
88 Quin ego, jamdudum posui quas ordine fagos
89 ipse tibi et teneras consevi, heu, nescius alnos,
90 evertam immeritas imis radicibus omnes
91 et silvam aggrediar crudelibus urere flammis.
92 Ah miser, ah, quo te mentis rapit aestus Amynta ?
93 Nonne vides gemitus lacrimasque ut spargis inanes ?
94 Quin igitur potius viva te fluminis unda
95 abluis ? Et precibus manes venerare sepultos ?
96 Forsan et haec olim venient ad sacra, tuique
97 vanescent tristes illo post tempore luctus."
CA_51 v.1 Quod te Pierio laudum spes maxima thyrso
2 percussit miroque animum calefecit amore,
3 clare puer, multo meme mihi charior ipso,
4 laetor et has imo nunc demum e pectore voces,
5 quas ingens expressit amor meus, edere cogor.
6 Sic cum carceribus laeti exsiluere jugales,
7 cunctorum primos inter comitatur euntem
8 plausus equum, celeri sic in certamine cymbam,
9 quae prior effugit metaeque anteacta propinquat,
10 hortantur turbae et vim animis praestantibus addunt,
11 aurea dum voces Divorum ad limina tollunt
12 virtutique omnes una plauduntque faventque.
13 Non te nobilitas ingens, non magna tuorum
14 gloria, non clari virtus spectata parentis
15 inflavit ventoque animum tumefecit inanem,
16 quo minus et Musis et Phoebo deditus uni
17 tendere Parnassi salebrosa ad culmina gressum
18 discuperes vatumque illic avidissimus omnes
19 percipere aeternas et pectore condere voces.
20 Quaque alii lusu soliti se dedere inani
21 aetate et vigiles studiorum odisse labores,
22 ipse unus per te veterum monumenta virorum
23 carminaque assidue multos servata per annos
24 suspiceres et noscendi rapereris amore
25 quos pius Aeneas captae post ultima Trojae
26 excidia et flammas, totus quibus arserat orbis
27 terrarum, Siculis cursus iteraverit undis ;
28 quas caeli pelagique minas erroribus actus
29 pertulerit, diras quasve ille accesserit oras,
30 cum miseram Didonem igni consumpsit iniquo,
31 cum subiit manesque imos atque infera Ditis
32 regna et felices potuit cum visere campos,
33 Elysios campos, sedes ubi certa quiesque
34 nos manet, integre quicumque exegimus aevum
35 et Lethem sine labe pii tranavimus amnem.
36 Praeterea superas rediens ut sospes ad auras
37 venerit in Latium et Laurentia Tibridis arva
38 et miseri casus defleverit unus acerbos
39 Pallantis primo rapti sub flore juventae,
40 utque atram mox iram ultus magnumque dolorem,
41 et puerum Lausum, quo nec formosior alter,
42 nec virtute animi praestantior induit arma,
43 et Lausi genitorem et Turnum occiderit hostem,
44 exposcens meritas inimico a sanguine poenas.
45 Sed quid ego haec memorans primae incunabula vitae
46 percurro et notis jamdudum versor in actis ?
47 Nam quis te potior culti Ciceronis alumnus
48 aut fuit, aut certe posthac erit omnibus annis ?
49 Quis fictas autem causas facundius egit ?
50 Aut scripsit meditans ornatius ? Haud tibi jam tum
51 defuit ingenium puero, non culta supellex
52 verborum, non delectus, non copia, non ars
53 orantis, mentesque hominum, sensusque moventis
54 ducentisque omnem quoties libuisset in iram,
55 clementemve animum. Quae fulmina, Jupiter, et quas
56 ipse faces tonitrusque oculis atque auribus hausi ?
57 Improba persequeris dum crimina sontis et acri
58 tristior exterres vultu et sermone nocentes ?
59 Aut cum virtutes imitandaque facta bonorum
60 concelebras caelique effers ad sidera laudes ?
61 Non ego susceptae culpae mihi conscius ipsi
62 non timui faciemque atro pallore notavi.
63 Atque adeo interdum, si quod gessisse videbar
64 praeclarum facinus, mire laetatus abivi.
65 Quin mihi succensum magno virtutis amore
66 sensi animum, vitii prorsus scelerumque rebellem,
67 excultae tantum poterat facundia linguae
68 et tua sermonis praesens suadela Venusque.
69 Ergo age, clare puer, postquam largissima quondam
70 effudit natura tibi gremiumque sinusque,
71 cujus ope immensos suetus superare labores
72 ardua doctarum subiisti templa sororum,
73 ambrosia et dulci saturatus nectaris haustu :
74 ingredere et nunc jam magnis accingere coeptis,
75 quae decus aeternum domui, quae nomina genti
76 clara tuae pariant famamque in secla propagent,
77 ingentes et opes cumulent, nec plurima avitis
78 non addant titulis monimenta insignis honoris.
79 Ac velut Eridanus mediis e montibus altus
80 volvitur Insubrumque inter fluit arduus amnes
81 et summas oriens exaequat flumine ripas ;
82 cum tamen ingessit Ticinus et Addua fluctus
83 plena suos, ruit ille ingens per rura minaxque
84 et tandem Adriacas victor supereminet undas :
85 sic quoque erit, cum te sublimi in sede locatum
86 consulet et titulis multis et honoribus auctum
87 demittet reducem ad sedes patriosque penates
88 virtutum judex et testis Roma tuarum.
89 O ego tunc imo (superem modo) pectore quanta
90 gaudia concipiam ? Quanto mihi concita motu
91 laetitia exsultent praecordia ? Non pater ipse,
92 ipse tuus pater insignis probitate manuque
93 strenuus et multa notus virtute, nec ipsa
94 ipsa magis mater laetabitur et sibi plaudet,
95 quamquam ambo tete miro amplectantur amore
96 atque suis (veterum licet hic exempla parentum
97 perquiras fastosque omnes ex ordine volvas)
98 carior haud alius fuerit genitoribus umquam.
99 Perge igitur teque in summo jam culmine siste,
100 unde una ostentat tibi maxima praemia virtus.
PETRI ANGELII BARGAEI VARCHIUS
CA_52 v.1 Ad celebres Arni ripas et litora Daphne
2 nympha erat, Etruscae cultrix non ultima vallis,
3 quam vetus e summo despectat Faesula clivo
4 et mediam Minio secat avius unda [... ....]
5 Illa quidem non apta colo tenuique Minervae
6 jam tum, cum virgo primis floreret ab annis,
7 una sed Aonias inter celebrare sorores
8 nata choros, totum Phoebo sacraverat aevum,
9 grata Deo blandisque comes gratissima nymphis.
10 Haec clari ad tumulum Varchii (namque ipsius atro
11 condiderant Varchii manes atque ossa sepulcro
12 pastores) Varchii manes deflebat amatos
13 et tristem Assyriis spargebat odoribus urnam
14 ipsa suo fundens tales e pectore questus :
15 "Heu quis tam duro supremam in funere vocem
16 voce sua et lacrimas lacrimis sociabit amicas ?
17 Vos liquidi fontes, vos cultae flumina vallis,
18 vos aurae ventique leves, qui, dum fera passim
19 saevit hiems, gelida spirantes amnis ab unda
20 editis umbrosas inter vaga murmura silvas :
21 ducite perpetuum mea carmina ducite fletum.
22 Hoc erat, hoc, patula quod ab ilice garrula cornix
23 praedixit persaepe, meum cum Phyllis ad antrum
24 docta, nec hirsuti conjunx non culta Lycotae,
25 crinibus effusis in mollia terga venirent
26 et mihi vernanti legerent de flore corollas.
27 Ducite perpetuum mea carmina ducite fletum.
28 Heu quis tum mentem miserae Deus abstulit ? Heu quis
29 avertit sensus omnes mihi, cum tua, Varchii,
30 instaret jam summa dies ? Quod numen, iniquum
31 offudit tenebras oculis ? Ne maesta viderem,
32 quam tibi fata vicem, quam sidera saeva pararant,
33 pro dolor, extremam vitae irreparabilis horam.
34 Ducite perpetuum mea carmina ducite fletum.
35 Nec tamen, interea ni mens mihi laeva fuisset,
36 signa dabant obitus Dii non obscura futuri,
37 cum caelum assiduis operirent nubibus et cum
38 sole dies, astris nox intempesta careret
39 et pluviis auctus flueret brumalibus Arnus.
40 Ducite perpetuum mea carmina ducite fletum.
41 Ah Daphne infelix, quid tum ? Si praescia luctus
42 ipsa tui, tantos casus multo ante videres ?
43 Nam nec rupta semel saevae subtegmina Parcae
44 instaurant nentes, nec quem statuere supremum,
45 praevertit finem moriens, aut protulit ullus.
46 Orassem Divos, cumulassem altaria donis,
47 consumpsem totas illic ego perdita lues.
48 Atque oculos, jam jam media cum morte natantes
49 et solem et caelum convexaque sidera linquunt,
50 ah misera his saltem manibus componere possem.
51 Ducite perpetuum mea carmina ducite fletum.
52 Quis nunc, quis teneros imis in vallibus agnos
53 cantet et excelsa pendentes rupe capellas ?
54 Quis rores gelidasque nives, quis frigora et aestus,
55 fluminaque et fontes, refluentemque aequoris undam,
56 et tonitrus, et praecipiti cum grandine nimbos,
57 et rerum causas, et primi exordia mundi
58 explicet ? Heroasque memor describat Etruscos ?
59 Quis Thyrsim ad fagos ? Veteres Amaryllida ad ornos ?
60 Ad corylos Daphnem ? Ad myrtos invitet Iolam ?
61 Ducite perpetuum mea carmina ducite fletum.
62 Ipsa suis, Varchi, tete spoliata racemis
63 vitis et amissa laurus Parnassia bacca
64 flevit, et excultos hedera cingente capillos
65 hinc illinc capiti tristes haesere corymbi.
66 Ducite perpetuum mea carmina ducite fletum.
67 Ipse etiam frontem manibus percussus honestam
68 lugubresque notas vocesque iteravit Apollo.
69 Inque cavis Nymphae carmen scripsere comantis
70 corticibus pini atque aeriae cyparissi,
71 esset ut in cineresque tuos et amabile nomen
72 aeterni luctus, aeterni testis amoris.
73 Ducite perpetuum mea carmina ducite fletum.
74 Te Satyri Panesque, leves te, candide Varchi,
75 suspirant Dryades atraque in veste Napaeae.
76 Inque antris specubusque imis in vallibus Echo
77 muta silet queriturque tacens secum ipsa doletque,
78 quod nequeat dulces audire ac reddere voces
79 laeta tuas numerosque alludere dulce canenti.
80 Ducite perpetuum mea carmina ducite fletum.
81 Nec tantum extremi delphin prope litoris oram,
82 nec tantum in silvis sola philomela sub umbra
83 luget et ereptos queritur maestissima natos,
84 nec quae per scopulos et saxa per avia ponti
85 deplorant miserae alcyones Ceyca peremptum,
86 quantum Flora tuos obitus, divine poeta.
87 Ducite perpetuum mea carmina ducite fletum.
88 Quas olim numeris volucres mulcebat amatis,
89 quas olim in silvis versus cantare docebat
90 luscinias, nunc illae inter fruticeta sedentes
91 certatim ad luctus lamentaque dura loquaces
92 hortantur picas quaeque in frondente palumbes
93 consuerant quercu raucas iterare querelas.
94 Ducite perpetuum mea carmina ducite fletum.
95 Quis tibi ? Quis tantum, Varchi, certaverit umquam
96 praeterea ? Quis labra tuae male sanus avenae
97 admorit posthac ? Cui tantum audere licebit ?
98 Nam, tibi quae suaves edebat eburnea cantus
99 fistula, Tyrrhenus quoties inflavit Amyntas,
100 ante alios nymphis et Pani acceptus Amyntas,
101 triste sonat, numeros omnes exosa modosque.
102 Ducite perpetuum mea carmina ducite fletum.
103 Heu heu tecum una lusus periere jocique,
104 Etruscique sales, et honos, et gloria linguae ;
105 tecum una heu Varchi perierunt gaudia vatum,
106 sive illos Tiberis, sive illos educat ingens
107 Permessus, sive Arnus alit liquentibus undis.
108 Ducite perpetuum mea carmina ducite fletum.
109 Quin etiam gremium lugubri affusa feretro
110 alma Venus : - nobis, nobis heu Varchius (inquit)
111 occidit et jamdudum ullo sine corpore imago
112 Elysios inter manes versatur et umbras.
113 Non illic versus, non dulcia carmina dictat,
114 non Heliconiadum latices a fontibus haurit,
115 ultima sed Lethen oblivia potat ad amnem - .
116 Ducite perpetuum mea carmina ducite fletum."
117 Haec Daphne. At densae caelo cum forte tenebrae
118 instarent, summum secuit maestissima crinem,
119 mitteret ut dulci memorabile munus amico.
120 "Supremumque vale, Varchi vale optime" dixit.