Hoe ontwikkelde democratie in Groot-Brittannië?
Groot-Brittannië had het oudste en sterkte parlementaire traditie, namelijk sinds de glorious
revolution 1688/1689. Groot-Brittannië werkten met het districtenstelsel: tot de Eerste
Wereldoorlog waren de conservatieve en liberale partij aan de macht, vanaf 1918 de
sociaaldemocratische partij. Het parlement bestond uit een Hogerhuis (edelen die hun zetel
hadden geërfd/door de koning werden benoemd) en een Lagerhuis (gekozen
vertegenwoordigers uit districten). Het kiesrecht bestond in Groot-Brittannië al langer:
Inloggen

Welkom bij StudeersnelLog in voor de beste studiedocumenten

InloggenRegistreren

GastgebruikerVoeg je universiteit of school toe

0volgers

0Uploads0upvotes

Nieuw

Recent

- Je hebt nog geen recente items.

Mijn overzicht

Vakken

- Je hebt nog geen vakken
  Vakken toevoegen

Boeken

- Je hebt nog geen boeken
  Boeken toevoegen

Studylists

- Je hebt nog geen Studylists.

# H8 Geschiedenis samenvatting

H8 Tijd van Burgers en Stoommachines

Vak

## Geschiedenis

999+Documenten

Studenten deelden 1966 documenten in dit vak

Niveau • Jaar

## HAVO

School

## Stedelijk Dalton College Alkmaar - Alkmaar

InfoMeer informatie

Studiejaar:2022/2023

AuteurNoordhoff

Geüpload door:

Anonieme student

Dit document is geüpload door een student, net als jij, die anoniem wil blijven.

### Aanbevolen voor jou

### Reacties

inloggen of registreren om een reactie te plaatsen.

Rapporteer document

### Andere studenten bekeken ook

### Gerelateerde documenten

### Preview tekst

## 8 De industriële revolutie

KA: De industriële revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een
industriële samenleving.

Hoe ontstond de industriële samenleving?
Rond 1800 (de tijd van burgers en stoommachines/Moderne tijd) werd de eeuwenoude
productiemethode veranderd. In Groot-Brittannië maakten handwerktuigen plaats machines
die werden aangedreven door stoommachines. De mechanisatie ging gepaard met
schaalvergroting, waardoor industrie ontstond. Deze productiemethode werd ook wel de
industriële revolutie genoemd. Later waaide dit over naar de VS, Europa en Japan. In de
20e eeuw ook andere delen van de wereld. Door de industriële revolutie ontstond ook de
industriële samenleving. Hier woonde het grootste gedeelte van de bevolking in de stad en
waren diensten en industrie de belangrijkste middelen. Steden groeide door de bouw van
fabrieken en arbeiderswoningen. Er ontstond een grote klasse van industriearbeiders en een
klasse van kapitalisten. De middenklasse bestond uit leraren, ambtenaren, artsen,
kantoorpersoneel en winkeliers.

Waardoor ontstond de industriële revolutie?
De industriële revolutie begon in de textielnijverheid. Handelskapitalisten importeerden
katoen vanuit de Britse kolonie India. Spinners en wevers op het Britse platteland werden
aan het werk gezet om er stoffen van te maken. Toen de druk te hoog werd werd er
geïnvesteerd in nieuwe technieken: weefgetouwen en spinnewielen op stoommachines.
mijnindustrie, een ander deel van de industriesector, had de stoommachine uitgevonden om
water weg te pompen zodat steenkool gewonnen kon worden. Toen bleek het ook handig te
zijn in o de textielindustrie. Met stoommachines werd sneller, grootschaliger en goedkoper
geproduceerd. Ook de kwaliteit ging omhoog. Hierdoor konden de katoenen stoffen worden
geëxporteerd. Door de stoommachine werd ook de stoomtrein mogelijk gemaakt. Hierdoor
werd grootschalig transport mogelijk gemaakt. Ook bevorderde het de machine-industrie
door de steenkool- en ijzerwinning, de handel en de groei van steden.

Wat veranderde bij de tweede industriële revolutie?
In de tweede industriële revolutie nam Duitsland de leidende rol van Groot-Brittannië over.
IJzer werd vervangen door staal, waardoor bruggen en wolkenkrabber konden worden
gebouwd. De komst van elektriciteit bracht de elektrische straatverlichting, de telefoon en de
gloeilamp. Ook leverde de chemische industrie o plastic, synthetische verven en
medicijnen op. Eén van de belangrijkste producten was kunstmest, waardoor de
voedselproductie nog meer steeg. Ook blikvoedsel en margarine speelde een grote rol in de
voedselindustrie. Bedrijven werden ook steeds groter: doordat wetenschappers in
labaratoria gingen werken werden producten vernieuwd en verbeterd. Als laatste maakten
de kapitalisten voortdurend goedkopere en betere producten om de winst op te voeren en
concurrentie vol te houden.

## 8 Politiek-maatschappelijke stromingen

KA: De opkomst van politiek-maatschappelijke stromingen: liberalisme, nationalisme,
socialisme, confessionnalisme en feminisme.

Hoe kwam het liberalisme, nationalisme en conservatisme op?
Na de ondergang van Napoleon maakten Europese regeringsleiders op het Congres van
Wenen (1814-1815) afspraken op de naoorlogse vrede. Het rijk werd verdeeld tussen
verschillende landen en in veel landen werd de adel en kerk hersteld. In verzet tegen de
autoritaire orde ontstonden nieuwe politiek-maatschappelijke stromingen. Eén daarvan
van het Liberalisme:
- Vrijheid voor het individu
- Vooral steun vanuit arbeidersklasse
- Grondwet met beperkte koninklijke macht en persvrijheid
- De regering moest worden ondergeschikt aan gekozen volksvertegenwoordigers
- De wet is voor iedereen gelijk
- Economisch liberalisme: Ondernemers alle vrijheid geven, markteconomie
Een tweede stroming die opkwam was het nationalisme:
- Liefde voor eigen natie (volk)
- Recht op een eigen staat (natiestaat)
- Volken moesten over hun eigen lot kunnen beschikken
- Vooral steun vanuit landen die geen staat waren (Duitse rijk, Griekenland, Italië,
Servië)
Tegenover het liberalisme en nationalisme ontstond een stroming die zo veel mogelijk wilde
behouden, het conservatisme:
- Idee van vrijheid en gelijkheid = gevaarlijk
- Mensen vrij spel geven had als gevolg chaos (Franse Revolutie)
- Kerk, adel ,monarchie en leger is het beste voor iedereen
- Vooral steun vanuit de adel, geestelijkheid en officieren
- Veel kapitalisten verbonden met de adel, dus soms ook conservatief

Hoe ontstonden nieuwe natiestaten en agressief nationalisme?
Door groeiend verzet hield het Congres van Wenen geen stand. Landen koppelde zich los
van grote rijken (Griekenland, Servië en België) en monarchieën werden afgezet (Frankrijk).
Steeds meer landen kwamen in opstand tegen het huidige bestuur en de machthebbers
hielden geen stand meer.
- België kreeg een liberale grondwet
- Italië werd een koninkrijk onder leiding van nationalisten en liberalisten
De Pruisische Kanselier pakte het net wat anders aan. Hij vond dat hij het nationalisme
beter kon gebruiken dan bestrijden. Het ging met Denemarken, Oostenrijk en Frankrijk de
oorlog aan en won ze alle drie. Hierdoor kwam het nationalisme los en veel Duitse vorsten
gingen zich aansluiten bij Pruisen. De staat ging hierdoor het Duitse rijk heten. Aan het eind
van de 19e eeuw groeide in heel Europa een nieuw, agressief nationalisme, dat eigen volk
als superieur beschouwde en andere volken als minderwaardig. Als laatste sloten Servië
Polen en Tsjechië zich aansluiten bij Rusland, omdat ze de Slavische broedervolken te
helpen.

Hoe kwam het socialisme op en hoe raakte het verdeeld?
- Vooral steun van arbeiders

De democratisering in Nederland liep niet zo soepel. Het Koninkrijk der Nederlanden was
vanaf 1815 een constitutionele monarchie met een Staten-Generaal. Vanaf 1848 liep dat
anders. Nederland werd onrustig en Willem II was bang voor een opstand. Hij vroeg de
liberaal Thorbecke een nieuwe grondwet te schrijven waardoor Nederland een parlementair
stelsel kreeg met de volksvertegenwoordiging als hoogste macht. De leiding lag bij de
premier. Door het censuskiesrecht was Nederland echter nog geen democratie. Dat
veranderde pas in:
- 1887: kiesrecht voor het eerst uitgebreid
- 1917: algemeen mannenkiesrecht
- 1917: passief kiesrecht vrouwen
- 1919: actief kiesrecht vrouwen / algemeen kiesrecht

Hoe ontwikkelde democratie in Groot-Brittannië?
Groot-Brittannië had het oudste en sterkte parlementaire traditie, namelijk sinds de glorious
revolution 1688/1689. Groot-Brittannië werkten met het districtenstelsel: tot de Eerste
Wereldoorlog waren de conservatieve en liberale partij aan de macht, vanaf 1918 de
sociaaldemocratische partij. Het parlement bestond uit een Hogerhuis (edelen die hun zetel
hadden geërfd/door de koning werden benoemd) en een Lagerhuis (gekozen
vertegenwoordigers uit districten). Het kiesrecht bestond in Groot-Brittannië al langer:
- Mannenkiesrecht (1832 & 1867)
- Algemeen mannenkiesrecht (1918)
- Algemeen vrouwenkiesrecht (1928)

Hoe ontwikkelde democratie in Duitsland?
Pruisen had tot 1848 geen grondwet. Toen echter in zowel Parijs als Berlijn opstanden
uitbraken, gaf hij meteen toe aan de liberalen. Hij beloofde een constitutionele monarchie en
riep een parlement in Frankfurt bijeen voor een grondwet. Het parlement bood hem de
keizerskroon aan, maar die weigerde hij. In 1850 had Pruisen een budgetrecht, dit leidde in
1861 tot een conflict toen de liberalen de meerderheid haalden. De liberalen wilde niet dat
het leger uitgebreid werd, maar kanselier Bismarck deed dat toch. Door de gewonnen
oorlogen begon het nationalisme weer te groeien en pakte hij in 1871 zijn keizerstitel weer
terug. Het parlement had daardoor weinig rechten. Bismarck voerde uiteindelijk het
mannenkiesrecht in omdat hij wilde dat het volk conservatief moest stemmen. De SPD en de
katholieke centrumpartij werden de grootste. Toch bleef veel macht in de handen van de
adel. In 1919 werd Duitsland een parlementaire democratie toen er een einde kwam aan de
Eerste Wereldoorlog.

## 8 De emancipatiebewegingen

KA: De opkomst van emancipatiebewegingen

Hoe kwam het feminisme op?
De liberaal John Stuart Mill stelde in 1867 voor om vrouwen kiesrecht te geven. Het voorstel
was kansloos, maar de beweging voor het vrouwenkiesrecht ontstond wel. In 1900 kreeg
deze beweging massale aanhang. Er was al meerderheid in het Lagerhuis, maar de premier
zag het niet zitten. De suffragettes besloten toen stenen naar zijn huis te gooien, zich aan
hekken vastketenen, winkelruiten in te gooien en brand te stichten. Er werd zelfs tweemaal
een aanslag op de premier gepleegd. Maar het feminisme gaat niet op. Al tijdens de

verlichting was er gepleit voor emancipatie. Ze hadden bijna geen rechten en die
discriminatie was te merken. In steeds meer landen mochten dan ook vrouwen naar school
of werken. Echter bleven hoge functies zeldzaam.

Hoe kwam het confessionalisme op in Duitsland?
Naast het feminisme kwam ook het confessionalisme op. In 1848 kregen katholieken
godsdienstvrijheid, maar ze waren nog steeds tweederangsburgers. In 1871 kwamen er in
Pruisen antikatholieke maatregelen. Ze mochten niet preken over de politiek, mochten niet
het onderwijs in en werden verbannen of gevangen gezet. Om hun rechten te verdedigen
werd de centrumpartij opgericht. Deze partij kreeg zo veel steun dat de maatregelen tegen
de katholieken ophield.

Hoe kwam het confessionalisme op in Nederland?
In Nederland werden de katholieken niet vervolgd, maar werden wel achtergesteld. Veel
protestanten voelde zich ook achtergesteld, omdat de verlichte dominees zeiden dat niet
alles in de bijbel waar was. De streng gelovigen kwam onder leiding van Abraham Kuyper in
verzet. Uiteindelijk werd daardoor de gereformeerde kerk opgericht. Toen begon de
schoolstrijd: Het bijzonder onderwijs vs het openbaar onderwijs. Uiteindelijk er een
handtekeningenactie rond die een half miljoen handtekeningen ophaalde. De wet werd
aangenomen en Kuyper richtte de ARP op. Hij vond dat de politiek op antithese draaide en
werkte daarvoor samen met de katholieken. Hierdoor kregen ze een kamermeerderheid. IN
1917 waren scholen toen eindelijk gelijkgesteld.

## 8 De sociale kwestie

KA: Discussies over de sociale kwestie

Hoe slecht waren de leef- en werkomstandigheden van arbeiders?
Zowel Friedrich Engels als Charles Dickens schreven over de verschrikkelijke leef- en
werkomstandigheden van arbeiders. Tijdens de industriële revolutie werden oude
stadscentra volgepropt met armzalige woningen terwijl aan de stadsranden slechte
rijtjeshuizen en woonkazernes bouwden. Er was permanente smog, schoon water ontbrak
en de hygiëne was slecht. Het werk in de fabriek en mijnen was onveilig en ongezond en elk
jaar vielen er duizenden doden. Hierdoor zaten families zonder geld. Als er een
economische crisis was konden er duizenden arbeiders tegelijk worden ontslagen. Veel
kinderen moesten ook de fabriek in omdat families anders niet rond kwamen.

Hoe vond kolonisatie plaats in de rest van de wereld?
De Britten koloniseerde Canada, Australië en Nieuw-Zeeland/ De Aboriginals en Maori's
stierven grotendeels uit door ziektes of moord. Veel Europeanen gingen hierdoor de
meerderheid vormen en kregen zelfbestuur of migreerden naar andere gebieden. In Azië
onderwierpen de Britten Birma en Maleisië. Frankrijk onderwierp Vietnam. Cambodja en
Laos. De VS nam de Filipijnen over. Nederland onderwierp Indonesië en Aceh. De
verovering in Aceh staat bekend als de guerrillaoorlog. Rusland onderwierp zich over
Noord-Azië en in Mantsjoerije. De Britten hadden ook een deel van China onderworpen,
maar rond 1900 kwam er een opstand dat meer dan duizenden Europeanen doodden.

Hoe kan het modern imperialisme worden verklaard?
- De Europese expansie was al eeuwen bezig, maar werd door de industrialisatie
versneld. Er ontstond een grote behoefte aan afzetmarkten (Azië voor katoen, Afrika
voor hardhout, rubber en palmolie)
- De Britten hadden in 1900 hun koloniën alleen nodig voor handel en bezit. Toen
ontstond er concurrentie om koloniën.
- Het agressief nationalisme zorgde voor roem en eer. Ook vonden ze andere rassen
minderwaardig ten opzichte van hun eigen (racisme). Soms wilde ze
onderontwikkelde volken helpen met het zegenen van de westerse beschaving
- Transportrevolutie. Europeanen konden in steeds kortere tijd meer vervoeren. Door
de genocide konden schepen ook niet meer gekaapt worden. Door de industrialisatie
kon er ook betere wapens gemaakt worden, waardoor de Aziaten en Afrikanen
machteloos waren
- Medewerking vanuit inheemse bevolking. Sommige inheemse edelen werd belooft
medezeggenschap te hebben in het bestuur als ze zich zouden overgeven.

Downloaden

Downloaden

60

Was dit document nuttig?

60

OpslaanDelen

## H8 Geschiedenis samenvatting

## Vak: Geschiedenis

999+Documenten

Studenten deelden 1966 documenten in dit vak

Niveau • Jaar:

## HAVO

InfoMeer informatie

Downloaden

Downloaden

60

Was dit document nuttig?

60

OpslaanDelen



8.1 De industriële revolutie

KA: De industriële revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een

industriële samenleving.

Hoe ontstond de industriële samenleving?

Rond 1800 (de tijd van burgers en stoommachines/Moderne tijd) werd de eeuwenoude

productiemethode veranderd. In Groot-Brittannië maakten handwerktuigen plaats machines

die werden aangedreven door stoommachines. De mechanisatie ging gepaard met

schaalvergroting, waardoor industrie ontstond. Deze productiemethode werd ook wel de

industriële revolutie genoemd. Later waaide dit over naar de VS, Europa en Japan. In de

20e eeuw ook andere delen van de wereld. Door de industriële revolutie ontstond ook de

industriële samenleving. Hier woonde het grootste gedeelte van de bevolking in de stad en

waren diensten en industrie de belangrijkste middelen. Steden groeide door de bouw van

fabrieken en arbeiderswoningen. Er ontstond een grote klasse van industriearbeiders en een

klasse van kapitalisten. De middenklasse bestond uit leraren, ambtenaren, artsen,

kantoorpersoneel en winkeliers.

Waardoor ontstond de industriële revolutie?

De industriële revolutie begon in de textielnijverheid. Handelskapitalisten importeerden

katoen vanuit de Britse kolonie India. Spinners en wevers op het Britse platteland werden

aan het werk gezet om er stoffen van te maken. Toen de druk te hoog werd werd er

geïnvesteerd in nieuwe technieken: weefgetouwen en spinnewielen op stoommachines.

mijnindustrie, een ander deel van de industriesector, had de stoommachine uitgevonden om

water weg te pompen zodat steenkool gewonnen kon worden. Toen bleek het ook handig te

zijn in o.a de textielindustrie. Met stoommachines werd sneller, grootschaliger en goedkoper

geproduceerd. Ook de kwaliteit ging omhoog. Hierdoor konden de katoenen stoffen worden

geëxporteerd. Door de stoommachine werd ook de stoomtrein mogelijk gemaakt. Hierdoor

werd grootschalig transport mogelijk gemaakt. Ook bevorderde het de machine-industrie

door de steenkool- en ijzerwinning, de handel en de groei van steden.

Wat veranderde bij de tweede industriële revolutie?

In de tweede industriële revolutie nam Duitsland de leidende rol van Groot-Brittannië over.

IJzer werd vervangen door staal, waardoor bruggen en wolkenkrabber konden worden

gebouwd. De komst van elektriciteit bracht de elektrische straatverlichting, de telefoon en de

gloeilamp. Ook leverde de chemische industrie o.a plastic, synthetische verven en

medicijnen op. Eén van de belangrijkste producten was kunstmest, waardoor de

voedselproductie nog meer steeg. Ook blikvoedsel en margarine speelde een grote rol in de

voedselindustrie. Bedrijven werden ook steeds groter: doordat wetenschappers in

labaratoria gingen werken werden producten vernieuwd en verbeterd. Als laatste maakten

de kapitalisten voortdurend goedkopere en betere producten om de winst op te voeren en

concurrentie vol te houden.

Te lang om op je telefoon te lezen? Sla het op en lees het later op je computer

Opslaan in Studylist

Document gaat hieronder verder

Ontdek meer van:

999+Documenten

Ga naar vak

- 10

Biologie voor jou 5 havo thema 3 antwoordenboek

100%(32)

- 9

Biologie voor jou 5 havo thema 2 antwoordenboek

100%(32)

- 6

Geschiedenis Tijdvak 8

Geschiedenis100%(31)

- 5

Samenvatting Historische Context 3 Nederland 1948-2008

Geschiedenis97%(185)

- 4

Geschiedenis Tijdvak 10

Geschiedenis100%(22)

- 20

Geschiedenis Samenvatting havo (tijdvak 5 tm 10 + HC's)

Geschiedenis96%(599)

- Ontdek meer van:

999+Documenten

Ga naar vak

- 10

Biologie voor jou 5 havo thema 3 antwoordenboek

100%(32)

- 9

Biologie voor jou 5 havo thema 2 antwoordenboek

100%(32)

- 6

Geschiedenis Tijdvak 8

Geschiedenis100%(31)

- 5

Samenvatting Historische Context 3 Nederland 1948-2008

Geschiedenis97%(185)

- 4

Geschiedenis Tijdvak 10

Geschiedenis100%(22)

- 20

Geschiedenis Samenvatting havo (tijdvak 5 tm 10 + HC's)

Geschiedenis96%(599)

Meer van:

999+Documenten

Ga naar vak

- 10

Biologie voor jou 5 havo thema 3 antwoordenboek

Geschiedenis100%(32)

- 9

Biologie voor jou 5 havo thema 2 antwoordenboek

Geschiedenis100%(32)

- 6

Geschiedenis Tijdvak 8

Geschiedenis100%(31)

- 5

Samenvatting Historische Context 3 Nederland 1948-2008

Geschiedenis97%(185)

- Meer van:

999+Documenten

Ga naar vak

- 10

Biologie voor jou 5 havo thema 3 antwoordenboek

Geschiedenis100%(32)

- 9

Biologie voor jou 5 havo thema 2 antwoordenboek

Geschiedenis100%(32)

- 6

Geschiedenis Tijdvak 8

Geschiedenis100%(31)

- 5

Samenvatting Historische Context 3 Nederland 1948-2008

Geschiedenis97%(185)

- 20

Geschiedenis Samenvatting havo (tijdvak 5 tm 10 + HC's)

Geschiedenis96%(599)

- 4

Geschiedenis Tijdvak 10

Geschiedenis100%(22)

### Aanbevolen voor jou

- 6

Geschiedenis Tijdvak 8

Geschiedenis100%(31)

- 5

Samenvatting Historische Context 3 Nederland 1948-2008

Geschiedenis97%(185)

- 4

Geschiedenis Tijdvak 10

Geschiedenis100%(22)

- 20

Geschiedenis Samenvatting havo (tijdvak 5 tm 10 + HC's)

Geschiedenis96%(599)

- 6

Geschiedenis Tijdvak 8

Geschiedenis100%(31)

- 5

Samenvatting Historische Context 3 Nederland 1948-2008

Geschiedenis97%(185)

- 4

Geschiedenis Tijdvak 10

Geschiedenis100%(22)

- 20

Geschiedenis Samenvatting havo (tijdvak 5 tm 10 + HC's)

Geschiedenis96%(599)

- 14

Geschiedenis samenvatting tijdvak 1 tm 8

Geschiedenis96%(52)

- 51

geschiedenis samenvatting werkplaats hele boek 6 vwo

Geschiedenis100%(16)

### Andere studenten bekeken ook

### Gerelateerde documenten

Nederlands

Nederland

Bedrijf

Contact & Help

Voorwaarden

Nederlands

Nederland

StudeerSnel is niet verbonden aan of wordt niet ondersteund door een school, hogeschool of universiteit.

Copyright © 2024 StudeerSnel B.V., Keizersgracht 424-sous, 1016 GC Amsterdam, KVK: 56829787, BTW: NL852321363B01

Ontdekken