Een andere manier om de herkomst van een woord te herleiden, is door te kijken naar woorden uit andere talen met dezelfde klank. De staat waarin de Amerikaanse stad New Orleans ligt, Louisiana, is tot 1803 een Franse kolonie geweest en slaafgemaakte Afrikanen werden verscheept naar deze havenstad. Er werden dus meerdere talen gesproken in dit gebied. Jazzmuziek (of moet ik zeggen “ragtime waarop werd geïmproviseerd”?) ontstond vervolgens door de samensmelting van muziekculturen die deze verschillende nationaliteiten met zich meebrachten. Via de Nederlandse etymologiebank kwam ik op een Franse en West-Afrikaanse verklaring.
Lost in music, found in jazz



# Waar komt het woord “jazz” vandaan?

Hoe meer mensen ik spreek over jazz en de herkomst ervan, hoe meer confused ik raak over de betekenis van het woord “jazz”. Van energiek dansen tot het hebben van seks en alles daar tussenin komt voorbij. Volgens Wikipedia ben ik overigens niet de enige die duidelijkheid zoekt: de oorsprong van het woord jazz is één van de meest uitgevoerde Amerikaans-Engelse zoekopdrachten aller tijden.

Het oudste schriftelijke bewijs van het gebruik van het woord jazz dateert uit 1912 en is geschreven in een blanke Amerikaanse gemeenschap in Californië. Het artikel gaat over honkbal: een pitcher zegt dat hij een nieuwe manier heeft gevonden om de bal te gooien en hij noemt dit een “Jazz bal”. Zo’n jazz bal hobbelt volgens hem alle kanten op waardoor die moeilijk is terug te slaan. In andere woorden: de bal is beweeglijk en levendig. Het feit dat deze Amerikaanse pitcher “jazz” gebruikte om duidelijk te maken dat zijn bal op een bepaalde manier bewoog, is een teken dat het woord dus al in gebruik was als beweeglijk of iets dergelijks.

### Begonnen als straattaal

Op een website van etymologen (dat zijn mensen die de herkomst van woorden bestuderen), vond ik een mogelijke verklaring. Uit de Oxford English Dictionary is te herleiden dat in 1860 het woord “jasm” werd gebruikt in straattaal en het betekende zoiets als energiek, levendig, pep. Jasm is mogelijk afkomstig van “gism”, dat een aantal jaren daarvoor, in 1842, werd gebruikt in plaats van jasm. Zeker is het overigens niet; er wordt nog onderzoek naar gedaan.

De betekenis van gism veranderde gedurende die eeuw. Aan het einde van 1800 betekende gism “vruchtbaarheid”. Al gauw sprak men op straat van gism als men zaad of sperma bedoelde. Ook het woord jazz werd in straattaal gekoppeld aan seks, maar dat gebeurde pas veel later, in 1918.

### De link met muziek

In al die tijd dat het woord werd gebruikt, is het nog nooit gelinkt aan muziek terwijl de muziek eind 1800 al wel ontstond. Jazzmuziek heeft de in die periode dus helemaal geen “jazz” geheten.

De koppeling met muziek gebeurde in 1915, 3 jaren na de Californische honkbalpublicatie. Kranten schreven over een nieuwe muziekstijl en noemden het jazz. Gek genoeg waren dat kranten van blanken in de stad Chicago. Mijlenver van de staat Californië én ver van New Orleans, de geboorteplaats van het muziekgenre. In New Orleans werd pas een jaar later, in 1916, iets gepubliceerd over jazz in de vorm van muziek. Muziek die toen “jazz” genoemd werd, werd vooral gezien als dansbare, opzwepende muziek.

Het lijkt er dus op dat de term “jazz” al een tijdje bestond in een andere staat dan waar jazzmuziek is ontstaan, vervolgens is gaan wandelen en uiteindelijk aan muziek is gekoppeld toen de muziek al een tijdje bestond. Wat ik bijzonder vind, is dat de term door blanke Amerikanen in Chicago gelinkt werd aan voor hen nieuwe muziek, terwijl die muziek al een tijd bestond onder zwarte Amerikanen in New Orleans en daar heel anders werd genoemd. Volgens jazz historicus Lawrence Gushee werd er door musici gewoon gesproken over “ragtime” (een genre dat al bestond en één van de ingrediënten vormde voor jazzmuziek), waarin wat werd geïmproviseerd.

### Andere verklaringen

Een andere manier om de herkomst van een woord te herleiden, is door te kijken naar woorden uit andere talen met dezelfde klank. De staat waarin de Amerikaanse stad New Orleans ligt, Louisiana, is tot 1803 een Franse kolonie geweest en slaafgemaakte Afrikanen werden verscheept naar deze havenstad. Er werden dus meerdere talen gesproken in dit gebied. Jazzmuziek (of moet ik zeggen “ragtime waarop werd geïmproviseerd”?) ontstond vervolgens door de samensmelting van muziekculturen die deze verschillende nationaliteiten met zich meebrachten. Via de Nederlandse etymologiebank kwam ik op een Franse en West-Afrikaanse verklaring.

“Jazz” komt het meest overeen met werkwoorden uit West-Afrikaanse talen die zoiets betekenen als beweeglijk zijn, dansen of buiten zichzelf raken. Het Frans kent het woord “chasse” dat jacht betekent. Aangezien de muziek toen als opzwepend en opjagend werd ervaren, is dat een voor de hand liggende interpretatie. Een andere bijbetekenis – daar gaan we weer – van het woord chasse was “paringsdrift”.

Een laatste verklaring of fabel die ik vond, was eentje gebaseerd op het feit dat er in die tijd veel prostituees in New Orleans verkeerden. Veel van die dames zouden parfum gemaakt van jasmijn (jasmin in het Engels) dragen. In dit geval bestaat de connectie uit de los(bandig)heid en levendigheid van prostituees én jazzmuziek.

### Jazz = sexy

Er valt te discussiëren over de exacte herkomst van het woord “jazz”, maar grappig is om te zien dat er vanuit verschillende talen toch eigenlijk steeds dezelfde verklaringen komen. Jazz staat voor energie, beweging, losheid, pep en uit jezelf treden. Terwijl ik dit schrijf daag ik mezelf uit om het woordje “jazz” te vervangen door “seks”. Oké, daar gaan we. Seks staat voor energie, beweging, losheid, pep en uit jezelf treden. Wow! Mind = blown. Om een heel lang verhaal kort te maken: jazz is gewoon f*cking sexy.



### Misschien vind je dit ook leuk



#### Het leven van wereldster Fay Claassen tijdens corona

#### Muziekimprovisatie: wat maakt het zo bijzonder (eng)?

22 juli 2020

#### On the Sunny Side of the Street

31 juli 2020

## 4 Comments

- 

### Henk Stegeman

Hi Marloes,

Via Rob’s account liep ik tegen jouw pagina’s aan. Je schrijft op een manier die me wel aanspreekt.

En als het dan ook nog over Jazz gaat, dan lees ik verder. Goed stukje ook.

Ken je die uitspraak van Frank Zappa (†’92): “Jazz isn’t dead, it just smells funny”, uit de tijd dat zijn band uit flink wat blasers bestond.

Gaat voort op het muziekpad. ’t is voor mij mijn vaste “dagbesteding”, overigens zonder enige drang tot welke vorm van professionalisering dan ook, ik klooi maar wat an, het houd de kop aan de gang.

groet, Henk

- 

  ### pieksma

  12 oktober 2020 at 12:15 Beantwoorden

  Hoi Henk,

  Wat leuk om elkaar hier tegen te komen! Bedankt. Het is fijn om te horen dat mijn schrijven, wat ik met veel plezier doe, ook met plezier wordt ontvangen. Die uitspraak ken ik. En ik weet niet goed of ik het nou een mooie en lelijke vind, haha. Wat doe je zoal? Jazz beluisteren neem ik aan. Bespeel je een instrument?

  Groetjes,

  Marloes

- 

### Henk Stegeman

Hi, gelijk maar weer terug.

1. Nou, een goede schrijvert (schrijfstert) is nooit weg, doe je verder nog wel wat met schrijfwerk, klussen in opdracht of zo?

2. Ik had ooit (f#$%^&* way back when) 6 jaar vioolles. Ergens van klas zoveel lager onderwijs tot in havo 2 of 3. Ik werd reuze populair met die afgetrapte vioolkoffer in mijn fietstassen (NOT).

3. Eend tijdje wat rondgeklooid op een spaanse gitaar en tenslotte ergens begin ’30 (medio jaren 80) begonnen aan jazz-gitaar lessen hier lokaal. Bandje van de muziekschool, etc. op Youtube te bekijken.

4. Kort daarna ook thuis de kast met “spullen” steeds verder gevuld, begon met een Dr. Rythm van Roland (tsss

pokpokfftfft) maar goed “alles heeft een ritme”.

5. Gelukkig van af het eerste begin van alles en nog wat zelf opgenomen, inmiddels is dat digitaal zoveel gemakkelijker te bewerken dan 30 jaar terug. Er staat nu een hok vol zooi ik vermaak me er iedere dag.

6. Enkele keren er in geslaagd om wat muziekjes aan filmmakers te verkopen.

Make a Jazz Noise here!

groet HS

- 

  ### pieksma

  14 oktober 2020 at 15:04 Beantwoorden

  Hoi Henk,

  Nou ja zeg! Dat we dit niet eerder van elkaar wisten zeg. Altijd fijn om nieuw ontdekte versies van hele oude liedjes met elkaar te delen. En wat ontzettend gaaf dat je zelf muziek aan filmmakers hebt verkocht. Dat is toch niet niks?! Wij werken naar een Tuinconcerten Tour in 2021 toe (vanwege corona leek het ons verstandiger dan een Woonkamerconcerten Tour haha). Wie weet zien we elkaar in een achtertuin! Kunnen we nog meer mooie verhalen delen.

  Groet,

  Marloes

### Geef een reactie Reactie annuleren

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naam *

E-mail *

Site

Mijn naam, e-mail en site bewaren in deze browser voor de volgende keer wanneer ik een reactie plaats.

Reactie

### Marloes Pieksma

Welkom in mijn digitale wereld! Mijn naam is Marloes Pieksma en tijdens mijn studentenjaren rolde ik als zangeres de popmuziek in. Ondanks dat ik het geweldig vond, ontbrak er iets. Ik voelde me lost in music... maar vond mezelf in de jazz. Via blogs en video’s deel ik mijn muzikale avonturen met je.

## Meest recente berichten

## Recente reacties

## Categorieën

CategorieënCategorie selecterenJazz Class  (16)My Jazzy Life  (10)The Standard Stories  (2)

## Nieuwsbrief

Voornaam:

Geboortedatum:

E-mailadres:

Laat dit veld leeg als je een mens bent:

Marloes Pieksma 2024 ©