Omstreeks 1800 stonden Japan en China grofweg op eenzelfde niveau wat betreft kennis en de toepassing daarvan in de productie.
Ook hier laat het Japanse voorbeeld zien wat kan worden bereikt via import. Omstreeks 1800 stonden Japan en China grofweg op eenzelfde niveau wat betreft kennis en de toepassing daarvan in de productie. Rond 1900 had Japan een significante voorsprong. Dat is in elk geval mede daardoor te verklaren dat Japan, zeker na de Meiji-Restauratie (1868), systematisch en op grote schaal ‘westerse’ kennis importeerde, terwijl men in China vaak terughoudend en ambivalent was.